+-----------------------------------------------------------------------+
| 3.  การประกอบธุรกิจของแต่ละธุรกิจ                                          |
+-----------------------------------------------------------------------+

3.1 ธุรกิจก๊าซธรรมชาติ

ณ ปัจจุบัน ปตท.และบริษัทในกลุ่มธุรกิจก๊าซธรรมชาติ
เป็นผู้ประกอบธุรกิจก๊าซธรรมชาติอย่างครบวงจรเพียงรายเดียวในประเทศ
โดยครอบคลุมตั้งแต่การสำรวจและผลิต การจัดหา การขนส่งก๊าซธรรมชาติทางท่อ การแยกก๊าซ
ธรรมชาติ และการจัดจำหน่าย โดย
ปตท.เป็นเจ้าของและผู้ดำเนินการโครงข่ายระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ (Transmission
Network) เพียงรายเดียวในประเทศไทย และเป็นผู้ดำเนินการจัดหา ขนส่งก๊าซธรรมชาติทางท่อ
จัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ และดำเนินธุรกิจแยกก๊าซธรรมชาติรายใหญ่ที่สุดในประเทศไทย

กลุ่มธุรกิจก๊าซธรรมชาติของ ปตท. ประกอบด้วยหน่วยธุรกิจก๊าซธรรมชาติ
ซึ่งเป็นหน่วยงานภายในของ ปตท.
และบริษัทในกลุ่มที่ประกอบกิจการเกี่ยวเนื่องกับธุรกิจก๊าซธรรมชาติ
โดยหน่วยธุรกิจก๊าซธรรมชาติของ ปตท. แบ่งออกเป็น 4 หน่วยธุรกิจย่อย ได้แก่

(1) หน่วยธุรกิจจัดหาและจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ
    รับผิดชอบจัดหาก๊าซธรรมชาติจากแหล่งก๊าซธรรมชาติทั้งในประเทศและต่างประเทศเพื่อจำหน่ายให้กับลูกค้าผู้ใช้ก๊าซธรรมชาติรายใหญ่

(2) หน่วยธุรกิจระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ (Transmission Pipeline) รับผิดชอบดำเนินการ
    บำรุงรักษา และพัฒนาระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ

(3) หน่วยธุรกิจโรงแยกก๊าซธรรมชาติ รับผิดชอบดำเนินการและพัฒนาธุรกิจโรงแยกก๊าซธรรมชาติ
    ซึ่งในปัจจุบันมีจำนวนทั้งสิ้น 4 โรง

(4) หน่วยธุรกิจท่อจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ (Distribution Pipeline)
    รับผิดชอบดำเนินการและพัฒนาระบบท่อจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติซึ่งเป็นท่อย่อยที่ต่อเชื่อมจากระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ
    (Transmission Pipeline) ไปยังลูกค้าอุตสาหกรรม
    เพื่อจำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้กับลูกค้าอุตสาหกรรมต่างๆ

ในปี 2546 ปตท. มีรายได้จากการจำหน่ายผลิตภัณฑ์ก๊าซรวม 137,536.6 ล้านบาท
และมีรายได้จากการจำหน่ายก๊าซปิโตรเลียมเหลวให้กับผู้บริโภคผ่านหน่วยธุรกิจน้ำมันอีก 24,853.8
ล้านบาท (รวมเงินชดเชยกองทุนก๊าซปิโตรเลียมเหลว)

นอกเหนือจากหน่วยธุรกิจที่กล่าวข้างต้น ปตท.
มีบริษัทในกลุ่มธุรกิจก๊าซธรรมชาติที่มีบทบาทสำคัญและช่วยส่งเสริมให้กลุ่ม ปตท.
ประกอบธุรกิจก๊าซธรรมชาติอย่างครบวงจร ดังนี้

(1) บริษัท ปตท. สำรวจและผลิตปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน) (“ปตท.สผ.”)
    เป็นผู้ประกอบธุรกิจสำรวจและผลิตปิโตรเลียมทั้งในและต่างประเทศ
    และเป็นบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย โดยมี ปตท.เป็นผู้ถือหุ้นรายใหญ่
    ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546 ปตท. ถือหุ้นใน ปตท.สผ. สัดส่วนร้อยละ 63.61
    ของทุนที่ออกและเรียกชำระแล้ว

(2) บริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด เป็นการร่วมทุนระหว่าง ปตท. กับ
    Suez-Tractebel S.A. แห่งประเทศเบลเยี่ยม และบริษัท ทุนลดาวัลย์ จำกัด
    เพื่อดำเนินธุรกิจพัฒนาและก่อสร้างระบบท่อย่อย
    เพื่อขนส่งก๊าซธรรมชาติและจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้กับลูกค้าในเขตอุตสาหกรรมรอบกรุงเทพมหานครและปริมณฑล
    ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546 ปตท.ถือหุ้นในบริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด
    สัดส่วนร้อยละ 49 ของทุนที่เรียกชำระแล้ว

(3) บริษัท ทรานส์ ไทย-มาเลเซีย (ประเทศไทย) จำกัด และ Trans Thai-Malaysia
    (Malaysia) Sdn. Bhd.
    ซึ่งตั้งอยู่ในประเทศไทยและประเทศมาเลเซียตามลำดับ โดย ปตท. และ Petroliam
    Nasional Berhad (“Petronas”) บริษัทน้ำมันแห่งประเทศมาเลเซีย
    ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 50 เท่ากัน ในทั้งสองบริษัท ทั้งนี้ บริษัท ทรานส์ ไทย-มาเลเซีย
    (ประเทศไทย) จำกัด
    จะดำเนินธุรกิจให้บริการขนส่งก๊าซธรรมชาติทางท่อที่ได้จากแหล่งพื้นที่พัฒนาร่วมไทย-มาเลเซีย
    (Malaysia-Thailand Joint Development Area หรือ เจดีเอ)
    มาใช้ประโยชน์ในประเทศไทย และขนส่งต่อไปที่ชายแดนไทย-มาเลเซีย
    รวมทั้งให้บริการแยกก๊าซธรรมชาติ และขนส่งก๊าซปิโตรเลียมเหลว (ก๊าซหุงต้ม)
    ทางท่อไปที่ชายแดนไทย-มาเลเซีย ส่วน Trans Thai-Malaysia (Malaysia) Sdn.
    Bhd. จะดำเนินธุรกิจให้บริการขนส่งก๊าซธรรมชาติและก๊าซปิโตรเลียมเหลว (ก๊าซหุงต้ม)
    ทางท่อจากชายแดนไทย-มาเลเซีย ไปใช้ประโยชน์ในประเทศมาเลเซีย

(4) บริษัท ผลิตไฟฟ้าและน้ำเย็น จำกัด เป็นบริษัทที่จัดตั้งขึ้นใหม่ โดยเป็นการร่วมทุนระหว่าง
    ปตท. กับ กฟผ. และการไฟฟ้านครหลวง (กฟน.)
    เพื่อดำเนินธุรกิจผลิตและจำหน่ายไฟฟ้าและน้ำเย็นให้กับลูกค้าบริเวณสนามบินสุวรรณภูมิ ณ วันที่
    31 ธันวาคม 2546 ปตท.ถือหุ้นในบริษัท ผลิตไฟฟ้าและน้ำเย็น จำกัด สัดส่วนร้อยละ 35
    ของทุนที่เรียกชำระแล้ว

แผนภาพต่อไปนี้แสดงการประกอบธุรกิจก๊าซธรรมชาติของกลุ่ม ปตท.

  -----------------------------------------------------------------------
  []

  -----------------------------------------------------------------------

รายละเอียดการประกอบธุรกิจก๊าซธรรมชาติของกลุ่ม ปตท. แบ่งได้เป็น 6 ส่วน ดังต่อไปนี้

1.  การจัดหาก๊าซธรรมชาติ

2.  ระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ

3.  โรงแยกก๊าซธรรมชาติ

4.  การจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ

5.  ธุรกิจสำรวจและผลิตปิโตรเลียม

6.  การลงทุนและการร่วมทุนของธุรกิจก๊าซธรรมชาติ

3.1.1 การจัดหาก๊าซธรรมชาติ

การจัดหาก๊าซธรรมชาติของ ปตท.
อยู่ในความรับผิดชอบของหน่วยธุรกิจจัดหาและจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ โดย ปตท.
เป็นผู้ซื้อก๊าซธรรมชาติจากผู้ขายก๊าซธรรมชาติภายใต้สัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติซึ่งปัจจุบันมีอยู่ทั้งสิ้น 9
ฉบับ แบ่งเป็นสัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติในประเทศจำนวน 7 ฉบับ ได้แก่
สัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติยูโนแคล 1 (ซึ่งรวมถึงแหล่งเอราวัณ) สัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติยูโนแคล
2-3[1]¹ สัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติจากแหล่งบงกช แหล่งไพลิน แหล่งทานตะวัน/เบญจมาศ
แหล่งน้ำพอง และแหล่งเจดีเอ[2]² และสัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติจากแหล่งต่างประเทศอีกจำนวน 2
ฉบับ ได้แก่ แหล่งยาดานา และแหล่งเยตากุน ในสหภาพเมียนมาร์ ทั้งนี้
การจัดหาก๊าซธรรมชาติของ ปตท. ส่วนใหญ่จะมาจากแหล่ง/แปลงสัมปทานก๊าซธรรมชาติในประเทศ
โดยมีปริมาณและสัดส่วนการจัดหาก๊าซธรรมชาติของ ปตท. ในช่วงปี 2544-2546 เป็นดังนี้

+-----------------+---------+-----+---------+-----+---------+------+
| แหล่ง/           | ปี 2544  |     | ปี 2545  |     | ปี 2546  |      |
| แปลงสัมปทาน^(/1) |         |     |         |     |         |      |
+-----------------+---------+-----+---------+-----+---------+------+
|                 | ล้าน     | ร้อ  | ล้าน     | ร้อ  | ล้าน     | ร    |
|                 | ล       | ยละ | ล       | ยละ | ล       | ้อยละ |
|                 | บ.ฟุต/วัน |     | บ.ฟุต/วัน |     | บ.ฟุต/วัน |      |
+-----------------+---------+-----+---------+-----+---------+------+
| ในประเทศ        |         |     |         |     |         |      |
+-----------------+---------+-----+---------+-----+---------+------+
| - ยูโนแคล^(/2)   | 853     | 3   | 830     | 3   | 849     | 32.0 |
|                 |         | 7.2 |         | 3.3 |         |      |
+-----------------+---------+-----+---------+-----+---------+------+
| - บงกช          | 549     | 2   | 530     | 2   | 488     | 18.4 |
|                 |         | 3.9 |         | 1.3 |         |      |
+-----------------+---------+-----+---------+-----+---------+------+
| - ไพลิน          | 149     | 6.5 | 235     | 9.4 | 331     | 12.5 |
+-----------------+---------+-----+---------+-----+---------+------+
| -               | 187     | 8.2 | 225     | 9.0 | 249     | 9.4  |
| ทานตะวัน/เบญจมาศ |         |     |         |     |         |      |
+-----------------+---------+-----+---------+-----+---------+------+
| - น้ำพอง         | 58      | 2.5 | 56      | 2.2 | 48      | 1.8  |
+-----------------+---------+-----+---------+-----+---------+------+
|   รวม           | 1,796   | 7   | 1,876   | 7   | 1,965   | 74.1 |
| การจัดหาในประเทศ |         | 8.3 |         | 5.2 |         |      |
+-----------------+---------+-----+---------+-----+---------+------+
| ต่างประเทศ       |         |     |         |     |         |      |
+-----------------+---------+-----+---------+-----+---------+------+
| - ยาดานา        | 379     | 1   | 418     | 1   | 411     | 15.5 |
|                 |         | 6.5 |         | 6.8 |         |      |
+-----------------+---------+-----+---------+-----+---------+------+
| - เยตากุน        | 119     | 5.2 | 200     | 8.0 | 275     | 10.4 |
+-----------------+---------+-----+---------+-----+---------+------+
|   รวมการจ       | 498     | 2   | 618     | 2   | 686     | 25.9 |
| ัดหาจากต่างประเทศ |         | 1.7 |         | 4.8 |         |      |
+-----------------+---------+-----+---------+-----+---------+------+
| รวมการจัดหาทั้งหมด | 2,294   | 10  | 2,494   | 10  | 2,651   | 1    |
|                 |         | 0.0 |         | 0.0 |         | 00.0 |
+-----------------+---------+-----+---------+-----+---------+------+
| ราคาซ           | 122.5   |     | 120.6   |     | 126.5   |      |
| ื้อก๊าซธรรมชาติเฉลี่ย |         |     |         |     |         |      |
|                 |         |     |         |     |         |      |
| (บาท/ล้านบีทียู)    |         |     |         |     |         |      |
+-----------------+---------+-----+---------+-----+---------+------+

หมายเหตุ : ปริมาณก๊าซธรรมชาติคำนวณ ณ ค่าความร้อน 1,000 บีทียู ต่อ 1 ลูกบาศก์ฟุต

^(/1) ไม่รวมการจัดหาก๊าซธรรมชาติจากแหล่งเจดีเอ เนื่องจากยังไม่ได้ดำเนินการผลิต

^(/2) รวมแหล่ง/แปลงสัมปทานภายใต้สัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติยูโนแคล 1 และยูโนแคล 2-3

เงื่อนไขหลักของสัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติ

สัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติระหว่าง ปตท.และผู้ขายก๊าซธรรมชาติ มีอายุสัญญาประมาณ 25-30 ปี
โดยคู่สัญญา
ตกลงที่จะซื้อและขายก๊าซธรรมชาติกัน ณ จุดส่งมอบตามสัญญา เช่น ปากหลุม หรือจุดส่งมอบอื่นๆ
แล้วแต่สัญญากำหนดในปริมาณ คุณภาพ และความดัน ตามที่ได้ตกลงกันไว้

ผู้ขายก๊าซธรรมชาติมีหน้าที่จัดเตรียมความสามารถในการส่งก๊าซธรรมชาติเพื่อให้
ปตท.สามารถเรียกรับก๊าซ
ธรรมชาติสูงสุดได้ถึงร้อยละ 115 ของปริมาณซื้อก๊าซธรรมชาติขั้นต่ำรายวัน (Contractual
Delivery Capacity หรือ “CDC”) ในขณะที่
ปตท.จะต้องรับก๊าซธรรมชาติให้ได้ตามปริมาณซื้อก๊าซธรรมชาติขั้นต่ำรายวัน (Daily Contracted
Quantity หรือ DCQ) อีกทั้ง ปตท.ยังมีสิทธิซื้อก๊าซธรรมชาติในปริมาณที่เกินกว่า CDC
ที่กำหนดไว้ในสัญญาได้ หากผู้ขายก๊าซธรรมชาติสามารถผลิตและส่งมอบได้

อย่างไรก็ตาม หากในปีสัญญาใด
ปตท.ไม่สามารถรับก๊าซธรรมชาติตามปริมาณขั้นต่ำได้ครบตามที่กำหนดสำหรับปีสัญญานั้น (Annual
Contracted Quantity หรือ ACQ) ปตท.จะต้องชำระค่าก๊าซธรรมชาติในปริมาณที่มิได้รับ
(Take-or-Pay) โดยมีสิทธิรับก๊าซธรรมชาติสำหรับปริมาณที่ได้ชำระไปแล้วในปีต่อๆ ไป
โดยไม่มีกำหนดเวลา และไม่ต้องชำระค่าก๊าซธรรมชาติในส่วนนั้นอีก (Make-Up) ทั้งนี้ ในปีที่
ปตท.จะใช้สิทธิในการรับก๊าซธรรมชาติสำหรับปริมาณที่ได้ชำระไปแล้ว
ดังกล่าว
ปตท.จะต้องรับซื้อก๊าซธรรมชาติให้ได้ครบตามปริมาณซื้อก๊าซธรรมชาติขั้นต่ำตามสัญญาสำหรับปีนั้นๆ
ก่อน
ในทางกลับกัน กรณีที่ ปตท.ซื้อก๊าซธรรมชาติเกินกว่าปริมาณซื้อก๊าซธรรมชาติขั้นต่ำของปีสัญญาใดๆ
ปตท.จะสามารถนำปริมาณก๊าซธรรมชาติส่วนเกินนั้นแต่ไม่รวมส่วนที่เกินกว่า CDC ตามสัญญา
(Carry-Forward) ไปหักลดปริมาณซื้อก๊าซธรรมชาติขั้นต่ำในปีสัญญาต่อๆ
ไปได้ในปริมาณไม่เกินร้อยละ 15 หรือร้อยละ 20 แล้วแต่สัญญา ของปริมาณซื้อก๊าซ
ธรรมชาติขั้นต่ำในปีสัญญาดังกล่าว โดยสิทธิดังกล่าวในปริมาณก๊าซธรรมชาติส่วนเกินนั้นๆ
จะสิ้นสุดภายในระยะเวลา 5 ปี นับจากปีที่เกิดก๊าซ Carry-Forward

ในกรณีที่ผู้ขายก๊าซธรรมชาติไม่สามารถส่งมอบก๊าซธรรมชาติให้กับ ปตท.ได้ครบตามปริมาณที่
ปตท.เรียกรับจากผู้ขายก๊าซธรรมชาติในแต่ละวัน (Shortfall)
ปตท.จะชำระค่าก๊าซธรรมชาติตามปริมาณก๊าซธรรมชาติที่รับจริง โดยมีสิทธิได้รับส่วนลดร้อยละ 25
สำหรับราคาของปริมาณก๊าซธรรมชาติที่ขาดส่งในเดือนนั้น หรือเดือนถัดไป หรือปีถัดไป แล้วแต่สัญญา
ทั้งนี้ เมื่อสิ้นปีสัญญา
ปตท.สามารถนำปริมาณก๊าซธรรมชาติที่ผู้ขายก๊าซธรรมชาติขาดส่งไปลดปริมาณซื้อก๊าซ
ธรรมชาติขั้นต่ำรายปีของ ปตท. ได้

สำหรับการรับก๊าซฯ จากแหล่งยาดานาและเยตากุน
เนื่องจากเกิดความล่าช้าในการก่อสร้างโรงไฟฟ้าราชบุรี
ทำให้โรงไฟฟ้าราชบุรีไม่สามารถรับซื้อก๊าซธรรมชาติได้ในปี 2541 และการลงนามในสัญญา
Ratchaburi Master Gas Sales Agreement กับ กฟผ.ล่าช้าออกไปเป็นเดือนตุลาคม 2543
ประกอบกับความต้องการใช้ก๊าซธรรมชาติที่ลดลงเนื่องจากเกิดความตกต่ำทางเศรษฐกิจ
รวมทั้งความล่าช้าในการก่อสร้างโครงการท่อส่งก๊าซราชบุรี-วังน้อย ส่งผลให้
ปตท.ชำระค่าก๊าซธรรมชาติจากแหล่งยาดานาและแหล่งเยตากุนตามเงื่อนไขแบบ Take-or-Pay
ที่เกิดขึ้นตั้งแต่ปี 2541 จนถึงปี 2544 เป็นจำนวนเงินรวม 36,265.8 ล้านบาท ทั้งนี้
มติคณะรัฐมนตรีในเดือนกรกฎาคม 2543 กำหนดให้จัดสรรภาระค่าดอกเบี้ยที่เกิดจากภาระ Take
or Pay ให้หน่วยงานต่างๆร่วมรับผิดชอบ โดย ปตท.รับภาระร้อยละ 11.4 กฟผ.รับภาระร้อยละ
12.8 และส่วนที่เหลืออีกร้อยละ 75.8 ลูกค้าผู้ใช้ก๊าซธรรมชาติจะเป็นผู้รับภาระ อย่างไรก็ตาม
ระหว่างปี 2544 – 2546
ปตท.สามารถรับก๊าซธรรมชาติจากแหล่งยาดานาและเยตากุนได้เกินกว่าปริมาณขั้นต่ำที่ต้องรับ
(Make-up) มีผลให้เงินจ่ายล่วงหน้าค่าซื้อก๊าซธรรมชาติลดลงเป็นจำนวนสะสมรวม 3,587.5
ล้านบาท ดังนั้น ยอดเงินจ่ายล่วงหน้าค่าซื้อก๊าซธรรมชาติ จึงมียอดสุทธิ 32,678.3 ล้านบาท
ดังปรากฎอยู่ในงบดุลของ ปตท. ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546

สำหรับราคาซื้อขายก๊าซธรรมชาติที่กำหนดในสัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติจะมีการกำหนดราคาฐานเริ่มต้น
(Initial Base Price) ซึ่งเป็นราคาคงที่
โดยจะมีสูตรปรับราคาซึ่งกำหนดสูตรราคาสูงสุดและราคาต่ำสุด
เพื่อคุ้มครองผู้ซื้อและผู้ขายก๊าซธรรมชาติ โดยสูตรปรับราคาก๊าซธรรมชาติ
จะประกอบด้วยปัจจัยต่อไปนี้ คือ ราคาน้ำมันเตากำมะถันปานกลางในตลาดสิงคโปร์
อัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ และดัชนีทางเศรษฐกิจต่างๆ เช่น
ดัชนีราคาขายส่งของประเทศไทย และดัชนีราคาผู้ผลิตของสหรัฐอเมริกาสำหรับธุรกิจน้ำมันและก๊าซ
เป็นต้น ทั้งนี้ ระยะเวลาในการปรับราคาซื้อขายก๊าซ
ธรรมชาติดังกล่าวจะแตกต่างกันไปในแต่ละสัญญา กล่าวคือ ทุก 12 เดือน 6 เดือน 3 เดือน หรือ
1 เดือน แล้วแต่สัญญา ราคาซื้อขายก๊าซธรรมชาตินี้จะส่งผ่าน (Pass through)
ไปให้กับลูกค้าในกลุ่มผู้ผลิตไฟฟ้าซึ่งซื้อก๊าซธรรมชาติจาก ปตท.
ซึ่งเป็นกลุ่มลูกค้าหลักตามสูตรราคาในสัญญาขายก๊าซธรรมชาติ ส่งผลให้ความเสี่ยงของ
ปตท.จากการเปลี่ยนแปลงของราคาซื้อขายก๊าซธรรมชาติอยู่ในระดับที่ค่อนข้างต่ำ

สัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติทุกสัญญามีข้อกำหนดเรื่องเหตุสุดวิสัยซึ่งเป็นกรณีที่ ปตท.
หรือผู้ขายก๊าซธรรมชาติสามารถยกเป็นเหตุในการที่ไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ตามสัญญาได้
ซึ่งเหตุสุดวิสัยที่กำหนดในสัญญาดังกล่าวหมายรวมถึงเหตุการณ์ใดๆ
ที่เกิดขึ้นโดยคู่สัญญาไม่สามารถควบคุมได้ นอกจากนี้
สัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติบางฉบับได้กำหนดให้กรณีที่ ปตท.
ไม่สามารถรับซื้อก๊าซธรรมชาติได้อันเนื่องจากมีเหตุสุดวิสัยเกิดขึ้นกับลูกค้าของ ปตท.
จนเป็นเหตุให้ลูกค้าดังกล่าว
ไม่สามารถรับซื้อก๊าซธรรมชาติจาก ปตท.ได้ ซึ่งในการนี้ ปตท.จะอ้างเหตุสุดวิสัยดังกล่าวได้ต่อเมื่อ
ปตท.จะต้องลดปริมาณรับก๊าซธรรมชาติจากผู้ขายก๊าซธรรมชาติที่เกี่ยวข้องทุกรายลงตามสัดส่วนการจำหน่ายก๊าซธรรมชาติที่ลดลง

สัญญาซื้อก๊าซธรรมชาติจะสิ้นสุดลงเมื่อเกิดเหตุการณ์ใดเหตุการณ์หนึ่งดังต่อไปนี้ (1)
สิ้นสุดระยะเวลาตามที่กำหนดในสัญญา หรือ (2) เมื่อระยะเวลาตามสัมปทานสิ้นสุดลง
(เฉพาะกรณีแหล่งก๊าซธรรมชาติในประเทศ) หรือ
(3) เมื่อปริมาณสำรองก๊าซธรรมชาติในแหล่งดังกล่าวหมดลง

3.1.2 ระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ

เมื่อผู้ขายก๊าซธรรมชาติได้ส่งมอบก๊าซธรรมชาติให้กับ ปตท. ที่จุดส่งมอบแล้ว
ก๊าซธรรมชาติทั้งหมดจะถูกส่งไปยังลูกค้าต่างๆ โดยผ่านระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติของ ปตท. ทั้งนี้
การดำเนินงาน และการบำรุงรักษาระบบท่อส่งก๊าซ
ธรรมชาติ จะอยู่ในความรับผิดชอบของหน่วยธุรกิจระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ

ปัจจุบัน ณ 31 ธันวาคม 2546 ระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ (Transmission Pipeline) ของ
ปตท. มีความยาวรวมประมาณ 2,400 กิโลเมตร ซึ่งประกอบด้วยระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติบนบก
ความยาวประมาณ 1,031 กิโลเมตร และระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติในทะเล ความยาวประมาณ
1,369 กิโลเมตร (ไม่รวมระบบท่อจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ/Distribution Pipeline
อีกประมาณ 304 กิโลเมตร) โดยระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติของ ปตท.
จะต่อเชื่อมแหล่งก๊าซธรรมชาติต่างๆ ในอ่าวไทย
และท่อส่งก๊าซธรรมชาติจากแหล่งยาดานาและเยตากุน สหภาพเมียนมาร์ ที่ชายแดนไทย-
สหภาพเมียนมาร์ เข้ากับผู้ผลิตไฟฟ้า โรงแยกก๊าซธรรมชาติ และลูกค้าอุตสาหกรรม
ภายในระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติของ ปตท. ยังประกอบด้วย
หน่วยควบคุมจุดกลั่นตัวของก๊าซธรรมชาติ (Dew Point Control Unit)
และอุปกรณ์รวมก๊าซธรรมชาติ (Common Header)
ซึ่งเป็นกระบวนการเพื่อควบคุมคุณภาพก๊าซธรรมชาติจากแหล่งต่างๆในอ่าวไทยให้มีค่าความร้อนคงที่เป็นหนึ่งเดียวและมีคุณภาพเดียวกันทั้งระบบ

  ข้อมูลเกี่ยวกับระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติเฉพาะระบบที่สำคัญ ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546 เป็นดังนี้

+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
| ระบ             | คว | ข | ความสา | ป  | รายละเอียด                  |
| บท่อส่งก๊าซธรรมชาติ | าม | น | มารถสูง | ีที่เ |                            |
|                 | ยา | า | สุดในกา | ริ่ม |                            |
|                 | วร | ด | รส่งก๊าซ |    |                            |
|                 | วม | ท | ธรรมชา |    |                            |
|                 |    | ่อ | ติ^(/1) |    |                            |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
|                 | (  | ( | (ล้าน   | ดำ |                            |
|                 | กิโ | น | ลบ.    | เน |                            |
|                 | ลเ | ิ้ว | ฟุต/วัน) | ินง |                            |
|                 | มต | ) |        | าน |                            |
|                 | ร) |   |        |    |                            |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
| ระบบท่อส่งก       |    |   |        |    |                            |
| ๊าซธรรมชาติในทะเล |    |   |        |    |                            |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
| เอราวัณ-โรงแย    | 4  | 3 | 765    | 25 | เป                         |
| กก๊าซธรรมชาติระยอ | 15 | 4 |        | 24 | ็นระบบท่อจากแท่นเอราวัณในอ่าวไท |
| ง (ท่อสายประธาน) |    |   |        |    | ยไปยังโรงแยกก๊าซธรรมชาติระยอง |
|                 |    |   |        |    | ตำบลมาบตาพุด จังหวัดระยอง     |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
| แหล่งบงกช-เอราว  | 1  | 3 | 635    | 25 | เป็นระบบท่อจากแหล่งบง         |
| ัณ (ท่อสายประธาน) | 71 | 2 |        | 39 | กชในอ่าวไทยที่เชื่อมกับแท่นเอราวัณ |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
| เอราวัณ-โรงแยก   | 4  | 3 | 955    | 2  | เป็นระบบท่อคู่ขนานจากแท่นเอราว  |
| ก๊าซธรรมชาติระยอง | 18 | 6 |        | 53 | ัณไปยังโรงแยกก๊าซธรรมชาติระยอง |
| (ท่อคู่ขนาน)       |    |   |        | 9- | ตำบลมาบตาพุด จังหวัดระยอง     |
|                 |    |   |        | 25 |                            |
|                 |    |   |        | 40 |                            |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
| เอร             | 1  | 2 | 210    | 25 | เป็นระบบท่อจ                 |
| าวัณ-โรงไฟฟ้าขนอม | 61 | 4 |        | 39 | ากแท่นเอราวัณไปยังโรงไฟฟ้าขนอม |
|                 |    |   |        |    | จังหวัดนครศรีธรรมราช          |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
| ระบบท่อส         |    |   |        |    |                            |
| ่งก๊าซธรรมชาติบนบก |    |   |        |    |                            |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
| โรงแยก          | 1  | 2 | 500    | 25 | เป็นระบบ                    |
| ก๊าซธรรมชาติระยอง | 04 | 8 |        | 24 | ท่อจากโรงแยกก๊าซธรรมชาติระยอง |
| -โรงไฟฟ้าบางปะกง |    |   |        |    | ตำบลมาบตาพุด จังหวัดระยอง     |
|                 |    |   |        |    | ไปยังโรง                    |
|   (ท่อสายประธาน) |    |   |        |    | ไฟฟ้าบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
| โรงไฟฟ้าบางปะกง- | 57 | 2 | n.a.   | 25 | เป็นระบบท่อจากโรงไฟฟ้าบางปะกง |
| โรงไฟฟ้าพระนครใต้ |    | 8 | ^(/2)  | 24 | จังหวัดฉะเชิงเทรา             |
|                 |    |   |        |    | ไปยังโรงไฟฟ้าพระนครใต้        |
|   (ท่อสายประธาน) |    |   |        |    | จังหวัดสมุทรปราการ            |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
| บางพลี-สระบุรี     | 99 | 2 | 280    | 25 | เป็นระบบท่อจากอำเภอบางพลี     |
| (ท่อสายประธาน)   |    | 4 |        | 24 | จังหวัดสมุทรปราการ            |
|                 |    |   |        |    | ไปยังโรงปูนซิเมนต์ของ          |
|                 |    |   |        |    | บมจ. ปูนซีเมนต์ไทย            |
|                 |    |   |        |    | ที่อำเภอท่าหลวง จังหวัดสระบุรี    |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
| แหล่งน้ำพ         | 3  | 1 | 140    | 25 | เป็นระบบท่อจากแหล่งน้ำพอง      |
| อง-โรงไฟฟ้าน้ำพอง | .5 | 6 |        | 33 | ไปยังโรงไฟฟ้าน้ำพอง           |
|                 |    |   |        |    | จังหวัดขอนแก่น                |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
| โรงแยก          | 1  | 2 | 600    | 25 | เป็นระบบท่อคู่ขน               |
| ก๊าซธรรมชาติระยอง | 05 | 8 |        | 39 | านจากโรงแยกก๊าซธรรมชาติระยอง |
| -โรงไฟฟ้าบางปะกง |    |   |        |    | ตำบลมาบตาพุด จังหวัดระยอง     |
|                 |    |   |        |    | ไปยังโรงไฟฟ้าบางปะกง         |
|   (ท่อคู่ขนาน)     |    |   |        |    | จังหวัดฉะเชิงเทรา             |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
| บางปะ           | 1  | 3 | 860    | 25 | เป็นระบบท่อคู่ข                |
| กง-โรงไฟฟ้าวังน้อย | 01 | 6 |        | 39 | นานจากสถานีเพิ่มความดันบางปะกง |
| (ท่อคู่ขนาน)       |    |   |        |    | จังหวัดฉะเชิงเทรา ไปยังโรงไฟฟ้า |
|                 |    |   |        |    | วังน้อย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา   |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
| ท่อส่ง            | 2  | 4 | 1,100  | 25 | เ                          |
| ก๊าซธรรมชาติจากชา | 38 | 2 |        | 41 | ป็นระบบท่อจากจุดรับมอบก๊าซธรรมช |
| ยแตนไทยและสหภาพ |    |   |        |    | าติชายแดนไทยและสหภาพเมียนมาร์ |
| เมียนม           |    |   |        |    | ที่บ้านอีต่อง จังหวัดกาญจนบุรี      |
| าร์-โรงไฟฟ้าราชบุรี |    |   |        |    | เพื่อนำก๊าซธรรมชา             |
|                 |    |   |        |    | ติจากโครงการยาดานาและเยตากุน |
|                 |    |   |        |    | ไปยังโรงไฟฟ้าราชบุรี           |
|                 |    |   |        |    | จังหวัดราชบุรี                 |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+
| ราชบุรี-วังน้อย     | 1  | 3 | 330    | 25 | เป็นร                       |
|                 | 54 | 0 |        | 43 | ะบบท่อที่เชื่อมต่อระบบท่อส่งก๊าซธรร |
|                 |    |   |        |    | มชาติบริเวณสถานีวัดปริมาณก๊าซธรร |
|                 |    |   |        |    | มชาติราชบุรีเข้ากับระบบท่อส่งก๊าซธ |
|                 |    |   |        |    | รรมชาติบางปะกง-โรงไฟฟ้าวังน้อย |
|                 |    |   |        |    | (ท่อคู่ขนาน) ที่สถานี            |
|                 |    |   |        |    | วัดปริมาณก๊าซธรรมชาติวังน้อย     |
+-----------------+----+---+--------+----+----------------------------+

  ^(/1) ความสามารถในการส่งก๊าซธรรมชาติเป็นความสามารถเฉพาะของท่อแต่ละเส้นเท่านั้น
  และขึ้นอยุ่กับองค์ประกอบของก๊าซธรรมชาติ

  ^(/2) ไม่สามารถระบุความสามารถสูงสุดในการส่งก๊าซธรรมชาติได้
  เนื่องจากมีการส่งก๊าซธรรมชาติทั้งไปและย้อนกลับ (Reverse Flow)

  -----------------------------------------------------------------------
  []

  -----------------------------------------------------------------------

3.1.3 โรงแยกก๊าซธรรมชาติ

นอกจาก ปตท.จะจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้กับลูกค้าโดยตรงแล้ว
ปตท.ได้นำก๊าซธรรมชาติบางส่วนผ่านเข้า
โรงแยกก๊าซธรรมชาติของ ปตท.
เพื่อเพิ่มมูลค่าให้กับก๊าซธรรมชาติและก่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดโดยการแยกสารประกอบไฮโดรคาร์บอนชนิดต่างๆ
ซึ่งเป็นองค์ประกอบที่สำคัญในก๊าซธรรมชาติ ผลิตภัณฑ์จากโรงแยกก๊าซธรรมชาติของ ปตท.
ประกอบด้วย ก๊าซอีเทน ก๊าซโพรเพน ก๊าซปิโตรเลียมเหลวหรือก๊าซหุงต้ม และก๊าซโซลีนธรรมชาติ
นอกจากนี้ ยังมี
ผลพลอยได้จากการแยกก๊าซธรรมชาติ คือ ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์
ซึ่งสามารถนำไปใช้ประโยชน์ในอุตสาหกรรมต่างๆได้ ทั้งนี้
ผลิตภัณฑ์จากโรงแยกก๊าซธรรมชาติและวัตถุประสงค์ในการนำไปใช้แสดงตามตารางข้างล่างนี้

  ----------------- -----------------------------------------------------
  ผลิตภัณฑ์            วัตถุประสงค์ในการนำไปใช้

  ก๊าซอีเทน           เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมีขั้นต้น

  ก๊าซโพรเพน         เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมีขั้นต้น

  ก๊าซปิโตรเลียมเหลว   เป็นเชื้อเพลิงในครัวเรือน ยานพาหนะ และโรงงานอุตสาหกรรม
  (ก๊าซหุงต้ม)         และเป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมีขั้นต้น

  ก๊าซโซลีนธรรมชาติ    เป็นวัตถุดิบสำหรับป้อนเข้าโรงกลั่นน้ำมันเพื่อผลิตน้ำมันสำเร็จรูป
                    และเป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมีขั้นต้น
  ----------------- -----------------------------------------------------

ปัจจุบัน ปตท. เป็นผู้ประกอบการธุรกิจโรงแยกก๊าซธรรมชาติรายใหญ่ในประเทศไทย โดย ณ วันที่
31 ธันวาคม 2546 ปตท. มีโรงแยกก๊าซธรรมชาติทั้งสิ้น 4 โรง
มีความสามารถแยกก๊าซธรรมชาติได้สูงสุด 1,180 ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวัน
โดยโรงแยกก๊าซธรรมชาติหน่วยที่ 1 2 และ 3 ตั้งอยู่ที่ตำบลมาบตาพุด อำเภอเมือง จังหวัดระยอง
มีความสามารถแยกก๊าซธรรมชาติได้ 350 ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวัน 250 ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวัน และ
350 ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวัน ตามลำดับ และโรงแยกก๊าซธรรมชาติหน่วยที่ 4 ตั้งอยู่ที่อำเภอขนอม
จังหวัดนครศรีธรรมราช มีความสามารถแยกก๊าซธรรมชาติได้ 230 ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวัน ทั้งนี้
สำหรับงวดสิ้นสุดวันที่ 31 ธันวาคม 2546 โรงแยกก๊าซธรรมชาติหน่วยที่ 1 2 และ 3
ได้ใช้ความสามารถในการแยกก๊าซธรรมชาติคิดเป็นร้อยละ 107.63 ร้อยละ 106.79 และร้อยละ
111.36 ตามลำดับ ซึ่งเกินกว่าความสามารถสูงสุดที่ได้ออกแบบไว้
สำหรับโรงแยกก๊าซธรรมชาติหน่วยที่ 4 ได้ใช้ความสามารถในการแยกก๊าซธรรมชาติคิดเป็นร้อยละ
72.99
เนื่องจากความต้องการก๊าซธรรมชาติของโรงไฟฟ้าขนอมในปัจจุบันไม่สามารถรองรับปริมาณก๊าซธรรมชาติที่ได้จากโรงแยกก๊าซธรรมชาติหน่วยที่
4 เมื่อมีการผลิตเต็มที่ได้ ซึ่งหากความต้องการก๊าซธรรมชาติในอนาคตสูงขึ้น
โรงแยกก๊าซธรรมชาติหน่วยที่ 4 จะสามารถเพิ่มการผลิตได้

สัดส่วนของผลิตภัณฑ์ต่างๆ ที่ได้จากโรงแยกก๊าซธรรมชาติของ ปตท. ในช่วงปี 2544-2546
เป็นดังนี้

  --------------------------- --------------- --------------- ---------------
  ผลิตภัณฑ์จากโรงแยกก๊าซธรรมชาติ   ปี 2544          ปี 2545          ปี 2546

  ก๊าซอีเทน (ตัน)                542,549         491,403         536,688

  ก๊าซโพรเพน (ตัน)              245,806         251,481         269,408

  ก๊าซปิโตรเลียมเหลว (ก๊าซหุงต้ม)   1,357,478       1,405,210       1,469,890
  (ตัน)                                                        

  ก๊าซโซลีนธรรมชาติ ^(/1) (ตัน)   255,673         263,143         249,305
  --------------------------- --------------- --------------- ---------------

  ที่มา : ปตท.

^(/1) ไม่รวมก๊าซโซลีนธรรมชาติที่ได้จากหน่วยควบคุมจุดกลั่นตัวของก๊าซธรรมชาติ (Dew Point
Control Unit)6

สำหรับปริมาณการจำหน่ายผลิตภัณฑ์ต่างๆ ที่ได้จากโรงแยกก๊าซธรรมชาติของ ปตท. ในช่วงปี
2544–2546 เป็นดังนี้

  --------------------------- --------------- --------------- ----------------
  ผลิตภัณฑ์จากโรงแยกก๊าซธรรมชาติ   ปี 2544          ปี 2545          ปี 2546

  ก๊าซอีเทน (ตัน)                542,549         491,413         532,671

  ก๊าซโพรเพน (ตัน)              206,489         177,887         206,383

  ก๊าซปิโตรเลียมเหลว (ก๊าซหุงต้ม)   1,396,144       1,475,410       1,738,408^(/2)
  (ตัน)                                                        

  ก๊าซโซลีนธรรมชาติ ^(/1) (ตัน)   385,978         413,670         418,470
  --------------------------- --------------- --------------- ----------------

  ที่มา : ปตท.

^(/1) รวมก๊าซโซลีนธรรมชาติที่ได้จากหน่วยควบคุมจุดกลั่นตัวของก๊าซธรรมชาติ (Dew Point
Control Unit)

^(/2) รวมการขายก๊าซปิโตรเลียมเหลวที่ ปตท. ซื้อมาจากผู้ผลิตปิโตรเคมีประมาณ 202,660
ตันเพื่อนำมาขายต่อ

3.1.4 การจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ

ปตท. จัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติส่วนใหญ่ให้กับกลุ่มลูกค้าผู้ผลิตไฟฟ้า ได้แก่ กฟผ. ผู้ผลิตไฟฟ้าอิสระ
และผู้ผลิต
ไฟฟ้ารายเล็กและจำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้กับลูกค้าอุตสาหกรรมโดยตรงผ่านระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ
(Transmission Pipeline) และท่อจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ (Distribution Pipeline)
โดย ณ 31 ธันวาคม 2546 จำนวนลูกค้าอุตสาหกรรมมีทั้งสิ้น 177 ราย นอกจากนี้ ปตท.
ยังได้นำก๊าซธรรมชาติบางส่วนผ่านเข้าโรงแยกก๊าซธรรมชาติของ ปตท.
โดยผลิตภัณฑ์ส่วนหนึ่งจากโรงแยกก๊าซธรรมชาติจะถูกจำหน่ายผ่านหน่วยธุรกิจน้ำมันของ ปตท.

ปริมาณการส่งก๊าซธรรมชาติให้กับลูกค้ากลุ่มต่างๆ
(รวมปริมาณก๊าซธรรมชาติที่ใช้ในโรงแยกก๊าซธรรมชาติของ ปตท.) ในช่วงปี 2544-2546
มีรายละเอียดดังนี้

+--------------+---------+------+----------+-------+----------+------+
| กลุ่มลูกค้า      | ปี 2544  |      | ปี 2545   |       | ปี 2546   |      |
+--------------+---------+------+----------+-------+----------+------+
|              | ล้าน     | ร    | ล้าน      | ร้อยละ | ล้าน      | ร    |
|              | ล.      | ้อยละ | ล        |       | ล        | ้อยละ |
|              | บ.ฟุต/วัน |      | .บ.ฟุต/วัน |       | .บ.ฟุต/วัน |      |
+--------------+---------+------+----------+-------+----------+------+
| 1. กฟผ.      | 1,069   | 46.7 | 1,074    | 43.4  | 990      | 37.6 |
+--------------+---------+------+----------+-------+----------+------+
| 2.           | 360     | 15.7 | 486      | 19.6  |   662    | 25.1 |
| ผู้ผลิตไฟฟ้าอิสระ |         |      |          |       |          |      |
+--------------+---------+------+----------+-------+----------+------+
| 3.           | 349     | 15.2 | 375      | 15.2  |   401    | 15.2 |
| ผู้ผ           |         |      |          |       |          |      |
| ลิตไฟฟ้ารายเล็ก |         |      |          |       |          |      |
+--------------+---------+------+----------+-------+----------+------+
| 4.           | 177     | 7.7  | 198      | 8.0   |   218    | 8.3  |
| ลูกค้าอุต       |         |      |          |       |          |      |
| สาหกรรม^(/1) |         |      |          |       |          |      |
+--------------+---------+------+----------+-------+----------+------+
| 5.           | 336     | 14.7 | 342      | 13.8  |   364    | 13.8 |
| โรงแยกก๊าซ    |         |      |          |       |          |      |
| ธรรมชาติ^(/2) |         |      |          |       |          |      |
+--------------+---------+------+----------+-------+----------+------+
| รวม          | 2,291   | 1    | 2,475    | 100.0 |   2,635  | 1    |
|              |         | 00.0 |          |       |          | 00.0 |
+--------------+---------+------+----------+-------+----------+------+

  ที่มา : ปตท.

