RESOLUCIÓN do 23 de outubro de 2023, da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural, pola que se incoa o procedemento de inclusión no Catálogo do Patrimonio Cultural de Galicia de sete obras pictóricas de Roberto González del Blanco.
Consellería de Cultura, Educación, Formación Profesional e Universidades — III. Outras disposicións — 06/11/2023

A Comunidade Autónoma de Galicia, ao abeiro do artigo 149.1.28 da Constitución española e segundo o disposto no artigo 27 do Estatuto de autonomía, asume a competencia exclusiva en materia de patrimonio cultural. En exercicio desta, apróbase a Lei 5/2016, do 4 de maio, do patrimonio cultural de Galicia (DOG núm. 92, do 16 de maio) (en diante, LPCG).
A LPCG no seu artigo 1.1 establece que o seu obxecto é a protección, conservación, acrecentamento, difusión e fomento do patrimonio cultural de Galicia, de forma que lle sirva á cidadanía como unha ferramenta de cohesión social, desenvolvemento sustentable e fundamento da identidade cultural do pobo galego, así como a súa investigación, valorización e transmisión ás xeracións futuras.
Así mesmo, o artigo 1.2 indica que o patrimonio cultural de Galicia está constituído, entre outros, polo patrimonio artístico que deba ser considerado como de interese para a permanencia, recoñecemento e identidade da cultura galega a través do tempo. Neste sentido, o artigo 83 da LPCG determina que integran o patrimonio artístico de Galicia, entre outros, as manifestacións pictóricas e as artes plásticas, de especial relevancia, de interese para Galicia.
Por outra banda, o artigo 8.3 establece que: «terán a consideración de bens catalogados aqueles bens e manifestacións inmateriais, non declarados de interese cultural, que polo seu notable valor cultural sexan incluídos no Catálogo do Patrimonio Cultural de Galicia, a través de calquera dos procedementos de inclusión previstos nesta lei. En todo caso, intégranse no Catálogo do Patrimonio Cultural de Galicia os bens expresamente sinalados nesta lei. Os bens catalogados poden ser mobles, inmobles e inmateriais».
O artigo 25.1 da LPCG ditamina que: «os bens catalogados polo seu notable valor cultural serán incluídos no Catálogo do Patrimonio Cultural de Galicia, cuxa xestión corresponde á consellaría competente en materia de patrimonio cultural».
A disposición adicional segunda da LPCG establece que todos os bens que figuren no Inventario Xeral do Patrimonio Cultural de Galicia no momento da entrada en vigor desta lei, agás os que teñan a consideración de bens de interese cultural, incorporaranse ao Catálogo e pasarán a ter a consideración de bens catalogados, quedando sometidos ao mesmo réxime xurídico de protección aplicable a estes.
O 15 de novembro de 2022 solicítase a catalogación dunha serie de obras do pintor Roberto González del Blanco por parte da propiedade destas. Posteriormente, o 18 de setembro de 2023 a anterior solicitude complétase. Os cadros para os cales se solicita a súa inclusión no Catálogo do Patrimonio Cultural de Galicia son os seguintes:
Autorretrato
,
Retrato da súa nai
,
Místico
,
Vodas de Prata
,
Muiñeira
,
A nena das mazás
,
Encambando xoubas e Crisantemos brancos
.
O cadro do pintor Roberto González del Blanco titulado
Místico
xa se atopa incluído no Catálogo do Patrimonio Cultural de Galicia, en virtude da Resolución da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural do 27 de outubro de 1998 e da disposición adicional segunda da LPCG.
O informe técnico de valoración cultural asinado polo directora do Museo de Belas Artes da Coruña conclúe que as obras do pintor Roberto González del Blanco tituladas: A
utorretrato
,
Retrato da súa nai
,
Vodas de Prata
,
Muiñeira
,
A nena das mazás
,
Encambando xoubas e Crisantemos brancos
posúen un valor cultural notable que xustifica a súa inclusión no Catálogo do Patrimonio Cultural de Galicia.
