1. อุตสาหกรรมไฟฟ้าของประเทศไทย

1.1 การผลิตและระบบส่งไฟฟ้า

กฟผ. เป็นผู้รับผิดชอบในการผลิตและส่งกระแสไฟฟ้า
เพื่อตอบสนองความต้องการใช้ไฟฟ้าของทั้งประเทศ โดยมีแหล่งผลิตคือโรงไฟฟ้าต่างๆ ของ กฟผ.
เอง รวมกับรับซื้อไฟฟ้าจากผู้ผลิตไฟฟ้าเอกชน
สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวและประเทศมาเลเซีย หลังจากนั้นจึงขายไฟฟ้าให้แก่ผู้ซื้อ คือ
การไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) และลูกค้าตรง
(โรงงานอุตสาหกรรมบางแห่งที่กำหนดโดยพระราชกฤษฎีกา) ทั้งนี้ กฟผ.
จะทำการส่งพลังงานไฟฟ้าผ่านสถานีไฟฟ้าแรงสูงต่างๆ โดย กฟน. และ กฟภ.
จะเป็นหน่วยงานที่รับผิดชอบในระบบจำหน่าย (Distribution) และการขายปลีก (Retail)
ให้แก่ประชาชนทั่วไป โดยรับซื้อ ไฟฟ้าจาก กฟผ. ที่จุดเชื่อมต่อ และส่งเข้าสถานีไฟฟ้าย่อย
เพื่อกระจายให้ผู้ใช้ไฟฟ้า

  ปัจจุบันโรงไฟฟ้าของ กฟผ. มีทั้งสิ้น 37 โรง เป็นโรงไฟฟ้าที่กระจายอยู่ตามภาคต่างๆ
  ทั่วประเทศ โดยเป็นโรงไฟฟ้าประเภทโรงไฟฟ้าพลังน้ำมากที่สุด รองลงมาคือ
  โรงไฟฟ้าพลังความร้อนร่วม และโรงไฟฟ้าพลังความร้อน ทั้งนี้
  โรงไฟฟ้าประเภทพลังความร้อนมีกำลังผลิตติดตั้งสูงที่สุด

อย่างไรก็ตาม ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2535 รัฐบาลได้ส่งเสริมให้เอกชนมีบทบาทในการผลิตไฟฟ้า
โดยคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติได้เห็นชอบให้มีการจัดตั้ง บริษัท ผลิตไฟฟ้า จำกัด
(Electricity Generating Company Limited : EGCO)
และได้เห็นชอบระเบียบการรับซื้อไฟฟ้าจากผู้ผลิตรายเล็ก (“SPP”) นอกจากนั้น
ได้เห็นชอบนโยบายการรับซื้อไฟฟ้าจากผู้ผลิตไฟฟ้าเอกชนรายใหญ่หรือผู้ผลิตไฟฟ้าอิสระ (“IPP”)
ทั้งนี้ การรับซื้อไฟฟ้าจาก IPP และ SPP จะช่วยลดภาระการลงทุนของ กฟผ. ในการผลิตไฟฟ้าได้

1.2 การรับซื้อไฟฟ้าจากผู้ผลิตไฟฟ้าเอกชนรายเล็ก (Small Power Producer : SPP)

การรับซื้อไฟฟ้าจากผู้ผลิตไฟฟ้าเอกชนรายเล็ก
จะเป็นลักษณะของการที่ผู้ผลิตไฟฟ้าเอกชนรายเล็กผลิตกระแสไฟฟ้าใช้ในโรงงานของตนเองหรือขายให้กับโรงงานในบริเวณใกล้เคียงส่วนหนึ่ง
และขายส่วนที่เหลือให้ กฟผ. ตามการออกประกาศรับซื้อไฟฟ้าจากผู้ผลิตไฟฟ้าเอกชนรายเล็ก
(Regulation for the Purchase of Power from Small Power Producers)

กฟผ. ได้ประกาศรับซื้อไฟฟ้า จากเอกชนรายละ 60 เมกะวัตต์ และอาจสูงถึง 90 เมกะวัตต์
โดยมีผู้ที่ได้รับการตอบรับซื้อจาก กฟผ.
แล้วตั้งแต่เริ่มประกาศรับซื้อไฟฟ้าจากผู้ผลิตไฟฟ้ารายเล็กในปีงบประมาณ 2535 จนถึงเดือนธันวาคม
2546 จำนวน 82 ราย คิดเป็นปริมาณพลังไฟฟ้ารวม 2,379.00 เมกะวัตต์ แบ่งเป็นสัญญาประเภท
Firm (การทำสัญญาซื้อขาย 5 ปีขึ้นไป และมีการกำหนดพลังไฟฟ้า) จำนวน 42 ราย ปริมาณ
2,123.30 เมกะวัตต์ และสัญญาประเภท Non-Firm (ไม่กำหนดพลังไฟฟ้า) จำนวน 40 ราย
ปริมาณ 255.70 เมกะวัตต์ ในจำนวน 82 รายนี้
แบ่งเป็นผู้ผลิตรายเล็กที่จำหน่ายไฟฟ้าเข้าระบบแล้ว 61 ราย รวม 2,123.90 เมกะวัตต์
(สัญญาประเภท Firm 31 ราย 1,912.20 เมกะวัตต์ และสัญญาประเภท Non-Firm 30 ราย
รวม 211.70 เมกะวัตต์)

ปัจจุบันยังมีการรับซื้อไฟฟ้าจากโครงการที่ผลิตไฟฟ้าจากพลังงานนอกรูปแบบ เช่น
กากหรือเศษวัสดุเหลือ ที่เป็นสัญญาประเภท Non-Firm
โดยไม่กำหนดปริมาณและเวลาของการรับซื้อไฟฟ้า ทั้งนี้ การพิจารณารับซื้อ
ไฟฟ้าจะขึ้นอยู่กับขีดความสามารถของระบบส่งและระบบจำหน่ายไฟฟ้า ของ กฟผ. ที่สามารถรับได้

