+-----------------------------------------------------------------------+
| 3.  การประกอบธุรกิจของแต่ละธุรกิจ                                          |
+-----------------------------------------------------------------------+

1.  ธุรกิจก๊าซธรรมชาติ

ณ ปัจจุบัน ปตท. และบริษัทในกลุ่มธุรกิจก๊าซธรรมชาติ
เป็นผู้ประกอบธุรกิจก๊าซธรรมชาติอย่างครบวงจรเพียง
รายเดียวในประเทศ โดยครอบคลุมตั้งแต่การสำรวจและผลิต[1]¹ การจัดหา
การขนส่งก๊าซธรรมชาติทางท่อ การแยกก๊าซธรรมชาติ และการจัดจำหน่าย โดย ปตท.
เป็นเจ้าของและผู้ดำเนินการโครงข่ายระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ (Transmission Network)
เพียงรายเดียวในประเทศไทย และเป็นผู้ดำเนินการจัดหา ขนส่งก๊าซธรรมชาติทางท่อ
จัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ และดำเนินธุรกิจแยกก๊าซธรรมชาติรายใหญ่ที่สุดในประเทศไทย

สามารถสรุปได้ดังนี้

  -------------------------------- -------- -------- ------- --------------
                                                             

                                                             

                                                             

                                                             
  -------------------------------- -------- -------- ------- --------------

กลุ่มธุรกิจก๊าซธรรมชาติของ ปตท. ประกอบด้วยหน่วยธุรกิจก๊าซธรรมชาติ
ซึ่งเป็นหน่วยงานภายในของ ปตท. และ
บริษัทในกลุ่มที่ประกอบกิจการเกี่ยวเนื่องกับธุรกิจก๊าซธรรมชาติ โดยหน่วยธุรกิจก๊าซธรรมชาติของ
ปตท. แบ่งออกเป็น 4 หน่วยธุรกิจย่อย ได้แก่

(1) หน่วยธุรกิจจัดหาและจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ
    รับผิดชอบจัดหาก๊าซธรรมชาติจากแหล่งก๊าซธรรมชาติ
    ทั้งในประเทศและต่างประเทศเพื่อจำหน่ายให้กับลูกค้าผู้ใช้ก๊าซธรรมชาติรายใหญ่

(2) หน่วยธุรกิจระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ (Transmission Pipeline) รับผิดชอบดำเนินการ
    บำรุงรักษา และพัฒนาระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ

(3) หน่วยธุรกิจโรงแยกก๊าซธรรมชาติ รับผิดชอบดำเนินการและพัฒนาธุรกิจโรงแยกก๊าซธรรมชาติ
    ซึ่งในปัจจุบันมีจำนวนทั้งสิ้น 4 โรง

(4) หน่วยธุรกิจท่อจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ (Distribution Pipeline)
    รับผิดชอบดำเนินการและพัฒนาระบบท่อจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติซึ่งเป็นท่อย่อยที่ต่อเชื่อมจากระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ
    (Transmission Pipeline) ไปยังลูกค้าอุตสาหกรรม
    เพื่อจำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้กับลูกค้าอุตสาหกรรมต่างๆ

ในปี 2544 ปตท. มีรายได้จากการจำหน่ายผลิตภัณฑ์ก๊าซรวม 119,538.0 ล้านบาท
และมีรายได้จากการจำหน่ายก๊าซปิโตรเลียมเหลวให้กับผู้บริโภคผ่านหน่วยธุรกิจน้ำมันอีก 22,152.4
ล้านบาท (รวมเงินชดเชยกองทุนก๊าซปิโตรเลียมเหลว)

นอกเหนือจากหน่วยธุรกิจที่กล่าวข้างต้น ปตท.
ยังมีบริษัทในกลุ่มที่มีบทบาทสำคัญและช่วยส่งเสริมให้กลุ่ม ปตท.
ประกอบธุรกิจก๊าซธรรมชาติอย่างครบวงจร ดังนี้

(1) บริษัท ปตท. สำรวจและผลิตปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน) (“ปตท. สผ.”)
    เป็นผู้ประกอบธุรกิจสำรวจและผลิตปิโตรเลียม
    และเป็นบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย โดยมี ปตท. เป็นผู้ถือหุ้น
    รายใหญ่ในสัดส่วนร้อยละ 60.97 ของทุนที่ออกและเรียกชำระแล้ว

(2) บริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด เป็นการร่วมทุนระหว่าง ปตท. กับ Tractebel
    S.A. แห่งประเทศเบลเยี่ยม และบริษัท ทุนลดาวัลย์ จำกัด
    เพื่อดำเนินธุรกิจระบบท่อจำหน่ายก๊าซธรรมชาติสำหรับจำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้กับลูกค้าในเขตอุตสาหกรรมรอบกรุงเทพมหานคร
    และปริมณฑล ปัจจุบัน ปตท. ถือหุ้นในบริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด
    ในสัดส่วนร้อยละ 49 ของทุนที่เรียกชำระแล้ว

(3) บริษัท ทรานส์ ไทย-มาเลเซีย (ประเทศไทย) จำกัด และ Trans Thai-Malaysia
    (Malaysia) Sdn. Bhd.
    ซึ่งตั้งอยู่ในประเทศไทยและประเทศมาเลเซียตามลำดับ โดย ปตท. และ Petroliam
    Nasional Berhad (“Petronas”) บริษัทน้ำมันแห่งประเทศมาเลเซีย
    ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 50 เท่ากัน ทั้งนี้ บริษัท ทรานส์ ไทย-มาเลเซีย (ประเทศไทย)
    จำกัด
    จะดำเนินธุรกิจให้บริการขนส่งก๊าซธรรมชาติทางท่อที่ได้จากแหล่งพื้นที่พัฒนาร่วมไทย-มาเลเซีย
    (Malaysia-Thailand Joint Development Area หรือ เจดีเอ)
    มาใช้ประโยชน์ในประเทศไทย และไปยังชายแดนไทย-มาเลเซีย
    รวมทั้งให้บริการแยกก๊าซธรรมชาติ และขนส่งก๊าซปิโตรเลียมเหลว (ก๊าซหุงต้ม)
    ทางท่อไปยังชายแดนไทย-มาเลเซีย ส่วน Trans Thai-Malaysia (Malaysia) Sdn.
    Bhd. จะดำเนินธุรกิจให้บริการขนส่งก๊าซธรรมชาติและก๊าซปิโตรเลียมเหลว (ก๊าซหุงต้ม)
    ทางท่อจากชายแดนไทย-มาเลเซีย ไปใช้ประโยชน์ในประเทศมาเลเซีย

นอกจากนี้ ปตท. ยังมีเงินลงทุนในบริษัท ก๊าซธรรมชาติไทย จำกัด
ซึ่งจัดตั้งขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อรองรับ
โครงการส่งออกก๊าซธรรมชาติเหลว อย่างไรก็ตาม
ปตท.อยู่ระหว่างการดำเนินการยุบเลิกบริษัทดังกล่าวตามมติ
คณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 22 ตุลาคม 2544

แผนภาพต่อไปนี้แสดงการประกอบธุรกิจก๊าซธรรมชาติของกลุ่ม ปตท.

  -----------------------------------------------------------------------
  []

  -----------------------------------------------------------------------

รายละเอียดการประกอบธุรกิจก๊าซธรรมชาติของกลุ่ม ปตท. แบ่งได้เป็น 6 ส่วน ดังต่อไปนี้

1.  การจัดหาก๊าซธรรมชาติ

2.  ระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ

3.  โรงแยกก๊าซธรรมชาติ

4.  การจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ

5.  ธุรกิจสำรวจและผลิตปิโตรเลียม

6.  การลงทุนและการร่วมทุนของธุรกิจก๊าซธรรมชาติ

3.1.1 การจัดหาก๊าซธรรมชาติ

การจัดหาก๊าซธรรมชาติของ ปตท.
อยู่ในความรับผิดชอบของหน่วยธุรกิจจัดหาและจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ โดย ปตท.
เป็นผู้ซื้อก๊าซธรรมชาติจากผู้ขายก๊าซธรรมชาติภายใต้สัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติซึ่งปัจจุบันมีอยู่ทั้งสิ้น 9
ฉบับ แบ่งเป็นสัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติในประเทศจำนวน 7 ฉบับ ได้แก่
สัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติยูโนแคล 1 (ซึ่งรวมถึงแหล่งเอราวัณ) สัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติยูโนแคล
2-3[2]¹ สัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติจากแหล่งบงกช แหล่งไพลิน แหล่งทานตะวัน/เบญจมาศ
แหล่งน้ำพอง และแหล่งเจดีเอ[3]² และสัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติจากแหล่งต่างประเทศอีกจำนวน 2
ฉบับ ได้แก่ แหล่งยาดานา และแหล่งเยตากุน ในสหภาพเมียนมาร์ ทั้งนี้
การจัดหาก๊าซธรรมชาติของ ปตท. ส่วนใหญ่จะมาจากแหล่ง/แปลงสัมปทานก๊าซธรรมชาติในประเทศ
โดยมีปริมาณและสัดส่วนการจัดหาก๊าซธรรมชาติของ ปตท. ในช่วงปี 2542-2544 เป็นดังนี้

+---------------+--------+-------+--------+--------+--------+-------+
| แหล่ง/แป       | ปี 2542 |       | ปี 2543 |        | ปี 2544 |       |
| ลงสัมปทาน^(/1) |        |       |        |        |        |       |
+---------------+--------+-------+--------+--------+--------+-------+
|               | ล้าน    | ร้อยละ | ล้าน    | ร้อยละ  | ล้าน    | ร้อยละ |
|               | ลบ     |       | ลบ     |        | ลบ     |       |
|               | .ฟุต/วัน |       | .ฟุต/วัน |        | .ฟุต/วัน |       |
+---------------+--------+-------+--------+--------+--------+-------+
| ในประเทศ      |        |       |        |        |        |       |
+---------------+--------+-------+--------+--------+--------+-------+
| - ยูโนแคล^(/2) | 959    | 55.1  | 910    | 46.1   | 853    | 37.2  |
+---------------+--------+-------+--------+--------+--------+-------+
| - บงกช        | 542    | 31.1  | 515    | 26.1   | 549    | 23.9  |
+---------------+--------+-------+--------+--------+--------+-------+
| - ไพลิน        | 52     | 3.0   | 169    | 8.6    | 149    | 6.5   |
+---------------+--------+-------+--------+--------+--------+-------+
| -             | 100    | 5.7   | 163    | 8.3    | 187    | 8.2   |
| ทา            |        |       |        |        |        |       |
| นตะวัน/เบญจมาศ |        |       |        |        |        |       |
+---------------+--------+-------+--------+--------+--------+-------+
| - น้ำพอง       | 89     | 5.1   | 69     | 3.5    | 58     | 2.5   |
+---------------+--------+-------+--------+--------+--------+-------+
|   รวมกา       | 1,742  | 100.0 | 1,826  | 92.6   | 1,796  | 78.3  |
| รจัดหาในประเทศ |        |       |        |        |        |       |
+---------------+--------+-------+--------+--------+--------+-------+
| ต่างประเทศ     |        |       |        |        |        |       |
+---------------+--------+-------+--------+--------+--------+-------+
| - ยาดานา      | -      | -     | 110    | 5.6    | 379    | 16.5  |
+---------------+--------+-------+--------+--------+--------+-------+
| - เยตากุน      | -      | -     | 36     | 1.8    | 119    | 5.2   |
+---------------+--------+-------+--------+--------+--------+-------+
|   รวมการจัดห   | -      | -     | 146    | 7.4    | 498    | 21.7  |
| าจากต่างประเทศ |        |       |        |        |        |       |
+---------------+--------+-------+--------+--------+--------+-------+
| รว            | 1,742  | 100.0 | 1,972  | 100.0  | 2,294  | 100.0 |
| มการจัดหาทั้งหมด |        |       |        |        |        |       |
+---------------+--------+-------+--------+--------+--------+-------+
| ราคาซื้อก       | 74.8   |       | 95.2   |        | 122.3  |       |
| ๊าซธรรมชาติเฉลี่ย |        |       |        |        |        |       |
|               |        |       |        |        |        |       |
| (บาท/ล้านบีทียู)  |        |       |        |        |        |       |
+---------------+--------+-------+--------+--------+--------+-------+

หมายเหตุ : ปริมาณก๊าซธรรมชาติคำนวณ ณ ค่าความร้อน 1,000 บีทียู ต่อ 1 ลูกบาศก์ฟุต

^(/1) ไม่รวมการจัดหาก๊าซธรรมชาติจากแหล่งเจดีเอ เนื่องจากยังไม่ได้ดำเนินการผลิต

^(/2) รวมแหล่ง/แปลงสัมปทานภายใต้สัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติยูโนแคล 1 และยูโนแคล 2-3

ในเดือนกรกฎาคม 2544 ปตท. และกลุ่มผู้ขายก๊าซธรรมชาติแหล่งบงกช ร่วมกันลงนามใน
“ข้อตกลงความ
ร่วมมือการซื้อขายก๊าซธรรมชาติแหล่งบงกช” เนื่องจาก ปตท.
ได้รับก๊าซธรรมชาติจากโครงการบงกชในปริมาณที่มากกว่าที่กำหนดไว้ในสัญญา ซึ่ง ปตท.
มีสิทธิที่จะนำยอดก๊าซส่วนที่เกินปริมาณขั้นต่ำตามสัญญา (Carry-Forward)
ไปหักลดปริมาณขั้นต่ำตามสัญญาที่จะต้องรับซื้อตามสัญญาในอนาคตได้
กลุ่มผู้ขายจึงได้มีการตกลงในซึ่งมีหลักการที่กลุ่มผู้ขายก๊าซฯจะ
ชดเชย ปตท. ในการไม่ใช้สิทธินำปริมาณก๊าซ Carry-Forward คงเหลือ 19.54
พันล้านลูกบาศก์ฟุต มาลดปริมาณรับ
ก๊าซธรรมชาติในปี 2544 เพื่อให้กลุ่มผู้ขายรักษาระดับการขายไว้ได้ตามสัญญา นอกจากนี้ ปตท.
ยังได้ตกลงรับซื้อก๊าซธรรมชาติจากแหล่งบงกชเกินกว่าปริมาณขั้นต่ำตามสัญญาโดยไม่คิดเป็นก๊าซ
Carry-Forward อีกจำนวน 11.6 พันล้าน
ลูกบาศก์ฟุต รวมเป็นปริมาณก๊าซธรรมชาติ ที่จะซื้อขายในระหว่างวันที่ 7 สิงหาคม 2544 ถึง วันที่
1 มิถุนายน 2545
ทั้งสิ้น 31.14 พันล้านลูกบาศก์ฟุต

นอกจากนี้ ในเดือนตุลาคม 2544 ปตท.
ยังได้ลงนามในข้อตกลงความร่วมมือการซื้อขายก๊าซธรรมชาติตามสัญญายูโนแคล 1
กลุ่มผู้ขายก๊าซธรรมชาติตามสัญญายูโนแคล 2 และ 3
และกลุ่มผู้ขายก๊าซธรรมชาติจากแหล่งทานตะวัน/เบญจมาศ จำนวน 3 ฉบับ
โดยสาระสำคัญของข้อตกลงมีดังนี้ : ข้อตกลงกับกลุ่มผู้ขายก๊าซธรรมชาติตามสัญญายูโนแคล 1
และยูโนแคล 2 และ 3 นั้น เป็นการรับซื้อก๊าซธรรมชาติเกินกว่าปริมาณขั้นต่ำตามสัญญาจำนวน 7.3
พันล้านลูกบาศก์ฟุต
ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2544 ถึงเดือนมิถุนายน 2545 และจำนวน 11 พันล้านลูกบาศก์ฟุต
ตั้งแต่เดือนตุลาคม 2544 ถึงเดือนกันยายน 2545 ตามลำดับ
โดยกลุ่มผู้ขายตกลงลดราคาสำหรับปริมาณส่วนเพิ่มโดยเป็นส่วนของสัญญายูโนแคล 1 จำนวนประมาณ
207 ล้านบาท และส่วนของยูโนแคล 2 และ 3 จำนวนประมาณ 431 ล้านบาท ซึ่ง ปตท.
ได้รับเงินจากกลุ่มผู้ขายแล้ว และได้มอบเงินจำนวนดังกล่าวให้แก่รัฐบาล ทั้งนี้
ตามข้อตกลงกับผู้ขายก๊าซธรรมชาตินั้น เมื่อครบกำหนดระยะเวลาข้างต้น หาก ปตท.
รับก๊าซธรรมชาติไม่ได้ตามปริมาณที่ตกลงเพิ่มขึ้นมานั้น ปตท. จะต้องชำระเงินดังกล่าวคืน
ให้แก่กลุ่มผู้ขายด้วย ในอัตรา 28.3562 บาทต่อหนึ่งพันลูกบาศก์ฟุต ในกรณีของสัญญายูโนแคล 1
และอัตรา 39.1818 บาทต่อหนึ่งพันลูกบาศก์ฟุต สำหรับสัญญายูโนแคล 2 และ 3
สำหรับปริมาณส่วนที่รับไม่ได้อย่างไรก็ตามการที่ ปตท. สผ. ร่วมทุนในโครงการยูโนแคล 3
เพียงร้อยละ 5 ทำให้การชำระเงินตามข้อตกลงดังกล่าวไม่ส่งผลกระทบต่อฐานะทางการเงินของ
ปตท. สผ. อย่างมีนัยสำคัญ เป็นผลให้ ปตท. ไม่ได้รับผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญ

ในส่วนสาระสำคัญของข้อตกลงกับกลุ่มผู้ขายก๊าซธรรมชาติจากแหล่งทานตะวัน/เบญจมาศ ซึ่ง ปตท.
ได้ตกลง
รับซื้อก๊าซธรรมชาติเกินกว่าปริมาณขั้นต่ำตามสัญญาอีกจำนวน 56 พันล้านลูกบาศก์ฟุต
ตั้งแต่เดือนตุลาคม 2544 ถึงเดือนกุมภาพันธ์ 2547
ซึ่งข้อตกลงดังกล่าวทำให้สามารถประหยัดค่าก๊าซธรรมชาติประมาณ 512 ล้านบาท
โดยกลุ่มผู้ขายตกลงลดราคาก๊าซธรรมชาติสำหรับปริมาณส่วนเพิ่มนั้นในอัตราร้อยละ 12
ของราคาซื้อขายก๊าซธรรมชาติตามสัญญา โดยมีข้อกำหนดว่า ปตท.
จะต้องรับก๊าซธรรมชาติส่วนที่เพิ่มนั้นไม่น้อยกว่าร้อยละ 75
ของปริมาณส่วนที่เพิ่มที่ตกลงกันในแต่ละปีที่กำหนดตามสัญญา (Take-or-Pay)
และหากกลุ่มผู้ขายไม่สามารถจัดส่งปริมาณก๊าซธรรมชาติส่วนที่เพิ่มดังกล่าวให้แก่ ปตท. ได้
กลุ่มผู้ขายก๊าซธรรมชาติตกลงจ่ายค่าปรับ (โดยการให้เป็นส่วนลดราคาก๊าซธรรมชาติแก่ ปตท.)
ในอัตราร้อยละ 12 ของราคาก๊าซธรรมชาติตามสัญญา
สำหรับปริมาณก๊าซธรรมชาติของส่วนที่เพิ่มที่ขาดส่ง (Shortfall) ทั้งนี้ ปตท.
จะนำส่วนที่ประหยัดได้จากการเจรจาครั้งนี้ไปใช้ในการลดราคาก๊าซธรรมชาติให้แก่ภาคการผลิตไฟฟ้าและอุตสาหกรรมต่อไป

เงื่อนไขหลักของสัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติ

สัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติระหว่าง ปตท. และผู้ขายก๊าซธรรมชาติ มีอายุสัญญาประมาณ 25-30 ปี โดย
คู่สัญญาตกลงที่จะซื้อและขายก๊าซธรรมชาติกัน ณ จุดส่งมอบตามสัญญา เช่น ปากหลุม
หรือจุดส่งมอบอื่นๆ แล้วแต่สัญญากำหนดในปริมาณ คุณภาพ และความดัน ตามที่ได้ตกลงกันไว้

ผู้ขายก๊าซธรรมชาติมีหน้าที่จัดเตรียมความสามารถในการส่งก๊าซธรรมชาติเพื่อให้ ปตท.
สามารถเรียกรับก๊าซธรรมชาติสูงสุดได้ถึงร้อยละ 115 ของปริมาณซื้อก๊าซธรรมชาติขั้นต่ำรายวัน
(Contractual Delivery Capacity หรือ “CDC”) ในขณะที่ ปตท.
จะต้องรับก๊าซธรรมชาติให้ได้ตามปริมาณซื้อก๊าซธรรมชาติขั้นต่ำรายวัน (Daily Contracted
Quantity หรือ DCQ) อีกทั้ง ปตท. ยังมีสิทธิซื้อก๊าซธรรมชาติในปริมาณที่เกินกว่า CDC
ที่กำหนดไว้ในสัญญาได้ หากผู้ขายก๊าซธรรมชาติสามารถผลิตและส่งมอบได้

อย่างไรก็ตาม หากในปีสัญญาใด ปตท.
ไม่สามารถรับก๊าซธรรมชาติตามปริมาณขั้นต่ำได้ครบตามที่กำหนดสำหรับปีสัญญานั้น (Annual
Contracted Quantity หรือ ACQ) ปตท. จะต้องชำระค่าก๊าซธรรมชาติในปริมาณที่มิได้รับ
(Take-or-Pay) โดยมีสิทธิรับก๊าซธรรมชาติสำหรับปริมาณที่ได้ชำระไปแล้วในปีต่อๆ ไป
โดยไม่มีกำหนดเวลา และไม่ต้องชำระค่าก๊าซธรรมชาติในส่วนนั้นอีก (Make-Up) ทั้งนี้ ในปีที่
ปตท. จะใช้สิทธิในการรับก๊าซธรรมชาติสำหรับปริมาณที่ได้ชำระไปแล้วดังกล่าว ปตท.
จะต้องรับซื้อก๊าซธรรมชาติให้ได้ครบตามปริมาณซื้อก๊าซธรรมชาติขั้นต่ำตามสัญญาสำหรับปีนั้นๆ ก่อน
ในทางกลับกัน กรณีที่ ปตท. ซื้อก๊าซธรรมชาติเกินกว่าปริมาณซื้อก๊าซธรรมชาติขั้นต่ำของปีสัญญาใดๆ
ปตท. จะสามารถนำปริมาณก๊าซธรรมชาติส่วนเกินนั้นแต่ไม่รวมส่วนที่เกินกว่า CDC ตามสัญญา
(Carry-Forward) ไปหักลดปริมาณซื้อก๊าซธรรมชาติขั้นต่ำในปีสัญญาต่อๆ
ไปได้ในปริมาณไม่เกินร้อยละ 15 หรือร้อยละ 20 แล้วแต่สัญญา
ของปริมาณซื้อก๊าซธรรมชาติขั้นต่ำในปีสัญญาดังกล่าว
โดยสิทธิดังกล่าวในปริมาณก๊าซธรรมชาติส่วนเกินนั้นๆ จะสิ้นสุดภายในระยะเวลา 5 ปี
นับจากปีที่เกิดก๊าซ Carry-Forward

ในกรณีที่ผู้ขายก๊าซธรรมชาติไม่สามารถส่งมอบก๊าซธรรมชาติให้กับ ปตท. ได้ครบตามปริมาณที่ ปตท.
เรียกรับจากผู้ขายก๊าซธรรมชาติในแต่ละวัน (Shortfall) ปตท.
จะชำระค่าก๊าซธรรมชาติตามปริมาณก๊าซธรรมชาติที่รับจริง โดยมีสิทธิได้รับส่วนลดร้อยละ 25
สำหรับราคาของปริมาณก๊าซธรรมชาติที่ขาดส่ง ในเดือนนั้น หรือเดือนถัดไป หรือปีถัดไป
แล้วแต่สัญญา ทั้งนี้ เมื่อสิ้นปีสัญญา ปตท.
สามารถนำปริมาณก๊าซธรรมชาติที่ผู้ขายก๊าซธรรมชาติขาดส่งไปลดปริมาณซื้อก๊าซธรรมชาติขั้นต่ำรายปีของ
ปตท. ได้

สำหรับการรับก๊าซฯจากแหล่งยาดานาและเยตากุน
เนื่องจากเกิดความล่าช้าในการก่อสร้างโรงไฟฟ้าราชบุรี
ทำให้โรงไฟฟ้าราชบุรีไม่สามารถรับซื้อก๊าซธรรมชาติได้ในปี 2541 และการลงนามในสัญญา
Ratchaburi Master Gas Sales Agreement กับ กฟผ. ล่าช้าออกไปเป็นเดือนตุลาคม 2543
ประกอบกับความต้องการใช้ก๊าซธรรมชาติที่ลดลงเนื่องจากเกิดความตกต่ำทางเศรษฐกิจ
รวมทั้งความล่าช้าในการก่อสร้างโครงการท่อส่งก๊าซราชบุรี-วังน้อย ส่งผลให้ ปตท.
ชำระค่าก๊าซธรรมชาติจากแหล่งยาดานาและแหล่งเยตากุนตามเงื่อนไขแบบ Take-or-Pay
ที่เกิดขึ้นตั้งแต่ปี 2541 จนถึงปี 2544 เป็นจำนวนเงินรวม 36,265.8 ล้านบาท ซึ่งคาดว่า ปตท.
จะสามารถรับก๊าซธรรมชาติได้ครบตามปริมาณซื้อขั้นต่ำตามสัญญาจากแหล่งยาดานาและแหล่งเยตากุนได้ภายในปี
2544 และปี 2545 ตามลำดับ ทั้งนี้ มติคณะรัฐมนตรีในเดือนกรกฎาคม 2543
กำหนดให้จัดสรรภาระค่าดอกเบี้ยที่เกิดจากภาระ Take or Pay ให้หน่วยงานต่างๆร่วมรับผิดชอบ
โดย ปตท. รับภาระร้อยละ 11.4 กฟผ. รับภาระร้อยละ 12.8 และส่วนที่เหลืออีกร้อยละ 75.8
ลูกค้าผู้ใช้ก๊าซธรรมชาติจะเป็น
ผู้รับภาระ อย่างไรก็ตาม ในปี 2544 ปตท.
สามารถรับก๊าซธรรมชาติจากแหล่งยาดานาได้เกินกว่าปริมาณขั้นต่ำที่ต้องรับ (Make-up)
มีผลให้เงินจ่ายล่วงหน้าค่าซื้อก๊าซธรรมชาติในปี 2541 ลดลงเป็นจำนวน 191.8 ล้านบาท ดังนั้น
ยอดเงินจ่ายล่วงหน้าค่าซื้อก๊าซธรรมชาติ จึงมียอดสุทธิ 36,073.96 ล้านบาท
ดังปรากฎอยู่ในงบดุลของ ปตท. ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2544

สำหรับราคาซื้อขายก๊าซธรรมชาติที่กำหนดในสัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติจะมีการกำหนดราคาฐานเริ่มต้น
(Initial Base Price) ซึ่งเป็นราคาคงที่
โดยจะมีสูตรปรับราคาซึ่งกำหนดสูตรราคาสูงสุดและราคาต่ำสุด
เพื่อคุ้มครองผู้ซื้อและผู้ขายก๊าซธรรมชาติ โดยสูตรปรับราคาก๊าซธรรมชาติ
จะประกอบด้วยปัจจัยต่อไปนี้ คือ ราคาน้ำมันเตากำมะถันปานกลางในตลาดสิงคโปร์
อัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ และดัชนีทางเศรษฐกิจต่างๆ เช่น
ดัชนีราคาขายส่งของประเทศไทย และดัชนีราคาผู้ผลิตของสหรัฐอเมริกาสำหรับธุรกิจน้ำมันและก๊าซ
เป็นต้น ทั้งนี้ ระยะเวลาในการปรับราคาซื้อขายก๊าซ
ธรรมชาติดังกล่าวจะแตกต่างกันไปในแต่ละสัญญา กล่าวคือ ทุก 12 เดือน 6 เดือน 3 เดือน หรือ
1 เดือน แล้วแต่สัญญา ราคาซื้อขายก๊าซธรรมชาตินี้จะส่งผ่าน (Pass through)
ไปให้กับลูกค้าในกลุ่มผู้ผลิตไฟฟ้าซึ่งซื้อก๊าซธรรมชาติจาก ปตท.
ซึ่งเป็นกลุ่มลูกค้าหลักตามสูตรราคาในสัญญาขายก๊าซธรรมชาติ ส่งผลให้ความเสี่ยงของ ปตท.
จากการเปลี่ยนแปลงของราคาซื้อขายก๊าซธรรมชาติอยู่ในระดับที่ค่อนข้างต่ำ

สัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติทุกสัญญามีข้อกำหนดเรื่องเหตุสุดวิสัยซึ่งเป็นกรณีที่ ปตท.
หรือผู้ขายก๊าซธรรมชาติสามารถยกเป็นเหตุในการที่ไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ตามสัญญาได้
ซึ่งเหตุสุดวิสัยที่กำหนดในสัญญาดังกล่าวหมายรวมถึงเหตุการณ์ใดๆ
ที่เกิดขึ้นโดยคู่สัญญาไม่สามารถควบคุมได้ นอกจากนี้
สัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติบางฉบับได้กำหนดให้กรณีที่ ปตท.
ไม่สามารถรับซื้อก๊าซธรรมชาติได้อันเนื่องจากมีเหตุสุดวิสัยเกิดขึ้นกับลูกค้าของ ปตท.
จนเป็นเหตุให้ลูกค้าดังกล่าว
ไม่สามารถรับซื้อก๊าซธรรมชาติจาก ปตท. ได้ ซึ่งในการนี้ ปตท.
จะอ้างเหตุสุดวิสัยดังกล่าวได้ต่อเมื่อ ปตท.
จะต้องลดปริมาณรับก๊าซธรรมชาติจากผู้ขายก๊าซธรรมชาติที่เกี่ยวข้องทุกรายลงตามสัดส่วนการจำหน่ายก๊าซธรรมชาติที่ลดลง

สัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติจะสิ้นสุดลงเมื่อเกิดเหตุการณ์ใดเหตุการณ์หนึ่งดังต่อไปนี้ (1)
สิ้นสุดระยะเวลาตามที่กำหนดในสัญญา หรือ (2) เมื่อระยะเวลาตามสัมปทานสิ้นสุดลง
(เฉพาะกรณีแหล่งก๊าซธรรมชาติในประเทศ) หรือ (3)
เมื่อปริมาณสำรองก๊าซธรรมชาติในแหล่งดังกล่าวหมดลง

3.1.2 ระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ

เมื่อผู้ขายก๊าซธรรมชาติได้ส่งมอบก๊าซธรรมชาติให้กับ ปตท. ที่จุดส่งมอบแล้ว
ก๊าซธรรมชาติทั้งหมดจะถูกส่งไปยังลูกค้าต่างๆ โดยผ่านระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติของ ปตท. ทั้งนี้
การดำเนินงาน และการบำรุงรักษาระบบท่อส่งก๊าซ
ธรรมชาติ จะอยู่ในความรับผิดชอบของหน่วยธุรกิจระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ

ปัจจุบัน ระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ (Transmission Pipeline) ของ ปตท.
มีความยาวรวมประมาณ 2,390 กิโลเมตร ซึ่งประกอบด้วยระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติบนบก
ความยาวประมาณ 1,031 กิโลเมตร และระบบท่อส่งก๊าซ
ธรรมชาติในทะเล ความยาวประมาณ 1,359 กิโลเมตร
(ไม่รวมระบบท่อจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ/Distribution Pipeline อีกประมาณ 267
กิโลเมตร) โดยระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติของ ปตท. จะต่อเชื่อมแหล่งก๊าซธรรมชาติต่างๆ
ในอ่าวไทย และท่อส่งก๊าซธรรมชาติจากแหล่งยาดานาและเยตากุน สหภาพเมียนมาร์
ที่ชายแดนไทย-สหภาพเมียนมาร์ เข้ากับผู้ผลิตไฟฟ้า โรงแยกก๊าซธรรมชาติ และลูกค้าอุตสาหกรรม
ภายในระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติของ ปตท. ยังประกอบด้วย
หน่วยควบคุมจุดกลั่นตัวของก๊าซธรรมชาติ (Dew Point Control Unit)
และอุปกรณ์รวมก๊าซธรรมชาติ (Common Header)
ซึ่งเป็นกระบวนการเพื่อควบคุมคุณภาพก๊าซธรรมชาติจากแหล่งต่างๆในอ่าวไทยให้มีค่าความร้อนคงที่เป็นหนึ่งเดียวและมีคุณภาพเดียวกันทั้งระบบ

-   

-   เป็นดังนี้

+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
|                 |    |   |        |    |                            |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
|                 |    |   |        |    |                            |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
|                 |    |   |        |    |                            |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
|                 |    |   |        |    |                            |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
|                 |    |   |        |    |                            |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
|                 |    |   |        |    |                            |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
|                 |    |   |        |    |                            |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
|                 |    |   |        |    |                            |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
|                 |    |   |        |    |                            |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
|                 |    |   |        |    |                            |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
|                 |    |   |        |    |                            |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
|                 |    |   |        |    |                            |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
|                 |    |   |        |    |                            |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
|                 |    |   |        |    |                            |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
|                 |    |   |        |    |                            |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
|                 |    |   |        |    |                            |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+

  -----------------------------------------------------------------------

  9+*แผนที่แสดงแหล่งสำรวจและผลิตปิโตรเลียม และท่อส่งก๊าซธรรมชาติ[]
  -----------------------------------------------------------------------

3.  โรงแยกก๊าซธรรมชาติ

นอกจาก ปตท.จะจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้กับลูกค้าโดยตรงแล้ว ปตท.
ได้นำก๊าซธรรมชาติบางส่วนผ่านเข้า
โรงแยกก๊าซธรรมชาติของ ปตท.
เพื่อเพิ่มมูลค่าให้กับก๊าซธรรมชาติและก่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดโดยการแยกสารประกอบไฮโดรคาร์บอนชนิดต่างๆ
ซึ่งเป็นองค์ประกอบที่สำคัญในก๊าซธรรมชาติ ผลิตภัณฑ์จากโรงแยกก๊าซธรรมชาติของ ปตท.
ประกอบด้วย ก๊าซอีเทน ก๊าซโพรเพน ก๊าซปิโตรเลียมเหลวหรือก๊าซหุงต้ม และก๊าซโซลีนธรรมชาติ
นอกจากนี้ ยังมี
ผลพลอยได้จากการแยกก๊าซธรรมชาติ คือ ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์
ซึ่งสามารถนำไปใช้ประโยชน์ในอุตสาหกรรมต่างๆได้ ทั้งนี้
ผลิตภัณฑ์จากโรงแยกก๊าซธรรมชาติและวัตถุประสงค์ในการนำไปใช้แสดงตามตารางข้างล่างนี้

  ----------------- -----------------------------------------------------
  ผลิตภัณฑ์            วัตถุประสงค์ในการนำไปใช้

  ก๊าซอีเทน           เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมีขั้นต้น

  ก๊าซโพรเพน         เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมีขั้นต้น

  ก๊าซปิโตรเลียมเหลว   เป็นเชื้อเพลิงในครัวเรือน ยานพาหนะ และโรงงานอุตสาหกรรม
  (ก๊าซหุงต้ม)         และเป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมีขั้นต้น

  ก๊าซโซลีนธรรมชาติ    เป็นวัตถุดิบสำหรับป้อนเข้าโรงกลั่นน้ำมันเพื่อผลิตน้ำมันสำเร็จรูป
                    และเป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมีขั้นต้น
  ----------------- -----------------------------------------------------

ปัจจุบัน ปตท. เป็นผู้ประกอบการธุรกิจโรงแยกก๊าซธรรมชาติรายใหญ่ในประเทศไทย โดย ณ วันที่
31 ธันวาคม 2544 ปตท. มีโรงแยกก๊าซธรรมชาติทั้งสิ้น 4 โรง
มีความสามารถแยกก๊าซธรรมชาติได้สูงสุด 1,180 ล้านลูกบาศก์ฟุต
ต่อวัน โดยโรงแยกก๊าซธรรมชาติหน่วยที่ 1 2 และ 3 ตั้งอยู่ที่ตำบลมาบตาพุด อำเภอเมือง
จังหวัดระยอง มีความสามารถแยกก๊าซธรรมชาติได้ 350 ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวัน 250
ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวัน และ 350 ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวัน
ตามลำดับ และโรงแยกก๊าซธรรมชาติหน่วยที่ 4 ตั้งอยู่ที่อำเภอขนอม จังหวัดนครศรีธรรมราช
มีความสามารถแยกก๊าซธรรมชาติได้ 230 ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวัน ทั้งนี้ สำหรับงวดสิ้นสุดวันที่ 31
ธันวาคม 2544 โรงแยกก๊าซธรรมชาติหน่วยที่ 1 2 และ 3
ได้ใช้ความสามารถในการแยกก๊าซธรรมชาติคิดเป็นร้อยละ 103.53 ร้อยละ 105.20 และร้อยละ
103.79 ตามลำดับ ซึ่งเกินกว่าความสามารถสูงสุดที่ได้ออกแบบไว้
สำหรับโรงแยกก๊าซธรรมชาติหน่วยที่ 4 ได้ใช้ความสามารถในการแยกก๊าซธรรมชาติคิดเป็นร้อยละ
71.28
เนื่องจากความต้องการก๊าซธรรมชาติของโรงไฟฟ้าขนอมในปัจจุบันไม่สามารถรองรับปริมาณก๊าซธรรมชาติที่ได้จากโรงแยกก๊าซธรรมชาติหน่วยที่
4 เมื่อมีการผลิตเต็มที่ได้ ซึ่งหากความต้องการก๊าซธรรมชาติในอนาคตสูงขึ้น
โรงแยกก๊าซธรรมชาติหน่วยที่ 4 จะสามารถเพิ่มการผลิตได้

สัดส่วนของผลิตภัณฑ์ต่างๆ ที่ได้จากโรงแยกก๊าซธรรมชาติของ ปตท. ในช่วงปี 2542-2544
เป็นดังนี้

หน่วย : ตัน

  --------------------------- -------------- --------------- ----------------
  ผลิตภัณฑ์จากโรงแยกก๊าซธรรมชาติ   ปี 2542         ปี 2543          ปี 2544

  ก๊าซอีเทน                     422,338        487,402         542,549

  ก๊าซโพรเพน                   214,592        219,635         245,806

  ก๊าซปิโตรเลียมเหลว (ก๊าซหุงต้ม)   1,132,567      1,252,236       1,357,478

  ก๊าซโซลีนธรรมชาติ ^(/1)        187,160        214,201         255,673
  --------------------------- -------------- --------------- ----------------

ที่มา : ปตท.

^(/1) ไม่รวมก๊าซโซลีนธรรมชาติที่ได้จากหน่วยควบคุมจุดกลั่นตัวของก๊าซธรรมชาติ (Dew Point
Control Unit)

สำหรับปริมาณการจำหน่ายผลิตภัณฑ์ต่างๆ ที่ได้จากโรงแยกก๊าซธรรมชาติของ ปตท. ในช่วงปี
2542-2544
เป็นดังนี้

  --------------------------- ---------------- --------------- ----------------
  ผลิตภัณฑ์จากโรงแยกก๊าซธรรมชาติ   ปี 2542           ปี 2543          ปี 2544

  ก๊าซอีเทน (ตัน)                422,338          487,402         542,549

  ก๊าซโพรเพน (ตัน)              168,487          185,292         206,489

  ก๊าซปิโตรเลียมเหลว (ก๊าซหุงต้ม)   1,220,324        1,281,277       1,396,144
  (ตัน)                                                         

  ก๊าซโซลีนธรรมชาติ ^(/1)        2,460,290        3,164,963       3,678,372
  (บาร์เรล)                                                     
  --------------------------- ---------------- --------------- ----------------

  ที่มา : ปตท.

