2.  ปัจจัยเสี่ยง

________________________________________________________________________

ในสภาวะที่การดำเนินธุรกิจการบินพาณิชย์มีการแข่งขันอย่างรุนแรงในระดับโลก
ภาคการท่องเที่ยวหดตัวลงทั้งจากภาวะวิกฤติการเงินโลกและปัจจัยทางการเมืองภายในประเทศ
ประกอบกับความผันผวนจากปัจจัยเสี่ยงต่างๆ อาทิ ราคาน้ำมันเชื้อเพลิง
และอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ ส่งผลให้บริษัทฯ
ต้องมีกลไกการบริหารงานเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ และมีความระมัดระวังในการดำเนินธุรกิจอย่างมาก
เพื่อสร้างความแข็งแกร่งให้สามารถแข่งขันในสภาวะการณ์ดังกล่าวได้

ในการนี้ บริษัทฯ
ได้มุ่งให้ความสำคัญกับการบริหารความเสี่ยงขององค์กรทั้งปัจจัยภายในและภายนอกอย่างต่อเนื่อง
เพื่อสร้างความเชื่อมั่นแก่ผู้ถือหุ้นและผู้มีส่วนได้เสีย โดยระบุความเสี่ยงและจัดอันดับความสำคัญ
เพื่อวางมาตรการแก้ไข ควบคุม ป้องกัน อย่างมีประสิทธิภาพ เป็นระบบตามมาตรฐานสากล
และเป็นไปตามนโยบายของสำนักงานคณะกรรมการ
นโยบายรัฐวิสาหกิจ (สคร.) ทั้งนี้ เพื่อให้บริษัทฯ สามารถบรรลุวัตถุประสงค์ตามเป้าหมายที่วางไว้
พร้อมกันนั้น บริษัทฯ
มีนโยบายส่งเสริมให้ทุกฝ่ายขององค์กรใช้การบริหารความเสี่ยงเป็นเครื่องมือในการบริหารงาน
และเป็นหัวใจสำคัญที่ต้องคำนึงถึงตลอดกระบวนการทำงานจนฝังรากลึกกลายเป็นวัฒนธรรมขององค์กร
ซึ่งจะส่งผลให้เกิดความโปร่งใส เป็นธรรม ตรวจสอบได้
และเกิดประโยชน์สูงสุดต่อทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง
ซึ่งเท่ากับเป็นการส่งเสริมการกำกับดูแลกิจการที่ดีของบริษัทฯ อีกทางหนึ่งด้วย

ด้วยความมุ่งมั่นที่จะควบคุมดูแลให้การบริหารความเสี่ยงของบริษัทฯ มีประสิทธิภาพ
ครอบคลุมทุกกระบวนการธุรกิจ โดยมีคณะกรรมการบริหารความเสี่ยง (Risk Management
Committee) ทำหน้าที่กำหนดนโยบาย แนวทาง และกำกับดูแลการบริหารความเสี่ยงในองค์กร
ส่วนในระดับปฏิบัติงานได้มอบหมายให้ฝ่ายบริหารเป็นผู้กำกับดูแล
ส่งเสริมให้เกิดการปฏิบัติอย่างจริงจัง
รวมทั้งวางมาตรการควบคุมและจัดการปัจจัยความเสี่ยงทั้งในระดับองค์กรและระดับฝ่ายที่อยู่ในความรับผิดชอบให้อยู่ในระดับที่ยอมรับได้
หรือมั่นใจว่าบริษัทฯ จะไม่ได้รับความเสียหายและผลกระทบอย่างรุนแรง
โดยมีการรายงานความคืบหน้าและติดตามผลการควบคุมความเสี่ยงที่มีนัยสำคัญระดับองค์กรอย่างต่อเนื่องต่อคณะกรรมการฝ่ายบริหารงานนโยบาย
คณะกรรมการบริหารกลุ่มธุรกิจสนับสนุนการบิน คณะกรรมการบริหารความเสี่ยง
และคณะกรรมการบริษัทฯ เพื่อให้มีการบริหารจัดการและติดตามอย่างใกล้ชิด มีประสิทธิภาพ
และมั่นใจว่าสามารถดำเนินงานให้บรรลุวัตถุประสงค์และเป้าหมายที่กำหนดไว้

1. ความเสี่ยงจากอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวของประเทศไทย

การดำเนินธุรกิจของบริษัทฯ มีความสัมพันธ์กับธุรกิจอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวของประเทศโดยตรง
เนื่องจากผู้โดยสารส่วนใหญ่ของบริษัทฯ เป็นนักท่องเที่ยวที่มาท่องเที่ยวในภูมิภาคต่างๆ
ของประเทศไทย ดังนั้น ธุรกิจของบริษัทฯ
จึงขึ้นอยู่กับความแข็งแกร่งของอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวของประเทศ ปัจจัยภายนอกที่มีผลกระทบ
เช่น ภาวะเศรษฐกิจโลกจากวิกฤติการณ์ทางการเงินในประเทศสหรัฐอเมริกาและภาคพื้นยุโรป
ส่งผลให้นักท่องเที่ยวทั่วโลกชะลอการเดินทาง
กอปรกับสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่ 2009 หรือ H1N1
ที่แพร่ระบาดตั้งแต่เดือนมีนาคม 2552 จนถึงปัจจุบันยังมีการแพร่ระบาดอยู่
ทำให้มีผลกระทบต่อจำนวนผู้โดยสารที่เดินทางเข้าออกกลุ่มประเทศที่มีการ
แพร่ระบาดของโรค ซึ่งประเทศไทยเป็นหนึ่งในกลุ่มประเทศดังกล่าว นอกจากนี้
องค์การอนามัยโลกได้เตือนให้ระวังการแพร่ระบาดในระยะที่ 2 หรือระยะที่เชื้อโรคจะกลายพันธุ์
ในขณะที่วัคซีนสำหรับการรักษาโรค H1N1 กำลังอยู่ระหว่างการทดลองผล

บริษัทฯ ตระหนักถึงความสำคัญในเรื่องดังกล่าวจึงกำหนดมาตรการป้องกันอย่างต่อเนื่องและใกล้ชิด
โดยการจัดตั้งหน่วยพิเศษ Special Process Audit (SPA)
เพื่อติดตามและตรวจสอบการปฏิบัติงานของทุกหน่วยงานให้เป็นไปตามมาตรการ
การป้องกัน
เป็นการยืนยันและสร้างความมั่นใจแก่ผู้โดยสารในมาตรฐานและการให้บริการของการบินไทย
สำหรับปัจจัยภายในประเทศอันเกิดจากเหตุการณ์ปิดท่าอากาศยานสุวรรณภูมิเมื่อช่วงปลายปี 2551
ยังคงส่งผลกระทบอย่างต่อเนื่อง ต่อความเชื่อมั่นของนักท่องเที่ยวในปี 2552
แม้ว่าจะมีการดำเนินการเสริมสร้างความเชื่อมั่นแก่นักท่องเที่ยวมาโดยตลอด
ซึ่งคงต้องใช้เวลาในการฟื้นฟูภาพลักษณ์ของประเทศ

ฝ่ายขายของบริษัทฯ ได้เฝ้าติดตามและจัดกิจกรรมส่งเสริมการขายอย่างต่อเนื่อง
เพื่อสร้างความเชื่อมั่นและกระตุ้นการเดินทางของนักท่องเที่ยว นอกจากนี้ บริษัทฯ
ได้ร่วมมือกับการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (Tourism Authority of Thailand : TAT)
และสำนักงานส่งเสริมการประชุมนานาชาติ (Thailand Convention and Exhibition
Bureau : TCEB) และองค์กรเอกชนอื่นๆ เพื่อสนับสนุนให้มีการจัดประชุมในประเทศไทยเพิ่มขึ้น
อาทิ ร่วมกับ Starwood Hotel ในการจัด “Thailand Recovery MICE Lead Generation
Campaign 2009” ระหว่างเดือนมีนาคมถึงกันยายน 2552
ร่วมกับกรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กระทรวงสาธารณสุข ในการจัด
“Conference on Tradition Medicine in ASEAN Countries” รวมทั้งกับ SOS
Medical Tourism Service ในการจัด “The World Medical Health Tourism
Conference 2009” เป็นต้น ซึ่งจะส่งผลดีต่อการท่องเที่ยวไทยโดยรวม

