1.  ปัจจัยความเสี่ยง

00ความเสี่ยงด้านสินเชื่อ

ความเสี่ยงด้านสินเชื่อ หมายถึง
ความเสี่ยงที่เกิดจากการที่ลูกหนี้อาจไม่สามารถหรือไม่ประสงค์จะชำระสินเชื่อคืนให้กับธนาคารหรือปฏิบัติตามภาระข้อผูกพันอื่นตามสัญญา
ธนาคารมีการพัฒนาปรับปรุงระบบการบริหารความเสี่ยงด้านสินเชื่ออย่างต่อเนื่อง อย่างไรก็ตาม
การประกอบธุรกิจธนาคารพาณิชย์ย่อมต้องมีความเสี่ยงจากการให้สินเชื่อในระดับหนึ่ง
ในการบริหารความเสี่ยงจากการให้สินเชื่อ
ธนาคารมีการกำหนดอำนาจการอนุมัติสินเชื่อตามอำนาจระดับต่าง ๆ
ขึ้นอยู่กับประเภทธุรกิจและหรือขนาดของวงเงิน ในการพิจารณาสินเชื่อแต่ละราย
ธนาคารจะพิจารณาวัตถุประสงค์ในการขอกู้
ประเมินความสามารถในการชำระคืนเงินกู้จากกระแสเงินสดจากการดำเนินงาน
ความเป็นไปได้ทางธุรกิจ ความสามารถของผู้บริหาร ตลอดจนหลักทรัพย์ค้ำประกัน
และจัดให้มีการทบทวนระดับความเสี่ยงของสินเชื่อเป็นประจำ

นอกจากนี้ ธนาคารได้จัดตั้งหน่วยงานบริหารความเสี่ยง
เพื่อทำหน้าที่กำหนดนโยบายด้านความเสี่ยงโดยรวมของธนาคารเพื่อรองรับกฎเกณฑ์ใหม่ๆรวมทั้ง
Basel II และได้จัดตั้งหน่วยงานบริหารสินเชื่อ ที่มีความเป็นอิสระจากหน่วยงานอื่น ๆ ในองค์กร
เพื่อทำหน้าที่บริหารความเสี่ยงในการอำนวยสินเชื่อ
โดยกำกับดูแลและติดตามการอำนวยสินเชื่อให้เป็นไปตามนโยบายสินเชื่อของธนาคาร
หน่วยงานนี้ประกอบด้วย หน่วยงานนโยบายสินเชื่อ กลั่นกรองสินเชื่อ บริหาร Portfolio
สอบทานสินทรัพย์เสี่ยง บริหารสินเชื่อพิเศษ และ ประนอมหนี้และกฎหมาย
แต่ละหน่วยงานมีหน้าที่และความรับผิดชอบพอสังเขป ดังต่อไปนี้

-   นโยบายสินเชื่อ มีหน้าที่ดูแลโครงสร้างนโยบายสินเชื่อ ประสานงานในการปรับปรุง
    เปลี่ยนแปลง และเผยแพร่นโยบาย มาตรฐานและกระบวนการ
    ติดตามดูแลกรณีไม่เข้าเกณฑ์ของนโยบายสินเชื่อ และรวบรวมความคิดเห็นต่าง ๆ
    เพื่อนำมาปรับปรุงนโยบายสินเชื่อ

-   กลั่นกรองสินเชื่อ เป็นหน่วยงานอิสระจากสายลูกค้าธุรกิจ
    มีหน้าที่ดูแลให้การอำนวยสินเชื่อเป็นไปตามนโยบายและมาตรฐานการพิจารณาสินเชื่อ
    ทบทวนผลการจัดระดับความเสี่ยงสินเชื่อของลูกค้า สนับสนุนให้เกิดวัฒนธรรมสินเชื่อที่ดี
    มีกระบวนการอำนวยสินเชื่อที่เป็นระบบและเชื่อถือได้

-   บริหารสินเชื่อพิเศษ มีหน้าที่ดูแลบริหารจัดการหนี้ด้อยคุณภาพ
    กำหนดกลยุทธ์พร้อมดำเนินการในการแก้ไขและการปรับปรุงโครงสร้างหนี้

-   บริหาร Portfolio
    มีหน้าที่พัฒนาและดูแลเครื่องมือและวิธีการที่ใช้ในการบริหารความเสี่ยงด้านสินเชื่อ
    สร้างฐานข้อมูลด้านสินเชื่อ เสนอแนะการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของ Portfolio
    การตั้งสำรองหนี้สูญในระดับ Portfolio และการกำหนดสัดส่วนที่เหมาะสมของ Portfolio
    ตลอดจนควบคุมดูแลมาตรฐานการจัดการที่เกี่ยวข้อง

