13. ข้อมูลอื่นที่เกี่ยวข้อง

กระบวนการป้องกันความเสี่ยงจากความผันผวนของราคาน้ำตาลตลาดโลก

ประเทศไทยเป็นประเทศที่สามารถผลิตน้ำตาลเกินกว่าความต้องการบริโภคภายในประเทศทำให้มีปริมาณน้ำตาลเหลือส่วนหนึ่งสำหรับส่งออกไปขายในต่างประเทศ
โดยมีสัดส่วนน้ำตาลสำหรับบริโภคภายในประเทศ ต่อน้ำตาลส่งออก ในแต่ละปีไม่เท่ากัน ประมาณ
20:80 ถึง 40:60 ขึ้นอยู่กับปริมาณอ้อยเข้าหีบในแต่ละปี
ดังนั้นจึงทำให้ประเทศไทยเป็นผู้ส่งออกน้ำตาลอันดับสองของโลก รองจากประเทศบราซิล
ส่งผลให้รายได้ของผู้ผลิตน้ำตาลในประเทศไทยส่วนหนึ่งอิงกับราคาน้ำตาลตลาดโลก
อีกส่วนหนึ่งอิงกับราคาน้ำตาลภายในประเทศที่กำหนดตายตัวโดยมีการปรับเปลี่ยนตามนโยบายของภาครัฐ

ในส่วนของราคาน้ำตาลตลาดโลกนั้น
สืบเนื่องจากนโยบายปกป้องผลประโยชน์และคุ้มครองเกษตรกรในต่างประเทศ
นโยบายที่เกี่ยวกับความมั่งคงทางด้านอาหาร ทำให้ประเทศผู้นำเข้าต่าง ๆ
ได้ออกมาตรการในการควบคุม การจำกัด การนำเข้าภายในประเทศ
ซึ่งมาตรการเหล่านี้เป็นนโยบายของภาครัฐที่ส่งผลต่ออุปสงค์ ความต้องการน้ำตาลในตลาดโลก
ประกอบกับปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับสภาพภูมิอากาศที่ไม่แน่นอน เช่นการเกิดอุทกภัย ภัยแล้ง หรือหนาวจัด
ในประเทศผู้ผลิตและประเทศผู้บริโภค และจำนวนประเทศผู้ผลิตที่สามารถส่งออกได้ที่มีอยู่อย่างจำกัด
จึงทำให้เหตุการณ์ใดก็ตามที่ส่งผลต่อปริมาณน้ำตาลที่ผลิตได้ ซึ่งเป็นอุปทานของตลาดโลก
จะส่งผลต่อราคาน้ำตาลตลาดโลก รวมถึงในช่วง 2 – 3 ปีที่ผ่านมา
การเข้ามาลงทุนเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญของกองทุนต่างประเทศ
ส่งผลให้ราคาน้ำตาลตลาดโลกมีความผันผวนสูง คืออยู่ในระดับที่สูงกว่าหรือต่ำกว่าปัจจัยพื้นฐานมาก
โดยเฉพาะอย่างยิ่งในปีที่มีความต้องการบริโภคใกล้เคียงหรือมากกว่าปริมาณน้ำตาลที่ผลิตได้
ความผันผวนของราคาน้ำตาล จะเห็นได้จากตารางที่ 13.1 แสดงราคาน้ำตาลตลาดโลกย้อนหลัง
10 ปีที่ผ่านมา

ตารางที่ 13.1 ราคาน้ำตาลตลาดโลกในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา New York (NYBOT#11 – Raw
Sugar) และที่ London (LD#5 – Refined Sugar)

[]

[]