  หมายเหตุ : ปริมาณก๊าซธรรมชาติคำนวณ ณ ค่าความร้อน 1,000 บีทียู ต่อ 1 ลูกบาศก์ฟุต
  และคำนวณโดยใช้จำนวนวันตามปีปฏิทิน

  ^(/1) รวมก๊าซธรรมชาติที่จำหน่ายให้กับบริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด

  ^(/2)
  ก๊าซธรรมชาติที่ใช้ในโรงแยกก๊าซธรรมชาติที่ถูกแยกเป็นผลิตภัณฑ์จากโรงแยกก๊าซธรรมชาติซึ่งได้แก่
  ก๊าซอีเทน ก๊าซโพรเพน ก๊าซปิโตรเลียมเหลวหรือก๊าซหุงต้ม และก๊าซโซลีนธรรมชาติ
  เพื่อจำหน่ายให้กับลูกค้าต่อไป และผลิตภัณฑ์ส่วนหนึ่งจะจำหน่ายผ่านหน่วยธุรกิจน้ำมันของ ปตท.
  โดยไม่รวมปริมาณก๊าซโซลีนธรรมชาติที่ได้จากหน่วยควบคุมจุดกลั่นตัวของก๊าซธรรมชาติ (Dew
  Point Control Unit) จำนวน 15.9 19.0 และ 20.6 ล้าน ลูกบาศก์ฟุต/วัน ในปี
  2544-2546 ตามลำดับ

โดยทั่วไป โครงสร้างราคาจำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้กับกลุ่มลูกค้าผู้ผลิตไฟฟ้าจะประกอบด้วย 2
ส่วนหลัก ได้แก่ ราคาเนื้อก๊าซธรรมชาติ และอัตราค่าผ่านท่อ รายละเอียด ดังนี้

(1) ราคาเนื้อก๊าซธรรมชาติ

  ราคาเนื้อก๊าซธรรมชาติ คือ ผลรวมของราคาเฉลี่ยของเนื้อก๊าซธรรมชาติที่ ปตท.
  รับซื้อจากผู้ขายก๊าซ
  ธรรมชาติและค่าตอบแทนในการจัดหาและจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ

  สำหรับค่าตอบแทนในการจัดหาและจำหน่ายก๊าซธรรมชาติซึ่งครอบคลุมค่าใช้จ่ายและความเสี่ยงใน
  การดำเนินการจัดหาก๊าซธรรมชาติและการตลาดนั้นจะมีอัตราแตกต่างกันขึ้นอยู่กับประเภทของลูกค้าผู้ซื้อก๊าซธรรมชาติ
  ปัจจุบัน ค่าตอบแทนในการจัดหาและจำหน่ายก๊าซธรรมชาติสำหรับ กฟผ.
  และผู้ผลิตไฟฟ้าอิสระเท่ากับร้อยละ 1.75 ของราคาเฉลี่ยของเนื้อก๊าซธรรมชาติที่ ปตท.
  รับซื้อจากผู้ขายก๊าซธรรมชาติ ทั้งนี้ค่าตอบแทนที่คิดจาก กฟผ.
  และผู้ผลิตไฟฟ้าอิสระดังกล่าวจะต้องไม่เกิน 2.15 บาท/ล้านบีทียู
  ส่วนผู้ผลิตไฟฟ้ารายเล็กซึ่งซื้อก๊าซธรรมชาติในปริมาณที่ต่ำกว่าลูกค้าสองกลุ่มแรกนั้น ปตท.
  จะคิดค่าตอบแทนดังกล่าวในอัตราร้อยละ 9.33 ของราคาเฉลี่ยของเนื้อก๊าซธรรมชาติที่ ปตท.
  รับซื้อจากผู้ขายก๊าซธรรมชาติจากแหล่ง/แปลงสัมปทานต่างๆ ทั้งนี้
  ค่าตอบแทนที่คิดจากผู้ผลิตไฟฟ้ารายเล็กดังกล่าวจะต้องไม่เกิน 11.48 บาท/ล้านบีทียู

(2) อัตราค่าผ่านท่อ

  อัตราค่าผ่านท่อประกอบด้วย 2 ส่วน โดยส่วนแรกได้แก่ ค่าบริการส่วนของต้นทุนคงที่ (“Demand
  Charge”) ซึ่งคำนวณจากต้นทุนการลงทุนและค่าใช้จ่ายคงที่ในการดำเนินการ
  โดยกำหนดให้มีอัตราผลตอบแทนเงินลงทุนในส่วนทุนของผู้ถือหุ้น (Internal Rate of Return
  on Equity) สำหรับระบบท่อปัจจุบันเท่ากับร้อยละ 18 และส่วน
  ที่สองได้แก่ ค่าบริการส่วนของต้นทุนผันแปร (“Commodity Charge”)
  ซึ่งคำนวณจากต้นทุนการให้บริการผันแปร (Variable Cost)
  ของการให้บริการขนส่งก๊าซธรรมชาติ

  ในการกำหนดอัตราค่าผ่านท่อสำหรับการจำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้กับลูกค้าแต่ละรายนั้นขึ้นอยู่กับพื้นที่
  การใช้ก๊าซธรรมชาติของลูกค้า ดังนี้

-   โซน 1 พื้นที่ในทะเล (ระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาตินอกชายฝั่งที่ระยอง)

-   โซน 2 พื้นที่นอกชายฝั่งขนอม (ระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาตินอกชายฝั่งที่ขนอม)

-   โซน 3 พื้นที่บนบก (ระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติบนบก)

  ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546 อัตราค่าผ่านท่อในส่วนของ Demand Charge เป็นดังนี้

หน่วย : บาท/ล้านบีทียู

+----+----------------------------------------------+------------------+
| โ  | ระบบท่อ                                       | อัตร              |
| ซน |                                              | าค่าผ่านท่อในส่วนของ |
|    |                                              |                  |
|    |                                              | Demand Charge    |
+----+----------------------------------------------+------------------+
| 1  | พื้นที่ในทะเล (ระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาตินอกชายฝั่งที่ระยอง) | 7.9365           |
+----+----------------------------------------------+------------------+
| 2  | พื้นที่นอกชายฝั่งขนอม                              | 14.2177          |
|    | (ระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาตินอกชายฝั่งที่ขนอม)            |                  |
+----+----------------------------------------------+------------------+
| 3  | พื้นที่บนบก (ระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติบนบก)             | 11.4664          |
+----+----------------------------------------------+------------------+

  ทั้งนี้ กลุ่มลูกค้าผู้ผลิตไฟฟ้าส่วนใหญ่ซึ่งรับก๊าซธรรมชาติจาก ปตท. จะอยู่ในเขตพื้นที่โซน 3
  ซึ่งต้องรับภาระค่าผ่านท่อเท่ากับผลรวมของอัตราสำหรับพื้นที่โซน 1 และอัตราสำหรับพื้นที่โซน 3
  ซึ่งปัจจุบัน อัตราค่าผ่านท่อ
  ในส่วนของ Demand Charge สำหรับลูกค้าในเขตพื้นที่โซน 3 เท่ากับ 19.4029
  บาทต่อล้านบีทียู

  ผู้ซื้อก๊าซธรรมชาติในส่วนของ กฟผ. และผู้ผลิตไฟฟ้าอิสระจะต้องชำระค่าผ่านท่อในส่วนของ
  Demand Charge
  ตามปริมาณก๊าซธรรมชาติตามที่กำหนดในสัญญาแม้จะซื้อก๊าซธรรมชาติสูงหรือต่ำกว่าปริมาณดังกล่าว
  ก็ตาม ส่วนผู้ผลิตไฟฟ้ารายเล็กจะชำระค่าผ่านท่อในส่วนของ Demand Charge
  ตามปริมาณก๊าซธรรมชาติที่รับจริง ทั้งนี้ ต้องไม่ต่ำกว่าปริมาณขั้นต่ำตามที่กำหนดในปีสัญญานั้นๆ
  นอกจากนี้ ยังได้กำหนดให้มีการปรับเปลี่ยนอัตราค่าผ่านท่อเป็นระยะ (Periodic
  Adjustment) โดยสามารถทบทวนการคำนวณอัตราค่าผ่านท่อทุก 5 ปี
  หรือในกรณีที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญเพื่อดำรงไว้ซึ่งอัตราผลตอบแทนเงินลงทุนในส่วนทุนของผู้ถือหุ้นตามที่ได้รับอนุมัติ
  นอกจากนี้ ในทุกๆ ปี อัตราค่าผ่านท่อในส่วนของ Commodity Charge
  สามารถปรับเปลี่ยนตามดัชนี (Index Adjustment) อีกด้วย ในปี 2546
  อัตราค่าผ่านท่อในส่วนของ Commodity Charge กำหนดไว้เท่ากับ 0.3418 บาทต่อล้านบีทียู
  โดยมีผลตั้งแต่เดือนตุลาคม 2545

  สำหรับโครงสร้างราคาจำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้กับลูกค้าอุตสาหกรรมจะแตกต่างจากโครงสร้างราคาจำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้กับกลุ่มลูกค้าผู้ผลิตไฟฟ้า
  กล่าวคือ ประกอบด้วย 2 ส่วนหลัก ได้แก่
  ค่าก๊าซธรรมชาติตามปริมาณก๊าซธรรมชาติที่ใช้จริงในแต่ละเดือน
  และค่าใช้ท่อตามปริมาณก๊าซธรรมชาติที่ได้แจ้งไว้กับ ปตท. เป็นการล่วงหน้า (Capacity
  Charge) ทั้งนี้ ค่าก๊าซธรรมชาติดังกล่าวถูกกำหนดให้แข่งขันได้กับราคาเชื้อเพลิงทดแทนอื่นๆ คือ
  น้ำมันเตา
  ส่วนราคาจำหน่ายผลิตภัณฑ์จากโรงแยกก๊าซธรรมชาติให้กับลูกค้าปิโตรเคมีจะเป็นไปตามสูตรราคาที่ตกลงกับลูกค้าเป็นรายๆ
  ไป โดยจะอ้างอิงกับราคาผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีในตลาดโลก สำหรับราคาก๊าซปิโตรเลียมเหลว
  (ก๊าซหุงต้ม) และก๊าซโซลีนธรรมชาติ
  ซึ่งจัดจำหน่ายภายในประเทศและส่งออกผ่านหน่วยธุรกิจน้ำมันของ ปตท. จะอิงกับราคาตลาดโลก

3.1.5 ธุรกิจสำรวจและผลิตปิโตรเลียม

ปตท. ดำเนินธุรกิจสำรวจและผลิตปิโตรเลียมผ่านบริษัทย่อย ได้แก่ ปตท.สผ.
ซึ่งเป็นบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย โดย ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546 ปตท.
ถือหุ้นร้อยละ 63.61 ของทุนที่ออกและเรียกชำระแล้วทั้งหมดของ ปตท.สผ. ซึ่งส่งผลให้กลุ่ม
ปตท.ประกอบธุรกิจก๊าซธรรมชาติอย่างครบวงจร

ในการประกอบธุรกิจสำรวจและผลิตปิโตรเลียมทั้งในและต่างประเทศ ปตท.สผ.
จะต้องปฏิบัติตามเงื่อนไขวิธีการให้สัมปทานของประเทศ นั้นๆ เช่น ในการลงทุนต่างประเทศ
อาจเป็นรูปแบบ Product Sharing Agreement/Contract หรือ Services Agreement
โดยปัจจุบัน ปตท.สผ. ประกอบธุรกิจสำรวจและผลิตปิโตรเลียมอยู่ในประเทศ สหภาพพม่า
เวียดนาม อินโดนีเซีย โอมาน และอยู่ระหว่างการขออนุมัติร่วมทุนในประเทศแอลจิเรีย
ส่วนการลงทุนภายในประเทศไทย ปตท.สผ. จะต้องปฏิบัติตามพระราชบัญญัติปิโตรเลียม พ.ศ.
2514 ซึ่งได้กำหนดรายละเอียดและขั้นตอนการยื่นขอและอนุมัติสัมปทาน (Concession)
การยกเลิกแปลงสำรวจ ระยะเวลาผลิตปิโตรเลียมตามสัมปทาน
รวมถึงกำหนดผลตอบแทนในรูปแบบต่างๆที่รัฐพึงได้ในฐานะที่เป็นเจ้าของทรัพยากรปิโตรเลียม
โดยผลตอบแทนดังกล่าวอาจอยู่ในรูป ค่าภาคหลวง ภาษีเงินได้ปิโตรเลียม และสิทธิพิเศษอื่นๆ
เป็นต้น

3.1.5.1 การลงทุน

ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546 ปตท.สผ.
มีการลงทุนในโครงการสำรวจและผลิตปิโตรเลียมทั้งในและต่างประเทศ รวม 21 โครงการ
แสดงตามสิทธิถือครองตามสัดส่วนการร่วมทุนในแต่ละโครงการ เป็นดังนี้

+---+---------------------------------------------+-------------------+
| โ |                                             | สัดส่วนการร่วมทุน     |
| ค |                                             |                   |
| ร |                                             |                   |
| ง |                                             |                   |
| ก |                                             |                   |
| า |                                             |                   |
| ร |                                             |                   |
| ข |                                             |                   |
| อ |                                             |                   |
| ง |                                             |                   |
| ป |                                             |                   |
| ต |                                             |                   |
| ท |                                             |                   |
| . |                                             |                   |
| ส |                                             |                   |
| ผ |                                             |                   |
| . |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| 1 | โครงการเอส 1                                | ร้อยละ 25          |
| . |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| 2 | โครงการอี 5                                  | ร้อยละ 20          |
| . |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| 3 | โครงการยูโนแคล 3                             | ร้อยละ 5           |
| . |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| 4 | โครงการบงกช (แปลง บี15, บี16, บี17)            | ร้อยละ 44.4445     |
| . |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| 5 | โครงการไพลิน(บี 12/27)                        | ร้อยละ 45          |
| . |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| 6 | โครงการอาทิตย์ (แปลง บี14เอ, บี15เอ, บี16เอ)     | ร้อยละ 80          |
| . |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| 7 | โครงการอี 5 นอร์ธ ⁽¹⁾                         | ร้อยละ 20          |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| โ |                                             |                   |
| ค |                                             |                   |
| ร |                                             |                   |
| ง |                                             |                   |
| ก |                                             |                   |
| า |                                             |                   |
| ร |                                             |                   |
| ข |                                             |                   |
| อ |                                             |                   |
| ง |                                             |                   |
| ป |                                             |                   |
| ต |                                             |                   |
| ท |                                             |                   |
| . |                                             |                   |
| ส |                                             |                   |
| ผ |                                             |                   |
| . |                                             |                   |
| อ |                                             |                   |
| . |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| 8 | โครงการพีทีทีอีพี 1                              | ร้อยละ 100         |
| . |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| 9 | โครงการยาดานา (แปลง เอ็ม-5, เอ็ม-6)           | ร้อยละ 25.5        |
| . |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| 1 | โครงการเยตากุน                               | ร้อยละ 19.3178     |
| 0 |                                             |                   |
| . |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| 1 | โครงการเจดีเอ (แปลง บี-17 และ ซี-19)           | ร้อยละ 50          |
| 1 |                                             |                   |
| . |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| 1 | โครงการบงกช (แปลง บี13/38)⁽²⁾                | ร้อยละ 44.4445     |
| 2 |                                             |                   |
| . |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| 1 | โครงการดับเบิ้ลยู 7/38 (ดำเนินเรื่องขอคืนสัมปทาน)    | ร้อยละ 15          |
| 3 |                                             |                   |
| . |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| 1 | แปลง แอล 22/43                              | ร้อยละ 35          |
| 4 |                                             |                   |
| . |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| 1 | แปลง จี 4/43                                 | ร้อยละ 15          |
| 5 |                                             |                   |
| . |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| 1 | แปลง จี 9/43                                 | ร้อยละ 100         |
| 6 |                                             |                   |
| . |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| 1 | โครงการแปลง เอ็ม -7 และ เอ็ม-9                | ร้อยละ 100         |
| 7 |                                             |                   |
| . |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| โ |                                             |                   |
| ค |                                             |                   |
| ร |                                             |                   |
| ง |                                             |                   |
| ก |                                             |                   |
| า |                                             |                   |
| ร |                                             |                   |
| ข |                                             |                   |
| อ |                                             |                   |
| ง |                                             |                   |
| P |                                             |                   |
| T |                                             |                   |
| T |                                             |                   |
| E |                                             |                   |
| P |                                             |                   |
| K |                                             |                   |
| V |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| 1 | โครงการแปลง บี และ 48/95                     | ร้อยละ 8.5         |
| 8 |                                             |                   |
| . |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| โ |                                             |                   |
| ค |                                             |                   |
| ร |                                             |                   |
| ง |                                             |                   |
| ก |                                             |                   |
| า |                                             |                   |
| ร |                                             |                   |
| ข |                                             |                   |
| อ |                                             |                   |
| ง |                                             |                   |
| P |                                             |                   |
| T |                                             |                   |
| T |                                             |                   |
| E |                                             |                   |
| P |                                             |                   |
| S |                                             |                   |
| V |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| 1 | โครงการแปลง 52/97                           | ร้อยละ 7           |
| 9 |                                             |                   |
| . |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| โ |                                             |                   |
| ค |                                             |                   |
| ร |                                             |                   |
| ง |                                             |                   |
| ก |                                             |                   |
| า |                                             |                   |
| ร |                                             |                   |
| ข |                                             |                   |
| อ |                                             |                   |
| ง |                                             |                   |
| P |                                             |                   |
| T |                                             |                   |
| T |                                             |                   |
| E |                                             |                   |
| P |                                             |                   |
| H |                                             |                   |
| V |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| 2 | โครงการแปลง 9-2                             | ร้อยละ 25          |
| 0 |                                             |                   |
| . |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| โ |                                             |                   |
| ค |                                             |                   |
| ร |                                             |                   |
| ง |                                             |                   |
| ก |                                             |                   |
| า |                                             |                   |
| ร |                                             |                   |
| ข |                                             |                   |
| อ |                                             |                   |
| ง |                                             |                   |
| P |                                             |                   |
| T |                                             |                   |
| T |                                             |                   |
| E |                                             |                   |
| P |                                             |                   |
| H |                                             |                   |
| L |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| 2 | โครงการแปลง 16-1                            | ร้อยละ 28.5        |
| 1 |                                             |                   |
| . |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| โ |                                             |                   |
| ค |                                             |                   |
| ร |                                             |                   |
| ง |                                             |                   |
| ก |                                             |                   |
| า |                                             |                   |
| ร |                                             |                   |
| ข |                                             |                   |
| อ |                                             |                   |
| ง |                                             |                   |
| P |                                             |                   |
| T |                                             |                   |
| T |                                             |                   |
| E |                                             |                   |
| P |                                             |                   |
| M |                                             |                   |
| E |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
| 2 | โครงการแปลง 44                              | ร้อยละ 100         |
| 2 |                                             |                   |
| . |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+

โครงการของ PTTEP AG

23. โครงการแปลง 443เอ และ 416บี ร้อยละ 35

  หมายเหตุ : (1) นับเป็นโครงการเดียวกับโครงการอี 5 แต่ด้วยมีผู้ดำเนินโครงการคนละราย
  การนับสินทรัพย์จึงแยกกัน

  (2) นับเป็นโครงการบงกช แต่ด้วยการถือครองสิทธิสัมปทานเป็นคนละบริษัทกัน
  จึงแยกสินทรัพย์ออกจากกัน

  - ปตท.สผ.อ. หมายถึง บริษัท ปตท.สผ. อินเตอร์เนชั่นแนล จำกัด

  - PTTEP KV หมายถึง บริษัท พีทีทีอีพี คิมลอง เวียดนาม จำกัด

  - PTTEP SV หมายถึง บริษัท พีทีทีอีพี เซาท์เวสต์ เวียดนาม จำกัด

  - PTTEP HV หมายถึง บริษัท พีทีทีอีพี ฮอนวู จำกัด

  - PTTEP HL หมายถึง บริษัท พีทีทีอีพี ฮองลอง จำกัด

  - PTTEP ME หมายถึง บริษัท พีทีทีอีพี มิดเดิ้ลอีส จำกัด

  - PTTEP AG หมายถึง บริษัท พีทีทีอีพี อัลจีเรีย จำกัด

การลงทุนของ ปตท.สผ.
และบริษัทย่อยเป็นการร่วมลงทุนกับบริษัทสำรวจและผลิตปิโตรเลียมชั้นนำจำนวน 17
โครงการและเป็นการลงทุนโดยบริษัทย่อยของ ปตท.สผ. แต่เพียงผู้เดียวอีก 4 โครงการ ได้แก่
โครงการพีทีทีอีพี 1 โครงการแปลง 44 โครงการแปลง เอ็ม-7 และเอ็ม-9 และโครงการแปลง
จี 9/43 ในโครงการลงทุนทั้งหมด ปตท.สผ. เป็นผู้ดำเนินการ (Operator) 6 โครงการ คือ
โครงการบงกช โครงการอาทิตย์ โครงการพีทีทีอีพี 1 โครงการแปลง 44 โครงการแปลง เอ็ม-7
และ เอ็ม-9 และโครงการจี 9/43

นอกจากนี้ ปตท.สผ. มีสัดส่วนการถือหุ้นร้อยละ 40 ในบริษัท New Links Energy Resources
จำกัด (New Links) ซึ่งเป็นผู้ถือหุ้นหลักในบริษัท PT Medco Energi Internasional Tbk.
(Medco) ซึ่งเป็นบริษัทสำรวจและผลิตน้ำมันดิบและก๊าซธรรมชาติในประเทศอินโดนีเซีย ณ วันที่ 31
ธันวาคม 2546 New Links มีสัดส่วนการถือหุ้นใน Medco ร้อยละ 85.51 ดังนั้น ปตท.สผ.
จึงเป็นเจ้าของ Medco ทางอ้อม ร้อยละ 34.20 และในปี 2546 ปตท.สผ. และบริษัทย่อย
ได้รับเงินปันผลจาก New Links เป็นจำนวน 625 ล้านบาท นอกจากนี้ ปตท.สผ.
ได้ร่วมทุนร้อยละ 26 ในบริษัท ไทยออยล์เพาเวอร์ จำกัด ซึ่งเป็นธุรกิจไฟฟ้าด้วย และในปี 2546
ปตท.สผ.และบริษัทย่อย ได้รับเงินปันผลจาก บริษัท ไทยออยล์เพาเวอร์ จำกัด เป็นจำนวน 58.45
ล้านบาท

3.1.5.2 ปริมาณสำรองปิโตรเลียม

ปริมาณสำรองพิสูจน์แล้ว
หมายถึงปริมาณสำรองปิโตรเลียมที่สามารถผลิตได้จากแหล่งกักเก็บที่ค้นพบแล้ว
โดยประเมินได้อย่างมั่นใจพอสมควรจากข้อมูลทางธรณีวิทยาและวิศวกรรม ซึ่ง ปตท.สผ.
จะมีการตรวจสอบและประเมิน
ทุกรอบปีโดยนักธรณีวิทยา และวิศวกรแหล่งกักเก็บปิโตรเลียมของ ปตท.สผ.
เพื่อให้ได้ตัวเลขที่ได้มาตรฐาน
โดยปริมาณสำรองปิโตรเลียมพิสูจน์แล้วในรายงานนี้จะรวมถึงปริมาณสุทธิที่เป็นส่วนแบ่งของ
ปตท.สผ. และส่วนแบ่งของประเทศเจ้าของแหล่งปิโตรเลียม

ปตท.สผ.จะไม่ถือว่าปริมาณสำรองที่สำรวจพบทั้งหมดเป็นปริมาณสำรองที่พิสูจน์แล้ว
จนกว่าจะมีการทำสัญญาซื้อขายก๊าซธรรมชาติหรือคอนเดนเสทกับลูกค้า ดังนั้น
ปริมาณสำรองพิสูจน์แล้วในรายงานนี้
จึงไม่รวมปริมาณสำรองปิโตรเลียมที่เพิ่งสำรวจพบในแปลงสำรวจ บี และ 48/95 แปลงสำรวจ
52/97 แปลงสำรวจ 9-2 และแปลงสำรวจ 16-1 นอกชายฝั่งประเทศเวียดนาม
เนื่องจากยังไม่มีการยืนยันการพัฒนาในเชิงพาณิชย์ และ ปตท.สผ.
อาจปรับปริมาณสำรองปิโตรเลียมพิสูจน์แล้วเพิ่มขึ้นเมื่อ
ปตท.สผ.คาดว่าปริมาณสำรองส่วนที่เพิ่มขึ้นสามารถนำมาใช้ได้อย่างแน่นอน ภายใต้การดำเนินงาน
และสภาวะเศรษฐกิจที่เป็นอยู่
ซึ่งนโยบายการประเมินปริมาณสำรองดังกล่าวสอดคล้องกับแนวทางของ U.S. Society of
Petroleum Engineers ในด้านการประเมินปริมาณสำรองส่วนที่เพิ่มขึ้น
แต่การประเมินปริมาณสำรองพิสูจน์แล้วของ ปตท.สผ.
จะเข้มงวดกว่าเนื่องจากจะปรับปริมาณสำรองส่วนเพิ่มต่อเมื่อมีการทำสัญญาซื้อขายปิโตรเลียมแล้วเท่านั้น
ปริมาณสำรองพิสูจน์แล้ว รวมทุกโครงการของ ปตท.สผ. และบริษัทย่อย ณ วันที่ 31 ธันวาคม
2546 เป็นดังนี้

หน่วย : ล้านบาร์เรลเทียบเท่าน้ำมันดิบ

+----------------------------+-------------+-------------+-------------+
| ปริมาณสำรองพิสูจน์แล้ว          | ปี 2544      | ปี 2545      | ปี 2546      |
+----------------------------+-------------+-------------+-------------+
| ในประเทศ                   | 510         | 519         | 614         |
|                            |             |             |             |
| ต่างประเทศ                  | 258         | 249         | 268         |
|                            |             |             |             |
| ส่วนแบ่งที่ถือหุ้นใน Medco⁽¹⁾     | 61          | 58          | 55          |
+----------------------------+-------------+-------------+-------------+
| Total Worldwide            | 829         | 826         | 937         |
+----------------------------+-------------+-------------+-------------+

หมายเหตุ : (1) ปริมาณสำรองพิสูจน์แล้วของ Medco ได้รับการรับรองจาก Gaffney, Clines
& Associates (Consultants) Pte. Ltd. แล้ว

ณ วันที่ 1 มกราคม ของปีถัดไป

ปริมาณสำรองพิสูจน์แล้วของ ปตท.สผ. รวมส่วนแบ่งตามสัดส่วนการถือหุ้นใน Medco
คิดเป็นก๊าซธรรมชาติร้อยละ 83.8 หรือ 5,230 พันล้านลูกบาศก์ฟุต
และคิดเป็นน้ำมันดิบและคอนเดนเสทร้อยละ 16.2 หรือ 152 ล้านบาร์เรล

นอกจากนี้ส่วนปริมาณสำรองที่คาดว่าจะมีเพิ่มของ ปตท.สผ. (Probable and Possible
Reserves) ซึ่งมีความไม่แน่นอนสูงเมื่อเทียบกับปริมาณสำรองพิสูจน์แล้ว
โดยรวมส่วนแบ่งตามสัดส่วนการถือหุ้นใน Medco ด้วย คาดว่าจะมีประมาณ 1,376
ล้านบาร์เรลเทียบเท่าน้ำมันดิบ

3.1.5.3 ผลการดำเนินงาน

  (1) การผลิต

โครงการที่ ปตท.สผ.และบริษัทย่อยร่วมลงทุนดังกล่าว เป็นโครงการที่มีการผลิตเชิงพาณิชย์แล้ว 8
โครงการ ประกอบด้วย โครงการบงกช โครงการไพลิน โครงการเอส 1 โครงการอี 5
โครงการยูโนแคล 3 โครงการพีทีทีอีพี 1 โครงการยาดานา และ โครงการเยตากุน
โดยมีอัตราการผลิตเฉลี่ยรวมทุกโครงการในปี 2546 คิดเป็น 44.2 ล้านบาร์เรลเทียบเท่าน้ำมันดิบ
หรือประมาณ 120,000 บาร์เรลเทียบเท่าน้ำมันดิบต่อวัน เพิ่มขึ้นจากปีที่แล้วประมาณ 10,000
บาร์เรลเทียบเท่าน้ำมันดิบต่อวัน หรือคิดเป็นร้อยละ 9
ซึ่งการเพิ่มขึ้นของปริมาณการผลิตส่วนใหญ่เป็นผลมาจากการเพิ่มการผลิตในโครงการไพลิน
และการเพิ่มสัดส่วนการถือหุ้นในโครงการเยตากุน โดยมีปริมาณการผลิตเฉลี่ยรวมทุกโครงการ
ไม่รวมปริมาณการผลิตปิโตรเลียมจากโครงการ Medco ในช่วงปี 2544-46 เป็นดังนี้

  หน่วย : บาร์เรลเทียบเท่าน้ำมันดิบ

  -------------------------- -------------- -------------- ---------------
  ปริมาณการผลิต                ปี 2544         ปี 2545         ปี 2546

  รวมทุกโครงการ               99,000         110,000        120,000
  -------------------------- -------------- -------------- ---------------

(2) การจัดจำหน่าย

ผลิตภัณฑ์ที่ ปตท.สผ. และบริษัทย่อย ทำการผลิตเพื่อจำหน่ายมี 4 ชนิด คือ น้ำมันดิบ ก๊าซธรรมชาติ
ก๊าซปิโตรเลียมเหลว และคอนเดนเสท โดย ปตท. เป็นผู้รับซื้อผลิตภัณฑ์เกือบทั้งหมดของ ปตท.สผ.
และบริษัทย่อย คิดเป็นร้อยละ 96.95 ของผลิตภัณฑ์ทั้งหมดของ ปตท.สผ. ในรอบปี 2546
(ยกเว้นก๊าซธรรมชาติจากโครงการ เอส 1 ซึ่ง
ปตท.สผ. จำหน่ายให้กับ กฟผ.) สำหรับการซื้อขายก๊าซธรรมชาติ ปตท.
ได้ทำสัญญาซื้อขายก๊าซธรรมชาติระยะยาว กับ ปตท.สผ. อายุสัญญาประมาณ 25-30 ปี
มีการกำหนดปริมาณซื้อขายขั้นต่ำเป็นรายปี ส่วนการซื้อขายน้ำมันดิบและ
คอนเดนเสท จะอิงราคาน้ำมันในตลาดโลกซึ่งมีคุณสมบัติใกล้เคียงกับน้ำมันดิบที่ผลิตได้
เพื่อให้สามารถสะท้อนมูลค่าของผลิตภัณฑ์ได้ใกล้เคียงกับราคาตลาด โดย ปตท.
ทำสัญญาซื้อขายน้ำมันดิบและคอนเดนเสทกับ ปตท.สผ. เช่นเดียวกัน

สำหรับปี 2546 ปตท.สผ. และบริษัทย่อย มีการจำหน่ายผลิตภัณฑ์รวมทั้ง 4 ชนิดเฉลี่ย 107,299
บาร์เรล
ต่อวัน เพิ่มขึ้นจากปีก่อนร้อยละ 5
โดยการจำหน่ายที่เพิ่มขึ้นส่วนใหญ่มาจากการขายก๊าซธรรมชาติของโครงการไพลิน
โครงการเยตากุน และการขายคอนเดนเสทของโครงการไพลิน
ปริมาณการจำหน่ายผลิตภัณฑ์แต่ละชนิดของ ปตท.สผ.และบริษัทย่อย
ไม่รวมการจำหน่ายปิโตรเลียมจากโครงการ Medco ในช่วงปี 2544-2546 เป็นดังนี้

+------------------------------+------------+------------+------------+
| ผลิตภัณฑ์                       | ปี 2544     | ปี 2545     | ปี 2546     |
+------------------------------+------------+------------+------------+
| น้ำมันดิบ (พันบาร์เรลต่อวัน)        | 5.9        | 6.2        | 6.2        |
|                              |            |            |            |
| ก๊าซธรรมชาติ (ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวัน) | 475        | 536        | 555        |
|                              |            |            |            |
| ก๊าซปิโตรเลียมเหลว              | 75.1       | 74.6       | 69.1       |
| (เมตริกตันต่อวัน)                |            |            |            |
|                              | 12.0       | 13.0       | 14.7       |
| คอนเดนเสท (พันบาร์เรลต่อวัน)     |            |            |            |
+------------------------------+------------+------------+------------+
| รวมทุกผลิตภัณฑ์                  | 91,623     | 101,736    | 107,299    |
|                              |            |            |            |
| (บาร์เรลเทียบเท่าน้ำมันดิบต่อวัน)    |            |            |            |
+------------------------------+------------+------------+------------+
| ราคาขายผลิตภัณฑ์โดยเฉลี่ย         | 18.68      | 18.59      | 20.62      |
|                              |            |            |            |
| (เหร                         |            |            |            |
| ียญสหรัฐต่อบาร์เรลเทียบเท่าน้ำมันดิบ) |            |            |            |
+------------------------------+------------+------------+------------+

สำหรับน้ำมันดิบจากสัญญาแบ่งปันผลผลิต Rimau ในประเทศอินโดนีเซีย
ซึ่งเป็นส่วนแบ่งผลประโยชน์ของ ปตท.สผ. จากการเป็นผู้ถือหุ้นใน Medco ปตท.
เป็นตัวแทนในการจัดจำหน่ายให้กับ ปตท.สผ. โดยในปีที่ผ่านมา ปตท.
ได้ทำสัญญาขายน้ำมันดิบดังกล่าวให้กับลูกค้าในลักษณะของ Term Contract เป็นเวลา 1 ปี
ซึ่งเป็นวิธีการประกันตลาดและรายได้ที่แน่นอนวิธีหนึ่ง ทั้งนี้ ปตท.
มีแนวนโยบายจะนำน้ำม้นดิบซึ่งเป็นผลประโยชน์จากการลงทุนในต่างประเทศของ ปตท.สผ.
เข้ามาเสริมความมั่นคงในการจัดหาพลังงานให้กับประเทศไทย
โดยการจัดหาในลักษณะนี้จะต้องคำนึงถึงคุ้มค่าในเชิงเศรษฐศาสตร์ด้วย

(3) การบริหาร

ปตท. บริหารการลงทุนใน ปตท.สผ. โดยร่วมเป็นคณะกรรมการ ปตท.สผ.
เพื่อใช้อำนาจหน้าที่ในการกำหนดนโยบายและกำกับดูแลการดำเนินกิจการของ ปตท.สผ.
ภายใต้หลักการกำกับดูแลกิจการที่ดี ในปี 2546 คณะกรรมการ ปตท.สผ.
ประกอบด้วยกรรมการทั้งหมด 15 คน เป็นตัวแทนจากคณะกรรมการและผู้บริหาร ปตท. 9 คน
นอกจากนี้
ผู้บริหารของ ปตท.
ได้รับคัดเลือกตามระเบียบว่าด้วยคณะกรรมการสรรหาให้เป็นกรรมการผู้จัดการใหญ่ ปตท.สผ. ด้วย

(4) การเงิน

ผลการดำเนินงานของ ปตท.สผ. ในช่วงปี 2544-2546 เป็นดังนี้

หน่วย : ล้านบาท

+--------------------------+-------------+-------------+--------------+
| งบรวม                    | ปี 2544      | ปี 2545      | ปี 2546       |
+--------------------------+-------------+-------------+--------------+
| รายได้รวม                 | 29,286      | 31,774      | 37,014       |
|                          |             |             |              |
| ค่าใช้จ่ายรวม (รวมภาษี)      | 18,391      | 19,720      | 24,986       |
|                          |             |             |              |
| กำไร (ขาดทุน)             | 10,895      | 12,054      | 12,028       |
+--------------------------+-------------+-------------+--------------+
|                          |             |             |              |
+--------------------------+-------------+-------------+--------------+
| สินทรัพย์รวม                | 77,729      | 84,393      | 92,576       |
|                          |             |             |              |
| หนี้สินรวม                  | 46,618      | 45,938      | 46,902       |
|                          |             |             |              |
| ส่วนของผู้ถือหุ้น              | 31,111      | 38,455      | 45,674       |
+--------------------------+-------------+-------------+--------------+

  (5) ผลด้านปฏิบัติการ

ในรอบปี 2546 ปตท.สผ. สามารถดำเนินงานตามแผนให้บรรลุเป้าหมายที่วางไว้ได้เป็นอย่างดี
โดยมีการขยายการลงทุนทั้งภายในประเทศและต่างประเทศ
ซึ่งเป็นการดำเนินการที่สอดคล้องกับแนวนโยบายของ ปตท. และ แผนธุรกิจของ ปตท.สผ.
โดยมีการดำเนินการลงทุนที่สำคัญดังนี้

-   การได้รับอนุมัติสัญญาสัมปทานปิโตรเลียม
    ให้เป็นผู้รับสิทธิในการเป็นผู้ดำเนินการทั้งหมดในแปลงสัมปทาน จี 9/43
    ซึ่งเป็นพื้นที่ทับซ้อนไทย-กัมพูชา โดย ปตท.สผ.
    จะสามารถเข้าดำเนินการในพื้นที่สัมปทานได้เมื่อ
    มีการเจรจาตกลงกันได้แล้วระหว่างทั้งสองประเทศ และ เป็นผู้ร่วมทุนในแปลงสัมปทาน จี
    4/43 และ แอล 22/43

-   การเพิ่มสัดส่วนการลงทุนในโครงการเยตากุน ประเทศสหภาพพม่าจากเดิมร้อยละ 14.1667
    เป็นร้อยละ 19.3178

-   การเข้าร่วมลงทุน ร้อยละ 35 กับ บริษัท Petrovietnam Investment & Development
    Company (PIDC) ในแปลงสำรวจปิโตรเลียม 433เอ และ 416บี
    ทางตะวันออกเฉียงใต้ของประเทศอัลจีเรีย
    ปัจจุบันอยู่ระหว่างดำเนินการขออนุมัติร่วมทุนจากรัฐบาลแอลจีเรีย

-   การประมูลแปลงสัมปทานและได้รับสิทธิเป็นผู้ดำเนินการในสัมปทานแปลงสำรวจปิโตรเลียม
    เอ็ม-7 และ เอ็ม-9 ในประเทศสหภาพพม่า

-   การเข้าซื้อหุ้นทั้งหมดของบริษัทไทยเชลล์ฯ ซึ่งเป็นผู้ดำเนินงานและถือสัดส่วนร้อยละ 75
    ในแปลงสัมปทานเอส 1 ซึ่งรวมถึงการได้รับโอนสิทธิ์ทั้งหมดในแปลงสัมปทานหมายเลข แอล
    22/43 และ บี 6/27 หรือ แหล่งนางนวล ซึ่งเป็นแหล่งน้ำมันดิบในอ่าวไทย
    เป็นเงินทั้งสิ้นประมาณ 205 ล้านเหรียญสหรัฐฯ ทำให้ ปตท.สผ. และ
    บริษัทย่อยเป็นผู้ถือหุ้นทั้งหมดและเป็นผู้ดำเนินการในแหล่งน้ำมันดิบบนบกที่ใหญ่ที่สุดของประเทศ

-   การลงนามในสัญญาข้อตกลงเบื้องต้น (Heads of Agreement, HOA)
    ในสัญญาซื้อขายก๊าซธรรมชาติในโครงการอาทิตย์ กับ ปตท. ในเดือน พฤศจิกายน 2546
    และมีกำหนดลงนามในสัญญาซื้อขายก๊าซธรรมชาติ (Gas Sales Agreement, GSA)
    ในเดือนมกราคม 2547 ซึ่งเป็นการสร้างความมั่นคงในระบบการ
    จัดหาพลังงานของประเทศไทยในระยะยาว

3.1.5.4 แผนการลงทุนในอนาคต

  ปตท. มีนโยบายให้ ปตท.สผ.
  ให้ความสำคัญต่อการลงทุนในธุรกิจสำรวจและผลิตปิโตรเลียมเป็นหลัก เพื่อ

ตอบสนองความต้องการใช้พลังงานภายในประเทศ โดยมุ่งพัฒนาโครงการในประเทศไทย
และขยายการลงทุนในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิค อาทิ ในประเทศอินโดนีเซีย มาเลเซีย สหภาพพม่า
และเวียดนาม เป็นต้น
ในขณะเดียวกันพิจารณาโอกาสการลงทุนในภูมิภาคตะวันออกกลางและอาฟริกา
ซึ่งมีศักยภาพปิโตรเลียมสูงและประเทศไทยต้องพึ่งพาการนำเข้าจาก
ภูมิภาคนี้ โดยพิจารณาความเหมาะสมของโครงการจากความต้องการของ ตลาด เงินลงทุน
ผลตอบแทน โครงการที่มีความเสี่ยงที่เหมาะสม มีบริษัทร่วมทุนในโครงการที่ดี
และอยู่ในประเทศที่มีความสัมพันธ์ที่ดีกับประเทศไทย

นอกจากนี้ ปตท. มีนโยบายให้ ปตท. หรือ ปตท.สผ.
ขยายการลงทุนในธุรกิจต่อเนื่องในต่างประเทศ
เพื่อแสวงหาโอกาสการลงทุนในธุรกิจที่ให้ผลลัพธ์เชิงกลยุทธ์ที่สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับ Value
Chain ของกลุ่มธุรกิจก๊าซธรรมชาติ ปตท

สำหรับในปี 2547 ปตท.สผ. คาดว่าจะได้รับสัมปทานปิโตรเลียมในประเทศไทยเพิ่มอีก จำนวน 2
แปลง ได้แก่ แปลง แอล 53/43 และ แอล 54/43 ซึ่งเป็นแปลงสัมปทานบนบก
ติดกับโครงการพีทีทีอีพี 1 ที่มีศักยภาพเป็นน้ำมันดิบ นอกจากนี้ ปตท.สผ.
มีแผนที่จะเริ่มการผลิตก๊าซธรรมชาติจากแหล่งอาทิตย์ประมาณกลางปี 2549 ในปริมาณวันละ 330
ล้านลูกบาศก์ฟุต เพื่อจัดหาก๊าซธรรมชาติให้กับ ปตท.
ให้มีปริมาณเพียงพอรองรับความต้องการก๊าซธรรมชาติที่เพิ่มขึ้น
ในอนาคตตามแผนแม่บทระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติฉบับที่ 3 ของ ปตท. โดย ปตท.สผ.
ได้มีการเตรียมความพร้อมอย่างดีเพื่อให้การดำเนินการพัฒนาโครงการเป็นไปได้ตามแผน
โดยมุ่งเน้นให้ เกิดการดำเนินการที่มีประสิทธิภาพในทุก ๆ ด้าน อาทิ
ด้านการเป็นผู้ดำเนินการบริหารโครงการ ด้านเทคนิคสนับสนุน ด้านการพัฒนาองค์กร
ด้านการจัดสรรและจัดเตรียมบุคลากร ด้านการจัดหาเงินทุน เป็นต้น

+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+
|   |                                             |                   |
+---+---------------------------------------------+-------------------+

3.1.6 การลงทุนและการร่วมทุนของธุรกิจก๊าซธรรมชาติ

3.1.6.1 บริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด

บริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด เป็นบริษัทร่วมทุนระหว่าง ปตท. กับ
Suez-Tractebel S.A. แห่งประเทศเบลเยี่ยม และบริษัท ทุนลดาวัลย์ จำกัด
จดทะเบียนจัดตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2539
เพื่อดำเนินธุรกิจพัฒนาและก่อสร้างระบบท่อย่อยเพื่อขนส่งก๊าซธรรมชาติและจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้กับลูกค้าในเขตอุตสาหกรรมรอบกรุงเทพมหานครและปริมณฑล
ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546 บริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด มีทุนชำระแล้ว 500
ล้านบาท โดย ปตท. ถือหุ้นอยู่ร้อยละ 49 ของทุนชำระแล้ว

ในการประกอบธุรกิจ บริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด
เป็นผู้ลงทุนสร้างระบบท่อจัดจำหน่ายก๊าซ
ธรรมชาติ (Distribution Pipeline) โดยใช้ท่อเหล็ก และท่อ High Density
Polyethylene (HDPE) ซึ่งเชื่อมต่อจากระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ (Transmission
Pipeline) ของ ปตท. ไปยังลูกค้าในเขตอุตสาหกรรมรอบกรุงเทพมหานครและปริมณฑล โดยมี
ปตท.
เป็นผู้ให้ความช่วยเหลือในการจัดหาที่ดินตลอดจนสิทธิในการใช้ที่ดินเพื่อการก่อสร้างระบบท่อจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ

(1) การจัดหา

ปตท. เป็นผู้จัดหาก๊าซธรรมชาติทั้งหมดให้กับบริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด
โดยมีสัญญาซื้อขายก๊าซธรรมชาติระยะยาวของแต่ละพื้นที่ อายุสัญญา 10 ปี
และมีโครงสร้างราคาก๊าซธรรมชาติที่ประกอบด้วยราคาเนื้อก๊าซธรรมชาติ อัตราค่าผ่านท่อ
และค่าตอบแทนในการจัดหาและจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ

(2) การจัดจำหน่าย

ในปี 2546 บริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด
มีระบบท่อจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติเพื่อขนส่งก๊าซธรรมชาติเป็นเครือข่ายครอบคลุมพื้นที่อุตสาหกรรม
6 แห่ง ได้แก่ นิคมอุตสาหกรรมบางปู นิคมอุตสาหกรรมบางพลี นิคมอุตสาหกรรมลาดกระบัง
พื้นที่อุตสาหกรรมบริเวณรังสิต สวนอุตสาหกรรมโรจนะ และนิคมอุตสาหกรรมนวนคร
โดยสัญญาซื้อขายก๊าซธรรมชาติกับลูกค้ามีอายุสัญญา 5-7 ปี
ซึ่งราคาก๊าซธรรมชาติจะถูกกำหนดให้สามารถแข่งขันได้กับเชื้อเพลิงทดแทน คือ น้ำมันเตา
หรือก๊าซหุงต้ม ผลการจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติของบริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด
ในช่วงปี 2544-2546 เป็นดังนี้

  ------------------------ --------------- --------------- ---------------
  การจัดจำหน่าย              ปี 2544          ปี 2545          ปี 2546

  ปริมาณ (ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวัน)  19.0            21.9            23.4

  จำนวนลูกค้า (ราย)          62              66              80
  ------------------------ --------------- --------------- ---------------

บริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด มีเป้าหมายการจำหน่ายก๊าซธรรมชาติในปี 2547
เฉลี่ยวันละ 25 ล้านลูกบาศก์ฟุต
และในอนาคตมีแผนการขยายระบบท่อจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติเพิ่มอีก 2 พื้นที่ ได้แก่
นิคมอุตสาห-กรรมบางปะอิน และนิคมอุตสาหกรรมไฮเทค

นอกจากนี้ บริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด ได้เพิ่มช่องทางการจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ
โดยการร่วมทุนสัดส่วนร้อยละ 50 ในบริษัท อมตะ จัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด (AMATA NGD)
เพื่อดำเนินการก่อสร้างระบบท่อจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้กับลูกค้าในนิคมอุตสาหกรรมอมตะนคร
และนิคมอุตสาหกรรมอมตะซิตี้ ในปี 2546 บริษัท อมตะ จัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด
มีลูกค้ารับก๊าซธรรมชาติแล้วจำนวน 13 ราย มีปริมาณการจำหน่ายก๊าซธรรมชาติเฉลี่ยวันละ 0.6
ล้านลูกบาศก์ฟุต และมีเป้าหมายการจำหน่ายก๊าซธรรมชาติในปี 2547 เฉลี่ยวันละ 2.0
ล้านลูกบาศก์ฟุต

(3) การบริหาร

คณะกรรมการบริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด ประกอบด้วยกรรมการทั้งหมด 13 คน
ปตท.เป็นผู้แต่งตั้งจำนวน 6 คน รวมประธานกรรมการ นอกจากนี้ ปตท.
ได้มอบหมายให้ผู้บริหารจาก ปตท. เข้าดำรงตำแหน่ง
ผู้บริหารของบริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด ซึ่งรวมตำแหน่งผู้จัดการทั่วไป

(4) การเงิน

ผลการดำเนินงานของบริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ ในช่วงปี 2544-2546 เป็นดังนี้

หน่วย : ล้านบาท

  ----------------- ----------------- ----------------- -----------------
  งบรวม             ปี 2544            ปี 2545            ปี 2546

  รายได้รวม          1,183             1,442             1,744

  ค่าใช้จ่ายรวม        1,083             1,211             1,367

  กำไร(ขาดทุน) สุทธิ   100               231               377

                                                        

  สินทรัพย์รวม         1,070             1,170             1,294

  หนี้สินรวม           264               403               357

  ส่วนของผู้ถือหุ้น       806               767               937
  ----------------- ----------------- ----------------- -----------------

  (5) การเพิ่มสัดส่วนการลงทุน

คณะกรรมการ ปตท. ในการประชุมเมื่อวันที่ 22 มกราคม 2547 ได้มีมติอนุมัติให้ ปตท.
เพิ่มสัดส่วนการ
ลงทุนในบริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด โดยซื้อหุ้นจากบริษัท Suez-Tractebel S.A.
ในสัดส่วนร้อยละ 9 หรือ
คิดเป็นจำนวน 450,000 หุ้น ภายในวงเงิน 173.20 ล้านบาท ซึ่งจะทำให้ ปตท. ถือหุ้นในบริษัท
ปตท. จำหน่ายก๊าซ-
ธรรมชาติ จำกัด เป็นร้อยละ 58 การเพิ่มสัดส่วนการลงทุนของ ปตท.
เนื่องจากการดำเนินธุรกิจของ บริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ จำกัด
สอดคล้องกับการดำเนินธุรกิจของ ปตท. มีผลประกอบการที่ดี มีศักยภาพในการสร้างมูลค่าเพิ่ม
และสามารถสร้างผลตอบแทนการลงทุนที่เหมาะสมให้ ปตท.

