4.  การวิจัยและพัฒนา

การวิจัยและพัฒนานับว่าเป็นเครื่องมือที่สำคัญในการสร้างความเป็นเลิศในเชิงธุรกิจให้กับองค์กร
ดังนั้น ปตท. จึงได้ยกระดับศูนย์วิจัยและพัฒนาของ ปตท. เป็นสถาบันวิจัยและเทคโนโลยี ปตท.
ในปี 2540 โดยได้ลงทุนสร้างห้องปฏิบัติการที่ทันสมัยที่สุดแห่งหนึ่งในเอเชีย อาคารสำนักงาน
และอาคารฝึกอบรม เป็นเงินรวมทั้งสิ้น ประมาณ 1, 600
ล้านบาทโดยมีวัตถุประสงค์ให้เป็นสถาบันวิจัยและเทคโนโลยีด้านปิโตรเลียม
และปิโตรเคมีระดับชาติของประเทศ สถาบันวิจัยฯ
มีภาระกิจในการสนับสนุนการดำเนินธุรกิจของ ปตท. และบริษัทในเครือ
และเสริมสร้างขีดความสามารถในการแข่งขัน โดยคำนึงถึงคุณภาพ ความปลอดภัย และสิ่งแวดล้อม

ในการวิจัย และพัฒนาของ ปตท. มุ่งเน้นการพัฒนา
ตลอดจนริเริ่มงานวิจัยที่นำไปสู่การพัฒนาผลิตภัณฑ์ เทคโนโลยี กระบวนการผลิต ตลอดจนธุรกิจใหม่
ๆ ให้กับองค์กร รวมทั้งให้บริการทางเทคนิคให้กับกลุ่มธุรกิจ
ตลอดจนตรวจสอบและวิเคราะห์สิ่งแวดล้อมให้แก่หน่วยปฏิบัติการและเสนอมาตรการลดผลกระทบ
นอกจากนี้ยังเป็นหน่วยทดสอบของหน่วยงานของรัฐในเรื่องน้ำมันเครื่องยนต์ 2 จังหวะ
และให้บริการวิจัยและทดสอบแก่บริษัทในเครือและหน่วยงานภายนอก

งานวิจัยที่สำคัญของสถาบันฯ
คือการวิจัยเพื่อส่งเสริมการใช้ก๊าซธรรมชาติซึ่งมีอยู่ในประเทศแทนเชื้อเพลิงอื่น
ไม่ว่าจะเป็นฟืน หรือน้ำมันเชื้อเพลิง ซึ่งช่วยในการลดการตัดไม้ ทำลายป่า ลดปัญหาสิ่งแวดล้อม
และลดการขาดดุลการค้าของประเทศได้ส่วนหนึ่ง
โดยทำให้ประชาชนเข้าใจคุณสมบัติของก๊าซธรรมชาติ และการใช้ก๊าซอย่างถูกต้อง
ทำให้มีการนำก๊าซแอลพีจี ไปใช้เป็นเชื้อเพลิงในครัวเรือนแพร่หลายไปทั่วประเทศ
และมีการนำร่องในการนำก๊าซธรรมชาติมาใช้กับ
ยานยนต์แทนน้ำมันเชื้อเพลิง ไม่ว่าจะใช้กับรถยนต์โดยสารของ ขสมก. หรือ
โครงการทดลองใช้ก๊าซธรรมชาติร่วมกับน้ำมันเบนซินในรถแท็กซี่ ซึ่งจะช่วยลดปัญหามลพิษในอากาศ
เนื่องจากก๊าซธรรมชาติเป็นเชื้อเพลิงที่สะอาด

การวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม ไม่ว่าจะเป็นน้ำมันเชื้อเพลิง หรือสารหล่อลื่น สถาบันวิจัยฯ
มีหลักการในการพัฒนาให้ได้ผลิตภัณฑ์สะอาดที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เช่น
ได้ทำการวิจัยเพื่อหาสารเพิ่มค่าออกเทนในน้ำมันเบนซินแทนตะกั่วหลากหลายชนิด
และตัดสินใจนำสาร Methyl tertiary butyl ether (MTBE)
มาใช้แทนสารตะกั่วเป็นรายแรกของประเทศ ทำให้ ปตท.
ได้เป็นผู้นำในการจำหน่ายน้ำมันไร้สารตะกั่วรายแรกของประเทศไทย ซึ่งนำไปสู่การยกเลิกการใช้
น้ำมันเบนซินผสมสารตะกั่วของประเทศในที่สุด รวมทั้งทำการศึกษา
วิจัยด้านคุณภาพของน้ำมันเชื้อเพลิง และผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
และนำผลการวิจัยเสนอหน่วยงานของรัฐที่มีหน้าที่กำหนดมาตรฐานคุณภาพน้ำมันเชื้อเพลิง
เพื่อใช้เป็นข้อมูลประกอบในการปรับปรุงข้อกำหนดคุณภาพน้ำมันเชื้อเพลิงของประเทศ
เพื่อลดปัญหาด้านมลพิษทางอากาศ