สำหรับผู้ผลิตน้ำตาลในประเทศไทย เนื่องจากรายได้ส่วนหนึ่งอิงกับราคาน้ำตาลส่งออก
ที่มีความผันผวนค่อนข้างสูง
ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อผลการดำเนินงานของบริษัทได้ในกรณีที่ราคาน้ำตาลตลาดโลกตกต่ำลงอย่างรวดเร็ว
ดังนั้นเพื่อเป็นการป้องกันความผันผวนของราคาน้ำตาลตลาดโลก
จึงได้เกิดกระบวนการป้องกันความเสี่ยงขึ้น โดยใช้
กลไกและเครื่องมือในการบริหารความเสี่ยงทางด้านราคาน้ำตาล
ในรูปของสัญญาซื้อขายน้ำตาลล่วงหน้า (future contract)
โดยอิงราคากับตลาดซื้อขายน้ำตาลล่วงหน้าที่ New York (NYBOT#11 – Raw Sugar) และที่
London (LD#5 – Refined Sugar) โดยมีรายละเอียดดังนี้

กรณีที่ 1 ธุรกรรมปกติทั่วไปในการซื้อขายน้ำตาลส่งออก (ไม่มีการป้องกันความเสี่ยง)

ผู้ซื้อและผู้ขายตกลงราคาน้ำตาล โดยอิงกับราคาตลาด เมื่อตกลงราคากันได้
แม้ราคาน้ำตาลตลาดโลกจะเปลี่ยนแปลงไป ก็ไม่ส่งผลกระทบต่อราคาที่ตกลงกัน
และราคาที่บันทึกบัญชี ผู้ขายจะบันทึกบัญชีตามราคาขายที่เป็นราคาที่ตกลงกันกับผู้ซื้อ ตัวอย่าง เช่น

ในกรณีของตลาดน้ำตาลล่วงหน้า ปรับขึ้น

วันที่ 1 ราคาตลาดน้ำตาลล่วงหน้า อยู่ที่ 600 USD / ton :

ผู้ซื้อและผู้ขายตกลงซื้อขายน้ำตาล ที่ราคาตลาด 600 USD + premium 100 USD

วันที่ 2 ราคาตลาดน้ำตาลล่วงหน้า ปรับเพิ่มขึ้นเป็น 800 USD / ton :

ผู้ขายส่งมอบน้ำตาล ผู้ซื้อชำระราคาที่ 600 USD + premium 100 USD = 700 USD

การบันทึกบัญชีของบริษัท : บริษัทจะมีรายได้จากการขายน้ำตาลที่ 700 USD

หมายเหตุ : Premium ของน้ำตาลจะขึ้นอยู่กับประเภทของน้ำตาลต่าง ๆ สถานที่ส่งมอบใกล้ ไกล
ระยะเวลาการส่งมอบ รูปแบบของการส่งมอบ เป็นต้น

ในกรณีของตลาดน้ำตาลล่วงหน้า ปรับลง

วันที่ 1 ราคาตลาดน้ำตาลล่วงหน้า อยู่ที่ 600 USD / ton :

ผู้ซื้อและผู้ขายตกลงซื้อขายน้ำตาล ที่ราคาตลาด 600 USD + premium 100 USD

วันที่ 2 ราคาตลาดน้ำตาลล่วงหน้า ปรับลงเป็น 400 USD / ton :

ผู้ขายส่งมอบน้ำตาล ผู้ซื้อชำระราคาที่ 600 USD + premium 100 USD = 700 USD

การบันทึกบัญชีของบริษัท : บริษัทจะมีรายได้จากการขายน้ำตาลที่ 700 USD

จะเห็นได้ว่า ราคาน้ำตาลที่ผู้ขายจะได้รับ ขึ้นอยู่กับ เวลาที่ผู้ซื้อและผู้ขายตกลงซื้อขายเป็นสำคัญ
จึงเกิดปัญหาว่า ในกรณีที่ราคาน้ำตาลตลาดโลกอยู่ในระดับสูง ผู้ขายมีความสนใจที่จะขาย
แต่ผู้ซื้อไม่ต้องการซื้อเนื่องจากราคาแพงไป หรือในกรณีที่ราคาน้ำตาลตลาดโลกอยู่ในระดับต่ำ
ผู้ซื้อมีความต้องการซื้อ แต่ผู้ขายเห็นว่าราคาต่ำเกินไป ไม่ต้องการขาย
จึงทำให้ผู้ซื้อและผู้ขายตกลงราคากันไม่ได้ ดังนั้นด้วยวิธีการดังกล่าว จะได้ผลก็ต่อเมื่อ
ราคาน้ำตาลตลาดโลกไม่ผันผวนมากเกินไป แต่ถ้าราคาเกิดความผันผวนมาก
การทำธุรกรรมดังกล่าวจะทำให้ทั้งผู้ขายและ / หรือ
ผู้ซื้อสูญเสียโอกาสในการซื้อขายในราคาที่แต่ละฝ่ายพอใจได้

