4. การประกอบธุรกิจของแต่ละสายผลิตภัณฑ์

4.1 ผลิตภัณฑ์

ผลิตภัณฑ์หลักของบริษัทฯ ได้แก่

1.  ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมจากกระบวนการกลั่นแยกส่วน (fractionation) และการกลั่นน้ำมันดิบ
    ซึ่งประกอบด้วยผลิตภัณฑ์หลักคือ ก๊าซปิโตรเลียมเหลว น้ำมันเบนซิน
    น้ำมันเชื้อเพลิงอากาศยาน/น้ำมันก๊าด น้ำมันดีเซล น้ำมันเตาและยางมะตอย นอกจากนี้
    บริษัทฯ ยังมีการจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์หล่อลื่นด้วย และ

2.  ผลิตภัณฑ์อะโรเมติกส์และเคมีภัณฑ์ ซึ่งประกอบด้วยผลิตภัณฑ์หลักคือ พาราไซลีน
    สารเบนซีนเข้มข้น และสารทำละลายซึ่งบริษัทฯ เป็นผู้ผลิต รวมทั้งสารพลาสติกไซเซอร์
    (plasticizers) ซึ่งผลิตโดยผู้รับจ้างผลิตภายนอกโดยใช้วัตถุดิบที่บริษัทฯ เป็นผู้จัดหา

4.1.1 ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม

โรงกลั่นน้ำมันของบริษัทฯ สามารถกลั่นน้ำมันดิบประเภทต่าง ๆ ซึ่งบริษัทฯ
จัดหามาจากทั่วโลกรวมถึงตะวันออกกลาง เอเชียตะวันออกไกลและแอฟริกาตะวันตก
การเลือกวัตถุดิบและสัดส่วนการผลิตสำหรับผลิตภัณฑ์แต่ละชนิด (product slate) ของบริษัทฯ ณ
เวลาใดเวลาหนึ่งจะขึ้นอยู่กับราคาและปริมาณผลิตภัณฑ์ที่ต้องการ บริษัทฯ
จะทำการตัดสินใจในเรื่องสัดส่วนการผลิตผลิตภัณฑ์แต่ละชนิดร่วมกับบุคลากรที่รับผิดชอบทางด้านการขายและการตลาดของบริษัทฯ
โดยยึดจากการประเมินของบริษัทฯ ถึงความต้องการและประมาณการราคาสำหรับผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ
ที่บริษัทฯ สามารถผลิตได้
ซึ่งโดยปกติจะดำเนินการประมาณสามเดือนก่อนหน้าคำสั่งซื้อที่ได้คาดการณ์ไว้

ตารางดังต่อไปนี้แสดงถึงปริมาณการผลิตผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมสำหรับระยะเวลาที่ระบุไว้

+--------------------------+------+-----+------+------+------+------+
|                          | ปีสิ้นส |     |      |      |      |      |
|                          | ุดวันที่ |     |      |      |      |      |
|                          | 31   |     |      |      |      |      |
|                          | ธัน   |     |      |      |      |      |
|                          | วาคม |     |      |      |      |      |
+--------------------------+------+-----+------+------+------+------+
|                          | 2552 |     | 2553 |      | 2554 |      |
+--------------------------+------+-----+------+------+------+------+
| การผลิต                   | ปริม  | ร้อ  | ปริม  | ร    | ปริม  | ร    |
|                          | าณกา | ยละ | าณกา | ้อยละ | าณกา | ้อยละ |
|                          | รผลิต | ขอ  | รผลิต | ข    | รผลิต | ข    |
|                          |      | งปร |      | องปร |      | องปร |
|                          |      | ิมาณ |      | ิมาณก |      | ิมาณก |
|                          |      | การ |      | ารผล |      | ารผล |
|                          |      | ผลิต |      | ิตรวม |      | ิตรวม |
|                          |      | รวม |      |      |      |      |
+--------------------------+------+-----+------+------+------+------+
|                          | (    |     |      |      |      |      |
|                          | พันบา |     |      |      |      |      |
|                          | ร์เรล |     |      |      |      |      |
|                          | ยกเ  |     |      |      |      |      |
|                          | ว้นอัต |     |      |      |      |      |
|                          | ราร้อ |     |      |      |      |      |
|                          | ยละ) |     |      |      |      |      |
+--------------------------+------+-----+------+------+------+------+
| น้ำมันสำเร็จรูปชนิดเบา        |      |     |      |      |      |      |
+--------------------------+------+-----+------+------+------+------+
| ก๊าซปิโตรเลียมเหลว          | 2    | 4.9 | 1    | 3.2  | 2    | 4.6  |
|                          | ,722 |     | ,610 |      | ,028 |      |
+--------------------------+------+-----+------+------+------+------+
| น้ำมันเบนซิน                | 10   | 1   | 9    | 19.4 | 8    | 19.1 |
|                          | ,766 | 9.3 | ,729 |      | ,479 |      |
+--------------------------+------+-----+------+------+------+------+
| แนฟทา                    | 2    | 4.6 | 2    | 5.6  | 2    | 5.6  |
|                          | ,575 |     | ,810 |      | ,505 |      |
+--------------------------+------+-----+------+------+------+------+
| รีฟอร์เมต                  | 7    | 1   | 6    | 13.0 | 5    | 12.6 |
|                          | ,568 | 3.5 | ,506 |      | ,596 |      |
+--------------------------+------+-----+------+------+------+------+
| รวมน้ำมันสำเร็จรูปชนิดเบา     | 23   | 4   | 20   | 41.2 | 18   | 41.9 |
|                          | ,631 | 2.3 | ,655 |      | ,608 |      |
+--------------------------+------+-----+------+------+------+------+
| น้ำมันสำเร็จรูปกึ่งหนักกึ่งเบา    |      |     |      |      |      |      |
+--------------------------+------+-----+------+------+------+------+
| น้ำม                      | 4    | 7.7 | 3    | 7.9  | 3    | 8.9  |
| ันเชื้อเพลิงอากาศยาน/น้ำมันก๊าด | ,320 |     | ,928 |      | ,941 |      |
+--------------------------+------+-----+------+------+------+------+
| น้ำมันดีเซล                 | 18   | 3   | 17   | 35.3 | 15   | 34.2 |
|                          | ,840 | 3.8 | ,703 |      | ,147 |      |
+--------------------------+------+-----+------+------+------+------+
|                          | 23   | 4   | 21   | 43.2 | 19   | 43.1 |
| รวมน้ำมันสำเร็จรูปกึ่งหนักกึ่งเบา | ,160 | 1.5 | ,631 |      | ,088 |      |
+--------------------------+------+-----+------+------+------+------+
| น้ำมันสำเร็จรูปชนิดหนัก        |      |     |      |      |      |      |
+--------------------------+------+-----+------+------+------+------+
| น้ำมันเตา                  | 6    | 1   | 5    | 10.5 | 4    | 9.9  |
|                          | ,202 | 1.1 | ,241 |      | ,406 |      |
+--------------------------+------+-----+------+------+------+------+
| ยางมะตอย                 | 697  | 1.3 | 586  | 1.2  | 602  | 1.4  |
+--------------------------+------+-----+------+------+------+------+
|   รวมน้ำมันสำเร็จรูปชนิดหนัก   | 6    | 1   | 5    | 11.7 | 5    | 11.3 |
|                          | ,899 | 2.4 | ,827 |      | ,008 |      |
+--------------------------+------+-----+------+------+------+------+
| อื่น ๆ⁽¹⁾                  | 219  | 0.4 | 220  | 0.4  | 70   | 0.2  |
+--------------------------+------+-----+------+------+------+------+
| เชื้อเพลิงโรงกลั่น ⁽²⁾        | 1    | 3.4 | 1    | 3.5  | 1    | 3.5  |
|                          | ,904 |     | ,776 |      | ,563 |      |
+--------------------------+------+-----+------+------+------+------+
| รวม                      | 55   | 10  | 50   | 1    | 44   | 1    |
|                          | ,813 | 0.0 | ,108 | 00.0 | ,337 | 00.0 |
+--------------------------+------+-----+------+------+------+------+

____________

(1) ประกอบด้วยกำมะถัน ไฮโดรเจน และ Low Sulfur Waxy Residue เป็นหลัก

(2) แสดงถึงผลิตภัณฑ์ที่บริษัทฯ
ผลิตได้จากโรงกลั่นน้ำมันและนำไปใช้เป็นเชื้อเพลิงในโรงกลั่นน้ำมันของบริษัทฯ

บริษัทฯ จำหน่ายผลิตภัณฑ์หล่อลื่นเพื่อใช้ในยานยนต์ เครื่องจักรและงานอุตสาหกรรมต่าง ๆ
ภายใต้ชื่อการค้า โมบิล และ เอสโซ่ เป็นหลัก
รวมถึงการผลิตภายใต้ชื่อของพันธมิตรทางการค้าด้วย โดยผลิตภัณฑ์หล่อลื่นของบริษัทฯ
ได้มาจากการนำเข้า หรือการนำวัตถุดิบมาผลิตภายในประเทศโดยใช้ผู้รับจ้างผลิตภายนอก
ผลิตภัณฑ์จะนำไปจำหน่ายให้แก่ผู้จัดจำหน่ายที่ได้รับอนุญาต และสถานีบริการ
รวมทั้งขายโดยตรงให้แก่ลูกค้า

4.1.2. ผลิตภัณฑ์อะโรเมติกส์และเคมีภัณฑ์อื่น ๆ

บริษัทฯ ผลิตสารอะโรเมติกส์ในรูปของพาราไซลีนเป็นหลัก
รวมทั้งสารเบนซีนเข้มข้นซึ่งในเบื้องต้นจะนำส่วนหนึ่งไปใช้ในโรงกลั่นในหน่วยทรานส์อัลคีเลชั่น
(Transalkylation) เพื่อผลิตเป็นวัตถุดิบของพาราไซลีน นอกจากนี้ บริษัทฯ
ยังผลิตสารทำละลายประเภทต่าง ๆ โดยบริษัทฯ
จัดหาวัตถุดิบนำส่งให้แก่ผู้รับจ้างผลิตภายนอกผ่านทางสัญญาการผลิต
เพื่อนำไปใช้ผลิตสารพลาสติกไซเซอร์ (plasticizers) ให้แก่บริษัทฯ
โดยตารางดังต่อไปนี้แสดงปริมาณการผลิตผลิตภัณฑ์อะโรเมติกส์และเคมีภัณฑ์อื่น ๆ ของบริษัทฯ
สำหรับระยะเวลาที่ระบุไว้

  --------------------------- ----------------- ------------- ---------------
                              ปีสิ้นสุดวันที่ 31                     
                              ธันวาคม                          

                              2552              2553          2554

                              (พันตัน                           
                              ยกเว้นอัตราร้อยละ)                 
  --------------------------- ----------------- ------------- ---------------

  --------------------------- ------------- ------------------------ ------------- ------------------------ ------------- ------------------------
                              ปริมาณการผลิต   ร้อยละของปริมาณการผลิตรวม   ปริมาณการผลิต   ร้อยละของปริมาณการผลิตรวม   ปริมาณการผลิต   ร้อยละของปริมาณการผลิตรวม

  --------------------------- ------------- ------------------------ ------------- ------------------------ ------------- ------------------------

  ---------------------------- ----- -------- ----- -------- ------ --------
  ผลิตภัณฑ์อะโรเมติกส์และเคมีภัณฑ์อื่น ๆ                                      

                                                                    

  พาราไซลีน                     368   80.7     315   73.6     315    73.4

  สารเบนซีนเข้มข้น⁽¹⁾             20    4.4      45    10.5     53     12.3

  สารทำละลาย                   35    7.7      36    8.4      32     7.5

  สารพลาสติกไซเซอร์⁽²⁾           33    7.2      32    7.5      29     6.8

  รวม                          456   100.0    428   100.0    429    100.0
  ---------------------------- ----- -------- ----- -------- ------ --------

__________

(1) ผลิตภัณฑ์สารเบนซีนเข้มข้น (benzene concentrate stream)
ซึ่งรวมถึงสารเบนซีนเข้มข้น และผลิตภัณฑ์อื่น ไม่รวมผลิตภัณฑ์สารเบนซีนเข้มข้น (benzene
concentrate stream) ซึ่งบริษัทฯ ใช้ในการผลิตพาราไซลีน

(2) บริษัทฯ จ้างผู้รับจ้างผลิตภายนอก

(ก) พาราไซลีนและสารเบนซีนเข้มข้น

โรงงานอะโรเมติกส์ของบริษัทฯ ผลิตสารอะโรเมติกส์ซึ่งอยู่ในรูปของพาราไซลีนเป็นหลัก
โดยใช้รีฟอร์เมต (reformate) มิกซ์ไซลีน (mixed xylene) และไฮโดรเจนเป็นวัตถุดิบ
และมีกำลังการผลิตพาราไซลีนปีละ 500,000 ตัน พาราไซลีนเป็นผลิตภัณฑ์อะโรเมติกส์ที่ใช้ผลิต
PTA ซึ่งจะนำไปใช้เป็นวัตถุดิบสำหรับการผลิตแผ่นฟิล์มโพลีเอสเตอร์ บรรจุภัณฑ์เรซิน
และผ้าใยสังเคราะห์

ปริมาณการผลิตพาราไซลีนของบริษัทฯ โดยหลักจะถูกกำหนดด้วยปริมาณการสั่งซื้อตามสัญญาที่บริษัทฯ
ผูกพันต้องส่งมอบ
ความคุ้มค่าของการผลิตและขายพาราไซลีนซึ่งจะขึ้นอยู่กับจำนวนของวัตถุดิบที่ได้จากโรงกลั่นน้ำมันของบริษัทฯ
ราคาตลาดของวัตถุดิบจากภายนอกและราคาตลาดของพาราไซลีน
ปริมาณการผลิตพาราไซลีนของบริษัทฯ
จะถูกนำมาพิจารณาเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการกำหนดสัดส่วนน้ำมันดิบ (crude oil slate)
และสัดส่วนการผลิตผลิตภัณฑ์แต่ละชนิด (product slate) ของบริษัทฯ
โดยใช้โปรแกรมการจำลองประสิทธิภาพสูงสุด (optimization modeling software)
ทั้งนี้โรงงานอะโรเมติกส์ของบริษัทฯ จะเดินการผลิตที่อัตราเต็มกำลังการผลิต
หากกำไรที่คาดหมายจะได้รับ (projected margin)
จากการผลิตโดยซื้อวัตถุดิบเพิ่มเติมจากภายนอกมีความคุ้มค่าที่จะทำ

บริษัทฯ เริ่มจำหน่ายผลิตภัณฑ์ใหม่ซึ่งเป็นสารเบนซีน
ที่ได้จากหน่วยหอกลั่นแยกสารเบนซีนติดตั้งใหม่หลังจากโครงการปรับปรุงคุณภาพน้ำมันเสร็จสิ้นลง
ผสมกับสารเบนซีนเดิม โดยจำหน่ายในชื่อ เบนซินคอนเซ็นเทรต
ทั้งในประเทศและส่งออกไปยังต่างประเทศ

(ข) สารทำละลาย

หน่วยผลิตสารทำละลาย (solvent production unit) ของบริษัทฯ มีกำลังการผลิตปีละ
50,000 ตัน และผลิตผลิตภัณฑ์ดังต่อไปนี้เป็นหลัก (1) สารทำละลายไฮโดรคาร์บอน
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เฮกเซน (hexane)
ซึ่งใช้ในการสกัดเมล็ดพืชที่ให้น้ำมันซึ่งบริโภคได้และใช้เป็นสารนำพา (carrier)
ในการผลิตผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีเป็นหลัก (2) ตัวทำละลายยาง (rubber solvent)
ซึ่งนำไปใช้เป็นกาวยาง และ rubber cement ซึ่งใช้ในการผลิตยางรถยนต์ (3) white
spirit ใช้ในอุตสาหกรรมเคลือบสีและพ่นสีเป็นหลัก และ (4) Exxosol D80
ซึ่งมีอยู่ในเคมีภัณฑ์ที่ใช้ในครัวเรือน และอุตสาหกรรม รวมทั้งงานโลหะต่าง ๆ เป็นหลัก นอกจากนี้
บริษัทฯ ยังได้มีการนำเข้าเพื่อจำหน่ายต่อผลิตภัณฑ์สารทำละลายประเภท high aromatics
ซึ่งใช้ในอุตสาหกรรมพ่นสีรถยนต์ และอุตสาหกรรมยาฆ่าแมลง รวมทั้ง oxygenated solvents
ได้แก่ Methyl Ethyl Ketone ซึ่งใช้เป็นตัวทำละลายในกาวและหมึกพิมพ์

(ค) สารพลาสติกไซเซอร์ (Plasticizers)

บริษัทฯ ผลิตและขายสาร phthalate ester plasticizer ซึ่งใช้เป็นวัตถุดิบ
เพื่อเพิ่มความยืดหยุ่นของโพลิไวนิลคลอไรด์ บริษัทฯ
ว่าจ้างผู้รับจ้างผลิตภายนอกเพื่อทำการผลิตสารพลาสติกไซเซอร์ บริษัทฯ
เป็นผู้ซื้อและจัดหาวัตถุดิบสำหรับการผลิตสารพลาสติกไซเซอร์ให้แก่ผู้รับจ้างผลิตภายนอก บริษัทฯ
จำหน่ายสารพลาสติกไซเซอร์ภายใต้ชื่อการค้าเจย์เฟล็กซ์ (Jayflex) นอกจากนี้ บริษัทฯ
ยังได้นำเข้าและทำการตลาดผลิตภัณฑ์พลาสติกไซเซอร์ต่าง ๆ ด้วย

4.2 การขายและการตลาด

บริษัทฯ ทำการตลาดและขายผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมและผลิตภัณฑ์หล่อลื่นโดยผ่านช่องทางสามช่องทาง
ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับผลิตภัณฑ์ กล่าวคือ ช่องทางพาณิชยกรรม การค้าปลีก และการส่งออก โดยบริษัทฯ
ขายผลิตภัณฑ์สำหรับช่องทางพาณิชยกรรมในสัดส่วนที่มีนัยสำคัญ
และผลิตภัณฑ์ส่งออกให้แก่หรือผ่านบริษัทในเครือเอ็กซอน โมบิล คอร์ปอเรชั่น บริษัทฯ
ทำการตลาดผลิตภัณฑ์น้ำมันเชื้อเพลิงค้าปลีกและผลิตภัณฑ์หล่อลื่นบางชนิดผ่านทางสถานีบริการน้ำมันเอสโซ่