1.3 การรับซื้อไฟฟ้าจากผู้ผลิตไฟฟ้าเอกชนรายใหญ่ (Independent Power Producer : IPP)

สืบเนื่องจากแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 7 กฟผ.
ได้เปิดโอกาสให้เอกชนลงทุนในโครงการโรงไฟฟ้าในรูปแบบของผู้ผลิตไฟฟ้าเอกชนรายใหญ่
โดยเปิดให้ผู้ผลิตไฟฟ้าเอกชนรายใหญ่ยื่นข้อเสนอโครงการผลิตไฟฟ้า
เพื่อให้มีการแข่งขันทางด้านเทคโนโลยี สถานที่ตั้ง แหล่งผลิต ชนิดของเชื้อเพลิงที่ใช้
และราคาซื้อขายไฟฟ้า
จากการคัดเลือกผู้เข้าประมูลตามโครงการรับซื้อไฟฟ้าจากผู้ผลิตไฟฟ้าเอกชนรายใหญ่ จำนวน 7
ราย กำลังผลิตรวม 5,943.5 เมกะวัตต์ กฟผ. ได้พิจารณาคัดเลือกโดยแบ่งออกเป็น 2 ระยะดังนี้

- โครงการรับซื้อไฟฟ้าระยะที่ 1 (2539 - 2543) จำนวน 1,750.0 เมกะวัตต์

- โครงการรับซื้อไฟฟ้าระยะที่ 2 (2544 -2546) จำนวน 4,193.5 เมกะวัตต์

ปัจจุบันมีโครงการ IPP ที่จ่ายไฟฟ้าเข้าระบบในเชิงพาณิชย์ 4 รายคือ บริษัท ไตรเอ็นเนอยี่ จำกัด
บริษัท ผลิตไฟฟ้าอิสระ (ประเทศไทย) จำกัด, บริษัท บ่อวิน จำกัด และ บริษัท อีสเทิร์น
เพาเวอร์ จำกัด

4.  โครงการโรงไฟฟ้าราชบุรี

  คณะรัฐมนตรีในการประชุมเมื่อวันที่ 30 พฤศจิกายน 2542
  ได้มีมติเห็นชอบแผนระดมทุนจากภาคเอกชนในโครงการโรงไฟฟ้าราชบุรี ซึ่ง กฟผ.
  ได้ดำเนินการตามแผนการระดมทุนฯ โดยจัดตั้งบริษัท ผลิตไฟฟ้าราชบุรีโฮลดิ้ง ซึ่งมี กฟผ.
  ถือหุ้นร้อยละ 100 และทำการระดมทุนจากภาคเอกชน
  เพื่อนำหุ้นทั้งหมดของบริษัทเข้าจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย บริษัท
  ผลิตไฟฟ้าราชบุรีโฮลดิ้งฯ ได้จัดตั้งบริษัทในเครือ 1 บริษัท คือ บริษัทผลิตไฟฟ้าราชบุรี จำกัด
  โดยบริษัท ราชบุรีโฮลดิ้ง ถือหุ้นร้อยละ 100 และเป็นเจ้าของโรงไฟฟ้า และทรัพย์สินอื่นๆ
  ทั้งหมดของโครงการโรงไฟฟ้าราชบุรี ซึ่งประกอบด้วยโรงไฟฟ้าพลังความร้อน 2 เครื่อง
  และโรงไฟฟ้าพลังความร้อนร่วม 3 ชุด กำลังการผลิตรวมทั้งสิ้น 3,481 เมกะวัตต์

1.5 กำลังการผลิตรวมของประเทศ

ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546 ประเทศไทยมีกำลังผลิตติดตั้งรวมของระบบไฟฟ้าทั้งสิ้น 24,982.72
เมกะวัตต์ ประกอบด้วย

  ---------------------------- -------------------- ----------------------
  โรงไฟฟ้า                      กำลังผลิตติดตั้ง          เชื้อเพลิง
                               (เมกะวัตต์)            

  1. กำลังผลิตติดตั้งรวมของ กฟผ     14,430.52            น้ำมันเตา, ก๊าซธรรมชาติ,
                                                    น้ำมันดีเซล,ลิกไนต์

  2. บริษัท ผลิตไฟฟ้าระยอง จำกัด    1,232.00             ก๊าซธรรมชาติ, น้ำมันดีเซล

  3. บริษัท ผลิตไฟฟ้าขนอม จำกัด     824.00               น้ำมันเตา, ก๊าซธรรมชาติ,
                                                    น้ำมันดีเซล

  4. บริษัท ผลิตไฟฟ้าราชบุรี จำกัด    3,481.00             น้ำมันเตา, ก๊าซธรรมชาติ,
  (มหาชน)                                           น้ำมันดีเซล

  5. บริษัท ไตร เอ็นเนอยี่ จำกัด     700.00               ก๊าซธรรมชาติ

  6. บริษัท ผลิตไฟฟ้าอิสระ          700.00               ก๊าซธรรมชาติ
  (ประเทศไทย) จำกัด                                  

  7. บริษัท บ่อวิน เพาเวอร์ จำกัด    713.00               ก๊าซธรรมชาติ

  8. บริษัท อีสเทิร์น เพาเวอร์ จำกัด  350.00               ก๊าซธรรมชาติ

  9.                           214.00^(/1)          -
  โรงไฟฟ้าพลังน้ำเขื่อนน้ำเทิน-หินบุน                        