กรณีที่ 2 การนำเครื่องมือในการบริหารความเสี่ยงทางด้านราคาน้ำตาลมาใช้
ในรูปของสัญญาซื้อขายน้ำตาลล่วงหน้า

ในช่วงที่ราคาน้ำตาลตลาดโลกมีความผันผวนสูง
เพื่อไม่ให้สูญเสียโอกาสในการขายในระดับราคาที่ผู้ผลิตน้ำตาลพอใจ
ผู้ผลิตจึงมีการนำเครื่องมือในการบริหารความเสี่ยงทางด้านราคาน้ำตาลมาใช้
โดยเครื่องมือดังกล่าวเรียกว่าสัญญาซื้อขายน้ำตาลล่วงหน้า ซึ่งอิงกับราคาน้ำตาลตลาดโลก
เป็นสัญญาซื้อขายล่วงหน้าที่ การปิดสัญญาไม่ใช่การส่งมอบน้ำตาล
แต่เป็นการชำระราคาส่วนต่างระหว่างราคาน้ำตาลที่ได้ทำไว้ในวันทำสัญญา
กับราคาน้ำตาลในวันที่ปิดสัญญา ซึ่งช่องทางในการบริหารความเสี่ยงดังกล่าว
อาจจะทำโดยตรงไปที่ตลาดซื้อขายน้ำตาลล่วงหน้า ผ่านโบรกเกอร์ หรือทำสัญญากับสถาบันการเงิน
ที่เป็นคู่สัญญาได้ ตัวอย่างเช่น

ในกรณีของตลาดน้ำตาลล่วงหน้า ปรับลง

วันที่ 1 ราคาตลาดน้ำตาลล่วงหน้า อยู่ที่ 600 USD/ton :

ผู้ขายพอใจในระดับราคานี้ แต่ยังไม่มีผู้ซื้อสนใจราคาเนื่องจากผู้ซื้อคาดว่าราคาน่าจะต่ำลง
ผู้ขายจึงได้ทำสัญญาขายล่วงหน้ากับทางสถาบันการเงิน โดยกำหนดราคาขายน้ำตาลล่วงหน้าที่ราคา
600 USD

วันที่ 2 ราคาตลาดน้ำตาลล่วงหน้า ปรับลงเป็น 400 USD/ton :

ผู้ซื้อสนใจซื้อ ผู้ขายจึงได้ขายน้ำตาลโดยตกลงที่ราคาตลาด 400 USD + premium 100 USD =
500 USD ณ. ช่วงเวลาเดียวกัน ผู้ขายปิดสัญญาซื้อขายล่วงหน้าโดยทำการซื้อสัญญาคืนที่ราคาตลาดที่
400 USD/ton (ขายที่ 600 ซื้อคืนที่ 400) จึงทำให้เกิดส่วนต่างกำไร 200 USD

ดังนั้นจะเห็นได้ว่า ผู้ขายจะได้รายได้จากการขายน้ำตาลจริงที่ 500 USD +
กำไรส่วนต่างจากการเข้าทำสัญญาซื้อขายน้ำตาลล่วงหน้า 200 USD = 700 USD
ซึ่งเท่ากับราคาที่ประกันไว้ 600 USD + premium 100 USD = 700 USD

การบันทึกบัญชีของบริษัท : บริษัทจะมีรายได้จากการขายน้ำตาลที่ 500 USD
(ซึ่งจะต่ำกว่าราคาที่ประกันไว้ที่ 700 USD)
แต่จะไปบันทึกเป็นกำไรจากการเข้าทำสัญญาซื้อขายล่วงหน้าอีก 200 USD ในรูปของรายได้อื่น ๆ