4.2.1 ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมและผลิตภัณฑ์หล่อลื่น

ตารางดังต่อไปนี้แสดงปริมาณการขายผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม (ซึ่งไม่รวมผลิตภัณฑ์ที่ใช้ต่อในการกลั่น)
โดยจำแนกตามช่องทางต่าง ๆ สำหรับระยะเวลาที่ระบุไว้

+-------------------------+------+------+------+------+-------+------+
|                         | ปีสิ้นส |      |      |      |       |      |
|                         | ุดวันที่ |      |      |      |       |      |
|                         | 31   |      |      |      |       |      |
|                         | ธัน   |      |      |      |       |      |
|                         | วาคม |      |      |      |       |      |
+-------------------------+------+------+------+------+-------+------+
|                         | 2552 |      | 2553 |      | 2554  |      |
+-------------------------+------+------+------+------+-------+------+
|                         | ปริม  | ร้อยล | ปริม  | ร้อยล | ป     | ร้อยล |
|                         | าณกา | ะของ | าณกา | ะของ | ริมาณก | ะของ |
|                         | รขาย | ปริมา | รขาย | ปริมา | ารขาย | ปริมา |
|                         |      | ณการ |      | ณการ |       | ณการ |
|                         |      |      |      |      |       |      |
|                         |      | ขา   |      | ขา   |       | ขา   |
|                         |      | ยรวม |      | ยรวม |       | ยรวม |
+-------------------------+------+------+------+------+-------+------+
|                         | (    |      |      |      |       |      |
|                         | พันบา |      |      |      |       |      |
|                         | ร์เรล |      |      |      |       |      |
|                         | ยกเ  |      |      |      |       |      |
|                         | ว้นอัต |      |      |      |       |      |
|                         | ราร้อ |      |      |      |       |      |
|                         | ยละ) |      |      |      |       |      |
+-------------------------+------+------+------+------+-------+------+
| พาณิชยกรรม               | 21   | 45.1 | 19   | 44.8 | 1     | 45.0 |
|                         | ,853 |      | ,784 |      | 8,993 |      |
+-------------------------+------+------+------+------+-------+------+
| ค้าปลีก⁽¹⁾                | 18   | 37.2 | 18   | 42.5 | 1     | 41.5 |
|                         | ,024 |      | ,733 |      | 7,503 |      |
+-------------------------+------+------+------+------+-------+------+
| ส่งออก                   | 8    | 17.7 | 5    | 12.7 | 5,706 | 13.5 |
|                         | ,558 |      | ,586 |      |       |      |
+-------------------------+------+------+------+------+-------+------+
| รวมปริมาณการขาย          | 48   | 1    | 44   | 1    | 4     | 1    |
|                         | ,435 | 00.0 | ,103 | 00.0 | 2,202 | 00.0 |
+-------------------------+------+------+------+------+-------+------+

____________

(1) รวมปริมาณการขายผลิตภัณฑ์หล่อลื่น จำนวนประมาณ 16 พันบาร์เรล และประมาณ 2
    พันบาร์เรล ในปี 2552, 2553 ตามลำดับ โดยในปี 2554 ไม่มีปริมาณการขายในส่วนค้าปลีก
    เนื่องจากบริษัทฯ เปลี่ยนช่องทางการจำหน่าย โดยจำหน่ายผ่านผู้แทนจำหน่ายน้ำมันหล่อลื่น

ตารางดังต่อไปนี้แสดงปริมาณการขายสำหรับผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมต่าง ๆ ของบริษัทฯ
สำหรับระยะเวลาที่ระบุไว

  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
                                ปีสิ้นสุดวันที่ 31                                                                                         
                                ธันวาคม                                                                                              
  ----------------------------- ----------------- -------------------------- ------------- -------------------------- ------------- --------------------------
                                2552                                         2553                                     2554          

                                ปริมาณการขาย       ร้อยละของปริมาณการขายทั้งหมด   ปริมาณการขาย   ร้อยละของปริมาณการขายทั้งหมด   ปริมาณการขาย   ร้อยละของปริมาณการขายทั้งหมด

                                (พันบาร์เรล                                                                                           
                                ยกเว้นอัตราร้อยละ)                                                                                     

  น้ำมันสำเร็จรูปชนิดเบา                                                                                                                 

  ก๊าซปิโตรเลียมเหลว               2,789             5.8                        1,656         3.7                        2,214         5.2

  น้ำมันเบนซิน                     11,296            23.3                       10,310        23.4                       9,481         22.5

  แนฟทา                         2,554             5.3                        2,898         6.6                        2,327         5.5

  รีฟอร์เมต                       97                0.2                        0             0.0                        0             0.0

  รวมน้ำมันสำเร็จรูปชนิดเบา          16,736            34.6                       14,864        33.7                       14,022        33.2

  น้ำมันสำเร็จรูปชนิดกึ่งหนักกึ่งเบา                                                                                                          

  น้ำมันเชื้อเพลิงอากาศยาน/น้ำมันก๊าด   4,385             9.0                        4,009         9.1                        4,507         10.7

  น้ำมันดีเซล                      19,652            40.6                       18,895        42.8                       17,860        42.3

  รวมน้ำมันสำเร็จรูปชนิดกึ่งหนักกึ่งเบา   24,037            49.6                       22,904        51.9                       22,367        53.0

  น้ำมันสำเร็จรูปชนิดหนัก                                                                                                                 

  น้ำมันเตา                       6,490             13.4                       5,253         11.9                       4,877         11.6

  ยางมะตอย                      792               1.6                        683           1.5                        617           1.5

  รวมน้ำมันสำเร็จรูปชนิดหนัก          7,282             15.0                       5,936         13.5                       5,494         13.1

  ผลิตภัณฑ์หล่อลื่น                                                                                                                       

  ผลิตภัณฑ์หล่อลื่น                   246               0.5                        260           0.6                        274           0.6

  อื่น ๆ *                        134               0.3                        139           0.3                        45            0.1

  รวม                           48,435            100.0                      44,103        100.0                      42,202        100.0
  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

____________

* อื่น ๆ โดยหลักแล้ว รวมถึงกำมะถัน (sulfur) ไฮโดรเจน และแว็กซี่ เรสซิดิว ที่มีกำมะถันต่ำ
(low sulfur waxy residue)

(ก) พาณิชยกรรม

ช่องทางพาณิชยกรรมนี้ได้แก่ การขายให้แก่ผู้ใช้ขั้นปลายในอุตสาหกรรม ผู้ค้าส่ง
ตลอดจนลูกค้าในอุตสาหกรรมการบินและการเดินเรือ
ยอดขายให้แก่ลูกค้าในอุตสาหกรรมและผู้ค้าส่งประกอบด้วยก๊าซปิโตรเลียมเหลว น้ำมันดีเซล
น้ำมันเตาและผลิตภัณฑ์หล่อลื่นเป็นหลัก บริษัทฯ ขายผลิตภัณฑ์หล่อลื่นเพื่อใช้ในยานยนต์
และงานอุตสาหกรรมต่าง ๆ ในประเทศไทยเป็นหลัก โดยส่วนใหญ่อยู่ภายใต้ชื่อการค้า โมบิล และ
เอสโซ่ รวมถึงการผลิตภายใต้ชื่อของพันธมิตรทางการค้า

ผลิตภัณฑ์ที่ขายให้แก่ลูกค้าในอุตสาหกรรมการเดินเรือได้แก่น้ำมันเตาเป็นหลัก
ในขณะที่ผลิตภัณฑ์ที่ขายให้แก่ลูกค้าในอุตสาหกรรมการบินได้แก่น้ำมันเชื้อเพลิงอากาศยาน
โดยเป็นการขายให้แก่สายการบินต่าง ๆ ทั้งนี้ บริษัทฯ
ได้ทำการจัดหาน้ำมันเชื้อเพลิงอากาศยานผ่านทางท่อส่งน้ำมันให้แก่สายการบินนานาชาติและสายการบินในประเทศประมาณ
20 สายการบินที่ท่าอากาศยานพาณิชย์หลักสองแห่งในกรุงเทพมหานคร และปริมณฑล

บริษัทฯ จะเข้าทำสัญญาซื้อขายผลิตภัณฑ์ระยะสั้นมีกำหนดระยะเวลาไม่เกินหนึ่งปีเป็นครั้งคราว
อย่างไรก็ดี บริษัทฯ มิได้มีสัญญาซื้อขายผลิตภัณฑ์ระยะยาวสำหรับผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม
หรือผลิตภัณฑ์หล่อลื่น

(ข) การค้าปลีก

บริษัทฯ เป็นหนึ่งในผู้ค้าปลีกน้ำมันเชื้อเพลิงรายใหญ่หกรายในประเทศไทย ณ วันที่ 31 ธันวาคม
2554 มีเครือข่ายสถานีบริการภายใต้ชื่อการค้าเอสโซ่จำนวน 524 แห่งทั่วประเทศ

สถานีบริการน้ำมันภายใต้ชื่อการค้าเอสโซ่
รวมถึงสถานีบริการน้ำมันที่ดำเนินการโดยบริษัทย่อยของบริษัทฯ คือ บริษัท ไทย ซี-เซ็นเตอร์ จำกัด
และสถานีบริการน้ำมันที่ดำเนินการโดยตัวแทนจำหน่ายภายนอก

-   ดำเนินการโดยบริษัท ไทย ซี-เซ็นเตอร์ จำกัด สถานีบริการน้ำมันเหล่านี้ดำเนินงานโดยบริษัท
    ไทย ซี-เซ็นเตอร์ จำกัด และสามารถควบคุมมาตรฐานการให้บริการได้อย่างเต็มที่

-   ดำเนินการโดยตัวแทนจำหน่าย สถานีบริการน้ำมันเหล่านี้ได้รับอนุญาตให้ใช้ชื่อการค้าเอสโซ่
    บริษัทฯ และ/หรือบริษัทในเครือของบริษัทฯ ในประเทศไทยเป็นเจ้าของ
    หรือมีสิทธิการเช่าในที่ดินซึ่งสถานีบริการน้ำมันบางแห่งตั้งอยู่
    โดยตัวแทนจำหน่ายต้องชำระค่าใช้สิทธิ (franchise fee) รายเดือน ทั้งนี้
    ตัวแทนจำหน่ายแต่ละรายได้เข้าทำสัญญาตัวแทนจำหน่าย
    ซึ่งกำหนดมาตรฐานการดำเนินงานของบริษัทฯ อยู่ด้วย
    สัญญาตัวแทนจำหน่ายเหล่านี้โดยมากแล้วมีระยะเวลาหนึ่งปีถึงห้าปี และอาจต่ออายุสัญญาได้

  ตารางดังต่อไปนี้แสดงรายละเอียดของสถานีบริการน้ำมันประเภทต่าง ๆ ณ วันที่ที่ระบุไว้

+-----------------------+------+-------+------+-------+------+-------+
|                       | ณ    |       |      |       |      |       |
|                       | วันที่  |       |      |       |      |       |
|                       | 31   |       |      |       |      |       |
|                       | ธัน   |       |      |       |      |       |
|                       | วาคม |       |      |       |      |       |
+-----------------------+------+-------+------+-------+------+-------+
|                       | 2552 |       | 2553 |       | 2554 |       |
+-----------------------+------+-------+------+-------+------+-------+
| สถานีบริการเอสโซ่        | จ    | ร้อยละ | จ    | ร้อยละ | จ    | ร้อยละ |
|                       | ำนวน | ของจำ | ำนวน | ของจำ | ำนวน | ของจำ |
|                       | สถานี |       | สถานี |       | สถานี |       |
|                       |      | นว    |      | นว    |      | นว    |
|                       |      | นสถาน |      | นสถาน |      | นสถาน |
|                       |      | ีทั้งหมด |      | ีทั้งหมด |      | ีทั้งหมด |
+-----------------------+------+-------+------+-------+------+-------+
| ดำเนินงานโดยบริษัทไทย    | 155  | 28.9  | 155  | 29.0  | 153  | 29.2  |
| ซี-เซ็นเตอร์ จำกัด        |      |       |      |       |      |       |
+-----------------------+------+-------+------+-------+------+-------+
| ด                     | 382  | 71.1  | 380  | 71.0  | 371  | 70.8  |
| ำเนินงานโดยตัวแทนจำหน่าย |      |       |      |       |      |       |
+-----------------------+------+-------+------+-------+------+-------+
| รวมสถานีบริการน้ำมัน      | 537  | 100.0 | 535  | 100.0 | 524  | 100.0 |
+-----------------------+------+-------+------+-------+------+-------+

บริษัทฯ มียอดขายประมาณร้อยละ 16 ในประเทศไทยเมื่อพิจารณาจากปริมาณการขายปลีก
(throughput) น้ำมันดีเซล และน้ำมันเบนซิน ในปี 2554
ตามข้อมูลที่เผยแพร่โดยกรมธุรกิจพลังงาน กระทรวงพลังงาน

ผลิตภัณฑ์น้ำมันเชื้อเพลิงค้าปลีกของบริษัทฯ ประกอบด้วยน้ำมันดีเซลและน้ำมันเบนซิน
น้ำมันดีเซลซึ่งปัจจุบันมี เกรดเดียว ได้แก่ ชนิดที่มีส่วนผสมไบโอดีเซล ร้อยละ 5 น้ำมันเบนซินมี 3
เกรด ได้แก่ น้ำมันเบนซินไร้สารตะกั่ว 91 แก๊สโซฮอล์ 91 และแก๊สโซฮอล์ 95

นอกจากบริษัทฯ
พยายามที่จะเพิ่มยอดขายน้ำมันเชื้อเพลิงค้าปลีกที่สถานีบริการน้ำมันที่อยู่ภายใต้ชื่อการค้าเอสโซ่
บริษัทฯ ยังเสาะหาวิธีเพิ่มรายได้ที่มิใช่จากน้ำมันเชื้อเพลิงผ่านทางกลยุทธ์ต่าง ๆ
ซึ่งรวมถึงกลยุทธ์ดังต่อไปนี้

-   ร้านสะดวกซื้อ

ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2554 บริษัท ไทย ซี-เซ็นเตอร์ จำกัด ดำเนินการร้านไทเกอร์มาร์ทจำนวน
95 แห่ง และมีร้านไทเกอร์มาร์ทจำนวน 101
แห่งที่สถานีบริการซึ่งดำเนินงานโดยตัวแทนจำหน่ายในพื้นที่ของตัวแทนจำหน่าย
สำหรับร้านไทเกอร์มาร์ทที่ดำเนินงานโดยตัวแทนจำหน่าย บริษัทฯ จะได้รับค่าธรรมเนียมที่แปรผัน
(variable fees) ตามยอดขายของร้านสะดวกซื้อของแต่ละร้าน บริษัทฯ
ได้ใช้ความพยายามอย่างต่อเนื่องที่จะปรับปรุงภาพลักษณ์ของร้านค้าโดยใช้เงินลงทุนที่ต่ำแต่มีศักยภาพที่จะเพิ่มยอดขายได้มาก
ด้วยวิธีการลงทุนที่เป็นไปตามนโยบายของบริษัทฯ

-   พันธมิตร

บริษัทฯ มีสัญญาความร่วมมือกับบริษัท เอก-ชัย ดีสทริบิวชั่น ซิสเทม จำกัด
เพื่อการจัดตั้งร้านเทสโก้โลตัสเอ็กซ์เพรสที่สถานีบริการน้ำมันภายใต้ชื่อการค้าเอสโซ่ในประเทศไทย
ภายใต้สัญญานี้
ร้านเทสโก้โลตัสเอ็กซ์เพรสซึ่งตั้งอยู่ที่สถานีบริการในประเทศไทยต้องอยู่ภายใต้สถานีบริการน้ำมันเอสโซ่ในประเทศไทยเท่านั้น
ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2554 มีร้านเทสโก้โลตัสเอ็กซ์เพรสจำนวน 54
แห่งที่ตั้งอยู่ที่สถานีบริการน้ำมันภายใต้ชื่อการค้าเอสโซ่ บริษัทฯ
ได้รับค่าธรรมเนียมจากเทสโก้โลตัสเอ็กซ์เพรสซึ่งแปรผันตามรายได้จากการขาย นอกจากนี้ บริษัทฯ
ยังมีพันธมิตรอื่นซึ่งให้บริการเสริมแก่ผู้ใช้รถยนต์ อาทิ บริษัท บี-ควิก เซอร์วิส จำกัด
ซึ่งให้บริการซ่อมรถยนต์, บริษัท คาร์แลค (ไทย-เยอรมัน) จำกัด
ซึ่งเป็นผู้ให้บริการบำรุงรักษารถยนต์รวมถึงบริการล้างรถยนต์, ศูนย์บริการล้างรถวิซาร์ด (Wizard
car wash) และร้านกาแฟราบิก้า (Rabika Coffee) อีกด้วย บริษัทฯ
เก็บค่าธรรมเนียมหลายรูปแบบจากพันธมิตรเหล่านี้ ซึ่งอาจเป็นอัตราคงที่ และ/หรืออัตราที่ผันแปร

ตารางดังต่อไปนี้แสดงจำนวนร้านสะดวกซื้อไทเกอร์มาร์ทและร้านเทสโก้โลตัสเอ็กซ์เพรสที่สถานีบริการน้ำมันภายใต้ชื่อการค้าเอสโซ่
ในประเทศไทย ณ วันที่ที่ระบุไว้