3.1.6.2 บริษัท ทรานส์ ไทย-มาเลเซีย (ประเทศไทย) จำกัด และ Trans Thai-Malaysia
(Malaysia) Sdn. Bhd.

ปตท. และ Petronas บริษัทน้ำมันแห่งประเทศมาเลเซีย ได้ร่วมกันจัดตั้งบริษัท ทรานส์
ไทย-มาเลเซีย (ประเทศไทย) จำกัด ขึ้นในประเทศไทย เมื่อวันที่ 4 กุมภาพันธ์ 2543 และ
Trans Thai-Malaysia (Malaysia) Sdn. Bhd. ขึ้นในประเทศมาเลเซีย เมื่อวันที่ 21
มีนาคม 2543 โดยบริษัท ทรานส์ ไทย-มาเลเซีย (ประเทศไทย) จำกัด
จะดำเนินธุรกิจให้บริการขนส่งก๊าซธรรมชาติทางท่อจากพื้นที่พัฒนาร่วมไทย-มาเลเซีย
(Malaysia-Thailand Joint Development Area หรือ เจดีเอ)
มาใช้ประโยชน์ในประเทศไทย และส่งไปยังชายแดนไทย-มาเลเซีย
รวมทั้งให้บริการแยกก๊าซธรรมชาติ ที่จังหวัดสงขลา และขนส่งก๊าซปิโตรเลียมเหลว (ก๊าซหุงต้ม)
ทางท่อจากจังหวัดสงขลาไปยังชายแดนไทย-มาเลเซีย ส่วน Trans Thai-Malaysia
(Malaysia) Sdn. Bhd.
จะดำเนินธุรกิจให้บริการขนส่งก๊าซธรรมชาติและก๊าซปิโตรเลียมเหลวทางท่อจากชายแดนไทย-มาเลเซียไปใช้ประโยชน์ในประเทศมาเลเซีย
ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546 บริษัท ทรานส์ ไทย-มาเลเซีย (ประเทศไทย) จำกัด มีทุนชำระแล้ว
5,442.15 ล้านบาท และบริษัท Trans Thai-Malaysia(Malaysia) Sdn.Bhd.
มีทุนชำระแล้ว 30.63 ล้านริงกิต (มาเลเซีย) โดยมี ปตท. และ Petronas
ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 50 ของทุนที่ชำระแล้วเท่ากันทั้งสองบริษัท

(1) ลักษณะของโครงการ แบ่งเป็น 2 ระยะ ดังนี้

  ระยะที่ 1

  - วางท่อส่งก๊าซธรรมชาติในทะเลขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 34 นิ้ว จากแปลงเอ 18
  ในพื้นที่เจดีเอไปที่ อำเภอจะนะ จังหวัดสงขลา รวมเป็นระยะทาง 277 กิโลเมตร
  มีความสามารถในการส่งก๊าซธรรมชาติสูงสุดประมาณวันละ 1,020 ล้านลูกบาศก์ฟุต

  - วางท่อส่งก๊าซธรรมชาติบนบกขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 36 นิ้ว จากอำเภอจะนะ จังหวัดสงขลา
  ไปยังชายแดนไทย-มาเลเซีย ที่อำเภอสะเดา จังหวัดสงขลา รวมเป็นระยะทาง 89 กิโลเมตร
  และวางต่อไปเชื่อมเข้ากับระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติของ Petronas ในรัฐเคดาห์
  ประเทศมาเลเซีย รวมเป็นระยะทาง 9 กิโลเมตร
  มีความสามารถในการส่งก๊าซธรรมชาติสูงสุดประมาณวันละ 750 ล้านลูกบาศก์ฟุต

  - ก่อสร้างโรงแยกก๊าซธรรมชาติหน่วยที่ 1 มีขนาดความสามารถรับก๊าซธรรมชาติวันละ 425
  ล้าน
  ลูกบาศก์ฟุต ให้บริการแยกก๊าซธรรมชาติที่นำขึ้นฝั่งที่จังหวัดสงขลา
  โดยมีความสามารถในการผลิตก๊าซปิโตรเลียมเหลวปีละ 166,800 ตัน
  และก๊าซธรรมชาติเหลวปีละ 43,000 ตัน

-   วางท่อส่งก๊าซปิโตรเลียมเหลวขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 8 นิ้ว จากโรงแยกก๊าซธรรมชาติหน่วยที่
    1 ขนานไปกับท่อส่งก๊าซธรรมชาติจนถึงชายแดนไทย-มาเลเซีย ที่อำเภอสะเดา จังหวัดสงขลา
    รวมเป็นระยะทาง 89 กิโลเมตร และวางท่อต่อไปถึงเมือง Prai ในรัฐปีนัง
    ประเทศมาเลเซีย รวมเป็นระยะทาง 150 กิโลเมตร
    มีความสามารถในการส่งก๊าซปิโตรเลียมเหลวสูงสุดประมาณวันละ 1,166 ตัน

-   

-   ระยะที่ 2

  - วางท่อส่งก๊าซธรรมชาติในทะเลขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 28 นิ้ว จากแปลงเอ 18
  ไปยังจุดรับก๊าซธรรมชาติของ ปตท. ในแปลงบี 17 ในพื้นที่เจดีเอ รวมเป็นระยะทาง 55
  กิโลเมตร มีความสามารถในการส่งก๊าซธรรมชาติสูงสุดประมาณวันละ 600 ล้านลูกบาศก์ฟุต
  เชื่อมเข้ากับระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติของ ปตท. ตามแผนแม่บทระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ ฉบับที่
  3 โดยคาดว่าจะเริ่มทำการส่งก๊าซธรรมชาติได้ประมาณปี 2551

  - ก่อสร้างโรงแยกก๊าซธรรมชาติหน่วยที่ 2 มีขนาดความสามารถรับก๊าซธรรมชาติวันละ 425
  ล้านลูกบาศก์ฟุต โดยตั้งอยู่ในพื้นที่เดียวกับโรงแยกก๊าซธรรมชาติหน่วยที่ 1
  เพื่อขยายการให้บริการแยกก๊าซธรรมชาติที่นำขึ้นฝั่งที่จังหวัดสงขลา

  (2) ความก้าวหน้า

บริษัทได้ทำสัญญาก่อสร้างระบบท่อส่งก๊าซเมื่อเดือนเมษายน 2546
และสัญญาก่อสร้างโรงแยกก๊าซธรรมชาติเมื่อเดือนสิงหาคม 2546
ปัจจุบันกำลังดำเนินการก่อสร้างโครงการระยะที่ 1
ซึ่งบริษัทคาดว่าท่อส่งก๊าซที่สั่งซื้อจากผู้ผลิตจะส่งมอบครบทุกขนาดภายในเดือนมีนาคม 2547
โดยท่อส่งก๊าซธรรมชาติในทะเลอยู่ระหว่างกระบวนการพอกท่อ
เพื่อป้องกันการกัดกร่อนและพอกทับด้วยคอนกรีตเพื่อถ่วงน้ำหนัก
ส่วนท่อก๊าซบนบกซึ่งประกอบด้วยท่อส่งก๊าซธรรมชาติและท่อส่งก๊าซปิโตรเลียมเหลวอยู่ระหว่างกระบวนการเคลือบท่อป้องกันการกัดกร่อน
โดยบริษัทได้เริ่มวางท่อก๊าซในฝั่งประเทศมาเลเซีย ตั้งแต่เดือนธันวาคม 2546
และมีแผนเริ่มดำเนินการในฝั่งประเทศไทยประมาณเดือนมีนาคม 2547
และมีกำหนดแล้วเสร็จสามารถเริ่มรับก๊าซธรรมชาติได้ประมาณต้นปี 2548
ส่วนการก่อสร้างโรงแยกก๊าซธรรมชาติ
บริษัทได้จัดซื้อที่ดินเพื่อก่อสร้างโรงแยกก๊าซธรรมชาติประมาณ 945 ไร่
ปัจจุบันอยู่ระหว่างกระบวนการออกแบบรายละเอียดของโรงแยกก๊าซธรรมชาติและสั่งซื้อวัสดุอุปกรณ์
โดยมีกำหนดแล้วเสร็จสามารถเริ่มทำการผลิตได้ประมาณต้นปี 2549

ในขั้นตอนการก่อสร้าง
บริษัทได้ยึดถือแนวปฏิบัติตามมาตรการป้องกันและแก้ไขผลกระทบสิ่งแวดล้อมตามที่กำหนดไว้ในรายงานวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม
ภายใต้การตรวจสอบ ควบคุม ดูแล ของคณะกรรมการกำกับ ดูแล
และควบคุมการปฏิบัติตามแผนปฏิบัติการสิ่งแวดล้อม โครงการท่อส่งก๊าซธรรมชาติไทย-มาเลเซีย
และคณะกรรมการกำกับ
ดูแล และควบคุมการดำเนินงานติดตาม ตรวจสอบ
ผลกระทบสิ่งแวดล้อมโครงการโรงแยกก๊าซธรรมชาติ ไทย-มาเลเซีย

(3) การบริการ

บริษัทจะให้บริการขนส่งก๊าซธรรมชาติและก๊าซปิโตรเลียมเหลว
และให้บริการแยกก๊าซธรรมชาติแก่ลูกค้า ของบริษัทเพียง 2 รายคือ ปตท. และ Petronas ซึ่งทั้ง
2 รายเป็นผู้ถือหุ้นของบริษัท ปัจจุบันอยู่ระหว่างการจัดทำสัญญาให้บริการ (Service Agreement)
โดยบริษัทจะเริ่มให้บริการขนส่งก๊าซธรรมชาติประมาณต้นปี 2548
และให้บริการแยกก๊าซธรรมชาติและขนส่งก๊าซปิโตรเลียมเหลว ประมาณต้นปี 2549

(4) การบริหาร

คณะกรรมการบริษัท ทรานส์ ไทย-มาเลเซีย (ประเทศไทย) จำกัด และ Trans
Thai-Malaysia (Malaysia) Sdn. Bhd. ประกอบด้วยกรรมการทั้งหมด 6 คน ปตท.
เป็นผู้แต่งตั้ง จำนวน 3 คน นอกจากนี้ ปตท. ได้มอบหมายให้
ผู้บริหารจาก ปตท. เข้าดำรงตำแหน่งผู้บริหารของทั้งสองบริษัทด้วย
ซึ่งรวมตำแหน่งประธานกรรมการ และผู้จัดการใหญ่ ปตท. และ Petronas
จะสลับกันดำรงตำแหน่งคราวละ 3 ปี

(5) การจัดหาเงินกู้

คณะกรรมการ ปตท. ในการประชุมเมื่อวันที่ 22 มกราคม 2547 ได้อนุมัติหลักการให้ ปตท.
ให้การสนับสนุนเช่นเดียวกับ Petronas ในการจัดหาเงินกู้จำนวนประมาณ 520 ล้านเหรียญสหรัฐฯ
ของบริษัท ทรานส์ ไทย-มาเลเซีย (ประเทศไทย) จำกัด และ Trans Thai-Malaysia
(Malaysia) Sdn.Bhd. โดยเป็นการจัดหาเงินกู้ในรูปแบบ Corporate Finance
เนื่องจากทั้งสองบริษัทมีผู้ถือหุ้นที่มีสถานะการเงินที่แข็งแรง เป็นที่เชื่อถือของสถาบันการเงิน
จึงสามารถจัดหาเงินกู้ที่มีต้นทุนทางการเงินต่ำและมีอายุเงินกู้ยาว 20 ปี
โดยมีเงื่อนไขกำหนดให้ผู้ถือหุ้นจะต้องให้ความช่วยเหลือ
ทางการเงินแก่ทั้งสองบริษัทในรูปเงินกู้ด้อยสิทธิ (Subordinated Loan) ตามสัดส่วนการถือหุ้น
ในกรณีที่ทั้งสองบริษัทไม่สามารถชำระเงินต้นและดอกเบี้ยให้ตามกำหนด
โดยให้ดอกเบี้ยในอัตราที่ตกลงกัน ซึ่งทั้ง ปตท. และ Petronas
พิจารณาแล้วยอมรับเงื่อนไขดังกล่าว เนื่องจากผู้ถือหุ้นทั้งสองเป็นลูกค้าผู้ใช้บริการเอง
และได้มีการกำหนดโครงสร้างค่าบริการที่จะมีผลทำให้บริษัทมีผลการดำเนินงานที่ดีมีความสามารถในการจ่ายชำระคืนเงินกู้และดอกเบี้ยเงินกู้ได้ตลอดอายุสัญญาเงินกู้
รวมทั้งสามารถให้ผลตอบแทนการลงทุนในส่วนของผู้ถือหุ้น (IRROE) ในอัตราประมาณร้อยละ
12-15

3.1.6.3 บริษัทผลิตไฟฟ้าและน้ำเย็น จำกัด

บริษัท ผลิตไฟฟ้าและน้ำเย็น จำกัด เป็นบริษัทที่จัดตั้งขึ้นใหม่ โดยเป็นการร่วมทุนระหว่าง ปตท. กับ
กฟผ. และ กฟน. จดทะเบียนจัดตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 2 เมษายน 2546
เพื่อดำเนินธุรกิจผลิตและจำหน่ายไฟฟ้าและน้ำเย็น ให้กับบริษัท
ท่าอากาศยานสากลกรุงเทพแห่งใหม่ จำกัด (บทม.) และลูกค้าอื่นๆ
ภายในบริเวณสนามบินสุวรรณภูมิ ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546 บริษัท ผลิตไฟฟ้าและน้ำเย็น จำกัด
มีทุนชำระแล้ว 50 ล้านบาท โดย ปตท. ถือหุ้นร้อยละ 35 ของทุนชำระแล้ว

โครงการผลิตและจำหน่ายไฟฟ้าและน้ำเย็น สำหรับท่าอากาศยานสุวรรณภูมิของบริษัท
ผลิตไฟฟ้าและน้ำเย็น จำกัด เป็นโครงการที่สร้างมูลค่าเพิ่มให้กับก๊าซธรรมชาติ
โดยการใช้ก๊าซธรรมชาติมาเป็นเชื้อเพลิงในการผลิตกระแสไฟฟ้า
และนำพลังงานความร้อนที่เหลือมาผลิตไอน้ำ
และนำไอน้ำที่ได้มาใช้ประโยชน์ในการผลิตกระแสไฟฟ้าเพิ่มเติม ส่วนไอน้ำ
ที่เหลือนำมาใช้ประโยชน์ในการผลิตน้ำเย็น (Chilled Water) เพื่อใช้ในระบบปรับอากาศ
จึงเป็นการใช้พลังงานอย่างคุ้มค่า และเป็นการลดมลภาวะทางอากาศ

(1) ลักษณะของโครงการ

- ก่อสร้างโรงไฟฟ้า Cogeneration มีกำลังการผลิตไฟฟ้าด้วยระบบ Combine Cycle
รวมประมาณ 50 Megawatt (MW.) และหน่วยผลิตน้ำเย็นแบบ Stream Absorption Chiller
(SAC) มีกำลังการผลิตน้ำเย็นประมาณ 16,800 Refrigerant Ton (RT)

- การวางท่อส่งก๊าซธรรมชาติขนาด 8 นิ้ว จากระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติของ ปตท.
บริเวณถนนกิ่งแก้ว-
ลาดกระบัง เข้าสู่ท่าอากาศยานสุวรรณภูมิความยาว 2 กิโลเมตร
มีความสามารถในการขนส่งก๊าซธรรมชาติสูงสุดวันละ 25 ล้านลูกบาศก์ฟุต

(2) ความก้าวหน้า

เมื่อวันที่ 25 เมษายน 2545 คณะกรรมการ บทม.
ได้มีมติเห็นชอบในหลักการตามข้อเสนอของโครงการผลิตไฟฟ้าและน้ำเย็น (Definitive
Proposal) ตามที่ผู้ร่วมทุนเสนอ และเมื่อวันที่ 5 มีนาคม 2546 คณะกรรมการผู้ชำนาญการ
สำนักนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.)
ได้ให้ความเห็นชอบรายงานผลกระทบสิ่งแวดล้อม (Environmental Impact Assessment)
ในส่วนของโรงผลิตกระแสไฟฟ้าและหน่วยผลิตน้ำเย็นของโครงการ นอกจากนี้ เมื่อวันที่ 29
กันยายน 2546 บริษัท ผลิตไฟฟ้าและน้ำเย็น จำกัด
ได้รับสัมปทานการประกอบกิจการไฟฟ้าจากกรมธุรกิจ
พลังงาน กระทรวงพลังงาน
ส่วนการขอรับการส่งเสริมการลงทุนอยู่ในระหว่างการพิจารณาของคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน
(BOI)

ปัจจุบัน บริษัท ผลิตไฟฟ้าและน้ำเย็น จำกัด
ได้ดำเนินการจัดจ้างผู้รับเหมาในการก่อสร้างโรงไฟฟ้าและหน่วยผลิตน้ำเย็น
รวมทั้งผู้รับเหมาก่อสร้างวางท่อส่งก๊าซธรรมชาติ โดยหน่วยผลิตน้ำเย็นมีกำหนดเสร็จประมาณปลายปี
2547 และโรงไฟฟ้ามีกำหนดเสร็จประมาณไตรมาส 2 ปี 2548

(3) การจัดหาเชื้อเพลิง

บริษัท ผลิตไฟฟ้าและน้ำเย็น จำกัด
จะใช้ก๊าซธรรมชาติเป็นเชื้อเพลิงในการผลิตกระแสไฟฟ้าและไอน้ำ ซึ่ง ปตท.
จะเป็นผู้จัดหาก๊าซธรรมชาติให้ทั้งหมด โดยจะมีสัญญาระยะยาวในการซื้อขายก๊าซธรรมชาติ
ซึ่งในระยะแรกจะมีปริมาณการใช้ก๊าซธรรมชาติประมาณวันละ 10 ล้านลูกบาศก์ฟุต

(4) การจัดจำหน่าย

ในระยะแรก บริษัท ผลิตไฟฟ้าและน้ำเย็น จำกัด จะจำหน่ายไฟฟ้าและน้ำเย็นให้กับ บทม.
โดยจะมีสัญญาระยะยาวในการซื้อขายไฟฟ้าและน้ำเย็น
ซึ่งมีแผนจะเริ่มจำหน่ายไฟฟ้าและน้ำเย็นให้กับ บทม. ประมาณต้นปี 2548 และในอนาคตบริษัท
ผลิตไฟฟ้าและน้ำเย็น จำกัด มีแผนที่จะขยายตลาดเพิ่มโดยจำหน่ายน้ำเย็นและไอน้ำให้กับบริษัท
การบินไทย จำกัด และอยู่ระหว่างการเจรจาจำหน่ายน้ำเย็นและไอน้ำให้กับอาคารอื่นๆ
ภายในบริเวณสนามบินสุวรรณภูมิ

(5) การบริหาร

คณะกรรมการบริษัท ผลิตไฟฟ้าและน้ำเย็น จำกัด ประกอบด้วยกรรมการทั้งหมด 7 คน ปตท.
เป็นผู้แต่งตั้ง จำนวน 2 คน รวมประธานกรรมการด้วย นอกจากนี้ ปตท.
ได้มอบหมายให้ผู้บริหารจาก ปตท. เข้าดำรงตำแหน่งผู้บริหารของบริษัท ผลิตไฟฟ้าและน้ำเย็น
จำกัด ด้วย

3.2 ธุรกิจน้ำมัน

ลักษณะการดำเนินธุรกิจน้ำมันของ ปตท. แบ่งเป็น 2 กิจกรรมหลักได้แก่

(1) การจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม (Oil Marketing)
    ดำเนินธุรกิจการจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันเชื้อเพลิงและผลิตภัณฑ์น้ำมันหล่อลื่น
    โดยแบ่งการจัดจำหน่ายออกเป็น 3 ส่วนหลักๆ ได้แก่ ส่วนที่ 1 การตลาด
    ค้าปลีก (Retail Marketing)
    เป็นการจัดจำหน่ายผ่านสถานีบริการน้ำมันของบริษัทและสถานีบริการน้ำมัน
    ผู้แทนจำหน่ายทั่วประเทศ ส่วนที่ 2 การตลาดพาณิชย์ (Commercial Marketing)
    เป็นการจัดจำหน่ายให้กับลูกค้าที่เป็นส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ ลูกค้าอุตสาหกรรมและพาณิชย์
    ตลาดอากาศยานและเรือขนส่ง และตลาดก๊าซหุงต้ม และส่วนที่ 3 การตลาดต่างประเทศ
    (International Marketing) เป็นการขายส่งออก
    ผลิตภัณฑ์ของ ปตท.ไปยังตลาดต่างประเทศ เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับ ปตท.
    โดยการขายผ่านบริษัทที่ ปตท.ไปลงทุน บริษัทร่วมทุนของ ปตท. รวมทั้งบริษัทน้ำมันอื่นๆ
    ในต่างประเทศ ซึ่งนอกเหนือจากการจัดจำหน่ายใน 3 ส่วนหลักๆ
    แล้วยังมีการจัดจำหน่ายน้ำมันประมงในเขตต่อเนื่อง 12-24 ไมล์ทะเล
    และการจัดจำหน่ายน้ำมันในทะเลนอกราชอาณาจักร

(2) การค้าสากลและการนำเข้าส่งออกน้ำมันดิบ ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม วัตถุดิบและผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี
    (Oil Trading) ดำเนินธุรกิจการค้าสากล และการนำเข้าส่งออกน้ำมันและผลิตภัณฑ์น้ำมัน
    โดยจัดหาน้ำมันดิบและคอนเดนเสทจากแหล่งภายในประเทศ และแหล่งภายนอกประเทศ
    เพื่อจำหน่ายให้กับ
    โรงกลั่นน้ำมันและอุตสาหกรรมปิโตรเคมี
    รวมทั้งค้าน้ำมันดิบและคอนเดนเสทในตลาดเปิดเพื่อทำกำไรจากการซื้อขาย
    รับซื้อน้ำมันสำเร็จรูปจากโรงกลั่นภายในประเทศและจากแหล่งต่างประเทศ เพื่อจำหน่ายใน
    ต่างประเทศ รวมถึงการนำเข้าน้ำมันสำเร็จรูปและกึ่งสำเร็จรูปเพื่อการค้า
    โดยจำหน่ายให้กับโรงกลั่น โรงงานอุตสาหกรรมในประเทศ
    นอกจากนี้ยังดำเนินธุรกิจการค้าวัตถุดิบและผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีอีกด้วย

ปตท.มีสายงานสนับสนุนการดำเนินธุรกิจน้ำมันให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด
ได้แก่หน่วยบริหารและปฎิบัติการคลัง การบริหารการจัดหาและจัดส่งผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม
และการขายน้ำมันและก๊าซปิโตรเลียมเหลวในตลาดขายส่ง (Reseller)
โดยขายน้ำมันและก๊าซปิโตรเลียมเหลวให้แก่ผู้ค้าตามมาตรา 7
แห่งพระราชบัญญัติการค้าน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2543 การบริหารความเสี่ยงจากการค้าน้ำมัน
การจัดหาการขนส่งทางเรือระหว่างประเทศ

นอกจากธุรกิจหลักและสายงานสนับสนุนแล้ว
ปตท.ยังมีการลงทุนและการร่วมทุนในบริษัทย่อยและบริษัทร่วมที่เกี่ยวเนื่องกับการดำเนินธุรกิจน้ำมันทั้งภายในและภายนอกประเทศจำนวน
21 บริษัท (ดูรายละเอียดในภาพ “โครงสร้างการดำเนินธุรกิจของ บมจ. ปตท.และบริษัทในกลุ่ม”
) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อสนับสนุนธุรกิจที่ก่อให้เกิดรายได้หลัก และเพื่อส่งเสริมให้
ปตท.สามารถดำเนินธุรกิจน้ำมันอย่างครบวงจรและสามารถให้บริการลูกค้าได้ดีที่สุด

[]

แผนภาพแสดงโครงสร้างธุรกิจน้ำมันของ ปตท.

3.2.1 ลักษณะของสินค้าและผลิตภัณฑ์

สินค้าและผลิตภัณฑ์ของธุรกิจน้ำมันของกลุ่ม ปตท. แบ่งได้เป็น 5 ประเภท ดังนี้

1.  น้ำมันดิบ

2.  คอนเดนเสท

3.  ผลิตภัณฑ์น้ำมันเชื้อเพลิง

4.  ผลิตภัณฑ์น้ำมันหล่อลื่น

5.  ผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี

3.2.1.1 น้ำมันดิบ

น้ำมันดิบเป็นสารประกอบประเภทไฮโดรคาร์บอน
คุณภาพของน้ำมันดิบอาจแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับชนิดของอินทรีย์สารที่เป็นต้นกำเนิดและสารประกอบอื่นๆ
รวมทั้งสภาพแวดล้อม เช่นความดัน และอุณหภูมิใต้พื้นผิวโลก
ในประเทศไทยมีแหล่งน้ำมันดิบหลายแหล่ง
แต่เนื่องจากปริมาณน้ำมันดิบที่ขุดพบและนำขึ้นมาใช้ในประเทศมีเพียงประมาณร้อยละ 10
ของความต้องการน้ำมันดิบทั้งหมดของโรงกลั่นน้ำมันในประเทศไทย ดังนั้น จึงต้องนำเข้าน้ำมันดิบ
ซึ่งส่วนใหญ่นำเข้าจากกลุ่มประเทศในตะวันออกกลาง เช่น สหรัฐอาหรับอิมิเรตส์ โอมาน อิรัก
คูเวต ซาอุดีอารเบีย เยเมน และกาตาร์ เป็นต้น และน้ำมันดิบจากกลุ่มประเทศในตะวันออกไกล
เช่น มาเลเซีย อินโดนีเซีย และบรูไน เป็นต้น

3.2.1.2 คอนเดนเสท (Condensate)

ในการผลิตก๊าซธรรมชาติในอ่าวไทยจะได้ส่วนที่เป็นของเหลว ณ
อุณหภูมิและความดันบรรยากาศที่เรียกว่า
คอนเดนเสท ซึ่งจะถูกแยกออกและขนส่งโดยทางเรือ การผลิตคอนเดนเสทของประเทศไทยในปี
2546 มีปริมาณรวมทั้งสิ้น 3,349 ล้านลิตร (23,161 พันบาร์เรล หรือ 63,455 บาร์เรลต่อวัน)
เฉลี่ยวันละ 9.2 ล้านลิตร เพิ่มขึ้นจากปี 2545 ร้อยละ 18

3.2.1.3 ผลิตภัณฑ์น้ำมันเชื้อเพลิง

  (1) ก๊าซปิโตรเลียมเหลว (Liquefied Petroleum Gas : LPG)

  ก๊าซปิโตรเลียมเหลว หรือที่เรียกว่า ก๊าซหุงต้ม หรือแอลพีจี
  เป็นสารประกอบไฮโดรคาร์บอนจำพวกก๊าซ
  โปรเพนและก๊าซบิวเทน ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์ที่ได้จากการแยกก๊าซธรรมชาติในโรงแยกก๊าซ
  หรือการกลั่นน้ำมันจากโรงกลั่นน้ำมัน จะมีสภาพเป็นของเหลวภายใต้แรงดัน
  ส่วนมากนำไปใช้ในงานหุงต้มในครัวและใช้เป็นเชื้อเพลิงในงานอุตสาหกรรมต่างๆ
  เนื่องจากมีคุณสมบัติพิเศษคือให้ความร้อนสูง สะอาด เผาไหม้ได้ง่ายและสะดวกในการใช้งาน
  นอกจากนี้ยังใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมี
  และสามารถใช้แทนน้ำมันเบนซินในรถยนต์เพราะราคาถูกและมีค่าออกเทนสูง
  ปตท.จำหน่ายก๊าซปิโตรเลียมเหลวให้กับผู้ใช้ก๊าซปิโตรเลียมเหลวโดยตรง
  และจำหน่ายให้กับผู้ค้าก๊าซปิโตรเลียมเหลวตามพระราชบัญญัติการค้าน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2543
  เพื่อจำหน่ายต่อให้กับผู้ใช้ก๊าซปิโตรเลียมเหลวอีกทอดหนึ่ง

  (2) น้ำมันเบนซิน (Gasoline)

  น้ำมันเบนซินเป็นน้ำมันเชื้อเพลิงประเภทระเหยง่ายมีปริมาณกำมะถันต่ำ
  เหมาะสำหรับใช้งานกับเครื่องยนต์เบนซินทุกชนิด
  น้ำมันเบนซินได้มาจากการผสมน้ำมันเบาที่มีช่วงจุดเดือดเหมาะสมหลายชนิดในอัตราที่เหมาะสม
  และมีส่วนผสมของสารกันน็อคและอื่นๆ เพื่อให้ได้คุณภาพตามข้อกำหนด สำหรับประเทศไทยนั้น
  น้ำมันเบนซินแบ่งออกได้เป็น 3 ประเภทหลัก คือ น้ำมันเบนซินไร้สารตะกั่วออกเทน 91,
  ออกเทน 95 และ
  น้ำมันแก๊สโซฮอล์

  (3) น้ำมันก๊าด (Kerosene)

  น้ำมันก๊าดเป็นน้ำมันเชื้อเพลิงที่ใช้ในอุตสาหกรรมเป็นส่วนใหญ่
  นอกจากนี้ยังใช้ในการจุดตะเกียงให้ความสว่างตามชนบท
  ใช้เป็นเชื้อเพลิงสำหรับเครื่องยนต์ที่ออกแบบเป็นพิเศษ ใช้ให้ความร้อนในเตาอบ
  นำไปเป็นส่วนผสมในยาฆ่าแมลง น้ำมันชักเงา และสีน้ำมัน เป็นต้น

  (4) น้ำมันเชื้อเพลิงเครื่องบิน (Aviation Fuel)

  น้ำมันเชื้อเพลิงที่ใช้สำหรับเครื่องบินไอพ่นของสายการบินพาณิชย์ทั่วไป
  เครื่องบินของกองทัพและเครื่องบินฝึกนักบินเป็นน้ำมันที่มีคุณสมบัติตามข้อกำหนดคุณภาพของเชื้อเพลิงที่เป็นมาตรฐานสากลสำหรับใช้ทั่วโลก
  สามารถแบ่งออกเป็น 3 ประเภท คือ

-   น้ำมันเครื่องบินไอพ่นพาณิชย์ (Jet A-1)
    สำหรับใช้งานกับเครื่องบินพาณิชย์ของสายการบินทั่วไป

-   น้ำมันเครื่องบินไอพ่นทหาร (JP-5, JP-8) สำหรับใช้งานกับเครื่องบิน เช่นเครื่องบินขับไล่

-   น้ำมันเบนซินเครื่องบินอากาศยาน (Aviation Gasoline)
    สำหรับใช้งานกับเครื่องบินเครื่องยนต์ลูกสูบ เช่น เครื่องบินฝึกนักบิน เครื่องบินเล็กส่วนตัว

  (5) น้ำมันดีเซล (Diesel)

  เป็นน้ำมันที่มีจุดเดือดสูงกว่าน้ำมันก๊าด เหมาะสำหรับรถประเภทเครื่องยนต์ดีเซล เช่น
  รถยนต์กระบะ
  รถบรรทุก รถโดยสาร เครื่องยนต์ทางการเกษตร นอกจากนี้ยังใช้กับเครื่องกำเนิดไฟฟ้าและเรือ
  ปัจจุบันน้ำมันดีเซลเป็นน้ำมันเชื้อเพลิงที่มีปริมาณการใช้สูงที่สุดในประเทศในสัดส่วนประมาณร้อยละ
  46 แบ่งออกเป็น 3 ประเภท คือ

-   น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว (High Speed Diesel) หรือเรียกอีกชื่อหนึ่งว่าน้ำมันโซล่า
    มีคุณสมบัติเหมาะสำหรับเครื่องยนต์ที่มีรอบหมุนเร็ว ได้แก่ รถยนต์ รถกระบะ รถบรรทุก
    รถโดยสาร เรือประมง เป็นต้น

-   น้ำมันดีเซลหมุนช้า (Low Speed Diesel) หรือเรียกอีกชื่อหนึ่งว่าน้ำมันขี้โล้ หรือ
    Industry Diesel Oil(IDO)
    เหมาะสำหรับใช้กับเครื่องยนต์ที่มีรอบหมุนปานกลางหรือหมุนช้า
    ใช้สำหรับงานหนักต่อเนื่องโดยมีรอบคงที่ ได้แก่เรือประมงบางประเภท
    หรือเครื่องยนต์ที่ติดตั้งตามโรงงานต่างๆ เครื่องผลิตไฟฟ้า เป็นต้น

-   น้ำมันดีเซล-ปาล์ม(บริสุทธิ์) เป็นน้ำมันดีเซลหมุนเร็วผสมน้ำมันปาล์มบริสุทธิ์
    ซึ่งมีคุณภาพเทียบเท่า
    น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว แต่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อยกว่า

  (6) น้ำมันเตา (Fuel Oil)

  เป็นผลิตภัณฑ์น้ำมันที่ได้จากส่วนที่มีจุดเดือดสูงสุดของน้ำมันดิบ
  เป็นน้ำมันเชื้อเพลิงที่หนักและมีจุดเดือดสูงที่สุด
  น้ำมันเตาจัดเป็นน้ำมันเชื้อเพลิงที่สำคัญที่สุดในอุตสาหกรรม เพราะราคาถูก ใช้งานง่าย
  ให้ความร้อนสูง สามารถแบ่งออกได้เป็นหลายชนิดขึ้นอยู่กับความหนืด
  และประเภทของเตาเผาและหัวฉีดในการเผา โดยทั่วไป
  น้ำมันเตาใช้สำหรับเป็นเชื้อเพลิงในโรงงานอุตสาหกรรม โรงไฟฟ้า และเรือเดินสมุทร
  สำหรับประเทศไทย จัดแบ่งน้ำมันเตาออกเป็น 5 ชนิด คือ ชนิดที่ 1, 2, 3, 4 ตามความหนืด
  และชนิดที่ 5 ซึ่งมีจุดไหลเท (Pour Point) สูง

3.2.1.4 ผลิตภัณฑ์น้ำมันหล่อลื่น

-   ปตท.ผลิตและจัดจำหน่ายน้ำมันหล่อลื่นที่ใช้กับยานพาหนะและอุตสาหกรรมและได้พัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ทุกปี
    ได้แก่ น้ำมันหล่อลื่นสำหรับเครื่องยนต์

-   น้ำมันเกียร์

-   น้ำมันไฮโดรลิค

-   น้ำมันเบรค

-   จารบี และ

-   น้ำมันหล่อลื่นสำหรับงานอุตสาหกรรม

3.2.1.5 ผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี

ปตท. จำหน่ายผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี ได้แก่ พาราไซลีน เบนซีน และโทลูอีน เป็นต้น
เพื่อเป็นวัตถุดิบสำหรับการผลิตในอุตสาหกรรมปิโตรเคมีขั้นปลายต่อไป

3.2.2 การจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม (Oil Marketing)

  ปตท. จัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมผ่านช่องทางการจัดจำหน่าย 3 ช่องทางหลัก ได้แก่

  3.2.2.1 การจัดจำหน่ายผ่านตลาดค้าปลีก (Retail Marketing)

  3.2.2.2 การจัดจำหน่ายผ่านตลาดพาณิชย์ (Commercial Marketing)

  3.2.2.3 การจัดจำหน่ายผ่านตลาดต่างประเทศ (International Marketing)

ในปี 2546 ปตท.และบริษัทย่อย (PTT Philippines, Inc., PTT Cambodia Co.,Ltd.
และ PTT International Trading Pte., Ltd.)
มียอดจำหน่ายน้ำมันสำเร็จรูปในประเทศเป็นจำนวนรวมทั้งสิ้น 14,698 ล้านลิตร
หากไม่รวมน้ำมันเตาที่จำหน่ายให้ กฟผ. แล้ว ปตท. จะมียอดจำหน่ายคิดเป็นจำนวน 13,988
ล้านลิตร สำหรับการจัดจำหน่ายในประเทศ ปตท. มีส่วนแบ่งตลาดร้อยละ 31.6
หากไม่รวมน้ำมันเตาที่จำหน่ายให้ กฟผ. แล้ว ปตท. จะมีส่วนแบ่งตลาดร้อยละ 30.5

มูลค่าการจัดจำหน่ายน้ำมันของ ปตท. ในช่วงปี 2544-2546

+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| ผลิตภัณฑ์/การจำหน่าย          | ปี 2544      | ปี 2545      | ปี 2546      |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| การจัดจำหน่าย/การตลาด       |             |             |             |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| ปริมาณจัดจำหน่าย (ล้านลิตร)    |             |             |             |
| ^(/1)                     |             |             |             |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| -   ไม่รวมน้ำมันเตา กฟผ.     | 11,820      | 12,642      | 13,988      |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| -   รวมน้ำมันเตา กฟผ.       | 12,466      | 13,221      | 14,698      |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| ส่วนแบ่งการตลาด (ร้อยละ)     |             |             |             |
| ^(/2)                     |             |             |             |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| -   ไม่รวมน้ำมันเตา กฟผ.     | 29.1        | 29.0        | 30.5        |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| -   รวมน้ำมันเตา กฟผ.       | 30.4        | 30.1        | 31.6        |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| มูลค่าการจัดจำหน่าย (ล้านบาท)  |             |             |             |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| -   ไม่รวมน้ำมันเตา กฟผ.     | 117,171     | 121,886     | 149,802     |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| -   รวมน้ำมันเตา กฟผ.       | 122,657     | 126,173     | 155,138     |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| การสำรอง (ความจุคลัง)       |             |             |             |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| -   น้ำมันดิบ น้ำมันสำเร็จรูป    | 1,388       | 1,534       | 1,550       |
|     (ล้านลิตร)              |             |             |             |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| -   ก๊าซปิโตรเลียมเหลว (ตัน)  | 75,500      | 75,500      | 75,500      |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| สถานีบริการ ณ สิ้นปี ^(/3)     | 1,430       | 1,411       | 1,389       |
| (แห่ง)                     |             |             |             |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| ร้านค้าก๊าซปิโตรเลียมเหลว      | 992         | 1,015       | 1,007       |
| ^(/4) (แห่ง)               |             |             |             |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+
| โรงบรรจุก๊าซปิโตรเลียมเหลว    | 105         | 113         | 124         |
| ^(/4) (แห่ง)               |             |             |             |
+---------------------------+-------------+-------------+-------------+

ที่มา: ปตท. ยกเว้นข้อมูลส่วนแบ่งการตลาดจากกระทรวงพาณิชย์

^(/1) รวมปริมาณการจำหน่ายน้ำมันเตา น้ำมันดีเซล น้ำมันเบนซิน น้ำมันก๊าด
น้ำมันเชื้อเพลิงเครื่องบิน ก๊าซปิโตรเลียมเหลว ผลิตภัณฑ์น้ำมันเครื่อง ยางมะตอย
และรวมยอดขายของ PTT Philippines, Inc., PTT Cambodia Co.Ltd. และ PTT
International Trading Pte., Ltd.
แต่ไม่รวมก๊าซปิโตรเลียมเหลวที่จำหน่ายเพื่อนำไปใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมี

^(/2) รวมก๊าซปิโตรเลียมเหลวที่จำหน่ายเพื่อนำไปใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมี
ไม่รวมผลิตภัณฑ์น้ำมันเครื่องและยางมะตอย

^(/3) ของ ปตท. และผู้แทนจำหน่าย (รวมสถานีบริการก๊าซ จำนวน 8 แห่ง)

^(/4) ของผู้แทนจำหน่าย

ในปี 2546 ปตท. ยังคงมีเป้าหมายในการรักษาส่วนแบ่งการตลาดค้าปลีก ตลาดอุตสาหกรรม
ตลาดอากาศยานและเรือขนส่ง และมุ่งเน้นขยายส่วนแบ่งการตลาดของน้ำมันหล่อลื่น
โดยเน้นการสร้างความมั่นใจเรื่องคุณภาพน้ำมัน
การปรับปรุงภาพลักษณ์สถานีบริการน้ำมันให้ทันสมัยและสะดวกสบาย
การบริการที่สร้างความพึงพอใจต่อลูกค้ามากขึ้นโดยขยายรูปแบบการบริการเสริมในสถานีบริการเพื่อดึงดูดลูกค้า
ทั้งนี้ การลงทุนในสถานีบริการจะเน้นเฉพาะที่อยู่ในพื้นที่ที่มีศักยภาพทางการค้าเท่านั้น
รวมถึงการเพิ่มรายได้และเพิ่มความสามารถในการแข่งขัน สำหรับในภูมิภาคอินโดจีนเน้นการขายส่ง

สำหรับนโยบายการตั้งราคา ปตท.กำหนดราคาขายให้กับลูกค้าในกลุ่มต่างๆ โดยคำนึงถึงการแข่งขัน
ระดับราคาน้ำมันในภูมิภาค และระดับราคาจำหน่ายในตลาดเป็นสำคัญ
เพื่อให้ได้ราคาที่เหมาะสมและเป็นธรรมต่อผู้บริโภค

ตารางแสดงส่วนแบ่งตลาดของ ปตท. แยกตามผลิตภัณฑ์ของธุรกิจน้ำมันในประเทศ

ปี 2546 และเปรียบเทียบกับปี 2545

+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| ผลิตภัณฑ์              | ส่วนแบ่งตลาด    | ส่วนแบ่งตลาด    | เพิ่ม/(ลด)      |
|                     | (ร้อยละ)       | (ร้อยละ)       |               |
|                     |               |               |               |
|                     | ปี 2546        | ปี 2545        |               |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| ก๊าซปิโตรเลียมเหลว     | 36.3          | 34.5          | 1.8           |
| ^(/1)               |               |               |               |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| น้ำมันเบนซิน           | 25.8          | 23.5          | 2.3           |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| น้ำมันก๊าด             | 20.7          | 11.2          | 9.5           |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| น้ำมันเครื่องบินพาณิชย์    | 26.0          | 22.3          | 3.7           |
| (Jet A-1)           |               |               |               |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| น้ำมันเครื่องบินทหาร     | 100.0         | 100.0         | -             |
| (JP-5, JP-8)        |               |               |               |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| น้ำม                 | 100.0         | 100.0         | -             |
| ันเครื่องบินไอพ่นแบบใบพัด |               |               |               |
| (AVGAS)             |               |               |               |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว      | 27.0          | 26.2          | 0.8           |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| น้ำมันดีเซลหมุนช้า       | 51.4          | 50.5          | 0.9           |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| น้ำมันเตา             | 38.6          | 37.6          | 1.0           |
| (ไม่รวมที่จำหน่ายให้     |               |               |               |
| กฟผ.)               |               |               |               |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| ผลิตภัณฑ์น้ำมันหล่อลื่น     | 15.6          | 15.0          | 0.6           |
| ^(/2)               |               |               |               |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+
| ส่วนแบ่งตลาดโดยรวม    | 29.2          | 27.7          | 1.5           |
|                     |               |               |               |
| -   ไม่รวมน้ำมันเตา    | 30.4          | 28.8          | 1.6           |
|     กฟผ.            |               |               |               |
|                     |               |               |               |
| -   รวมน้ำมันเตา กฟผ. |               |               |               |
+---------------------+---------------+---------------+---------------+

ที่มา: กระทรวงพาณิชย์

^(/1) ไม่รวมก๊าซปิโตรเลียมเหลวที่จำหน่ายเพื่อนำไปใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมี

^(/2) ไม่รวมน้ำมันหล่อลื่นพื้นฐาน

3.2.2.1 การจัดจำหน่ายผ่านตลาดค้าปลีก (Retail Marketing)

ดำเนินการโดยสายงานการตลาดค้าปลีก (Retail Marketing)
ซึ่งเป็นผู้รับผิดชอบในการจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันเชื้อเพลิงและน้ำมันหล่อลื่นในตลาดค้าปลีกให้กับลูกค้าทั่วไปผ่านเครือข่ายสถานีบริการทั่วประเทศ
รวมทั้งรับผิดชอบการกำหนดกลยุทธ์ตลาดค้าปลีก
การพัฒนาตลาดค้าปลีกและการขยายเครือข่ายสถานีบริการ การปฏิบัติการ การลงทุน
และการบริหารสถานีบริการตัวแทน การพัฒนาตลาดหล่อลื่น และการพัฒนาธุรกิจเสริม
การประกอบธุรกิจค้าปลีกน้ำมันจะดำเนินการขายผ่านสถานีบริการเป็นหลัก
ซึ่งเป็นตลาดที่มีการแข่งขันสูง แม้ว่าการแข่งขันเพื่อเพิ่มส่วนแบ่งตลาดโดยคู่แข่งจะทวีความรุนแรงขึ้น
ปตท.ก็ยังคงมีส่วนแบ่งการตลาดในระดับสูงที่สุดอย่างต่อเนื่องติดต่อกันจนขึ้นปีที่ 11 ทั้งนี้ ในปี 2546
ปตท.จำหน่ายน้ำมันเบนซินและน้ำมันดีเซลผ่านตลาดค้าปลีกรวมทั้งสิ้น 5,731 ล้านลิตร
คิดเป็นประมาณร้อยละ 75.95
ของปริมาณการจำหน่ายน้ำมันเบนซินและน้ำมันดีเซลในประเทศทั้งหมดของ ปตท.
ทั้งนี้การจัดจำหน่ายได้ผ่านช่องทางสถานีบริการ ปตท.รวม 1,389 แห่ง คิดเป็นอัตราร้อยละ 7.6
ซึ่งสูงที่สุดในบรรดาบริษัทผู้ค้าน้ำมัน คู่แข่งที่สำคัญในด้านเครือข่ายสถานีบริการน้ำมันของ ปตท.ได้แก่
บริษัทบางจากปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน) บริษัทเอสโซ่(ประเทศไทย) จำกัด (มหาชน) บริษัท
เชลล์แห่งประเทศไทย จำกัด และบริษัทน้ำมันคาลเท็กซ์(ไทย) จำกัด

  ตารางจำแนกสถานีบริการแบ่งตามผู้ประกอบการ

  ------------------------------ -------------------- --------------------
  จำนวนสถานีบริการ ณ 31 ธันวาคม                          
  2546                                                

  ชื่อผู้ประกอบการ                   จำนวนสถานีบริการ       ร้อยละ

  1. ปตท.                        1,389                7.63

  2. บริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด    1,137                6.25
  (มหาชน)                                             

  3. บริษัท เอสโซ่ (ประเทศไทย) จำกัด 668                  3.67
  (มหาชน)                                             

  4. บริษัท เชลล์แห่งประเทศไทย จำกัด  658                  3.62

  5. บริษัท น้ำมันคาลเท็กซ์ (ไทย) จำกัด 482                  2.65

  6. บริษัท ภาคใต้เชื้อเพลิง จำกัด      235                  1.29
  (มหาชน)                                             

  7. บริษัท คอนอโค (ประเทศไทย)     141                  0.77
  จำกัด                                                

  8. บริษัท สยามสหบริการ จำกัด       134                  0.74
  (มหาชน)                                             

  9. บริษัท คูเวตปิโตรเลียม           118                  0.65
  (ประเทศไทย) จำกัด                                    

  10. บริษัท คอสโมออยล์ จำกัด        95                   0.52

  11. บริษัท น้ำมันทีพีไอ จำกัด         72                   0.40

  12. บริษัท พี ซี สยามปิโตรเลียม จำกัด 23                   0.13

  13. บริษัท ไทยออยล์ จำกัด          3                    0.02

  14. ผู้ค้าน้ำมันอิสระ ^(/1)          13,043               71.67

  รวมทั้งหมด                       18,198               100
  ------------------------------ -------------------- --------------------

ที่มา: กระทรวงพาณิชย์.