ในกรณีของตลาดน้ำตาลล่วงหน้า ปรับขึ้น

วันที่ 1 ราคาตลาดน้ำตาลล่วงหน้า อยู่ที่ 600 USD/ton :

ผู้ขายพอใจในระดับราคานี้ แต่ยังไม่มีผู้ซื้อสนใจราคาเนื่องจากผู้ซื้อคาดว่าราคาน่าจะต่ำลง
ผู้ขายจึงได้ทำสัญญาขายล่วงหน้ากับทางสถาบันการเงิน โดยกำหนดราคาขายน้ำตาลล่วงหน้าที่ราคา
600 USD

วันที่ 2 ราคาตลาดน้ำตาลล่วงหน้า ปรับขึ้นเป็น 800 USD/ton :

ผู้ซื้อมีความจำเป็นต้องใช้น้ำตาล จึงจำเป็นต้องซื้อที่ราคาสูง
ผู้ขายจึงได้ขายน้ำตาลโดยตกลงที่ราคาตลาด 800 USD + premium 100 USD = 900 USD ณ.
ช่วงเวลาเดียวกัน ผู้ขายปิดสัญญาซื้อขายล่วงหน้าโดยทำการซื้อสัญญาคืนที่ราคาตลาดที่ 800
USD/ton จึงทำให้เกิดส่วนต่างขาดทุน 200 USD (ขายที่ 600 ซื้อคืนที่ 800)

ดังนั้นจะเห็นได้ว่า ผู้ขายจะได้รายได้จากการขายน้ำตาลจริงที่ 900 USD +
ขาดทุนส่วนต่างจากการเข้าทำสัญญาซื้อขายน้ำตาลล่วงหน้า -200 USD = 700 USD
ซึ่งเท่ากับราคาที่ประกันไว้ 600 USD + premium 100 USD = 700 USD

การบันทึกบัญชีของบริษัท : บริษัทจะมีรายได้จากการขายน้ำตาลที่ 900 USD
(ซึ่งจะสูงว่าราคาที่ประกันไว้ที่ 700 USD)
แต่จะไปบันทึกเป็นขาดทุนจากการเข้าทำสัญญาซื้อขายล่วงหน้าอีก -200 USD

ดังนั้นจะเห็นได้ว่า ในทุกกรณี บริษัทจะได้รับรายได้สุทธิที่ 700 USD ทั้งหมด (ถ้าไม่นับรวมกับค่า
commission ที่ชำระให้กับสถาบันการเงิน) โดยมีวิธีการบันทึกบัญชีต่างกัน คือ
ถ้าเป็นการทำธุรกรรมปกติ (ไม่มีการบริหารความเสี่ยงเข้ามาเกี่ยวข้อง)
ทางบริษัทจะบันทึกบัญชีรายได้จากการขายที่ 700 USD แต่มีปัญหาคือในช่วงเวลาดังกล่าว
อาจจะไม่มีผู้ซื้อต้องการซื้อ หรือ ผู้ขายไม่ต้องการขายได้
ส่วนการนำเครื่องมือการป้องกันความเสี่ยงผ่านสัญญาซื้อขายน้ำตาลล่วงหน้าเข้ามาช่วย
ถ้าตลาดอยู่ในแนวโน้มขาลง ทางบริษัทจะบันทึกบัญชีรายได้จากการขายที่ 500 USD
แต่จะบันทึกกำไรจากการเข้าทำสัญญาซื้อขายล่วงหน้าอีก 200 USD แต่ถ้าตลาดอยู่ในแนวโน้มขาขึ้น
ทางบริษัทจะบันทึกบัญชีรายได้จากการขายที่ 900 USD
แต่จะบันทึกขาดทุนจากการเข้าทำสัญญาซื้อขายล่วงหน้าอีก 200 USD

