ปัจจัยความเสี่ยง

การดำเนินธุรกิจของ บผฟ. เป็นลักษณะบริษัทโฮลดิ้ง
ซึ่งลงทุนในธุรกิจผลิตและจำหน่ายกระแสไฟฟ้าเป็นหลัก ดังนั้น
ปัจจัยความเสี่ยงที่จะส่งผลกระทบต่อการดำเนินธุรกิจของ บผฟ.
จึงเป็นความเสี่ยงที่มาจากการลงทุนและความเสี่ยงในธุรกิจหลักเป็นสำคัญ
โดยเฉพาะจากบริษัทย่อยหลักสำคัญ 2 บริษัท คือ บริษัท ผลิตไฟฟ้าระยอง จำกัด (บฟร.) และ
บริษัท ผลิตไฟฟ้าขนอม จำกัด (บฟข.) ที่เป็นผู้ผลิตไฟฟ้าอิสระ (Independent Power
Producer) มีสัญญาซื้อขายกระแส ไฟฟ้าระยะยาวกับ การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.)
ซึ่งในปี 2546 ร้อยละ 61.42 ของรายได้รวมของ บผฟ. มาจากรายได้ของ บฟร. และ บฟข.

ในสัญญาซื้อขายไฟฟ้าระหว่าง บฟร. และ บฟข. กับ กฟผ. นั้นกำหนดสูตรการคำนวณค่าไฟฟ้า
ซึ่งเป็นลักษณะ Cost Plus Basis และได้ครอบคลุมถึงปัจจัยที่สำคัญไว้แล้ว ในหลักการก็คือ กฟผ.
เป็นผู้รับภาระต้นทุนทุกรายการที่เกิดขึ้น ดังนั้น บผฟ.
จะไม่ถูกผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงปัจจัยภายนอกมากนัก

ปัจจัยความเสี่ยงต่าง ๆ ของ บผฟ. พิจารณาได้ดังนี้

ความเสี่ยงจากการปรับโครงสร้างกิจการไฟฟ้า

การปรับโครงสร้างกิจการไฟฟ้าของประเทศมีการดำเนินการมาอย่างต่อเนื่องและล่าสุด
"คณะรัฐมนตรีเห็นชอบในหลักการ
การปรับโครงสร้างกิจการไฟฟ้าและแนวทางการจัดตั้งองค์กรกำกับดูแลกิจการไฟฟ้า
ตามที่กระทรวงพลังงานเสนอ ในการประชุมคณะรัฐมนตรี วันที่ 9 ธันวาคม 2546 และ
มอบหมายให้กระทรวงพลังงาน การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) การไฟฟ้านครหลวง
(กฟน.) การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
รับไปดำเนินการในกิจกรรมที่เกี่ยวข้องให้บังเกิดผลของการปรับโครงสร้างกิจการการไฟฟ้า
และการจัดตั้งองค์กรกำกับดูแลกิจการไฟฟ้าอย่างเป็นรูปธรรม " [1]

รูปแบบของโครงสร้างเป็นแบบ Enhanced Single Buyer (ESB) ซึ่งมีข้อดี คือ
ระบบไฟฟ้ามีความมั่นคง มีการปรับปรุงประสิทธิภาพ มีการกำกับดูแลให้เกิดความโปร่งใส
เสริมสร้างศักยภาพในการแข่งขันระดับภูมิภาค การลงทุนเหมาะสมไม่ซ้ำซ้อน และ
ค่าไฟฟ้าเหมาะสมเป็นธรรม " [2]

จากการปรับโครงสร้างดังกล่าว ไม่กระทบต่อสัญญาซื้อขายกระแสไฟฟ้าของ กลุ่ม บผฟ.
ที่เป็นผลแล้ว เนื่องจาก กฟผ. เป็นผู้รับซื้อกระแสไฟฟ้าตามสัญญาต่อไป
และสำหรับการลงทุนในโครงการใหม่นั้น บผฟ. ติดตามแนวทางจากหน่วยงานกำกับดูแลที่จะออกมา
เพื่อใช้เป็นข้อมูลในการวางแผนงานและประเมินผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น

-   ความเสี่ยงในการสูญเสียลูกค้า

ธุรกิจหลักของ บผฟ. คือ บฟร. และ บฟข. มี กฟผ.
เป็นลูกค้าเพียงรายเดียวตามสัญญาซื้อขายไฟฟ้า บฟร. และ
บฟข.จึงมีความเสี่ยงในการสูญเสียลูกค้าสำคัญ

