ORDE do 7 de agosto de 2018 pola que se amplía a relación de materias de libre configuración autonómica de elección para os centros docentes nas etapas de educación secundaria obrigatoria e bacharelato, e se regula o seu currículo e a súa oferta.
Consellería de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria — III. Outras disposicións — 30/08/2018

O Decreto 86/2015, do 25 de xuño, polo que se establece o currículo da educación secundaria obrigatoria e do bacharelato na Comunidade Autónoma de Galicia, tanto no artigo 13.3 e 13.4 como nos artigos 30.5 e 30.6 e 31.5 e 31.6 establece a posibilidade de que a consellería con competencias en materia de educación poida ofrecer materias de libre configuración autonómica elixibles polos centros docentes no horario establecido de libre configuración.
En virtude da citada habilitación normativa ditáronse, respectivamente, a Orde do 15 de xullo de 2015 pola que se establece a relación de materias de libre configuración autonómica de elección para os centros docentes nas etapas de educación secundaria obrigatoria e bacharelato, e se regula o seu currículo e a súa oferta, a Orde do 13 de xullo de 2016 pola que se amplía a relación de materias de libre configuración autonómica de elección para os centros docentes nas etapas de educación secundaria obrigatoria e bacharelato, e se regula o seu currículo e a súa oferta, e a Orde do 3 de agosto de 2017 pola que se amplía a relación de materias de libre configuración autonómica de elección para os centros docentes na etapa de educación secundaria obrigatoria, e se regula o seu currículo e a súa oferta.
Co obxecto de seguir incrementando as opcións de elección dos centros docentes, dentro do seu marco de autonomía, e do seu alumnado, amplíase o número de materias de libre configuración autonómica, de xeito que se adecuen aos proxectos educativos dos centros docentes ao tempo que se desenvolven as competencias clave e os elementos transversais.
En consecuencia, de conformidade co exposto e no uso da habilitación normativa que figura na disposición derradeira segunda do Decreto 86/2015, do 25 de xuño, como conselleiro de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria,
Artigo 1. Obxecto e ámbito de aplicación
1. Esta orde ten por obxecto ampliar a relación de materias de libre configuración autonómica propostas pola Consellería de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria e elixibles polos centros docentes dentro do horario de libre configuración en educación secundaria obrigatoria e bacharelato, así como regular o seu currículo e a súa oferta.
2. Esta orde será de aplicación en todos os centros docentes dependentes da Consellería de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria que impartan as ensinanzas mencionadas.
Artigo 2. Novas materias de libre configuración autonómica elixibles
1. Os centros docentes, ademais das materias establecidas na Orde do 15 de xullo de 2015 pola que se establece a relación de materias de libre configuración autonómica de elección para os centros docentes nas etapas de educación secundaria obrigatoria e bacharelato, e se regula o seu currículo e a súa oferta, na Orde do 13 de xullo de 2016 pola que se amplía a relación de materias de libre configuración autonómica de elección para os centros docentes nas etapas de educación secundaria obrigatoria e bacharelato, e se regula o seu currículo e a súa oferta e na Orde do 3 de agosto de 2017 pola que se amplía a relación de materias de libre configuración autonómica de elección para os centros docentes na etapa de educación secundaria obrigatoria, e se regula o seu currículo e a súa oferta, poderán ofrecer, en función da dispoñibilidade dos recursos e da organización do centro, as seguintes materias: Sociedade Inclusiva e Coeducación para o Século XXI.
2. A materia de Sociedade Inclusiva poderá ofrecerse no primeiro e/ou segundo curso de educación secundaria obrigatoria. O alumnado poderá cursala nun dos cursos segundo a oferta establecida polo centro docente. De acordo co establecido no artigo 3.2 da Orde do 15 de xullo de 2015, esta materia terá unha carga horaria dun período lectivo semanal.
3. A materia de Coeducación para o Século XXI poderá ofrecerse no primeiro curso de bacharelato. De acordo co establecido no artigo 3.4 da Orde do 15 de xullo de 2015, esta materia terá unha carga horaria de dous períodos lectivos semanais.
4. Os requisitos para a oferta das materias por parte dos centros docentes serán os establecidos no artigo 4 da Orde do 15 de xullo de 2015.
5. Como anexo a esta orde inclúese o currículo das novas materias de libre configuración autonómica sinaladas nos puntos 2 e 3 deste artigo.