-   สอบทานสินทรัพย์เสี่ยง
    เป็นหน่วยงานอิสระมีหน้าที่สอบทานกระบวนการบริหารสินเชื่อและคุณภาพสินเชื่อ
    ประเมินความเพียงพอของการตั้งสำรองหนี้สูญ ประเมินผลการปฏิบัติตามนโยบาย กฎ ระเบียบ
    และมาตรฐานการพิจารณาสินเชื่อ

-   ประนอมหนี้และกฎหมาย
    มีหน้าที่ดำเนินการให้มีการฟ้องร้องหรือประนีประนอมยอมความหรือยึดทรัพย์ขายทอดตลาด
    และบริหารทรัพย์สินรอการขายของธนาคาร

ความเสี่ยงด้านตลาด 

ความเสี่ยงด้านตลาด หมายถึง ความเสี่ยงที่เกิดจากการเคลื่อนไหวของอัตราดอกเบี้ย
อัตราแลกเปลี่ยน และราคาตราสาร ในตลาดเงินและตลาดทุน
ที่มีผลกระทบต่อผลประกอบการทางการเงินของธนาคาร

ความเสี่ยงด้านอัตราดอกเบี้ย

อัตราดอกเบี้ยเป็นปัจจัยสำคัญประการหนึ่งที่มีผลกระทบต่อรายได้ดอกเบี้ยจากสินทรัพย์
และรายจ่ายดอกเบี้ยจากหนี้สินของธนาคาร
ธนาคารมีความเสี่ยงจากการที่สินทรัพย์และหนี้สินดังกล่าวมีรอบระยะเวลาการปรับอัตราดอกเบี้ยหรือการครบกำหนดสัญญาไม่ตรงกัน
หรือเมื่ออัตราดอกเบี้ยอ้างอิงของสินทรัพย์และหนี้สินมีการเปลี่ยนแปลงโดยไม่สอดคล้องกัน
ซึ่งจะมีผลกระทบต่อรายได้ดอกเบี้ยสุทธิของธนาคาร

คณะกรรมการบริหารสินทรัพย์และหนี้สินทำหน้าที่กำหนดแนวทางการบริหารสินทรัพย์และหนี้สินของธนาคาร
ตลอดจนติดตามและควบคุมให้ความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงของอัตราดอกเบี้ยอยู่ในระดับที่ยอมรับได้
และมีความผันผวนน้อยที่สุด ทั้งนี้
ต้องสอดคล้องตามนโยบายที่คณะกรรมการบริหารความเสี่ยงและคณะกรรมการธนาคารกำหนด

ความเสี่ยงด้านอัตราแลกเปลี่ยน

ความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงของอัตราแลกเปลี่ยนเกิดจากการที่ธนาคารมีการทำธุรกรรมที่เกี่ยวข้องกับเงินตราต่างประเทศ
ซึ่งอาจก่อให้เกิดฐานะเกินดุลหรือขาดดุลในเงินตราต่างประเทศสกุลใดสกุลหนึ่ง เช่น
การทำธุรกรรมปริวรรตเงินตรา การลงทุน การให้สินเชื่อ การกู้ยืม การก่อภาระผูกพัน
รวมถึงการใช้อนุพันธ์ทางการเงินที่เป็นเงินตราต่างประเทศ เป็นต้น
และเมื่ออัตราแลกเปลี่ยนมีการเปลี่ยนแปลง
ก็จะก่อให้เกิดผลกำไรหรือขาดทุนจากอัตราแลกเปลี่ยนได้