เพื่อเป็นการสร้างความพึงพอใจแก่ลูกค้าและรักษาลูกค้าสำคัญ ฝ่ายบริหารของ บฟร. และ
บฟข.จึงปฏิบัติตามเงื่อนไขในสัญญาซื้อขายไฟฟ้าอย่างเคร่งครัด
นอกจากนั้นยังเห็นถึงการปฏิบัติตามระบบบริหารคุณภาพ
และระบบจัดการสิ่งแวดล้อมเพื่อให้ลูกค้าและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียได้รับมอบสินค้าที่มีคุณภาพ

สำหรับการลงทุนของ บผฟ. ในผู้ผลิตไฟฟ้ารายเล็ก (Small Power Producer - SPP) ต่าง ๆ
มีการทำสัญญาซื้อขายไฟฟ้าระยะยาวกับ กฟผ. และลูกค้าในนิคมอุตสาหกรรม
เพื่อช่วยลดความเสี่ยงในการสูญเสียลูกค้า อย่างไรก็ตาม โรงไฟฟ้า SPP บางแห่งอาจถูกปรับจาก
กฟผ. หากไม่สามารถขายไอน้ำให้กับลูกค้าในนิคมฯ ได้เท่ากับระดับไอน้ำขั้นต่ำตามเกณฑ์ที่กำหนดไว้
ซึ่งในเรื่องนี้ โรงไฟฟ้า SPP
ได้จัดทำทางเลือกหลายทางและพิจารณาร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อหาแนวทางแก้ไขที่เหมาะสมต่อไป

-   ความเสี่ยงจากระดับความพร้อมจ่าย

บฟร. และ บฟข. อาจมีความเสี่ยงในการถูกปรับ ในกรณีที่ระดับความพร้อมจ่าย
ที่เกิดขึ้นจริงต่ำกว่าเกณฑ์ที่กำหนดไว้ในสัญญา

มาตรการป้องกันความเสี่ยงในเรื่องนี้คือ บฟร. และ บฟข. จัดทำแผนงานการซ่อมบำรุงรักษา
ที่มีประสิทธิภาพ ดังจะเห็นได้จากผลการดำเนินงานปี 2546 ที่ บฟร. และ บฟข.
สามารถรักษาระดับความพร้อมจ่ายเฉลี่ยได้สูงกว่าเกณฑ์ที่กำหนดไว้ส่งผลให้ บฟร. ได้รับโบนัสจาก
กฟผ. ติดต่อกันเป็นปีที่ 7 และทำให้ บฟข. มีชั่วโมงสะสมอยู่ในเกณฑ์ที่ใช้คำนวณโบนัสจาก กฟผ.

-   ความเสี่ยงจากการรักษาระดับอัตราความร้อน (HEAT RATE)

บฟร. และ บฟข. อาจมีความเสี่ยงในการรักษาระดับอัตราความร้อน ซึ่งเมื่อ บฟร. และ บฟข.
ใช้อัตราความร้อนในการผลิตไฟฟ้าในระดับที่สูงกว่าอัตราที่ตกลงกัน
ทำให้ต้นทุนค่าเชื้อเพลิงสูงเกินกว่าระดับเป้าหมาย บฟร. และ บฟข.
จะต้องเป็นผู้รับผิดชอบต้นทุนค่าเชื้อเพลิงส่วนที่เพิ่มขึ้นเอง

อย่างไรก็ตาม ด้วยการออกแบบและการก่อสร้างโรงไฟฟ้า
เทคโนโลยีและเครื่องจักรเป็นที่ยอมรับโดยสากล การบำรุงรักษาที่ดีอย่างต่อเนื่อง
รวมทั้งประสบการณ์ของผู้บริหารโรงไฟฟ้า ทำให้ บฟร. และ บฟข.
สามารถที่ควบคุมค่าอัตราความร้อน ให้อยู่ในระดับที่ยอมรับได้ และ
จากการทดสอบค่าอัตราความร้อนประจำปี
พบว่าการเดินเครื่องของโรงไฟฟ้าทั้งสองยังคงมีประสิทธิภาพปกติเช่นเดิม

สำหรับโรงไฟฟ้าประเภท SPP มีเทคโนโลยีและเครื่องจักรเป็นที่ยอมรับโดยสากล
จึงทำให้ความเสี่ยงในการรักษาระดับอัตราความร้อนมีน้อยมาก

-   ความเสี่ยงด้านการเงิน

-   ความเสี่ยงอัตราแลกเปลี่ยน

  เนื่องจาก บฟร. และ บฟข. มีเงินกู้สกุลเหรียญสหรัฐ ในขณะที่มีรายรับเป็นเงินสกุลบาท
  ดังนั้นความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงของอัตราแลกเปลี่ยนเงินบาท/เหรียญสหรัฐ
  สามารถส่งผลกระทบต่อฐานะการเงินของ บฟร. และ บฟข. ได้เป็นอย่างมาก

