-----------------------------------------------------------------------
  3. ปัจจัยความเสี่ยง

  -----------------------------------------------------------------------

ความเสี่ยงในการดำเนินธุรกิจสำรวจและผลิตปิโตรเลียม
นอกเหนือจากความเสี่ยงทางด้านธรณีวิทยาและเทคนิคในการดำเนินงานของธุรกิจโดยทั่วไปแล้ว
ยังมีปัจจัยเสี่ยงที่มีผลกระทบต่อการดำเนินงานของบริษัทฯที่ควรพิจารณา ได้แก่

1.  ปัจจัยเสี่ยงในการประกอบธุรกิจ

3.1.1 ความผันผวนของราคาน้ำมันและราคาผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม

โดยปกติแล้วราคาผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมของ ปตท.สผ.
จะอิงอยู่กับราคาน้ำมันในตลาดโลกซึ่งมีความผันผวนมาจากหลายปัจจัยที่ ปตท.สผ. ไม่อาจควบคุมได้
อาทิเช่น อุปสงค์และอุปทาน เสถียรภาพทางการเมืองและเศรษฐกิจของประเทศต่างๆ
ปริมาณน้ำมันสำรอง นโยบายการกำหนดสัดส่วนการผลิตน้ำมันของประเทศในกลุ่มโอเปค
ปริมาณน้ำมันสำรองในแต่ละประเทศ ภาวะภูมิอากาศของโลกที่แปรเปลี่ยนในแต่ละฤดูกาล เป็นต้น

ในปีที่ผ่านมา ราคาผลิตภัณฑ์เฉลี่ยของ ปตท.สผ. ได้เพิ่มสูงขึ้นจากปีก่อน
โดยราคาขายผลิตภัณฑ์เฉลี่ยเพิ่มจาก 18.59 เหรียญสหรัฐต่อบาร์เรล ในปี 2545 เป็น 20.62
เหรียญสหรัฐต่อบาร์เรล ในปี 2546 ทั้งนี้ สืบเนื่องจากราคาน้ำมันในตลาดโลกมีการปรับตัวสูงขึ้น
มีผลทำให้ราคาขายคอนเดนเสทของ ปตท.สผ. มีราคาสูงขึ้น
แต่ในขณะเดียวกันราคาขายก๊าซธรรมชาติซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์หลักยังมีราคาขายที่ใกล้เคียงกับปีก่อน
เนื่องจากมีกลไกของโครงสร้างสูตรราคาที่มีเสถียรภาพเพื่อป้องกันความผันผวนอันสืบเนื่องมาจากราคาน้ำมันโดยราคาส่วนใหญ่จะถูกปรับทุก
6 หรือ 12 เดือน
ซึ่งเป็นผลให้ราคาก๊าซธรรมชาติจะไม่ได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงของราคาน้ำมันในทันที

นอกจากนี้ในปีที่ผ่านมารัฐบาลได้เสนอให้มีการทบทวนสัญญาซื้อขายก๊าซธรรมชาติระหว่าง ปตท.
ซึ่งเป็นผู้ซื้อกับกลุ่มผู้ผลิตก๊าซธรรมชาติ ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อมูลค่าโครงการ
และผลประกอบการโดยรวมของบริษัทฯได้

อย่างไรก็ตามการทบทวนสัญญาการซื้อขายธรรมชาตินั้น
กลุ่มผู้ผลิตได้มีส่วนร่วมในการกำหนดแนวทางที่จะเป็นประโยชน์กับทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง กล่าวคือ ปตท.
จะสามารถรับซื้อก๊าซธรรมชาติในราคาที่ลดลง
ขณะเดียวกันจะเพิ่มปริมาณการซื้อก๊าซธรรมชาติต่อวันตามสัญญาซื้อขาย (Daily Contract
Quantity หรือ DCQ) ทำให้ผู้ผลิตสามารถจำหน่ายก๊าซธรรมชาติในปริมาณที่มากขึ้น