O artigo 11 da LPCG indica que os bens mobles catalogados poderán selo de forma individual. Para estes efectos, considérase que as sete obras do pintor Roberto González del Blanco, para as cales se incoa o procedemento de catalogación, non forman parte dunha colección, polo que se entenden como obras individuais.
Unha vez vista a información que se xunta ao expediente, na cal se acredita a concreción da presunción dos valores culturais legalmente recoñecidos, en especial o seu artístico, cómpre proceder á incoación do procedemento de catalogación desta serie de sete obras pictóricas de Roberto González del Blanco, no exercicio da competencia que lle atribúe á persoa titular da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural a estrutura orgánica da Consellería de Cultura, Educación, Formación Profesional e Universidades e, en virtude, do disposto no artigo 26 da Lei 5/2016, do 4 de maio, do patrimonio cultural de Galicia
Primeiro.
Incoación do procedemento
Incoar o procedemento para incluír no Catálogo do Patrimonio Cultural de Galicia as sete obras pictóricas de Roberto González del Blanco tituladas
Autorretrato
,
Retrato da súa nai
,
Vodas de Prata
,
Muiñeira
,
A nena das mazás
,
Encambando xoubas e Crisantemos brancos
, coa natureza de ben moble, consonte á descrición que figura no anexo I.
Segundo.
Prazo de resolución e caducidade
O procedemento deberá resolverse no prazo máximo de dezaoito meses a partir da data desta resolución. Transcorrido este prazo sen que se emita resolución expresa, produciríase a caducidade do procedemento.
Terceiro.
Anotación preventiva e réxime de protección
Ordenar a anotación preventiva no Catálogo do Patrimonio Cultural de Galicia e aplicar, de forma provisional, o réxime de protección previsto para os bens mobles catalogados.
Cuarto.
Publicación
Publicar esta resolución no
Diario Oficial de Galicia
.
Quinto.
Notificación
Notificar esta resolución ás persoas interesadas no procedemento e ao Concello de Santiago de Compostela.
Sexto.
Información pública
Abrir un período de información pública polo prazo dun mes, contado a partir do día seguinte ao da súa publicación, para que calquera persoa física ou xurídica poida achegar as alegacións e informacións que considere oportunas. O escrito de alegacións ou de achega de información dirixirase ao Servizo de Inventario da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural, para o cal poderá empregarse o procedemento PR004A da sede electrónica da Xunta de Galicia dispoñible no seguinte enderezo web: www.sede.xunta.gal
Disposición derradeira.
Entrada en vigor
Esta resolución producirá efectos desde o día seguinte ao da súa publicación no
Diario Oficial de Galicia
.
Santiago de Compostela, 23 de outubro de 2023
1. Denominacións dos bens:
Autorretrato
.
Retrato da súa nai
.
Vodas de Prata
.
Muiñeira
.
A nena das mazás
.
Encambando xoubas
.
Crisantemos brancos
.
2. Localización actual:
Rúa da Rosa, núm. 5, Santiago de Compostela (A Coruña).
3. Descrición do ben:
3.1. Descrición xeral:
Título:
Autorretrato
.
Autor: Roberto González del Blanco.
Cronoloxía: 1913.
Técnica/materia: óleo/lenzo.
Medidas: 99 × 84 cm.
Inscricións: «Roberto Daniel González del Blanco in Firenze faceva nel 1913» (marxe inferior).
Estado de conservación: bo.
Bibliografía: Cat. Exp.
O Universo de Roberto González del Blanco
. Museo do Pobo Galego, Santiago de Compostela, 2015, páx. 45. Cat. Exp.
Roberto González del Blanco
. Xunta de Galicia, 1992. Artistas Galegos. Pintores (Rexionalismo II), Nova Galicia Ed. Vigo, 1999 op. cit. Páx. 339 II, páx. 346.
Título:
Retrato da súa nai
.
Autor: Roberto González del Blanco.
Cronoloxía: 1932.
Técnica/materia: óleo/lenzo.
