4.  การวิจัยและพัฒนา

การวิจัยและพัฒนาเป็นเครื่องมือที่สำคัญในการสร้างความเป็นเลิศในเชิงธุรกิจ
และสร้างความสามารถในการแข่งขันให้กับองค์กร ปตท. จึงได้ยกระดับศูนย์วิจัยและพัฒนาของ
ปตท. เป็นสถาบันวิจัยและเทคโนโลยี ปตท. ในปีพ.ศ. 2540
โดยลงทุนสร้างห้องปฏิบัติการที่ทันสมัยที่สุดแห่งหนึ่งในเอเชีย พร้อมอาคารสำนักงาน
และอาคารฝึกอบรม ณ อำเภอวังน้อย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นเงินรวมทั้งสิ้น ประมาณ
1,600 ล้านบาท โดยมีวัตถุประสงค์ให้เป็นสถาบันวิจัยและเทคโนโลยี ด้านพลังงาน
ปิโตรเลียมและปิโตรเคมีระดับชาติของประเทศ มีภารกิจสำคัญในการสนับสนุนการดำเนินธุรกิจของ
ปตท. และบริษัทในกลุ่มปตท. และเสริมสร้างขีดความสามารถในการแข่งขันโดยคำนึงถึงคุณภาพ
ความปลอดภัย และสิ่งแวดล้อม

สถาบันวิจัยและเทคโนโลยี ปตท. มุ่งเน้นการวิจัยและพัฒนาด้านผลิตภัณฑ์จากปิโตรเลียม เช่น
ก๊าซธรรมชาติ น้ำมันเชื้อเพลิงและน้ำมันหล่อลื่นสำหรับภาคยานยนต์และอุตสาหกรรม
การพัฒนาเทคโนโลยีในกระบวนการผลิต
ตลอดจนแก้ไขปัญหาและให้บริการทางเทคนิคแก่กลุ่มธุรกิจและลูกค้า
ทั้งได้ติดตามเทคโนโลยีและนวัตกรรมใหม่
ประกอบกับสร้างพันธมิตรด้านวิชาการร่วมกับหน่วยงานภาคการศึกษา ภาครัฐ ภาคเอกชน
ทั้งภายในและต่างประเทศ เพื่อเสริมสร้างความรู้ด้านปิโตรเลียม ปิโตรเคมี
ผลการศึกษาวิจัยที่เชื่อถือได้
บูรณาการและสร้างสรรค์ผลงานวิจัยเป็นทางเลือกในการดำเนินธุรกิจใหม่ๆ ให้กับ
ปตท.และบริษัทในกลุ่มปตท. โดยเน้นการนำก๊าซธรรมชาติมาใช้ประโยชน์ ตลอดจนทำการวิจัย
ตรวจสอบ วิเคราะห์ด้านสิ่งแวดล้อมให้แก่หน่วยปฏิบัติการต่างๆ ในกลุ่มธุรกิจของ ปตท.
และเสนอมาตรการลดผลกระทบหรือแก้ไข
เพื่อป้องกันและลดปัญหาสิ่งแวดล้อมที่กระทบต่อการดำเนินธุรกิจและชุมชนใกล้เคียง

อนึ่ง ด้วยการเล็งเห็นความสำคัญของการวิจัยพัฒนาพลังงานทดแทนในอนาคต ปตท.
จึงได้มีการติดตามเทคโนโลยีด้านพลังงานอย่างใกล้ชิด
เพื่อเตรียมความพร้อมก่อนที่จะพัฒนานำมาใช้ในเชิงพาณิชย์เช่น เชื้อเพลิงชีวภาพ
ก๊าซธรรมชาติเหลว ไฮโดรเจน การสังเคราะห์น้ำมันจากก๊าซฯ (Gas-to-Liquids)
การสังเคราะห์น้ำมันจากชีวมวล (Biomass-to-Liquids), การแปลงขยะเป็นพลังงาน (Waste
to Energy) พลังงานแสงอาทิตย์ พลังงานลม เป็นต้น นอกจากนั้น
ยังให้บริการวิจัยและทดสอบแก่บริษัทในเครือและหน่วยงานภายนอก
และให้บริการด้านเทคนิคแก่สังคมอย่างต่อเนื่อง อาทิ โครงการปรับแต่งเครื่องยนต์
เพื่อลดมลพิษและประหยัดพลังงานโดยไม่คิดค่าใช้จ่าย