^(/1) รวมก๊าซโซลีนธรรมชาติที่ได้จากหน่วยควบคุมจุดกลั่นตัวของก๊าซธรรมชาติ (Dew Point
Control Unit)

  --------------- ------------- ------------- -------------- -------------
                                                             

                                                             

                                                             

                                                             

                                                             

                                                             
  --------------- ------------- ------------- -------------- -------------

  ----------------------- ----------- ----------- ----------- -------------
                                                              

                                                              

                                                              

                                                              

                                                              
  ----------------------- ----------- ----------- ----------- -------------

3.1.4 การจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ

ปตท. จัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติส่วนใหญ่ให้กับกลุ่มลูกค้าผู้ผลิตไฟฟ้า ได้แก่ กฟผ. ผู้ผลิตไฟฟ้าอิสระ
และผู้ผลิตไฟฟ้ารายเล็ก
และจำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้กับลูกค้าอุตสาหกรรมโดยตรงผ่านระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ(Transmission
Pipeline) และท่อจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ (Distribution Pipeline) นอกจากนี้ ปตท.
ยังได้นำก๊าซ
ธรรมชาติบางส่วนผ่านเข้าโรงแยกก๊าซธรรมชาติของ ปตท.
โดยผลิตภัณฑ์ส่วนหนึ่งจากโรงแยกก๊าซธรรมชาติจะถูกจำหน่ายผ่านหน่วยธุรกิจน้ำมันของ ปตท.

ปริมาณการส่งก๊าซธรรมชาติให้กับลูกค้ากลุ่มต่างๆ
(รวมปริมาณก๊าซธรรมชาติที่ใช้ในโรงแยกก๊าซธรรมชาติของ ปตท.) ในช่วงปี 2542-2544
มีรายละเอียดดังนี้

  ----------------------- ----------- -------- ----------- -------- ----------- ----------
  กลุ่มลูกค้า                 ปี 2542               ปี 2543               ปี 2544      

                          ล้าน         ร้อยละ    ล้าน         ร้อยละ    ล้าน         ร้อยละ
                          ล.บ.ฟุต/วัน            ล.บ.ฟุต/วัน            ล.บ.ฟุต/วัน   

  1. กฟผ.                 1,073       61.9     1,099       56.3     1,069       46.7

  2. ผู้ผลิตไฟฟ้าอิสระ         2           0.1      105         5.4      360         15.7

  3. ผู้ผลิตไฟฟ้ารายเล็ก       268         15.5     305         15.6     349         15.2

  4. ลูกค้าอุตสาหกรรม^(/1)   124         7.2      153         7.8      177         7.7

  5.                      266         15.3     292         14.9     336         14.7
  โรงแยกก๊าซธรรมชาติ^(/2)                                                         

  รวม                     1,733       100.0    1,954       100.0    2,291       100.0
  ----------------------- ----------- -------- ----------- -------- ----------- ----------

  ที่มา : ปตท.

  หมายเหตุ : ปริมาณก๊าซธรรมชาติคำนวณ ณ ค่าความร้อน 1,000 บีทียู ต่อ 1 ลูกบาศก์ฟุต
  และคำนวณโดยใช้จำนวนวันตามปีปฏิทิน

  ^(/1) รวมก๊าซธรรมชาติที่จำหน่ายให้กับบริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด

  ^(/2)
  ก๊าซธรรมชาติที่ใช้ในโรงแยกก๊าซธรรมชาติที่ถูกแยกเป็นผลิตภัณฑ์จากโรงแยกก๊าซธรรมชาติซึ่งได้แก่
  ก๊าซอีเทน ก๊าซโพรเพน ก๊าซปิโตรเลียมเหลวหรือก๊าซหุงต้ม และก๊าซโซลีนธรรมชาติ
  เพื่อจำหน่ายให้กับลูกค้าต่อไป และผลิตภัณฑ์ส่วนหนึ่งจะจำหน่ายผ่านหน่วยธุรกิจน้ำมันของ ปตท.
  โดยไม่รวมปริมาณก๊าซโซลีนธรรมชาติที่ได้จากหน่วยควบคุมจุดกลั่นตัวของก๊าซธรรมชาติ (Dew
  Point Control Unit) จำนวน 10.1, 15.7, 15.9 ล้าน ล.บ.ฟุต/วัน ในปี 2542-2544
  ตามลำดับ

  ------------------------ --------- ------ ---------- ------ --------- ------
                                                                        

                                                                        

                                                                        

                                                                        

                                                                        

                                                                        

                                                                        

                                                                        

                                                                        

                                                                        

                                                                        

                                                                        

                                                                        
  ------------------------ --------- ------ ---------- ------ --------- ------

  มูลค่าการจำหน่ายก๊าซธรรมชาติและผลิตภัณฑ์จากโรงแยกก๊าซธรรมชาติแบ่งตามประเภทผลิตภัณฑ์ในช่วงปี
  2542-2543 และสำหรับงวด 6 เดือนสิ้นสุดวันที่ 30 มิถุนายน 2544 มีรายละเอียดดังนี้

+----------------------+--------+-----+---------+-----+--------+-----+
|                      |        |     |         |     |        |     |
+----------------------+--------+-----+---------+-----+--------+-----+
|                      |        |     |         |     |        |     |
+----------------------+--------+-----+---------+-----+--------+-----+
|                      |        |     |         |     |        |     |
+----------------------+--------+-----+---------+-----+--------+-----+
|                      |        |     |         |     |        |     |
+----------------------+--------+-----+---------+-----+--------+-----+
| 3.                   |        |     |         |     |        |     |
+----------------------+--------+-----+---------+-----+--------+-----+
|                      |        |     |         |     |        |     |
+----------------------+--------+-----+---------+-----+--------+-----+
|                      |        |     |         |     |        |     |
+----------------------+--------+-----+---------+-----+--------+-----+
|                      |        |     |         |     |        |     |
+----------------------+--------+-----+---------+-----+--------+-----+

โดยทั่วไป โครงสร้างราคาจำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้กับกลุ่มลูกค้าผู้ผลิตไฟฟ้าจะประกอบด้วย 2
ส่วนหลัก ได้แก่ ราคาเนื้อก๊าซธรรมชาติ และอัตราค่าผ่านท่อ รายละเอียด ดังนี้

(1) ราคาเนื้อก๊าซธรรมชาติ

  ราคาเนื้อก๊าซธรรมชาติ คือ ผลรวมของราคาเฉลี่ยของเนื้อก๊าซธรรมชาติที่ ปตท.
  รับซื้อจากผู้ขายก๊าซ
  ธรรมชาติและค่าตอบแทนในการจัดหาและจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ

  สำหรับค่าตอบแทนในการจัดหาและจำหน่ายก๊าซธรรมชาติซึ่งครอบคลุมค่าใช้จ่ายและความเสี่ยงใน
  การดำเนินการจัดหาก๊าซธรรมชาติและการตลาดนั้นจะมีอัตราแตกต่างกันขึ้นอยู่กับประเภทของลูกค้าผู้ซื้อก๊าซธรรมชาติ
  ปัจจุบัน ค่าตอบแทนในการจัดหาและจำหน่ายก๊าซธรรมชาติสำหรับ กฟผ.
  และผู้ผลิตไฟฟ้าอิสระเท่ากับร้อยละ 1.75 ของราคาเฉลี่ยของเนื้อก๊าซธรรมชาติที่ ปตท.
  รับซื้อจากผู้ขายก๊าซธรรมชาติ
  ส่วนผู้ผลิตไฟฟ้ารายเล็กซึ่งซื้อก๊าซธรรมชาติในปริมาณที่ต่ำกว่าลูกค้าสองกลุ่มแรกนั้น ปตท.
  จะคิดค่าตอบแทนดังกล่าวในอัตราร้อยละ 9.33 ของราคาเฉลี่ยของเนื้อก๊าซธรรมชาติที่ ปตท.
  รับซื้อจากผู้ขายก๊าซธรรมชาติจากแหล่ง/แปลงสัมปทานต่างๆ ทั้งนี้
  ค่าตอบแทนที่คิดจากผู้ผลิตไฟฟ้ารายเล็กดังกล่าวจะต้องไม่เกิน 11.48 บาท/ล้านบีทียู

(2) อัตราค่าผ่านท่อ

  อัตราค่าผ่านท่อประกอบด้วย 2 ส่วน โดยส่วนแรกได้แก่ ค่าบริการส่วนของต้นทุนคงที่ (“Demand
  Charge”) ซึ่งคำนวณจากต้นทุนการลงทุนและค่าใช้จ่ายคงที่ในการดำเนินการ
  โดยกำหนดให้มีอัตราผลตอบแทนเงินลงทุนในส่วนทุนของผู้ถือหุ้น (Internal Rate of Return
  on Equity) สำหรับระบบท่อปัจจุบันเท่ากับร้อยละ 18 และส่วนที่สองได้แก่
  ค่าบริการส่วนของต้นทุนผันแปร (“Commodity Charge”)
  ซึ่งคำนวณจากต้นทุนการให้บริการผันแปร (Variable Cost)
  ของการให้บริการขนส่งก๊าซธรรมชาติ

  ในการกำหนดอัตราค่าผ่านท่อสำหรับการจำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้กับลูกค้าแต่ละรายนั้นขึ้นอยู่กับพื้นที่การใช้ก๊าซธรรมชาติของลูกค้า
  ดังนี้

-   โซน 1 พื้นที่ในทะเล (ระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาตินอกชายฝั่งที่ระยอง)

-   โซน 2 พื้นที่นอกชายฝั่งขนอม (ระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาตินอกชายฝั่งที่ขนอม)

-   โซน 3 พื้นที่บนบก (ระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติบนบก)

  ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2544 อัตราค่าผ่านท่อในส่วนของ Demand Charge เป็นดังนี้

  หน่วย : บาท/ล้านบีทียู

+----+----------------------------------------------+------------------+
| โ  | ระบบท่อ                                       | อัตร              |
| ซน |                                              | าค่าผ่านท่อในส่วนของ |
|    |                                              |                  |
|    |                                              | Demand Charge    |
+----+----------------------------------------------+------------------+
| 1  | พื้นที่ในทะเล (ระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาตินอกชายฝั่งที่ระยอง) | 7.9365           |
+----+----------------------------------------------+------------------+
| 2  | พื้นที่นอกชายฝั่งขนอม                              | 14.2177          |
|    | (ระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาตินอกชายฝั่งที่ขนอม)            |                  |
+----+----------------------------------------------+------------------+
| 3  | พื้นที่บนบก (ระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติบนบก)             | 11.4664          |
+----+----------------------------------------------+------------------+

  ทั้งนี้ กลุ่มลูกค้าผู้ผลิตไฟฟ้าส่วนใหญ่ซึ่งรับก๊าซธรรมชาติจาก ปตท. จะอยู่ในเขตพื้นที่โซน 3
  ซึ่งต้องรับภาระค่าผ่านท่อเท่ากับผลรวมของอัตราสำหรับพื้นที่โซน 1 และอัตราสำหรับพื้นที่โซน 3
  ซึ่งปัจจุบัน อัตราค่าผ่านท่อ
  ในส่วนของ Demand Charge สำหรับลูกค้าในเขตพื้นที่โซน 3 เท่ากับ 19.4029
  บาทต่อล้านบีทียู

  ผู้ซื้อก๊าซธรรมชาติในส่วนของ กฟผ. และผู้ผลิตไฟฟ้าอิสระจะต้องชำระค่าผ่านท่อในส่วนของ
  Demand Charge
  ตามปริมาณก๊าซธรรมชาติตามที่กำหนดในสัญญาแม้จะซื้อก๊าซธรรมชาติสูงหรือต่ำกว่าปริมาณดังกล่าว
  ก็ตาม ส่วนผู้ผลิตไฟฟ้ารายเล็กจะชำระค่าผ่านท่อในส่วนของ Demand Charge
  ตามปริมาณก๊าซธรรมชาติที่รับจริง ทั้งนี้ ต้องไม่ต่ำกว่าปริมาณขั้นต่ำตามที่กำหนดในปีสัญญานั้นๆ
  นอกจากนี้ ยังได้กำหนดให้มีการปรับเปลี่ยนอัตราค่าผ่านท่อเป็นระยะ (Periodic
  Adjustment) โดยสามารถทบทวนการคำนวณอัตราค่าผ่านท่อทุก 5 ปี
  หรือในกรณีที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญเพื่อดำรงไว้ซึ่งอัตราผลตอบแทนเงินลงทุนในส่วนทุนของผู้ถือหุ้นตามที่ได้รับอนุมัติ
  นอกจากนี้ ในทุกๆ ปี อัตราค่าผ่านท่อในส่วนของ Commodity Charge
  สามารถปรับเปลี่ยนตามดัชนี (Index Adjustment) อีกด้วย ปัจจุบัน
  อัตราค่าผ่านท่อในส่วนของ Commodity Charge กำหนดไว้เท่ากับ 0.3434 บาทต่อล้านบีทียู
  โดยมีผลตั้งแต่เดือนตุลาคม 2544 ถึงกันยายน 2545

สำหรับโครงสร้างราคาจำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้กับลูกค้าอุตสาหกรรมจะแตกต่างจากโครงสร้างราคาจำหน่าย
ก๊าซธรรมชาติให้กับกลุ่มลูกค้าผู้ผลิตไฟฟ้า กล่าวคือ ประกอบด้วย 2 ส่วนหลัก ได้แก่
ค่าก๊าซธรรมชาติตามปริมาณ
ก๊าซธรรมชาติที่ใช้จริงในแต่ละเดือน และค่าใช้ท่อตามปริมาณก๊าซธรรมชาติที่ได้แจ้งไว้กับ ปตท.
เป็นการล่วงหน้า (Capacity Charge) ทั้งนี้
ค่าก๊าซธรรมชาติดังกล่าวถูกกำหนดให้แข่งขันได้กับราคาเชื้อเพลิงทดแทนอื่นๆ คือ น้ำมันเตา
ส่วนราคาจำหน่ายผลิตภัณฑ์จากโรงแยกก๊าซธรรมชาติให้กับลูกค้าปิโตรเคมีจะเป็นไปตามสูตรราคาที่ตกลงกับลูกค้าเป็นรายๆ
ไป โดยจะอ้างอิงกับราคาผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีในตลาดโลก สำหรับราคาก๊าซปิโตรเลียมเหลว
(ก๊าซหุงต้ม) และก๊าซ
โซลีนธรรมชาติ ซึ่งจัดจำหน่ายภายในประเทศและส่งออกผ่านหน่วยธุรกิจน้ำมันของ ปตท.
จะอิงกับราคาตลาดโลก

3.1.5 ธุรกิจสำรวจและผลิตปิโตรเลียม

ปตท. ดำเนินธุรกิจสำรวจและผลิตปิโตรเลียมผ่านบริษัทย่อย ได้แก่ ปตท.สผ.
ซึ่งเป็นบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย โดย ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2544 ปตท.
ถือหุ้นร้อยละ 60.97 ของทุนที่ออกและเรียกชำระแล้วทั้งหมดของ ปตท. สผ. ซึ่งส่งผลให้กลุ่ม
ปตท. ประกอบธุรกิจก๊าซธรรมชาติอย่างครบวงจร

ปัจจุบัน ปตท. สผ.
และบริษัทย่อยประกอบธุรกิจสำรวจและผลิตปิโตรเลียมทั้งในประเทศและต่างประเทศ โดย
การลงทุนในโครงการต่างๆ รวม 15
โครงการซึ่งเป็นการร่วมลงทุนกับบริษัทสำรวจและผลิตปิโตรเลียมชั้นนำจำนวน 14
โครงการและเป็นการลงทุนโดยบริษัทย่อยของ ปตท. สผ. แต่เพียงผู้เดียวอีก 1 โครงการ
ซึ่งโครงการที่ ปตท. สผ
และบริษัทย่อยร่วมลงทุนดังกล่าวประกอบด้วยโครงการที่มีการผลิตเชิงพาณิชย์แล้ว 8 โครงการ
โครงการที่อยู่ระหว่างการสำรวจและพัฒนา จำนวน 7 โครงการ โดย ปตท.สผ. เป็นผู้ดำเนินงาน
(Operator) โครงการในประเทศรวม 3 โครงการ ได้แก่
โครงการบงกช โครงการอาทิตย์ และโครงการพีทีทีอีพี 1
และเป็นผู้ดำเนินงานร่วมในโครงการเจดีเอ โดยมีปริมาณการผลิตเฉลี่ยรวมทุกโครงการ ในปี
2544 เท่ากับ 99,000 บาร์เรลเทียบเท่าน้ำมันดิบต่อวัน เพิ่มขึ้นจากปีที่แล้วประมาณ 15,000
บาร์เรลเทียบเท่าน้ำมันดิบต่อวัน หรือคิดเป็นร้อยละ 18 ซึ่งการเพิ่มขึ้นของปริมาณการผลิต
ส่วนใหญ่เป็นผลมาจากการเพิ่มการผลิตในโครงการยาดานา เยตากุน และบงกช

นอกจากนี้ ปตท.สผ. ยังมีสัดส่วนการถือหุ้นร้อยละ 40 ในบริษัท New Links Energy
Resources จำกัด (New Links) ซึ่งเป็นผู้ถือหุ้นหลักในบริษัท PT Medco Energi
Internasional Tbk. (Medco) ร้อยละ 85.44 ดังนั้น ปตท.สผ. จึงเท่ากับเป็นเจ้าของ
Medco ร้อยละ 34.18
ซึ่งเป็นบริษัทสำรวจและผลิตน้ำมันดิบและก๊าซธรรมชาติในประเทศอินโดนีเซีย และ ปตท.สผ.
ยังร่วมทุนร้อยละ 26 ในบริษัท ไทยออยล์เพาเวอร์ จำกัด ซึ่งเป็นธุรกิจไฟฟ้าด้วย

ปตท. เป็นผู้รับซื้อก๊าซธรรมชาติทั้งหมดจาก ปตท. สผ. และบริษัทย่อย
(ยกเว้นก๊าซธรรมชาติจากโครงการเอส 1 ซึ่งมีบางส่วนที่จำหน่ายให้กับ กฟผ.)
ภายใต้สัญญาระยะยาว ปริมาณการจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ และน้ำมันดิบและคอนเดนเสท ของ ปตท.
สผ. และบริษัทย่อย ในปี 2544 มีปริมาณเฉลี่ย 91,623 บาร์เรลเทียบเท่าน้ำมันดิบต่อวัน
เพิ่มขึ้นจาก
ปีที่แล้วประมาณ 11,307 บาร์เรลเทียบเท่าน้ำมันดิบต่อวัน

ปริมาณสำรองปิโตรเลียม

ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2544 ปริมาณสำรองปิโตรเลียมพิสูจน์แล้ว ของ ปตท. สผ. และบริษัทย่อย
ตามมาตรฐานการบัญชีของสหรัฐอเมริกา ฉบับที่ 69 (FAS 69) – ไม่ได้ตรวจสอบ
เท่ากับน้ำมันดิบและคอนเดนเสท 98 ล้านบาร์เรล และก๊าซธรรมชาติ 4,640 พันล้านลูกบาศก์ฟุต
หรือรวมทั้งหมดประมาณ 768 ล้านบาร์เรลเทียบเท่าน้ำมันดิบ ซึ่งในปริมาณรวมดังกล่าวนี้ ร้อยละ
87.2 เป็นก๊าซธรรมชาติ นอกจากนี้ จากการที่ ปตท.สผ. มีสัดส่วนการถือหุ้นใน Medco ผ่าน New
Links มีผลให้ ปตท.สผ. มีส่วนแบ่งปริมาณสำรองพิสูจน์แล้วใน Medco ณ วันที่ 31 ธันวาคม
2544 เป็นน้ำมันดิบ 55 ล้านบาร์เรล และเป็นก๊าซธรรมชาติ 36 พันล้านลูกบาศก์ฟุต
ซึ่งปริมาณดังกล่าวได้รับการรับรองจาก Gaffney, Clines & Associates (Consultants)
Pte., Ltd. (GCA).

ปริมาณสำรองพิสูจน์แล้วทั้งหมดของ ปตท.สผ. รวมสัดส่วนการถือหุ้นใน Medco ณ วันที่ 31
ธันวาคม 2544
คิดเป็นปริมาณน้ำมันดิบและคอนเดนเสท 153 ล้านบาร์เรล และเป็นก๊าซธรรมชาติ 4,676
พันล้านลูกบาศก์ฟุต หรือ
รวมทั้งหมดประมาณ 829 ล้านบาร์เรลเทียบเท่าน้ำมันดิบ

ปริมาณสำรองปิโตรเลียมพิสูจน์แล้ว
หมายถึงปริมาณสำรองปิโตรเลียมที่สามารถผลิตได้จากแหล่งกักเก็บที่ค้นพบแล้ว
โดยประเมินได้อย่างมั่นใจพอสมควรจากข้อมูลทางธรณีวิทยาและวิศวกรรม ทั้งนี้
การผลิตจะต้องอยู่ภายใต้สภาวะเศรษฐกิจที่เป็นอยู่ โดย ปตท. สผ.
จะไม่ถือว่าปริมาณสำรองที่สำรวจพบทั้งหมดเป็นปริมาณสำรองที่พิสูจน์แล้วจนกว่าจะมีการทำสัญญาซื้อขายก๊าซธรรมชาติหรือคอนเดนเสทกับลูกค้า
ดังนั้น ปริมาณสำรองพิสูจน์แล้วที่รายงานนี้
จึงไม่รวมปริมาณปิโตรเลียมที่เพิ่งสำรวจพบในโครงการอาทิตย์ ในอ่าวไทย และแปลงสำรวจ บี
แปลงสำรวจ 48/95 และแปลงสำรวจ 52/97 นอกชายฝั่งประเทศเวียดนาม
เนื่องจากยังไม่มีการยืนยันการพัฒนาในเชิงพาณิชย์ ปตท. สผ.
อาจปรับปริมาณสำรองปิโตรเลียมพิสูจน์แล้วเพิ่มขึ้นเมื่อ ปตท. สผ.
คาดว่าปริมาณสำรองส่วนที่เพิ่มขึ้นสามารถนำมาใช้ได้อย่างแน่นอน
ภายใต้การดำเนินงานและสภาวะเศรษฐกิจในปัจุบัน
ซึ่งนโยบายการประเมินปริมาณสำรองดังกล่าวสอดคล้องกับแนวทางของ U.S. Society of
Petroleum Engineers ในด้านการประเมินปริมาณสำรองส่วนที่เพิ่มขึ้น
แต่การประเมินปริมาณปิโตรเลียมสำรองพิสูจน์แล้วของ ปตท. สผ.
จะเข้มงวดกว่าเนื่องจากจะปรับปริมาณสำรองส่วนเพิ่มต่อเมื่อมีการทำสัญญา
ซื้อขายปิโตรเลียมแล้วเท่านั้น ปริมาณสำรองปิโตรเลียมพิสูจน์แล้วรวมทุกโครงการของ ปตท. สผ.
และบริษัทย่อย ณ วันที่
31 ธันวาคม 2544 ตามมาตรฐานการบัญชีของสหรัฐอเมริกา ฉบับที่ 69 (FAS 69) –
ไม่ได้ตรวจสอบ สรุปได้ดังต่อไปนี้

+--------------------------+--------+--------+-------------+---------+
|                          | น้ำม    |        | ก๊าซธรรมชาติ  |         |
|                          | ันดิบและ |        |             |         |
|                          | คอน    |        |             |         |
|                          | เดนเสท |        |             |         |
+--------------------------+--------+--------+-------------+---------+
|                          | (ล้านบ  |        | (พันล        |         |
|                          | าร์เรล) |        | ้านลูกบาศก์ฟุต) |         |
+--------------------------+--------+--------+-------------+---------+
|                          | ใน     | ต่าง    | ในประเทศ⁽²⁾ | ต่า      |
|                          | ประเทศ | ประเทศ |             | งประเทศ |
|                          | ⁽²⁾    |        |             |         |
+--------------------------+--------+--------+-------------+---------+
| Company's share of       |        |        |             |         |
| reserves ⁽¹⁾             |        |        |             |         |
+--------------------------+--------+--------+-------------+---------+
| of consolidated          |        |        |             |         |
| companies                |        |        |             |         |
+--------------------------+--------+--------+-------------+---------+
|  as of December 31, 2000 | 81     | 9      | 2,775       | 1,989   |
+--------------------------+--------+--------+-------------+---------+
| 1) Revision of previous  | 11     | -      | 70          | -       |
| estimates                |        |        |             |         |
+--------------------------+--------+--------+-------------+---------+
| 2) Improved recovery     | 3      | -      | 1           | -       |
+--------------------------+--------+--------+-------------+---------+
| 3) Purchases/ sales of   | -      | -      | -           | -       |
| petroleum in place       |        |        |             |         |
+--------------------------+--------+--------+-------------+---------+
| 4) Extensions and        | 1      | -      | 0.29        | -       |
| discoveries              |        |        |             |         |
+--------------------------+--------+--------+-------------+---------+
| 5) Production            | (7)    | (0.19) | (139)       | (56)    |
+--------------------------+--------+--------+-------------+---------+
|  Tota                    | 89     | 9      | 2,707       | 1,933   |
| l consolidated companies |        |        |             |         |
|                          |        |        |             |         |
|  (December 31, 2001)     |        |        |             |         |
+--------------------------+--------+--------+-------------+---------+

+-------------------------+--------+--------+--------+-------+------+
|                         | รวม    |        | ปริมาณเ |       |      |
|                         |        |        | ทียบเท่า |       |      |
|                         |        |        | น้ำมันดิบ |       |      |
+-------------------------+--------+--------+--------+-------+------+
|                         | น้ำม    | ก๊าซธ   | (ล้านบ  |       |      |
|                         | ันดิบและ | รรมชาติ | าร์เรล) |       |      |
+-------------------------+--------+--------+--------+-------+------+
|                         | คอน    | พันล้าน  |        |       |      |
|                         | เดนเสท |        |        |       |      |
+-------------------------+--------+--------+--------+-------+------+
|                         | (ล้านบ  | (ลูกบ   | ในประ  | ต่างป  | รวม  |
|                         | าร์เรล) | าศก์ฟุต) | เทศ⁽²⁾ | ระเทศ |      |
+-------------------------+--------+--------+--------+-------+------+
| Company's share of      |        |        |        |       |      |
| reserves ⁽¹⁾            |        |        |        |       |      |
+-------------------------+--------+--------+--------+-------+------+
| of consolidated         |        |        |        |       |      |
| companies               |        |        |        |       |      |
+-------------------------+--------+--------+--------+-------+------+
| As of December 31, 2000 | 90     | 4,764  | 514    | 265   | 779  |
+-------------------------+--------+--------+--------+-------+------+
| 1) Revision of previous | 11     | 70     | 21     | -     | 21   |
| estimates               |        |        |        |       |      |
+-------------------------+--------+--------+--------+-------+------+
| 2) Improved recovery    | 3      | 1      | 3      | -     | 3    |
+-------------------------+--------+--------+--------+-------+------+
| 3) Purchases/ sales of  | -      | -      | -      | -     | -    |
| petroleum in place      |        |        |        |       |      |
+-------------------------+--------+--------+--------+-------+------+
| 4) Extensions and       | 1      | 0.29   | 1      | -     | 1    |
| discoveries             |        |        |        |       |      |
+-------------------------+--------+--------+--------+-------+------+
| 5) Production           | (7)    | (195)  | (29)   | (7)   | (36) |
+-------------------------+--------+--------+--------+-------+------+
| Total consolidated      | 98     | 4,640  | 510    | 258   | 768  |
| companies               |        |        |        |       |      |
|                         |        |        |        |       |      |
| (December 31, 2001)     |        |        |        |       |      |
+-------------------------+--------+--------+--------+-------+------+
| MEDCO ⁽³⁾               | 55     | 36     | -      | 61    | 61   |
+-------------------------+--------+--------+--------+-------+------+
| TOTAL WORLDWIDE         | 153    | 4,676  | 510    | 319   | 829  |
|                         |        |        |        |       |      |
| (December 31, 2001)     |        |        |        |       |      |
+-------------------------+--------+--------+--------+-------+------+

1)  ปริมาณสำรองพิสูจน์แล้วรวมถืงปริมาณสำรองพิสูจน์แล้วสุทธิที่เป็นส่วนแบ่งของ ปตท.สผ.
    และส่วนแบ่งของประเทศ เจ้าของแหล่งปิโตรเลียม

2)  รวมโครงการพื้นที่คาบเกี่ยว ไทย-มาเลเซีย (JDA Project)

3)  ปตท.สผ. มีสัดส่วนการถือหุ้นใน บริษัท Medco ร้อยละ 34.18 ปริมาณสำรองพิสูจน์แล้ว ณ
    วันที่ 1 มกราคม 2545 ของ Medco ได้รับการรับรองจาก Gaffney, Clines &
    Associates (Consultants) Pte. Ltd.

ทั้งนี้ โครงการสำรวจและผลิตปิโตรเลียมของ ปตท.สผ. และบริษัทย่อย ณ วันที่ 31 ธันวาคม
2544
มีรายละเอียดดังนี้

  ------------ ------------------------------ --------------- ---------------
  โครงการของ                                  สัดส่วนการร่วมทุน   
  ปตท.สผ.                                                     

  1.           โครงการเอส 1                   ร้อยละ 25        

  2.           โครงการอี 5                     ร้อยละ 20        

  3.           โครงการยูโนแคล 3                ร้อยละ 5         

  4.           โครงการบงกช (แปลง บี15, บี16,    ร้อยละ 44.4445   
               บี17)                                           

  5.           โครงการไพลิน(บี 12/27)           ร้อยละ 45        

  6.           โครงการอาทิตย์ (แปลง บี14เอ,      ร้อยละ 80        
               บี15เอ, บี16เอ)                                  

  7. โครงการอี                                 ร้อยละ 20        
  5 นอร์ธ                                                      
  ------------ ------------------------------ --------------- ---------------

+----------+--------------------------------------+-------------------+
| โค       |                                      |                   |
| รงการของ |                                      |                   |
| ปตท.สผ.  |                                      |                   |
| อ.       |                                      |                   |
+----------+--------------------------------------+-------------------+
| 8.       | โครงการพีทีทีอีพี 1                       | ร้อยละ 100         |
+----------+--------------------------------------+-------------------+
| 9.       | โครงการยาดานา (แปลงเอ็ม5, เอ็ม6)       | ร้อยละ 25.5        |
+----------+--------------------------------------+-------------------+
| 10.      | โครงการเยตากุน                        | ร้อยละ 14.1667     |
+----------+--------------------------------------+-------------------+
| 11.      | โครงการเจดีเอ (แปลง บี-17 และ ซี-19)    | ร้อยละ 50          |
+----------+--------------------------------------+-------------------+
| 12.      | โครงการบงกช (แปลง บี13/38)            | ร้อยละ 44.4445     |
+----------+--------------------------------------+-------------------+
| 13.      | โครงการดับเบิ้ลยู 7/38                   | ร้อยละ 15          |
+----------+--------------------------------------+-------------------+
| โค       |                                      |                   |
| รงการของ |                                      |                   |
| PTTEP KV |                                      |                   |
+----------+--------------------------------------+-------------------+
| 14.      | โครงการแปลง บี และ 48/95              | ร้อยละ 10          |
+----------+--------------------------------------+-------------------+
| โค       |                                      |                   |
| รงการของ |                                      |                   |
| PTTEP SV |                                      |                   |
+----------+--------------------------------------+-------------------+
| 15.      | โครงการแปลง 52/97                    | ร้อยละ 10          |
|          |                                      |                   |
|          |                                      | ร้อยละ 10          |
+----------+--------------------------------------+-------------------+

3.1.6 การลงทุนและการร่วมทุนของธุรกิจก๊าซธรรมชาติ

3.1.6.1 บริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด

บริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด เป็นบริษัทร่วมทุนระหว่าง ปตท. กับ Tractebel
S.A. แห่งประเทศ
เบลเยี่ยม และบริษัท ทุนลดาวัลย์ จำกัด จดทะเบียนจัดตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2539
เพื่อดำเนินธุรกิจพัฒนาและ
ก่อสร้างระบบท่อย่อยเพื่อขนส่งก๊าซธรรมชาติและจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้กับลูกค้าในเขตอุตสาหกรรมรอบกรุงเทพมหานครและปริมณฑล
ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2544 บริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด มีทุนชำระแล้ว 500
ล้านบาท โดย ปตท. ถือหุ้นอยู่ร้อยละ 49 ของทุนชำระแล้ว

ในการประกอบธุรกิจ บริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด
เป็นผู้ลงทุนสร้างระบบท่อจัดจำหน่ายก๊าซ
ธรรมชาติ (Distribution Pipeline) เพื่อเชื่อมต่อจากระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ
(Transmission Pipeline) ของ ปตท. ไปยัง
ลูกค้าในเขตอุตสาหกรรม โดยมี ปตท.
เป็นผู้ให้ความช่วยเหลือในการจัดหาที่ดินตลอดจนสิทธิในการใช้ที่ดินเพื่อการติดตั้งระบบท่อจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ
และจำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้กับ บริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด
เพื่อขนส่งผ่านระบบท่อจำหน่ายก๊าซธรรมชาติของตนไปจำหน่ายให้กับลูกค้าในเขตอุตสาหกรรมรอบกรุงเทพมหานครและปริมณฑลต่อไป

ปัจจุบัน บริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด
มีระบบท่อจำหน่ายก๊าซธรรมชาติเพื่อขนส่งก๊าซธรรมชาติเป็นเครือข่ายครอบคลุมพื้นที่อุตสาหกรรม 5
แห่ง ได้แก่ นิคมอุตสาหกรรมบางปู นิคมอุตสาหกรรมบางพลี นิคม
อุตสาหกรรมลาดกระบัง พื้นที่อุตสาหกรรมบริเวณรังสิต และสวนอุตสาหกรรมโรจนะ บริษัท ปตท.
จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด ได้เริ่มจำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้กับลูกค้าอุตสาหกรรมตั้งแต่ปี 2540
โดยในปี 2543 ได้จำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้กับลูกค้าอุตสาหกรรมใน 3 พื้นที่ ได้แก่
นิคมอุตสาหกรรมบางปู นิคมอุตสาหกรรมบางพลี และนิคมอุตสาหกรรมลาดกระบัง
คิดเป็นปริมาณการจำหน่ายเฉลี่ย 13.4 ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวัน และในช่วงต้นปี 2544
ได้เริ่มจำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้
ลูกค้าอุตสาหกรรมในพื้นที่อุตสาหกรรมบริเวณรังสิตและสวนอุตสาหกรรมโรจนะ โดยในปี 2544
มีปริมาณการจำหน่ายรวมทั้ง 5 พื้นที่เฉลี่ย 19 ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวัน ทั้งนี้ บริษัท ปตท.
จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด มีเป้าหมายการจำหน่ายก๊าซธรรมชาติในปี 2545 เฉลี่ย 21
ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวัน

นอกจากนี้ บริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด
ยังมีแผนการขยายระบบท่อจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ (Distribution Pipeline) ในช่วงปี
2545-2547 เพิ่มขึ้นในอีก 3 พื้นที่ ได้แก่ นิคมอุตสาหกรรมนวนคร นิคมอุตสาหกรรมบางปะอิน
และนิคมอุตสาหกรรมไฮเทคอีกด้วย

ในปี 2544 บริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัดได้เข้าร่วมทุนในบริษัท อมตะ
จัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด (AMATA NGD) โดยบริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ
จำกัดถือหุ้นเป็นสัดส่วนร้อยละ 50 บริษัท Unocal North Asean Ventures
ถือหุ้นเป็นสัดส่วนร้อยละ 40 และบริษัท Amata Corporation PCL ถือหุ้นเป็นสัดส่วนร้อยละ 10
เพื่อดำเนินการจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติทางท่อย่อยให้ลูกค้าในนิคมอุตสาหกรรมอมตะนครและนิคมอุตสาหกรรมอมตะซิตี้
ทั้งนี้ คาดว่าโครงการจะแล้วเสร็จและเริ่มส่งก๊าซฯให้ลูกค้าได้ในไตรมาสที่ 3 ปี 2545
โดยจะใช้เงินลงทุนทั้งหมดประมาณ 160 ล้านบาท

3.1.6.2 บริษัท ทรานส์ ไทย-มาเลเซีย (ประเทศไทย) จำกัด และ Trans Thai-Malaysia (Malaysia) Sdn. Bhd.