^(/1)
ส่วนใหญ่เป็นสถานีบริการในส่วนภูมิภาคที่จดทะเบียนกับกระทรวงพาณิชย์แต่มีปริมาณและมูลค่าการจำหน่ายต่อสถานีน้อย

สถานีบริการของ ปตท. สามารถแบ่งตามลักษณะได้ 5 ประเภทดังนี้

  (1) สถานีบริการประเภท Company Own Company Operate (COCO)

  ปตท.เป็นผู้ลงทุนและเป็นเจ้าของสถานีบริการที่ดำเนินกิจการและบริหารงานภายในสถานีบริการเอง
  ทั้งหมด โดยการพิจารณาลงทุนเปิดสถานีบริการ COCO จะขึ้นอยู่กับสถานที่ตั้ง
  และยอดขายเป็นหลัก ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546 ปตท. มีสถานีบริการ COCO อยู่ทั้งสิ้น 36
  สถานี

  (2) สถานีบริการประเภท Company Own Dealer Operate (CODO)

  ปตท.
  เป็นผู้ลงทุนและเป็นเจ้าของสถานีบริการที่เปิดให้ผู้ประกอบการที่มีประสบการณ์และสนใจบริหารงานภายในสถานีบริการประเภทนี้เข้ามาเช่าดำเนินงาน
  โดยจะมีสัญญาซื้อขายน้ำมันขั้นต่ำตามที่กำหนดโดย ปตท.
  และให้ส่วนลดราคาแก่ผู้ประกอบการสำหรับการซื้อน้ำมันในปริมาณที่เกินกว่าปริมาณขั้นต่ำที่กำหนด
  และมีสัญญาเช่าทรัพย์สินจาก ปตท. เพื่อการดำเนินงาน ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546 ปตท.
  มีสถานีบริการ CODO อยู่ทั้งสิ้น 183 สถานี

  (3) สถานีบริการประเภท ร่วมลงทุน (Joint Venture)

  สถานีบริการเหล่านี้เป็นการร่วมลงทุนระหว่าง ปตท. และผู้ประกอบการภาคเอกชน
  โดยสัดส่วนในการร่วมลงทุนจะแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับการเจรจา
  โดยผู้ประกอบการเป็นผู้ดำเนินการบริหารและจัดการทั้งหมด ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546 ปตท.
  มีสถานีบริการ Joint Venture อยู่ทั้งสิ้น 295 สถานี

  (4) สถานีบริการประเภท สหกรณ์ และสวัสดิการราชการและรัฐวิสาหกิจ (Co-operative)

  ปตท.
  เป็นผู้สนับสนุนในส่วนสิ่งปลูกสร้างและอุปกรณ์ในส่วนที่สหกรณ์หรือส่วนราชการและรัฐวิสาหกิจขอมา
  แต่จะมอบหมายให้หน่วยงานนั้นๆ เป็นผู้บริหารเอง
  โดยวัตถุประสงค์หลักในการดำเนินการสถานีบริการคือ เพื่อรองรับผู้บริโภคในส่วนของสหกรณ์
  และเป็นสวัสดิการให้แก่พนักงานของหน่วยงานราชการหรือรัฐวิสาหกิจต่างๆ ณ วันที่ 31 ธันวาคม
  2546 ปตท. มีสถานีบริการ Co-operative อยู่ทั้งสิ้น 119 สถานี

  (5) สถานีบริการประเภท Dealer Own Dealer Operate (DODO)

  ผู้ประกอบการเอกชนเป็นเจ้าของสถานีบริการเหล่านี้
  โดยทำหน้าที่เป็นตัวแทนการบริหารสถานีบริการและการจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันภายใต้เครื่องหมายการค้าของ
  ปตท. โดยมีข้อตกลงว่าจะต้องซื้อผลิตภัณฑ์น้ำมันเชื้อเพลิงเช่น น้ำมันเบนซิน น้ำมันดีเซล เป็นต้น
  ในปริมาณขั้นต่ำต่อเดือน และจะต้องบริหารจัดการสถานีบริการตามมาตรฐานของ ปตท. โดยที่
  ปตท. มีภาระที่จะให้การสนับสนุนการลงทุนและการบริหารงานสถานีบริการประเภทนี้น้อยมาก
  โดยทั่วไปแล้ว ปตท. มีสิทธิที่จะเลิกสัญญากับผู้ประกอบการสถานีบริการประเภทนี้
  หากผู้ประกอบการผิดสัญญา และในบางครั้ง ปตท.
  อาจพิจารณาซื้อกิจการจากผู้ประกอบการถ้าเห็นว่าสถานีบริการนั้นๆ อยู่ในทำเลที่เหมาะสม ณ
  วันที่ 31 ธันวาคม 2546 ปตท. มีสถานีบริการ DODO อยู่ทั้งสิ้น 756 สถานี

ตารางจำแนกสถานีบริการของ ปตท.

  ---------------- ---------- -------- ---------- ------- ---------- --------
  รูปแบบสถานีบริการ   ปี 2544              ปี 2545             ปี 2546     

                   จำนวน      ร้อยละ    จำนวน      ร้อยละ   จำนวน      ร้อยละ

  1. COCO          27         1.89     36         2.56    36         2.59

  2. CODO          163        11.40    175        12.40   183        13.17

  3. Joint-Venture 306        21.40    302        21.40   295        21.24

  4. Co-Operative  113        7.90     120        8.50    119        8.57

  5. DODO          821        57.41    778        55.14   756        54.43

  รวม              1,430      100.0    1,411      100.0   1,389      100.0
  ---------------- ---------- -------- ---------- ------- ---------- --------

ที่มา: ปตท.

นอกจากนี้ ปตท.ยังได้พัฒนาและขยายแนวธุรกิจไปสู่ธุรกิจค้าปลีกเสริมอื่นๆ
ที่สนับสนุนธุรกิจการตลาดค้าปลีก
น้ำมัน เพื่อสร้างความพึงพอใจให้แก่ผู้ใช้บริการและดึงดูดผู้ใช้บริการเข้าสู่สถานีบริการน้ำมันเพิ่มขึ้น
โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเพิ่มผลกำไรของบริษัท โดย ปตท. มีกลยุทธ์ในการลงทุนในธุรกิจเสริมต่างๆ
เช่น ร้านค้าสะดวกซื้อภายในสถานีบริการ (Convenience-Store) บริการล้างรถอัตโนมัติ
ศูนย์บริการน้ำมันหล่อลื่น และร้านกาแฟ (cafe’ Amazon) เป็นต้น

นอกเหนือจากการพัฒนาสถานีบริการให้เป็นสถานีบริการแบบครบวงจรแล้ว
ปตท.มีแผนพัฒนาสถานีบริการให้เกิดภาพลักษณ์ใหม่และพัฒนาผลิตภัณฑ์อย่างต่อเนื่อง เช่น
ร้านสะดวกซื้อภายในสถานีบริการเป็น 7-Eleven ซึ่ง ณ สิ้นเดือนธันวาคม 2546 มีร้าน
7-Eleven ในสถานีบริการรวม 204 แห่ง พร้อมทั้งให้บริการรูปแบบใหม่ Film Drop Point
ร่วมกับเพาเวอร์บาย ให้บริการรับล้างอัดรูปถ่าย

3.2.2.2 การจัดจำหน่ายผ่านตลาดพาณิชย์ (Commercial Marketing) 

ดำเนินงานโดยสายงานธุรกิจการตลาดพาณิชย์
ซึ่งรับผิดชอบการจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันเชื้อเพลิงและน้ำมัน
หล่อลื่นให้กลุ่มลูกค้าอุตสาหกรรม บริษัทสายการบิน การเดินเรือขนส่ง หน่วยงานราชการ
รัฐวิสาหกิจ และกลุ่มลูกค้า
ก๊าซหุงต้ม ในปี 2546 ปตท. จำหน่ายก๊าซปิโตรเลียมเหลว น้ำมันเบนซิน น้ำมันเตา
น้ำมันเชื้อเพลิงอากาศยาน น้ำมันดีเซล ผ่านตลาดพาณิชย์รวมทั้งสิ้นประมาณ 6,429 ล้านลิตร
คิดเป็นประมาณร้อยละ 43.74 ของยอดจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปในประเทศทั้งหมดของ
ปตท. ทั้งนี้สามารถแบ่งตลาดในการจัดจำหน่ายออกเป็น 3 กลุ่มหลัก ได้แก่

(1) กลุ่มตลาดรัฐและอุตสาหกรรม

-   ตลาดรัฐวิสาหกิจ และหน่วยงานราชการ

  จากการที่ ปตท.ยังมีสถานะเป็นรัฐวิสาหกิจ ทำให้ ปตท.
  สามารถจำหน่ายผลิตภัณท์น้ำมันส่วนใหญ่ให้แก่หน่วยงานของรัฐบาล
  และรัฐวิสาหกิจและสามารถเสริมสร้างฐานส่วนแบ่งลูกค้าในตลาดนี้ได้เป็นอย่างดี ในปี 2546
  ปตท. จำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปรวมทั้งสิ้นประมาณ 1,313 ล้านลิตร ให้แก่ลูกค้าในกลุ่มนี้
  โดย ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546 ปตท. มีลูกค้าในกลุ่มนี้จำนวนมากกว่า 1,500 ราย อาทิเช่น
  กฟผ. กองทัพบก กองทัพเรือ กองทัพอากาศ กองบัญชาการทหารสูงสุด
  การรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) องค์การรับส่งสินค้าและพัสดุภัณฑ์ (รสพ.)
  และองค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ (ขสมก.) เป็นต้น ทั้งนี้
  ในขณะที่ยังคงความเป็นรัฐวิสาหกิจอยู่นั้น ได้มีมติคณะรัฐมนตรีลงวันที่ 15 มิถุนายน 2542
  ให้ส่วนราชการและรัฐวิสาหกิจที่จะซื้อน้ำมันเชื้อเพลิงและผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมอื่นที่ใช้เป็นเชื้อเพลิงหรือเป็นสิ่งหล่อลื่นในจำนวนตั้งแต่
  10,000 ลิตรขึ้นไป จะต้องซื้อจาก ปตท. หรือ คลังน้ำมัน
  หรือสถานีบริการจำหน่ายน้ำมันเชื้อเพลิงของ ปตท. เท่านั้น โดย ปตท.
  จะขายผลิตภัณฑ์อ้างอิงตามราคาขายปลีกในประเทศ แต่อาจมีส่วนลดในกรณีที่ซื้อในปริมาณมาก
  ต่อมาในวันที่ 26 พฤศจิกายน 2545 ได้มีมติคณะรัฐมนตรีให้ บริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด
  (มหาชน) ได้รับสิทธิขายน้ำมันให้หน่วยงานรัฐได้เช่นเดียวกันกับ ปตท. ทั้งนี้
  กลุ่มตลาดรัฐวิสาหกิจและหน่วยราชการ
  จัดว่าเป็นกลุ่มลูกค้าที่มีปริมาณการจำหน่ายสูงสุดในธุรกิจการจัดจำหน่ายผ่านตลาดพาณิชย์
  แต่ลูกค้าในกลุ่มนี้จะมีระยะเวลาการเรียกเก็บเงินนานกว่าลูกค้ากลุ่มอื่น
  ปตท.จึงเข้าไปดูแลและอำนวยความสะดวกในด้านการบริการแก่ลูกค้ากลุ่มนี้มากขึ้น
  เพื่อรักษาความสัมพันธ์อันดีไว้ตลอดไป

-   ตลาดอุตสาหกรรม

  ปตท. จำหน่ายผลิตภัณฑ์เชื้อเพลิงที่ใช้ในภาคอุตสาหกรรม ได้แก่ น้ำมันเตา ก๊าซหุงต้ม
  น้ำมันดีเซล ยางมะตอย และผลิตภัณฑ์หล่อลื่นโดยตรงกับโรงงานอุตสาหกรรม
  และผู้บริโภครายใหญ่ เช่น ผู้ประกอบ
  กิจการโรงงานผลิตเหล็ก โรงงานผลิตกระดาษ โรงงานผลิตถุงมือยาง
  ผู้ประกอบการเดินรถโดยสารและขนส่ง และผู้ประกอบการในภาคเกษตรกรรม เป็นต้น โดย ณ
  วันที่ 31 ธันวาคม 2546 ปตท. มีลูกค้าในกลุ่มนี้รวมทั้งประเทศจำนวนมากกว่า 1,400 ราย
  ผลิตภัณฑ์น้ำมันที่จำหน่ายให้กับลูกค้ากลุ่มนี้โดยมากเป็นน้ำมันเตา และน้ำมันดีเซล
  และก๊าซปิโตรเลียมเหลว ในปี 2546 ปตท. ขายผลิตภัณฑ์น้ำมันให้แก่
  ลูกค้ากลุ่มนี้จำนวน 1,878 ล้านลิตร โดยมีส่วนแบ่งตลาดเป็นอันดับที่ 1 คิดเป็นร้อยละ 37
  ในภาค
  อุตสาหกรรม แต่เนื่องจากภาวะการแข่งขันที่สูง การขายผลิตภัณฑ์น้ำมันให้กับลูกค้าโดยทั่วไป
  ปตท. จะลงทุนสร้างอุปกรณ์ในการเก็บสำรองเชื้อเพลิงหรือสิ่งอำนวยความสะดวกอื่นๆ
  เพื่อให้บริการแก่ลูกค้ารายนั้นๆ
  รวมทั้งให้การบริการแนะนำการประหยัดพลังงานและความปลอดภัย
  สำหรับราคาขายจะใช้ราคาที่อ้างอิงจากราคาขายปลีกในประเทศ ซึ่งลูกค้าในกลุ่มนี้
  ยังมีโอกาสในการทำตลาดอีกมาก จึงต้องเพิ่มหน่วยงานที่รับผิดชอบ
  เพื่อรองรับการขยายตลาดในผลิตภัณฑ์อื่นๆ เช่น ยางมะตอย น้ำมันหล่อลื่น
  พื้นฐาน (Base Oil) และเคมีภัณฑ์ เป็นต้น

(2) กลุ่มตลาดอากาศยานและเรือขนส่ง

  ปตท. เป็นผู้จัดจำหน่ายน้ำมันสำหรับเครื่องบินต่างๆ เช่น Jet A-1 JP-5 JP-8 และ AVGAS
  ที่เป็นที่
  ยอมรับจากสายการบินระหว่างประเทศกว่า 40 ราย รวมถึงบริษัทการบินไทย
  นอกเหนือจากการจำหน่ายน้ำมันที่ท่าอากาศยานกรุงเทพแล้ว ปตท.
  ยังเป็นผู้ประกอบการจำหน่ายและให้บริการเติมน้ำมันอากาศยานผู้เดียวในท่าอากาศยานภูมิภาคทั่วประเทศไทย
  ปตท. มีส่วนแบ่งการตลาดในการจำหน่ายน้ำมันอากาศยานประมาณร้อยละ 28.1 โดยในปี 2546
  ปตท. ได้ขายน้ำมันอากาศยานให้แก่ลูกค้าในกลุ่มนี้จำนวน 1,437 ล้านลิตร นอกจากนี้
  ปตท.ยังได้ขยายการให้บริการจำหน่ายน้ำมันให้กับท่าอากาศยานนานาชาติในประเทศ ฮ่องกง
  และในกัมพูชา และยังเป็นผู้จัดจำหน่ายน้ำมันอื่นๆ เช่น น้ำมันดีเซลหมุนช้า และน้ำมันเตา
  สำหรับเรือขนส่งสินค้าระหว่างประเทศและเรือรบต่างๆ ที่เป็นลูกค้าอยู่ประมาณ 100 ราย ด้วย

(3) ตลาดก๊าซปิโตรเลียมเหลว หรือก๊าซหุงต้ม

  ปตท. ดำเนินธุรกิจก๊าซปิโตรเลียมเหลวหรือก๊าซหุงต้มทั่วประเทศ
  โดยเป็นผู้นำในตลาดก๊าซปิโตรเลียมเหลวและมีส่วนแบ่งตลาดสูงสุดอย่างต่อเนื่อง ในปี 2546
  โดยมีปริมาณจำหน่ายทั้งสิ้น 1,126 ล้านลิตร หรือ 596,860 เมตริกตัน
  ปตท.มีคลังเก็บก๊าซปิโตรเลียมเหลว 8 แห่ง โดยในจำนวนนี้มีโรงบรรจุก๊าซปิโตรเลียมเหลว 7
  แห่ง กระจายอยู่ทั่วทุกภูมิภาคของประเทศโดยมีความจุรวมประมาณ 75,500 เมตริกตัน
  และมีร้านค้าที่เป็นตัวแทนจำหน่ายก๊าซหุงต้ม 1,007 แห่ง
  และโรงบรรจุก๊าซปิโตรเลียมเหลวเอกชน 124 แห่ง อีกด้วย

ปัจจุบันรัฐบาลใช้ระบบราคา “กึ่งลอยตัว”
แต่ยังควบคุมระบบการกำหนดราคาก๊าซปิโตรเลียมเหลวซึ่งมักจะอิงกับราคาอ้างอิง
โดยจะควบคุมราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น/โรงแยกก๊าซ
และกระทรวงพาณิชย์ยังคงกำกับดูแลราคาขายปลีก ทั้งนี้
โครงสร้างราคาก๊าซปิโตรเลียมเหลวจะประกอบด้วย 3 ส่วน คือ 1) ราคา ณ
โรงกลั่น/โรงแยกก๊าซ/นำเข้า 2) ราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น ประกอบด้วย ราคา ณ
โรงกลั่น/โรงแยกก๊าซ ภาษีสรรพสามิต ภาษีเทศบาล กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง และภาษีมูลค่าเพิ่ม
และ 3) ราคาขายปลีก ประกอบด้วยราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น/โรงแยกก๊าซ ค่าการตลาด
และภาษีมูลค่าเพิ่ม

ราคาขายปลีกก๊าซหุงต้ม = ราคา ณ โรงกลั่น/โรงแยกก๊าซ/นำเข้า +ภาษีสรรพสามิต
+ภาษีเทศบาล +กองทุนน้ำมัน +ภาษีมูลค่าเพิ่ม

ราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น หรือ โรงแยกก๊าซ

+ ค่าการตลาด + ภาษีมูลค่าเพิ่ม

เนื่องจากรัฐบาลมีการควบคุมราคาก๊าซปิโตรเลียมเหลว
จึงจำเป็นต้องมีการใช้กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง
(“กองทุนฯ”) ซึ่งบริหารโดยกระทรวงพลังงาน
เป็นเครื่องมือในการรักษาระดับราคาของก๊าซปิโตรเลียมเหลว
ซึ่งเป็นไปตามประกาศคณะกรรมการพิจารณานโยบายพลังงาน ปตท.
จะได้รับชดเชยจากเงินกองทุนฯ ในกรณีที่ราคา ณ
โรงแยกก๊าซสูงขึ้นตามราคาตลาดโลกและมีผลทำให้ผลรวมราคาขายส่งก๊าซปิโตรเลียมเหลวหน้าโรงกลั่นสูงกว่าราคาขายส่งที่รัฐบาลกำหนด
ในทางกลับกัน กรณีที่ราคา ณ
โรงแยกก๊าซต่ำลงตามราคาในตลาดโลกและมีผลทำให้ผลรวมราคาขายส่งก๊าซปิโตรเลียมเหลวหน้าโรงกลั่นต่ำกว่าราคาขายส่งที่รัฐบาลกำหนด
ปตท. จะต้องส่งเงินเข้ากองทุนฯ ซึ่งปัจจุบัน ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546
สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) ได้กำหนดให้
กองทุนฯ จ่ายเงินชดเชยเพื่อรักษาระดับราคา โดยกำหนดให้จ่ายชดเชยในอัตรา 2.6191
บาทต่อกิโลกรัม ทำให้กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงมียอดค้างชำระค่าชดเชยก๊าซปิโตรเลียมเหลวต่อ ปตท.
จำนวนทั้งสิ้น 2,730 ล้านบาท

เมื่อวันที่ 25 กันยายน 2544
คณะรัฐมนตรีได้มีมติเห็นชอบข้อเสนอการแก้ไขปัญหาราคาก๊าซปิโตรเลียมเหลวและเงินกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง
โดยให้กองทุนน้ำมันเขื้อเพลิงจ่ายดอกเบี้ยให้แก่เจ้าหนี้ในกรณีที่กองทุนไม่สามารถชำระเงินกองทุนค้างชำระขั้นต่ำในแต่ละไตรมาส

รัฐบาลมีนโยบายยกเลิกการควบคุมราคาก๊าซปิโตรเลียมเหลว ทั้งนี้ ได้ดำเนินการอย่างเป็นขั้นตอน
เพื่อนำไปสู่การใช้ระบบลอยตัวเต็มที่โดยสมบูรณ์เพื่อให้เป็นไปตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 10
กรกฎาคม 2544 ที่
มอบหมายให้ สนพ. กระทรวงการคลัง และกระทรวงพาณิชย์
รับไปดำเนินการร่วมกันเพื่อยกเลิกการควบคุมราคาก๊าซปิโตรเลียมเหลว
ซึ่งรัฐบาลก็ได้มีการประกาศปรับเพิ่มราคาขายปลีก เพื่อให้สะท้อนถึงต้นทุนที่แท้จริง 2 ครั้ง ในปี
2546 จนในวันที่ 5 ธันวาคม 2546 ราคาขายปลีกก๊าซปิโตรเลียมเหลวอยู่ที่ระดับ 15.81
บาทต่อกิโลกรัม

3.2.2.3 การจัดจำหน่ายไปยังตลาดต่างประเทศ (International Marketing)

เป็นการดำเนินการเพื่อขยายตลาดผลิตภัณฑ์ของ ปตท. ในต่างประเทศ
เนื่องจากต้องการเพิ่มช่องทางการจำหน่าย อีกทั้งประเทศไทยอยู่ในสภาวะอุปทานมากกว่าอุปสงค์
ทำให้ ปตท.มีนโยบายขยายการจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูป
และก๊าซปิโตรเลียมเหลวไปสู่ตลาดต่างประเทศ ได้แก่ประเทศฮ่องกง ฟิลิปปินส์
สาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม กัมพูชา
มาเลเซีย สหภาพเมียนมาร์ ลาว และจีน ในลักษณะของการขายผ่านบริษัทที่ ปตท. ไปลงทุน
หรือร่วมทุนในต่างประเทศ รวมทั้งลูกค้าที่เป็นบริษัทน้ำมันในท้องถิ่น
อย่างไรก็ตามในสภาวะที่เศรษฐกิจโลก และสถานการณ์ทางเศรษฐกิจและ
การเมืองของประเทศที่เข้าไปลงทุนมีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลามีผลให้ ปตท.
พิจารณาปรับเปลี่ยนกลยุทธ์และนโยบายการลงทุนในบางประเทศเพื่อให้เหมาะสมกับเสถียรภาพทางเศรษฐกิจและการเมืองของประเทศที่เข้าไปลงทุนอยู่เสมอ

3.2.3 การค้าสากล และการนำเข้าส่งออกน้ำมันดิบ ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม วัตถุดิบและผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี (Oil Trading)

ดำเนินการเกี่ยวกับธุรกิจการค้าระหว่างประเทศ (International Oil Trading)
ซึ่งแบ่งออกเป็นธุรกิจการค้าน้ำมันดิบและคอนเดนเสท ธุรกิจการค้าผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูป
ธุรกิจการค้าผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี การบริหารความเสี่ยงจากการค้าน้ำมัน
และการจัดหาการขนส่งทางเรือระหว่างประเทศ
กิจกรรมในธุรกิจการค้าระหว่างประเทศครอบคลุมการจัดหาและ
การค้าระหว่างประเทศสำหรับผลิตภัณท์ปิโตรเลียม และผลิตภัณฑ์อื่น ๆ
ที่เกี่ยวข้องเพื่อสนับสนุนการดำเนินธุรกิจของ ปตท.
และบริษัทในเครือให้มีศักยภาพในการแข่งขันและทำกำไรและเพื่อพัฒนาความสามารถในการทำกำไรจากการค้า
ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมและ ผลิตภัณฑ์อื่นๆ
เนื่องจากในอดีตประเทศไทยเป็นประเทศที่นำเข้าน้ำมันสำเร็จรูปมาโดยตลอด ปตท.
จึงมีความคุ้นเคยกับธุรกรรมประเภทนำเข้า (OUT-IN Trading)
แต่หลังจากการเปิดดำเนินการของ โรงกลั่นน้ำมันระยอง และ สตาร์ปิโตรเลียมรีไฟน์นิ่ง
ทำให้รูปแบบธุรกรรมเปลี่ยนไปเป็นแบบส่งออก (IN-OUT Trading) กล่าวคือ
การส่งน้ำมันสำเร็จรูปส่วนเกินจากความต้องการในประเทศออกไปจำหน่ายยังต่างประเทศ
ส่วนธุรกรรมแบบการค้าในต่างประเทศ (OUT-OUT Trading) หรือ Proprietary Trading
นั้น เป็นรูปแบบธุรกรรมหนึ่งที่ดำเนินการโดย ปตท. โดย ปตท.
จะได้กำไรจากส่วนต่างของราคาซื้อกับราคาขายซึ่งเป็นไปตามกลไกตลาด

การดำเนินธุรกิจการค้าน้ำมันสามารถจำแนกออกเป็น 3 ลักษณะได้ดังนี้

  3.2.3.1 ธุรกิจการค้าน้ำมันดิบและคอนเดนเสท

  3.2.3.2 ธุรกิจการค้าผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูป

  3.2.3.3 ธุรกิจการค้าผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี

3.2.3.1 ธุรกิจการค้าน้ำมันดิบและคอนเดนเสท (Crude Oil and Condensate)

ดำเนินธุรกิจการจัดหาและการค้าระหว่างประเทศที่เกี่ยวกับน้ำมันดิบและคอนเดนเสท โดยการจัดซื้อ
การขาย
การค้าและการขนส่ง
น้ำมันดิบและคอนเดนเสทจากแหล่งในประเทศและต่างประเทศให้กับโรงกลั่นในปริมาณที่สอดคล้องกับสัดส่วนการถือหุ้นของ
ปตท. วิเคราะห์หาโอกาสทางการค้า การแลกเปลี่ยน (Physical Swap)
น้ำมันดิบและคอนเดนเสทเพื่อผลกำไรและความสมดุลในระบบ
รวมทั้งเสนอโอกาสในการใช้ประโยชน์โรงกลั่นจากกำลังการกลั่นที่เหลืออยู่ให้เกิดประโยชน์สูงสุด
โดยดูแลให้มีการใช้น้ำมันดิบและคอนเดนเสทที่ผลิตได้ในประเทศ และดำเนินการจ้างกลั่น
(Processing)
น้ำมันดิบและคอนเดนเสทกับโรงกลั่นทั้งในและต่างประเทศเพื่อประโยชน์ทางการค้า

  (1) การจัดหาและการค้าน้ำมันดิบ (Crude Oil) จากแหล่งในประเทศ

  จากการที่ประเทศไทยมีปริมาณน้ำมันดิบในประเทศค่อนข้างจำกัด
  และมีสถานะเป็นผู้นำเข้าน้ำมันดิบ
  น้ำมันดิบในประเทศจึงเป็นทรัพยากรที่ต้องใช้อย่างคุ้มค่าที่สุด
  ในปัจจุบันประเทศไทยมีแหล่งน้ำมันดิบ 7 แหล่ง ได้แก่ สิริกิตติ์ (เพชร) กำแพงแสนและอู่ทอง
  (บีพี) บึงหญ้าและบึงม่วง (นอร์ทเซ็นทรัล) วิเชียรบุรีและศรีเทพ (วิเชียรบุรี) ทานตะวัน
  เบญจมาศ และปัตตานี โดย ปตท. จะซื้อน้ำมันดิบในประเทศบางส่วนจากผู้ได้รับสัมปทานต่างๆ
  และจำหน่ายน้ำมันดิบดังกล่าวทั้งหมดให้กับโรงกลั่นน้ำมันในประเทศโดยได้กำไรจากส่วนต่างราคา
  (Margin) ซึ่งในปี 2546 ปตท.มีการจัดหาน้ำมันดิบจากแหล่งในประเทศ 30,138
  บาร์เรลต่อวัน

  (2) การนำเข้าน้ำมันดิบจากต่างประเทศ

  ปตท. เป็นผู้จัดหาน้ำมันดิบและขนส่งให้โรงกลั่นในประเทศที่ ปตท.ถือหุ้น โดยจัดหาให้ บริษัท
  โรงกลั่น
  น้ำมันระยอง จำกัด (โรงกลั่นระยอง) และ บริษัท สตาร์ ปิโตรเลียม รีไฟน์นิ่ง จำกัด
  (โรงกลั่นสตาร์) ในปริมาณที่ใกล้เคียงกับสัดส่วนที่ ปตท. ถือหุ้น (ร้อยละ 36)
  และจัดหาให้บริษัท ไทยออยล์ จำกัด (โรงกลั่นไทยออยล์)
  คิดเป็นสัดส่วนประมาณ ร้อยละ 50 ของกำลังการกลั่น (Refinery Production Capacity)
  ของโรงกลั่นไทยออยล์ ทั้งนี้ ปตท. อาจสามารถขายได้มากกว่าสัดส่วนการถือหุ้น ขึ้นกับราคาที่
  ปตท.ขาย นอกจากนั้น ยังจัดหาให้บริษัท
  บางจากปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน) (โรงกลั่นบางจาก) ด้วย

  ในปี 2546 ปตท. เป็นผู้จัดหาน้ำมันดิบให้แก่โรงกลั่นน้ำมันทั้ง 4 แห่ง ที่ ปตท.
  ถือหุ้นอยู่คิดเป็นปริมาณทั้งสิ้นเฉลี่ยประมาณร้อยละ 35
  ของปริมาณความต้องการน้ำมันดิบเพื่อการกลั่นของโรงกลั่นน้ำมันทั้ง 4 แห่ง อีกทั้ง
  ปตท.ยังทำหน้าที่เป็น Marketing Arm ให้กับ บริษัท ปตท.สำรวจและผลิตปิโตรเลียม จำกัด
  (มหาชน)
  (ปตท.สผ.) สำหรับน้ำมันดิบในต่างประเทศที่ ปตท.สผ.เข้าร่วมลงทุน

  สำหรับราคาขายให้โรงกลั่นในประเทศจะเป็นราคาต้นทุนที่ ปตท. จัดหามาบวกกำไร (Margin)
  ซึ่งจะเป็นไปตามกลไกตลาด

การนำเข้าและการทำการค้าน้ำมันดิบระหว่างประเทศของ ปตท.

หน่วย : พันบาร์เรล

  ----------------------------------- --------- ------- -------- ------- --------- -------
  ชนิดน้ำมันดิบ                           ปี 2544            ปี 2545           ปี 2546    

                                      ปริมาณ     ร้อยละ   ปริมาณ    ร้อยละ   ปริมาณ     ร้อยละ

  แหล่งตะวันออกไกล                                                                   

  มาเลเซีย                             575       0.7     1,215    1.7     2,182     2.8

  อินโดนีเซีย                            0         0       2,335    3.3     4,452     5.8

  บรูไน, เวียดนาม, จีน, พม่า              1,960     2.4     1,066    1.5     0         0

  รวมแหล่งตะวันออกไกล                   2,535     3.1     4,616    6.5     6,634     8.6

  แหล่งตะวันออกกลางและอาฟริกาตะวันตก                                                   

  โอมาน                               13,717    16.8    10,929   15.4    7,433     9.7

  อิหร่าน                               0         0       0        0       0         0

  สหรัฐอาหรับอิมิเรตส์                     42,828    52.4    31,160   51.0    39,250    51.0

  ซาอุดิอาระเบีย                         4,938     6.0     0        0       7,161     9.3

  การ์ต้า                               1,571     1.9     0        0       1,648     2.1

  เยเมน                               1,788     2.2     12,023   17.0    13,358    17.4

  ดูไบ                                 0         0       0        0       1,432     1.9

  คูเวต                                9,403     11.5    0        0       0         0

  อาฟริกาตะวันตก                        5,020     6.1     7,105    10.0    0         0

  รวมแหล่งตะวันออกกลางและอาฟริกาตะวันตก   79,265    96.9    66,217   93.5    70,282    91.4

  รวมทั้งสิ้น                             81,800    100     70,833   100     76,916    100
  ----------------------------------- --------- ------- -------- ------- --------- -------

ที่มา : ปตท.

* รวมปริมาณการทำการค้าน้ำมันดิบระหว่างประเทศ 4,282 พันบาร์เรล

  (3) การจัดหาและการค้าคอนเดนเสท

  ปตท.เป็นผู้จัดหาและขนส่งรายเดียวที่จัดหาคอนเดนเสทให้โรงงานปิโตรเคมีและโรงกลั่นภายในประเทศ
  โดยมีบริษัท อะโรเมติกส์ (ประเทศไทย) จำกัด (มหาชน) (บริษัทอะโรเมติกส์)
  ซึ่งเป็นบริษัทร่วมของ ปตท.ที่ประกอบธุรกิจปิโตรเคมีขั้นต้น
  ใช้คอนเดนเสทเป็นวัตถุดิบในกระบวนการผลิต โดย
  ปตท.เป็นผู้รับซื้อคอนเดนเสทจากผู้ได้รับสัมปทานในประเทศ ซึ่งส่วนใหญ่มาจากแหล่ง ยูโนแคล
  ไพลิน และบงกช และขายคอนเดนเสทที่ราคาตลาดโดยอิงกับราคาต้นทุนบวกอัตราส่วนกำไร
  อย่างไรก็ตาม หากปริมาณคอนเดนเสทที่บริษัทอะโรเมติกส์ ต้องการมีปริมาณลดลง
  ปริมาณคอนเดนเสทที่เหลือสามารถส่งออกขายต่างประเทศได้หรือขายให้แก่โรงกลั่น
  น้ำมันในประเทศ โดยปัจจุบัน ปตท. ได้ขายคอนเดนเสทส่วนหนึ่งให้กับโรงกลั่นไทยออยล์

3.2.3.2 ธุรกิจการค้าผลิตภัณท์น้ำมันสำเร็จรูป (Oil Refined Product)

ดำเนินการจัดหา ส่งออก และทำการค้าระหว่างประเทศสำหรับผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูป
น้ำมันกึ่งสำเร็จรูป ก๊าซปิโตรเลียมเหลว และผลิตภัณฑ์อื่นๆ ให้กับกลุ่มธุรกิจ บริษัทในเครือ
และลูกค้า ของ ปตท. ตลอดจนการวิเคราะห์หาโอกาสในการทำการค้า การแลกเปลี่ยน
(Physical Swap) น้ำมันสำเร็จรูปทุกชนิดและก๊าซปิโตรเลียมเหลว ทั้งนี้
ปตท.มีสัญญารับซื้อน้ำมันสำเร็จรูปจากโรงกลั่นในประเทศ 4 โรงที่ ปตท.ถือหุ้นอยู่ ได้แก่
โรงกลั่นไทยออยล์ โรงกลั่นระยอง โรงกลั่นสตาร์ และโรงกลั่นบางจาก
โดยมีข้อผูกมัดเรื่องปริมาณรับซื้อขั้นต่ำเฉพาะในสัญญาที่ทำกับ โรงกลั่นไทยออยล์ โรงกลั่นระยอง
และโรงกลั่นสตาร์ เท่านั้น

ปัจจุบัน ปตท.มีช่องทางการส่งออก 2 ช่องทาง คือ ตลาดภูมิภาคเอเซีย
และตลาดกลางค้าน้ำมันโลก (Open Market) โดยราคาซื้อขายจะเป็นไปตามราคาตลาดโลก
และได้รับกำไรจากส่วนต่างตามกลไกตลาดและการแข่งขัน

ในปี 2546 ปตท.ทำการค้าผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปรวมทั้งสิ้น 4,663 ล้านลิตร

3.2.3.3 ธุรกิจการค้าผลิตภัณท์ปิโตรเคมี (Petrochemical Product)

ดำเนินการจัดหาวัตถุดิบสำหรับโรงงานปิโตรเคมีของบริษัทในกลุ่ม ปตท. และดำเนินการค้า
(Trading) และ
การตลาดผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีหลัก (Main Petrochemical Products) และผลิตภัณฑ์พลอยได้
(By-Products) จากโรงงาน
ปิโตรเคมี โดยครอบคลุมตลาดในประเทศและต่างประเทศ
ตลอดจนการดำเนินการส่งออกก๊าซโซลีนธรรมชาติ (Natural Gasoline)
เพื่อใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมสี ปิโตรเคมี และอุตสาหกรรมน้ำมัน

ปตท. เป็นผู้ทำการจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์หลักของบริษัทอะโรเมติกส์ ได้แก่ เบนซีน โทลูอีน
และพาราไซลีน โดย ปตท. เป็นผู้รับซื้อผลิตภัณฑ์หลักทั้งหมดของบริษัทอะโรเมติกส์
และให้บริษัทอะโรเมติกส์เป็นผู้จัดส่งผลิตภัณฑ์โดยตรงให้แก่ลูกค้า ดังนั้น ปตท.
จึงเปรียบเสมือนคนกลางในการซื้อขาย ซึ่งมีกำไรจากการดำเนินงาน
ขึ้นกับประเภทของผลิตภัณฑ์และผู้ซื้อ โดย
ปตท.จะได้รับค่าธรรมเนียมในการทำการตลาดเฉลี่ยในอัตราประมาณร้อยละ 0.5
ของมูลค่าผลิตภัณฑ์
ปิโตรเคมีที่จำหน่ายทั้งตลาดในประเทศและต่างประเทศ

ในปี 2546 ปตท. ทำการค้าผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี รวมทั้งสิ้น 23,559 ล้านลิตร

3.2.4 สายงานสนับสนุนการดำเนินธุรกิจน้ำมัน 

ปตท. มีสายงานสนับสนุนการดำเนินธุรกิจน้ำมัน ดังต่อไปนี้

3.2.4.1 การบริหารและปฎิบัติการคลัง

3.2.4.2 การจัดหาและจัดส่งปิโตรเลียม

3.2.4.3 การบริหารความเสี่ยงจากการค้าน้ำมัน

3.2.4.4 การจัดหาการขนส่งทางเรือระหว่างประเทศ

3.2.4.1 การบริหารและปฏิบัติการคลัง (Terminal Operations)

ดำเนินการบริหาร ควบคุมดูแลการเก็บสำรอง รับจ่าย บรรจุผลิตภัณฑ์น้ำมัน
ก๊าซปิโตรเลียมเหลวหรือก๊าซหุงต้ม (LPG) ของคลังทั่วประเทศ โดยปฎิบัติการเก็บสำรองรับจ่าย
และบรรจุผลิตภัณฑ์ เพื่อการจ่ายโอนระหว่างคลังและจำหน่ายให้ลูกค้าทั้งทางรถยนต์ รถไฟ
และทางเรือ ทั้งนี้ ปตท. มีสถานีเติมน้ำมันอากาศยานจำนวน 16 แห่ง คลังปิโตรเลียม คลังน้ำมัน
และ คลังก๊าซ รวม 22 แห่ง
กระจายอยู่ทั่วประเทศเพื่อให้บริการลูกค้าและสนับสนุนการดำเนินธุรกิจน้ำมันของ ปตท.
ปตท.ได้พัฒนาคลังปิโตรเลียมศรีราชาให้เป็นคลังปลอดอากร
เพื่อการกักเก็บและส่งออกผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม
และได้เริ่มพัฒนาคลังปิโตรเลียมศรีราชาให้เป็นคลังสรรพสามิตและคลังสินค้าปลอดอากร
เพื่อส่งเสริมธุรกิจการนำเข้าและส่งออกและเพิ่มมูลค่าของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมโดยให้เช่าคลังเก็บน้ำมันเพื่อการค้าแก่ลูกค้าทั้งในและต่างประเทศ
นอกจากนี้คลังปิโตรเลียมศรีราชายังเป็นแหล่งสนับสนุนการดำเนินธุรกิจน้ำมันเชื้อเพลิงสำหรับเติมเรือเดินสมุทร
เพื่อรองรับการขยายตัวของท่าเรือแหลมฉบัง
และผลักดันให้ประเทศไทยเป็นศูนย์กลางการเติมน้ำมันเชื้อเพลิงเรือเดินสมุทรอีกแห่งหนึ่งของภูมิภาคเอเซีย

คลังปิโตรเลียมศรีราชา ประกอบด้วยพื้นที่ 2 ส่วน ได้แก่
คลังน้ำมันศรีราชาและคลังก๊าซเขาบ่อยามีปริมาณความจุรวม 890 ล้านลิตร มีท่าเทียบเรือจำนวน 7
ท่า สามารถรับเรือเดินสมุทรได้ตั้งแต่ขนาด 500-100,000 ตัน

3.2.4.2 การจัดหาและจัดส่งปิโตรเลียม (Supply and Logistic) 

ดำเนินการจัดหา และจัดส่งผลิตภัณฑ์น้ำมัน รวมทั้งการขายน้ำมันในตลาดขายส่ง ให้แก่
บริษัทในเครือในกลุ่ม
โรงกลั่นน้ำมันและลูกค้า นอกจากนี้ยังได้ขยายไปสู่ฐานลูกค้าที่อยู่ในทะเล ได้แก่ บริษัท ไทยออยล์
มารีน จำกัด และ
ปตท.สผ.