การดำเนินงานของสถาบันฯ ภายใต้ระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม ISO 14001
เพื่อพัฒนาและปรับปรุงการดำเนินงานให้เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ไม่ก่อมลพิษต่อสิ่งแวดล้อมและชุมชน
และยกระดับมาตรฐานห้องปฏิบัติการทดสอบของสถาบันฯ ให้สูงขึ้นโดยใช้มาตราฐาน มอก. 17025
(ข้อกำหนดทั่วไปว่าด้วยความสามารถของห้องปฏิบัติการทดสอบและห้องปฏิบัติการสอบเทียบ)
ซึ่งอยู่ระหว่างขอการรับรองจาก สมอ.

งานวิจัยที่สำคัญของสถาบันฯ ได้แก่
การวิจัยเพื่อส่งเสริมการใช้ก๊าซธรรมชาติซึ่งเป็นเชื้อเพลิงสะอาดเป็นเชื้อเพลิงทดแทน
โดยได้วิจัยและพัฒนานำก๊าซธรรมชาติอัด (Compressed Natural Gas)
มาใช้กับยานพาหนะหรือรู้จักกันในนาม NGV (Natural Gas for Vehicles)
ซึ่งสามารถลดมลพิษทางอากาศลงได้ในระดับหนึ่ง และได้รับการสนับสนุนจากภาครัฐ
จึงมีการขยายผลเพื่อใช้กับรถยนต์โดยสาร ขสมก. และรถแท็กซี่ เนื่องจาก NGV
มีราคาต่ำกว่าน้ำมันเบนซินและดีเซลมาก ปตท.
จึงได้สนองความต้องการนี้ด้วยการสร้างสถานีบริการก๊าซธรรมชาติอัดเพิ่มอย่างต่อเนื่องทั้งในกรุงเทพและต่างจังหวัด
ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2549 มีสถานีบริการก๊าซธรรมชาติอัด 102 สถานี
ขณะนี้ประเทศไทยมีรถยนต์เครื่องยนต์ก๊าซธรรมชาติโดยเฉพาะแล้วแต่ยังมีจำนวนน้อย
ดังนั้นการใช้ก๊าซธรรมชาติเป็นเชื้อเพลิงจึงต้องพึ่งพาอุปกรณ์ดัดแปลง (Conversion kit)
เพิ่มกับรถยนต์เบนซิน เพื่อให้สามารถใช้สลับไปมาระหว่างก๊าซธรรมชาติกับน้ำมันเบนซินได้ สถาบันฯ
จึงได้ทำการศึกษา วิจัย
หาแนวทางในการปรับปรุงชุดอุปกรณ์ดังกล่าวให้เหมาะสมกับการใช้งานในประเทศ
โดยทดสอบในรถยนต์ที่ใช้งานได้จริง 2 รุ่นหลักและกำลังทดสอบเพิ่มอีก 1 รุ่น
เพื่อให้ครอบคลุมรถยนต์ส่วนใหญ่ที่มีใช้ในประเทศ
พร้อมทั้งคิดค้นและพัฒนาอุปกรณ์จ่ายเชื้อเพลิงอิเล็กทรอนิกส์สำหรับยานยนต์ก๊าซธรรมชาติ
เพื่อลดต้นทุนค่าดัดแปลงติดตั้งชุดอุปกรณ์ก๊าซธรรมชาติสำหรับยานยนต์
รวมทั้งการศึกษาและวิจัยเพื่อปรับปรุงคุณภาพก๊าซให้เหมาะสำหรับการนำมาใช้กับยานพาหนะ
ทำให้มีประสิทธิภาพการขับขี่เหมาะสมกับสภาพการใช้งานยิ่งขึ้น
และได้ร่วมมือกับการรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) และกระทรวงพลังงาน
ทดลองนำก๊าซธรรมชาติมาใช้กับรถไฟ
โดยการปรับเปลี่ยนเครื่องยนต์รถไฟให้สามารถใช้ก๊าซธรรมชาติแบบเชื้อเพลิงร่วมแล้วเสร็จเมื่อ
เมษายน 2549 ที่ผ่านมา
พบว่าก๊าซธรรมชาติสามารถใช้ทดแทนน้ำมันดีเซลในรถไฟได้โดยเฉลี่ยร้อยละ 31
สามารถประหยัดค่าเชื้อเพลิงได้เฉลี่ย 2,500 บาทต่อเที่ยว
แต่ต้องพิจารณาค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องเช่น การขนส่งก๊าซธรรมชาติ การบำรุงรักษาเครื่องยนต์
เป็นต้น ก่อนนำมาประยุกต์ใช้ในเชิงพาณิชย์ต่อไป