 ความเสี่ยงจากความผันผวนของราคาน้ำมันอากาศยาน

เนื่องจากราคาน้ำมันอากาศยานซึ่งเป็นค่าใช้จ่ายหลักในการดำเนินธุรกิจการบินมีความผันผวนอย่างต่อเนื่อง
โดยในช่วงต้นปีระดับราคาน้ำมันฯ อยู่ที่ประมาณ 55 - 60 ดอลลาร์สหรัฐต่อบาร์เรล
และปรับตัวสูงขึ้นมาอยู่ที่ประมาณ 80 - 85 ดอลลาร์สหรัฐต่อบาร์เรลในช่วงไตรมาสที่ 4 ของปี
2552 ส่งผลให้บริษัทฯ ได้รับผลกระทบโดยตรง ซึ่งบริษัทฯ
ยังคงมีนโยบายประกันความเสี่ยงราคาน้ำมันอากาศยาน (Jet Fuel Price Hedging)
เพื่อลดความผันผวนของต้นทุนด้านน้ำมันอากาศยานในปริมาณที่เหมาะสมและต่อเนื่องพร้อมทั้งปรับปรุงประสิทธิภาพการบริหารจัดการการใช้น้ำมันอากาศยาน
(Fuel Management) อย่างต่อเนื่อง
รวมถึงดำเนินการให้มีการเรียกเก็บค่าธรรมเนียมน้ำมันอากาศยาน (Fuel Surcharge)
ในระดับที่เหมาะสมและทันต่อเหตุการณ์ ทั้งนี้
ขึ้นอยู่กับสภาวะการแข่งขันกับสายการบินในแต่ละเส้นทางบิน
เพื่อลดภาระค่าใช้จ่ายน้ำมันอากาศยานที่เพิ่มสูงขึ้น นอกจากนี้ บริษัทฯ
ได้เปิดทำการบินไปยังจุดบินใหม่ที่สามารถทำกำไรและยกเลิกเส้นทางบินที่มีผลดำเนินงานขาดทุน
เช่น เปิดทำการบินตรงในเส้นทางกรุงเทพฯ – ออสโล
และหยุดทำการบินชั่วคราวในเส้นทางบินตรงกรุงเทพฯ – โจฮันเนสเบิร์ก

2.  ความเสี่ยงจากความผันผวนของอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ

จากการที่บริษัทฯ มีรายได้เป็นเงินตราต่างประเทศกว่า 40 สกุล คิดเป็นร้อยละ 72
ของรายได้รวมทั้งหมด ในขณะที่มีหนี้สินและค่าใช้จ่ายใน 4 สกุลหลัก ได้แก่ ดอลลาร์สหรัฐ (USD)
เยน (JPY) ยูโร (EUR) และบาท (THB) บริษัทฯ
จึงได้ดำเนินการบริหารความเสี่ยงอันเนื่องจากความผันผวนของอัตราแลกเปลี่ยน
เพื่อรองรับความผันผวนของตลาดเงินซึ่งเป็นปัจจัยภายนอกที่ไม่สามารถควบคุมได้ บริษัทฯ
ได้ดำเนินการโดยใช้หลักการ Natural Hedging คือ
การจัดให้รายจ่ายเป็นเงินสกุลเดียวกับรายได้มากที่สุด
และการปรับโครงสร้างเงินกู้ในสกุลเงินต่างๆ ให้สอดคล้องกับสกุลเงินของเงินสดสุทธิจาก
การดำเนินการ (Net Operating Cash Flow) พร้อมๆ
กับลดความเสี่ยงของการมีหนี้เป็นเงินสกุลต่างประเทศมากเกินไป
โดยการมีหนี้สกุลบาทด้วยส่วนหนึ่ง
เพื่อลดความผันผวนของรายการผลกำไร/ขาดทุนจากอัตราแลกเปลี่ยนในงบการเงิน
ด้วยการวางแผนในการจัดหาเงินทุนและการใช้เครื่องมือทางการเงินในการทำธุรกรรมที่เหมาะสม
ได้แก่ Cross Currency Swap (CCS) ในช่วงที่ตลาดเงินเอื้ออำนวย โดย ณ 31 ธันวาคม
2552 บริษัทฯ มีสัดส่วนเงินกู้ในสกุลหลักภายหลังจากการทำ CCS ดังนี้ USD : EUR : JPY :
THB = 2 : 39 : 11 : 48 (ไม่รวมภาระผูกพันค่าเช่าเครื่องบินเพื่อการดำเนินงาน)

4.  ความเสี่ยงจากการที่บริษัทฯ มีข้อพิพาททางกฎหมาย

บริษัทฯ ถูกสอบสวน กล่าวหา และฟ้องร้อง กระทำละเมิดร่วมกับสายการบินอื่นๆ
กำหนดค่าธรรมเนียมพิเศษเพื่อ
ชดเชยค่าน้ำมัน (Fuel surcharge) และค่าธรรมเนียมอื่นๆ
อันเป็นการละเมิดกฎหมายแข่งขันทางการค้า