ในปี 2543 ปตท. และ Petronas บริษัทน้ำมันแห่งประเทศมาเลเซีย ได้ร่วมกันจัดตั้งบริษัท
ทรานส์ ไทย-มาเลเซีย (ประเทศไทย) จำกัด และ Trans Thai-Malaysia (Malaysia)
Sdn. Bhd. ขึ้นในประเทศไทยและประเทศมาเลเซียตามลำดับ โดยถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 50
เท่ากันในทั้งสองบริษัท โดยบริษัท ทรานส์ ไทย-มาเลเซีย (ประเทศไทย) จำกัด
จะดำเนินธุรกิจให้บริการขนส่งก๊าซธรรมชาติทางท่อที่ได้จากแหล่งพื้นที่พัฒนาร่วมไทย-มาเลเซีย
(Malaysia-Thailand Joint Development Area หรือ เจดีเอ)
มาใช้ประโยชน์ในประเทศไทย และส่งไปยังชายแดนไทย-มาเลเซีย ให้บริการแยกก๊าซธรรมชาติ
และขนส่งก๊าซปิโตรเลียมเหลว (ก๊าซหุงต้ม) ทางท่อไปยังชายแดนไทย-มาเลเซีย อีกด้วย ส่วน
Trans Thai-Malaysia (Malaysia) Sdn. Bhd.
จะดำเนินธุรกิจให้บริการขนส่งก๊าซธรรมชาติและก๊าซปิโตรเลียมเหลว (ก๊าซหุงต้ม)
ทางท่อจากชายแดนไทย-มาเลเซียไปใช้ประโยชน์ในประเทศมาเลเซีย

ทั้งนี้ โครงการที่บริษัท ทรานส์ ไทย-มาเลเซีย (ประเทศไทย) จำกัด และ Trans
Thai-Malaysia (Malaysia) Sdn. Bhd. จะดำเนินงาน ได้แก่
โครงการท่อส่งก๊าซธรรมชาติไทย-มาเลเซีย
และโครงการโรงแยกก๊าซธรรมชาติไทย-มาเลเซียซึ่งสำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อมได้ให้ความเห็นชอบรายงานผลกระทบสิ่งแวดล้อม
(Environmental Impact Assessment) แล้วเมื่อวันที่ 28 กันยายน 2544
สำหรับโครงการโรงแยกก๊าซธรรมชาติไทย-มาเลเซีย และเมื่อวันที่
23 พฤศจิกายน 2544 สำหรับโครงการท่อส่งก๊าซธรรมชาติไทย-มาเลเซีย
และคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุนมีมติอนุมัติส่งเสริมการลงทุนให้แก่ทั้งสองโครงการฯ เมื่อวันที่
28 ธันวาคม 2544

อย่างไรก็ตามจากการที่นายกรัฐมนตรีได้เดินทางไปดูสถานที่ก่อสร้างของโครงการท่อส่งก๊าซธรรมชาติไทย-
มาเลเซีย และโครงการโรงแยกก๊าซธรรมชาติไทย-มาเลเซีย ที่จังหวัดสงขลา
พร้อมทั้งได้รับฟังความเห็นของประชาชนในพื้นที่ทั้งฝ่ายที่สนับสนุนและฝ่ายที่คัดค้านโครงการฯ
ในช่วงวันที่ 4 – 5 มกราคม 2545 นั้น
นายกรัฐมนตรีได้แจ้งให้ประชาชนทราบว่าจะพิจารณาตัดสินใจเกี่ยวกับการดำเนินโครงการฯ
ดังกล่าวข้างต้นให้เป็นที่ยุติก่อนเทศกาลสงกรานต์ 2545

รายละเอียดของโครงการ

(1) โครงการท่อส่งก๊าซธรรมชาติไทย-มาเลเซีย

  แบ่งเป็น 2 ระยะ โดยระยะที่ 1 คาดว่าจะแล้วเสร็จภายในระยะเวลาประมาณ 22
  เดือนนับจากวันลงนามในสัญญาก่อสร้าง
  ซึ่งปัจจุบันยังไม่สามารถลงนามได้เนื่องจากต้องรอผลการพิจารณาตัดสินใจของนายก
  รัฐมนตรีก่อนและระยะที่ 2 คาดว่าจะแล้วเสร็จประมาณปี 2552

  ระยะที่ 1 - วางท่อส่งก๊าซธรรมชาติในทะเลขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 34 นิ้ว
  จากแหล่งจักรวาลในแปลงสำรวจเอ 18 ไปยังบ้านตลิ่งชัน อำเภอจะนะ จังหวัดสงขลา
  รวมเป็นระยะทาง 277 กิโลเมตร มีความสามารถในการส่งก๊าซธรรมชาติสูงสุดประมาณวันละ
  1,020 ล้านลูกบาศก์ฟุต

-   วางท่อส่งก๊าซธรรมชาติบนบกขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 36 นิ้ว จากอำเภอจะนะ จังหวัดสงขลา
    ไปยังชายแดนไทย-มาเลเซีย ที่อำเภอสะเดา จังหวัดสงขลา รวมเป็นระยะทาง 89
    กิโลเมตร มีความสามารถในการส่งก๊าซธรรมชาติประมาณวันละ 750 ล้านลูกบาศก์ฟุต
    และวางต่อไปจนเชื่อมกับระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติของ Petronas ในรัฐเคดาห์
    ประเทศมาเลเซีย รวมเป็นระยะทาง 9 กิโลเมตร
    มีความสามารถในการส่งก๊าซธรรมชาติสูงสุดประมาณวันละ 750 ล้านลูกบาศก์ฟุต

-   วางท่อส่งก๊าซปิโตรเลียมเหลวขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 8 นิ้ว
    จากโรงแยกก๊าซธรรมชาติไทย-มาเลเซีย
    ขนานไปกับท่อส่งก๊าซธรรมชาติจนถึงชายแดนไทย-มาเลเซีย รวมเป็นระยะทาง 89 กิโลเมตร
    มีความสามารถในการส่งก๊าซปิโตรเลียมเหลวประมาณวันละ 1,166 ตัน
    และวางต่อไปจนถึงเมือง Prai ในรัฐปีนัง ประเทศมาเลเซีย รวมเป็นระยะทาง 150
    กิโลเมตร มีความสามารถในการส่งก๊าซปิโตรเลียมเหลวประมาณวันละ 1,166 ตัน

  ระยะที่ 2 - วางท่อส่งก๊าซธรรมชาติในทะเลขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 28 นิ้ว จากแปลงเอ 18
  ไปยังจุดรับก๊าซธรรมชาติของ ปตท. ในแปลงบี 17 รวมเป็นระยะทาง 55 กิโลเมตร

(2) โครงการโรงแยกก๊าซธรรมชาติไทย-มาเลเซีย

  ระยะที่ 1 - โรงแยกก๊าซธรรมชาติหน่วยที่ 1 มีขนาดกำลังการผลิตวันละ 425 ล้านลูกบาศก์ฟุต
  คาดว่าจะแล้วเสร็จภายในระยะเวลาประมาณ 26 เดือนนับจากวันลงนามในสัญญาก่อสร้าง
  ซึ่งปัจจุบันยังไม่สามารถลงนามได้เนื่องจากต้องรอผลการพิจารณาตัดสินใจของนายกรัฐมนตรีก่อน

  ระยะที่ 2 - โรงแยกก๊าซธรรมชาติหน่วยที่ 2 มีขนาดกำลังการผลิตวันละ 425 ล้านลูกบาศก์ฟุต
  คาดว่าจะแล้วเสร็จในปี 2552

ทั้งนี้ เงินลงทุนรวมสำหรับโครงการทั้ง 2 โครงการดังกล่าว จำแนกตามระยะที่ 1 และ 2 เท่ากับประมาณ 28,640 ล้านบาท และ 11,300ล้านบาท ตามลำดับ

3.1.6.3 บริษัท ก๊าซธรรมชาติไทย จำกัด

ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2544 ปตท. ถือหุ้นคิดเป็นร้อยละ 10 ของทุนชำระแล้วในบริษัท
ก๊าซธรรมชาติไทย จำกัด ซึ่งจัดตั้งขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อส่งออกก๊าซธรรมชาติเหลว
อย่างไรก็ตาม ณ วันที่ 22 ตุลาคม 2544
คณะรัฐมนตรีได้ให้ความเห็นชอบในการยุบเลิกบริษัทดังกล่าวเรียบร้อยแล้ว โดยปัจจุบันบริษัท
ก๊าซธรรมชาติไทย จำกัด ได้หยุดดำเนินกิจการแล้ว
และอยู่ในขั้นตอนการเตรียมการเพื่อจัดประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้นเพื่อขอมติพิเศษให้ยุบเลิกบริษัท
ก๊าซธรรมชาติไทย จำกัด
พร้อมกับแต่งตั้งผู้ชำระบัญชีเพื่อมาดำเนินการชำระบัญชีและแบ่งคืนทรัพย์สินให้กับผู้ถือหุ้น โดย ปตท.
คาดว่าจะได้รับเงินลงทุนคืนประมาณ 9 ล้านบาท จากที่ได้ชำระค่าหุ้นเป็นเงิน 7 ล้านบาท

2.  ธุรกิจน้ำมัน

ลักษณะการดำเนินธุรกิจน้ำมันของ ปตท. แบ่งเป็น 2 กิจกรรมหลักได้แก่

(1) การจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม (Oil Marketing)
    ดำเนินธุรกิจการจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันเชื้อเพลิงและผลิตภัณฑ์น้ำมันหล่อลื่น
    โดยแบ่งการจัดจำหน่ายออกเป็น 3 ส่วนหลักๆ ได้แก่ ส่วนที่ 1 การตลาด
    ค้าปลีก (Retail Marketing)
    เป็นการจัดจำหน่ายผ่านสถานีบริการน้ำมันของบริษัทและสถานีบริการน้ำมัน
    ผู้แทนจำหน่ายทั่วประเทศ ส่วนที่ 2 การตลาดพาณิชย์ (Commercial Marketing)
    เป็นการจัดจำหน่ายให้กับลูกค้าที่เป็นส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ ลูกค้าอุตสาหกรรมและพาณิชย์
    ตลาดอากาศยานและเรือขนส่ง และตลาดก๊าซหุงต้ม และ ส่วนที่ 3 การตลาดต่างประเทศ
    (International Marketing) เป็นการขยายตลาดผลิตภัณฑ์ของ ปตท.
    ไปสู่ตลาดต่างประเทศ
    โดยจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมผ่านสถานีบริการและจำหน่ายก๊าซปิโตรเลียมเหลวหรือก๊าซแอลพีจี
    ให้กับลูกค้าในต่างประเทศ

(2) การค้าสากลและการนำเข้าส่งออกน้ำมันดิบ ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม วัตถุดิบและผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี
    (Oil Trading) ดำเนินธุรกิจการค้าสากล และการนำเข้าส่งออกน้ำมันและผลิตภัณฑ์น้ำมัน
    โดยจัดหาน้ำมันดิบและคอนเดนเสทจากแหล่งภายในประเทศ
    และซื้อน้ำมันดิบจากแหล่งภายนอกประเทศ
    เพื่อจำหน่ายให้กับโรงกลั่นน้ำมันและอุตสาหกรรมปิโตรเคมี
    รวมทั้งค้าน้ำมันดิบและคอนเดนเสทในตลาดเปิดเพื่อทำกำไรจากการซื้อขาย
    รับซื้อน้ำมันสำเร็จรูปจากโรงกลั่นภายในประเทศเพื่อจำหน่ายในต่างประเทศ
    และจำหน่ายให้ผู้ค้าน้ำมันในต่างประเทศ
    นอกจากนี้ยังดำเนินธุรกิจการค้าวัตถุดิบและผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีอีกด้วย

ปตท. มีสายงานสนับสนุนการดำเนินธุรกิจน้ำมันให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด
ได้แก่หน่วยบริหารและปฎิบัติการคลัง การบริหารการจัดหาและจัดส่งผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม
และการขายน้ำมันและก๊าซปิโตรเลียมเหลวในตลาดขายส่ง (Reseller)
โดยขายน้ำมันและก๊าซปิโตรเลียมเหลวให้แก่ผู้ค้าตามมาตรา 7
แห่งพระราชบัญญัติการค้าน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2543 การบริหารความเสี่ยงจากการค้าน้ำมัน
การจัดหาการขนส่งทางเรือระหว่างประเทศ

นอกจากธุรกิจหลักและสายงานสนับสนุนแล้ว ปตท.
ยังมีการลงทุนและการร่วมทุนในบริษัทย่อยและบริษัทร่วมที่เกี่ยวเนื่องกับการดำเนินธุรกิจน้ำมันทั้งภายในและภายนอกประเทศจำนวน
20 บริษัท โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อสนับสนุนธุรกิจที่ก่อให้เกิดรายได้หลัก และเพื่อส่งเสริมให้ ปตท.
สามารถดำเนินธุรกิจน้ำมันอย่างครบวงจรและสามารถให้บริการ
ลูกค้าได้ดีที่สุด

แผนภาพแสดงโครงสร้างธุรกิจน้ำมันของ ปตท.

3.2.1 ลักษณะของสินค้าและผลิตภัณฑ์

สินค้าและผลิตภัณฑ์ของธุรกิจน้ำมันของกลุ่ม ปตท. แบ่งได้เป็น 5 ประเภท ดังนี้

1.  น้ำมันดิบ

2.  คอนเดนเสท

3.  ผลิตภัณฑ์น้ำมันเชื้อเพลิง

4.  ผลิตภัณฑ์น้ำมันหล่อลื่น

5.  ผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี

3.2.1.1 น้ำมันดิบ

น้ำมันดิบเป็นสารประกอบประเภทไฮโดรคาร์บอน
คุณภาพของน้ำมันดิบอาจแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับชนิดของอินทรีย์สารที่เป็นต้นกำเนิดและสารประกอบอื่นๆ
รวมทั้งสภาพแวดล้อม เช่นความดัน และอุณหภูมิใต้พื้นผิวโลก
ในประเทศไทยมีแหล่งน้ำมันดิบหลายแหล่ง
แต่เนื่องจากปริมาณน้ำมันดิบที่ขุดพบและนำขึ้นมาใช้ในประเทศมีเพียงประมาณ
ร้อยละ 8 ของความต้องการน้ำมันดิบทั้งหมดของโรงกลั่นน้ำมันในประเทศไทย ดังนั้น
จึงต้องนำเข้าน้ำมันดิบซึ่งส่วนใหญ่
นำเข้าจากกลุ่มประเทศในตะวันออกกลาง เช่น สหรัฐอาหรับอิมิเรตส์ โอมาน อิหร่าน คูเวต
ซาอุดีอารเบีย เยเมน และกาตาร์ เป็นต้น และน้ำมันดิบจากกลุ่มประเทศในตะวันออกไกล เช่น
มาเลเซีย และบรูไน เป็นต้น

3.2.1.2 คอนเดนเสท (Condensate)

ในการผลิตก๊าซธรรมชาติในอ่าวไทย จะได้ส่วนที่เป็นของเหลว ณ
อุณหภูมิและความดันบรรยากาศที่เรียกว่า
คอนเดนเสท ซึ่งจะถูกแยกออกและขนส่งโดยทางเรือ จากข้อมูลของกระทรวงพาณิชย์
การผลิตคอนเดนเสทของประเทศไทยในปี 2544 มีปริมาณรวมทั้งสิ้น 3,038 ล้านลิตร (19,108
พันบาร์เรล หรือ 52,351 บาร์เรลต่อวัน) เฉลี่ยวันละ 8.3 ล้านลิตร ลดลงจากปีก่อนร้อยละ 0.2
โดยนำไปใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมีและสารละลาย 6.4 ล้านลิตรต่อวัน

3.2.1.3 ผลิตภัณฑ์น้ำมันเชื้อเพลิง

  (1) ก๊าซปิโตรเลียมเหลว (Liquefied Petroleum Gas : LPG)

  ก๊าซปิโตรเลียมเหลว หรือที่เรียกว่า ก๊าซหุงต้ม หรือแอลพีจี
  เป็นสารประกอบไฮโดรคาร์บอนจำพวกก๊าซ
  โปรเพนและก๊าซบิวเทน ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์ที่ได้จากการแยกก๊าซธรรมชาติในโรงแยกก๊าซ
  หรือการกลั่นน้ำมันจากโรงกลั่นน้ำมัน จะมีสภาพเป็นของเหลวภายใต้แรงดัน
  ส่วนมากนำไปใช้ในงานหุงต้มในครัวและ ใช้เป็นเชื้อเพลิงในงานอุตสาหกรรมต่างๆ
  เนื่องจากมีคุณสมบัติพิเศษคือให้ความร้อนสูง สะอาด เผาไหม้ได้ง่ายและสะดวกในการ
  ใช้งาน นอกจากนี้ยังใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมี
  และสามารถใช้แทนน้ำมันเบนซินในรถยนต์เพราะราคาถูกและมีค่าออกเทนสูง ปตท.
  จำหน่ายก๊าซปิโตรเลียมเหลว ให้กับผู้ใช้ก๊าซปิโตรเลียมเหลวโดยตรง
  และจำหน่ายให้กับผู้ค้าก๊าซปิโตรเลียมเหลวตามพระราชบัญญัติการค้าน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2543
  เพื่อจำหน่ายต่อให้กับผู้ใช้ก๊าซปิโตรเลียมเหลวอีกทอดหนึ่ง

  (2) น้ำมันเบนซิน (Gasoline)

  น้ำมันเบนซินเป็นน้ำมันเชื้อเพลิงประเภทระเหยง่ายมีปริมาณกำมะถันต่ำ
  เหมาะสำหรับใช้งานกับเครื่องยนต์เบนซินทุกชนิด
  น้ำมันเบนซินได้มาจากการผสมน้ำมันเบาที่มีช่วงจุดเดือดเหมาะสมหลายชนิดในอัตราที่เหมาะสม
  และมีส่วนผสมของสารกันน็อคและอื่นๆ เพื่อให้ได้คุณภาพตามข้อกำหนด สำหรับประเทศไทยนั้น
  น้ำมันเบนซินแบ่งออกได้เป็น 3 ประเภทหลัก ตามค่าออกเทน คือ
  น้ำมันเบนซินไร้สารตะกั่วออกเทน 87, ออกเทน 91 และออกเทน 95

  (3) น้ำมันก๊าด (Kerosene)

  น้ำมันก๊าดเป็นน้ำมันเชื้อเพลิงที่ใช้ในอุตสาหกรรมเป็นส่วนใหญ่
  นอกจากนี้ยังใช้ในการจุดตะเกียงให้
  ความสว่างตามชนบท ใช้เป็นเชื้อเพลิงสำหรับเครื่องยนต์ที่ออกแบบเป็นพิเศษ
  ใช้ให้ความร้อนในเตาอบ นำไปเป็นส่วนผสมในยาฆ่าแมลง น้ำมันชักเงา และสีน้ำมัน เป็นต้น

  (4) น้ำมันเชื้อเพลิงเครื่องบิน (Aviation Fuel)

  น้ำมันเชื้อเพลิงที่ใช้สำหรับเครื่องบินไอพ่นของสายการบินพาณิชย์ทั่วไป
  เป็นน้ำมันที่มีคุณสมบัติพิเศษเพื่อให้ทำงานได้ในสภาวะที่ความดันและอุณหภูมิเปลี่ยนแปลงในช่วงกว้าง
  ซึ่งรวมถึงในระดับสูงที่มีอากาศเจือจางด้วยการผสมน้ำมันชนิดนี้
  มักต้องใช้องค์ประกอบพิเศษที่มีค่าออกเทนสูงเข้าช่วยและจะต้องมีระดับความถ่วงจำเพาะและค่าความร้อนตามที่กำหนด
  สะอาดเมื่อลุกไหม้ และต้องมีสภาพคงตัวอยู่ตลอดเมื่อเผาให้ร้อนขณะใช้งาน
  โดยมีข้อกำหนดคุณภาพของเชื้อเพลิงเป็นมาตรฐานสำหรับใช้ทั่วโลก สามารถแบ่งออกเป็น 3
  ประเภท คือ

-   น้ำมันเครื่องบินไอพ่นพาณิชย์ (Jet A-1)
    สำหรับใช้งานกับเครื่องบินพาณิชย์ของสายการบินทั่วไป

-   น้ำมันเครื่องบินไอพ่นทหาร (JP-5, JP-8) ใช้กับเครื่องบินที่ต้องการอัตราเร่งสูง
    เช่นเครื่องบินขับไล่

-   น้ำมันเครื่องบินแบบใบพัด (Aviation Gasoline)

  (5) น้ำมันดีเซล (Diesel)

  เป็นน้ำมันที่มีจุดเดือดสูงกว่าน้ำมันก๊าด เหมาะสำหรับรถประเภทเครื่องยนต์ดีเซล เช่น
  รถยนต์กระบะ
  รถบรรทุก รถโดยสาร เครื่องยนต์ทางการเกษตร นอกจากนี้ยังใช้กับเครื่องกำเนิดไฟฟ้าและเรือ
  ปัจจุบันน้ำมันดีเซลเป็นน้ำมันเชื้อเพลิงที่มีปริมาณการใช้สูงที่สุดในประเทศในสัดส่วนประมาณร้อยละ
  38 แบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ

-   น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว (High Speed Diesel) หรือเรียกอีกชื่อหนึ่งว่าน้ำมันโซล่า
    มีคุณสมบัติเหมาะสำหรับเครื่องยนต์ที่มีรอบหมุนเร็ว ได้แก่ รถยนต์ รถกระบะ รถบรรทุก
    รถโดยสาร เป็นต้น

-   น้ำมันดีเซลหมุนช้า (Low Speed Diesel) หรือเรียกอีกชื่อหนึ่งว่าน้ำมันขี้โล้ หรือ
    International Diesel Oil(IDO)
    เหมาะสำหรับใช้กับเครื่องยนต์ที่มีรอบหมุนปานกลางหรือหมุนช้า
    ใช้สำหรับงานหนักต่อเนื่องโดยมีรอบคงที่ ได้แก่เรือประมงบางประเภท
    หรือเครื่องยนต์ที่ติดตั้งตามโรงงานต่างๆ เครื่องผลิตไฟฟ้า เป็นต้น

  (6) น้ำมันเตา (Fuel Oil)

  เป็นผลิตภัณฑ์น้ำมันที่ได้จากส่วนที่มีจุดเดือดสูงสุดของน้ำมันดิบ
  เป็นน้ำมันเชื้อเพลิงที่หนักและมีจุดเดือดสูงที่สุด
  น้ำมันเตาจัดเป็นน้ำมันเชื้อเพลิงที่สำคัญที่สุดในอุตสาหกรรม เพราะราคาถูก ใช้งานง่าย
  ให้ความร้อนสูง สามารถแบ่งออกได้เป็นหลายชนิดขึ้นอยู่กับความหนืด
  และประเภทของเตาและหัวฉีด
  โดยทั่วไปน้ำมันเตาใช้สำหรับเป็นเชื้อเพลิงในโรงงานอุตสาหกรรม โรงไฟฟ้า และเรือเดินสมุทร
  อย่างไรก็ดี
  น้ำมันเตาเมื่อนำไปใช้แล้วจะมีเขม่าและก๊าซที่เกิดจากการเผาไหม้ที่มีปริมาณกำมะถันสูง
  แบ่งประเภทน้ำมันเตาแบ่งตามลักษณะความข้น ได้เป็นน้ำมันเตาชนิดเบา (Light Fuel Oil)
  ,น้ำมันเตาชนิดกลาง (Medium Fuel Oil) และน้ำมันเตาชนิดหนัก (Heavy Fuel Oil)
  ทั้งนี้ น้ำมันเตาชนิดเบากว่าจะมีความข้นต่ำกว่า ซึ่งจัดว่ามีคุณภาพสูงกว่า

3.2.1.4 ผลิตภัณฑ์น้ำมันหล่อลื่น

ปตท.
ผลิตและจัดจำหน่ายน้ำมันหล่อลื่นที่ใช้กับยานพาหนะและอุตสาหกรรมและได้พัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ทุกปี
ได้แก่ น้ำมันหล่อลื่นสำหรับเครื่องยนต์

-   น้ำมันเกียร์

-   น้ำมันไฮโดรลิค

-   น้ำมันเบรค

-   จารบี และ

-   น้ำมันหล่อลื่นสำหรับงานอุตสาหกรรม

 ผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี

ปตท. จำหน่ายผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี ได้แก่ พาราไซลีน เบนซีน และโทลูอีน เป็นต้น เพื่อเป็นวัตถุดิบสำหรับ การผลิตในอุตสาหกรรมปิโตรเคมีขั้นปลายต่อไป

3.2.2 การจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม (Oil Marketing)

  ปตท. จัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมผ่านช่องทางการจัดจำหน่าย 3 ช่องทางหลัก ได้แก่

  3.2.2.1 การจัดจำหน่ายผ่านตลาดค้าปลีก (Retail Marketing)

  3.2.2.2 การจัดจำหน่ายผ่านตลาดพาณิชย์ (Commercial Marketing)

  3.2.2.3 การจัดจำหน่ายผ่านตลาดต่างประเทศ (International Marketing)

ในปี 2544 ปตท. มียอดจำหน่ายน้ำมันสำเร็จรูปในประเทศ และ PTT Philippines, Inc.
แต่ไม่รวมน้ำมันเตาที่จำหน่ายให้ กฟผ. คิดเป็นจำนวนรวมทั้งสิ้น 11,561 ล้านลิตร ลดลงร้อยละ
3.7 จากปีที่ผ่านมาและมีส่วนแบ่งตลาดร้อยละ 29.1 หากนับรวมน้ำมันเตาที่จำหน่ายให้ กฟผ. ด้วย
ปตท. จะมียอดจำหน่ายน้ำมันสำเร็จรูปในประเทศและ PTT Philippines, Inc. รวม 12,207
ล้านลิตร ลดลงร้อยละ 15.5 จากปีที่ผ่านมาและมีส่วนแบ่งตลาดร้อยละ 30.4 (เป็นผล
มาจากการลดลงของปริมาณน้ำมันเตาเนื่องจาก กฟผ.
มีนโยบายใช้ก๊าซธรรมชาติทดแทนน้ำมันเตามากขึ้น)
ซึ่งส่วนแบ่งตลาดดังกล่าวมีการเติบโตอย่างสม่ำเสมอ
อันเป็นผลสืบเนื่องมาจากการขยายเครือข่ายและสถานีบริการ
รวมทั้งการครองตลาดการค้ากับหน่วยงานรัฐบาลและรัฐวิสาหกิจ

มูลค่าการจัดจำหน่ายน้ำมันของ ปตท. ในช่วงปี 2542-2544

+-------------------------+--------------+--------------+-------------+
| ผลิตภัณฑ์/การจำหน่าย        | ปี 2542       | ปี 2543       | ปี 2544      |
+-------------------------+--------------+--------------+-------------+
| การจัดจำหน่าย/การตลาด     |              |              |             |
+-------------------------+--------------+--------------+-------------+
| ปริมาณจัดจำหน่าย (ล้านลิตร)  |              |              |             |
| ^(/1)                   |              |              |             |
+-------------------------+--------------+--------------+-------------+
| -   ไม่รวมน้ำมันเตา กฟผ.   | 11,040       | 12,006       | 11,561      |
+-------------------------+--------------+--------------+-------------+
| -   รวมน้ำมันเตา กฟผ.     | 14,856       | 14,448       | 12,207      |
+-------------------------+--------------+--------------+-------------+
| ส่วนแบ่งการตลาด (ร้อยละ)   |              |              |             |
| ^(/2)                   |              |              |             |
+-------------------------+--------------+--------------+-------------+
| -   ไม่รวมน้ำมันเตา กฟผ.   | 28           | 29.3         | 29.1        |
+-------------------------+--------------+--------------+-------------+
| -   รวมน้ำมันเตา กฟผ.     | 36.0         | 34.1         | 30.4        |
+-------------------------+--------------+--------------+-------------+
| มูลค่าการจำหน่ายในประเทศ   |              |              |             |
| (ล้านบาท)                |              |              |             |
+-------------------------+--------------+--------------+-------------+
| -   ไม่รวมน้ำมันเตา กฟผ.   | 81,338       | 123,400      | 115,471     |
+-------------------------+--------------+--------------+-------------+
| -   รวมน้ำมันเตา กฟผ.     | 98,336       | 139,904      | 120,957     |
+-------------------------+--------------+--------------+-------------+
| การสำรอง (ความจุคลัง)     |              |              |             |
+-------------------------+--------------+--------------+-------------+
| -   น้ำมันดิบ น้ำมันสำเร็จรูป  | 1,345        | 1,388        | 1,388       |
|     (ล้านลิตร)            |              |              |             |
+-------------------------+--------------+--------------+-------------+
| -   ก๊าซปิโตรเลียมเหลว     | 75,500       | 75,500       | 75,500      |
|     (ตัน)                |              |              |             |
+-------------------------+--------------+--------------+-------------+
| สถานีบริการน้ำมัน ณ สิ้นปี     | 1,531        | 1,519        | 1,422       |
| ^(/3) (แห่ง)             |              |              |             |
+-------------------------+--------------+--------------+-------------+
| ร้านค้าก๊าซปิโตรเลียมเหลว    | 1,114        | 1,045        | 992         |
| ^(/3) (แห่ง)             |              |              |             |
+-------------------------+--------------+--------------+-------------+
| โรงบรรจุก๊าซปิโตรเลียมเหลว  | 107          | 110          | 105         |
| ^(/3) (แห่ง)             |              |              |             |
+-------------------------+--------------+--------------+-------------+

ที่มา: ปตท. ยกเว้นข้อมูลส่วนแบ่งการตลาดจากกระทรวงพาณิชย์

^(/1) รวมปริมาณการจำหน่ายน้ำมันเตา น้ำมันดีเซล น้ำมันเบนซิน น้ำมันก๊าด
น้ำมันเชื้อเพลิงเครื่องบิน ก๊าซปิโตรเลียมเหลว ผลิตภัณฑ์น้ำมันเครื่อง ยางมะตอย
และรวมยอดขายของ PTT Philippines, Inc.
แต่ไม่รวมก๊าซปิโตรเลียมเหลวที่จำหน่ายเพื่อนำไปใช้เป็นวัตถุดิบใน อุตสาหกรรมปิโตรเคี0ของ
ปตท. และตัวแทนจำหน่าย

^(/2) รวมก๊าซปิโตรเลียมเหลวที่จำหน่ายเพื่อนำไปใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมี 0
ไม่รวมผลิตภัณฑ์น้ำมันเครื่องและยางมะตอย

^(/3) ของ ปตท. และผู้แทนจำหน่าย

ในปี 2545 ปตท. ยังคงมีเป้าหมายในการรักษาส่วนแบ่งการตลาดค้าปลีก
ตลาดอุตสาหกรรมและมุ่งเน้นขยายส่วนแบ่งการตลาดของน้ำมันหล่อลื่น
โดยเน้นการสร้างความมั่นใจเรื่องคุณภาพน้ำมัน การปรับปรุงภาพลักษณ์สถานีบริการ
น้ำมันให้ทันสมัยและสะดวกสบาย
การบริการที่สร้างความพึงพอใจต่อลูกค้ามากขึ้นโดยขยายรูปแบบการบริการเสริมในสถานีบริการเพื่อดึงดูดลูกค้า
ทั้งนี้การลงทุนในสถานีบริการจะเน้นเฉพาะที่อยู่ในพื้นที่ที่มีศักยภาพทางการค้าเท่านั้น
รวมถึงการเพิ่มรายได้และเพิ่มความสามารถในการแข่งขัน
โดยการขยายตลาดส่งออกไปยังประเทศในภูมิภาคอินโดจีน

สำหรับนโยบายการตั้งราคาของบริษัท บริษัทได้กำหนดนโยบายราคาขายให้กับลูกค้าในกลุ่มต่างๆ
โดยคำนึงถึงการแข่งขัน ระดับราคาน้ำมันในภูมิภาค และระดับราคาจำหน่ายในตลาดเป็นสำคัญ
เพื่อให้ได้ราคาที่เหมาะสมและ
เป็นธรรมต่อผู้บริโภค

ตารางแสดงส่วนแบ่งตลาดของ ปตท. แยกตามผลิตภัณฑ์ของธุรกิจน้ำมันในประเทศ

ปี 2544 และเปรียบเทียบกับปี 2543

+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| ผลิตภัณฑ์              | ส่วนแบ่งตลาด    | ส่วนแบ่งตลาด    | เพิ่ม/(ลด)      |
|                     | (ร้อยละ)       | (ร้อยละ)       |               |
|                     |               |               |               |
|                     | ม.ค.-ธ.ค.     | ม.ค.-ธ.ค.     |               |
|                     | 2544          | 2543          |               |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| ก๊าซปิโตรเลียมเหลว     | 34.22         | 35.38         | (1.16)        |
| ^(/1)               |               |               |               |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| น้ำมันเบนซิน           | 23.42         | 23.59         | (0.17)        |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| น้ำมันก๊าด             | 11.54         | 15.25         | (3.71)        |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| น้ำมันเครื่องบินพาณิชย์    | 25.38         | 24.49         | 0.89          |
| (Jet A-1)           |               |               |               |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| น้ำมันเครื่องบินทหาร     | 100           | 100           | -             |
| (JP-5, JP-8)        |               |               |               |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| น้ำม                 | 100           | 100           | -             |
| ันเครื่องบินไอพ่นแบบใบพัด |               |               |               |
| (AVGAS)             |               |               |               |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว      | 26.54         | 29.15         | (2.61)        |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| น้ำมันดีเซลหมุนช้า       | 50.26         | 38.57         | 11.69         |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| น้ำมันเตา             | 32.68         | 28.08         | 4.60          |
| (ไม่รวมที่จำหน่ายให้     |               |               |               |
| กฟผ.)               |               |               |               |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| ผลิตภัณฑ์น้ำมันหล่อลื่น     | 11.88         | 12.34         | (0.46)        |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| ส่วนแบ่งตลาดโดยรวม    | 27.39         | 28.15         | (0.76)        |
|                     |               |               |               |
| -   ไม่รวมน้ำมันเตา    | 28.74         | 33.10         | (4.36)        |
|     กฟผ.            |               |               |               |
|                     |               |               |               |
| -   รวมน้ำมันเตา กฟผ. |               |               |               |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+

ที่มา: กระทรวงพาณิชย์

^(/1) ไม่รวมก๊าซปิโตรเลียมเหลวที่จำหน่ายเพื่อนำไปใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมี

3.2.2.1 การจัดจำหน่ายผ่านตลาดค้าปลีก (Retail Marketing)

ดำเนินการโดยหน่วยธุรกิจการตลาดค้าปลีก (Retail Marketing)
ซึ่งเป็นผู้รับผิดชอบในการจำหน่ายผลิตภัณฑ์
น้ำมันเชื้อเพลิง
และน้ำมันหล่อลื่นในตลาดค้าปลีกให้กับลูกค้าทั่วไปผ่านเครือข่ายสถานีบริการทั่วประเทศ
รวมทั้งรับผิดชอบการกำหนดกลยุทธ์ตลาดค้าปลีก
การพัฒนาตลาดค้าปลีกและการขยายเครือข่ายสถานีบริการ การปฏิบัติการ การลงทุน
และการบริหารสถานีบริการตัวแทน การพัฒนาตลาดหล่อลื่น และการพัฒนาธุรกิจเสริม
การประกอบธุรกิจค้าปลีกน้ำมันจะดำเนินการขายผ่านสถานีบริการเป็นหลัก
ซึ่งเป็นตลาดที่มีการแข่งขันสูง แม้ว่าการแข่งขันเพื่อเพิ่มส่วนแบ่งตลาดโดยคู่แข่งจะทวีความรุนแรงขึ้น
ปตท. ก็ยังคงมีส่วนแบ่งการตลาดในระดับสูงที่สุดอย่างต่อเนื่องติดต่อกันเป็นปีที่ 9 ทั้งนี้ ในปี 2544
ปตท. จำหน่ายน้ำมันเบนซิน และน้ำมันดีเซล ผ่านตลาดค้าปลีกรวมทั้งสิ้น 4,826 ล้านลิตร
คิดเป็นประมาณร้อยละ 78.0
ของปริมาณการจำหน่ายน้ำมันเบนซินและน้ำมันดีเซลในประเทศทั้งหมดของ ปตท.

ตารางจำแนกสถานีบริการน้ำมันแบ่งตามผู้ประกอบการ

  ------------------------------ -------------------- --------------------
  จำนวนสถานีบริการน้ำมัน ณ 31 ธันวาคม                      
  2544                                                

  ชื่อผู้ประกอบการ                   จำนวนสถานีบริการ       ร้อยละ

  1. ปตท.                        1,422                9.07

  2. บริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด    1,084                6.91
  (มหาชน)                                             

  3. บริษัท เชลล์แห่งประเทศไทย จำกัด  692                  4.41

  4. บริษัท เอสโซ่ (ประเทศไทย) จำกัด 684                  4.36
  (มหาชน)                                             

  5. บริษัท น้ำมันคาลเท็กซ์ (ไทย) จำกัด 519                  3.31

  6. บริษัท ภาคใต้เชื้อเพลิง จำกัด      252                  1.61
  (มหาชน)                                             

  7. บริษัท คอนอโค (ประเทศไทย)     132                  0.84
  จำกัด                                                

  8. บริษัท สยามสหบริการ จำกัด       131                  0.84
  (มหาชน)                                             

  9. บริษัท คูเวตปิโตรเลียม           128                  0.82
  (ประเทศไทย) จำกัด                                    

  10. บริษัท เอ็ม พี ปิโตรเลียม จำกัด   112                  0.71

  11. บริษัท คอสโมออยล์ จำกัด        100                  0.64

  13. บริษัท น้ำมันทีพีไอ จำกัด         85                   0.54

  15. บริษัท พี ซี สยามปิโตรเลียม จำกัด 26                   0.17

  17. ผู้ค้าน้ำมันอิสระ ^(/1)          10,310               65.77

  รวมทั้งหมด                       15,677               100.00
  ------------------------------ -------------------- --------------------

ที่มา: กระทรวงพาณิชย์.

^(/1)
ส่วนใหญ่เป็นสถานีบริการในส่วนภูมิภาคที่จดทะเบียนกับกระทรวงพาณิชย์แต่มีปริมาณและมูลค่าการจำหน่ายต่อสถานีน้อย

สถานีบริการน้ำมันของ ปตท. สามารถแบ่งตามลักษณะได้ 5 ประเภทดังนี้

  (1) สถานีบริการน้ำมันประเภท Company Own Company Operate (COCO)

  ปตท.
  เป็นผู้ลงทุนและเป็นเจ้าของสถานีบริการที่ดำเนินกิจการและบริหารงานภายในสถานีบริการเอง
  ทั้งหมด โดยการพิจารณาลงทุนเปิดสถานีบริการ COCO จะขึ้นอยู่กับสถานที่ตั้ง
  และยอดขายเป็นหลัก ณ วันที่
  31 ธันวาคม 2544 ปตท. มีสถานีบริการน้ำมัน COCO อยู่ทั้งสิ้น 27 สถานี

  (2) สถานีบริการน้ำมันประเภท Company Own Dealer Operate (CODO)

  ปตท.
  เป็นผู้ลงทุนและเป็นเจ้าของสถานีบริการที่เปิดให้ผู้ประกอบการที่มีประสบการณ์และสนใจบริหารงานภายในสถานีบริการประเภทนี้เข้ามาเช่าดำเนินงาน
  โดยจะมีสัญญาซื้อขายน้ำมันขั้นต่ำตามที่กำหนดโดย ปตท.
  และให้ส่วนลดราคาแก่ผู้ประกอบการสำหรับการซื้อน้ำมันในปริมาณที่เกินกว่าปริมาณขั้นต่ำที่กำหนด
  และมีสัญญาเช่าทรัพย์สินจาก ปตท. เพื่อการดำเนินงาน ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2544 ปตท.
  มีสถานีบริการน้ำมัน CODO อยู่ทั้งสิ้น 163 สถานี

  (3) สถานีบริการน้ำมันประเภท ร่วมลงทุน (Joint Venture)

  สถานีบริการเหล่านี้เป็นการร่วมลงทุนระหว่าง ปตท. และผู้ประกอบการภาคเอกชน
  โดยสัดส่วนในการร่วมลงทุนจะแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับการเจรจา
  โดยผู้ประกอบการเป็นผู้ดำเนินการบริหารและจัดการทั้งหมด ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2544 ปตท.
  มีสถานีบริการน้ำมัน Joint Venture อยู่ทั้งสิ้น 306 สถานี

  (4) สถานีบริการน้ำมันประเภท สหกรณ์ และสวัสดิการราชการและรัฐวิสาหกิจ
  (Co-operative)

  ปตท.
  เป็นผู้สนับสนุนในส่วนสิ่งปลูกสร้างและอุปกรณ์ในส่วนที่สหกรณ์หรือส่วนราชการและรัฐวิสาหกิจขอมา
  แต่จะมอบหมายให้หน่วยงานนั้นๆ เป็นผู้บริหารเอง
  โดยวัตถุประสงค์หลักในการดำเนินการสถานีบริการคือ เพื่อรองรับผู้บริโภคในส่วนของสหกรณ์
  และเป็นสวัสดิการให้แก่พนักงานของหน่วยงานราชการหรือรัฐวิสาหกิจต่างๆ ณ วันที่ 31 ธันวาคม
  2544 ปตท. มีสถานีบริการน้ำมัน Co-operative อยู่ทั้งสิ้น 113 สถานี

  (5) สถานีบริการน้ำมันประเภท Dealer Own Dealer Operate (DODO)

  ผู้ประกอบการเอกชนเป็นเจ้าของสถานีบริการเหล่านี้
  โดยทำหน้าที่เป็นตัวแทนการบริหารสถานีบริการและการจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันภายใต้เครื่องหมายการค้าของ
  ปตท. โดยมีข้อตกลงว่าจะต้องซื้อผลิตภัณฑ์น้ำมัน
  เชื้อเพลิงเช่น น้ำมันเบนซิน น้ำมันดีเซล เป็นต้น ในปริมาณขั้นต่ำต่อเดือน
  และจะต้องบริหารจัดการสถานีบริการตามมาตรฐานของ ปตท. โดยที่ ปตท.
  มีภาระที่จะให้การสนับสนุนการลงทุนและการบริหารงานสถานีบริการประเภทนี้น้อยมาก
  โดยทั่วไปแล้ว ปตท. มีสิทธิที่จะเลิกสัญญากับผู้ประกอบการสถานีบริการประเภทนี้ หาก
  ผู้ประกอบการผิดสัญญา และในบางครั้ง ปตท.
  อาจพิจารณาซื้อกิจการจากผู้ประกอบการถ้าเห็นว่าสถานีบริการนั้นๆ อยู่ในทำเลที่เหมาะสม ณ
  วันที่ 31 ธันวาคม 2544 ปตท. มีสถานีบริการน้ำมัน DODO อยู่ทั้งสิ้น 813 สถานี

ตารางจำแนกสถานีบริการน้ำมันของ ปตท.

  ---------------- ---------- -------- ---------- --------- ---------- ---------
  รูปแบบสถานีบริการ   ปี 2542              ปี 2543               ปี 2544     

                   จำนวน      ร้อยละ    จำนวน      ร้อยละ     จำนวน      ร้อยละ

  1. COCO          24         1.57     25         1.65      27         1.90

  2. CODO          150        9.80     165        10.86     163        11.46

  3. Joint-Venture 379        24.75    346        22.78     306        21.52

  4. Co-Operative  115        7.51     125        8.23      113        7.95

  5. DODO          863        56.37    858        56.48     813        57.17

  รวม              1,531      100.00   1,519      100.0     1,422      100.00
  ---------------- ---------- -------- ---------- --------- ---------- ---------

ที่มา: กระทรวงพาณิชย์ และ ปตท.