นอกจากนี้ ปตท. ได้ริเริ่มโครงการใหม่ๆ
ในการนำก๊าซธรรมชาติมาใช้ประโยชน์สูงสุดและหลากหลายมากยิ่งขึ้น อาทิ
โครงการทดลองนำก๊าซธรรมชาติมาใช้กับเรือประมง เรือด่วน และเรือข้ามฟาก ซึ่งสถาบันวิจัยฯ
ได้มีส่วนร่วมโครงการเหล่านี้ในการทดสอบ วิเคราะห์ข้อมูล
และสรุปผลการใช้งานก๊าซธรรมชาติในเรือดังกล่าว อีกทั้งนักวิจัยของสถาบันฯ
ได้รับเชิญเป็นวิทยากรในการสัมมนา การฝึกอบรม การให้ความรู้
และการแก้ใขปัญหาการใช้ก๊าซธรรมชาติเป็นเชื้อเพลิง สนับสนุนการดำเนินธุรกิจของ ปตท.
มาโดยตลอด
โครงการนำร่องการนำก๊าซธรรมชาติมาใช้ในระบบผลิตไฟฟ้าโดยใช้เครื่องยนต์ก๊าซและนำความร้อนจากไอเสียมาทำความเย็น
(Combined Heat and Power) ณ สถาบันวิจัยและเทคโนโลยี ปตท. ณ อำเภอวังน้อย
จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เพื่อเป็นตัวอย่างการอนุรักษ์พลังงาน การลดต้นทุนด้านพลังงาน
การทดสอบประสิทธิภาพการประหยัดพลังงาน คาดว่าจะแล้วเสร็จภายในปี 2550
เมื่อแล้วเสร็จโครงการจะขยายผลไปสู่การลดต้นทุนการผลิตกระแสไฟฟ้า
ขยายตลาดก๊าซธรรมชาติและขยายผลในเชิงพาณิชย์ต่อไป นอกจากนี้
ยังทำการศึกษาผลกระทบในเครื่องยนต์ดีเซลที่ปรับแต่งเป็นระบบเชื้อเพลิงร่วม (Diesel Dual
Fuel Engine) ต่อการเผาไหม้ สมรรถนะเครื่องยนต์ และมลพิษไอเสีย
การวิจัยในการผลิตไฮโดรเจนจากก๊าซธรรมชาติของ ปตท.
เพื่อใช้ประโยชน์ในเซลล์เชื้อเพลิงในลักษณะ Co-Generation สำหรับประเทศไทย
การนำก๊าซธรรมชาติมาใช้เป็นเชื้อเพลิงอย่างเหมาะสมจะช่วยลดการขาดดุลในการนำเข้าน้ำมันเชื้อเพลิง
ลดปัญหามลพิษในอากาศอันนำไปสู่การลดค่าใช้จ่ายในด้านการรักษาพยาบาลจากความเจ็บป่วยอันเกิดจากปัญหามลพิษและมีสุขภาพที่ดีได้
นอกจากนี้ยังได้ดำเนินการสร้างห้องปฏิบัติการทดสอบมลพิษไอเสียของเครื่องยนต์ (Heavy Duty
Engine Emission Test)
เพื่อสนับสนุนและรองรับการขยายตัวด้านการใช้ก๊าซธรรมชาติและไบโอดีเซลในภาคขนส่งของประเทศ
ยิ่งไปกว่านั้น สถาบันวิจัยฯ
กำลังทำการศึกษาความเหมาะสมในการเปลี่ยนสภาวะก๊าซธรรมชาติให้เป็นของเหลว (LNG)
และหรือก๊าซธรรมชาติอัดเหลว LCNG เพื่อสะดวกสำหรับการขนส่งไปใช้ประโยชน์ในสถานที่ต่างๆ
ได้อย่างทั่วถึง เพื่อให้การใช้ประโยชน์ก๊าซธรรมชาติแพร่หลายและเกิดประโยชน์สูงสุด

การวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม ไม่ว่าจะเป็นก๊าซธรรมชาติ น้ำมันเชื้อเพลิงหรือสารหล่อลื่น
สถาบันวิจัยฯ มีปรัชญาในการพัฒนาให้ได้ผลิตภัณฑ์สะอาดที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมเช่น
ได้ทำการวิจัยเพื่อหาสารเพิ่มค่าออกเทนในน้ำมันเบนซินแทนสารตะกั่ว และตัดสินใจนำสาร Methyl
Tertiary Butyl Ether (MTBE) มาใช้แทนสารตะกั่วเป็นรายแรกของประเทศ ทำให้ ปตท.
เป็นผู้นำในการจำหน่ายน้ำมันไร้สารตะกั่วรายแรกของประเทศไทย
และนำไปสู่การยกเลิกการใช้น้ำมันเบนซินผสมสารตะกั่วของประเทศในที่สุด รวมทั้งทำการศึกษา
วิจัยด้านคุณภาพของน้ำมันเชื้อเพลิง และผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ผลิตภัณฑ์เชื้อเพลิงของ ปตท.
ที่จำหน่ายล้วนแต่ผ่านการวิจัยและพัฒนาแล้วว่ามีคุณภาพสูง เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม นอกจากนี้
สถาบันฯ ยังได้นำผลการวิจัยเสนอหน่วยงานของรัฐที่มีหน้าที่กำหนดมาตรฐานคุณภาพน้ำมันเชื้อเพลิง
เพื่อใช้เป็นข้อมูลประกอบในการปรับปรุงข้อกำหนดคุณภาพน้ำมันเชื้อเพลิงของประเทศ
เพื่อลดปัญหาด้านมลพิษทางอากาศต่อไป

ในภาวะวิกฤตด้านพลังงาน โดยเฉพาะราคาน้ำมันซึ่งมีแนวโน้มสูงขึ้น ปตท.
ตระหนักว่าราคาน้ำมันคงจะไม่ลดต่ำลงเช่นในอดีต
และการนำผลิตผลทางการเกษตรมาพัฒนาเป็นเชื้อเพลิงทดแทนสามารถช่วยเหลือเกษตรกรให้มีรายได้เพิ่มขึ้น
ลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงจากต่างประเทศ รวมทั้งสร้างความมั่นคงด้านพลังงานของประเทศได้ส่วนหนึ่ง
จึงได้ดำเนินการวิจัยและทดลองนำน้ำมันเบนซินผสมกับเอทานอล หรือแอลกอฮอล์จากพืช
พบว่าสามารถลดปัญหามลพิษลงได้ในระดับหนึ่ง และทดแทนสารเพิ่มค่าออกเทน (MTBE)
ที่นำเข้าจากต่างประเทศได้ จึงนำออกจำหน่ายในชื่อน้ำมันแก๊สโซฮอล์ ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2528
หลังจากนั้นทำการวิจัยร่วมกับโครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดามาอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ปี พ.ศ.
2535 จนกระทั่งสามารถพัฒนาสูตรที่เหมาะสมสำหรับประเทศไทย
ไม่ก่อปัญหาให้กับอุปกรณ์ภายในเครื่องยนต์
ดังนั้นเมื่อรัฐบาลได้ให้ความเห็นชอบในการนำน้ำมันแก๊สโซฮอล์ออกจำหน่าย ปตท.
จึงได้มีส่วนร่วมในการพัฒนาข้อกำหนดคุณภาพน้ำมันแก๊สโซฮอล์ร่วมกับหน่วยงานของรัฐ
และเป็นบริษัทน้ำมันแห่งแรกของประเทศอีกเช่นกันที่จำหน่ายน้ำมันแก๊สโซฮอล์
โดยจำหน่ายในราคาต่ำกว่าน้ำมันเบนซินลิตรละ 1.50 บาท ณ เดือน ธันวาคม 2549
มีสถานีบริการน้ำมันแก๊สโซฮอล์รวม 1,211 แห่งทั่วประเทศ
นอกจากนี้ได้ทำการวิจัยเพิ่มเติมในส่วนของการใช้น้ำมันแก๊สโซฮอล์กับรถยนต์ที่ใช้ระบบจ่ายเชื้อเพลิงแบบคาร์บิวเรเตอร์
เพื่อหาแนวทางการปรับแต่งให้รถยนต์ดังกล่าวสามารถใช้น้ำมันแก๊สโซฮอล์ได้
ซึ่งสนับสนุนนโยบายการส่งเสริมการใช้น้ำมันแก๊สโซฮอล์ของรัฐ