ปตท. ขายผลิตภัณฑ์น้ำมันให้แก่ตลาดผู้ค้าน้ำมันและก๊าซปิโตรเลียมเหลวตามมาตรา 7
แห่งพระราชบัญญัติการค้าน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2543 (Reseller) เช่น บริษัทคอนอโค
(ประเทศไทย) จำกัด (Conoco) บริษัทคูเวตปิโตรเลียม (ประเทศไทย) จำกัด (Q8) บริษัท
ยูนิคแก๊ส แอนด์ ปิโตรเคมีคัลส์ จำกัด (มหาชน) บริษัท เวิลด์แก๊ส (ประเทศไทย) จำกัด บริษัท
อุตสาหกรรมแก๊สสยาม จำกัด เป็นต้น ทั้งนี้การขายให้แก่ผู้ค้ามาตรา 7 จะขายเมื่อ ปตท.
มีอุปทานส่วนเกินที่เหลือจากการขายผ่านช่องทางต่างๆ แล้ว โดยในปี 2546 ปตท.
ได้จำหน่ายผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมให้แก่ผู้ค้ามาตรา 7 คิดเป็นมูลค่า 15,588 ล้านบาท คิดเป็นร้อยละ
10.05 ของรายได้จากการจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมทั้งหมด

3.2.4.3 การบริหารความเสี่ยงจากการค้าน้ำมัน (Marketing Analysis and Risk Management) 

ปตท. จัดตั้งสายงานบริหารความเสี่ยง
รับผิดชอบการวิเคราะห์และบริหารความเสี่ยงของราคาในการซื้อขายน้ำมัน และผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี
ผ่านการซื้อขายตราสารอนุพันธ์ในตลาดการค้าอนุพันธ์ เช่น การป้องกันความเสี่ยงด้วยวิธีการทำ
Swap Option รวมถึงการศึกษาแนวทางในการบริหารความเสี่ยงต้นทุนน้ำมันในถัง (Inventory
Hedging) เป็นต้น

นอกจากนี้
สายงานบริหารความเสี่ยงยังเป็นหน่วยงานที่ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางข้อมูลปิโตรเลียมในตลาดโลกของ
ปตท. โดยวิเคราะห์ ศึกษา ติดตามความเคลื่อนไหวราคาปิโตรเลียมตลอดจน อุปสงค์-อุปทาน
แหล่งจัดหาและแหล่งจัดจำหน่ายน้ำมันดิบ น้ำมันสำเร็จรูป ผลิตภัณฑ์พิเศษ ผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี เป็นต้น

3.2.4.4 การจัดหาการขนส่งทางเรือระหว่างประเทศ (International Marine Transportation)

ปตท. จัดตั้งหน่วยจัดหาการขนส่งต่างประเทศ เป็นหน่วยเสริมธุรกิจการค้าสากล
และการนำเข้าส่งออกน้ำมัน โดยการจัดหาเรือขนส่งให้หน่วยงานภายใน และบริษัทร่วมทุน
เพื่อเป็นการเพิ่มศักยภาพในการแข่งขันและดำเนินธุรกิจแบบครบวงจร

3.2.5 โครงสร้างรายได้ของธุรกิจน้ำมัน 

ภาพรวมของธุรกิจน้ำมันของ ปตท. ในปี 2546
มียอดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ทั้งในประเทศและต่างประเทศ รวมมูลค่าทั้งสิ้น 346,187 ล้านบาท
ดังรายละเอียดตามตารางต่อไปนี้

ตารางแสดงปริมาณและมูลค่าของธุรกิจการจัดจำหน่ายและการค้าสากลแยกตามผลิตภัณฑ์ของธุรกิจน้ำมัน^(/1)

+-----------------+--------+--------+--------+-------+--------+-------+
| ผลิตภัณฑ์          | ปี 2544 |        | ปี 2545 |       | ปี 2546 |       |
|                 | (ปรับป  |        |        |       |        |       |
|                 | รุงใหม่) |        |        |       |        |       |
+-----------------+--------+--------+--------+-------+--------+-------+
|                 | ม      | ปร     | ม      | ปริมา  | ม      | ปริมา  |
|                 | ูลค่าการ | ิมาณการ | ูลค่าการ | ณการจ | ูลค่าการ | ณการจ |
|                 | จำหน่าย | จำหน่าย | จำหน่าย | ำหน่าย | จำหน่าย | ำหน่าย |
|                 |        |        |        |       |        |       |
|                 | (ล     | (ล     | (ล     | (ล้า   | (ล     | (ล้า   |
|                 | ้านบาท) | ้านลิตร) | ้านบาท) | นลิตร) | ้านบาท) | นลิตร) |
+-----------------+--------+--------+--------+-------+--------+-------+
| มูลค่าการจัดจำหน่าย | 17,246 | 2,468  | 18,051 | 2,724 | 21,109 | 2,876 |
|                 |        |        |        |       |        |       |
| -               |        |        |        |       |        |       |
| ก๊าซปิโตรเลียมเหลว |        |        |        |       |        |       |
+-----------------+--------+--------+--------+-------+--------+-------+
| - น้ำมันเบนซิน     | 23,332 | 1,796  | 24,352 | 1,899 | 30,148 | 2,111 |
+-----------------+--------+--------+--------+-------+--------+-------+
| - น้ำมันก๊าด       | 101    | 7      | 93     | 7     | 107    | 7     |
+-----------------+--------+--------+--------+-------+--------+-------+
| -               | 13,585 | 1,456  | 11,173 | 1,327 | 14,080 | 1,454 |
| น้ำม             |        |        |        |       |        |       |
| ันเชื้อเพลิงเครื่องบิน |        |        |        |       |        |       |
+-----------------+--------+--------+--------+-------+--------+-------+
| - น้ำมันดีเซล      | 52,082 | 4,487  | 54,539 | 4,892 | 66,293 | 5,435 |
+-----------------+--------+--------+--------+-------+--------+-------+
| - น้ำมันเตา       | 13,654 | 2,079  | 15,037 | 2,159 | 18,455 | 2,416 |
+-----------------+--------+--------+--------+-------+--------+-------+
| - อื่นๆ ^(/2)     | 2,657  | 173    | 2,928  | 213   | 4,946  | 399   |
+-----------------+--------+--------+--------+-------+--------+-------+
| รวม             | 1      | 12,466 | 1      | 1     | 1      | 1     |
| มูลค่าการจัดจำหน่าย | 22,657 |        | 26,173 | 3,221 | 55,138 | 4,698 |
+-----------------+--------+--------+--------+-------+--------+-------+
| มูลค่าการค้าสากล   |        |        |        |       |        |       |
+-----------------+--------+--------+--------+-------+--------+-------+
| - น้ำมันดิบ ^(/3)  | 72,893 | 10,814 | 79,712 | 1     | 1      | 1     |
|                 |        |        |        | 2,031 | 02,595 | 3,815 |
+-----------------+--------+--------+--------+-------+--------+-------+
| - คอนเดนเสท     | 16,257 | 2,297  | 16,107 | 2,390 | 26,070 | 3,372 |
+-----------------+--------+--------+--------+-------+--------+-------+
| - น้ำมันสำเร็จรูป   | 32,873 | 4,516  | 31,561 | 4,356 | 38,548 | 4,663 |
+-----------------+--------+--------+--------+-------+--------+-------+
| - ผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี | 14,974 | 1,396  | 15,025 | 1,361 | 23,836 | 1,709 |
+-----------------+--------+--------+--------+-------+--------+-------+
| ร               | 1      | 19,023 | 1      | 2     | 1      | 2     |
| วมมูลค่าการค้าสากล | 36,997 |        | 42,405 | 0,138 | 91,049 | 3,559 |
| ^(/4)           |        |        |        |       |        |       |
+-----------------+--------+--------+--------+-------+--------+-------+
| รวมทั้งหมด        | 2      | 31,489 | 2      | 3     | 3      | 3     |
|                 | 59,654 |        | 68,578 | 3,359 | 46,187 | 8,257 |
+-----------------+--------+--------+--------+-------+--------+-------+

  ที่มา: ปตท.

^(/1) รวมมูลค่าการจำหน่ายของ PTT Philippines, Inc. PTT Cambodia Co.,Ltd.
และ PTT International Trading Pte.,Ltd.

^(/2) อื่นๆ หมายถึง การจำหน่ายผลิตภัณฑ์ยางมะตอย คอนเดนเสท ก๊าซโซลีนธรรมชาติ
สารเติมแต่ง และสินค้าใช้เพื่อการส่งเสริมการขาย ฯลฯ

^(/3) น้ำมันดิบรวมทั้งการค้าสากล แนฟทา และก๊าซโซลีนธรรมชาติ

^(/4) ไม่รวมการขายระหว่างกลุ่มธุรกิจและการจ้างกลั่นกับโรงกลั่นไทยออยล์

ตารางแสดงมูลค่าการจัดจำหน่ายและการค้าสากลผลิตภัณฑ์น้ำมันแยกตามลักษณะตลาดและประเภทลูกค้า^(/1)

หน่วย : ล้านบาท

+------------------------------+------------+------------+------------+
|                              | มูลค่าก      |            |            |
|                              | ารจัดจำหน่าย |            |            |
+------------------------------+------------+------------+------------+
|                              | ปี 2544     | ปี 2545     | ปี 2546     |
|                              |            |            |            |
|                              | (          |            |            |
|                              | ปรับปรุงใหม่) |            |            |
+------------------------------+------------+------------+------------+
| การจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม    | 60,303     | 61,810     | 76,991     |
| (Oil Marketing)              |            |            |            |
|                              |            |            |            |
| - ตลาดค้าปลีก                  |            |            |            |
|                              |            |            |            |
| - ตลาดพาณิชย์                  |            |            |            |
+------------------------------+------------+------------+------------+
| - ตลาดรัฐวิสาหกิจและหน่วยราชการ  | 12,737     | 12,519     | 13,288     |
+------------------------------+------------+------------+------------+
| - ตลาดอุตสาหกรรม              | 9,913      | 12,696     | 16,345     |
+------------------------------+------------+------------+------------+
| - ตลาดอากาศยานและเรือขนส่ง     | 16,092     | 14,753     | 18,988     |
| ^(/2)                        |            |            |            |
+------------------------------+------------+------------+------------+
| -   ตลาดก๊าซปิโตรเลียมเหลว      | 10,530     | 9,227      | 11,002     |
|                              |            |            |            |
| -   ตลาดผลิตภัณฑ์น้ำมันหล่อลื่น      | 375        | 590        | 721        |
|                              |            |            |            |
| - ตลาดต่างประเทศ              | 1,686      | 1,420      | 2,215      |
|                              |            |            |            |
| - ตลาดผู้ค้าน้ำมันมาตรา 7         | 11,021     | 13,158     | 15,588     |
+------------------------------+------------+------------+------------+
| รวมการจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม | 122,657    | 126,173    | 155,138    |
| ^(/3)                        |            |            |            |
+------------------------------+------------+------------+------------+
| การค้าสากลผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม (Oil | 89,150     | 95,819     | 128,665    |
| Trading)                     |            |            |            |
|                              | 32,873     | 31,561     | 38,548     |
| - การค้าน้ำมันดิบและคอนเดนเสท    |            |            |            |
|                              | 14,974     | 15,025     | 23,836     |
| - การค้าผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูป     |            |            |            |
|                              |            |            |            |
| - การค้าผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี         |            |            |            |
+------------------------------+------------+------------+------------+
| รวมการค้าสากลผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม   | 136,997    | 142,405    | 191,049    |
| ^(/3)                        |            |            |            |
+------------------------------+------------+------------+------------+
| รวมทั้งหมด                     | 259,654    | 268,578    | 346,187    |
+------------------------------+------------+------------+------------+

  ที่มา : ปตท.

^(/1) รวมมูลค่าการจำหน่ายของ PTT Philippines, Inc PTT Cambodia Co.,Ltd. และ
PTT International Trading Pte.,Ltd.

^(/2) รวมมูลค่าที่ใช้ในการบริหารความเสี่ยงสำหรับน้ำมัน JET A-1

^(/3) ไม่รวมการขายระหว่างกลุ่มธุรกิจและการจ้างกลั่นกับโรงกลั่นไทยออยล์

จะเห็นได้ว่าจากรายได้ในปี 2546 ของการจัดจำหน่ายและการค้าสากลของธุรกิจน้ำมันรวม
346,187 ล้านบาท ประมาณร้อยละ 55.19 มาจากการค้าสากล
และการนำเข้าส่งออกน้ำมันรวมทั้งการบริหารความเสี่ยง ในขณะที่ส่วนที่เหลือร้อยละ 44.81
มาจากการจัดจำหน่ายภายในประเทศ ซึ่งประกอบด้วย การค้าในตลาดค้าปลีก ตลาดพาณิชย์
ตลาดต่างประเทศ และตลาดผู้ค้าน้ำมันมาตรา 7 ในอัตราร้อยละ 22.24 17.43 0.64 และ 4.5
ตามลำดับ

3.2.6 การลงทุนและการร่วมทุนของธุรกิจน้ำมัน

นอกเหนือจากสายงานภายใน ปตท. ที่ทำหน้าที่สนับสนุนธุรกิจที่ก่อให้เกิดรายได้หลักแล้ว ปตท.
ยังมีการลงทุนในบริษัทร่วมทุนที่ดำเนินธุรกิจเกี่ยวกับน้ำมันทั้งในและต่างประเทศอีกจำนวน 21 บริษัท
โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อสนับสนุนธุรกิจที่ก่อให้เกิดรายได้หลักและเพื่อส่งเสริมให้ ปตท.
สามารถดำเนินธุรกิจน้ำมันอย่างครบวงจร และสามารถให้บริการลูกค้าได้ดีที่สุด

สายงานการบริหารธุรกิจในเครือมีหน้าที่ดูแลบริษัทร่วมทุนที่อยู่ในกลุ่มธุรกิจน้ำมันให้บริหารงานอย่างมี
ประสิทธิภาพ เอื้อประโยชน์ต่อธุรกิจในกลุ่มน้ำมันและธุรกิจอื่นๆ ของ ปตท.
โดยจะมุ่งเน้นการปรับโครงสร้างทางธุรกิจและบริหารการลงทุนเชิงพาณิชย์ ได้แก่ 2 บริษัท ดังนี้

1)  บริษัท ท่อส่งปิโตรเลียมไทย จำกัด (บริษัทท่อส่งปิโตรเลียมไทย)

บริษัทท่อส่งปิโตรเลียมไทย ดำเนินธุรกิจขนส่งน้ำมันผ่านทางท่อที่บริษัทลงทุนก่อสร้าง ณ วันที่ 31
ธันวาคม 2546 ปตท. ถือหุ้นในบริษัทท่อส่งปิโตรเลียมไทย ในสัดส่วนร้อยละ 30.6
ของทุนจดทะเบียน 2,877.5 ล้านบาท โดยมี
ผู้ถือหุ้นรายใหญ่อื่น คือ บริษัท เอสโซ่ (ประเทศไทย) จำกัด (มหาชน) ร้อยละ 20.78 บริษัท
เชลล์แห่งประเทศไทย จำกัด ร้อยละ 15.0 และบริษัท คาลเทกซ์เทรดดิ้งแอนด์ทรานสปอร์ต
คอร์ปอเรชั่น ร้อยละ 10.0 และผู้ถือหุ้นอื่นๆ รวม ร้อยละ 23.6

บริษัทท่อส่งปิโตรเลียมไทย ก่อตั้งเมื่อวันที่ 9 มกราคม 2534
โดยบริษัทลงทุนก่อสร้างท่อขนส่งน้ำมันระยะทางรวม 255 กิโลเมตรจาก ศรีราชา
เข้าสู่อำเภอลำลูกกา จังหวัดปทุมธานี เพื่อจัดส่งน้ำมันอากาศยานเข้าสู่ท่าอากาศยาน-กรุงเทพ
(ดอนเมือง) และส่งผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมอื่นๆ เก็บที่คลังน้ำมันสระบุรี ท่อส่งน้ำมันของ
บริษัทท่อส่งปิโตรเลียมไทย มีความสามารถส่งน้ำมันได้ 26,000 ล้านลิตร ต่อปี
บริษัทท่อส่งปิโตรเลียมไทยขนส่งน้ำมันผ่านท่อในปริมาณประมาณร้อยละ 31.6
ของความสามารถในการขนส่ง

บริษัทท่อส่งปิโตรเลียมไทย
อยู่ระหว่างดำเนินการโครงการก่อสร้างท่อส่งน้ำมันอากาศยานจากลำลูกกาไปยังสนามบินสุวรรณภูมิ
และต่อท่อส่งน้ำมันมาบตาพุด-ศรีราชา ให้แล้วเสร็จ ทั้งนี้ โดยทำการเพิ่มทุนอีก 1,300 ล้านบาท
ในรูปหุ้น
บุริมสิทธิ์ ซึ่งจะเป็นผลให้บริษัทท่อส่งปิโตรเลียมไทยมีทุนจดทะเบียนทั้งสิ้น 4,177.5 ล้านบาท
และสัดส่วนการถือหุ้นเปลี่ยนแปลงไปจาก ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546 (จดทะเบียนเพิ่มทุนเมื่อวันที่
3 กุมภาพันธ์ 2547)

2)  บริษัท ไทยลู้บเบส จำกัด (มหาชน) (บริษัทไทยลู้บเบส)

บริษัทไทยลู้บเบส ดำเนินธุรกิจผลิตน้ำมันหล่อลื่นพื้นฐานและยางมะตอย
โดยมีประเภทของผลิตภัณฑ์และกำลังการผลิต ดังนี้

-   น้ำมันหล่อลื่นพื้นฐานชนิดพาราฟินิค มีกำลังการผลิต 300 ล้านลิตรต่อปี

-   ยางมะตอย มีกำลังการผลิต 350 ล้านลิตรต่อปี

-   ผลิตภัณฑ์พลอยได้ มีกำลังการผลิต 600 ล้านลิตรต่อปี

ในเดือนธันวาคม 2546 บริษัทไทยลู้บเบส ได้ดำเนินการตามแผนฟื้นฟูกิจการ
ซึ่งได้รับความเห็นชอบจากศาลล้มละลายกลาง ทำการลดทุนจดทะเบียนจาก 5,000 ล้านบาท เหลือ
1 ล้านบาท แล้วจึงเพิ่มทุน ทำให้ทุนจดทะเบียนใหม่เป็น 2,832.96 ล้านบาท
ซึ่งในส่วนนี้เป็นการออกหุ้นเพิ่มทุนรองรับการแปลงหนี้เป็นทุนจำนวน 1,755.81 ล้านบาท ทั้งนี้
กลุ่มผู้ถือหุ้นเดิมบางรายได้ร่วมซื้อหุ้นเพิ่มทุนดังกล่าวทั้งหมดจากกลุ่มสถาบันการเงิน เป็นผลให้ ณ
วันที่ 31 ธันวาคม 2546 ปตท. ถือหุ้นในบริษัทไทยลู้บเบส ในสัดส่วนร้อยละ 48.38
ของทุนจดทะเบียนที่ออกและเรียกชำระแล้ว 1,756.81 ล้านบาท โดยมีผู้ถือหุ้นรายใหญ่อื่นๆ คือ
บริษัท นิปปอน ออยล์ คอร์ปอเรชั้น/บริษัท เอ็มโอซีโฮลดิ้ง (ประเทศไทย) จำกัด ถือหุ้นร้อยละ
35.48 บริษัท บีพี ออยล์ (ประเทศไทย) จำกัด ถือหุ้นร้อยละ 8.06 บริษัท น้ำมันปิโตรเลียมไทย
จำกัด ถือหุ้นร้อยละ 4.84 บริษัทสยามภัณฑ์กรุ๊ป/บริษัท สยามลูบริแค้นท์ อินดัสทรี จำกัด
ถือหุ้นร้อยละ 3.23 และบริษัท ไทยออยล์ จำกัด ถือหุ้นร้อยละ 0.02 อย่างไรก็ตาม บริษัท
ไทยลู้บเบส ยังคงอยู่ระหว่างขั้นตอนการออกหุ้นเพิ่มทุนส่วนที่เหลือ ตามที่ระบุไว้ในแผนฟื้นฟูกิจการ
ซึ่งคาดว่าจะดำเนินการแล้วเสร็จในปี 2547 อันจะส่งผลให้สัดส่วนการถือหุ้นเปลี่ยนแปลงไป

ปตท. ได้อาศัยโรงงานผลิตน้ำมันหล่อลื่นพื้นฐานของบริษัทไทยลู้บเบส
เป็นฐานในการผลิตน้ำมันหล่อลื่นพื้นฐานป้อนเป็นวัตถุดิบหลักแก่ บริษัท ไทยลู้บเบล็นดิ้ง จำกัด
ในการผสมน้ำมันหล่อลื่นตรา พีทีที (ptt)
หลังจากที่บริษัทไทยลู้บเบสได้หยุดดำเนินการผลิตลงชั่วคราว ตั้งแต่เดือนสิงหาคม 2544
เป็นระยะเวลาประมาณ 2 ปี บริษัท ไทยลู้บเบส
ได้เริ่มเดินเครื่องผลิตใหม่ตั้งแต่กลางเดือนสิงหาคม 2546 จนถึงต้นเดือนมกราคม 2547
เมื่อศาลล้มละลายกลางเห็นชอบแผนฟื้นฟูกิจการในวันที่ 8 ธันวาคม 2546 บริษัท ไทยลู้บเบส
จึงได้เริ่มหาวัตถุดิบเองและนำวัตถุดิบเข้ากระบวนการผลิตได้ในเดือนมกราคม 2547

3.3 ธุรกิจปิโตรเคมีและการกลั่น

ปตท.ได้ลงทุนในธุรกิจปิโตรเคมีและการกลั่นผ่านบริษัทในเครือ ซึ่ง
ปตท.มีการทำธุรกิจในลักษณะปกติทั่วไป
(Arm's Length Basis) โดยบริษัทที่ ปตท.เข้าร่วมลงทุน มีดังนี้

+---------------------------------+------------------------------------+
| ธุรกิจปิโตรเคมี                     | ธุรกิจการกลั่น                         |
+---------------------------------+------------------------------------+
| 1. บริษัท ไทยโอเลฟินส์ จำกัด (มหาชน) | 1. บริษัท ไทยออยล์ จำกัด               |
|                                 |                                    |
| 2. บริษัท อะโรเมติกส์ (ประเทศไทย)   | 2. บริษัท โรงกลั่นน้ำมันระยอง จำกัด       |
| จำกัด (มหาชน)                    |                                    |
|                                 | 3. บริษัท สตาร์ ปิโตรเลียม รีไฟน์นิ่ง จำกัด  |
| 3. บริษัท ปิโตรเคมีแห่งชาติ จำกัด      |                                    |
| (มหาชน)                         | 4. บริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด        |
|                                 | (มหาชน)                            |
| 4. บริษัท ไทยพาราไซลีน จำกัด        |                                    |
|                                 |                                    |
| 5. บริษัท ปุ๋ยแห่งชาติ จำกัด (มหาชน)   |                                    |
+---------------------------------+------------------------------------+

3.3.1 ธุรกิจปิโตรเคมี 

ปตท. ได้ร่วมลงทุนในธุรกิจปิโตรเคมีและธุรกิจปุ๋ยผ่านบริษัทในเครือจำนวน 5 บริษัท ได้แก่ บริษัท
ไทยโอเลฟินส์ จำกัด (มหาชน) (“บริษัทไทยโอเลฟินส์”) บริษัท อะโรเมติกส์ (ประเทศไทย)
จำกัด (มหาชน) (“บริษัทอะโรเมติกส์”) บริษัท ปิโตร-เคมีแห่งชาติ จำกัด (มหาชน)
(“บริษัทปิโตรเคมีแห่งชาติ”) บริษัท ไทยพาราไซลีน จำกัด (“บริษัทไทยพารา
ไซลีน”) และ บริษัท ปุ๋ยแห่งชาติ จำกัด (มหาชน) (“บริษัทปุ๋ยแห่งชาติ”)
โดยจัดกลุ่มตามประเภทผลิตภัณฑ์ได้ดังนี้

3.3.1.1 บริษัท ไทยโอเลฟินส์ จำกัด (มหาชน) 

บริษัทไทยโอเลฟินส์ประกอบธุรกิจหลักในการผลิตและจำหน่ายก๊าซเอทิลีนและก๊าซโพรพิลีน
ซึ่งรวมเรียกว่า
“สารโอเลฟินส์” ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546 ปตท.ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 44.92
โดยมีผู้ถือหุ้นใหญ่รายอื่นคือ บริษัท
บางกอกโพลีเอททีลีน จำกัด (มหาชน) บริษัท ปูนซิเมนต์ไทย จำกัด (มหาชน) และบริษัท
อุตสาหกรรมปิโตรเคมีกัลไทยจำกัด (มหาชน) ซึ่งถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 7.11ร้อยละ 6.88
และร้อยละ 3.54 ตามลำดับ

โรงงานโอเลฟินส์ของบริษัท ไทยโอเลฟินส์ ตั้งอยู่ในเขตนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด จังหวัดระยอง
ได้เริ่มดำเนินการผลิตเชิงพาณิชย์ตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2538 โดยใช้แนฟทาเป็นวัตถุดิบหลัก
(Naphtha Based) ปัจจุบันมีกำลังการผลิต ประกอบด้วยผลิตภัณฑ์หลักคือเอทิลีน 385,000 ตันต่อปี
โพรพิลีน 190,000 ตันต่อปี และผลิตภัณฑ์พลอยได้อื่นๆ ได้แก่
ไพโรไลซิสก๊าซโซลีน 200,000 ตันต่อปี มิกซ์ซี 4 100,000 ตันต่อปี รวมทั้งแครกเกอร์ บอททอม
(Cracker Bottom) และ
เทลก๊าซ (Tailgas)

ปัจจุบัน บริษัทไทยโอเลฟินส์ อยู่ระหว่างดำเนินโครงการส่วนขยายกำลังการผลิตเอทิลีน
โดยใช้อีเทนเป็นวัตถุดิบ ซึ่งจะทำให้มีกำลังการผลิตเอทิลีนเพิ่มขึ้นอีก 300,000 ตันต่อปี
โครงการจะดำเนินการก่อสร้างแล้วเสร็จในไตรมาส 1 ปี 2548 สำหรับโครงการนี้
ปตท.ได้ให้การสนับสนุนเงินลงทุนโดยการซื้อหุ้นเพิ่มทุนของบริษัทฯ จำนวน 3,220 ล้านบาท
(เทียบเท่า 70 ล้านเหรียญสหรัฐฯ) ซึ่งได้มีการชำระค่าหุ้นดังกล่าวแล้ว

(1) การจัดหาวัตถุดิบ

  โรงงานโอเลฟินส์ของบริษัทถูกออกแบบให้มีความยืดหยุ่นในการเลือกใช้วัตถุดิบได้หลากหลาย
  ซึ่งถือเป็นการช่วยลดผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจากความผันผวนของราคาน้ำมันดิบที่จะส่งผลโดยตรงต่อต้นทุนวัตถุดิบ
  ซึ่งปัจจุบันวัตถุดิบหลักที่ใช้ในการผลิตคือ แนฟทาชนิดเบา ร่วมกับวัตถุดิบอื่น ทั้งนี้
  วัตถุดิบส่วนใหญ่จะจัดหาจากแหล่งในประเทศ

(2) การจัดจำหน่าย

  บริษัทไทยโอเลฟินส์ได้ทำสัญญาขายผลิตภัณฑ์ โดยเป็นสัญญาระยะยาว 15 ปี
  โดยตรงกับลูกค้ากลุ่มโรงงานผลิตปิโตรเคมีขั้นต่อเนื่อง ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผู้ถือหุ้นของบริษัท
  โดยมีการขายผลิตภัณฑ์คิดเป็นประมาณร้อยละ 90 ของกำลังการผลิตติดตั้ง (Nameplate
  Capacity)

(3) การบริหาร

  คณะกรรมการบริษัทไทยโอเลฟินส์ ประกอบด้วย กรรมการทั้งหมด 15 คน เป็นตัวแทนจาก ปตท.
  จำนวน 6 คน รวมประธานกรรมการ นอกจากนี้ ปตท. ยังได้มอบหมายให้ผู้บริหารจาก ปตท.
  เข้าดำรงตำแหน่งผู้บริหารของบริษัทไทยโอเลฟินส์ ซึ่งรวมตำแหน่งกรรมการผู้จัดการใหญ่

(4) การเงิน

  ผลการดำเนินงานของบริษัทไทยโอเลฟินส์ ในช่วงปี 2544- 2546 เป็นดังนี้

  หน่วย : ล้านบาท

  ----------------------------- ------------- ------------- --------------
  งบเดี่ยว                        ปี 2544        ปี 2545        ปี 2546

  รายได้รวม                      13,727        13,418        18,008

  ค่าใช้จ่ายรวม (รวมภาษี)           (13,525)      (13,428)      (16,531)

  กำไร (ขาดทุน) จากอัตราแลกเปลี่ยน  (311)         142           (70)

  กำไร (ขาดทุน) สุทธิ              (109)         132           1,407

  อัตราการใช้กำลังการผลิต (ร้อยละ)   101           96            115

  สินทรัพย์รวม                     23,662        26,658        32,361

  หนี้สินรวม                       13,629        14,880        12,261

  ส่วนของผู้ถือหุ้น                   10,034        11,778        20,100
  ----------------------------- ------------- ------------- --------------

(5) การแปรสภาพเป็นบริษัทมหาชน

  เมื่อวันที่ 13 พฤษภาคม 2546 บริษัทไทยโอเลฟินส์
  ได้แปรสภาพจากบริษัทจำกัดเป็นบริษัทมหาชนจำกัด โดยเปลี่ยนชื่อเป็นบริษัท ไทยโอเลฟินส์ จำกัด
  (มหาชน) อย่างเป็นทางการ และได้เปลี่ยนแปลงมูลค่าหุ้นจากหุ้นละ 100 บาท เป็นหุ้นละ 10
  บาท เมื่อวันที่ 6 มิถุนายน 2546 ต่อมาในวันที่ 6 สิงหาคม 2546 บริษัทฯ
  ได้ลดทุนจดทะเบียนจาก 11,703 ล้านบาท เป็น 5,851.5 ล้านบาท
  โดยเป็นการลดจำนวนหุ้นลงจำนวน 585.15 ล้านหุ้น และเมื่อวันที่ 9 กันยายน 2546 บริษัทฯ
  ได้ทำการเพิ่มทุนจดทะเบียน โดยการออกหุ้นสามัญจำนวน 236 ล้านหุ้น ในราคาหุ้นละ 10 บาท
  เพื่อนำเงินไปลงทุนในโครงการผลิตโมโนเอทิลีนออกไซด์/เอทิลีนไกลคอล
  ทำให้ทุนจดทะเบียนของบริษัทฯ เป็น 8,211.5 ล้านบาท และเสนอขายหุ้นเพิ่มทุนโดยการทำ
  Initial Public Offering (IPO) เมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน 2546

  บริษัท ไทยโอเลฟินส์ ได้จัดตั้งบริษัททีโอซีไกลคอล จำกัด โดยจดทะเบียนบริษัท เมื่อวันที่ 27
  พฤศจิกายน 2546

(6) การปรับโครงสร้างหนี้ 

  คณะกรรมการ ปตท. ในการประชุมเมื่อวันที่ 4 สิงหาคม 2546
  ได้มีมติเห็นชอบในการสนับสนุนการออกหุ้นกู้ของบริษัท ไทยโอเลฟินส์ จำนวน 10,000 ล้านบาท
  เพื่อทดแทนเงินกู้เดิมทั้งจำนวน โดยมีเงื่อนไข ปตท.จะต้องดำรงสัดส่วนการถือหุ้นในบริษัท
  ไทยโอเลฟินส์ ไม่น้อยกว่าร้อยละ 25 ของหุ้นทั้งหมดของบริษัทฯ และ
  ปตท.ให้วงเงินสินเชื่อทางการค้าเป็นจำนวน 100 ล้านเหรียญสหรัฐฯ
  และภาระในการทำหน้าที่เป็น Clearing House ของ ปตท.จะหมดไป

3.3.1.2 บริษัท อะโรเมติกส์ (ประเทศไทย) จำกัด (มหาชน) 

บริษัทอะโรเมติกส์ เป็นบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย
ประกอบธุรกิจหลักในการผลิตและจำหน่ายผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีสายอะโรเมติกส์ขั้นต้น ณ วันที่ 31
ธันวาคม 2546 ปตท.ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 46.33

โรงงานอะโรเมติกส์ของบริษัทตั้งอยู่ในเขตนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด จังหวัดระยอง
ได้เริ่มดำเนินการผลิตเชิงพาณิชย์ตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ 2540 มีกำลังการผลิตผลิตภัณฑ์หลัก คือ
พาราไซลีน 322,000 ตันต่อปี เบนซีน 200,000 ตันต่อปี โทลูอีน 52,000 ตันต่อปี ออร์โธไซลีน
29,000 ตันต่อปี และมิกซ์ไซลีนส์ 15,000 ตันต่อปี นอกจากนี้ ยังมี
ผลิตภัณฑ์พลอยได้ที่เป็นสารปิโตรเลียม คือ แนฟทาชนิดเบา แรฟฟิเนท ก๊าซปิโตรเลียมเหลว
ก๊าซไฮโดรเจน คอนเดนเสท
เรสิดิว และสารอะโรเมติกส์หนัก

บริษัทฯ ได้ดำเนินโครงการขยายกำลังการผลิตระยะที่ 1 (Debottlenecking Project Stage
I ) แล้วเสร็จในเดือนพฤษภาคม 2545 ที่ผ่านมา ทำให้กำลังการผลิตสารอะโรเมติกส์ของบริษัทฯ
เพิ่มขึ้นโดยมีกำลังการผลิตพาราไซลีนเป็น 394,000 ตันต่อปี เบนซีน 333,000 ตันต่อปี
และโทลูอีน 140,000 ตันต่อปี และบริษัทฯ มีแผนเพิ่มกำลังการผลิตสาร
อะโรเมติกส์โดยดำเนินโครงการขยายกำลังการผลิตระยะที 2
ซึ่งจะทำให้มีกำลังการผลิตพาราไซลีนและเบนซีน เพิ่มขึ้นอีก จะดำเนินการแล้วเสร็จไตรมาส 1 ปี
2547

(1) การจัดหาวัตถุดิบ

  วัตถุดิบหลักของบริษัทอะโรเมติกส์ คือคอนเดนเสท แนฟทา และไพโรไลซิส ก๊าซโซลีน ซึ่งปัจจุบัน
  ปตท.มีสัญญาซื้อขายคอนเดนเสทระยะยาวกับบริษัทอะโรเมติกส์ โดย
  ปตท.เป็นผู้จัดหาคอนเดนเสทจำนวน 50,000
  บาร์เรลต่อวัน ให้แก่บริษัทอะโรเมติกส์ โดยอิงกับตะกร้าราคาน้ำมันดิบ (Basket of Crude
  Oil Prices)

(2) การจัดจำหน่าย

  การจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ของบริษัทอะโรเมติกส์นั้น ส่วนใหญ่ ปตท. จะเป็นผู้ทำการจัดจำหน่ายให้
  ภายใต้สัญญาระยะยาว โดย ปตท. จะเป็นผู้รับซื้อผลิตภัณฑ์หลักทั้งหมดของบริษัทอะโรเมติกส์
  และให้บริษัทอะโรเมติกส์เป็นผู้จัดส่งผลิตภัณฑ์โดยตรงให้กับลูกค้า
  การทำสัญญาซื้อผลิตภัณฑ์จากบริษัทอะโรเมติกส์ เป็นสัญญา “Take-or-Pay” ที่
  ปตท.รับประกันการซื้อผลิตภัณฑ์ขั้นต่ำตามสัญญา โดย
  ปตท.จะได้รับค่าดำเนินการในการทำตลาดให้กับบริษัทอะโรเมติกส์ นอกจากนี้
  ปตท.ได้ทำสัญญาซื้อผลิตภัณฑ์ประเภท “Take-and-Pay” ซึ่งมิได้กำหนดให้ ปตท.
  มีหน้าที่ในการรับประกันการซื้อผลิตภัณฑ์ขั้นต่ำ

(3) การบริหาร

  คณะกรรมการบริษัทอะโรเมติกส์ ประกอบด้วย กรรมการทั้งหมด 15 คน เป็นตัวแทนจาก ปตท.
  จำนวน 8 คน และ ปตท. ได้มอบหมายให้ผู้บริหารจาก ปตท. เข้าดำรงตำแหน่งผู้บริหารของ
  บริษัทอะโรเมติกส์

(4) การเงิน

  ผลการดำเนินงานของบริษัทอะโรเมติกส์ ในช่วงปี 2544-2546 เป็นดังนี้

  หน่วย : ล้านบาท

+---------------------------+--------------+-------------+-------------+
| งบเดี่ยว                    | ปี 2544       | ปี 2545      | ปี 2546      |
|                           |              |             |             |
|                           | (ปรับปรุงใหม่)  |             |             |
+---------------------------+--------------+-------------+-------------+
| รายได้รวม                  | 21,882       | 22,015      | 34,682      |
+---------------------------+--------------+-------------+-------------+
| ค่าใช้จ่ายรวม (รวมภาษี)       | (24,416)     | (22,517)    | (31,523)    |
+---------------------------+--------------+-------------+-------------+
| กำไร (ขาดทุน)              | (288)        | 294         | 845^(/1)    |
| จากอัตราแลกเปลี่ยน           |              |             |             |
+---------------------------+--------------+-------------+-------------+
| กำไร (ขาดทุน) สุทธิ          | (2,822)      | (207)       | 4,004       |
+---------------------------+--------------+-------------+-------------+
| อัตราการใช้กำลังการผลิต       | 122          | 94          | 104         |
| (ร้อยละ)                   |              |             |             |
+---------------------------+--------------+-------------+-------------+
| สินทรัพย์รวม                 | 29,253       | 33,829      | 36,222      |
+---------------------------+--------------+-------------+-------------+
| หนี้สินรวม                   | 26,726       | 29,264      | 28,391      |
+---------------------------+--------------+-------------+-------------+
| ส่วนของผู้ถือหุ้น               | 2,527        | 4,565       | 7,831       |
+---------------------------+--------------+-------------+-------------+

  ^(/1) รวมกำไรจากการปรับปรุงมูลค่าสัญญาแลกเปลี่ยนเงินตราให้เป็นมูลค่ายุติธรรม จำนวน
  397 ล้านบาท

  (5) การปรับโครงสร้างหนี้

  ในวันที่ 26 มิถุนายน 2546 บริษัท อะโรเมติกส์ ได้ออกตราสารหนี้ในรูปหุ้นกู้สกุลเงินบาท
  ในวงเงิน 12,000 ล้านบาท เพื่อทดแทนเงินกู้เดิมทั้งหมด โดยมีเงื่อนไขให้
  ปตท.ต้องถือหุ้นไม่น้อยกว่าร้อยละ 25 และ ปตท.ต้องให้วงเงินสินเชื่อทางการค้าเป็นจำนวน 90
  ล้านเหรียญสหรัฐฯ

(6) การเปลี่ยนแปลงในส่วนทุน

  ในการประชุมวิสามัญผู้ถือหุ้น บริษัท อะโรเมติกส์ เมื่อวันที่ 24 ธันวาคม 2546
  ได้มีมติอนุมัติให้บริษัทฯ ดำเนินการเปลี่ยนแปลงในส่วนทุน ดังนี้

1)  ลดทุนจดทะเบียนของบริษัทฯ จากจำนวน 9,610 ล้านบาท เป็น 9,580 ล้านบาท
    โดยยกเลิกหุ้นสามัญที่ยังไม่ได้ออกจำหน่าย จำนวน 3 ล้านหุ้น

2)  เพิ่มทุนจดทะเบียนของบริษัทฯ จากจำนวน 9,580 ล้านบาท เป็น 9,726 ล้านบาท
    โดยออกหุ้นสามัญใหม่ จำนวน 14.6 ล้านหุ้น มูลค่าหุ้นละ 10 บาท
    เพื่อรองรับใบสำคัญแสดงสิทธิที่จะซื้อหุ้นสามัญให้แก่กรรมการ ผู้บริหารและพนักงานของบริษัทฯ

3)  ลดทุนจดทะเบียนของบริษัทฯ จากจำนวน 9,726 ล้านบาท เป็น 972.6 ล้านบาท
    โดยเป็นการลดมูลค่าหุ้นที่ตราไว้จากหุ้นละ 10 บาท เป็นมูลค่าหุ้นละ 1 บาท
    และโอนส่วนต่างที่เกิดจากทุนจดทะเบียนเดิมกับทุนจดทะเบียนใหม่
    ไปลดผลขาดทุนสะสมของบริษัทฯ

4)  โอนส่วนเกินมูลค่าหุ้นจำนวน 2,702.75 ล้านบาท และทุนสำรองตามกฎหมาย จำนวน
    1,795,415 บาท ไปลดผลขาดทุนสะสมของบริษัท

  บริษัทฯ ได้จดทะเบียนการลดทุนกับกระทรวงพาณิชย์ตามที่กล่าวไว้ภายใต้ข้อ ก) แล้วเมื่อวันที่ 31
  ธันวาคม 2546 และจดทะเบียนการเพิ่มทุนกับกระทรวงพาณิชย์ตามที่กล่าวไว้ภายใต้ข้อ ข)
  แล้วเมื่อวันที่ 6 มกราคม 2547 การจดทะเบียนลดทุน ภายใต้ข้อ ค)
  ยังอยู่ระหว่างการดำเนินการตามขั้นตอนของกฎหมาย

3.3.1.3 บริษัท ปิโตรเคมีแห่งชาติ จำกัด (มหาชน) 

บริษัทปิโตรเคมีแห่งชาติ เป็นบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย
ประกอบธุรกิจหลักในการผลิตและจำหน่ายก๊าซเอทิลีนและก๊าซโพรพิลีน (สารโอเลฟินส์) ณ วันที่ 31
ธันวาคม 2546 ปตท. ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 37.99

โรงงานของบริษัทปิโตรเคมีแห่งชาติ ซึ่งเป็นโรงงานที่ใช้ก๊าซเป็นวัตถุดิบหลัก (Gas Based)
ตั้งอยู่ในเขตนิคม
อุตสาหกรรมมาบตาพุด จังหวัดระยอง ได้เริ่มดำเนินการผลิตเชิงพาณิชย์ตั้งแต่ปี 2533
ปัจจุบันมีกำลังการผลิต ประกอบด้วยผลิตภัณฑ์หลักคือเอทิลีน 437,000 ตันต่อปี โพรพิลีน 127,000
ตันต่อปี และผลิตภัณฑ์พลอยได้คือ มิกซ์ซี 4 ไฮโดรเจน และก๊าซไนโตรเจน ทั้งนี้
บริษัทปิโตรเคมีแห่งชาติมีแผนที่จะเพิ่มกำลังการผลิตเอทิลีนอีก 24,000 ตันต่อปี
(Debottlenecking Cracker Phase II) โดยจะดำเนินการแล้วเสร็จในไตรมาส 1 ปี 2548
และอยู่ระหว่างการก่อสร้างโรงงานผลิตเม็ดพลาสติก (High Density Polyethylene)
ที่มีกำลังการผลิต 250,000 ตันต่อปี โดยจะสามารถดำเนินการผลิตได้ในไตรมาสสามของปี 2547

(1) การจัดหาวัตถุดิบ

  วัตถุดิบหลักที่ใช้ในการผลิตโอเลฟินส์คือก๊าซอีเทน ก๊าซโพรเพน และก๊าซปิโตรเลียมเหลว โดย
  ปตท. เป็น
  ผู้จัดหาวัตถุดิบดังกล่าวทั้งหมดซึ่งได้มาจากโรงแยกก๊าซของ ปตท.
  ภายใต้สัญญาซื้อขายวัตถุดิบระยะยาว 12 ปี
  นับตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2542
  โดยได้มีการแก้ไขสัญญาซื้อขายวัตถุดิบระยะยาวในส่วนของอีเทนที่กำหนดราคาโดยอ้างอิงจากผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีขั้นต้น
  เป็นอ้างอิงราคาผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีขั้นปลายในตลาดโลก สัญญาเริ่มตั้งแต่วันที่ 1 กรกฎาคม 2546
  ถึง 31 ธันวาคม 2559

(2) การจัดจำหน่าย

  บริษัทปิโตรเคมีแห่งชาติได้ทำสัญญาซื้อขายผลิตภัณฑ์ระยะยาวโดยตรงกับลูกค้ากลุ่มโรงงานผลิตปิโตรเคมี
  ขั้นต่อเนื่อง ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผู้ถือหุ้นของบริษัท
  โดยมีการแก้ไขสัญญาซื้อขายผลิตภัณฑ์ให้สอดคล้องกับสัญญาซื้อขายวัตถุดิบของ ปตท.