โดยทั่วไปธนาคารมีนโยบายในการบริหารโครงสร้างของสินทรัพย์และหนี้สินสกุลเงินต่างประเทศให้มีความสมดุลกัน
ในกรณีที่เกิดมีความไม่สมดุล (Mismatch) ธนาคารจะป้องกันความเสี่ยงโดยวิธีการต่าง ๆ เช่น
การทำสัญญาซื้อขายเงินล่วงหน้า (Forward) เป็นต้น
คณะกรรมการบริหารของธนาคารเป็นผู้อนุมัติขอบเขตฐานะเงินตราต่างประเทศที่เหมาะสมโดยอยู่ภายใต้ระดับความเสี่ยงที่ยอมรับได้
(Risk Appetite) ซึ่งกำหนดโดยคณะกรรมการบริหารความเสี่ยงและคณะกรรมการธนาคาร
สายบริหารการเงินทำหน้าที่ควบคุมดูแลธุรกรรมการซื้อขายแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศประจำวัน
โดยมีคณะกรรมการบริหารสินทรัพย์และหนี้สินเป็นผู้ดูแลติดตามให้ระดับความเสี่ยงที่กำหนดตามมาตรวัดต่าง
ๆ อยู่ภายในระดับที่ได้รับอนุมัติ นอกจากนั้น
ธนาคารอาจทำธุรกรรมเกี่ยวกับอนุพันธ์ทางการเงินด้านอัตราดอกเบี้ยและสกุลเงิน
เพื่อป้องกันความเสี่ยงของธนาคารจากสภาวะไม่สมดุลของฐานะอัตราแลกเปลี่ยนและอัตราดอกเบี้ย
หรือเพื่อเป็นการให้บริการอนุพันธ์ทางการเงินในขอบเขตที่จำกัดแก่ลูกค้าธุรกิจรายใหญ่ที่เลือกสรรแล้วบางรายและสถาบันการเงินขนาดใหญ่ในประเทศและต่างประเทศ
เครื่องมืออนุพันธ์ทางการเงินดังกล่าวข้างต้นครอบคลุมถึง สัญญาซื้อขายเงินตราต่างประเทศล่วงหน้า
(Foreign Currency Forward) สัญญาแลกเปลี่ยนสกุลเงินและอัตราดอกเบี้ยล่วงหน้า
(Foreign Currency and Interest Rate Swap) ฯลฯ
ในปัจจุบันธนาคารมีนโยบายให้บริการด้านอนุพันธ์ทางการเงินเฉพาะ
การให้บริการแก่ลูกค้าในฐานะตัวกลาง
มิใช่ทำธุระกรรมเพื่อเก็งกำไรซึ่งธนาคารรับความเสี่ยงโดยตรง

ความเสี่ยงด้านสภาพคล่อง

ความเสี่ยงด้านสภาพคล่อง หมายถึง
ความเสี่ยงที่ธนาคารอาจไม่สามารถชำระเงินตามภาระผูกพันภายในระยะเวลาที่กำหนด
วัตถุประสงค์ของการบริหารความเสี่ยงด้านสภาพคล่องของธนาคารคือ
การมีเงินทุนที่เหมาะสมและเพียงพอที่จะใช้จ่ายชำระภาระผูกพันทั้งในปัจจุบันและอนาคต
ในขณะเดียวกัน
ยังสามารถนำเงินทุนไปใช้ให้เกิดประโยชน์อย่างเหมาะสมในภาวะที่ตลาดเอื้ออำนวยด้วย

ธนาคารมีแหล่งเงินทุนเพื่อสภาพคล่องที่หลากหลาย
โดยมีการบริหารสภาพคล่องผ่านตลาดเงินและตลาดทุนภายในประเทศซึ่งรวมถึงตลาดซื้อขายล่วงหน้าและตลาดซื้อคืน
(Swap and Repurchase Markets)
และการบริหารสภาพคล่องผ่านตลาดเงินและตลาดทุนต่างประเทศ
โดยจะดำเนินการผ่านตลาดสกุลเงินดอลลาร์สหรัฐและตลาดสกุลเงินยูโรเป็นหลัก
ธนาคารมุ่งดำเนินการให้มีต้นทุนในการบริหารสภาพคล่องที่ต่ำตามความเหมาะสมของสภาพตลาด
โดยมีการบริหารฐานะสภาพคล่องเป็นรายวันอย่างใกล้ชิด นอกจากนี้
ธนาคารยึดถือและปฏิบัติตามแผนการระดมทุนโดยเคร่งครัด
ซึ่งรวมถึงการใช้ความระมัดระวังในการกู้ยืมเงินระยะเวลาปานกลางจากต่างประเทศเพื่อใช้ในการให้เงินกู้สกุลเงินตราต่างประเทศแก่ลูกค้าของธนาคารทั้งภายในประเทศและต่างประเทศด้วย
ในอดีตที่ผ่านมาธนาคารดำรงสถานะเป็นผู้ให้กู้ยืมเงินสุทธิในตลาดเงินในประเทศ
ทำให้โอกาสที่จะเกิดสภาวะขาดสภาพคล่องมีความเป็นไปได้น้อย

-   ความเสี่ยงด้านความเพียงพอของเงินกองทุน

ความเสี่ยงด้านความเพียงพอของเงินกองทุน หมายถึง
ความเสี่ยงที่ธนาคารไม่มีเงินกองทุนสำรองเพียงพอในการประกอบธุรกิจรวมถึงเพื่อการรองรับผลขาดทุนที่มิได้คาดหมาย
ทั้งจากความเสี่ยงด้านสินเชื่อ ด้านตลาดและด้านปฏิบัติการ
เป้าหมายของนโยบายการบริหารเงินกองทุนของธนาคารคือ
การดำรงฐานะของเงินกองทุนในระดับเพียงพอที่จะสนับสนุนยุทธศาสตร์การขยายธุรกิจ
และเป็นไปตามหลักเกณฑ์ของทางการ ตลอดจนความคาดหวังของตลาด
แผนการดำเนินการเพิ่มทุนต่าง ๆ
จะต้องนำเสนออย่างน้อยต่อคณะกรรมการบริหารและคณะกรรมการธนาคารเพื่อพิจารณา
และนำเสนอขออนุมัติต่อที่ประชุมผู้ถือหุ้น