  10. โรงไฟฟ้าพลังน้ำเขื่อนห้วยเฮาะ  126.00^(/1)          -

  11. ผู้ผลิตรายเล็ก (Firm)        1,912.20             น้ำมันเตา, ก๊าซธรรมชาติ,
                                                    ถ่านหิน

  12. สายส่งเชื่อมโยงไทย-มาเลเซีย  300.00               -

  รวมกำลังผลิตติดตั้งของทั้งประเทศ    24,982.72            
  ---------------------------- -------------------- ----------------------

  ที่มา : กฟผ. (ข้อมูลสำคัญสำหรับผู้บริหาร เดือนธันวาคม 2546) กองสารสนเทศ
  ฝ่ายประชาสัมพันธ์

  หมายเหตุ ^(/1) เป็นกำลังผลิต ณ จุดส่งมอบ

1.6 ความต้องการไฟฟ้ารวมของประเทศ

(1) สถิติความต้องการใช้ไฟฟ้า

ความต้องการใช้ไฟฟ้าสูงสุด เป็นปริมาณไฟฟ้าที่ผู้บริโภคใช้รวมกันทั้งระบบสูงสุด ณ
วันใดวันหนึ่งของแต่ละปี และ จำนวนหน่วยที่ผลิต คือ
จำนวนหน่วยรวมที่โรงไฟฟ้าทั้งหมดผลิตในรอบระยะเวลาหนึ่ง ค่าทั้งสองขึ้นอยู่กับ สภาวะอากาศ
ช่วงเวลาที่ใช้ไฟฟ้า จำนวนของผู้ใช้ไฟฟ้า ภาวะเศรษฐกิจ เป็นต้น
จากอดีตจนถึงปัจจุบันความต้องการใช้ไฟฟ้าสูงสุดและจำนวนหน่วยที่ผลิต มีค่าดังนี้

+-------------+----------+-------+------+----------+--------+-------+
|             | คว       |       |      | จำนวน    |        |       |
|             | ามต้องการ |       |      | หน่วยที่ผลิต |        |       |
|             | ไฟฟ้าสูงสุด |       |      |          |        |       |
+-------------+----------+-------+------+----------+--------+-------+
| ปีงบประมาณ   | เมกะวัตต์  | เพิ่มขึ้น |      | ล้านหน่วย  | เพิ่มขึ้น  |       |
+-------------+----------+-------+------+----------+--------+-------+
|             |          | เม    | %    |          | ล      | %     |
|             |          | กะวัตต์ |      |          | ้านหน่วย |       |
+-------------+----------+-------+------+----------+--------+-------+
| 2529        | 4,180.90 | 3     | 7    | 2        | 1,     | 6.09% |
|             |          | 02.50 | .80% | 4,779.53 | 422.96 |       |
+-------------+----------+-------+------+----------+--------+-------+
| 2530        | 4,733.90 | 5     | 13   | 2        | 3,     | 1     |
|             |          | 53.00 | .23% | 8,193.16 | 413.63 | 3.78% |
+-------------+----------+-------+------+----------+--------+-------+
| 2531        | 5,444.00 | 7     | 15   | 3        | 3,     | 1     |
|             |          | 10.10 | .00% | 1,996.94 | 803.78 | 3.49% |
+-------------+----------+-------+------+----------+--------+-------+
| 2532        | 6,232.70 | 7     | 14   | 3        | 4,     | 1     |
|             |          | 88.70 | .49% | 6,457.09 | 460.15 | 3.94% |
+-------------+----------+-------+------+----------+--------+-------+
| 2533        | 7,093.70 | 8     | 13   | 4        | 6,     | 1     |
|             |          | 61.00 | .81% | 3,188.79 | 731.70 | 8.46% |
+-------------+----------+-------+------+----------+--------+-------+
| 2534        | 8,045.00 | 9     | 13   | 4        | 6,     | 1     |
|             |          | 51.30 | .41% | 9,225.03 | 036.24 | 3.98% |
+-------------+----------+-------+------+----------+--------+-------+
| 2535        | 8,876.90 | 8     | 10   | 5        | 6,     | 1     |
|             |          | 31.90 | .34% | 6,006.44 | 781.41 | 3.78% |
+-------------+----------+-------+------+----------+--------+-------+
| 2536        | 9,730.00 | 8     | 9    | 6        | 6,     | 1     |
|             |          | 53.10 | .61% | 2,179.73 | 173.29 | 1.02% |
+-------------+----------+-------+------+----------+--------+-------+
| 2537        | 1        | 9     | 10   | 6        | 7,     | 1     |
|             | 0,708.80 | 78.80 | .06% | 9,651.14 | 471.41 | 2.02% |
+-------------+----------+-------+------+----------+--------+-------+
| 2538        | 1        | 1,5   | 14   | 7        | 9,     | 1     |
|             | 2,267.90 | 59.10 | .56% | 8,880.37 | 229.23 | 3.25% |
+-------------+----------+-------+------+----------+--------+-------+
| 2539        | 1        | 1,0   | 8    | 8        | 7,     | 8.93% |
|             | 3,310.90 | 43.00 | .50% | 5,924.14 | 043.77 |       |
+-------------+----------+-------+------+----------+--------+-------+
| 2540        | 1        | 1,1   | 8    | 9        | 6,     | 7.91% |
|             | 4,506.30 | 95.40 | .98% | 2,724.66 | 800.52 |       |
+-------------+----------+-------+------+----------+--------+-------+
| 2541        | 1        | -3    | -2   | 9        | -      | -     |
|             | 4,179.90 | 26.40 | .25% | 2,134.44 | 590.22 | 0.64% |
+-------------+----------+-------+------+----------+--------+-------+
| 2542        | 1        | -4    | -3   | 9        | -1,    | -     |
|             | 3,712.40 | 67.50 | .30% | 0,413.99 | 720.45 | 1.87% |
+-------------+----------+-------+------+----------+--------+-------+
| 2543        | 1        | 1,2   | 8    | 9        | 6,     | 7.04% |
|             | 4,918.30 | 05.90 | .79% | 6,780.72 | 366.73 |       |
+-------------+----------+-------+------+----------+--------+-------+
| 2544        | 1        | 1,2   | 8    | 10       | 6,     | 6.60% |
|             | 6,126.40 | 08.10 | .10% | 3,165.20 | 384.48 |       |
+-------------+----------+-------+------+----------+--------+-------+
| 2545        | 1        | 5     | 3    | 10       | 5,     | 5.06% |
|             | 6,681.10 | 54.70 | .44% | 8,382.46 | 217.26 |       |
+-------------+----------+-------+------+----------+--------+-------+
| 2546        | 1        | 14    | 8    | 11       | 8,     | 7.64% |
|             | 8,121.40 | 40.30 | .63% | 6,669.98 | 280.70 |       |
+-------------+----------+-------+------+----------+--------+-------+