  จากกรณีที่รัฐบาลได้ยกเลิกระบบการแลกเปลี่ยนเงินตราจากระบบตะกร้าเงินเป็นระบบลอยตัว
  เมื่อวันที่ 2 กรกฎาคม 2540
  กฟผ.ได้พิจารณาชดเชยผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงระบบการแลกเปลี่ยนเงินตรา ดังกล่าว
  โดยการปรับสูตรอัตราค่าพลังไฟฟ้าให้ครอบคลุมถึงผลกระทบของอัตราแลกเปลี่ยนที่เกินกว่า 28
  บาทต่อเหรียญสหรัฐ สำหรับภาระค่าใช้จ่ายส่วนที่เป็นเงินตราต่างประเทศ ได้แก่ Debt
  Financing Charge ตามสัดส่วนภาระหนี้ต่างประเทศในแต่ละปี และ Major Maintenance
  Part Charge (MMPC) ที่เป็นเงินตราต่างประเทศเช่นเดียวกัน
  การปรับสูตรอัตราค่าไฟฟ้าดังกล่าวสามารถที่จะชดเชยผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงของอัตราแลกเปลี่ยนได้เป็นส่วนใหญ่

  นอกจากนั้น บฟข.
  ได้ทำสัญญาแลกเปลี่ยนเงินกู้จำนวนหนึ่งจากอัตราดอกเบี้ยลอยตัวและสกุลเงินเหรียญดอลลาร์สหรัฐฯ
  เป็นอัตราดอกเบี้ยคงที่ในสกุลเงินบาท และ บฟร. และ บฟข.
  ได้ลดความเสี่ยงจากอัตราแลกเปลี่ยนโดยการสำรองเงินเพื่อชำระหนี้เงินตราต่างประเทศไว้เป็นเงินสกุลเหรียญสหรัฐ
  คือสำรองไว้ร้อยละ 25 ของยอดหนี้สกุลเหรียญสหรัฐ ที่คงค้าง ดังนั้นจะเห็นได้ว่า
  ความเสี่ยงจากอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราที่จะเกิดขึ้นกับ บฟร. และ บฟข. มีค่อนข้างน้อย

  สำหรับโรงไฟฟ้าประเภท SPP กฟผ. ได้ปรับสูตรค่าพลังไฟฟ้าให้
  โดยครอบคลุมถึงผลกระทบของอัตราแลกเปลี่ยนที่เกินกว่า 27 บาทต่อเหรียญสหรัฐ
  ทำให้สามารถชดเชยผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงของอัตราแลกเปลี่ยนได้
  ในส่วนของสูตรค่าไฟฟ้าที่คิดจากลูกค้าทั่วไป
  แม้ว่าจะไม่มีการปรับสูตรเพื่อชดเชยผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงระบบการแลกเปลี่ยนเงินตราโดยตรง
  แต่เนื่องจากสูตรค่าไฟฟ้าดังกล่าว จะอิงกับสูตรค่าไฟฟ้าของการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.)
  โดยค่าไฟฟ้าส่วนหนึ่งจะแปรผันตามต้นทุนเชื้อเพลิงและอัตราแลกเปลี่ยน
  ซึ่งเรียกว่าสูตรการปรับอัตราค่าไฟฟ้าโดยอัตโนมัติ (Fuel Adjustment Charge หรือ Ft)
  ที่มีการประกาศเปลี่ยนแปลงทุก 4 เดือน ทำให้ค่าไฟฟ้าที่โรงไฟฟ้า
  SPPได้รับจากลูกค้าทั่วไปแปรผันตามต้นทุนเชื้อเพลิงและอัตราแลกเปลี่ยน

-   ความเสี่ยงอัตราดอกเบี้ย

  บฟร. และ บฟข. มีเงินกู้ที่เป็นอัตราดอกเบี้ยลอยตัวจึง
  เกิดความเสี่ยงในการจ่ายดอกเบี้ยเพิ่มขึ้นเมื่ออัตราดอกเบี้ยเปลี่ยนแปลงสูงขึ้น

  เพื่อเป็นการลดความเสี่ยงดังกล่าว บฟร. และ บฟข.
  ได้ทำการแปลงอัตราดอกเบี้ยลอยตัวทั้งหมดเป็นอัตราดอกเบี้ยคงที่แล้ว