Disposición derradeira primeira. Desenvolvemento
Facúltase a Dirección Xeral de Educación, Formación Profesional e Innovación Educativa para adoptar os acordos e ditar as resolucións que considere oportunas no desenvolvemento desta orde.
Disposición derradeira segunda. Entrada en vigor
Esta orde entrará en vigor o día seguinte ao da súa publicación no
Diario Oficial de Galicia.
Santiago de Compostela, 7 de agosto de 2018
Introdución.
A inclusión, como principio fundamental do noso sistema educativo, está presente en diferentes documentos como na Declaración Universal dos Dereitos Humanos (1948, artigo 26), na Declaración de Incheon da Unesco (2016), na Convención da ONU sobre os Dereitos das Persoas con Discapacidade (2006), na Lei orgánica 2/2006, do 3 de maio, de educación (LOE), segundo a redacción dada pola Lei orgánica 8/2013, do 9 de decembro, de mellora da calidade educativa (LOMCE), e no Decreto 229/2011, do 7 de decembro.
Pero para unha inclusión real non abonda con que figure na norma, precisamos que do convencemento da comunidade educativa e da sociedade en xeral xurdan accións como a planificación e implementación de accións e proxectos que garantan unha sociedade plenamente inclusiva. A igualdade de oportunidades para todas as persoas require a implicación e o compromiso social de moi diferentes axentes, entre eles a comunidade educativa, para garantir os recursos e os contextos sociais que, desde o deseño universal, sexan equitativos e xustos.
Unha sociedade inclusiva é aquela que se apoia na convicción de que todas as persoas poden desenvolverse plenamente cando se lles outorgan as oportunidades de aprendizaxe axeitadas, cando se estimulan as capacidades e responsabilidades sociais na escola, pero tamén nos contornos sociais e ao longo de toda a vida, traballando en colaboración coas familias e outros membros da comunidade.
Para acadar este proxecto social inclusivo precísase unha cidadanía activa, participativa e comprometida coa inclusión plena e real. Polo tanto, esta materia vai encamiñada á construción dun pensamento social crítico que teña o seu reflexo no contorno próximo do alumnado.
Os diferentes bloques que constitúen a materia enténdense como unha espiral na cal se parte do concreto, simple e próximo ata analizar a realidade do contorno e actuar sobre ela para mellorala. Trátase, polo tanto, dunha materia proactiva que precisa dunha metodoloxía dialóxica, de participación e construción conxunta do coñecemento, de descubrimento, de aprendizaxe baseada en proxectos e, en resumo, de experiencia vital e social vinculada ao contorno educativo e social do alumnado. Neste sentido, contar coas vivencias de diferentes persoas é especialmente valioso para enriquecer a mirada e potenciar a empatía de cara a unha sociedade inclusiva.
No primeiro bloque, A diversidade como valor social, analízase o concepto de diversidade desde unha perspectiva comunitaria, como factor de enriquecemento e de crecemento persoal e colectivo. Pártese dunha visión positiva da diferenza fronte aos prexuízos que poden coartar as nosas expectativas con respecto a nós mesmos/as e ás demais persoas. O autocoñecemento e a autoaceptación, como elementos de desenvolvemento emocional claves na escola, trabállanse desde unha visión inclusiva. Finalmente reflexiónase sobre os apoios necesarios e sobre como estes son flexibles e variables, dependendo de cada persoa e de cada momento vital, ambiente ou situación. Os apoios como elemento de xustiza social, en suma, permiten darlle a cada persoa o que necesita en lugar de dar a todas as persoas o mesmo. Así, este primeiro bloque está centrado en cambiar a mirada con que se observan as demais persoas e o contorno, facéndoa máis rica e sensible.
No segundo bloque, A accesibilidade universal e a inclusión, cobran relevancia as cuestións vinculadas á accesibilidade universal propiamente dita. A identificación e eliminación de barreiras de todo tipo, tanto desde accións de accesibilidade como desde un axeitado deseño universal ou para todos e todas, permite unha análise máis fina das potencialidades e necesidades das diferentes persoas e de como os contornos físicos, organizativos e sociais lles dan resposta. Analízase se as diferentes respostas favorecen ou dificultan a inclusión e a construción dunha cultura colectiva inclusiva. Reflexiónase tamén sobre a diversidade na familia e sobre como os contornos familiares, pola súa proximidade, poden axudar a centrar as cuestións clave da accesibilidade.