(3) การบริหาร

  คณะกรรมการบริษัทปิโตรเคมีแห่งชาติ ประกอบด้วย กรรมการทั้งหมด 13 คน เป็นตัวแทนจาก
  ปตท. จำนวน 5 คน รวมประธานกรรมการ นอกจากนี้ ปตท. ยังได้มอบหมายให้ผู้บริหารจาก
  ปตท. เข้าดำรงตำแหน่งผู้บริหารของปิโตรเคมีแห่งชาติ ซึ่งรวมตำแหน่งกรรมการผู้จัดการใหญ่

 (4) การเงิน

  ผลการดำเนินงานของบริษัทปิโตรเคมีแห่งชาติ ในช่วงปี 2544-2546 เป็นดังนี้

หน่วย : ล้านบาท

+------------------------------+------------+------------+------------+
| งบรวม                        | ปี 2544     | ปี 2545     | ปี 2546     |
+------------------------------+------------+------------+------------+
| รายได้รวม                     | 13,732     | 12,798     | 15,589     |
+------------------------------+------------+------------+------------+
| ค่าใช้จ่ายรวม (รวมภาษี)          | (12,459)   | (11,490)   | (13,287)   |
+------------------------------+------------+------------+------------+
| กำไร (ขาดทุน)                 | -          | -          | -          |
| จากการด้อยค่าของสินทรัพย์         |            |            |            |
+------------------------------+------------+------------+------------+
| กำไร (ขาดทุน) จากอัตราแลกเปลี่ยน | 50         | 67         | 15         |
+------------------------------+------------+------------+------------+
| กำไร (ขาดทุน) สุทธิ             | 1,323      | 1,375      | 2,317      |
+------------------------------+------------+------------+------------+
| อัตราการใช้กำลังการผลิต (ร้อยละ)  | 104        | 83         | 92         |
+------------------------------+------------+------------+------------+
| สินทรัพย์รวม                    | 25,680     | 26,406     | 27,770     |
+------------------------------+------------+------------+------------+
| หนี้สินรวม                      | 7,102      | 7,328      | 6,716      |
+------------------------------+------------+------------+------------+
| ส่วนของผู้ถือหุ้น                  | 18,578     | 19,078     | 21,054     |
+------------------------------+------------+------------+------------+

3.3.1.4 บริษัท ไทยพาราไซลีน จำกัด 

บริษัทไทยพาราไซลีนดำเนินธุรกิจหลักในการผลิตและจำหน่ายสารพาราไซลีน ณ วันที่ 31 ธันวาคม
2546 ปตท. ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 23.48 โดยมีผู้ถือหุ้นใหญ่รายอื่นคือ บริษัท เอ็ม โอ ซี โฮลดิ้ง
(ประเทศไทย) จำกัด และบริษัท
ไทยออยล์ ซึ่งถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 45.56 และร้อยละ 19.69 ตามลำดับ

ปัจจุบัน โรงงานของบริษัทไทยพาราไซลีน ได้ดำเนินการก่อสร้างโรงงานแล้วเสร็จ
และได้เริ่มดำเนินการผลิตเชิงพาณิชย์แล้วในวันที่ 7 กุมภาพันธ์ 2545
โดยมีกำลังการผลิตพาราไซลีน 290,000 ตันต่อปี

(1) การจัดหาวัตถุดิบ 

  วัตถุดิบหลักที่ใช้ในการผลิตพาราไซลีน ได้แก่ มิกซ์ไซลีน โดย บริษัท ไทยออยล์
  เป็นผู้จัดหาวัตถุดิบดังกล่าว ด้วยราคาอ้างอิงกับราคาผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีในตลาดโลก

(2) การจัดจำหน่าย

  บริษัทไทยพาราไซลีน
  ได้ทำสัญญาซื้อขายผลิตภัณฑ์โดยตรงกับลูกค้ากลุ่มโรงงานผลิตปิโตรเคมีขั้นต่อเนื่อง
  บางส่วน และทำการส่งออกในส่วนที่เหลือ ส่วนผลิตภัณฑ์พลอยได้ บริษัท ไทยพาราไซลีนขายให้แก่
  บริษัท
  ไทยออยล์ ทั้งหมด

(3) การบริหาร

  คณะกรรมการบริษัทไทยพาไซลีน ประกอบด้วยกรรมการทั้งหมด 10 คน ทั้งนี้ เป็นตัวแทนจาก
  ปตท. จำนวน 3 คน และ ปตท. ได้มอบหมายให้ผู้บริหารจาก ปตท.
  เข้าดำรงตำแหน่งผู้บริหารของบริษัทไทยพาราไซลีน

  (4) การเงิน

  ผลการดำเนินงานของบริษัทไทยพาราไซลีน ในช่วงปี 2545-2546 เป็นดังนี้

หน่วย : ล้านบาท

+--------------------------------------+---------------+---------------+
| งบรวม                                | ปี 2545        | ปี 2546        |
+======================================+===============+===============+
| รายได้รวม                             | 5,121         | 7,384         |
+--------------------------------------+---------------+---------------+
| ค่าใช้จ่ายรวม (รวมภาษี)                  | (6,062)       | (8,228)       |
+--------------------------------------+---------------+---------------+
| กำไร (ขาดทุน) จากอัตราแลกเปลี่ยน         | 40            | 250           |
+--------------------------------------+---------------+---------------+
| กำไร (ขาดทุน) สุทธิ *                   | (901)         | (594)         |
+--------------------------------------+---------------+---------------+
| อัตราการใช้กำลังการผลิต (ร้อยละ)          | 82            | 95            |
+--------------------------------------+---------------+---------------+
| สินทรัพย์รวม                            | 8,825         | 8,028         |
+--------------------------------------+---------------+---------------+
| หนี้สินรวม                              | 5,352         | 5,331         |
+--------------------------------------+---------------+---------------+
| ส่วนของผู้ถือหุ้น                          | 3,473         | 2,697         |
+--------------------------------------+---------------+---------------+

* ขาดทุนสุทธิก่อนหักเงินปันผลของหุ้นบุริมสิทธิ์

3.3.1.5 บริษัท ปุ๋ยแห่งชาติ จำกัด (มหาชน) 

บริษัทปุ๋ยแห่งชาติ เป็นบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย
ประกอบธุรกิจหลักในการผลิตและจำหน่ายปุ๋ยเคมี ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546 ปตท.
ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 20.44

โรงงานปุ๋ยเคมีของบริษัท ตั้งอยู่ในเขตนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด จังหวัดระยอง
ได้เริ่มดำเนินการผลิตเชิงพาณิชย์ตั้งแต่ปี 2541 ปัจจุบันมีกำลังการผลิตปุ๋ยเคมี/ปุ๋ยผสม 3,200
ตันต่อวัน กรดซัลฟูริก 1,400 ตันต่อวัน และกรดฟอสฟอริก 1,350 ตันต่อวัน

(1) การจัดหาวัตถุดิบ

  การจัดหาวัตถุดิบส่วนใหญ่ของบริษัทปุ๋ยแห่งชาติเป็นการนำเข้าจากต่างประเทศที่ราคาตลาด
  ซึ่งวัตถุดิบหลักประกอบด้วย ธาตุไนโตรเจน ธาตุฟอสฟอรัส และธาตุโปแตสเซียมคลอไรด์ ทั้งนี้
  การสั่งซื้อวัตถุดิบที่มีปริมาณความต้องการค่อนข้างมาก
  บริษัทปุ๋ยแห่งชาติจะติดต่อโดยตรงกับผู้ผลิตและตัวแทนผู้ผลิต

(2) การจัดจำหน่าย

  บริษัทปุ๋ยแห่งชาติจำหน่ายปุ๋ยเคมีผ่านตัวแทนจำหน่าย (Dealer) ที่มีอยู่ทุกจังหวัดทั่วประเทศ
  ซึ่งปัจจุบัน บริษัทปุ๋ยแห่งชาติได้แต่งตั้งตัวแทนจำหน่ายแล้วกว่า 232 ราย
  และยังทำการขายตรงให้แก่กลุ่มผู้มีกำลังซื้อสูง เช่น สหกรณ์การเกษตร
  องค์กรทางการเกษตรทั้งภาครัฐบาลและภาคเอกชน เป็นต้น นอกจากนี้
  บริษัทปุ๋ยแห่งชาติยังได้ส่งออกผลิตภัณฑ์ไปยังต่างประเทศ

(3) การบริหาร

  คณะกรรมการบริษัทปุ๋ยแห่งชาติ ประกอบด้วยกรรมการทั้งหมด 15 คน เป็นตัวแทนจาก ปตท.
  จำนวน 2 คน รวมประธานกรรมการ

(4) การปรับโครงสร้างหนี้และโครงสร้างทุน

  เมื่อวันที่ 30 ธันวาคม 2546 ศาลล้มละลายกลางได้มีคำสั่งให้ฟื้นฟูกิจการของบริษัท ปุ๋ยแห่งชาติ
  และแต่งตั้งบริษัท ซี เจ มอร์แกน จำกัด เป็นผู้ทำแผน ซึ่งศาลล้มละลายกลางได้มีคำสั่งเมื่อวันที่
  16 มกราคม 2547 รับแผนฟื้นฟูกิจการดังกล่าว โดยสรุป ดังนี้

1.  การลดทุน

(1) ลดทุนจดทะเบียนครั้งที่ 1 โดยตัดหุ้นจดทะเบียนที่ยังไม่ได้ออกจำหน่ายจำนวน 1,805.09
    ล้านบาท คงเหลือทุนจดทะเบียนจำนวน 13,139.47 ล้านบาท

(2) ลดทุนครั้งที่ 2 โดยการลดทุนจดทะเบียนชำระแล้วจำนวน 13,139.47 ล้านบาท
    ลงเหลือทุนจดทะเบียนจำนวน 64.86 ล้านบาท แบ่งเป็น 6,486,197 หุ้น
    มูลค่าที่ตราไว้หุ้นละ 10 บาท

2.  การเพิ่มทุน

(1) เพิ่มทุนชำระแล้วครั้งที่ 1 จำนวน 58.37 ล้านหุ้น
    เพื่อรองรับการแปลงหนี้เป็นทุนให้แก่เจ้าหนี้กลุ่มที่ 1 และกลุ่มที่ 2 จำนวน 583.75 ล้านบาท
    ด้วยอัตราการแปลงหนี้ 10 บาท ต่อ 1 หุ้น ทำให้ทุนจดทะเบียนเพิ่มขึ้นเป็น 648.62 ล้านบาท
    แบ่งเป็น 64.86 ล้านหุ้น

(2) เพิ่มทุนชำระแล้วครั้งที่ 2 จำนวน 158.80 ล้านหุ้น เพื่อเสนอขายให้ผู้ร่วมลงทุน (Private
    Placement) ได้แก่ China Xiyang Group and Thaipicon and Industry Co.,
    Ltd. Joint Venture

(3) หลังการเพิ่มทุนชำระแล้ว บริษัทฯ อาจจะเพิ่มทุนชำระแล้วสำหรับจำนวนหุ้นที่เหลือ
    เพื่อทุนจดทะเบียนของบริษัทฯ มีจำนวนทั้งสิ้น 3,000 ล้านบาท
    แบ่งออกเป็นหุ้นสามัญจำนวนไม่น้อยกว่า 300 ล้านหุ้น มูลค่าที่ตราไว้หุ้นละ 10 บาท

3.  การออกหุ้นกู้ (Debenture)

  ภายใน 90 วัน นับตั้งแต่วันที่ศาลมีคำสั่งเห็นชอบด้วยแผน บริษัทฯ จะเริ่มดำเนินการออกหุ้นกู้
  (Debenture) เพื่อรองรับการแปลงหนี้ของเจ้าหนี้ เป็นจำนวนหุ้นกู้จำนวน 200 ล้านบาท
  โดยออกหุ้นกู้จำนวน 200,000 หน่วย มูลค่าหน้าตั๋ว 1,000 บาทต่อหน่วย และมีอายุการไถ่ถอน
  3 ปี ไม่มีดอกเบี้ย

  หลังการฟื้นฟูกิจการดังกล่าว จะทำให้สัดส่วนการถือหุ้นของ ปตท. ลดลงจากร้อยละ 20.44
  เหลือ
  ร้อยละ 0.44

3.3.2 ธุรกิจการกลั่น 

ปตท.ได้ร่วมลงทุนในธุรกิจโรงกลั่นน้ำมันผ่านบริษัทในเครือรวมทั้งสิ้น 4 บริษัทได้แก่บริษัท ไทยออยล์
จำกัด
("โรงกลั่นไทยออยล์") บริษัท โรงกลั่นน้ำมันระยอง จำกัด ("โรงกลั่นระยอง") บริษัท สตาร์
ปิโตรเลียม รีไฟน์นิ่ง จำกัด
("โรงกลั่นสตาร์") และบริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน) ("โรงกลั่นบางจาก")

ปตท.ดำเนินธุรกิจขายน้ำมันดิบที่ ปตท.จัดหามาจากแหล่งน้ำมันในประเทศและต่างประเทศให้กับ 4
บริษัทข้างต้น
โดยน้ำมันดิบจากแหล่งในประเทศทั้งหมดจะขายให้กับโรงกลั่นไทยออยล์และโรงกลั่นบางจาก

นอกจากการขายน้ำมันดิบให้กับโรงกลั่นแล้ว ปตท.ยังรับซื้อผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปจากทั้ง 4
บริษัทเพื่อจำหน่ายต่อให้แก่ลูกค้าโดยกลุ่มธุรกิจน้ำมัน โดยทั่วไปแล้ว ปริมาณผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปที่
ปตท.รับซื้อจะอ้างอิงจากสัดส่วนการถือหุ้นของ ปตท.ในบริษัทนั้นๆ

ในช่วงระยะเวลาสามปีที่ผ่านมา โรงกลั่นน้ำมันของแต่ละบริษัทในเครือ ปตท.
มีกำลังการกลั่นและอัตราการใช้กำลังการกลั่นที่เกิดจากการนำน้ำมันดิบและวัตถุดิบเข้ากลั่น ดังนี้

หน่วย : พันบาร์เรลต่อวัน

[TABLE]

ที่มา : กรมทะเบียนการค้า กระทรวงพาณิชย์ ปัจจุบันปรับโครงสร้างเป็นกรมธุรกิจพลังงาน
กระทรวงพลังงาน

^(/1) ในปี 2544 โรงกลั่นระยองหยุดซ่อมบำรุงหน่วยกลั่นตามกำหนดเวลา
ในเดือนกุมภาพันธ์ถึงเดือนมีนาคม เป็นเวลา 27 วันต่อเนื่อง

^(/2) ในปี 2546 โรงกลั่นสตาร์หยุดซ่อมบำรุงหน่วยกลั่นตามกำหนดเวลา ในเดือนพฤศจิกายน
เป็นเวลา 25 วันต่อเนื่อง

^(/3) ในปี 2546 โรงกลั่นบางจากหยุดซ่อมบำรุงหน่วยกลั่นตามกำหนดเวลา ในเดือนกุมภาพันธ์
เป็นเวลา 25 วันต่อเนื่อง

โดยทั้ง 4 โรงกลั่นมีการผลิตผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปออกมาดังนี้

หน่วย : ล้านบาร์เรล

  ----------------------------- -------------- ------------- -------------
  ผลิตภัณฑ์                        ปี 2544         ปี 2545        ปี 2546

  ก๊าซปิโตรเลียมเหลว ^(/1)         12             11            11

  น้ำมันเบนซิน                     37             35            36

  น้ำมันเชื้อเพลิงอากาศยาน/น้ำมันก๊าด   22             26            24

  น้ำมันดีเซล                      77             80            83

  น้ำมันเตา                       33             30            31

  ยางมะตอย                      3              3             2

  อื่นๆ                           17             22            22

  รวม                           201            208           209
  ----------------------------- -------------- ------------- -------------

ที่มา : กรมทะเบียนการค้า กระทรวงพาณิชย์ ปัจจุบันปรับโครงสร้างเป็นกรมธุรกิจพลังงาน
กระทรวงพลังงาน

^(/1) LPG 1 ตัน เท่ากับ 11.64 บาร์เรล ( หรือ 1 บาร์เรล เท่ากับ 0.0859 ตัน)

ผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปที่ผลิตได้จากแต่ละโรงกลั่นได้มีการจัดจำหน่ายทั้งในประเทศและส่งออกไปจำหน่ายยังตลาดต่างประเทศ
ดังนี้

หน่วย : พันบาร์เรลต่อวัน

[TABLE]

ที่มา : ปตท.

^(/1) โรงกลั่นบางจากมีการจัดหา/แลกเปลี่ยนผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปจากโรงกลั่นอื่นในประเทศ
ในส่วนที่ผลิตได้ไม่เพียงพอมาจำหน่ายใน ตลาดของตนเอง

3.3.2.1 บริษัท ไทยออยล์ จำกัด

โรงกลั่นไทยออยล์ดำเนินธุรกิจการกลั่นน้ำมันเพื่อจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปแก่ลูกค้าในประเทศเป็น
หลัก ส่วนที่เหลือจะทำการส่งออก นอกจากนี้
โรงกลั่นไทยออยล์ยังได้ขยายการลงทุนในธุรกิจปิโตรเคมี ธุรกิจไฟฟ้า
และธุรกิจขนส่งน้ำมันสำเร็จรูปเพื่อเพิ่มรายได้ ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546
ปตท.ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 49.99 ส่วนที่เหลือถือโดยสถาบันการเงินผู้ให้กู้ และบริษัท ทุนลดาวัลย์
จำกัด (ในเครือสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์) ในสัดส่วนร้อยละ 49.99 และร้อยละ
0.02 ตามลำดับ

โรงกลั่นไทยออยล์ตั้งอยู่ที่อำเภอศรีราชา จังหวัดชลบุรี
เริ่มดำเนินการผลิตเชิงพาณิชย์ตั้งแต่เดือนกันยายน 2507 ปัจจุบันมีกำลังการกลั่น 220,000
บาร์เรลต่อวัน คิดเป็นร้อยละ 22.0 ของกำลังการกลั่นทั้งหมดของประเทศ โรงกลั่น
ไทยออยล์จัดว่าเป็นโรงกลั่นหลักซึ่ง
ปตท.จะใช้เป็นฐานการผลิตเชิงพาณิชย์เพื่อสนับสนุนการตลาดของธุรกิจน้ำมันของ ปตท.

(1) การผลิต

  โรงกลั่นไทยออยล์จัดเป็นโรงกลั่นที่มีศักยภาพทางด้านการผลิตสูง
  มีความคล่องตัวในการปรับเปลี่ยนกระบวนการผลิตและการเลือกใช้น้ำมันดิบ
  สามารถผลิตผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปที่มีมูลค่าในเชิงพาณิชย์สูง
  โดยมีกระบวนการผลิตที่หลากหลายคือมีหน่วย Hydrocracking (HCU), Thermal Cracking
  (TCU) และ Fluid Catalytic Cracking (FCC)
  ที่สามารถกลั่นน้ำมันเตาให้เป็นน้ำมันดีเซลและน้ำมันเบนซินได้เพิ่มขึ้น การผลิตของโรงกลั่น
  ไทยออยล์จะใช้น้ำมันดิบที่จัดหาจากทั้งภายนอกและภายในประเทศ
  โดยแหล่งภายนอกประเทศจะเป็นการนำเข้าทั้งจากแหล่งตะวันออกกลางและตะวันออกไกล
  สำหรับแหล่งภายในประเทศจัดหาจากแหล่งสิริกิติ์ จังหวัดกำแพงเพชร โดยการขนส่งทางรถไฟ

  ในการจัดหาน้ำมันดิบ ปตท.จะเป็นผู้จัดหาให้แก่โรงกลั่นไทยออยล์
  ตามสัญญาจัดหาน้ำมันดิบและรับซื้อผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูป ในสัดส่วนร้อยละ 49.99
  ของกำลังการกลั่น และในบางกรณี โรงกลั่นไทยออยล์จะรับกลั่นน้ำมันดิบที่ ปตท.เป็นเจ้าของ
  ซึ่งมีการคิดค่าธรรมเนียมการกลั่นตามอัตราที่อ้างอิงกับราคาตลาด

  ผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปที่ได้จากกระบวนการผลิตประกอบด้วยก๊าซปิโตรเลียมเหลวร้อยละ 5.1
  มิกซ์ไซลีนร้อยละ 3.6 น้ำมันเบนซินร้อยละ 22.3 น้ำมันอากาศยาน/น้ำมันก๊าดร้อยละ 15.6
  น้ำมันดีเซลร้อยละ 42.8
  น้ำมันเตาร้อยละ 10.1 และอื่นๆร้อยละ 0.5

(2) การจัดจำหน่าย

  โรงกลั่นไทยออยล์มีสัญญาจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์กับบริษัทคู่ค้าต่างๆโดย

-   จัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปให้แก่
    ปตท.ตามสัญญาจัดหาน้ำมันดิบและรับซื้อผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูป (Product Offtake and
    Crude Oil Supply Agreement) ในสัดส่วนร้อยละ 49.99 ของกำลังการกลั่น ทั้งนี้
    ปตท.ยังสามารถรับซื้อผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปส่วนที่เกินจากร้อยละ 49.99 ได้ในราคาตลาด

-   จัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปให้แก่บริษัท เชลล์แห่งประเทศไทย จำกัด
    สัญญาซื้อขายน้ำมันสำเร็จรูป (Sales and Purchase Agreement) ฉบับใหม่ นับจากวันที่
    1 มกราคม 2547 เพื่อทดแทนสัญญาฉบับเดิมที่ครบกำหนดในปลายปี 2546

-   จัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปให้แก่บริษัท น้ำมันคาลเท็กซ์ (ไทย) จำกัด
    ตามสัญญารับซื้อผลิตภัณฑ์ (Sales and Purchase Agreement) ในปริมาณ 1,965
    ล้านลิตร ในช่วงระยะเวลา 4 ปี นับจากวันที่ 1 เมษายน 2544

-   จัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์มิกซ์ไซลีนให้แก่บริษัท ไทยพาราไซลีน จำกัด ตามสัญญาจัดหามิกซ์ไซลีน
    เพื่อใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตพาราไซลีน ในปริมาณที่บริษัท ไทยพาราไซลีน กำหนด
    ซึ่งจะต้องไม่น้อยกว่า
    ปีละ 250,000 ตัน แต่ไม่เกินปีละ 300,000 ตัน

  ในปี 2546 โรงกลั่นไทยออยล์มีการจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ในประเทศประมาณร้อยละ 89
  และส่งออก (รวมส่งออกผ่าน ปตท.) ประมาณร้อยละ 11 ของปริมาณการจำหน่ายทั้งหมด

(3) การบริหาร

  คณะกรรมการบริษัท ไทยออยล์ จำกัด ประกอบด้วยกรรมการทั้งหมด 12 คน เป็นตัวแทนจาก
  ปตท. 6 คน (รวมประธานคณะกรรมการบริษัท ซึ่ง ปตท.เป็นผู้มีอำนาจแต่งตั้ง)
  และจากสถาบันการเงินผู้ให้กู้ 6 คน

(4) การเงิน

  ผลการดำเนินงานของบริษัท ไทยออยล์ จำกัด ในช่วงปี 2544 - 2546 เป็นดังนี้

  หน่วย : ล้านบาท

  ---------------------------- -------------- -------------- ----------------
  งบรวม                        ปี 2544         ปี 2545         ปี 2546
                                                             (ยังไม่ได้

                                                             ตรวจสอบ)

  รายได้รวม                     78,979         103,791        146,551

  ค่าใช้จ่ายรวม (รวมภาษี)          (83,738)       (103,892)      (144,630)^(/1)
                                              ^(/1)          

  กำไร (ขาดทุน)                 834            (397)          -
  จากการด้อยค่าของสินทรัพย์                                       

  กำไร (ขาดทุน) จากอัตราแลกเปลี่ยน (814)          1,005          3,618

  รายการพิเศษ                   5,099          -              1,211

  กำไร (ขาดทุน) สุทธิ             359            507            6,750

                                                             

  สินทรัพย์รวม                    102,089        100,969        101,931

  หนี้สินรวม                      74,011         72,303         65,654

  ส่วนของผู้ถือหุ้น                  28,078         28,666         36,277
  ---------------------------- -------------- -------------- ----------------

ที่มา : บริษัท ไทยออยล์ จำกัด

/1 ปี 2545 รวมรายการเครดิตภาษีจำนวน 56 ล้านบาท และปี 2546
รวมรายการเครดิตภาษีจำนวน 442 ล้านบาท

(5) วงเงินหมุนเวียนสำหรับการจัดหาน้ำมันดิบ

  จากการปรับโครงสร้างหนี้เมื่อเดือนเมษายน 2543 ปตท.
  ได้ให้วงเงินเครดิตสำหรับการซื้อน้ำมันดิบและวัตถุดิบอื่นๆ แก่โรงกลั่นไทยออยล์
  จำนวนเงินไม่เกิน 100 ล้านเหรียญสหรัฐฯ ซึ่งสัญญาได้สิ้นสุดลงเมื่อวันที่ 20 เมษายน 2546
  ที่ผ่านมา การดำเนินการไทยออยล์มีผลประกอบการที่ดีขี้นตามลำดับ
  กอปรกับอัตราดอกเบี้ยได้ลดต่ำลงอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้ต้นทุนค่าดอกเบี้ยของบริษัทฯ
  ลดต่ำลงจากประมาณการมาก บริษัทฯ จึงมีเงินสดคงเหลือจากการดำเนินงาน
  ทำให้สามารถจัดหาน้ำมันดิบป้อนโรงกลั่นได้มากขึ้น ซึ่งในปัจจุบัน ปตท.และผู้ค้าน้ำมันดิบรายอื่นๆ
  ยังให้วงเงินในการจัดหาน้ำมันดิบแก่ไทยออยล์โดยไม่ต้องเปิด L/C (Letter of Credit)
  กว่า 500 ล้านเหรียญสหรัฐฯ
  นอกจากนี้ไทยออยล์ยังได้รับวงเงินหมุนเวียนจากสถาบันการเงินในประเทศเพื่อใช้สนับสนุนการดำเนินการกลั่นน้ำมัน
  เป็นจำนวนรวม 60 ล้านเหรียญสหรัฐฯ
  ปัจจัยเหล่านี้ล้วนสนับสนุนให้ไทยออยล์สามารถเพิ่มระดับการกลั่นน้ำมันได้เต็มที่
  โดยใช้เงินทุนหมุนเวียนของตนเอง ทำให้เกิดประโยชน์ทางเศรษฐศาสตร์สูงสุด
  (Optimization)

  ไทยออยล์ยังให้ความร่วมมือกับโรงกลั่นในประเทศบางโรงในการซื้อ Long Residue
  มากลั่นต่อเพื่อเพิ่ม
  มูลค่าผลิตภัณฑ์ ซึ่งช่วยเพิ่มค่าการกลั่นให้แก่บริษัทฯ อีกทางหนึ่งด้วย

  นอกจากนี้ ไทยออยล์ยังได้ขยายกำลังการผลิตของหน่วยกลั่นมิกซ์ไซลีนในปลายปี 2546
  เพื่อเพิ่มผลผลิตสำหรับป้อนโรงงานพาราไซลีน และส่งออกอันจะช่วยเพิ่มค่าการกลั่นให้แก่บริษัทฯ
  มากขึ้นในปี 2547

(6) การขยายตลาดน้ำมันในประเทศ

  เนื่องจากเศรษฐกิจที่ขยายตัวอย่างต่อเนื่องและความต้องการน้ำมันในประเทศในปี 2546
  เพิ่มสูงขึ้นร้อยละ 5 ทำให้ไทยออยล์สามารถเพิ่มระดับการกลั่นจาก 208 พันบาร์เรลต่อวันในปี
  2545 เป็น 228 พันบาร์เรลต่อวันในปี 2546 นี้ โดยสามารถขยายตลาดในประเทศได้
  ทำให้ยอดขายในประเทศในปี 2546 เพิ่มขึ้นร้อยละ 18.0 จาก 170 พันบาร์เรลต่อวันในปี
  2545 เป็น 200 พันบาร์เรลต่อวันในปี 2546

(7) การเพิ่มผลกำไรของโรงกลั่น

  ในปี 2546 นี้
  ไทยออยล์ยังคงดำเนินกิจกรรมในการเพิ่มประสิทธิภาพการกลั่นและลดต้นทุนในการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง
  ตามรายละเอียด ดังนี้ 1)
  การวางแผนการกลั่นและการจัดหาน้ำมันดิบของคณะกรรมการวางแผนการผลิต
  รวมทั้งการจ้างเรือขนน้ำมันดิบร่วมกับโรงกลั่นอื่นๆ ในประเทศ 2)
  การเพิ่มปริมาณการกลั่นโดยนำ Long Residue
  จากโรงกลั่นในประเทศมากลั่นต่อและขายเป็นน้ำมันเตา 3) การให้บริการทุ่นรับน้ำมันดิบ SBM
  (Single Buoy Mooring) แก่โรงกลั่นใกล้เคียง 4)
  การรับซื้อไฮโดรเจนส่วนเกินจากโรงกลั่นใกล้เคียง ซึ่งจะช่วยประหยัดต้นทุนได้อีกส่วนหนึ่ง และ
  5) การดำเนินกิจกรรมเกี่ยวกับการปรับปรุงและเพิ่มประสิทธิภาพของกระบวนการกลั่น
  Hydrocarbon Management Review (HMR) อย่างต่อเนื่อง
  โดยเพิ่มขอบข่ายของกิจกรรมภายหลังที่ได้ทำการศึกษาร่วมกับผู้ชำนาญการเฉพาะด้านที่มีประสบการณ์ในเรื่องนี้

3.3.2.2 บริษัท โรงกลั่นน้ำมันระยอง จำกัด

โรงกลั่นระยองดำเนินธุรกิจการกลั่นน้ำมันเพื่อจำหน่ายในประเทศและส่งออก ณ 31 ธันวาคม 2546
ปตท.ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 36 ส่วนที่เหลืออีกร้อยละ 64 ถือโดยบริษัท เชลล์ อินเตอร์เนชั่นแนล
โฮลดิ้งส์ ลิมิเต็ด ซึ่งเป็นบริษัทในเครือของเชลล์

โรงกลั่นระยองตั้งอยู่ในเขตนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด จังหวัดระยอง
เริ่มดำเนินการผลิตเชิงพาณิชย์ตั้งแต่เดือนตุลาคม 2539 ปัจจุบันมีกำลังการกลั่น 145,000
บาร์เรลต่อวัน คิดเป็นร้อยละ 14.5 ของกำลังการกลั่นทั้งหมดของประเทศ

(1) การผลิต

  โรงกลั่นระยองจัดเป็นโรงกลั่นที่มีศักยภาพสูงในการผลิต
  มีความคล่องตัวในการเลือกใช้น้ำมันดิบและสามารถผลิตผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปที่มีมูลค่าในเชิงพาณิชย์สูง
  โดยมีกระบวนการผลิตที่มีหน่วย Hydrocracking (HCU) และ Thermal Cracking (TCU)
  ที่สามารถกลั่นน้ำมันเตาให้เป็นน้ำมันดีเซลได้เพิ่มขึ้น
  การผลิตของโรงกลั่นระยองจะใช้น้ำมันดิบที่จัดหาจากภายนอกประเทศ โดยจัดหาผ่าน
  ปตท.และบริษัทในกลุ่มของเชลล์ ด้วยราคา
  แข่งขัน

  ผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปที่ได้จากกระบวนการผลิตประกอบด้วยก๊าซปิโตรเลียมเหลวร้อยละ 6.3
  โพรไพลีนร้อยละ 1.4 แนฟธาร้อยละ 5.0 น้ำมันเบนซินร้อยละ 15.3
  น้ำมันอากาศยาน/น้ำมันก๊าดร้อยละ 8.2 น้ำมันดีเซลร้อยละ 38.4 น้ำมันเตาร้อยละ 17.6
  และอื่นๆร้อยละ 7.8

(2) การจัดจำหน่าย

  โรงกลั่นระยองดำเนินการจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปตามสัญญารับซื้อผลิตภัณฑ์ (Product
  Offtake Agreement)
  โดยผู้ถือหุ้นมีภาระผูกพันที่จะต้องรับซื้อผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปจากโรงกลั่นระยองไม่น้อยกว่า
  ร้อยละ 70 ของผลิตภัณฑ์ที่ผลิตได้ ตามสัดส่วนการถือหุ้น ตามราคาตลาดในประเทศ

  นอกจากการจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปดังกล่าวข้างต้นแล้ว โรงกลั่นระยองยังมีการจำหน่าย
  ผลิตภัณฑ์ ได้แก่ โพรไพลีน แนฟธาชนิดเบา และรีฟอร์เมท
  นำไปใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตอุตสาหกรรมปิโตรเคมี

  ในปี 2546 โรงกลั่นระยองมีการจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ในประเทศประมาณร้อยละ 90
  และส่งออกประมาณร้อยละ10 ของปริมาณการจำหน่ายทั้งหมด

  นอกจากการจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันแล้ว
  โรงกลั่นระยองยังมีรายได้จากการจำหน่ายไฟฟ้าและไอน้ำในส่วนที่เหลือใช้ในโรงกลั่นให้แก่บริษัทที่ดำเนินงานอยู่ใกล้กัน

(3) การบริหาร

  คณะกรรมการบริษัท โรงกลั่นน้ำมันระยอง จำกัด ประกอบด้วยกรรมการทั้งหมด 8 คน
  เป็นตัวแทนจาก ปตท. 3 คน และจากบริษัทในเครือของเชลล์ 5 คน

(4) การเงิน

  ผลการดำเนินงานของบริษัท โรงกลั่นน้ำมันระยอง จำกัด ในช่วงปี 2544 - 2546 เป็นดังนี้

หน่วย : ล้านบาท

  --------------------------- -------------- --------------- -----------------
  งบเดี่ยว                      ปี 2544         ปี 2545          ปี 2546
                                                             (ยังไม่ได้ตรวจสอบ)

  รายได้รวม                    82,372         87,454          88,866

  ค่าใช้จ่ายรวม (รวมภาษี)         (85,905)       (87,184)        (87,847)

  กำไร (ขาดทุน)                (1,395)        1,449           4,699
  จากอัตราแลกเปลี่ยน                                            

  กำไร (ขาดทุน) สุทธิ            (4,927)        1,719           5,718

                                                             

  สินทรัพย์รวม                   55,787         55,754          55,224

  หนี้สินรวม                     65,459         60,766          54,519

  ส่วนของผู้ถือหุ้น                 (9,672)        (5,012)         705
  --------------------------- -------------- --------------- -----------------

ที่มา : บริษัท โรงกลั่นน้ำมันระยอง จำกัด

(5) การปรับโครงสร้างหนี้

  โรงกลั่นระยองได้ทำการปรับโครงสร้างหนี้ไปแล้วครั้งหนึ่งเมื่อปี 2540
  ซึ่งหลักการของการปรับโครงสร้างหนี้ครั้งนั้น เน้นที่การเลื่อนระยะเวลาชำระคืนต้นเงินกู้เป็นหลัก
  หลังจากปรับโครงสร้างหนี้ครั้งแรกไปแล้ว
  ภาวะธุรกิจการกลั่นทั้งในประเทศและภูมิภาคยังอยู่ในสถานการณ์ที่ไม่ดีนัก
  ค่าการกลั่นยังอยู่ในระดับต่ำ
  ทำให้โรงกลั่นระยองไม่สามารถชำระคืนต้นเงินกู้ได้ตั้งแต่เดือนมีนาคม 2545 เป็นต้นมา
  คงชำระแต่ในส่วนดอกเบี้ยเงินกู้และได้มีการเจรจาปรับโครงสร้างหนี้ใหม่อีกครั้ง
  แต่ก็ไม่สามารถตกลงเงื่อนไขให้เป็นที่พอใจของทั้งสองฝ่ายได้ เมื่อวันที่ 21 พฤษภาคม 2546
  เจ้าหนี้จึงได้ส่งหนังสือเร่งรัดให้บริษัทฯ ชำระคืนหนี้ทั้งหมดจำนวน 1,335 ล้านเหรียญสหรัฐฯ
  และคิดดอกเบี้ยในอัตราผิดนัดชำระหนี้ทั้งจำนวน

  จากประมาณการกระแสเงินสด โรงกลั่นระยองยังคงสามารถชำระดอกเบี้ยผิดนัดต่อไปได้
  แต่จากการที่ในปีที่ผ่านมา ค่าการกลั่นได้ปรับตัวสูงขึ้น ปตท.
  จึงได้พิจารณาหาแนวทางปรับโครงสร้างหนี้เพื่อเสนอต่อสถาบันการเงินอีกครั้งหนึ่ง
  ซึ่งคาดว่าจะได้ข้อสรุปในอนาคตอันใกล้
  โดยจะมุ่งแก้ไขปัญหาของบริษัทในระยะยาวและเพื่อให้เป็นประโยชน์ร่วมกันต่อทั้งผู้ถือหุ้นโรงกลั่นระยองและเจ้าหนี้สถาบันการเงิน

  (6) การเพิ่มผลกำไรของโรงกลั่น

  ในปี 2546 โรงกลั่นระยองร่วมกับโรงกลั่นสตาร์
  ดำเนินกิจกรรมเกี่ยวกับการปรับปรุงและเพิ่มประสิทธิภาพของกระบวนการกลั่นหรือ
  Hydrocarbon Management Improvement Program (HMIP)
  โดยได้ทำการศึกษาร่วมกับผู้เชี่ยวชาญที่มีประสบการณ์สูงทางด้านโรงกลั่น
  ซึ่งคาดว่าจะทำให้โรงกลั่นระยองมีผลกำไรเพิ่มขึ้นไม่ต่ำกว่าปีละ 5 ล้านเหรียญสหรัฐฯ

3.3.2.3 บริษัท สตาร์ ปิโตรเลียม รีไฟน์นิ่ง จำกัด

โรงกลั่นสตาร์ดำเนินธุรกิจการกลั่นน้ำมันเพื่อจำหน่ายในประเทศและส่งออก ณ 31 ธันวาคม 2546
ปตท.ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 36 ส่วนที่เหลืออีกร้อยละ 64 ถือโดยบริษัท คาลเท็กซ์ เทรดดิ้ง แอนด์
ทรานสปอร์ต คอร์ปอเรชั่น ซึ่งเป็นบริษัทในเครือของเชฟรอน-เท็กซาโก

โรงกลั่นสตาร์ตั้งอยู่ในเขตนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด จังหวัดระยอง
เริ่มดำเนินการผลิตเชิงพาณิชย์ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2539 ปัจจุบันมีกำลังการกลั่น 150,000
บาร์เรลต่อวัน คิดเป็นร้อยละ 15.0 ของกำลังการกลั่นทั้งหมดของประเทศ

(1) การผลิต

  โรงกลั่นสตาร์จัดเป็นโรงกลั่นที่มีศักยภาพสูงในการผลิต
  มีความคล่องตัวในการเลือกใช้น้ำมันดิบและสามารถผลิตผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปที่มีมูลค่าในเชิงพาณิชย์สูง
  โดยมีกระบวนการผลิตที่มีหน่วย Residue Fluid Catalytic Cracking (RFCCU)
  ที่สามารถกลั่นน้ำมันเตาให้เป็นน้ำมันเบนซินได้เพิ่มขึ้น
  การผลิตของโรงกลั่นสตาร์จะใช้น้ำมันดิบที่จัดหาจากภายนอกประเทศ โดย ปตท.และบริษัท
  เชฟรอน สหรัฐอเมริกา (Chevron USA) ซึ่งเป็นบริษัทในเครือของเชฟรอน-เท็กซาโก
  เป็นผู้จัดหาน้ำมันดิบให้ตามสัญญาจัดหาน้ำมันดิบ (Feedstock Supply Agreement)
  โดยแบ่งปริมาณการจัดหาตามสัดส่วนการถือหุ้น
  ซึ่งสัญญาจัดหาน้ำมันดิบจะไม่สามารถยกเลิกได้ตราบเท่าที่เงินกู้หลังการปรับโครงสร้างหนี้
  ยังไม่ได้รับการชำระคืนครบถ้วน

  ผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปที่ได้จากกระบวนการผลิตประกอบด้วยก๊าซปิโตรเลียมเหลวร้อยละ 6.4
  โพรไพลีนร้อยละ 1.4 แนฟธาร้อยละ 5.0 น้ำมันเบนซินร้อยละ 15.0
  น้ำมันอากาศยาน/น้ำมันก๊าดร้อยละ 8.4 น้ำมันดีเซลร้อยละ 38.7 น้ำมันเตาร้อยละ 17.3
  และอื่นๆร้อยละ 7.8

(2) การจัดจำหน่าย

  โรงกลั่นสตาร์ดำเนินการจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปตามสัญญารับซื้อผลิตภัณฑ์ (Purchase
  and Sale Agreement)
  โดยผู้ถือหุ้นมีภาระผูกพันที่จะต้องรับซื้อผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปจากโรงกลั่นสตาร์เฉลี่ยไม่น้อยกว่า
  88,200 บาร์เรลต่อวัน ตามสัดส่วนการถือหุ้น ตามราคาตลาดในประเทศ

  นอกจากการจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปดังกล่าวข้างต้นแล้ว โรงกลั่นสตาร์ยังมีการจำหน่าย
  ผลิตภัณฑ์ที่นำไปใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมี ได้แก่ โพรไพลีน แนฟธาชนิดเบา
  และรีฟอร์เมท

  ในปี 2546 โรงกลั่นสตาร์มีการจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ในประเทศประมาณร้อยละ 82
  และส่งออกประมาณร้อยละ 18 ของปริมาณการจำหน่ายทั้งหมด

  นอกจากการจำหน่ายผลิตภัณฑ์น้ำมันแล้ว
  โรงกลั่นสตาร์ยังมีรายได้จากการจำหน่ายไฟฟ้าและไอน้ำในส่วนที่เหลือใช้ในโรงกลั่นให้แก่บริษัทที่ดำเนินงานอยู่ใกล้กัน

(3) การบริหาร

  คณะกรรมการบริษัท สตาร์ ปิโตรเลียม รีไฟน์นิ่ง จำกัด ประกอบด้วยกรรมการทั้งหมด 8 คน
  เป็น
  ตัวแทนจาก ปตท. 3 คน และจากบริษัทในเครือของเชฟรอน-เท็กซาโก 5 คน

 (4) การเงิน

  ผลการดำเนินงานของบริษัท สตาร์ ปิโตรเลียม รีไฟน์นิ่ง จำกัด ในช่วงปี 2544 - 2546
  เป็นดังนี้

หน่วย : ล้านบาท

+---------------------------+-------------+--------------+------------+
| งบเดี่ยว                    | ปี 2544      | ปี 2545       | ปี 2546     |
|                           |             |              |            |
|                           |             |              | (ยังไม      |
|                           |             |              | ่ได้ตรวจสอบ) |
+---------------------------+-------------+--------------+------------+
| รายได้รวม                  | 80,458      | 85,337       | 91,529     |
+---------------------------+-------------+--------------+------------+
| ค่าใช้จ่ายรวม (รวมภาษี)       | (83,098)    | (84,811)     | (90,320)   |
+---------------------------+-------------+--------------+------------+
| กำไร (ขาดทุน)              | (860)       | 861          | 2,547      |
| จากอัตราแลกเปลี่ยน           |             |              |            |
+---------------------------+-------------+--------------+------------+
| กำไร (ขาดทุน) สุทธิ          | (3,499)     | 1,386        | 3,756      |
+---------------------------+-------------+--------------+------------+
|                           |             |              |            |
+---------------------------+-------------+--------------+------------+
| สินทรัพย์รวม                 | 45,071      | 46,488       | 43,684     |
+---------------------------+-------------+--------------+------------+
| หนี้สินรวม                   | 38,899      | 37,840       | 31,281     |
+---------------------------+-------------+--------------+------------+
| ส่วนของผู้ถือหุ้น               | 6,172       | 8,648        | 12,403     |
+---------------------------+-------------+--------------+------------+

ที่มา : บริษัท สตาร์ ปิโตรเลียม รีไฟน์นิ่ง จำกัด

  ผลจากการปรับโครงสร้างหนี้เมื่อปี 2545
  โดยการปรับแผนการชำระคืนเงินต้นตามผลประกอบการของบริษัทและขยายระยะเวลาการชำระคืนเงินต้นไปสิ้นสุดปี
  2552 ทำให้โรงกลั่นสตาร์ไม่มีปัญหาการชำระคืนเงินกู้และปัญหาสภาพคล่อง

(5) การเพิ่มผลกำไรของโรงกลั่น

  ในปี 2546 โรงกลั่นสตาร์ร่วมกับโรงกลั่นระยอง
  ดำเนินกิจกรรมเกี่ยวกับการปรับปรุงและเพิ่มประสิทธิภาพของกระบวนการกลั่นหรือ
  Hydrocarbon Management Improvement Program (HMIP)
  โดยได้ทำการศึกษาร่วมกับผู้เชี่ยวชาญที่มีประสบการณ์สูงทางด้านโรงกลั่น
  ซึ่งคาดว่าจะทำให้โรงกลั่นสตาร์มีผลกำไรเพิ่มขึ้นไม่ต่ำกว่าปีละ 5 ล้านเหรียญสหรัฐฯ

