ORDE do 2 de outubro de 2024 pola que se regula a educación básica para persoas adultas e se establece o seu currículo na Comunidade Autónoma de Galicia.
Consellería de Educación, Ciencia, Universidades e Formación Profesional — I. Disposicións xerais — 25/10/2024

A Lei orgánica 2/2006, do 3 de maio, de educación, modificada pola Lei orgánica 3/2020, do 29 de decembro, dedica o capítulo IX do seu título I á educación de persoas adultas e establece, na epígrafe 1 do artigo 66, que a educación de persoas adultas ten a finalidade de ofrecer a todas as persoas maiores de dezaoito anos a posibilidade de adquirir, actualizar, completar ou ampliar os seus coñecementos e aptitudes para o seu desenvolvemento persoal e profesional. Na epígrafe 3 do mesmo artigo, enuméranse os obxectivos da educación de persoas adultas que son, entre outros, adquirir unha formación básica, ampliar e renovar os seus coñecementos, habilidades e destrezas de modo permanente e facilitar o acceso ás distintas ensinanzas do sistema educativo, desenvolver as súas capacidades persoais, nos ámbitos expresivos, comunicativo, de relación interpersoal e de construción do coñecemento, a súa capacidade de participación na vida social, cultural, política e económica e facer efectivo o seu dereito á cidadanía democrática, adquirir, ampliar e renovar os coñecementos, habilidades e destrezas necesarias para a creación de empresas e para o desempeño de actividades e iniciativas empresariais, así como desenvolver actitudes e adquirir coñecementos vinculados ao desenvolvemento sustentable e para os efectos do cambio climático e as crises ambientais, de saúde ou económicas, e promover a saúde e os hábitos saudables de alimentación, reducir o sedentarismo, corrixir os riscos de exclusión social, especialmente dos sectores máis desfavorecidos, respondendo adecuadamente aos retos que supón o envellecemento progresivo da poboación e garantíndolles ás persoas maiores a oportunidade para aumentar e actualizar as súas habilidades.
Na epígrafe 2 do artigo 67, a mencionada lei orgánica establece que a organización e a metodoloxía das ensinanzas para persoas adultas se basearán na autoaprendizaxe e terán en conta as súas experiencias, necesidades e intereses, e poden desenvolverse a través do ensino presencial e tamén mediante a educación a distancia. Na epígrafe 7 do mesmo artigo estipúlase que estas ensinanzas se organizarán cunha metodoloxía flexible e aberta, de modo que respondan ás capacidades, necesidades e intereses das persoas adultas. Na epígrafe 9 deste mesmo artigo disponse que, en atención ás súas especiais circunstancias, por vía regulamentaria se poderán establecer currículos específicos para a educación de persoas adultas que conduzan á obtención dun dos títulos establecidos na citada lei. Na epígrafe 1 do artigo 68 recóllese que as persoas adultas que queiran adquirir as competencias e os coñecementos correspondentes á educación básica contarán cunha oferta adaptada ás súas condicións e necesidades.
Esta lei orgánica establece tamén no seu artigo 68.2 que corresponde ás administracións educativas, no ámbito das súas competencias, organizar periodicamente probas para que as persoas maiores de dezaoito anos poidan obter directamente o título de graduado en educación secundaria obrigatoria.
A Lei 9/1992, do 24 de xullo, de educación e promoción de adultos da Comunidade Autónoma de Galicia, define no seu artigo 1 a educación e promoción de adultos como o conxunto de accións de carácter educativo, cultural, social e profesional orientado a lles proporcionar a todos os residentes no territorio da Comunidade Autónoma galega que superaron a idade de escolaridade obrigatoria o acceso, de forma gratuíta e permanente, aos niveis educativos e profesionais que lles permitan a súa formación persoal, así como a súa integración e promoción satisfactoria no mundo social e laboral. No seu artigo 16 establece que a educación e promoción de adultos adoptará as seguintes modalidades: presencial, semipresencial e a distancia.
O Decreto 88/1999, do 11 de marzo, polo que se regulan a ordenación xeral das ensinanzas de educación de persoas adultas e os requisitos mínimos dos centros, establece no seu artigo 5 a organización e estrutura das ensinanzas da educación básica para persoas adultas en dúas etapas: ensinanzas iniciais do ensino básico para persoas adultas e ensinanzas conducentes á obtención do título de graduado en educación secundaria obrigatoria. Neste mesmo artigo establece que a consellería con competencias en materia de educación poderá adaptar o currículo da educación primaria establecido na Comunidade Autónoma de Galicia, adecuándoo ás características, condicións e necesidades da poboación adulta, de acordo coas exixencias de organización e metodoloxía da educación de persoas adultas.
En desenvolvemento da Lei orgánica 2/2006, do 3 de maio, modificada pola Lei orgánica 3/2020, do 29 de decembro, publicouse o Real decreto 217/2022, do 29 de marzo, polo que se establecen a ordenación e as ensinanzas mínimas da educación secundaria obrigatoria. Na súa disposición adicional terceira estipula que as persoas adultas que queiran adquirir as competencias e os coñecementos correspondentes á educación secundaria obrigatoria contarán cunha oferta adaptada ás súas condicións e necesidades e establece a estrutura desta etapa. Recolle, así mesmo, que o currículo destas ensinanzas será establecido polas administracións educativas.
En consecuencia, publicouse o Decreto 156/2022, do 15 de setembro, polo que se establecen a ordenación e o currículo da educación secundaria obrigatoria na Comunidade Autónoma de Galicia. Na súa disposición adicional cuarta, dedicada á educación para persoas adultas, organiza a estrutura desta etapa e recolle que a consellería con competencias en materia de educación establecerá o seu currículo conforme os aspectos básicos recollidos no anexo II do citado decreto.
Cómpre, xa que logo, ditar as normas pertinentes para regular a educación básica para persoas adultas na Comunidade Autónoma de Galicia e establecer o currículo correspondente.
Desde o punto de vista da mellora da calidade normativa, esta orde adecúase aos principios de boa regulación previstos no artigo 129 da Lei 39/2015, do 1 de outubro, do procedemento administrativo común das administracións públicas, así como aos principios de necesidade, proporcionalidade, seguridade xurídica, transparencia, accesibilidade, simplicidade e eficacia, que se recollen no artigo 37 da Lei 14/2013, do 26 de decembro, de racionalización do sector público autonómico.
No que se refire aos principios de necesidade e eficacia, trátase dunha norma necesaria para a regulación da ordenación e do currículo da ensinanza para persoas adultas conforme a nova redacción da Lei orgánica 2/2006, do 3 de maio, tras as modificacións introducidas pola Lei orgánica 3/2020, do 29 de decembro. De acordo cos principios de proporcionalidade e de simplicidade, contén a regulación imprescindible da estrutura destas ensinanzas ao non existir ningunha alternativa regulatoria menos restritiva de dereitos. Conforme os principios de seguridade xurídica e eficiencia, resulta coherente co ordenamento xurídico e permite unha xestión máis eficiente dos recursos públicos.
Cumpre tamén cos principios de transparencia e accesibilidade, xa que se identifica claramente o seu propósito, e durante o procedemento de tramitación da norma permitiuse a participación activa das potenciais persoas destinatarias a través dos trámites de consulta pública previa e de publicación no portal de transparencia e goberno aberto da Xunta de Galicia.
En consecuencia, como conselleiro de Educación, Ciencia, Universidades e Formación Profesional, facendo uso das competencias que me confire o artigo 34.6 da Lei 1/1983, do 22 de febreiro, reguladora da Xunta e da súa Presidencia, e en virtude do establecido na disposición adicional cuarta do Decreto 156/2022, do 15 de setembro, polo que se establecen a ordenación e o currículo da educación secundaria obrigatoria na Comunidade Autónoma de Galicia,
Artigo 1.
Obxecto e ámbito de aplicación
1. Esta orde ten por obxecto regular a educación básica para persoas adultas e establecer o seu currículo na Comunidade Autónoma de Galicia.
2. Esta orde será de aplicación nos centros docentes correspondentes ao ámbito de xestión da Comunidade Autónoma de Galicia que impartan as ensinanzas reguladas nesta orde.
Artigo 2.
Fins
A educación básica para persoas adultas ten por finalidade ofrecer a todas as persoas maiores de dezaoito anos a posibilidade de adquirir, actualizar, completar ou ampliar os coñecementos e aptitudes para o desenvolvemento persoal e profesional, preparándoas para a súa incorporación a estudos posteriores, e para que aquelas persoas que abandonaron o sistema educativo sen ningunha titulación poidan adquirir as competencias clave e, se é o caso, a titulación correspondente á educación secundaria obrigatoria.
Artigo 3.
Principios xerais
1. O sistema educativo ten como principio básico propiciar a educación permanente. Para tal efecto, preparará o alumnado para aprender por si mesmo e facilitará ás persoas adultas a súa incorporación ás distintas ensinanzas, favorecendo a conciliación da aprendizaxe con outras responsabilidades e actividades.
2. Coa finalidade de adaptarse ás condicións e necesidades do alumnado adulto que desexe adquirir as competencias e os coñecementos correspondentes á educación básica, as ensinanzas da educación básica para persoas adultas organizaranse de maneira que favorezan:
a) A conciliación da aprendizaxe coas responsabilidades familiares, laborais e sociais.
b) A flexibilidade da oferta, para favorecer a adquisición das competencias clave e, se é o caso, da titulación correspondente.
c) O acceso á información e á orientación sobre a oferta educativa e as posibilidades de formación para mellorar a inserción social e laboral.
d) A complementariedade da educación formal e non formal co propósito de que esta contribúa á adquisición de competencias para un pleno desenvolvemento da personalidade.
e) O recoñecemento das aprendizaxes adquiridas por medio do ensino regrado e non regrado, así como a través da experiencia laboral ou de actividades sociais, e o establecemento de conexións entre as diversas vías.
3. A metodoloxía das ensinanzas para as persoas adultas basearase na autoaprendizaxe e terá en conta as súas experiencias, necesidades e intereses, podendo desenvolverse a través do ensino presencial, semipresencial e tamén mediante a educación a distancia.
4. Os centros adoptarán as medidas necesarias para asegurar a igualdade de oportunidades, a non discriminación por razón de nacemento, sexo, orixe racial ou étnica, discapacidade, enfermidade, relixión ou crenzas, orientación sexual ou identidade de xénero ou calquera outra condición ou circunstancia persoal ou social.
Artigo 4.
Definicións
Para os efectos desta orde, entenderase por:
a) Etapa: cada unha das fases en que se desenvolve a educación básica para persoas adultas, nomeadamente ensinanzas iniciais e educación secundaria para persoas adultas.
b) Nivel: organización interna de cada unha das etapas, correspondendo dous niveis (I-II) por cada unha delas.
c) Ámbitos: áreas de coñecemento en que se organiza o currículo da educación básica para persoas adultas en cada unha das súas etapas e niveis.
d) Módulo: distribución curricular secuenciada e progresiva en que se organizan os ámbitos da educación secundaria para persoas adultas. Terán carácter cuadrimestral, correspondéndolle dous módulos ao primeiro nivel e os dous restantes ao segundo nivel.
e) Valoración inicial da aprendizaxe (VIA): proceso de valoración da formación que posibilita que o alumnado acredite os coñecementos e experiencias previas adquiridos a través da educación formal e non formal, co obxecto de proceder á súa orientación e adscrición á etapa, nivel e modulo que corresponda en cada caso.
f) Currículo: conxunto de obxectivos, competencias, contidos, métodos pedagóxicos e criterios de avaliación para cada unha das ensinanzas reguladas nesta orde.
g) Obxectivos da educación básica: logros que se espera que o alumnado alcance ao finalizar a educación básica e cuxa consecución está vinculada á adquisición das competencias clave.
h) Competencias clave: desempeños que se consideran imprescindibles para que o alumnado poida progresar con garantías de éxito no seu itinerario formativo e afrontar os principais retos e desafíos globais e locais.
i) Perfil de saída: concreción dos principios e fins do sistema educativo referidos á educación básica que fundamenta o resto de decisións curriculares, así como as estratexias e orientacións metodolóxicas na práctica lectiva. O perfil de saída identifica e fixa as competencias clave que o alumnado debe adquirir e desenvolver ao finalizar a educación básica, e constitúe o referente último sobre o nivel de desempeño competencial esperado tanto na avaliación das distintas etapas e modalidades da formación básica como para a titulación en educación secundaria obrigatoria a través dos correspondentes descritores operativos.
j) Obxectivos do ámbito: desempeños que o alumnado debe poder despregar en actividades ou en situacións cuxa abordaxe require as aprendizaxes asociadas aos contidos de cada ámbito. Estes obxectivos constitúen un elemento de conexión entre, por unha banda, o perfil de saída do alumnado e, por outra, os criterios de avaliación e os contidos dos ámbitos.
k) Criterios de avaliación: referentes que indican os niveis de desempeño esperados no alumnado nas situacións ou actividades a que se refiren os obxectivos de cada ámbito nun momento determinado do seu proceso de aprendizaxe. Nese sentido, actúan como unha ponte de conexión entre os contidos e os obxectivos do ámbito, polo que son o referente específico para avaliar a aprendizaxe do alumnado, e describen aquilo que se quere valorar e que o alumnado debe lograr, tanto en coñecementos como en competencias.
l) Contidos: coñecementos, destrezas e actitudes propios dun ámbito e cuxa aprendizaxe é necesaria para adquirir o nivel de desempeño indicado nos criterios de avaliación e para o logro dos obxectivos do ámbito.
m) Orientacións pedagóxicas: indicacións para orientar o profesorado no deseño e na planificación das estratexias, dos procedementos e as accións docentes, de xeito consciente e reflexivo, coa finalidade de posibilitar a aprendizaxe do alumnado que lle permita o logro dos obxectivos e a adquisición das competencias clave.
n) Concreción curricular: marco que establece o claustro de profesorado cos criterios e as decisións para orientar o desenvolvemento do currículo por parte do profesorado, adaptándoo ás condicións e circunstancias concretas do seu alumnado e do contexto en que este se desenvolve, e garantindo a coordinación interdisciplinaria por parte dos órganos de coordinación didáctica e a coherencia na actuación docente.
Artigo 5.
Obxectivos da educación básica
A educación básica para persoas adultas contribuirá a desenvolver no alumnado as capacidades que lle permitan:
a) Asumir responsablemente os seus deberes, coñecer e exercer os seus dereitos no respecto ás demais persoas, practicar a tolerancia, a cooperación e a solidariedade entre as persoas e os grupos; exercitarse no diálogo afianzando os dereitos humanos como valores comúns dunha sociedade plural e prepararse para o exercicio da cidadanía democrática.
b) Desenvolver e consolidar hábitos de disciplina, estudo e traballo individual e en equipo como condición necesaria para unha realización eficaz das tarefas da aprendizaxe e como medio de desenvolvemento persoal.
c) Valorar e respectar a diferenza de sexos e a igualdade de dereitos e oportunidades entre eles. Rexeitar os estereotipos que supoñan discriminación entre mulleres e homes.
d) Fortalecer as súas capacidades afectivas en todos os ámbitos da personalidade e nas súas relacións coas demais persoas, así como rexeitar a violencia, os prexuízos de calquera tipo e os comportamentos sexistas, e resolver pacificamente os conflitos.
e) Desenvolver destrezas básicas na utilización das fontes de información para, con sentido crítico, adquirir novos coñecementos. Desenvolver as competencias tecnolóxicas básicas e avanzar nunha reflexión ética sobre o seu funcionamento e a súa utilización.
f) Concibir o coñecemento científico como un saber integrado, que se estrutura en distintas disciplinas, así como coñecer e aplicar os métodos para identificar os problemas nos diversos campos do coñecemento e da experiencia.
g) Desenvolver o espírito emprendedor e a confianza en si mesmos, a participación, o sentido crítico, a iniciativa persoal e a capacidade para aprender a aprender, planificar, tomar decisións e asumir responsabilidades.
h) Comprender e expresar con corrección, oralmente e por escrito, na lingua galega e na lingua castelá, mensaxes e textos complexos, e iniciarse no coñecemento, na lectura e no estudo da literatura.
i) Comprender e expresarse nunha ou máis linguas estranxeiras de maneira apropiada.
j) Coñecer, valorar e respectar os aspectos básicos da cultura e da historia propias e das demais persoas, así como o patrimonio artístico e cultural.
k) Coñecer e aceptar o funcionamento do propio corpo e do das outras persoas, respectar as diferenzas, afianzar os hábitos de coidado e saúde corporais e incorporar a educación física e a práctica do deporte para favorecer o desenvolvemento persoal e social. Coñecer e valorar a dimensión humana da sexualidade en toda a súa diversidade. Valorar criticamente os hábitos sociais relacionados coa saúde, o consumo, o coidado, a empatía e o respecto cara aos seres vivos, especialmente os animais, e o ambiente, contribuíndo á súa conservación e á súa mellora.
l) Apreciar a creación artística e comprender a linguaxe das distintas manifestacións artísticas, utilizando diversos medios de expresión e representación.
m) Coñecer e valorar os aspectos básicos do patrimonio lingüístico, cultural, histórico e artístico de Galicia, participar na súa conservación e na súa mellora, e respectar a diversidade lingüística e cultural como dereito dos pobos e das persoas, desenvolvendo actitudes de interese e respecto cara ao exercicio deste dereito.
n) Coñecer e valorar a importancia do uso da lingua galega como elemento fundamental para o mantemento da identidade de Galicia, e como medio de relación interpersoal e expresión de riqueza cultural nun contexto plurilingüe, que permite a comunicación con outras linguas, en especial coas pertencentes á comunidade lusófona.
Artigo 6.
Competencias clave e perfil de saída do alumnado ao finalizar a educación básica
1. As competencias clave da educación básica, para os efectos desta orde, son as seguintes:
a) Competencia en comunicación lingüística (CCL).
b) Competencia plurilingüe (CP).
c) Competencia matemática e competencia en ciencia, tecnoloxía e enxeñaría (STEM).
d) Competencia dixital (CD).
e) Competencia persoal, social e de aprender a aprender (CPSAA).
f) Competencia cidadá (CC).
g) Competencia emprendedora (CE).
h) Competencia en conciencia e expresión culturais (CCEC).
2. As competencias clave, así como os descritores operativos do seu grao de adquisición que estea previsto ao finalizar a educación básica, interpretaranse de acordo coas definicións contidas no anexo I do Decreto 156/2022, do 15 de setembro, polo que se establecen a ordenación e o currículo da educación secundaria obrigatoria na Comunidade Autónoma de Galicia.
3. O currículo que establece esta orde ten por obxecto garantir o desenvolvemento das competencias clave previsto no perfil de saída. A concreción do currículo que realicen os centros docentes nos seus proxectos educativos e funcionais terá como referente o devandito perfil de saída.
Artigo 7.
Centros
1. Poderán impartir as ensinanzas reguladas nesta orde, nas súas distintas modalidades, aqueles centros autorizados para cada unha delas pola consellería con competencias en materia de educación.
2. Os centros docentes, no uso da súa autonomía, desenvolverán e completarán, de ser o caso, o currículo determinado nesta orde.
3. Fixarán a súa concreción curricular conforme o establecido no artigo 15 do Decreto 156/2022, do 15 de setembro, polo que se establecen a ordenación e o currículo da educación secundaria obrigatoria na Comunidade Autónoma de Galicia.
Artigo 8.
Etapas da educación básica para persoas adultas
A educación básica para persoas adultas organízase en dúas etapas: ensinanzas iniciais e educación secundaria para persoas adultas.
Artigo 9.
Ensinanzas iniciais
1. As Ensinanzas Iniciais organízanse en dous niveis, ensinanzas iniciais I e ensinanzas iniciais II, cada un deles estruturado en distintos ámbitos.
a) Ensinanzas iniciais I: este nivel ten como obxectivo a adquisición das habilidades básicas de lectoescritura e de cálculo matemático.
b) Ensinanzas iniciais II: este nivel ten como obxectivo a consolidación das habilidades do nivel I e a preparación para o acceso aos estudos de educación secundaria para persoas adultas.
2. Os ámbitos de coñecemento das ensinanzas iniciais I a que se refire o punto anterior son os seguintes:
a) Ámbito de Comunicación.
b) Ámbito da Competencia Matemática.
c) Ámbito de Ciencia, Sociedade e Tecnoloxía.
3. Os ámbitos de coñecemento das ensinanzas iniciais II son os seguintes:
a) Ámbito de Comunicación.
b) Ámbito da Competencia Matemática.
c) Ámbito de Ciencia, Sociedade e Tecnoloxía.
d) Ámbito de Desenvolvemento e Iniciativa Persoal e Laboral.
4. O currículo destas ensinanzas é o recollido no anexo IA.
Artigo 10.
Educación secundaria para persoas adultas
1. As ensinanzas de educación secundaria para persoas adultas estrutúranse en dous niveis, I e II, que se organizan en tres ámbitos de coñecemento e se distribúen, pola súa vez, en catro módulos secuenciados de forma progresiva e integrada.
2. Os ámbitos de coñecemento da educación secundaria para persoas adultas incorporan os aspectos básicos das materias da educación secundaria obrigatoria previstas na disposición adicional cuarta do Decreto 156/2022, do 15 de setembro, polo que se establecen a ordenación e o currículo da educación secundaria obrigatoria na Comunidade Autónoma de Galicia. Son os que seguen:
a) Ámbito de Comunicación, en que se integrarán os aspectos básicos do currículo referidos ás materias de Lingua Castelá e Literatura, de Lingua Estranxeira e de Lingua Galega e Literatura.
b) Ámbito Social, en que se integrarán os aspectos básicos do currículo referidos ás materias de Xeografía e Historia, e de Educación en Valores Cívicos e Éticos.
c) Ámbito Científico-Tecnolóxico, en que se integrarán os aspectos básicos do currículo referidos ás materias de Física e Química, de Bioloxía e Xeoloxía, de Matemáticas, e de Tecnoloxía e Dixitalización.
3. A cada un dos ámbitos de coñecemento correspóndenlle catro módulos.
4. Os módulos estarán distribuídos cuadrimestralmente. Correspóndenlle dous módulos ao primeiro nivel e os dous restantes ao segundo nivel.
5. O currículo destas ensinanzas está recollido no anexo IB desta orde.
Artigo 11.
Estrutura dos ámbitos
1. A organización en ámbitos desenvólvese no anexo I seguindo, respecto de cada un deles, a seguinte estrutura:
a) Introdución.
b) Obxectivos.
c) Criterios de avaliación e contidos, organizados en bloques.
d) Orientacións pedagóxicas.
2. A agrupación por bloques dos criterios de avaliación e dos contidos de cada ámbito non supón unha secuencia establecida nin implica unha organización pechada; pola contra, permite organizar de diferentes formas os elementos curriculares e adoptar a metodoloxía máis axeitada ás características das aprendizaxes e do grupo de alumnas e alumnos a que van dirixidos.
Artigo 12.
Programacións didácticas
1. Os centros docentes e o seu profesorado desenvolverán unha programación para cada un dos ámbitos das ensinanzas da educación básica para persoas adultas, tomando como referente o currículo establecido no anexo I e os criterios xerais recollidos na concreción curricular do centro.
2. As programacións didácticas dos ámbitos das ensinanzas reguladas nesta orde incluirán, como mínimo, os seguintes elementos:
a) Introdución.
b) Obxectivos do ámbito e a súa contribución ao desenvolvemento das competencias clave.
c) Relación de unidades didácticas, entendidas como a parte do currículo do ámbito que se traballará, coa súa secuenciación e temporalización.
d) Metodoloxía.
• Concrecións metodolóxicas.
• Materiais e recursos didácticos.
e) Avaliación.
• Procedemento para a avaliación inicial.
• Criterios de cualificación, con indicación do grao mínimo de consecución para a superación do ámbito.
f) Medidas de atención á diversidade.
g) Transversal.
• Concreción dos elementos transversais.
• Actividades complementarias.
h) Práctica docente.
• Procedemento para avaliar o proceso de ensino e a práctica docente cos seus indicadores de logro.
• Procedemento de seguimento, avaliación e propostas de mellora da programación.