คู่แข่งขันที่สำคัญของ ปตท. ในตลาดค้าปลีกได้แก่ บริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน)
บริษัท เชลล์แห่งประเทศไทย จำกัด บริษัท เอสโซ่ (ประเทศไทย) จำกัด (มหาชน) และ
บริษัทน้ำมันคาลเท็กซ์ (ไทย) จำกัด โดยมีจำนวนสถานีบริการคิดเป็นร้อยละ 6.91 4.41 4.36
และ 3.31 ของจำนวนสถานีบริการทั้งหมดทั่วประเทศ ตามลำดับ

นอกจากนี้ ปตท. ยังได้พัฒนาและขยายแนวธุรกิจไปสู่ธุรกิจค้าปลีกเสริมอื่นๆ
ที่สนับสนุนธุรกิจการตลาดค้าปลีกน้ำมัน
เพื่อสร้างความพึงพอใจให้แก่ผู้ใช้บริการและดึงดูดผู้ใช้บริการเข้าสู่สถานีบริการน้ำมันเพิ่มขึ้น
โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเพิ่มผลกำไรของบริษัท โดย ปตท. มีกลยุทธ์ในการลงทุนในธุรกิจเสริมต่างๆ
เช่น ร้านค้าสะดวกซื้อภายในสถานีบริการ (Convenience-Store) บริการล้างรถอัตโนมัติ
ศูนย์บริการน้ำมันหล่อลื่น เป็นต้น

ในอนาคต ปตท. มีแผนพัฒนาสถานีบริการให้เป็นสถานีบริการที่ให้บริการแบบครบวงจร
หรือเป็นลักษณะ Mini Mall
โดยผู้ใช้บริการสามารถใช้บริการของสถานีบริการน้ำมันและในขณะเดียวกันผู้ใช้บริการสามารถจับจ่ายซื้อสินค้าและบริการภายในร้านค้าต่างๆได้
ซึ่งในปัจจุบัน ปตท. ได้ร่วมมือกับเอกชน จัดสรรพื้นที่บนถนนกรุงเทพ-ชลบุรี (สายใหม่)
หรือมอเตอร์เวย์ เป็นศูนย์บริการต่างๆ อาทิ ศูนย์รับแจ้งเหตุด่วน-เหตุร้าย ห้องสุขา ร้านอาหาร
ร้านค้า สถานพยาบาล และสถานีบริการน้ำมัน ปตท. ภายใต้ชื่อโครงการ PTT Service Area
(กรุงเทพ – ชลบุรี สายใหม่) PTT Service Area แหลมฉบัง (ชลบุรี – พัทยา สายใหม่)
โดยมีโครงการขยายไปสู่พื้นที่อื่นต่อไป

2.  การจัดจำหน่ายผ่านตลาดพาณิชย์ (Commercial Marketing)

ดำเนินงานโดยสายงานธุรกิจการตลาดพาณิชย์ ซึ่งรับผิดชอบการจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันเชื้อเพลิง
และน้ำมัน
หล่อลื่นให้กลุ่มลูกค้าอุตสาหกรรม บริษัทสายการบิน การเดินเรือขนส่ง หน่วยงานราชการ
รัฐวิสาหกิจ และกลุ่มลูกค้าก๊าซหุงต้ม ในปี 2544 ปตท. จำหน่ายก๊าซปิโตรเลียมเหลว น้ำมันเบนซิน
น้ำมันเตา น้ำมันเชื้อเพลิงอากาศยาน น้ำมันดีเซล ผ่านตลาดพาณิชย์รวมทั้งสิ้นประมาณ 5,586
ล้านลิตร คิดเป็นประมาณร้อยละ 46.0
ของยอดจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปในประเทศทั้งหมดของ ปตท.
ทั้งนี้สามารถแบ่งตลาดในการจัดจำหน่ายออกเป็น 3 กลุ่มหลัก ได้แก่

(1) กลุ่มตลาดรัฐและอุตสาหกรรม

-   ตลาดรัฐวิสาหกิจ และหน่วยงานราชการ

  จากการที่ ปตท.ยังมีสถานะเป็นรัฐวิสาหกิจ ทำให้ ปตท.
  สามารถจำหน่ายผลิตภัณท์น้ำมันส่วนใหญ่ให้แก่หน่วยงานของรัฐบาล
  และรัฐวิสาหกิจและสามารถเสริมสร้างฐานส่วนแบ่งลูกค้าในตลาดนี้ได้เป็นอย่างดี
  ในปี 2544 ปตท. จำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปรวมทั้งสิ้นประมาณ 1,334 ล้านลิตร
  ให้แก่ลูกค้าในกลุ่มนี้ โดย ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2544 ปตท. มีลูกค้าในกลุ่มนี้จำนวนมากกว่า
  1,500 ราย อาทิเช่น กฟผ. กองทัพบก กองทัพเรือ กองทัพอากาศ กองบัญชาการทหารสูงสุด
  การรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) องค์การรับส่งสินค้าและพัสดุภัณฑ์ (รสพ.)
  และองค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ (ขสมก.) เป็นต้น ทั้งนี้
  ในขณะที่ยังคงความเป็นรัฐวิสาหกิจอยู่นั้น ได้มีมติคณะรัฐมนตรีลงวันที่ 15 มิถุนายน 2542
  ให้ส่วนราชการและรัฐวิสาหกิจที่จะซื้อน้ำมันเชื้อเพลิงและผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมอื่นที่ใช้เป็นเชื้อเพลิงหรือเป็นสิ่งหล่อลื่นในจำนวนตั้งแต่
  10,000 ลิตรขึ้นไป จะต้องซื้อจาก ปตท. หรือ คลังน้ำมัน
  หรือสถานีบริการจำหน่ายน้ำมันเชื้อเพลิงของ ปตท. เท่านั้น โดย ปตท.
  จะขายผลิตภัณฑ์ตามราคาขายปลีกในประเทศ แต่อาจมีส่วนลดในกรณีที่ซื้อในปริมาณมาก ยกเว้น
  กรณีของ กฟผ. ที่ยังให้คงสัดส่วนการซื้อจาก ปตท. และการซื้อโดยวิธีประกวดราคาในสัดส่วน
  80:20 โดยเงื่อนไขต่างๆ ในการรับซื้อน้ำมันโดยวิธีประกวดราคาในส่วนของร้อยละ 20
  ให้เป็นไปตามที่ กฟผ. เห็นว่าเหมาะสม ทั้งนี้ กลุ่มตลาดรัฐวิสาหกิจและหน่วย
  ราชการ จัดว่าเป็นกลุ่มลูกค้าที่มีปริมาณการจำหน่ายสูงสุดในธุรกิจการจัดจำหน่ายผ่านตลาดพาณิชย์
  แต่
  ลูกค้าในกลุ่มนี้จะมีระยะเวลาการเรียกเก็บเงินนานกว่าลูกค้ากลุ่มอื่น อย่างไรก็ตาม
  ในเดือนธันวาคม 2544 ขสมก. ได้ชำระหนี้ค่าผลิตภัณฑ์แก่ ปตท. จำนวน 3,863 ล้านบาท
  ส่งผลให้ ปตท. มีบัญชีลูกหนี้การค้ากลุ่มราชการและรัฐวิสาหกิจลดลงประมาณ 52% จากปี 2543

-   ตลาดอุตสาหกรรม

  ปตท. จำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันและผลิตภัณฑ์หล่อลื่นโดยตรงกับโรงงานอุตสาหกรรม และผู้บริโภค
  รายใหญ่เช่น ผู้ประกอบกิจการเดินรถโดยสารและขนส่ง ผู้ประกอบการโรงงานผลิตเหล็ก
  และผู้ประกอบการในภาคเกษตรกรรม เป็นต้น โดย ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2544 ปตท.
  มีลูกค้าในกลุ่มนี้จำนวนมากกว่า 1,200 ราย
  ผลิตภัณฑ์น้ำมันที่จำหน่ายให้กับลูกค้ากลุ่มนี้โดยมากเป็นน้ำมันเตา และน้ำมันดีเซล ในปี 2544
  ปตท. ขายผลิตภัณฑ์น้ำมันให้แก่ลูกค้ากลุ่มนี้จำนวน 1,389 ล้านลิตร คิดเป็นร้อยละ 24.8
  ของยอดการจำหน่ายให้แก่กลุ่มตลาดพาณิชย์ และเนื่องจากภาวะการแข่งขันที่สูง
  การขายผลิตภัณฑ์น้ำมัน
  ให้กับลูกค้าบางราย ปตท. จะลงทุนสร้างถังน้ำมันหรือสิ่งอำนวยความสะดวกอื่นๆ
  เพื่อให้บริการแก่ลูกค้ารายนั้นๆ สำหรับราคาขายจะใช้ราคาที่อ้างอิงจากราคาขายปลีกในประเทศ

(2) กลุ่มตลาดอากาศยานและเรือขนส่ง

  ปตท. เป็นผู้จัดจำหน่ายน้ำมันสำหรับเครื่องบินต่างๆ เช่น Jet A-1 JP-5 JP-8 และ AVGAS
  ที่เป็นที่
  ยอมรับจากสายการบินระหว่างประเทศกว่า 30 ราย รวมถึงการบินไทย
  นอกเหนือจากการจำหน่ายน้ำมันที่
  ท่าอากาศยานกรุงเทพแล้ว ปตท.
  ยังเป็นผู้ประกอบการจำหน่ายและจัดเก็บน้ำมันอากาศยานแต่เพียงผู้เดียวใน
  ท่าอากาศยานภูมิภาคส่วนใหญ่ทั่วประเทศไทย ปตท.
  คาดว่ามีส่วนแบ่งการตลาดในการจำหน่ายน้ำมัน
  อากาศยานประมาณร้อยละ 25 โดยในปี 2544 ปตท.
  ได้ขายน้ำมันอากาศยานให้แก่ลูกค้าในกลุ่มนี้จำนวน 1,858 ล้านลิตร นอกจากนี้ ปตท.
  ยังได้ขยายการให้บริการจำหน่ายน้ำมันให้กับท่าอากาศยานนานาชาติ
  แห่งใหม่ในประเทศฮ่องกง และในกัมพูชา และยังเป็นผู้จัดจำหน่ายน้ำมันอื่นๆ เช่น
  น้ำมันดีเซลหมุนช้า และ
  น้ำมันเตา สำหรับเรือประเภทต่างๆ อีกด้วย

(3) ตลาดก๊าซปิโตรเลียมเหลว หรือก๊าซหุงต้ม

  ปตท. ดำเนินธุรกิจก๊าซปิโตรเลียมเหลวหรือก๊าซหุงต้มทั่วประเทศ
  โดยเป็นผู้นำในตลาดก๊าซปิโตรเลียมเหลวและมีส่วนแบ่งตลาดสูงสุด
  (ไม่รวมการจำหน่ายเพื่อนำไปใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมี)
  อย่างต่อเนื่องโดยมีส่วนแบ่งตลาดร้อยละ 34.2 ในปี 2544 โดยมีปริมาณจำหน่ายทั้งสิ้น 1,004
  ล้านลิตร ปตท. มีคลังเก็บก๊าซปิโตรเลียมเหลว 8 แห่ง
  โดยในจำนวนนี้มีโรงบรรจุก๊าซปิโตรเลียมเหลว 7 แห่ง
  กระจายอยู่ทั่วทุกภูมิภาคของประเทศโดยมีความจุรวมประมาณ 75,500 เมตริกตัน
  และมีร้านค้าที่เป็นตัวแทนจำหน่ายก๊าซหุงต้ม 992 แห่ง และโรงบรรจุก๊าซปิโตรเลียมเหลวเอกชน
  105 แห่ง อีกด้วย

ปัจจุบันรัฐบาลใช้ระบบราคา “กึ่งลอยตัว”
แต่ยังควบคุมระบบการกำหนดราคาก๊าซปิโตรเลียมเหลวซึ่งมักจะอิงกับราคาอ้างอิง
โดยจะควบคุมราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น/โรงแยกก๊าซ
และกระทรวงพาณิชย์ยังคงกำกับดูแลราคาขายปลีก ทั้งนี้
โครงสร้างราคาก๊าซปิโตรเลียมเหลวจะประกอบด้วย 3 ส่วน คือ 1) ราคา ณ
โรงกลั่น/โรงแยกก๊าซ/นำเข้า 2) ราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น ประกอบด้วย ราคา ณ
โรงกลั่น/โรงแยกก๊าซ ภาษีสรรพสามิต ภาษีเทศบาล กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง และภาษีมูลค่าเพิ่ม
และ 3) ราคาขายปลีก ประกอบด้วยราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น/โรงแยกก๊าซ ค่าการตลาด
และภาษีมูลค่าเพิ่ม

ราคาขายปลีกก๊าซหุงต้ม = ราคา ณ โรงกลั่น/โรงแยกก๊าซ/นำเข้า +ภาษีสรรพสามิต
+ภาษีเทศบาล +กองทุนน้ำมัน +ภาษีมูลค่าเพิ่ม

ราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น หรือ โรงแยกก๊าซ

+ ค่าการตลาด + ภาษีมูลค่าเพิ่ม

เนื่องจากรัฐบาลมีการควบคุมราคาก๊าซปิโตรเลียมเหลว
จึงจำเป็นต้องมีการใช้กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง
(“กองทุนฯ”) ซึ่งบริหารโดยกระทรวงการคลัง
เป็นเครื่องมือในการรักษาระดับราคาของก๊าซปิโตรเลียมเหลว
ซึ่งเป็นไปตามประกาศคณะกรรมการพิจารณานโยบายพลังงาน ปตท.
จะได้รับชดเชยจากเงินกองทุนฯ ในกรณีที่ราคา ณ
โรงแยกก๊าซสูงขึ้นตามราคาตลาดโลกและมีผลทำให้ผลรวมราคาขายส่งก๊าซปิโตรเลียมเหลวหน้าโรงกลั่นสูงกว่าราคาขายส่งที่รัฐบาลกำหนด
ในทางกลับกัน กรณีที่ราคา ณ
โรงแยกก๊าซต่ำลงตามราคาในตลาดโลกและมีผลทำให้ผลรวมราคาขายส่งก๊าซปิโตรเลียมเหลวหน้าโรงกลั่นต่ำกว่าราคาขายส่งที่รัฐบาลกำหนด
ปตท. จะต้องส่งเงินเข้ากองทุนฯ ซึ่งปัจจุบัน ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2544 สพช.
ได้กำหนดให้กองทุนฯ จ่ายเงินชดเชยเพื่อรักษาระดับราคา โดยกำหนดให้จ่ายชดเชยในอัตรา
1.4689 บาทต่อกิโลกรัม ทั้งนี้กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2544
มียอดค้างชำระค่าชดเชยก๊าซปิโตรเลียมเหลวต่อ ปตท. จำนวนทั้งสิ้น 8,853 ล้านบาท

เมื่อวันที่ 25 กันยายน 2544
คณะรัฐมนตรีได้มีมติเห็นชอบข้อเสนอการแก้ไขปัญหาราคาก๊าซปิโตรเลียมเหลวและเงินกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง
โดยให้กองทุนน้ำมันเขื้อเพลิงจ่ายดอกเบี้ยให้แก่เจ้าหนี้ในกรณีที่กองทุนไม่สามารถชำระเงินกองทุนค้างชำระขั้นต่ำในแต่ละไตรมาส

รัฐบาลมีนโยบายยกเลิกการควบคุมราคาก๊าซปิโตรเลียมเหลว ทั้งนี้ ได้ดำเนินการอย่างเป็นขั้นตอน
โดย
ยกเลิกการควบคุมราคาขายปลีกตั้งแต่วันที่ 15 พฤศจิกายน 2544
และมีแผนให้ใช้ระบบลอยตัวเต็มที่โดยสมบูรณ์ประมาณไตรมาส 3 ของปี 2545
เพื่อให้เป็นไปตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 10 กรกฎาคม 2544 ที่มอบหมายให้ สพช.
กระทรวงการคลัง และกระทรวงพาณิชย์
รับไปดำเนินการร่วมกันเพื่อยกเลิกการควบคุมราคาก๊าซปิโตรเลียมเหลว

2.  การจัดจำหน่ายผ่านตลาดต่างประเทศ (International Marketing)

เป็นการดำเนินการเพื่อขยายตลาดผลิตภัณฑ์ของ ปตท. ในต่างประเทศ
เนื่องจากประเทศไทยอยู่ในสภาวะอุปทานมากกว่าอุปสงค์ ทำให้ ปตท.
มีนโยบายขยายการจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูป และก๊าซปิโตรเลียมเหลวไปสู่ตลาด
ต่างประเทศ ได้แก่ประเทศฮ่องกง ฟิลิปปินส์ สาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม กัมพูชา มาเลเซีย
และสหภาพเมียนมาร์
ในลักษณะของการลงทุน และร่วมทุนเกี่ยวกับธุรกิจน้ำมันในต่างประเทศ
อย่างไรก็ตามในสภาวะที่เศรษฐกิจโลก และ
สถานการณ์ทางเศรษฐกิจและการเมืองของประเทศที่เข้าไปลงทุนมีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลามีผลให้
ปตท. พิจารณา
ปรับเปลี่ยนกลยุทธ์และนโยบายการลงทุนในบางประเทศเพื่อให้เหมาะสมกับเสถียรภาพทางเศรษฐกิจและการเมืองของประเทศที่เข้าไปลงทุนอยู่เสมอ

3.2.3 การค้าสากล และการนำเข้าส่งออกน้ำมันดิบ ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม
วัตถุดิบและผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี
(Oil Trading)

ดำเนินการเกี่ยวกับธุรกิจการค้าระหว่างประเทศ (International Oil Trading)
ซึ่งแบ่งออกเป็นธุรกิจการค้าน้ำมันดิบและคอนเดนเสท ธุรกิจการค้าผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูป
ธุรกิจการค้าผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี การบริหารความเสี่ยงจากการค้าน้ำมัน
และการจัดหาการขนส่งทางเรือระหว่างประเทศ
กิจกรรมในธุรกิจการค้าระหว่างประเทศครอบคลุมการจัดหาและ
การค้าระหว่างประเทศสำหรับผลิตภัณท์ปิโตรเลียม และผลิตภัณฑ์อื่น ๆ
ที่เกี่ยวข้องเพื่อสนับสนุนการดำเนินธุรกิจของ ปตท.
และบริษัทในเครือให้มีศักยภาพในการแข่งขันและทำกำไรและเพื่อพัฒนาความสามารถในการทำกำไรจากการค้าผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมและ
ผลิตภัณฑ์อื่นๆ เนื่องจากในอดีตประเทศไทยเป็นประเทศที่นำเข้าน้ำมันสำเร็จรูปมาโดยตลอด ปตท.
จึงมีความคุ้นเคยกับธุรกรรมประเภทนำเข้า (OUT-IN Trading)
แต่หลังจากการเปิดดำเนินการของ โรงกลั่นน้ำมันระยอง และ สตาร์ปิโตรเลียมรีไฟน์นิ่ง
ทำให้รูปแบบธุรกรรมเปลี่ยนไปเป็นแบบส่งออก (IN-OUT Trading) กล่าวคือ
การส่งน้ำมันสำเร็จรูปส่วนเกินจากความต้องการในประเทศออกไปจำหน่ายยังต่างประเทศ
ส่วนธุรกรรมแบบการค้าในต่างประเทศ (OUT-OUT Trading) หรือ Proprietary Trading
นั้น เป็นรูปแบบธุรกรรมหนึ่งที่ดำเนินการโดย ปตท. โดย ปตท.
จะได้กำไรจากส่วนต่างของราคาซื้อกับราคาขายซึ่งเป็นไปตามกลไกตลาด

การดำเนินธุรกิจการค้าน้ำมันสามารถจำแนกออกเป็น 3 ลักษณะได้ดังนี้

  3.2.3.1 ธุรกิจการค้าน้ำมันดิบและคอนเดนเสท

  3.2.3.2 ธุรกิจการค้าผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูป

  3.2.3.3 ธุรกิจการค้าผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี

3.2.3.1 ธุรกิจการค้าน้ำมันดิบและคอนเดนเสท (Crude Oil and Condensate)

ดำเนินธุรกิจการจัดหาและการค้าระหว่างประเทศที่เกี่ยวกับน้ำมันดิบและคอนเดนเสท โดยการจัดซื้อ
การขาย
การค้าและการขนส่ง
น้ำมันดิบและคอนเดนเสทจากแหล่งในประเทศและต่างประเทศให้กับโรงกลั่นในปริมาณที่สอดคล้องกับสัดส่วนการถือหุ้นของ
ปตท วิเคราะห์หาโอกาสทางการค้า การแลกเปลี่ยน (Physical Swap)
น้ำมันดิบและคอนเดนเสทเพื่อผลกำไรและความสมดุลในระบบ
รวมทั้งเสนอโอกาสในการใช้ประโยชน์โรงกลั่นจากกำลังการกลั่นที่เหลืออยู่ให้เกิดประโยชน์สูงสุด
โดยดูแลให้มีการใช้น้ำมันดิบและคอนเดนเสทที่ผลิตได้ในประเทศ และดำเนินการจ้างกลั่น
(Processing)
น้ำมันดิบและคอนเดนเสทกับโรงกลั่นทั้งในและต่างประเทศเพื่อประโยชน์ทางการค้า

  (1) การจัดหาและการค้าน้ำมันดิบ (Crude Oil) จากแหล่งในประเทศ

  จากการที่ประเทศไทยมีปริมาณน้ำมันดิบในประเทศค่อนข้างจำกัด
  และมีสถานะเป็นผู้นำเข้าน้ำมันดิบ
  น้ำมันดิบในประเทศจึงเป็นทรัพยากรที่ต้องใช้อย่างคุ้มค่าที่สุด
  ในปัจจุบันประเทศไทยมีแหล่งน้ำมันดิบ 7 แหล่ง ได้แก่ สิริกิตติ์ (เพชร) กำแพงแสนและอู่ทอง
  (บีพี) บึงหญ้าและบึงม่วง (นอร์ทเซ็นทรัล) วิเชียรบุรีและศรีเทพ (วิเชียรบุรี) ทานตะวัน
  เบญจมาศ และปัตตานี รวมปริมาณน้ำมันดิบที่ผลิตได้ในประเทศในปี 2544 ประมาณ 77,998
  บาร์เรลต่อวัน โดย ปตท. จะซื้อน้ำมันดิบในประเทศบางส่วนจากผู้ได้รับสัมปทานต่างๆ
  และจำหน่าย
  น้ำมันดิบจากแหล่งในประเทศทั้งหมดให้กับโรงกลั่นน้ำมันในประเทศโดยได้กำไรจากส่วนต่างราคา
  (Margin) ซึ่งในปี 2544 ปตท. มีการจัดหาน้ำมันดิบจากแหล่งในประเทศ 26,148
  บาร์เรลต่อวัน

  (2) การนำเข้าน้ำมันดิบจากต่างประเทศ

  ปตท. เป็นผู้จัดหาน้ำมันดิบและขนส่งให้โรงกลั่นในประเทศที่ ปตท. ถือหุ้น โดยจัดหาให้ บริษัท
  โรงกลั่น
  น้ำมันระยอง จำกัด (โรงกลั่นระยอง) และ บริษัท สตาร์ ปิโตรเลียม รีไฟน์นิ่ง จำกัด
  (โรงกลั่นสตาร์) ในปริมาณที่ใกล้เคียงกับสัดส่วนที่ ปตท. ถือหุ้น (ร้อยละ 36)
  และจัดหาให้บริษัท ไทยออยล์ จำกัด (โรงกลั่นไทยออยล์)
  คิดเป็นสัดส่วนประมาณ ร้อยละ 50 ของกำลังการกลั่น (Refinery Production Capacity)
  ของโรงกลั่นไทยออยล์ ทั้งนี้ ปตท. อาจสามารถขายได้มากกว่าสัดส่วนการถือหุ้น ขึ้นกับราคาที่
  ปตท.ขาย นอกจากนั้น ยังจัดหาให้บริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน)
  (โรงกลั่นบางจาก) ด้วย

  ในปี 2544 ปตท. เป็นผู้จัดหาน้ำมันดิบให้แก่โรงกลั่นน้ำมันทั้ง 4 แห่ง ที่ ปตท.
  ถือหุ้นอยู่คิดเป็นปริมาณ
  ทั้งสิ้นเฉลี่ยประมาณร้อยละ 48
  ของปริมาณความต้องการน้ำมันดิบเพื่อการกลั่นของโรงกลั่นน้ำมันทั้ง 4 แห่ง

  สำหรับราคาขายให้โรงกลั่นในประเทศจะเป็นราคาต้นทุนที่ ปตท. จัดหามาบวกกำไร (Margin)
  ซึ่งจะเป็นไปตามกลไกตลาด

การนำเข้าน้ำมันดิบจากต่างประเทศของ ปตท.

หน่วย : พันบาร์เรล

  -------------------- --------------------- -------- ------- -------- ------- -------- -------
  ชนิดน้ำมันดิบ            ประเทศ                ปี 2542           ปี 2543           ปี 2544   

                                             ปริมาณ    ร้อยละ   ปริมาณ    ร้อยละ   ปริมาณ    ร้อยละ

  แหล่งตะวันออกไกล                                                                        

  1. ทาปีส              มาเลเซีย               1,237    1.9     574      0.8     575      0.7

  2. ลาบวน             มาเลเซีย               469      0.7     1,201    1.7     0        0

  2. อื่นๆ               บรูไน,เวียดนาม,จีน,พม่า   0        0       2,019    2.9     1,960    2.4

  รวมแหล่งตะวันออกไกล                          1,706    2.7     3,794    5.4     2,535    3.1

  แหล่งตะวันออกกลาง                                                                       

  1. โอมาน             โอมาน                 10,851   16.9    9,689    13.7    13,717   16.8

  2. อีราเนียนไลท์        อิหร่าน                 539      0.8     6,194    8.8     0        0

  3. เมอร์แบน           สหรัฐอาหรับอิมิเรตส์       19,862   31.0    18,090   25.6    23,049   28.2

  4. อับเปอร์ชากุม        สหรัฐอาหรับอิมิเรตส์       11,557   18.0    18,896   26.7    17,393   21.2

  5. อุมเชบ             สหรัฐอาหรับอิมิเรตส์       0        0       525      0.7     484      0.6

  6. ดูไบ               สหรัฐอาหรับอิมิเรตส์       0        0       974      1.4     1,902    2.3

  7. การ์ต้า มารีน        การ์ต้า                 8,874    13.8    3,214    4.5     1,571    1.9

  8. มาซิล่า             เยเมน                 1,775    2.8     2,103    3.0     1,788    2.2

  9. มาลิปไลท์           เยเมน                 0        0       603      0.9     0        0

  10.                  คูเวต                  7,448    11.6    5,693    8.1     9,403    11.5
  คูเวตเอกซ์ปอร์ทเบล็นด์                                                                     

  11. อื่นๆ                                    1,515    2.4     962      1.4     9,958    12.2

  รวมแหล่งตะวันออกกลาง                         62,421   97.3    66,943   94.6    79,265   96.9

  รวมทั้งสิ้น                                    64,127   100     70,737   100     81,800   100
  -------------------- --------------------- -------- ------- -------- ------- -------- -------

ที่มา : ปตท.

  (3) การจัดหาและการค้าคอนเดนเสท

  ปตท.
  เป็นผู้จัดหาและขนส่งรายเดียวที่จัดหาคอนเดนเสทให้โรงงานปิโตรเคมีและโรงกลั่นภายในประเทศ
  โดยมีบริษัท อะโรเมติกส์ (ประเทศไทย) จำกัด (มหาชน) (บริษัทอะโรเมติกส์)
  ซึ่งเป็นบริษัทร่วมของ ปตท.ที่ประกอบธุรกิจปิโตรเคมีขั้นต้น
  ใช้คอนเดนเสทเป็นวัตถุดิบในกระบวนการผลิต โดย ปตท.
  เป็นผู้รับซื้อคอนเดน-เสทจากผู้ได้รับสัมปทานในประเทศ ซึ่งส่วนใหญ่มาจากแหล่ง ยูโนแคล ไพลิน
  และบงกช และขายคอนเดนเสทที่ราคาตลาดโดยอิงกับราคาต้นทุนบวกอัตราส่วนกำไร
  อย่างไรก็ตาม หากปริมาณคอนเดนเสทที่บริษัทอะโรเมติกส์ ต้องการมีปริมาณลดลง
  ปริมาณคอนเดนเสทที่เหลือสามารถส่งออกขายต่างประเทศได้หรือขายให้แก่โรงกลั่น
  น้ำมันในประเทศ โดยปัจจุบัน ปตท. ได้ขายคอนเดนเสทส่วนหนึ่งให้กับโรงกลั่นไทยออยล์ ทั้งนี้
  การค้าคอนเดน-เสทจะได้กำไรขั้นต้นสูงเมื่อเปรียบเทียบกับการค้าน้ำมันดิบ

การผลิตคอนเดนเสทของประเทศไทย

หน่วย : บาร์เรลต่อวัน

  --------------- ---------------- ------------- ------------- ------------
  แหล่งผลิต         ชนิดน้ำมันดิบ        ปี 2542        ปี 2543        ปี 2544

  เอราวัณ / บงกช / เอราวัณ / บงกช /  48,946        52,302        52,351
  ไพลิน            ไพลิน                                         
  --------------- ---------------- ------------- ------------- ------------

ที่มา : กระทรวงพาณิชย์

3.2.3.2 ธุรกิจการค้าผลิตภัณท์น้ำมันสำเร็จรูป (Oil Refined Product)

ดำเนินการจัดหา ส่งออก และทำการค้าระหว่างประเทศสำหรับผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูป
ก๊าซปิโตรเลียมเหลว และผลิตภัณฑ์อื่นๆ ให้กับกลุ่มธุรกิจ บริษัทในเครือ และลูกค้า ของ ปตท.
ตลอดจนการวิเคราะห์หาโอกาสในการทำการค้า การแลกเปลี่ยน (Physical Swap)
น้ำมันสำเร็จรูปทุกชนิด และก๊าซปิโตรเลียมเหลว ทั้งนี้ ปตท.
มีสัญญารับซื้อน้ำมันสำเร็จรูปจากโรงกลั่นในประเทศ 4 โรงที่ ปตท. ถือหุ้นอยู่ ได้แก่
โรงกลั่นไทยออยล์ โรงกลั่นระยอง โรงกลั่นสตาร์ และโรงกลั่น
บางจาก โดยมีข้อผูกมัดเรื่องปริมาณรับซื้อขั้นต่ำเฉพาะในสัญญาที่ทำกับ โรงกลั่นไทยออยล์
โรงกลั่นระยอง และโรงกลั่น
สตาร์ เท่านั้น

ปัจจุบัน ปตท. มีช่องทางการส่งออก 2 ช่องทาง คือ ตลาดภูมิภาคเอเซีย
และตลาดกลางค้าน้ำมันโลก (Open Market) โดยราคาซื้อขายจะเป็นไปตามราคาตลาดโลก
และได้รับกำไรจากส่วนต่างตามกลไกตลาดและการแข่งขัน

ในปี 2544 ปตท. ทำการค้าผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปรวมทั้งสิ้น 4,775 ล้านลิตร

3.2.3.3 ธุรกิจการค้าผลิตภัณท์ปิโตรเคมี (Petrochemical Product)

ดำเนินการจัดหาวัตถุดิบสำหรับโรงงานปิโตรเคมีของบริษัทในกลุ่ม ปตท. และดำเนินการค้า
(Trading) และการตลาดผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีหลัก (Main Petrochemical Products)
และผลิตภัณฑ์พลอยได้ (By-Products) จากโรงงาน
ปิโตรเคมี โดยครอบคลุมตลาดในประเทศและต่างประเทศ ตลอดจนการดำเนินการส่งออก
ก๊าซโซลีนธรรมชาติ (Natural Gasoline) เพื่อใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมสี ปิโตรเคมี
และอุตสาหกรรมน้ำมัน

ปตท. เป็นผู้ทำการจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์หลักของบริษัทอะโรเมติกส์ ได้แก่ เบนซีน โทลูอีน
และพาราไซลีน โดย ปตท. เป็นผู้รับซื้อผลิตภัณฑ์หลักทั้งหมดของบริษัทอะโรเมติกส์
และให้บริษัทอะโรเมติกส์เป็นผู้จัดส่งผลิตภัณฑ์โดยตรงให้แก่ลูกค้า ดังนั้น ปตท.
จึงเปรียบเสมือนคนกลางในการซื้อขาย ซึ่งมีกำไรจากการดำเนินงาน
ขึ้นกับประเภทของผลิตภัณฑ์และผู้ซื้อ โดย ปตท.
จะได้รับค่าธรรมเนียมในการทำการตลาดเฉลี่ยในอัตราร้อยละ 1.5 ถึง 3.0
ของผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีที่จำหน่ายทั้งตลาดในประเทศและต่างประเทศ

ในปี 2544 ปตท. ทำการค้าผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี รวมทั้งสิ้น 1,396 ล้านลิตร

3.2.4 สายงานสนับสนุนการดำเนินธุรกิจน้ำมัน

ปตท. มีสายงานสนับสนุนการดำเนินธุรกิจน้ำมัน ดังต่อไปนี้

3.2.4.1 การบริหารและปฎิบัติการคลัง

3.2.4.2 การจัดหาและจัดส่งปิโตรเลียม

3.2.4.3 การบริหารความเสี่ยงจากการค้าน้ำมัน

3.2.4.4 การจัดหาการขนส่งทางเรือระหว่างประเทศ

3.2.4.1 การบริหารและปฏิบัติการคลัง (Terminal Operations)

ดำเนินการบริหาร ควบคุมดูแลการเก็บสำรอง รับจ่าย บรรจุผลิตภัณฑ์น้ำมัน
ก๊าซปิโตรเลียมเหลวหรือก๊าซ
หุงต้ม (LPG) ของคลังทั่วประเทศ โดยปฎิบัติการเก็บสำรองรับจ่าย และบรรจุผลิตภัณฑ์
เพื่อการจ่ายโอนระหว่างคลังและจำหน่ายให้ลูกค้าทั้งทางรถยนต์ รถไฟ และทางเรือ ทั้งนี้ ปตท.
มีสถานีเติมน้ำมันอากาศยานจำนวน 17 แห่ง คลังปิโตรเลียม คลังน้ำมัน และ คลังก๊าซ รวม 22
แห่ง กระจายอยู่ทั่วประเทศเพื่อให้บริการลูกค้าและสนับสนุนการดำเนินธุรกิจน้ำมันของ ปตท.
ปตท.ได้พัฒนาคลังปิโตรเลียมศรีราชาให้เป็นคลังปลอดภาษีเพื่อการกักเก็บและส่งออกผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม
และได้เริ่มพัฒนาคลังปิโตรเลียมศรีราชาให้เป็นคลังสรรพสามิตและคลังสินค้าทัณฑ์บนเพื่อส่งเสริมธุรกิจการ
นำเข้าและส่งออกและเพิ่มมูลค่าของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมโดยให้เช่าคลังเก็บน้ำมันเพื่อการค้าแก่ลูกค้าทั้งในและต่างประเทศ
นอกจากนี้คลังปิโตรเลียมศรีราชายังเป็นแหล่งสนับสนุนการดำเนินธุรกิจน้ำมันเชื้อเพลิงสำหรับเติมเรือเดินสมุทร
เพื่อ
รองรับการขยายตัวของท่าเรือแหลมฉบัง
และผลักดันให้ประเทศไทยเป็นศูนย์กลางการเติมน้ำมันเชื้อเพลิงเรือเดินสมุทรอีกแห่งหนึ่งของภูมิภาคเอเซีย

คลังปิโตรเลียมศรีราชา ประกอบด้วยพื้นที่ 2 ส่วน ได้แก่ คลังน้ำมันศรีราชา และ
คลังก๊าซเขาบ่อยามีปริมาณความจุรวม 890 ล้านลิตร มีท่าเทียบเรือจำนวน 7 ท่า
สามารถรับเรือเดินสมุทรได้ตั้งแต่ขนาด 500-100,000 ตัน

3.2.4.2 การจัดหาและจัดส่งปิโตรเลียม (Supply and Logistic)

ดำเนินการจัดหา และจัดส่งผลิตภัณฑ์น้ำมัน รวมทั้งการขายน้ำมันในตลาดขายส่ง ให้แก่
บริษัทในเครือในกลุ่ม
โรงกลั่นน้ำมันและลูกค้า นอกจากนี้ยังได้ขยายไปสู่ฐานลูกค้าที่อยู่ในทะเล ได้แก่ บริษัท ไทยออยล์
มารีน จำกัด และ บริษัท ปตท. สำรวจและผลิตปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน)

ปตท. ขายผลิตภัณฑ์น้ำมันให้แก่ตลาดผู้ค้าน้ำมันและก๊าซปิโตรเลียมเหลวตามมาตรา 7
แห่งพระราชบัญญัติการค้าน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2543 (Reseller) เช่น บริษัทคอนอโค
(ประเทศไทย) จำกัด (Conoco) บริษัทคูเวตปิโตรเลียม (ประเทศไทย) จำกัด (Q8) บริษัท
ยูนิคแก๊ส แอนด์ ปิโตรเคมีคัลส์ จำกัด (มหาชน) บริษัท เวิลด์แก๊ส (ประเทศไทย) จำกัด บริษัท
อุตสาหกรรมแก๊สสยาม จำกัด เป็นต้น ทั้งนี้การขายให้แก่ผู้ค้ามาตรา 7 จะขายเมื่อ ปตท.
มีอุปทานส่วนเกินที่เหลือจากการขายผ่านช่องทางต่างๆ แล้ว โดยในปี 2544 ปตท.
ได้จำหน่ายผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมให้แก่ผู้ค้ามาตรา 7 คิดเป็น
มูลค่า 11,021 ล้านบาท คิดเป็นร้อยละ 4.2
ของรายได้จากการจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมทั้งหมด

3.2.4.3 การบริหารความเสี่ยงจากการค้าน้ำมัน (Marketing Analysis and Risk
Management)

ปตท. จัดตั้งหน่วยธุรกิจบริหารความเสี่ยง
รับผิดชอบการวิเคราะห์และบริหารความเสี่ยงของราคาในการซื้อขาย
น้ำมัน ผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี และก๊าซธรรมชาติ ผ่านการซื้อขายตราสารอนุพันธ์ในตลาดการค้าอนุพันธ์
เช่น การป้องกันความเสี่ยงด้วยวิธีการทำ Swap Option
รวมถึงการศึกษาแนวทางในการบริหารความเสี่ยงต้นทุนน้ำมันในถัง (Inventory Hedging)
เป็นต้น

นอกจากนี้
หน่วยธุรกิจบริหารความเสี่ยงยังเป็นหน่วยงานที่ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางข้อมูลปิโตรเลียมในตลาดโลกของ
ปตท. โดยวิเคราะห์ ศึกษา ติดตามความเคลื่อนไหวราคาปิโตรเลียมตลอดจน อุปสงค์-อุปทาน
แหล่งจัดหาและแหล่งจัดจำหน่ายน้ำมันดิบ น้ำมันสำเร็จรูป ผลิตภัณฑ์พิเศษ ผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี เป็นต้น

3.2.4.4 การจัดหาการขนส่งทางเรือระหว่างประเทศ (International Marine
Transportation)

ปตท. จัดตั้งหน่วยจัดหาการขนส่งต่างประเทศ เป็นหน่วยเสริมธุรกิจการค้าสากล
และการนำเข้าส่งออกน้ำมัน โดยการจัดหาเรือขนส่งให้หน่วยงานภายใน และบริษัทร่วมทุน
เพื่อเป็นการเพิ่มศักยภาพในการแข่งขันและดำเนินธุรกิจแบบครบวงจร

3.2.5 โครงสร้างรายได้ของธุรกิจน้ำมัน

 ภาพรวมของธุรกิจน้ำมันของ ปตท. ในรอบปี 2544 มียอดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ทั้งในประเทศและต่างประเทศ รวมมูลค่าทั้งสิ้น 259,633 ล้านบาท ลดลงร้อยละ 10 เมื่อเทียบกับยอดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ในปี 2543 ซึ่งมีมูลค่า 288,423 ล้านบาท และปริมาณการจำหน่ายของผลิตภัณฑ์ในปี 2544 ลดลง เมื่อเทียบกับ ปี 2543 โดยเฉพาะอย่างยิ่งน้ำมันเตาในประเทศและการค้าสากลผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูป ทำให้มูลค่าการจำหน่ายของ ปตท. ลดลง ยกเว้นปริมาณน้ำมันดิบที่ปริมาณการจำหน่ายเพิ่มขึ้น ดังรายละเอียดตามตารางต่อไปนี้

ตารางแสดงปริมาณและมูลค่าของธุรกิจการจัดจำหน่ายและการค้าสากลแยกตามผลิตภัณฑ์ของธุรกิจน้ำมัน^(/1)

+--------------+-------+--------+--------+--------+--------+-------+
| ผลิตภัณฑ์       | ปี     |        | ปี 2543 |        | ปี 2544 |       |
|              | 2542  |        | (ปรับป  |        |        |       |
|              | (     |        | รุงใหม่) |        |        |       |
|              | ปรับปร |        |        |        |        |       |
|              | ุงใหม่) |        |        |        |        |       |
+--------------+-------+--------+--------+--------+--------+-------+
|              | มูลค   | ปร     | ม      | ปร     | ม      | ปริมา  |
|              | ่าการจ | ิมาณการ | ูลค่าการ | ิมาณการ | ูลค่าการ | ณการจ |
|              | ำหน่าย | จำหน่าย | จำหน่าย | จำหน่าย | จำหน่าย | ำหน่าย |
|              |       |        |        |        |        |       |
|              | (ล้า   | (ล     | (ล     | (ล     | (ล     | (ล้า   |
|              | นบาท) | ้านลิตร) | ้านบาท) | ้านลิตร) | ้านบาท) | นลิตร) |
+--------------+-------+--------+--------+--------+--------+-------+
| มูลค          | 1     | 1,952  | 16,224 | 2,241  | 16,940 | 2,417 |
| ่าการจัดจำหน่าย | 0,879 |        |        |        |        |       |
|              |       |        |        |        |        |       |
| -            |       |        |        |        |        |       |
| ก๊าซ          |       |        |        |        |        |       |
| ปิโตรเลียมเหลว |       |        |        |        |        |       |
+--------------+-------+--------+--------+--------+--------+-------+
| - น้ำมันเบนซิน  | 1     | 1,948  | 24,636 | 1,853  | 23,146 | 1,777 |
|              | 9,704 |        |        |        |        |       |
+--------------+-------+--------+--------+--------+--------+-------+
| - น้ำมันก๊าด    | 98    | 10     | 122    | 9      | 101    | 7     |
+--------------+-------+--------+--------+--------+--------+-------+
| -            | 7,289 | 1,216  | 16,264 | 1,722  | 13,538 | 1,453 |
| น้ำมันเช       |       |        |        |        |        |       |
| ื้อเพลิงเครื่องบิน |       |        |        |        |        |       |
+--------------+-------+--------+--------+--------+--------+-------+
| - น้ำมันดีเซล   | 3     | 4,629  | 55,397 | 4,847  | 51,772 | 4,452 |
|              | 6,105 |        |        |        |        |       |
+--------------+-------+--------+--------+--------+--------+-------+
| - น้ำมันเตา    | 2     | 4,985  | 25,022 | 3,623  | 12,804 | 1,928 |
|              | 2,546 |        |        |        |        |       |
+--------------+-------+--------+--------+--------+--------+-------+
| - อื่นๆ ^(/2)  | 1,715 | 116    | 2,239  | 153    | 2,656  | 173   |
+--------------+-------+--------+--------+--------+--------+-------+
| รวมมูลค       | 9     | 14,856 | 1      | 14,448 | 1      | 1     |
| ่าการจัดจำหน่าย | 8,336 |        | 39,904 |        | 20,957 | 2,207 |
+--------------+-------+--------+--------+--------+--------+-------+
| ม            |       |        |        |        |        |       |
| ูลค่าการค้าสากล |       |        |        |        |        |       |
+--------------+-------+--------+--------+--------+--------+-------+
| - น้ำมันดิบ     | 2     | 6,116  | 69,469 | 9,376  | 72,893 | 1     |
| ^(/3)        | 9,875 |        |        |        |        | 0,814 |
+--------------+-------+--------+--------+--------+--------+-------+
| - คอนเดนเสท  | 9,033 | 2,012  | 14,767 | 2,053  | 16,257 | 2,297 |
+--------------+-------+--------+--------+--------+--------+-------+
| -            | 2     | 5,937  | 50,734 | 5,911  | 34,552 | 4,775 |
| น้ำมันสำเร็จรูป  | 7,231 |        |        |        |        |       |
+--------------+-------+--------+--------+--------+--------+-------+
| -            | 7,646 | 1,050  | 13,549 | 1,205  | 14,974 | 1,396 |
| ผ            |       |        |        |        |        |       |
| ลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี |       |        |        |        |        |       |
+--------------+-------+--------+--------+--------+--------+-------+
| รวมม         | 7     | 15,115 | 1      | 18,545 | 1      | 1     |
| ูลค่าการค้าสากล | 3,785 |        | 48,519 |        | 38,676 | 9,282 |
| ^(/4)        |       |        |        |        |        |       |
+--------------+-------+--------+--------+--------+--------+-------+
| รวมทั้งหมด     | 17    | 29,971 | 2      | 32,993 | 2      | 3     |
|              | 2,121 |        | 88,423 |        | 59,633 | 1,489 |
+--------------+-------+--------+--------+--------+--------+-------+

  ที่มา: ปตท.