+------------------------------+---------------+----------+-----------+
|                              | จำนวน         | จำนวนร้าน | จำนวนร้า   |
|                              | สถานีบริการภายใ |          | นเทสโก้โลต |
|                              | ต้ชื่อการค้าเอสโซ่ | ไท       | ัสเอ็กซ์เพรส |
|                              |               | เกอร์มาร์ท |           |
+------------------------------+---------------+----------+-----------+
| ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2554         |               |          |           |
+------------------------------+---------------+----------+-----------+
| ดำเนินงานโดยบริษัทไทย ซี-เซ็นเตอร์ | 153           | 95       | 54        |
| จำกัด                         |               |          |           |
+------------------------------+---------------+----------+-----------+
| ดำเนินงานโดยตัวแทนจำหน่าย       | 371           | 101      | 0         |
+------------------------------+---------------+----------+-----------+
| รวม                          | 524           | 196      | 54        |
+------------------------------+---------------+----------+-----------+
| ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2553         |               |          |           |
+------------------------------+---------------+----------+-----------+
| ดำเนินงานโดยบริษัทไทย ซี-เซ็นเตอร์ | 155           | 97       | 54        |
| จำกัด                         |               |          |           |
+------------------------------+---------------+----------+-----------+
| ดำเนินงานโดยตัวแทนจำหน่าย       | 380           | 114      | 0         |
+------------------------------+---------------+----------+-----------+
| รวม                          | 535           | 211      | 54        |
+------------------------------+---------------+----------+-----------+
| ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2552         |               |          |           |
+------------------------------+---------------+----------+-----------+
| ดำเนินงานโดยบริษัทไทย ซี-เซ็นเตอร์ | 155           | 97       | 54        |
| จำกัด                         |               |          |           |
+------------------------------+---------------+----------+-----------+
| ดำเนินงานโดยตัวแทนจำหน่าย       | 382           | 124      | 0         |
+------------------------------+---------------+----------+-----------+
| รวม                          | 537           | 221      | 54        |
+------------------------------+---------------+----------+-----------+

(ค) การส่งออก

ผลิตภัณฑ์เกือบทั้งหมดของบริษัทฯ ที่ส่งออก ได้ขายให้แก่หรือผ่านทาง ExxonMobil Asia
Pacific Pte. Ltd. โดยมีการส่งออกผลิตภัณฑ์น้ำมันเตาเป็นหลัก

4.2.2 ผลิตภัณฑ์อะโรเมติกส์และเคมีภัณฑ์อื่น ๆ

ผลิตภัณฑ์อะโรเมติกส์และเคมีภัณฑ์อื่น ๆ ของบริษัทฯ จำหน่ายในประเทศให้แก่ลูกค้าในพาณิชยกรรม
และส่งออก

ตารางดังต่อไปนี้แสดงยอดขายในประเทศและยอดขายส่งออกสำหรับผลิตภัณฑ์อะโรเมติกส์และเคมีภัณฑ์อื่น
ๆ สำหรับระยะเวลาที่ระบุไว้

+----------------------------+-----+-----+-----+------+-------+-----+
|                            | ปีส  |     |     |      |       |     |
|                            | ิ้นสุด |     |     |      |       |     |
|                            | วันที่ |     |     |      |       |     |
|                            | 31  |     |     |      |       |     |
|                            | ธันว |     |     |      |       |     |
|                            | าคม |     |     |      |       |     |
+----------------------------+-----+-----+-----+------+-------+-----+
|                            | 2   |     | 2   |      | 2554  |     |
|                            | 552 |     | 553 |      |       |     |
+----------------------------+-----+-----+-----+------+-------+-----+
|   ผลิตภัณฑ์อะโรเมติกส์          | ยอด | ร้อ  | ยอด | ร    | ย     | ร้อ  |
|   และเคมีภัณฑ์อื่น ๆ            | ขาย | ยละ | ขาย | ้อยละ | อดขาย | ยละ |
|                            |     | ของ |     | ขอ   |       | ของ |
|                            |     | ยอด |     | งยอด |       | ยอด |
|                            |     |     |     |      |       |     |
|                            |     | ขาย |     | ขา   |       | ขาย |
|                            |     | รวม |     | ยรวม |       | รวม |
+----------------------------+-----+-----+-----+------+-------+-----+
|                            | (พ  |     |     |      |       |     |
|                            | ันตัน |     |     |      |       |     |
|                            | ยกเ |     |     |      |       |     |
|                            | ว้นอ |     |     |      |       |     |
|                            | ัตรา |     |     |      |       |     |
|                            | ร้อย |     |     |      |       |     |
|                            | ละ) |     |     |      |       |     |
+----------------------------+-----+-----+-----+------+-------+-----+
|                            |     |     |     |      |       |     |
+----------------------------+-----+-----+-----+------+-------+-----+
|   ในประเทศ                 | 464 | 9   | 435 | 90.2 | 475   | 8   |
|                            |     | 1.0 |     |      |       | 8.1 |
+----------------------------+-----+-----+-----+------+-------+-----+
|   ส่งออก                    | 46  | 9.0 | 47  | 9.8  | 57    | 1   |
|                            |     |     |     |      |       | 1.9 |
+----------------------------+-----+-----+-----+------+-------+-----+
|   รวมยอดขาย                | 510 | 10  | 482 | 1    | 532   | 10  |
|                            |     | 0.0 |     | 00.0 |       | 0.0 |
+----------------------------+-----+-----+-----+------+-------+-----+

ตารางดังต่อไปนี้แสดงยอดขายสำหรับผลิตภัณฑ์อะโรเมติกส์และเคมีภัณฑ์อื่น ๆ
สำหรับระยะเวลาที่ระบุไว้

+-----------------+-------+-------+-------+---+--------+--------+--------+
|                 | ปีสิ้น   |       |       |   |        |        |        |
|                 | สุดวันที่ |       |       |   |        |        |        |
|                 | 31    |       |       |   |        |        |        |
|                 | ธ     |       |       |   |        |        |        |
|                 | ันวาคม |       |       |   |        |        |        |
+-----------------+-------+-------+-------+---+--------+--------+--------+
|                 | 2552  |       | 2553  |   |        | 2554   |        |
+-----------------+-------+-------+-------+---+--------+--------+--------+
| ผลิตภัณฑ์อะโรเมติกส์ | ย     | ร้อ    | ย     | ร |        | ยอดขาย | ร้อยละ  |
| และเคมีภัณฑ์อื่น ๆ   | อดขาย | ยละขอ | อดขาย | ้อ |        |        | ของยอด |
|                 |       | งยอดข |       | ย |        |        | ขายรวม |
|                 |       | ายรวม |       | ล |        |        |        |
|                 |       |       |       | ะ |        |        |        |
|                 |       |       |       | ข |        |        |        |
|                 |       |       |       | อ |        |        |        |
|                 |       |       |       | ง |        |        |        |
|                 |       |       |       | ย |        |        |        |
|                 |       |       |       | อ |        |        |        |
|                 |       |       |       | ด |        |        |        |
|                 |       |       |       | ข |        |        |        |
|                 |       |       |       | า |        |        |        |
|                 |       |       |       | ย |        |        |        |
|                 |       |       |       | ร |        |        |        |
|                 |       |       |       | ว |        |        |        |
|                 |       |       |       | ม |        |        |        |
+-----------------+-------+-------+-------+---+--------+--------+--------+
|                 | (พันตัน |       |       |   |        |        |        |
|                 | ยกเว้น |       |       |   |        |        |        |
|                 | อัตราร |       |       |   |        |        |        |
|                 | ้อยละ) |       |       |   |        |        |        |
+-----------------+-------+-------+-------+---+--------+--------+--------+
|                 |       |       |       |   |        |        |        |
+-----------------+-------+-------+-------+---+--------+--------+--------+
| พาราไซลีน        | 370   | 72.5  | 320   |   | 66.4   | 367    | 69.0   |
+-----------------+-------+-------+-------+---+--------+--------+--------+
| สารเบนซีนเข้มข้น   | 23    | 4.5   | 42    |   | 8.8    | 50     | 9.4    |
+-----------------+-------+-------+-------+---+--------+--------+--------+
| สารทำละลาย      | 84    | 16.5  | 88    |   | 18.2   | 86     | 16.2   |
+-----------------+-------+-------+-------+---+--------+--------+--------+
| สารพลาสติกไซเซอร์ | 33    | 6.5   | 32    |   | 6.6    | 29     | 5.4    |
+-----------------+-------+-------+-------+---+--------+--------+--------+
| อื่น ๆ⁽¹⁾         | 0     | 0.0   | 0     |   | 0.0    | 0      | 0.0    |
+-----------------+-------+-------+-------+---+--------+--------+--------+
| รวม             | 510   |       | 482   |   |        | 532    |        |
|                 |       | 100.0 |       |   |  100.0 |        |  100.0 |
+-----------------+-------+-------+-------+---+--------+--------+--------+

____________

(1) ได้แก่ เคมีภัณฑ์อื่น ๆ

บริษัทฯ ขายพาราไซลีนให้แก่ผู้ผลิต PTA ในประเทศไทยเป็นหลัก
เพื่อใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตแผ่นฟิล์มโพลีเอสเตอร์ บรรจุภัณฑ์เรซินและผ้าใยสังเคราะห์ ทั้งนี้
สัดส่วนผลิตภัณฑ์พาราไซลีนที่บริษัทฯ ไม่ได้ขายให้แก่ลูกค้าภายในประเทศ บริษัทฯ
สามารถจะขายผ่านช่องทางการส่งออก
หรือเลือกปรับสัดส่วนของผลิตภัณฑ์ให้เป็นผลิตภัณฑ์ชนิดอื่นที่ตลาดมีความต้องการได้ เช่น น้ำมันเบนซิน
เป็นต้น
ขึ้นอยู่กับความคุ้มค่าของการผลิตและขายพาราไซลีนซึ่งจะขึ้นอยู่กับจำนวนของวัตถุดิบที่ได้จากโรงกลั่นน้ำมันของบริษัทฯ
ราคาตลาดของวัตถุดิบจากภายนอกและราคาตลาดของพาราไซลีน
ปริมาณการผลิตพาราไซลีนของบริษัทฯ
จะถูกนำมาพิจารณาเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการกำหนดสัดส่วนน้ำมันดิบ (crude oil slate)
และสัดส่วนการผลิตผลิตภัณฑ์แต่ละชนิด (production slate) ของบริษัทฯ
โดยใช้โปรแกรมการจำลองประสิทธิภาพสูงสุด (optimization modeling software) บริษัทฯ
ขายผลิตภัณฑ์สารทำละลายและสารพลาสติกไซเซอร์ทั้งหมดภายในประเทศ

4.2.3 การกำหนดราคาผลิตภัณฑ์

ผลิตภัณฑ์ทั้งหมดของบริษัทฯ มีการกำหนดราคาตามตลาด โดยทั่วไป
ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมในประเทศไทยจะถูกกำหนดราคาโดยอ้างอิงกับราคาตลาดจรในสิงคโปร์ของผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้อง
ซึ่งเป็นราคาเฉลี่ยอ้างอิงของ Platt ที่สิงคโปร์ (Mean of Platt’s Singapore (“MOPS”))
ราคา MOPS จะสะท้อนถึงอุปทานและอุปสงค์ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
รวมทั้งระดับราคาน้ำมันดิบ และโดยทั่วไป จะมีการประกาศเป็นรายวันในสกุลดอลลาร์สหรัฐ

ราคาตลาดของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมในตลาดในประเทศเป็นไปตามกลไกตลาด
และเคลื่อนไหวตามราคานำเข้าที่เสมอภาค ซึ่งอ้างอิงกับราคาหน้าโรงกลั่น (ex-refinery
price) ของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมในตลาดในประเทศของประเทศไทย
โดยได้มาจากราคาตลาดจรในสิงคโปร์ของผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้องอ้างอิงตามราคา MOPS
บวกค่าใช้จ่ายในการขนส่งผลิตภัณฑ์นั้น ๆ จากสิงคโปร์มายังประเทศไทย เช่น ค่าประกันภัย
ค่าระวาง อากรนำเข้า การสูญเสียมวลน้ำมันอันเกิดจากการขนส่งสินค้าทางทะเล (ocean
losses) และการจัดการ
โดยอาจมีการบวกส่วนเพิ่มหรือหักส่วนลดสำหรับผลิตภัณฑ์บางอย่างเนื่องจากความแตกต่างในคุณสมบัติที่กำหนด
(specifications) ทางด้านคุณภาพของผลิตภัณฑ์ระหว่างประเทศ
และสภาพตลาดท้องถิ่นเฉพาะแห่ง ตัวอย่างเช่น ในช่วงที่ตลาดภายในประเทศมีอุปสงค์ส่วนเกิน
หรือในช่วงที่ปริมาณของอุปทานในตลาดเอเชียอยู่ในระดับที่สูงซึ่งจะส่งผลให้ปริมาณการส่งออกจากประเทศไทยลดลง
ราคาหน้าโรงกลั่นในตลาดในประเทศของประเทศไทยอาจลดลงอย่างมีนัยสำคัญ
การส่งออกผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมของบริษัทฯ โดยทั่วไปจะอ้างอิงราคา MOPS และบวกส่วนเพิ่ม
(Premium) หรือหักส่วนลดตามสภาพตลาด การเจรจาต่อรองกับผู้ซื้อ
และความแตกต่างทางด้านคุณภาพของผลิตภัณฑ์

โดยส่วนใหญ่ ราคาของพาราไซลีนสะท้อนราคาตลาดของพาราไซลีนในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก
และได้รับผลกระทบจากระดับอุปทาน และอุปสงค์ รวมถึงราคาของน้ำมันดิบโดยทางอ้อม นอกจากนี้
ราคาของพาราไซลีนยังได้รับผลกระทบจากการคาดการณ์กำลังการผลิตในอนาคต
ราคาผลิตภัณฑ์อะโรเมติกส์ของบริษัทฯ มีการเจรจาต่อรองกับลูกค้าของบริษัทฯ
และโดยทั่วไปจะสะท้อนราคาตลาดของพาราไซลีนในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก

4.3 หน่วยผลิตและกระบวนการผลิต

หน่วยผลิตของบริษัทฯ ตั้งอยู่ใกล้กับท่าเรือน้ำลึกแหลมฉบัง ที่ศรีราชา จังหวัดชลบุรี ประมาณ 120
กิโลเมตรทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของกรุงเทพฯ โรงกลั่นน้ำมันของบริษัทฯ
ประกอบด้วยหน่วยผลิตหลักดังต่อไปนี้

-   หอกลั่นบรรยากาศ (Atmospheric Pipestill (“APS”)) จำนวนสองหน่วย
    ซึ่งทำหน้าที่กลั่นน้ำมันดิบให้เป็นผลิตภัณฑ์ประเภทต่าง ๆ หน่วย APS 1 มีกำลังการผลิตวันละ
    79,000 บาร์เรล* และหน่วย APS 2 มีกำลังการผลิตวันละ 95,000 บาร์เรล

* กำลังการผลิตหลังจากโครงการปรับปรุงคุณภาพน้ำมันในไตรมาส 4 ปี 2554 เสร็จสิ้นลง

-   หน่วยเพิ่มออกเทนด้วยตัวเร่งปฏิกิริยา (Continuous Catalytic Regeneration
    Reformer (“CCR”)) จำนวนหนึ่งหน่วย ซึ่งมีกำลังการผลิตวันละ 27,000 บาร์เรล
    และทำหน้าที่แปรสภาพน้ำมันเชื้อเพลิงออกเทนต่ำให้เป็นน้ำมันเชื้อเพลิงออกเทนสูงสำหรับการผลิตน้ำมันเบนซินไร้สารตะกั่วเกรดต่าง
    ๆ หอกลั่นแยกสารเบนซีนถือเป็นส่วนหนึ่งของหน่วยผลิตนี้
    เพื่อผลิตน้ำมันเบนซินตามมาตรฐานยูโร 4

-   หอกลั่นสุญญากาศ (Vacuum Pipestill (“VPS”)) จำนวนหนึ่งหน่วย
    ซึ่งมีกำลังการผลิตวันละ 47,000 บาร์เรล และทำหน้าที่ผลิตยางมะตอยจากน้ำมันชนิดหนัก
    (heavy oil) ซึ่งได้จากหอกลั่นบรรยากาศ
    น้ำมันชนิดที่เบากว่าจะถูกส่งไปยังหน่วยแปรสภาพน้ำมันหนักให้เป็นน้ำมันเบาโดยการแปรสภาพโมเลกุล
    (Fluidized Catalytic Cracking Unit (“FCCU”))

-   หน่วยลดกำมะถันสำหรับน้ำมันดีเซล (Gasoil Hydrodesulfurizer Unit (“GOHF”))
    จำนวนสองหน่วย ซึ่งทำหน้าที่กำจัดกำมะถันในน้ำมันดีเซล
    เพื่อให้เป็นไปตามข้อกำหนดของรัฐบาลซึ่งกำหนดไว้ที่ 50 ppm
    หน่วยเหล่านี้มีกำลังการผลิตรวมวันละ 71,000 บาร์เรล

-   หน่วยแปรสภาพน้ำมันหนักให้เป็นน้ำมันเบาโดยการแปรสภาพโมเลกุล (Fluidized
    Catalytic Cracking Unit (“FCCU”))
    ซึ่งทำหน้าที่แปรสภาพน้ำมันเตาให้เป็นน้ำมันดีเซลและน้ำมันเบนซินที่เบากว่า
    หน่วยนี้มีกำลังการผลิตวันละ 42,000 บาร์เรล

-   โรงงานอะโรเมติกส์ของบริษัทฯ มีกำลังการผลิตพาราไซลีนปีละ 500,000 ตัน
    โดยเชื่อมโยงกระบวนการผลิตเข้ากับโรงกลั่นน้ำมันของบริษัทฯ แบบครบวงจร
    โรงงานอะโรเมติกส์ของบริษัทฯ ได้รวมเทคโนโลยีโอล-กอน (Olgone) ของเอ็กซอน โมบิล
    คอร์ปอเรชั่นไว้ด้วย
    ซึ่งเป็นกระบวนการกำจัดสารโอเลฟินส์จากวัตถุดิบรีฟอร์เมตที่ใช้แทนกระบวนการที่ใช้ดินในการกำจัด
    (clay treatment process) แบบดั้งเดิม นอกจากนี้ บริษัทฯ ยังใช้กระบวนการ
    XyMax-2 ของเอ็กซอน โมบิล คอร์ปอเรชั่น ซึ่งทำให้มีการแปรสภาพไซลีนในรูปแบบอื่น ๆ
    เป็นพาราไซลีนซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์สุดท้ายได้ และ