3. O equipo docente realizará o seguimento das programacións didácticas de cada ámbito, con indicación do seu grao de cumprimento e, en caso de desviacións, cunha xustificación razoada.
4. A consellería con competencias en materia de educación promoverá o uso das tecnoloxías da información e da comunicación na elaboración e no seguimento das programacións didácticas.
Artigo 13.
Duración e permanencia
1. As persoas adultas poderán permanecer cursando as ensinanzas da educación básica para persoas adultas o tempo que precisen para o logro dos obxectivos establecidos.
2. A organización das ensinanzas de cada etapa permitirá a súa realización en dous cursos académicos, garantindo, en todo caso, o logro das competencias clave establecidas no perfil de saída ao finalizar o ensino básico.
3. Non obstante, considerando que as persoas adultas posúen coñecementos construídos nas súas experiencias persoais e académicas e que un proceso educativo axeitado debe respectar os distintos estilos e ritmos de aprendizaxe, a duración do proceso educativo das persoas adultas poderá flexibilizarse, segundo se establece nesta orde.
Artigo 14.
Distribución horaria
1. Nas modalidades presencial e semipresencial, o horario das ensinanzas iniciais e de educación secundaria para persoas adultas comprenderá os períodos lectivos semanais que figuran no anexo II.
2. Na modalidade presencial, o total de períodos lectivos da educación secundaria para persoas adultas non poderá ser, en ningún caso, inferior a 1.350 na súa totalidade.
3. Cada grupo de alumnas e alumnos matriculados nestas ensinanzas terá un período lectivo semanal de actividades de orientación e titoría.
4. Co fin de que o alumnado das ensinanzas iniciais I acade as destrezas de lectoescritura, razoamento matemático e cálculo, o número de sesións establecido para cada ámbito poderase adaptar ás necesidades educativas que presente ese alumnado, logo de autorización do servizo territorial de inspección educativa, sempre que se respecte a duración global establecida.
Artigo 15.
Modalidades
1. A educación básica para persoas adultas desenvolverase a través das modalidades de ensino presencial, semipresencial e a distancia.
Artigo 16.
Modalidade presencial
1. Esta modalidade de ensino baséase na asistencia regular ás actividades lectivas e no seguimento directo do alumnado en cada un dos ámbitos de coñecemento dos cales se matriculase.
2. Poderán cursarse nesta modalidade tanto as ensinanzas iniciais como a educación secundaria para persoas adultas.
Artigo 17.
Modalidade semipresencial
1. Esta modalidade de ensino baséase na combinación de períodos ou sesións lectivas de carácter presencial e outras actividades de seguimento do alumnado que terán carácter non presencial e se realizarán a través dunha plataforma educativa virtual de aprendizaxe creada para tal efecto.
2. Poderán cursarse nesta modalidade o nivel II das ensinanzas iniciais e a educación secundaria para persoas adultas.
3. As sesións lectivas presenciais terán carácter colectivo e dedicaranse, fundamentalmente, a cuestións relacionadas coa planificación de cada módulo e ámbito, a proporcionar as directrices e orientacións necesarias para un bo aproveitamento destes e ao desenvolvemento dos contidos relevantes do módulo.
4. Cada docente responsable dun ámbito de coñecemento desta modalidade educativa dedicará unha hora semanal de atención a cada grupo de alumnos.
5. O horario de carácter non presencial dedicarase, fundamentalmente, a incentivar a comunicación da titora ou titor co alumnado, á revisión e valoración das tarefas propostas, á participación nos temas de discusión dos foros temáticos e á resolución de dúbidas e problemas propostos de forma individual ou colectiva.
6. As probas de avaliación realizaranse de forma presencial e o alumnado deberá acreditar debidamente a súa identidade.
Artigo 18.
Modalidade a distancia
1. A modalidade a distancia impartirase integramente a través dun sistema de teleformación, baseado no seguimento da aprendizaxe do alumnado a través dunha plataforma educativa virtual de aprendizaxe creada para tal efecto.
2. Poderán cursarse nesta modalidade as ensinanzas de educación secundaria para persoas adultas.
3. As probas de avaliación realizaranse de forma presencial e o alumnado deberá acreditar debidamente a súa identidade.
Artigo 19.
Alumnado con privación de liberdade
A dirección territorial correspondente da consellería con competencias en materia de educación arbitrará as medidas necesarias para a matriculación na modalidade a distancia do alumnado con medidas legais de internamento en réxime pechado ou terapéutico en centros de menores dependentes da Administración da Comunidade Autónoma de Galicia, para a súa atención presencial e para a realización das probas correspondentes.
Artigo 20.
Cambio de centro e modalidade
1. O alumnado poderá cambiar de centro e modalidade de ensino nas seguintes condicións:
a) Unha vez rematado o cuadrimestre e logo de solicitude á dirección do centro en que estea matriculado nese momento, o alumnado poderá cambiar de modalidade ou de centro para o cuadrimestre seguinte a aquel en que estea escolarizado.
b) Con carácter excepcional, durante a escolarización de cada módulo cuadrimestral, a dirección do centro poderá autorizar o cambio de modalidade ou de centro, logo de escrito da persoa interesada en que aduza as razóns persoais ou profesionais que o xustifiquen.
c) Cando o cambio de modalidade ou centro supoña optar a unha praza da modalidade presencial, ese cambio estará supeditado á existencia de prazas dispoñibles.
Artigo 21.
Simultaneidade de modalidades
1. Con carácter excepcional, a dirección do centro poderá autorizar a matrícula simultánea nas modalidades presencial e semipresencial en ámbitos de coñecemento diferentes e no mesmo centro, cando a algunha alumna ou alumno non lle sexa posible asistir a todas as xornadas lectivas dos ámbitos correspondentes por razóns da organización do horario do centro ou por razóns persoais debidamente xustificadas.
2. A dirección territorial correspondente poderá autorizar con carácter excepcional, logo de solicitude da persoa interesada, a matrícula simultánea entre as modalidades presencial ou semipresencial coa modalidade a distancia do alumnado de educación secundaria para persoas adultas naqueles casos en que o centro non imparta todos os módulos necesarios para continuar o seu itinerario formativo.
Artigo 22.
Recursos e material didáctico
1. O alumnado de educación secundaria para persoas adultas pola modalidade semipresencial ou a distancia recibirá unha guía do alumnado que oriente o seu traballo autónomo. Esta guía incluirá indicacións sobre a distribución temporal dos contidos dos diferentes ámbitos de coñecemento, os criterios de avaliación, orientacións metodolóxicas, as actividades que se van realizar, as datas de avaliación e calquera outra información que se considere de interese para a súa aprendizaxe. A elaboración e actualización destas guías será responsabilidade dos departamentos didácticos correspondentes, baixo a supervisión da xefatura de estudos. O equipo directivo do centro correspondente adoptará as medidas oportunas para que o alumnado teña acceso a esta guía ao comezo do curso.
2. A consellería con competencias en materia de educación porá á disposición dos centros educativos material didáctico específico para a impartición das ensinanzas de educación secundaria para persoas adultas.
Artigo 23.
Condicións para o acceso
1. Poderán acceder á educación básica para persoas adultas aquelas persoas maiores de dezaoito anos ou que os fagan no ano natural en que comeza o curso escolar.
2. Poderá, así mesmo, incorporarse a estas ensinanzas o alumnado maior de dezaseis anos que teña un contrato laboral en vigor que non lle permita acudir aos centros educativos en réxime ordinario ou sexa deportista de alto rendemento.
3. Nos establecementos penitenciarios garantirase á poboación reclusa o acceso ás ensinanzas da educación básica para persoas adultas.
4. Cando a persoa que accede a esta oferta educativa teña acreditados estudos realizados, poderá acollerse ás equivalencias recollidas nos anexos IV a XVI desta orde.
5. Cando a persoa non acredite estudos que poidan ser obxecto de validación, a adscrición desta a unha etapa, nivel e módulo realizarase mediante o procedemento de valoración inicial da aprendizaxe conforme o artigo 25 desta orde.
Artigo 24.
Admisión e matrícula
A consellería competente en materia de educación regulará os procedementos de admisión e matrícula do alumnado dos centros autorizados para impartir as ensinanzas da educación básica para persoas adultas de forma que se garanta o dereito a educación, o acceso en igualdade de condicións e a liberdade de elección do centro.
Artigo 25.
Valoración inicial da aprendizaxe (VIA)
1. Para as persoas que non acrediten estudos que poidan ser obxecto de validación e desexen matricularse na educación básica para persoas adultas por primeira vez, os centros efectuarán con carácter preceptivo durante os meses de setembro e de xaneiro un proceso de valoración inicial da aprendizaxe.
2. Tamén poderán solicitar a valoración inicial da súa aprendizaxe aquelas persoas que interrompesen os seus estudos durante, cando menos, un curso académico e poidan acreditar nova formación.
3. Neste procedemento valorarase a formación que o alumnado acredite e non poida ser obxecto de validación, así como os coñecementos e experiencias previas adquiridos a través da educación non formal, co obxecto de proceder á súa orientación e adscrición á etapa, nivel e modulo máis axeitado, en cada caso.
4. Cando, fóra das datas establecidas, sexa necesario realizar a valoración inicial, a xefatura de estudos do centro educativo establecerá unha nova data ou datas para realizala.
5. A Comisión de Coordinación Pedagóxica será a encargada de deseñar o modelo do procedemento de valoración inicial que estará recollido no proxecto educativo e funcional do centro e incluirá, polo menos, os seguintes aspectos:
a) Valoración das certificacións das aprendizaxes formais e non formais realizadas.
b) Valoración da experiencia laboral.
c) Unha proba referida, con carácter xeral, aos obxectivos e ás competencias clave establecidos para cada ámbito de coñecemento.
6. O procedemento de valoración inicial incluirá unha ou varias entrevistas coa persoa que exerza a xefatura do departamento de orientación, en que se informará a persoa interesada da natureza do proceso, recadarase información sobre a súa traxectoria formativa e profesional, e proporáselle o itinerario formativo que mellor se adapte ás súas necesidades.
7. Da valoración inicial derivarase a adscrición á etapa das ensinanzas iniciais ou á de educación secundaria para persoas adultas e, dentro delas, ao nivel ou módulo que corresponda en cada caso. Nas ensinanzas de educación secundaria para persoas adultas, o alumnado poderá estar adscrito a un módulo diferente en cada ámbito, en función dos resultados da valoración inicial.
8. Cando a avaliación posterior amose que a adscrición a un nivel ou módulo foi inadecuada, a persoa adulta poderá optar por incorporarse ao módulo que lle corresponda polo seu nivel de coñecementos.
Artigo 26.
Comisión de Valoración Inicial
1. Co obxecto de avaliar todos os documentos e accións que forman parte do proceso de valoración inicial e emitir o ditame correspondente, constituirase unha Comisión de Valoración inicial. O seu funcionamento axustarase ás normas establecidas no artigo 15 e seguintes da Lei 40/2015, do 1 de outubro, de réxime xurídico do sector público.
2. Esta comisión estará composta pola dirección do centro, que exercerá a súa presidencia, a xefatura de estudos, a xefatura do departamento de orientación e, polo menos, un representante do profesorado de cada ámbito que imparte estas ensinanzas, designados polo director ou a directora do centro, oído o claustro.
3. A citada comisión levantará acta do proceso efectuado, concretando para cada persoa o resultado obtido para a súa adscrición á etapa, ao nivel e ao módulo correspondente.
4. O resultado da valoración inicial incorporarase ao expediente académico da alumna ou alumno e ao seu historial académico, e terá efectos en todos os centros educativos da Comunidade Autónoma de Galicia que impartan estas ensinanzas.
Artigo 27.
Orientación e titorías
1. A acción titorial é unha tarefa colexiada exercida polo equipo docente de cada grupo de alumnos e alumnas.
2. Para cada grupo de alumnas e alumnos, a directora ou director designará unha persoa titora de entre o profesorado que lle imparta docencia. Esta persoa titora coordinará as ensinanzas e a acción titorial do equipo docente correspondente e informará o seu grupo sobre as posibles vías de comunicación entre ambos e do horario que teña establecido para a atención ao alumnado.
3. Para tal efecto, dentro do horario lectivo do profesorado no centro, dedicarase unha hora semanal á atención titorial de cada grupo de alumnado.
4. Corresponderá ao departamento de orientación a programación, desenvolvemento e avaliación destas actividades que serán recollidas no plan de orientación e acción titorial incluído no seu proxecto educativo e funcional.
5. No marco do plan mencionado no punto anterior, consideraranse os seguintes aspectos específicos referidos a estas ensinanzas:
a) A orientación académica e profesional axeitada que permita ao alumnado
adulto a elaboración dun proxecto persoal realista e axustado aos seus intereses, aptitudes e necesidades.
b) A axuda individualizada na adopción de hábitos e estratexias apropiadas para o estudo e a organización do traballo, de acordo coas características singulares da súa situación persoal.
c) A disposición de medidas de atención á diversidade que poida requirir o alumnado adulto co fin de facilitar o seu desenvolvemento óptimo.
d) A orientación persoal e de grupo axeitada que permita mellorar os procesos de integración escolar, de identidade persoal, de relación social e de mantemento da motivación e do esforzo necesarios para culminar con éxito o seu proceso de aprendizaxe.
Artigo 28.
Carácter da avaliación
1. A avaliación forma parte do proceso educativo e valora tanto o desenvolvemento como os resultados da aprendizaxe, co fin de verificar o progreso, detectar as dificultades e adoptar as medidas necesarias para que o alumnado poida continuar o seu proceso de ensino e aprendizaxe.
2. A avaliación do proceso de aprendizaxe do alumnado de educación básica para persoas adultas será continua, formativa e integradora.
3. Os referentes para a valoración do grao de adquisición das competencias clave e o logro dos obxectivos na avaliación dos ámbitos serán os criterios de avaliación que figuran no anexo I.
4. Se no proceso de avaliación continua se observa que o progreso da persoa non responde aos obxectivos programados, o profesorado adoptará as medidas oportunas para garantir a consecución destes. Estas medidas adoptaranse en calquera momento do curso, tan pronto como se detecten as dificultades, e estarán dirixidas a garantir a adquisición das aprendizaxes imprescindibles para continuar o seu proceso educativo.
5. O profesorado avaliará tanto as aprendizaxes do alumnado como os procesos de ensino e a súa propia práctica docente, para o cal establecerá indicadores de logro nas programacións didácticas.
6. A avaliación do proceso de aprendizaxe do alumnado deberá ser integradora e deberán terse en conta como referentes últimos, desde todos e cada un dos ámbitos, a consecución dos obxectivos establecidos para a etapa e o grao de adquisición das competencias clave previstas no perfil de saída ao finalizar o ensino básico.
Artigo 29.
Sesións de avaliación
1. O equipo docente, integrado pola totalidade do profesorado que imparta docencia en cada grupo de alumnado, coordinado pola persoa titora, actuará de maneira colexiada ao longo do proceso de avaliación e na adopción das decisións resultantes deste.
2. Cando o equipo docente teña que tomar decisións respecto dunha alumna ou dun alumno participará unicamente o profesorado responsable da avaliación dos ámbitos en que estea matriculada ou matriculado.
3. Realizarase, cando menos, unha avaliación inicial ao comezo das actividades lectivas, unha avaliación ordinaria e unha avaliación extraordinaria para cada un dos cuadrimestres. No caso das ensinanzas ioniciais realizaranse unha avaliación inicial e unha avaliación ordinaria.
4. Na avaliación inicial valorarase a información obtida durante as primeiras sesións lectivas e servirá para orientar a adecuación do currículo ás características e aos coñecementos do alumnado.
5. Sen prexuízo do establecido nos apartados anteriores, poderán realizarse as avaliacións parciais que sexan precisas para valorar o progreso académico do alumnado ao longo do curso ou cuadrimestre.
Artigo 30.
Expresión dos resultados da avaliación. Cualificacións
1. Nas ensinanzas iniciais os resultados da avaliación dos ámbitos expresaranse nos termos de superado (S) ou non superado (NS)
2. Nas ensinanzas de educación secundaria para persoas adultas cada módulo de cada ámbito recibirá unha única cualificación.
3. Os resultados da avaliación das ensinanzas de educación secundaria para persoas adultas expresaranse nos termos de insuficiente (IN) para as cualificacións negativas e suficiente (SU), ben (BE), notable (NT) ou sobresaliente (SB) para as cualificacións positivas. A estes termos achegaráselles, con carácter informativo, unha cualificación numérica, sen empregar decimais, nunha escala de un a dez, coas seguintes correspondencias:
– Insuficiente: 1, 2, 3 ou 4.
– Suficiente: 5.
– Ben: 6.
– Notable: 7 ou 8.
– Sobresaliente: 9 ou 10.
4. Cando o alumnado non se presentase ás probas extraordinarias indicarase non presentado (NP).
Artigo 31.
Promoción
1. Na educación secundaria para persoas adultas o alumnado poderá estar cursando módulos diferentes nos distintos ámbitos de coñecemento e a promoción será por ámbitos de forma independente. Dentro de cada ámbito, o alumnado non poderá ser avaliado dun módulo sen ter superado previamente o precedente ou ter sido promovido a el.
2. A decisión acerca da promoción será adoptada de xeito colexiado polo equipo docente, tendo en conta os criterios de promoción establecidos na concreción curricular do centro e a adquisición por parte do alumnado dos coñecementos necesarios para continuar con aproveitamento os seus estudos.
Artigo 32.
Titulación
1. A superación do módulo IV de todos os ámbitos da educación secundaria para persoas adultas dará dereito á obtención do título de graduada ou graduado en educación secundaria obrigatoria.
2. Así mesmo, o equipo docente, tendo en conta o establecido na concreción curricular do centro, poderá propoñer para a expedición do dito título aquelas persoas que, aínda non superando algún dos ámbitos, se considere que conseguiron globalmente os obxectivos xerais da educación básica para persoas adultas. Nesta decisión teranse en conta as posibilidades formativas e de integración na actividade académica e laboral de cada alumna ou alumno.
3. O título de graduada ou graduado en educación secundaria obrigatoria será único e expedirase sen cualificación.
4. O alumnado poderá solicitar no centro en que curse estas ensinanzas unha certificación académica en que consten os niveis e módulos cursados e as cualificacións obtidas.
5. A superación de calquera dos módulos que integran o currículo da educación secundaria para persoas adultas terá validez en todo o territorio da Comunidade Autónoma de Galicia.
6. A superación dalgún dos niveis correspondentes a cada un dos tres ámbitos da educación secundaria para persoas adultas terá validez en todo o Estado.
Artigo 33.
Equivalencias e validacións
1. Para os efectos académicos, as equivalencias doutros estudos realizados cos niveis e módulos da educación básica para persoas adultas son as que se recollen nos anexos do IV ao XVI.
2. Cando unha alumna ou alumno teña recoñecida a validación do módulo IV dalgún ámbito da educación secundaria das persoas adultas e non sexa nas condicións establecidas nos anexos do IV ao XVI, a cualificación deste será de 5 puntos.
Artigo 34.
Probas para a obtención do título de graduada ou graduado en educación secundaria obrigatoria
1. Estas probas teñen por finalidade facilitar que as persoas aspirantes obteñan directamente o título de graduada ou graduado en educación secundaria obrigatoria, atendendo á adquisición das competencias clave establecidas no perfil de saída e á consecución dos obxectivos da etapa.
2. Anualmente convocarase polo menos dúas probas para que as persoas maiores de dezaoito anos poidan obter directamente o título de graduada ou graduado en educación secundaria obrigatoria.
3. A superación de todos os ámbitos dará dereito á obtención do título de graduada ou graduado en educación secundaria obrigatoria.
4. A cualificación positiva obtida en calquera dos ámbitos de coñecemento manterase nas sucesivas convocatorias. Esta cualificación constará de forma documental e certificarase para facilitar a incorporación ás distintas modalidades de ensino de educación secundaria para persoas adultas, se for o caso.
Artigo 35.
Profesorado das ensinanzas iniciais
As ensinanzas iniciais serán impartidas polo profesorado pertencente ao corpo de mestres. Porén, cando concorran circunstancias que impidan o normal desenvolvemento destas ensinanzas, poderán ser impartidas por persoal pertencente ao corpo de catedráticos ou profesores de ensino secundario.
Artigo 36.
Profesorado de educación secundaria para persoas adultas
1. As persoas funcionarias do corpo de mestres que viñan impartindo as ensinanzas correspondentes aos módulos I e II da educación secundaria para persoas adultas, poderán seguir impartindo as ensinanzas do nivel I de educación secundaria para persoas adultas, de acordo co establecido na disposición transitoria primeira da Lei orgánica 2/2006, do 3 de maio, de educación.
2. Sen prexuízo das competencias docentes das mestras e mestres adscritos ao nivel I da educación secundaria para persoas adultas, o profesorado que imparta as ensinanzas conducentes ao título de graduado en educación secundaria obrigatoria será o pertencente aos corpos de catedráticos e profesores de ensino secundario, de acordo co previsto no artigo 94 e na disposición transitoria primeira da Lei orgánica 2/2006, do 3 de maio, de educación.
Artigo 37.
Atribución docente
1. Na educación secundaria para persoas adultas a atribución docente dos ámbitos de coñecemento establécese no anexo III.
2. Con carácter xeral, cada ámbito de coñecemento será impartido por unha única profesora ou profesor, pertencente ao departamento didáctico dalgunha das materias que forman parte do ámbito.
Artigo 38.
Asignación de ámbitos
1. Tendo en conta o recollido no artigo anterior, os departamentos correspondentes realizarán a proposta de distribución dos ámbitos entre o profesorado.
2. A adscrición funcional do profesorado e a concreción do seu horario realizarase de acordo coa lexislación vixente que corresponda ao profesorado do corpo de mestres, catedráticos ou profesores de ensino secundario, en cada caso.
Artigo 39.
Documentos e informes de avaliación
1. Na educación para persoas adultas, os documentos oficiais de avaliación son as actas de avaliación, o expediente académico, o historial académico e, de ser o caso, o informe persoal por traslado.
2. O historial académico e, de ser o caso, o informe persoal por traslado, considéranse documentos básicos para garantir a mobilidade do alumnado.
3. Os documentos oficiais de avaliación deberán recoller sempre a norma que establece o currículo correspondente. Cando teñan que producir efecto fóra do ámbito da Comunidade Autónoma de Galicia, observarase o disposto no artigo 15.3 da Lei 39/2015, do 1 de outubro, do procedemento administrativo común das administracións públicas.
4. A custodia e o arquivo dos documentos oficiais de avaliación correspóndenlles aos centros docentes en que se realizasen os estudos.
Artigo 40.
Actas de avaliación
1. As actas de avaliación expediranse para cada un dos grupos e pecharanse ao remate da avaliación final ordinaria de cada cuadrimestre e da sesión de avaliación extraordinaria. Comprenderán, polo menos, a relación nominal do alumnado que compón o grupo xunto cos resultados da avaliación dos módulos ou ámbitos, as decisións sobre promoción do alumnado dun módulo ao seguinte ou as propostas de título cando se remate o nivel II destas ensinanzas.
2. As actas de avaliación serán asinadas por todo o profesorado que imparte docencia no grupo e contarán co visto e prace do director ou directora do centro educativo. A súa custodia e arquivo correspóndenlle á secretaría do centro educativo.
3. Estas actas axustaranse aos modelos que aparecen como anexo XVII desta orde.
Artigo 41.
Expediente académico
1. O expediente académico recollerá, xunto cos datos de identificación do centro, os da alumna ou do alumno, así como a información relativa ao seu proceso de avaliación, segundo os modelos que figuran no anexo XVIII desta orde.
2. No expediente académico quedará constancia, se é o caso, dos resultados da valoración inicial da aprendizaxe (VIA), da adscrición á etapa e módulos correspondentes e dos resultados obtidos nas ensinanzas iniciais e nos módulos dos ámbitos da educación secundaria para persoas adultas. Tamén incluirá as decisións de promoción e/ou titulación. Formalizarase ao remate da sesión de avaliación ordinaria ou despois da extraordinaria, segundo corresponda en cada caso. Contará co visto e prace da dirección do centro, así como coa sinatura da secretaría.