(6) การซ่อมบำรุงโรงกลั่นตามกำหนดเวลา

  ในเดือนพฤศจิกายน 2546 โรงกลั่นสตาร์ได้มีการหยุดซ่อมบำรุงตามกำหนด เป็นระยะเวลา 25
  วัน ซึ่งนอกจากการซ่อมแซมเปลี่ยนอุปกรณ์ที่สึกหรอแล้ว ยังได้มีการปรับปรุงประสิทธิภาพของหน่วย
  RFCCU ให้เพิ่มสูงขึ้นด้วย
  ผลที่คาดว่าจะได้รับจากการซ่อมบำรุงครั้งนี้คือหน่วยกลั่นมีประสิทธิภาพการทำงานสูงขึ้น
  ยืดกำหนดเวลาซ่อมบำรุงครั้งต่อไปให้ยาวนานขึ้นและหน่วยกลั่นสามารถเดินเครื่องได้สม่ำเสมอมากขึ้น
  อันจะช่วยลดการสูญเสียโอกาสการทำกำไร (Lost Profit Opportunity) ลง

3.3.2.4 บริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน)

โรงกลั่นบางจากเป็นบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย
ประกอบธุรกิจหลักในการกลั่นน้ำมันและจัดจำหน่ายน้ำมันสำเร็จรูป รวมทั้งสินค้าอุปโภคบริโภค ณ 31
ธันวาคม 2546 ปตท.ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 20.01 โดยมีผู้ถือหุ้นใหญ่คือกระทรวงการคลัง
ถือหุ้นในสัดส่วนร้อยละ 47.87 ส่วนที่เหลือเป็นประชาชนรายย่อยในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย
ถือหุ้นรวมกันในสัดส่วนร้อยละ 32.12

โรงกลั่นบางจากตั้งอยู่ในเขตกรุงเทพมหานคร เริ่มดำเนินการผลิตเชิงพาณิชย์ในนามบริษัท
บางจากปิโตรเลียม จำกัด ตั้งแต่เดือนเมษายน 2528 ปัจจุบันมีกำลังการกลั่น 120,000
บาร์เรลต่อวัน คิดเป็นร้อยละ 12.0 ของกำลังการกลั่นทั้งหมดของประเทศ

(1) การผลิต

  โรงกลั่นบางจาก แม้ว่าจะเป็นโรงกลั่นที่มีกระบวนการผลิตแบบ Hydroskimming
  ซึ่งมีสัดส่วนผลิตภัณฑ์ที่ผลิตได้เป็นน้ำมันเตาค่อนข้างสูง
  แต่โรงกลั่นบางจากก็ได้มีการพัฒนาหน่วยกลั่นมาโดยตลอด
  อีกทั้งยังหาทางเพิ่มผลกำไรโดยการร่วมมือกับโรงกลั่นอื่นในการสร้างมูลค่าเพิ่มและลดค่าใช้จ่ายเช่นการส่งน้ำมันเตาไปกลั่นที่โรงกลั่นอื่นและการร่วมขนส่งน้ำมันดิบ
  นอกจากนี้
  โรงกลั่นบางจากได้มุ่งเน้นในเรื่องของระบบความปลอดภัยและระบบป้องกันมลภาวะต่อสิ่งแวดล้อมเป็นอย่างมาก
  เนื่องจากเป็นโรงกลั่นที่ตั้งอยู่ในเขตกรุงเทพมหานคร การผลิตของ
  โรงกลั่นบางจากจะใช้น้ำมันดิบที่จัดหาจากทั้งภายในและภายนอกประเทศเช่นเดียวกับโรงกลั่นไทยออยล์

  ผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปที่ได้จากกระบวนการผลิตประกอบด้วยก๊าซปิโตรเลียมเหลวร้อยละ 3.1
  รีฟอร์เมทร้อยละ 5.0 น้ำมันเบนซินร้อยละ 10.4 น้ำมันอากาศยาน/น้ำมันก๊าดร้อยละ 11.5
  น้ำมันดีเซลร้อยละ 33.4
  น้ำมันเตาร้อยละ 18.2 Long Residue ร้อยละ 15.1 และอื่นๆ ร้อยละ 3.3

(2) การจัดจำหน่าย

  ปตท.มีสัญญาซื้อขายน้ำมันสำเร็จรูปกับโรงกลั่นบางจาก โดยสัญญาดังกล่าวมีอายุ 15 ปี
  มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 1 มีนาคม 2531 และได้สิ้นสุดลงเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2546 ที่ผ่านมา
  อย่างไรก็ตาม ปตท.ยังมีการซื้อผลิตภัณฑ์น้ำมันจากบางจากอยู่ แต่จำนวนไม่มากนัก
  เนื่องจากโรงกลั่นบางจากมีช่องทางการจำหน่ายผลิตภัณฑ์
  น้ำมันสำเร็จรูปของตนเอง ดังนี้

  1) การจำหน่ายผ่านสถานีบริการและการจำหน่ายโดยตรงให้ผู้ใช้

-   การจำหน่ายผ่านสถานีบริการ

-   การจำหน่ายให้ผู้ใช้โดยตรง

-   การจำหน่ายให้กิจการอุตสาหกรรม

  2) การจำหน่ายให้แก่ ปตท. : เป็นการจำหน่ายในรูปขายส่ง ซึ่ง
  ปตท.จะนำไปจำหน่ายต่อผ่านระบบเครือข่ายของ ปตท.อีกทอดหนึ่ง

  3) การจำหน่ายให้ผู้ค้าน้ำมันรายอื่น :
  เป็นการจำหน่ายให้กับบริษัทผู้ค้าน้ำมันขนาดใหญ่และปานกลางที่มีคลังน้ำมันเป็นของตนเอง
  เพื่อนำไปจำหน่ายต่อแก่ผู้บริโภคอีกทอดหนึ่ง

  4) การจำหน่ายต่างประเทศ : ในปี 2546
  โรงกลั่นบางจากมีการส่งออกผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปคิดเป็นประมาณร้อยละ 0.5
  ของปริมาณการจำหน่ายทั้งหมด

(3) การบริหาร

  คณะกรรมการบริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน) ประกอบด้วยกรรมการทั้งหมด 10 คน
  เป็นตัวแทนจาก ปตท. 2 คน กระทรวงการคลัง 1 คน กระทรวงพลังงาน 1 คน
  กรรมการจากภายนอกอื่น 1 คน และกรรมการอิสระ 5 คน

(4) การเงิน

  ผลการดำเนินงานของบริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน) ในช่วงปี 2544 - 2546
  เป็นดังนี้

หน่วย : ล้านบาท

  --------------------------- -------------- -------------- ---------------
  งบเดี่ยว                      ปี 2544         ปี 2545         ปี 2546^(/2)

  รายได้รวม                    48,596         51,936         62,111

  ค่าใช้จ่ายรวม (รวมภาษี)         (51,546)       (51,391) ^(/1) (62,719)^(/1)

  กำไร (ขาดทุน)                -              -              (987)
  จากการด้อยค่าของสินทรัพย์                                      

  กำไร (ขาดทุน)                (37)           (11)           297
  จากอัตราแลกเปลี่ยน                                           

  กำไร (ขาดทุน) สุทธิ            (2,987)        534            (1,298)

                                                            

  สินทรัพย์รวม                   26,393         28,901         28,556

  หนี้สินรวม                     23,962         24,315         25,496

  ส่วนของผู้ถือหุ้น                 2,431          4,586          3,060
  --------------------------- -------------- -------------- ---------------

ที่มา : บริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน)

/1 ปี 2545 รวมรายการเครดิตภาษี 10 ล้านบาท ปี 2546 รวมรายการภาษีเงินได้ 223,600
บาท

/2 ในปี 2546 บริษัทฯ ได้เปลี่ยนนโยบายทางบัญชีจากงบการเงินเดี่ยว มาเป็นงบการเงินรวม

(5) ความก้าวหน้าในการแก้ไขปัญหาธุรกิจของบางจาก

  สืบเนื่องจากโรงกลั่นบางจากประสบกับปัญหาทางการเงินที่มีรายได้ไม่เพียงพอกับการชำระคืนหนี้เงินกู้ระยะสั้น
  จึงได้มีการปรับปรุงผลการดำเนินงานหลายอย่างเพื่อสร้างรายได้และลดค่าใช้จ่าย เช่น การนำ
  Long Residue ไปกลั่นต่อที่โรงกลั่นอื่นเพื่อเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์
  การร่วมขนส่งน้ำมันดิบกับโรงกลั่นอื่น การบริหารสินทรัพย์ให้เกิดประโยชน์สูงสุด เป็นต้น
  แต่ก็ยังไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้ทั้งหมด คณะกรรมการบริษัทฯ จึงได้อนุมัติให้จ้างบริษัท
  เทิร์นอะราวด์ จำกัด เป็นที่ปรึกษาโครงสร้างทางธุรกิจและโครงสร้างทางการเงิน
  และจ้างสำนักงาน เอ.เอ็ม.ที.แอสโซซิ-เอท เป็นผู้ตรวจสอบบัญชีในการทำ Due Diligence
  โดยมีแผนการปรับโครงสร้างทางธุรกิจและทางการเงิน
  รวมทั้งการขอการสนับสนุนจากภาครัฐสรุปได้ ดังนี้

  1.) การปรับโครงสร้างทางธุรกิจ (Corporate Restructuring)

  - จัดทำงบการเงินแยกธุรกิจโรงกลั่นและธุรกิจการตลาดให้ชัดเจน
  รวมทั้งจัดทำนโยบายแยกธุรกิจโรงกลั่นและธุรกิจการตลาดเป็นนิติบุคคลจากกัน

  - สร้างพันธมิตรทางธุรกิจในระยะยาวร่วมกันระหว่างโรงกลั่นบางจากกับโรงกลั่นไทยออยล์ และ
  ปตท. รวมทั้งการทำธุรกิจการตลาดระยะยาวในอนาคต

  -
  ควบคุมนโยบายการบริหารสถานีบริการภายใต้การดำเนินงานของบริษัทบางจากกรีนเนทให้สอดคล้องกับนโยบายของบางจาก
  รวมทั้งรวมงบการเงินของบางจากกรีนเนทเข้าในงบการเงินของบางจาก

  - จำหน่ายสินทรัพย์ที่ไม่ใช้ในการดำเนินงาน (Non-Core Assets)

  2.) การปรับโครงสร้างทางการเงิน (Financial Restructuring)

  - จัดหาเงินกู้ระยะยาวเพื่อทดแทนเงินกู้ระยะสั้นจากธนาคารพาณิชย์จำนวน 12,500 ล้านบาท
  รวมทั้งเปลี่ยน Repayment Profile ให้สอดคล้องกับกระแสเงินสด

-   ลดส่วนล้ำมูลค่าหุ้นและสำรองตามกฎหมายเพื่อล้างขาดทุนสะสมเพื่อให้เกิดความสนใจแก่
    นักลงทุนใหม่

-   เพิ่มทุนโดยการออกหุ้นสามัญของบริษัทจำนวน 3,000 ล้านบาท และออกหุ้นแปลงสภาพจำนวน
    4,000 ล้านบาท ในรูปใบแสดงสิทธิในผลประโยชน์ที่เกิดจากหลักทรัพย์ (Depository
    Receipt : DR)

3.) การสนับสนุนเพิ่มเติมจากภาครัฐ โดยขอยืดอายุการเช่าที่ดินจากกรมธนารักษ์จาก 12 ปี เป็น 30 ปี

  นอกจากนี้ คณะรัฐมนตรีได้มีมติเมื่อวันที่ 16 ธันวาคม 2546
  เห็นชอบแผนเพิ่มเติมการแก้ไขปัญหาของ
  บางจาก ดังนี้

  1.) การเพิ่มมูลค่าหุ้นของบางจากเพื่อทำให้กำไรต่อหุ้น ราคาหุ้น และราคา DR (Depository
  Receipt) ของบางจากอยู่ในระดับสูง จึงควรลดจำนวนหุ้นของบริษัท โดย

-   กระทรวงการคลัง และ ปตท. แลกหุ้นสามัญเดิมเป็น DR ในอัตรา 10:5

-   ผู้ถือหุ้นอื่นแลกหุ้นสามัญเดิมเป็น DR ในอัตรา 10:9

  2.) ให้ดำเนินการปรับโครงสร้างการเงินให้แล้วเสร็จภายในเดือนมีนาคม 2547

3.4 ภาวะอุตสาหกรรม

หลังจากเกิดวิกฤตเศรษฐกิจในปี 2540 ปริมาณการใช้พลังงานเชิงพาณิชย์ของประเทศ ในช่วงปี
2541-2543 มีอัตราลดลงเฉลี่ยร้อยละ 0.8 ต่อปี ต่อจากนั้น ในช่วงปี 2544-2546
เศรษฐกิจไทยเริ่มฟื้นตัวขึ้น มีอัตราการเติบโตเฉลี่ยร้อยละ 4.7 ต่อปี
ส่งผลให้ความต้องการใช้พลังงานเชิงพาณิชย์ขยายตัวสูงขึ้นในอัตราประมาณร้อยละ 6.0 ต่อปี
หากพิจารณาปริมาณการใช้น้ำมันดิบและน้ำมันสำเร็จรูปในช่วงปี 2540-2544
ได้มีการปรับตัวลดลงอย่างต่อเนื่องจาก 681,333 เทียบเท่าบาร์เรลน้ำมันดิบต่อวันในปี 2540
ลดลงต่ำสุดเหลือ 560,456 เทียบเท่าบาร์เรลน้ำมันดิบต่อวันในปี 2544
หรือคิดเป็นอัตราลดลงเฉลี่ยร้อยละ 4.7 ต่อปี ซึ่งมีสาเหตุมาจากภาวะวิกฤตทางเศรษฐกิจ
รวมถึงนโยบายการส่งเสริมและสนับสนุนของภาครัฐในการนำก๊าซธรรมชาติซึ่งเป็นเชื้อเพลิงสะอาดและก่อให้เกิดปัญหามลภาวะน้อยกว่าเชื้อเพลิงชนิดอื่นมาใช้ทดแทนน้ำมันเตาในการผลิตกระแสไฟฟ้า
มีผลให้สัดส่วนการใช้น้ำมันดิบและน้ำมันสำเร็จรูปต่อปริมาณการใช้พลังงานเชิงพาณิชย์รวมลดลงอย่างต่อเนื่อง

ในขณะที่ปริมาณการใช้ก๊าซธรรมชาติช่วงปี 2540 ถึงปี 2546 เพิ่มขึ้นมาโดยตลอดจาก 281,003
เทียบเท่าบาร์เรลน้ำมันดิบต่อวัน ในปี 2540 เป็น 501,584 เทียบเท่าบาร์เรลน้ำมันดิบต่อวัน ในปี
2546 หรือคิดเป็นอัตราเพิ่มขึ้นเฉลี่ยถึงร้อยละ 12.1 ต่อปี
เป็นผลมาจากการใช้ก๊าซธรรมชาติทดแทนน้ำมันเตาในการผลิตไฟฟ้าและในภาคอุตสาหกรรม
และการเพิ่มขึ้นของโรงไฟฟ้าที่ใช้ก๊าซธรรมชาติเป็นเชื้อเพลิงในการผลิต
หากพิจารณาอัตราส่วนการใช้ก๊าซธรรมชาติต่อปริมาณการใช้พลังงานเชิงพาณิชย์รวม
จะพบว่าสัดส่วนดังกล่าวเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 23.9 ในปี 2540 เป็นร้อยละ 36.9 ในปี 2546

รายละเอียดของการใช้พลังงานเชิงพาณิชย์ของประเทศในช่วงปี 2540 ถึงปี 2546 มีดังนี้

หน่วย : เทียบเท่าบาร์เรลน้ำมันดิบต่อวัน

  ------- --------------- --------------- ------- ---------------------- ------- ------------ ------- ------------------- -------
  ปี       ปริมาณการใช้รวม   ลิกไนต์และถ่านหิน           น้ำมันดิบและน้ำมันสำเร็จรูป           ก๊าซธรรมชาติ           ไฟฟ้าพลังน้ำและนำเข้า   

                          ปริมาณ           ร้อยละ   ปริมาณ                  ร้อยละ   ปริมาณ        ร้อยละ   ปริมาณ               ร้อยละ

  2540    1,175,658       180,566         15.4    681,333                58.0    281,003      23.9    32,756              2.8

  2541    1,089,544       147,879         13.6    610,856                56.1    305,423      28.0    25,386              2.3

  2542    1,123,266       158,555         14.1    611,226                54.3    334,439      29.9    19,046              1.7

  2543    1,144,374       154,763         13.5    578,832                50.6    379,610      33.2    31,169              2.7

  2544    1,203,442       180,043         15.0    560,456                46.5    430,562      35.8    32,381              2.7

  2545    1,282,173       187,712         14.6    589,160                46.0    467,743      36.5    37,558              2.9

  2546    1,361,084       199,261         14.6    623,965                45.8    501,584      36.9    36,274              2.7
  ------- --------------- --------------- ------- ---------------------- ------- ------------ ------- ------------------- -------

  ที่มา : สนพ. โดยใช้ข้อมูลตาม Web Site ของ สนพ. (www.eppo.go.th) เมื่อวันที่ 12
  มีนาคม 2547

3.4.1 ภาวะอุตสาหกรรมธุรกิจก๊าซธรรมชาติ

3.4.1.1 โครงสร้างอุตสาหกรรมในปัจจุบัน

ในช่วงต้นปี 2546 ปริมาณสำรองก๊าซธรรมชาติของประเทศไทย (ซึ่งรวมถึงร้อยละ 50
ของปริมาณสำรองก๊าซธรรมชาติของโครงการเจดีเอ) มีจำนวนประมาณ 33.05
ล้านล้านลูกบาศก์ฟุต ประกอบด้วยปริมาณสำรองพิสูจน์แล้ว (Proved Reserve) ประมาณ 15.58
ล้านล้านลูกบาศก์ฟุต ปริมาณสำรองที่น่าจะพบ (Probable Reserve) ประมาณ 9.09
ล้านล้านลูกบาศก์ฟุต และปริมาณสำรองที่อาจจะพบ (Possible Reserve) ประมาณ 8.38
ล้านล้านลูกบาศก์ฟุต
ซึ่งหากคำนวณอัตราส่วนปริมาณสำรองก๊าซธรรมชาติของประเทศไทยต่ออัตราการผลิต ปี 2545 ที่
0.75 ล้านล้านลูกบาศก์ฟุตแล้วประเทศไทยจะมีก๊าซธรรมชาติใช้ได้อีกประมาณ 44 ปี และประมาณ
20 ปี เมื่อคำนวณจากปริมาณสำรองก๊าซธรรมชาติทั้งหมดของประเทศไทย
และปริมาณสำรองก๊าซธรรมชาติพิสูจน์แล้วตามลำดับ
สำหรับปริมาณสำรองน้ำมันดิบและคอนเดนเสททั้งหมดมีปริมาณรวมประมาณ 1,503.94 ล้านบาร์เรล
ประกอบด้วยปริมาณสำรองพิสูจน์แล้ว (Proved Reserve) ประมาณ 691.44 ล้านบาร์เรล
และปริมาณสำรองที่อาจจะมีเพิ่ม (Probable Reserve) และปริมาณสำรองที่คาดว่าจะมี
(Possible Reserve) ประมาณ 812.50 ล้านบาร์เรล โดยมีปริมาณสำรองปิโตรเลียมเป็นดังนี้

+-------------------+----------------+----------------+----------------+
| ป                 | ก๊าซธรรมชาติ     | น้ำมันดิบ         | คอนเดนเสท      |
| ริมาณสำรองปิโตรเลียม |                |                |                |
|                   | (              | (ล้านบาร์เรล)    | (ล้านบาร์เรล)    |
|                   | พันล้านลูกบาศก์ฟุต) |                |                |
+-------------------+----------------+----------------+----------------+
| Proved Reserves   | 15,578.63      | 363.83         | 327.61         |
+-------------------+----------------+----------------+----------------+
| Probable Reserves | 9,096.21       | 97.26          | 257.99         |
+-------------------+----------------+----------------+----------------+
| Possible Reserves | 8,379.53       | 252.55         | 204.70         |
+-------------------+----------------+----------------+----------------+

ที่มา : กรมเชื้อเพลิงธรรมชาติ กระทรวงพลังงาน (โดยใช้ข้อมูลตาม Web Site
www.dmf.go.th)

การสำรวจและผลิตปิโตรเลียมในประเทศไทยมีผู้ดำเนินการรายใหญ่ (Operator) 4 ราย ได้แก่
ยูโนแคล ปตท.สผ. เชฟรอน และไทยเชลล์ โดยในปี 2546
มีปริมาณการผลิตก๊าซธรรมชาติในประเทศ 2,106 ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวัน เพิ่มขึ้นจากปีก่อนร้อยละ
6.0 น้ำมันดิบ 96,322 บาร์เรลต่อวัน เพิ่มขึ้นร้อยละ 27.5 และคอนเดนเสท 62,663
บาร์เรลต่อวัน เพิ่มขึ้นร้อยละ 16.6

ปริมาณการผลิตปิโตรเลียมของประเทศไทยสำหรับช่วงปี 2541-2546 เป็นดังนี้

+---------------+-----------------+------------------+----------------+
| ปี             | ก๊าซธรรมชาติ      | น้ำมันดิบ           | คอนเดนเสท      |
|               | ^(1/)           |                  |                |
|               | (ล              | (บาร์เรลต่อวัน)     | (บาร์เรลต่อวัน)   |
|               | ้านลูกบาศก์ฟุตต่อวัน) |                  |                |
+---------------+-----------------+------------------+----------------+
| 2541          | 1,698           | 29,420           | 46,341         |
+---------------+-----------------+------------------+----------------+
| 2542          | 1,860           | 34,006           | 49,631         |
+---------------+-----------------+------------------+----------------+
| 2543          | 1,948           | 57,937           | 52,220         |
+---------------+-----------------+------------------+----------------+
| 2544          | 1,900           | 61,914           | 51,847         |
+---------------+-----------------+------------------+----------------+
| 2545          | 1,986           | 75,567           | 53,724         |
+---------------+-----------------+------------------+----------------+
| 2546          | 2,106           | 96,322           | 62,663         |
+---------------+-----------------+------------------+----------------+

  ที่มา : สนพ. โดยใช้ข้อมูลตาม Web Site ของ สนพ. “www.eppo.go.th”) เมื่อวันที่ 12
  มีนาคม 2547

/1 ปริมาณล้านลูกบาศก์ฟุต ที่ค่าความร้อนจริง (Actual Heating Value)

ในส่วนของการลงทุนและการดำเนินการระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ (Transmission Pipeline)
รวมถึงการจัดหาและจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาตินั้น ปัจจุบัน
ปตท.เป็นผู้รับซื้อและจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ เจ้าของและผู้บริหารและพัฒนา
โครงข่ายระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติเพียงรายเดียวในประเทศ

สำหรับระบบท่อจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ (Distribution Pipeline) นั้น
ปัจจุบันการลงทุนและการดำเนินการ
ส่วนใหญ่กระทำโดย ปตท. นอกเหนือจาก ปตท.แล้ว มีเพียงบริษัท ปตท. จำหน่ายก๊าซธรรมชาติ
จำกัด ซึ่งเป็นบริษัทร่วมทุนระหว่าง ปตท. กับ Tractebel S.A. และบริษัท ทุนลดาวัลย์ จำกัด
ให้บริการระบบจำหน่ายก๊าซธรรมชาติแก่ลูกค้าในเขต
อุตสาหกรรมรอบกรุงเทพมหานครและปริมณฑล

การกำกับดูแลกิจการก๊าซธรรมชาติในปัจจุบัน กรมเชื้อเพลิงธรรมชาติ
กระทรวงพลังงานเป็นหน่วยงานที่กำกับดูแลในส่วนของกิจการสำรวจและผลิตก๊าซธรรมชาติ
ในขณะที่คณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ (กพช.)
เป็นหน่วยงานที่กำกับดูแลเกี่ยวกับอัตราค่าตอบแทนในการจัดหาและจำหน่ายก๊าซธรรมชาติรวมทั้งอัตราค่าผ่านท่อ

3.4.1.2 ความต้องการใช้ก๊าซธรรมชาติในปัจจุบัน และแนวโน้มในอนาคต

ปัจจุบัน การจัดหาก๊าซธรรมชาติจะมีทั้งจากแหล่งบนบกและในทะเล ภายในประเทศและต่างประเทศ
โดยในปี 2546 ปริมาณการจัดหาก๊าซธรรมชาติรวม 2,706 ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวัน
สัดส่วนการจัดหาก๊าซธรรมชาติจากแหล่งในประเทศและต่างประเทศ คิดเป็นร้อยละ 75 : 25 ทั้งนี้
ปริมาณก๊าซธรรมชาติที่จัดหาได้ทั้งหมดจะถูกใช้ภายในประเทศ
โดยมีสัดส่วนการจำหน่ายก๊าซธรรมชาติให้กับลูกค้ากลุ่มผู้ผลิตไฟฟ้าร้อยละ 77.8
ลูกค้าภาคอุตสาหกรรมและขนส่งร้อยละ 8.1 และส่งเข้าโรงแยกก๊าซธรรมชาติร้อยละ 14.1

ปริมาณการใช้ก๊าซธรรมชาติของประเทศเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องทุกปี
แม้แต่ในช่วงที่มีวิกฤติทางเศรษฐกิจ โดยมีปัจจัยหลัก คือ ปริมาณการใช้กระแสไฟฟ้าที่เพิ่มสูงขึ้น
และจากนโยบายของภาครัฐที่ส่งเสริมให้มีการใช้ก๊าซธรรมชาติทดแทนน้ำมันเตา
ทำให้สัดส่วนการใช้ก๊าซธรรมชาติเป็นเชื้อเพลิงในการผลิตไฟฟ้าในโรงไฟฟ้าเพิ่มสูงขึ้นมาตลอด
โดยปริมาณการผลิตไฟฟ้าที่ใช้ก๊าซธรรมชาติเป็นเชื้อเพลิง (รวม กฟผ. ผู้ผลิตไฟฟ้าอิสระ
และผู้ผลิตไฟฟ้ารายเล็ก) ในปี 2546 คิดเป็นประมาณร้อยละ 64.2
ของปริมาณไฟฟ้าที่ผลิตได้ทั้งหมด

ปริมาณการผลิตกระแสไฟฟ้าจำแนกตามประเภทของเชื้อเพลิงระหว่างปี 2541-2546

(หน่วย : พันเมกะวัตต์/ชั่วโมง)

  ------------------------ -------- -------- -------- --------- --------- ---------
                           ปี 2541   ปี 2542   ปี 2543   ปี 2544    ปี 2545    ปี 2546

  1. พลังน้ำ                 5,103    3,444    5,917    6,206     7,399     7,240

  2. ก๊าซธรรมชาติ            46,238   47,111   53,855   62,748    69,721    76,027

  3. น้ำมันเตา               17,534   15,429   9,611    2,420     1,969     2,434

  4. น้ำมันดีเซล              989      457      108      248       151       75

  5. ถ่านหิน                 16,475   15,419   15,852   17,722    16,652    16,856

  6. กระแสไฟฟ้าที่นำเข้า       4,820    10,612   13,144   14,528    15,362    15,779
  และซื้อจากผู้ผลิตไฟฟ้ารายเล็ก                                                  

  รวม                      91,160   92,472   98,487   103,872   111,254   118,411

  อัตราการเติบโต (ร้อยละ)     (2.4)    1.4      6.5      5.5       7.1       6.4
  ------------------------ -------- -------- -------- --------- --------- ---------

ที่มา : สนพ. โดยใช้ข้อมูลตาม Web Site ของ สนพ. (www.eppo.go.th) เมื่อวันที่ 12
มีนาคม 2547

สำหรับการประมาณการความต้องการใช้ก๊าซธรรมชาติในการผลิตกระแสไฟฟ้าในอนาคตนั้น
ในระยะสั้นคาดว่าความต้องการดังกล่าวจะยังคงมีการขยายตัวอย่างต่อเนื่อง
เนื่องจากความต้องการใช้ก๊าซธรรมชาติในการผลิตไฟฟ้าจะเพิ่มขึ้นตามความต้องการใช้พลังงานไฟฟ้าที่สูงขึ้นตามการพยากรณ์ของคณะอนุกรรมการการพยากรณ์ความต้องการไฟฟ้า
ทั้งนี้ ตั้งแต่ปี 2550 เป็นต้นไป
เมื่อมีการรับซื้อไฟฟ้าจากผู้ผลิตไฟฟ้าอิสระที่ใช้ถ่านหินเป็นเชื้อเพลิงจะมีผลให้ความต้องการใช้ก๊าซธรรมชาติในการผลิตไฟฟ้าชะลอตัวลง
อย่างไรก็ตาม เมื่อพิจารณารวมความต้องการใช้ก๊าซธรรมชาติในภาค
อุตสาหกรรมและโรงแยกก๊าซธรรมชาติ
ก็คาดว่าความต้องการใช้ก๊าซธรรมชาติจะยังคงรักษาระดับไว้ได้
สำหรับความต้องการใช้ก๊าซธรรมชาติในระยะยาว
คาดว่าผู้ผลิตไฟฟ้าอิสระรายใหม่จะเลือกใช้ก๊าซธรรมชาติเป็นเชื้อเพลิงในการผลิตไฟฟ้า
เนื่องจากราคาก๊าซธรรมชาติจะสามารถแข่งขันได้และเป็นที่ยอมรับด้านสิ่งแวดล้อมเมื่อเปรียบเทียบกับเชื้อเพลิงชนิดอื่น
รวมทั้งคาดว่าโรงไฟฟ้าใหม่ที่จะเข้ามาทดแทนในส่วนโรงไฟฟ้าพลังความร้อนร่วมและโรงไฟฟ้าพลังความร้อนที่จะปลดระวางในอนาคตจะยังคงใช้ก๊าซธรรมชาติต่อไป
โดยประมาณการการผลิตกระแสไฟฟ้าจำแนกตามประเภทเชื้อเพลิง
และแนวโน้มการผลิตพลังงานไฟฟ้าของประเทศไทย เป็นดังนี้

  -----------------------------------------------------------------------
  []

  -----------------------------------------------------------------------

[]

นอกจากความต้องการใช้ก๊าซธรรมชาติในการผลิตไฟฟ้าที่คาดว่าจะยังคงขยายตัวต่อไปแล้ว
ภาครัฐยังมีนโยบายที่จะผลักดันการใช้ก๊าซธรรมชาติในภาคอุตสาหกรรมและการขนส่งมากขึ้น
เนื่องจากมีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อยกว่า
เชื้อเพลิงชนิดอื่นๆ และช่วยลดผลกระทบต่อผู้บริโภคจากการที่น้ำมันเชื้อเพลิงมีราคาสูง
ประกอบกับความต้องการผลิตภัณฑ์จากโรงแยกก๊าซธรรมชาติที่มีแนวโน้มสูงขึ้น
ไม่ว่าจะเป็นความต้องการใช้ก๊าซหุงต้มภายในประเทศหรือความต้องการอีเทนเพื่อใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมี
ล้วนเป็นปัจจัยหลักที่เสริมสร้างให้ปริมาณความต้องการใช้ก๊าซธรรมชาติเพิ่มสูงขึ้นในอนาคต

3.4.1.3 การปรับโครงสร้างกิจการก๊าซธรรมชาติ 

การปรับโครงสร้างกิจการก๊าซธรรมชาติของประเทศไทยในระยะยาว มุ่งให้มีการแข่งขันอย่างเสรี
ก่อให้เกิดความเป็นธรรมและเพิ่มประสิทธิภาพในการจัดหาพลังงานให้กับผู้บริโภค
โดยการแยกกิจการระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ
ท่อจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติ และการจัดจำหน่ายก๊าซธรรมชาติออกจากกัน
และให้มีการเปิดให้บริการขนส่งก๊าซธรรมชาติทางท่อแก่บุคคลที่สาม (Third Party Access :
TPA) สำหรับระบบท่อในอนาคตและในระบบท่อเดิมของ ปตท.
หากมีความสามารถในการขนส่งเหลือ
เพื่อให้ผู้ใช้ก๊าซธรรมชาติสามารถซื้อก๊าซธรรมชาติจากผู้ผลิตได้โดยตรง อย่างไรก็ตาม ปตท.
จะยังคงมีสิทธิในการซื้อหรือขายก๊าซธรรมชาติภายใต้สัญญาที่มีอยู่ในปัจจุบันและสัญญาที่อยู่ระหว่างการเจรจาต่อรอง
จนกว่าจะหมดอายุสัญญา ทั้งนี้
ผู้ค้าก๊าซธรรมชาติรายใหม่จะสามารถขายตรงให้กับลูกค้าโดยผ่านกลไกของการให้บริการ
ขนส่งก๊าซธรรมชาติทางท่อแก่บุคคลที่สาม
โดยต้องพัฒนาแหล่งก๊าซธรรมชาติใหม่เพื่อรองรับความต้องการในการใช้ก๊าซธรรมชาติที่ไม่อยู่ภายใต้การคุ้มครองเท่านั้น
การให้บริการขนส่งก๊าซธรรมชาติทางท่อแก่บุคคลที่สาม จะอยู่ภายใต้
การกำกับดูแลโดยองค์กรกำกับดูแลอิสระที่จะจัดตั้งขึ้นในอนาคต

3.4.2 ภาวะอุตสาหกรรมธุรกิจน้ำมัน

3.4.2.1 อุตสาหกรรมโรงกลั่นน้ำมัน 

ในอดีตประเทศไทยต้องนำเข้าผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปจากต่างประเทศ
เนื่องจากมีปริมาณความต้องการใช้มากกว่ากำลังการผลิตภายในประเทศ ต่อมาเมื่อบริษัท
โรงกลั่นน้ำมันระยอง จำกัด (“โรงกลั่นน้ำมันระยอง”) และบริษัท
สตาร์ ปิโตรเลียม รีไฟน์นิ่ง จำกัด (“โรงกลั่นสตาร์”) เริ่มเปิดดำเนินการในปี 2539
ทำให้อุตสาหกรรมน้ำมันสำเร็จรูป
ภายในประเทศมีอุปทานมากกว่าอุปสงค์ โดยในปัจจุบันประเทศไทยมีโรงกลั่นน้ำมันรวมทั้งสิ้น 7 แห่ง
มีกำลังการผลิต
รวมกันทั้งสิ้นประมาณ 1,012,000 บาร์เรลต่อวัน ในปี 2546
โรงกลั่นน้ำมันมีการผลิตจริงรวมกันทั้งสิ้นประมาณ 767,507 บาร์เรลต่อวัน
ในขณะที่ความต้องการใช้น้ำมันในประเทศ รวมประมาณ 662,862 บาร์เรลต่อวัน
ทำให้ประเทศไทยมีอุปทานส่วนเกินต้องส่งออกไปจำหน่ายในตลาดต่างประเทศประมาณ 105,635
บาร์เรลต่อวัน ซึ่งคาดว่าสภาวะที่ประเทศไทยมีอุปทานส่วนเกินจะยังคงมีต่อเนื่อง

ในปี 2546 ประเทศไทยผลิตน้ำมันสำเร็จรูปประมาณ 44,538 ล้านลิตร
สามารถแยกเป็นผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปชนิดต่างๆ ได้ตามตารางดังนี้

หน่วย : ล้านลิตร

  -------------------- ----------------- ---------------- ----------------
  ประเภทผลิตภัณฑ์         ปี 2544            ปี 2545           ปี 2546

  น้ำมันเบนซิน            8,316             8,251            8,639

  น้ำมันดีเซล             16,632            17,375           18,734

  น้ำมันเชื้อเพลิงเครื่องบิน   4,142             4,664            4,238

  น้ำมันเตา              6,392             5,964            6,050

  น้ำมันก๊าด              583               550              697

  ก๊าซปิโตรเลียมเหลว      5,893             5,894            6,180

  รวม                  41,958            42,698           44,538
  -------------------- ----------------- ---------------- ----------------

ที่มา : สำนักการค้าและการสำรองน้ำมันเชื้อเพลิง กรมธุรกิจพลังงาน กระทรวงพลังงาน

การขนส่งน้ำมันดิบในประเทศไทยสามารถดำเนินการได้ทั้งทางรถบรรทุก รถไฟ และเรือขนส่ง ทั้งนี้
ขึ้นอยู่กับที่ตั้งของโรงกลั่นน้ำมัน
การขนส่งน้ำมันดิบจากต่างประเทศจะใช้เรือขนส่งตามท่าเทียบเรือต่างๆ
ตลอดแนวชายฝั่งทะเลของประเทศ
ขณะที่การขนส่งน้ำมันดิบในประเทศส่วนใหญ่จะขนส่งโดยทางรถไฟ
โดยที่น้ำมันดิบจะถูกขนส่งไปยังโรงกลั่นน้ำมันทั้ง 7
แห่งซึ่งตั้งอยู่ใกล้ชายฝั่งทะเลเพื่อกลั่นเป็นผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูป

ผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปจะถูกขนส่งโดยทาง รถบรรทุก รถไฟ เรือขนส่ง และท่อส่งน้ำมัน
ปัจจุบันการขนส่งน้ำมันทางท่อส่งน้ำมันแม้จะเพิ่มสูงขึ้น
แต่ก็ยังมีปริมาณการใช้ไม่มากนักเมื่อเปรียบเทียบกับการขนส่งโดยรถบรรทุกและรถไฟ
เนื่องจากท่อขนส่งน้ำมันไม่ได้มีการเชื่อมต่อกับโรงกลั่นน้ำมันทุกแห่ง
โรงกลั่นน้ำมันส่วนใหญ่ตั้งอยู่ที่ภาคกลางและภาคตะวันออกของประเทศซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีความต้องการใช้น้ำมันสูงกว่าภาคอื่นๆ
ของประเทศ

3.4.2.2 อุตสาหกรรมการจัดจำหน่ายน้ำมัน

จากการเปิดเสรีอุตสาหกรรมน้ำมันเมื่อวันที่ 19 สิงหาคม 2534
ส่งผลให้ธุรกิจการจัดจำหน่ายน้ำมันมีการแข่งขันที่เพิ่มสูงขึ้น
เนื่องจากมีผู้ค้าน้ำมันอิสระรายใหม่เข้ามาในตลาดจำนวนมาก
การขยายตัวเพิ่มขึ้นของจำนวนสถานีบริการ
น้ำมัน ประกอบกับสภาวะที่ประเทศไทยมีอุปทานมากกว่าอุปสงค์
ส่งผลให้กำไรขั้นต้นจากการตลาดเปลี่ยนแปลงตามสภาวะการแข่งขัน

โครงสร้างราคาน้ำมัน

โครงสร้างราคาน้ำมันจะประกอบด้วย 2 ส่วน คือ ราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น และราคาขายปลีก
ในส่วนของราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น จะประกอบด้วย ราคา ณ โรงกลั่น ภาษีสรรพสามิต
ภาษีเทศบาล กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง กองทุนเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน และภาษีมูลค่าเพิ่ม
และในส่วนของราคาขายปลีก จะประกอบด้วย ราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น
ค่าการตลาด และภาษีมูลค่าเพิ่ม^(/1)

เดิมโครงสร้างราคาน้ำมันเป็นไปตามกลไกตลาด ต่อมาเกิดปัญหาราคาน้ำมันแพง
เนื่องจากภาวะสงครามคณะกรรมการบริหารนโยบายพลังงานจึงมีมติ
ให้มีการชดเชยราคาน้ำมันเบนซินและดีเซลแก่ผู้ผลิตและนำเข้าน้ำมัน โดยในวันที่ 8 กุมภาพันธ์
2546 รัฐบาลประกาศตรึงราคาขายปลีกน้ำมันเชื้อเพลิง
กำหนดให้เพดานสูงสุดของระดับราคาขายปลีก ณ กรุงเทพมหานคร ของน้ำมันเบนซินออกเทน 95
ราคาไม่เกินลิตรละ 16.99 บาท น้ำมันเบนซินออกเทน 91 ราคาไม่เกิน
ลิตรละ 15.99 บาท และน้ำมันดีเซลหมุนเร็ว ราคาไม่เกินลิตรละ 14.79 บาท
จนต่อมาเมื่อเหตุการณ์สงครามได้ยุติลงในวันที่ 19 พฤษภาคม 2546
คณะรัฐมนตรีจึงมีมติยกเลิกการเก็บเงินเข้ากองทุนเพื่อตรึงราคาน้ำมันเชื้อเพลิง
และปล่อยให้ราคาน้ำมันกลับไปสู่ระบบราคาลอยตัวตามเดิม

ตัวอย่างโครงสร้างราคาน้ำมันในเขตกรุงเทพมหานคร ณ วันที่ 8 มกราคม 2547

(หน่วย : บาท/ลิตร)

+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+
|                        | เบ        | คิดเป      | ดีเซ     | คิดเป็น    |
|                        | นซินออกเทน | ็นร้อยละของ | ลหมุนเร็ว | ร้อยละของ |
|                        | 95        |           |         |          |
|                        |           | ร         |         | รา       |
|                        |           | าคาขายปลีก |         | คาขายปลีก |
+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+
| ราคา ณ โรงกลั่น ^(/1)    | 11.0813   | 62.29     | 9.8938  | 67.35    |
+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+
| ภาษีสรรพสามิต ^(/2)      | 3.6850    | 20.71     | 2.3050  | 15.69    |
+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+
| ภาษีเทศบาล ^(/2)        | 0.3685    | 2.07      | 0.2305  | 1.57     |
+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+
| กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง ^(/2) | 0.5000    | 2.81      | 0.5000  | 3.41     |
+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+
| กองทุนเ                 | 0.0400    | 0.23      | 0.0400  | 0.27     |
| พื่อส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน |           |           |         |          |
| ^(/2)                  |           |           |         |          |
+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+
| ภาษีมูลค่าเพิ่ม ^(/2)       | 1.0972    | 6.17      | 0.9078  | 6.18     |
+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+
| ราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น     | 16.7720   | 94.28     | 13.8771 | 94.47    |
+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+
| ค่าการตลาด              | 0.9514    | 5.35      | 0.7597  | 5.17     |
+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+
| ภาษีมูลค่าเพิ่ม ^(/2)       | 0.0666    | 0.37      | 0.0532  | 0.36     |
+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+
| ราคาขายปลีก             | 17.7900   | 100       | 14.6900 | 100      |
+------------------------+-----------+-----------+---------+----------+

^(/1) โรงกลั่นกำหนดจากราคาตลาดโลก

^(/2) รัฐบาลกำหนด

จากการที่ประเทศไทยเป็นประเทศผู้นำเข้าน้ำมันประมาณร้อยละ 84
ของการใช้น้ำมันเชื้อเพลิงต้องนำเข้าจากต่างประเทศในรูปของน้ำมันดิบและน้ำมันสำเร็จรูปบางส่วน
ประกอบกับการค้าน้ำมันเป็นไปอย่างเสรี ดังนั้น การกำหนดราคาน้ำมัน ณ
โรงกลั่นจึงขึ้นอยู่กับการเปลี่ยนแปลงของราคาน้ำมันในตลาดโลก
(ซึ่งโรงกลั่นในประเทศไทยยึดตลาดสิงคโปร์เป็นเกณฑ์เช่นเดียวกับประเทศอื่นๆ ในภูมิภาคนี้)
และการเปลี่ยนแปลงของอัตราแลกเปลี่ยนเงินตรา (หรือค่าเงินบาท)
ซึ่งเป็นต้นทุนในการนำเข้าน้ำมันเชื้อเพลิง

จากการศึกษาของ สนพ. ระบุว่า หากราคาน้ำมันดิบตลาดโลกเปลี่ยนแปลง 1
เหรียญสหรัฐต่อบาร์เรล ต้นทุนราคาน้ำมันในประเทศไทยจะเปลี่ยนแปลง 25-29 สตางค์ต่อลิตร (ณ
อัตราแลกเปลี่ยน 40-46 บาทต่อเหรียญสหรัฐ)

การกำหนดราคา ณ โรงกลั่นและราคานำเข้า^(/)[3]

  (1) ช่วงก่อนยกเลิกควบคุมราคาน้ำมันเชื้อเพลิง รัฐบาลเป็นผู้กำหนดราคาน้ำมันเชื้อเพลิง
  โดยรัฐบาลกำหนด
  หลักเกณฑ์การคำนวณราคา ณ โรงกลั่น และอัตรากองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงของน้ำมันแต่ละชนิด
  ในช่วงดังกล่าวประเทศไทยมีกำลังการกลั่นต่ำกว่าความต้องการในประเทศและต้องพึ่งพาการนำเข้า
  การกำหนดราคาน้ำมันที่ผลิตในประเทศจึงใช้หลักการของความเสมอภาคกับการนำเข้า (Import
  Parity Basis) เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมระหว่างผู้ผลิตและผู้นำเข้า
  โดยหลักเกณฑ์การกำหนดราคาจะอ้างอิงตามการเปลี่ยนแปลงของราคา
  ผลิตภัณฑ์น้ำมันในสิงคโปร์ ซึ่งเป็นตลาดน้ำมันสำเร็จรูปขนาดใหญ่ในภูมิภาคนี้
  ในช่วงดังกล่าวราคาน้ำมัน
  เชื้อเพลิงของไทยจะเป็นราคา C.I.F. กรุงเทพฯ
  คือราคาสิงคโปร์บวกด้วยค่าขนส่งและค่าใช้จ่ายต่างๆ
  จนกระทั่งถึงท่าเรือประเทศไทย การกำหนดราคา ณ
  โรงกลั่นจะอิงกับราคาประกาศของโรงกลั่นในสิงคโปร์
  และสำหรับการกำหนดราคานำเข้าจะอิงตามราคาตลาดจรสิงคโปร์เพื่อให้สอดคล้องกับต้นทุนการนำเข้าจริง
  โดยการประกาศราคาจะเปลี่ยนแปลงสัปดาห์ละ 1 ครั้ง