Medidas: 104 × 84 cm.
Inscricións: «R González del Blanco / Agüeiros – 1933» (ángulo inferior esquerdo) «Dna Librada del Blanco Álvarez Fernández de Tejerina / Vda. de González y González – Peraveles, naceu en Herreras del Puerto (León) o 9 de outubro de 1855 faleceu en Santiago de Compostela o 12 de decembro de 1932» (marxe inferior).
Estado de conservación: bo.
Bibliografía: Cat. Exp.
O Universo de Roberto González del Blanco
. Museo do Pobo Galego, Santiago de Compostela, 2015 páx 47. Cat. Exp.
Roberto González del Blanco
. Xunta de Galicia. A Coruña, 1992; Artistas Galegos. Pintores (Rexionalismo II) Nova Galicia Ed. Vigo, 1999 Il. Páx. 347. Cat. Exp.
Homenaxe a Pintores Compostelanos
. Deputación Provincial. A Coruña, 1988 op. cit. Páx. 71.
Título:
Vodas de Prata
.
Autor: Roberto González del Blanco.
Cronoloxía: 1954.
Técnica/materia: óleo/lenzo.
Medidas: 134 × 105 cm.
Inscricións: «Dna. Rosario Paz Ros / Edreyra de Miranda / e a súa esposa / o Ldo. Dn. Roberto / González del Blanco / nas súas bodas de prata / matrimoniais / Compostela a 17 de xuño 1954» (ángulo inferior esquerdo) «R. González del Blanco» (ángulo inferior dereito).
Estado de conservación: bo.
Bibliografía: Cat. Exp.
O Universo de Roberto González del Blanco
. Museo do Pobo Galego, Santiago de Compostela, 2015 páx 48. Cat. Exp.
Roberto González del Blanco
. Xunta de Galicia. A Coruña, 1992; Artistas Galegos. Pintores (Rexionalismo II) Nova Galicia Ed. Vigo, 1999 Il. Páx. 373.
Título:
Muiñeira
.
Autor: Roberto González del Blanco.
Cronoloxía: 1934.
Técnica/materia: óleo/lenzo.
Medidas: 100 × 90 cm.
Estado de conservación: bo.
Bibliografía: Cat.
Exp. Roberto González del Blanco
. Xunta de Galicia. A Coruña, 1992; Cat. Exp.
O Universo de Roberto González del Blanco
. Museo do Pobo Galego, Santiago de Compostela, 2015 páx. 55.
Título:
A nena das mazás
.
Autor: Roberto González del Blanco.
Cronoloxía: 1956.
Técnica: óleo/lenzo.
Medidas/materia: 66 × 73 cm.
Estado de conservación: bo.
Bibliografía: Cat. Exp. O Universo de Roberto González del Blanco. Museo do Pobo Galego, Santiago de Compostela, 2015 páx. 59.
Título:
Encabando xoubas
.
Autor: Roberto González del Blanco.
Cronoloxía: 1956-58.
Técnica/materia: óleo/lenzo.
Medidas: 100 × 81 cm.
Estado de conservación: bo.
Bibliografía: Cat. Exp. O Universo de Roberto González del Blanco. Museo do Pobo Galego, Santiago de Compostela, 2015 páx. 64. Cat. Exp. Roberto González del Blanco. Xunta de Galicia. A Coruña, 1992.
Título:
Crisantemos brancos
.
Autor: Roberto González del Blanco.
Técnica/materia: óleo/lenzo.
Medidas: 70 × 48 cm.
Estado de conservación: bo.
Bibliografía: Cat. Exp. O Universo de Roberto González del Blanco. Museo do Pobo Galego, Santiago de Compostela, 2015 páx. 69.
3.2. Descrición histórico-artística.
O pintor Roberto González del Blanco (León 1887-Santiago de Compostela 1959) instálase coa súa familia en Santiago de Compostela aos dous anos do seu nacemento en León, ao morrer o seu pai. Asiste ás clases impartidas por Mariano Tito Vázquez co que se inicia na copia do natural. Trasládase a Madrid, onde á vez que se licencia en medicina continua coa súa formación artística. Regresa a Santiago de Compostela en 1933 como profesor da Escola de Artes e Oficios e logo seríao do Instituto Xelmírez.