3.1.2 ความเสี่ยงจากภัยอันตรายที่อาจเกิดขึ้นได้ในการดำเนินธุรกิจ

การดำเนินธุรกิจสำรวจและผลิตปิโตรเลียม มีความเสี่ยงในการเกิดอันตรายต่างๆ
ซึ่งอาจจะมีผลกระทบในเชิงพาณิชย์ได้ อาทิเช่น การเกิดอัคคีภัยจากการปฏิบัติงานเนื่องจาก
หลุมขุดเจาะระเบิด ท่อก๊าซธรรมชาติรั่ว และอื่น ๆ ซึ่งไม่สามารถคาดการณ์ได้
นอกจากนั้นยังมีอุปกรณ์และเครื่องมือต่าง ๆ ในการสำรวจและผลิตตั้งอยู่ในทะเล
จึงอาจเกิดความเสี่ยงจากภัยธรรมชาติ อาทิ พายุ มรสุมและแผ่นดินไหว เป็นต้น
นอกจากนั้นยังอาจมีภัยอันตรายที่อาจจะเกิดขึ้นจากการก่อการร้ายจากขบวนการก่อการร้าย
ที่สามารถจะก่อให้เกิดความเสียหายอย่างมีนัยสำคัญต่อบุคคล ทรัพย์สิน สิ่งแวดล้อม
และการดำเนินธุรกิจของบริษัทฯ ได้

ปตท.สผ. ได้ตระหนักถึงความสำคัญของความเสี่ยงเหล่านี้ จึงได้มีนโยบายความปลอดภัย
ความมั่นคง สุขภาพอนามัย และสิ่งแวดล้อมที่ชัดเจน มุ่งมั่นให้การดำเนินงานต่างๆ ของ ปตท.สผ.
ให้สอดคล้องหรือมีมาตรฐานสูงกว่าข้อกำหนดของกฎหมาย และข้อบังคับต่าง ๆ โดย ปตท.สผ.
ได้จัดให้มีการฝึกอบรมทางด้านสุขภาพอนามัย ความปลอดภัย สิ่งแวดล้อม และความมั่นคงปลอดภัย
อย่างต่อเนื่องเป็นประจำ
เพื่อที่จะให้พนักงานทราบวิธีการป้องกันอุบัติเหตุและการปฏิบัติงานอย่างปลอดภัย
รวมถึงการแก้ไขสถานการณ์ในภาวะฉุกเฉินต่าง ๆ
เพื่อลดผลกระทบและความสูญเสียในกรณีที่อาจมีอุบัติเหตุเกิดขึ้น ปตท.สผ.
ได้ทำการประเมินระบบการจัดการความปลอดภัยโดยผู้ตรวจสอบภายนอก
โดยใช้ระบบการวัดผลตามมาตรฐานสากล (International Safety Rating System –
ISRS) และได้รับการรับรองที่ระดับ 7 และระดับ 6 จากช่วง 0 ถึง 10
ในส่วนของโครงการบงกชและฐานส่งกำลังบำรุงในจังหวัดสงขลา
ส่วนในเรื่องการดำเนินงานด้านสิ่งแวดล้อม ปตท.สผ.
ได้ผ่านการรับรองระบบมาตรฐานการจัดการสิ่งแวดล้อมสากล หรือ ISO 14001
สำหรับการปฏิบัติการในโครงการพีทีทีอีพี1 อาคารสำนักงาน ปตท.สผ. โครงการบงกช
และฐานส่งกำลังบำรุง จากบริษัท AJA Registrars Ltd.
ภายใต้การรับรองจากสถาบันการรับรองแห่งสหราชอาณาจักร (United Kingdom
Accreditation Service หรือ UKAS)
และได้ผ่านการตรวจติดตามผลจากคณะผู้เชี่ยวชาญการตรวจสอบจากบริษัท AJA Registrars
Ltd. อย่างต่อเนื่อง

บริษัทฯ ยังได้ทำการประกันภัยคุ้มครองความเสี่ยงสำหรับทรัพย์สินหลักที่ใช้ใน
การดำเนินธุรกิจทั้งหมดตามมาตรฐานของบริษัทฯในอุตสาหกรรมปิโตรเลียมที่พึงปฏิบัติ และยังได้ทำ
ประกันภัยเพิ่มเติมในกรณีที่บริษัทฯ ต้องหยุดดำเนินการ (Business Interruption)
สำหรับแหล่งบงกชซึ่งเป็นโครงการหลักของ ปตท.สผ.