Artigo 42.
Historial académico
1. O historial académico da educación básica para persoas adultas é o documento oficial que reflicte os resultados das avaliacións e as decisións relativas ao progreso académico da alumna ou alumno ao longo das etapas que a integran. Ten valor acreditativo dos estudos realizados.
2. O historial académico da educación básica para persoas adultas recollerá os datos identificativos de cada alumna e cada alumno, os anos da súa escolarización e os centros onde se realizaron os estudos. Incluirá, tamén, a adscrición resultante da valoración inicial, se for o caso, os módulos cursados dentro de cada ámbito e os resultados da avaliación. Así mesmo, figurará a decisión sobre promoción ao módulo seguinte coa data correspondente, así como a data de proposta de título.
3. O historial académico da educación básica para persoas adultas será expedido en impreso oficial, será asinado pola secretaria ou secretario do centro e contará co visto e prace do director ou directora do centro, que garantirá a autenticidade dos datos nel reflectidos e axustarase ao modelo que figura no anexo XIX desta orde.
4. Ao finalizar a educación secundaria para persoas adultas ou, en calquera caso, ao finalizar a súa escolarización no centro correspondente, o historial académico da educación básica para persoas adultas será entregado ao alumnado.
Artigo 43.
Informe persoal por traslado
1. O informe persoal por traslado é o documento oficial que ten como finalidade garantir a continuidade do proceso de aprendizaxe ao alumnado que se traslade a outro centro sen ter rematado o curso académico, debendo axustarse ao modelo que figura no anexo XX desta orde.
2. O informe persoal por traslado conterá os resultados das avaliacións que se realizasen e todas as observacións que se consideren oportunas acerca do progreso xeral da alumna ou do alumno.
3. O informe persoal será elaborado e asinado pola persoa titora a partir da información de todo o profesorado que imparta docencia no grupo e levará o visto e prace do director ou directora do centro.
Disposición adicional única.
Normativa aplicable
Aqueles aspectos non regulados expresamente nesta orde rexeranse supletoriamente pola normativa establecida para as ensinanzas do réxime ordinario que lles resulten aplicables.
Disposición derrogatoria única.
Derrogación de normativa
1. Queda derrogada a Orde do 20 de marzo de 2018 pola que se regula a educación básica para as persoas adultas e se establece o seu currículo na Comunidade Autónoma de Galicia.
2. Quedan derrogadas todas as disposicións de igual ou inferior rango cuxo contido se opoña ao establecido nesta orde.
Disposición derradeira primeira.
Habilitación para o desenvolvemento normativo
Autorízanse as direccións xerais de Formación Profesional, de Ordenación e Innovación Educativa e de Centros e Recursos Humanos para ditaren as disposicións necesarias para a execución e o desenvolvemento do establecido nesta orde.
Disposición derradeira segunda.
Entrada en vigor
Esta orde entrará en vigor o día seguinte ao da súa publicación no
Diario Oficial de Galicia
.
Santiago de Compostela, 2 de outubro de 2024
1. Ámbito de comunicación.
1.1. Introdución.
A lingua é un instrumento de comunicación empregado a diario para entender e producir mensaxes nos ámbitos comunicativos orais e escritos; ademais, está presente nos procesos de ensino-aprendizaxe. Así mesmo, aprender a comunicarse permite ao alumnado adulto achegarse a novas culturas e desenvolver a capacidade de convivir a partir de premisas como a igualdade e o respecto, así como de resolver conflitos de maneira dialogante e pacífica.
Así mesmo, na era das tecnoloxías da información e da profusión de medios de comunicación, todo o alumnado debe estar preparado para entender, elaborar e producir calquera tipo de mensaxe. Neste sentido, as ferramentas dixitais posúen un potencial que favorece o seu aproveitamento para reforzar a aprendizaxe e o ensino das linguas e culturas estranxeiras. Parece claro que o desenvolvemento do pensamento crítico, a alfabetización informacional e o uso adecuado, seguro e responsable da tecnoloxía supoñen un elemento de aprendizaxe moi relevante no ámbito.
O ámbito de Comunicación das ensinanzas iniciais supón a base para que o alumnado sexa quen de responder aos retos da sociedade do século XXI, que demanda persoas cultas, críticas e ben informadas; capaces de facer un uso eficaz e ético das palabras; respectuosas cara ás diferenzas; con capacidade de transformar a información en coñecemento e de aprender por si mesmas, informarse, colaborar e traballar en equipo; creativas e emprendedoras; cultas e comprometidas co desenvolvemento sustentable, a defensa dos dereitos humanos e a convivencia igualitaria, inclusiva, pacífica e democrática. A comunicación implica adquirir conciencia das convencións sociais, dos valores e aspectos culturais e da versatilidade da linguaxe en función do contexto e a intención comunicativa.
A dimensión comunicativa deste currículo implica comunicarse de forma apropiada nas linguas do ámbito, tanto no nivel oral como no escrito, así como iniciarse na comprensión e expresión na lingua estranxeira. Para iso, partirase dun enfoque plurilingüe onde se terán en conta as linguas e variedades que conforman os repertorios do alumnado, para que este poida mellorar a súa capacidade comunicativa nas tres linguas. O desenvolvemento desta competencia vese favorecido pola coexistencia das dúas linguas, castelá e galega, e das respectivas culturas, o que lle permite ao alumnado aprender e usar distintas linguas ao mesmo tempo, practicar o respecto polas diferenzas entre elas e atopar as similitudes; esta experiencia supón un enriquecemento para a persoa. Ademais, a aprendizaxe dunha lingua estranxeira axudará a favorecer a empatía, desenvolver a curiosidade polo coñecemento doutras realidades sociais e culturais, practicar o respecto polas diferenzas, atopar os puntos de conexión e facilitar a competencia comunicativa intercultural.
O elemento básico do currículo do ámbito son os obxectivos, cuxa finalidade é concretar e vertebrar a contribución deste ámbito aos obxectivos da educación básica e ao desenvolvemento do perfil de saída. Recollen a finalidade última das ensinanzas do ámbito, que son a comprensión, a produción e a interacción oral e escrita nas linguas que conforman o ámbito; o rexeitamento e a evitación de prácticas comunicativas discriminatorias; a alfabetización informacional, e o desenvolvemento do hábito lector. A adquisición das devanditas competencias contribúe a que o alumnado adulto poida responder a diferentes necesidades comunicativas, manter conversacións sobre temas de distintos ámbitos, responder a distintos propósitos de lectura e iniciarse no hábito lector. Por iso, os obxectivos están orientados ao desenvolvemento dos coñecementos, destrezas e actitudes necesarios para comprender, interpretar e producir textos orais ou multimodais básicos, comprender, interpretar e producir textos escritos de distintos ámbitos e en distintos soportes. Isto implica que o alumnado debe aprender a empregar as regras básicas de interacción, identificar o sentido xeral e a información máis relevante dos textos, estruturar adecuadamente textos orais ou multimodais e producir textos escritos con coherencia e corrección ortográfica básicas.
O logro destes obxectivos debe producirse de maneira progresiva e deberá ter en conta, tanto as características específicas do alumnado, como os seus repertorios e experiencias, sempre respectando os seus ritmos individuais de aprendizaxe, co fin de constituír a base para poder continuar coa súa actividade formativa tanto na educación secundaria para persoas adultas como ao longo da vida, garantir a súa inclusión social, a súa inserción no mundo laboral e, asemade, contribuír ao seu desenvolvemento. Para determinar o progreso no grao de adquisición destes obxectivos, os criterios de avaliación establécense para cada un dos niveis. A súa formulación competencial faise enunciando o proceso ou capacidade que o alumnado debe adquirir, xunto co contexto ou modo de aplicación e uso do devandito proceso ou capacidade.
Pola súa banda, os contidos unifican os coñecementos (saber), as destrezas (saber facer) e as actitudes (saber ser) necesarios para a adquisición dos obxectivos deste ámbito e favorecen a avaliación das aprendizaxes a través dos criterios.
No ámbito de comunicación, o primeiro obxectivo, común ás tres linguas, oriéntase ao recoñecemento da diversidade e variedades lingüísticas da contorna, para favorecer actitudes de respecto cara á diversidade cultural, combater prexuízos e estereotipos lingüísticos e iniciarse na reflexión interlingüística, incluída a lingua de signos. En todo caso, debe partirse da diversidade de traxectorias educativas do alumnado e as aprendizaxes deben producirse a partir da reflexión, comprensión ou produción de textos de uso social. En consonancia con iso, o segundo e terceiro obxectivo relaciónanse coa produción, a comprensión e a interacción oral e escrita, incorporando as formas de comunicación de corte tecnolóxico e atendendo ao ámbito persoal, educativo e social. Neste sentido, a transformación dixital dos centros educativos debe contribuír á mellora das competencias e influír, de xeito significativo, nos procesos de ensino-aprendizaxe. Esta cuestión ten que ir acompañada dun cambio de metodoloxía e da participación activa do alumnado. Por outra banda, saber ler hoxe implica tamén saber navegar e buscar na rede e seleccionar información fiable con distintos propósitos. Así, o obxectivo cuarto senta as bases da alfabetización mediática e informacional. Respondendo á necesidade de ensinar a ler todo tipo de textos e con distintos propósitos de lectura, o obxectivo quinto resérvase para a lectura literaria tanto autónoma, como acompañada ou compartida na aula. Adóptase así un dobre enfoque coa intención de iniciarse en dous procesos paralelos: por unha banda, o da adquisición do hábito lector autónomo e, por outra, o do desenvolvemento de habilidades de achegamento e interpretación dos textos literarios. Prestarase especial atención ao recoñecemento das mulleres escritoras en galego. O obxectivo sexto atende a unha primeira aproximación á reflexión sobre as linguas do ámbito e os seus usos, tendo presente que na actualidade a lingua galega é unha lingua minorizada, pero expresión e representación dunha cultura propia. O sétimo obxectivo, relativo á ética da comunicación, é de carácter transversal a todos eles, céntrase nas prácticas comunicativas non discriminatorias para identificar e rexeitar os abusos de poder a través da palabra, fomentar a igualdade desde unha perspectiva de xénero e as condutas non sexistas, así como a xestión dialogada de conflitos en consonancia coa prevención de calquera tipo de violencia, incluíndo, en todo caso, a violencia de xénero e apostando pola cultura da paz.
A relación dos obxectivos do oito ao once fai referencia á comunicación en lingua estranxeira e implican unha primeira toma de contacto nas actividades e estratexias comunicativas de comprensión, produción, interacción e mediación lingüística, entendida nesta etapa como a actividade orientada a facilitar a comprensión mutua e a procesar e transmitir información básica e sinxela.
Os criterios de avaliación e os contidos asociados aos obxectivos arriba descritos agrúpanse en sete bloques temáticos.
O bloque 1, «As linguas e os seus falantes», pretende familiarizar o alumno coa diversidade cultural e lingüística incentivando a reflexión interlingüística e rexeitando prexuízos lingüísticos. Tamén promove a mellora da comunicación nas linguas do ámbito e o uso dunha linguaxe inclusiva e respectuosa coas diferenzas e a perspectiva de xénero.
O bloque 2, referido á «Comunicación oral», intenta desenvolver habilidades de pronunciación, interpretación de informacións, produción de textos orais e as interaccións na aula. A lectura e a produción oral contribuirán á comprensión textual e á aprendizaxe das linguas do ámbito.
O bloque 3, referido á «Comunicación escrita», aborda a escrita das linguas do ámbito, incentivando o uso persoal e autónomo. Para iso é preciso o coñecemento do léxico, da ortografía, da estrutura do discurso e das dimensións éticas e estéticas. A produción de textos escritos e multimodais, así como a lectura e comprensión de textos, son esenciais para desenvolver habilidades de escritura e análise crítica da linguaxe.
O bloque 4, «Alfabetización mediática e informacional», enfatiza a procura, selección e análise crítica de informacións de diversas fontes documentais. Os alumnos desenvolverán habilidades de busca, investigación e comunicación de informacións de forma persoal e creativa, respectando a propiedade intelectual. As bibliotecas, físicas ou virtuais desempeñan un papel fundamental no desenvolvemento de proxectos interdisciplinarios e no uso de recursos dixitais.
O bloque 5, «Educación literaria», busca formar alumnos competentes na lectura, nun proceso continuo de formación ao longo da vida. Iso inclúe a lectura, a comprensión e interpretación de obras axeitadas, o recoñecemento dos elementos literarios, de dramatización e a creación de textos nas linguas do ámbito. As bibliotecas serán espazos esenciais para as actividades literarias compartidas.
O bloque 6, «Reflexión sobre a lingua», convida a pensar sobre a lingua e os seus usos, e enfócase no coñecemento das linguas do ámbito, mellorando a produción e a comprensión de textos orais, escritos e multimodais. O alumnado establecerá xeneralizacións básicas na organización da lingua, regras de acentuación, concordancia e relación entre palabras, ademais de reflexionar sobre a situación do galego nun contexto plurilingüe. A competencia comunicativa desenvolverase a través da integración de diferentes linguas e a identificación das súas semellanzas e diferenzas.
No bloque 7, «Comunicación en lingua estranxeira», os criterios de avaliación e contidos están formulados a partir das actividades de lingua e as competencias que establece o Consello de Europa no MCER. Espérase que o alumnado sexa capaz de poñer en funcionamento todos os contidos básicos a través de situacións comunicativas próximas á súa experiencia.
Estes elementos curriculares deben seleccionarse, adaptarse e secuenciarse en relación co alumnado adulto, priorizando os elementos esenciais que garanten coñecementos e habilidades fundamentais en relación con carencias de formación formal relativas a situacións de abandono escolar que non foron suplidas ou que o foron de modo deficitario por aprendizaxes informais ou non formais. Estas deben ser sempre tidas en conta na concreción curricular a partir da detección de coñecementos previos e a atención á diversidade.
1.2. Obxectivos.
1.3. Criterios de avaliación e contidos.
Nivel I.
Nivel II.
1.4. Orientacións pedagóxicas.
A intervención educativa no ámbito de Comunicación desenvolverá o seu currículo e tratará de asentar de xeito gradual e progresivo o logro dos obxectivos do ámbito e, en combinación co resto de ámbitos, unha adecuada adquisición das competencias clave e a contribución ao logro dos obxectivos da educación básica.
Neste sentido, no deseño das actividades, o profesorado terá que considerar a relación existente entre os obxectivos do ámbito e as competencias clave a través dos descritores operativos do perfil de saída e as liñas de actuación no proceso de ensino e aprendizaxe, que se presentan nas epígrafes seguintes, e seleccionar aqueles criterios de avaliación do currículo que se axusten á finalidade buscada, así como empregalos para verificar as aprendizaxes do alumnado e o seu nivel de desempeño.
Relación entre os obxectivos do ámbito de Comunicación e as competencias clave a través dos descritores operativos do perfil de saída ao finalizar o ensino básico.
As ensinanzas iniciais de educación para persoas adultas ofrecen ao alumnado as aprendizaxes necesarias para poder responder dunha forma reflexiva, eficaz e actualizada ás demandas dun mundo complexo e cambiante. Nesta fase, tal aprendizaxe cumpre unha dobre función. Por unha banda, ten que dotar as persoas adultas dos coñecementos, habilidades e actitudes que terán que adquirir para funcionar nunha gran variedade de situacións persoais, educativas, sociais e laborais ás cales terán que enfrontarse. E, por outra banda, debe constituír a base para poder continuar coa súa actividade formativa tanto na educación secundaria para persoas adultas como ao longo da vida. As ensinanzas iniciais están orientadas a un alumnado con carencias competenciais moi específicas, polo que teñen un forte compoñente compensatorio. Implica que os procesos de ensino-aprendizaxe deban partir sempre da contextualización curricular realizada polo profesorado para o seu alumnado concreto.
Unha metodoloxía flexible e inclusiva é idónea para abordar as materias que conforman a organización do curso, pois vai facilitar, grazas á combinación dos contidos das tres linguas que conforman o ámbito de Comunicación que o proceso de ensino-aprendizaxe se conciba dun xeito global e unitario. Con este enfoque metodolóxico, evítase a presentación de solucións únicas ás situacións ou problemas propostos que lle restan ao alumnado a posibilidade do descubrimento propio. Por iso, convén fomentar o deseño de actividades interdisciplinarias que integren os distintos contidos do ámbito para que o alumnado poida obter a máxima produtividade dos coñecementos impartidos en cada unha das materias. Neste sentido, o fomento da aprendizaxe baseada en proxectos favorecerá esa interdisciplinariedade ao deseñar situacións de aprendizaxe contextualizadas e reais que inclúan a integración das competencias, dos obxectivos e dos contidos, a través de metodoloxías motivadoras e cooperativas que permitan a participación activa do alumnado no seu propio proceso formativo, así como a adquisición dunha progresiva autonomía persoal.
A metodoloxía fomentará a autoaprendizaxe e terá en conta as particularidades propias da poboación adulta cuxo proceso de aprendizaxe precisa dun enfoque metodolóxico específico que parta das súas experiencias e vivencias explotando o potencial formativo da bagaxe cultural de cada alumno ou alumna e das aprendizaxes informais e non formais adquiridas tendo en consideración os seus ritmos de aprendizaxe e prestando especial atención ás necesidades específicas de apoio educativo.
A proposta dunha metodoloxía que oriente, promova e facilite o desenvolvemento competencial do alumnado facilitará, ademais, o tratamento da atención á diversidade, ao respectar os distintos estilos de aprendizaxe a través do deseño de actividades que combinen o traballo individual e o cooperativo. As actividades deberán ter presente o compoñente social do proceso de aprendizaxe e contribuír á formación en destrezas comunicativas e cooperativas e ao reforzo da autoestima. É importante que os equipos docentes interpreten o currículo do ámbito conforme a realidade do seu contexto educativo e as características do alumnado, as súas experiencias e aprendizaxes previas e os seus intereses e necesidades. O fin último será facilitar a adquisición das aprendizaxes imprescindibles para o desenvolvemento das competencias específicas de cada ámbito e as competencias clave do perfil de saída do alumnado ao finalizar o ensino básico. Os procesos de aprendizaxe significativa acadaranse a través da realización de proxectos conectados coas necesidades, experiencias e vivencias das persoas adultas.
Unha atención adaptada ao perfil do alumnado adulto exixe o uso dunha ampla variedade de metodoloxías e modelos de ensinanza. Neste sentido, é apropiado o uso de metodoloxías como a aprendizaxe cooperativa, a aprendizaxe baseada en proxectos e problemas (ABP), o deseño universal de aprendizaxe (DUA) e o ensino multinivel (EM), que favorezan a atención á diversidade, a accesibilidade universal e a inclusión, e que conduzan á creación dun contorno persoal de aprendizaxe (PLE) propio. Correspóndelle ao equipo docente determinar a metodoloxía e modelo de ensino-aprendizaxe máis adecuado en función da realidade da súa aula. O fomento do uso de recursos educativos en aberto (REA) e as TIC proporcionan as ferramentas necesarias para acadar a accesibilidade e a inclusión.
Consonte o interese por facer accesible o coñecemento a todas as persoas, convén que as formas de acceso ás situacións de aprendizaxe sexan planificadas desde o inicio de forma variada a través de textos escritos, orais e multimodais; que as propostas de traballo, igualmente, ofrezan diversas posibilidades para a súa resolución (unha exposición oral, un proxecto científico, a intervención nun debate, etc.); e que se ofreza ás persoas adultas pouco cualificadas o acceso a un itinerario de mellora de capacidades, coñecementos e competencias adaptado ás súas necesidades individuais, que lles permita desenvolver plenamente o seu potencial nos ámbitos persoal, social, formativo e profesional. Trátase de ter presente a diversidade da aula durante todo o proceso da práctica educativa para atenuar no posible as barreiras existentes entre a aprendizaxe e o alumnado.
A tarefa de transformar a información en coñecemento constitúe un dos piares básicos para a formación permanente da cidadanía. A alfabetización informacional é, ademais, xeradora de transversalidade na aprendizaxe. Implica accións puramente lingüísticas, como a comprensión da información, a súa selección e tratamento en esquemas, resumos e outras ferramentas de organización do coñecemento ou a súa posterior comunicación en diversos formatos. Pero tamén implica un uso certeiro, creativo e seguro das tecnoloxías da información e da comunicación, o desenvolvemento de habilidades para iniciar, organizar e persistir nunha aprendizaxe paulatinamente autónoma, ou para elixir, planificar e xestionar coñecementos con criterio propio, co fin de transformar as ideas en actos.
Por último, e no que concirne á formación do alumnado para enfrontar axeitadamente os fenómenos e consecuencias da desinformación, resultan de enorme utilidade as rutinas establecidas ao redor da verificación de loiadas (contrastar a información en páxinas de medios de prestixio, recorrer ás plataformas de verificación de feitos ou aos perfís institucionais autorizados en redes sociais, etc.), así como un uso consciente do fenómeno do ciberanzol a partir da observación e a análise crítica, tanto desde o punto de vista lingüístico como sociolóxico deste tipo de prácticas.
A avaliación formativa centrada nas competencias permite identificar o grao de adquisición destas, modificar, de ser o caso, aqueles aspectos susceptibles de mellora (metodoloxía, recursos, tarefas...) e detectar as dificultades de aprendizaxe, coa consecuente posta en marcha de mecanismos para palialas, sempre coa finalidade de que o alumnado acade os obxectivos e desenvolva as competencias do perfil de saída.
As tarefas ou actividades de avaliación propostas permitirán a obtención de evidencias da aprendizaxe do noso alumnado de forma variada a través de respostas a preguntas pechadas, abertas ou construídas (elección múltiple, asociacións, mapas conceptuais, infografías...), a través de desempeños (presentación oral, actuación teatral, debate...), produtos (ensaio, traballo de investigación, entrada dun blog, poema, portfolio, diario de aprendizaxe, vídeo, audio...) ou procesos (toma de decisións, proceso de descrición, análise, creación, revisión, participación en grupo...). Utilizaranse instrumentos e procedementos de avaliación diversos, accesibles, flexibles, axustados aos criterios de avaliación e adaptados ás distintas situacións de aprendizaxe e ás necesidades tan heteroxéneas do alumnado adulto. Polo tanto, estes non deben cinguirse unicamente ás probas obxectivas ou cuestionarios, senón que tamén deben incluír listas de cotexo, escalas de valoración, rúbricas ou rexistros observacionais, entre outros.
As propostas pedagóxicas deberán combinar os diferentes tipos de avaliación: a heteroavaliación, a autoavaliación, que permite ao alumnado tomar conciencia progresiva e responsable do seu proceso de aprendizaxe, e a coavaliación, que supón a avaliación do alumnado aos seus iguais e que debe desenvolverse nun ambiente de respecto e empatía. O proceso de aprendizaxe tenderá a ser cada vez máis autónomo consonte o alumnado se afaga a eses recursos de autorregulación. De igual modo, as actividades de coavaliación, subscritas a criterios definidos, reforzan as habilidades de análise, facilitan o intercambio de estratexias de aprendizaxe e permiten valorar o traballo dos iguais. A incorporación de ferramentas dixitais no proceso de avaliación abre todo un abano de posibilidades, tanto para a autoavaliación (revisión dos traballos propios, actividades de autocorrección, etc.) como para a coavaliación (mediante paneis, repositorios, foros, etc.) que o profesorado pode utilizar como unha fonte de información máis sobre os progresos, tanto individuais como grupais, do seu alumnado.
Nas materias de Lingua e Literatura Galega e Castelá será necesario guiarse pola concepción da linguaxe e a súa intervención didáctica entendéndoa como unha ferramenta de comprensión, comunicación e desenvolvemento persoal. Deberán considerarse as diferenzas entre os alumnos que falan de seu galego e castelán e aqueles que están aprendéndoos como unha segunda lingua. Terá especial importancia integrar actividades e estratexias comunicativas en contextos reais (tanto analóxicos como dixitais), relacionados cos intereses do alumnado adulto. Teremos que destacar tamén a importancia da reflexión sobre a linguaxe e a transferencia de coñecementos entre as diferentes linguas que o alumnado adulto poida dominar. Tamén será de grande importancia o recoñecemento dos repertorios lingüísticos que poden axudar a evitar estereotipos e prexuízos relacionados coas linguas e culturas dos estudantes e da contorna.