^(/1) รวมมูลค่าการจำหน่ายของ PTT Philippines, Inc. และ PTT International
Trading Pte.,Ltd.

^(/2) อื่นๆ หมายถึง การจำหน่ายผลิตภัณฑ์ยางมะตอย คอนเดนเสท ก๊าซโซลีนธรรมชาติ
สารเติมแต่ง และสินค้าใช้เพื่อการส่งเสริมการขาย ฯลฯ

^(/3) น้ำมันดิบรวมทั้งการค้าสากล แนฟทา และก๊าซโซลีนธรรมชาติ

^(/4) ไม่รวมการขายระหว่างกลุ่มธุรกิจและการจ้างกลั่นกับโรงกลั่นไทยออยล์

ตารางแสดงมูลค่าการจัดจำหน่ายและการค้าสากลผลิตภัณฑ์น้ำมันแยกตามลักษณะตลาดและประเภทลูกค้า^(/1)

หน่วย : ล้านบาท

+--------------------------------+------------+-----------+-----------+
|                                | มูลค่าก      |           |           |
|                                | ารจัดจำหน่าย |           |           |
+--------------------------------+------------+-----------+-----------+
|                                | ปี 2542     | ปี 2543    | ปี 2544    |
|                                |            |           |           |
|                                | (          | (ป        |           |
|                                | ปรับปรุงใหม่) | รับปรุงใหม่) |           |
+--------------------------------+------------+-----------+-----------+
| การจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม (Oil | 44,049     | 63,986    | 60,289    |
| Marketing)                     |            |           |           |
|                                |            |           |           |
| - ตลาดค้าปลีก                    |            |           |           |
|                                |            |           |           |
| - ตลาดพาณิชย์                    |            |           |           |
+--------------------------------+------------+-----------+-----------+
| - ตลาดรัฐวิสาหกิจและหน่วยราชการ    | 23,724     | 26,290    | 12,737    |
+--------------------------------+------------+-----------+-----------+
| - ตลาดอุตสาหกรรม                | 5,090      | 7,389     | 9,913     |
+--------------------------------+------------+-----------+-----------+
| - ตลาดอากาศยานและเรือขนส่ง ^(/2) | 8,998      | 18,312    | 16,092    |
+--------------------------------+------------+-----------+-----------+
| - ตลาดก๊าซปิโตรเลียมเหลว          | 6,413      | 11,286    | 10,530    |
|                                |            |           |           |
| - ตลาดผลิตภัณฑ์น้ำมันหล่อลื่น          | 202        | 252       | 375       |
|                                |            |           |           |
| - ตลาดผู้ค้าน้ำมันมาตรา 7           | 9,860      | 12,389    | 11,021    |
+--------------------------------+------------+-----------+-----------+
| รวมการจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม   | 98,336     | 139,904   | 120,957   |
| ^(/3)                          |            |           |           |
+--------------------------------+------------+-----------+-----------+
| การค้าสากลผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม (Oil   | 38,907     | 84,236    | 89,150    |
| Trading)                       |            |           |           |
|                                | 27,231     | 50,734    | 34,552    |
| - การค้าน้ำมันดิบและคอนเดนเสท      |            |           |           |
|                                | 7,647      | 13,549    | 14,974    |
| - การค้าผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูป       |            |           |           |
|                                |            |           |           |
| - การค้าผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี           |            |           |           |
+--------------------------------+------------+-----------+-----------+
| รวมการค้าสากลผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม     | 73,785     | 148,519   | 138,676   |
| ^(/3)                          |            |           |           |
+--------------------------------+------------+-----------+-----------+
| รวมทั้งหมด                       | 172,121    | 288,423   | 259,633   |
+--------------------------------+------------+-----------+-----------+

  ที่มา : ปตท.

^(/1) รวมมูลค่าการจำหน่ายของ PTT Philippines, Inc. และ PTT International
Trading Pte.,Ltd.

^(/2) รวมมูลค่าที่ใช้ในการบริหารความเสี่ยงสำหรับน้ำมัน JET A-1

^(/3) ไม่รวมการขายระหว่างกลุ่มธุรกิจและการจ้างกลั่นกับโรงกลั่นไทยออยล์

จะเห็นได้ว่าจากรายได้ในปี 2544 ของการจัดจำหน่ายและการค้าสากลของธุรกิจน้ำมันรวม
259,633 ล้านบาท ประมาณร้อยละ 53 มาจากการค้าสากล
และการนำเข้าส่งออกน้ำมันรวมทั้งการบริหารความเสี่ยง ในขณะที่ส่วนที่เหลือร้อยละ 47
มาจากการจัดจำหน่ายภายในประเทศ ซึ่งประกอบด้วย การค้าในตลาดค้าปลีก ตลาดพาณิชย์
และตลาดผู้ค้า
น้ำมัน ในอัตราร้อยละ 23 ร้อยละ 20 และร้อยละ 4 ตามลำดับ

3.2.6 การลงทุนและการร่วมทุนของธุรกิจน้ำมัน

นอกเหนือจากสายงานภายใน ปตท. ที่ทำหน้าที่สนับสนุนธุรกิจที่ก่อให้เกิดรายได้หลักแล้ว ปตท.
ยังมีการลงทุนในบริษัทร่วมทุนที่ดำเนินธุรกิจเกี่ยวกับน้ำมันทั้งในและต่างประเทศอีกจำนวน 20 บริษัท
โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อสนับสนุนธุรกิจที่ก่อให้เกิดรายได้หลักและเพื่อส่งเสริมให้ ปตท.
สามารถดำเนินธุรกิจน้ำมันอย่างครบวงจร และสามารถให้บริการ
ลูกค้าได้ดีที่สุด

สายงานการบริหารธุรกิจในเครือมีหน้าที่ดูแลบริษัทร่วมทุนที่อยู่ในกลุ่มธุรกิจน้ำมันให้บริหารงานอย่างมี
ประสิทธิภาพ เอื้อประโยชน์ต่อธุรกิจในกลุ่มน้ำมันและธุรกิจอื่นๆ ของ ปตท.
โดยจะมุ่งเน้นการปรับโครงสร้างทางธุรกิจและบริหารการลงทุนเชิงพาณิชย์ ได้แก่ 2 บริษัท ดังนี้

1)  บริษัท ท่อส่งปิโตรเลียมไทย จำกัด (บริษัทท่อส่งปิโตรเลียมไทย)

บริษัทท่อส่งปิโตรเลียมไทย ดำเนินธุรกิจขนส่งน้ำมันผ่านทางท่อที่บริษัทลงทุนก่อสร้าง ณ วันที่ 31
ธันวาคม 2544 ปตท. ถือหุ้นในบริษัทท่อส่งปิโตรเลียมไทย ในสัดส่วนร้อยละ 30.6
ของทุนจดทะเบียน 2,877.5 ล้านบาท โดยมี
ผู้ถือหุ้นรายใหญ่อื่น คือ บริษัท เอสโซ่ (ประเทศไทย) จำกัด (มหาชน) ร้อยละ 20.78 บริษัท
เชลล์แห่งประเทศไทย จำกัด ร้อยละ 15.0 และบริษัท น้ำมันคาลเทกซ์ (ไทย) จำกัด ร้อยละ
10.0 และผู้ถือหุ้นอื่นๆ รวม ร้อยละ 24.4

บริษัท ท่อส่งปิโตรเลียมไทย จำกัด ก่อตั้งเมื่อวันที่ 9 มกราคม 2534
โดยบริษัทลงทุนก่อสร้างท่อขนส่งน้ำมัน
ระยะทางรวม 255 กิโลเมตรจาก ศรีราชา เข้าสู่อำเภอลำลูกกา จังหวัดปทุมธานี
เพื่อจัดส่งน้ำมันอากาศยานเข้าสู่ท่า
อากาศยานกรุงเทพ (ดอนเมือง) และส่งผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมอื่นๆ เก็บที่คลังน้ำมันสระบุรี
ท่อส่งน้ำมันของ บริษัทท่อส่งปิโตรเลียมไทย มีความสามารถส่งน้ำมันได้ 26,000 ล้านลิตร ต่อปี
ปัจจุบัน บริษัทท่อส่งปิโตรเลียมไทยขนส่งน้ำมันผ่านท่อในปริมาณประมาณร้อยละ 30
ของความสามารถในการขนส่ง

2)  บริษัท ไทยลู้บเบส จำกัด (มหาชน) (บริษัทไทยลู้บเบส)

บริษัทไทยลู้บเบส ดำเนินธุรกิจผลิตน้ำมันหล่อลื่นพื้นฐานและยางมะตอย
โดยมีประเภทของผลิตภัณฑ์และกำลังการผลิต ดังนี้

-   น้ำมันหล่อลื่นพื้นฐานชนิดพาราฟินิค มีกำลังการผลิต 300 ล้านลิตรต่อปี

-   ยางมะตอย มีกำลังการผลิต 350 ล้านลิตรต่อปี

-   ผลิตภัณฑ์พลอยได้ มีกำลังการผลิต 600 ล้านลิตรต่อปี

ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2544 ปตท. ถือหุ้นในบริษัทไทยลู้บเบส ในสัดส่วนร้อยละ 30
ของทุนจดทะเบียนเรียกชำระแล้ว 5,000 ล้านบาท โดยมีผู้ถือหุ้นรายใหญ่อื่นๆ คือ บริษัท ไทยออยล์
จำกัด ถือหุ้นร้อยละ 38 บริษัท นิปปอนมิตซูบิชิ ออยล์ จำกัด ถือหุ้นร้อยละ 22 บริษัท บีพี ออยล์
(ประเทศไทย) จำกัด ถือหุ้นร้อยละ 5 บริษัท น้ำมันปิโตรเลียมไทย จำกัด ถือหุ้นร้อยละ 3
และบริษัท สยามลูบริแค้นท์ อินดัสทรี จำกัด ถือหุ้นร้อยละ 2

ผลประกอบการของ บริษัทไทยลู้บเบส ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2544 มียอดขาดทุนเท่ากับ 1,366
ล้านบาท โดยเป็นการขาดทุนจากอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ จำนวน 181 ล้านบาท

ปตท. ได้อาศัยโรงงานผลิตน้ำมันหล่อลื่นพื้นฐานของบริษัทไทยลู้บเบส
เป็นฐานในการผลิตน้ำมันหล่อลื่นพื้นฐานป้อนเป็นวัตถุดิบหลักแก่ บริษัท ไทยลู้บเบล็นดิ้ง จำกัด
ในการผสมน้ำมันหล่อลื่นตรา ปตท. อย่างไรก็ตาม ปัจจุบัน
บริษัทไทยลู้บเบสได้หยุดดำเนินกิจการลงชั่วคราว เนื่องจากข้อพิพาทด้านภาระภาษีกับกรมสรรพสามิต
ซึ่งมีผลให้การเจรจาแผนปรับโครงสร้างหนี้กับเจ้าหนี้ต้องชะลอออกไปอีกระยะหนึ่ง

ปัจจุบัน กลุ่มผู้ถือหุ้นอยู่ในระหว่างดำเนินการเจรจาซื้อหนี้คืนจากกลุ่มเจ้าหนี้ และ ปตท.
ยังไม่มั่นใจว่า บริษัท

ไทยลู้บเบสจะสามารถเริ่มดำเนินการได้อีกครั้งหนึ่งในเวลาใด

3.3 ธุรกิจการกลั่นและปิโตรเคมี

ปตท. ได้ลงทุนในธุรกิจการกลั่นและปิโตรเคมี ผ่านบริษัทในเครือ ซึ่ง ปตท.
มีการทำธุรกิจในลักษณะปกติทั่วไป (Arm’s Length Basis) โดยบริษัทที่ ปตท. เข้าร่วมลงทุน
มีดังนี้

+-------------------------------+--------------------------------------+
| ธุรกิจการกลั่น                    | ธุรกิจปิโตรเคมี                          |
+-------------------------------+--------------------------------------+
| 1. บริษัท ไทยออยล์ จำกัด          | 1.  บริษัท ไทยโอเลฟินส์ จำกัด             |
+-------------------------------+--------------------------------------+
| 2. บริษัท โรงกลั่นน้ำมันระยอง จำกัด  | 2. บริษัท อะโรเมติกส์ (ประเทศไทย) จำกัด   |
|                               | (มหาชน)                              |
+-------------------------------+--------------------------------------+
| 3. บริษัท สตาร์ ปิโตรเลียม รีไฟน์นิ่ง  | 3. บริษัท ปิโตรเคมีแห่งชาติ จำกัด (มหาชน)   |
| จำกัด                          |                                      |
+-------------------------------+--------------------------------------+
| 4. บริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด   | 4. บริษัท ไทยพาราไซลีน จำกัด             |
| (มหาชน)                       |                                      |
+-------------------------------+--------------------------------------+
|                               | 5.  บริษัท ปุ๋ยแห่งชาติ จำกัด (มหาชน)       |
+-------------------------------+--------------------------------------+

3.3.1 ธุรกิจการกลั่น

ปตท. ได้เข้าร่วมลงทุนในธุรกิจโรงกลั่นน้ำมันผ่านบริษัทในเครือรวมทั้งสิ้น 4 บริษัท ได้แก่ บริษัท
ไทยออยล์ จำกัด (“โรงกลั่นไทยออยล์”) บริษัท โรงกลั่นน้ำมันระยอง จำกัด (“โรงกลั่นระยอง”)
บริษัท สตาร์ ปิโตรเลียม รีไฟน์นิ่ง จำกัด (“โรงกลั่นสตาร์”) และ บริษัท บางจากปิโตรเลียม
จำกัด (มหาชน) (“โรงกลั่นบางจาก”)

ปตท. มีการขายน้ำมันดิบที่ ปตท. จัดหามาจากแหล่งในประเทศและต่างประเทศให้กับ 4
บริษัทข้างต้น
โดยน้ำมันดิบจากแหล่งในประเทศทั้งหมดจะขายให้กับโรงกลั่นไทยออยล์และโรงกลั่นบางจาก

นอกจากการขายน้ำมันดิบให้กับ 4 บริษัทข้างต้น ปตท. ได้มีการซื้อผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปจาก 4
บริษัท และจำหน่ายต่อให้แก่ลูกค้าโดยกลุ่มธุรกิจน้ำมัน โดยทั่วไปแล้ว
ปริมาณผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปที่ ปตท. รับซื้อจะอ้างอิงกับ
ตัวเลขสัดส่วนการถือหุ้นของ ปตท. ในบริษัทนั้นๆ

ในช่วงระยะเวลา 3 ปีที่ผ่านมา โรงกลั่นน้ำมันของแต่ละบริษัทในเครือ ปตท. มีกำลังการกลั่น
และอัตราการใช้กำลังการกลั่น
ที่เกิดจากปริมาณการใช้น้ำมันดิบที่จัดหาจากทั้งภายในและภายนอกประเทศ ดังนี้

หน่วย: พันบาร์เรลต่อวัน

[TABLE]

ที่มา: กรมทะเบียนการค้า กระทรวงพาณิชย์

^(/1) โรงกลั่นระยองหยุดซ่อมบำรุงหน่วยกลั่นประจำปีตั้งแต่วันที่ 5 กุมภาพันธ์ถึงวันที่ 3 มีนาคม
2544 เป็นเวลา 27วัน

และทั้ง 4 โรงกลั่นมีการผลิตผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปในแต่ละชนิดผลิตภัณฑ์ออกมาดังนี้

หน่วย: ล้านบาร์เรล

  ------------------------------ ------------- ------------- -------------
  ผลิตภัณฑ์                         สิ้นสุดวันที่ 31                  
                                 ธันวาคม                      

                                 2542          2543          2544

  ก๊าซปิโตรเลียมเหลว                8             10            12

  น้ำมันเบนซิน                      41            36            37

  น้ำมันเชื้อเพลิงเครื่องบิน/น้ำมันก๊าด     21            23            22

  น้ำมันดีเซล                       78            76            77

  น้ำมันเตา                        39            35            33

  ยางมะตอย                       1             2             3

  อื่นๆ                            14            19            17

  รวม                            203           200           201
  ------------------------------ ------------- ------------- -------------

  ที่มา : กรมทะเบียนการค้า กระทรวงพาณิชย์

สำหรับผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปที่ได้จากการผลิตในแต่ละโรงกลั่น
ได้มีการจัดจำหน่ายทั้งในประเทศและส่งออกไปจำหน่ายในต่างประเทศ ดังนี้

หน่วย : พันบาร์เรลต่อวัน

[TABLE]

ที่มา : ปตท.

^(/1) โรงกลั่นไทยออยล์
ปริมาณการจำหน่ายไม่รวมผลิตภัณฑ์ที่นำไปใช้ในอุตสาหกรรมปิโตรเคมีและอื่นๆ

^(/2) โรงกลั่นบางจาก
มีการจัดซื้อ/แลกเปลี่ยนผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปจากโรงกลั่นในประเทศมาจำหน่ายในส่วนที่ผลิตได้ไม่เพียงพอในการจำหน่าย

3.3.1.1 บริษัท ไทยออยล์ จำกัด

โรงกลั่นไทยออยล์
ดำเนินธุรกิจการกลั่นน้ำมันเพื่อผลิตผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปให้แก่ลูกค้าในประเทศเป็นหลัก
ส่วนที่เหลือจะดำเนินการส่งออก นอกจากนี้
โรงกลั่นไทยออยล์ได้มีการขยายการลงทุนในธุรกิจปิโตรเคมี ธุรกิจไฟฟ้า
และธุรกิจขนส่งน้ำมันสำเร็จรูปเพื่อเพิ่มรายได้ ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2544 ปตท.
ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 49.99
ส่วนที่เหลือถือโดยสถาบันการเงินผู้ให้กู้และสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ในสัดส่วนร้อยละ
49.99 และร้อยละ 0.02
ตามลำดับ

โรงกลั่นไทยออยล์ ตั้งอยู่ที่อำเภอศรีราชา จังหวัดชลบุรี
ได้เริ่มดำเนินการผลิตเชิงพาณิชย์ตั้งแต่เดือนกันยายน 2507 ปัจจุบันมีกำลังการกลั่น 220,000
บาร์เรลต่อวัน หรือคิดเป็นประมาณร้อยละ 22 ของกำลังการกลั่นทั้งหมดของประเทศ
โรงกลั่นไทยออยล์จัดว่าเป็นโรงกลั่นหลักซึ่ง ปตท.
จะใช้เป็นฐานการผลิตเพื่อสนับสนุนการตลาดของธุรกิจน้ำมัน ของ ปตท.

(1) การผลิต

  โรงกลั่นไทยออยล์จัดเป็นโรงกลั่นที่มีศักยภาพทางด้านการผลิตสูง
  สามารถผลิตผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปที่มีมูลค่า
  เนื่องจากมีความคล่องตัวในการปรับเปลี่ยนกระบวนการผลิต
  การเลือกใช้น้ำมันดิบทั้งชนิดหนักและชนิดเบาเพื่อการเลือกกลั่นน้ำมันสำเร็จรูปประเภทต่างๆ
  โดยมีกระบวนการผลิตที่หลากหลาย คือ มีหน่วย Hydrocracking(HCU), Thermal
  Cracking (TCU) และ Fluid Catalytic Cracking (FCC)
  ที่สามารถกลั่นน้ำมันเตาเป็นน้ำมันดีเซลและน้ำมันเบนซินที่มีมูลค่าเพิ่มขึ้น
  การผลิตของโรงกลั่นไทยออยล์จะใช้แหล่งน้ำมันดิบที่จัดหาจากทั้งภายนอกและ

  ภายในประเทศ
  โดยแหล่งภายนอกประเทศจะเป็นการนำเข้าจากแหล่งตะวันออกกลางและแหล่งตะวันออกไกล
  ขนส่งโดยเรือบรรทุกน้ำมันขนาดใหญ่ สำหรับแหล่งภายในประเทศจัดหาจากแหล่งสิริกิตติ์
  จังหวัดกำแพงเพชร และทำการขนส่งโดยทางรถไฟ

  ในการจัดหาน้ำมันดิบ ปตท. จะเป็นผู้จัดหาน้ำมันดิบให้แก่โรงกลั่นไทยออยล์
  ตามสัญญาจัดหาน้ำมันดิบและรับซื้อผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูป ในสัดส่วนร้อยละ 49.99
  ของกำลังการกลั่น และในบางกรณี โรงกลั่น
  ไทยออยล์มีการรับกลั่นน้ำมันดิบที่ ปตท. เป็นเจ้าของ
  ซึ่งการกลั่นนี้มีการคิดค่าธรรมเนียมการกลั่นตามอัตรา
  อ้างอิงกับราคาตลาด

  ผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปที่ได้จากกระบวนการผลิตคือ ก๊าซปิโตรเลียมเหลว ร้อยละ 5.5
  มิกซ์ไซลีน ร้อยละ 3.4 น้ำมันเบนซิน ร้อยละ 22.7 น้ำมันก๊าด/อากาศยาน ร้อยละ 16.3
  น้ำมันดีเซล ร้อยละ 40.5 น้ำมันเตา
  ร้อยละ 10.2 และอื่นๆ ร้อยละ 1.4

  (2) การจัดจำหน่าย

  โรงกลั่นไทยออยล์ มีสัญญาจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์กับบริษัทคู่ค้าต่างๆ โดย

-   จัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปให้แก่ ปตท.
    ตามสัญญาจัดหาน้ำมันดิบและรับซื้อผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูป (Product Offtake and Crude
    Oil Supply Agreement) ในสัดส่วนร้อยละ 49.99 ของกำลัง
    การกลั่นน้ำมันสำเร็จรูป ทั้งนี้ ปตท. สามารถรับซื้อผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปส่วนที่เกินร้อยละ
    49.99 ได้ ในราคาตลาด

-   จัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปให้แก่ บริษัท เชลล์แห่งประเทศไทย จำกัด
    ตามหนังสือแสดง
    เจตจำนงรับซื้อผลิตภัณฑ์ ในปริมาณ 3,600 ล้านลิตร ในช่วงระยะเวลา 4 ปี นับจากวันที่ 1
    พฤษภาคม 2544

-   จัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปให้แก่ บริษัท น้ำมันคาลเท็กซ์ (ไทย) จำกัด
    ตามสัญญารับซื้อ
    ผลิตภัณฑ์ (Sales and Purchase Agreement) ในปริมาณ 1,965 ล้านลิตร
    ในช่วงระยะเวลา 4 ปี
    นับจากวันที่ 1 เมษายน 2544

-   จัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์มิกซ์ไซลีนให้แก่ บริษัท ไทยพาราไซลีน จำกัด ตามสัญญาจัดหามิกซ์ไซลีน
    เพื่อใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตพาราไซลีนในปริมาณที่บริษัท ไทยพาราไซลีน จำกัด กำหนด
    ซึ่งจะต้องไม่น้อยกว่าปีละ 250,000 ตัน แต่ไม่เกินปีละ 300,000 ตัน

  ในปี 2544 โรงกลั่นไทยออยล์ได้มีการจัดจำหน่ายในประเทศประมาณร้อยละ 82
  และส่งออกประมาณ
  ร้อยละ 18 ของปริมาณการจำหน่ายทั้งหมด

  (3) การบริหาร

  คณะกรรมการโรงกลั่นไทยออยล์ ประกอบด้วย กรรมการทั้งหมด 12 คน เป็นตัวแทนจาก ปตท.
  จำนวน
  6 คน (รวมประธานกรรมการ ซึ่ง ปตท. เป็นผู้มีอำนาจแต่งตั้ง) และอีกจำนวน 6 คน
  เป็นตัวแทนจากเจ้าหนี้สถาบันการเงิน

  (4) การเงิน

  ผลการดำเนินงานของโรงกลั่นไทยออยล์ ในช่วงปี 2542 - 2544 เป็นดังนี้

  หน่วย : ล้านบาท

  --------------------------- ----------- --------------- ----------- ----------
  งบรวม                       ปี 2542      ปี 2543                      ปี 2544

                                          ต.ค.42-ก.ย.43   ต.ค.        
                                                          43-ธ.ค. 43  

  รายได้รวม                    35,762      45,418          23,040      78,979

  ค่าใช้จ่ายรวม (รวมภาษี)         (45,458)    (49,620)        (24,954)    (83,738)

  กำไร (ขาดทุน)                (4,968)     3,758           -           834
  จากการด้อยค่าของสินทรัพย์                                                

  กำไร (ขาดทุน)                (4,244)     314             (1,906)     (814)
  จากอัตราแลกเปลี่ยน                                                     

  รายการพิเศษ                  -           14,547          -           5,099

  กำไร (ขาดทุน) สุทธิ            (18,908)    14,418          (3,820)     359

  สินทรัพย์รวม                   89,510      110,141         102,551     102,089

  หนี้สินรวม                     104,287     81,481          78,262      74,011

  ส่วนของผู้ถือหุ้น                 (14,777)    28,660          24,289      28,078
  --------------------------- ----------- --------------- ----------- ----------

  ที่มา : บริษัท ไทยออยล์ จำกัด

  (5) การปรับโครงสร้างหนี้

  โรงกลั่นไทยออยล์
  ประสบปัญหาขาดสภาพคล่องและได้เริ่มเจรจาขอปรับปรุงโครงสร้างหนี้กับเจ้าหนี้เมื่อเดือนพฤศจิกายน
  2541 โดยได้ลงนามในสัญญาปรับโครงสร้างหนี้สำเร็จในเดือนเมษายน 2543
  (โดยศาลล้มละลายกลางได้เห็นชอบให้โรงกลั่นไทยออยล์พ้นจากแผนฟื้นฟูกิจการเมื่อเดือนพฤษภาคม
  2543) ทำให้บริษัทไทยออยล์สามารถลดภาระหนี้ลงจากจำนวนประมาณ 2,300 ล้านเหรียญสหรัฐ
  เหลือ 1,400 ล้านเหรียญสหรัฐ และยังรับรู้กำไรจากการปรับโครงสร้างหนี้เป็นจำนวนรวม
  13,990 ล้านบาท ซึ่งถูกแสดงอยู่ภายใต้ “รายการพิเศษ” ในงบกำไรขาดทุนรวมปีสิ้นสุดวันที่ 30
  กันยายน 2543

  ทั้งนี้ ตามแผนการปรับโครงสร้างหนี้ ได้กำหนดให้ ปตท.
  ให้วงเงินเครดิตที่เกี่ยวข้องกับการซื้อน้ำมันดิบและวัตถุดิบอื่นๆ
  แก่โรงกลั่นไทยออยล์ในจำนวนไม่เกิน 100 ล้านเหรียญสหรัฐ ระยะเวลาไม่เกิน 180 วัน
  ขึ้นอยู่กับความต้องการเงินทุนหมุนเวียนของโรงกลั่นไทยออยล์ เป็นระยะเวลา 3 ปี ซึ่ง ปตท.
  สามารถทบทวนการให้วงเงินทุนหมุนเวียนดังกล่าวได้เป็นรายปี และในกรณีที่ ปตท.
  ต้องการระงับวงเงินเครดิต ปตท.
  ต้องดำเนินการแจ้งเป็นลายลักษณ์อักษรให้ทราบล่วงหน้าก่อนเป็นระยะเวลา 90 วัน
  ในกรณีที่โรงกลั่นไทยออยล์เกิดเหตุผิดนัดตามสัญญาปรับปรุงโครงสร้างหนี้ (Master
  Restructuring Agreement) ปตท. จะได้สิทธิในการรับส่วนแบ่งจากเงินที่
  ได้รับจากการบังคับหลักทรัพย์ค้ำประกันเท่าเทียมกับเจ้าหนี้ของโรงกลั่นไทยออยล์

  ณ วันที่ 9 พฤศจิกายน 2544 ไทยออยล์ได้ซื้อหนี้จำนวนเทียบเท่า 217 ล้านเหรียญสหรัฐ
  ในราคา 52 เซนต์ต่อหนี้ 1 เหรียญสหรัฐ คิดเป็นเงิน 111 ล้านเหรียญสหรัฐ หรือประมาณ
  4,960 ล้านบาท ทำให้ไทยออยล์ มีภาระหนี้เงินกู้ลดลงเหลือประมาณ 1,150 ล้านเหรียญสหรัฐ
  และสามารถลดภาระดอกเบี้ยได้ประมาณ 10 ล้านเหรียญสหรัฐต่อปี

3.3.1.2 บริษัท โรงกลั่นระยอง จำกัด

โรงกลั่นระยอง ดำเนินธุรกิจการกลั่นน้ำมันเพื่อการใช้ในประเทศและการส่งออก ณ วันที่ 31
ธันวาคม 2544 ปตท. ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 36 ส่วนที่เหลืออีกร้อยละ 64 ถือหุ้นโดย บริษัท
เชลล์ อินเตอร์เนชั่นแนล โฮลดิ้งส์ ลิมิเต็ด

โรงกลั่นระยอง ตั้งอยู่ในเขตนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด จังหวัดระยอง
ได้เริ่มดำเนินการผลิตเชิงพาณิชย์ตั้งแต่เดือนตุลาคม 2539 ปัจจุบันมีกำลังการกลั่น 145,000
บาร์เรลต่อวัน หรือคิดเป็นประมาณร้อยละ 14.5 ของกำลังการ กลั่นทั้งหมดของประเทศ

  (1) การผลิต

  โรงกลั่นระยอง จัดเป็นโรงกลั่นที่มีศักยภาพในการกลั่น มีความคล่องตัวในการเลือกใช้น้ำมันดิบ
  และสามารถผลิตผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปที่มีมูลค่าในเชิงพาณิชย์สูง โดยมีกระบวนการผลิตที่มีหน่วย
  Hydrocracking (HCU) และ Thermal Cracking (TCU)
  ที่สามารถกลั่นน้ำมันเตาเป็นน้ำมันดีเซลได้เพิ่มขึ้น
  การผลิตของโรงกลั่นระยองจะใช้แหล่งน้ำมันดิบที่จัดหาจากภายนอกประเทศ
  และเป็นการจัดหาผ่าน ปตท. และกลุ่มบริษัทเชลล์

  ผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปที่ได้จากกระบวนการผลิต คือ ก๊าซปิโตรเลียมเหลว ร้อยละ 6.7
  โพรพิลีน ร้อยละ1.4 แนฟทา ร้อยละ 6.0 น้ำมันเบนซิน ร้อยละ 16.0 น้ำมันก๊าด/อากาศยาน
  ร้อยละ 6.9 น้ำมันดีเซล ร้อยละ 37.8 น้ำมันเตา ร้อยละ 16.8 และอื่นๆ ร้อยละ 8.4

  (2) การจัดจำหน่าย

  โรงกลั่นระยอง ดำเนินการจัดจำหน่ายตามสัญญารับซื้อผลิตภัณฑ์ (Product Offtake
  Agreement) โดยผู้ถือหุ้นมีภาระผูกพันที่จะต้องรับซื้อผลิตภัณฑ์ที่ได้จากโรงกลั่นระยอง
  ในปริมาณขั้นต่ำไม่น้อยกว่าร้อยละ 70 ของกำลังการกลั่น ตามสัดส่วนของผู้ถือหุ้น
  ตามราคาตลาดในประเทศ

  นอกจากการจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปดังกล่าวข้างต้น
  โรงกลั่นระยองยังมีการจำหน่ายไฟฟ้าและ
  ไอน้ำในส่วนที่เหลือจากการใช้ในโรงกลั่นให้แก่ บริษัท มาบตาพุด แทงค์ เทอร์มินัล จำกัด
  และบริษัท ไบเออร์ จำกัด ตามลำดับ

  ในปี 2544 โรงกลั่นระยองได้มีการจัดจำหน่ายในประเทศประมาณร้อยละ 86
  และส่งออกประมาณร้อยละ 14 ของปริมาณการจำหน่ายทั้งหมด

  (3) การบริหาร

  คณะกรรมการโรงกลั่นระยอง ประกอบด้วย กรรมการทั้งหมด 8 คน เป็นตัวแทนจาก ปตท.
  จำนวน 3 คน และอีกจำนวน 5 คน เป็นตัวแทนจากบริษัท เชลล์ อินเตอร์เนชั่นแนล โฮลดิ้งส์
  ลิมิตเต็ด

  (4) การเงิน

  ผลการดำเนินงานของโรงกลั่นระยอง ในช่วงปี 2542 - 2544 เป็นดังนี้

  หน่วย : ล้านบาท

+----------------------------------+---------+----------+-------------+
| งบเดี่ยว                           | ปี 2542  | ปี 2543   | ปี 2544      |
|                                  |         |          |             |
|                                  |         |          | (ยังไ        |
|                                  |         |          | ม่ได้ตรวจสอบ) |
+----------------------------------+---------+----------+-------------+
| รายได้รวม                         | 63,566  | 87,736   | 82,372      |
+----------------------------------+---------+----------+-------------+
| ค่าใช้จ่ายรวม (รวมภาษี)              | (       | (87,964) | (85,905)    |
|                                  | 64,776) |          |             |
+----------------------------------+---------+----------+-------------+
| กำไร (ขาดทุน) จากอัตราแลกเปลี่ยน     | (1,258) | (8,320)  | (1,395)     |
+----------------------------------+---------+----------+-------------+
| กำไร (ขาดทุน) สุทธิ                 | (2,468) | (8,548)  | (4,927)     |
+----------------------------------+---------+----------+-------------+
| สินทรัพย์รวม                        | 57,573  | 57,493   | 55,787      |
+----------------------------------+---------+----------+-------------+
| หนี้สินรวม                          | 66,089  | 72,145   | 65,459      |
+----------------------------------+---------+----------+-------------+
| ส่วนของผู้ถือหุ้น                      | (8,516) | (14,652) | (9,672)     |
+----------------------------------+---------+----------+-------------+

  ที่มา : บริษัท โรงกลั่นน้ำมันระยอง จำกัด

  (5) การปรับโครงสร้างหนี้

  โรงกลั่นระยอง ได้ทำการปรับโครงสร้างหนี้ไปครั้งหนึ่งแล้วเมื่อปี 2540
  ซึ่งหลักการของการปรับโครงสร้างหนี้ในครั้งนั้น
  เน้นการเลื่อนระยะเวลาการชำระคืนต้นเงินกู้เป็นหลัก แต่เนื่องจากในระยะ 3-4 ปีที่ผ่านมา
  ภาพรวมของธุรกิจโรงกลั่นภายในประเทศและภูมิภาคยังอยู่ในสถานการณ์ไม่ดีนัก
  ค่าการกลั่นยังคงตกต่ำ
  จากการประมาณการทางการเงินคาดว่าโรงกลั่นระยองจะไม่สามารถชำระคืนต้นเงินกู้ที่มีอยู่จำนวนรวมประมาณ
  1,335 ล้านเหรียญสหรัฐ ตามที่มีกำหนดการจ่ายในแต่ละปีได้
  (กระแสเงินสดชำระคืนได้เฉพาะดอกเบี้ยจ่าย) ในปี 2544
  โรงกลั่นระยองจึงต้องทำการปรับโครงสร้างหนี้ใหม่อีกครั้งหนึ่ง

  ปัจจุบัน อยู่ระหว่างการเจรจาในรายละเอียด ซึ่งคาดว่าจะสามารถดำเนินการแล้วเสร็จในปี
  2545

3.3.1.3 บริษัท สตาร์ ปิโตรเลียม รีไฟน์นิ่ง จำกัด

โรงกลั่นสตาร์ ดำเนินธุรกิจการกลั่นน้ำมันเพื่อการใช้ในประเทศและการส่งออก ณ วันที่ 31
ธันวาคม 2544 ปตท. ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 36 ส่วนที่เหลืออีกร้อยละ 64 ถือหุ้นโดย บริษัท
คาลเท็กซ์ เทรดดิ้ง แอนด์ ทรานสปอร์ต
คอร์ปอเรชั่น ซึ่งเป็นบริษัทในกลุ่มคาลเท็กซ์ และต่อมาได้เปลี่ยนเป็นกลุ่มเชฟรอน-เท็กซาโก
(Chevron Texaco Global Energy Inc. (CTGEI)) เมื่อเดือนตุลาคม 2544 ที่ผ่านมา