ที่มา : กฟผ.

(2) การพยากรณ์ความต้องการใช้ไฟฟ้า

หลักการในการพยากรณ์ความต้องการไฟฟ้า
พิจารณาการถือครองและการใช้ไฟฟ้าของเครื่องใช้ไฟฟ้า (End Use)
ซึ่งต้องใช้ข้อมูลเป็นจำนวนมาก ประกอบด้วยข้อมูลในภาพกว้าง เช่น การขยายตัวของเศรษฐกิจ
จำนวนประชากร จำนวนครัวเรือน มาตรการของรัฐทางด้านไฟฟ้า เป็นต้น และข้อมูลในระดับย่อย
เช่น การใช้ไฟฟ้าต่อมูลค่าเพิ่มของธุรกิจและอุตสาหกรรมในระดับย่อย ประเภทของบ้านอยู่อาศัย
ระดับรายได้ การใช้ไฟฟ้าของเครื่องใช้ ไฟฟ้าและประสิทธิภาพ
การขอใช้ไฟฟ้าและการขอรับการส่งเสริมการลงทุน การใช้ไฟฟ้าต่อพื้นที่ใช้สอย อุณหภูมิ เป็นต้น

วิธีการพยากรณ์ความต้องการไฟฟ้าแบ่งออกเป็น 2 ส่วนคือ การพยากรณ์พลังงานไฟฟ้า และ
การพยากรณ์พลังไฟฟ้าสูงสุด
โดยการพยากรณ์พลังงานไฟฟ้าจะใช้ข้อมูลดังที่กล่าวมาแล้วข้างต้นร่วมกับแบบจำลองทางคณิตศาสตร์ในการพยากรณ์
และสำหรับการพยากรณ์พลังไฟฟ้าสูงสุดจะใช้ข้อมูลพลังงานไฟฟ้าที่พยากรณ์ได้ร่วมกับลักษณะการใช้ไฟฟ้าของผู้ใช้แต่ละประเภท

ผลของการพยากรณ์ความต้องการไฟฟ้า โดยคณะอนุกรรมการการพยากรณ์ความต้องการไฟฟ้า
ซึ่งประกาศเมื่อ สิงหาคม 2545 มีรายละเอียดดังนี้

  ----------- -------------------- ------------ -------- --------------- ----------- --------
  ปีงบประมาณ   ความต้องการไฟฟ้าสูงสุด                         จำนวนหน่วยที่ผลิต               

              เมกะวัตต์              เพิ่มขึ้น (ลด)            ล้านหน่วย         เพิ่มขึ้น (ลด)  

                                   เมกะวัตต์      %                        ล้านหน่วย     %

  2546        17,843.00            1,161.9.00   6.97%    114,754.00      6,364.76    5.87%

  2547        19,029.00            1,186.00     6.65%    122,024.00      7,270.00    6.34%

  2548        20,295.00            1,266.00     6.65%    130,232.00      8,208.00    6.73%

  2549        21,648.00            1,353.00     6.67%    139,000.00      8,768.00    6.73%

  2550        23,020.00            1,372.00     6.34%    147,835.00      8,835.00    6.36%

  2551        24,450.00            1,430.00     6.21%    157,064.00      9,229.00    6.24%

  2552        26,143.00            1,693.00     6.92%    168,004.00      10,940.00   6.97%

  2553        27,711.00            1,568.00     6.00%    178,079.00      10,075.00   6.00%

  2554        29,321.00            1,610.00     5.81%    188,446.00      10,367.00   5.82%

  2555        31,014.00            1,693.00     5.77%    199,378.00      10,932.00   5.80%

  2556        32,842.00            1,828.00     5.89%    211,146.00      11,768.00   5.90%

  2557        34,743.00            1,901.00     5.79%    223,437.00      12,291.00   5.82%

  2558        36,754.00            2,011.00     5.79%    236,364.00      12,927.00   5.79%

  2559        38,851.00            2,097.00     5.71%    249,878.00      13,514.00   5.72%
  ----------- -------------------- ------------ -------- --------------- ----------- --------

ที่มา : สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน, กระทรวงพลังงาน

หมายเหตุ ณ เดือนธันวาคม 2546 ข้อมูลการพยากรณ์ความต้องการไฟฟ้า เดือนสิงหาคม 2545
เป็นฉบับล่าสุด

เนื่องจากค่าความต้องการไฟฟ้าสูงสุดปี 2546
ที่เกิดขึ้นจริงสูงกว่าค่าประมาณการที่คณะอนุกรรมการการพยากรณ์ความไฟฟ้าประมาณไว้
(เมื่อเดือนสิงหาคม 2545)
และความต้องการไฟฟ้ามีแนวโน้มสูงขึ้นอีกเนื่องจากมาตรการของรัฐบาลที่กระตุ้นเศรษฐกิจให้เติบโตอย่างต่อเนื่อง
ทำให้ กฟผ.ต้องปรับค่าพยากรณ์ความต้องการไฟฟ้า โดยปรับอัตราเพิ่มค่าความต้องการไฟฟ้าสูงสุดปี
2547 เป็น 8.63% แทน 6.84%