3.1.3 ความเสี่ยงด้านการตลาดและการจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ

เนื่องจากผลิตภัณฑ์ส่วนใหญ่ของบริษัทฯเป็นก๊าซธรรมชาติ และต้องพึ่งพาตลาดภายในประเทศเป็นหลัก
หากความต้องการใช้ก๊าซธรรมชาติเปลี่ยนแปลงไปจากที่คาดการณ์ไว้
อาจส่งผลกระทบต่อรายได้ของบริษัทฯ ดังนั้น บริษัทฯ
ได้มีมาตรการในการขยายการลงทุนในโครงการสำรวจและผลิตปิโตรเลียมในต่างประเทศ
โดยเฉพาะแหล่งที่มีน้ำมันเพื่อเพิ่มสัดส่วนปริมาณสำรองน้ำมันให้สูงขึ้น
เป็นการกระจายความเสี่ยงในการพึ่งพาผลิตภัณฑ์หลักจากก๊าซธรรมชาติเพียงอย่างเดียว

ในส่วนของการจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ ซึ่งมีลูกค้ารายใหญ่ คือ ปตท. แม้ว่าจะเป็นลูกค้ารายเดียว
แต่บริษัทฯ ได้ทำสัญญาซื้อขายก๊าซธรรมชาติกับ ปตท. ซึ่งเป็นสัญญาที่แน่นอนและเป็นสัญญาระยะยาว
โดยมีอายุสัญญาประมาณ 25 - 30 ปี เพื่อเป็นการป้องกันความเสี่ยง
อันจะเกิดจากผู้ซื้อไม่รับซื้อก๊าซธรรมชาติ
โดยในสัญญามีการระบุให้ผู้ซื้อรับก๊าซธรรมชาติให้ได้ตามปริมาณการซื้อก๊าซธรรมชาติต่อวันตามสัญญาซื้อขาย
(Daily Contract Quantity หรือ DCQ)
และหากผู้ซื้อไม่สามารถรับก๊าซธรรมชาติได้ตามที่ตกลงไว้ในสัญญาจะต้องชำระค่าก๊าซธรรมชาติในส่วนที่ไม่รับ
(Take-or-pay) ให้แก่บริษัทฯ ซึ่งเป็นการประกันรายได้ในระดับหนึ่ง

3.1.4 ความเสี่ยงในการผลิตปิโตรเลียมจากแหล่งใหม่

ปตท. สผ. ได้ลงนามในสัญญาข้อตกลงเบื้องต้น (Heads of Agreement)
ของสัญญาซื้อขายก๊าซธรรมชาติ กับ ปตท. ในโครงการอาทิตย์ เมื่อเดือนพฤศจิกายน 2546
และมีกำหนดสรุปสัญญาซื้อขายก๊าซธรรมชาติ (Gas Sales Agreement) ภายในเดือนมกราคม
2547 ซึ่งเป็นการยืนยันถึงความชัดเจนของตลาดก๊าซธรรมชาติสำหรับโครงการอาทิตย์
โดยโครงการอาทิตย์มีกำหนดจะเริ่มผลิตก๊าซธรรมชาติประมาณกลางปี 2549 ในอัตรา 330
ล้านลูกบาศ์กฟุตต่อวัน โครงการอาทิตย์เป็นหนึ่งในโครงการผลิตปิโตรเลียมจากแหล่งใหม่

ปตท.สผ. ได้ตระหนักถึงความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นในการพัฒนาโครงการ
จึงได้กำหนดแนวทางป้องกันความเสี่ยงเพื่อให้สามารถดำเนินโครงการได้ตามกำหนด
ซึ่งในส่วนของแผนการดำเนินงาน บริษัทฯได้มีแนวทาง ดังนี้

-   ด้านการบริหารโครงการ - บริษัทฯได้ให้ความสำคัญต่อการวางแผนโครงการ
    และการออกแบบระบบวิศวกรรมที่เหมาะสม การบริหารควบคุมการก่อสร้าง
    ตลอดจนความพยายามลดต้นทุนต่าง ๆ ทั้งนี้
    เพื่อให้มั่นใจว่าสามารถดำเนินโครงการได้ทันตามกำหนด ด้วยต้นทุนการผลิตที่เหมาะสม
    และเกิดประโยชน์สูงสุดแก่ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง

-   ด้านบุคลากร - บริษัทฯ
    ได้จัดเตรียมโครงสร้างองค์กรและบุคลากรที่มีความเชี่ยวชาญในการพัฒนาแหล่งปิโตรเลียมเพื่อมาปฏิบัติงานในโครงการ

-   ด้านการลงทุน – บริษัทฯ ได้จัดทำแผนการลงทุนเป็นระยะ ๆ
    รวมทั้งจัดสรรการกระจายเงินลงทุนให้สอดคล้องกับความชัดเจนด้านการตลาด
    เช่นให้สอดคล้องกับแผนการวางท่อส่งก๊าซธรรมชาติ เส้นที่ 3 ของ
    ปตท.สำหรับการผลิตจากแหล่งที่ต้องใช้ท่อดังกล่าว