ธนาคารพาณิชย์ในประเทศไทยจะต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์การดำรงเงินกองทุนใหม่ภายใต้ความตกลงใหม่ของ
Bank for International Settlement (Basel II Accord) ภายในปี 2551
ซึ่งจะส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในเรื่องข้อกำหนดของความเพียงพอของเงินกองทุน
และภายใต้หลักเกณฑ์ดังกล่าวจะมีการเปลี่ยนแปลงน้ำหนักความเสี่ยงของสินทรัพย์ประเภทต่าง ๆ
รวมถึงการดำรงเงินกองทุนสำหรับความเสี่ยงด้านตลาดและด้านปฏิบัติการ
ซึ่งจะมีผลต่ออัตราส่วนเงินกองทุนต่อสินทรัพย์เสี่ยงของธนาคารโดยตรง ทั้งนี้
ธนาคารแห่งประเทศไทย อยู่ในระหว่างการกำหนดรายละเอียดวิธีปฏิบัติต่าง ๆ
ให้เหมาะสมกับสภาพตลาดของประเทศไทย

ความเสี่ยงด้านปฏิบัติการ

ความเสี่ยงด้านปฏิบัติการ คือ
ความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นจากความบกพร่องของระบบและกระบวนการปฏิบัติงานภายใน
ความผิดพลาดของบุคลากรและผู้บริหาร
หรือความล้มเหลวในการปฏิบัติงานที่เกิดขึ้นจากเหตุการณ์ภายนอก
เป้าหมายหลักของกรอบการบริหารความเสี่ยงด้านปฏิบัติการของธนาคาร คือ การจัดให้มีนโยบาย
แนวทางปฏิบัติงานและการรวบรวมข้อมูลความเสี่ยงด้านปฏิบัติการที่เหมาะสมในอันที่จะช่วยป้องกันความผิดพลาดในการปฏิบัติงาน
และลดความเสียหาย ทั้งยังมีความพร้อมที่จะสามารถตอบสนองโอกาสทางธุรกิจใหม่ ๆ ได้โดยเร็ว
โดยมีการควบคุมและติดตามความเสี่ยงที่ดี นโยบายการควบคุมความเสี่ยงด้านปฏิบัติการของธนาคาร
ครอบคลุมถึงการนิยามความเสี่ยง การประเมินความเสี่ยง การดูแลติดตามความเสี่ยง
ตลอดจนการบรรเทาและควบคุมความเสี่ยง
หน่วยงานทุกหน่วยมีหน้าที่ความรับผิดชอบโดยตรงในการบริหารความเสี่ยงจากการปฏิบัติงาน
โดยจะต้องกำหนดมาตรการควบคุมการปฏิบัติงานที่เหมาะสม

ธนาคารได้มีการดำเนินการในการบริหารความเสี่ยงด้านนี้เป็นเวลานานแล้วในรูปของการบริหารงาน
โดยมีระบบการควบคุมภายในที่มีประสิทธิผล และมีการตรวจสอบอย่างสม่ำเสมอ นอกจากนี้
ยังมีหน่วยงานกำกับดูแลทำหน้าที่เป็นผู้ประสานงานในการรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับปัญหาและความเสียหายหากมี
อันเนื่องมาจากการปฏิบัติการ และคอยติดตามให้มีการแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง อย่างไรก็ดี
เพื่อให้ธนาคารมีการบริหารความเสี่ยงด้านปฏิบัติการอย่างมีระบบและเป็นรูปธรรม
สอดคล้องกับมาตรฐานสากล Basel II และสามารถคำนวณหาค่าความเสี่ยง
เพื่อใช้ประกอบการประเมินความเพียงพอของเงินกองทุนตามมาตรฐาน Basel II
ที่จะมีผลบังคับใช้ในอนาคต ธนาคารจึงได้มีการจัดเตรียมเพื่อดำเนินการตามมาตรฐานดังกล่าว
โดยการส่งเจ้าหน้าที่ที่รับผิดชอบเข้าฝึกอบรมอย่างต่อเนื่อง การวางรูปแบบการบริหารที่เหมาะสม
การปรับปรุงโครงสร้างองค์กร การจัดตั้งหน่วยงานที่รับผิดชอบความเสี่ยงด้านปฏิบัติการโดยตรง
การเก็บข้อมูลความเสียหายที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งการหาแนวทางในการติดตาม
และป้องกันความเสี่ยงนี้อย่างเป็นระบบ ทั้งนี้
การดำเนินการดังกล่าวอยู่ในรูปของงานโครงการที่มีแผนเริ่มดำเนินการในต้นปี 2549