  ค่าพยากรณ์ความต้องการไฟฟ้าโดย กฟผ. ฉบับใหม่ เดือนพฤศจิกายน 2546
  มีดังตารางข้างล่างนี้

  ----------- -------------------- ---------- -------- --------------- ----------- --------
  ปีงบประมาณ   ความต้องการไฟฟ้าสูงสุด                       จำนวนหน่วยที่ผลิต               

              เมกะวัตต์              เพิ่มขึ้น (ลด)          ล้านหน่วย         เพิ่มขึ้น (ลด)  

                                   เมกะวัตต์    %                        ล้านหน่วย     %

  2547        19,685.00            1,563.60   8.63%    125,579.00      8,909.02    7.64%

  2548        20,994.00            1,309.00   6.65%    134,031.00      8,452.00    6.73%

  2549        22,394.00            1,400.00   6.67%    143,051.00      9,020.00    6.73%

  2550        23,814.00            1,420.00   6.34%    152,147.00      9,096.00    6.36%

  2551        25,293.00            1,479.00   6.21%    161,642.00      9,495.00    6.24%

  2552        27,043.00            1,750.00   6.92%    172,908.00      11,266.00   6.97%

  2553        28,666.00            1,623.00   6.00%    183,282.00      10,374.00   6.00%

  2554        30,331.00            1,665.00   5.81%    193,949.00      10,667.00   5.82%

  2555        32,081.00            1,750.00   5.77%    205,198.00      11,249.00   5.80%

  2556        33,971.00            1,890.00   5.89%    217,305.00      12,107.00   5.90%

  2557        35,938.00            1,967.00   5.79%    229,952.00      12,647.00   5.82%

  2558        38,019.00            2,081.00   5.79%    243,266.00      13,314.00   5.79%

  2559        40,190.00            2,171.00   5.71%    257,181.00      13,915.00   5.72%
  ----------- -------------------- ---------- -------- --------------- ----------- --------

ที่มา : กฟผ.

1.7 กำลังผลิตพึ่งได้ (Dependable Capacity)

กำลังผลิตพึ่งได้ หมายถึง กำลังผลิตสูงสุดซึ่งระบบสามารถผลิตไฟฟ้าได้
ในช่วงระยะเวลาหนึ่งภายใต้สภาวะแวดล้อมที่จำกัด โดยกำลังผลิตพึ่งได้ของโรงไฟฟ้าพลังน้ำ
เป็นความสามารถในการผลิต เมื่อพิจารณาจากปริมาณน้ำในอ่างเก็บน้ำ
โดยคำนึงถึงข้อมูลของปริมาณน้ำในอดีตด้วย
ส่วนกำลังผลิตพึ่งได้ของโรงไฟฟ้าพลังความร้อนเป็นความสามารถในการผลิต
เมื่อพิจารณาถึงสภาวะแวดล้อมหลายๆ สภาวะ (ข้อจำกัดของสภาวะแวดล้อม)
ที่ทำให้โรงไฟฟ้าพลังความร้อนไม่สามารถผลิตได้เต็มกำลังผลิต

1.8 กำลังผลิตสำรอง (Reserve Margins)

กำลังผลิตสำรองเกิดจากการที่กำลังผลิตพึ่งได้ของระบบมากกว่าความต้องการไฟฟ้าสูงสุด (Peak
Demand) หรืออีกนัยหนึ่งกำลังผลิตสำรอง คือ
ผลต่างระหว่างกำลังผลิตพึ่งได้กับความต้องการไฟฟ้าสูงสุดของระบบต่อปีหารด้วยความต้องการไฟฟ้าสูงสุด
โดยแสดงเป็นอัตราร้อยละ โดยทั่วๆ ไป กฟผ. ต้องการรักษาระดับกำลังผลิตสำรองที่อัตราร้อยละ
15 เพื่อให้เกิดความมั่นใจว่า กฟผ. มีกำลังการผลิตเพียงพอ และโอกาสที่จะเกิดไฟฟ้าดับมีไม่เกิน
1 วันต่อปี

ตารางต่อไปนี้แสดงให้เห็นถึงระดับกำลังผลิตสำรองของ กฟผ. จากปีงบประมาณ 2533
ถึงปีงบประมาณ 2546 จะเห็นได้ว่า ในปีงบประมาณ 2533-2540
ความต้องการไฟฟ้าของประเทศได้เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว
จึงทำให้กำลังผลิตสำรองของระบบลดลงต่ำกว่าระดับที่ กฟผ. ต้องการรักษาไว้ สำหรับปีงบประมาณ
2541 นั้น เนื่องจากภาวะเศรษฐกิจถดถอย และการผันผวนของค่าเงินบาท
ธุรกิจหลายประเภทต้องปิดตัวลง หรือชะลอการผลิตและชะลอการขยายงานออกไปโดยไม่มีกำหนด
ทำให้การใช้ไฟฟ้าของประเทศลดลงอย่างมาก กำลังผลิตสำรองจึงเพิ่มขึ้น ซึ่ง กฟผ.
ได้เริ่มแก้ปัญหากำลังผลิตสำรองล้นระบบโดยเจรจาให้ โรงไฟฟ้า SPP IPP
เลื่อนการก่อสร้างออกไป 1-4 ปี
และปรับแผนพัฒนากำลังการผลิตโดยเลื่อนการก่อสร้างโรงไฟฟ้าที่ยังไม่ได้เริ่มก่อสร้าง
และหยุดโรงไฟฟ้าบางแห่งชั่วคราว (Cold Standby)