Nun primeiro momento está interesado na realización dunha pintura transmisora de contidos espirituais, realizada cunha factura modernista. Despois abandonará esta veta renovadora afiliándose ao rexionalismo, aínda que nunha vertente dun costumismo anecdótico que traduce á luz e á cor de Galicia as fórmulas de Chicharro e Sorolla.
No período da posguerra abandona esta tendencia, substituíndoa por unha visión máis estilizada da realidade, o que está en correspondencia coas innovacións realistas que caracterizan a pintura dos anos corenta. A partir de 1952 retoma o costumismo de raíz sorollesca.
En 1992 o Museo do Pobo Galego dedícalle unha exposición en Santiago de Compostela na Casa da Parra e no 2015 unha gran retrospectiva baixo o título
O universo de Roberto González del Blanco
.
O pintor Roberto González del Blanco conta nestes momentos con tres cadros catalogados, en virtude da Resolución da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural do 27 de outubro de 1998 e da disposición adicional segunda da LPCG. As obras levan por título:
A volta da Feira
,
Pulcra e Místico
.
4. Estado de conservación.
As obras pictóricas do autor Roberto González del Blanco tituladas
Autorretrato
,
Retrato da súa nai
,
Vodas de Prata
,
Muiñeira
,
A nena das mazás
,
Encambando xoubas e Crisantemos brancos
atópanse nun estado de conservación bo.
5. Valoración cultural.
As sete obras do pintor Roberto González del Blanco posúen un valor cultural notable no ámbito da Comunidade Autónoma de Galicia polo que se pode proceder a súa inclusión no Catálogo do Patrimonio Cultural de Galicia.
Os sete cadros representan tres das principais temáticas que desenvolveu o pintor durante a súa traxectoria: o retrato, o bodegón (especialmente a pintura de flores) e a escena costumista.
A obra titulada
Autorretrato
presenta un certo interese, non só pola súa factura, senón tamén pola súa conexión cos clásicos e a pintura simbolista. A obra creada na súa mocidade realízase pouco despois de abandonar o pintor o obradoiro de Chicharro. No cadro aparece o propio pintor representado con esa aristocrática elegancia que o profesor José Manuel López Vázquez relacionou cos retratos de Van Dyck.
A obra foi pintada en Florencia, como o corrobora a inscrición da marxe inferior, así como a paisaxe urbana que aparece retratado ao fondo presidido polo edificio da Signoria. Xunto á efixie do retratado, as connotacións simbolistas propias do espírito modernista que o caracteriza fanse patentes coa representación da caveira, símbolo do temporal e lembranza da «
vanitas
» barroca.
En canto ao
Retrato da súa nai
, que durante bastante tempo estivo exposto na sala de xuntas do Hotel Compostela, aínda que críticos como Antonio Fraguas Fraguas o cualificaran de obra perfecta e un dos retratos de máis valor realizados por esa época, non chega a adquirir as calidades do seu autorretrato, o que non por iso lle resta un certo interese.
En ambos casos, como facían outros autores contemporáneos como Zuloaga ou Xesús Corredoyra, descentra a figura e abre un recadro nunha esquina superior da tea para pintar unha paisaxe: no autorretrato, un fragmento da cidade de Florencia, e unha vaga e suxerida paisaxe que se deixa entrever por un gran pano ás costas da súa nai, na liña do tradicional do retrato de corte barroco. A figura da anciá, retratada cunha paleta de entoacións sobrias na gama dos negros e marróns, demostra unha certa mestría técnica en canto ao tratamento das superficies e o acabado das texturas.
Un terceiro exemplo desta temática constitúeo o retrato dobre de
Vodas de prata
, no que o autor volve a autorretratarse, nesta ocasión acompañado da súa dona. Respecto a este, a súa achega é interesante tanto en canto á caracterización dos personaxes como pola recreación que logra facer do ambiente.