-   หน่วยทรานส์อัลคีเลชั่น (Transalkylation) ซึ่งรวมเทคโนโลยี ทรานพลัส (TransPlus)
    และกระบวนการเฉพาะของเอ็กซอน โมบิล คอร์ปอเรชั่นเพื่อการเพิ่มผลผลิตพาราไซลีน
    โดยกระบวนการเฉพาะนี้ทำให้บริษัทฯ
    มีความยืดหยุ่นในด้านวัตถุดิบและการคัดเลือกผลิตภัณฑ์สูงขึ้น
    โดยการแปรสภาพสารอะโรเมติกส์หนักและโทลูอีน/สารเบนซีนให้เป็นมิกซ์ไซลีนซึ่งมีมูลค่าสูงกว่าได้อย่างมีประสิทธิภาพด้วยต้นทุนที่ต่ำ
    ภายหลังจากนั้น มิกซ์ไซลีนดังกล่าวจะถูกนำไปผลิตพาราไซลีน

หน่วยผลิตสารทำละลายของบริษัทฯ ซึ่งเชื่อมโยงกระบวนการผลิตเข้ากับโรงกลั่นน้ำมัน
ประกอบด้วยหอกลั่นแยกและเครื่องปฏิกรณ์ (reactor) เป็นหลัก เพื่อทำการเติมไฮโดรเจน
(hydrogenate) ให้กับวัตถุดิบภายหลังจากการกลั่นแยก

แผนภูมิดังต่อไปนี้แสดงกระบวนการกลั่นปิโตรเลียมและการเชื่อมโยงกระบวนการผลิตของโรงงานอะโรเมติกส์
เข้ากับโรงกลั่นน้ำมัน

  ------ -------------------------- -- ----------- ---------------------------------------------------
  APS    หอกลั่นบรรยากาศ (Atmospheric    CCR         หน่วยเพิ่มออกเทนด้วยตัวเร่งปฏิกิริยา Continuous Catalytic
         Pepestill)                                Regeneration Reformer

  LE     หน่วย Light End                FCCU        หน่วยแปรสภาพน้ำมันหนักให้เป็นน้ำมันเบาโดยการแปรสภาพโมเลกุล
                                                   (Fluidized Catalytic Cracking Unit)

  KHF    หน่วย Kerosene Hydrofiner      AP          โรงงานอะโรเมติกส์ (Aromatics Plant)

  GOHF   หน่วย Gas Oil Hydrofiner       TAU         หน่วยทรานส์อัลคีเลชั่น (Transalkylation)

  VPS    หน่วยกลั่นสุญญากาศ (Vacuum        NHF         หน่วย Naphtha hydrofiner
         Pipestill)                                

  SOL    หน่วยผลิตสารทำละลาย             SCANfiner   หน่วยกำจัดกำมะถันใน Naphtha ที่ผลิตจาก FCCU
  ------ -------------------------- -- ----------- ---------------------------------------------------

4.3.1 ภาพรวมของกระบวนการกลั่นน้ำมัน

การทำให้น้ำมันดิบมีความร้อนถึงอุณหภูมิในระดับหนึ่งและส่งไปยังหอกลั่นบรรยากาศจะทำให้สามารถแยกน้ำมันดิบออกเป็นส่วนต่าง
ๆ ได้ โดยแต่ละส่วนจะมีจุดเดือดเฉพาะสำหรับส่วนนั้น ๆ
หอกลั่นแต่ละหน่วยประกอบด้วยหอสูงซึ่งมีถาดปรุ (perforated trays) เป็นชั้น ๆ
น้ำมันดิบที่ผ่านความร้อนจากเตาเผาจะเข้าไปในส่วนล่างของหอกลั่น
น้ำมันเดือดส่วนที่มีน้ำหนักเบากว่าจะลอยขึ้นไปด้านบนของหอกลั่น
ในขณะที่น้ำมันเดือดส่วนที่หนักกว่าจะตกลงไปด้านล่าง เมื่อส่วนที่เบากว่าไหลผ่านถาดปรุ
อุณหภูมิน้ำมันจะค่อย ๆ ลดลงและไอจะเกิดการควบแน่นบนถาด
การกลั่นไอน้ำมันที่อุณหภูมิต่างกันจะได้ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมประเภทต่าง ๆ เช่น ก๊าซปิโตรเลียมเหลว
แนฟทา น้ำมันก๊าด น้ำมันดีเซลและน้ำมันเตา

น้ำมันชนิดเบาจากส่วนบนของหอกลั่นบรรยากาศจะถูกส่งไปยังหน่วย Naphtha Hydrofiner
เพื่อกำจัดกำมะถัน จากนั้นจะไหลไปยังหอต่าง ๆ ซึ่งเรียกว่า Light End Units ผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ
ที่ถูกแยกออกจะประกอบด้วยก๊าซ (gas stream) (ซึ่งใช้เป็นเชื้อเพลิงในโรงกลั่นน้ำมัน)
ก๊าซปิโตรเลียมเหลวและแนฟทา โดยแนฟทาจะถูกแยกต่อไปอีกเป็นแนฟทาเบาและแนฟทาหนัก
แนฟทาเบาจะถูกส่งไปยังหน่วยผสมน้ำมันเบนซิน (gasoline-blending unit)
แนฟทาหนักซึ่งมีออกเทนต่ำจะถูกส่งไปยังหน่วยเพิ่มออกเทนด้วยตัวเร่งปฏิกิริยา (Continuous
Catalytic Regeneration Reformer Unit (“CCR”))
เพื่อเพิ่มออกเทนด้วยการปรับสภาพโมเลกุลน้ำมัน
น้ำมันนี้ส่วนหนึ่งจะถูกส่งไปยังโรงงานอะโรเมติกส์เพื่อใช้ในการผลิตพาราไซลีน
อีกส่วนหนึ่งจะถูกส่งไปใช้ผลิตน้ำมันเบนซินไร้สารตะกั่วเกรดต่าง ๆ

น้ำมันจากผลผลิตส่วนแรก (first side stream) ของหอกลั่นบรรยากาศจะถูกส่งไปยังหน่วย
Kerosene Hydrofiner เพื่อกำจัดกำมะถัน
น้ำมันนี้ส่วนใหญ่จะถูกผสมสารเติมแต่งเพื่อผลิตน้ำมันเชื้อเพลิงอากาศยาน
และส่วนที่เหลือจะใช้ผลิตน้ำมันก๊าด น้ำมันจากผลผลิตส่วนที่สอง (second side stream)
ของหอกลั่นบรรยากาศจะถูกปรับสภาพ (hydrofined) และผสมกับ hydrofined oil
จากผลผลิตส่วนที่สาม (third side stream) เพื่อผลิตน้ำมันดีเซล
น้ำมันส่วนหนึ่งจากตอนล่างของหอ
กลั่นบรรยากาศจะถูกส่งไปยังหอกลั่นสุญญากาศเพื่อผลิตยางมะตอยหรือน้ำมันเตา ผลผลิต (side
stream)
จากหอกลั่นสุญญากาศจะถูกส่งไปยังหน่วยแปรสภาพน้ำมันหนักให้เป็นน้ำมันเบาโดยการแปรสภาพโมเลกุล
(Fluidized Catalytic Cracking Unit (“FCCU”))

หน่วยแปรสภาพน้ำมันหนักให้เป็นน้ำมันเบาโดยการแปรสภาพโมเลกุล (Fluidized Catalytic
Cracking Unit (“FCCU”)) จะทำหน้าที่แปรสภาพน้ำมันจากผลผลิต (side stream)
จากหอกลั่นสุญญากาศ (Vacuum
Pipestill)ให้เป็นน้ำมันที่เบากว่าด้วยการแปรสภาพโมเลกุลให้เล็กลง ภายหลังจากการแปรสภาพ
กระบวนการกลั่นเฉพาะจะถูกใช้เพื่อแยกองค์ประกอบต่าง ๆ
ให้เป็นก๊าซที่ใช้เป็นเชื้อเพลิงในโรงกลั่นน้ำมัน ก๊าซปิโตรเลียมเหลว
และแนฟทาซึ่งบางส่วนจะถูกผสมกลับเพื่อนำไปใช้ผลิตน้ำมันเบนซินและบางส่วนจะถูกส่งไปยังหน่วยเพิ่มออกเทนด้วยตัวเร่งปฏิกิริยา
(Continuous Catalystic Regeneration Reformer Unit (“CCR”)) น้ำมันจากผลผลิต
(side stream) ของหอกลั่นจะถูกส่งไปยังหน่วยลดกำมะถันสำหรับน้ำมันดีเซล (Gasoil
Hydrofiner) และใช้ในการผลิตน้ำมันดีเซล จากนั้น
น้ำมันจากตอนล่างของหอกลั่นจะถูกส่งไปผลิตเป็นน้ำมันเตา

4.3.2 การบำรุงรักษาโรงงาน

เช่นเดียวกับโรงกลั่นน้ำมันทุกแห่ง บริษัทฯ
จะหยุดโรงกลั่นน้ำมันตามระยะเพื่อการบำรุงรักษาตามกำหนดการและการซ่อมแซมแก้ไขนอกกำหนดการที่วางไว้หรือการซ่อมบำรุงฉุกเฉิน
แม้ว่าการหยุดโรงกลั่นน้ำมันเพื่อบำรุงรักษาเป็นการลดอัตราการใช้กำลังการกลั่นของโรงกลั่นน้ำมัน
แต่ก็จะเป็นการเพิ่มผลผลิตและคุณภาพ ความปลอดภัยและประสิทธิภาพของโรงกลั่นน้ำมัน
การลดโอกาสที่จะต้องหยุดโรงกลั่นน้ำมันนอกกำหนดการที่วางไว้ในอนาคตหรือการลดความชำรุดบกพร่องที่อาจจะก่อให้เกิดความเสียหายร้ายแรง
รวมทั้งเป็นการยืดอายุของโรงกลั่นน้ำมัน

บริษัทฯ สามารถขอรับการสนับสนุนและการบริการให้ความช่วยเหลือในการดำเนินงาน
(operational services) จากเอ็กซอน โมบิล คอร์ปอเรชั่น
ซึ่งมีสำนักงานวิศวกรรมประจำภูมิภาคที่ตั้งอยู่ในประเทศสิงคโปร์
พร้อมทั้งผู้ให้คำแนะนำปรึกษาด้านวัสดุและอื่น ๆ
ซึ่งทำหน้าที่ให้การสนับสนุนแก่โรงกลั่นน้ำมันของบริษัทในเครือเอ็กซอน โมบิล
คอร์ปอเรชั่นทั้งเก้าแห่งในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก

โดยปกติ การบำรุงรักษาโรงกลั่นน้ำมันและโรงงานอะโรเมติกส์ครั้งใหญ่ตามกำหนดการของบริษัทฯ
จะใช้เวลาหลายสัปดาห์ ทั้งนี้ระยะเวลาการซ่อมบำรุงจะมากหรือน้อยนั้น
ขึ้นอยู่กับชนิดงานที่เกี่ยวข้องของการซ่อมบำรุงในแต่ละครั้ง ทั้งนี้ บริษัทฯ
ได้ทำการบำรุงรักษาครั้งใหญ่ตามการกำหนดการสามครั้งล่าสุดในปี 2541 ปี 2547 และปี2554
ในช่วงระยะเวลาระหว่างรอบของการหยุดโรงกลั่นน้ำมันเพื่อการบำรุงรักษาครั้งใหญ่ตามกำหนดการ
บริษัทฯ ได้วางแผนการบำรุงรักษาย่อยตามกำหนดการเป็นระยะด้วย
โดยในระหว่างการบำรุงรักษาเล็กน้อยนี้ จะมีการหยุดโรงงานอะโรเมติกส์และ/หรือส่วนต่าง ๆ
ของโรงกลั่นน้ำมัน เช่น บริษัทฯ จะหยุดหน่วย APS
หนึ่งในสองหน่วยทุกระยะสามถึงสี่ปีเป็นระยะเวลาประมาณ 10 วัน การมีหน่วย APS
สองหน่วยทำให้บริษัทฯ มีความคล่องตัวในการดำเนินงานโรงกลั่นน้ำมันต่อไปในขณะที่บริษัทฯ
ดำเนินการซ่อมบำรุง APS อีกหน่วยหนึ่ง และช่วยลดผลกระทบจากการหยุดโรงงาน

4.4 วัตถุดิบและการจัดหา

4.4.1 การจัดหาน้ำมันดิบ

วัตถุดิบหลักที่ใช้ในกระบวนการผลิตของโรงกลั่นน้ำมันคือน้ำมันดิบ บริษัทฯ
สามารถกลั่นน้ำมันดิบประเภทต่างๆ ซึ่งรวมถึงน้ำมันดิบจากตะวันออกกลาง
ตะวันออกไกลและแอฟริกาตะวันตก เนื่องจากโรงกลั่นน้ำมันของบริษัทฯ มีหน่วยเพิ่มคุณค่าผลิตภัณฑ์
(upgrading and conversion unit) บริษัทฯ
จึงสามารถใช้น้ำมันดิบชนิดหนักที่มีความหนาแน่นและมีกำมะถันสูง (heavy sour crude)
จากตะวันออกกลางในสัดส่วนที่สูงขึ้นได้เพื่อการผลิตผลิตภัณฑ์แต่ละชนิดที่สอดคล้องกับความต้องการของลูกค้า
น้ำมันดิบชนิดหนักดังกล่าวมีปริมาณกำมะถันสูงกว่าและต้นทุนต่ำกว่าน้ำมันดิบชนิดเบาที่มีความหนาแน่นน้อย
(light sweet crude) นอกจากนี้ จากการใช้เครือข่ายการจัดหาน้ำมันดิบทั่วโลกของเอ็กซอน
โมบิล คอร์ปอเรชั่น และ/หรือบริษัทในเครือ และการใช้เทคโนโลยี Molecular
Fingerprinting & Modeling ที่ทันสมัย บริษัทฯ สามารถจัดหา
คัดเลือกและผสมน้ำมันดิบให้มีคุณสมบัติที่จะช่วยเพิ่มกำไรของบริษัทฯ ให้สูงสุดได้อย่างแม่นยำยิ่งขึ้น
บริษัทฯ จะทำการกำหนดสัดส่วนน้ำมันดิบ (crude oil slate) ภายหลังจากที่บริษัทฯ
ได้พิจารณากำหนดสัดส่วนการผลิตสำหรับผลิตภัณฑ์แต่ละชนิด (product slate)
จากข้อมูลที่ได้รับจากเจ้าหน้าที่ฝ่ายขายและการตลาดโดยอ้างอิงกับการประเมินค่าความต้องการของลูกค้าและประมาณการราคาสำหรับผลิตภัณฑ์ต่าง
ๆ ที่บริษัทฯ สามารถผลิตได้ ซึ่งโดยทั่วไปจะมีขึ้นก่อนหน้าคำสั่งซื้อที่ได้คาดการณ์ไว้ประมาณสามเดือน
หลังจากนั้น บริษัทฯ จะใส่ข้อมูลเดิมและข้อมูลที่เป็นปัจจุบัน
รวมทั้งข้อมูลราคาลงในระบบโปรแกรมการปรับเปลี่ยนกระบวนการกลั่นให้ได้ผลกำไรที่ดีที่สุด
(optimization modeling software system) ซึ่งจะนำข้อจำกัดการผลิตของบริษัทฯ
มาร่วมพิจารณาด้วยเพื่อการตัดสินใจเกี่ยวกับการซื้อน้ำมันดิบที่มีความเหมาะสมที่สุด

บริษัทฯ ทำการจัดหาและซื้อน้ำมันดิบจากหรือผ่านบริษัทในเครือเอ็กซอน โมบิล คอร์ปอเรชั่น
ซึ่งโดยปกติ บริษัทฯ ได้รับใบแจ้งหนี้ภายใน 4
วันทำการนับจากวันสิ้นเดือนของเดือนที่ออกใบตราส่งและต้องชำระใบแจ้งหนี้ภายในสิ้นเดือนของเดือนที่ได้รับใบแจ้งหนี้
ทั้งนี้ บริษัทฯ เชื่อว่าสอดคล้องกับวิธีปฏิบัติทางการค้าโดยทั่วไป
สำหรับน้ำมันดิบที่จัดหาหรือซื้อจากแหล่งในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก บริษัทฯ จะทำการซื้อจากหรือผ่าน
ExxonMobil Asia Pacific Pte. Ltd. ส่วนน้ำมันดิบนำเข้าอื่น ๆ บริษัทฯ
จะทำการซื้อจากหรือผ่าน ExxonMobil Sales and Supply LLC

ตารางดังต่อไปนี้แสดงปริมาณน้ำมันดิบที่ซื้อ
โดยจำแนกตามภูมิภาคของแหล่งที่มาและสัดส่วนการจัดซื้อจากแต่ละภูมิภาคสำหรับระยะเวลาที่ระบุไว้

  -----------------------------------------------------------------------------------------------------
                          ปีสิ้นสุดวันที่ 31                                                     
                          ธันวาคม                                                          
  ----------------------- ----------------- ------------- -------- ------------- -------- -------------
                          2552                            2553                   2554     

  ภูมิภาคของแหล่งที่มา         ปริมาณ             ร้อยละ         ปริมาณ    ร้อยละ         ปริมาณ    ร้อยละ
                                            ของปริมาณรวม            ของปริมาณรวม            ของปริมาณรวม

                          (พันบาร์เรล                                                       
                          ยกเว้นอัตราร้อยละ)                                                 

  ตะวันออกกลาง ⁽¹⁾         9,886             22.9          10,011   23.6          9,385    24.3

  ตะวันออกไกล ⁽²⁾          30,459            70.7          28,273   66.5          19,154   49.5

  แอฟริกาตะวันตก⁽³⁾         2,764             6.4           4,197    9.9           10,158   26.2

  รวม                     43,109            100.0         42,481   100.0         38,697   100.0
  -----------------------------------------------------------------------------------------------------

________________

(1) ซาอุดิอาระเบีย คูเวต สาธารณรัฐอาหรับอิมิเรสต์ กาตาร์ อิรัก และโอมาน

(2) อินโดนีเซีย เวียดนาม ไทย มาเลเซีย บรูไน จีน ฟิลิปปินส์ สิงค์โปร์ ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์
ปาปัวนิวกีนี และรัสเซีย

(3) อียิปต์ กาบอง ชาด และไนจีเรีย

4.4.2 วัตถุดิบโรงกลั่นน้ำมันและวัตถุดิบอื่น ๆ

บริษัทฯ ยังซื้อกากน้ำมันดิบและวัตถุดิบอื่น ๆ เพื่อกระบวนการผลิตในหอกลั่นบรรยากาศ เป็นจำนวน
5,961 พันบาร์เรล, 1,800 พันบาร์เรล และ610 พันบาร์เรลในปี 2552 ปี 2553 และปี 2554
ตามลำดับ