ในภาวะวิกฤตด้านพลังงาน ปี 2528
ปตท.ได้วิจัยและพัฒนาเชื้อเพลิงทดแทนจากผลิตผลทางการเกษตรของประเทศมาเป็นวัตถุดิบ
และนำออกจำหน่ายในชื่อน้ำมันแก๊สโซฮอล์ และหยุดจำหน่ายในปี 2530
เนื่องจากราคาไม่สามารถแข่งขันได้
ซึ่งต่อมาได้ร่วมมือกับโครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดาในการวิจัย
พัฒนาเชื้อเพลิงผสมเอทานอลมาอย่าง
ต่อเนื่อง และสามารถนำออกจำหน่ายในภาวะที่น้ำมันเชื้อเพลิงมีราคาสูงอีกครั้งในปี 2544 และในปี
2546 ได้ขยายตลาดแก๊สโซฮอลออกไปโดยเปิดจำหน่ายในสถานีบริการน้ำมันของ ปตท. รวม 12
สถานี และจะขยายเพิ่มขึ้นอีกเมื่อมีความพร้อมด้านวัตถุดิบ นอกจากนี้ ในปี 2544
ได้มีการนำน้ำมันปาล์มมาผสมกับน้ำมันดีเซล จำหน่ายในชื่อน้ำมัน ดีเซลปาล์ม (บริสุทธิ์)
ซึ่งผลิตภัณฑ์ดังกล่าวจำหน่ายในราคาต่ำกว่าน้ำมันเบนซิน หรือน้ำมันดีเซลลิตรละ 50 สตางค์
ทั้งนี้เพื่อสร้างแรงจูงใจให้ผู้บริโภคหันมาใช้เชื้อเพลิงทดแทนดังกล่าว การพัฒนาผลิตภัณฑ์ดังกล่าวนั้น
นอกเหนือจากจะช่วยให้เกษตรกรของประเทศมีรายได้เพิ่มขึ้นจากการจำหน่ายผลิตภัณฑ์ทางการเกษตร
ลดปัญหาสิ่งแวดล้อมแล้ว ยังช่วยลดการขาดดุลทางการค้าจากการนำเข้าเชื้อเพลิง และสารเติมแต่ง
MTBE จากต่างประเทศได้บางส่วน

ในปีที่ผ่านมา สถาบันวิจัยฯ ได้ทำการวิจัยร่วมกับบริษัทผู้ผลิตรถยนต์รายใหญ่ของโลก เช่นบริษัท
ฟอร์ดมอเตอร์ อเมริกา และบริษัทโตโยต้า
ในการทดสอบคุณภาพและผลกระทบของเชื้อเพลิงทดแทนดังกล่าวต่อประสิทธิภาพและ
เครื่องยนต์ ทั้งนี้เพื่อสร้างความเชื่อมั่นในผลิตภัณฑ์ให้กับผู้บริโภค และสถาบันวิจัยฯ
ได้พัฒนาน้ำมันเบนซินที่มีคุณสมบัติลดความฝืดของเครื่องยนต์ออกจำหน่าย ในชื่อ พีทีที อัลฟ่า เอ็กซ์
และ น้ำมันดีเซลใหม่ พีทีที เดลต้า เอ็กซ์ ซึ่งมีประสิทธิภาพในการทำความสะอาดสูงขึ้น
ยืดอายุการใช้งานของเครื่องยนต์ โดยในส่วนของน้ำมันเบนซินมีการเติบโตเพิ่มขึ้น 12.2%
ของปีที่ผ่านมา หรือส่วนแบ่งการตลาด 24.5% ส่วนน้ำมันดีเซลนั้น มียอดจำหน่ายเพิ่มขึ้น 12.7%
หรือมีส่วนแบ่งการตลาดเพิ่มขึ้นเป็น 27.0% ซึ่งนับว่าได้ผลเป็นที่น่าพอใจ และในปลายปี
คือเดือนพฤศจิกายน 2546 ได้เริ่มจำหน่ายแก๊สโซฮอลอีกครั้งใน 12 สถานี ทั้งนี้
จนถึงสิ้นเดือนธันวาคม 2546 มีส่วนแบ่งการตลาด 19.7%

