# ทำไมข้อสอบ PISA จึงต้องมีบริบท

ถ้าเราสังเกตดีๆ เราจะพบว่า [ข้อสอบ PISA](http://pisathailand.ipst.ac.th/released-items/science/) (แทบ)ทุกข้อเริ่มต้นด้วยการนำเสนอบริบท ซึ่งนำไปสู่คำถามที่เกี่ยวข้องกับบริบทนั้น คำถามคือว่า “ทำไมข้อสอบ PISA จึงต้องมีบริบท” ผมเองก็ไม่แน่ใจเหมือนกันว่า เหตุผลของ [OECD](http://www.oecd.org/pisa/) คืออะไร แต่งานวิจัยเรื่องหนึ่งเปิดเผยว่า บริบทช่วยส่งเสริมกระบวนการคิดและการเรียนรู้ของนักเรียน งานวิจัยนี้มีชื่อว่า “[Creating Opportunities for Students to Show What They Know: The Role of Scaffolding in Assessment Tasks](http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/sce.21123/abstract)”

งานวิจัยนี้มีวัตถประสงค์เพื่อศึกษาคุณภาพของ “ตัวช่วย” ลักษณะต่างๆ ที่ปรากฏในใบงานหรือใบกิจกรรมของครู ที่สามารถช่วยหรือส่งเสริมให้นักเรียนสร้างคำอธิบายทางวิทยาศาสตร์ ในการนี้ ผู้วิจัยเก็บรวบรวมใบงานและใบกิจกรรมของครู จำนวน 33 คน และผลการทำใบงานและใบกิจกรรมของนักเรียน จำนวน 707 ชิ้น ทั้งนี้เพื่อระบุว่า ตัวช่วยลักษณะแบบใดที่ช่วยให้นักเรียนสร้างคำอธิบายทางวิทยาศาสตร์ได้อย่างมีคุณภาพ

จากจำนวนคำถามทั้งหมด 76 ข้อ ผู้วิจัยจัดกลุ่มตัวช่วยในคำถามเหล่านี้ออกเป็น 5 ประเภท ดังนี้

1.  คำถามที่มีตัวช่วยเป็นบริบทเกี่ยวกับปรากฏการณ์ต่างๆ: คำถามลักษณะนี้มีการเกริ่นนำด้วยบริบทเกี่ยวกับปรากฏการณ์ใดๆ จากนั้น คำถามกำหนดให้นักเรียนอธิบายว่า “ทำไมปรากฏการณ์นี้จึงเป็นเช่นนั้น”
2.  คำถามที่มีตัวช่วยเป็นเกณฑ์การให้คะแนน: คำถามลักษณะนี้มีการระบุไว้อย่างชัดเจนว่า นักเรียนต้องทำอะไรบ้าง และถ้านักเรียนทำนั่นทำนี่แล้ว นักเรียนจะได้กี่คะแนน
3.  คำถามที่มีตัวช่วยเป็นรายการให้เลือกตอบ: คำถามลักษณะนี้มีตัวเลือกเป็นคำอธิบายต่างๆ เพื่อให้นักเรียนเลือกตอบว่า คำอธิบายใดเป็นไปได้ที่สุด
4.  คำถามที่มีตัวช่วยเป็นรูปประโยค: คำถามลักษณะนี้มีประโยคที่มีช่องว่างให้นักเรียนเติมบางคำและ/หรือบางวลีลงในประโยคนั้น
5.  คำถามที่มีตัวช่วยเป็นภาพลายเส้นร่วมกับพื้นที่การเขียนตอบ: คำถามลักษณะนี้มีพื้นที่และภาพลายเส้นเพื่อให้นักเรียนลงรายละเอียดของภาพนั้น พร้อมทั้งเขียนคำอธิบายปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้น

โดยคำถามหนึ่งข้ออาจมีตัวช่วยได้มากกว่า 1 ลักษณะ

จากนั้น ผู้วิจัยพิจารณาว่า คำอธิบายของนักเรียนมีคุณภาพดีเพียงใด ทัั้งนี้เพื่อนำไปเทียบเคียงว่า คำอธิบายที่มีคุณภาพดีเกิดขึ้นบ่อยในคำถามที่มีตัวช่วยลักษณะใด ผู้วิจัยกำหนดลักษณะของคำอธิบายที่มีคุณภาพ ซึ่งประกอบด้วย 4 ลักษณะ ดังนี้

1.  คำอธิบายที่มีการเชื่อมโยงระหว่าง “ปรากฏการณ์ที่นักเรียนสามารถสังเกตได้” และ “กลไกเบื้องหลังที่ที่นักเรียนไม่สามารถสังเกตได้” เช่น คำอธิบายที่เชื่อมโยงระหว่าง “การเคลื่อนที่ของวัตถุใดๆ” (ซึ่งนักเรียนสามารถสังเกตได้) กับ “แรงที่กระทำต่อวัตถุนั้น” (ซึ่งนักเรียนไม่สามารถสังเกตได้)
2.  คำอธิบายที่มีการอ้างอิงหลักฐานเชิงประจักษ์
3.  คำอธิบายที่ระบุถึงกลไกหรือกระบวนการว่า ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นนั้นเกิดขึ้นด้วยเหตุใด และได้อย่างไร (ไม่ใช่คำอธิบายที่อ้างถึงแนวคิด/คำศัพท์ทางวิทยาศาสตร์อย่างลอยๆ)
4.  คำอธิบายที่มีความสอดคล้องในตัวเอง โดยไม่มีส่วนหนึ่งส่วนใดที่ขัดแย้งกันในตัวเอง