บริษัทฯ ใช้ไฮโดรเจนในหน่วยกำจัดกำมะถันในน้ำมันโดยใช้ไฮโดรเจนร่วม
(hydrodesulfurizer unit)
เพื่อการกำจัดกำมะถันออกจากผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมโดยเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการปรับปรุงคุณภาพ
และเพื่อเป็นวัตถุดิบในโรงงานอะโรเมติกส์ บริษัทฯ
สามารถผลิตไฮโดรเจนทั้งหมดที่จำเป็นต้องใช้จากโรงกลั่นน้ำมันของบริษัทฯ เอง นอกจากนี้ บริษัทฯ
ยังใช้ออกซิเจนและไนโตรเจนในกระบวนการกลั่นน้ำมัน และได้เข้าทำสัญญากับบริษัท
บางกอกอินดัสเตรียลแก๊ส จำกัด เพื่อการจัดหาออกซิเจนและไนโตรเจน

บริษัทฯ ซื้อวัตถุดิบหลักอื่น ๆ ซึ่งรวมถึง สารเพิ่มออกเทน MTBE (MTBE
เป็นเคมีภัณฑ์ซึ่งใช้เพื่อเพิ่มจำนวนออกเทนในน้ำมันเบนซิน)
สำหรับโรงกลั่นน้ำมันจากผู้จัดหาซึ่งเสนอข้อกำหนดและเงื่อนไขที่เหมาะสมในทางการค้า

4.4.3 ตัวเร่งปฏิกิริยา

บริษัทฯ ใช้ตัวเร่งปฏิกิริยาประเภทต่างๆ ในกระบวนการผลิต บริษัทฯ
จะประเมินและคัดเลือกประเภทตัวเร่งปฏิกิริยาโดยพิจารณาจากประสิทธิภาพและราคา บริษัทฯ
ได้เข้าทำสัญญากับ ExxonMobil Catalyst Technology LLC เพื่อการเช่าตัวเร่งปฏิกิริยาต่าง
ๆ ที่ใช้ในโรงกลั่นน้ำมันและโรงงานอะโรเมติกส์ของบริษัทฯ นอกจากนี้ บริษัทฯ
ยังได้เข้าทำสัญญากับ ExxonMobil Catalyst Services Inc.
เพื่อการเช่าตัวเร่งปฏิกิริยาชนิดทองคำขาว (platinum based catalyst)
สำหรับใช้ในโรงกลั่นน้ำมันของบริษัทฯ

4.4.4 รีฟอร์เมตและมิกซ์ไซลีน

รีฟอร์เมตและมิกซ์ไซลีนเป็นวัตถุดิบหลักที่ใช้ในโรงงานอะโรเมติกส์ของบริษัทฯ บริษัทฯ
จัดหารีฟอร์เมตจากโรงกลั่นน้ำมันของบริษัทฯ เป็นหลัก แต่บริษัทฯ
ก็มีการซื้อจากผู้กลั่นน้ำมันในประเทศรายอื่น ๆ และบริษัทในเครือเอ็กซอน โมบิล
คอร์ปอเรชั่นในภูมิภาคนี้ด้วย บริษัทฯ ซื้อมิกซ์ไซลีนที่จำเป็นต้องใช้ทั้งจากในประเทศและต่างประเทศ

4.4.5 เอทานอลและน้ำมันปาล์ม

บริษัทฯ
ซื้อเอทานอลจากบุคคลภายนอกหลายรายในประเทศไทยเพื่อผสมที่คลังน้ำมันสำหรับการผลิตแก๊สโซฮอล์
ส่วนน้ำมันปาล์มซื้อจากบุคคลภายนอกที่เป็นผู้จัดหาในประเทศเพื่อนำไปใช้เป็นวัตถุดิบสำหรับการผลิตไบโอดีเซล

4.4.6 วัตถุดิบและสินค้าอื่น ๆ

วัตถุดิบแนฟทาชนิดเบาและน้ำมันก๊าดซึ่งใช้ในการผลิตสารทำละลายของบริษัทฯ
จัดหามาจากโรงกลั่นน้ำมันของบริษัทฯ ทั้งหมด บริษัทฯ ซื้อออกโซแอลกอฮอล์ (oxo-alcohol)
สำหรับผลิตสารพลาสติกไซเซอร์จากบริษัทในเครือเอ็กซอน โมบิล คอร์ปอเรชั่น

บริษัทฯ เริ่มมีการใช้ผู้รับจ้างผลิตภายนอก (third party blender)
สำหรับทำการผสมผลิตภัณฑ์หล่อลื่นนับตั้งแต่เดือนกันยายน 2550
โดยผู้รับจ้างผลิตภายนอกยังคงซื้อน้ำมันพื้นฐาน (base stock) และสารเติมแต่งจากบริษัทในเครือ
เอ็กซอน โมบิล คอร์ปอเรชั่น เพื่อที่จะรักษาคุณภาพของผลิตภัณฑ์ นอกจากนี้ บริษัทฯ
ยังได้จัดหาสินค้าที่จำหน่ายของบริษัทฯ ในร้านค้าสะดวกซื้อของบริษัทฯ
ส่วนใหญ่จัดหาจากผู้ประกอบการเครือข่ายค้าปลีกในประเทศ

4.5 สาธารณูปโภค

4.5.1 น้ำ

บริษัทฯ ต้องการน้ำเพื่อนำไปใช้ในการผลิตไอน้ำเพื่อขับกังหันซึ่งเป็นอุปกรณ์ที่สำคัญ นอกจากนี้
บริษัทฯ ยังใช้น้ำในส่วนต่าง ๆ ของกระบวนการผลิตน้ำมัน บริษัทฯ มีหน่วยกลั่นน้ำทะเลเป็นน้ำกลั่น
(desalination plant ) สองหน่วย แต่ละหน่วยมีกำลังการผลิตน้ำชั่วโมงละ 60 ตัน
และหน่วยกรองน้ำระบบการกรองแบบดูดซึมย้อนกลับ (reverse osmosis unit) หนึ่งเครื่อง
ซึ่งมีกำลังการผลิตน้ำ 20 ตันต่อชั่วโมง โดยเมื่อหน่วยผลิตน้ำทั้งหมดทำงานร่วมกันแล้ว
จะสามารถจัดหาน้ำจืดที่จำเป็นสำหรับการดำเนินงานของหน่วยผลิตของบริษัทฯ ได้ทั้งหมด
ในบางพื้นที่ของประเทศไทยซึ่งรวมถึงจังหวัดชลบุรีซึ่งเคยประสบภาวะแห้งแล้งอย่างรุนแรงในระหว่างปี
2548 เนื่องจากวิกฤตการขาดแคลนน้ำ หน่วยกลั่นน้ำทะเลเป็นน้ำกลั่นได้ช่วยให้บริษัทฯ
สามารถดำเนินงานต่อไปได้ และช่วยลดผลกระทบจากภัยแล้งด้วย

4.5.2 ไฟฟ้า ไอน้ำและก๊าซธรรมชาติ

บริษัทฯ สามารถผลิตกระแสไฟฟ้าและไอน้ำเองโดยใช้เครื่องกำเนิดไฟฟ้าและไอน้ำร่วม
(Co-generator) ที่มีอยู่ในบริเวณที่ตั้งโรงกลั่น บริษัทฯ
มีเครื่องกำเนิดไฟฟ้ากังหันก๊าซจำนวนสามเครื่อง ซึ่งมีกำลังการผลิตรวม 50 เมกะวัตต์
ประกอบด้วยเครื่องกำเนิดไฟฟ้าซึ่งมีกำลังการผลิต 12.5 เมกะวัตต์จำนวนสองเครื่อง
โดยแต่ละเครื่องยังสามารถผลิตไอน้ำได้ 40 ตันต่อชั่วโมง
และเครื่องกำเนิดไฟฟ้าซึ่งมีกำลังการผลิต 25 เมกะวัตต์หนึ่งเครื่อง ซึ่งสามารถผลิตไอน้ำได้ 50
ตันต่อชั่วโมง นอกจากนี้ เพื่อการจัดหาไฟฟ้าสำรองเพิ่มเติม บริษัทฯ
ยังมีการเชื่อมต่อโครงข่ายพลังงานเข้ากับการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย
และการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค นอกจากไอน้ำจากเครื่องกำเนิดไฟฟ้าร่วมแล้ว บริษัทฯ ยังมีหม้อไอน้ำ
(boiler) เสริมอีกสองเครื่อง แต่ละเครื่องสามารถผลิตไอน้ำได้ 20
ตันต่อชั่วโมงเพื่อเพิ่มเสถียรภาพในการจัดหาไอน้ำ
เครื่องกำเนิดไฟฟ้ากังหันก๊าซจะใช้ก๊าซธรรมชาติและก๊าซที่กำจัดกำมะถันแล้วจากกระบวนการกลั่นน้ำมันของบริษัทฯ
ซึ่งเป็นวิธีการที่มีประสิทธิภาพในการประหยัดพลังงานและลดการปล่อยซัลเฟอร์ไดออกไซด์เข้าสู่บรรยากาศ
ในขณะที่หม้อไอน้ำเสริมสองเครื่องใช้น้ำมันเตาและก๊าซเชื้อเพลิงจากกระบวนการกลั่นน้ำมันของบริษัทฯ
บริษัทฯ ซื้อก๊าซธรรมชาติจาก บมจ. ปตท.
ด้วยเพื่อใช้เป็นเชื้อเพลิงเสริมสำหรับเครื่องกำเนิดไฟฟ้าและไอน้ำร่วมภายใต้สัญญารับซื้อหรือจ่ายเงิน
(Take or Pay) ระยะยาว

4.6 ผลิตภัณฑ์และการจัดเก็บ

4.6.1 น้ำมันดิบ

บริษัทฯ สามารถรับการส่งมอบน้ำมันดิบทางทะเลโดยทางระบบทุ่นรับน้ำมันดิบแบบหลายจุด
(multi-buoy mooring system) ขนาด 120,000 dwt ของบริษัทฯ
และสามารถรับน้ำมันดิบจากเรือบรรทุกน้ำมันดิบขนาดใหญ่ VLCC
ที่ทุ่นผูกเรือน้ำลึกแบบทุ่นเดี่ยวกลางทะเล (single buoy mooring facilities) ของ บมจ.
ไทยออยล์ โดยการจัดการร่วมกับ บมจ. ไทยออยล์
น้ำมันดิบเหล่านี้จะถูกส่งต่อไปยังถังเก็บน้ำมันที่โรงกลั่นน้ำมัน
โดยทางท่อส่งซึ่งเชื่อมต่อกับโรงกลั่นน้ำมันของบริษัทฯ โดยตรง

4.6.2 การลำเลียงผลิตภัณฑ์

ด้วยพื้นที่ที่มีความได้เปรียบของโรงกลั่นน้ำมันที่ศรีราชา ทำให้บริษัทฯ
สามารถเข้าถึงเครือข่ายการจัดส่งผลิตภัณฑ์ที่สะดวก และสามารถลำเลียงผลิตภัณฑ์ของบริษัทฯ
ได้อย่างประหยัดต้นทุนโดยทางระบบท่อส่งผลิตภัณฑ์รวม (multi-product pipeline) รถบรรทุก
รถไฟ และเรือชายฝั่งไปยังกลุ่มอุปสงค์หลักของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมในประเทศไทย
ซึ่งรวมถึงศูนย์ในกรุงเทพฯ และในภูมิภาคอื่น ๆ ทั่วประเทศไทย
ระบบท่อส่งน้ำมันซึ่งเชื่อมต่อกับโรงกลั่นน้ำมันของ บริษัทฯ มีบริษัท ท่อส่งปิโตรเลียม จำกัด
เป็นเจ้าของและผู้ดำเนินการ (โดยบริษัทฯ เป็นผู้ถือหุ้นด้วยประมาณร้อยละ 21)
และสามารถขนส่งน้ำมันเชื้อเพลิงอากาศยาน น้ำมันดีเซล น้ำมันเบนซิน

เพื่ออำนวยความสะดวกในการลำเลียงผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมไปทั่วประเทศไทย ณ สิ้นปี 2554 บริษัทฯ
ใช้คลังน้ำมัน 8 แห่ง โดยมีคลังหนึ่งแห่งตั้งอยู่ติดกับโรงกลั่นน้ำมันของบริษัทฯ นอกจากนี้ บริษัทฯ
ยังใช้คลังส่งผ่านน้ำมันภายใต้สัญญาการใช้บริการ (throughput agreement) ที่บริษัทฯ
ทำกับบุคคลภายนอกอีกสามแห่ง

บริษัทฯ ใช้บริการของบุคคลภายนอกให้ลำเลียงผลิตภัณฑ์จากคลังน้ำมัน
น้ำมันเชื้อเพลิงขายปลีกจะถูกลำเลียงจากคลังน้ำมันไปยังสถานีบริการภายใต้ชื่อการค้าการค้าเอสโซ่โดยทางรถบรรทุก
ส่วนก๊าซปิโตรเลียมเหลวและยางมะตอยจะถูกจัดส่งหรือรับมอบโดยลูกค้าด้วยรถบรรทุกจากคลังที่ศรีราชาเท่านั้น
ซึ่งตั้งอยู่ติดกับโรงกลั่นน้ำมัน นอกจากนี้ ท่าเทียบเรือที่โรงกลั่นน้ำมันของบริษัทฯ
ยังสามารถอำนวยความสะดวกในการส่งออกก๊าซปิโตรเลียมเหลวจากโรงกลั่นน้ำมันโดยตรง
ส่วนผลิตภัณฑ์พาราไซลีนจะถูกจัดส่งจากโรงกลั่นน้ำมันโดยทางเรือชายฝั่ง
ในขณะที่สารทำละลายจะถูกจัดส่งหรือรับมอบโดยลูกค้าโดยทางรถบรรทุกจากคลังที่ศรีราชาเท่านั้น

4.6.3 การจัดเก็บ

หน่วยกลั่นน้ำมันและคลังน้ำมันของบริษัทฯ ซึ่งบริษัทฯ เป็นเจ้าของหรือสามารถเข้าใช้ประโยชน์
มีถังเก็บและสิ่งอำนวยความสะดวกซึ่งทำให้บริษัทฯ
สามารถจัดเก็บผลิตภัณฑ์ก่อนการส่งมอบและจัดเก็บวัตถุดิบก่อนนำไปใช้

บริษัทฯ เชื่อว่าคลังน้ำมันของบริษัทฯ มีกำลังการจัดเก็บเพียงพอที่จะสนับสนุนการดำเนินงานปกติ
รวมถึงสถานการณ์ที่คาดหมายได้ในกรณีที่บริษัทฯ
หรือลูกค้ารายหนึ่งหรือหลายรายหรือผู้จัดหาวัตถุดิบอาจต้องหยุดโรงงานนอกกำหนดการที่วางไว้เป็นระยะเวลาที่จำกัด
อย่างไรก็ดี ตามกฎระเบียบของประเทศไทย กำหนดให้บริษัทฯ
จำเป็นต้องมีน้ำมันสำรองตามกฎหมายเท่ากับร้อยละ 5
ของปริมาณการใช้น้ำมันดิบรายปีเพื่อการผลิตสำหรับผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมในประเทศ
ผลิตภัณฑ์คงคลังของบริษัทฯ อาจเพิ่มขึ้นเป็นครั้งคราว
เนื่องจากการหยุดโรงงานนอกกำหนดการที่วางไว้หรือปัญหาอื่น ๆ
ที่โรงงานของลูกค้าซึ่งขัดขวางหรือประวิงการรับมอบผลิตภัณฑ์
รวมทั้งการวางแผนสินค้าคงคลังของบริษัทฯ ก่อนการหยุดโรงกลั่นตามกำหนดการที่วางไว้
และการวางแผนสินค้าคงคลังของลูกค้าเพื่อการผลิตตามแผน

4.7 การจัดการความเสี่ยงและความปลอดภัย

บริษัทฯ ใช้ระบบบริหารการปฏิบัติงานให้มีความปลอดภัย (Operations Integrity
Management System หรือ OIMS) ซึ่งเป็นแนวทางการปฏิบัติที่เคร่งครัดและเป็นระบบ
ระบบนี้เป็นระบบที่เอ็กซอน โมบิล
คอร์ปอเรชั่นได้พัฒนาขึ้นเพื่อใช้เป็นกรอบการทำงานอย่างเคร่งครัดในการบริหารจัดการความเสี่ยงในด้านความปลอดภัย
การรักษาความปลอดภัย สุขอนามัยและสิ่งแวดล้อม โดยระบบ OIMS
นี้ครอบคลุมแนวทางการปฏิบัติต่าง ๆ จำนวน 21 เรื่อง ซึ่งรวมถึง การจัดการ ภาวะผู้นำ
ความพันธกิจและรับผิดชอบ การประเมินและบริหารความเสี่ยง การออกแบบและก่อสร้างโรงงาน
ความปลอดภัยส่วนบุคคล อาชีวอนามัย การปกป้องรักษาสิ่งแวดล้อม การปฏิบัติตามกฎระเบียบ
และการประเมินและปรับปรุงความเป็นเอกภาพในการดำเนินงาน
ซึ่งระบบนี้ใช้อยู่ในสถานประกอบการของเอ็กซอน โมบิล คอร์ปอเรชั่นทั่วโลก จึงทำให้บริษัทฯ
สามารถติดตามความก้าวหน้าและมั่นใจถึงการมีความรับผิดชอบในการบริหารจัดการสำหรับผลที่เกิดขึ้นในด้านเหล่านี้
ระบบดังกล่าวทำให้บริษัทฯ มีประวัติด้านความปลอดภัยที่ดีเยี่ยม
และสามารถดำเนินงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ

4.8 การแข่งขัน

อุตสาหกรรมโรงกลั่นน้ำมันในประเทศไทย มีการแข่งขันสูงมาก ปัจจุบัน
มีโรงกลั่นน้ำมันขนาดใหญ่จำนวนเจ็ดแห่งในประเทศไทย ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2554
โรงกลั่นเหล่านี้มีกำลังการกลั่นน้ำมันดิบรวมประมาณวันละ 1,099,000 บาร์เรล
โรงกลั่นน้ำมันขนาดใหญ่แห่งอื่น ๆ ในประเทศไทย นอกเหนือจากบริษัทฯ คือ บริษัท ไทยออยล์
จำกัด (มหาชน) บริษัท สตาร์ปิโตรเลียมรีไฟน์นิ่ง จำกัด บริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด
(มหาชน) บริษัท พีทีที โกลบอล เคมิคอล จำกัด (มหาชน) บริษัท ไออาร์พีซี จำกัด (มหาชน)
และบริษัท ระยองเพียวริฟายเออร์ จำกัด (มหาชน)