ในส่วนผลิตภัณฑ์หล่อลื่น ปตท. ได้พัฒนาผลิตภัณฑ์หล่อลื่นสำหรับยานยนต์และอุตสาหกรรม
เพื่อให้ครอบคลุมการใช้งานทุกด้านและยืดอายุการใช้งาน รวมถึงการเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
สำหรับผลิตภัณฑ์หล่อลื่นยานยนต์ ปตท.
ได้พัฒนาให้ได้มาตรฐานสูงสุดในปัจจุบัน นอกจากนี้ผลิตภัณฑ์หล่อลื่น ปตท. เช่น PTT Performa
Synthetic และ
PTT Hi Speed 2 T ได้รับการรับรองฉลากเขียวจากสถาบันสิ่งแวดล้อมไทย
นับว่าเป็นผลิตภัณฑ์หล่อลื่นเจ้าแรกของประเทศไทยที่ได้รับเครื่องหมายดังกล่าว
ซึ่งเป็นเครื่องยืนยันความเจตนารมย์ของ ปตท. ในการพัฒนาผลิตภัณฑ์คุณภาพและ
เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
ส่วนผลิตภัณฑ์หล่อลื่นอุตสาหกรรมนั้นได้มีการพัฒนาสายผลิตภัณฑ์ให้หลากหลายขึ้น
เพื่อสนองความต้องการของผู้บริโภคและมีคุณภาพเหนือกว่าคู่แข่งรายใหญ่ในตลาด
ในราคาที่เหมาะสม เป็นธรรม เมื่อเปรียบเทียบยอดจำหน่ายของปี 2545 และของปี 2546 นั้น
มียอดจำหน่ายเพิ่มขึ้น 8.2% หรือมีส่วนแบ่งการตลาดเพิ่มขึ้นเป็น 15.6%

ในสายการผลิต หรือการปฏิบัติการ สถาบันวิจัยฯ ได้ให้การสนับสนุนการดำเนินธุรกิจ
ด้วยการทำการศึกษา
วิจัยกระบวนการผลิต เพื่อแก้ไขปัญหาในการผลิตของหน่วยปฏิบัติการ เช่นในโรงแยกก๊าซ
และบริษัทในเครือของ ปตท. เช่น โรงกลั่นน้ำมัน และโรงงานปิโตรเคมี
รวมทั้งการวิจัยเพื่อปรับปรุงและพัฒนาประสิทธิภาพของตัวเร่งปฏิกิริยาที่ใช้ในโรงงาน
ให้มีอายุการใช้งานที่เพิ่มขึ้น เพื่อลดค่าใช้จ่าย
รวมถึงการวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีเพื่อนำไปสู่การพัฒนาและเพิ่มมูลค่าให้แก่ผลิตภัณฑ์
อีกทั้งทำการตรวจสอบ และวิเคราะห์สิ่งแวดล้อมในหน่วยปฏิบัติการ ไม่ว่าจะเป็นคลังน้ำมัน
โรงแยกก๊าซ สถานีบริการน้ำมัน หรือแม้แต่อาคารสำนักงาน และวางมาตรการแก้ไข
หรือลดผลกระทบจากสิ่งที่ไม่เป็นไปตาม
ข้อกำหนด ตลอดจนวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีในการป้องกัน แก้ไข ควบคุม ฟื้นฟู และกำจัดมลพิษ

นอกเหนือจากการวิจัยทางด้านวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีแล้ว ปตท. ยังมีหน่วยงานวิจัยตลาด
และธุรกิจ
ที่ทำหน้าที่ติดตามผลการดำเนินธุรกิจของ ปตท. และบริษัทในเครือเพื่อที่เตรียมความพร้อมที่ให้
ปตท. และบริษัทในเครือสามารถแข่งขันในตลาดได้เป็นอย่างดี
รวมถึงการสำรวจภาพพจน์และความพึงพอใจของผู้บริโภคในผลิตภัณฑ์ของ ปตท.
เพื่อที่จะนำมาใช้ประกอบการวางแผนธุรกิจ พัฒนาผลิตภัณฑ์
และบริการธุรกิจให้สนองความต้องการของผู้บริโภคได้อย่าง
มีประสิทธิภาพ

ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546 สถาบันวิจัยและเทคโนโลยี ปตท. มีพนักงานรวมทั้งสิ้น จำนวน 92 คน
โดยค่าใช้จ่ายในงานวิจัยและพัฒนาของ ปตท. ในช่วง 3 ปีที่ผ่านมาเป็นดังนี้

  หน่วย : ล้านบาท

  ----------------------- ----------------------- -----------------------
  2544                    2545                    2546

  100.96                  105.06                  117.67
  ----------------------- ----------------------- -----------------------