O proceso de ensino-aprendizaxe da lingua estranxeira debe desenvolverse desde un enfoque orientado á acción, tal e como propón o Marco común europeo de referencia, a través de deseños fundamentados na análise de necesidades, orientados a tarefas da vida real, prestando especial atención á comunicación oral e construídos sobre nocións e funcións seleccionadas deliberadamente. Isto favorece unha perspectiva de dominio guiada polo que o alumnado pode facer, no canto dunha perspectiva de carencia en que se acentúa aquilo que aínda non foi adquirido. Trátase de deseñar currículos fundamentados nas necesidades comunicativas do mundo real, organizados sobre tarefas da vida real, coa guía dos criterios de avaliación que indican o grao de consecución dos obxectivos establecidos no propio currículo.
Débense procurar estratexias para o fomento do hábito lector. É necesario que as alumnas e alumnos comprendan que a lectura é unha fonte de pracer e unha forma de acceso á información e para conseguilo, no nivel I será o profesorado o que inicialmente lea textos alternando co uso de ferramentas dixitais. A necesaria gradación no avance de coñecemento e adquisición da lingua irá marcando o tipo de actividades ao longo da etapa. Ademais do achegamento a fragmentos de obras clásicas que se abordan nos contidos de educación literaria, é imprescindible seleccionar textos ou fragmentos de obras que se aproximen ás súas motivacións persoais e ás súas experiencias. As lecturas de textos literarios, guiadas polo docente, permitirán ir profundando nas destrezas interpretativas, tanto no plano formal como de contido, para establecer as bases dunha futura lectura autónoma. Recoméndase fomentar os textos de banda deseñada, que permiten, ademais, o traballo conxunto arredor da comunicación verbal e non verbal.
2. Ámbito da Competencia Matemática.
2.1. Introdución.
As matemáticas desempeñan un papel fundamental na nosa sociedade e tamén son esenciais na educación de persoas adultas. A súa aplicación esténdese a todas as áreas do coñecemento, como as ciencias da natureza, a tecnoloxía, as ciencias sociais e as artes. Coñecer e comprender as matemáticas axuda a estruturar e analizar a realidade, permitindo obter información nova e tomar decisións fundamentadas. Ademais, as habilidades matemáticas son cada vez máis importantes na era da información e a tecnoloxía, incluíndo o manexo de datos e a aplicación do pensamento computacional.
Na educación de persoas adultas, a competencia matemática xoga un papel esencial na preparación para enfrontar os desafíos do século XXI. Axuda a analizar e comprender mellor a nosa contorna, incluíndo problemas sociais, económicos, científicos e ambientais, e a avaliar solucións viables. As matemáticas constitúen unha ferramenta indispensable para alcanzar os obxectivos de desenvolvemento sustentable establecidos polas Nacións Unidas.
En consecuencia con todo o anterior, a proposta curricular do ámbito da Competencia Matemática nas ensinanzas iniciais da educación de persoas adultas establece unhas aprendizaxes coas cales se persegue alcanzar, por unha banda, o desenvolvemento máximo das potencialidades en todo o alumnado desde unha perspectiva inclusiva, á vez que fomenta o interese polas matemáticas; por outra banda, a alfabetización matemática, é dicir, a adquisición dos coñecementos, as habilidades e as destrezas necesarias para aplicar a perspectiva e o razoamento matemático na formulación dunha situación-problema próxima ao seu contexto cotián, seleccionar as ferramentas adecuadas para a súa resolución, interpretar as solucións en contexto e tomar decisións estratéxicas. Esta visión das matemáticas desenvolverá destrezas imprescindibles na formación dunha cidadanía comprometida e reflexiva capaz de enfrontar os desafíos do século XXI.
O desenvolvemento curricular do ámbito da Competencia Matemática oriéntase á consecución dos obxectivos da educación básica e presta unha especial atención ao desenvolvemento e á adquisición das competencias clave conceptualizadas no perfil de saída que o alumnado debe conseguir ao finalizar esta etapa, e cuxos descritores constituíron o marco de referencia para a definición dos obxectivos do ámbito.
O ámbito organízase en cinco procesos matemáticos, que constitúen as operacións ou accións que se levan a cabo ao longo da resolución dun problema ou a realización dunha tarefa, e que se planifican e desenvolven a partir dos contidos da área. Establécense os seguintes procesos: habilidades socioemocionais, resolución de problemas, razoamento e demostración, conexións e comunicación e representación.
Abordando un enfoque competencial, os criterios de avaliación e os contidos, graduados a través dos sucesivos niveis, vertébranse ao redor dos cinco procesos anteriores e deben abordarse de forma integrada, interrelacionándose cos demais ámbitos e coa realidade próxima do alumnado. Hai unha progresión que parte de contornas moi próximas que facilita a transición cara a aprendizaxes máis formais favorecendo o desenvolvemento da capacidade de pensamento abstracto na educación secundaria para persoas adultas.
Os obxectivos do ámbito avaliaranse a través da posta en acción de diversos contidos. Estes, entendidos como un medio, non como un fin, teñen conexións cos criterios de avaliación.
Os contidos do ámbito da Competencia Matemática estrutúranse en seis sentidos arredor do concepto de sentido matemático e integran un conxunto de coñecementos, destrezas e actitudes deseñados de acordo co desenvolvemento evolutivo do alumnado. Os procesos de resolución de problemas e as destrezas socioemocionais abordaranse e avaliaranse de forma transversal en todos os sentidos matemáticos.
O bloque 1, «Sentido numérico», caracterízase polo desenvolvemento de habilidades e modos de pensar baseados na comprensión, a representación e o uso flexible de números e operacións para, por exemplo, orientar a toma de decisións.
O bloque 2, «Sentido da medida», procura comprender e comparar atributos dos obxectos do mundo natural, entender e elixir as unidades adecuadas para estimar, medir e comparar; usar instrumentos adecuados para realizar medicións e comprender as relacións entre magnitudes utilizando a experimentación.
O bloque 3, «Sentido espacial», é fundamental para comprender e apreciar os aspectos xeométricos do mundo, identificar, representar e clasificar figuras, descubrir as súas propiedades e relacións, describir os seus movementos e razoar con elas.
O bloque 4, «Sentido alxébrico e pensamento computacional», proporciona a linguaxe na que se comunican as matemáticas, así como a necesaria e progresiva tradución da linguaxe oral ou escrita á linguaxe matemática. Recoñecer patróns e relacións entre variables, expresar regularidades ou modelizar situacións con expresións simbólicas son as súas características fundamentais. O pensamento computacional permite secuenciar en pasos sinxelos unha situación complexa.
O bloque 5, «Sentido estocástico», oriéntase cara ao razoamento e a interpretación de datos, a valoración crítica e a toma de decisións a partir de información estatística, ademais da comprensión e comunicación de fenómenos aleatorios en situacións da vida cotiá.
Por último, o bloque 6, «Sentido socioemocional», integra coñecementos, destrezas e actitudes esenciais para entender as emocións e os valores de respecto, igualdade e resolución pacífica de conflitos, así como o da perseveranza ou a asunción do erro como parte da aprendizaxe. Manexar correctamente estas habilidades mellora o rendemento do alumnado en matemáticas, fomenta actitudes positivas cara a elas, contribúe a erradicar ideas preconcibidas relacionadas co xénero ou o mito do talento innato indispensable e promove unha aprendizaxe activa e viva. Para reforzar este fin, resultará esencial darlle a coñecer ao alumnado as contribucións das matemáticas e os matemáticos ao longo da historia de forma que teñan uns referentes que contribúan a construír unha identidade propia. Neste sentido, a convivencia e o traballo en equipos heteroxéneos, mixtos e diversos serán claves para adquirir un conxunto de habilidades e destrezas que fomenten os valores de respecto e resolución pacífica de conflitos, principios básicos para formar unha cidadanía tolerante e respectuosa coas diferenzas, que convive en igualdade.
As matemáticas teñen que abordarse de forma práctica de tal maneira que permita conectar as aprendizaxes que vai adquirir o alumnado adulto co seu contexto próximo, propoñéndolle ao alumnado situacións de aprendizaxe que propicien a adquisición de actitudes de perseveranza e colaboración, a exploración, a reflexión, o razoamento, o establecemento de conexións, a anticipación de resultados, a investigación, a comunicación e a representación.
Do mesmo xeito, resulta necesario empregar metodoloxías que posibiliten poñer o alumnado en situación de desenvolver as competencias clave e alcanzar os obxectivos da educación básica para persoas adultas. Serán necesarias, pois, metodoloxías que favorezan a integración de áreas, a visión global dos sucesos, a investigación, o manexo de diversos recursos e fontes, o intercambio respectuoso de ideas, a comparación de estratexias, a convivencia, a cooperación e a autorregulación da aprendizaxe; metodoloxías activas que fomenten no alumnado a curiosidade, as ganas de seguir aprendendo e xeren actividades socialmente relevantes.
Estes elementos curriculares deben seleccionarse, adaptarse e secuenciarse en relación co alumnado adulto, priorizando os esenciais que garanten coñecementos e habilidades fundamentais en relación con carencias de formación formal relativas a situacións de abandono escolar que non foron suplidas ou que o foron de modo deficitario por aprendizaxes informais ou non formais.
2.2. Obxectivos.
2.3. Criterios de avaliación e contidos.
Nivel I.
Nivel II.
2.4. Orientacións pedagóxicas.
A intervención educativa no ámbito da Competencia Matemática desenvolverá o seu currículo e tratará de asentar de xeito gradual e progresivo o logro dos obxectivos do ámbito e, en combinación co resto de ámbitos, unha adecuada adquisición das competencias clave e a contribución ao logro dos obxectivos da educación básica.
Neste sentido, no deseño das actividades, o profesorado terá que considerar a relación existente entre os obxectivos do módulo e as competencias clave a través dos descritores operativos do perfil de saída e as liñas de actuación no proceso de ensino e aprendizaxe, que se presentan nas epígrafes seguintes, e seleccionar aqueles criterios de avaliación do currículo que se axusten á finalidade buscada, así como empregalos para verificar as aprendizaxes do alumnado e o seu nivel de desempeño.
Relación entre os obxectivos do ámbito da Competencia Matemática e as competencias clave a través dos descritores operativos do perfil de saída ao finalizar o ensino básico.
As ensinanzas iniciais de educación para persoas adultas ofrecen ao alumnado as aprendizaxes necesarias para poder responder dunha forma reflexiva, eficaz e actualizada ás demandas dun mundo complexo e cambiante. Nesta fase, tal aprendizaxe cumpre unha dobre función. Por unha banda, ten que dotar as persoas adultas dos coñecementos, habilidades e actitudes que terán que adquirir para funcionar nunha gran variedade de situacións persoais, educativas, sociais e laborais ás cales terán que enfrontarse. E, por outra banda, debe constituír a base para poder continuar coa súa actividade formativa tanto na educación secundaria para persoas adultas como ao longo da vida. As ensinanzas iniciais están orientadas a un alumnado con carencias competenciais moi específicas, polo que teñen un forte compoñente compensatorio. Implica que os procesos de ensino-aprendizaxe deban partir sempre da contextualización curricular realizada polo profesorado para o seu alumnado concreto.
A metodoloxía fomentará a autoaprendizaxe e terá en conta as particularidades propias da poboación adulta, cuxo proceso de aprendizaxe precisa dun enfoque metodolóxico específico que parta das súas experiencias e vivencias explotando o potencial formativo da bagaxe cultural de cada alumno ou alumna e das aprendizaxes informais e non formais adquiridas tendo en consideración os seus ritmos de aprendizaxe e prestando especial atención ás necesidades específicas de apoio educativo.
A proposta dunha metodoloxía que oriente, promova e facilite o desenvolvemento competencial do alumnado facilitará, ademais, o tratamento da atención á diversidade, ao respectar os distintos estilos de aprendizaxe a través do deseño de actividades que combinen o traballo individual e o cooperativo. As actividades deberán ter presente o compoñente social do proceso de aprendizaxe e contribuír á formación en destrezas comunicativas e cooperativas e ao reforzo da autoestima. É importante que os equipos docentes interpreten o currículo do ámbito conforme a realidade do seu contexto educativo e as características do alumnado, as súas experiencias e aprendizaxes previas e os seus intereses e necesidades. O fin último será facilitar a adquisición das aprendizaxes imprescindibles para o desenvolvemento das competencias específicas de cada ámbito e as competencias clave do perfil de saída do alumnado ao finalizar o ensino básico. Os procesos de aprendizaxe significativa acadaranse a través da realización de proxectos conectados coas necesidades, experiencias e vivencias das persoas adultas.
Unha atención adaptada ao perfil do alumnado adulto exixe o uso dunha ampla variedade de metodoloxías e modelos de ensinanza. Neste sentido, é apropiado o uso de metodoloxías como a aprendizaxe cooperativa, a aprendizaxe baseada en proxectos e problemas (ABP), o deseño universal de aprendizaxe (DUA) e o ensino multinivel (EM), que favorezan a atención á diversidade, a accesibilidade universal e a inclusión, e que conduzan á creación dun contorno persoal de aprendizaxe (PLE) propio. Correspóndelle ao equipo docente determinar a metodoloxía e modelo de ensino-aprendizaxe máis adecuado en función da realidade da súa aula. O fomento do uso de recursos educativos en aberto (REA) e as TIC proporcionan as ferramentas necesarias para acadar a accesibilidade e a inclusión.
Consonte o interese por facer accesible o coñecemento a todas as persoas, convén que as formas de acceso ás situacións de aprendizaxe sexan planificadas desde o inicio de forma variada a través de textos escritos, orais e multimodais; que as propostas de traballo, igualmente, ofrezan diversas posibilidades para a súa resolución (unha exposición oral, un proxecto científico, a intervención nun debate, etc.); e que se ofreza ás persoas adultas pouco cualificadas o acceso a un itinerario de mellora de capacidades, coñecementos e competencias adaptado ás súas necesidades individuais, que lles permita desenvolver plenamente o seu potencial nos ámbitos persoal, social, formativo e profesional. Trátase de ter presente a diversidade da aula durante todo o proceso da práctica educativa para atenuar no posible as barreiras existentes entre a aprendizaxe e o alumnado.
A tarefa de transformar a información en coñecemento constitúe un dos piares básicos para a formación permanente da cidadanía. A alfabetización informacional é, ademais, xeradora de transversalidade na aprendizaxe. Implica accións puramente lingüísticas, como a comprensión da información, a súa selección e tratamento en esquemas, resumos e outras ferramentas de organización do coñecemento ou a súa posterior comunicación en diversos formatos. Pero tamén implica un uso certeiro, creativo e seguro das tecnoloxías da información e da comunicación, o desenvolvemento de habilidades para iniciar, organizar e persistir nunha aprendizaxe paulatinamente autónoma, ou para elixir, planificar e xestionar coñecementos con criterio propio, co fin de transformar as ideas en actos.
Por último, e no que concirne á formación do alumnado para enfrontar axeitadamente os fenómenos e consecuencias da desinformación, resultan de enorme utilidade as rutinas establecidas ao redor da verificación de loiadas (contrastar a información en páxinas de medios de prestixio, recorrer ás plataformas de verificación de feitos ou aos perfís institucionais autorizados en redes sociais, etc.), así como un uso consciente do fenómeno do ciberanzol a partir da observación e a análise crítica, tanto desde o punto de vista lingüístico como sociolóxico deste tipo de prácticas.
A avaliación formativa centrada nas competencias permite identificar o grao de adquisición destas, modificar, de ser o caso, aqueles aspectos susceptibles de mellora (metodoloxía, recursos, tarefas...) e detectar as dificultades de aprendizaxe, coa consecuente posta en marcha de mecanismos para palialas, sempre coa finalidade de que o alumnado acade os obxectivos e desenvolva as competencias do perfil de saída.
As tarefas ou actividades de avaliación propostas permitirán a obtención de evidencias da aprendizaxe do noso alumnado de forma variada a través de respostas a preguntas pechadas, abertas ou construídas (elección múltiple, asociacións, mapas conceptuais, infografías...), a través de desempeños (presentación oral, actuación teatral, debate...), produtos (ensaio, traballo de investigación, entrada dun blog, poema, portfolio, diario de aprendizaxe, vídeo, audio...) ou procesos (toma de decisións, proceso de descrición, análise, creación, revisión, participación en grupo...). Utilizaranse instrumentos e procedementos de avaliación diversos, accesibles, flexibles, axustados aos criterios de avaliación e adaptados ás distintas situacións de aprendizaxe e ás necesidades tan heteroxéneas do alumnado adulto. Polo tanto, estes non deben cinguirse unicamente ás probas obxectivas ou cuestionarios, senón que tamén deben incluír listas de cotexo, escalas de valoración, rúbricas ou rexistros observacionais, entre outros.
As propostas pedagóxicas deberán combinar os diferentes tipos de avaliación: a heteroavaliación, a autoavaliación, que permite ao alumnado tomar conciencia progresiva e responsable do seu proceso de aprendizaxe, e a coavaliación, que supón a avaliación do alumnado aos seus iguais e que debe desenvolverse nun ambiente de respecto e empatía. O proceso de aprendizaxe tenderá a ser cada vez máis autónomo consonte o alumnado se afaga a eses recursos de autorregulación. De igual modo, as actividades de coavaliación, subscritas a criterios definidos, reforzan as habilidades de análise, facilitan o intercambio de estratexias de aprendizaxe e permiten valorar o traballo dos iguais. A incorporación de ferramentas dixitais no proceso de avaliación abre todo un abano de posibilidades, tanto para a autoavaliación (revisión dos traballos propios, actividades de autocorrección, etc.) como para a coavaliación (mediante paneis, repositorios, foros, etc.) que o profesorado pode utilizar como unha fonte de información máis sobre os progresos, tanto individuais como grupais, do seu alumnado.
Nestas ensinanzas iniciais é esencial que o alumnado adulto vexa a relevancia das matemáticas na vida real integrándoas na súa propia experiencia. Deberá ter a oportunidade de experimentar coas matemáticas en diferentes contextos e aprender a identificar a súa aplicación en diferentes situacións reais. As metodoloxías empregadas deberán promover a resolución de problemas, o razoamento, a investigación e a colaboración. Ademais, deberase fomentar a reflexión sobre os resultados obtidos e a transferencia das aprendizaxes en diferentes situacións.
3. Ámbito de Ciencia, Sociedade e Tecnoloxía.
3.1. Introdución.
O ámbito de Ciencia, Sociedade e Tecnoloxía concíbese como un ámbito cuxo obxectivo principal é que o alumnado adulto se forme como persoas activas, responsables e respectuosas co mundo en que viven, adquirindo os coñecementos esenciais e os principios básicos do medio natural e social para que poidan construír un mundo máis solidario, xusto, igualitario e sustentable, dotándose das ferramentas adecuadas para afrontar estes retos.
O estudo das ciencias que analizan o medio natural e social supón comprender a ciencia como un proceso de investigación, a través da observación sistemática, a medición, a experimentación e a formulación de hipóteses como base do método científico, eixe central da materia, intentando así dar resposta aos principais problemas dunha sociedade globalizada tendo en conta o rápido desenvolvemento e progreso científico-tecnolóxico. Nesta sociedade cada vez máis diversa e cambiante, é necesario promover novas formas de sentir, de pensar e de actuar, favorecedoras da inclusión do alumnado e acordes cun mundo máis xusto, solidario e sustentable. O devir do tempo e a interpretación da acción humana como responsable do cambio implican que o alumnado teña que adoptar un coñecemento de si mesmo e da contorna que o rodea, adaptándose a el e sendo capaz de contribuír ao seu avance e conservación.
Para iso, o alumnado debe adquirir conceptos, destrezas e actitudes relacionadas co coñecemento e a organización dos seres vivos, a materia, as forzas e as formas de enerxía, así como do funcionamento do corpo humano para abordar a importancia do coidado da saúde e o benestar emocional, o respecto cara aos seres vivos e a súa contorna. O alumnado debe adquirir tamén os coñecementos, as destrezas e actitudes relacionadas co uso seguro e fiable das fontes de información, para o desenvolvemento sustentable e a cidadanía global, que inclúe entre outros: o coñecemento e o impulso para traballar a favor da consecución dos obxectivos da Axenda 2030, o respecto pola diversidade etnocultural e afectivo-sexual, a cohesión social, o espírito emprendedor, a valoración e conservación do patrimonio, o emprendemento social e ambiental e a defensa da igualdade efectiva entre mulleres e homes; en resumo, alumnos comprometidos co planeta e coas persoas, con intereses e inquietudes para conservar a contorna que os rodea.
Os procesos de indagación favorecen o traballo interdisciplinario e a relación dos diferentes coñecementos e destrezas que posúen como persoas adultas. Desde esta óptica, proporcionarlle unha base científica sólida e ben estruturada ao alumnado axudarao a comprender o mundo en que vive, animarao a coidalo, respectalo e valoralo, propiciando o camiño cara a unha transición ecolóxica xusta.
Por outra banda, a dixitalización das contornas de aprendizaxe fai preciso que o alumnado faga un uso seguro, eficaz e responsable da tecnoloxía, que, xunto coa promoción do espírito emprendedor e o desenvolvemento das destrezas e técnicas básicas do proceso tecnolóxico, facilitarán a realización de proxectos interdisciplinarios cooperativos nos cales se resolva un problema ou se dea resposta a unha necesidade da contorna próxima, de modo que poidan achegar solucións creativas e innovadoras a través do desenvolvemento dun prototipo final con valor ecosocial.
Ao longo de toda a etapa partirase do desenvolvemento cognitivo e emocional do alumnado, e dos seus centros de interese, achegándoo ao descubrimento activo a través da formulación de preguntas, da procura de información de diferentes fontes seguras e fiables, así como da realización de experimentos e investigacións sobre fenómenos relacionados cos distintos elementos naturais, sociais e culturais favorecendo a realización de tarefas de aprendizaxe integradas e contextualizadas que permitan a utilización tanto do pensamento lóxico como do pensamento lateral.
O ámbito de Ciencia, Sociedade e Tecnoloxía engloba diferentes disciplinas e relaciónase con outros ámbitos do currículo, o que favorece unha aprendizaxe holística e competencial. Para determinar os obxectivos do ámbito, que son o eixe vertebrador do currículo, tomáronse como referencia os obxectivos xerais e o perfil de saída do alumnado ao finalizar o ensino básico.
A avaliación dos obxectivos do ámbito realízase través dos criterios de avaliación, que miden tanto os resultados coma os procesos, dunha maneira aberta, flexible e interconectada dentro do currículo. Os criterios de avaliación e os contidos, pola súa banda, estrutúranse en bloques, que deberán aplicarse en diferentes contextos reais para alcanzar o logro dos obxectivos.
No bloque 1, «Cultura científica», o alumnado desenvolve destrezas e estratexias propias do pensamento científico a través da indagación e o descubrimento do mundo que o rodea, poñendo en valor o impacto da ciencia na nosa sociedade. Así mesmo, integra os coñecementos necesarios para o desenvolvemento dos bloques restantes, cos cales ten un carácter transversal.
O bloque 2, «A vida no noso planeta», integra contidos relacionados co funcionamento do corpo humano, a prevención de condutas de risco que provocan enfermidades cotiás no ser humano e a adquisición ou consolidación de hábitos saudables que inciden no benestar físico, emocional e social. Estes contidos serán desenvoltos ao longo do nivel I das ensinanzas iniciais e ampliados no nivel II desta etapa. Este bloque engloba tamén as relacións que establecen os seres vivos coa contorna e o coidado da biodiversidade, o coñecemento das características dos animais e das plantas, a súa conservación e o medio en que viven.