ในการนี้ ผู้วิจัยสร้างเกณฑ์การให้คะแนนสำหรับแต่ละลักษณะของคุณภาพของคำอธิบาย (ซึ่งก็คือการแปลงข้อมูลเชิงคุณภาพเป็นข้อมูลเชิงปริมาณ) เพื่อนำผลที่ได้ไปวิเคราะห์เพื่อหาความสัมพันธ์กับลักษณะตัวช่วยที่ปรากฏในคำถาม \[สูตรการวิเคราะห์ซับซ้อนมากครับ ซึ่งผมเองก็ไม่เข้าใจ\]

ผลการวิจัยเบื้องต้นปรากฏว่า ตัวช่วยที่ครูใช้กันบ่อยที่สุดคือ “ภาพลายเส้นร่วมกับพื้นที่การเขียนตอบ” (55.3%) รองลงมาคือ “บริบทของปรากฏการณ์” (32.9%) “รายการคำอธิบายให้เลือกตอบ” (27.6%) “เกณฑ์การให้คะแนน” (25.0%) และ “รูปแบบประโยค” (13.1%) ตามลำดับ

นอกจากนี้ คำถามในใบงานและใบกิจกรรมประมาณร้อยละ 19.7 ไม่มีตัวช่วยใดๆ เลย ประมาณร้อยละ 38.2% มีตัวช่วย 1 ลักษณะ ประมาณร้อยละ 32.9 มีตัวช่วย 2 – 3 ลักษณะ ประมาณร้อยละ 7.9 มีตัวช่วย 4 ลักษณะ และประมาณ ร้อยละ 1.3 มีตัวช่วยครบทั้ง 5 ลักษณะ

ผลการวิจัยหลักปรากฎว่า (หน้าที่ 695)

“using contextualized phenomena is the strongest single predictor of the quality of student explanation … the most powerful combination was the one that had three or more upper level scaffolding types that _included contextualized phenomena._” …, indicating that the selection of forms of scaffolding is critical \[Italic in original\]

ซึ่งหมายความว่า การใช้ปรากฏการณ์ที่มีบริบทเป็นตัวช่วยให้นักเรียนสร้างคำอธิบายที่มีคุณภาพมากที่สุด นอกจากนี้ การใช้ตัวช่วยร่วมกันตั้งแต่ 3 ลักษณะขึ้นไป (โดยหนึ่งในนั้นเป็นการใช้ปรากฏการณ์ที่มีบริบท) เป็นการใช้ตัวช่วยที่มีพลังที่สุด สิ่งนี้จึงบ่งชี้ว่า การเลือกใช้ลักษณะตัวช่วยในใบงานและในกิจกรรมเป็นเรืื่องสำคัญ (ไม่ใช่ว่าครูจะใช้แบบใดก็ได้ตามอำเภอใจ)

ผมขอสรุปอีกครั้งว่า การใช้บริบทที่เป็นปรากฏการณ์ช่วยให้นักเรียนสร้างคำอธิบายได้อย่างมีคุณภาพมากที่สุด (เมื่อเทียบกับตัวช่วยลักษณะอื่นๆ) ผู้วิจัยอภิปรายผลการวิจัยนี้ว่า ในขณะที่นักเรียนกำลังสร้างคำอธิบายเพื่อตอบคำถามในใบงานและในกิจกรรม บริบทที่เป็นปรากฏการณ์ช่วยให้นักเรียนใช้ความรู้และปรากฏการณ์เดิมของตนเองในการสร้างคำอธิบาย กระบวนการนี้เอื้อให้นักเรียนเกิดการเรียนรู้อย่างมีความหมายมากขึ้น กล่าวคือ นักเรียนสามารถเชื่อมโยงระหว่างความรู้และประสบการณ์เดิมของตนเองกับคำถามในใบงานและใบกิจกรรม

การใช้ปรากฏการณ์เป็นบริบทของคำถามเป็นรูปแบบที่ปรากฏเป็นปกติในข้่อสอบ PISA การประเมินรูปแบบนี้จึงไม่ได้ทำหน้าที่แค่เพื่อประเมินการเรียนรู้ของนักเรียนเท่านั้น หากแต่มันยังช่วยส่งเสริมให้นักเรียนเกิดการเรียนรู้จากการประเมินนั้นด้วยเช่นกัน (ผมเองก็รู้สึกแบบนั้นตอนที่ผมทำข้อสอบ PISA ครั้งแรก) ดังนั้น ในการสร้างใบงานและใบกิจกรรมครั้งต่อไป เรามาใช้คำถามที่มีการเกริ่นนำด้วยปรากฏการณ์กันเถอะครับ