  กรณีถูกสอบสวน

-   บริษัทฯ ถูกกระทรวงยุติธรรมสหรัฐ (Department of Justice)
    สอบสวนกรณีกระทำละเมิดต่อกฎหมายป้องกัน การผูกขาดทางการค้าของสหรัฐอเมริกา
    ซึ่งยังไม่ทราบว่าบริษัทฯ จะถูกแจ้งข้อกล่าวหาหรือไม่เพียงใด

กรณีถูกกล่าวหา

-   บริษัทฯ ถูกคณะกรรมาธิการประชาคมยุโรป (Commission of the European
    Communities) กล่าวหาว่า กระทำละเมิดต่อกฎหมายประชาคมยุโรป (EU Law)
    ซึ่งยังไม่มีการระบุจำนวนเงินค่าปรับจนกว่าคณะกรรมาธิการประชาคมยุโรปจะชี้ขาดว่าบริษัทฯ
    เป็นฝ่ายผิดและกำหนดค่าปรับที่บริษัทฯ ต้องชำระต่อไป

-   บริษัทฯ ถูกตรวจสอบโดยทางการของประเทศสาธารณรัฐเกาหลี (Korea Fair Trade
    Commission : KFTC) และได้รับรายงานผลการสอบสวน (Examiner’s Report)
    ซึ่งแนะนำให้ KFTC ตั้งข้อกล่าวหาต่อบริษัทฯ
    ว่ากระทำผิดกฎหมายป้องกันการผูกขาดทางการค้าของประเทศสาธารณรัฐเกาหลี
    ขณะนี้อยู่ระหว่างการจัดทำข้อโต้แย้งรายงานการสอบสวนดังกล่าว

  กรณีถูกฟ้องร้องดำเนินคดี

-   กลุ่มผู้ขนส่งทางอากาศและกลุ่มผู้โดยสารฟ้องร้องต่อศาลแพ่งในประเทศสหรัฐอเมริกากล่าวหาว่าบริษัทฯ
    ร่วมกับสายการบินอื่นกำหนดราคาค่าโดยสารและค่าระวางการขนส่ง ค่าธรรมเนียมพิเศษต่างๆ
    อันเป็นการละเมิดกฎหมาย Antitrust ของประเทศสหรัฐอเมริกา
    ขณะนี้อยู่ระหว่างการรวบรวมข้อมูลเพื่อโต้แย้งข้อกล่าวหาก่อนที่จะเข้าสู่
    การสืบพยานต่อไป ดังนั้น จึงยังไม่มีการระบุจำนวนเงินค่าเสียหายที่เรียกร้อง

-   บริษัทฯ ถูกทางการออสเตรเลีย (Australian Competition and Consumer
    Commission : ACCC) ฟ้องคดีอาญากล่าวหาว่าบริษัทฯ
    กระทำละเมิดกฎหมายป้องกันการผูกขาดทางการค้าของประเทศออสเตรเลีย
    โดยยังไม่ได้ระบุค่าปรับและค่าเสียหายที่เรียกร้องมา

-   บริษัทฯ ถูกทางการนิวซีแลนด์ (New Zealand Commerce Commission : NZCC)
    ฟ้องคดีอาญากล่าวหาว่าบริษัทฯ
    กระทำละเมิดกฎหมายป้องกันการผูกขาดทางการค้าของประเทศนิวซีแลนด์
    โดยยังไม่ได้ระบุค่าปรับและค่าเสียหายที่เรียกร้องมา

อย่างไรก็ตาม ภายหลังจากที่บริษัทฯ ได้รับหนังสือจากคณะกรรมาธิการประชาคมยุโรปในปี พ.ศ.
2551 แล้ว บริษัทฯ
ได้จัดทำคู่มือและแนวปฏิบัติในการดำเนินการต่างๆ แจกจ่ายให้แก่พนักงาน
เพื่อป้องกันมิให้พนักงานปฏิบัติหน้าที่อันมีลักษณะเสี่ยงต่อการกระทำผิดต่อกฎหมายภายในประเทศต่างๆ
ซึ่งรวมถึงกฎหมายที่เกี่ยวกับการผูกขาดทางการค้าด้วย