ดังนั้นจึงสรุปได้ว่า การเข้าทำธุรกรรมสัญญาซื้อขายน้ำตาลล่วงหน้า จะทำให้ (1) ผู้ซื้อและผู้ขาย
สามารถซื้อขายได้ในระดับราคาที่ทั้งสองฝ่ายพอใจ
โดยไม่จำเป็นต้องรอให้ระดับราคาตรงกันระหว่างผู้ซื้อและผู้ขาย (2)
รายได้สุทธิรับจะเท่ากับราคาที่ได้ประกันราคาไว้ โดยถ้าตลาดอยู่ในแนวโน้มขาลง
รายได้จากการขายน้ำตาลจริงจะต่ำ แต่จะมีกำไรจากการเข้าทำสัญญาซื้อขายล่วงหน้ามาชดเชย
แต่ถ้าตลาดอยู่ในแนวโน้มขาขึ้น รายได้จากการขายน้ำตาลจริงจะสูง
แต่มีขาดทุนจากการเข้าทำสัญญาซื้อขายมาหักออก

ประเด็นที่สำคัญ

1. การบันทึกบัญชีระหว่างรายได้จากการขายน้ำตาลจริง กับ
การบันทึกกำไรขาดทุนจากการเข้าทำสัญญาซื้อขายล่วงหน้า มีโอกาสที่จะบันทึกในช่วงเวลาที่ต่างกัน
เช่น นโยบายบัญชีในบางบริษัท จะทำการบันทึกรายได้จากการขายน้ำตาลจริง
เมื่อมีการส่งมอบน้ำตาลให้กับลูกค้า แต่กำไรขาดทุนจากการเข้าทำสัญญาซื้อขายล่วงหน้า
จะบันทึกเมื่อมีการปิดสัญญา ดังนั้นจึงมีความเป็นไปได้
ที่บริษัทจะรับรู้กำไรขาดทุนจากการเข้าทำสัญญาซื้อขายล่วงหน้าก่อน
จากนั้นต่อมาจึงค่อยบันทึกรายได้จากการขาย ส่งผลให้เกิดการบันทึกไม่ตรงกัน คนละช่วงเวลากัน
ผลกระทบดังกล่าวจะเกิดกับบริษัทที่มีรายงานผลการดำเนินงานในรูปของไตรมาส

2. การนำเอาเครื่องมือป้องกันความเสี่ยงความผันผวนจากราคาน้ำตาลมาใช้
ผ่านสัญญาซื้อขายน้ำตาลล่วงหน้า สามารถใช้เพื่อประกันความเสี่ยงสำหรับน้ำตาลที่มีอยู่
รวมถึงน้ำตาลที่คาดว่าจะผลิตได้ในอนาคต
ดังนั้นปริมาณการทำสัญญาจะขึ้นอยู่กับความแม่นยำในการประมาณการว่าควรจะมียอดผลิตน้ำตาลได้เท่าใด
อย่างไรก็ตามปริมาณน้ำตาลที่จะผลิตได้ จะขึ้นอยู่กับผลผลิตอ้อยเข้าหีบ
ที่ซึ่งมีปัจจัยทางด้านสภาพอากาศเข้ามาเกี่ยวข้อง รวมถึงเกี่ยวข้องกับพื้นที่เพาะปลูก
และชาวไร่จำนวนมาก ทำให้ในแต่ละปีมีความคลาดเคลื่อนเรื่องประมาณการผลผลิตอ้อยค่อนข้างสูง

ในกรณีที่มีการประมาณการผลผลิตน้ำตาลมากเกินไป
และได้มีการทำสัญญาซื้อขายน้ำตาลล่วงหน้าไปตามผลผลิตที่ประมาณการ แต่ต่อมาในภายหลัง
ผลผลิตไม่เป็นไปตามที่ประมาณการไว้ เกิดการทำสัญญาเกิน (Oversold) ผลกระทบคือ
ถ้าตลาดราคาน้ำตาลอยู่ในขาขึ้น
จะทำให้เกิดผลขาดทุนจริงจากการเข้าทำสัญญาซื้อขายน้ำตาลล่วงหน้า
เนื่องจากไม่มีการขายน้ำตาลจริงที่อยู่ในราคาระดับสูงเข้ามาทดแทน แต่ในทางกลับกัน
ในกรณีที่ตลาดราคาน้ำตาลอยู่ในขาลง
จะทำให้เกิดกำไรจริงจากการเข้าทำสัญญาซื้อขายน้ำตาลล่วงหน้าเช่นกัน