-   ความเสี่ยงจากภาระผูกพันและหนี้สินที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต

  บผฟ. มีภาระผูกพันต่อธนาคารที่ออกหนังสือค้ำประกันการปฏิบัติตามสัญญาของบริษัทย่อย และ
  มีภาระผูกพันต่อการค้ำประกันเงินกู้ยืมแก่บริษัทย่อย บริษัทร่วม ภายใต้สัญญา Sponsor Support
  Agreement เป็นเงินจำนวนหนึ่ง

  บผฟ. มีแนวทางในการลดความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นจากภาระผูกพันดังกล่าว
  โดยการกันเงินฝากไว้ในบัญชีสำรองเพื่อชำระหนี้ที่อาจเกิดจากภาระผูกพันในสัดส่วนร้อยละ 25
  ของภาระค้ำประกันที่มีอยู่ รวมทั้งติดตามสถานะของภาระผูกพันที่มีอยู่อย่างสม่ำเสมอ

-   ความเสี่ยงจากการลงทุนในโครงการโรงไฟฟ้าพลังงานน้ำ น้ำเทิน 2
    ประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว

การลงทุนในโครงการโรงไฟฟ้าพลังงานน้ำ น้ำเทิน 2
ที่ประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว อาจมีความเสี่ยงในเรื่องการจัดหาเงินกู้
ความเสี่ยงทางการเมืองของประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว
รวมถึงความเสี่ยงจากการถอนตัวของผู้ร่วมทุน ซึ่งอาจส่งผลให้โครงการล่าช้าหรือไม่สำเร็จ

ปัจจุบันโครงการฯ ได้ลงนามซื้อขายกระแสไฟฟ้ากับ กฟผ.และ การไฟฟ้าแห่งประเทศลาวแล้ว
และคาดว่าจะมีการลงนามสัญญาเงินกู้ในต้นปี 2548

นอกจากนั้นโครงการฯ
ยังได้รับการสนับสนุนเป็นอย่างดีจากรัฐบาลลาวเพราะเป็นโครงการที่ช่วยในการพัฒนาประเทศ
โดยขณะนี้ World Bank กำลังอยู่ในขั้นตอนการศึกษารายละเอียดเพื่อให้การสนับสนุนโครงการฯ
ซึ่ง World Bank มีความพอใจในความก้าวหน้าในการทำงานของรัฐบาลลาว และ ของโครงการฯ
ในส่วนงานที่ World Bank ต้องการ รวมทั้งและได้รับการร่วมมือจากผู้ร่วมทุนเป็นอย่างดี
สำหรับความเสี่ยงจากการถอนตัวของผู้ร่วมทุนนั้น ได้มีมาตรการชดเชยผลกระทบ กำหนดไว้ใน
Shareholders Agreement แล้ว

อย่างไรก็ตาม บผฟ. ดำเนินโครงการฯ นี้ด้วยความระมัดระวัง
โดยพิจารณาถึงความเสี่ยงในด้านต่างๆ เพื่อให้โครงการฯ เดินหน้าไปตามแผนงานที่กำหนดไว้

-   ความเสี่ยงจากการที่ไม่ได้รับผลตอบแทนจากการลงทุน

การลงทุนในธุรกิจผลิตกระแสไฟฟ้าต้องอาศัยเงินลงทุนจำนวนมาก
ซึ่งอาจกระทบต่อกระแสเงินสดของ บผฟ.
และในบางครั้งโครงการที่ลงทุนไปนั้นจำเป็นต้องใช้เงินทุนเพิ่มเติมในการดำเนินการ
รวมทั้งการใช้เวลาในการพัฒนาโครงการ

การทำธุรกิจของ บผฟ.
จึงมีความเสี่ยงที่อาจจะไม่ได้รับผลตอบแทนจากการลงทุนตามเป้าหมายที่กำหนดไว้
เพื่อเป็นการลดความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้น บผฟ. จัดให้มีการติดตามผลการดำเนินงานของบริษัทย่อย
และ โครงการลงทุน
วิเคราะห์ผลและเปรียบเทียบกับเป้าหมายที่กำหนดไว้และรายงานต่อฝ่ายบริหารและคณะกรรมการ
ตามระยะเวลา เพื่อให้ดำเนินการปรับปรุงแก้ไขได้อย่างเหมาะสม ทันเวลา
ในกรณีที่ผลไม่ได้เป็นไปตามเป้าหมาย

[1] ¹ ที่มา : มติคณะรัฐมนตรี www.thaigov.go.th

[2] ² ที่มา : กระทรวงพลังงาน www.energy.go.th