  (2) ช่วงหลังการยกเลิกควบคุมราคาน้ำมันเชื้อเพลิง
  โรงกลั่นน้ำมันมีสัญญาซื้อขายกับผู้ค้าน้ำมันกำหนดราคาเป็น C.I.F. กรุงเทพฯ
  สำหรับผู้ค้าน้ำมันที่นำเข้าน้ำมันสำเร็จรูปจะเป็นไปตามต้นทุนตามจริง
  เนื่องจากโรงกลั่นต้องแข่งขันกับต้นทุนนำเข้า ดังนั้น
  โรงกลั่นจึงใช้หลักการเสมอภาคกับการนำเข้า หากโรงกลั่นกำหนดราคาสูงกว่าการนำเข้า
  ผู้ค้าน้ำมันจะนำเข้าแทนการสั่งซื้อจากโรงกลั่นในประเทศ แต่หากการกำหนดราคาต่ำกว่าราคา
  นำเข้า จะทำให้โรงกลั่นได้รับผลตอบแทนต่ำ
  ย่อมไม่จูงใจให้เกิดการลงทุนของธุรกิจการกลั่นในประเทศไทย
  แต่หลังจากกำลังการกลั่นของประเทศไทยมีเกินความต้องการทำให้ต้องส่งออก
  การส่งออกในปัจจุบันตามภาวะปกติจะไม่ได้ราคาที่ดีเท่าที่ควรจากปัญหากำลังการกลั่นในภูมิภาคที่สูงกว่าความต้องการ
  ดังนั้น โรงกลั่นจึงพยายามที่จำหน่ายน้ำมันในประเทศก่อนส่งออก โดยให้ส่วนลดราคา ณ
  โรงกลั่นในบางช่วง
  ทำให้การกำหนดราคาของไทยได้ลดลงมาอยู่ระหว่างราคาส่งออกและราคานำเข้า

การกำหนดราคาของโรงกลั่นจะกำหนดให้สอดคล้องและใกล้เคียงกับต้นทุนการนำเข้ามากที่สุด
เพื่อให้ผู้ค้าน้ำมันซื้อน้ำมันจากโรงกลั่น
และเนื่องจากการซื้อขายน้ำมันในภูมิภาคนี้เป็นจำนวนมากจะกระทำกันในตลาดสิงคโปร์
ราคาน้ำมันที่เคลื่อนไหวในตลาดสิงคโปร์จึงเป็นตัวแทนของราคาน้ำมันของทุกประเทศในภูมิภาคนี้
โรงกลั่นจึงใช้เกณฑ์การกำหนดราคาโดยอิงตามราคาตลาดจรสิงคโปร์
และมีการเปลี่ยนแปลงทุกวันเช่นเดียวกับราคาตลาดจรสิงคโปร์

การเปลี่ยนแปลงของราคาน้ำมันสำเร็จรูปในตลาดน้ำมันต่าง ๆ[4]¹

ตลาดซื้อขายน้ำมันระหว่างประเทศ ตลาดที่สำคัญมีอยู่เพียงไม่กี่แห่ง
โดยจะเป็นตัวแทนการซื้อขายหรือตกลงราคาน้ำมันของภูมิภาคนั้นๆ ได้แก่ ตลาดในสหรัฐอเมริกา
ตลาดยุโรป ตลาดตะวันออกกลาง และตลาดสิงคโปร์ สำหรับตลาดอื่นๆ
จะกำหนดราคาโดยพิจารณาและคำนึงถึงตลาดเหล่านี้
โดยโรงกลั่นและผู้ค้าน้ำมันของประเทศในภูมิภาคนั้นๆ
จะคำนึงถึงสภาพความต้องการและปริมาณการผลิตในภูมิภาคอื่นๆ ประกอบด้วย

ราคาน้ำมันสำเร็จรูปที่ซื้อขายในตลาดโดยทั่วไปจะเปลี่ยนแปลงสอดคล้องกับต้นทุน คือ ราคาน้ำมันดิบ
ดังนั้น ราคาน้ำมันสำเร็จรูปในทุกตลาด จึงปรับตัวเคลื่อนไหวไปในทิศทางและระดับเดียวกัน
นอกจากนั้นแล้ว อุปสงค์และอุปทานในภูมิภาคนั้นๆ ยังมีอิทธิพลต่อราคาน้ำมันสำเร็จรูปในตลาด
จึงทำให้การเปลี่ยนแปลงราคาน้ำมันสำเร็จรูปในบางตลาดอาจปรับตัวแตกต่างจากตลาดอื่น
แต่เป็นเพียงช่วงสั้นๆ
เพราะระดับราคาที่แตกต่างกันจะทำให้เกิดภาวะของการไหลเข้า/ออกของน้ำมันจากตลาดอื่น
จนระดับราคาของตลาดนั้นปรับตัวสู่ภาวะสมดุลกับตลาดอื่น ดังนั้น ในการกำหนดราคาของผู้ค้า
น้ำมันไทย ไม่ว่าจะใช้ฐานราคาน้ำมันสำเร็จรูปของตลาดใด
การเปลี่ยนแปลงของราคาน้ำมันสำเร็จรูปของไทยจะเป็นเช่นเดียวกัน
เพราะการเปลี่ยนแปลงของราคาน้ำมันสำเร็จรูปในทุกตลาดจะเปลี่ยนแปลงสอดคล้องในระดับเดียวกัน

ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกไกล ตลาดสิงคโปร์เป็นศูนย์กลางซื้อขายน้ำมันในภูมิภาคนี้ที่สำคัญที่สุด
ราคาน้ำมันสำเร็จรูปในตลาดจรสิงคโปร์ มิได้เกิดจากการประกาศราคาของรัฐบาลสิงคโปร์
แต่เป็นราคาที่เกิดจากการตกลงซื้อขายของ
ผู้ซื้อและผู้ขายทั้งภายในและภายนอกประเทศสิงคโปร์
ราคาที่ตกลงจะสะท้อนจากปริมาณน้ำมันที่มีในภูมิภาค (Supply) และความต้องการน้ำมันของภูมิภาค
(Demand) นี้ที่มีเข้ามาในตลาด ดังนั้น ปริมาณการผลิตส่วนเกินและความต้องการ
น้ำมัน (การส่งออกและการนำเข้า) ของประเทศต่างๆ ในภูมิภาคนี้
ซึ่งรวมทั้งประเทศไทยจะมีผลต่อการเปลี่ยนแปลงของราคาในตลาดจรสิงคโปร์
การเก็บรวบรวมราคาซื้อขายในตลาดน้ำมันทุกตลาดจะมีบริษัทข้อมูล เช่น Platt’s, Petroleum
Argus, Reuters ทำการรวบรวมราคาซื้อขายในแต่ละวัน
ซึ่งข้อมูลที่ตลาดน้ำมันใช้อ้างอิงในการต่อรองหรือตกลงราคาซื้อขายกันในธุรกิจน้ำมันระหว่างประเทศ
จะเป็นของบริษัท Platt’s เช่น MOP (Mean of Platt’s) หมายถึง
ราคากลางที่ได้จากราคาซื้อขายต่ำสุดและสูงสุดที่ Platt’s สรุปในวันนั้นๆ

ปริมาณน้ำมันสำเร็จรูปที่ซื้อขายผ่านตลาดสิงคโปร์ จะอยู่ในระดับสูงเช่นเดียวกับตลาดใหญ่ในพื้นที่อื่น
(ยุโรป อเมริกา ตะวันออกกลาง) ทำให้ยากต่อการปั่นราคาโดยผู้ซื้อหรือผู้ขาย
และราคาจะสะท้อนความสามารถในการจัดหาและความต้องการในภูมิภาคเอเชียอย่างแท้จริง
โดยเหตุผลดังกล่าว ทำให้ประเทศผู้ส่งออกน้ำมัน เช่น ไทย เกาหลีใต้ ญี่ปุ่น
ซึ่งปัจจุบันมีกำลังการกลั่นส่วนเกิน แม้จะเริ่มมีการกำหนดราคาส่งออกเอง
ซึ่งจะขึ้นอยู่กับอุปสงค์/อุปทานของประเทศ
ตนเองส่วนหนึ่ง แต่โดยทั่วไปราคาตลาดจรสิงคโปร์ยังมีอิทธิพลสูงมากต่อราคาในประเทศต่างๆ
ดังกล่าว

ราคาจำหน่ายน้ำมันเชื้อเพลิงของโรงกลั่น และผู้ค้าส่งน้ำมันภายในประเทศในปัจจุบัน[5]¹

ภายหลังการยกเลิกการควบคุมราคาน้ำมันเชื้อเพลิง
ในช่วงแรกการกำหนดราคาน้ำมันสำเร็จรูปของโรงกลั่น
ได้ใช้หลักการของความเสมอภาคกับการนำเข้า (Import parity)
ประกอบด้วยราคาน้ำมันในตลาดจรสิงคโปร์ (F.O.B.) เฉลี่ย
3 วัน บวกด้วยค่าขนส่งและค่าใช้จ่ายต่างๆ เป็นราคา C.I.F.
และจะมีค่าใช้จ่ายในการปรับคุณภาพด้วยส่วนหนึ่ง ซึ่งในแต่ละโรงกลั่นจะใช้หลักเกณฑ์เดียวกัน
เพียงแต่มีความแตกต่างกันในรายละเอียด เช่น ค่าขนส่ง ค่าปรับคุณภาพ โดยระดับราคา ณ
โรงกลั่นของทุกโรงอยู่ในระดับเดียวกัน มีความแตกต่างกันในระดับ 4–10 สตางค์/ลิตร
แต่หลังจากประเทศไทยมีกำลังการกลั่นที่เพิ่มขึ้นและภาวะเศรษฐกิจตกต่ำ
ทำให้ปริมาณการผลิตน้ำมันมากเกินความต้องการของประเทศ ทำให้ต้อง
ส่งออก การกำหนดราคาของโรงกลั่น นอกจากจะอิงตามภาวะตลาดภายนอก คือ
ราคาตลาดจรสิงคโปร์แล้ว ยังคำนึงถึงสภาพอุปสงค์/อุปทานของตลาดภายในประเทศด้วย
ในบางช่วงที่น้ำมันในประเทศเหลือมากจะมีการให้ส่วนลด ทำให้ราคา ณ
โรงกลั่นของไทยถูกกว่าราคาปกติมากในบางช่วง

นอกจากนี้ จากสภาพการแข่งขันในตลาดน้ำมันของไทยที่อยู่ในระดับสูง ทำให้ในตลาดค้าส่งของไทย
มีการเปลี่ยนแปลงราคาทุกวันและบางวันอาจหลายครั้ง
ซึ่งเป็นไปตามต้นทุนและสภาพตลาดน้ำมันในช่วงนั้นๆ จากการศึกษาของ สนพ. พบว่า
ราคาขายส่งน้ำมันภายในประเทศมีการเปลี่ยนแปลงที่สอดคล้องกับตลาดสิงคโปร์
เพราะปริมาณน้ำมันในตลาดของไทย จะปรับตัวตามสภาพตลาดน้ำมันภายนอก
และในทางกลับกันตลาดน้ำมันของไทยจะส่งผลกับตลาดในภูมิภาคนี้เช่นกัน
เมื่อน้ำมันในตลาดเอเชียขาด (ซึ่งมีผลให้ราคาสิงคโปร์ปรับตัวขึ้น) น้ำมันไทยจะไหลออก
ปริมาณน้ำมันในประเทศลดลง ราคาขายในประเทศปรับตัวขึ้น ในทางกลับกัน
การที่ปริมาณน้ำมันในตลาดนอกประเทศอยู่ในระดับสูง ซึ่งราคาตลาด
สิงคโปร์ที่สะท้อนราคาซื้อขายในภูมิภาคเอเชียจะลดลง ความสามารถส่งออกน้ำมันของไทยจะลดลง
ราคาขายส่งในประเทศจะมีการให้ส่วนลดเพื่อระบายน้ำมันออกสู่ตลาดภายใน

ภาวะการแข่งขันของตลาดน้ำมันในประเทศไทย^(/)[6]

ปัจจุบันตลาดน้ำมันของไทยมีการแข่งขันสูงทั้งระดับค้าส่งและค้าปลีก โดยในตลาดค้าส่ง
กำลังการกลั่นภายในประเทศที่มีมากกว่าความต้องการ
ทำให้การกำหนดราคาของโรงกลั่นและผู้ค้าส่งต้องมีการให้ส่วนลดแก่ผู้ค้าน้ำมันในภาวะที่น้ำมันล้นตลาด
นอกจากนี้ การที่โรงกลั่นต้องแข่งขันกับการนำเข้าจากต่างประเทศ
ภาวะกำลังการกลั่นล้นตลาดของภูมิภาค
ก็มีผลให้ราคาน้ำมันสำเร็จรูปของภูมิภาคเอเซียอยู่ในภาวะอ่อนตัวเมื่อเทียบกับราคาน้ำมันดิบ
ซึ่งประเทศไทยก็ได้รับผลกระทบดังกล่าวด้วย

ในตลาดค้าปลีก การแข่งขันอยู่ในระดับสูงเช่นเดียวกัน จากการเพิ่มขึ้นของจำนวนผู้ค้าน้ำมัน
จากเดิมช่วงก่อนการยกเลิกควบคุมราคามีเพียงผู้ค้ารายใหญ่ 4 ราย ได้เพิ่มขึ้นเป็น 31
รายในปัจจุบัน จำนวนสถานีบริการน้ำมันได้เพิ่มขึ้นจากระดับ 3,400 แห่ง เป็นกว่า 18,000
แห่งในปัจจุบัน ทำให้การแข่งขันในตลาดค้าปลีกของไทยอยู่ในระดับที่สูงมาก
ติดอันดับ 1 ใน 5 ของโลก ผู้ค้าไม่สามารถกำหนดราคาขายปลีกในระดับที่แตกต่างกันได้มาก
จากการศึกษาของ สนพ.
พบว่า การกำหนดราคาขายปลีกในระดับที่แตกต่างกัน 50 สตางค์ต่อลิตร
จะส่งผลให้ปริมาณการจำหน่ายของผู้ค้าน้ำมัน
ลดลงครึ่งหนึ่ง ค่าการตลาดของผู้ค้าน้ำมันนับตั้งแต่ปี 2539 เป็นต้นมา
ได้ปรับลดลงและอยู่ในระดับทรงตัว ซึ่งเป็นผลจากการแข่งขันที่อยู่ในระดับสูง

รัฐบาลมีบทบาทในการกำกับดูแลการกำหนดราคาน้ำมันและสภาวะการแข่งขัน
โดยจะอาศัยกลไกทางด้านกฎหมายที่มีอยู่แล้ว เช่น พ.ร.ก.
แก้ไขและป้องกันภาวะการขาดแคลนน้ำมันฯ พ.ศ. 2516 และ พ.ร.บ.
ว่าด้วยราคาสินค้าและบริการ พ.ศ. 2542 เป็นต้น
ทั้งนี้รัฐบาลยังมีมาตรการที่มีผลกระทบต่อราคาน้ำมันเชื้อเพลิงในประเทศ ได้แก่
มาตรการทางด้านภาษีสรรพสามิตโดยรัฐบาลจะได้ประกาศปรับเปลี่ยนอัตราภาษีสรรพสามิตสำหรับผลิตภัณฑ์น้ำมันตามความ
เหมาะสม มาตรการการปรับเปลี่ยนเงินส่งเข้ากองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง
หรือเงินได้รับชดเชยจากกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง ทั้งนี้
เพื่อลดความผันผวนของราคาน้ำมันเชื้อเพลิงซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อประชาชนได้

สำหรับอัตราภาษีสรรพสามิตปัจจุบันเป็นไปตามประกาศอัตราภาษีสรรพสามิตของกระทรวงการคลังฉบับที่
57
มีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 19 สิงหาคม 2544 สรุปได้ดังนี้

  ------------------------ -------------------- --------------------------
  ประเภทผลิตภัณฑ์             ตามมูลค่าร้อยละ         ตามปริมาณ (บาท/ลิตร)

  1. น้ำมันเบนซินชนิดไร้สารตะกั่ว -                    3.685

  2. น้ำมันก๊าด               -                    3.055

  3. น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว        -                    2.305

  4. น้ำมันดีเซลหมุนช้า         -                    2.405

  5. น้ำมันเตา               5.0                  0.000

  6. ก๊าซปิโตรเลียมเหลว       -                    2.170
  (บาท/ก.ก.)                                    
  ------------------------ -------------------- --------------------------

  ที่มา : สนพ.

สำหรับเงินส่งเข้ากองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง ปัจจุบัน
รัฐบาลกำหนดให้ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้าผลิตภัณฑ์น้ำมันส่งเงินเข้ากองทุนน้ำมันตามอัตราที่กำหนดซึ่งขึ้นอยู่กับชนิดน้ำมัน
ยกเว้นก๊าซปิโตรเลียมเหลวจะได้รับเงินชดเชยจากกองทุนน้ำมัน
ทั้งนี้เพื่อบรรเทาผลกระทบต่อประชาชนผู้ใช้ก๊าซปิโตรเลียมเหลว โดย ณ วันที่ 8 มกราคม 2547
เงินส่งเข้ากองทุนน้ำมัน สรุปได้ดังนี้

  ----------------------- -------------------------- ---------------------
  ประเภทผลิตภัณฑ์            เงินส่งเข้ากองทุนน้ำมัน          อัตราชดเชย (บาท/ลิตร)
                          (บาท/ลิตร)                  

  1. น้ำมันเบนซิน 95         0.5000                     -

  2. น้ำมันเบนซิน 91         0.3000                     -

  3. น้ำมันแก๊สโซฮอล์         0.2700                     -

  4. น้ำมันก๊าด              0.1000                     -

  5. น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว       0.5000                     -

  6. น้ำมันดีเซลหมุนช้า        0.5000                     -

  7. น้ำมันเตา              0.0600                     -

  8. ก๊าซปิโตรเลียมเหลว      -                          2.9353
  (บาท/กก.)                                          
  ----------------------- -------------------------- ---------------------

  ที่มา : สนพ.

3.4.2.3 อุตสาหกรรมการจัดจำหน่ายก๊าซปิโตรเลียมเหลว

รัฐบาลมีนโยบายยกเลิกการควบคุมราคาก๊าซปิโตรเลียมเหลว ทั้งนี้
ได้ดำเนินการอย่างเป็นขั้นตอนโดยการยกเลิกการควบคุมราคาขายปลีกแล้ว
และจะให้มีการใช้ระบบลอยตัวเต็มที่โดยสมบูรณ์ในขั้นตอนต่อไป มติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 10
กรกฎาคม 2544 มอบหมายให้ สนพ. กระทรวงพลังงาน กระทรวงการคลัง และกระทรวงพาณิชย์
รับไปดำเนินการร่วมกันเพื่อยกเลิกการควบคุมราคาก๊าซปิโตรเลียมเหลว

อย่างไรก็ตามในระหว่างนี้ รัฐบาลยังควบคุมราคาก๊าซปิโตรเลียมเหลว โดยควบคุมราคา ณ
โรงกลั่น/โรงแยกก๊าซ/นำเข้า และราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น
แต่เพื่อเป็นการแก้ไขปัญหาราคาก๊าซปิโตรเลียมเหลวและฐานะกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง
จึงมีการปรับหลักเกณฑ์การกำหนดราคา ณ โรงกลั่นและราคานำเข้าก๊าซปิโตรเลียมเหลว ตั้งแต่วันที่
10 กุมภาพันธ์ 2546 โดยกำหนดให้เท่ากับราคาประกาศเปโตรมิน –16 เหรียญสหรัฐ/ตัน
โดยมีราคาประกันต่ำสุดที่ 185 เหรียญสหรัฐ/ตัน และมีราคาเพดานสูงสุดที่ 315 เหรียญสหรัฐ/ตัน
ทั้งนี้ให้มีการพิจารณาทบทวนหลักเกณฑ์การกำหนดราคาทุก 3 เดือน

ทั้งนี้ โครงสร้างราคาจะประกอบด้วย 3 ส่วนคือ

(1) ราคา ณ โรงกลั่น/โรงแยกก๊าซ/นำเข้า

(2) ราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น ซึ่งประกอบด้วย

- ราคา ณ โรงกลั่น/โรงแยกก๊าซ

- ภาษีสรรพสามิต ภาษีเทศบาล กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง และภาษีมูลค่าเพิ่ม

(3) ราคาขายปลีก ซึ่งประกอบด้วย

- ราคาขายส่งหน้าโรงกลั่น/โรงแยกก๊าซ

  - ค่าการตลาด และภาษีมูลค่าเพิ่ม

ดังมีรายละเอียด ดังตัวอย่างต่อไปนี้ (โครงสร้างราคา ณ วันที่ 8 มกราคม 2547)

  หน่วย : บาท/กิโลกรัม

+-----------------------------+-----------------+---------------------+
|                             | ราคาก๊าซหุงต้ม     | คิดเป                |
|                             |                 | ็นร้อยละของราคาขายปลีก |
+-----------------------------+-----------------+---------------------+
| ราคา ณ                      | 12.0706         | 76.33               |
| โรงกลั่น/โรงแยกก๊าซ/นำเข้า      |                 |                     |
| ^(/1)                       |                 |                     |
+-----------------------------+-----------------+---------------------+
| ภาษีสรรพสามิต ^(/2)           | 2.1700          | 13.73               |
+-----------------------------+-----------------+---------------------+
| ภาษีเทศบาล ^(/2)             | 0.2170          | 1.37                |
+-----------------------------+-----------------+---------------------+
| กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง ^(/2)      | (2.9353)        | (18.56)             |
+-----------------------------+-----------------+---------------------+
| ภาษีมูลค่าเพิ่ม ^(/2)            | 0.8066          | 5.10                |
+-----------------------------+-----------------+---------------------+
| ราคาขายส่งรวมภาษีมูลค่าเพิ่ม      | 12.3289         | 77.97               |
+-----------------------------+-----------------+---------------------+
| ค่าการตลาด ^(/2)             | 3.2566          | 20.59               |
+-----------------------------+-----------------+---------------------+
| ภาษีมูลค่าเพิ่ม ^(/2)            | 0.2280          | 1.44                |
+-----------------------------+-----------------+---------------------+
| ราคาขายปลีก                  | 15.8100         | 100                 |
+-----------------------------+-----------------+---------------------+

  ที่มา : สนพ.

  ^(/1) รัฐบาลกำหนดโดยอ้างอิงราคาตลาดโลก

  ^(/2) รัฐบาลกำหนด

3.4.3 ภาวะอุตสาหกรรมปิโตรเคมี 

3.4.3.1 โครงสร้างของอุตสาหกรรมปิโตรเคมี 

โครงสร้างของอุตสาหกรรมปิโตรเคมีสามารถแบ่งได้เป็น 3 ขั้น ดังนี้

(1) อุตสาหกรรมปิโตรเคมีขั้นต้น : เป็นการนำก๊าซปิโตรเลียม อันได้แก่
    ก๊าซอีเทนและก๊าซโพรเพน หรือผลิตภัณฑ์ในรูปของน้ำมัน อันได้แก่ แนฟทา
    มาแปรสภาพเป็นสารโอเลฟินส์ (ก๊าซเอทิลีนและก๊าซโพรพิลีน) และ
    คอนเดนเสทมาแปรสภาพเป็นสารอะโรเมติกส์ (เบนซีน โทลูอีน และไซลีน)
    โดยผ่านกระบวนการกลั่น แยก ทำให้แตกตัว และแปรรูป

(2) อุตสาหกรรมปิโตรเคมีขั้นกลาง :
    เป็นการนำผลิตภัณฑ์ที่เกิดขึ้นจากผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีขั้นต้นไปผ่านกระบวนการต่างๆ
    จนได้เป็นผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีขั้นกลาง เช่น สไตรีนโมโนเมอร์ ไวนิลคลอไรด์โมโนเมอร์
    เอทิลีน
    ไกลคอล และกรดเทเรฟทาลิกบริสุทธิ์ เป็นต้น

(3) อุตสาหกรรมปิโตรเคมีขั้นปลาย :
    เป็นการนำผลิตภัณฑ์ที่เกิดขึ้นจากผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีขั้นกลางไปผ่านกระบวนการต่างๆ
    จนได้เป็นผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีขั้นปลาย เช่น เม็ดพลาสติกชนิดต่างๆ หรือวัตถุสังเคราะห์ต่างๆ
    ซึ่งจะถูกนำไปใช้เป็นวัตถุดิบพื้นฐานในการผลิตของอุตสาหกรรมต่อเนื่องอื่นๆ เช่น อุตสาหกรรม
    บรรจุภัณฑ์ อุตสาหกรรมเครื่องใช้ไฟฟ้า อุตสาหกรรมชิ้นส่วนรถยนต์ และอุตสาหกรรมสิ่งทอ
    เป็นต้น

3.4.3.2 สถานการณ์ปิโตรเคมีของประเทศไทย

  จากสภาวะเศรษฐกิจที่ปรับตัวดีขึ้นทั่วโลก โดยเฉพาะในสหรัฐอเมริกาที่ถือว่าปลายปี 2546
  เป็นช่วงเศรษฐกิจเริ่มฟื้นตัว และจะปรับตัวดีขึ้นเรื่อยในปี 2547 เป็นต้นไป
  จากการที่การเติบโตของความต้องการปิโตรเคมีจะเป็นประมาณ 1.5-2
  เท่าของอัตราการเติบโตของ GDP จึงคาดว่าความต้องการปิโตรเคมีในปี 2547 จะดีขึ้น
  รวมทั้งราคาของปิโตรเคมีที่เป็นวัฏจักร ซึ่งได้ลดลงต่ำสุดในปี 2544-2545
  จึงปรับตัวดีขึ้นตามลำดับตั้งแต่ปี 2546 เป็นต้นไป โดยคาดว่าจะเข้าสู่ช่วงสูงสุดในช่วงปี
  2548-2549

  สถานการณ์ปิโตรเคมีในประเทศไทยก็เป็นไปตามสถานการณ์โลก คือความต้องการปรับตัวดีขึ้น
  และสามารถส่งออกได้มากขึ้น
  จากการที่อัตราการส่งออกของผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปจากประเทศจีนกลับเข้าสู่สภาวะปกติหลังจากที่ซบเซาไปเนื่องจากสถานการณ์โรค
  SARS จีนจึงต้องนำเข้าปิโตรเคมีเพื่อเป็นวัตถุดิบมากขึ้น
  ประเทศผู้ผลิตจึงสามารถเพิ่มอัตราการผลิต และส่งออกไปยังจีน
  ซึ่งยังคงเป็นตลาดหลักของการส่งออกทั่วโลกได้มากขึ้น รวมทั้งประเทศไทยด้วย

  ความต้องการปิโตรเคมีของประเทศไทยโดยรวมในปี 2546 เพิ่มขึ้นเล็กน้อยจากปี 2545
  ประมาณ 2-6% ยกเว้นพาราไซลีนที่เพิ่มขึ้น 25% เนื่องจากมีการขยายกำลังการผลิตของ PTA
  ที่ใช้พาราไซลีนเป็นวัตถุดิบ นอกจากนี้ ความต้องการ PP และ PS ยังเพิ่มขึ้นถึง 16% และ 19%
  ตามลำดับ

  ปริมาณผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีของประเทศไทยยังคงอยู่ในสภาวะทีมีกำลังการผลิตมากกว่าความต้องการ
  แต่ยังส่งออกได้ มีอัตราการผลิตโดยเฉลี่ยของโอเลฟินส์อยู่ที่ประมาณ 98% อะโรเมติกส์ที่ประมาณ
  90% ในขณะที่ปิโตรเคมีขั้นปลายมีอัตราการผลิตเฉลี่ยที่ประมาณ 92%
  มีการส่งออกโอเลฟินส์น้อยมากประมาณ 5% ของปริมาณการผลิต
  ส่วนอะโรเมติกส์จะส่งออกมากกว่าที่ประมาณ 30% ของปริมาณการผลิต ในส่วนโพลิเมอร์ (PE,
  PP, PVC, PS) ยังคงส่งออกประมาณครึ่งหนึ่งของปริมาณการผลิต
  โดยจะมีจีนเป็นตลาดหลักของการ
  ส่งออก

+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| การผลิต กา  |             |             |            |             |
| รนำเข้า การ |             |             |            |             |
| บริโภค และก |             |             |            |             |
| ารส่งออกเอท |             |             |            |             |
| ิลีน ของประเ |             |             |            |             |
| ทศไทย หน่วย |             |             |            |             |
|  : พันตันต่อปี |             |             |            |             |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| ปี          | การจัดหา     |             | การบริโภค   |             |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
|            | การผลิต      | การนำเข้า    | การบริโภค   | การส่งออก    |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2540       | 978.00      | 47.00       | 1,018.00   | 7.00        |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2541       | 1,104.00    | 60.00       | 1,155.00   | 9.00        |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2542       | 1,478.00    | 6.00        | 1,281.00   | 203.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2543       | 1,832.00    | 0.00        | 1,444.00   | 388.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2544       | 1,798.00    | 0.00        | 1,646.00   | 152.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2545       | 1,892.00    | 11.00       | 1,771.00   | 131.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2546       | 2,007.00    | 7.00        | 1,872.00   | 142.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+

ที่มา : สถาบันปิโตรเลียมแห่งประเทศไทย

+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| การผลิต การ |             |             |            |             |
| นำเข้า การส |             |             |            |             |
| ่งออก และกา |             |             |            |             |
| รบริโภคโพรพ |             |             |            |             |
| ิลีน ของประเ |             |             |            |             |
| ทศไทย หน่วย |             |             |            |             |
|  : พันตันต่อปี |             |             |            |             |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| ปี          | การจัดหา     |             | การบริโภค   |             |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
|            | การผลิต      | การนำเข้า    | การบริโภค   | การส่งออก    |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2540       | 586.00      | 59.00       | 638.00     | 7.00        |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2541       | 692.00      | 165.00      | 855.00     | 2.00        |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2542       | 881.00      | 76.00       | 913.00     | 44.00       |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2543       | 1,083.00    | 34.00       | 1,048.00   | 69.00       |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2544       | 1,035.00    | 13.00       | 1,018.00   | 30.00       |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2545       | 1,134.00    | 53.00       | 1,163.00   | 24.00       |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2546       | 1,192.00    | 52.00       | 1,188.00   | 57.00       |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+

ที่มา : สถาบันปิโตรเลียมแห่งประเทศไทย

+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| กา         |             |             |            |             |
| รผลิต การนำ |             |             |            |             |
| เข้า การส่งอ |             |             |            |             |
| อก และการบ |             |             |            |             |
| ริโภคพาราไซ |             |             |            |             |
| ลีน ของประเ |             |             |            |             |
| ทศไทย หน่วย |             |             |            |             |
|  : พันตันต่อปี |             |             |            |             |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| ปี          | การจัดหา     |             | การบริโภค   |             |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
|            | การผลิต      | การนำเข้า    | การบริโภค   | การส่งออก    |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2541       | 337.00      | 35.00       | 258.00     | 114.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2542       | 372.00      | 117.00      | 482.00     | 67.00       |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2543       | 639.00      | 85.00       | 512.00     | 212.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2544       | 696.00      | 70.00       | 538.00     | 228.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2545       | 906.00      | 40.00       | 669.00     | 277.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2546       | 1,057.00    | 81.00       | 841.00     | 297.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+

ที่มา : สถาบันปิโตรเลียมแห่งประเทศไทย

+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| การผลิต กา  |             |             |            |             |
| รนำเข้า การ |             |             |            |             |
| ส่งออก และก |             |             |            |             |
| ารบริโภคเบน |             |             |            |             |
| ซีน ของประเ |             |             |            |             |
| ทศไทย หน่วย |             |             |            |             |
|  : พันตันต่อปี |             |             |            |             |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| ปี          | การจัดหา     |             | การบริโภค   |             |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
|            | การผลิต      | การนำเข้า    | การบริโภค   | การส่งออก    |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2541       | 329.00      | 48.00       | 326.00     | 51.00       |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2542       | 394.00      | 22.00       | 276.00     | 140.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2543       | 463.00      | 46.00       | 294.00     | 215.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2544       | 509.00      | 2.00        | 321.00     | 190.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2545       | 502.00      | 15.00       | 302.00     | 214.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+
| 2546       | 580.00      | 0.00        | 361.00     | 219.00      |
+------------+-------------+-------------+------------+-------------+

ที่มา : สถาบันปิโตรเลียมแห่งประเทศไทย

3.5 ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

3.5.1 ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมจากการดำเนินการโรงแยกก๊าซธรรมชาติ

ในการดำเนินการโรงแยกก๊าซธรรมชาติที่ผ่านมา ปตท.
ได้ตระหนักถึงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและชีวิตความ
เป็นอยู่ของประชาชนที่อาศัยอยู่ในบริเวณใกล้เคียง ดังนั้น ปตท.
จึงได้ติดตามตรวจสอบคุณภาพสิ่งแวดล้อมอย่างต่อเนื่องและเคร่งครัด
โดยในช่วงก่อนการก่อสร้างจะจัดทำรายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม (Environmental
Impact Assessment)
ตามที่กำหนดไว้ในพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535
เพื่อเสนอต่อ สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ในปัจจุบัน
โดยในรายงานดังกล่าวจะระบุมาตรการป้องกันและแก้ไขผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
และมาตรการติดตามตรวจสอบ
ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ซึ่งจนถึงปัจจุบัน ปตท. ยังคงติดตามตรวจสอบ บันทึกผล
และจัดทำรายงานผลการตรวจสอบ
คุณภาพสิ่งแวดล้อมเพื่อเสนอต่อสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
รวมถึงหน่วยงานอื่นๆ
ที่เกี่ยวข้อง เช่น กรมโรงงานอุตสาหกรรม เป็นต้น อย่างสม่ำเสมอ
โดยจากการติดตามตรวจสอบคุณภาพสิ่งแวดล้อมของ
โรงแยกก๊าซธรรมชาติทั้ง 4 โรง ตั้งแต่เปิดดำเนินการเป็นต้นมา ปรากฏว่าคุณภาพอากาศ
คุณภาพเสียง คุณภาพน้ำ และกากของเสียจากกระบวนการผลิต
ล้วนอยู่ในเกณฑ์ที่ดีกว่ามาตรฐานที่กำหนดในประกาศกระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี
และสิ่งแวดล้อม และประกาศกระทรวงอุตสาหกรรมทั้งสิ้น
และสำหรับโครงการโรงแยกก๊าซธรรมชาติ หน่วยที่ 5 ที่ตำบลมาบตาพุด จังหวัดระยอง
ซึ่งได้มีการศึกษาและจัดทำรายงาน EIA แล้วเสร็จและได้ผ่านความเห็นชอบแล้วนั้น
ขณะนี้อยู่ระหว่างการนำมาตรการลดผลกระทบและดำเนินการระบบการจัดการสิ่งแวดล้อมไปสู่การปฏิบัติในระยะการก่อสร้างและเตรียมแผนงานสำหรับระยะดำเนินการ

จากผลการดำเนินการที่ผ่านมา ทำให้ในปี 2545 โรงแยกก๊าซธรรมชาติระยอง
และโรงแยกก๊าซธรรมชาติขนอมได้รับรางวัล EIA AWARDS
หรือรางวัลสถานประกอบการที่มีการจัดการและรักษาสภาพแวดล้อมตามมาตรการในรายงานผลการตรวจสอบคุณภาพสิ่งแวดล้อมดีเด่น
ซึ่งจัดโดยสำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม โดยโรงแยกก๊าซธรรมชาติขนอมยังได้รับรางวัล
EIA AWARDS เป็นเวลา 4 ปีติดต่อกันในช่วงปี 2542-2545

นอกจากการปฏิบัติตามกฎหมายข้างต้นแล้ว ปตท. ยังได้นำระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม หรือระบบ
ISO 14001 และระบบการจัดการอาชีวอนามัยและความปลอดภัย มอก. 18001 เข้ามาใช้
โดยปัจจุบัน โรงแยกก๊าซธรรมชาติทั้ง 4 หน่วยได้รับการรับรองระบบ ISO 14001 และระบบ
มอก. 18001 จากสถาบันรับรองมาตรฐานไอเอสโอ (“สรอ.”) เรียบร้อยแล้ว

3.5.2 ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมจากการดำเนินการระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ

ถึงแม้ว่าการดำเนินการก่อสร้างระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติของ ปตท.
ได้เกิดขึ้นก่อนที่โครงการประเภทระบบขนส่งปิโตรเลียมทางท่อ
จะถูกกำหนดให้อยู่ในข่ายที่ต้องจัดทำรายงานการวิเคราะห์ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
(Environmental Impact Assessment) ตามประกาศกระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี
และสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2539 มากกว่า 10 ปี
อย่างไรก็ตาม ปตท. ได้ตระหนักถึงความสำคัญของสภาพแวดล้อมทั้งก่อนการก่อสร้าง
ระหว่างการก่อสร้าง และภายหลังการก่อสร้างมาโดยตลอด อาทิ
การศึกษาวิจัยถึงผลกระทบต่อสัตว์ป่าและสภาพป่าไม้ ตรวจวัดสิ่งแวดล้อมระหว่างการก่อสร้าง
และดำเนินการปรับสภาพพื้นที่ให้เข้าสู่สภาพเดิมเมื่อการฝังกลบท่อแล้วเสร็จ
ซึ่งทุกโครงการนับแต่การก่อสร้าง
ท่อส่งก๊าซสายประธานเส้นแรกที่เริ่มรับก๊าซธรรมชาติจากอ่าวไทย
และโครงการท่อส่งก๊าซธรรมชาติอื่น ๆ ก็มีแนวทางปฏิบัติในทิศทางเดียวกัน

สำหรับท่อส่งก๊าซธรรมชาติจากสหภาพเมียนมาร์มายังชายแดนไทย-ที่บ้านอีต่อง
และต่อมายังโรงไฟฟ้าราชบุรีจังหวัดราชบุรี ที่เริ่มก่อสร้างในปี 2540 นั้น ปตท.
ได้จัดทำรายงานการวิเคราะห์ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
เพื่อเสนอต่อสำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อมตามที่กำหนดไว้ในพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ
พ.ศ. 2535 เช่นเดียวกับการดำเนินการของโรงแยกก๊าซธรรมชาติ
ซึ่งจากการติดตามตรวจสอบผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมตั้งแต่ปี 2540 เป็นต้นมา
ล้วนปรากฏว่าผลที่ได้อยู่ในเกณฑ์ที่ดีกว่ามาตรฐานที่กำหนดโดยคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ
ซึ่งในปี 2545 โครงการท่อส่งก๊าซธรรมชาติ จากแหล่งยาดานายังได้รับรางวัล EIA AWARDS
ซึ่งจัดโดยสำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม เช่นเดียวกับโรงแยกก๊าซธรรมชาติ ของ ปตท.

ในปี 2546 โครงการก่อสร้างระบบท่อส่งก๊าซฯ ตามแผนแม่บทระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ ฉบับที่ 3
และโครงการเกี่ยวเนื่อง ได้มีการศึกษาและจัดทำรายงาน EIA
รวมทั้งมีการนำมาตรการลดผลกระทบและการดำเนินการระบบการจัดการสิ่งแวดล้อมไปสู่การปฏิบัติทั้งในระยะก่อสร้างและระยะดำเนินการแล้วเสร็จทุกโครงการ
สำหรับโครงการที่อยู่ระหว่างการก่อสร้างที่จะต้องดำเนินการตามมาตรการลดผลกระทบและดำเนินการระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม
ได้แก่ โครงการผลิตและจำหน่ายไฟฟ้าและน้ำเย็นสำหรับท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ Gas District
Cooling System (โรงไฟฟ้าและท่อส่งก๊าซฯ) และโครงการติดตั้ง Compressor ที่ #BVW 7
(ท่อส่งก๊าซฯ จากแหล่งยาดานา) นอกจากนั้น
ยังมีโครงการที่อยู่ระหว่างการดำเนินงานศึกษาและจัดทำรายงาน EIA ได้แก่
โครงการท่อส่งก๊าซธรรมชาติ ไทรน้อย-โรงไฟฟ้าพระนครเหนือ/ใต้ โครงการท่อส่งก๊าซฯ เส้นที่ 3
ฝั่งตะวันออก-ตะวันตก (Onshore – Offshore)

และเพื่อให้การดำเนินงานด้านสิ่งแวดล้อม อาชีวอนามัย
และความปลอดภัยเป็นไปตามมาตรฐานสากล สายงานระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติของ ปตท. ทุกหน่วย
จึงได้นำระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม หรือระบบ ISO 14001 และระบบ
การจัดการอาชีวอนามัยและความปลอดภัย มอก. 18001 เข้ามาปฏิบัติ โดยได้รับการรับรองระบบ
ISO 14001 และ มอก. 18001 จากสถาบันรับรองมาตรฐานไอเอสโอ (“สรอ.”)
เรียบร้อยแลัวตั้งแต่ปี 2543 และ 2545 ตามลำดับ

3.5.3 ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมจากการดำเนินการท่าเทียบเรือเพื่อขนส่งผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม

ในการก่อสร้างท่าเทียบเรือของ ปตท. เพื่อขนส่งผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม
ต้องมีการจัดทำรายงานการวิเคราะห์
ผลกระทบสิ่งแวดล้อม (Environmental Impact Assessment) ซึ่งระบุมาตรการป้องกัน
และแก้ไขผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
ตลอดจนดำเนินการติดตามตรวจสอบผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมอย่างต่อเนื่อง
เช่นเดียวกับโรงแยกก๊าซธรรมชาติ และ
ระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ ซึ่งจากการตรวจสอบดังกล่าว
ปรากฏผลอยู่ในเกณฑ์ที่ดีกว่ามาตรฐานที่กำหนด อีกทั้งหน่วยงานของ ปตท.
ที่มีท่าเทียบเรือขนส่งผลิตภัณฑ์ ยังได้รับการรับรองระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม ISO 14001
จากสถาบันรับรองมาตรฐานไอเอสโอ (“สรอ.”) เช่นเดียวกับโรงแยกก๊าซธรรมชาติ
และระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติ เช่นกัน

[1] ^(/ 1) แปลงสัมปทานยูโนแคล 2 ประกอบด้วย แหล่งกะพง ปลาทอง ปลาแดง สตูล
และบรรพต ส่วนแปลงสัมปทานยูโนแคล 3 ประกอบด้วย แหล่งฟูนาน จักรวาล โกมิน สุราษฎร์
ปลาหมึก ตราด และปะการัง

[2] ^(/ 2) ปัจจุบัน ยังไม่ได้ดำเนินการผลิต โดยในเดือนตุลาคม 2542
มีการลงนามในสัญญาขายก๊าซธรรมชาติที่ผลิตได้จากแปลงเอ 18 ในแหล่ง เจดีเอ ระหว่าง ปตท.
และ Petroliam Nasional Berhad (“Petronas”) ในฐานะผู้ซื้อก๊าซธรรมชาติ
กับผู้ขายก๊าซธรรมชาติ ได้แก่ องค์กรร่วมไทย-มาเลเซีย (MTJA)
และผู้ขายก๊าซธรรมชาติรายที่เหลือ โดยในสัญญาได้ระบุให้เริ่มรับก๊าซธรรมชาติในช่วงไตรมาสที่ 3
ปี 2545
อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันโครงการระบบท่อส่งก๊าซธรรมชาติไทย-มาเลเซีย ของบริษัท ทรานส์
ไทย-มาเลเซีย (ประเทศไทย) จำกัด ยังไม่ได้เริ่มดำเนินการก่อสร้าง
ความล่าช้าของโครงการส่วนหนึ่งมีสาเหตุมาจากการรอผลการอนุมัติรายงานผลกระทบสิ่งแวดล้อม
และ คำสั่งของ
รัฐบาลให้ทบทวนโครงการ และในที่สุด ได้มีการกำหนดให้ย้ายแนวท่อก๊าซฯขึ้นฝั่ง ซึ่ง ปตท. และ
เปโตรนาส ได้ยกอ้างความล่าช้าดังกล่าวเป็นเหตุสุดวิสัยตามสัญญา ทั้งนี้ ปตท. และ เปโตรนาส
จะเจรจาหาข้อยุติกับผู้ขายก๊าซฯในเรื่องภาระ Take-or-Pay เนื่องจากความล่าช้า ข้างต้นต่อไป

[3] ¹

[4] ^(/1) จากรายงานของ สนพ. เมื่อวันที่ 11 มิถุนายน 2544
เรื่องการกำหนดราคาน้ำมันเชื้อเพลิงของไทย

[5] ^(/ 1) จากรายงานของ สนพ. เมื่อวันที่ 11 มิถุนายน 2544
เรื่องการกำหนดราคาน้ำมันเชื้อเพลิงของไทย

[6] ¹