ผู้ประกอบธุรกิจในตลาดพาราไซลีนที่สำคัญมีอยู่สามรายได้แก่ บมจ. พีทีที โกลบอล เคมิคอล บริษัท
ไทยพาราไซลีน จำกัด และบริษัทฯ
ซึ่งการใช้พาราไซลีนในประเทศส่วนใหญ่เป็นไปเพื่อการผลิตกรดเทอรีพทาลิกบริสุทธิ์ (PTA) ผู้ผลิต
PTA ในประเทศไทย คือ บมจ. ทีพีที ปิโตรเคมีคอลส์ บริษัท สยาม มิตซุย พีทีเอ จำกัด และ
บริษัท อินโดรามา เวนเจอร์ส จำกัด (มหาชน)

บริษัทฯ พยายามใช้เงินทุนอย่างมีประสิทธิภาพด้วยการคัดสรรโครงการลงทุน บริษัทฯ
สามารถเข้าถึงและขอรับการสนับสนุนจากเครือข่ายทั่วโลกของเอ็กซอน โมบิล
คอร์ปอเรชั่นเพื่อการจัดหาวัตถุดิบและการจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ ตลอดจนบริการทางวิศวกรรม
การดำเนินงานและวิศวกรรมที่ทันสมัย บริษัทฯ เชื่อว่าปัจจัยต่าง ๆ อาทิ
ที่ตั้งที่มีความได้เปรียบซึ่งอยู่ใกล้กับตลาดสำคัญของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมในกรุงเทพฯ
และการสามารถเข้าถึงเครือข่ายการจัดส่งผลิตภัณฑ์ที่สะดวกและมีประสิทธิภาพ ช่วยให้บริษัทฯ
สามารถแข่งขันได้อย่างมีประสิทธิผล

ตลาดค้าปลีกน้ำมันเชื้อเพลิงมีการแข่งขันสูงมาก คู่แข่งการค้าปลีกรายสำคัญของบริษัทฯได้แก่ ปตท.
เชลล์ เชฟรอน (คาลเท็กซ์) และบางจากปิโตรเลียม อย่างไรก็ตาม บริษัทฯ เชื่อว่า
เครือข่ายสถานีบริการภายใต้ชื่อการค้าเอสโซ่ ร้านสะดวกซื้อไทเกอร์มาร์ท
และการเป็นพันธมิตรกับร้านสะดวกซื้อเทสโก้โลตัสเอ็กซ์เพรส ณ สถานีบริการน้ำมันเอสโซ่
ได้ช่วยเพิ่มรายได้จากการขายน้ำมันเชื้อเพลิงและทำให้ชื่อทางการค้าของบริษัทฯ
เป็นที่นิยมมากขึ้นในตลาดค้าปลีก

4.9 สิ่งแวดล้อม

การดำเนินงานของบริษัทฯ อยู่ภายใต้กฎหมายและกฎระเบียบเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมที่สำคัญหลายฉบับ
ซึ่งรวมถึง พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535
พระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 และ พระราชบัญญัติควบคุมน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2542 ในปี
2535 ประเทศไทยได้ปรับปรุงกฎหมายและกฎระเบียบเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมให้เข้มงวดยิ่งขึ้น
เพื่อที่จะส่งเสริมการพัฒนาที่ยั่งยืน และคุ้มครองสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติให้ดียิ่งขึ้น นอกจากนี้
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยยังมีบทบัญญัติเฉพาะเกี่ยวกับความรับผิดชอบของรัฐบาลและสิทธิของประชาชนในการจัดการและพัฒนาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

กฎหมายและกฎระเบียบสิ่งแวดล้อมได้จำกัดประเภท ปริมาณและความเข้มของสารต่างๆ
ที่จะปล่อยออกสู่สภาพแวดล้อมได้ ทั้งนี้ การดำเนินงานของบริษัทฯ
ยังอยู่ภายใต้บังคับของกฎหมายและกฎระเบียบที่เกี่ยวข้องกับการผลิต การจัดการ การเก็บรักษา
การขนส่ง การกำจัดและการบำบัดผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมและวัสดุสารเจือปนด้วย
กฎหมายและกฎระเบียบสิ่งแวดล้อมเหล่านี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง
กฎหมายและกฎระเบียบที่เกี่ยวข้องกับการปล่อยอากาศเสียและการปล่อยน้ำออกจากหน่วยผลิตและการดำเนินงานของบริษัทฯ
มีผลกระทบต่อธุรกิจของบริษัทฯ ในเกือบทุกด้าน ซึ่งรวมถึงการกลั่นน้ำมัน
การผลิตอะโรเมติกส์และเคมีภัณฑ์ และการดำเนินงานสถานีบริการน้ำมันค้าปลีก
หน่วยงานหลักของรัฐที่กำกับดูแลการดำเนินงานของบริษัทฯ ทางด้านสิ่งแวดล้อมได้แก่
สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
และกรมควบคุมมลพิษซึ่งอยู่ภายใต้กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
กรมโรงงานอุตสาหกรรม ซึ่งอยู่ภายใต้กระทรวงอุตสาหกรรม และกรมธุรกิจพลังงาน
ซึ่งอยู่ภายใต้กระทรวงพลังงาน

บริษัทฯ ได้รับประโยชน์จากระบบการจัดการพลังงานที่ใช้อยู่ในเครือเอ็กซอน โมบิล
คอร์ปอเรชั่นและ/หรือบริษัทในเครือ ทั่วโลก (ExxonMobil’s Global Energy Management
System (“GEMS”))
ซึ่งเป็นระบบที่มีความครอบคลุมและเข้มงวดตามแนวปฏิบัติที่ดีในการดำเนินงาน การบำรุงรักษา
การออกแบบเพื่อการบริหารจัดการทางด้านพลังงาน
กระบวนการนี้เริ่มต้นตั้งแต่การประเมินหน่วยผลิตโดยทีมผู้เชี่ยวชาญทางเทคนิคของเอ็กซอน โมบิล
คอร์ปอเรชั่น ภายหลังจากนั้น ผู้แทนจากแต่ละหน่วยผลิตจะทำงานร่วมกับทีมงานของเอ็กซอน โมบิล
คอร์ปอเรชั่น และ/หรือบริษัทในเครือ ที่เข้าตรวจเยี่ยม
เพื่อพัฒนาแผนการที่เกี่ยวกับการปรับปรุงประสิทธิภาพการใช้พลังงานในการดำเนินงานและหน่วยผลิต

บริษัทฯ ได้ดำเนินมาตรการควบคุมมลพิษและลดผลกระทบทางด้านสิ่งแวดล้อม
เพื่อที่จะควบคุมการปล่อยสารเจือปนตามที่กฎหมายที่เกี่ยวข้องกำหนด
ซึ่งรวมถึงการใช้เทคโนโลยีที่ทันสมัยเพื่อลดการปล่อยสารเจือปนและสงวนรักษาทรัพยากร
เครื่องกำเนิดไฟฟ้ากังหันก๊าซสามเครื่องของบริษัทฯ
มีการปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์ในระดับที่ต่ำเมื่อเปรียบเทียบกับเครื่องกำเนิดไฟฟ้าแบบดั้งเดิม
บริษัทฯ ได้ใช้มาตรการต่าง ๆ เพื่อรักษาแหล่งน้ำจืดและบำบัดน้ำเสีย
ในการดำเนินงานโรงกลั่นน้ำมันของบริษัทฯ
ยังได้มีการใช้และรีไซเคิลน้ำจืดที่ผลิตจากหน่วยกลั่นน้ำทะเลเป็นน้ำกลั่นทั้งสองหน่วยของบริษัทฯ
เพื่อช่วยรักษาทรัพยากรน้ำตามธรรมชาติและพลังงาน ระบบบำบัดน้ำของบริษัทฯ
ประกอบด้วยหน่วยแยกน้ำมันออกจากน้ำ รวมทั้งถังแยกน้ำมัน เครื่องแยกน้ำปนน้ำมัน
และเครื่องเติมอากาศเพื่อการกำจัดน้ำมันออกจากน้ำเสีย และบ่อบำบัดน้ำเสีย

บริษัทฯ
ได้ทำการประเมินอย่างสม่ำเสมอโดยตั้งเป้าให้บรรลุถึงการปฏิบัติถูกต้องตามนโยบายสิ่งแวดล้อมของบริษัทฯ
บริษัทฯ เชื่อว่าบริษัทฯ
ได้ปฏิบัติตามกฎหมายและกฎระเบียบสิ่งแวดล้อมที่สำคัญในทุกด้านที่ใช้บังคับกับบริษัทฯ

รัฐบาลได้กำหนดลักษณะและคุณภาพของน้ำมันเชื้อเพลิงขึ้นใหม่
โดยกำหนดให้มีการลดปริมาณกำมะถันและสารเบนซีนของน้ำมันเบนซิน
และลดปริมาณกำมะถันในน้ำมันดีเซล ซึ่งบริษัทฯ
จะต้องปฏิบัติตามมาตรฐานที่กำหนดขึ้นใหม่ดังกล่าวภายในวันที่ 1 มกราคม 2555 เพื่อให้บริษัทฯ
ยังคงสามารถขายน้ำมันเบนซิน และน้ำมันดีเซลในตลาดภายในประเทศได้ บริษัทฯ
จึงได้เดินหน้าดำเนินกิจกรรมต่างๆ
เพื่อให้การลงทุนในโครงการปรับปรุงคุณภาพน้ำมันสามารถเป็นไปได้โดยสอดคล้องกับกำหนดเวลาดังกล่าว
ทั้งนี้คณะกรรมการบริษัทฯ ได้อนุมัติการลงทุนโครงการปรับปรุงคุณภาพน้ำมัน ณ
โรงกลั่นน้ำมันเอสโซ่ศรีราชาเมื่อเดือนกรกฎาคม 2553 ซึ่งบริษัทฯ
ได้ดำเนินการดังกล่าวตามที่คณะกรรมการได้อนุมัติเป็นที่เรียบร้อยแล้วภายในวันที่ 1 มกราคม 2555

10. อุตสาหกรรมการกลั่นปิโตรเลียม

หลักพื้นฐานของการกลั่นน้ำมัน

(ก) ภาพรวมของกระบวนการกลั่นน้ำมัน

การกลั่นน้ำมันคือกระบวนการแยกโมเลกุลสารไฮโดรคาร์บอนที่อยู่ในน้ำมันดิบ
และแปรสภาพสารดังกล่าวให้เป็นผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมที่มีมูลค่าสูงกว่า
โรงกลั่นน้ำมันได้รับการออกแบบให้สามารถกลั่นน้ำมันดิบหลายประเภทรวมถึงวัตถุดิบอื่น ๆ
ให้เป็นผลิตภัณฑ์ชนิดต่าง ๆ ที่ต้องการ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้มีค่าการกลั่น (refining
margin) สูงสุด และตอบสนองความต้องการ โดยทั่วไป หน่วยผลิตต่าง ๆ
ของโรงกลั่นน้ำมันจะทำหน้าที่ได้อย่างน้อยอย่างใดอย่างหนึ่งดังต่อไปนี้

-   กลั่นแยกสารไฮโดรคาร์บอนประเภทต่าง ๆ ที่อยู่ในน้ำมันดิบออกเป็นส่วน ๆ

-   แปรสภาพสารไฮโดรคาร์บอนให้เป็นผลิตภัณฑ์ที่ต้องการ

-   ปรับปรุงผลิตภัณฑ์ด้วยการแยกสารปนเปื้อน (impurities) ออก และ/หรือ

-   ผสมผลิตภัณฑ์ขั้นกึ่งสำเร็จรูป (intermediate streams) ให้เป็นผลิตภัณฑ์สำเร็จรูป

น้ำมันดิบเป็นวัตถุดิบหลักที่ใช้ในการกลั่นน้ำมัน
คุณภาพของน้ำมันดิบที่ใช้ในการกลั่นและโครงสร้างของโรงกลั่นน้ำมันมักจะมีอิทธิพลต่อระดับของกระบวนการกลั่นและการแปรสภาพที่จำเป็นเพื่อให้ได้ผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปชนิด
ต่าง ๆ ที่เหมาะสม เพื่อความสะดวก น้ำมันดิบจะถูกแบ่งประเภทตามความหนาแน่น (density)
(จากเบาไปหนัก) (light to heavy) และปริมาณกำมะถัน (จากต่ำไปสูง) (sweet to
sour) น้ำมันดิบชนิดเบาซึ่งมีปริมาณกำมะถันต่ำ (light sweet crude oil)
จะมีราคาสูงกว่าน้ำมันดิบชนิดหนักซึ่งมีปริมาณกำมะถันสูง (heavy sour crude oil)
เนื่องจากน้ำมันดิบชนิดเบามีการปรับปรุงคุณภาพน้อยกว่า
และให้ผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปที่มีราคาสูงกว่าในสัดส่วนที่มากกว่า อาทิ น้ำมันเบนซิน
น้ำมันก๊าดและน้ำมันดีเซล
น้ำมันดิบชนิดหนักมักจะขายโดยมีส่วนลดเมื่อเปรียบเทียบกับน้ำมันดิบชนิดเบา
เนื่องจากน้ำมันดิบชนิดหนักให้ผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่าต่ำกว่าในสัดส่วนที่สูงกว่า
และต้องการกระบวนการกลั่นเพิ่มเติมเพื่อให้ได้ผลิตภัณฑ์ชนิดเบาที่มีมูลค่าสูงขึ้น ดังนั้น
ผู้กลั่นน้ำมันจึงพยายามเลือกกลั่นน้ำมันดิบชนิดต่าง ๆ ซึ่งเหมาะสมที่สุด
โดยคำนึงถึงหน่วยแปรสภาพโมเลกุลและหน่วยปรับปรุงคุณภาพของแต่ละโรงกลั่น
ราคาของผลิตภัณฑ์ในปัจจุบัน ราคาที่คาดการณ์ในอนาคต ชนิดของผลิตภัณฑ์ที่ต้องการ
และราคาของน้ำมันดิบและวัตถุดิบอื่น ๆ ที่จัดหาได้

ความซับซ้อน (complexity) ของโรงกลั่นน้ำมัน หมายถึง
ความสามารถของโรงกลั่นน้ำมันที่จะแปรสภาพวัตถุดิบที่มีราคาต่ำกว่า เช่น
น้ำมันดิบที่มีความหนาแน่นสูงและปริมาณกำมะถันสูง ให้เป็นผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่าสูงขึ้น
ความซับซ้อนของโรงกลั่นน้ำมันขึ้นอยู่กับขนาดและประเภทของหน่วยแปรสภาพโมเลกุล
(conversion unit) โดยทั่วไป ยิ่งโรงกลั่นน้ำมันที่มีความซับซ้อนมากขึ้นเท่าใด
ก็จะมีความคล่องตัวในด้านการคัดเลือกวัตถุดิบมากขึ้นเท่านั้น นอกจากนี้
การใช้เทคโนโลยีการวิเคราะห์น้ำมันดิบก็สามารถช่วยปรับปรุงประสิทธิภาพของโรงกลั่นน้ำมันที่จะแปรสภาพน้ำมันดิบซึ่งยากต่อกระบวนการกลั่นและมีราคาถูกกว่าได้
ความซับซ้อนของโรงกลั่นน้ำมันและการใช้เทคโนโลยีที่ทันสมัยสามารถทำให้โรงกลั่นน้ำมันอยู่ในฐานะที่ได้เปรียบมากกว่าจากการใช้น้ำมันดิบที่มีราคาถูก
ซึ่งทำให้มีโอกาสได้รับกำไรขั้นต้นสูงขึ้น

(ข) ผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปที่สำคัญ

ผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปที่สำคัญของโรงกลั่นน้ำมันได้แก่

-   ก๊าซปิโตรเลียมเหลว

-   น้ำมันเบนซิน

-   น้ำมันเชื้อเพลิงอากาศยาน/น้ำมันก๊าด

-   น้ำมันดีเซล

-   น้ำมันเตา และ

-   บิทูเมน (ยางมะตอย)

(ค) เศรษฐศาสตร์การกลั่นน้ำมัน (Economics of Refining)

การกลั่นน้ำมันเป็นธุรกิจที่ตั้งอยู่บนฐานของส่วนต่าง (margin-based business) เป็นสำคัญ
โดยเป้าหมายของผู้กลั่นน้ำมันคือการทำให้กระบวนการกลั่นมีประสิทธิภาพสูงสุดและให้ผลตอบแทนที่ดีที่สุดจากผลิตภัณฑ์ทั้งหมดซึ่งได้จากวัตถุดิบที่ใช้
ในโรงกลั่นน้ำมันแบบพื้นฐาน (simple refinery)
ผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปส่วนใหญ่จะเป็นผลิตภัณฑ์ชนิดหนักซึ่งมีมูลค่าต่ำกว่า เช่น น้ำมันเตา กากน้ำมันดิบ
และบิทูเมน ส่วนที่เหลือจะเป็นผลิตภัณฑ์ชนิดเบา เช่น ก๊าซปิโตรเลียมเหลว น้ำมันเบนซิน
น้ำมันดีเซลและน้ำมันเชื้อเพลิงอากาศยาน ผลิตภัณฑ์ที่ได้จะขึ้นอยู่กับชนิดของน้ำมันดิบและวัตถุดิบอื่น ๆ
ที่ใช้
องค์ประกอบของน้ำมันดิบมีความสำคัญเนื่องจากเป็นตัวกำหนดโครงสร้างของผลิตภัณฑ์ของโรงกลั่นน้ำมันและความสามารถในการทำกำไรของโรงกลั่น
ค่าการกลั่นของโรงกลั่นน้ำมันแบบพื้นฐาน (simple refining margin) หมายถึง
มูลค่ารวมของผลิตภัณฑ์สำเร็จรูป หักด้วยต้นทุนน้ำมันดิบและวัตถุดิบอื่น ๆ และสาธารณูปโภคที่นำเข้า
โดยค่าการกลั่นของโรงกลั่นน้ำมันแบบคอมเพล็กซ์ (complex refining margin)
แตกต่างจากค่าการกลั่นของโรงกลั่นน้ำมันแบบพื้นฐาน (simple refining margin)
ตรงที่โรงกลั่นน้ำมันแบบคอมเพล็กซ์จะผลิตผลิตภัณฑ์ชนิดหนักในสัดส่วนที่ต่ำกว่า
เนื่องจากมีอุปกรณ์และเทคโนโลยีที่สามารถแปรสภาพผลิตภัณฑ์ชนิดหนักที่มีมูลค่าต่ำกว่าให้เป็นผลิตภัณฑ์ชนิดเบาที่มีมูลค่าสูงกว่าได้
โรงกลั่นน้ำมันที่มีความซับซ้อนมากกว่ามักจะสร้างผลตอบแทนที่สูงกว่าเนื่องจากสามารถผลิตผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่าสูงกว่าโดยใช้น้ำมันดิบหรือวัตถุดิบอื่น
ๆ ในชนิดเดียวกันหรือที่มีราคาต่ำกว่า ดังนั้น โดยทั่วไป
ค่าการกลั่นของโรงกลั่นน้ำมันแบบคอมเพล็กซ์จึงสูงกว่าค่าการกลั่นของโรงกลั่นน้ำมันแบบพื้นฐาน