Finalmente, o terceiro bloque, O contorno inclusivo, céntrase na aplicación práctica, isto é, na abordaxe de proxectos de análise e intervención sobre o contorno, desde o nivel máis pequeno e próximo das actividades ata a intervención en contornos sociais amplos como o barrio ou o concello, contando co papel relevante do asociacionismo e do voluntariado. O seu obxectivo é integrar e poñer en acción todos os contidos tanto conceptuais como procedementais e actitudinais que, mobilizados de xeito efectivo, supoñen o desenvolvemento das competencias clave do alumnado. Supón tamén unha invitación á participación da comunidade no proceso educativo favorecendo o exercicio dos dereitos e deberes do alumnado como cidadanía activa e responsable.
O desenvolvemento dos bloques non ten que seguir unha orde cronolóxica senón que, en función da metodoloxía empregada e das actividades programadas, poden intercalarse para configurar proxectos de traballo, aprendizaxe-servizo e aprendizaxe colaborativa.
Introdución.
A Lei orgánica 2/2006, do 3 de maio, de educación, establece que un dos fins do sistema educativo será a educación no respecto dos dereitos e liberdades fundamentais e na igualdade de dereitos e oportunidades entre homes e mulleres.
No ámbito normativo galego, o Decreto lexislativo 2/2015, do 12 de febreiro, polo que se aproba o texto refundido das disposicións legais da Comunidade Autónoma de Galicia en materia de igualdade, dispón que a Xunta de Galicia adoptará, dentro das súas competencias, as medidas conducentes a lles proporcionar, tanto ás mulleres coma aos homes unha educación para a igualdade. Para estes efectos, o currículo regulador da práctica docente de cada un dos niveis, etapas, ciclos, graos e modalidades do sistema educativo adaptarase a unha serie de especificacións relativas a obxectivos, contidos, metodoloxía e criterios de avaliación, entre as que se atopan:
– O enriquecemento do contido curricular coas contribucións ao coñecemento humano realizadas polas mulleres no pasado e no presente, e co axeitado reflexo do seu papel na evolución histórica.
– A adquisición, en alumnos e alumnas, dos coñecementos e das actitudes necesarias para a corresponsabilidade de homes e mulleres.
– O fomento das vocacións femininas ou masculinas con independencia da área a que se refiran, promovendo a presenza equilibrada e evitando as decisións profesionais derivadas de prexuízos.
– A garantía da coeducación na Comunidade Autónoma de Galicia dentro das súas competencias propias.
A Lei 11/2007, do 27 de xullo, galega para a prevención e o tratamento integral da violencia de xénero, modificada pola Lei 12/2016, do 22 de xullo, establece que a Xunta de Galicia desenvolverá e difundirá proxectos e materiais didácticos actualizados, dirixidos a todos os niveis educativos, que conteñan pautas de conduta que transmitan valores de respecto e igualdade, de xeito que se favoreza a prevención de actitudes e situacións violentas.
A materia de Coeducación para o Século XXI é unha manifestación concreta dos mandatos citados que contribúe á inclusión da igualdade de xénero e á prevención da violencia contra as mulleres no currículo do bacharelato, abordando o concepto de coeducación en toda a súa diversidade e en conexión directa coa inmediata realidade social. Deste xeito, o coñecemento adquirido non se limita a un ámbito teórico, senón que se converte nunha ferramenta de comprensión da desigualdade por razón de xénero con que analizar a evolución histórica e a situación actual e con que reflexionar sobre todos os aspectos que cómpre mudar como condición necesaria para acadar unha plena igualdade de oportunidades e de inclusión das persoas na nosa sociedade.
O primeiro bloque, Historia dos feminismos. Do patriarcado á reivindicación do principio de igualdade, introduce a reflexión sobre o concepto de patriarcado para entender as causas das discriminacións que sufriron as mulleres ao longo da historia. A seguir, repásanse os sucesos máis destacados na historia da conquista dos dereitos das mulleres no contexto filosófico e ideolóxico do momento co fin de entender os debates e as polémicas de cada época. Trázase así unha xenealoxía feminista necesaria para reler os acontecementos históricos á luz das resistencias á consecución dos dereitos das mulleres. Así pois, este bloque permite trasladar a mirada crítica sobre a historia para reinterpretar o seu relato e para entender mellor o presente e as dificultades que aínda lastran os avances na ampliación dos dereitos ás mulleres como membros de pleno dereito na construción da cidadanía.