โรงกลั่นสตาร์ ตั้งอยู่ในเขตนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด จังหวัดระยอง
ได้เริ่มดำเนินการผลิตเชิงพาณิชย์ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2539 ปัจจุบันมีกำลังการกลั่น 150,000
บาร์เรลต่อวัน หรือคิดเป็นประมาณร้อยละ 15 ของกำลังการ กลั่นทั้งหมดของประเทศ

  (1) การผลิต

  โรงกลั่นสตาร์ จัดเป็นโรงกลั่นที่มีประสิทธิภาพและศักยภาพในการกลั่นสูง
  สามารถผลิตผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปที่มีมูลค่าในเชิงพาณิชย์ โดยมีกระบวนการผลิตที่มีหน่วย
  Residue Fluid Catalytic Cracking (RFCC)
  ที่สามารถกลั่นน้ำมันเตาเป็นน้ำมันเบนซินได้เพิ่มขึ้น
  น้ำมันดิบที่ใช้ในการกลั่นจัดหามาจากแหล่งภายนอกประเทศ โดย ปตท. และ บริษัท คาลเท็กซ์
  เทรดดิ้ง พีทีอี ลิมิเต็ด (Caltex Trading Pte Limited)
  จะเป็นผู้จัดหาน้ำมันดิบให้ตามสัดส่วนการถือหุ้นภายใต้สัญญาจัดหาน้ำมันดิบ (Feedstock Supply
  Agreement) ลงวันที่ 8 มีนาคม 2539 โดย ปตท. จัดหาร้อยละ 36 และโดย บริษัท
  คาลเท็กซ์ เทรดดิ้ง พีทีอี ลิมิเต็ด จัดหาร้อยละ 64
  สัญญาจัดหาน้ำมันดิบนี้เป็นสัญญาที่มีผลต่อไปอย่างไม่มีที่สิ้นสุด
  เว้นแต่จะได้รับความยินยอมจากคู่สัญญาเป็นลายลักษณ์อักษร
  ล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 60 วันก่อนวันครบรอบปีในแต่ละครั้ง อย่างไรก็ตาม
  การยกเลิกสัญญาดังกล่าวไม่สามารถกระทำได้ตราบเท่าที่เงินกู้ที่เกิดจากการก่อตั้ง การก่อสร้าง
  และการเริ่มเดินเครื่องการผลิตโรงกลั่น สตาร์ยังไม่ได้รับการชำระครบถ้วน

  ผลิตภัณฑ์ที่ได้จากกระบวนการผลิต คือ ก๊าซปิโตรเลียมเหลว ร้อยละ 6.8 โพรพิลีน ร้อยละ 1.4
  แนฟทา ร้อยละ 6.0 น้ำมันเบนซิน ร้อยละ 16.0 น้ำมันก๊าด/อากาศยาน ร้อยละ 7.9
  น้ำมันดีเซล ร้อยละ 36.7 น้ำมันเตา ร้อยละ 17.4 และอื่นๆ ร้อยละ 7.8

  (2) การจัดจำหน่าย

  โรงกลั่นสตาร์ ดำเนินการจัดจำหน่ายตามสัญญารับซื้อและจำหน่ายผลิตภัณฑ์ (Purchase and
  Sale Agreement) โดยผู้ถือหุ้นมีภาระผูกพันที่จะต้องรับซื้อผลิตภัณฑ์น้ำมันจากโรงกลั่น
  ในปริมาณขั้นต่ำไม่น้อยกว่า 88,200 บาร์เรลต่อวัน ตามสัดส่วนของผู้ถือหุ้น
  ตามราคาตลาดภายในประเทศ

  นอกจากการจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปดังกล่าวข้างต้น
  โรงกลั่นสตาร์ยังมีการจำหน่ายโพรพิลีน
  แนฟทาชนิดเบา และรีฟอร์เมท ให้แก่ บริษัท เอ็ชเอ็มซี โปลีเมอร์ส จำกัด บริษัทไทยโอเลฟินส์
  และบริษัท อะโร
  เมติกส์ ตามลำดับ

  ในปี 2544 โรงกลั่นสตาร์ ได้มีการจัดจำหน่ายในประเทศประมาณร้อยละ 77 และส่งออก
  ประมาณร้อยละ 23 ของปริมาณการจำหน่ายทั้งหมด

  (3) การบริหาร

  คณะกรรมการโรงกลั่นสตาร์ ประกอบด้วย กรรมการทั้งหมด 8 คน เป็นตัวแทนจาก ปตท.
  จำนวน 3 คน และอีกจำนวน 5 คน เป็นตัวแทนจากบริษัท คาลเท็กซ์ เทรดดิ้ง แอนด์
  ทรานสปอร์ต คอร์ปอเรชั่น

  (4) การเงิน

  ผลการดำเนินงานของโรงกลั่นสตาร์ ในช่วงปี 2542 - 2544 เป็นดังนี้

  หน่วย : ล้านบาท

+-------------------------------+-----------+-----------+--------------+
| งบเดี่ยว                        | ปี 2542    | ปี 2543    | ปี 2544       |
|                               |           |           |              |
|                               |           |           | (ยัง          |
|                               |           |           | ไม่ได้ตรวจสอบ) |
+-------------------------------+-----------+-----------+--------------+
| รายได้รวม                      | 44,213    | 67,191    | 63,592       |
+-------------------------------+-----------+-----------+--------------+
| ค่าใช้จ่ายรวม (รวมภาษี)           | (44,313)  | (66,901)  | (66,231)     |
+-------------------------------+-----------+-----------+--------------+
| กำไร (ขาดทุน) จากอัตราแลกเปลี่ยน  | (715)     | (5,610)   | (860)        |
+-------------------------------+-----------+-----------+--------------+
| กำไร (ขาดทุน) สุทธิ              | (815)     | (5,320)   | (3,499)      |
+-------------------------------+-----------+-----------+--------------+
| สินทรัพย์รวม                     | 50,015    | 48,137    | 45,071       |
+-------------------------------+-----------+-----------+--------------+
| หนี้สินรวม                       | 48,761    | 46,419    | 38,899       |
+-------------------------------+-----------+-----------+--------------+
| ส่วนของผู้ถือหุ้น                   | 1,254     | 1,718     | 6,172        |
+-------------------------------+-----------+-----------+--------------+

  ที่มา : บริษัท สตาร์ ปิโตรเลียม รีไฟน์นิ่ง จำกัด

  (5) การปรับโครงสร้างหนี้

  ปัจจุบันโรงกลั่นสตาร์อยู่ในระหว่างเสนอแผนปรับโครงสร้างหนี้เพื่อขอมติจากเจ้าหนี้
  ซึ่งหลักการของการปรับโครงสร้างหนี้จะเน้นการจัดระยะเวลาชำระคืนเงินต้นให้เหมาะสมต่อบริษัท
  และ ปตท. ไม่มีภาระผูกพันเพิ่มเติม โดยมีเป้าหมายแล้วเสร็จในเดือนเมษายน 2545

3.3.1.4 บริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน)

โรงกลั่นบางจากเป็นบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย
ประกอบธุรกิจหลักในการกลั่นน้ำมันและจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูป
รวมทั้งสินค้าอุปโภคและบริโภค ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2544 ปตท.ถือหุ้นใน
สัดส่วนร้อยละ 24.29 โดยมีผู้ถือหุ้นใหญ่รายอื่น คือ กระทรวงการคลัง และธนาคารกรุงไทย
ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 47.87 และร้อยละ 7.84 ตามลำดับ
ส่วนที่เหลือเป็นประชาชนรายย่อยในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยซึ่งถือหุ้นรวมกันในสัดส่วนร้อยละ
20.00

โรงกลั่นบางจาก ตั้งอยู่ในเขตกรุงเทพมหานคร ได้เริ่มดำเนินการผลิตเชิงพาณิชย์ในนามบริษัท
บางจากปิโตรเลียม จำกัด ตั้งแต่เดือนเมษายน 2528 ปัจจุบันมีกำลังการกลั่น 120,000
บาร์เรลต่อวัน หรือคิดเป็นประมาณร้อยละ 12 ของกำลังการกลั่นทั้งหมดของประเทศ

  (1) การผลิต

  โรงกลั่นบางจาก แม้ว่าจะเป็นโรงกลั่นที่มีกระบวนการผลิตแบบ Hydroskimming
  ซึ่งมีผลิตภัณฑ์ที่ผลิตได้เป็นน้ำมันเตาค่อนข้างสูง
  แต่โรงกลั่นบางจากก็ได้มีการพัฒนาหน่วยกลั่นมาโดยตลอด
  โดยโรงกลั่นบางจากได้มุ่งเน้นในเรื่องของระบบความปลอดภัยและระบบป้องกันมลภาวะเป็นพิษเป็นอย่างมาก
  เนื่องจากเป็นโรงกลั่นที่ตั้งอยู่ในเขตกรุงเทพมหานคร
  โรงกลั่นบางจากมีการจัดหาน้ำมันดิบจากทั้งแหล่งภายนอกและภายในประเทศเช่นเดียวกับโรงกลั่นไทยออยล์

  ผลิตภัณฑ์ที่ได้จากกระบวนการผลิต คือ ก๊าซปิโตรเลียมเหลว ร้อยละ 2.6 แนฟทา ร้อยละ 0.1
  รีฟอร์เมทร้อยละ 1.7 น้ำมันเบนซิน ร้อยละ 16.0 น้ำมันอากาศยาน/น้ำมันก๊าด ร้อยละ 12.3
  น้ำมันดีเซล ร้อยละ 35.6 น้ำมันเตา ร้อยละ 30.2 และอื่นๆ ร้อยละ 1.5

  (2) การจัดจำหน่าย

  ปตท. ได้ทำสัญญาซื้อขายน้ำมันสำเร็จรูปกับโรงกลั่นบางจาก โดยที่ ปตท.
  จะรับซื้อผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปทั้งหมดที่โรงกลั่นบางจากผลิตได้ สัญญาทำเมื่อวันที่ 19 กุมภาพันธ์
  2531 อายุสัญญา 15 ปี มีผลบังคับใช้เมื่อ
  วันที่ 1 มีนาคม 2531 และจะหมดอายุในวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2546
  คู่สัญญาฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมีสิทธิที่จะบอกเลิกสัญญาได้
  โดยต้องแจ้งเป็นลายลักษณ์อักษรล่วงหน้าอย่างน้อย 365 วันก่อนวันเลิกสัญญา
  ในช่วงเวลาที่ผ่านมา ปตท. ไม่ได้รับซื้อผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปทั้งหมดจากโรงกลั่นบางจาก
  และโรงกลั่นบางจากไม่เคยขายผลิตภัณฑ์ทั้งหมดให้ ปตท.
  เนื่องจากโรงกลั่นบางจากจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปผ่านสถานีบริการน้ำมันของตนเอง

  ในปี 2544 โรงกลั่นบางจากมีเป้าหมายที่จะขยายส่วนแบ่งตลาด ทั้งตลาดค้าปลีก
  ตลาดอุตสาหกรรม และตลาดน้ำมันหล่อลื่นเพิ่มสูงขึ้น
  โดยเน้นการสร้างความมั่นใจในเรื่องคุณภาพน้ำมัน
  มีการปรับปรุงภาพลักษณ์สถานีบริการน้ำมันให้ทันสมัยและสะดวกสบาย
  รวมถึงการบริการที่สร้างความพึงพอใจต่อลูกค้ามากขึ้น
  เพื่อเพิ่มรายได้และเพิ่มความสามารถในการแข่งขัน
  และมีการขยายตลาดส่งออกไปยังประเทศในแถบอินโดจีน โดยมีช่องทางการจำหน่ายผลิตภัณฑ์
  ดังนี้

1)  การจำหน่ายผ่านสถานีบริการและการจำหน่ายโดยตรงให้ผู้ใช้

-   การจำหน่ายผ่านสถานีบริการ

-   การจำหน่ายให้ผู้ใช้โดยตรง

-   การจำหน่ายให้กิจการอุตสาหกรรม

2)  การจำหน่ายให้ผู้ค้าน้ำมันอื่นๆ : เป็นการจำหน่ายให้กับบริษัทผู้ค้าน้ำมันขนาดใหญ่และปานกลาง
    ที่มีคลังน้ำมันเป็นของตนเอง เพื่อนำไปจำหน่ายต่อให้แก่ผู้บริโภคอีกทอดหนึ่ง

3)  การจำหน่ายให้แก่ ปตท. : เป็นการจำหน่ายในรูปขายส่ง ซึ่ง ปตท.
    จะนำไปจำหน่ายต่อผ่านระบบ
    เครือข่ายของ ปตท. อีกทอดหนึ่ง

4)  การจำหน่ายต่างประเทศ : ในปี 2544
    โรงกลั่นบางจากมีการส่งออกผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปคิดเป็นประมาณร้อยละ 1
    ของปริมาณการจำหน่ายทั้งหมด

(3) การบริหาร

  คณะกรรมการโรงกลั่นบางจาก ประกอบด้วย กรรมการทั้งหมด 11 คน เป็นตัวแทนจาก ปตท.
  จำนวน 2 คน ธนาคารกรุงไทย 1 คน กระทรวงการคลัง 4 คน และกรรมการอิสระไม่ต่ำกว่า
  3 คนแต่ไม่เกิน 4 คน

  (4) การเงิน

  ผลการดำเนินงานของโรงกลั่นบางจาก ในช่วงปี 2542 - 2544 เป็นดังนี้

  หน่วย : ล้านบาท

  -------------------------------- ------------ ------------ ------------
  งบเดี่ยว                           ปี 2542       ปี 2543       ปี 2544

  รายได้รวม                         38,780       52,330       48,596

  ค่าใช้จ่ายรวม (รวมภาษี)              (40,351)     (53,499)     (51,546)

  กำไร (ขาดทุน)                     (182)        -            -
  จากการด้อยค่าของสินทรัพย์                                       

  กำไร (ขาดทุน) จากอัตราแลกเปลี่ยน     (30)         (413)        (37)

  กำไร (ขาดทุน) สุทธิ                 (1,783)      (1,582)      (2,987)

  สินทรัพย์รวม                        28,936       29,028       26,393

  หนี้สินรวม                          21,177       23,256       23,962

  ส่วนของผู้ถือหุ้น                      7,759        5,772        2,431
  -------------------------------- ------------ ------------ ------------

  ที่มา: บริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน)

3.3.2 ธุรกิจปิโตรเคมี

ปตท. ได้ร่วมลงทุนในธุรกิจปิโตรเคมีและธุรกิจปุ๋ยผ่านบริษัทในเครือจำนวน 5 บริษัท ได้แก่ บริษัท
ไทยโอเลฟินส์ จำกัด (“บริษัทไทยโอเลฟินส์”) บริษัท อะโรเมติกส์ (ประเทศไทย) จำกัด
(มหาชน) (“บริษัทอะโรเมติกส์”) บริษัท ปิโตร-เคมีแห่งชาติ จำกัด (มหาชน)
(“บริษัทปิโตรเคมีแห่งชาติ”) บริษัท ไทยพาราไซลีน จำกัด (“บริษัทไทยพารา
ไซลีน”) และ บริษัท ปุ๋ยแห่งชาติ จำกัด (มหาชน) (“บริษัทปุ๋ยแห่งชาติ”)
โดยจัดกลุ่มตามประเภทผลิตภัณฑ์ได้ดังนี้

3.3.2.1 บริษัท ไทยโอเลฟินส์ จำกัด 

บริษัทไทยโอเลฟินส์ประกอบธุรกิจหลักในการผลิตและจำหน่ายก๊าซเอทิลีนและก๊าซโพรพิลีน
ซึ่งรวมเรียกว่า “สารโอเลฟินส์” ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2544 ปตท. ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ
49.00 โดยมีผู้ถือหุ้นใหญ่รายอื่นคือ บริษัท
บางกอกโพลีเอททีลีน จำกัด (มหาชน) บริษัท ปูนซิเมนต์ไทย จำกัด (มหาชน) และบริษัท
อุตสาหกรรมปิโตรเคมีกัลไทย จำกัด (มหาชน) ซึ่งถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 13.76 ร้อยละ 13.32
และร้อยละ 6.86 ตามลำดับ

โรงงานโอเลฟินส์ของบริษัท ตั้งอยู่ในเขตนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด จังหวัดระยอง
ได้เริ่มดำเนินการผลิตเชิงพาณิชย์ตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2538 โดยใช้แนฟทาเป็นวัตถุดิบหลัก
(Naphtha Based) ปัจจุบันมีกำลังการผลิต ประกอบด้วยผลิตภัณฑ์หลักคือเอทิลีน 385,000 ตันต่อปี
โพรพิลีน 190,000 ตันต่อปี และผลิตภัณฑ์พลอยได้อื่นๆ ได้แก่ ไพโรไลซิส ก๊าซโซลีน 200,000
ตันต่อปี มิกซ์ซี 4 100,000 ตันต่อปี รวมทั้งแครกเกอร์ บอททอม (Cracker Bottom)
และเทลก๊าซ (Tailgas)

  (1) การจัดหาวัตถุดิบ

  โรงงานโอเลฟินส์ของบริษัทถูกออกแบบให้มีความยืดหยุ่นในการเลือกใช้วัตถุดิบได้หลากหลาย
  ซึ่งถือเป็นการช่วยลดผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจากความผันผวนของราคาน้ำมันดิบที่จะส่งผลโดยตรงต่อต้นทุนวัตถุดิบ
  ซึ่งปัจจุบันวัตถุดิบหลักที่ใช้ในการผลิตคือ แนฟทาชนิดเบา ร่วมกับวัตถุดิบอื่น ทั้งนี้
  วัตถุดิบส่วนใหญ่จะจัดหาจากแหล่งในประเทศ

  (2) การจัดจำหน่าย

  บริษัทไทยโอเลฟินส์ได้ทำสัญญาขายผลิตภัณฑ์ โดยเป็นสัญญาระยะยาว 15 ปี
  โดยตรงกับลูกค้ากลุ่มโรงงานผลิตปิโตรเคมีขั้นต่อเนื่อง ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผู้ถือหุ้นของบริษัท
  โดยมีการขายผลิตภัณฑ์คิดเป็นประมาณร้อยละ 90 ของกำลังการผลิตติดตั้ง (Nameplate
  Capacity)

  (3) การบริหาร

  คณะกรรมการบริษัทไทยโอเลฟินส์ ประกอบด้วย กรรมการทั้งหมด 13 คน ปตท.
  เป็นผู้แต่งตั้งจำนวน
  6 คน รวมประธานกรรมการ นอกจากนี้ ปตท. ยังได้มอบหมายให้ผู้บริหารจาก ปตท.
  เข้าดำรงตำแหน่งผู้บริหารของบริษัทไทยโอเลฟินส์ ซึ่งรวมตำแหน่งกรรมการผู้จัดการใหญ่

  (4) การเงิน

  ผลการดำเนินงานของบริษัทไทยโอเลฟินส์ ในช่วงปี 2542 - 2544 เป็นดังนี้

  หน่วย : ล้านบาท

  ---------------------------------- ------------ ------------ ------------
  งบเดี่ยว                             ปี 2542       ปี 2543       ปี 2544

  รายได้รวม                           9,967        16,147       13,727

  ค่าใช้จ่ายรวม (รวมภาษี)                (9,787)      (14,488)     (13,525)

  กำไร (ขาดทุน) จากอัตราแลกเปลี่ยน       (255)        (1,772)      (311)

  กำไร (ขาดทุน) สุทธิ                   (75)         (113)        (109)

  สินทรัพย์รวม                          22,635       26,638       23,662

  หนี้สินรวม                            15,005       16,413       13,629

  ส่วนของผู้ถือหุ้น                        7,630        10,225       10,034
  ---------------------------------- ------------ ------------ ------------

  (5) การปรับโครงสร้างหนี้

  ในเดือนกันยายน 2543
  บริษัทไทยโอเลฟินส์ได้มีการทำการปรับโครงสร้างหนี้กับกลุ่มเจ้าหนี้จำนวน 331 ล้านเหรียญสหรัฐ
  โดยมีการขยายอายุเงินกู้ออกไป 2 ปี จากเดิมสิ้นสุดปี 2548 เป็นปี 2550

  ตามสัญญาสนับสนุนจากผู้ถือหุ้น (Shareholder Support Agreement) ผู้ถือหุ้นทุกรายรวมถึง
  ปตท.สิ้นสุดภาระการให้เงินสนับสนุนกับบริษัทไทยโอเลฟินส์แล้ว แต่ต่อมาเมื่อวันที่ 9 กรกฎาคม
  2544 ปตท. ได้ทำสัญญาสนับสนุนทางการเงินเพิ่มเติมกับบริษัทไทยโอเลฟินส์ ซึ่งกำหนดให้ ปตท.
  ผูกพันที่จะต้องให้การสนับสนุนทาง
  การเงินจำนวน 100 ล้านเหรียญสหรัฐ ประกอบด้วยสินเชื่อทางการค้า (Trade Credit)
  จำนวน 50 ล้านเหรียญสหรัฐ สำหรับการซื้อวัตถุดิบจาก ปตท.
  และภาระผูกพันที่จะต้องให้การสนับสนุนในกรณีที่บริษัทไทยโอเลฟินส์ไม่สามารถ ชำระคืนเงินกู้ได้
  ในรูปของเงินทุนหรือเงินกู้ด้อยสิทธิเป็นจำนวนไม่เกิน 50 ล้านเหรียญสหรัฐ ณ วันที่ 31 ธันวาคม
  2544 ปตท. ได้ให้สินเชื่อทางการค้าไปแล้วจำนวน 31.85 ล้านบาท

  คณะกรรมการ ปตท. ในการประชุมเมื่อวันที่ 24 มกราคม 2545
  ได้มีมติเห็นชอบเงื่อนไขการปรับ
  โครงสร้างหนี้เงินกู้เดิมและการกู้เงินเพิ่มเพื่อขยายกำลังการผลิตของบริษัทไทยโอเลฟินส์ซึ่งส่งผลให้การให้การสนับสนุน
  ของ ปตท.ในบริษัทไทยโอเลฟินส์เปลี่ยนแปลงไปตามเงื่อนไขเงินกู้ใหม่ สรุปสาระสำคัญได้ ดังนี้

  - ปตท.จะให้วงเงินสินเชื่อทางการค้าแก่บริษัทไทยโอเลฟินส์จำนวน 100 ล้านเหรียญสหรัฐฯ
  และยกเลิกเงื่อนไขการให้การสนับสนุนทางการเงินเดิม

  -
  ปตท.ต้องออกหนังสือถึงเจ้าหนี้เงินกู้ใหม่แสดงเจตจำนงให้การสนับสนุนโครงการของบริษัทไทยโอเลฟินส์

  - ปตท.จะรับเอทิลีนจากส่วนขยายกำลังผลิตที่จะต้องส่งออก ปริมาณ 200,000-240,000
  ตันต่อปีจากบริษัทไทยโอเลฟินส์

  ปตท. จะลงทุนเพิ่มในบริษัทไทยโอเลฟินส์สำหรับส่วนขยายกำลังผลิต จำนวน 3,220 ล้านบาท
  (เทียบเท่า 70 ล้านเหรียญสหรัฐฯ) ซึ่งจะทำให้ ปตท. มีสัดส่วนการถือหุ้นในบริษัทไทยโอเลฟินส์
  เป็นร้อยละ 63.03 ทั้งนี้ บริษัทไทยโอเลฟินส์ ได้ลงนามในสัญญากู้เงินใหม่เมื่อวันที่ 25 มกราคม
  2545 และในวันดังกล่าว ปตท.ได้ลงนามในสัญญา Shareholder’s Commercial Support
  Arrangement กับเจ้าหนี้เงินกู้ และบริษัท ไทยโอเลฟินส์ และ
  ลงนามในสัญญาซื้อขายเอทิลีนกับบริษัทไทยโอเลฟินส์เมื่อวันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2545

3.3.2.2 บริษัท อะโรเมติกส์ (ประเทศไทย) จำกัด (มหาชน)

บริษัทอะโรเมติกส์ เป็นบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย
ประกอบธุรกิจหลักในการผลิตและจำหน่ายผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีสายอะโรเมติกส์ขั้นต้น ณ วันที่ 31
ธันวาคม 2544 ปตท. ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 50.0 โดยมีผู้ถือหุ้นใหญ่รายอื่นคือ บริษัท บ้านปู
จำกัด (มหาชน) บริษัท ปูนซีเมนต์ไทย จำกัด (มหาชน) และสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์
ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 17.22 ร้อยละ 6.94 และร้อยละ 2.06 ตามลำดับ

โรงงานอะโรเมติกส์ของบริษัทตั้งอยู่ในเขตนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด จังหวัดระยอง
ได้เริ่มดำเนินการผลิต
เชิงพาณิชย์ตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ 2540 มีกำลังการผลิตผลิตภัณฑ์หลัก คือ พาราไซลีน 322,000
ตันต่อปี เบนซีน 200,000 ตันต่อปี โทลูอีน 52,000 ตันต่อปี ออร์โธไซลีน 29,000 ตันต่อปี
และมิกซ์ไซลีนส์ 15,000 ตันต่อปี นอกจากนี้ ยังมีผลิตภัณฑ์พลอยได้ที่เป็นสารปิโตรเลียม คือ
แนฟทาชนิดเบา แรฟฟิเนท ก๊าซปิโตรเลียมเหลว ก๊าซไฮโดรเจน
คอนเดนเสทเรสิดิว และสารอะโรเมติกส์หนัก

  (1) การจัดหาวัตถุดิบ

  วัตถุดิบหลักของบริษัทอะโรเมติกส์ คือคอนเดนเสท แนฟทา และไพโรไลซิส ก๊าซโซลีน ซึ่งปัจจุบัน
  ปตท. มีสัญญาซื้อขายคอนเดนเสทระยะยาวกับบริษัทอะโรเมติกส์ โดย ปตท.
  เป็นผู้จัดหาคอนเดนเสทจำนวน 28,000 บาร์เรลต่อวัน ให้แก่บริษัทอะโรเมติกส์
  โดยอิงกับตะกร้าราคาน้ำมันดิบ (Basket of Crude Oil Prices) โดยสัญญานี้มีอายุสัญญา
  15 ปี นับตั้งแต่วันที่ 1 กันยายน 2541 ทั้งนี้ การระงับหรือยกเลิกสัญญาจะกระทำได้ ต่อเมื่อ
  คู่สัญญาฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งแจ้งเป็นลายลักษณ์อักษรไม่น้อยกว่า 30 วัน

  (2) การจัดจำหน่าย

  การจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ของบริษัทอะโรเมติกส์นั้น ส่วนใหญ่ ปตท. จะเป็นผู้ทำการจัดจำหน่ายให้
  ภายใต้สัญญาระยะยาว โดย ปตท. จะเป็นผู้รับซื้อผลิตภัณฑ์หลักทั้งหมดของบริษัทอะโรเมติกส์
  และให้บริษัทอะโรเมติกส์เป็นผู้จัดส่งผลิตภัณฑ์โดยตรงให้กับลูกค้า
  การทำสัญญาซื้อผลิตภัณฑ์จากบริษัทอะโรเมติกส์ เป็นสัญญา "Take-or-Pay” ที่ ปตท.
  รับประกันการซื้อผลิตภัณฑ์ขั้นต่ำตามสัญญา โดย ปตท. จะได้รับค่าดำเนินการ
  ในการทำตลาดให้กับบริษัทอะโรเมติกส์ นอกจากนี้ ปตท. ได้ทำสัญญาซื้อผลิตภัณฑ์ประเภท
  “Take-and-Pay” ซึ่งมิได้กำหนดให้ ปตท. มีหน้าที่ในการรับประกันการซื้อผลิตภัณฑ์ขั้นต่ำ

  (3) การบริหาร

  คณะกรรมการบริษัทอะโรเมติกส์ ประกอบด้วย กรรมการทั้งหมด 13 คน ปตท.
  เป็นผู้แต่งตั้งจำนวน 6 คน รวมประธานกรรมการ นอกจากนี้ ปตท.
  ยังได้มอบหมายให้ผู้บริหารจาก ปตท. เข้าดำรงตำแหน่งผู้บริหารของ บริษัทอะโรเมติกส์
  ซึ่งรวมตำแหน่งกรรมการผู้จัดการใหญ่

  (4) การเงิน

  ผลการดำเนินงานของบริษัทอะโรเมติกส์ ในช่วงปี 2542-2544 เป็นดังนี้

  หน่วย : ล้านบาท

+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| งบเดี่ยว                    | ปี 2542      | ปี 2543      | ปี 2544      |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| รายได้รวม                  | 10,870      | 18,995      | 21,881      |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| ค่าใช้จ่ายรวม (รวมภาษี)       | (13,747)    | (21,728)    | (25,157)    |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| กำไร (ขาดทุน)              | (255)       | (2,027)     | (288)       |
| จากอัตราแลกเปลี่ยน           |             |             |             |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| กำไร (ขาดทุน) สุทธิ          | (3,132)     | (4,760)     | (3,564)     |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| สินทรัพย์รวม                 | 31,509      | 31,633      | 29,253      |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| หนี้สินรวม                   | 22,609      | 27,493      | 26,726      |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| ส่วนของผู้ถือหุ้น               | 8,900       | 4,140       | 2,527       |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+

  (5) การปรับโครงสร้างหนี้

  เมื่อวันที่ 12 มกราคม 2543
  บริษัทอะโรเมติกส์ได้ทำสัญญาปรับโครงสร้างหนี้เงินกู้กับกลุ่มเจ้าหนี้โดยเลื่อนกำหนดชำระคืนต้นเงินกู้จำนวน
  125 ล้านเหรียญสหรัฐ ออกไป 2 ปี จากเดิมสิ้นสุดปี 2550 เป็นปี 2552 และในวันที่ 30
  มีนาคม 2544 ได้มีการแก้ไขสัญญาสนับสนุนจากผู้ถือหุ้น (Shareholder Support
  Agreement) กำหนดให้ผู้ถือหุ้นหลักให้ความสนับสนุนตามสัดส่วนการถือหุ้นจำนวน 210
  ล้านเหรียญสหรัฐ โดยเป็นส่วนของ ปตท. เท่ากับ 148 ล้านเหรียญสหรัฐ ซึ่ง ปตท.
  ได้ให้ความช่วยเหลือทางการเงินตามสัญญาสนับสนุนจากผู้ถือหุ้นครบถ้วนแล้วเมื่อวันที่ 13
  กรกฎาคม 2544 นอกจากนี้ ปตท. ตกลงที่จะให้การสนันสนุนทางการเงินเพิ่มเติม
  (Additional Support) เมื่อบริษัทอะโรเมติกส์ขาดสภาพคล่อง
  ในรูปแบบของเงินทุนหมุนเวียนเป็นจำนวนเงิน
  ไม่เกิน 90 ล้านเหรียญสหรัฐ
  ซึ่งอาจจะอยู่ในรูปของการขยายระยะเวลาการชำระคืนค่าวัตถุดิบตามสัญญาซื้อขายวัตถุดิบ หรือ
  การชำระค่าผลิตภัณฑ์ล่วงหน้าตามสัญญาซื้อขายผลิตภัณฑ์ ขณะเดียวกัน ปตท.
  ตกลงที่จะยืดอายุสัญญาซื้อผลิตภัณฑ์หลัก (พาราไซลีน) ที่มีกับบริษัทอะโรเมติกส์
  เพื่อให้ครอบคลุมอายุสัญญาเงินกู้ที่ขยายออกไปอีก 2 ปี

  จากการปรับโครงสร้างหนี้ของบริษัทอะโรเมติกส์ ปตท.
  ได้ยอมรับหลักการในการแปลงดอกเบี้ยสะสมที่ ปตท. มีอยู่เป็นทุน แต่ทั้งนี้ ปตท.
  จะดำเนินการดังกล่าวตราบเท่าที่จะไม่ทำการถือหุ้นในบริษัทอะโรเมติกส์
  เกินกว่าร้อยละ 50 ของหุ้นที่จำหน่ายได้แล้วทั้งหมดของบริษัทอะโรเมติกส์ โดยในวันที่ 14
  ธันวาคม 2544 ปตท. ได้แปลงดอกเบี้ยสะสมบางส่วนเป็นทุนจำนวน 1,023.38 ล้านบาท
  ทำให้สัดส่วนการถือหุ้นของ ปตท. เพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 49.91 และในวันที่ 28 ธันวาคม 2544
  ปตท. ได้แปลงดอกเบี้ยสะสมบางส่วนเป็นทุนเพิ่มอีกจำนวน 37.12 ล้านบาท (รวมเป็นเงิน
  1,060.5 ล้านบาท) ซึ่งมีผลทำให้สัดส่วนการถือหุ้นของ ปตท. เพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 50.0

3.3.2.3 บริษัท ปิโตรเคมีแห่งชาติ จำกัด (มหาชน)

บริษัทปิโตรเคมีแห่งชาติ เป็นบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย
ประกอบธุรกิจหลักในการผลิตและจำหน่ายก๊าซเอทิลีนและก๊าซโพรพิลีน (สารโอเลฟินส์) ณ วันที่ 31
ธันวาคม 2544 ปตท. ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 37.94 โดยมีผู้ถือหุ้นใหญ่รายอื่นคือ บริษัท
ปูนซิเมนต์ไทย จำกัด (มหาชน) และบริษัท เอ็ชเอ็มซี โปลีเมอส์ จำกัด ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ
16.44 และ ร้อยละ 6.55 ตามลำดับ

โรงงานของบริษัทปิโตรเคมีแห่งชาติ ซึ่งเป็นโรงงานที่ใช้ก๊าซเป็นวัตถุดิบหลัก (Gas Based)
ตั้งอยู่ในเขตนิคม
อุตสาหกรรมมาบตาพุด จังหวัดระยอง ได้เริ่มดำเนินการผลิตเชิงพาณิชย์ตั้งแต่ปี 2533
ปัจจุบันมีกำลังการผลิต ประกอบด้วยผลิตภัณฑ์หลักคือเอทิลีน 401,000 ตันต่อปี โพรพิลีน 127,000
ตันต่อปี และผลิตภัณฑ์พลอยได้คือ มิกซ์ซี 4 ไฮโดรเจน และก๊าซไนโตรเจน ทั้งนี้
บริษัทปิโตรเคมีแห่งชาติมีแผนที่จะเพิ่มกำลังการผลิตเอทิลีนอีกจำนวน 36,000 ตัน
ต่อปี (Debottlenecking Cracker) ซึ่งโครงการดังกล่าวคาดว่าจะแล้วเสร็จภายในปี 2545

  (1) การจัดหาวัตถุดิบ

  วัตถุดิบหลักที่ใช้ในการผลิตโอเลฟินส์คือก๊าซอีเทน ก๊าซโพรเพน และก๊าซปิโตรเลียมเหลว โดย
  ปตท. เป็น
  ผู้จัดหาวัตถุดิบดังกล่าวทั้งหมดซึ่งได้มาจากโรงแยกก๊าซของ ปตท.
  ภายใต้สัญญาซื้อขายวัตถุดิบระยะยาว 12 ปี
  นับตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2542 ต่ออายุได้ครั้งละไม่เกิน 5 ปี
  โดยจะต้องแจ้งล่วงหน้าเป็นลายลักษณ์อักษรไม่
  น้อยกว่า 1 ปี
  โดยราคาผลิตภัณฑ์จากโรงแยกก๊าซจะกำหนดด้วยการอ้างอิงกับราคาผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีใน
  ตลาดโลก

(2) การจัดจำหน่าย

  บริษัทปิโตรเคมีแห่งชาติได้ทำสัญญาซื้อขายผลิตภัณฑ์ระยะยาวโดยตรงกับลูกค้ากลุ่มโรงงานผลิตปิโตรเคมีขั้นต่อเนื่อง
  ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผู้ถือหุ้นของบริษัท

(3) การบริหาร

  คณะกรรมการบริษัทปิโตรเคมีแห่งชาติ ประกอบด้วย กรรมการทั้งหมด 13 คน ปตท.
  เป็นผู้แต่งตั้ง จำนวน 5 คน รวมประธานกรรมการ นอกจากนี้ ปตท.
  ยังได้มอบหมายให้ผู้บริหารจาก ปตท. เข้าดำรงตำแหน่งผู้บริหารของปิโตรเคมีแห่งชาติ
  ซึ่งรวมตำแหน่งกรรมการผู้จัดการใหญ่

  (4) การเงิน

  ผลการดำเนินงานของบริษัทปิโตรเคมีแห่งชาติ ในช่วงปี 2542-2544 เป็นดังนี้

หน่วย : ล้านบาท

+---------------------------+-------------+--------------+-------------+
| งบรวม                     | ปี 2542      | ปี 2543       | ปี 2544      |
+---------------------------+-------------+--------------+-------------+
| รายได้รวม                  | 9,736       | 14,587       | 13,732      |
+---------------------------+-------------+--------------+-------------+
| ค่าใช้จ่ายรวม (รวมภาษี)       | (9,443)     | (12,103)     | (12,459)    |
+---------------------------+-------------+--------------+-------------+
| กำไร (ขาดทุน)              | (20)        | (37)         | -           |
| จากการด้อยค่าของสินทรัพย์      |             |              |             |
+---------------------------+-------------+--------------+-------------+
| กำไร (ขาดทุน)              | (138)       | (286)        | 50          |
| จากอัตราแลกเปลี่ยน           |             |              |             |
+---------------------------+-------------+--------------+-------------+
| กำไร (ขาดทุน) สุทธิ          | 135         | 2,161        | 1,323       |
+---------------------------+-------------+--------------+-------------+
| สินทรัพย์รวม                 | 21,682      | 22,403       | 25,680      |
+---------------------------+-------------+--------------+-------------+
| หนี้สินรวม                   | 9,706       | 8,636        | 7,102       |
+---------------------------+-------------+--------------+-------------+
| ส่วนของผู้ถือหุ้น               | 11,976      | 13,767       | 17,401      |
+---------------------------+-------------+--------------+-------------+

3.3.2.4 บริษัท ไทยพาราไซลีน จำกัด

บริษัทไทยพาราไซลีนดำเนินธุรกิจหลักในการผลิตและจำหน่ายสารพาราไซลีน ณ วันที่ 31 ธันวาคม
2544 ปตท. ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 23.48 โดยมีผู้ถือหุ้นใหญ่รายอื่นคือ บริษัท เอ็ม โอ ซี โฮลดิ้ง
(ไทยแลนด์) จำกัด และบริษัท
ไทยออยล์ ซึ่งถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 45.57 และร้อยละ 19.69 ตามลำดับ

ปัจจุบัน โรงงานของบริษัทไทยพาราไซลีน ได้ดำเนินการก่อสร้างโรงงานแล้วเสร็จ
และกำลังอยู่ระหว่างการทดสอบการผลิต (Performance Test)
โดยได้เริ่มดำเนินการผลิตเชิงพาณิชย์แล้วในวันที่ 7 กุมภาพันธ์ 2545
โดยมีกำลังการผลิตพาราไซลีน 290,000 ตันต่อปี

คณะกรรมการบริษัทไทยพาราไซลีน ประกอบด้วยกรรมการทั้งหมด 10 คน ปตท.เป็นผู้แต่งตั้งจำนวน
3 คน

3.3.2.5 บริษัท ปุ๋ยแห่งชาติ จำกัด (มหาชน)

บริษัทปุ๋ยแห่งชาติ เป็นบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย
ประกอบธุรกิจหลักในการผลิตและจำหน่ายปุ๋ยเคมี ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2544 ปตท.
ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 20.44 โดยมีผู้ถือหุ้นใหญ่รายอื่น
คือบรรษัทเงินทุนอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทยและธนาคารออมสิน ซึ่งถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 16.72
และร้อยละ 12.84 ตามลำดับ ทั้งนี้ ปตท.
ไม่มีนโยบายในการเพิ่มสัดส่วนการลงทุนในบริษัทปุ๋ยแห่งชาติ

โรงงานปุ๋ยเคมีของบริษัท ตั้งอยู่ในเขตนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด จังหวัดระยอง
ได้เริ่มดำเนินการผลิตเชิงพาณิชย์ตั้งแต่ปี 2541 ปัจจุบันมีกำลังการผลิตปุ๋ยเคมี/ปุ๋ยผสม 3,200
ตันต่อวัน กรดซัลฟูริก 1,400 ตันต่อวัน และกรดฟอสฟอริก 1,350 ตันต่อวัน

(1) การจัดหาวัตถุดิบ

  การจัดหาวัตถุดิบส่วนใหญ่ของบริษัทปุ๋ยแห่งชาติเป็นการนำเข้าจากต่างประเทศที่ราคาตลาด
  ซึ่งวัตถุดิบหลักประกอบด้วย ธาตุไนโตรเจน ธาตุฟอสฟอรัส และธาตุโปแตสเซียมคลอไรด์ ทั้งนี้
  การสั่งซื้อวัตถุดิบที่มีปริมาณความต้องการค่อนข้างมาก
  บริษัทปุ๋ยแห่งชาติจะติดต่อโดยตรงกับผู้ผลิตและตัวแทนผู้ผลิต

  (2) การจัดจำหน่าย

  บริษัทปุ๋ยแห่งชาติจำหน่ายปุ๋ยเคมีผ่านตัวแทนจำหน่าย (Dealer) ที่มีอยู่ทุกจังหวัดทั่วประเทศ
  ซึ่งปัจจุบัน บริษัทปุ๋ยแห่งชาติได้แต่งตั้งตัวแทนจำหน่ายแล้วกว่า 232 ราย
  และยังทำการขายตรงให้แก่กลุ่มผู้มีกำลังซื้อสูง เช่น สหกรณ์การเกษตร
  องค์กรทางการเกษตรทั้งภาครัฐบาลและภาคเอกชน เป็นต้น นอกจากนี้
  บริษัทปุ๋ยแห่งชาติยังได้ส่งออกผลิตภัณฑ์ไปยังต่างประเทศ

  (3) การบริหาร

  คณะกรรมการบริษัทปุ๋ยแห่งชาติ ประกอบด้วยกรรมการทั้งหมด 15 คน ปตท. เป็นผู้แต่งตั้ง
  จำนวน 2 คน รวมประธานกรรมการ

  (4) การเงิน

  ผลการดำเนินงานของบริษัทปุ๋ยแห่งชาติ ในช่วงปี 2542-2544 เป็นดังนี้

หน่วย : ล้านบาท

+---------------------------+--------------+-------------+-------------+
| งบรวม                     | ปี 2542       | ปี 2543      | ปี 2544      |
+---------------------------+--------------+-------------+-------------+
| รายได้รวม                  | 2,319        | 4,289       | 3,362       |
+---------------------------+--------------+-------------+-------------+
| ค่าใช้จ่ายรวม (รวมภาษี)       | (4,684)      | (5,919)     | (5,204)     |
+---------------------------+--------------+-------------+-------------+
| กำไร (ขาดทุน)              | (45)         | (53)        | (21)        |
| จากอัตราแลกเปลี่ยน           |              |             |             |
+---------------------------+--------------+-------------+-------------+
| รายการพิเศษ                | -            | -           | -           |
+---------------------------+--------------+-------------+-------------+
| กำไร (ขาดทุน) สุทธิ          | (2,410)      | (1,683)     | (1,863)     |
+---------------------------+--------------+-------------+-------------+
| สินทรัพย์รวม                 | 15,390       | 15,451      | 13,994      |
+---------------------------+--------------+-------------+-------------+
| หนี้สินรวม                   | 10,482       | 12,414      | 13,069      |
+---------------------------+--------------+-------------+-------------+
| ส่วนของผู้ถือหุ้น               | 4,908        | 3,037       | 914         |
+---------------------------+--------------+-------------+-------------+

  (5) การปรับโครงสร้างหนี้

  ในเดือนตุลาคม 2542
  บริษัทปุ๋ยแห่งชาติได้เจรจาปรับโครงสร้างหนี้กับเจ้าหนี้ธนาคารและสถาบันการเงิน
  ซึ่งกำหนดให้บริษัทปุ๋ยแห่งชาติต้องเพิ่มทุนเพื่อนำเงินมาชำระคืนเงินกู้
  และขยายเวลาการชำระเงินต้นและดอกเบี้ยของเงินกู้ที่เหลือ
  การปรับโครงสร้างหนี้ข้างต้นได้มีการแปลงหนี้จำนวน 2,100 ล้านบาทเป็นทุน ขณะเดียวกัน
  ผู้ถือหุ้นได้ใส่เงินทุนเพิ่มอีกเป็นจำนวน 2,097 ล้านบาท เพื่อชำระคืนหนี้บางส่วน จากการปรับ
  โครงสร้างหนี้ดังกล่าว ผู้ถือหุ้นหลักทุกรายรวมทั้ง ปตท.
  ได้ให้การสนับสนุนตามภาระผูกพันเป็นที่เรียบร้อยแล้ว ทำให้ภาระผูกพันของ ปตท.
  ภายใต้สัญญาสนับสนุนจากผู้ถือหุ้นเป็นอันสิ้นสุดลง

  ในเดือนพฤษภาคม 2544 คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบและอนุมัติให้ ปตท. ให้การสนับสนุนบริษัทปุ๋ย
  แห่งชาติในรูปของเงินกู้เป็นการชั่วคราวในวงเงิน 600 ล้านบาท
  เพื่อใช้เป็นเงินทุนหมุนเวียนในการจัดซื้อวัตถุดิบ
  โดยมีหลักประกันเป็นสต๊อกปุ๋ย/บัญชีลูกหนี้การค้าพร้อมการโอนสิทธิการรับเงิน ทั้งนี้
  เงินกู้ดังกล่าวจะต้องไม่ส่งผลกระทบต่อผลการดำเนินงานของ ปตท.

  ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2544 บริษัทปุ๋ยแห่งชาติได้เบิกเงินกู้จาก ปตท. ไปแล้วเป็นจำนวน 350
  ล้านบาท และได้ชำระคืนบางส่วนโดยมียอดเงินกู้คงค้างเป็นเงิน 97.50 ล้านบาท
  โดยคิดอัตราดอกเบี้ยเงินกู้ขั้นต่ำที่ธนาคารคิดกับลูกค้าชั้นดี (Minimum Lending Rate : MLR)
  ของธนาคาร กรุงไทย จำกัด (มหาชน) ซึ่งเงินกู้
  ดังกล่าวจะครบกำหนดกลางปี 2545 บริษัทปุ๋ยแห่งชาติจะดำเนินการปรับโครงสร้างหนี้ใหม่

1.  ภาวะอุตสาหกรรม

ในช่วงปี 2540 ถึงปี 2544 ปริมาณการใช้พลังงานเชิงพาณิชย์ มีอัตราการขยายตัวเฉลี่ยร้อยละ
0.6 ต่อปี
โดยที่ปริมาณการใช้น้ำมันดิบและน้ำมันสำเร็จรูปในช่วงเวลาดังกล่าวได้มีการปรับตัวลดลงอย่างต่อเนื่องจาก
681,333 เทียบเท่าบาร์เรลน้ำมันดิบต่อวันในปี 2540 เป็น 559,671
เทียบเท่าบาร์เรลน้ำมันดิบต่อวันในปี 2544 หรือคิดเป็นอัตราลดลงเฉลี่ยร้อยละ 4.8 ต่อปี
ซึ่งมีสาเหตุมาจากภาวะวิกฤตทางเศรษฐกิจ รวมถึงนโยบายการส่งเสริมและสนับสนุนของ
ภาครัฐในการนำก๊าซธรรมชาติซึ่งเป็นเชื้อเพลิงสะอาดและก่อให้เกิดปัญหามลภาวะน้อยกว่าเชื้อเพลิงชนิดอื่นมาใช้ทดแทนน้ำมันเตาในการผลิตกระแสไฟฟ้า

หากพิจารณาสัดส่วนการใช้น้ำมันดิบและน้ำมันสำเร็จรูปต่อปริมาณการใช้พลังงานเชิงพาณิชย์รวม
จะพบว่าสัดส่วนดังกล่าวลดลงอย่างต่อเนื่องเช่นกันจากร้อยละ 58.0 ในปี 2540 เหลือร้อยละ
46.5 ในปี 2544 ในขณะที่ปริมาณการใช้ก๊าซธรรมชาติช่วงปี 2540 ถึงปี 2544
เพิ่มขึ้นมาโดยตลอดจาก 281,003 เทียบเท่าบาร์เรลน้ำมันดิบต่อวัน ในปี 2540 เป็น 430,562
เทียบเท่าบาร์เรลน้ำมันดิบต่อวัน ในปี 2544 หรือคิดเป็นอัตราเพิ่มขึ้นเฉลี่ยถึงร้อยละ 11.3 ต่อปี
เป็นผลมาจากการใช้ก๊าซธรรมชาติทดแทนน้ำมันเตาในการผลิตไฟฟ้าและในภาคอุตสาหกรรม
และการเพิ่มขึ้นของโรงไฟฟ้าที่ใช้ก๊าซธรรมชาติเป็นเชื้อเพลิงในการผลิต
หากพิจารณาอัตราส่วนการใช้ก๊าซธรรมชาติต่อปริมาณการใช้พลังงานเชิงพาณิชย์รวม
จะพบว่าสัดส่วนดังกล่าวเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 23.9 ในปี 2540 เป็นร้อยละ 35.8 ในปี 2544

รายละเอียดของการใช้พลังงานเชิงพาณิชย์ของประเทศในช่วงปี 2540 ถึง 2544 มีดังนี้

หน่วย : เทียบเท่าบาร์เรลน้ำมันดิบต่อวัน

  ------ --------------- --------------- ------- ---------------------- ------- ------------ ------- ------------------- -------
  ปี      ปริมาณการใช้รวม   ลิกไนต์และถ่านหิน           น้ำมันดิบและน้ำมันสำเร็จรูป           ก๊าซธรรมชาติ           ไฟฟ้าพลังน้ำและนำเข้า   

                         ปริมาณ           ร้อยละ   ปริมาณ                  ร้อยละ   ปริมาณ        ร้อยละ   ปริมาณ               ร้อยละ

  2540   1,175,658       180,566         15.4    681,333                58.0    281,003      23.9    32,756              2.8

  2541   1,089,544       147,879         13.6    610,856                56.1    305,423      28.0    25,386              2.3

  2542   1,124,815       158,555         14.1    611,226                54.3    335,988      29.9    19,046              1.7

  2543   1,144,430       154,763         13.5    578,832                50.6    379,666      33.2    31,169              2.7

  2544   1,202,657       180,043         15.0    559,671                46.5    430,562      35.8    32,381              2.7
  ------ --------------- --------------- ------- ---------------------- ------- ------------ ------- ------------------- -------

  ที่มา : สำนักงานคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ (สพช.) โดยใช้ข้อมูลตาม Web Site
  ของ สพช. (www.nepo.go.th)

  เมื่อวันที่ 15 มีนาคม 2545

3.4.1 ภาวะอุตสาหกรรมธุรกิจก๊าซธรรมชาติ

3.4.1.1 โครงสร้างอุตสาหกรรมในปัจจุบัน

การสำรวจและผลิตปิโตรเลียมในประเทศไทยมีผู้ดำเนินการรายใหญ่ 4 ราย ได้แก่ ยูโนแคล ปตท.
สผ. มิตซุย และโททาล โดยปัจจุบันปริมาณสำรองพิสูจน์แล้วของก๊าซธรรมชาติและน้ำมันดิบของทั้ง 4
ราย คิดเป็นร้อยละ 60 ของปริมาณสำรองพิสูจน์แล้วทั้งหมดของประเทศ ในปี 2543
สัดส่วนปริมาณการผลิตปิโตรเลียมของผู้ประกอบการสำรวจและผลิตปิโตรเลียมของ 4 รายข้างต้น
เป็นดังนี้

  --------------------- ------ ---------------------------------- ------ ------------------------
                               สัดส่วนการผลิต                               
                               (ร้อยละของปริมาณการผลิตของทั้งประเทศ)          

  ผู้ประกอบการ                   ก๊าซธรรมชาติ                                น้ำมันดิบและคอนเดนเสท

  ยูโนแคล                38.2                                      23.2   

  ปตท.สผ.               19.3                                      15.6   

  มิตซุย                  11.7                                      6.9    

  โททาล                 9.6                                       4.0    

  รวม                   78.8                                      49.7   
  --------------------- ------ ---------------------------------- ------ ------------------------

ที่มา : กรมทรัพยากรธรณี กระทรวงอุตสาหกรรม

ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2543 ปริมาณสำรองก๊าซธรรมชาติของประเทศไทย (ซึ่งรวมถึงร้อยละ 50
ของปริมาณสำรองก๊าซธรรมชาติของโครงการเจดีเอ) มีจำนวนประมาณ 34 ล้านล้านลูกบาศก์ฟุต
ประกอบด้วยปริมาณสำรองพิสูจน์แล้ว (Proved Reserve) ประมาณ 13 ล้านล้านลูกบาศก์ฟุต
ปริมาณสำรองที่อาจจะมีเพิ่ม (Probable Reserve) ประมาณ 10 ล้านล้านลูกบาศก์ฟุต
และปริมาณสำรองที่คาดว่าจะมี (Possible Reserve) ประมาณ 11 ล้านล้านลูกบาศก์ฟุต
ซึ่งหากคำนวณอัตราส่วนปริมาณสำรองก๊าซธรรมชาติของประเทศไทยต่ออัตราการผลิต ณ วันที่ 31
ธันวาคม 2543 ที่ 1,949 ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวันแล้วประเทศไทยจะมีก๊าซธรรมชาติใช้ได้อีกประมาณ
47 ปี และประมาณ 18 ปี เมื่อคำนวณจากปริมาณสำรองก๊าซธรรมชาติทั้งหมดของประเทศไทย
และปริมาณสำรองก๊าซธรรมชาติพิสูจน์แล้วตามลำดับ
สำหรับปริมาณสำรองน้ำมันดิบและคอนเดนเสททั้งหมดมีปริมาณรวมประมาณ 1,423.33 ล้านบาร์เรล
ประกอบด้วยปริมาณสำรองพิสูจน์แล้ว (Proved Reserve) ประมาณ 515.69 ล้านบาร์เรล
และปริมาณสำรองที่อาจจะมีเพิ่ม (Probable Reserve) และปริมาณสำรองที่คาดว่าจะมี
(Possible Reserve) ประมาณ 904.64 ล้านบาร์เรล

ปริมาณการจำหน่ายปิโตรเลียมของประเทศไทยสำหรับช่วงปี 2541-2544 เป็นดังนี้

+---------------+-----------------+------------------+----------------+
| ปี             | ก๊าซธรรมชาติ      | น้ำมันดิบ           | คอนเดนเสท      |
|               | (ล้านลูกบาศก์ฟุต)   |                  |                |
|               |                 | (ล้านบาร์เรล)      | (ล้านบาร์เรล)    |
+---------------+-----------------+------------------+----------------+
| 2541          | 591,070         | 10,184           | 16,317         |
+---------------+-----------------+------------------+----------------+
| 2542          | 649,983         | 11,516           | 17,944         |
+---------------+-----------------+------------------+----------------+
| 2543          | 671,703         | 20,523           | 19,373         |
+---------------+-----------------+------------------+----------------+

  ที่มา : รายงานประจำปี 2543 ของกรมทรัพยากรธรณี

ในปี 2543 ปริมาณจำหน่ายก๊าซธรรมชาติเพิ่มขึ้นร้อยละ 3.3 จากปี 2542 เป็น 671,702.79
ล้านลูกบาศก์ฟุต ในขณะที่ปริมาณการจำหน่ายน้ำมันดิบเพิ่มขึ้นร้อยละ 78.2
โดยมีสาเหตุมาจากการผลิตที่เพิ่มขึ้นของเชฟรอน ทั้งนี้
สัดส่วนปริมาณการผลิตก๊าซธรรมชาติของผู้ประกอบการสำรวจและผลิตปิโตรเลียมสำหรับปี 2543
เป็นดังนี้

  ---------------------------- ------------- ------------ ---------------- ------------
                               ปริมาณการผลิต                ปริมาณการจำหน่าย   

                               ล้านลูกบาศก์ฟุต   ร้อยละ^(/1)   ล้านลูกบาศก์ฟุต      ร้อยละ^(/2)

  ยูโนแคล                       408,600       57.3         384,756          57.3

  ปตท.สผ.                      200,580       28.1         191,938          28.6

  เชฟรอน                       56,315        7.9          52,793           7.8

  เอสโซ่                        26,076        3.7          26,062           3.9

  ไทยเชลล์                      21,557        3.0          16,154           2.4

  รวม                          713,128       100.0        671,703          100.0
  ---------------------------- ------------- ------------ ---------------- ------------

  ที่มา : รายงานประจำปี 2543 ของกรมทรัพยากรธรณี

  ^(/1) ร้อยละของปริมาณการผลิตก๊าซธรรมชาติของผู้ประกอบการสำรวจและผลิตปิโตรเลียมทั้ง
  5 รายตามที่ปรากฏในตาราง

  ^(/2)
  ร้อยละของปริมาณการจำหน่ายก๊าซธรรมชาติของผู้ประกอบการสำรวจและผลิตปิโตรเลียมทั้ง 5
  รายตามที่ปรากฏในตาราง

ในส่วนของการลงทุนและการดำเนินการระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ (Transmission Pipeline)
รวมถึงการจัดหาและจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาตินั้น ปัจจุบัน ปตท.
เป็นผู้รับซื้อและจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ เจ้าของและผู้บริหารและพัฒนา
โครงข่ายระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติเพียงรายเดียวในประเทศ

สำหรับระบบท่อจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ (Distribution Pipeline) นั้น ปัจจุบัน
การลงทุนและการดำเนินการ
ส่วนใหญ่กระทำโดย ปตท. นอกเหนือจาก ปตท. แล้ว มีเพียงบริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ
จำกัด ซึ่งเป็นบริษัท
ร่วมทุนระหว่าง ปตท. กับ Tractebel S.A. และบริษัท ทุนลดาวัลย์ จำกัด
ให้บริการระบบจำหน่ายก๊าซธรรมชาติแก่ลูกค้าในเขตอุตสาหกรรมรอบกรุงเทพมหานครและปริมณฑล

การกำกับดูแลกิจการก๊าซธรรมชาติในปัจจุบัน
กรมทรัพยากรธรณีเป็นหน่วยงานที่กำกับดูแลในส่วนของกิจการสำรวจและผลิตก๊าซธรรมชาติ ในขณะที่
กพช.
เป็นหน่วยงานที่กำกับดูแลเกี่ยวกับอัตราค่าตอบแทนในการจัดหาและจำหน่ายก๊าซธรรมชาติรวมทั้งอัตราค่าผ่านท่อ

3.4.1.2 ความต้องการใช้ก๊าซธรรมชาติในปัจจุบัน และแนวโน้มในอนาคต

ปัจจุบัน การจัดหาก๊าซธรรมชาติจะมีทั้งจากแหล่งบนบกและในทะเล ภายในประเทศและต่างประเทศ
โดยในปี 2544 สัดส่วนการจัดหาก๊าซธรรมชาติจากแหล่งในประเทศและต่างประเทศ
คิดเป็นประมาณร้อยละ 80 : 20 ทั้งนี้
ปริมาณก๊าซธรรมชาติที่จัดหาได้ทั้งหมดจะถูกใช้ภายในประเทศ โดยในปี 2544
สัดส่วนการใช้ก๊าซธรรมชาติโดยผู้ผลิตไฟฟ้า
ภาคอุตสาหกรรม และเพื่อเป็นวัตถุดิบในโรงแยกก๊าซธรรมชาติ เป็นร้อยละ 77.6 ร้อยละ 7.7
และร้อยละ 14.7 ตามลำดับ

ปริมาณการใช้ก๊าซธรรมชาติของประเทศเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องทุกปี
แม้แต่ในช่วงที่มีวิกฤติทางเศรษฐกิจ โดยปัจจัยหลักที่ทำให้ความต้องการเพิ่มสูงขึ้น คือ
ปริมาณการใช้กระแสไฟฟ้าที่เพิ่มสูงขึ้น
และจากนโยบายของภาครัฐที่ส่งเสริมให้มีการใช้ก๊าซธรรมชาติทดแทนน้ำมันเตา
ทำให้สัดส่วนการใช้ก๊าซธรรมชาติเป็นเชื้อเพลิงในการผลิตไฟฟ้าในโรงไฟฟ้า
เพิ่มสูงขึ้นมาตลอด โดยปริมาณการผลิตไฟฟ้าที่ใช้ก๊าซธรรมชาติเป็นเชื้อเพลิง (รวม กฟผ.
ผู้ผลิตไฟฟ้าอิสระ และผู้ผลิต
ไฟฟ้ารายเล็ก) ในปี 2544 คิดเป็นประมาณร้อยละ 68 ของปริมาณไฟฟ้าที่ผลิตได้ทั้งหมด

ปริมาณการผลิตกระแสไฟฟ้าจำแนกตามประเภทของเชื้อเพลิงระหว่างปี 2540-2544

  (หน่วย : พันเมกะวัตต์/ชั่วโมง)

  ------------------------ ---------- ---------- ---------- ---------- -----------
                           ปี 2540     ปี 2541     ปี 2542     ปี 2543     ปี 2544^(/1)

  1. พลังน้ำ                 7,111      5,105      3,446      5,919      6,208

  2. ก๊าซธรรมชาติ            42,768     46,238     47,111     53,855     62,748

  3. น้ำมันเตา               19,266     17,534     15,429     9,612      2,420

  4. น้ำมันดีเซล              2,441      989        457        108        248

  5. ถ่านหิน                 18,924     16,475     15,419     15,852     17,722

  6. กระแสไฟฟ้าที่นำเข้า       2,897      4,819      10,610     13,142     14,526
  และซื้อจากผู้ผลิตไฟฟ้ารายเล็ก                                               

  รวม                      93,407     91,160     92,472     98,488     103,872

  อัตราการเติบโต (ร้อยละ)     6.4        (2.4)      1.4        6.5        5.5
  ------------------------ ---------- ---------- ---------- ---------- -----------

  ที่มา : สำนักงานคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ (“สพช.”) ปรับปรุงข้อมูลตาม Web
  Site ของ สพช. (www.nepo.go.th)

  เมื่อวันที่ 15 มีนาคม 2545

สำหรับการประมาณการความต้องการใช้ก๊าซธรรมชาติในการผลิตกระแสไฟฟ้าในอนาคตนั้น
ในระยะสั้น คาดว่าความต้องการดังกล่าวจะยังคงมีการขยายตัวอย่างต่อเนื่อง
เนื่องจากความต้องการใช้ก๊าซธรรมชาติในการผลิตไฟฟ้าจะ
เพิ่มขึ้นตามความต้องการใช้พลังงานไฟฟ้าที่สูงขึ้นตามการพยากรณ์ของคณะอนุกรรมการการพยากรณ์ความต้องการไฟฟ้า
ทั้งนี้ ตั้งแต่ปี 2548 เป็นต้นไป
เมื่อมีการรับซื้อไฟฟ้าจากผู้ผลิตไฟฟ้าอิสระที่ใช้ถ่านหินเป็นเชื้อเพลิงจะมีผลให้ความต้องการ
ใช้ก๊าซธรรมชาติในการผลิตไฟฟ้าชะลอตัวลง อย่างไรก็ตาม
เมื่อพิจารณารวมความต้องการใช้ก๊าซธรรมชาติในภาค
อุตสาหกรรมและโรงแยกก๊าซธรรมชาติ
ก็คาดว่าความต้องการใช้ก๊าซธรรมชาติจะยังคงรักษาระดับไว้ได้ และหากการ
ก่อสร้างโรงไฟฟ้าถ่านหินของผู้ผลิตไฟฟ้าอิสระดังกล่าวล่าช้าออกไป
ก็คาดว่าความต้องการใช้ก๊าซธรรมชาติจะมีเพิ่มขึ้น
สำหรับความต้องการใช้ก๊าซธรรมชาติในระยะยาว
คาดว่าผู้ผลิตไฟฟ้าอิสระรายใหม่จะเลือกใช้ก๊าซธรรมชาติเป็นเชื้อเพลิงในการผลิตไฟฟ้า
เนื่องจากราคาก๊าซธรรมชาติจะสามารถแข่งขันได้และเป็นที่ยอมรับด้านสิ่งแวดล้อมเมื่อเปรียบเทียบกับ
เชื้อเพลิงชนิดอื่น
รวมทั้งคาดว่าโรงไฟฟ้าใหม่ที่จะเข้ามาทดแทนในส่วนโรงไฟฟ้าพลังความร้อนร่วมและโรงไฟฟ้าพลัง
ความร้อนที่จะปลดระวางในอนาคตจะยังคงใช้ก๊าซธรรมชาติต่อไป
โดยประมาณการการผลิตกระแสไฟฟ้าจำแนกตามประเภทเชื้อเพลิง
และการใช้พลังงานในประเทศไทยและประมาณการ เป็นดังนี้

+-----------------------------------------------------------------------+
| []                                                                    |
+-----------------------------------------------------------------------+
|   []                                                                  |
+-----------------------------------------------------------------------+

นอกจากความต้องการใช้ก๊าซธรรมชาติในการผลิตไฟฟ้าที่คาดว่าจะยังคงขยายตัวต่อไปแล้ว
ภาครัฐยังมีนโยบายที่จะผลักดันการใช้ก๊าซธรรมชาติในภาคอุตสาหกรรมและการขนส่งมากขึ้น
เนื่องจากมีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อยกว่า
เชื้อเพลิงชนิดอื่นๆ และช่วยลดผลกระทบต่อผู้บริโภคจากการที่น้ำมันเชื้อเพลิงมีราคาสูง
ประกอบกับความต้องการผลิตภัณฑ์จากโรงแยกก๊าซธรรมชาติที่มีแนวโน้มสูงขึ้น
ไม่ว่าจะเป็นความต้องการใช้ก๊าซหุงต้มภายในประเทศหรือความต้องการอีเทนเพื่อใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมี
ล้วนเป็นปัจจัยหลักที่เสริมสร้างให้ปริมาณความต้องการใช้ก๊าซธรรมชาติเพิ่ม
สูงขึ้นในอนาคต

3.4.1.3 การปรับโครงสร้างกิจการก๊าซธรรมชาติ

การปรับโครงสร้างกิจการก๊าซธรรมชาติของประเทศไทยในระยะยาว มุ่งให้มีการแข่งขันอย่างเสรี
ก่อให้เกิดความเป็นธรรมและเพิ่มประสิทธิภาพในการจัดหาพลังงานให้กับผู้บริโภค
โดยการแยกกิจการระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ ท่อจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ
และการจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติออกจากกัน
และให้มีการเปิดให้บริการขนส่งก๊าซธรรมชาติทางท่อแก่บุคคลที่สาม (Third Party Access :
TPA) สำหรับระบบท่อในอนาคตและในระบบท่อเดิมของ ปตท.
หากมีความสามารถในการขนส่งเหลือ
เพื่อให้ผู้ใช้ก๊าซธรรมชาติสามารถซื้อก๊าซธรรมชาติจากผู้ผลิตได้โดยตรง อย่างไรก็ตาม ปตท.
จะยังคงมีสิทธิในการซื้อหรือขายก๊าซธรรมชาติภายใต้สัญญาที่มีอยู่ในปัจจุบันและสัญญาที่อยู่ระหว่างการเจรจาต่อรองจนกว่าจะหมดอายุสัญญา
ทั้งนี้
ผู้ค้าก๊าซธรรมชาติรายใหม่จะสามารถขายตรงให้กับลูกค้าโดยผ่านกลไกของการให้บริการขนส่งก๊าซ
ธรรมชาติทางท่อแก่บุคคลที่สาม
โดยต้องพัฒนาแหล่งก๊าซธรรมชาติใหม่เพื่อรองรับความต้องการในการใช้ก๊าซธรรมชาติที่ไม่อยู่ภายใต้การคุ้มครองเท่านั้น
การให้บริการขนส่งก๊าซธรรมชาติทางท่อแก่บุคคลที่สาม
จะอยู่ภายใต้การกำกับดูแลโดยองค์กรกำกับดูแลอิสระที่จะจัดตั้งขึ้นในอนาคต

3.4.2 ภาวะอุตสาหกรรมธุรกิจน้ำมัน

3.4.2.1 อุตสาหกรรมโรงกลั่นน้ำมัน

ในอดีตประเทศไทยต้องนำเข้าผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปจากต่างประเทศ
เนื่องจากมีปริมาณความต้องการใช้
มากกว่ากำลังการผลิตภายในประเทศ อย่างไรก็ตาม เมื่อบริษัท โรงกลั่นน้ำมันระยอง จำกัด
(“โรงกลั่นน้ำมันระยอง”) และบริษัท สตาร์ ปิโตรเลียม รีไฟน์นิ่ง จำกัด (“โรงกลั่นสตาร์”)
เริ่มเปิดดำเนินการในปี 2539 ทำให้อุตสาหกรรมน้ำมัน
สำเร็จรูปภายในประเทศมีอุปทานมากกว่าอุปสงค์
โดยในปัจจุบันประเทศไทยมีโรงกลั่นน้ำมันรวมทั้งสิ้น 7 แห่ง มีกำลังการผลิตรวมกันทั้งสิ้นประมาณ
1,012,000 บาร์เรลต่อวัน ในปี 2544 โรงกลั่นน้ำมันมีการผลิตจริงรวมกันทั้งสิ้นประมาณ
723,000 บาร์เรลต่อวัน ในขณะที่ความต้องการใช้น้ำมันในประเทศรวมประมาณ 600,000
บาร์เรลต่อวัน ทำให้
ประเทศไทยมีอุปทานส่วนเกินต้องส่งออกไปจำหน่ายในตลาดต่างประเทศประมาณ 120,000
บาร์เรลต่อวัน ซึ่งคาดว่าสภาวะที่ประเทศไทยมีอุปทานส่วนเกินจะยังคงมีต่อเนื่อง

ในปี 2544 ประเทศไทยผลิตน้ำมันสำเร็จรูปประมาณ 41,954 ล้านลิตร
สามารถแยกเป็นผลิตภัณฑ์น้ำมัน
สำเร็จรูปชนิดต่างๆ ได้ตามตารางดังนี้

หน่วย : ล้านลิตร

  --------------------- ---------------- ---------------- ----------------
  ประเภทผลิตภัณฑ์          ปี 2542           ปี 2543           ปี 2544

  น้ำมันเบนซิน             8,622            8,025            8,316

  น้ำมันดีเซล              15,915           16,070           16,628

  น้ำมันเชื้อเพลิงเครื่องบิน    4,102            4,328            4,142

  น้ำมันเตา               7,828            6,975            6,392

  น้ำมันก๊าด               347              488              583

  ก๊าซปิโตรเลียมเหลว       4,613            5,169            5,893

  รวม                   41,427           41,055           41,954
  --------------------- ---------------- ---------------- ----------------

ที่มา : กรมทะเบียนการค้า กระทรวงพาณิชย์

การขนส่งน้ำมันดิบในประเทศไทยสามารถดำเนินการได้ทั้งทางรถบรรทุก รถไฟ และเรือขนส่ง ทั้งนี้
ขึ้นอยู่กับที่ตั้งของโรงกลั่นน้ำมัน
การขนส่งน้ำมันดิบจากต่างประเทศจะใช้เรือขนส่งตามท่าเทียบเรือต่างๆ
ตลอดแนวชายฝั่งทะเลของประเทศ
ขณะที่การขนส่งน้ำมันดิบในประเทศส่วนใหญ่จะขนส่งโดยทางรถไฟ
โดยที่น้ำมันดิบจะถูกขนส่งไปยังโรงกลั่นน้ำมันทั้ง 7
แห่งซึ่งตั้งอยู่ใกล้ชายฝั่งทะเลเพื่อกลั่นเป็นผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูป

ผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปจะถูกขนส่งโดยทาง รถบรรทุก รถไฟ เรือขนส่ง และท่อส่งน้ำมัน
ปัจจุบันการขนส่งน้ำมันทางท่อส่งน้ำมันยังมีปริมาณการใช้ไม่มากนักเมื่อเปรียบเทียบกับการขนส่งโดยรถบรรทุกและรถไฟ
เนื่องจากท่อขนส่งน้ำมันไม่ได้มีการเชื่อมต่อกับโรงกลั่นน้ำมันทุกแห่ง และค่าขนส่งทางท่อยังสูงอยู่
โรงกลั่นน้ำมันส่วนใหญ่ตั้งอยู่ที่ภาคกลางและ
ภาคตะวันออกของประเทศซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีความต้องการใช้น้ำมันสูงกว่าภาคอื่นๆ ของประเทศ

3.4.2.2 อุตสาหกรรมการจัดจำหน่ายน้ำมัน

จากการเปิดเสรีอุตสาหกรรมน้ำมันเมื่อวันที่ 19 สิงหาคม 2534
ส่งผลให้ธุรกิจการจัดจำหน่ายน้ำมันมีการแข่งขันที่เพิ่มสูงขึ้น
เนื่องจากมีผู้ค้าน้ำมันอิสระรายใหม่เข้ามาในตลาดจำนวนมาก
การขยายตัวเพิ่มขึ้นของจำนวนสถานีบริการ
น้ำมัน ประกอบกับสภาวะที่ประเทศไทยมีอุปทานมากกว่าอุปสงค์
ส่งผลให้กำไรขั้นต้นจากการตลาดเปลี่ยนแปลงตามสภาวะการแข่งขัน

โครงสร้างราคาน้ำมัน[4]

โครงสร้างราคาน้ำมันจะประกอบด้วย 2 ส่วน คือ ราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น และราคาขายปลีก
ในส่วนของราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น จะประกอบด้วย ราคา ณ โรงกลั่น ภาษีสรรพสามิต
ภาษีเทศบาล กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง กองทุนเพื่อ
ส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน และภาษีมูลค่าเพิ่ม และในส่วนของราคาขายปลีก จะประกอบด้วย
ราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น
ค่าการตลาด และภาษีมูลค่าเพิ่ม

ตัวอย่างโครงสร้างราคาน้ำมันในเขตกรุงเทพมหานคร ณ วันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2545

(หน่วย : บาท/ลิตร)

+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+
|                        | เบ        | คิดเป      | ดีเซ     | คิดเป็น    |
|                        | นซินออกเทน | ็นร้อยละของ | ลหมุนเร็ว | ร้อยละของ |
|                        | 95        |           |         |          |
|                        |           | ร         |         | รา       |
|                        |           | าคาขายปลีก |         | คาขายปลีก |
+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+
| ราคา ณ โรงกลั่น ^(/1)    | 7.1482    | 50.0      | 6.5524  | 54.6     |
+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+
| ภาษีสรรพสามิต ^(/2)      | 3.6850    | 25.8      | 2.3050  | 19.2     |
+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+
| ภาษีเทศบาล ^(/2)        | 0.3685    | 2.6       | 0.2305  | 1.9      |
+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+
| กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง ^(/2) | 0.5000    | 3.5       | 0.5000  | 4.2      |
+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+
| กองทุนเ                 | 0.0400    | 0.3       | 0.0400  | 0.3      |
| พื่อส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน |           |           |         |          |
| ^(/2)                  |           |           |         |          |
+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+
| ภาษีมูลค่าเพิ่ม ^(/2)       | 0.8219    | 5.8       | 0.6740  | 5.6      |
+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+
| ราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น     | 12.5636   | 87.9      | 10.3019 | 85.9     |
+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+
| ค่าการตลาด ^(/3)        | 1.6135    | 11.3      | 1.5777  | 13.2     |
+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+
| ภาษีมูลค่าเพิ่ม ^(/2)       | 0.1129    | 0.8       | 0.1104  | 0.9      |
+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+
| ราคาขายปลีก             | 14.29     | 100       | 11.99   | 100      |
+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+

^(/1) โรงกลั่นกำหนดจากราคาตลาดโลก

^(/2) รัฐบาลกำหนด

^(/3) ผู้ค้าน้ำมันกำหนดจากสภาพการแข่งขันในตลาด

จากการที่ประเทศไทยเป็นประเทศผู้นำเข้าน้ำมัน กว่าร้อยละ 90
ของการใช้น้ำมันเชื้อเพลิงต้องนำเข้าจาก
ต่างประเทศในรูปของน้ำมันดิบและน้ำมันสำเร็จรูปบางส่วน ประกอบกับการค้าน้ำมันเป็นไปอย่างเสรี
ดังนั้น การกำหนดราคาน้ำมัน ณ โรงกลั่นจึงขึ้นอยู่กับการเปลี่ยนแปลงของราคาน้ำมันในตลาดโลก
(ซึ่งโรงกลั่นในประเทศไทยยึดตลาด
สิงคโปร์เป็นเกณฑ์เช่นเดียวกับประเทศอื่นๆ ในภูมิภาคนี้)
และการเปลี่ยนแปลงของอัตราแลกเปลี่ยนเงินตรา (หรือค่าเงินบาท)
ซึ่งเป็นต้นทุนในการนำเข้าน้ำมันเชื้อเพลิง

จากการศึกษาของสำนักงานคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ (สพช.) ระบุว่า
หากราคาน้ำมันดิบตลาดโลกเปลี่ยนแปลง 1 เหรียญสหรัฐต่อบาร์เรล
ต้นทุนราคาน้ำมันในประเทศไทยจะเปลี่ยนแปลง 25-29 สตางค์ต่อลิตร (ณ อัตราแลกเปลี่ยน
40-46 บาทต่อเหรียญสหรัฐ)

การกำหนดราคา ณ โรงกลั่นและราคานำเข้า^(/)[5]

(1) ช่วงก่อนยกเลิกควบคุมราคาน้ำมันเชื้อเพลิง รัฐบาลเป็นผู้กำหนดราคาน้ำมันเชื้อเพลิง
    โดยรัฐบาลกำหนด
    หลักเกณฑ์การคำนวณราคา ณ โรงกลั่น และอัตรากองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงของน้ำมันแต่ละชนิด
    ในช่วงดังกล่าวประเทศไทยมีกำลังการกลั่นต่ำกว่าความต้องการในประเทศและต้องพึ่งพาการนำเข้า
    การกำหนดราคาน้ำมันที่ผลิตในประเทศจึงใช้หลักการของความเสมอภาคกับการนำเข้า
    (Import Parity Basis) เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมระหว่างผู้ผลิตและผู้นำเข้า
    โดยหลักเกณฑ์การกำหนดราคาจะอ้างอิงตามการเปลี่ยนแปลงของราคา
    ผลิตภัณฑ์น้ำมันในสิงคโปร์ ซึ่งเป็นตลาดน้ำมันที่นำเข้าน้ำมันสำเร็จรูป
    ในช่วงดังกล่าวราคาน้ำมันเชื้อเพลิงของไทยจะเป็นราคา C.I.F. ของราคาสิงคโปร์
    คือราคาสิงคโปร์บวกด้วยค่าขนส่งและค่าใช้จ่ายต่างๆ จนกระทั่งถึงท่าเรือประเทศไทย
    การกำหนดราคา ณ โรงกลั่นจะอิงกับราคาประกาศของโรงกลั่นในสิงคโปร์
    และสำหรับการกำหนดราคานำเข้าจะอิงตามราคาตลาดจรสิงคโปร์เพื่อให้สอดคล้องกับต้นทุนการนำเข้าจริง
    โดยการประกาศราคาจะเปลี่ยนแปลงสัปดาห์ละ 1 ครั้ง