O bloque 3, «Materia, forzas e enerxía», inclúe as propiedades dos distintos tipos de materia, a experimentación dos fenómenos físicos e químicos, así como os efectos das forzas sobre os obxectos. Descríbense as diferentes fontes de enerxía que podemos atopar na contorna, así como as máquinas e os aparellos de uso cotián e a enerxía que utilizan, analizando as súas consecuencias ambientais e a súa contribución aos obxectivos de desenvolvemento sustentable.
O bloque 4, «Tecnoloxía e dixitalización», oriéntase de modo transversal ao resto de bloques desde dous ámbitos. Por unha banda, busca habilitar o alumnado no manexo básico dunha variedade de ferramentas e recursos dixitais como medio para satisfacer as súas necesidades de aprendizaxe, de buscar e comprender información, de reelaborar e crear contido, comunicarse de forma efectiva e desenvolverse nun ambiente dixital de forma responsable e segura. Por outra banda, tamén desenvolve estratexias propias do pensamento de deseño e do pensamento computacional para resolver problemas que dean solución a unha necesidade concreta. Deste xeito, este bloque quedará enlazado co ámbito de Desenvolvemento e Iniciativa Persoal e Laboral do nivel II.
O bloque 5, «O mundo e o desenvolvemento sustentable», axuda a que o alumnado coñeza as interaccións entre as actividades humanas e o medio natural e social, así como o impacto ambiental que xeran. Desta forma, involucrarase na adquisición de hábitos de vida sustentable e na participación en actividades que poñan en valor os coidados do medio que o rodea e que lle permitan avanzar cara aos obxectivos de desenvolvemento sustentable da Axenda 2030 de maneira consciente, contextualizada e vivenciada, facendo uso da contorna para entender dunha maneira práctica como coidalo e respectalo.
No bloque 6, «Vivir en sociedade», o alumnado introducirase no contexto social dunha maneira máis cívica, democrática, sustentable e comprometida, permitíndolle elaborar unha interpretación persoal da súa contorna próxima e do mundo. Faise especial énfase no rexeitamento de calquera tipo de discriminación e na convivencia pacífica co obxectivo de formar unha cidadanía responsable, participativa e solidaria.
O bloque 7, «Leccións do pasado», préstalle atención aos retos e situacións do presente e da contorna local e global, tomando como referencia a realidade histórica máis próxima, ata obter unha comprensión máis global. Pártese duns coñecementos básicos da historia de Galicia e de España, respectando e valorando os aspectos comúns e de carácter diverso, utilizando o pensamento histórico e as relacións de causalidade, simultaneidade e sucesión como medio para entender a evolución das sociedades ao longo do tempo e do espazo.
O bloque 8, «Intelixencia emocional e iniciativa persoal», busca melloras na capacidade de reflexión do alumnado, así como a autorregulación dun xeito máis positivo nas relacións cos demais que permitan a resolución de conflitos de modo pacífico. Tamén se traballará neste bloque o uso de ferramentas dixitais que faciliten ao alumnado o acceso ás plataformas oficias que lle permitan resolver problemas cotiáns.
A gradación destes contidos, a súa programación e a súa secuenciación non debe seguir necesariamente unha orde cronolóxica determinada, senón que deben adecuarse ás intencións didácticas e formativas que marca o alumnado en cada nivel, partindo dos seus intereses, motivacións e das circunstancias que se dean na realidade da aula e na súa comunidade. En todo momento, se priorizarán os elementos curriculares esenciais que garantan os coñecementos e habilidades fundamentais en relación con carencias de formación formal relativas a situacións de abandono escolar que non foron suplidas ou que o foron de modo deficitario por aprendizaxes informais ou non formais.
As prácticas innovadoras neste ámbito supoñen unha oportunidade para aplicar metodoloxías activas que sitúen o alumnado como protagonista do proceso. Neste sentido, as situacións de aprendizaxe deben ser un espazo aberto que fomente a curiosidade e a observación analítica para construír unha posición persoal propia ante a realidade, unha posición que debe considerarse potencialmente transformadora da realidade social existente.
1.1. Obxectivos.
3.3. Criterios de avaliación e contidos.
Nivel I.
Nivel II.
3.4. Orientacións pedagóxicas.
A intervención educativa no ámbito de Ciencia, Sociedade e Tecnoloxía desenvolverá o seu currículo e tratará de asentar de xeito gradual e progresivo o logro dos obxectivos do ámbito e, en combinación co resto de ámbitos, unha adecuada adquisición das competencias clave e a contribución ao logro dos obxectivos da educación básica.
Neste sentido, no deseño das actividades, o profesorado terá que considerar a relación existente entre os obxectivos do módulo e as competencias clave a través dos descritores operativos do perfil de saída e as liñas de actuación no proceso de ensino e aprendizaxe e seleccionar aqueles criterios de avaliación do currículo que se axusten á finalidade buscada, así como empregalos para verificar as aprendizaxes do alumnado e o seu nivel de desempeño.
Relación entre os obxectivos do ámbito de Ciencia, Sociedade e Tecnoloxía e as competencias clave a través dos descritores operativos do perfil de saída establecidos ao finalizar o ensino básico.
As ensinanzas iniciais de educación para persoas adultas ofrecen ao alumnado as aprendizaxes necesarias para poder responder dunha forma reflexiva, eficaz e actualizada ás demandas dun mundo complexo e cambiante. Nesta fase, tal aprendizaxe cumpre unha dobre función. Por unha banda, ten que dotar as persoas adultas dos coñecementos, habilidades e actitudes que terán que adquirir para funcionar nunha gran variedade de situacións persoais, educativas, sociais e laborais ás cales terán que enfrontarse. E, por outra banda, debe constituír a base para poder continuar coa súa actividade formativa tanto na educación secundaria para persoas adultas como ao longo da vida. As ensinanzas iniciais están orientadas a un alumnado con carencias competenciais moi específicas, polo que teñen un forte compoñente compensatorio. Implica que os procesos de ensino-aprendizaxe deban partir sempre da contextualización curricular realizada polo profesorado para o seu alumnado concreto.
Unha metodoloxía flexible e inclusiva é idónea para abordar todos elementos que conforman a organización do curso, pois vai facilitar, grazas á combinación dos contidos das materias que conforman o ámbito de Ciencia, Sociedade e Tecnoloxía que o proceso de ensino-aprendizaxe se conciba dun xeito global e unitario. Con este enfoque metodolóxico, evítase a presentación de solucións únicas ás situacións ou problemas propostos, que lle restan ao alumnado a posibilidade do descubrimento propio. Por iso convén fomentar o deseño de actividades interdisciplinarias que integren os distintos contidos do ámbito para que o alumnado poida obter a máxima produtividade dos coñecementos impartidos en cada unha das materias. Neste sentido, o fomento da aprendizaxe baseada en proxectos favorecerá esa interdisciplinariedade ao deseñar situacións de aprendizaxe contextualizadas e reais que inclúan a integración das competencias, dos obxectivos e dos contidos, a través de metodoloxías motivadoras e cooperativas que permitan a participación activa do alumnado no seu propio proceso formativo, así como a adquisición dunha progresiva autonomía persoal.
A metodoloxía fomentará a autoaprendizaxe e terá en conta as particularidades propias da poboación adulta cuxo proceso de aprendizaxe precisa dun enfoque metodolóxico específico que parta das súas experiencias e vivencias explotando o potencial formativo da bagaxe cultural de cada alumno ou alumna e das aprendizaxes informais e non formais adquiridas tendo en consideración os seus ritmos de aprendizaxe e prestando especial atención ás necesidades específicas de apoio educativo.
A proposta dunha metodoloxía que oriente, promova e facilite o desenvolvemento competencial do alumnado facilitará, ademais, o tratamento da atención á diversidade, ao respectar os distintos estilos de aprendizaxe a través do deseño de actividades que combinen o traballo individual e o cooperativo. As actividades deberán ter presente o compoñente social do proceso de aprendizaxe e contribuír á formación en destrezas comunicativas e cooperativas e ao reforzo da autoestima. É importante que os equipos docentes interpreten o currículo do ámbito conforme a realidade do seu contexto educativo e as características do alumnado, as súas experiencias e aprendizaxes previas e os seus intereses e necesidades. O fin último será facilitar a adquisición das aprendizaxes imprescindibles para o desenvolvemento das competencias específicas de cada ámbito e as competencias clave do perfil de saída do alumnado ao finalizar o ensino básico. Os procesos de aprendizaxe significativa acadaranse a través da realización de proxectos conectados coas necesidades, experiencias e vivencias das persoas adultas.
Unha atención adaptada ao perfil do alumnado adulto exixe o uso dunha ampla variedade de metodoloxías e modelos de ensino. Neste sentido, é apropiado o uso de metodoloxías como a aprendizaxe cooperativa, a aprendizaxe baseada en proxectos e problemas (ABP), o deseño universal de aprendizaxe (DUA) e o ensino multinivel (EM), que favorezan a atención á diversidade, a accesibilidade universal e a inclusión, e que conduzan á creación dun contorno persoal de aprendizaxe (PLE) propio. Correspóndelle ao equipo docente determinar a metodoloxía e modelo de ensino-aprendizaxe máis adecuado en función da realidade da súa aula. O fomento do uso de recursos educativos en aberto (REA) e as TIC proporcionan as ferramentas necesarias para acadar a accesibilidade e a inclusión.
Consonte o interese por facer accesible o coñecemento a todas as persoas, convén que as formas de acceso ás situacións de aprendizaxe sexan planificadas desde o inicio de forma variada a través de textos escritos, orais e multimodais; que as propostas de traballo, igualmente, ofrezan diversas posibilidades para a súa resolución (unha exposición oral, un proxecto científico, a intervención nun debate, etc.); e que se ofreza ás persoas adultas pouco cualificadas o acceso a un itinerario de mellora de capacidades, coñecementos e competencias adaptado ás súas necesidades individuais, que lles permita desenvolver plenamente o seu potencial nos ámbitos persoal, social, formativo e profesional. Trátase de ter presente a diversidade da aula durante todo o proceso da práctica educativa para atenuar no posible as barreiras existentes entre a aprendizaxe e o alumnado.
A tarefa de transformar a información en coñecemento constitúe un dos piares básicos para a formación permanente da cidadanía. A alfabetización informacional é, ademais, xeradora de transversalidade na aprendizaxe. Implica accións puramente lingüísticas, como a comprensión da información, a súa selección e tratamento en esquemas, resumos e outras ferramentas de organización do coñecemento ou a súa posterior comunicación en diversos formatos. Pero tamén implica un uso certeiro, creativo e seguro das tecnoloxías da información e da comunicación, o desenvolvemento de habilidades para iniciar, organizar e persistir nunha aprendizaxe paulatinamente autónoma, ou para elixir, planificar e xestionar coñecementos con criterio propio, co fin de transformar as ideas en actos.
Por último, e no que concirne á formación do alumnado para enfrontar axeitadamente os fenómenos e consecuencias da desinformación, resultan de enorme utilidade as rutinas establecidas ao redor da verificación de loiadas (contrastar a información en páxinas de medios de prestixio, recorrer as plataformas de verificación de feitos ou aos perfís institucionais autorizados en redes sociais, etc.), así como un uso consciente do fenómeno do ciberanzol a partir da observación e a análise crítica, tanto desde o punto de vista lingüístico como sociolóxico deste tipo de prácticas.
A avaliación formativa centrada nas competencias permite identificar o grao de adquisición destas, modificar, de ser o caso, aqueles aspectos susceptibles de mellora (metodoloxía, recursos, tarefas...) e detectar as dificultades de aprendizaxe, coa consecuente posta en marcha de mecanismos para palialas, sempre coa finalidade de que o alumnado acade os obxectivos e desenvolva as competencias do perfil de saída.
As tarefas ou actividades de avaliación propostas permitirán a obtención de evidencias da aprendizaxe do noso alumnado de forma variada a través de respostas a preguntas pechadas, abertas ou construídas (elección múltiple, asociacións, mapas conceptuais, infografías...), a través de desempeños (presentación oral, actuación teatral, debate...), produtos (ensaio, traballo de investigación, entrada dun blog, poema, portfolio, diario de aprendizaxe, vídeo, audio...) ou procesos (toma de decisións, proceso de descrición, análise, creación, revisión, participación en grupo...). Utilizaranse instrumentos e procedementos de avaliación diversos, accesibles, flexibles, axustados aos criterios de avaliación e adaptados ás distintas situacións de aprendizaxe e ás necesidades tan heteroxéneas do alumnado adulto. Polo tanto, estes non deben cinguirse unicamente ás probas obxectivas ou cuestionarios, senón que tamén deben incluír listas de cotexo, escalas de valoración, rúbricas ou rexistros observacionais, entre outros.
As propostas pedagóxicas deberán combinar os diferentes tipos de avaliación: a heteroavaliación, a autoavaliación, que permite ao alumnado tomar conciencia progresiva e responsable do seu proceso de aprendizaxe, e a coavaliación, que supón a avaliación do alumnado aos seus iguais e que debe desenvolverse nun ambiente de respecto e empatía. O proceso de aprendizaxe tenderá a ser cada vez máis autónomo consonte o alumnado se afaga a eses recursos de autorregulación. De igual modo, as actividades de coavaliación, subscritas a criterios definidos, reforzan as habilidades de análise, facilitan o intercambio de estratexias de aprendizaxe e permiten valorar o traballo dos iguais. A incorporación de ferramentas dixitais no proceso de avaliación abre todo un abano de posibilidades, tanto para a autoavaliación (revisión dos traballos propios, actividades de autocorrección, etc.) como para a coavaliación (mediante paneis, repositorios, foros, etc.) que o profesorado pode utilizar como unha fonte de información máis sobre os progresos, tanto individuais como grupais, do seu alumnado.
Coa intención de conseguir una mellora do alumnado no desenvolvemento deste ámbito faise necesaria a realización de proxectos significativos baseados nos coñecementos previos do alumnado adulto, fomentando a súa curiosidade e a motivación por aprender. Para iso utilizaranse enfoques interdisciplinarios que promovan a reflexión metodolóxica e garantan o cumprimento dos principios pedagóxicos en que se basea este currículo.
Aproveitaranse os recursos da contorna e consideraranse as diferenzas interculturais como unha oportunidade de enriquecemento persoal. Será de grande interese espertar no alumnado a conciencia da necesidade de participar en actividades comunitarias e conectar o aprendido na aula coa vida real. Con esta finalidade deberase fomentar o traballo individual e en equipo e a participación activa do alumnado.
Aplicando estes principios desenvolverase una atención individualizada e actuarase na prevención das dificultades de aprendizaxe, garantirase a atención á diversidade e promoverase a cohesión social. Adaptaranse os métodos de ensino e os ritmos ao estilo da aprendizaxe do alumnado potenciando as súas habilidades e atendendo á diversidade con mecanismos de reforzo e ampliación. Para conseguir isto empregaranse distintas técnicas de avaliación como portfolios, rúbricas, mapas mentais e probas específicas que permitan medir o grao de desempeño do alumnado.
Será importante tamén destacar a importancia da igualdade de xénero e presentar modelos de éxito e superación en todo tipo de profesións e, con carácter especial, nos ámbitos científico e tecnolóxico.
4. Ámbito de Desenvolvemento e Iniciativa Persoal e Laboral.
4.1. Introdución.
No ámbito de desenvolvemento e iniciativa persoal e laboral é fundamental que o alumnado adulto adquira unha serie de habilidades e competencias que lle permitan enfrontarse con éxito aos desafíos do mundo actual. Para logralo, formúlanse unha serie de obxectivos.
Formarse unha imaxe axeitada de si mesmos recoñecendo as súas propias características e posibilidades e valorando a súa experiencia, o esforzo e a superación das dificultades é un obxectivo fundamental no ámbito educativo. Este proceso de desenvolvemento persoal, social e emocional permite ao alumnado atopar o seu lugar no contorno académico, social e familiar, promovendo a automotivación, a curiosidade e a autonomía. Ao establecer metas realistas e aprender a aprender, os estudantes adquiren habilidades para xestionar o seu tempo e enfrontar retos, así como para participar nun debate construtivo de ideas valorando as opinións alleas como fonte de enriquecemento persoal.
Outro obxectivo esencial é desenvolver hábitos de estudo e traballo individual e en equipo, como requisito necesario para unha realización efectiva das tarefas de aprendizaxe e como medio de crecemento persoal. Estes hábitos permiten ao alumnado asumir responsabilidades, coñecer e exercer os seus dereitos, respectar as normas e colaborar coa comunidade. Ao traballar en equipo, os estudantes tamén aprenden a valorar as diferenzas e a convivir coas frustracións, promovendo así o respecto e a tolerancia. Ademais, é importante fomentar o espírito emprendedor, a confianza en si mesmos, a participación activa, o sentido crítico, a iniciativa persoal e a capacidade para aprender a aprender. Estas habilidades preparan os estudantes para afrontar os desafíos do futuro, ser creativos e innovadores, tomar decisións e asumir responsabilidades. Ao planificar e perseguir os seus obxectivos, os estudantes desenvolven unha autoestima saudable e colaboran coa comunidade para alcanzar metas comúns.
Neste contexto, a combinación da cualificación técnica e profesional adquirida coa capacidade de enfrontar e solucionar problemas é fundamental. Os estudantes deben adquirir competencias relevantes para o mercado laboral, desenvolvendo habilidades sociais, comunicativas e de resolución de problemas. Ao utilizar as fontes de información dixitais de forma crítica e responsable, os estudantes poden obter coñecementos actualizados e aplicar o método científico para fundamentar as súas opinións.
Por último, promóvese o uso de plataformas virtuais de comunicación para compartir datos e contidos dixitais, empregando tecnoloxías axeitadas e respectando as normas de etiqueta dixital. Isto permite aos estudantes participar activamente e de forma responsable na sociedade actual, onde as tecnoloxías dixitais xogan un papel importante na interacción e na xestión de servizos. Ao adquirir esta competencia, os estudantes aprenden a buscar información na internet, distinguir fontes fiables, protexer a súa identidade dixital e colaborar de forma segura na rede.
En resumo, estes obxectivos educativos buscan formar os estudantes de maneira integral, potenciando a adquisición dunha imaxe axeitada de si mesmos, os seus hábitos de estudo e traballo, as súas habilidades sociais e emocionais, a súa capacidade de toma de decisións e a súa competencia dixital co obxectivo de que se convertan en cidadáns competentes, comprometidos e preparados para afrontar os retos do século XXI.
Os criterios de avaliación e os contidos asociados aos obxectivos arriba descritos agrúpanse en tres bloques temáticos.
O bloque 1, «Intelixencia emocional e iniciativa persoal», busca melloras na capacidade de reflexión do alumnado, así como a autorregulación dun xeito máis positivo nas relacións cos demais que permitan a resolución de conflitos de modo pacífico. Tamén se traballará neste bloque o uso de ferramentas dixitais que faciliten ao alumnado o acceso ás plataformas oficias que lle permitan resolver problemas cotiáns.
No bloque 2, «Participación social», abórdase a diversidade actual da sociedade española e amósase a diversidade como un xeito de enriquecemento persoal na colaboración entre diversos colectivos. Empregarase o razoamento lóxico como unha ferramenta para mellorar a toma de decisións sen caer en prexuízos e decisións emocionais.
O bloque 3, «Dixitalización», busca mellorar a capacidade de análise crítica da información dixital e o espírito crítico nun mundo cada vez máis dixitalizado. A toma de medidas de protección axudará a evitar riscos físicos e mentais. O respecto da propiedade intelectual dos contidos reutilizados tamén será importante, así como a resolución de problemas técnicos básicos no uso dos dispositivos dixitais.
Estes elementos curriculares deben seleccionarse, adaptarse e secuenciarse en relación co alumnado adulto, priorizando os elementos curriculares esenciais que garanten coñecementos e habilidades fundamentais en relación con carencias de formación formal relativas a situacións de abandono escolar que non foron suplidas, ou que o foron de modo deficitario por aprendizaxes informais ou non formais. Estas deben ser sempre tidas en conta na concreción curricular, a partir da detección de coñecementos previos e a atención á diversidade.
4.2. Obxectivos.
4.3. Criterios de avaliación e contidos.
Nivel II.
4.4. Orientacións pedagóxicas.
A intervención educativa no ámbito de Desenvolvemento e Iniciativa Persoal e Laboral desenvolverá o seu currículo e tratará de asentar de xeito gradual e progresivo o logro dos obxectivos do ámbito e, en combinación co resto de ámbitos, unha adecuada adquisición das competencias clave e a contribución ao logro dos obxectivos da educación básica.
Neste sentido, no deseño das actividades, o profesorado terá que considerar a relación existente entre os obxectivos do ámbito e as competencias clave a través dos descritores operativos do perfil de saída e as liñas de actuación no proceso de ensino e aprendizaxe e seleccionar aqueles criterios de avaliación do currículo que se axusten á finalidade buscada, así como empregalos para verificar as aprendizaxes do alumnado e o seu nivel de desempeño.
Relación entre os obxectivos do ámbito de Desenvolvemento e Iniciativa Persoal e Laboral e as competencias clave a través dos descritores operativos do perfil de saída ao finalizar o ensino básico.
As ensinanzas iniciais de educación para persoas adultas ofrecen ao alumnado as aprendizaxes necesarias para poder responder dunha forma reflexiva, eficaz e actualizada ás demandas dun mundo complexo e cambiante. Nesta fase, tal aprendizaxe cumpre unha dobre función. Por unha banda, ten que dotar as persoas adultas dos coñecementos, habilidades e actitudes que terán que adquirir para funcionar nunha gran variedade de situacións persoais, educativas, sociais e laborais ás cales terán que enfrontarse. E, por outra banda, debe constituír a base para poder continuar coa súa actividade formativa tanto na educación secundaria para persoas adultas como ao longo da vida. As ensinanzas iniciais están orientadas a un alumnado con carencias competenciais moi específicas, polo que teñen un forte compoñente compensatorio. Implica que os procesos de ensino-aprendizaxe deban partir sempre da contextualización curricular realizada polo profesorado para o seu alumnado concreto.
A metodoloxía fomentará a autoaprendizaxe e terá en conta as particularidades propias da poboación adulta cuxo proceso de aprendizaxe precisa dun enfoque metodolóxico específico que parta das súas experiencias e vivencias explotando o potencial formativo da bagaxe cultural de cada alumno ou alumna e das aprendizaxes informais e non formais adquiridas tendo en consideración os seus ritmos de aprendizaxe e prestando especial atención ás necesidades específicas de apoio educativo.
A proposta dunha metodoloxía que oriente, promova e facilite o desenvolvemento competencial do alumnado facilitará, ademais, o tratamento da atención á diversidade, ao respectar os distintos estilos de aprendizaxe a través do deseño de actividades que combinen o traballo individual e o cooperativo. As actividades deberán ter presente o compoñente social do proceso de aprendizaxe e contribuír á formación en destrezas comunicativas e cooperativas e ao reforzo da autoestima. É importante que os equipos docentes interpreten o currículo do ámbito conforme a realidade do seu contexto educativo e as características do alumnado, as súas experiencias e aprendizaxes previas e os seus intereses e necesidades. O fin último será facilitar a adquisición das aprendizaxes imprescindibles para o desenvolvemento das competencias específicas de cada ámbito e as competencias clave do perfil de saída do alumnado ao finalizar o ensino básico. Os procesos de aprendizaxe significativa acadaranse a través da realización de proxectos conectados coas necesidades, experiencias e vivencias das persoas adultas.
Unha atención adaptada ao perfil do alumnado adulto exixe o uso dunha ampla variedade de metodoloxías e modelos de ensino. Neste sentido, é apropiado o uso de metodoloxías como a aprendizaxe cooperativa, a aprendizaxe baseada en proxectos e problemas (ABP), o deseño universal de aprendizaxe (DUA) e o ensino multinivel (EM), que favorezan a atención á diversidade, a accesibilidade universal e a inclusión, e que conduzan á creación dun contorno persoal de aprendizaxe (PLE) propio. Correspóndelle ao equipo docente determinar a metodoloxía e modelo de ensino-aprendizaxe máis adecuado en función da realidade da súa aula. O fomento do uso de recursos educativos en aberto (REA) e as TIC proporcionan as ferramentas necesarias para acadar a accesibilidade e a inclusión.