จากการที่น้ำมันปาล์มล้นตลาดในปี พ.ศ. 2544 การส่งไปจำหน่ายในต่างประเทศมีราคาต่ำ
รัฐบาลได้มอบหมายให้ ปตท.
ทำการศึกษาวิจัยการนำน้ำมันปาล์มมาผสมกับน้ำมันดีเซลเพื่อใช้เป็นน้ำมันเชื้อเพลิงทดแทนน้ำมันดีเซล
และพบสูตรที่เหมาะสมได้คุณภาพน้ำมันดีเซลตามข้อกำหนดคุณภาพของรัฐ
จึงได้นำออกทดลองจำหน่ายในชื่อดีเซลปาล์ม
(น้ำมันปาล์มบริสุทธิ์ผสมกับน้ำมันดีเซลในสัดส่วนน้ำมันปาล์มบริสุทธิ์ไม่เกินร้อยละ 10 โดยปริตมาตร)
และมีการวิจัยและพัฒนาน้ำมัน Biodiesel จากวัตถุดิบชนิดต่างๆ เช่น
น้ำมันปาล์มและน้ำมันพืชที่ใช้แล้ว
รวมทั้งคัดเลือกสารต่อต้านการเกิดออกซิเดชั่นและอัตราการผสมที่เหมาะสมสำหรับผลิตออกจำหน่าย
ปัจจุบันได้พัฒนาปรับปรุงสูตรเป็นน้ำมันไบโอดีเซลผสมน้ำมันดีเซลในอัตราส่วน 5 ต่อ 95 ตามลำดับ
(Biodiesel B5) ออกจำหน่ายในเชิงพาณิชย์ใช้ชื่อว่า พีทีที ไบโอดีเซล
ผลิตภัณฑ์ดังกล่าวจำหน่ายในราคาต่ำกว่าน้ำมันดีเซลลิตรละ 50 สตางค์ ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2549
มีจำนวน 114 สถานี
นอกจากนี้ยังได้ร่วมมือกับบริษัทผู้ผลิตรถยนต์ระดับสากลในการวิจัยและทดสอบผลกระทบของเชื้อเพลิงดังกล่าวต่อประสิทธิภาพของเครื่องยนต์
การใช้น้ำมันเชื้อเพลิงและการปล่อยสารมลพิษ
เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้ผู้บริโภคและบริษัทผู้ผลิตรถยนต์ต่อไป และปตท.
ยังมีแผนการลงทุนก่อสร้างโรงงานผลิตไบโอดีเซลนำร่อง (Biodiesel Pilot Plant)
โดยใช้วัตถุดิบชนิดต่างๆ คาดว่าจะแล้วเสร็จในปี 2550 นอกจากนี้ยังได้ดำเนินการวิจัยร่วมกับ
มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บริษัท โตโยต้า มอเตอร์ ประเทศไทย จำกัด และบริษัท โตโยต้า
เทคนิคเคิล เซ็นเตอร์ เอเชียแปซิฟิค (ประเทศไทย) จำกัดในการศึกษาวิจัยการเพาะปลูก
การผลิตและการใช้น้ำมันไบโอดีเซลจากสบู่ดำ