  ------------------------------- ---------------------------------------
  ปีงบประมาณ                       กำลังผลิตสำรอง (ร้อยละ)

  2533                            6.05

  2534                            12.08

  2535                            14.00

  2536                            17.42

  2537                            15.08

  2538                            12.69

  2539                            17.54

  2540                            14.77

  2541                            22.44

  2542                            34.46

  2543                            33.44

  2544                            35.64

  2545                            28.0

  2546                            35.1
  ------------------------------- ---------------------------------------

9.  แผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของ กฟผ. (EGAT’s PDP)

  กฟผ. ตามโครงสร้างอุตสาหกรรมไฟฟ้า ณ
  ปัจจุบันรับผิดชอบในการจัดหาไฟฟ้าให้เพียงพอต่อความต้องการใช้ไฟฟ้าในอนาคต ดังนั้นในแต่ละปี
  กฟผ. จะจัดเตรียมแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าซึ่งประกอบด้วย แผนลงทุนโครงการโรงไฟฟ้า และ
  แผนลงทุนโครงการระบบส่ง โดยสำหรับโครงการโรงไฟฟ้าจะแยกออกเป็นส่วนที่ กฟผ.
  ดำเนินการเอง และ ส่วนที่เอกชนดำเนินการ
  การจัดเตรียมแผนดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เพื่อจัดเตรียมไฟฟ้า
  ให้เพียงพอต่อความต้องการไฟฟ้าในอนาคตซึ่งอ้างอิงจากข้อมูลการพยากรณ์ความต้องการไฟฟ้า
  และ ให้มีต้นทุนที่ต่ำที่สุด อย่างไรก็ตาม เนื่องจากระบบไฟฟ้ามีลักษณะเฉพาะตัว ดังนั้น
  การจัดเตรียมแผนดังกล่าวจะมีการพิจารณาถึง เงื่อนไขทางด้านเทคนิค ความมั่นคงของระบบ
  และ การกระจายชนิดเชื้อเพลิงที่เหมาะสม ด้วย

  เนื่องจากในปีที่ 2545 คณะอนุกรรมการฯ ได้จัดทำค่าพยากรณ์ความต้องการไฟฟ้าใหม่ เมื่อเดือน
  สิงหาคม 2545 ดังนั้น กฟผ. จึงทำการปรับปรุงแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า(PDP2001)
  และเตรียมจัดทำแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าฉบับใหม่ ซึ่งคณะรัฐมนตรี อนุมัติเมื่อ 2 กันยายน 2546
  แต่เนื่องจากเศรษฐกิจของประเทศเจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว
  ทำให้ค่าความต้องการใช้ไฟฟ้าจริงสูงกว่าค่าที่ประมาณการไว้
  กฟผ.จึงได้ทำการปรับแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าใหม่อีก
  เรียกว่าแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของกฟผ. (PDP2003:ฉบับปรับปรุง) ซึ่งคณะกรรมการ
  กฟผ.อนุมัติ เมื่อ 19 ธันวาคม 2546 และอยู่ระหว่างการพิจารณาของกระทรวงพลังงาน

2. อุตสาหกรรมไฟฟ้าในภาคกลาง (บฟร.)

โรงไฟฟ้าพลังความร้อนร่วมระยองตั้งอยู่ในบริเวณภาคกลางของระบบ กฟผ. ซึ่งครอบคลุม 22
จังหวัด แบ่งเป็น 4 บริเวณหลัก ได้แก่

1) รอบนอกของกรุงเทพฯ และจังหวัดใกล้เคียง

2) บริเวณภาคตะวันออก

3) บริเวณภาคตะวันตก

4)  บริเวณภาคกลางตอนล่าง

    กำลังผลิตไฟฟ้าในบริเวณภาคกลาง

    ปัจจุบัน ภาคกลางมีโรงไฟฟ้าหลักอยู่ 5 แห่ง คือ
    โรงไฟฟ้าพลังความร้อนและพลังความร้อนร่วมบางปะกง โรงไฟฟ้าพลังความร้อนร่วมวังน้อย
    โรงไฟฟ้าพลังความร้อนและพลังความร้อนร่วมพระนครใต้ โรงไฟฟ้าพลังความร้อนร่วม บฟร.
    และโรงไฟฟ้าพลังความร้อนและความร้อนร่วมราชบุรี
    และยังมีกำลังผลิตเสริมจากโรงไฟฟ้าพระนครเหนือและจากระบบส่งไฟฟ้าจากภาคเหนืออีกด้วย
    นอกจากนี้ กฟผ. ได้รับซื้อไฟฟ้าจากผู้ผลิตไฟฟ้าเอกชนรายใหญ่ 4 แห่ง
    ซึ่งทำให้กำลังผลิตไฟฟ้าของภาคกลาง ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546 มีจำนวน 18,126.33
    เมกะวัตต์ ประกอบด้วย

  ---------------------------------------- ----------------- ------------
  กำลังผลิตของรวม กฟผ.                       9,055.93          เมกะวัตต์

  รับจาก บฟร.                               1,232.00          เมกะวัตต์

  รับจากบริษัท ผลิตไฟฟ้าราชบุรี จำกัด (มหาชน)      3,481.00          เมกะวัตต์

  รับจากบริษัท ไตร เอ็นเนอยี่ จำกัด               700.00            เมกะวัตต์

  รับจากบริษัท ผลิตไฟฟ้าอิสระ (ประเทศไทย) จำกัด   700.00            เมกะวัตต์

  รับจากบริษัท บ่อวิน จำกัด                      713.00            เมกะวัตต์

  รับจากบริษัท อีสเทิร์น เพาเวอร์ จำกัด            350.00            เมกะวัตต์

  รับจากผู้ผลิตรายเล็ก                          1,894.40          เมกะวัตต์

  รวมเป็นกำลังผลิตทั้งหมด                       18,126.33         เมกะวัตต์
  ---------------------------------------- ----------------- ------------