Consonte o interese por facer accesible o coñecemento a todas as persoas, convén que as formas de acceso ás situacións de aprendizaxe sexan planificadas desde o inicio de forma variada a través de textos escritos, orais e multimodais; que as propostas de traballo, igualmente, ofrezan diversas posibilidades para a súa resolución (unha exposición oral, un proxecto científico, a intervención nun debate, etc.); e que se ofreza ás persoas adultas pouco cualificadas o acceso a un itinerario de mellora de capacidades, coñecementos e competencias adaptado ás súas necesidades individuais, que lles permita desenvolver plenamente o seu potencial nos ámbitos persoal, social, formativo e profesional. Trátase de ter presente a diversidade da aula durante todo o proceso da práctica educativa para atenuar no posible as barreiras existentes entre a aprendizaxe e o alumnado.
A tarefa de transformar a información en coñecemento constitúe un dos piares básicos para a formación permanente da cidadanía. A alfabetización informacional é, ademais, xeradora de transversalidade na aprendizaxe. Implica accións puramente lingüísticas, como a comprensión da información, a súa selección e tratamento en esquemas, resumos e outras ferramentas de organización do coñecemento ou a súa posterior comunicación en diversos formatos. Pero tamén implica un uso certeiro, creativo e seguro das tecnoloxías da información e da comunicación, o desenvolvemento de habilidades para iniciar, organizar e persistir nunha aprendizaxe paulatinamente autónoma, ou para elixir, planificar e xestionar coñecementos con criterio propio, co fin de transformar as ideas en actos.
Por último, e no que concirne á formación do alumnado para enfrontar axeitadamente os fenómenos e consecuencias da desinformación, resultan de enorme utilidade as rutinas establecidas ao redor da verificación de loiadas (contrastar a información en páxinas de medios de prestixio, recorrer ás plataformas de verificación de feitos ou aos perfís institucionais autorizados en redes sociais, etc.), así como un uso consciente do fenómeno do ciberanzol a partir da observación e a análise crítica, tanto desde o punto de vista lingüístico como sociolóxico deste tipo de prácticas.
A avaliación formativa centrada nas competencias permite identificar o grao de adquisición destas, modificar, de ser o caso, aqueles aspectos susceptibles de mellora (metodoloxía, recursos, tarefas...) e detectar as dificultades de aprendizaxe, coa consecuente posta en marcha de mecanismos para palialas, sempre coa finalidade de que o alumnado acade os obxectivos e desenvolva as competencias do perfil de saída.
As tarefas ou actividades de avaliación propostas permitirán a obtención de evidencias da aprendizaxe do noso alumnado de forma variada a través de respostas a preguntas pechadas, abertas ou construídas (elección múltiple, asociacións, mapas conceptuais, infografías...), a través de desempeños (presentación oral, actuación teatral, debate...), produtos (ensaio, traballo de investigación, entrada dun blog, poema, portfolio, diario de aprendizaxe, vídeo, audio...) ou procesos (toma de decisións, proceso de descrición, análise, creación, revisión, participación en grupo...). Utilizaranse instrumentos e procedementos de avaliación diversos, accesibles, flexibles, axustados aos criterios de avaliación e adaptados ás distintas situacións de aprendizaxe e ás necesidades tan heteroxéneas do alumnado adulto. Polo tanto, estes non deben cinguirse unicamente ás probas obxectivas ou cuestionarios, senón que tamén deben incluír listas de cotexo, escalas de valoración, rúbricas ou rexistros observacionais, entre outros.
As propostas pedagóxicas deberán combinar os diferentes tipos de avaliación: a heteroavaliación, a autoavaliación, que permite ao alumnado tomar conciencia progresiva e responsable do seu proceso de aprendizaxe, e a coavaliación, que supón a avaliación do alumnado aos seus iguais e que debe desenvolverse nun ambiente de respecto e empatía. O proceso de aprendizaxe tenderá a ser cada vez máis autónomo consonte o alumnado se afaga a eses recursos de autorregulación. De igual modo, as actividades de coavaliación, subscritas a criterios definidos, reforzan as habilidades de análise, facilitan o intercambio de estratexias de aprendizaxe e permiten valorar o traballo dos iguais. A incorporación de ferramentas dixitais no proceso de avaliación abre todo un abano de posibilidades, tanto para a autoavaliación (revisión dos traballos propios, actividades de autocorrección, etc.) como para a coavaliación (mediante paneis, repositorios, foros, etc.) que o profesorado pode utilizar como unha fonte de información máis sobre os progresos, tanto individuais como grupais, do seu alumnado.
Para o óptimo desenvolvemento do ámbito recoméndase o deseño de situacións de aprendizaxe orientadas á resolución de tarefas contextualizadas que se adecúen ás necesidades formativas do alumnado e que xeren experiencias de aprendizaxe que orixinen cambios na súa organización cognitiva e na súa capacidade resolutiva para afrontar as demandas sociais, persoais e laborais.
1. Ámbito de Comunicación.
1.1. Introdución.
A rápida evolución das sociedades actuais e as súas múltiples interconexións exixen o desenvolvemento das competencias necesarias que axudan aos individuos a practicar unha cidadanía independente, activa e comprometida coa realidade contemporánea. O eixe do currículo do ámbito de Comunicación aborda de maneira directa as dimensións comunicativas, interculturais, cidadás e cívicas necesarias para que o alumnado asuma responsablemente os seus deberes e coñeza e exerza os seus dereitos a partir da aprendizaxe da orixe e da evolución das sociedades, a construción europea, os valores democráticos e a cidadanía activa. Os obxectivos deste ámbito supoñen unha progresión con respecto aos adquiridos polo alumnado durante os anos de escolarización previa, que serán o punto de partida para esta etapa en que se deberán ter en conta tanto as características específicas do alumnado como os seus repertorios e experiencias, co fin de garantir a súa inclusión social, a súa inserción no mundo laboral e, asemade, contribuír ao seu desenvolvemento persoal.
A dimensión comunicativa deste currículo implica comunicarse eficazmente e con corrección en lingua castelá e galega, tanto no nivel oral como no escrito, así como comprender e expresarse adecuadamente nunha lingua estranxeira, de modo que o alumnado poida ampliar o seu repertorio lingüístico individual aproveitando as experiencias propias para mellorar as súas destrezas comunicativas. Do mesmo xeito, ocupa un lugar importante a procura do pracer pola lectura, fomentando unha lectura progresivamente autónoma, pero tamén unha lectura guiada e compartida na aula a través do achegamento a fragmentos de obras que presenten certa resistencia inicial para o alumnado, mais que permitan, coa mediación docente, non só o seu desfrute, senón tamén a apropiación dos seus elementos máis relevantes. Alén disto, é importante a aceptación e a adecuación á diversidade lingüística e cultural, así como o respecto polo diálogo intercultural e pola situación bilingüe en que vivimos na nosa comunidade autónoma.
Este ámbito, ademais, permítelle ao alumnado desenvolverse mellor nos contextos informacionais, pois comprende aspectos relacionados coas destrezas básicas para a busca e selección de información como medio para adquirir novos coñecementos, favorecendo así a adquisición das ferramentas necesarias para afrontar a manipulación e a desinformación e, ao mesmo tempo, abordar a información e a comunicación de xeito crítico e adecuado ás propias necesidades do alumnado. Neste sentido, as ferramentas dixitais teñen un potencial indispensable para a aprendizaxe, o ensino e a avaliación do ámbito; por iso o desenvolvemento do pensamento crítico, a alfabetización informacional e o uso adecuado, seguro, ético e responsable das tecnoloxías da información e da comunicación supoñen un elemento de aprendizaxe sumamente relevante.
Os criterios de avaliación do ámbito de Comunicación permiten determinar o grao de consecución dos obxectivos por parte do alumnado, polo que se presentan vinculados a eles. Na súa formulación competencial enuncian o proceso ou capacidade que o alumnado debe adquirir xunto co contexto ou modo de aplicación. O establecemento dos criterios de avaliación vén determinado de maneira gradual ao longo dos módulos e deberá garantir sempre a adecuación ás súas experiencias, así como ás súas circunstancias e características específicas. Pola súa banda, os contidos aglutinan os coñecementos (saber), as destrezas (saber facer) e as actitudes (saber ser) necesarios para o logro dos obxectivos deste ámbito e favorecen a avaliación das aprendizaxes a través dos criterios de avaliación.
O ámbito de Comunicación nos seus catro bloques integra os saberes relacionados coa capacidade de comunicarse nos idiomas estudados de maneira eficaz e correcta, así como os saberes necesarios para acceder á información de forma crítica e respectuosa coa propiedade intelectual e o desenvolvemento e fomento do hábito lector no alumnado. Neste sentido, o primeiro dos obxectivos correspondente á lingua galega e castelá, así como o obxectivo 5, vinculado co plurilingüismo, oriéntanse cara ao recoñecemento da diversidade lingüística e dialectal da nosa contorna, de España e do mundo, co propósito de favorecer actitudes de aprecio á devandita diversidade, combater prexuízos e estereotipos lingüísticos e estimular a reflexión interlingüística. Este obxectivo engloba tamén a dimensión comunicativa da lingua, é dicir, a produción, comprensión e interacción oral e escrita, atendendo ás convencións propias dos distintos xéneros discursivos e adecuándose aos diferentes contextos. O seguinte obxectivo vincúlase coa necesidade do correcto acceso do alumnado á información, procedendo de xeito progresivamente autónomo á súa selección, sabendo transformala en coñecemento, valorando a súa pertinencia e realizando un uso respectuoso da propiedade intelectual. Trátase, en definitiva, de incorporar as formas de comunicación mediadas pola tecnoloxía e aplicalas aos diferentes ámbitos de comunicación: persoal, educativo, social e profesional. Así, os seguintes obxectivos relaciónanse coa comunicación oral, a comprensión lectora e a expresión escrita. A aprendizaxe da lectura estivo durante séculos vinculada de maneira case exclusiva coa lectura literaria, aínda que hai décadas que os enfoques comunicativos subliñan a necesidade de ensinar a ler todo tipo de textos, con diferentes propósitos de lectura. Por outra banda, saber ler hoxe implica tamén navegar e buscar na rede, seleccionar a información fiable, elaborala e integrala en esquemas propios coa finalidade de transformala en coñecemento. En resposta a iso, é preciso poñer o foco na alfabetización informacional e na lectura literaria, tanto autónoma como guiada na aula. Finalmente, é necesario atender á reflexión sobre a lingua e os seus usos e á dimensión ética da comunicación.
Os criterios de avaliación e contidos, asociados aos obxectivos arriba descritos, organízanse en tres bloques no caso das linguas cooficiais de Galicia. O primeiro, «As linguas e os seus falantes: sociolingüística e oralidade», en que se presenta a diversidade plurilingüe, con atención ás linguas da Península Ibérica e se concreta na lingua galega e castelá, as súas variantes, norma e uso, tentando dar conta dos prexuízos lingüísticos e o xeito de evitalos. O segundo bloque, «A gramática dos textos: comprensión e produción escrita», integra os saberes implicados na comunicación escrita e oral e a alfabetización informacional, audiovisual e mediática, vertebrados arredor da realización de tarefas de análise e produción textual, prestando especial atención a aqueles que lles sirvan para un futuro desenvolvemento da súa vida presente e futura para un correcto desenvolvemento no eido laboral e social de xeito escrito e oral usando para iso a metalinguaxe específica e integrando os niveis pragmático, semántico e morfosintáctico, e no estudo das formas lingüísticas. O terceiro bloque, «Comunicación: a arte literaria», recolle as experiencias e os saberes necesarios para consolidar o hábito lector, conformar unha identidade lectora progresivamente autónoma, desenvolver habilidades de interpretación de textos literarios impresos e dixitais e coñecer algunhas obras e períodos relevantes da literatura galega, española e universal, estimulando á vez a escritura creativa con intención literaria e aproximándose a prácticas culturais emerxentes.
Os obxectivos asociados aos criterios de avaliación e contidos do bloque de «Comunicación en Lingua Estranxeira» están formulados a partir das actividades de lingua e as competencias que establece o Consello de Europa no MCER. Esta ferramenta é peza clave para determinar os distintos niveis de competencia que o alumnado adquire nas diferentes actividades e apoia tamén o seu proceso de aprendizaxe, que se entende como dinámico e continuado, flexible e aberto, e debe adecuarse ás súas circunstancias, necesidades e intereses. Deste xeito, espérase que o alumnado sexa capaz de acadar un nivel de competencia básico para pór en funcionamento todos os contidos no seo de situacións comunicativas propias dos diferentes ámbitos: persoal, social, educativo e profesional, e a partir de textos sobre temas cotiáns, de relevancia persoal, profesional ou de interese público próximos á súa experiencia. Os obxectivos, tendo en conta os coñecementos previos do alumnado adulto, implican unha ampliación e un afondamento nas actividades e estratexias comunicativas de comprensión, produción, interacción e mediación, entendida esta última como a actividade orientada a explicar conceptos e simplificar mensaxes co fin de facilitar a comprensión mutua e de transmitir información. Os obxectivos de lingua estranxeira tamén inclúen a valoración e a adecuación á diversidade lingüística, artística e cultural entre o alumnado co fin de que aprenda a actuar de forma empática e respectuosa en situacións comunicativas interculturais. Estes elementos curriculares deben seleccionarse, adaptarse e secuenciarse en relación co alumnado adulto, priorizando os elementos curriculares esenciais que garanten coñecementos e habilidades fundamentais en relación con carencias de formación formal relativas a situacións de abandono escolar que non foron suplidas, ou que o foron de modo deficitario, por aprendizaxes informais ou non formais. Estas deben ser sempre tidas en conta na concreción curricular, a partir da detección de coñecementos previos e da atención á diversidade.
1.2. Obxectivos.
1.3. Criterios de avaliación e contidos.
Módulo I.
Módulo II.
Módulo III.
Módulo IV.
1.4. Orientacións pedagóxicas.
A intervención educativa no ámbito de Comunicación desenvolverá o seu currículo e tratará de asentar de xeito gradual e progresivo as aprendizaxes que faciliten ao alumnado o logro dos obxectivos do ámbito e, en combinación co resto de ámbitos, unha adecuada adquisición das competencias clave e o logro dos obxectivos da etapa.
Neste sentido, no deseño das actividades, o profesorado terá que considerar a relación existente entre os obxectivos do ámbito e as competencias clave a través dos descritores operativos do perfil de saída e as liñas de actuación no proceso de ensino e aprendizaxe que se presentan nas epígrafes seguintes, e seleccionar aqueles criterios de avaliación do currículo que se axusten á finalidade buscada, así como empregalos para verificar as aprendizaxes do alumnado e o seu nivel de desempeño.
Relación entre os obxectivos do ámbito de Comunicación e as competencias clave a través dos descritores operativos do perfil de saída establecidos no anexo I do Decreto 156/2022, do 15 de setembro, polo que se establecen a ordenación e o currículo da educación secundaria obrigatoria na Comunidade Autónoma de Galicia.
Unha metodoloxía flexible e inclusiva é idónea para abordar as materias que conforman a organización do curso, pois vai facilitar, grazas á combinación dos contidos das tres linguas que conforman o ámbito de Comunicación, que o proceso de ensino-aprendizaxe se conciba dun xeito global e unitario. Con este enfoque metodolóxico, evítase a presentación de solucións únicas ás situacións ou problemas propostos que lle restan ao alumnado a posibilidade do descubrimento propio. Por iso convén fomentar o deseño de actividades interdisciplinarias que integren os distintos contidos do ámbito para que o alumnado poida obter a máxima produtividade dos coñecementos impartidos en cada unha das materias. Neste sentido, o fomento da aprendizaxe baseada en proxectos favorecerá esa interdisciplinariedade ao deseñar situacións de aprendizaxe contextualizadas e reais que inclúan a integración das competencias, dos obxectivos e dos contidos, a través de metodoloxías motivadoras e cooperativas que permitan a participación activa do alumnado no seu propio proceso formativo, así como a adquisición dunha progresiva autonomía persoal.
A metodoloxía fomentará a autoaprendizaxe e terá en conta as particularidades propias da poboación adulta cuxo proceso de aprendizaxe precisa dun enfoque metodolóxico específico que parta das súas experiencias e vivencias explotando o potencial formativo da bagaxe cultural de cada alumno ou alumna e das aprendizaxes informais e non formais adquiridas, tendo en consideración os seus ritmos de aprendizaxe e prestando especial atención ás necesidades específicas de apoio educativo.
A proposta dunha metodoloxía que oriente, promova e facilite o desenvolvemento competencial do alumnado facilitará, ademais, o tratamento da atención á diversidade, ao respectar os distintos estilos de aprendizaxe a través do deseño de actividades que combinen o traballo individual e o cooperativo. As actividades deberán ter presente o compoñente social do proceso de aprendizaxe e contribuír a formación en destrezas comunicativas e cooperativas e ao reforzo da autoestima. É importante que os equipos docentes interpreten o currículo do ámbito conforme á realidade do seu contexto educativo e as características do alumnado, as súas experiencias e aprendizaxes previas e os seus intereses e necesidades. O fin último será facilitar a adquisición das aprendizaxes imprescindibles para o desenvolvemento das competencias específicas de cada ámbito e as competencias clave do perfil de saída do alumnado ao finalizar o ensino básico. Os procesos de aprendizaxe significativa acadaranse a través da realización de proxectos conectados coas necesidades, experiencias e vivencias das persoas adultas.
Unha atención adaptada ao perfil do alumnado adulto exixe o uso dunha ampla variedade de metodoloxías e modelos de ensino. Neste sentido, é apropiado o uso de metodoloxías como a aprendizaxe cooperativa, a aprendizaxe baseada en proxectos e problemas (ABP), o deseño universal de aprendizaxe (DUA) e o ensino multinivel (EM), que favorezan a atención á diversidade, a accesibilidade universal e a inclusión, e que conduzan á creación dun contorno persoal de aprendizaxe (PLE) propio. Correspóndelle ao equipo docente determinar a metodoloxía e modelo de ensino-aprendizaxe máis adecuado en función da realidade da súa aula. O fomento do uso de recursos educativos en aberto (REA) e as TIC proporcionan as ferramentas necesarias para acadar a accesibilidade e a inclusión.
Consonte o interese por facer accesible o coñecemento a todas as persoas, convén que as formas de acceso ás situacións de aprendizaxe sexan planificadas desde o inicio de forma variada a través de textos escritos, orais e multimodais; que as propostas de traballo, igualmente, ofrezan diversas posibilidades para a súa resolución (unha exposición oral, un proxecto científico, a intervención nun debate, etc.); e que se ofreza ás persoas adultas pouco cualificadas o acceso a un itinerario de mellora de capacidades, coñecementos e competencias adaptado ás súas necesidades individuais, que lles permita desenvolver plenamente o seu potencial nos ámbitos persoal, social, formativo e profesional. Trátase de ter presente a diversidade da aula durante todo o proceso da práctica educativa para atenuar no posible as barreiras existentes entre a aprendizaxe e o alumnado.
A tarefa de transformar a información en coñecemento constitúe un dos piares básicos para a formación permanente da cidadanía. A alfabetización informacional é, ademais, xeradora de transversalidade na aprendizaxe. Implica accións puramente lingüísticas, como a comprensión da información, a súa selección e tratamento en esquemas, resumos e outras ferramentas de organización do coñecemento ou a súa posterior comunicación en diversos formatos. Pero tamén implica un uso certeiro, creativo e seguro das tecnoloxías da información e da comunicación, o desenvolvemento de habilidades para iniciar, organizar e persistir nunha aprendizaxe paulatinamente autónoma, ou para elixir, planificar e xestionar coñecementos con criterio propio, co fin de transformar as ideas en actos.
Por último, e no que concirne á formación do alumnado para enfrontar axeitadamente os fenómenos e consecuencias da desinformación, resultan de enorme utilidade as rutinas establecidas ao redor da verificación de loiadas (contrastar a información en páxinas de medios de prestixio, recorrer as plataformas de verificación de feitos ou aos perfís institucionais autorizados en redes sociais, etc.), así como un uso consciente do fenómeno do ciberanzol a partir da observación e a análise crítica, tanto desde o punto de vista lingüístico como sociolóxico deste tipo de prácticas.
A avaliación formativa centrada nas competencias permite identificar o grao de adquisición destas, modificar, de ser o caso, aqueles aspectos susceptibles de mellora (metodoloxía, recursos, tarefas...) e detectar as dificultades de aprendizaxe, coa consecuente posta en marcha de mecanismos para palialas, sempre coa finalidade de que o alumnado acade os obxectivos e desenvolva as competencias do perfil de saída.
As tarefas ou actividades de avaliación propostas permitirán a obtención de evidencias da aprendizaxe do noso alumnado de forma variada a través de respostas a preguntas pechadas, abertas ou construídas (elección múltiple, asociacións, mapas conceptuais, infografías...), a través de desempeños (presentación oral, actuación teatral, debate...), produtos (ensaio, traballo de investigación, entrada dun blog, poema, portfolio, diario de aprendizaxe, vídeo, audio...) ou procesos (toma de decisións, proceso de descrición, análise, creación, revisión, participación en grupo...). Utilizaranse instrumentos e procedementos de avaliación diversos, accesibles, flexibles, axustados aos criterios de avaliación e adaptados ás distintas situacións de aprendizaxe e ás necesidades tan heteroxéneas do alumnado adulto. Polo tanto, estes non deben cinguirse unicamente ás probas obxectivas ou cuestionarios, senón que tamén deben incluír listas de cotexo, escalas de valoración, rúbricas ou rexistros observacionais, entre outros.
As propostas pedagóxicas deberán combinar os diferentes tipos de avaliación: a heteroavaliación, a autoavaliación, que permite ao alumnado tomar conciencia progresiva e responsable do seu proceso de aprendizaxe, e a coavaliación, que supón a avaliación do alumnado aos seus iguais e que debe desenvolverse nun ambiente de respecto e empatía. O proceso de aprendizaxe tenderá a ser cada vez máis autónomo consonte o alumnado se afaga a eses recursos de autorregulación. De igual modo, as actividades de coavaliación, subscritas a criterios definidos, reforzan as habilidades de análise, facilitan o intercambio de estratexias de aprendizaxe e permiten valorar o traballo dos iguais. A incorporación de ferramentas dixitais no proceso de avaliación abre todo un abano de posibilidades, tanto para a autoavaliación (revisión dos traballos propios, actividades de autocorrección, etc.) como para a coavaliación (mediante paneis, repositorios, foros, etc.) que o profesorado pode utilizar como unha fonte de información máis sobre os progresos, tanto individuais como grupais, do seu alumnado.
Nas materias de Lingua Galega e Literatura e Lingua Castelá e Literatura recoméndase a elaboración de actividades de creación de textos, vinculados aos ámbitos académico, social, xornalístico ou literario, tendo en conta a importancia da situación comunicativa, o rexistro e as estruturas gramaticais e pragmáticas apropiadas en cada caso. Proponse tamén a planificación de exposicións orais sinxelas ou debates sobre temas de actualidade, así como a lectura, comprensión e análise de textos orais e escritos de diversa índole. Para conseguir un aproveitamento óptimo do tempo de aprendizaxe e titorización do alumnado, cómpre evitar no posible as reiteracións de contidos similares e complementarios que comparten ambas as materias.
O proceso de ensino-aprendizaxe da Lingua Estranxeira debe desenvolverse desde un enfoque orientado á acción e á comunicación, tal e como propón o Marco común europeo de referencia, a través de deseños fundamentados na análise de necesidades, orientados a tarefas da vida real, prestando especial atención á comunicación oral, e construídos arredor de nocións e funcións seleccionadas deliberadamente. Trátase de realizar proxectos significativos para o alumnado, fundamentados en necesidades comunicativas da vida real, coa guía dos criterios de avaliación que indican o grao de consecución dos obxectivos establecidos no propio currículo.