5. ความเสี่ยงจากระเบียบ EU Emission Trading Scheme

จากการที่สหภาพยุโรป (European Commission/ EU)
ได้ออกระเบียบการซื้อขายสิทธิในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกหรือก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂ )
สำหรับการบิน (Emission Trading Scheme/ETS)
และนำมาใช้กับสายการบินที่บินเข้ายุโรปในปี พ.ศ. 2555 เป็นต้นไป โดยมีข้อกำหนดว่า
สายการบินที่ทำการบินเข้ายุโรปในปีดังกล่าวจะต้องจำกัด
การปลดปล่อย CO₂ ให้เท่ากับปริมาณ CO₂ ที่ปลดปล่อยในปีฐาน คือ พ.ศ. 2547 – 2549
หรืออีกนัยหนึ่งคือ การจำกัดมิให้ สายการบินเติบโตและมิให้ปลดปล่อยสารพิษมากกว่าปีดังกล่าว
ดังนั้น หากสายการบินใดเติบโตเกิน จะต้องทดแทนด้วยคาร์บอนเครดิตในรูป CERs (Certified
Emission Reduction) ซึ่งเมื่อวันที่ 31 สิงหาคม 2552 บริษัทฯ
ได้เริ่มส่งแผนการใช้น้ำมันและปริมาณ CO₂ ให้แก่ Deutsche
Emissionhandelsstelle/DEHSt ซึ่งเป็นผู้ดูแลบริษัทฯ ในเรื่อง Emission Trading ของ
EU และเตรียมส่งข้อมูลของปี พ.ศ. 2553 เพื่อให้ DEHSt นำไปใช้เป็นฐานข้อมูลในเรื่องนี้

บริษัทฯ ได้กำหนดแผนกลยุทธ์เพื่อตอบสนองข้อกำหนดดังกล่าว
โดยบริหารการลดปริมาณก๊าซเรือนกระจกที่ปลดปล่อยทั้งหมดของบริษัทฯ โดยดำเนินตามหลักของ
IATA คือ Technology, Infrastructure, Operations และ Market Based Measure
ซึ่งจะต้องมีการลงทุนและมีความเกี่ยวข้องกับฝ่ายต่างๆ ทั้งในและนอกบริษัทฯ อย่างกว้างขวาง

ข้อกำหนด ETS ของ EU เป็นข้อกำหนดที่ส่งผลกระทบให้บริษัทฯ ต้องเสียค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้น
เนื่องจากสายการบิน
ทุกสายรวมทั้งบริษัทฯ มีการเติบโต และปลดปล่อย CO₂ เกินกว่าปีฐานคือปี พ.ศ. 2547 - 2549
บริษัทฯ จึงได้วางแผนในการเตรียมค่าใช้จ่ายสำหรับการจัดหาคาร์บอนเครดิตมาชดเชย
โดยค่าใช้จ่ายนี้จะมีปริมาณการใช้น้ำมันและการเผาผลาญ CO₂ ของเที่ยวบินในยุโรปของบริษัทฯ
ในปี พ.ศ. 2553 เป็นตัวแปรหลัก ซึ่งบริษัทฯ
กำลังวางแผนหาความได้เปรียบในเรื่องดังกล่าวเพื่อลดค่าใช้จ่ายที่จะเกิดขึ้น

6. ความเสี่ยงจากความผันผวนของอัตราดอกเบี้ย

บริษัท ฯ มีภาระต้องชำระดอกเบี้ยจากการกู้เงินในการลงทุน บริษัทฯ
จึงได้ทำการบริหารความเสี่ยงทางการเงิน
โดยพิจารณาปรับโครงสร้างหนี้ด้วยการนำเครื่องมือทางการเงิน ได้แก่ Interest Rate Swap
(IRS) มาใช้ในการแปลงอัตราดอกเบี้ย
จากอัตราดอกเบี้ยลอยตัวที่คาดว่าจะปรับสูงขึ้นมาเป็นอัตราดอกเบี้ยคงที่ที่อยู่ในอัตราต่ำ
โดยอาศัยจังหวะที่อัตราดอกเบี้ยในตลาดอยู่ในระดับต่ำและมีแนวโน้มที่จะสูงขึ้นในอนาคต
เพื่อลดความเสี่ยงจากการปรับตัวสูงขึ้นของต้นทุนทางการเงินของบริษัทฯ

จากการบริหารความเสี่ยงดังกล่าว ทำให้บริษัทฯ มีหนี้สินที่มีอัตราดอกเบี้ยคงที่เพิ่มขึ้น โดย ณ
สิ้นเดือนธันวาคม 2552 บริษัทฯ มีหนี้สินที่มีอัตราดอกเบี้ยคงที่คิดเป็นร้อยละ 50
ของภาระหนี้สินทั้งหมด (ไม่รวมภาระผูกพันค่าเช่าเครื่องบินเพื่อ
การดำเนินงาน) และมีอัตราดอกเบี้ยเฉลี่ยเท่ากับร้อยละ 3.38

(หน่วย : ล้านบาท)