ความเคลื่อนไหวของอุตสาหกรรมกลั่นน้ำมันในประเทศไทย

(ก) การผลิต

ตามข้อมูลของกระทรวงพลังงาน ในปี 2554
ประเทศไทยมีการผลิตผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมทั้งปีรวมทั้งสิ้น 348,507 พันบาร์เรล
คิดเป็นการเพิ่มขึ้นร้อยละ 0.3 จาก 347,388 พันบาร์เรลในปี 2553
ตารางดังต่อไปนี้แสดงการผลิต การนำเข้า
การส่งออกและการใช้ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมที่สำคัญในประเทศไทยสำหรับสามปีล่าสุด

  ---------------------------------------------------------------------------
                                     ปีสิ้นสุดวันที่ 31                 
                                     ธันวาคม                      
  ---------------------------------- -------------- ------------ ------------
                                     2552           2553         2554

                                     (บาร์เรลต่อวัน)                

  ก๊าซปิโตรเลียมเหลว                                                

  การผลิต                             157,616        181,312      201,539

  การนำเข้า                           24             51           46

  การส่งออก                           479            788          515

  อุปสงค์ในประเทศ                      118,803        130,745      140,924

  น้ำมันเบนซิน                                                      

  การผลิต                             152,540        151,020      143,967

  การนำเข้า                           243            0            588

  การส่งออก                           23,282         23,122       16,693

  อุปสงค์ในประเทศ                      129,661        127,807      126,347

  น้ำมันเชื้อเพลิงอากาศยาน                                            

  การผลิต                             102,961        106,772      108,436

  การนำเข้า                           181            57           186

  การส่งออก                           27,732         24,202       20,704

  อุปสงค์ในประเทศ                      76,364         81,192       87,478

  น้ำมันก๊าด                                                        

  การผลิต                             1,601          8,042        2,616

  การนำเข้า                           0              0            0

  การส่งออก                           327            7,343        2,473

  อุปสงค์ในประเทศ                      303            264          224

  น้ำมันดีเซล                                                       

  การผลิต                             387,532        401,590      398,037

  การนำเข้า                           6,639          1,055        965

  การส่งออก                           82,654         94,868       81,085

  อุปสงค์ในประเทศ                      318,195        318,450      330,720

  น้ำมันเตา                                                        

  การผลิต                             118,629        103,389      100,218

  การนำเข้า                           1,434          1,744        5,716

  การส่งออก                           66,826         55,728       60,018

  อุปสงค์ในประเทศ                      47,059         45,065       42,320

  รวมปริมาณการผลิต                     920,879        952,125      954,813

  รวมปริมาณอุปสงค์ในประเทศ              690,385        703,523      728,013
  ---------------------------------------------------------------------------

ที่มา: กระทรวงพลังงาน

ตารางต่อไปนี้ แสดงอุปสงค์โดยรวมในผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ เป็นอัตราร้อยละสำหรับสามปีล่าสุด

+------------------------------------+----------+----------+----------+
|                                    | ปีสิ้นสุดวันที่ |          |          |
|                                    | 31       |          |          |
|                                    | ธันวาคม   |          |          |
|                                    |          |          |          |
|                                    | (ร้อยละ)  |          |          |
+====================================+==========+==========+==========+
|                                    | 2552     | 2553     | 2554     |
+------------------------------------+----------+----------+----------+
| ส่วนผสมผลิตภัณฑ์สำหรับอุปสงค์ในประเทศ     |          |          |          |
+------------------------------------+----------+----------+----------+
| ชนิดเบา⁽¹⁾                          | 36.0     | 36.8     | 36.7     |
+------------------------------------+----------+----------+----------+
| ชนิดกึ่งหนักกึ่งเบา⁽²⁾                   | 57.2     | 56.8     | 57.5     |
+------------------------------------+----------+----------+----------+
| ชนิดหนัก⁽³⁾                          | 6.8      | 6.4      | 5.8      |
+------------------------------------+----------+----------+----------+
| รวมปริมาณอุปสงค์ในประเทศ              | 100.0    | 100.0    | 100.0    |
+------------------------------------+----------+----------+----------+

ที่มา: กระทรวงพลังงาน

(1) ผลิตภัณฑ์ชนิดเบา ได้แก่ ก๊าซปิโตรเลียมเหลว และน้ำมันเบนซิน (ไม่รวมรีฟอร์เมต)

(2) ผลิตภัณฑ์ชนิดกึ่งหนักกึ่งเบา ได้แก่ น้ำมันเชื้อเพลิงอากาศยาน น้ำมันก๊าด และน้ำมันดีเซล

(3) ผลิตภัณฑ์ชนิดหนัก ได้แก่ น้ำมันเตา

(ข) อุปสงค์

ในปี 2554 ปริมาณอุปสงค์ในประเทศของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมทั้งปีเท่ากับ 265,725 พันบาร์เรล
เพิ่มขึ้นประมาณร้อยละ 4 จากปีที่แล้ว โดยผลิตภัณฑ์ที่มีอุปสงค์ในประเทศเพิ่มขึ้นได้แก่
ก๊าซปิโตรเลียมเหลว น้ำมันเชื้อเพลิงอากาศยาน และน้ำมันดีเซล โดยเป็นการเพิ่มขึ้นร้อยละ 8, 8
และ 4 ตามลำดับ ในขณะที่ผลิตภัณฑ์ที่มีอุปสงค์ในประเทศลดลงได้แก่ น้ำมันก๊าด น้ำมันเตา
และน้ำมันเบนซิน ลดลงร้อยละ 15, 6 และ 1 ตามลำดับ

(ค) อุปทาน

ปัจจุบัน มีโรงกลั่นน้ำมันที่สำคัญเจ็ดแห่งในประเทศไทย ซึ่งมีกำลังการกลั่นน้ำมันดิบรวม 1,099
พันบาร์เรลต่อวัน ได้แก่ บริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน) (“บางจาก”) บริษัทฯ บริษัท
พีทีที โกลบอล เคมิคอล จำกัด (มหาชน) (“พีทีทีจีซี”) บริษัท สตาร์ปิโตรเลียมรีไฟนิ่ง จำกัด
(“เอสพีอาร์ซี”) บริษัท ไทยออยล์ จำกัด (มหาชน) (“ไทยออยล์”) บริษัท ไออาร์พีซี จำกัด
(มหาชน) (“ไออาร์พีซี”) และบริษัท ระยองเพียวริฟายเออร์ จำกัด (มหาชน) (“อาร์พีซี”) โดย
บางจาก เอสโซ่ ไออาร์พีซี และ อาร์พีซี
เป็นผู้ประกอบการที่มีสถานีบริการน้ำมันค้าปลีกเป็นของตนเอง
ซึ่งใช้ในการจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมของตน
ตารางดังต่อไปนี้แสดงข้อมูลกำลังการกลั่นน้ำมันดิบ
ของบริษัทผู้ประกอบกิจการโรงกลั่นน้ำมันทั้งเจ็ดแห่งในประเทศไทย

+---------------+----------------------+------------------------------+
| โรงกลั่นน้ำมัน    | ก                    | โครงสร้าง                     |
|               | ำลังการกลั่นน้ำมันดิบปัจจุบัน |                              |
+===============+======================+==============================+
|               | (พันบาร์เรลต่อวัน)       |                              |
+---------------+----------------------+------------------------------+
| บางจาก        | 120                  |   แบบคอมเพล็กซ์                |
+---------------+----------------------+------------------------------+
| เอสโซ่         | 177                  |   แบบคอมเพล็กซ์                |
+---------------+----------------------+------------------------------+
| พีทีทีจีซี⁽¹⁾      | 145                  |   แบบคอมเพล็กซ์                |
+---------------+----------------------+------------------------------+
| เอสพีอาร์ซี      | 150                  |   แบบคอมเพล็กซ์                |
+---------------+----------------------+------------------------------+
| ไทยออยล์       | 275                  |   แบบคอมเพล็กซ์                |
+---------------+----------------------+------------------------------+
| ไออาร์พีซี       | 215                  |   คอนเดนเสท                  |
+---------------+----------------------+------------------------------+
| อาร์พีซี         | 17                   |   เรสิดิวสปิตเตอร์ (Residue      |
|               |                      |   Splitter)                  |
+---------------+----------------------+------------------------------+
| รวม           | 1,099                |                              |
+---------------+----------------------+------------------------------+

ที่มา: PTIT Focus Special Annual Report ประจำปี 2554
และการเปิดเผยข้อมูลต่อสาธารณะของบริษัทผู้ผลิต ยกเว้นตัวเลขกำลังการกลั่นของของบริษัทฯ
ซึ่งเป็นไปตามอัตรากำลังการกลั่นสูงสุดซึ่งคิดจากวันที่มีการการผลิตจริง (Stream Day)

(1) กำลังการกลั่นของพีทีทีจีซี ไม่รวมถึงกำลังการผลิตของหน่วยกลั่นแยกคอนเดนเสทสองหน่วย
รวม 135 พันบาร์เรลต่อวัน ซึ่งผลิตรีฟอร์เมตเพื่อส่งไปยังโรงงานอะโรเมติกส์

(ง) การกำหนดราคาผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมในประเทศ

ราคาของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมที่ขายในประเทศไทยถูกขับเคลื่อนด้วยสภาพตลาดและราคานำเข้า
(import parity price) ซึ่งนำไปสู่ราคาหน้าโรงกลั่น (ex-refinery price)
สำหรับผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมที่ขายในตลาดในประเทศจะคำนวณจากราคาตลาดจรในสิงคโปร์
(Singapore spot market price) ของผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้องซึ่งเป็นราคาเฉลี่ยอ้างอิงของ
Platt ที่สิงคโปร์ (Mean of Platt’s Singapore (“MOPS”))
บวกค่าใช้จ่ายในการขนส่งผลิตภัณฑ์นั้น ๆ จากสิงคโปร์มายังประเทศไทย เช่น ค่าประกันภัย
ค่าระวาง อากรนำเข้า การสูญเสียของมวลน้ำมันอันเกิดจากการขนส่งสินค้าทางทะเล (ocean
losses) ค่าใช้จ่ายในการจัดการ และค่าใช้จ่ายในการสำรอง (deemed strategic reserve
cost)
โดยอาจมีการเพิ่มค่าส่วนเพิ่มหรือหักส่วนลดสำหรับผลิตภัณฑ์บางอย่างเนื่องจากความแตกต่างในคุณสมบัติที่กำหนดทางด้านคุณภาพของผลิตภัณฑ์ระหว่างประเทศ
และสภาพตลาดเฉพาะภายในประเทศ รวมทั้งช่องทางการจัดจำหน่าย

อุตสาหกรรมพาราไซลีนในประเทศไทย

พาราไซลีนเป็นสารประกอบอะโรเมติกส์ และเป็นหนึ่งในไอโซเมอร์ของไซลีน
พาราไซลีนใช้เป็นสารประกอบหน่วยการสร้างหลัก (main building block)
ในการผลิตกรดเทเรฟทาลิก (Purified Terephthalic Acid (PTA))
ซึ่งเป็นวัตถุดิบสำคัญสำหรับการผลิตพลาสติกและไฟเบอร์ เช่น พลาสติก PET โพลีเอสเตอร์
และแผ่นฟิล์ม

โครงสร้างของโรงผลิตพาราไซลีนแห่งต่าง ๆ มีความแตกต่างกันอย่างมากขึ้นอยู่กับวัตถุดิบ
เทคโนโลยีการผลิตและกระบวนการผลิต
โดยทั่วไปแล้วหน่วยผลิตพาราไซลีนมักพ่วงอยู่กับโรงกลั่นน้ำมันหรือโรงงานอะโรเมติกส์

กำไร (margin) ของผลิตภัณฑ์อะโรเมติกส์ และเคมีภัณฑ์อื่น ๆ ซึ่งรวมถึงมิกซ์ไซลีนและพาราไซลีน
และผลิตภัณฑ์พลอยได้ปลายน้ำ (downstream derivative product)
มักเป็นไปตามวัฎจักรซึ่งได้รับอิทธิพลจากระดับของอุปทานและอุปสงค์ ในอดีต
อุปสงค์ของผลิตภัณฑ์เหล่านี้มักจะเป็นไปในทิศทางเดียวกับการเติบโตทางเศรษฐกิจ
โดยตัวกระตุ้นที่สำคัญอย่างอื่นของอุปสงค์ได้แก่ มาตรฐานการครองชีพที่สูงขึ้นในประเทศกำลังพัฒนา
และการใช้พลาสติกและวัสดุสังเคราะห์เพื่อทดแทนวัสดุอื่น ๆ อย่างต่อเนื่อง วัฎจักรของกำไร
(Margin Cycle)
ยังได้รับอิทธิพลจากความคาดหมายเกี่ยวกับกำลังการผลิตและอุปทานในอนาคตอีกด้วย
ส่วนปัจจัยที่สำคัญซึ่งมีอิทธิพลต่อกำลังการผลิตและอุปทานนั้นรวมถึงการเริ่มต้นดำเนินงานของโรงงานอะโรเมติกส์
และเคมีภัณฑ์อื่น ๆ แห่งใหม่
และการปิดดำเนินงานของโรงงานที่ไม่มีประสิทธิภาพหรือไม่สร้างผลกำไร

เอเชียเป็นตลาดและผู้ผลิตที่สำคัญของพาราไซลีน
และประเทศไทยเป็นผู้ผลิตพาราไซลีนรายใหญ่ที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ผู้ผลิตพาราไซลีนรายใหญ่สามรายในประเทศไทย ได้แก่ บมจ. พีทีที โกลบอล เคมีคอล

บริษัท ไทยพาราไซลีน จำกัด และบริษัทฯ การใช้พาราไซลีนในประเทศส่วนใหญ่เป็นการใช้เพื่อผลิต
PTA ผู้ผลิต PTA ในประเทศไทยได้แก่ บมจ. ทีพีที โกลบอล เคมีคอล บริษัท สยามมิตซุย พีทีเอ
จำกัด และ บริษัท อินโดรามา เวนเจอร์ส จำกัด (มหาชน)

กำลังการผลิตพาราไซลีน ของผู้ผลิตพาราไซลีนในประเทศรายสำคัญตามที่ได้รายงานไว้เป็นดังนี้

  -----------------------------------------------------------------------
                                           กำลังการผลิตปัจจุบัน (พันตันต่อปี)
  ---------------------------------------- ------------------------------
  พีทีทีจีซี                                    1,195

  บริษัท ไทยพาราไซลีน จำกัด⁽¹⁾                 489

  บมจ. เอสโซ่ (ประเทศไทย)                   500
  -----------------------------------------------------------------------

ที่มา: การเปิดเผยข้อมูลต่อสาธารณะของบริษัทผู้ผลิต ยกเว้นตัวเลขของเอสโซ่
ซึ่งเป็นไปตามกำลังการผลิตสูงสุดของบริษัทฯ

(1) บริษัทย่อยของบริษัท ไทยออยล์ จำกัด (มหาชน)

พาราไซลีนและเคมีภัณฑ์อนุพันธ์ของพาราไซลีน มีการค้าขายกันอยู่ทั่วโลก โดยราคาและกำไร
(margins) ขึ้นอยู่กับความสมดุลระหว่างอุปทานและอุปสงค์ในตลาดโลก อาทิ
ความเปลี่ยนแปลงของกำลังการผลิตในตลาดโลกของพาราไซลีนหรืออนุพันธ์เคมีภัณฑ์ของพาราไซลีน
(PTA หรือ โพลีเอสเตอร์) มีและเคยมีผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อกระแสการซื้อขาย
ราคาและกำไรของพาราไซลีน และเคมีภัณฑ์อนุพันธ์ของพาราไซลีนทั่วโลกได้

อุตสาหกรรมการตลาดค้าปลีก

การจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์เชื้อเพลิงค้าปลีกในประเทศไทย อันได้แก่ น้ำมันดีเซลและน้ำมันเบนซิน
ดำเนินการผ่านทางเครือข่ายสถานีบริการน้ำมันค้าปลีก
อุตสาหกรรมนี้มีการแข่งขันสูงมากและมีลักษณะกระจัดกระจาย
โดยมีผู้ค้าปลีกรายย่อยและผู้ค้าปลีกอิสระคิดเป็นประมาณร้อยละ 79
ของจำนวนสถานีบริการทั้งหมดในไตรมาส 3 ปี 2554* อย่างไรก็ดี ผู้ค้าปลีกรายใหญ่ ได้แก่ ปตท.
เอสโซ่ เชลล์ บางจาก และ เชฟรอน (คาลเท็กซ์) มียอดขายรวมกันประมาณร้อยละ 94
ของปริมาณการขายทั้งหมดในปี 2554

จำนวนสถานีบริการ ณ วันที่ 30 กันยายน 2554* แบ่งตามผู้ค้าปลีก ได้แก่

  ------------------------------------------------------------------------------
                      ปตท.     เอสโซ่    เชลล์     บางจาก   เชฟรอน   ผู้ค้าปลีกรายอื่น ๆ
  ------------------- -------- -------- -------- -------- -------- -------------
                                                                   