Débense procurar estratexias para o fomento do hábito lector. É necesario que os alumnos e alumnas comprendan que a lectura é unha fonte de pracer e para conseguilo, ademais do achegamento a fragmentos de obras clásicas que se abordan nos contidos de educación literaria, é imprescindible seleccionar textos ou fragmentos de obras que se aproximen ás súas motivacións persoais e ás súas experiencias. As lecturas de textos literarios, guiadas polo docente permitirán ir profundando nas destrezas interpretativas, tanto no plano formal como de contido, para establecer as bases dunha futura lectura autónoma. Recoméndase fomentar os textos de banda deseñada, que permiten, ademais, o traballo conxunto arredor da comunicación verbal e non verbal.
2. Ámbito Social.
2.1. Introdución.
A rápida evolución das sociedades actuais e as súas múltiples interconexións exixen o desenvolvemento das competencias necesarias que axudan aos individuos a practicar unha cidadanía independente, activa e comprometida coa realidade contemporánea. O eixe do currículo do ámbito Social aborda de maneira directa as dimensións comunicativas, interculturais, cidadás e cívicas necesarias para desenvolver esa cidadanía. Tamén vai contribuír ao entendemento e ao coñecemento do espazo onde se desenvolven as sociedades e á comprensión da organización e funcionamento destas ao longo do tempo. Así mesmo, este ámbito vai favorecer que o alumnado saiba enfrontarse ás diferentes situacións que se lle presenten no mundo social e laboral seguindo os valores de tolerancia e respecto propios para unha vida en comunidade. A educación en valores cívicos e éticos constitúe polo dito un requisito necesario para o exercicio dunha cidadanía responsable, libre, reflexiva, crítica e con autonomía moral e criterio para aplicar unhas normas e valores que rexen unha convivencia nunha sociedade libre, plural, xusta e pacífica.
Este ámbito procura, ademais, que o alumnado desenvolva mellor as súas habilidades para acceder e seleccionar a información, pois comprende aspectos relacionados coas destrezas básicas para a súa busca e selección como medio para adquirir novos coñecementos, favorecendo así a consecución das ferramentas necesarias para afrontar a manipulación e a desinformación e, ao mesmo tempo, abordar a información e a comunicación cunha perspectiva crítica e adecuada ás súas propias necesidades. Neste sentido, as ferramentas dixitais teñen un potencial indispensable para a aprendizaxe, o ensino e a avaliación do ámbito; por iso, o desenvolvemento do pensamento crítico, a alfabetización informacional e o uso adecuado, seguro, ético e responsable das tecnoloxías da información e da comunicación supoñen un elemento de aprendizaxe sumamente relevante.
Os obxectivos deste ámbito supoñen unha progresión con respecto aos adquiridos polo alumnado durante os anos de escolarización previa, que serán o punto de partida para esta nova etapa en que se deberán ter en conta tanto as súas características específicas como os seus repertorios e experiencias, co fin de garantir a súa inclusión social e, posteriormente, a súa inserción no mundo laboral, a poder ser, con maiores perspectivas e expectativas. Por outra banda, os obxectivos do ámbito, relacionados cos descritores das distintas competencias clave do perfil de saída e cos retos do século XXI, vai permitirlle asumir responsablemente os seus deberes e coñecer e exercer os seus dereitos a partir do autocoñecemento e da autonomía moral. Posibilítalle, ademais, levar a cabo unha convivencia comprometida eticamente cos valores democráticos e ecosociais da aprendizaxe, comprender a orixe e a evolución das sociedades, a construción europea, os valores democráticos e a cidadanía activa afianzando os seus valores éticos e cívicos e valorando a vida comunitaria interconectada, ecodependente e regulada; en definitiva, unha convivencia respectuosa e comprometida co ben común e cunhas formas de vida sustentables.
Os criterios de avaliación do ámbito Social guían o proceso de ensino-aprendizaxe e determinan o grao de consecución dos obxectivos e das competencias polo que se presentan vinculados a eles. Na súa formulación competencial enuncian o proceso ou capacidade que o alumnado debe adquirir xunto co contexto ou modo de aplicación. O establecemento dos criterios de avaliación vén determinado de maneira gradual e deberá garantir sempre a adecuación ás experiencias do alumnado, así como ás súas circunstancias e características específicas.
Pola súa banda, os contidos aglutinan os coñecementos (saber), as destrezas (saber facer) e as actitudes (saber ser) necesarios para o logro dos obxectivos deste ámbito e favorecen a avaliación das aprendizaxes a través dos criterios de avaliación. Comprende esta área o pensamento xeográfico entendido como un conxunto de habilidades para comprender o espazo e entender as razóns que configuran o territorio e o deber de actuar para a consecución dun equilibrio ambiental e sustentable; o pensamento histórico que permite comprender os acontecementos, as súas causas e consecuencias e relacionalos co presente permitindo que o alumnado poida tomar decisións futuras como cidadás e cidadáns autónomos e con espírito crítico. O pensamento ético e de valores contribuirá a adoptar actitudes e comportamentos coherentes como un ben persoal e social.
Polo tanto, abarca os saberes que é necesario mobilizar para o desenvolvemento do pensamento histórico, do coñecemento xeográfico e da contorna, da sociedade, da xustiza, da sustentabilidade e do benestar, da comprensión e da integración europea e dos valores democráticos co fin de permitir que o alumnado poida asumir responsabilidades, tomar decisións e exercer unha cidadanía activa, comprometida e responsable. Así mesmo, abórdanse contidos para traballar a educación en valores como o autocoñecemento, a autonomía moral e ética, a responsabilidade social e co ambiente, a valoración do patrimonio, a defensa da igualdade real entre homes e mulleres, así como a loita contra calquera tipo de discriminación e o sentido da xustiza e do civismo para unha vida en harmonía coa sociedade.
Por conseguinte, os criterios de avaliación e os contidos do ámbito distribúense en tres bloques. O bloque de «Retos do mundo actual xustiza, ética ambiental e sustentabilidade» contribúe a que en todos os cursos se preste especial atención aos desafíos e problemas do presente da contorna local e global, destinado a espertar no alumnado unha mirada crítica e responsable sobre a interacción co medio social e natural. Deste xeito perséguese unha comprensión básica daquelas relacións de interdependencia, interconexión e ecodependencia que determinan a interacción entre as nosas formas de vida e o medio social e natural. Esa tarefa comprensiva é o requisito para emprender o debate ético ao redor dos grandes problemas ecosociais que marcan a axenda mundial (a degradación do planeta, o cambio climático, a perda de biodiversidade, etc.), así como daqueles obxectivos, alternativas e hábitos de coexistencia sustentable que poidan asegurar a perduración dunha vida humana digna e xusta en harmonía coa contorna material, social e persoal.
O bloque «Sociedades, territorios e democracia» está orientado ao coñecemento do medio xeográfico e da evolución histórica da civilización, chegando a comprender que o pasado marca o presente e tamén se proxecta no futuro. Tamén invita o alumnado a unha investigación sobre aquilo que constitúe natureza como persoa e a afrontar cuestións éticas de relevancia como as referidas á autonomía e heteronomía moral, a vontade e a construción do xuízo moral. Incide en que o alumnado comprenda a raíz social e cultural da súa propia identidade, recoñecendo así o poder condicionante das estruturas sociais a que pertence.
O terceiro bloque, «Autonomía moral, compromiso cívico e global», subliña a importancia da responsabilidade cidadá e dos retos do futuro. Para iso terá que comprender certas nocións políticas fundamentais, identificar e valorar os principios, procedementos e institucións que constitúen o noso marco democrático de convivencia e abordar os problemas éticos máis urxentes como os dereitos humanos, a desigualdade, a xustiza global, o compromiso ético coa sustentabilidade e coidado do planeta, a igualdade de xénero, respecto polas minorías, fenómeno migratorio, crise climática, bioética, fomento da paz, etc.
2.2. Obxectivos.
2.3. Criterios de avaliación e contidos.
Módulo I.
Módulo II.
Módulo III.
Módulo IV.
2.4. Orientacións pedagóxicas.
A intervención educativa no ámbito Social desenvolverá o seu currículo e tratará de asentar de xeito gradual e progresivo as aprendizaxes que faciliten ao alumnado o logro dos obxectivos do ámbito e, en combinación co resto de ámbitos, unha adecuada adquisición das competencias clave e o logro dos obxectivos da etapa.
Neste sentido, no deseño das actividades, o profesorado terá que considerar a relación existente entre os obxectivos do ámbito e as competencias clave a través dos descritores operativos do perfil de saída e as liñas de actuación no proceso de ensino e aprendizaxe que se presentan nas epígrafes seguintes, e seleccionar aqueles criterios de avaliación do currículo que se axusten á finalidade buscada, así como empregalos para verificar as aprendizaxes do alumnado e o seu nivel de desempeño.
Relación entre os obxectivos do ámbito Social e as competencias clave a través dos descritores operativos do perfil de saída establecidos no anexo I do Decreto 156/2022, do 15 de setembro, polo que se establecen a ordenación e o currículo da educación secundaria obrigatoria na Comunidade Autónoma de Galicia.
A metodoloxía fomentará a autoaprendizaxe e terá en conta as particularidades propias da poboación adulta cuxo proceso de aprendizaxe precisa dun enfoque metodolóxico específico que parta das experiencias e vivencias das persoas adultas explotando o potencial formativo da bagaxe cultural de cada alumno ou alumna e das aprendizaxes informais e non formais adquiridas, terá en conta os seus ritmos de aprendizaxe e prestará especial atención ás necesidades específicas de apoio educativo.
A proposta dunha metodoloxía que oriente, promova e facilite o desenvolvemento competencial do alumnado facilita, ademais, o tratamento da atención á diversidade, ao respectar os distintos estilos de aprendizaxe a través do deseño de actividades que combinen o traballo individual e o cooperativo. As actividades deberán ter presente o compoñente social do proceso de aprendizaxe e contribuír á formación en destrezas comunicativas e cooperativas e ao reforzo da autoestima. É importante que os equipos docentes interpreten o currículo do ámbito conforme a realidade do seu contexto educativo e as características do alumnado, as súas experiencias e aprendizaxes previas e os seus intereses e necesidades. O fin último será facilitar a adquisición das aprendizaxes imprescindibles para o desenvolvemento das competencias específicas de cada ámbito e as competencias clave do perfil de saída do alumnado ao finalizar o ensino básico. Os procesos de aprendizaxe significativa acadaranse a través da realización de proxectos conectados coas necesidades, experiencias e vivencias das persoas adultas.
Unha atención adaptada ao perfil do alumnado adulto exixe o uso dunha ampla variedade de metodoloxías e modelos de ensino. Neste sentido, é apropiado o uso de metodoloxías como a aprendizaxe cooperativa, a aprendizaxe baseada en proxectos e problemas (ABP), o deseño universal de aprendizaxe (DUA) e o ensino multinivel (EM), que favorezan a atención á diversidade, a accesibilidade universal e a inclusión, e que conduzan á creación dun contorno persoal de aprendizaxe (PLE) propio. Correspóndelle ao equipo docente determinar a metodoloxía e modelo de ensino-aprendizaxe máis adecuado en función da realidade da súa aula. O fomento do uso de recursos educativos en aberto (REA) e as TIC proporcionan as ferramentas necesarias para acadar a accesibilidade e a inclusión.
Consonte o interese por facer accesible o coñecemento a todas as persoas, convén que as formas de acceso ás situacións de aprendizaxe sexan planificadas desde o inicio de forma variada a través de textos escritos, orais e multimodais; que as propostas de traballo, igualmente, ofrezan diversas posibilidades para a súa resolución (unha exposición oral, un proxecto científico, a intervención nun debate, etc.); e que se ofreza ás persoas adultas pouco cualificadas o acceso a un itinerario de mellora de capacidades, coñecementos e competencias adaptado ás súas necesidades individuais, que lles permita desenvolver plenamente o seu potencial nos ámbitos persoal, social, formativo e profesional. Trátase de ter presente a diversidade da aula durante todo o proceso da práctica educativa para atenuar no posible as barreiras existentes entre a aprendizaxe e o alumnado.
A tarefa de transformar a información en coñecemento constitúe un dos piares básicos para a formación permanente da cidadanía. A alfabetización informacional é, ademais, xeradora de transversalidade na aprendizaxe. Implica accións puramente lingüísticas, como a comprensión da información, a súa selección e tratamento en esquemas, resumos e outras ferramentas de organización do coñecemento ou a súa posterior comunicación en diversos formatos. Pero tamén implica un uso certeiro, creativo e seguro das tecnoloxías da información e da comunicación, o desenvolvemento de habilidades para iniciar, organizar e persistir nunha aprendizaxe paulatinamente autónoma, ou para elixir, planificar e xestionar coñecementos con criterio propio, co fin de transformar as ideas en actos.
Por último, e no que concirne á formación do alumnado para enfrontar axeitadamente os fenómenos e consecuencias da desinformación, resultan de enorme utilidade as rutinas establecidas ao redor da verificación de loiadas (contrastar a información en páxinas de medios de prestixio, recorrer ás plataformas de verificación de feitos ou aos perfís institucionais autorizados en redes sociais, etc.), así como un uso consciente do fenómeno do ciberanzol a partir da observación e a análise crítica, tanto desde o punto de vista lingüístico como sociolóxico deste tipo de prácticas.
A avaliación formativa centrada nas competencias permite identificar o grao de adquisición destas, modificar, de ser o caso, aqueles aspectos susceptibles de mellora (metodoloxía, recursos, tarefas...) e detectar as dificultades de aprendizaxe, coa consecuente posta en marcha de mecanismos para palialas, sempre coa finalidade de que o alumnado acade os obxectivos e desenvolva as competencias do perfil de saída.
As tarefas ou actividades de avaliación propostas permitirán a obtención de evidencias da aprendizaxe do noso alumnado de forma variada a través de respostas a preguntas pechadas, abertas ou construídas (elección múltiple, asociacións, mapas conceptuais, infografías...), a través de desempeños (presentación oral, actuación teatral, debate...), produtos (ensaio, traballo de investigación, entrada dun blogue, poema, portfolio, diario de aprendizaxe, vídeo, audio...) ou procesos (toma de decisións, proceso de descrición, análise, creación, revisión, participación en grupo...). Utilizaranse instrumentos e procedementos de avaliación diversos, accesibles, flexibles, axustados aos criterios de avaliación e adaptados ás distintas situacións de aprendizaxe e ás necesidades tan heteroxéneas do alumnado adulto. Polo tanto, estes non deben cinguirse unicamente ás probas obxectivas ou cuestionarios, senón que tamén deben incluír listas de cotexo, escalas de valoración, rúbricas ou rexistros observacionais, entre outros.
As propostas pedagóxicas deberán combinar os diferentes tipos de avaliación: a heteroavaliación, a autoavaliación que permite ao alumnado tomar conciencia, progresiva e responsablemente, do seu proceso de aprendizaxe; e a coavaliación, que supón a avaliación do alumnado aos seus iguais e que debe desenvolverse nun ambiente de respecto e empatía. O proceso de aprendizaxe tenderá a ser cada vez máis autónomo consonte o alumnado se afaga a eses recursos de autorregulación. De igual modo, as actividades de coavaliación, subscritas a criterios definidos, reforzan as habilidades de análise, facilitan o intercambio de estratexias de aprendizaxe e permiten valorar o traballo dos iguais. A incorporación de ferramentas dixitais no proceso de avaliación abre todo un abano de posibilidades, tanto para a autoavaliación (revisión dos traballos propios, actividades de autocorrección, etc.) como para a coavaliación (mediante paneis, repositorios, foros, etc.) que o profesorado pode utilizar como unha fonte de información máis sobre os progresos, tanto individuais como grupais, do seu alumnado.
Concrecións para o Ámbito Social
O ámbito Social está orientado á análise e comprensión da contorna e á realidade do alumnado promovendo non só o exercicio do pensamento histórico e xeográfico, senón tamén unha cidadanía activa. É fundamental que as actuacións e estratexias metodolóxicas estimulen a iniciativa persoal, a participación e a implicación, a todos os niveis, do alumnado adulto. A este respecto, pódense aproveitar as relacións e dinámicas propias do grupo, tanto para facilitar a adquisición das competencias do ámbito como para promover o exercicio dunha cidadanía activa ao redor de pautas de interacción respectuosas e democráticas, fomentando a cooperación, o diálogo racional e a resolución pacífica dos conflitos. Así, recoméndase deseñar e implementar propostas e metodoloxías didácticas que, na medida do posible, incorporen o traballo en equipo, as dinámicas de grupo e a colaboración en proxectos cívicos e cooperativos.
Os contidos de valores van estar presentes en todo o proceso de ensino-aprendizaxe e, dado o seu compoñente social, van aproveitarse todas as oportunidades para formar o individuo en aptitudes de cooperación e de comunicación con persoas da súa contorna que favorezan a adquisición de condutas asertivas e colaborativas. Así mesmo, faranse propostas didácticas que contribúan a que o alumnado desenvolva unha imaxe axustada de si mesmo e da contorna e fomente a reflexión, a crítica, a observación, a expresión, a asertividade e a autorregulación e que conduzan a procesos de pensamento complexos e á análise de feitos e situacións detectando as causas, as implicacións e as consecuencias.
Este ámbito facilita o deseño de estratexias e situacións de aprendizaxe que resulten significativas e motivadoras para o alumnado adulto e que remitan ás súas experiencias persoais, sociais, formativas e laborais. Para iso, a selección e deseño de actividades deben ter en conta o contexto social, cultural e, na medida do posible, individual para que as aprendizaxes sexan eficaces e competenciais. Por tal motivo, é importante que a docencia vaia enfocada a un ensino práctico, claro, motivador, gradual e progresivo centrado nos temas de interese do alumnado. Para unha participación activa do alumnado no seu propio proceso formativo, así como a adquisición dunha progresiva autonomía persoal é preciso planificar situacións de aprendizaxe contextualizadas e reais que inclúan a integración das competencias, dos obxectivos e dos contidos, a través de tarefas motivadoras e cooperativas que lles permitan tamén reforzar a súa autoestima. É importante que os equipos docentes interpreten o currículo do ámbito conforme a realidade do seu contexto educativo e as características do alumnado, as súas experiencias e aprendizaxes previas e os seus intereses e necesidades.
Un dos fins fundamentais da educación, e de modo especial da educación de persoas adultas, é o desenvolvemento da autonomía do alumnado, tanto no que se refire á xestión do seu propio proceso de aprendizaxe como en relación co exercicio dunha cidadanía democrática, crítica e responsable, promovendo en ambos os casos o compromiso activo e consciente. Isto supón que as estratexias metodolóxicas incorporen elementos como a participación activa na aula, e a interacción e cooperación con contornas próximas, tanto reais como virtuais. Supón tamén, por iso, o uso seguro, crítico e ético das tecnoloxías e medios de información e comunicación dixital. Neste sentido, as actuacións, situacións e estratexias de aprendizaxe deben aproveitar e promover a curiosidade xerando un marco estimulante e flexible para o desprendemento da investigación, o diálogo e a libre expresión de opinións, o pensamento crítico, a toma autónoma de decisións, o emprendemento e a creatividade persoal.
3. Ámbito Científico-Tecnolóxico.
3.1. Introdución.
A formación integral do alumnado require da comprensión de conceptos e procedementos científicos e tecnolóxicos que lle permitan desenvolverse e involucrarse en cuestións relacionadas coa ciencia e coa tecnoloxía, reflexionando sobre estas; tomar decisións fundamentadas e desenvolverse nun mundo en continuo desenvolvemento científico, tecnolóxico, económico e social, co obxectivo de poder integrarse na sociedade democrática como cidadás e cidadáns comprometidos e podendo tomar decisións con criterio que axuden a evolución da nosa sociedade.
O desenvolvemento curricular do ámbito Científico-Tecnolóxico na educación secundaria para persoas adultas responde aos propósitos pedagóxicos destas ensinanzas: en primeiro lugar, facilitar a adquisición das competencias clave definidas no perfil de saída da etapa a través da integración de obxectivos, criterios de avaliación e contidos das materias de Matemáticas, Física e Química, Bioloxía e Xeoloxía e Tecnoloxía e Dixitalización, nun mesmo ámbito; en segundo lugar, contribuír ao desenvolvemento de competencias para a aprendizaxe permanente ao longo da vida, co fin de que o alumnado poida proseguir os seus estudos en etapas postobrigatorias ou incorporarse de xeito efectivo ao mercado laboral.
Os obxectivos do ámbito vincúlanse directamente cos descritores das oito competencias clave definidas no perfil de saída do alumnado ao finalizar o ensino básico. Estes obxectivos están intimamente relacionados e fomentan que o alumnado observe o mundo, os fenómenos que ocorren ao seu arredor e as aplicacións tecnolóxicas, cunha curiosidade científica que o conduza á formulación de preguntas sobre o observado, á súa interpretación desde o punto de vista científico, á resolución de problemas e á análise crítica sobre a validez das solucións, e, en definitiva, ao desenvolvemento de razoamentos propios do pensamento científico e ao emprendemento de accións que minimicen o impacto ambiental e preserven a saúde. Así mesmo, cobran especial relevancia a comunicación e o traballo en equipo, de forma integradora e con respecto á diversidade, pois son destrezas que lle permitirán ao alumnado desenvolverse e participar na sociedade da información, vivir en sociedade e traballar a empatía.
O logro dos obxectivos valorarase mediante os criterios de avaliación que, deseñados cunha vinculación directa con eles e estes, pola súa vez, coas competencias clave, confiren un enfoque plenamente competencial ao ámbito. Os contidos proporcionan o conxunto de coñecementos, destrezas e actitudes que contribuirán ao logro dos obxectivos. En xeral, non existe unha vinculación unívoca e directa entre criterios de avaliación e contidos, senón que os obxectivos se poderán avaliar mediante a mobilización de diferentes contidos, proporcionando a flexibilidade necesaria para establecer conexións entre os distintos bloques.
Os criterios de avaliación e os contidos correspondentes á materia de Matemáticas agrúpanse en tres bloques: o bloque «Números e álxebra» caracterízase pola aplicación do coñecemento sobre numeración e cálculo en distintos contextos e proporciona a linguaxe en que se comunican as matemáticas e as ciencias; o bloque «Sentido da medida» céntrase na comprensión e comparación de atributos dos obxectos e seres vivos, abordando tamén a comprensión dos aspectos xeométricos do noso mundo; por último, o bloque «Determinismo e azar» comprende a análise e a interpretación dos datos e a comprensión de fenómenos aleatorios para fundamentar a toma de decisións nun mundo cheo de incerteza.
Os criterios de avaliación e os contidos relacionados coas ciencias da natureza agrúpanse, pola súa vez, en catro bloques que abarcan coñecementos, destrezas e actitudes relativos ás catro ciencias básicas (física, química, bioloxía e xeoloxía), coa finalidade de proporcionarlle ao alumnado unhas aprendizaxes esenciais sobre a ciencia, as súas metodoloxías e as súas aplicacións para configurar o seu perfil persoal e social. Estes contidos permitiranlle ao alumnado analizar a anatomía e a fisioloxía do seu organismo e adoptar hábitos saudables para coidalo; establecer un compromiso social coa saúde pública; examinar o funcionamento dos sistemas biolóxicos e xeolóxicos e valorar a importancia do desenvolvemento sustentable; explicar a estrutura da materia e as súas transformacións; analizar as interaccións entre os sistemas fisicoquímicos e valorar a relevancia da enerxía para o desenvolvemento da nosa sociedade.
O seguinte bloque de contidos, «Algoritmos e máquinas», engloba os criterios de avaliación e contidos específicos relacionados coa tecnoloxía e o seu uso, así como co desenvolvemento da competencia dixital.
Adicionalmente, este currículo propón a existencia de dous bloques de contidos transversais, «Destrezas básicas en ciencia, tecnoloxía e matemáticas» e «A ciencia no mundo actual». O primeiro fai referencia ás metodoloxías da ciencia e á súa importancia no desenvolvemento desta, e constitúe un eixe metodolóxico do ámbito, que é necesario traballar simultaneamente con cada un dos bloques de ciencias restantes. O outro bloque ten por obxectivo analizar o papel que xoga a ciencia no mundo actual e inclúe os aspectos transversais ás ciencias, á tecnoloxía e ás matemáticas relacionados co uso responsable da tecnoloxía, as dimensións éticas da ciencia e a tecnoloxía, a sustentabilidade, a toma informada de decisións ou, mesmo, as cuestións relacionadas coa proposta de solucións a problemas tecnolóxicos, sociais, etc.