ในส่วนของน้ำมันหล่อลื่น สถาบันฯ
ได้ทำการพัฒนาน้ำมันหล่อลื่นยานยนต์และอุตสาหกรรมออกมาอีกหลายประเภทเพื่อให้ครอบคลุมการใช้งานทุกด้านและยืดอายุการใช้งานรวมถึงเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
นอกจากนี้ยังเป็นผู้นำในการใช้ มาตรฐานสากลล่าสุดคือ API SM
ออกจำหน่ายเป็นรายแรกของประเทศ ในชื่อ PTT Performa Synthetic
ให้สนองตอบความก้าวหน้าด้านเทคโนโลยีของยานยนต์และยืดอายุการใช้งาน
การวิจัยพัฒนาผลิตภัณฑ์หล่อลื่น สถาบันฯ ได้มีการพัฒนาสายผลิตภัณฑ์ให้หลากหลายขึ้น ในปี 2549
ปตท. ได้ริเริ่มและคิดค้นน้ำมันหล่อลื่น Performa Gasohol ที่ผ่านมาตรฐาน API SM และ
ILSAC GF-4
ซึ่งมีคุณสมบัติพิเศษที่ช่วยประหยัดเชื้อเพลิงสำหรับยานยนต์ที่ใช้เชื้อเพลิงแก๊สโซฮอล์และเพิ่มความมั่นใจในการใช้งานแก๊สโซฮอล์และมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น
ได้แก่ Performa Super Synthetic สำหรับรถยนต์เบนซิน และ Dynamic Synthetic
สำหรับรถยนต์ดีเซล และได้ออกผลิตภัณฑ์หล่อลื่น Performa NGV
ซึ่งพัฒนาสำหรับรถยนต์เบนซินที่ใช้เชื้อเพลิง NGV ที่ผ่านมาตรฐานสากล
และยังใช้สารเติมแต่งที่เหมาะสมทำให้เครื่องยนต์มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้นโดยสามารถรองรับการความต้องการของผู้ใช้
และออกผลิตภัณฑ์ PTT NEEDELLA สำหรับอุตสาหกรรมสิ่งทอ
นอกจากนี้ได้ปรับปรุงสูตรน้ำมันหล่อลื่นและออกผลิตภัณฑ์อื่นๆ อีกหลายรายการดังนี้ PTTSUTECH,
PTT Hi – Cool Al, PTT Moly EP Grease, PTT Taxi Oil X, Challenger 4T – AT
และ Challenger Gear – AT โดยสอดคล้องกับความต้องการของผู้บริโภค
ทั้งนี้ผลิตภัณฑ์หล่อลื่นของ ปตท.
จึงครอบคลุมความต้องการของตลาดและมีคุณภาพเหนือคู่แข่งในตลาดหลายราย
และจำหน่ายในราคาที่เหมาะสมและเป็นธรรม