Ademais do retrato, a Galicia mariñeira e campesiña xeráronlle grande interese a Roberto González del Blanco. Así representou innumerables escenas costumistas, como as que se inclúen neste conxunto de obras, nas que se manifesta ese folclorismo anecdótico que caracterizou a súa produción dos anos cincuenta do século XX. En todas elas, especialmente en
Encabando xoubas
, denótase xa esa preocupación lumínica e esa pincelada solta tan características nas súas etapas posteriores.
A pintura de flores foi outro aspecto importante na súa obra. Era tal o dominio que tivo para pintar as flores que lle permitiu realizar na Galería Moretti de Montevideo, en 1955, unha exposición de medio cento de cadros co título xenérico de
Flores de España
. O bodegón
Crisantemos brancos
, estivo presente na mencionada mostra.
6. Réxime de protección.
O nivel de protección dos bens mobles inscritos no Catálogo do Patrimonio Cultural de Galicia debe ser conducente a garantir a súa integridade e a salvagarda dos seus valores culturais, mantendo o seu estado orixinal para que o ben perdure e poida transmitirse ás xeracións futuras.
Os cadros como elemento singular do patrimonio artístico protexido rexerase polos ditados do réxime de protección e conservación que definen os títulos II e III da Lei 5/2016, do 5 de maio, do patrimonio cultural de Galicia; en concreto, pode resumirse en:
• Autorización: a protección do ben implica que as intervencións que se pretendan terán que ser autorizadas pola consellaría competente en materia de patrimonio cultural e que a súa utilización quedará subordinada a que non se poñan en perigo os valores que aconsellan a súa protección.
• Deber de conservación: as persoas propietarias, posuidoras ou arrendatarias e, en xeral, as titulares de dereitos reais sobre bens protexidos integrantes do patrimonio cultural de Galicia están obrigadas a conservalos, mantelos e custodialos debidamente e a evitar a súa perda, destrución ou deterioración.
• Acceso: as persoas físicas e xurídicas propietarias, posuidoras ou arrendatarias e demais titulares de dereitos reais sobre bens integrantes do patrimonio cultural de Galicia están obrigadas a permitirlle o acceso aos ditos bens ao persoal habilitado para a función inspectora nos termos previstos no capítulo I do título X; ao persoal investigador acreditado pola Administración e ao persoal técnico designado pola Administración para a realización dos informes necesarios. O acceso a estes por parte das persoas acreditadas para a investigación poderase substituír, por petición das persoas propietarias, posuidoras, arrendatarias e titulares de dereitos reais sobre o ben, polo seu depósito na institución ou entidade que sinale a consellaría competente en materia de patrimonio cultural.
• Deber de comunicación: as persoas propietarias, posuidoras ou arrendatarias e, en xeral, as titulares de dereitos reais sobre bens catalogados están obrigadas a comunicarlle á consellería competente en materia de patrimonio cultural calquera dano ou prexuízo que sufrisen e que afecte de forma significativa o seu valor cultural. Este deber corresponderalles tamén aos concellos no territorio dos cales se encontren os bens no momento en que teñan constancia de tal estado.
• Proxectos de intervención e habilitación técnica: as intervencións que se realicen sobre bens integrantes do patrimonio artístico catalogados, autorizadas pola consellería competente, deberán ser dirixidas e, de ser o caso, executadas por persoas coa oportuna capacitación ou habilitación técnica ou profesional, segundo proxectos de intervención.
• Traslados: respecto do réxime de traslado de bens mobles catalogados, a lei prevé que quen promova o traslado de bens mobles catalogados deberá realizar unha comunicación previa á consellería competente en materia de patrimonio cultural. A dita comunicación conterá a información relativa á orixe e ao destino dos bens mobles catalogados e ao motivo e tempo de desprazamento, así como ás condicións de conservación, seguridade, transporte e aseguramento.