  จำนวนสถานี           1,567    528      545      1,067    399      15,876
  ------------------------------------------------------------------------------

ที่มา: กรมธุรกิจพลังงาน ยกเว้นเอสโซ่ซึ่งเป็นข้อมูลที่มาจากบริษัท

*ข้อมูลจำนวนสถานีไตรมาส 3 ปี 2554 เป็นข้อมูลล่าสุดที่เปิดเผยโดยกรมธุรกิจพลังงาน

นอกจากผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม สถานีบริการน้ำมันยังให้บริการเพิ่มเติมต่าง ๆ ในรูปของร้านสะดวกซื้อ
การขายอุปกรณ์รถยนต์และน้ำมันหล่อลื่น ผลิตภัณฑ์หล่อลื่น บริการซ่อมแซมรถยนต์และบริการล้างรถ
เพื่อเป็นการเสริมรายได้จากน้ำมันเชื้อเพลิง
โดยเฉพาะในภาวะการแข่งขันทางตลาดที่สูงเนื่องจากค่าการตลาดค่อนข้างต่ำ

4.11
กฏหมายและกฏเกณฑ์ที่เกี่ยวข้องกับการประกอบอุตสาหกรรมโรงกลั่นปิโตรเลียมในประเทศไทย

กฎระเบียบที่เกี่ยวกับโรงกลั่นน้ำมัน

(ก) การกำหนดราคาผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมและการรักษาระดับราคา

ราคาขายผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมในประเทศจะเป็นไปตามกลไกตลาด
และโดยทั่วไปจะเป็นไปตามราคานำเข้า (import parity) ซึ่งใช้กำหนดราคาขายหน้าโรงกลั่น
(ex-refinery price) ของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมในตลาดภายในประเทศของประเทศไทย
ซึ่งสะท้อนราคาในตลาดจรสิงคโปร์ (Singapore Spot Market) ของผลิตภัณฑ์ดังกล่าวตาม
MOPS บวกด้วยค่าใช้จ่ายในการขนส่งผลิตภัณฑ์นั้น ๆ จากประเทศสิงคโปร์มายังประเทศไทย เช่น
ค่าประกันภัย ค่าขนส่งสินค้า อากรขาเข้า
การสูญเสียของมวลน้ำมันอันเกิดจากการขนส่งสินค้าทางทะเล (ocean losses)
และค่าใช้จ่ายในการจัดการ
ราคาของผลิตภัณฑ์บางประเภทอาจเพิ่มขึ้นหรือลดลงอันเนื่องมาจากการกำหนดคุณสมบัติของผลิตภัณฑ์ที่แตกต่างกันของตลาดของทั้งสองประเทศ
และการกำหนดเงื่อนไขทางการตลาดภายในประเทศเป็นการเฉพาะ ตัวอย่างเช่น
ในช่วงที่ตลาดภายในประเทศมีอุปทานเกินกว่าอุปสงค์
หรืออุปทานในตลาดเอเชียมีอยู่ในระดับที่สูงมากจนทำให้ยอดการส่งออกจากประเทศไทยลดลง
ราคาหน้าโรงกลั่นภายในประเทศไทยก็อาจจะมีราคาที่ค่อนข้างต่ำ

ราคาขายส่งผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมจะประกอบด้วยราคาหน้าโรงกลั่น บวกภาษีสรรพสามิต ภาษีเทศบาล
เงินส่งเข้ากองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง และกองทุนเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงานซึ่งกำหนดโดยรัฐบาล
และภาษีมูลค่าเพิ่ม โดยภาษีและเงินส่งเข้ากองทุนที่จัดเก็บโดยโรงกลั่นน้ำมันแต่ละราย
ซึ่งรวมถึงบริษัทฯ จะถูกนำส่งให้แก่หน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องต่อไป

โดยทั่วไป การส่งออกผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมจะมีกำหนดราคาตามราคาเทียบเท่ากับราคาส่งออก
(Export Parity Price)
ซึ่งหมายความว่าราคาหน้าโรงกลั่นของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมสำหรับส่งออกจะถูกกำหนดจากราคาของผลิตภัณฑ์ดังกล่าวในตลาดจรสิงคโปร์โดยอ้างอิงจาก
MOPS บวกราคาส่วนเพิ่มหรือลบราคาส่วนลดโดยขึ้นอยู่กับสภาพตลาดในเวลานั้น
และการเจรจาต่อรองกับผู้ซื้อ และความแตกต่างของคุณภาพของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม

ทั้งนี้ในช่วงเวลาใดเวลาหนึ่งรัฐบาลอาจขอความร่วมมือให้โรงกลั่นน้ำมันในประเทศช่วยรักษาระดับราคาผลิตภัณฑ์น้ำมันบางประเภทที่จำหน่ายให้แก่ผู้ค้าปลีกในประเทศ
ซึ่งในกรณีดังกล่าว
โรงกลั่นน้ำมันจะถูกขอให้จำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันให้แก่ผู้ซื้อในราคาที่ต่ำกว่าราคาตลาดซึ่งประกาศโดยรัฐบาล
และกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงจะจ่ายเงินชดเชยสำหรับส่วนต่างระหว่างราคาตลาดและราคาที่ควบคุมดังกล่าว
ซึ่งเป็นกลไกที่เหมาะสมในการรักษาระดับราคาขายปลีกผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมในเวลาที่ราคาของผลิตภัณฑ์ดังกล่าวสูงขึ้นมากผิดปกติ
โดยขึ้นอยู่กับนโยบายรัฐบาลในขณะนั้น

นอกจากนี้ รัฐบาลยังมีการควบคุมราคาขายก๊าซปิโตรเลียมเหลว (LPG) ภายในประเทศ
ซึ่งส่วนใหญ่ใช้เป็นก๊าซหุงต้มในครัวเรือน รัฐบาลได้กำหนดให้ผู้ผลิตก๊าซปิโตรเลียมเหลวทุกราย
รวมถึงบริษัทฯ ต้องขายก๊าซปิโตรเลียมเหลวในราคาขายส่งหน้าโรงกลั่นให้แก่ผู้รับซื้อในราคาควบคุม
ซึ่งรวมภาษีสรรพสามิต ภาษีเทศบาล และภาษีมูลค่าเพิ่มแล้ว โดย สำนักนโยบายและแผนพลังงาน
(สนพ.) จะเป็นผู้ประกาศราคาขายส่งก๊าซปิโตรเลียมเหลวที่รัฐบาลควบคุมเป็นครั้งคราว ตั้งแต่วันที่
14 มกราคม 2554 เป็นต้นมาเพื่อเป็นการเพิ่มการผลิตก๊าซปิโตรเลียมเหลวทดแทนการนำเข้า
รัฐบาลเห็นชอบให้จ่ายเงินชดเชยให้กับโรงกลั่นน้ำมันเพื่อจำหน่ายเป็นเชื้อเพลิงในประเทศตามหลักเกณฑ์การคำนวนอัตราชดเชยราคาก๊าซปิโตรเลียมเหลวของโรงกลั่น
ที่ประกาศโดยคณะกรรมการบริหารนโยบายพลังงาน ลงวันที่ 24 มกราคม 2554

(2) การจำกัดการส่งออกก๊าซปิโตรเลียมเหลว

นอกเหนือจากกฎระเบียบเกี่ยวกับราคาขายส่งหน้าโรงกลั่นของก๊าซปิโตรเลียมเหลว
รัฐบาลยังมีนโยบายที่จะกำกับดูแลการส่งออกก๊าซปิโตรเลียมเหลวโดยผู้ผลิตในประเทศให้อยู่ในระดับที่เหมาะสมเพื่อไม่ให้เกิดภาวะขาดแคลนก๊าซปิโตรเลียมเหลวภายในประเทศ
ในขณะที่ผู้ผลิตอาจส่งออกก๊าซปิโตรเลียมเหลวได้ในราคาส่งออกที่สูงกว่า ดังนั้น
การกำกับดูแลการส่งออกก๊าซปิโตรเลียมเหลวจึงอาจมีผลกระทบต่อรายได้ของบริษัทฯ

(ค) การสำรองน้ำมันเชื้อเพลิงตามกฎหมาย

ตามประกาศกรมธุรกิจพลังงาน กระทรวงพลังงาน ซึ่งประกาศใช้เมื่อปี 2549
โดยอาศัยอำนาจตามพระราชบัญญัติการค้าน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2543 ได้กำหนดให้
ผู้ประกอบกิจการโรงกลั่นน้ำมันแต่ละรายต้องสำรองน้ำมันดิบและวัตถุดิบอื่น ได้แก่ เรสซิดิว
และแว็กซี่ ดิสทิลเลตที่นำเข้ามากลั่นเพื่อผลิตสำหรับจำหน่ายในประเทศในปริมาณเท่ากับร้อยละ 5
ของปริมาณที่ใช้ทั้งหมดในแต่ละปี นอกจากนี้
ในประกาศดังกล่าวยังกำหนดให้ต้องมีการสำรองน้ำมันสำเร็จรูปด้วย
โดยผู้ประกอบกิจการโรงกลั่นน้ำมันแต่ละรายต้องสำรองน้ำมันสำเร็จรูปที่ผลิตได้ ทั้งนี้
อัตราที่ต้องสำรองดังกล่าวจะขึ้นอยู่กับชนิดของน้ำมันสำเร็จรูปที่ผลิตได้
ซึ่งอัตราที่ต้องสำรองของน้ำมันสำเร็จรูปชนิดน้ำมันเบนซินและน้ำมันดีเซล คือ ร้อยละ 5
ของปริมาณทั้งหมดในแต่ละปี

(ง) กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงและกองทุนเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน

กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงได้จัดตั้งขึ้นตามคำสั่งของนายกรัฐมนตรี ที่ 4/2547
โดยอาศัยอำนาจตามพระราชกำหนดแก้ไขและป้องกันภาวะการขาดแคลนน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ.
2516
โดยกองทุนนี้มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อรักษาเสถียรภาพของระดับราคาขายปลีกน้ำมันเชื้อเพลิงในประเทศ
เพื่อให้เกิดผลกระทบในทางลบต่อเศรษฐกิจให้น้อยที่สุด ในการนี้
ผู้ค้าน้ำมันเชื้อเพลิงสำหรับน้ำมันเชื้อเพลิงที่ใช้ในประเทศ
ซึ่งรวมถึงผู้ผลิตและนำเข้าผลิตภัณฑ์น้ำมันเชื้อเพลิง มีหน้าที่ต้องนำส่งเงินเข้ากองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง
พร้อมการชำระภาษีสรรพสามิต หรือภาษีศุลกากร (แล้วแต่กรณี)
โดยคิดเป็นสัดส่วนจากปริมาณน้ำมันที่ผลิตหรือจำหน่ายได้ตามอัตราที่ กพช. กำหนด
การส่งเงินเข้ากองทุนนี้อยู่ภายใต้การกำกับดูแลของกรมสรรพสามิต กรมศุลกากร

กองทุนเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงานจัดตั้งขึ้นโดยอาศัยพระราชบัญญัติการส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน
พ.ศ. 2535
โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นแหล่งเงินทุนสำหรับการดำเนินงานและนำไปใช้เป็นค่าใช้จ่ายเพื่อช่วยเหลือหรืออุดหนุนกิจกรรมเกี่ยวกับการอนุรักษ์พลังงาน
ป้องกัน บรรเทา และแก้ไขผลกระทบที่เกิดจากการพัฒนาและการใช้พลังงาน
โดยผู้ผลิตและจำหน่ายน้ำมัน รวมถึงผู้นำเข้าน้ำมัน
มีหน้าที่นำส่งเงินเข้ากองทุนในอัตราตามที่คณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ กำหนด
และมีกรมสรรพสามิต กรมศุลกากร
และกรมเชื้อเพลิงธรรมชาติเป็นผู้รับผิดชอบในการเรียกเก็บเงินเข้ากองทุน

(จ) คุณภาพของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม

รัฐบาลได้กำหนดกฎระเบียบเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมที่เข้มงวดสำหรับผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม กฎระเบียบต่าง
ๆ ซึ่งกรมธุรกิจพลังงาน กระทรวงพลังงาน
เป็นหน่วยงานที่ออกกฎระเบียบดังกล่าวเป็นครั้งคราวตามพระราชบัญญัติการค้าน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ.
2543 โดยรัฐบาลได้กำหนดนโยบายที่จะให้มีการปรับเปลี่ยนคุณภาพของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม เช่น
การลดปริมาณสารตะกั่วในน้ำมันเบนซินไร้สารตะกั่วและน้ำมันดีเซล

โดยรัฐบาลได้กำหนดนโยบายที่จะให้มีการปรับเปลี่ยนคุณภาพของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม เช่น
การลดปริมาณสารตะกั่วในน้ำมันเบนซิน และการลดปริมาณกำมะถันในน้ำมันดีเซล เป็นต้น
ซึ่งในปัจจุบันตามประกาศกรมธุรกิจพลังงานที่เกี่ยวข้องกับการกำหนดลักษณะและคุณภาพของน้ำมันเบนซิน
ได้กำหนดว่า ปริมาณสารตะกั่วในน้ำมันเบนซินซึ่งรวมถึงน้ำมันแก๊สโซฮอล์ชนิดต่าง ๆ ได้แก่
น้ำมันแก๊สโซฮอล์อี 10 (ออกเทน 91) น้ำมันแก๊สโซฮอล์อี 10 (ออกเทน 95)
และน้ำมันแก๊สโซฮอล์อี 20 จะต้องมีปริมาณสารตะกั่วไม่เกิน 0.013 กรัมต่อลิตร และตั้งแต่วันที่ 1
มกราคม 2555 เป็นต้นมา ปริมาณสารตะกั่วในน้ำมันเบนซินต่าง ๆ ดังกล่าวจะต้องมีไม่เกิน 0.005
กรัมต่อลิตร และสัดส่วนของกำมะถันจะต้องมีไม่เกินร้อยละ 0.005 โดยน้ำหนัก
และสัดส่วนของเบนซินจะต้องมีไม่เกินร้อยละ 1.0 โดยปริมาตร นอกจากนี้
ในประกาศกรมธุรกิจพลังงานยังได้กำหนดอีกว่า ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2555 เป็นต้นมา
สัดส่วนโอเลฟินจะต้องมีไม่เกินร้อยละ 18 โดยปริมาตร

สำหรับน้ำมันดีเซลนั้น
ประกาศกรมธุรกิจพลังงานที่เกี่ยวข้องกับการกำหนดลักษณะและคุณภาพของน้ำมันดีเซล ได้กำหนดว่า
สัดส่วนของกำมะถันในน้ำมันดีเซลหมุนเร็ว จะต้องมีไม่เกินร้อยละ 0.035 ของน้ำหนัก
และตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2555 เป็นต้นมา
สัดส่วนของกำมะถันในน้ำมันดีเซลหมุนเร็วจะต้องมีไม่เกินร้อยละ 0.005 โดยน้ำหนัก นอกจากนี้
ในประกาศกรมธุรกิจพลังงานยังได้กำหนดอีกว่า ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2555 เป็นต้นมา
สัดส่วนของโพลีไซคลิก อะโรเมติกส์ ไฮโดรคาร์บอนจะต้องมีไม่เกินร้อยละ 11 โดยน้ำหนัก

คุณภาพของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมขึ้นอยู่กับชนิดและวัตถุประสงค์ที่ใช้ ตัวอย่างเช่น
หากเป็นผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมที่ผลิตเพื่อการส่งออก
ก็อาจได้รับการยกเว้นไม่ต้องเป็นไปตามข้อกำหนดการควบคุมลักษณะและคุณภาพของน้ำมันเชื้อเพลิงในประเทศที่มีความเข้มงวดมากกว่า

ทั้งนี้ คณะรัฐมนตรี ได้กำหนดยุทธศาสตร์ในการแก้ปัญหาภาวะการขาดแคลนพลังงานของประเทศ
โดยส่งเสริมการใช้พลังงานจากแหล่งทดแทนแทนการใช้น้ำมัน ซึ่งได้แก่
การส่งเสริมการใช้แก๊สโซฮอล์ และไบโอดีเซล รวมถึงก๊าซธรรมชาติสำหรับใช้กับยานพาหนะ

กฎระเบียบที่สำคัญเกี่ยวกับการประกอบกิจการสถานีบริการน้ำมันเชื้อเพลิง

(1) พระราชบัญญัติการค้าน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2543

พระราชบัญญัติการค้าน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2543
กำหนดให้ผู้ค้าน้ำมันซึ่งดำเนินกิจการค้าน้ำมันโดยจัดตั้งเป็นสถานีบริการ
ต้องยื่นขอจดทะเบียนต่ออธิบดีกรมธุรกิจพลังงาน กระทรวงพลังงาน และให้อธิบดีฯ
เป็นผู้มีอำนาจกำหนดลักษณะและคุณภาพของน้ำมันเชื้อเพลิงที่ผู้ค้าน้ำมันจะจำหน่ายหรือมีไว้เพื่อจำหน่าย
เพื่อใช้บังคับทั่วราชอาณาจักร

(2) พระราชบัญญัติการควบคุมน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2542

นอกจากการยื่นขอจดทะเบียนเป็นผู้ค้าน้ำมันตามพระราชบัญญัติการค้าน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2542
แล้ว ตามพระราชบัญญัติการควบคุมน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2542
และกฎกระทรวงที่เกี่ยวข้องยังได้กำหนดให้การประกอบกิจการสถานีบริการน้ำมันเชื้อเพลิงเป็นกิจการควบคุมที่ต้องแจ้งหรือขออนุญาตจากหน่วยงานของรัฐจึงจะประกอบกิจการดังกล่าวได้
โดยผู้ประกอบกิจการสถานีบริการน้ำมันเชื้อเพลิงจะต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ต่าง ๆ
ตามพระราชบัญญัติการควบคุมน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2542 และกฎกระทรวงที่เกี่ยวข้องด้วย อาทิ
การปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ในการควบคุมไอน้ำมันเชื้อเพลิงในบริเวณสถานีบริการน้ำมันเชื้อเพลิง ทั้งนี้
เพื่อเป็นการป้องกันและแก้ไขปัญหามลภาวะในอากาศ เป็นต้น