O segundo bloque, Feminidades e masculinidades. A construción de identidades igualitarias, procura unha reflexión sobre como o xeito de ser muller ou home segue a estar determinado por unha construción cultural que leva parella unha desigualdade social. Sobre este recoñecemento búscase que o alumnado deconstrúa moitas aprendizaxes baseadas en principios sexistas e, polo tanto, discriminatorios. A partir de aquí búscase a reflexión sobre a feminidade e a masculinidade co fin de ver como, segundo o contexto xeográfico e histórico, se poden ir determinado os perfís de modelos de muller e de home. Desde este recoñecemento, búscase axudar o alumnado, a través do compromiso persoal, a ir artellando o seu propio proxecto de vida, familiar e profesional libre de estereotipos desde unha posición de autoestima, de respecto pola diferenza e de empoderamento para conseguir os seus propios obxectivos como exemplo dun cambio social que procura mellorar as condicións de vida que limitan as posibilidades de realización, tanto no ámbito público como no privado, das mulleres e, en diferente medida, dos homes.
O terceiro bloque, Expresión social da violencia contra as mulleres, traballa o recoñecemento das distintas formas de violencia recoñecibles polo propio alumnado en distintos contextos e ámbitos co fin de poder facer unha valoración de conxunto que consiga trasladar o impacto que ten hoxe en día a violencia de xénero en todo o mundo. A partir da análise dos distintos problemas atopados proponse un traballo persoal de procura de causas e solucións das que o alumnado poida participar activamente para contribuír a paliar as desigualdades como causas da violencia de xénero.
O cuarto bloque, Proxecto coeducativo, supón a elaboración dun proxecto, como produto final de materia, que consiste na posta en práctica de moitas das reflexións e aprendizaxes que se vaian desenvolvendo na aula ao longo do curso. Trátase de estudar un determinado ámbito e deseñar unha acción coeducativa que poida supoñer un cambio na vida do alumnado. Os temas seleccionados e obxecto deste traballo deben orientarse á consecución dunha sociedade máis igualitaria. Para a realización do proxecto coeducativo pódese abordar a presenza das mulleres nos currículos escolares; a vida das mulleres ao longo do século XX e na actualidade, coa axuda de testemuños directos recollidos na familia; as situacións laborais discriminatorias no contorno e/ou fóra del; a presenza de homes e mulleres no espazo público; os proxectos de realización persoal de mulleres e homes; a percepción da violencia por parte de homes e mulleres; etc.
Tras a realización da escolla e da investigación do tema elixido, cómpre que o alumnado deseñe unha estratexia comunicativa para realizar a intervención. Co fin de favorecer a efectividade e a consecución do obxectivo transformador, o alumnado debe identificar a que público se quere dirixir (alumnado do centro, familias, contorno...), seleccionar os formatos que mellor cheguen a este público (cartelaría, exposición, audiovisual, charlas, performance, club de lectura/debate...).
Por último, resulta clave que o alumnado sexa capaz de experimentar desde a empatía todas as conclusións das súas pescudas, coa intención de trasladalas ao plano máis privado e emocional posible.
En canto á metodoloxía, esta materia suxire unha abordaxe lineal, pero non se considera imprescindible para a consecución do obxectivo último: a intervención coeducativa. Os aspectos máis conceptuais e historicistas teñen a finalidade de encadrar o contexto teórico e epistemolóxico da loita pola igualdade entre homes e mulleres, que o alumnado adoita descoñecer, ao non afondarse a través dos currículos. A partir da visión dos marcos máis globais, procúrase que a metodoloxía sexa sempre activa para que as mozas e os mozos trasladen ao ámbito que lle resulte máis próximo ou significativo a necesidade de actuación en beneficio da continuación desa loita pola igualdade.
Proponse a metodoloxía de proxectos para garantir a integración das aprendizaxes, para poñer en práctica o traballo coeducativo a través da aprendizaxe cooperativa e, na medida das posibilidades de acción, para rematar realizando unha intervención que traslade ao contexto educativo as solucións identificadas polo alumnado.