-   ด้านการติดตามผลการการดำเนินงาน – บริษัทฯ
    ได้จัดให้มีการติดตามและการพัฒนาโครงการให้คณะกรรมการบริษัทฯทราบเป็นระยะ
    เพื่อให้ดำเนินการแก้ไขปัญหาได้ทันที

3.1.5 ความเสี่ยงจากการลงทุน

ปตท.สผ.
มีนโยบายขยายการลงทุนโดยพิจารณาโครงการที่มีศักยภาพและสอดคล้องกับแผนกลยุทธ์ของบริษัทฯ
ในการเพิ่มปริมาณการผลิตและปริมาณสำรองปิโตรเลียม
เพื่อรองรับการขยายตัวของตลาดภายในประเทศ ดังนั้นบริษัทฯ
จึงมุ่งเน้นการลงทุนในภูมิภาคที่มีศักยภาพทางปิโตรเลียมสูง ซึ่งจะส่งผลให้บริษัทฯ
สามารถเติบโตได้อย่างมั่นคงในระยะยาว อย่างไรก็ตามการลงทุนในต่างประเทศ
อาจมีความเสี่ยงเกิดขึ้น ดังนั้นในการลงทุนแต่ละครั้ง บริษัทฯ จึงมีแนวทางในการป้องกันความเสี่ยง
โดยพิจารณาปัจจัยความเสี่ยงต่างๆ ทั้งความมั่นคงทางด้านการเมือง ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ
เสถียรภาพทางเศรษฐกิจและการเงิน สภาพทางภูมิศาสตร์ รวมถึงลักษณะและขนาดของโครงการ
เพื่อนำมาวิเคราะห์ผลตอบแทนจากการลงทุนโดยมีการชดเชยความเสี่ยงเหล่านี้ไว้แล้ว อีกทั้งบริษัทฯ
ยังได้มีการประสานงานกับกระทรวงการต่างประเทศเพื่อวิเคราะห์และติดตามสถานการณ์อย่างใกล้ชิด

1.  ปัจจัยเสี่ยงในด้านบริหารและการจัดการ

3.2.1 ความเสี่ยงจากการมีผู้ถือหุ้นรายใหญ่เกินกว่าร้อยละ 50

ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546 ปตท. ถือหุ้นใน ปตท.สผ. ร้อยละ 63.61 ของจำนวนหุ้นทั้งหมด
ดังนั้น ปตท.จึงมีบทบาทสำคัญในการประชุมผู้ถือหุ้น ในกรณีที่เป็นรายการที่เกี่ยวโยงกัน
ซึ่งต้องเป็นไปตามกฎเกณฑ์ของตลาดหลักทรัพย์ฯ
หากผู้ถือหุ้นรายย่อยมีคะแนนคัดค้านไม่ถึงตามเงื่อนไขแล้ว
รายการดังกล่าวย่อมได้รับอนุมัติจากที่ประชุมผู้ถือหุ้น

แม้ว่าสัดส่วนของผู้ถือหุ้นรายใหญ่จะมีมากกว่ากึ่งหนึ่ง
แต่บริษัทฯสามารถรักษาผลประโยชน์ของผู้มีส่วนได้เสียทุกรายเท่าเทียมกัน
บริษัทฯได้นำหลักการกำกับดูแลกิจการที่ดี (Corporate Governance)
มาปรับใช้ในการบริหารองค์กร โดยกำหนดเป็นนโยบายเกี่ยวกับคณะกรรมการปตท.สผ.
ซึ่งต้องถือปฏิบัติอย่างเคร่งครัด โดยใช้ดุลยพินิจอย่างอิสระ ไม่ถูกครอบงำ หรือจำกัดบทบาท
การตัดสินใจของคณะกรรมการจะต้องเป็นไปเพื่อประโยชน์สูงสุดของบริษัทและผู้มีผลประโยชน์ร่วมทุกฝ่าย
นอกจากนี้บริษัทยังมีกรรมการอิสระจำนวน 1 ใน 3 ของคณะกรรมการทั้งหมด
ซึ่งมากกว่าข้อกำหนดของตลาดหลักทรัพย์ฯ