โรงไฟฟ้าบางปะกงจำเป็นที่จะต้องผลิตไฟฟ้าเพื่อส่งให้บริเวณกรุงเทพฯ รอบนอก
ซึ่งบริเวณดังกล่าวมีแนวโน้มการขยายตัวของความต้องการไฟฟ้าสูงมาก
และโรงไฟฟ้าพลังความร้อนร่วมระยองผลิตไฟฟ้าเพื่อรองรับความต้องการไฟฟ้าของภาคตะวันออก
ถึงแม้ว่าโรงไฟฟ้าพลังความร้อนร่วมระยองจะทำการผลิตไฟฟ้าตามการสั่งจ่ายไฟของ กฟผ.
แต่ข้อจำกัดทางด้านอุปทานของไฟฟ้าในบริเวณดังกล่าว จึงทำให้โอกาสที่โรงไฟฟ้า
พลังความร้อนร่วมระยองจะได้รับคำสั่งจ่ายไฟในลักษณะการผลิตไฟฟ้าฐาน เป็นไปได้สูงมาก

3. อุตสาหกรรมไฟฟ้าในภาคใต้ (บฟข.)

กำลังผลิตไฟฟ้าในบริเวณภาคใต้

กำลังผลิตไฟฟ้าหลักในภาคใต้ได้มาจาก บฟข. และระบบส่งไฟฟ้าเชื่อมโยงจากภาคกลาง นอกจากนี้
กำลังผลิตเสริมในช่วงที่ความต้องการไฟฟ้าสูงสุดได้มาจากโรงไฟฟ้าพลังน้ำเขื่อนบางลางและเขื่อนรัชชประภา
รวมทั้งระบบไฟฟ้าภาคใต้ยังเชื่อมโยงกับระบบไฟฟ้าของประเทศมาเลเซียเพื่อเป็นการแลกเปลี่ยนพลังงานไฟฟ้าระหว่างประเทศเพื่อนบ้านในภาวะฉุกเฉิน
หรือกรณีจำเป็น

กำลังผลิตไฟฟ้าภาคใต้ ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546 มีจำนวน 1,681.49 เมกะวัตต์ ประกอบด้วย

  ------------------------------- ------------------ --------------------
  กำลังผลิตรวมของ กฟผ.              557.49             เมกะวัตต์

  สายส่งไทย-มาเลเซีย                300.00             เมกะวัตต์

  รับจาก บฟข.                      824.00             เมกะวัตต์

  รวมกำลังผลิตทั้งหมด                 1,681.49           เมกะวัตต์
  ------------------------------- ------------------ --------------------

4. การแข่งขัน

4.1 ส่วนแบ่งตลาดของบริษัทเมื่อเทียบกับคู่แข่ง

  เนื่องจากในปัจจุบัน ทั้ง บฟร. และ บฟข. ได้ทำสัญญาซื้อขายกระแสไฟฟ้าให้แก่ กฟผ.
  เป็นระยะเวลา 20 ปี สำหรับ บฟร. และ 15 ปี กับ 20 ปี สำหรับ บฟข. โดย บฟร. และ
  บฟข. มีกำลังผลิตติดตั้ง 1,232 และ 824 เมกะวัตต์ ตามลำดับ คิดเป็นร้อยละ 6.79 และ
  49.00 ของกำลังผลิตรวมของภาคกลางและภาคใต้ ตามลำดับ และกำลังผลิตรวมของทั้ง บฟร.
  และ บฟข. จำนวน 2,056 เมกะวัตต์ คิดเป็นร้อยละ 8.22 ของกำลังผลิตทั้งประเทศ

สถานภาพในการแข่งขันของอุตสาหกรรม

  ตามที่คณะรัฐมนตรีมีมติอนุมัติ
  ให้กฟผ.แปลงสภาพเป็นบริษัททั้งองค์กรและจดทะเบียนกระจายหุ้นในตลาดหลักทรัพย์
  และให้มีการปรับโครงสร้างกิจการไฟฟ้าเป็นแบบ Enhanced Single Buyer (ESB)
  และจัดตั้งองค์กรกำกับดูแลกิจการไฟฟ้าขึ้น
  จากการปรับโครงสร้างดังกล่าวคาดว่าจะทำให้เกิดการแข่งขันในอุตสาหกรรมไฟฟ้าสูงขึ้นกว่าในอดีต
  แต่เนื่องจากบผฟ.และบริษัทย่อยถือเป็นหน่วยงานแรกที่แปรรูปจากกฟผ.มาเป็นบริษัทเอกชน
  ทำให้บริษัทยังอยู่ในสถานภาพที่ได้เปรียบคู่แข่ง เนื่องจากเหตุผลต่างๆดังนี้

1.  บผฟ.ได้รับความน่าเชื่อถือจากสถาบันการเงินและนักลงทุน

2.  บุคลากรของบผฟ.ได้รับการโอนมาจาก กฟผ.
    ซึ่งเป็นแหล่งผลิตบุคลากรทางด้านอุตสาหกรรมไฟฟ้าเพียงแห่งเดียวในประเทศ
    ทำให้สามารถปฏิบัติงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ เมื่อเปรียบเทียบกับคู่แข่งขันที่เพิ่งจัดตั้งใหม่
    ที่ยังคงต้องจัดหาบุคลากร ซึ่งอาจจะยังไม่เพียงพอ หรือต้องจัดหาด้วยค่าใช้จ่ายที่สูง
    หรืออาจต้องใช้ระยะเวลาในการฝึกอบรม
    ทำให้การดำเนินการของโรงไฟฟ้าอาจไม่มีประสิทธิภาพเท่าที่ควร