Debe terse en conta que a presentación dos contidos non implica ningunha orde cronolóxica, xa que o currículo se deseñou como un todo integrado, configurando así un ámbito científico, intentando ao máximo relacionar todos os contidos para darlle unha lóxica e unha aplicabilidade a todo o estudado. Deste xeito, favorecerase que os criterios e contidos dos diferentes campos do saber interactúen ao máximo entre eles e procurarase establecer o máximo número de conexións entre todos os coñecementos.
Animarase o alumnado a utilizar diferentes formatos e vías para comunicarse e cooperar, destacando entre estes os espazos virtuais de traballo, utilizar de forma crítica e eficiente plataformas tecnolóxicas (na medida da posibilidade dos centros) e recursos variados tanto para a produción individual como en equipo, utilizar as estratexias propias do traballo colaborativo que permitan potenciar o crecemento entre iguais como base emprendedora dunha comunidade científica crítica, ética e eficiente, ademais de entender a ciencia como unha construción colectiva en continuo cambio e evolución. O traballo grupal será unha ferramenta para a inclusión social de persoas diversas que tamén se fomentará no ámbito Científico-Tecnolóxico. Tamén se incide no papel destacado da muller ao longo da historia da ciencia, como forma de poñelo en valor e de fomentar novas vocacións femininas cara ás ciencias experimentais e cara á tecnoloxía.
Para a consecución dos obxectivos proponse o uso de metodoloxías propias da ciencia e das tecnoloxías dixitais, abordadas cun enfoque interdisciplinario, coeducativo e conectado coa realidade do alumnado. Preténdese con iso que a aprendizaxe adquira un carácter significativo a través da formulación de situacións de aprendizaxe preferentemente vinculadas ao seu contexto persoal e á súa contorna socioeconómica. Todo iso para contribuír á formación dun alumnado comprometido cos desafíos e retos do mundo actual e os obxectivos de desenvolvemento sustentable, facilitando a súa integración e a súa plena participación na sociedade democrática e plural.
3.2. Obxectivos.
3.3. Criterios de avaliación e contidos.
Módulo I.
Módulo II.
Módulo III.
Módulo IV.
3.4. Orientacións pedagóxicas.
A intervención educativa no ámbito Científico-Tecnolóxico desenvolverá o seu currículo e tratará de asentar de xeito gradual e progresivo nos distintos niveis da etapa as aprendizaxes que faciliten ao alumnado o logro dos obxectivos do ámbito e, en combinación co resto de ámbitos, unha adecuada adquisición das competencias clave e o logro dos obxectivos da etapa.
Neste sentido, no deseño das actividades, o profesorado terá que considerar a relación existente entre os obxectivos do ámbito e as competencias clave a través dos descritores operativos do perfil de saída e as liñas de actuación no proceso de ensino e aprendizaxe, que se presentan nas epígrafes seguintes, e seleccionar aqueles criterios de avaliación do currículo que se axusten á finalidade buscada, así como empregalos para verificar as aprendizaxes do alumnado e o seu nivel de desempeño.
Relación entre os obxectivos do ámbito de Comunicación e as competencias clave a través dos descritores operativos do perfil de saída establecidos no anexo I do Decreto 156/2022, do 15 de setembro, polo que se establecen a ordenación e o currículo da educación secundaria obrigatoria na Comunidade Autónoma de Galicia.
Unha metodoloxía flexible e inclusiva é idónea para abordar as materias que conforman a organización do curso, pois vai facilitar, grazas á combinación dos contidos STEM do ámbito Científico-Tecnolóxico, que o proceso de ensino-aprendizaxe se conciba dun xeito global e unitario. Cómpre non esquecer que estamos nun ensino de persoas adultas onde a interrelación entre os contidos, a aplicabilidade na vida real e a flexibilidade teñen que ser factores inherentes a este tipo de educación. Con este enfoque metodolóxico, evítase a presentación de solucións únicas ás situacións ou problemas propostos que lle restan ao alumnado a posibilidade do descubrimento propio. Por iso, convén fomentar o deseño de actividades interdisciplinarias que integren os distintos contidos do ámbito para que o alumnado poida obter a máxima produtividade dos coñecementos impartidos en cada unha das materias. Neste sentido, o fomento da aprendizaxe baseada en proxectos favorecerá esa interdisciplinariedade ao deseñar situacións de aprendizaxe contextualizadas e reais que inclúan a integración das competencias, dos obxectivos e dos contidos, a través de metodoloxías motivadoras e cooperativas que permitan a participación activa do alumnado no seu propio proceso formativo, así como a adquisición dunha progresiva autonomía persoal.
A metodoloxía fomentará a autoaprendizaxe e terá en conta as particularidades propias da poboación adulta cuxo proceso de aprendizaxe precisa dun enfoque metodolóxico específico que parta das experiencias e vivencias das persoas adultas explotando o potencial formativo da bagaxe cultural de cada alumno ou alumna e das aprendizaxes informais e non formais adquiridas, terá en conta os seus ritmos de aprendizaxe e prestará especial atención ás necesidades específicas de apoio educativo.
A proposta dunha metodoloxía que oriente, promova e facilite o desenvolvemento competencial do alumnado facilita, ademais, o tratamento da atención á diversidade, ao respectar os distintos estilos de aprendizaxe a través do deseño de actividades que combinen o traballo individual e o cooperativo. As actividades deberán ter presente o compoñente social do proceso de aprendizaxe e contribuír á formación en destrezas comunicativas e cooperativas e ao reforzo da autoestima. É importante que os equipos docentes interpreten o currículo do ámbito conforme a realidade do seu contexto educativo e as características do alumnado, as súas experiencias e aprendizaxes previas e os seus intereses e necesidades. O fin último será facilitar a adquisición das aprendizaxes imprescindibles para o desenvolvemento das competencias específicas de cada ámbito e as competencias clave do perfil de saída do alumnado ao finalizar o ensino básico. Os procesos de aprendizaxe significativa acadaranse a través da realización de proxectos conectados coas necesidades, experiencias e vivencias das persoas adultas.
Unha atención adaptada ao perfil do alumnado adulto exixe o uso dunha ampla variedade de metodoloxías e modelos de ensino. Neste sentido, é apropiado o uso de metodoloxías como a aprendizaxe cooperativa, a aprendizaxe baseada en proxectos e problemas (ABP), o deseño universal de aprendizaxe (DUA) e o ensino multinivel (EM), que favorezan a atención á diversidade, a accesibilidade universal e a inclusión, e que conduzan á creación dun contorno persoal de aprendizaxe (PLE) propio. Correspóndelle ao equipo docente determinar a metodoloxía e modelo de ensino-aprendizaxe máis adecuado en función da realidade da súa aula. O fomento do uso de recursos educativos en aberto (REA) e as TIC proporcionan as ferramentas necesarias para acadar a accesibilidade e a inclusión.
Consonte o interese por facer accesible o coñecemento a todas as persoas, convén que as formas de acceso ás situacións de aprendizaxe sexan planificadas desde o inicio de forma variada a través de textos escritos, orais e multimodais; que as propostas de traballo, igualmente, ofrezan diversas posibilidades para a súa resolución (unha exposición oral, un proxecto científico, a intervención nun debate, etc.); e que se ofreza ás persoas adultas pouco cualificadas o acceso a un itinerario de mellora de capacidades, coñecementos e competencias adaptado ás súas necesidades individuais, que lles permita desenvolver plenamente o seu potencial nos ámbitos persoal, social, formativo e profesional. Trátase de ter presente a diversidade da aula durante todo o proceso da práctica educativa para atenuar no posible as barreiras existentes entre a aprendizaxe e o alumnado.
A tarefa de transformar a información en coñecemento constitúe un dos piares básicos para a formación permanente da cidadanía. A alfabetización informacional é, ademais, xeradora de transversalidade na aprendizaxe. Implica accións puramente lingüísticas, como a comprensión da información, a súa selección e tratamento en esquemas, resumos e outras ferramentas de organización do coñecemento ou a súa posterior comunicación en diversos formatos. Pero tamén implica un uso certeiro, creativo e seguro das tecnoloxías da información e da comunicación, o desenvolvemento de habilidades para iniciar, organizar e persistir nunha aprendizaxe paulatinamente autónoma, ou para elixir, planificar e xestionar coñecementos con criterio propio, co fin de transformar as ideas en actos.
Por último, e no que concirne á formación do alumnado para enfrontar axeitadamente os fenómenos e consecuencias da desinformación, resultan de enorme utilidade as rutinas establecidas ao redor da verificación de loiadas (contrastar a información en páxinas de medios de prestixio, recorrer ás plataformas de verificación de feitos ou aos perfís institucionais autorizados en redes sociais, etc.), así como un uso consciente do fenómeno do ciberanzol a partir da observación e a análise crítica, tanto desde o punto de vista lingüístico como sociolóxico deste tipo de prácticas.
A avaliación formativa centrada nas competencias permite identificar o grao de adquisición destas, modificar, de ser o caso, aqueles aspectos susceptibles de mellora (metodoloxía, recursos, tarefas...) e detectar as dificultades de aprendizaxe, coa consecuente posta en marcha de mecanismos para palialas, sempre coa finalidade de que o alumnado acade os obxectivos e desenvolva as competencias do perfil de saída
As tarefas ou actividades de avaliación propostas permitirán a obtención de evidencias da aprendizaxe do noso alumnado de forma variada a través de respostas a preguntas pechadas, abertas ou construídas (elección múltiple, asociacións, mapas conceptuais, infografías...), a través de desempeños (presentación oral, actuación teatral, debate...), produtos (ensaio, traballo de investigación, entrada dun blog, poema, portfolio, diario de aprendizaxe, vídeo, audio...) ou procesos (toma de decisións, proceso de descrición, análise, creación, revisión, participación en grupo...). Utilizaranse instrumentos e procedementos de avaliación diversos, accesibles, flexibles, axustados aos criterios de avaliación e adaptados ás distintas situacións de aprendizaxe e ás necesidades tan heteroxéneas do alumnado adulto. Polo tanto, estes non deben cinguirse unicamente ás probas obxectivas ou cuestionarios, senón que tamén deben incluír listas de cotexo, escalas de valoración, rúbricas ou rexistros observacionais, entre outros.
As propostas pedagóxicas deberán combinar os diferentes tipos de avaliación: a heteroavaliación, a autoavaliación que permite ao alumnado tomar conciencia, progresiva e responsablemente, do seu proceso de aprendizaxe, e a coavaliación, que supón a avaliación do alumnado aos seus iguais e que debe desenvolverse nun ambiente de respecto e empatía. O proceso de aprendizaxe tenderá a ser cada vez máis autónomo consonte o alumnado se afaga a eses recursos de autorregulación. De igual modo, as actividades de coavaliación, subscritas a criterios definidos, reforzan as habilidades de análise, facilitan o intercambio de estratexias de aprendizaxe e permiten valorar o traballo dos iguais. A incorporación de ferramentas dixitais no proceso de avaliación abre todo un abano de posibilidades, tanto para a autoavaliación (revisión dos traballos propios, actividades de autocorrección, etc.) como para a coavaliación (mediante paneis, repositorios, foros, etc.) que o profesorado pode utilizar como unha fonte de información máis sobre os progresos, tanto individuais como grupais, do seu alumnado.
No ámbito Científico-Tecnolóxico da educación secundaria para persoas adultas espérase que o alumnado aprenda a recoñecer e aplicar a maneira en que a ciencia logra explicar os feitos e fenómenos observados, así como a cuestionarse aquelas explicacións que formen parte da súa bagaxe persoal. O enfoque competencial significa que o alumnado deixa de ser un suxeito pasivo e pasa a ser axente activo na súa aprendizaxe, é dicir, ten que «facer para aprender», construíndo así o seu coñecemento. A metodoloxía que o profesorado implemente na aula será a clave para acadar os obxectivos do ámbito por parte do alumnado, é dicir, que o desenvolvemento do currículo culmine con éxito. Ao tratarse de alumnado que xa posúe unha experiencia vital considerable é importante que o profesorado o axude a cuestionarse aquilo que sabe para comprobar se é coherente coas novas aprendizaxes ou non. Traballar sobre as ideas previas e como cambialas por explicacións aceptadas pola ciencia é parte esencial da súa aprendizaxe.
A formulación didáctica deste ámbito debe atender a singularidade de cada unha das persoas adultas que compoñen o grupo co cal se vai a traballar, tanto a nivel persoal como do seu contexto social e familiar, aos intereses e necesidades que as levaron a volver formar parte do sistema educativo, e ao seu nivel competencial de partida para poder deseñar situacións de aprendizaxe que sexan significativas e útiles. É fundamental adoptar un enfoque axeitado para atender a diversidade de intereses e necesidades do alumnado non só no deseño de materiais, senón tamén no modo de abordar o ámbito na aula, incluíndo distintos niveis de logro como forma de facer unha gradación que permita a progresión na dificultade e exixencia na aprendizaxe do alumnado.
As situacións de aprendizaxe son os escenarios en que se adquiren e mobilizan os saberes básicos do ámbito e deben ser deseñadas tomando como referencia os obxectivos do ámbito, seleccionando os criterios de avaliación que se queiran abordar e definindo as accións avaliables, indicadores, descritores de logro, técnicas e ferramentas de avaliación que se pretenden empregar. Desta maneira, poderase lograr unha avaliación completa que permita ao profesorado coñecer se o alumnado acadou os obxectivos do ámbito. O profesorado que imparte este ámbito debe velo sempre cunha perspectiva holística, non como a suma de varios saberes, matemáticas, bioloxía, xeoloxía, tecnoloxía, física e química, senón como un continuum interdisciplinarop onde cada unha das disciplinas xoga un papel relevante, modulando o coñecemento para a resolución de problemas que afectan a nosa sociedade na súa vida cotiá, mellorándoa, optimizándoa e obtendo logros que posibilitan facer que os recursos que nos ofrece o planeta non se esgoten e melloren a calidade de vida para nós como seres humanos en simbiose co resto de especies.
O ámbito Científico-Tecnolóxico ofrece unha visión da ciencia e a tecnoloxía integrada na sociedade. Esta relación debe promover que o alumnado adulto reflexione e analice criticamente a contorna en que vive como forma de fomentar un enfoque ético que conduza a un mundo máis xusto e igualitario.
A capacidade da ciencia e as matemáticas para xerar coñecemento debe ser regulada, co fin de que, xunto coa tecnoloxía, a sociedade evolucione cara a maiores cotas de benestar, equidade e xustiza. Esa regulación ten un compoñente ético, persoal e colectivo que é necesario incentivar entre o alumnado adulto, porque é actor principal na conformación da sociedade actual, tendo influencia para provocar cambios significativos nas súas facetas persoal, familiar e laboral.
É conveniente, por tanto, que as situacións de aprendizaxe, proxectos e tarefas que deba realizar o alumnado inclúan a reflexión, individual ou colectiva, sobre os resultados ou propostas que deriven do traballo desenvolvido, incidindo en aspectos como as consecuencias sociais ou ambientais, a sustentabilidade, o consumo responsable ou a equidade social e económica.
O nivel de madurez do alumnado adulto fai posible incrementar significativamente a competencia de cada estudante, adaptando as situacións de aprendizaxe a cada nivel e sempre en función das súas características persoais. Debe ser o persoal docente quen valore a gradación adecuada nas actividades que levará a cabo o alumnado e cales serán as metodoloxías que mellor se adaptan á realidade do grupo, sen perder de vista que o enfoque competencial do currículo implica que o alumnado progresa no desenvolvemento das súas competencias ao longo de toda a etapa.
O ser humano non pode evitar observar o que ocorre ao seu ao redor e tratar de buscar explicacións aos feitos observados. Esta forma natural de actuar supón unha vantaxe que pode ser aproveitada para lograr que alumnos e alumnas cuestionen aquilo que observan e as explicacións que elaboraron ou asimilaron como parte da súa bagaxe vital. Explicitar as contradicións arraigadas nas observacións ou nas explicacións erróneas proporcionará a oportunidade de presentar ao alumnado os modelos, leis e teorías aceptadas pola ciencia como forma de producir o cambio conceptual necesario que o faga máis competente e consciente da utilidade da ciencia na súa vida persoal e laboral. As ideas previas son moi comúns en ciencia, á vez que persistentes, o que debe ser tido en conta no deseño de situacións de aprendizaxe que as fagan aflorar e dean a oportunidade aos alumnos e alumnas, por medio do traballo e a reflexión, de facer o cambio de paradigma necesario para comprender como funciona a ciencia.
A presentación de fenómenos cotiáns en forma de pequenos experimentos de aula, de experiencias simples que se poidan facer no exterior ou de simulacións dixitais que permitan recrear escenarios comúns como sesión inicial son un modo adecuado de involucrar o alumnado e animalo a atopar explicacións ao iniciar o traballo. A medida que mellore a súa competencia científica, será o momento de darlle a oportunidade de predicir o resultado doutros experimentos ou escenarios, o que debe conducir á conclusión de que a ciencia non só é útil para interpretar ou explicar o que ocorre, senón que tamén o é para facer predicións certeiras acerca de que pode ocorrer ou como poden evolucionar os sistemas ou escenarios baixo certas condicións.
A construción do coñecemento propio, logrando desterrar ideas previas persistentes por medio da experimentación, implica unha metodoloxía activa que debe estar presente na proposta didáctica do ámbito. O uso de metodoloxías distintas para logros distintos será, por tanto, moi indicado á hora de programar a acción docente.
O alumnado adulto reúne dúas características que non deben pasar desapercibidas: o seu nivel de madurez é moi superior ao dos menores de idade e a súa experiencia vital dótao dun nivel competencial de partida que pode e debe ser considerado. As sesións de clase son o escenario en que o profesorado poderá modular o progreso competencial e usar distintas metodoloxías, dando a oportunidade ao alumnado de traballar de maneira autónoma, tanto en equipo como de forma individual.
1. Ensinanzas iniciais da educación básica para persoas adultas. Distribución horaria semanal dos períodos lectivos para os tres ámbitos de coñecemento.
2. Educación secundaria para persoas adultas. Distribución horaria semanal dos períodos lectivos para os tres ámbitos de coñecemento.
a) Modalidade presencial.
* No caso de ser impartido por dous docentes o submódulo de Lingua Estranxeira terá asignada unha carga horaria de 2 horas semanais en cada un dos módulos.
b) Modalidade semipresencial.
Atribucións de especialidades do profesorado de ensino secundario aos tres ámbitos de coñecemento en que se organiza a educación secundaria para persoas adultas en función das áreas ou materias da educación secundaria obrigatoria integradas en cada ámbito de coñecemento.
Cadro de equivalencias, para efectos académicos e de validacións dos cursos do sistema educativo da Lei 14/1970, do 4 de agosto, e do sistema educativo da Lei orgánica 1/1990, do 3 de outubro, cos módulos correspondentes á educación secundaria para persoas adultas.
* A cualificación do módulo IV dos ámbitos validados será de 5.
Cadro de equivalencias, para efectos académicos e de validacións, das materias de educación secundaria Obrigatoria do sistema definido pola Lei orgánica 2/2006, do 3 de maio, cos módulos correspondentes á educación secundaria para persoas adultas.
* A cualificación do módulo IV dos ámbitos validados reflectirase conforme o establecido no artigo 30 desta orde, acompañada da cualificación numérica sen decimais resultante da media aritmética das materias obxecto de validación, arredondada ao número natural máis próximo e, en caso de equidistancia, ao superior.
Cadro de equivalencias, para efectos académicos e de validacións, das materias de educación secundaria obrigatoria do sistema definido pola Lei orgánica 8/2013, do 9 de decembro, cos módulos correspondentes á educación secundaria para persoas adultas.
* A cualificación do módulo IV dos ámbitos validados reflectirase conforme o establecido no artigo 30 desta orde, acompañada da cualificación numérica sen decimais resultante da media aritmética das materias obxecto de validación, arredondada ao número natural máis próximo e, en caso de equidistancia, ao superior.
Cadro de equivalencias, para efectos académicos e de validacións, das materias de educación secundaria obrigatoria do sistema definido pola Lei orgánica 3/2020, do 29 de decembro, cos módulos correspondentes á educación secundaria para persoas adultas.
* A cualificación do módulo IV dos ámbitos validados reflectirase conforme o establecido no artigo 30 desta orde, acompañada da cualificación numérica sen decimais resultante da media aritmética das materias obxecto de validación, arredondada ao número natural máis próximo e, en caso de equidistancia, ao superior.
Cadro de equivalencias, para efectos académicos e de validacións dos módulos de programas de cualificación profesional inicial (PCPI) definidos pola Lei orgánica 2/2006, do 3 de maio, cos módulos correspondentes á educación secundaria para persoas adultas.
* A cualificación do módulo IV dos ámbitos validados será a obtida nos módulos voluntarios obxecto de validación.
Cadro de equivalencias, para efectos académicos e de validacións dos ámbitos e materias dun programa de diversificación curricular (PDC) definidos pola Lei orgánica 2/2006, do 3 de maio, cos módulos correspondentes á educación secundaria para persoas adultas.
* A cualificación do módulo IV dos ámbitos validados será a obtida nos ámbitos obxecto de validación.
Cadro de equivalencias, para efectos académicos e de validacións dos ámbitos e materias dun programa de mellora da aprendizaxe e do rendemento (PMAR) definidos pola Lei orgánica 8/2013, do 9 de decembro, cos módulos correspondentes á educación secundaria para persoas adultas.
* A cualificación do módulo IV dos ámbitos validados será a obtida nos ámbitos obxecto de validación.
Cadro de equivalencias, para os efectos académicos e de validacións dos ámbitos e materias dun programa de diversificación curricular (PDC) definidos pola Lei orgánica 3/2020, do 29 de decembro, cos módulos correspondentes á educación secundaria para persoas adultas.
* A cualificación do módulo IV dos ámbitos validados será a obtida nos ámbitos obxecto de validación.
Cadro de equivalencias, para os efectos académicos e de validacións dos módulos dos ciclos de formación profesional básica definidos pola Lei orgánica 8/2013, do 9 de decembro, cos módulos correspondentes á educación secundaria para persoas adultas.
* A cualificación do módulo IV dos ámbitos validados será a obtida nos ámbitos obxecto de validación.
Cadro de equivalencias, para os efectos académicos e de validacións dos ámbitos dos ciclos formativos de grao básico definidos pola Lei orgánica 3/2020, do 29 de decembro, cos módulos correspondentes á educación secundaria para persoas adultas.
* A cualificación do módulo IV dos ámbitos validados será a obtida nos ámbitos obxecto de validación.
Cadro de equivalencias, para os efectos académicos e de validacións, dos módulos de Educación Secundaria para persoas adultas establecidos na Orde do 26 de maio de 1997 (DOG do 15 de xullo) e as ensinanzas reguladas nesta orde.
* A cualificación do módulo IV dos ámbitos validados reflectirase conforme o establecido no artigo 30 desta orde, acompañada da cualificación numérica sen decimais resultante da media aritmética dos módulos obxecto de validación, arredondada ao número natural máis próximo e, en caso de equidistancia, ao superior.
Cadro de equivalencias, para efectos académicos e de validacións, dos módulos de educación secundaria para persoas adultas establecidos na Orde do 24 de xuño de 2008 (DOG do 23 de xullo) e na Orde do 20 de marzo de 2018 (DOG do 12 de abril) e as ensinanzas reguladas nesta orde.
* A cualificación do módulo IV dos ámbitos validados será a obtida nos ámbitos obxecto de validación.
Cadro de equivalencias dos ámbitos das probas para a obtención do título de graduado en educación secundaria obrigatoria para maiores de dezaoito anos cos ámbitos do módulo IV das ensinanzas de educación secundaria para persoas adultas.
* A cualificación do módulo IV dos ámbitos validados será a obtida nas probas para a obtención do título de graduado en educación secundaria obrigatoria.