(2) ช่วงหลังการยกเลิกควบคุมราคาน้ำมันเชื้อเพลิง โรงกลั่นน้ำมันจะเป็นผู้กำหนดราคาด้วยตนเอง
    สำหรับผู้ค้าน้ำมันที่นำเข้าน้ำมันสำเร็จรูปจะเป็นไปตามต้นทุนตามจริง
    เนื่องจากโรงกลั่นต้องแข่งขันกับต้นทุนนำเข้า ดังนั้น
    โรงกลั่นจึงใช้หลักการเสมอภาคกับการนำเข้า หากโรงกลั่นกำหนดราคาสูงกว่าการนำเข้า
    ผู้ค้าน้ำมันจะนำเข้าแทนการสั่งซื้อจากโรงกลั่นในประเทศ
    แต่หากการกำหนดราคาต่ำกว่าราคานำเข้า จะทำให้โรงกลั่น
    ได้รับผลตอบแทนต่ำ ย่อมไม่จูงใจให้เกิดการลงทุนของธุรกิจการกลั่นในประเทศไทย
    แต่หลังจากกำลังการ
    กลั่นของประเทศไทยมีเกินความต้องการทำให้ต้องส่งออก
    การส่งออกในปัจจุบันตามภาวะปกติจะไม่ได้ราคา
    ที่ดีเท่าที่ควรจากปัญหากำลังการกลั่นในภูมิภาคที่สูงกว่าความต้องการ ดังนั้น
    โรงกลั่นจึงพยายามที่จำหน่าย
    น้ำมันในประเทศก่อนส่งออก โดยให้ส่วนลดราคา ณ โรงกลั่นในบางช่วง
    ทำให้การกำหนดราคาของไทยได้
    ลดลงมาอยู่ระหว่างราคาส่งออกและราคานำเข้า

การกำหนดราคาของโรงกลั่นจะกำหนดให้สอดคล้องและใกล้เคียงกับต้นทุนการนำเข้ามากที่สุด
เพื่อให้ผู้ค้าน้ำมันซื้อน้ำมันจากโรงกลั่น
และเนื่องจากการซื้อขายน้ำมันในภูมิภาคนี้เป็นจำนวนมากจะกระทำกันในตลาดสิงคโปร์
ราคาน้ำมันที่เคลื่อนไหวในตลาดสิงคโปร์จึงเป็นตัวแทนของราคาน้ำมันของทุกประเทศในภูมิภาคนี้
โรงกลั่นจึงใช้เกณฑ์การกำหนดราคาโดยอิงตามราคาตลาดจรสิงคโปร์
และมีการเปลี่ยนแปลงทุกวันเช่นเดียวกับราคาตลาดจรสิงคโปร์

การเปลี่ยนแปลงของราคาน้ำมันสำเร็จรูปในตลาดน้ำมันต่าง ๆ[6]¹

ตลาดซื้อขายน้ำมันระหว่างประเทศ ตลาดที่สำคัญมีอยู่เพียงไม่กี่แห่ง
โดยจะเป็นตัวแทนการซื้อขายหรือตกลงราคาน้ำมันของภูมิภาคนั้นๆ ได้แก่ ตลาดในสหรัฐอเมริกา
ตลาดยุโรป ตลาดตะวันออกกลาง และตลาดสิงคโปร์ สำหรับตลาด
อื่น ๆ จะกำหนดราคาโดยพิจารณาและคำนึงถึงตลาดเหล่านี้
โดยโรงกลั่นและผู้ค้าน้ำมันของประเทศในภูมิภาคนั้นๆ
จะคำนึงถึงสภาพความต้องการและปริมาณการผลิตในภูมิภาคอื่น ๆ ประกอบด้วย

ราคาน้ำมันสำเร็จรูปที่ซื้อขายในตลาดโดยทั่วไปจะเปลี่ยนแปลงสอดคล้องกับต้นทุน คือ ราคาน้ำมันดิบ
ดังนั้น ราคาน้ำมันสำเร็จรูปในทุกตลาด จึงปรับตัวเคลื่อนไหวไปในทิศทางและระดับเดียวกัน
นอกจากนั้นแล้ว อุปสงค์และอุปทานในภูมิภาคนั้นๆ ยังมีอิทธิพลต่อราคาน้ำมันสำเร็จรูปในตลาด
จึงทำให้การเปลี่ยนแปลงราคาน้ำมันสำเร็จรูปในบางตลาดอาจปรับตัวแตกต่างจากตลาดอื่น
แต่เป็นเพียงช่วงสั้นๆ
เพราะระดับราคาที่แตกต่างกันจะทำให้เกิดภาวะของการไหลเข้า/ออกของน้ำมันจากตลาดอื่น
จนระดับราคาของตลาดนั้นปรับตัวสู่ภาวะสมดุลกับตลาดอื่น ดังนั้น ในการกำหนดราคาของผู้ค้า
น้ำมันไทย ไม่ว่าจะใช้ฐานราคาน้ำมันสำเร็จรูปของตลาดใด
การเปลี่ยนแปลงของราคาน้ำมันสำเร็จรูปของไทยจะเป็นเช่นเดียวกัน
เพราะการเปลี่ยนแปลงของราคาน้ำมันสำเร็จรูปในทุกตลาดจะเปลี่ยนแปลงสอดคล้องในระดับเดียวกัน

ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกไกล ตลาดสิงคโปร์เป็นศูนย์กลางซื้อขายน้ำมันในภูมิภาคนี้ที่สำคัญที่สุด
ราคาน้ำมันสำเร็จรูปในตลาดจรสิงคโปร์ มิได้เกิดจากการประกาศราคาของรัฐบาลสิงคโปร์
แต่เป็นราคาที่เกิดจากการตกลงซื้อขายของ
ผู้ซื้อและผู้ขายทั้งภายในและภายนอกประเทศสิงคโปร์
ราคาที่ตกลงจะสะท้อนจากปริมาณน้ำมันที่มีในภูมิภาค (Supply) และความต้องการน้ำมันของภูมิภาค
(Demand) นี้ที่มีเข้ามาในตลาด ดังนั้น ปริมาณการผลิตส่วนเกินและความต้องการ
น้ำมัน (การส่งออกและการนำเข้า) ของประเทศต่างๆ ในภูมิภาคนี้
ซึ่งรวมทั้งประเทศไทยจะมีผลต่อการเปลี่ยนแปลงของราคาในตลาดจรสิงคโปร์
การเก็บรวบรวมราคาซื้อขายในตลาดน้ำมันทุกตลาดจะมีบริษัทข้อมูล เช่น Platt’s, Petroleum
Argas, Reuters ทำการรวบรวมราคาซื้อขายในแต่ละวัน
ซึ่งข้อมูลที่ตลาดน้ำมันใช้อ้างอิงในการต่อรองหรือตกลงราคาซื้อขายกันในธุรกิจน้ำมันระหว่างประเทศ
จะเป็นของบริษัท Platt’s เช่น MOP (Mean of Platt’s) หมายถึง
ราคากลางที่ได้จากราคาซื้อขายต่ำสุดและสูงสุดที่ Platt’s สรุปในวันนั้นๆ

ปริมาณน้ำมันสำเร็จรูปที่ซื้อขายผ่านตลาดสิงคโปร์ จะอยู่ในระดับสูงเช่นเดียวกับตลาดใหญ่ในพื้นที่อื่น
(ยุโรป อเมริกา ตะวันออกกลาง) ทำให้ยากต่อการปั่นราคาโดยผู้ซื้อหรือผู้ขาย
และราคาจะสะท้อนความสามารถในการจัดหาและความต้องการในภูมิภาคเอเชียอย่างแท้จริง
โดยเหตุผลดังกล่าว ทำให้ประเทศผู้ส่งออกน้ำมัน เช่น ไทย เกาหลีใต้ ญี่ปุ่น
ซึ่งปัจจุบันมีกำลังการกลั่นส่วนเกิน แม้จะเริ่มมีการกำหนดราคาส่งออกเอง
ซึ่งจะขึ้นอยู่กับอุปสงค์/อุปทานของประเทศตนเองส่วนหนึ่ง
แต่โดยทั่วไปราคาตลาดจรสิงคโปร์ยังมีอิทธิพลสูงมากต่อราคาในประเทศต่างๆ ดังกล่าว

ราคาจำหน่ายน้ำมันเชื้อเพลิงของโรงกลั่น และผู้ค้าส่งน้ำมันภายในประเทศในปัจจุบัน[7]¹

ภายหลังการยกเลิกการควบคุมราคาน้ำมันเชื้อเพลิง
ในช่วงแรกการกำหนดราคาน้ำมันสำเร็จรูปของโรงกลั่น
ได้ใช้หลักการของความเสมอภาคกับการนำเข้า (Import parity)
ประกอบด้วยราคาน้ำมันในตลาดจรสิงคโปร์ (F.O.B.) เฉลี่ย
3 วัน บวกด้วยค่าขนส่งและค่าใช้จ่ายต่างๆ เป็นราคา C.I.F.
และจะมีค่าใช้จ่ายในการปรับคุณภาพด้วยส่วนหนึ่ง ซึ่งในแต่ละโรงกลั่นจะใช้หลักเกณฑ์เดียวกัน
เพียงแต่มีความแตกต่างกันในรายละเอียด เช่น ค่าขนส่ง ค่าปรับคุณภาพ โดยระดับราคา ณ
โรงกลั่นของทุกโรงอยู่ในระดับเดียวกัน มีความแตกต่างกันในระดับ 4–10 สตางค์/ลิตร
แต่หลังจากประเทศไทยมีกำลังการกลั่นที่เพิ่มขึ้นและภาวะเศรษฐกิจตกต่ำ
ทำให้ปริมาณการผลิตน้ำมันมากเกินความต้องการของประเทศ ทำให้ต้อง
ส่งออก การกำหนดราคาของโรงกลั่น นอกจากจะอิงตามภาวะตลาดภายนอก คือ
ราคาตลาดจรสิงคโปร์แล้ว ยังคำนึงถึงสภาพอุปสงค์/อุปทานของตลาดภายในประเทศด้วย
ในบางช่วงที่น้ำมันในประเทศเหลือมากจะมีการให้ส่วนลด ทำให้ราคา ณ
โรงกลั่นของไทยถูกกว่าราคาตลาดจรสิงคโปร์ในบางช่วง

นอกจากนี้ จากสภาพการแข่งขันในตลาดน้ำมันของไทยที่อยู่ในระดับสูง ทำให้ในตลาดค้าส่งของไทย
มีการ
เปลี่ยนแปลงราคาทุกวันและบางวันอาจหลายครั้ง
ซึ่งเป็นไปตามต้นทุนและสภาพตลาดน้ำมันในช่วงนั้นๆ จากการศึกษาของ สพช. พบว่า
ราคาขายส่งน้ำมันภายในประเทศมีการเปลี่ยนแปลงที่สอดคล้องกับตลาดสิงคโปร์
เพราะปริมาณน้ำมันในตลาดของไทย จะปรับตัวตามสภาพตลาดน้ำมันภายนอก
และในทางกลับกันตลาดน้ำมันของไทยจะส่งผลกับตลาดในภูมิภาคนี้
เช่นกัน เมื่อน้ำมันในตลาดเอเชียขาด (ซึ่งมีผลให้ราคาสิงคโปร์ปรับตัวขึ้น) น้ำมันไทยจะไหลออก
ปริมาณน้ำมันในประเทศลดลง ราคาขายในประเทศปรับตัวขึ้น ในทางกลับกัน
การที่ปริมาณน้ำมันในตลาดนอกประเทศอยู่ในระดับสูง ซึ่งราคาตลาด
สิงคโปร์ที่สะท้อนราคาซื้อขายในภูมิภาคเอเชียจะลดลง ความสามารถส่งออกน้ำมันของไทยจะลดลง
ราคาขายส่งในประเทศจะมีการให้ส่วนลดเพื่อระบายน้ำมันออกสู่ตลาดภายใน

ภาวะการแข่งขันของตลาดน้ำมันในประเทศไทย^(/)[8]

ปัจจุบันตลาดน้ำมันของไทยมีการแข่งขันสูงทั้งระดับค้าส่งและค้าปลีก โดยในตลาดค้าส่ง
กำลังการกลั่นภายในประเทศที่มีมากกว่าความต้องการ
ทำให้การกำหนดราคาของโรงกลั่นและผู้ค้าส่งต้องมีการให้ส่วนลดแก่ผู้ค้าน้ำมันในภาวะที่น้ำมันล้นตลาด
นอกจากนี้ การที่โรงกลั่นต้องแข่งขันการนำเข้าจากต่างประเทศ
ภาวะกำลังการกลั่นล้นตลาดของภูมิภาค
ก็มีผลให้ราคาน้ำมันสำเร็จรูปของภูมิภาคเอเซียอยู่ในภาวะอ่อนตัวเมื่อเทียบกับราคาน้ำมันดิบ
ซึ่งประเทศไทยก็ได้รับ
ผลกระทบดังกล่าวด้วย

ในตลาดค้าปลีก การแข่งขันอยู่ในระดับสูงเช่นเดียวกัน จากการเพิ่มขึ้นของจำนวนผู้ค้าน้ำมัน
จากเดิมช่วงก่อนการยกเลิกควบคุมราคามีเพียงผู้ค้ารายใหญ่ 4 ราย ได้เพิ่มขึ้นเป็น 26
รายในปัจจุบัน จำนวนสถานีบริการน้ำมันได้เพิ่มขึ้นจากระดับ 3,400 แห่ง เป็นกว่า 15,000
แห่งในปัจจุบัน ทำให้การแข่งขันในตลาดค้าปลีกของไทยอยู่ในระดับที่สูงมาก ติดอันดับ 1 ใน 5
ของโลก ผู้ค้าไม่สามารถกำหนดราคาขายปลีกในระดับที่แตกต่างกันได้มาก จากการศึกษาของ สพช.
พบว่า

การกำหนดราคาขายปลีกในระดับที่แตกต่างกัน 50 สตางค์ต่อลิตร
จะส่งผลให้ปริมาณการจำหน่ายของผู้ค้าน้ำมันลดลง
ครึ่งหนึ่ง ค่าการตลาดของผู้ค้าน้ำมันนับตั้งแต่ปี 2539 เป็นต้นมา ได้ปรับลดลงและอยู่ในระดับทรงตัว
ซึ่งเป็นผลจากการแข่งขันที่อยู่ในระดับสูง ดังแสดงในกราฟ

  []

  ที่มา : ปตท.

รัฐบาลมีบทบาทในการกำกับดูแลการกำหนดราคาน้ำมันและสภาวะการแข่งขัน
โดยจะอาศัยกลไกทางด้านกฎหมายที่มีอยู่แล้ว เช่น พ.ร.ก.
แก้ไขและป้องกันภาวะการขาดแคลนน้ำมันฯ พ.ศ. 2516 และ พ.ร.บ.
ว่าด้วยราคาสินค้าและบริการ พ.ศ. 2542 เป็นต้น
ทั้งนี้รัฐบาลยังมีมาตรการที่มีผลกระทบต่อราคาน้ำมันเชื้อเพลิงในประเทศ ได้แก่
มาตรการทางด้านภาษีสรรพสามิตโดยรัฐบาลจะได้ประกาศปรับเปลี่ยนอัตราภาษีสรรพสามิตสำหรับผลิตภัณฑ์น้ำมันตามความ
เหมาะสม มาตรการการปรับเปลี่ยนเงินส่งเข้ากองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง
หรือเงินได้รับชดเชยจากกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง ทั้งนี้
เพื่อลดความผันผวนของราคาน้ำมันเชื้อเพลิงซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อประชาชนได้

สำหรับอัตราภาษีสรรพสามิต ณ วันที่ 19 สิงหาคม 2544
เป็นไปตามประกาศอัตราภาษีสรรพสามิตของกระทรวงการคลังฉบับที่ 57 สรุปได้ดังนี้

  ------------------------ -------------------- --------------------------
  ประเภทผลิตภัณฑ์             ตามมูลค่าร้อยละ         ตามปริมาณ (บาท/ลิตร)

  1. น้ำมันเบนซินชนิดไร้สารตะกั่ว -                    3.685

  2. น้ำมันก๊าด               -                    3.055

  3. น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว        -                    2.305

  4. น้ำมันดีเซลหมุนช้า         -                    2.405

  5. น้ำมันเตา               5.0                  0.000

  6. ก๊าซปิโตรเลียมเหลว       -                    2.170
  (บาท/ก.ก.)                                    
  ------------------------ -------------------- --------------------------

  ที่มา : สำนักงานคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ

สำหรับเงินส่งเข้ากองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง ปัจจุบัน
รัฐบาลกำหนดให้ผู้จำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันส่งเงินเข้ากองทุน
น้ำมันตามอัตราที่กำหนดซึ่งขึ้นอยู่กับชนิดน้ำมัน
ยกเว้นก๊าซปิโตรเลียมเหลวจะได้รับเงินชดเชยจากกองทุนน้ำมัน ทั้งนี้
เพื่อบรรเทาผลกระทบต่อประชาชนผู้ใช้ก๊าซปิโตรเลียมเหลว โดย ณ วันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2545
เงินส่งเข้ากองทุนน้ำมันสรุปได้ดังนี้

  ----------------------------------- -----------------------------------
  ประเภทผลิตภัณฑ์                        เงินส่งเข้า (ได้รับชดเชย) กองทุนน้ำมัน
                                      (บาท/ลิตร)

  1. น้ำมันเบนซิน 95                     0.50

  2. น้ำมันเบนซิน 91                     0.30

  3. น้ำมันก๊าด                          0.10

  4. น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว                   0.50

  5. น้ำมันดีเซลหมุนช้า                    0.50

  6. น้ำมันเตา                          0.06

  7. ก๊าซปิโตรเลียมเหลว                  (1.4440)
  ----------------------------------- -----------------------------------

  ที่มา : สำนักงานคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ

3.  อุตสาหกรรมการจัดจำหน่ายก๊าซปิโตรเลียมเหลว

ปัจจุบัน รัฐบาลยังควบคุมราคาก๊าซปิโตรเลียมเหลว โดยควบคุมราคา ณ
โรงกลั่น/โรงแยกก๊าซ/นำเข้า และราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น

ทั้งนี้ โครงสร้างราคาจะประกอบด้วย 3 ส่วนคือ

(1) ราคา ณ โรงกลั่น/โรงแยกก๊าซ/นำเข้า

(2) ราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น ซึ่งประกอบด้วย

- ราคา ณ โรงกลั่น/โรงแยกก๊าซ

- ภาษีสรรพสามิต ภาษีเทศบาล กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง และภาษีมูลค่าเพิ่ม

(3) ราคาขายปลีก ซึ่งประกอบด้วย

- ราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น/โรงแยกก๊าซ

- ค่าการตลาด และภาษีมูลค่าเพิ่ม

ดังมีรายละเอียด ดังตัวอย่างต่อไปนี้ (โครงสร้างราคา ณ วันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2545)

  หน่วย : บาท/กิโลกรัม

+-----------------------------+-----------------+---------------------+
|                             | ราคาก๊าซหุงต้ม     | คิดเป                |
|                             |                 | ็นร้อยละของราคาขายปลีก |
+-----------------------------+-----------------+---------------------+
| ราคา ณ                      | 8.8102          | 64.8                |
| โรงกลั่น/โรงแยกก๊าซ/นำเข้า      |                 |                     |
| ^(/1)                       |                 |                     |
+-----------------------------+-----------------+---------------------+
| ภาษีสรรพสามิต ^(/2)           | 2.1700          | 16.0                |
+-----------------------------+-----------------+---------------------+
| ภาษีเทศบาล ^(/2)             | 0.2170          | 1.6                 |
+-----------------------------+-----------------+---------------------+
| กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง ^(/2)      | (1.4440)        | (10.6)              |
+-----------------------------+-----------------+---------------------+
| ภาษีมูลค่าเพิ่ม ^(/2)            | 0.6180          | 5.0                 |
+-----------------------------+-----------------+---------------------+
| ราคาขายส่งรวมภาษีมูลค่าเพิ่ม      | 10.4359         | 76.7                |
+-----------------------------+-----------------+---------------------+
| ค่าการตลาด ^(/2)             | 2.9566          | 21.7                |
+-----------------------------+-----------------+---------------------+
| ภาษีมูลค่าเพิ่ม ^(/2)            | 0.2070          | 1.5                 |
+-----------------------------+-----------------+---------------------+
| ราคาขายปลีก                  | 13.60           | 100                 |
+-----------------------------+-----------------+---------------------+

ที่มา : สำนักงานคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ

^(/1) รัฐบาลกำหนดโดยอ้างอิงราคาตลาดโลก

^(/2) รัฐบาลกำหนด

รัฐบาลมีนโยบายยกเลิกการควบคุมราคาก๊าซปิโตรเลียมเหลว ทั้งนี้
ได้ดำเนินการอย่างเป็นขั้นตอนโดยการยกเลิกการควบคุมราคาขายปลีกแล้ว
และจะให้มีการใช้ระบบลอยตัวเต็มที่โดยสมบูรณ์ในขั้นตอนต่อไป มติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 10
กรกฎาคม 2544 มอบหมายให้ สพช. กระทรวงการคลัง และกระทรวงพาณิชย์
รับไปดำเนินการร่วมกันเพื่อ
ยกเลิกการควบคุมราคาก๊าซปิโตรเลียมเหลว

3.4.3 ภาวะอุตสาหกรรมปิโตรเคมี 

3.4.3.1 โครงสร้างของอุตสาหกรรมปิโตรเคมี

โครงสร้างของอุตสาหกรรมปิโตรเคมีสามารถแบ่งได้เป็น 3 ขั้น ดังนี้

(1) อุตสาหกรรมปิโตรเคมีขั้นต้น : เป็นการนำก๊าซปิโตรเลียม อันได้แก่
    ก๊าซอีเทนและก๊าซโพรเพน หรือผลิตภัณฑ์ในรูปของน้ำมัน อันได้แก่ แนฟทา
    มาแปรสภาพเป็นสารโอเลฟินส์ (ก๊าซเอทิลีนและก๊าซโพรพิลีน) และ
    คอนเดนเสทมาแปรสภาพเป็นสารอะโรเมติกส์ (เบนซีน โทลูอีน และไซลีน)
    โดยผ่านกระบวนการกลั่น แยก ทำให้แตกตัว และแปรรูป

(2) อุตสาหกรรมปิโตรเคมีขั้นกลาง :
    เป็นการนำผลิตภัณฑ์ที่เกิดขึ้นจากผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีขั้นต้นไปผ่าน
    กระบวนการต่างๆ จนได้เป็นผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีขั้นกลาง เช่น สไตรีนโมโนเมอร์
    ไวนิลคลอไรด์โมโนเมอร์
    เอทิลีนไกลคอล และกรดเทเรฟทาลิกบริสุทธิ์ เป็นต้น

(3) อุตสาหกรรมปิโตรเคมีขั้นปลาย :
    เป็นการนำผลิตภัณฑ์ที่เกิดขึ้นจากผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีขั้นกลางไปผ่านกระบวนการต่างๆ
    จนได้เป็นผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีขั้นปลาย เช่น เม็ดพลาสติกชนิดต่างๆ หรือวัตถุสังเคราะห์ต่างๆ
    ซึ่งจะถูกนำไปใช้เป็นวัตถุดิบพื้นฐานในการผลิตของอุตสาหกรรมต่อเนื่องอื่นๆ เช่น อุตสาหกรรม
    บรรจุภัณฑ์ อุตสาหกรรมเครื่องใช้ไฟฟ้า อุตสาหกรรมชิ้นส่วนรถยนต์ และอุตสาหกรรมสิ่งทอ
    เป็นต้น

    2.  []สถานการณ์ปิโตรเคมีของประเทศไทย

  ราคาของผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีในปี 2544 ลดลงอย่างต่อเนี่องและต่ำกว่าในปี 2543
  ทั่วโลกรวมทั้งในประเทศไทย เนื่องจากสภาวะเศรษฐกิจที่ถดถอย
  ที่ส่งผลให้ความต้องการและราคาน้ำมันดิบลดต่ำลง มีปริมาณการผลิตมากกว่าความต้องการ
  ราคาปิโตรเคมีทั้งโอเลฟินส์และอะโรเมติกส์โดยเฉพาะเบนซีนที่แปรผันตามราคาน้ำมันดิบและสภาพ
  อุปสงค์/อุปทาน จึงลดลงตามไปด้วย
  ในขณะที่ราคาของพาราไซลีนลีนลดต่ำลงและค่อนข้างคงที่ไม่มีการเปลี่ยนแปลงมาตั้งแตปี 2543
  จนถึงปี 2544 เนื่องจากความต้องการของผลิตภัณฑ์ต่อเนื่องคือ
  อุตสาหกรรมสิ่งทอและโพลีเอสเตอร์ซบเซามาอย่างต่อเนื่อง

  ความต้องการปิโตรเคมีของประเทศไทยโดยรวมมีอัตราการเติบโตโดยเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 4%
  ในขณะที่ความต้องการโพลิเมอร์ โพลีเอทิลีน(PE) โพลีโพรพิลีน(PP) โพลีไวนิลคลอไรด์(PVC)
  โพลีสไตรีน(PS) และ เอบีเอส(ABS) มีอัตราการเติบโตประมาณ 6.2% หรือ 1.4 เท่าของ
  GDP(4.5%) ไปจนถึงปี 2005

  ปริมาณผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีของประเทศไทยยังคงอยู่ในสภาวะทีมีกำลังการผลิตมากกว่าความต้องการ
  อัตราการผลิตโดยเฉลี่ยของปิโตรเคมีขั้นต้นอยู่ที่ประมาณ 90-100%
  และปิโตรเคมีขั้นปลายที่ประมาณ 80-100% โดยมีการส่งออกเอทิลีนประมาณ 10-15%
  ของปริมาณการผลิต และโพลิเมอร์ (PE, PP, PVC, PS) ประมาณ 40-60%
  ของปริมาณการผลิต การส่งออกส่วนใหญ่จะไปยังจีน ฮ่องกง เวียดนาม
  และกลุ่มอาเซียน(ASEAN)

  ในกลางปี 2544 กลุ่มปูนซิเมนต์ไทยได้ขยายกำลังการผลิตเอทิลีนเพิ่มขึ้นจาก 600,000 เป็น
  800,000 ตันต่อปี เพื่อใช้ในการขยายกำลังการผลิตโพลีเอทิลีน จาก 800,000 เป็น 1
  ล้านตันต่อปี ซึ่งจะทำให้ประเทศไทยมีกำลังการผลิตPE รวม 1.7 ล้านตัน และเอทิลีนรวม 1.9
  ล้านตัน เกินความต้องการใช้ 200,000 ตัน
  นอกจากนี้บริษัทไทยพาราไซลีนก็ได้เริ่มดำเนินการผลิตในเดือนธันวาคม 2544
  โดยมีกำลังการผลิตพาราไซลีน 289,000 ตันต่อปี
  ซึ่งจะทำให้ประเทศไทยมีกำลังการผลิตพาราไซลีนรวม 1 ล้านตัน
  เกินความต้องการใช้ไปประมาณ 400,000 ตัน

+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| การผลิต กา  |             |             |            |             |
| รนำเข้า การ |             |             |            |             |
| บริโภค และก |             |             |            |             |
| ารส่งออกเอท |             |             |            |             |
| ิลีน ของประเ |             |             |            |             |
| ทศไทย หน่วย |             |             |            |             |
|  : พันตันต่อปี |             |             |            |             |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| ปี          | การจัดหา     |             | การบริโภค   |             |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
|            | การผลิต      | การนำเข้า    | การบริโภค   | การส่งออก    |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2538       | 432.00      | 170.00      | 602.00     | 0.00        |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2539       | 633.00      | 145.00      | 775.00     | 3.00        |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2540       | 978.00      | 47.00       | 1,018.00   | 7.00        |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2541       | 1,104.00    | 60.00       | 1,155.00   | 9.00        |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2542       | 1,478.00    | 6.00        | 1,281.00   | 203.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2543       | 1,832.00    | 0.00        | 1,444.00   | 388.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2544       | 1,798.00    | 0.00        | 1,646.00   | 152.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+

ที่มา : สถาบันปิโตรเลียมแห่งประเทศไทย

+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| การผลิต การ |             |             |            |             |
| นำเข้า การส |             |             |            |             |
| ่งออก และกา |             |             |            |             |
| รบริโภคโพรพ |             |             |            |             |
| ิลีน ของประเ |             |             |            |             |
| ทศไทย หน่วย |             |             |            |             |
|  : พันตันต่อปี |             |             |            |             |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| ปี          | การจัดหา     |             | การบริโภค   |             |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
|            | การผลิต      | การนำเข้า    | การบริโภค   | การส่งออก    |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2538       | 178.00      | 185.00      | 363.00     | 0.00        |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2539       | 293.00      | 117.00      | 404.00     | 6.00        |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2540       | 586.00      | 59.00       | 638.00     | 7.00        |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2541       | 692.00      | 165.00      | 855.00     | 2.00        |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2542       | 881.00      | 76.00       | 913.00     | 44.00       |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2543       | 1,083.00    | 34.00       | 1,048.00   | 69.00       |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2544       | 1,035.00    | 13.00       | 1,018.00   | 30.00       |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+

ที่มา : สถาบันปิโตรเลียมแห่งประเทศไทย

+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| กา         |             |             |            |             |
| รผลิต การนำ |             |             |            |             |
| เข้า การส่งอ |             |             |            |             |
| อก และการบ |             |             |            |             |
| ริโภคพาราไซ |             |             |            |             |
| ลีน ของประเ |             |             |            |             |
| ทศไทย หน่วย |             |             |            |             |
|  : พันตันต่อปี |             |             |            |             |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| ปี          | การจัดหา     |             | การบริโภค   |             |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
|            | การผลิต      | การนำเข้า    | การบริโภค   | การส่งออก    |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2541       | 337.00      | 35.00       | 258.00     | 114.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2542       | 372.00      | 117.00      | 482.00     | 67.00       |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2543       | 639.00      | 85.00       | 512.00     | 212.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2544       | 696.00      | 70.00       | 538.00     | 228.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+

ที่มา : สถาบันปิโตรเลียมแห่งประเทศไทย

+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| การผลิต กา  |             |             |            |             |
| รนำเข้า การ |             |             |            |             |
| ส่งออก และก |             |             |            |             |
| ารบริโภคเบน |             |             |            |             |
| ซีน ของประเ |             |             |            |             |
| ทศไทย หน่วย |             |             |            |             |
|  : พันตันต่อปี |             |             |            |             |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| ปี          | การจัดหา     |             | การบริโภค   |             |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
|            | การผลิต      | การนำเข้า    | การบริโภค   | การส่งออก    |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2541       | 329.00      | 48.00       | 326.00     | 51.00       |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2542       | 394.00      | 22.00       | 276.00     | 140.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2543       | 463.00      | 46.00       | 294.00     | 215.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2544       | 509.00      | 2.00        | 321.00     | 190.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+

ที่มา : สถาบันปิโตรเลียมแห่งประเทศไทย

ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

3.5.1 ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมจากการดำเนินการโรงแยกก๊าซธรรมชาติ

ในการดำเนินการโรงแยกก๊าซธรรมชาติหน่วยที่ 1-3 ที่ตำบลมาบตาพุด จังหวัดระยอง และหน่วยที่
4 ที่อำเภอ ขนอม จังหวัดนครศรีธรรมราช ปตท.
ได้ตระหนักถึงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนที่อาศัยอยู่ในบริเวณใกล้เคียง
ดังนั้น ปตท. จึงได้ติดตามตรวจสอบคุณภาพสิ่งแวดล้อมอย่างต่อเนื่องและเคร่งครัด
โดยในช่วงก่อนการก่อสร้างจะจัดทำรายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม (Environmental
Impact Assessment)
ตามที่กำหนดไว้ในพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535
เพื่อเสนอต่อสำนักงานนโยบายและแผน
สิ่งแวดล้อม กระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และสิ่งแวดล้อม
โดยในรายงานดังกล่าวจะระบุมาตรการป้องกันและ
แก้ไขผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และมาตรการติดตามตรวจสอบผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
ซึ่งจนถึงปัจจุบัน ปตท. ยังคง
ติดตามตรวจสอบ บันทึกผล
และจัดทำรายงานผลการตรวจสอบคุณภาพสิ่งแวดล้อมเพื่อเสนอต่อสำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม
รวมถึงหน่วยงานอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง เช่น กรมโรงงานอุตสาหกรรม เป็นต้น อย่างสม่ำเสมอ
โดยจากการติดตามตรวจสอบคุณภาพสิ่งแวดล้อมของโรงแยกก๊าซธรรมชาติทั้ง 4 โรง
ตั้งแต่เปิดดำเนินการเป็นต้นมา ปรากฏว่าคุณภาพอากาศ คุณภาพเสียง คุณภาพน้ำ
และกากของเสียจากกระบวนการผลิต ล้วนอยู่ในเกณฑ์ที่ดีกว่ามาตรฐานที่กำหนดโดย
คณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ นอกจากนี้ โรงแยกก๊าซธรรมชาติขนอมยังได้รับรางวัล EIA
AWARDS โดยได้รับการ
คัดเลือกให้เป็นสถานประกอบการที่มีการจัดการและรักษาสภาพแวดล้อมตามกำหนดในรายงานผลการตรวจสอบคุณภาพสิ่งแวดล้อมดีเด่น
ซึ่งจัดโดยสำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อมเป็นเวลา 3 ปีติดต่อกันในช่วงปี 2542-2544

นอกจากการปฏิบัติตามกฎหมายข้างต้นแล้ว ปตท. ยังได้นำระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม หรือระบบ
ISO 14001 และระบบการจัดการชีวอนามัยและความปลอดภัย หรือ ระบบ มอก. 18000 มาใช้
โดยปัจจุบัน โรงแยกก๊าซธรรมชาติทั้ง
4 โรง ได้รับการรับรองระบบ ISO 14001 และระบบ มอก. 18000
จากสถาบันรับรองมาตรฐานไอเอสโอ (“สรอ.”)

3.5.2 ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมจากการดำเนินการท่อส่งก๊าซธรรมชาติ

ถึงแม้ว่าการดำเนินการก่อสร้างท่อส่งก๊าซธรรมชาติของ ปตท.
เกิดขึ้นก่อนที่กฎหมายเกี่ยวกับการจัดทำ
รายงานการวิเคราะห์ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม (Environmental Impact Assessment)
จะมีผลบังคับใช้ในปี 2539 อย่างไร-ก็ตาม ปตท.
ได้ให้ความสำคัญต่อสภาพแวดล้อมทั้งก่อนการก่อสร้าง ระหว่างการก่อสร้าง
และภายหลังการก่อสร้างมา
โดยตลอด โดยทำการศึกษาวิจัยถึงผลกระทบต่อสัตว์ป่าและสภาพป่าไม้
ตรวจวัดสิ่งแวดล้อมระหว่างการก่อสร้าง และ
ดำเนินการปรับสภาพพื้นที่ให้เข้าสู่สภาพเดิมเมื่อการฝังกลบท่อแล้วเสร็จ

สำหรับท่อส่งก๊าซธรรมชาติจากชายแดนไทย-สหภาพเมียนมาร์ที่บ้านอีต่องมายังจังหวัดราชบุรี
ซึ่งเริ่มก่อสร้างในปี 2540 นั้น ปตท. ได้จัดทำรายงานการวิเคราะห์ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
เพื่อเสนอต่อสำนักงานนโยบายและแผน
สิ่งแวดล้อมตามที่กำหนดไว้ในพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ.
2535 เช่นเดียวกับ
การดำเนินการของโรงแยกก๊าซธรรมชาติ
ซึ่งจากการติดตามตรวจสอบผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมตั้งแต่ปี 2540
เป็นต้นมาปรากฏว่าผลที่ได้อยู่ในเกณฑ์ที่ดีกว่ามาตรฐานที่กำหนดโดยคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ

เพื่อให้การดำเนินงานด้านสิ่งแวดล้อม อาชีวอนามัย และความปลอดภัยเป็นไปตามมาตรฐานสากล
หน่วยธุรกิจระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติของ ปตท. ทุกหน่วย จึงได้นำระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม
หรือระบบ ISO 14001 มาใช้ และอยู่ระหว่างการขอใบรับรอง มอก. 18000 จาก สรอ.

3.5.3 ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมจากการดำเนินการท่าเทียบเรือเพื่อขนส่งผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม

ในการก่อสร้างท่าเทียบเรือของ ปตท. เพื่อขนส่งผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม
ต้องมีการจัดทำรายงานการวิเคราะห์
ผลกระทบสิ่งแวดล้อม (Environmental Impact Assessment) ซึ่งระบุมาตรการป้องกัน
และแก้ไขผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
ตลอดจนดำเนินการติดตามตรวจสอบผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมอย่างต่อเนื่อง
ซึ่งจากการตรวจสอบดังกล่าว
ปรากฎผลอยู่ในเกณฑ์ที่ดีกว่ามาตรฐานที่กำหนดโดยคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติทั้งสิ้น

[1] ^(/ 1) บตท. ดำเนินการสำรวจและผลิตปิโตรเลียมผ่านบริษัท ปตท.
สำรวจและผลิตปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน) (“ปตท. สผ.”) ซึ่ง ณ วันที่ 310ธันวาคมม2544
บตท. ถือหุ้นร้อยละ 60.97

[2] ^(/ 1) แปลงสัมปทานยูโนแคล 2 ประกอบด้วย แหล่งกะพง ปลาทอง ปลาแดง สตูล
และบรรพต ส่วนแปลงสัมปทานยูโนแคล 3 ประกอบด้วย แหล่งฟูนาน จักรวาล โกมิน สุราษฎร์
ปลาหมึก ตราด และปะการัง

[3] ^(/ 2) ปัจจุบัน ยังไม่ได้ดำเนินการผลิต โดยในเดือนตุลาคม 2542
มีการลงนามในสัญญาขายก๊าซธรรมชาติที่ผลิตได้จากแปลงเอ 18 ในแหล่ง
เจดีเอ ระหว่าง บตท. และ Petroliam Nasional Berhad (“Petronas”)
ในฐานะผู้ซื้อก๊าซธรรมชาติ กับผู้ขายก๊าซธรรมชาติ ได้แก่
องค์กรร่วมไทย-มาเลเซีย (MTJA) และผู้ขายก๊าซธรรมชาติรายที่เหลือ
โดยในสัญญาได้ระบุให้เริ่มรับก๊าซธรรมชาติในช่วงไตรมาสที่ 3 ปี 2545 อย่างไรก็ตาม
ปัจจุบันโครงการก่อสร้างระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติไทย-มาเลเซีย ของบริษัท ทรานส์
ไทย-มาเลเซีย (ประเทศไทย) จำกัด ยังไม่ได้เริ่มดำเนินการ
เต่ความล่าช้าดังกล่าวถือเป็นเหตุสุดวิสัย
เนื่องจากเป็นการรอผลการอนุมัติรายงานผลกระทบสิ่งแวดล้อมต
ดังนั้น บตท. และ Petronas จึงยังไม่ต้องรับผิดชอบภาระ Take-or-Pay
ที่จะเกิดขึ้นจากเหตุสุดวิสัยดังกล่าว นอกจากนี้ ยังได้มีการลงนามใน Agreement Relating to
the Balancing of Natural Gas (สัญญายืมคืนก๊าซธรรมชาติ) ระหว่าง บตท. กับ
Petronas เมื่อวันที่ 30 ตุลาคม 2542 ซึ่งระบุว่า Petronas
จะเป็นผู้รับซื้อก๊าซธรรมชาติที่ผลิตได้จากแปลงเอ 18
และรับข้อผูกพันตามสัญญากับกลุ่มผู้ขายสำหรับการซื้อขายก๊าซธรรมชาติในระยะแรกจำนวน 390
ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวัน หลังจากนั้น บตท.
มีสิทธิที่จะเรียกรับก๊าซธรรมชาติเมื่อประเทศไทยมีความต้องการใช้ก๊าซธรรมชาติเพิ่มขึ้น
ซึ่งในที่สุดแล้ว บตท. และ Petronas จะรับก๊าซธรรมชาติในปริมาณที่เท่ากัน
และหากในกรณีที่ก๊าซธรรมชาติในแหล่งดังกล่าวหมดไปก่อนที่ บตท. จะรับในส่วนของตน Petronas
จะจัดหาก๊าซธรรมชาติของตนจากแหล่งข้างเคียงมาทดแทนให้ในส่วนที่ขาดไปตามราคาในสัญญา

[4] ^(/?) จากรายงานของสำนักงานคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ เมื่อวันที่ 11
มิถุนายน 2544 เรื่องการกำหนดราคาน้ำมันเชื้อเพลิงของไทย

[5] ¹

[6] ^(/1) จากรายงานของสำนักงานคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ เมื่อวันที่ 11
มิถุนายน 2544 เรื่องการกำหนดราคาน้ำมันเชื้อเพลิงของไทย

[7] ^(/ 1) จากรายงานของสำนักงานคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ เมื่อวันที่ 11
มิถุนายน 2544 เรื่องการกำหนดราคาน้ำมันเชื้อเพลิงของไทย

[8] ¹