3.2.2 ความเสี่ยงจากการบริหารงาน

ความเสี่ยงจากการบริหารอาจเกิดจากความผิดพลาดจากการบริหารและการจัดการที่ส่งผลให้
ปตท.สผ. ไม่สามารถบรรลุวัตถุประสงค์ทางธุรกิจตามที่ตั้งเป้าหมายไว้
เนื่องจากธุรกิจสำรวจและผลิตปิโตรเลียมเป็นธุรกิจที่ใช้เงินลงทุนค่อนข้างสูง
ผู้บริหารจึงต้องมีขบวนการตัดสินใจที่รวดเร็วและรอบคอบในการลงทุนในโครงการ ต่าง ๆ
ของบริษัทฯ เพื่อให้มั่นใจว่าจะได้รับผลตอบแทนในอัตราที่เหมาะสม ดังนั้น
บริษัทฯจึงให้ความสำคัญของการบริหารความเสี่ยงเป็นอย่างมาก
โดยในปีที่ผ่านมาบริษัทฯได้ดำเนินนโยบายการบริหารความเสี่ยงไปปฏิบัติอย่างต่อเนื่องและเป็นระบบ
ครอบคลุมทุก ๆ กระบวนการทำงานที่มีความสำคัญทั่วทั้งองค์กร
มีการประเมินความเสี่ยงและกำหนดมาตรการเพื่อควบคุมและบริหารจัดการความเสี่ยงเหล่านั้น
โดยกิจกรรมทั้งหมด จะดำเนินงานภายใต้การกำกับดูแลของคณะกรรมการบริหารความเสี่ยง และ
มีการรายงานให้คณะกรรมการบริษัททราบเป็นระยะๆ

3.3 ปัจจัยเสี่ยงในด้านการเงิน

3.3.1 ความผันผวนจากอัตราแลกเปลี่ยน

ปตท.สผ.ได้กำหนดแนวทางการจัดสรรสัดส่วนการกู้เงินให้เป็นสกุลเงินที่สอดคล้องกับรายได้ปัจจุบัน
เนื่องจากรายได้ของ ปตท.สผ. จากการขายปิโตรเลียมใช้ราคาขายซึ่งอิงกับเงินเหรียญสหรัฐฯ
บริษัทจึงได้มีการกู้ยืมเงินส่วนใหญ่เป็นสกุลเงินเหรียญสหรัฐฯ
เพื่อลดความเสี่ยงจากความผันผวนของอัตราแลกเปลี่ยนในระดับหนึ่ง อย่างไรก็ตาม
ตราบใดที่บริษัทฯยังมีหนี้สินเป็นสกุลเงินเหรียญสหรัฐฯอยู่ การบันทึกหนี้สินทางบัญชีของบริษัทฯ
จะแปรผันไปกับอัตราแลกเปลี่ยน โดยจะทำให้บริษัทฯมีกำไร (ขาดทุน)
จากการแปลงค่าเงินตราต่างประเทศที่ยังไม่เกิดขึ้นจริงจากการบันทึกบัญชีดังกล่าว

อนึ่ง ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546 ปตท.สผ. และบริษัทในเครือ
มีหนี้สินหุ้นกู้ที่เป็นเงินตราต่างประเทศรวม 393.28 ล้านเหรียญสหรัฐฯ

3.3.2 การเปลี่ยนแปลงของอัตราดอกเบี้ย

อัตราดอกเบี้ยในตลาดซึ่งมีการเปลี่ยนแปลงขึ้นลงอยู่ตลอดเวลา
จะมีผลต่อหนี้ของบริษัทฯที่ใช้อัตราดอกเบี้ยลอยตัว
ทำให้บริษัทฯไม่สามารถกำหนดจำนวนดอกเบี้ยจ่ายซึ่งเป็นต้นทุนของบริษัทฯได้อย่างชัดเจน ดังนั้น
เพื่อลดความเสี่ยงในส่วนนี้ บริษัทฯจึงได้ก่อหนี้ส่วนใหญ่ที่มีอัตราดอกเบี้ยคงที่

ในส่วนของเงินฝาก อัตราดอกเบี้ยซึ่งแปรผันจะส่งผลกระทบต่อดอกเบี้ยรับของบริษัทฯเช่นเดียวกัน
บริษัทฯมีนโยบายในการบริหารเงินสดคงเหลือ โดยลงทุนในเงินฝากและตราสารระยะสั้น
ซึ่งจะพิจารณาจากผลตอบแทนและความเสี่ยงที่เกี่ยวข้อง
อย่างไรก็ตามบริษัทฯจะคำนึงถึงการรักษาสภาพคล่องของบริษัทฯเป็นหลัก

ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546 บริษัทฯมีภาระหนี้ที่เป็นอัตราดอกเบี้ยคงที่จำนวน 393.28
ล้านเหรียญสหรัฐฯ และ 2,500 ล้านบาท