ในสายการผลิตหรือปฏิบัติการของ ปตท. สถาบันวิจัยฯ ได้ให้การสนับสนุนการดำเนินธุรกิจเช่น
การศึกษาการประเมินระบบท่อส่งก๊าซ การวิจัยและพัฒนาสารป้องกันการกัดกร่อน (Corrosion
Inhibitor) ของท่อส่งก๊าซ เพื่อทดแทนสารที่นำเข้าและมีราคาสูง
นอกจากนี้ยังทำการศึกษาวิจัยกระบวนการผลิต
เพื่อแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นในกระบวนการผลิตของหน่วยปฏิบัติการ
การศึกษาแนวทางการประหยัดพลังงานในโรงแยกก๊าซฯ และบริษัทในกลุ่มปตท. เช่น
โรงกลั่นน้ำมันและโรงงานปิโตรเคมี
รวมทั้งการวิจัยเพื่อปรับปรุงและพัฒนาประสิทธิภาพของตัวดูดซับและตัวเร่งปฏิกิริยาที่ใช้ในโรงงานให้มีอายุการใช้งานที่เพิ่มขึ้น
การวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีร่วมกับบริษัทปิโตรเคมีในเครือเพื่อนำไปสู่การพัฒนาและเพิ่มมูลค่าให้แก่ผลิตภัณฑ์
โดยในปี 2549 สวญ. ได้วางแผนเพื่อขยายศักยภาพงานวิจัยด้านปิโตรเคมี
เพื่อรองรับการขยายตัวอย่างต่อเนื่องของธุรกิจปิโตรเคมีของกลุ่มปตท.
โดยจะดำเนินการจัดสร้างอาคารปฏิบัติการปิโตรเคมีขึ้นในต้นปี 2550 และจัดหาอุปกรณ์
เครื่องมือต่าง ๆ ที่จำเป็นเพื่อรองรับงานวิจัย วิเคราะห์และทดสอบให้แก่กลุ่มปตท.
อีกทั้งทำการตรวจสอบและวิเคราะห์สิ่งแวดล้อมในหน่วยปฏิบัติการทั้งในอากาศ น้ำ และดิน
ทั้งในคลังน้ำมัน โรงแยกก๊าซ สถานีบริการน้ำมัน และอาคารสำนักงาน
และวางมาตรการแก้ไขหรือลดผลกระทบจากสิ่งที่ไม่เป็นไปตามข้อกำหนด
ตลอดจนวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีในการป้องกันแก้ไขควบคุมฟื้นฟูและกำจัดมลพิษ
โดยดำเนินการพัฒนาแบบจำลองการกระจายมลพิษทางอากาศสำหรับโรงแยกก๊าซฯ
ใช้เป็นข้อมูลในการป้องกันมลพิษอย่างละเอียดและแม่นยำ
กรณีเกิดเหตุการณ์จริงจะเป็นเครื่องมือที่นำไปสู่การป้องกันและแก้ไขกรณีฉุกเฉินต่างๆ
ได้อย่างทันท่วงทีและมีประสิทธิภาพ เป็นการสร้างภาพพจน์ที่ดีของ ปตท.

นอกจากนี้ ยังมีความร่วมมือกับหน่วยงานภายนอก โดยดำเนินงานวิจัยร่วมกับสถาบันการศึกษา
กระทรวงทบวงกรมต่างๆ และภาคเอกชนอย่างใกล้ชิด โดยเฉพาะบริษัทผู้ผลิตรถยนต์ (OEM)
และสมาคม องค์กรต่างๆ ทั้งในประเทศและต่างประเทศ ทั้งนี้เพื่อสนับสนุนการดำเนินธุรกิจของ
ปตท. และนโยบายของรัฐ

นอกเหนือจากการวิจัยทางด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแล้ว ปตท.
ยังมีหน่วยงานวิจัยตลาดและธุรกิจทำหน้าที่ ติดตามผลการดำเนินธุรกิจของ ปตท.
และบริษัทในกลุ่มปตท. เพื่อเตรียมความพร้อมให้ปตท. และบริษัทในกลุ่มปตท.
สามารถแข่งขันในตลาดได้เป็นอย่างดี พร้อมด้วยความมุ่งมั่นในการพัฒนาองค์กรอย่างต่อเนื่อง ปตท.
จึงจัดให้มีการการสำรวจความพึงพอใจของพนักงานต่อองค์กรและหน่วยงานภายใน
เพื่อนำมาพัฒนาการบริหารงานทรัพยากรบุคคล
ให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้นและทำการสำรวจภาพพจน์และความพึงพอใจของผู้บริโภคในผลิตภัณฑ์และบริการของ
ปตท. เพื่อที่จะนำมาใช้ประกอบการวางแผนธุรกิจ
พัฒนาผลิตภัณฑ์และบริการธุรกิจให้สนองความต้องการของผู้บริโภคได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2549 สถาบันวิจัยและเทคโนโลยี ปตท. มีพนักงานรวมทั้งสิ้น 93 คน
โดยมีค่าใช้จ่ายในช่วงที่ผ่านมาเป็นดังนี้

หน่วย : ล้านบาท

  -------------- ------------- -------------- -------------- -------------
  2545           2546          2547           2548           2549

  105.06         117.67        151.54         202.22         190.08
  -------------- ------------- -------------- -------------- -------------