4.3 โอกาสของผู้ที่จะเข้ามาเป็นคู่แข่งขันรายใหม่

  โอกาสที่ผู้ประกอบการรายใหม่จะเข้ามาในอุตสาหกรรมคงเป็นไปได้ยาก
  (ยกเว้นบริษัทที่ลงทุนทางด้านไฟฟ้าต่างชาติ) เนื่องจากข้อจำกัดดังต่อไปนี้

1.  ข้อจำกัดทางด้านเงินลงทุน การก่อสร้างโรงไฟฟ้าต้องใช้เงินลงทุนจำนวนมาก
    ผู้ที่จะเข้ามาในธุรกิจ ต้องมีความแข็งแกร่งทางด้านการเงินอย่างมาก

2.  ข้อจำกัดทางด้านบุคลากร บุคลากรในอุตสาหกรรมนี้ยังมีอยู่จำกัด การจัดหาบุคลากรทำได้ยาก
    หรือต้องใช้ค่าใช้จ่ายที่สูง

5. การปฏิรูปอุตสาหกรรมไฟฟ้า [1]

การปรับโครงสร้างอุตสาหกรรมไฟฟ้ามีการดำเนินการอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ปี พ.ศ. 2543
จนถึงปัจจุบัน
โดยในช่วงต้นการปรับโครงสร้างดำเนินการภายใต้ข้อเสนอของสำนักงานพลังงานแห่งชาติ (สพช.
ซึ่งภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็นสำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) กระทรวงพลังงาน)
เสนอให้มีการปรับโครงสร้างอุตสาหกรรมไฟฟ้าจากโครงสร้างที่ใช้อยู่ในปัจจุบันเป็นแบบตลาดกลางซื้อขายไฟฟ้า
และ เสนอให้มีการแยกระบบผลิต ระบบส่ง และ ระบบควบคุม
ของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.)
ออกจากกันโดยเฉพาะระบบผลิตเสนอให้มีการแยกออกเป็นอย่างน้อย 2 บริษัท
สำหรับการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค และ การไฟฟ้านครหลวง นั้น สนพ. เสนอให้แยก ส่วนค้าปลีก
ระบบสายจำหน่าย และ หน่วยงานสนับสนุน
ออกจากกันเพื่อให้สามารถรองรับการซื้อขายผ่านตลาดกลางได้

อย่างไรก็ตาม จากปัญหาและอุปสรรคในการแปรรูปอุตสาหกรรมไฟฟ้าในต่างประเทศ
รัฐบาลจึงให้มีพิจารณาแผนการแปรรูปอย่างรอบคอบอีกครั้งหนึ่ง ซึ่งทาง สนพ. ได้เสนอแนวทางใหม่
(NESA – New Electricity Supply Arrangement)
ซึ่งยังคงส่งเสริมให้มีการแข่งขันทั้งในระดับค้าส่งและค้าปลีกเหมือนกับโครงสร้างแบบตลาดกลางซื้อขายไฟฟ้า
แต่จะอนุญาตให้ผู้ซื้อและผู้ขายสามารถทำสัญญาซื้อขายไฟฟ้ากันโดยตรง และ
มีศูนย์ควบคุมระบบไฟฟ้าทำหน้าที่ในการรักษาความสมดุลย์และความมั่นคงในระบบไฟฟ้า
สำหรับโครงสร้างของ 3 การไฟฟ้า สนพ.
ยังคงยืนยันในแนวทางเดิมสำหรับอีกแนวทางหนึ่งเสนอโดย กฟผ. คือ การเปิดเสรีบางส่วน
ซึ่งเสนอให้เฉพาะผู้ใช้ไฟฟ้ารายใหญ่ประมาณร้อยละ 30 สามารถซื้อไฟฟ้าได้ตรงจากผู้ผลิตไฟฟ้า
และโครงสร้างของ 3 การไฟฟ้ายังคงเหมือนกับปัจจุบัน

เมื่อวันที่ 9 กันยายน 2546
คณะรัฐมนตรีได้มีมติให้ยกเลิกการปรับโครงสร้างกิจการไฟฟ้าแบบการจัดตั้งตลาดกลางซื้อขายไฟฟ้า
(Power Pool) และเห็นชอบให้ปรับโครงสร้างกิจการไฟฟ้าเป็นแบบผู้ซื้อไฟฟ้ารายเดียว
(Enhanced Single Buyer) แทน โดยให้มีการกระจายหุ้นการไฟฟ้าทั้ง 3
แห่งในตลาดหลักทรัพย์ และมีการแยกบัญชีการเงินระหว่างธุรกิจผลิตกับธุรกิจส่งไฟฟ้า
ธุรกิจจำหน่ายกับธุรกิจจัดหาไฟฟ้าออกจากกัน
เพื่อสร้างความโปร่งใสและสนับสนุนให้มีการดำเนินงานอย่างมีประสิทธิภาพ
และให้มีการจัดตั้งองค์กรกำกับดูแลภายใต้กระทรวงพลังงาน
ทำหน้าที่กำกับดูแลให้กิจการไฟฟ้ามีประสิทธิภาพ และเป็นผู้ออกใบอนุญาตการประกอบกิจการ
ตลอดจนการคุ้มครองผู้บริโภคและสร้างความมั่นใจให้กับนักลงทุน

  โครงสร้างองค์กรของบริษัท ผลิตไฟฟ้า จำกัด (มหาชน) ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546

  โครงสร้างองค์กรของบริษัท ผลิตไฟฟ้าระยอง จำกัด ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546

  โครงสร้างองค์กรของบริษัท ผลิตไฟฟ้าขนอม จำกัด ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2546

[1] ที่มาสำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน