DECRETO 30/2015, do 5 de febreiro, polo que se aproba o Plan de conservación do humidal protexido Lagoa e areal de Valdoviño.
Consellería de Medio Ambiente, Territorio e Infraestruturas — I. Disposicións xerais — 25/02/2015

O artigo 149.1.23 da Constitución española atribúe competencia exclusiva ao Estado para aprobar a lexislación básica sobre protección do ambiente, sen prexuízo das facultades das comunidades autónomas de estableceren normas adicionais de protección. Así mesmo, o seu artigo 148.9º dispón que as comunidades autónomas poderán asumir competencias na xestión en materia de protección do ambiente.
De conformidade co disposto na Constitución, o Estatuto de autonomía de Galicia atribue á nosa comunidade autónoma, no seu artigo 27.30º, a competencia para aprobar normas adicionais sobre a protección do ambiente e a paisaxe.
A actual lexislación estatal en materia de protección do ambiente, que establece o réxime xurídico básico da súa conservación, uso sustentable, mellora e restauración é a Lei 42/2007, do 13 de decembro, do patrimonio natural e biodiversidade.
Na Comunidade Autónoma de Galicia aprobouse a Lei 9/2001, do 21 de agosto, de conservación da natureza, que ten entre os seus obxectivos a protección, restauración e mellora dos recursos naturais e a axeitada xestión dos espazos naturais e da flora e fauna silvestre. Esta lei establece no seu artigo 14 o concepto de humidal protexido, en consonancia co disposto no convenio relativo aos humidais de importancia internacional, especialmente como hábitat de aves acuáticas, acordado en Ramsar o 2 de febreiro de 1971, e establece o seu réxime xurídico.
Esta lei foi desenvolvida polo Decreto 127/2008, do 5 de xuño, polo que se desenvolve o réxime xurídico dos humidais protexidos e se crea o Inventario de humidais de Galicia. No seu anexo I aparece a lagoa e areal de Valdoviño como humidal protexido.
O artigo 31 da dita Lei 9/2001, do 21 de agosto, establece que para as categorías de espazos naturais protexidos distintas dos parques naturais e das reservas naturais será necesaria, polo menos, a aprobación de plans de conservación. A sección terceira do capítulo IV establece o contido, efectos e tramitación dos plans de conservación.
O Plan de conservación foi sometido ao procedemento de avaliación ambiental estratéxica conforme o establecido na Lei 9/2006, do 28 de abril, sobre avaliación dos efectos de determinados plans e programas no ambiente.
En canto ao procedemento de elaboración do decreto, o documento de inicio do Plan de conservación, por medio do anuncio do 28 de novembro de 2013, foi sometido á participación do público.
Conforme o establecido nos artigos 21.2 e 44 da Lei 42/2007, do 13 de decembro, mediante os cales se regulan os procedementos de información pública e audiencia ás persoas interesadas, e o establecido no artigo 23.4 da Lei 9/2001, do 21 de agosto, e o artigo 14 da Lei 9/2006, do 28 de abril, previo á aprobación do Plan de conservación, o día 13 de xuño de 2014 publícase no
Diario Oficial de Galicia
núm. 112 o Anuncio do 4 de xuño de 2014, da Dirección Xeral de Conservación da Natureza, polo que se acorda someter ao procedemento de información pública e audiencia ás persoas interesadas o proxecto de decreto polo que se aproba o Plan de conservación da zona húmida protexida Lagoa e areal de Valdoviño, o plan de conservación e o informe de sustentabilidade ambiental.
Polo exposto, e en uso das atribucións conferidas pola Lei 1/1983, do 22 de febreiro, reguladora da Xunta de Galicia e da súa Presidencia, por proposta da conselleira de Medio Ambiente, Territorio e Infraestruturas, e logo da deliberación do Consello da Xunta de Galicia na súa reunión do día cinco de febreiro de dous mil quince,
Artigo 1.
Aprobación
1. Apróbase o Plan de conservación do humidal protexido Lagoa e areal de Valdoviño.
2. No anexo I deste decreto recóllese o dito plan de conservación, no cal se establece a delimitación do seu ámbito de protección, a identificación dos valores que se protexen e os posibles riscos, as normas de usos e aproveitamentos do solo e dos recursos naturais e as normas relativas ao uso público.
Artigo 2.
Réxime de infraccións e sancións
O réxime sancionador aplicable será o establecido no título III das infraccións e sancións da Lei 9/2001, do 21 de agosto, de conservación da natureza e, con carácter complemetario, no título VI, das infraccións e sancións, da Lei 42/2007, do 13 de decembro, do patrimonio natural e da biodiversidade.
Disposición derradeira primeira.
Habilitación normativa
Habilítase a persoa titular da consellería competente en materia de conservación da natureza para aprobar mediante orde, no ámbito das súas competencias, as disposicións precisas para o desenvolvemento deste decreto.
As ditas ordes respectarán o establecido no título III da Lei 27/2006, do 18 de xullo, pola que se regulan os dereitos de acceso á información, de participación pública e de acceso á xustiza en materia de ambiente.
Disposición derradeira segunda.
Vixencia
As presentes medidas de conservación e xestión terán unha vixencia indefinida, sen prexuízo da posible actualización conforme o estado da ciencia e da técnica, e sen prexuízo da aplicación das medidas de seguimento que correspondan.
Disposición derradeira terceira.
Entrada en vigor
Este decreto entrará en vigor o día seguinte ao da súa publicación no
Diario Oficial de Galicia
.
Santiago de Compostela, cinco de febreiro de dous mil quince
I. Introdución
O artigo 4 da Lei 9/2011, do 21 de agosto, de conservación da natureza, establece que coa finalidade de adecuar a xestión dos recursos naturais e, en especial, dos espazos naturais e das especies que hai que protexer, aos principios inspiradores da propia lei, a Xunta de Galicia planificará os recursos naturais. Como instrumento desta planificación configúranse os plans de ordenación dos recursos naturais que, con independencia da súa denominación, terán como obxectivos:
1. Definir e sinalar o estado de conservación dos recursos naturais e ecosistemas dentro do seu ámbito.
2. Establecer a regulación que, se é o caso, proceda aplicar nas distintas áreas do espazo.
3. Fixar o marco para a ordenación dos espazos naturais protexidos incluídos no seu ámbito.
4. Determinar as limitacións que deban establecerse e o réxime de ordenación dos diversos usos dos recursos naturais e actividades admisibles nos espazos protexidos.
5. Promover a aplicación de medidas de conservación, restauración e mellora dos recursos naturais.
6. Formular criterios orientadores das políticas sectoriais e ordenadoras das actividades económicas e sociais, públicas e privadas, para que sexan compatibles cos obxectivos de ordenación dos recursos naturais.
O artigo 37 da devandita lei indica que os plans de conservación establecerán os réximes de usos e actividades permisibles, así como as limitacións que se consideren necesarias para a conservación do espazo. O contido mínimo destes plans está indicado no seu artigo 38 e consiste:
1. Na delimitación do seu ámbito de protección.
2. Na identificación dos valores que hai que protexer e dos posibles riscos que poidan afectar os seus valores naturais.
3. Nas normas de uso e aproveitamento do solo e dos recursos naturais, destinadas a protexer, conservar ou mellorar os valores ambientais.
4. Nas normas relativas ao uso público, así como as actividades científicas ou educativas.
O artigo 31 da Lei 9/2001, do 2 de agosto, enumera os distintos instrumentos de planificación dos espazos naturais protexidos e establece que ás categorías de protección distintas dos parques naturais ou das reservas naturais lles corresponde, polo menos, a aprobación dun plan de conservación.
O humidal protexido Lagoa e areal de Valdoviño, ao estar incluído nun espazo protexido da Rede Natura 2000, xa conta cun plan de ordenación dos recursos naturais aprobado mediante o Decreto 37/2014, do 27 de marzo, polo que se declaran zonas especiais de conservación os lugares de importancia comunitaria de Galicia e se aproba o Plan director da Rede Natura 2000 de Galicia. Non obstante, o espazo, pola súa importancia para a conservación e a súa singularidade, está sometido a presións, principalmente as derivadas da proximidade da lagoa co medio urbano, que xustifican a elaboración dun plan específico en aplicación da disposición derradeira terceira do dito decreto.
Ámbito territorial do plan
O ámbito territorial do presente plan correspóndese coa delimitación do humidal protexido Lagoa e areal de Valdoviño, que abrangue unha superficie de 485,23 ha, publicada no Decreto 127/2008, de 5 de xuño, polo que se desenvolve o réxime xurídico dos humidais protexidos e se crea o Inventario de humidais de Galicia que figura no anexo IV. O dito ámbito coincide coa delimitación xeográfica do sitio Ramsar Lagoa e areal de Valdoviño, incluído na listaxe de lugares de importancia internacional do Convenio de Ramsar mediante acordo do Consello de Ministros do 21 de febreiro de 1992, publicado na Resolución do 15 de marzo de 1993 e modificado polo Acordo do Consello de Ministros do 16 de decembro de 2005, publicado mediante a Resolución do 17 de xaneiro de 2006.
O espazo estrutúrase sobre o humidal da lagoa da Frouxeira, incluíndo o medio lacunar en sentido estrito, a barreira litoral, a praia grande e pequena da Frouxeira, así como distintos terreos conformados por hábitats húmidos (leitos fluviais, depresións intradunares húmidas, xunqueiras, bosques húmidos, etc.), así como medios dunares e de cantís contiguos a estes.
A nivel administrativo, o humidal protexido Lagoa e areal de Valdoviño está situado no concello de Valdoviño e a súa superficie repártese entre tres parroquias. A zona oriental, que abrangue a porción costeira situada entre Pena da Ovella, punta Faluchos e a illa Percebelleira, sitúase en territorios da parroquia de Valdoviño. A parte occidental, repartida entre a punta Frouxeira, o coto da Pena Longa e o monte de Meirás, comprende terreos da parroquia de Meirás. Finalmente, a zona central do humidal protexido, que comprende a praia da Frouxeira, a lagoa da Frouxeira, o esteiro do río Magno e os territorios adxacentes a este, inclúese na parroquia de Lago.
II. Diagnóstico
Características físicas y abióticas
Climatoloxía
Na bacía vertente onde se encontra o humidal da Frouxeira non se dispón de ningunha estación meteorolóxica. As estacións meteorolóxicas máis próximas localízanse no Centro de Innovación e Servizos de Ferrol (CIS-Ferrol), punta Candieira (Cedeira) e Aldea Nova (Narón). A súa situación resulta limitante para avaliar con precisión as características climáticas que se producen na área da Frouxeira, sobre todo en relación coas achegas hídricas e co rexistro do vento, aspecto que dificulta a elaboración de modelos hidrobiolóxicos no humidal.
Toda a área litoral de Galicia se encadra dentro do macrobioclima temperado, de tipo hiperoceánico, caracterizado pola ausencia ou escasa incidencia da seca estival sobre o desenvolvemento e configuración dos ecosistemas. En canto ao réxime térmico e pluvial, o tramo litoral abranguido entre cabo Prior e a ría de Cedeira, onde se sitúa o humidal da Frouxeira, é encadrado dentro do termotipo termotemperado superior e do ombrotipo húmido inferior.
Deste xeito, no tramo litoral entre cabo Prior e a ría de Cedeira non existen períodos efectivos de seca anuais dentro da dinámica climática típica. Non obstante, a estacionalidade das precipitacións debe ser igualmente considerada a pesar da inexistencia de seca, posto que afectan o ciclo hidroecolóxico do humidal e o seu hidroperíodo.
Neste sentido, a estacionalidade das precipitacións analízase a partir do denominado índice de estacionalidade (IE) que establece unha relación entre as desviacións acumuladas de cada mes fronte ao valor esperado. Defínense diversas clases para este índice, o cal é un reflexo dos distintos graos de estacionalidade da distribución anual da precipitación. A estacionalidade refírese ao maior ou menor grao de contraste na repartición anual da precipitación, mentres que a concentración comeza cando o período equivalente de seca supera os seis meses e, polo tanto, a duración da estación seca é maior que a da estación húmida.
O índice de estacionalidade (IE) foi calculado para 180 estacións meteorolóxicas de Galicia, cun rexistro de datos correspondente ao período comprendido entre os anos 1950 e 1992, se clasifica o tramo litoral entre as rías de Ferrol e Cedeira dentro do grupo 2, que posúe unha estacionalidade de moderada a forte. Por tanto, aínda sendo Galicia un territorio cunha achega pluviométrica elevada en relación con outras áreas da Península Ibérica, presenta réximes pluviométricos fortemente contrastados, o cal é congruente coa posición latitudinal de transición que ocupa o noroeste ibérico.
Cabe salientar que a media anual de precipitacións aumenta coa estacionalidade na área litoral galega, do mesmo xeito que a maior parte do territorio. Esta situación é debida, sobre todo, a un aumento da achega pluviométrica durante os meses da estación húmida (outono-inverno), acompañado dunha diminución máis ou menos intensa, aínda que non total, da precipitación de verán.
A maior achega hídrica do período outono-inverno responde, nunha elevada porcentaxe, a unhas condicións dinámicas caracterizadas polo predominio dunha circulación zonal intensa e a baixa latitude, que facilita o tránsito fluído de perturbacións atlánticas de carácter ondulatorio moi inestables, cuxos sistemas frontais asociados varren o territorio provocando abundantes chuvias. Estes fenómenos acadan unha maior eficacia pluviométrica na área setentrional de Galicia e especialmente na vertente cantábrica, grazas á incidencia localizada do paso de colas de frontes asociadas a borrascas centradas a latitudes máis ao norte do necesario para que os seus efectos se xeneralizasen sobre a totalidade da rexión.
O réxime de precipitación primaveral tamén inflúe sobre o patrón de estacionalidade. En xeral, en todo o territorio galego non existen cambios notables sobre o réxime de precipitación primaveral, sen cambios salientables no aumento da estacionalidade. A primavera presenta enormes variacións interanuais no que respecta aos modelos de circulación atmosférica, aínda que, polo xeral, esta vai diminuíndo ata acadar o seu mínimo no mes de maio.
As estacións climatolóxicas máis próximas ao humidal protexido Lagoa e areal de Valdoviño son, ao leste, a situada en punta Candieira (Cedeira), cuxo período dispoñible data desde novembro de 2004. Ao oeste, a estación de Aldea Nova (Narón), con datos desde xuño de 2009, e que pode complementarse polo seu escaso período coa de CIS-Ferrol, con datos desde febreiro de 2001. Cabe salientar que as estacións de punta Candieira e CIS-Ferrol, pola súa situación litoral, serían as que posuirían as condicións máis semellantes ás do humidal protexido. Pola contra, a estación de Aldea Nova sería máis representativa das condicións sublitorais das bacías receptoras que alimentan o humidal protexido.
Polo xeral, as tres estacións presentan comportamentos semellantes, aínda que é posible discernir pequenas diferenzas no comportamento das variables climáticas rexistradas. O primeiro máximo rexístrase, na maioría dos anos, ao inicio do período de recarga, coincidindo coas temperaturas máis frías do ano. Ao longo deste período pódense producir dous ou máis máximos de precipitacións (valores mensuais de máis de 150 mm), repartidos entre os meses de outubro/novembro, decembro, xaneiro/febreiro. O segundo máximo, xeralmente de menor achega hídrica, rexístrase ao final do período invernal, xeralmente entre os meses de abril ou mesmo de maio, e por conseguinte, coincide co inicio do desenvolvemento estacional das plantas acuáticas e terrestres.
A pesar de que as tendencias na variable termométrica son semellantes, polo xeral rexístranse maiores amplitudes térmicas en Aldea Nova que nas outras dúas estacións, cuxos valores extremos posúen unha menor diferenza. No tocante aos valores de precipitacións, a estación de punta Candieira é a que rexistra maiores valores mensuais, ao estar nunha posición moito máis favorable para recibir as frontes atlánticas. A estación de Aldea Nova, aínda que máis resgardada, rexistra valores semellantes, probablemente debido á compensación altitudinal. Pola súa banda, a estación de CIS-Ferrol presenta menores valores de precipitación que as outras dúas.
Xeoloxía
O humidal da Frouxeira localízase no límite oriental da zona paleográfica Galicia Media / Tras-os-Montes, para o noroeste da Península Ibérica, e caracterízase pola presenza de rochas sedimentarias e rochas básicas, ambas metamorfizadas.
O humidal e o sistema dunar aséntanse sobre unha pequena bacía pertencente ao complexo de Ordes, formado por cuarzoxistos, xistos e metasamitas feldespáticas do Precámbrico-Silúrico. Ao oeste, e seguindo unha banda que se prolonga desde punta Frouxeira a cabo Prioriño, os materiais do complexo de Ordes contactan con granitoides, mentres que no flanco este da bacía se atopan ortogneises e metagabros.
O tramo fluviomariño do río Magno, así como a delimitación no seu tramo final coa bacía do regueiro da Robaleira, vén marcado polo desenvolvemento do sistema praia-duna. Arredor deste existe un pequeno rebordo rochoso, formado por gneis, que se engloba dentro da formación punta de Prado. Estes materiais xeolóxicos forman o fondo do vaso lacunar e o seu borde occidental, que aumenta de altura ao contactar coa praia, onde se configura un pequeno acantilado, que é o que a divide en dúas unidades: a praia Grande e a praia Pequena.
A illa Lapela ou Cangrexeira, situada no interior da propia cubeta lacunar, así como a Percebelleira, localizada na porción submareal, son restos dos materiais xeolóxicos descritos. O fondo do vaso lacunar está cuberto de xeito desigual polos afloramentos rochosos. Neles é posible diferenciar, por unha banda, a escavación provocada pola antiga canle fluvial e, por outra parte, nas áreas próximas á desembocadura, a acción erosiva do mar.
Situados de xeito perpendicular ao eixe principal da lagoa, existen, ademais, dous niveis rochosos. O primeiro deles está situado nas proximidades da praia e sobre el desenvólvese a barreira litoral que regula a comunicación da lagoa co mar. O segundo sitúase no interior da cubeta, por enriba do primeiro. Este segundo nivel rochoso, en condicións normais, exerce como elemento de retención dos sedimentos areosos, regulando a compartimentación ecolóxica da lagoa e a propia dinámica hidrolóxica.
Por outra banda, os cambios do nivel ao longo do Cuaternario determinaron a formación do grande areal que é a praia da Frouxeira, que aparece acompañada dun extenso complexo dunar, caracterizado por la presenza de dunas parabólicas, piramidais e de cola de area, así como importantes extensións de dunas remontantes.
Este sistema praia-duna, xunto aos elementos xeolóxicos e xeomorfolóxicos descritos, son os responsables da existencia e do funcionamento e dinámica do humidal costeiro lacunar da lagoa da Frouxeira, formado pola retención das augas achegadas pola bacía do rego do Vilar, xunto coas das augas superficiais e sub-superficiais de orixe mariña.
O sistema dunar da Frouxeira representa a nivel biolóxico e xeomorfolóxico un dos enclaves de maior singularidade do territorio galego. O tripamento, así como a construción inadecuada de infraestruturas de uso público (pasarelas, vías, aparcadoiros) afectan moi negativamente o estado de conservación destes elementos do patrimonio natural.
Os materiais xeolóxicos e a acción dos factores bioxeográficos determinaron a aparición dos distintos tipos de solos, entre os que predominan, seguindo a clasificación da Organización das Nacións Unidas para a Alimentación e a Agricultura (FAO) de 1998, os fluvisoles arénicos e arenosoles álbicos, fluvisoles saligleicos, arenosoles álbicos e háplicos, leptosoles líticos e úmbricos, regosoles areniscos, cambisoles antiferrálicos, umbrisoles gleicos e gleisoles úmbricos, umbrisoles ferrálicos e háplicos.
Hidroloxía
Desde un punto de vista xeográfico, o humidal protexido sitúase nunha pequena bacía litoral, drenada polo varios regatos (río Magno, rego do Vilar, regueiro do Castro). En ningún dos cursos existe estación de medición de caudal, nin de parámetros fisico-químicos.
As sub-bacías destes cursos aparecen delimitadas por pequenas estribacións de menos de 350 m de altitude: pico Timiraos (256 m), monte do Coval (322 m), Pena Moura (313 m), monte do Seixo (331 m), monte Mina (309 m), coto do Vilar (162 m). A divisoria entre as sub-bacías do Magno e o Vilar vén marcada pola cota de 79 m alcanzada polo Lourido (79 m). Polo sur chegan as augas do regueiro do Vilar ou Longrao, que achega unha superficie de bacía de 1.289 ha, das cales 969 ha correspóndense cos terreos que verten ao leito principal, mentres que as 320 ha restantes pertencen aos terreos drenados polo regueiro de Berdoña, o leito do cal conflúe co do Vilar nas proximidades da lagoa da Frouxeira.
A lagoa recibe augas doutros dous pequenos regatos, cuxas bacías non superan as 200 ha: o coñecido como regueiro do Castro, que desemboca de xeito próximo á confluencia do rego do Vilar na lagoa; e outro pequeno curso que desemboca nas proximidades da illa Cangrexeira, que alimenta en boa medida o bosque húmido que se desenvolve nesta área litoral. Con todo, o curso de maior entidade que verte á lagoa é o rego do Vilar, que se corresponde cun curso de terceira orde.
Dentro do humidal protexido aparecen outros cursos de menor entidade, cuxas bacías verten cara ao sistema dunar-praia da Frouxeira. As achegas subsuperficiais destas bacías exercen un papel fundamental na configuración ecolóxica dos medios dunares. A de maior superficie correspóndese coa do río Magno, con preto de 390 ha. Esta pequena bacía parte de Lourido e esténdese encaixada entre os núcleos habitados de Padín, Taraza, Carreira e Broño, salvando un desnivel de apenas 80 m nos 4 km de lonxitude máxima da canle principal.
O resto da superficie do humidal protexido estaría constituída por pequenas bacías propias da morfoloxía litoral, entre as cales destacan as 134 ha da bacía dun pequeno regueiro (que verte ao mar na Robaleira) que limita pola súa parte occidental coa do rego do Vilar e conecta coa praia entre a illa Percebelleira e punta Faluchos.
Mareas
A rede estatal de metereoloxía, inclúe boias para a medición das ondas (Rede Mero) e mareógrafos pertencentes á rede de mareógrafos de Portos do Estado (REDMAR). Os mareógrafos máis próximos sitúanse en Xixón e no porto da Coruña e as boias nos portos de A Coruña, Xixón, así como nas proximidades de Cabo Vilán-Sisargas. O número de boias mariñas para o rexistro de parámetros físico-químicos e bióticos en Galicia é moi reducido. A rede de MeteoGalicia soamente dispón de boias nas Rías Baixas. O número de estacións e a situación destas en relación coa Frouxeira resulta claramente limitante á hora de establecer con precisión cálculos.
No estudo hidrolóxico-mariño realizado polo grupo HIDTMA móstrase unha representación polar da ondada exterior derivada do rexistro da boia de cabo Vilán. Os datos de vento correspondentes ao modelo WAM poden asimilarse á chamada velocidade básica do vento (Vb) ou vento de referencia, que corresponde á velocidade media do vento nun intervalo de 10 minutos medida a 10 m de altura na superficie do mar ou en campo aberto. A velocidade máxima de vento a unha altura z ou velocidade de refacho asociado a diferentes duracións t e a diferentes variancias da velocidade de flutuación (Vv.t max (z)) pode asimilarse a:
Vv.t max (z) = Vb.FA.FT.FR
Onde (Vb) é a velocidade básica do vento, (FA) o factor de altura e rugosidade superficial, (FT) o factor topográfico e (Fr) o factor de refacho. No entanto, o igual que sucede cos datos de ondada, considérase que é máis exacto utilizar datos de medidas reais que datos procedentes de modelos matemáticos, polo que para a análise de ventos se elixiron os procedentes da boia de Vilán-Sisargas. A rosa de ventos calculada a partires dos datos da boia de Vilán-Sisargas mostra a predominancia dos ventos procedentes do sector nornordeste-estenordeste (NNE-ENE). Nas rosas de vento queda reflectido que os ventos máis significativos en toda a zona, susceptibles de xerar movementos das correntes, son os procedentes do primeiro cuadrante.
De acordo co número norma das mareas en Galicia (relación entre as compoñentes diúrnas principais e as semidiúrnas principais), o réxime de marea astronómica para os niveis da costa galega ten un carácter tipicamente semidiúrno. A compoñente principal M2 ten unha amplitude de 1.198 m no porto da Coruña (Portos do Estado).
Para a análise das estatísticas de rangos e niveis de marea na zona de Coruña, realizouse un cálculo da curva de marea ao longo do período xaneiro 1970-decembro 2010; esta curva de marea foi calculada a partir das compoñentes harmónicas de marea correspondentes ao porto da Coruña (mareógrafo de Portos do Estado).
A distribución anual do rango de marea no porto da Coruña e a probabilidade de presentación dos diversos rangos de marea segundo os datos obtidos polo mareógrafo do porto da Coruña (Baró & Henríquez, 2012) para a serie temporal de 40 anos analizada, permite calcular os seguintes valores medios e extremos:
Rango máximo: 4,32 m.
Rango mínimo: 0,85 m.
Rango medio: 2,73 m.
Rango máis probable: 2,85 m.
A partir das curvas de marea calculadas mediante as compoñentes harmónicas, realizouse a estatística de niveis medios do mar instantáneos. Esta estatística establece a probabilidade de que, nun momento determinado, un nivel medio do mar dado non resulte superado. Os niveis medios que se presentan con máis frecuencia son os valores 1,50 m e 2,98 m.
Inventario de tipos de hábitats de interese e especies
Unidades ambientais
Introdución
Para a caracterización e cartografía de hábitats do ámbito do humidal protexido tomouse como referencia o sistema de unidades ambientais do Plan director da Rede Natura 2000 de Galicia, no cal se emprega un sistema xerarquizado de unidades ambientais establecidas tendo en conta as características dos compoñentes do sistema natural, socio-económico e territorial de Galicia. Empregando como base o concepto bioxeográfico de «hábitat» e as principais clasificacións empregadas en Europa (Corine Biotopes, Corine Land cover, Eunis Habitat), estruturouse unha clasificación de unidades ambientais homoxéneas, aplicable ao conxunto do territorio galego e orientada á valoración dos compoñentes clave para a biodiversidade, como dos usos e aproveitamentos derivados das distintas actividades humanas.
Como unidade ambiental (UA) defínese a porción do territorio que, posuíndo características xeográficas e ecolóxicas homoxéneas, mostra unha resposta tamén homoxénea fronte ás accións derivadas dos procesos antrópicos e constitúe o elemento básico para sustentar a planificación e xestión dun espazo natural. O sistema de unidades ambientais do Plan director da Rede Natura 2000 de Galicia inclúe máis de 70 tipos distribuídos en 9 grupos, que representan medios de carácter natural (hábitats mariños e costeiros, brañas continentais, matogueiras e medios rochosos, bosques naturais e seminaturais) e asociadas a medios antrópicos (paisaxe rural tradicional, paisaxe rural transformada) ou vinculados directamente con sistemas artificiais (humidais artificiais, áreas urbanas e industriais, vías e liñas de abastecemento). O sistema de unidades ambientais establece unha correspondencia cos tipos de hábitat do anexo I da Directiva 92/43/CEE do Consello, do 21 de maio de 1992, relativa á conservación dos hábitats naturais e da fauna e flora silvestres.
Cada unidade ambiental atópase definida por un conxunto determinado de «hábitats característicos» que, de forma conxunta, representan a maior cobertura da unidade cartográfica e representen xeralmente máis do 70 % da súa superficie. Os hábitats característicos de cada unidade ambiental mostran un importante grao de similitude derivado das súas características ecolóxicas ou do uso e aproveitamento que o home realiza. En consecuencia, posúen unha representación fisionómico-ecolóxica homoxénea que pode ser identificada e representada espacialmente a través dunha cartografía temática. O resto da cobertura da tesela (<30 %) pode asignarse a hábitats secundarios.
O conxunto de hábitats característicos dunha unidade ambiental distribúese en tres niveis ou subgrupos (hábitats principais, adxuntos e vinculados). O subgrupo principal engloba os tipos de hábitats con maior representatividade superficial na tesela e que, polo tanto, son os que en maior porcentaxe contribúen a definir as súas características ecolóxicas ou, se é o caso, os tipos de usos e aproveitamentos. Os hábitats adxuntos confiren atributos ao hábitat principal da unidade ambiental e a súa cobertura é por definición a mesma que a cobertura do hábitat principal a que se subordina. O terceiro subgrupo de hábitat que forma parte do grupo de hábitats característicos da unidade ambiental corresponde ao subgrupo de hábitats vinculados. A existencia de hábitats vinculados deriva da necesidade de representar todos os tipos de hábitats a unha escala determinada. Deste modo existen hábitats con dimensións que impiden a súa delimitación individualizada, e deben integrarse dentro do tipo ou tipos de hábitats principais da unidade ambiental. Aos hábitats vinculados asígnaselles, non obstante, un valor de cobertura concreto, cuxa suma será igual á cobertura dada ao hábitat principal.
Identificación de unidades ambientais
No humidal protexido Lagoa e areal de Valdoviño identificáronse 17 tipos de unidades ambientais (UA) correspondentes a sete grupos (véxase a táboa 1). Obsérvase unha predominancia das unidades ambientais correspondentes ao grupo UA100 hábitats mariños e costeiros que cobren máis do 80 % da superficie do humidal protexido.
Unidades ambientais
A unidade ambiental que alcanza unha maior cobertura é a UA151 dunas costeiras activas, con 207,58 ha, o que supón 42,70 % da superficie do humidal protexido. Esta unidade ambiental engloba os diversos cintos de dunas activas, non higrófilas e non remontantes (dunas embrionarias, brancas e grises). A segunda superficie que destaca entre as unidades ambientais dos hábitats mariños e costeiros é a UA140 (lagoas costeiras e litorais), con 61,95 ha, que representa o 12,80 % do espazo natural e se corresponde coa lagoa da Frouxeira.
Dentro do grupo UA200 humidais continentais destacan os bosques húmidos (UA260), xa que contan cunha representación superficial relativamente importante, con 11,07 ha, asociada ás diferentes canles e masas de auga do espazo natural.
As unidades da paisaxe rural tradicional integran aquelas áreas de uso predominantemente agrícola e gandeiro, nas cales predomina a UA530 mosaico rural con campos sen sebes (UA530) e onde tamén está presente a UA550 pequenos humidais seminaturais de uso extensivo, que se corresponden con pequenos humidais cuxa estrutura e composición biocenótica está vinculada cos usos e aproveitamentos tradicionais do territorio.
Nas unidades ambientais cunha forte influencia antrópica atópanse os eucaliptais (UA631), as áreas de uso deportivo, recreativo ou dotacional (UA850), as vías terrestres de comunicación (UA910) e os núcleos de poboación (UA810).
Tipos de hábitat de interese comunitario
A información relativa aos tipos de hábitat de interese comunitario (THIC) presentes dentro do ámbito do humidal protexido obtivéronse a partir da cartografía do sistema de unidades ambientais do Plan director da Rede Natura 2000 de Galicia. No ámbito do humidal protexido identificáronse e cartografáronse 29 tipos de hábitats de interese comunitario recollidos no anexo I da Directiva 92/43/CEE, entre os que se atopan nove prioritarios (véxase a táboa 2).
No Formulario normalizado de datos Rede Natura 2000 (FND) da zona de especial protección para as aves ZEPA ES0000258 Lagoa e areal de Valdoviño –declarada en abril de 2001 e posteriormente ampliada e redenominada como Costa de Ferrolterra-Valdoviño en xuño de 2003–, que contaba cun ámbito similar ao do humidal protexido, consignáronse un total de 17 tipos de hábitats de interese comunitario, dos cales 12 tamén se identificaron neste plan. No Formulario normalizado de datos do lugar de importancia comunitaria LIC ES1110002 Costa Ártabra –declarado en decembro de 2004 e cun ámbito moito maior que o humidal protexido–, consignáronse un total de 29 tipos de hábitats de interese comunitario, dos cales 13 tamén se identificaron neste plan. As diferenzas existentes, principalmente entre a ZEPA Lagoa e areal de Valdoviño e o humidal protexido débense a que para a ZEPA se utilizou o Inventario nacional de hábitats e, no caso do humidal protexido, utilizouse o inventario máis preciso do sistema de unidades ambientais do Plan director da Rede Natura 2000 de Galicia.
Por outro lado, na ficha informativa Ramsar (FIR), actualizada en 2006, do sitio Ramsar Lagoa e areal de Valdoviño, inclúense 18 tipos de hábitats de interese comunitario como presentes, dos cales 13 tamén se identificaron neste plan. Na xustificación da aplicación dos criterios de Ramsar, para o criterio 2 (sustenta especies vulnerables, en perigo ou en perigo crítico, ou comunidades ecolóxicas ameazadas) consideráronse 6 hábitats prioritarios (1150*, 2130*, 3170*, 4020*, 4040* e 91E0*), mentres que para o criterio 3 (sustenta poboacións de especies vexetais e/o animais importantes para manter a diversidade biolóxica dunha rexión bioxeográfica determinada) consideráronse os 16 tipos de hábitats de interese comunitario (1150*, 1210, 1230, 1330, 2110, 2130*, 3110, 3150, 3170, 4020*, 4030, 4040*, 6420, 6430, 7230, 91E0*) que presentaban unha avaliación global A no Formulario normalizado de datos.
Dos tipos de hábitats de interese comunitario identificados polo sistema de unidades ambientais do Plan director da Rede Natura 2000 de Galicia para o ámbito do humidal protexido, non se considerou o habitat 1140 chairas lamacentas ou areosas que non están cubertas pola auga na baixamar, no que se refire á praia da Frouxeira. Aínda que as praias tamén desenvolven extensións areosas na franxa intermareal coñecidas na literatura como praia húmida, praia intermareal ou
foreshore
, desestímase a súa inclusión no tipo de hábitat 1140 por 1) Están claramente dominadas pola ondada e non pola marea, polo que non poden considerarse medios de marea incluídos no grupo 11 da lista dos tipos de hábitat; 2) A súa natureza é netamente areosa e moito máis gradúa que as chairas de marea; 3) Presentan unha alta mobilidade do sedimento e unha dinámica moi diferente ás chairas de marea e os bordes da canle activa. Por todas estas causas en ningún caso se atopan colonizados por algas azuis nin diatomeas ou tapizados por formacións anfibias de
Zostera noltii
, co cal se entende que a definición proposta pola directiva non se refire especificamente a estes medios.
No caso do tipo de hábitat de interese comunitario 1130 esteiros, identificado tamén como presente no ámbito do humidal protexido polo sistema de unidades ambientais do Plan director da Rede Natura 2000 de Galicia, decidiuse non incluílo por considerar que o enclave en que desemboca o río Magno na praia da Frouxeira non reúne as condicións necesarias para ser considerado como o tipo de hábitat de interese comunitario 1130 esteiros.
En canto aos tipos de hábitats de interese comunitario 4020* queirogais húmidos atlánticos de zonas temperadas de
Erica ciliaris
e
Erica tetralix
e 4040* Queirogais secos atlánticos costeiros de
Erica vagans
, o sistema de unidades ambientais do Plan director da Rede Natura 2000 de Galicia inclúeos nunha tesela cuxo polígono se estende moito máis alá do ámbito do humidal protexido. Ao non dispoñer da situación precisa dos ditos hábitats 4020* e 4040*, na tesela optouse por consideralos presentes no ámbito do humidal protexido ata que se determine a súa localización exacta mediante traballos de campo.
Caracterización das unidades ambientais
A información relativa ás 17 unidades ambientais e 29 tipos de hábitats de interese comunitario inventariados e cartografados no ámbito do humidal protexido preséntase no anexo II, a través de 17 fichas individualizadas para cada grupo de unidades ambientais en que se recolle unha breve descrición, estrutura e tipoloxía das unidades ambientais, valor de cobertura e distribución no ámbito do plan. Ademais, en cada ficha da unidade ambiental recóllese o seguinte:
1. Os tipos de hábitat de interese comunitario presentes en cada unidade ambiental;
2. As especies de aves mencionadas no artigo 4 da Directiva 2009/147/CE do Parlamento Europeo e do Consello, do 30 de novembro de 2009, relativa á conservación das aves silvestres características de cada unidade ambiental;
3. As especies dos anexos II y IV da Directiva 92/43/CEE características de cada unidade ambiental e
4. Identifícanse as principais presións e ameazas coñecidas para cada unidade ambiental, segundo a clasificación establecida conforme a Decisión 2011/484/UE de execución da Comisión, do 11 de xullo de 2011, relativa a un formulario de información sobre un espazo Natura 2000.
[http://bd.eionet.europa.eu/activities/Natura_2000/reference_portal]
Especies Rede Natura 2000, catalogadas e do FIR (Ramsar)
Introdución
Neste apartado e coa información recollida no anexo III abórdanse as especies dunha forma integrada tendo en conta o contexto normativo en que se sitúa o ámbito do plan e as obrigas xurídicas de conservación. É dicir, os espazos protexidos Rede Natura 2000 –zona de especial protección para as aves ZEPA ES0000258 Costa de Ferrolterra-Valdoviño e zona de especial conservación ZEC ES1110002 Costa Ártabra– e o sitio Ramsar Lagoa e areal de Valdoviño.
En primeiro lugar, consideráronse as especies Rede Natura 2000, é dicir, as especies de interese comunitario listadas no anexo II da Lei 42/2007, do 13 de decembro, as especies de aves incluídas no anexo IV da mencionada lei e as especies de aves migratorias de presenza regular. Incluíronse tanto as especies consignadas nos formularios normalizados de datos (FND) dos espazos protexidos Rede Natura 2000 como as que non, das cales se ten constancia de que se atopan no ámbito do plan. Tamén se tiveron en conta as especies de interese comunitario incluídas nos anexos V e VI da Lei 42/2007, do 13 de decembro, que traspoñen os anexos IV e V da Directiva 92/43/CEE.
Recóllense, ademais, as especies catalogadas incluídas no Catálogo español de especies ameazadas (Real decreto 139/2011, do 4 de febreiro, para o desenvolvemento da Lista de especies silvestres en réxime de protección especial e do Catálogo español de especies ameazadas) e no Catálogo galego de especies ameazadas (Decreto 88/2007, do 19 de abril, polo que se regula o Catálogo galego de especies ameazadas), das cales se ten constancia que se atopan no ámbito do plan.
Por último, tamén se consideraron todas aquelas especies consignadas na Ficha informativa Ramsar (FIR) como xustificación da aplicación do criterio 2 (sustenta especies vulnerables, en perigo ou en perigo crítico, ou comunidades ecolóxicas ameazadas).
Flora
Consideráronse cinco especies de flora, das cales dúas,
Woodwardia radicans
e
Rumex rupestris se
incluen no anexo II da Directiva 92/43/CEE, que xunto
Spiranthes aestivalis
están recollidas no anexo IV e na Lista de especies silvestres en réxime de protección especial do Real decreto 139/2011. Atendendo ao Catálogo galego de especies ameazadas no ámbito do humidal protexido, atópanse poboacións de tres taxons tipificados como «en perigo de extinción»:
Antirhinum majus subsp. linkianum, Linaria polygalifolia subsp. aguillonensis e Rumex rupestris
.
Invertebrados
O grupo de invertebrados inclúe no humidal protexido catro especies incluídas no anexo II da Directiva 92/43/CEE, os moluscos
Elona quimperiana
e
Geomalacus maculosus
–tamén incluídos no anexo IV–, o odonato
Coenagrion mercuriale
e o lepidóptero
Euphydryas aurinia
. O Catálogo galego de especies ameazadas recolle as dúas especies de moluscos
Elona quimperiana
como en «perigo de extinción» e
Geomalacus maculosus
como «vulnerable».
Anfibios
Entre os anfibios presentes no ámbito do humidal protexido, dúas especies figuran no anexo II da Directiva 92/43/CEE a píntega rabilonga (
Chioglossa lusitánica
) e o sapiño pinto ibérico (
Discoglossus galganoi
), que, pola súa vez, figuran no anexo IV xunto a outras catro especies: tritón verde (
Triturus marmoratus
), sapo parteiro (
Alytes obtetricans
), sapo corredor (
Bufo calamita
) e estroza (
Hyla arbórea
). Outras dúas especies figuran no anexo V: ra verde (
Rana perezi
) e ra vermella (
Rana temporaria
). Como especies catalogadas atópanse tres especies, a píntega rabilonga, tanto no Catálogo español de especies ameazadas coma no Catálogo galego de especies ameazadas, a estroza (
Hyla arbórea
) e a ra vermella (
Rana temporaria
) no Catálogo galego de especies ameazadas.
Réptiles
No ámbito do humidal protexido atópanse dúas especies de réptiles recollidas nos anexos II e IV da Directiva 92/43/CEE. O lagarto da silvas (
Lacerta schreiberi
) está incluído en ambos os anexos, mentres que a cobra lisa europea (
Coronella austriaca
) está incluída unicamente no anexo IV.
Aves
A avifauna é o grupo faunístico que presenta o maior número de especies no ámbito do humidal protexido. Na táboa 3 recóllense as especies de aves mencionadas no artigo 4 da Directiva 2009/147/CE e/ou catalogadas das cales se ten constancia da súa presenza no ámbito do plan. Listáronse un total de 111 especies de aves mencionadas no artigo 4 da Directiva 2009/147/CE, das cales 38 se inclúen no anexo I da Directiva Aves e o resto (73) considéranse especies de aves migratorias, aínda que 13 non alcanzan a presenza regular necesaria ao estaren consideradas como raras no ámbito do plan.
En canto á presenza de especies catalogadas polo Catálogo español de especies ameazadas, inclúense catro especies catalogadas como «en perigo de extinción», abetouro común (
Botaurus stellaris
), mazarico curlí (
Numenius arquata
), arao dos cons (
Uria aalge
) e escribenta das canaveiras (
Emberiza schoeniclus subsp. lusitanica
), e dúas catalogadas como «vulnerable», corvo mariño cristado (
Phalacrocorax aristotelis
) e garza amarela (
Ardeola ralloides
). Entre as especies incluídas no Catálogo galego de especies ameazadas atópanse oito catalogadas como en «perigo de extinción», abetouro común (
Botaurus stellaris
), cerceta real (
Anas creca
), pernileiro (
Burhinus oedicnemus
), becacina cabra (
Gallinago gallinago
), mazarico curlí (
Numenius arquata
), arao dos cons (
Uria aalge
) e escribenta das canaveiras (
Emberiza schoeniclus subsp. lusitanica
) e oito catalogadas como «vulnerable», corvo mariño cristado (
Phalacrocorax aristotelis
), abetouro común (
Ixobrychus minutus
), gatafornela (
Circus cyaneus
), gavita euroasiática (
Haematopus ostralegus
), patuda común (
Himantopus himantopus
), píllara das dunas (
Charadrius alexandrinus
), arcea común (
Scolopax rusticola
) e papoazul común (
Luscinia svecica
).
Mamíferos
No ámbito do humidal protexido atópanse tres especies de mamíferos recollidas nos anexos II e IV da Directiva 92/43/CEE. Tratase da lontra (
Lutra lutra
) e dos morcegos grande e pequeno de ferradura (
Rhinolophus ferrumequinum e Rhinolophus hipposideros
). O morcego grande ferradura (
Rhinolophus ferrumequinum
) inclúese baixo a categoría de «vulnerable» no Catálogo español de especies ameazadas, mentres que ambos os morcegos (
Rhinolophus ferrumequinum e Rhinolophus hipposideros
) se inclúen baixo a categoría de «vulnerable» no Catálogo galego de especies ameazadas.
A rata de auga (
Arvicola sapidus
) consignada na ficha informativa Ramsar (FIR) como xustificación da aplicación do criterio 2 (sustenta especies vulnerables, en perigo ou en perigo crítico, ou comunidades ecolóxicas ameazadas), presenta un status de conservación baixo a categoría de «vulnerable» no Atlas e Libro vermello dos mamíferos terrestres de España (2007).
Outras especies importantes
Inclúese, ademais, no anexo III unha táboa con aquelas especies de aves que non figuran como catalogadas nin se atopan entre as mencionadas no artigo 4 da Directiva 2009/147/CE, pero que presentan un certo interese ao estaren vencelladas a algún dos medios característicos do humidal protexido.
Identificación dos valores que hai que protexer e dos posibles
riscos que poidan afectar os valores naturais
Introdución
O presente plan inclúese no marco de referencia establecido para os espazos pertencentes á Rede Natura 2000, neste caso a ZEPA ES0000258 Costa de Ferrolterra-Valdoviño e a ZEC ES1110002 Costa Ártabra, polo que os principais valores de conservación se centrarán nos obxectos de conservación recollidos no marco normativo das directivas 92/43/CEE e 2009/147/CE.
Como elementos obxecto de conservación identifícanse, por tanto, todos os tipos de hábitat de interese comunitario (THIC) presentes no ámbito do plan, así como todas aquelas especies de interese comunitario (aquelas especies incluídas nos anexos II, V e VI da Lei 42/2007, do 13 de decembro, que traspoñen os anexos II, IV e V da Directiva 92/43/CEE) e especies Rede Natura 2000 (as especies de interese comunitario listadas no anexo II da Lei 42/2007, do 13 de decembro, as especies de aves incluídas no anexo IV da mencionada Lei e as especies de aves migratorias de presenza regular), das cales se ten constancia de que se atopan no ámbito do plan.
Todos estes hábitats e especies son as que se recollen nos formularios normalizados de datos Rede Natura 2000 (tipos de hábitat de interese comunitario e especies Rede Natura 2000, segundo as directrices de conservación da Rede Natura 2000 en España, Ministerio de Agricultura, Alimentación e Medio Ambiente). Algúns destes hábitats e especies non figuran nos formularios actuais, polo que deberán consignarse en futuras actualizacións.
Ademais, tamén se consideran como obxecto de conservación outros tipos de hábitats e especies que presentan relevancia no ámbito territorial do presente plan.
Por último, entre os hábitats e especies considerados como obxecto de conservación identificáronse determinados elementos clave ou obxecto de xestión, trátase daqueles que precisan dunha xestión activa.
Hábitats e especies obxecto de conservación
Tomando como referencia o sistema de unidades ambientais do Plan director da Rede Natura 2000 de Galicia, identificáronse 29 tipos de hábitats de interese comunitario como obxecto de conservación (véxase a táboa 6). Ademais, tamén se identificou o hábitat UA14102-0101 grandes superficies de carrizais asociados a lagoas costeiras, como obxecto de conservación, que, aínda que non se trata dun habitat de interese comunitario, si mostra relevancia como nicho ecolóxico de taxons de fauna ameazada.
Na táboa 3 preséntase a valoración dos tipos de hábitats de interese comunitario obxecto de conservación. Preséntase dous tipos de valoracións:
Valor do lugar para a conservación do hábitat. Criterios de avaliación do lugar con respecto a un tipo de hábitat natural do anexo I, conforme a Decisión 2011/484/UE de execución da Comisión, do 11 de xullo de 2011, relativa a un formulario de información sobre un espazo Natura 2000. Valor excelente (A), bo (B) e significativo (C), para os criterios de representatividade (Rep), superficie relativa (Sup), grado de conservación (Con) e avaliación global (Glo).
Os valores obtivéronse tendo en conta a valoración para o lugar da ZEPA ES0000258 Costa de Ferrolterra-Valdoviño e a ZEC ES1110002 Costa Ártabra, establecidas no Plan director da Rede Natura 2000 de Galicia.
Valoración do hábitat no lugar. Realízase unha valoración cualitativa xeral do estado de conservación dos tipos de hábitat seguindo a metodoloxía establecida pola Comisión Europea para a elaboración dos informes sexenais relativos ao artigo 17 da Directiva 92/43/CEE (Comisión Europea 2005.
Assessment, monitoring and reporting of conservation status – Preparing the 2001-2006 report under Article 17 of the Habitats Directive. Note to the Habitats Committee, DG Environment, Brussels, 15 March 2005. DocHab-04- 03/03 rev.3.
)
.
A valoración do estado de conservación dos tipos de hábitats de interese comunitario no humidal protexido desenvolveuse tendo en conta tres parámetros: a área de distribución e a superficie abranguida polo tipo de hábitat dentro da área de distribución (Sup), a estrutura e funcións específicas (EeF) necesarias para o seu mantemento a longo prazo e as perspectivas futuras (Pfu) con respecto a área de distribución, superficie abranguida e estruturas e funcións específicas. Realízase tamén unha avaliación global (Glo) do estado de conservación do hábitat en función do resultado obtido polos parámetros avaliados.
Especies obxecto de conservación
Táboa 4. Criterios de valoración do estado de conservación das especies de aves
Táboa 5. Valoración das especies de aves mencionadas no artigo 4 da Directiva 2009/147/CE, das cales se ten constancia no ámbito do plan.
Táboa 5. Valoración das especies de aves mencionadas no artigo 4 da Directiva 2009/147/CE, das que se ten constancia no ámbito do Plan
Elementos clave
Os elementos clave para a xestión do espazo identifícanse como aqueles polos cales se designa un lugar, neste caso o humidal protexido de importancia internacional. Un elemento debe ser seleccionado como clave se é relevante para a conservación a escala comunitaria, estatal ou rexional, se ten presenza significativa no lugar ou se necesita ser xestionado para mantelo, melloralo ou controlalo. Os elementos clave poderán ser compoñentes dos ecosistemas, tales coma especies da flora e fauna ou hábitats naturais, ben considerados individualmente ou ben por comunidades faunísticas ou grupos de hábitats.
Considéranse elementos clave do espazo protexido a lagoa costeira, o sistema dunar, as praias, o carrizal litoral, así como aqueles hábitats que presentan un estado de conservación inadecuado que implica a necesidade da realización de actuacións para a súa mellora e aquelas especies que requiren dunha mellora na información relativa á súa presenza, distribución e abundancia.
III. Usos e actividades
O humidal protexido Lagoa e areal de Valdoviño está situado no termo municipal de Valdoviño e reparte a súa superficie en parte das parroquias de Meirás, Lago e Valdoviño. A poboación de todo o concello é de 6.811 habitantes no padrón realizado o 1 de xaneiro de 2013, e mostra unha tendencia estable nos últimos 18 anos. A dita poboación atópase moi dispersa, cun total de 206 entidades singulares de poboación. Dentro do espazo natural atópanse parte das entidades de poboación de Taraza e Broño (parroquia de Meirás) e O Outeiro (parroquia de Lago) con 253, 125 e 204 habitantes respectivamente.
A isto cómpre engadir a proximidade co núcleo de Valdoviño, con 1.032 habitantes. Esta poboación limita na súa parte leste co espazo natural e conta con algunhas instalacións dentro da zona protexida, como pode ser o aparcadoiro para a praia.
Os asentamentos incluídos no espazo natural son de orixe rural, tradicional, cunha estrutura diseminada, adaptada á pendente. Sobre este sistema producíronse crecementos residenciais novos, seguindo patróns non relacionados coas actividades tradicionais.
A zona é percorrida por unha infraestrutura viaria na cal a principal vía é a AC-116, que é complementada con diversas pistas e camiños.
Entre as infraestruturas para uso público habilitadas na contorna do espazo natural identifícanse varias áreas diferenciadas:
Na contorna da zona denominada como A Robaleira, na marxe leste da praia da Frouxeira, localízase a principal área de uso público. Esta consta dun aparcadoiro (18.875 m2), área verde con parque infantil e zona de exercicio para adultos, posto de socorro, acceso para persoas con discapacidade, aseos e área para depósito de residuos. Nas inmediacións hai tamén unha parada de autobús. Na zona de acceso conta con varios paneis informativos. Cara ao sueste desta área sitúase tamén o cámping municipal, así como varios locais de ocio.
Tamén na marxe este da praia da Frouxeira, entre A Robaleira e o núcleo da Saíña, localízase unha zona de aparcadoiro de menores dimensións que a anterior. Conta tamén esta área con aseos. En paralelo ao paseo que delimita a praia sitúanse varias edificacións destinadas á restauración; unha delas conta tamén con piscina de uso público. Localízanse tanto no aparcadoiro como ao longo do paseo varias áreas con contedores para depósito de residuos.
Na zona central do areal da Frouxeira e con acceso desde o lugar do Outeiro, sitúase a terceira das áreas de instalacións. Conta tamén cun aparcadoiro (2.048 m2), aseos e contedores para depósito de residuos.
Con acceso desde o lugar do Muíño e na zona inicial do sendeiro que delimita a lagoa da Frouxeira pola súa marxe este, sitúase tamén unha pequena área onde é posible deixar o vehículo. Outras áreas de aparcadoiro tamén de escasas dimensións localízanse no lateral oeste do espazo protexido, nas inmediacións do faro de punta Frouxeira e na contorna do campo de fútbol con acceso desde o lugar de Taraza.
O Concello de Valdoviño abastécese da condución das Forcadas-Catabois, que capta as augas do río das Forcadas, situado ao norte do concello, e conta con distintos ramais que van ás parroquias. Non todos os núcleos están abastecidos e existen casas con pozos particulares.
A rede de saneamento tamén é limitada. Nas marxes leste e sur da lagoa da Frouxeira discorre un tramo desta rede de saneamento. Ten unha depuradora de augas residuais que está situada fóra da zona do humidal. Na contorna da lagoa existen núcleos que non dispoñen de rede de saneamento, polo que teñen fosas sépticas e as augas residuais son depuradas por infiltración ao solo.
A zona de estudo conta cun sistema de recolla selectiva de residuos, que son tratados no Complexo Medioambiental de Cerceda, da Sociedade Galega de Medio Ambiente (Sogama). A recolla de residuos presenta unha marcada estacionalidade, debido á actividade de ocio e turismo que ten lugar durante os meses de verán. Na zona obxecto de estudo poden aparecer ocasionalmente depósitos de refugallos.
Sector primario
No espazo protexido non existen explotacións agrícolas propiamente ditas, senón diferentes hortas dedicadas na maior parte ao autoconsumo. Estas zonas atópanse asociadas ás áreas habitadas na marxe leste e sueste da zona de estudo. O cultivo principal é de patacas, millo, herbáceas para segas e cultivos de regadío.
En relación cos usos forestais, dentro da zona protexida existen masas forestais de piñeiro (
Pinus pinaster
e
Pinus radiata
) e eucalipto (
Eucalyptus globulus
). Están situadas na franxa localizada entre os núcleos de poboación de Taraza e entre o lugar do Outeiro e a lagoa da Frouxeira. Hai tamén plantacións de eucalipto na marxe leste da lagoa, aínda que de menor entidade, onde se detectan plantacións de recente implantación. Polo xeral, non son masas monoespecíficas, ao mesturárense facilmente entre si e con pequenos pés de carballo.
Existen algunhas explotacións gandeiras de équidos, vacún e ovellas.
O espazo natural está dentro do ámbito de dous plans de explotación da confraría de pescadores de Cedeira: o plan de explotación do percebe (
Pollicipes pollicipes
) e o plan de explotación do ourizo (
Paracentrotus lividus
).
O plan de explotación do percebe realízase desde embarcación. En total están autorizadas para traballar 47 embarcacións con 118 habilitacións para a súa extracción. Autorízase a extracción deste recurso durante todo o ano.
O plan de equinodermos (ourizos) é un plan de mergullo con subministración de aire desde a superficie. Dentro deste plan están autorizadas para traballar catro embarcacións con cinco mergulladores. O período autorizado de extracción vai desde xaneiro ata abril.
Ambos os plans teñen como zona autorizada a comprendida entre punta Frouxeira e punta Barcelona, polo que unicamente traballan na zona de estudo parte do período autorizado.
Sector secundario
Na zona de estudo non se localizan actividades industriais de relevancia nin actividades extractivas.
Sector terciario
O sector servizos é o sector máis importante dentro do concello de Valdoviño, conta que no seu termo municipal con dous hoteis, unha pensión, dous establecementos de turismo rural e tres zonas de acampada regulada. Estes establecementos complétanse con 61 actividades de restauración e bares.
No espazo natural está a praia grande e pequena da Frouxeira. Esta praia é un dos atractivos turísticos do concello. Durante os meses de verán e fins de semana de bo tempo primaverais é frecuentada por un gran número de persoas. A zona de maior presión de uso público é a situada entre a lagoa e o núcleo urbano de Valdoviño.
Ademais, nesta praia practícanse actividades como o baño, o surf, o bodyboard e o
kitesurf
. Esta última actividade conta xa con restricións no espazo natural establecidas no plan de conservación da píllara das dunas (
Charadrius alexandrinus L
.), se recomenda o acceso polas pasarelas existentes na parte media e occidental e que limita a súa práctica ao período comprendido entre dúas horas antes e tres horas despois da baixamar, cun máximo diario de 5 kitesurfistas.
O uso turístico deste areal leva consigo a realización de labores de limpeza na fronte da praia, realizados en moitos casos con axuda de maquinaria, como tractores ou peneiradoras. Esta praia conta cun amplo equipamento (papeleiras, aseos e duchas), así como servizos complementarios nas súas proximidades, como o transporte.
Relacionado con este uso turístico obsérvase que na época estival as prazas de aparcamento son insuficientes, polo que os vehículos quedan estacionados nas principais vías de acceso á praia da Frouxeira. O Plan xeral de ordenación municipal en tramitación proxecta a creación dunha vía de circunvalación ou rolda seguindo unha dirección norte-leste, para que descargue do tráfico de paso da zona urbana de Valdoviño, así como un sistema de aparcadoiros nas parcelas destinadas a uso dotacional e aparcadoiro que xestione as demandas en períodos vacacionais.
O concello de Valdoviño ten rutas de sendeirismo dentro do humidal protexido para poder gozar da súa calidade paisaxística e dos valores naturais presentes. Tres desas rutas pasan pola zona 1 (área de protección): castro da Frouxeira-paseo da lagoa, igrexa de Lago-monte Esperón e igrexa de Lago-praia da Frouxeira.
A ruta praia de Valdoviño-porto do Cabo, pasa pola zona 2 (área de conservación) definida no plan.
A estas visitas tamén hai que engadir un turismo derivado da importancia do humidal protexido e do seu valor ornitolóxico.
A contorna protexida conta con varias sendas e paseos de uso público, que, en parte, poden coincidir coas rutas anteriormente indicadas.
A senda de maior lonxitude é na que está definida pola ruta denominada castro da Frouxeira-paseo da lagoa. Iníciase na contorna da Saíña, no noroeste do espazo protexido, e discorre en paralelo á praia por esta marxe ata a desembocadura da lagoa, para posteriormente transitar en dirección sur e en paralelo á lagoa da Frouxeira. Esta senda conta, ademais, cun miradoiro localizado no extremo norte nas inmediacións de punta Faluchos e un observatorio de aves na marxe leste da lagoa. Dispón de paneis informativos distribuídos nas principais unidades ambientais. Desde a zona norte do paseo e nas inmediacións da zona de instalacións da Robaleira, hai varios accesos á praia; ao carón do aparcadoiro principal parte unha pasarela de madeira, mediante a cal se accede á praia da Frouxeira pola súa marxe leste a través de distintos puntos da zona dunar.
Na área central do areal da Frouxeira e da zona de aparcadoiro descrita previamente parte unha pasarela de madeira que se bifurca, e dá acceso a dúas áreas da praia da Frouxeira a través da zona dunar e áreas de empozamento. Ambas as pasarelas están unidas por outra senda de madeira. En paralelo á pasarela situada no lateral oeste discorre un acceso para vehículos rodados, que é aproveitado para o paso á zona de dunas por parte dos vehículos de motor.
Outras sendas de paso cara á praia da Frouxeira sitúanse ao oeste do esteiro do río Maior, teñen acceso desde a área en que se localiza o campo de fútbol e desde a contorna do faro de punta Frouxeira. Están conformadas por unha pasarela de madeira.
Na zona oeste da lagoa da Frouxeira sitúase outro acceso, que parte desde o lugar do Outeiro. Ao final localízase o segundo dos puntos de observación de aves. Conta tamén con paneis informativos.
Nas augas, tanto dos ríos e lagoa como do mar, existe certa actividade náutica, con utilización de pequenas embarcacións e piraguas.
Tamén se leva a cabo a pesca deportiva, tanto costeira, que é realizada na praia e nos cantís, como fluvial tanto na lagoa e nos ríos. Na lagoa está autorizada a pesca de peixes de estuario (robaliza, muxo, solla) durante todo o ano. Na lagoa tamén se leva a cabo a captura dunha especie de camaróns denominados «gueldo», que son utilizados como engado da pesca recreativa.
En canto aos usos cinexéticos dentro do humidal protexido, débese indicar que na zona da lagoa da Frouxeira está prohibida a caza. Dentro do espazo natural atópase unha pequena zona dentro do terreo cinexético ordenado (Tecor) de Valdoviño, o que implica que o exercicio da caza está limitado. Ademais deste terreo cinexético, no ámbito do espazo protexido autorizáronse nos últimos últimos dez anos 21 batidas de xabarís e 7 esperas. Estas autorizacións veñen motivadas polos danos causados polos xabarís nos cultivos existentes. Dentro do ámbito de protección do humidal protexido non está autorizada ningunha zona de adestramento de cans.
Entre o patrimonio cultural existente no ámbito do espazo protexido cóntase con dous castros: o castro de punta do Vico e o de punta Frouxeira. Como elemento tradicional na lagoa da Frouxeira existe unha pesqueira, unha especie de península artificial creada polo home hai tempo para a explotación piscícola.
Dentro das actuacións que se están a levar a cabo no espazo protexido, está a apertura artificial da canle natural de desaugadoiro cando as augas da lagoa alcanzan unha determinada cota que produce situacións de risco tanto para os habitantes próximos por inundación do paseo marítimo e terreos adxacentes como polas variacións bruscas no nivel de auga, coa conseguinte afección aos ecosistemas e paisaxe. Esta apertura segue ciclos irregulares, non necesariamente anuais pero si na época de outono-inverno, e vense realizando desde hai un século. Nalgunhas ocasións esta apertura prodúcese de maneira espontánea por rotura da barra de area.
A lagoa da Frouxeira ten unha tipoloxía definida como lagoa pechada ou lagoa estrangulada. Nestas lagoas a comunicación superficial entre o medio lacunar e mariño queda reducida a unha única canle de comunicación, cuxo funcionamento vén condicionado directamente polos cambios hidrolóxicos e litorais que se producen estacionalmente, así como por perturbacións ou episodios de tormenta. A estrangulación da canle prodúcese tanto polo aumento da barreira como, de forma máis significativa, polo incremento na sedimentación de areas, transportadas maioritariamente pola acción do vento, sobre o leito lacunar adxacente á barreira; transformándose esta zona nun medio dunar a través do cal zigzaguea a canle de desaugadoiro.
Coincidindo cos períodos de primavera e verán, nos cales se reduce a acción erosiva do mar e igualmente se reducen as achegas de augas continentais, a barreira pecha progresivamente a canle de comunicación, ata impedir o fluxo de augas superficiais. A redución das achegas continentais e a evaporación impiden o crecemento da superficie ocupada polo medio lacunar, a cal se incrementará coa chegada das chuvias que marcan o comezo da estación outonal.
A superficie e volume da auga acumulada pola lagoa virá determinada, entre outros factores, pola configuración da barreira e do sistema dunar adxacente. Deste modo a lagoa pode permanecer períodos anuais nos cales non existe comunicación entre as augas superficiais da lagoa e o mar ou, pola contra, rexístranse anos en que a auga acumulada supera a capacidade de retención da lagoa, e reborda e creando unha canle de desaugadoiro.
En condicións naturais, sen intervención humana, a lagoa seguiría subindo o seu nivel, inundando e producindo danos tanto no paseo marítimo como nos terreos circundantes. A lagoa desaugaría ao producirse a suba de nivel por cima da crista da duna litoral, orixinando unha rotura explosiva do cordón de area, co consecuente baleiramento da lagoa.
Para evitar, por un lado, que a suba do nivel inunde o paseo marítimo e os terreos adxacentes ás vivendas, co consecuente risco para as persoas que teñen a súa residencia nesas vivendas e, por outro lado, as consecuencias que sobre os hábitats e especies, e o perigo sobre a seguridade pública de usuarios da praia ou pescadores, pode ter un baleiramento brusco da lagoa, ábrese a dita canle de desaugadoiro.
IV. Identificación de presións e ameazas
O humidal protexido Lagoa e areal de Valdoviño soporta unha importante afluencia de persoas visitantes, sobre todo durante os meses de verán e fins de semana de bo tempo de primavera, que pode supoñer un problema polos seguintes motivos:
Tránsito de persoas visitantes: a afluencia masiva de xente provoca afeccións sobre este espazo. O principal efecto da presión humana é o tripamento indiscriminado, que provoca erosión das dunas e impide o asentamento de especies de vexetación. O paso das persoas a través do sistema dunar débese á existencia dun aparcadoiro ou estrada preto da duna, que hai que cruzar. Ademais as persoas visitantes pasean polo sistema dunar ou protéxense do vento.
O simple feito de atravesar a duna para ir á praia ou ás matogueiras costeiras pode destruír a cobertura da vexetación e causar a fragmentación destes hábitats especialmente sensibles debido á súa fraxilidade e escasa capacidade de resilencia, fundamentalmente sobre 2130* (dunas grises) e 2150* (dunas fixas), así como sobre as matogueiras costeiras (4040*).
Debido a esta fragmentación, existen corredores que producen compactación da area e favorecen a acción erosiva do vento. Cando os sendeiros de erosión teñen unha largura considerable, crean amplas descontinuidades no cordón dunar.
Neste punto ten tamén incidencia a práctica de
kitesurf
, que implica a circulación de papaventos despregados na fronte da praia e que incide sobre todo na píllara das dunas, especie que conta cun plan de conservación por estar clasificada como «vulnerable» no Catálogo galego de especies ameazadas.
Tránsito de vehículos polo sistema dunar e as praias: o tránsito de vehículos provoca unha serie de efectos: polución do aire, polución sonora, erosión e compactación do solo, efectos das pegadas sobre a vida silvestre e incidencia na paisaxe.
A compactación do solo produce, pola súa vez, outros cambios, dado que perturba o ciclo hidrolóxico e de nutrientes debido a que a auga se fai menos dispoñible para animais e plantas. Ademais, as raíces das plantas ven diminuída a súa capacidade de penetración no substrato.
O paso dos vehículos polas dunas produce a súa desestabilización e, consecuentemente, a erosión será máis activa. Tamén provoca a exposición das raíces vexetais fixadas na area, que eventualmente son atacadas polas rodas, destruíndo a armazón radicular que protexe a duna.
Outro efecto é a contaminación do aire por gases de combustión e partículas sólidas cuxo destino final é a auga e o solo, o que provoca danos na vexetación e biota, sobre todo, invertebrados.
En relación coa fauna, os seus efectos son mortalidade directa por colisión ou esmagamento, ruído ou diminución do hábitat motivado pola diminución da vexetación. Neste punto convén recalcar a especial incidencia sobre a píllara das dunas (
Charadrius alexandrinus L
.), que, como xa se indicou, ten a consideración de «vulnerable» no Catálogo galego de especies ameazadas.
Instalación de infraestruturas: a instalación de diferentes estruturas como duchas ou fontes tamén inflúe de xeito importante na dinámica.
Actividades de limpeza de praias: sobre todo se se leva a cabo con medios mecánicos. O tránsito dos tractores polas praias pode causar, ademais dos especificados no punto de tránsito de vehículos, os seguintes efectos: remoción da area, afección á base das dunas, destrución de niños, morte de animais e degradación e eliminación da súa vexetación.
Por outro lado, a limpeza implica a extracción dos depósitos de argazos e outros restos de arribazón, que teñen a súa función ecolóxica, dado que son a principal fonte de enerxía e sostemento da cadea alimentaria do ecosistema. Ademais, serve de ámbito críptico para a colocación de niños e escondedoiro de especies.
Tamén contribúen á degradación e eliminación da súa vexetación e as formas de acumulación embrionarias.
Outra presión ou ameaza que sofre o espazo é a proliferación de especies exóticas invasoras. Estas especies defínense de acordo co Plan director da Rede Natura 2000 de Galicia como as que se introducen ou establecen nun ecosistema ou hábitat natural ou seminatural e que son un axente de cambio e ameaza para a diversidade biolóxica nativa, xa sexa polo seu comportamento invasor ou polo risco de contaminación xenética.
A problemática de especies invasoras tivo historicamente unha baixa visibilidade no ámbito da Unión Europea. No entanto, desde finais dos anos noventa incrementouse a consciencia do impacto das invasións biolóxicas en Europa, ante a evidencia clara dos impactos derivados destas en diferentes rexións europeas. A Comisión Europea identificou as especies exóticas invasoras como un asunto emerxente de importancia ambiental e no ano 2002 o Consello Europeo recoñeceu que a introdución de especies exóticas invasoras era unha das principais causas da perda da biodiversidade, dun dano económico grave á economía e á saúde. Actualmente, as especies exóticas invasoras son a segunda causa de ameaza e extinción de especies, precedida tan só pola perda de hábitat.
Existen diferentes iniciativas legais que abordan a problemática das especies exóticas invasoras. Por unha parte, as directivas comunitarias 92/43/CEE e 2009/147/CE establecen a necesidade de que os países membros da Unión Europea adopten medidas para evitar a introdución de especies alóctonas no seu territorio que prexudiquen a fauna e a flora silvestre autóctona, ou aos seus hábitats naturais, chegando se é necesario a prohibir a introdución desas especies. Por outra parte, a nivel español foi publicado o Catálogo español de especies exóticas invasoras mediante o Real decreto 630/2013, do 2 de agosto, no que se desenvolven as disposicións relativas a especies exóticas previstas na Lei 42/2007, do 13 de decembro, do patrimonio natural e da biodiversidade.
O Real decreto 630/2013, do 2 de agosto, inclúe o Catálogo español de especies exóticas invasoras no seu anexo I, que implica, para as especies que figuran neste anexo, a prohibición xenérica da súa posesión, transporte, tráfico e comercio de exemplares vivos ou mortos, dos seus restos ou propágulos, incluíndo o comercio exterior. Esta prohibición poderá quedar sen efecto, logo de autorización administrativa, cando sexa necesario por razóns de investigación, saúde ou seguridade das persoas.
Na contorna do humidal protexido Lagoa e areal de Valdoviño pódense atopar máis de 35 especies alóctonas.
A Axencia Ambiental Europea creou, xunto ao proxecto de integración de indicadores europeos de diversidade para o 2010 (SEBI 2010), unha listaxe coas especies exóticas invasoras que supoñen unha maior ameaza para a diversidade biolóxica en Europa (EEA). Esta listaxe contribúe como indicador xeral dos cambios na biodiversidade causada polas especies exóticas invasoras. A listaxe componse de 100 especies.
Atendendo ás especies exóticas presentes no humidal protexido, atoparíamos ata 5 entre as 100 especies da listaxe no grupo da flora:
Carpobrotus edulis
,
Cortaderia selloana
,
Cotula coronopifolia
,
Oxalis pes-caprae e Tradescantia fluminensis
,
e Neovison vison
nos mamíferos.
Entre os taxons de flora habería que destacar, pola súa extensión, presenza e impacto, a herba da Pampa (
Cortaderia selloana
). Cunha área de distribución máis restrinxida no humidal protexido atoparíanse Carpobrotus edulis e Neovison vison, aínda que a súa capacidade invasora é moi elevada.
Esta proliferación afecta a biodiversidade debido tanto a efectos sobre a estrutura e funcionamento dos ecosistemas como a afeccións directas sobre as especies autóctonas por competición, depredación, competición xenética e introdución de patóxenos que provocan procesos como a diminución de poboacións e o crecemento de individuos, redución do éxito reprodutor, cambios no uso de hábitat ou nos patróns de actividade.
A
Cortaderia selloana
ou herba de Pampa considérase unha especie invasora de zonas alteradas e, en ocasións, de comunidades naturais e seminaturais. Modifica a paisaxe e compite coas especies autóctonas dos ecosistemas que invade, onde modifica a dispoñibilidade dos recursos hídricos. Pode facerse dominante nos ecosistemas dunares dado que, unha vez establecida, pode estender as súas raíces ata unha distancia de 2 m e unha profundidade de 3,5 m, ocupando un volume de máis de 30 m3.
O
Carpobrotus edulis
é unha planta que soporta moi ben a seca, a salinidade e os substratos areosos, polo que se pode atopar en dunas ou cantís litorais. Provoca alteracións na estrutura e abundancia relativa das especies autóctonas e nos patróns de sucesión natural de vexetación nativa. Ademais, produce un efecto de concentración e acumulación de sales no solo, que diminúe a dispoñibilidade de nutrientes e altera o ph do substrato.
O
Neovison vison
causa graves danos na biodiversidade, por ser un depredador xeneralista que ocupa diversos hábitats e compite polos recursos con outras especies carnívoras.
Outra presión que sofre o espazo ten relación coa calidade das súas augas. Segundo o Plan hidrolóxico Galicia-Costa, o estado da masa de transición da Frouxeira é malo debido a que o mal estado do fitoplancto lle fai acadar un moderado estado biolóxico.
Como fontes de contaminación o plan determina como fonte puntual de contaminación a existencia de verteduras de poboación non depurada e como fonte difusa o escorremento urbano.
O concello dispón dunha rede de saneamento de augas residuais limitada. Existen núcleos que non dispoñen de rede de saneamento, aínda que si contan con rede de abastecemento. É probable que os domicilios dispoñan de fosas sépticas, polo que as augas residuais serán vertidas ao solo, e isto pode afectar a calidade dos solos e das augas subterráneas que poderían ser infiltradas ata a lagoa.
Especial mención merece o paso do sistema de saneamento nas proximidades do paseo marítimo que pode ocasionar problemas na calidade das augas da lagoa durante os momentos de inundacións.
Tamén habería que incidir en posibles verteduras non autorizadas de calquera tipo de substancia química que poida afectar de forma apreciable a calidade das augas e que causen problemas nas zonas húmidas costeiras, zonas intermareais e medios fluviais.
Os aproveitamentos pesqueiros, agrarios, forestais e gandeiros que se poden dar no ámbito do plan de conservación non serían actuacións que, en principio, poidan supoñer unha afección apreciable no espazo natural, sempre que se leven a cabo de xeito sustentable, dado que son de baixa intensidade.
No entanto, dentro destas actuacións, sempre pode haber actuacións que poden ter unha afección como:
1. O furtivismo, ou calquera outro aproveitamento indiscriminado contrario ás normativas sectoriais.
2. Destrución, subsolaxe, desecación, sangradura, rozas mecánicas ou calquera outra actuación que poida causar unha afección apreciable á superficie, estrutura, composición ou función dos hábitats existentes.
3. O depósito de materiais sobrantes de cortas ou outros aproveitamentos forestais sobre hábitats costeiros de interese comunitario ou áreas prioritarias de especies de interese para a conservación.
4. O uso indiscriminado de fertilizantes e biocidas. A súa aplicación intensiva nas terras de cultivo pode poñer en risco as augas superficiais dos ríos e, en consecuencia, as augas que verten á lagoa polo incremento en nutrientes. Na área protexida hai zonas de pasteiro e terreos de cultivo que son destinados principalmente ao autoconsumo, polo que a presión exercida é baixa, tal e como pode verse no Plan hidrolóxico Galicia-Costa.
Unha actuación que tivo a súa influencia no sistema dunar foron as plantacións forestais. Durante moito tempo realizáronse plantacións sobre dunas tendo como obxectivo a súa estabilización, para evitar o seu avance. Este tipo de actuación ten afeccións sobre a estrutura, o funcionamento e a composición taxonómica dos ecosistemas naturais ou sobre as áreas prioritarias das especies de interese para a conservación.
O cambio climático é unha ameaza difícil de avaliar. O aumento medio do nivel do mar, xunto con variacións na marea e a altura de onda pode modificar a cota de inundación actual. O aumento do nivel medio xera un déficit do perfil activo da praia compensado mediante a erosión da súa parte superior, o que xera un retroceso da praia. Por outro lado, a modificación da intensidade e dirección do vento vai ter incidencia sobre o transporte de sedimentos desde a praia aos sistemas dunares, ademais de que o aumento do nivel medio do mar pode xerar unha erosión dunar. Coñecementos futuros aplicados sobre o ecosistema darán as pautas de actuación.
Mención especial require unha análise das perturbacións antrópicas a que foi sometida a lagoa da Frouxeira. Estas perturbacións afectaron negativamente a integridade do humidal, o estado ecolóxico do medio acuático e, por conseguinte, a conservación dos hábitats e as poboacións de especies de flora e fauna silvestre. Aínda así, moitas destas perturbacións foron producidas con anterioridade á declaración do espazo como lugar de importancia internacional do Convenio Ramsar. De feito, tanto na secretaría de Ramsar como no Plan estratéxico español para a conservación e o uso racional dos humidais, identifica os humidais costeiros como os tipos de humidais que máis sufriron a acción humana.
Entre as transformacións que sufriu esta lagoa se atopa o criterio de desecamento de zonas asolagables, lagoas, marismas e pantanos, establecido durante os séculos XIX e XX. Este criterio foi establecido tanto para o seu saneamento, dado que eran consideradas como focos de infeccións e paludismo, como para a súa transformación en terreos agrícolas. Na lagoa da Frouxeira realizábanse sangraduras na barreira litoral e nos medios higrófilos, á vez que se construían pequenos muros e comportas na marisma e se canalizaban e desviaban pequenos regueiros que vertían cara ao humidal. Estes cultivos foron abandonados nos anos 40, quedando unicamente como aproveitamento agrícola aquelas áreas que non sufrían unha ordenación ordinaria. De feito, fotografías realizadas nos anos 40 permiten observar o humidal da Frouxeira rodeado case completamente de parcelas de cultivo, as cales se distribúen na súa marxe leste e sur, mentres que na súa marxe oeste as parcelas agrícolas combínanse con pequenas parcelas de piñeirais, estas últimas instaladas en áreas conformadas maioritariamente por sistemas dunares.
Tamén se levan a cabo aperturas da canle na barreira litoral que, tras a súa ruptura, permitían capturar á man, no vaso desecado, os peixes que quedaban retidos. Entre os anos 30 e 40 do presente século está constatado o uso da lagoa para a pesca.
Estas aperturas eran realizadas a través dunha canle artificial de forma manual na zona central da barreira, afastándose do rebordo rochoso ou mesmo da zona dunar. A canle facíase coincidir co eixe de maior lonxitude do vaso lacunar, e que favorecía o baleiramento rápido e enérxico deste e creaba a destrución parcial da barreira.
Ao longo da década dos setenta e na maior parte dos oitenta o sistema dunar da Frouxeira sofre unha explotación e destrución indiscriminada pola extracción en distintas zonas areas destinadas á construción. Unha das zonas que sufrirá esta explotación é a configurada na zona posterior do cordón dunar-barreira, en contacto co bordo noroeste da cubeta. Como consecuencia desta explotación modificouse a posición da canle natural de comunicación da lagoa, e creouse unha artificial no extremo noroeste da barreira que provocou unha alteración na configuración do litoral.
A construción desta nova canle artificial supuxo a destrución dunha parte significativa dos hábitats que conforman tanto a barreira (dunas embrionarias, dunas brancas e dunas grises) como os hábitats que constitúen a área litoral da barreira. Ademais, provocou unha importante modificación no funcionamento do humidal, tanto a entrada e deposición de sedimentos areentos cara ao vaso lacunar como unha alteración do seu hidroperíodo.
Motivado por isto, o medio lacunar experimentou unha significativa redución, xa que o terzo superior pasou a ter un funcionamento ecolóxico característico dun sistema estuárico, con fortes variacións no nivel de inundación e velocidade das súas augas, quedando confinadas as áreas de augas libres permanentes nas canles profundas mentres que o resto do antigo leito lacunar se transformou nun medio de inundación mareal, con amplas chairas areosas intermareais e pequenas áreas que se cubrían polas augas en relación coas mareas de maior amplitude ou con períodos de fortes chuvias.
Esta canle artificial tamén permitiu incrementar a praia útil para o aproveitamento do turismo estival. A canle de desaugamento natural, ao progresar cara ao leste, fragmentaba a praia, deixando unha superficie reducida próxima á zona onde se instalaban as distintas casetas e se utilizaba como aparcadoiro.
Na década dos 80 promoveuse a recuperación da canle natural e o peche da canle do extremo noroeste, facilitando deste modo a recuperación da canle natural de desaugamento e do propio complexo de apertura.
Mediante acordo do Consello de Ministros do 21 de febreiro de 1992 o humidal da Frouxeira foi incluído na lista de humidais de importancia internacional do Convenio de Ramsar. A ficha informativa elaborada para esta lagoa destaca entre os impactos sobre o humidal unha moderada presión turística na época estival, os residuos sólidos urbanos e as construcións non fixas na zona da praia.
Nesta ficha tamén se describía o réxime artificial da lagoa: «A lagoa posúe unha forma ovalada (1.600 m de longo por 500 m de largo). A súa profundidade está controlada artificialmente. Ao diminuír o caudal durante o verán e como consecuencia da forza de arrastre, a canle de desaugadoiro cégase periodicamente pola area acumulada pola acción das mareas e os ventos do norte. A partir dese momento, comeza a elevarse o nivel das augas da lagoa e, como consecuencia, a aumentar a superficie de inundación, que ameaza os cultivos circundantes. Cando a chegada do outono produce un aumento das precipitacións, os agricultores abren de novo a canle e evacuan os excedentes ao mar».
Nas imaxes fotográficas realizadas nos anos 90 a canle de desaugadoiro está pechada, polo que non hai contacto directo entre as augas da lagoa e o medio mariño. A canle remata cun curso sinuoso que permanece englobado dentro da barreira litoral e se sitúa arredor do último farallón rochoso que marca o límite leste da lagoa, é dicir, en dirección cara á illa Percebelleira. Por detrás da barreira a canle mantén a súa traza sinuosa, rodea o primeiro farallón rochoso, axústase ao pequeno seo, para cruzar a coiraza interna formando varias canles secundarias, interconectadas coa principal, e axustar finalmente a súa traza ao farallón rochoso, e discorrer paralelamente ao bordo leste do vaso, ata alcanzar a zona hidrófila onde se esvae.
Este voo permite apreciar a traza dun sistema viario que percorre a parte posterior da praia da Frouxeira e se prolonga polo bordo leste da cubeta lacunar. Este viario foi aberto nos anos 30. Tamén se observan pequenas construcións sobre o sistema dunar, así como numerosas edificacións illadas que limitan directamente coa beira lacunar. A maioría destas edificacións sitúanse na beira da zona próxima da lagoa e, en menor medida, na parte inicial da zona central.
No ano 1992 o petroleiro Aegean Sea afúndese e incéndiase nas proximidades da torre de Hércules na Coruña creando unha marea negra. Co fin de evitar a entrada de contaminantes no humidal da Frouxeira, péchase a boca da lagoa realizando na propia praia un muro de areas. Ao remate da marea negra o peche da boca elimínase e o humidal recupera a súa antiga dinámica, marcada pola existencia de continuas aperturas da barreira co fin de interferir sobre a dinámica de inundación natural do humidal e evitar os efectos destas sobre predios particulares e propiciar a captura de peixes no humidal.
No ano 1996 teñen lugar actuacións de mellora do paseo marítimo da Frouxeira. Este paseo mostra un carácter urbano con calzada asfaltada e beirarrúas construídas con elementos de fábrica e elementos arbóreos e herbáceos de carácter alóctono.
No ano 2000 o humidal mostra unha situación semellante á descrita no ano 1994, a traza da canle no ámbito da barreira e o sistema dunar adxacente é sinuosa, situándose no extremo leste da cubeta en dirección á Percebelleira. Por detrás da barreira a canle segue mantendo a traza sinuosa, axustándose á morfoloxía dos saíntes rochosos e observándose pequenas canles secundarias, arredor da coiraza interna. A canle continúa pola beira leste da zona proximal e central da lagoa ata esvaerse en contacto coa zona distal.
No ano 2002 o buque Prestige afúndese fronte ás costas galegas creando unha marea negra. Unha vez máis establécense medidas preventivas de colocación de barreiras anticontaminación conformadas por sacos de area. Esta barreira sitúase aproveitando o rebordo rochoso ou coiraza interna que discorre transversalmente ao eixe principal do vaso e que determina a compartimentación natural do vaso lacunar. Unha vez remitida a posibilidade de entrada de restos de fuel, retírase a barreira. Nesta manobra altérase a coiraza externa de pedras, e créanse tres grandes canles para facilitar a evacuación de auga. Consecuencia destas actuacións de emerxencia é a substitución das características propias dun ambiente lacunar polas dun ambiente estuarino.
No ano 2008, tras varios estudos, procédese a recuperar a coiraza interna mediante un dique de pedra. A instalación deste dique tivo efectos positivos sobre o humidal, logrou deter a erosión do cordón dunar e reduciu o tempo de recuperación da barreira litoral.
As canles de desaugadoiro trázanse seguindo a traza orixinal, é dicir, progresando paralelamente á barreira litoral para unha vez superada a illa Percebelleira, desaugar no extremo leste da praia. No entanto, no mes de decembro de 2008 a canle realízase de forma inadecuada e discorre próxima ao eixe principal da cubeta, polo que se produciu un baleiramento explosivo da lagoa e unha ruptura total da barreira litoral, que é recuperada no verán de 2009.
A finais de 2009 prodúcense unha serie de aperturas que conducen á ruptura total da barreira. A configuración postapertura non favorece a recuperación da barreira litoral, que non se pecha ata o mes de agosto de 2011.
Tras a recuperación, coa chegada das precipitacións de outono-inverno o nivel de inundación foise incrementando progresivamente. A finais de decembro apréciase a reconfiguración natural da barreira litoral, incrementando a pendente do noiro á vez que acumula area sobre a crista. A medida que o nivel de inundación se incrementa na lagoa, foise formando a canle natural de desaugadoiro, que avanza cara ao extremo leste da praia. No mes de xaneiro de 2012 inícianse actuacións para facilitar o desaugamento da lagoa. No obstante, a finais de mes a barreira rompe pola súa parte central producíndose un baleiramento enérxico do medio lacunar.
Desde esa data ata o inicio do mes de xullo o sistema adquire un réxime característico dun medio estuarino, con grandes superficies de chairas areosas que soamente quedan cubertas pola auga en períodos de fortes mareas enchentes.
Ao longo do ano 2013, a lagoa permaneceu aberta en funcionamento mareal ata que no mes de agosto a barra de area pechou a lagoa, e iniciou un novo período de recarga. Esta actuación permanece ata o mes de novembro, no cal se procede á súa apertura. Posteriormente, no mes de xaneiro de 2014 a barreira volve abrir de xeito natural.
Todas estas actuacións afectaron o réxime hidro-ecolóxico da lagoa, que está nunha situación actual en que o rebordo da cubeta xerou unha apertura violenta daniña para o ecosistema e que tamén provoca grandes problemas para a seguridade pública e que, incluso, pode incidir na saúde humana.
As aperturas, seguidas dun baleiramento violento da lagoa litoral no período invernal, xera, na maioría dos casos, condicións limnolóxicas incompatibles coa vida das plantas acuáticas exclusivas do humidal, así como dos peixes e invertebrados bentónicos. A alteración do réxime hidro-ecolóxico efectuado habitualmente ao inicio do período invernal resulta en moitos casos de difícil recuperación, e xera no período estival de novo condicións limnolóxicas totalmente incompatibles coas especies de fauna acuática
Artigo 1.
Obxectivos específicos de conservación
1. Prioridade: Hábitats naturais, especies de interese comunitario e especies de aves do anexo I da Directiva 2009/147/CE e migratorias e os seus hábitats.
a) Mellorar e completar o coñecemento dos tipos de hábitats naturais e dos hábitat das especies de aves do anexo I da Directiva 2009/147/CE e migratorias.
1º. Mellorar e completar o inventario dos hábitats naturais ligados aos humidais costeiros.
i) Mellorar e completar a información sobre a distribución dos hábitats de interese comunitario exclusivos de Galicia na rexión bioxeográfica atlántica (tipo de hábitat de interese comunitario 2230 e 2260).
ii) Mellorar e completar a información sobre a distribución do tipo de hábitat de interese comunitario 7210* no humidal protexido, así como o inventario de especies características.
iii) Mellorar e completar a información sobre a distribución dos tipos de hábitats de interese comunitario 4040* e 4020* no humidal protexido.
2º. Identificar e establecer de forma precisa a localización e superficie dos tipos de hábitat das especies de aves acuáticas e/ou ligadas ao medio acuático a que se refire o artigo 4 da Directiva 2009/147/CE.
i) Identificar e cartografar a escala adecuada para a xestión activa as áreas de distribución potencial do tipo de hábitat de interese comunitario 1210 vexetación anual sobre argazos acumulados, na praia da Frouxeira.
ii) Seguimento específico da evolución do tipo de hábitat de interese comunitario 1210 vexetación anual sobre argazos acumulados na praia da Frouxeira.
3º. Mellorar a información relativa á distribución e abundancia poboacional das especies
Rumex rupestris, Woodwardia radicans, Linaria polygalifolia subsp. Aguillonensis, Spiranthes aestivalis e Antirrhinum majus subsp. Linkianum
.
4º. Mellorar e completar a información relativa á distribución e abundancia poboacional das especies de aves acuáticas nidificantes.
5º. Mellorar a información relativa á distribución e abundancia poboacional das especies de quirópteros.
b) Definir os estados de conservación actual e favorable dos tipos de hábitat naturais e dos hábitats das especies de aves a que se refire o artigo 4 da Directiva 2009/147/CE, identificar as súas principais presións e ameazas e mellorar o seu estado de conservación, así como as condicións do seu ámbito.
1º. Definir os estados de conservación actual e favorable dos hábitats costeiros e particularmente, do tipo de hábitat natural prioritario 1150* lagoas costeiras, desenvolver un protocolo de seguimento do seu estado de conservación.
i) Definir os estados de conservación actual e favorable dos hábitats de interese comunitario exclusivos de Galicia na rexión bioxeográfica atlántica (THIC 2230 e 2260),
ii) Desenvolver un protocolo de seguimento do seu estado de conservación do tipo de hábitat natural prioritario 1150* lagoas costeiras.
iii) Delimitar entre as especies de aves palustres que teñen como hábitat os carrizais costeiros (THIC 7210*) as indicadoras do estado de conservación da UA141.
2º. Definir os estados de conservación actual e favorable dos sistemas dunares costeiros e, particularmente, dos tipos de hábitat naturais prioritarios 2130* dunas costeiras fixas con vexetación herbácea (dunas grises) e 2150* dunas fixas descalcificadas atlánticas (
Calluno-Ulicetea
) e 2190 depresións intradunares húmidas, as súas ameazas e establecer e desenvolver un protocolo de seguimento do seu estado de conservación.
3º. Mellorar o estado de conservación dos hábitats costeiros, en particular 1150* lagoas costeiras, restaurando o funcionamento hidroecolóxico da lagoa.
4º. Identificar e restaurar os hábitats dunares que presenten unha deterioración que implique a súa descontinuidade, recuperando a estrutura e composición da súa vexetación natural.
i) Medidas para a eliminación da rexeneración natural de piñeiros e eucaliptos nas zonas dunares,
ii) Medidas para frear a fragmentación da vexetación dunar,
iii) Medidas para favorecer a rexeneración da vexetación característica do sistema dunar mediante plantacións e sementeiras.
5º. Alcanzar o bo estado ecolóxico das masas de auga de transición e costeiras, tal e como se define na Directiva 2000/60/CE, do Parlamento Europeo e do Consello, do 23 de outubro de 2000, polo que se establece un marco comunitario de actuación no ámbito da política de augas (Directiva marco da auga), realizando un seguimento dos datos obtidos pola Rede de seguimento do estado ecolóxico das augas de Galicia.
6º. Coñecer a calidade da auga dos tipos de humidais, tanto nos seus aspectos físico-químicos como biolóxicos, así como as súas variacións no tempo.
c) Definir os estados de conservación actual e favorable das especies de interese comunitario, das especies de aves a que se refire o artigo 4 da Directiva 2009/147/CE e doutras especies importantes e identificar as súas principais presións e ameazas.
1º. Definir os estados de conservación actual e favorable das especies de flora prioritarias e ameazadas, identificar os seus principais factores de ameaza e establecer e desenvolver un protocolo de seguimento do seu estado de conservación, en particular, de
Woodwardia radicans, Linaria polygalifolia subsp. aguillonensis, Spiranthes aestivalis e Antirrhinum majus subsp. linkianum.
2º. Definir os estados de conservación actual e favorable das especies de aves catalogadas, ameazadas ou de especial interese, identificar os seus principais factores de ameaza e establecer e desenvolver un protocolo de seguimento do seu estado de conservación, en particular, as especies identificadas como elementos clave de conservación:
Anas strepera, Gallinula chloropus, Fulica atra, Botaurus stellaris, Isobrychus minutus, Ardea purpurea, Rallus aquaticus e Acrocephalus paludicola
.
3º. Establecer un sistema de vixilancia das especies de aves acuáticas nidificantes nos humidais, identificar os seus principais factores de ameaza e establecer e desenvolver un protocolo de seguimento do seu estado de conservación.
4º. Mellorar o sistema de vixilancia das poboacións de aves acuáticas invernantes nos humidais, identificar os seus principais factores de ameaza e establecer e desenvolver un protocolo de seguimento do seu estado de conservación.
d) Mellorar o estado de conservación das especies de interese comunitario e das especies de aves a que se refire o artigo 4 da Directiva 2009/147/CE, así como as condicións do seu ámbito.
1º. Mellorar a dispoñibilidade de hábitat e reducir os factores de ameaza de Rumex rupestris.
2º. Establecer un programa de seguimento e erradicación de especies de flora e fauna exótica invasora.
3º. Mellorar a dispoñibilidade de hábitat de cría e reducir os factores de ameaza da píllara papuda Charadrius alexandrinus.
4º. Mellorar a dispoñibilidade de hábitat de cría e reducir os factores de ameaza da escribenta das canaveiras
Emberiza schoeniclus subsp. lusitanica
.
2. Prioridade: Procesos ecolóxicos e dinámica litoral.
a) Manter e mellorar a conectividade ecolóxica dos espazos litorais co fin de previr a perda de biodiversidade, facilitar o intercambio xenético e o desprazamento das especies de fauna e flora.
1º. Establecer canles de colaboración coas distintas administracións e organismos implicados na xestión do medio mariño para establecer ou favorecer a conectividade ecolóxica nos espazos litorais, en particular, promover a colaboración co Concello de Valdoviño para buscar solucións alternativas á situación actual da estación de bombeo.
b) Garantir unha dinámica litoral o máis natural posible.
1º. Establecer canles de colaboración coas distintas administracións e organismos implicados na xestión do medio mariño para evitar que se danen os ecosistemas e a dinámica litoral.
2º. Establecer mecanismos para mellorar o coñecemento e realizar o seguimento da dinámica litoral.
3º. Establecer e desenvolver unha estratexia de adaptación ás previsións de cambios da dinámica litoral por efecto do cambio climático, en relación coa súa afección aos hábitats naturais, ás aves e aos seus hábitats.
3. Prioridade: Aproveitamento sustentable dos recursos.
a) Fomentar o aproveitamento racional dos recursos, compatibilizándoo cos valores de conservación dos espazos da área litoral, que permitan garantir o equilibrio dos procesos naturais.
1º. Promover a colaboración entre os organismos competentes en materia de conservación da natureza e de asuntos mariños para a xestión axeitada e sustentable dos recursos marisqueiros.
2º. Promover a implantación de boas prácticas profesionais no desenvolvemento das actividades que teñan lugar no ámbito mariño e costeiro.
i) Reducir as presións derivadas da limpeza de praias e do tripamento polo uso público nas áreas de distribución potencial deste hábitat na praia da Frouxeira,
ii) Facilitar a información necesaria aos axentes locais responsables da limpeza de praias sobre o tipo de hábitat de interese comunitario 1210 e a súa distribución potencial, así como proporcionar directrices adecuadas para evitar a súa eliminación.
3º. Promover a implantación de boas prácticas profesionais no desenvolvemento das actividades agrícolas, gandeiras e forestais que teñan lugar no ámbito do humidal protexido, en particular, elaboración das pautas para o manexo do carrizal da lagoa da Frouxeira.
4º. Fomentar o mantemento do marisqueo tradicional mediante a sinatura de acordos ou convenios contractuais con profesionais ou entidades representativas do sector pesqueiro que se comprometan á aplicación de medidas compatibles coa conservación dos tipos de hábitats naturais e especies de interese comunitario.
5º. Fomentar o mantemento da agricultura e gandaría extensiva tradicionais e da xestión forestal sustentable mediante a sinatura de acordos ou convenios contractuais con profesionais, asociacións de profesionais ou comunidades de montes que se comprometan á aplicación de medidas compatibles coa conservación dos tipos de hábitats naturais e especies de interese comunitario, en particular, fomentarase a substitución das especies alóctonas.
4. Prioridade: uso público e participación cidadá.
a) Promover un uso público ordenado e compatible coa conservación dos tipos de hábitats naturais, especies de interese comunitario e das especies de aves a que se refire o artigo 4 da Directiva 2009/147/CE e dos seus hábitats.
1º. Difundir, entre a poboación local e as persoas visitantes, os valores naturais existentes, o contido e propostas do plan de xestión e a súa relación cos usos tradicionais.
i) En relación co tipo de hábitat de interese comunitario 1210: difundir entre a poboación local e as persoas visitantes da praia da Frouxeira o interese de conservación do hábitat 1210,
ii) En relación ás aves ZEPA (
Charadrius alexandrinus L.
): difundir entre a poboación local e as persoas visitantes da praia da Frouxeira a necesidade das medidas de control de animais de compañía, práctica do
kitesurf
, ordenación dos accesos á praia e unha adecuada sinalización do espazo.
2º. Promover a creación e adecuación das infraestruturas de uso público necesarias para achegar á poboación local e ás persoas visitantes os valores do espazo natural, de forma ordenada e compatible cos obxectivos de conservación.
i) Minimizar o efecto da actividade humana no espazo: baño e outras actividades de ocio e deportivas,
ii) Promover medidas para reducir a contaminación lumínica e o consumo enerxético na contorna da lagoa.
b) Favorecer o coñecemento e implicación social na conservación do humidal protexido.
1º. Deseñar programas específicos de educación ambiental e sensibilización sobre os problemas e solucións dos valores naturais e paisaxísticos,
2º. Fomentar a participación, a través de campañas de voluntariado ambiental, na limpeza de praias e marismas, erradicación de especies invasoras e, en xeral, en todas aquelas actuacións que supoñan unha mellora na conservación do humidal protexido.
5 Prioridade: Investigación e educación.
a) Favorecer liñas de investigación que permitan a mellora do coñecemento dos recursos naturais, así como do efecto que teñen sobre o medio natural os diferentes tipos de usos e aproveitamentos establecidos no espazo.
1º. Promover proxectos de investigación no humidal protexido como instrumento de apoio á xestión. En particular, regular as actividades de investigación, monitorización e seguimento de hábitats naturais e de hábitats de especies co fin de evitar perturbacións sobre as especies, en particular das ameazadas
2º. Promover e regular a marcación de aves silvestres como instrumento de apoio á xestión das especies de aves e os seus hábitats.
Artigo 2.
Delimitación do ámbito de protección
O ámbito territorial do presente plan correspóndese coa delimitación do humidal protexido Lagoa e areal de Valdoviño, que abrangue unha superficie de 485,23 ha, publicada no Decreto 127/2008, do 5 de xuño, polo que se desenvolve o réxime xurídico dos humidais protexidos e se crea o Inventario de humidais de Galicia, que figura no anexo IV. O dito ámbito coincide coa delimitación xeográfica do sitio Ramsar Lagoa e areal de Valdoviño, incluído na listaxe de lugares de importancia internacional do convenio de Ramsar mediante acordo do Consello de Ministros do 21 de febreiro de 1992, publicado na Resolución do 15 de marzo de 1993 e modificado polo Acordo do Consello de Ministros do 16 de decembro de 2005, publicado mediante a Resolución do 17 de xaneiro de 2006.
Artigo 3.
Consideracións xerais
Este plan adopta a zonificación establecida polo Plan director da Rede Natura 2000 de Galicia para a ZEC Costa Ártabra e para a ZEPA Costa de Ferrolterra-Valdoviño, no ámbito territorial que se corresponde co humidal protexido, recollida no anexo IV. O Plan director da Rede Natura 2000 de Galicia adopta un sistema xerarquizado de zonas, como ferramenta básica para a planificación e xestión dos compoñentes da biodiversidade co fin de asegurar os obxectivos de conservación e uso sustentable dos recursos naturais en cada espazo protexido e no conxunto da Rede Natura 2000. Por tanto, o ámbito do humidal protexido queda clasificado en tres zonas: zona 1 ou área de protección, zona 2 ou área de conservación e zona 3 ou área de uso xeral.
A maior parte do ámbito do humidal protexido queda incluído na zona 1, mentres que só unha pequena área no extremo nordeste e na zona mariña está incluída na zona 2 e existen catro áreas delimitadas na zona 3.
Artigo 4.
Zona 1: Área de protección (usos tradicionais compatibles)
Abrangue unha superficie de 447,3 ha.
Estrutúrase sobre territorios cun valor de conservación moi alto, constituídos por unha porción significativa de hábitats prioritarios ou hábitats de interese comunitario ou ben de núcleos poboacionais e hábitats de especies de interese para a conservación (especies dos anexos II e IV da Directiva 92/43/CEE, especies de aves migratorias e aves do anexo I da Directiva 2009/147/CE, especies incluídas no Catálogo español de especies ameazadas e no Catálogo galego de especies ameazadas).
A configuración desta zona e, consecuentemente, a súa biodiversidade están ligadas ao mantemento dos usos tradicionais compatibles que posúen un elevado grao de compatibilidade co mantemento dos compoñentes, a estrutura e o funcionamento dos ecosistemas.
Artigo 5.
Zona 2: Área de Conservación (Aproveitamento ordenado dos recursos naturais)
Ten unha superficie de 15,44 ha.
Inclúe territorios cun valor de conservación alto e medio, cunha porción variable de hábitats do anexo I da Directiva 92/43/CEE, cunha elevada naturalidade e diversidade, que mostran, xeralmente, unha maior representación territorial dos hábitats de interese comunitario fronte aos de carácter prioritario, ou ben unha porción significativa das áreas prioritarias das especies silvestres de flora e fauna de interese para a conservación. Diferéncianse, non obstante, porque estas unidades se integran nun territorio cun nivel importante de humanización, no cal existe unha porción tamén significativa de hábitats de interese comunitario cuxa composición, estrutura e dinámica está intimamente ligada ao mantemento dos sistemas de aproveitamento tradicional.
Nestas áreas regúlanse as actividades non tradicionais que poden levar consigo unha mingua ou diminución do estado de conservación dos hábitats e das poboacións de especies de flora e fauna de interese para a conservación, co obxectivo fundamental de conseguir o aproveitamento ordenado dos recursos naturais.
Artigo 6.
Zona 3: Area de uso xeral (Asentamentos e núcleos rurais)
Esta zona ocupa unha superficie de 22,27 ha.
Inclúe os territorios dentro do espazo natural obxecto do plan de conservación onde hai asentamentos rurais.
Esta zona está intimamente relacionada coa existencia e desenvolvemento de pequenos asentamentos rurais de carácter tradicional, incluíndo tanto as vivendas como as construcións vinculadas a este tipo de actividade, cuxa distribución espacial vertebrou, ao longo da historia, a configuración da paisaxe destas zonas e, en consecuencia, a súa biodiversidade.
Artigo 7.
Normativa xeral
As normas deste decreto elabóranse a partir dos obxectivos e criterios orientadores derivados da normativa comunitaria, estatal e autonómica, xunto cos obxectivos para a conservación que se establecen no presente plan e os criterios propios relativos á exclusión ou, se é o caso, á regulación de determinadas actividades.
Para aqueles usos ou actividades que se desenvolvan no ámbito territorial do humidal protexido e que non sexan expresamente regulados neste decreto aplicarase subsidiariamente o disposto no Decreto 127/2008, do 5 de xuño, polo que se desenvolve o réxime xurídico dos humidais protexidos e se crea o Inventario de humidais de Galicia, e no Decreto 37/2014, do 27 de marzo, polo que se declaran zonas especiais de conservación os lugares de importancia comunitaria de Galicia e se aproba o Plan director da Rede Natura 2000 de Galicia.
Artigo 8.
Exclusión de actividades
1. O territorio delimitado polo ámbito comprendido neste decreto considérase como área de exclusión á hora de planificar e autorizar novas actividades e aproveitamentos mineiros.
2. O territorio delimitado polo ámbito deste plan considérase como área de exclusión á hora de planificar e autorizar novos aproveitamentos industriais de:
a) Enerxía eólica,
b) Enerxía hidroeléctrica, e
c) Enerxía fotovoltaica.
3. O territorio delimitado polo ámbito deste decreto considérase como área de exclusión á hora de planificar e autorizar novas actividades industriais que sexan incompatibles cos obxectivos de conservación do plan, concretamente non poderán instalarse polígonos industriais e novos serradoiros. Os proxectos experimentais de calquera fonte de enerxía renovable situaranse fóra do espazo protexido, integramente incluído na Rede Natura 2000.
4. Os plans empresariais de aproveitamento da biomasa no ámbito de aplicación deste plan.
Artigo 9.
Usos permitidos
Considérase uso permitido calquera actividade compatible cos obxectivos da declaración do espazo. Pode, polo tanto, desenvolverse sen limitacións especiais, ben na súa totalidade ou ben nas áreas onde a categoría de zonificación así o permita.
Con carácter xeral, considéranse usos ou actividades permitidas aqueles de carácter tradicional que son compatibles coa protección do espazo natural porque non causan afección apreciable e todos aqueles non incluídos nos grupos de actividades prohibidas ou suxeitas a autorización nin recollidos na normativa específica contida neste plan.
Os usos permitidos non requiren autorización do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza, sen prexuízo do resto das autorizacións sectoriais.
Artigo 10.
Usos autorizables
1. Son usos autorizables os que requiren autorización expresa do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza. Inclúense tamén aqueles que requiren informe preceptivo e vinculante do dito órgano en calquera procedemento de autorización sectorial que figuren como sometidos a informe preceptivo. Inclúese tamén na categoría de uso autorizable calquera plan, programa ou proxecto que requira avaliación das súas repercusións sobre o lugar, conforme as disposicións deste decreto. A autorización da Dirección Xeral realizarase sen prexuízo do resto das autorizacións que corresponda segundo a normativa vixente.
2. Con carácter xeral, considéranse usos ou actividades sometidas a autorización expresa do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza os seguintes:
a) Usos e actividades que non se corresponden con plans, programas ou proxectos e que, de acordo cos contidos deste decreto, teñen a condición de autorizables co fin de avaliar con carácter previo a compatibilidade da súa execución co mantemento nun estado de conservación favorable dos hábitats e das especies de interese comunitario, dando así cumprimento ao disposto nos artigos 6.2 da Directiva 92/43/CEE e 45.2 da Lei 42/2007, do 13 de decembro.
O órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza avaliará nun informe se é previsible que o uso ou a actividade produza a deterioración directa ou indirecta dos hábitats naturais e/ou dos hábitats das especies, ou alteracións que repercutan nas especies que motivaron a designación do espazo protexido Rede Natura 2000, e poderá establecer na autorización condicións de execución ou medidas correctoras.
b) Os plans, programas e proxectos que, sen teren unha relación directa coa xestión do espazo natural ou sen seren necesarios para esta, poidan afectar de forma apreciable o citado lugar, xa sexa individualmente ou en combinación con outros plans e proxectos, de acordo cos artigos 6.3 da Directiva 92/43/CEE e 45.4 da Lei 42/2007, do 13 de decembro, someteranse a unha axeitada avaliación das súas repercusións no lugar, tendo en conta os obxectivos de conservación do devandito lugar. A avaliación das repercusións tramitarase mediante a emisión dun informe ambiental que avaliará a incidencia previsible do plan, programa ou proxecto sobre a integridade do lugar e sobre o estado de conservación dos hábitats e das especies que motivaron a súa declaración como espazo protexido da Rede Natura 2000. Á vista das conclusións da avaliación das repercusións no lugar e supeditado ao disposto no número 6.4 da mencionada directiva, o organismo competente só se declarará de acordo co devandito plan ou proxecto tras asegurarse de que non causará prexuízo á integridade do lugar en cuestión e, se procede, tras sometelo a información pública.
Se, a pesar das conclusións negativas da avaliación das repercusións sobre o lugar e da falta de solucións alternativas, se debe realizar un plan, programa ou proxecto por razóns imperiosas de interese público de primeira orde (que, para cada suposto concreto, sexan declaradas mediante unha lei ou mediante acordo, motivado e público, do Consello de Ministros ou do Consello de Goberno da Xunta de Galicia), incluídas razóns de índole social ou económica, as administracións públicas competentes, de acordo cos artigos 6.4 da Directiva 92/43/CEE e 45 da Lei 42/2007, do 13 de decembro, tomarán cantas medidas compensatorias sexan necesarias para garantir que a coherencia global da Rede Natura 2000 quede protexida.
Todas aquelas actividades directamente relacionadas coa saúde humana e a seguridade pública ou con outras razóns imperiosas de interese público de primeira orde, ou ben que poidan ser obxectivamente consideradas como accións positivas de primordial importancia para o ambiente, sempre que cumpran co disposto nos artigos 6 da Directiva 92/43/CEE e artigo 45 da Lei 42/2007, do 13 de decembro, no caso de que o lugar considerado albergue un tipo de hábitat natural e/ou especie prioritarios.
3. Con carácter xeral, considéranse usos ou actividades sometidos a informe preceptivo e vinculante do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza:
a) Aqueles usos e actividades que se recollan no presente decreto coa condición de autorizables.
b) Aquelas que, de acordo coa lexislación sectorial vixente, deban someterse á autorización de órganos da Administración distintos do competente en materia de conservación da natureza por seren os competentes para a expedición da autorización, ben que esta deberá supeditarse ás condicións establecidas no informe emitido polo órgano competente en conservación da natureza conforme os obxectivos do presente plan e da propia Rede Natura 2000. En consecuencia, con carácter previo á autorización, o órgano competente na materia da autorización deberá solicitar ao órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza o informe preceptivo do devandito órgano.
Artigo 11.
Usos prohibidos
1. Considérase uso prohibido aquel que sexa susceptible de causar prexuízo á integridade do lugar ou sobre o estado de conservación dos compoñentes clave para a biodiversidade (hábitats e especies protexidas) e, por conseguinte, é contrario aos obxectivos de conservación do espazo protexido, con excepción dos supostos en que resultase de aplicación o preceptuado nos números 5, 6 e 7 do artigo 45 da Lei 42/2007, do 13 de decembro.
2. Con carácter xeral considéranse usos prohibidos en todo o ámbito do espazo os seguintes, relacionados no artigo 8 do Decreto 127/2008, do 5 de xuño, polo que se desenvolve o réxime xurídico dos humidais protexidos e se crea o Inventario de humidais de Galicia, coas excepcións relacionadas nas disposicións deste plan de conservación:
a) A introdución de especies de flora e fauna non autóctonas, agás as especies hortofrutícolas e de acuicultura que figuran nos plans de explotación de recursos mariños aprobados pola consellería competente en materia de pesca e asuntos marítimos, logo do informe favorable da consellería competente en materia de medio ambiente.
b) As actividades que directa ou indirectamente poidan producir o desecamento ou a alteración hidrolóxica do humidal.
c) As actividades, verteduras sólidas e líquidas de calquera natureza que afecten de forma negativa, directa ou indirectamente, a calidade das augas superficiais ou subterráneas que alimentan e manteñen o funcionamento do humidal.
d) A modificación do réxime hidrolóxico e composición das augas, así como a alteración dos seus límites e medios ecolóxicos, fóra dos casos previstos nos instrumentos de planificación hidrolóxica aprobados.
e) As modificacións da cubeta e das características morfolóxicas do humidal, o recheo do humidal con calquera tipo de material, así como a alteración topográfica da súa zona periférica de protección.
f) As explotacións mineiras e extractivas, agás aquelas con dereitos outorgados con anterioridade ao 8 de xuño de 2004.
g) A construción de edificacións de usos residenciais, a excepción das necesarias para a xestión e conservación do espazo protexido e daquelas que se pretendan en zonas que teñan a cualificación de solo urbano ou solo de núcleo rural nos instrumentos urbanísticos e que en ambos os casos se axusten á lexislación vixente en materia urbanística e en materia de dominio público marítimo-terrestre.
h) A utilización de produtos praguicidas, funxicidas ou fitocidas que poidan afectar o humidal, cuxo grao de toxicidade estea cualificado como de tóxico ou moi tóxico para as persoas e para as especies terrestres e acuícolas, de acordo co establecido na regulamentación técnico-sanitaria para a fabricación, comercialización e utilización de praguicidas.
i) As infraestruturas, en particular as viarias, portuarias, enerxéticas e de telefonía, así como a ampliación das xa existentes, salvo naqueles supostos permitidos polos instrumentos de planificación do humidal e pola normativa vixente en materia de dominio público marítimo-terrestre.
j) A utilización de artefactos ou dispositivos que produzan contaminación acústica e incidan negativamente sobre a fauna, salvo aqueles debidamente xustificados.
k) As queimas de todo tipo de vexetación que resulten incompatibles coa conservación do humidal.
l) Calquera actividade deportiva ou recreativa non compatible co mantemento das funcións ou valores polos que se declarou.
m) Calquera outra actividade non recollida anteriormente que poida prexudicar significativamente a conservación do humidal.
Artigo 12.
Avaliación ambiental
1. A avaliación ambiental de plans, programas e proxectos que afecte ao espazo protexido obxecto deste plan de conservación estará regulada pola Lei 21/2013, do 9 de decembro, de avaliación ambiental, ou norma que a substitúa.
2. Co obxecto de garantir o axeitado cumprimento do artigo 7.2.b) da Lei 21/2013, do 9 de decembro, a promoción de calquera proxecto no ámbito deste decreto deberá incluír a consulta previa ao órgano ambiental competente en avaliación ambiental de cara a determinar se existe afección apreciable directa ou indirecta.
Artigo 13.
Hábitats de interese comunitario
As actuacións non vinculadas coas necesidades de conservación e xestión dos compoñentes da biodiversidade ou aquelas non recollidas nos supostos de actividades permitidas ou autorizables establecidas no presente plan, que poidan afectar de maneira apreciable, individualmente ou en combinación con outras actuacións, ao espazo natural ou ao estado de conservación dun tipo de hábitat incluído no anexo I da Directiva 92/43/CEE, deberán contar coa autorización do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza.
Artigo 14.
Especies de interese para a conservación
1. As actuacións non vinculadas coas necesidades de conservación e xestión dos compoñentes da biodiversidade ou non recollidas nos supostos de actividades permitidas ou autorizables establecidas no presente plan, que poidan afectar de forma apreciable, individualmente ou en combinación con outras actuacións, as áreas prioritarias das especies de interese para a conservación deberán contar coa autorización do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza. A mencionada autorización será outorgada tras unha adecuada avaliación das súas repercusións de acordo co establecido no artigo 6 da Directiva 92/43/CEE e no artigo 45 da Lei 42/2007, do 13 de decembro.
a) As actuacións que podan afectar as especies
Emberiza schoeniclus L. subsp. lusitanica Steinbacher
e
Charadrius alexandrinus
autorizaranse nos termos que establecen os respectivos plans aprobados mediante o Decreto 75/2013, do 10 de maio, e o Decreto 9/2014, do 23 de xaneiro.
2. Queda prohibido dar morte, danar, molestar ou inquietar intencionadamente os animais silvestres, sexa cal sexa o método empregado ou a fase do seu ciclo biolóxico.
a) Esta prohibición inclúe a súa retención e captura en vivo, a destrución, dano, recolección e retención dos seus niños, das súas crías ou dos seus ovos, estes últimos aínda estando baleiros, así como a posesión, transporte, tráfico e comercio de exemplares vivos ou mortos ou dos seus restos, incluíndo o comercio exterior.
b) Para os animais non comprendidos nalgunha das categorías definidas na Listaxe de especies silvestres en réxime de protección especial, creada polo artigo 53 da Lei 42/2007, do 13 decembro, no Catálogo español de especies ameazadas, establecido polo artigo 55 da Lei 42/2007, do 13 decembro, e no Catálogo galego de especies ameazadas, creado polo artigo 48.1 da Lei 9/2001, do 21 de agosto, estas prohibicións non se aplicarán nos supostos con regulación específica, en especial na lexislación de montes, caza, agricultura, pesca continental e pesca marítima.
c) Prohíbese a cría para a reintrodución ou repoboación no medio natural de especies silvestres non catalogadas sen a autorización do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza ou cando se realice fóra dos lugares e das condicións establecidas na dita autorización.
3. Queda prohibida a destrución ou deterioración apreciable das formacións vexetais conformadas por especies silvestres que caracterizan os tipos de hábitat de interese comunitario.
4. Para as especies de flora e fauna silvestres non consideradas como especies de interese para a conservación, as prohibicións indicadas nos puntos 2 e 3 non se aplicarán nos supostos establecidos pola normativa sectorial e zonal incluída no presente plan, así como na lexislación e normativa que regula a pesca marítima, o marisqueo, a agricultura, a gandaría, os aproveitamentos forestais, a pesca continental e a caza ou cando exista autorización expresa do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza.
5. Para as especies silvestres de flora e fauna incluídas na Listaxe de especies silvestres en réxime de protección especial aplicaranse as prohibicións recollidas no artigo 54 da Lei 42/2007, do 13 de decembro.
6. As prohibicións da liña anterior poderán quedar sen efecto, tras a autorización do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza, se non houber outra solución satisfactoria e sen que iso supoña prexudicar o mantemento nun estado de conservación favorable das poboacións de que se trate, na súa área de distribución natural, cuando concorra algunha das circunstancias recollidas no artigo 58 da Lei 42/2007, do 13 de decembro.
7. Para as especies silvestres de flora e fauna incluídas no Catálogo galego de especies amenazadas aplicaranse as prohibicións recollidas no artigo 51 da Lei 9/2001, do 21 de agosto. Ademáis, para as especies de animais silvestres aplicarase o réxime xeral de protección establecido polo artigo 53 da dita lei.
8. As prohibicións do número anterior poderán quedar sen efecto, logo da autorización do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza, se non houber outra solución satisfactoria e sen que iso supoña prexudicar o mantemento nun estado de conservación favorable das poboacións de que se trate, na súa área de distribución natural, cando concorra algunha das circunstancias recollidas no artigo 53.3 da Lei 9/2001, do 21 de agosto.
9. Prohíbese, ao abeiro do artigo 61.3 da Lei 42/2007, do 13 decembro, a posesión, transporte, tráfico e comercio de exemplares vivos ou mortos, dos seus restos ou propágulos, incluíndo o comercio exterior, daquelas especies alóctonas que sexan incluídas no Catálogo español de especies exóticas invasoras, ao abeiro do artigo 7 do Real decreto 630/2013, do 2 de agosto, así como de todas aquelas das cales se verifique un comportamento invasor.
Esta prohibición poderá quedar sen efecto, logo de autorización administrativa, cando sexa necesario por razóns de investigación, saúde ou seguridade das persoas.
10. Non poderá autorizarse a liberación no medio natural de organismos modificados xeneticamente baixo condicións que poidan alterar a pureza e diversidade xenética das poboacións naturais das especies autóctonas ou poñer en risco calquera outro valor do espazo natural.
11. O órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza poderá limitar ou, se é o caso, prohibir aqueles usos que supoñan unha afección apreciable sobre o estado de conservación das especies de flora e fauna silvestres de interese para a conservación.
12. O órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza poderá desenvolver ou autorizar actuacións de control sobre aquelas poboacións de especies que ameacen o equilibrio dos ecosistemas.
13. A reintrodución de especies actualmente non presentes no espazo natural deberá contar co correspondente plan técnico que constará como mínimo dunha exposición de obxectivos, unha avaliación ambiental da incidencia da reintrodución e un plan de seguimento e control desa especie e deberá ser aprobado polo órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza. Non se aprobará ningunha reintrodución cando se considere que poida afectar de forma apreciable ao estado de conservación dos hábitats do anexo I da Directiva 92/43/CEE e das especies de interese para a conservación.
14. A caza e a pesca en augas continentais só poderá realizarse sobre as especies que determine o órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza e en ningún caso poderá afectar as especies incluídas na Listaxe de especies en réxime de protección especial, no Catálogo español de especies ameazadas, no Catálogo galego de especies ameazadas ou as prohibidas pola Unión Europea.
Artigo 15.
Usos marisqueiros, pesqueiros e acuícolas
1. Consideraranse permitidas as actividades marisqueiras e pesqueiras de carácter tradicional existentes antes da entrada en vigor do presente plan. Estas actividades realizaranse de acordo coas regulacións establecidas pola lexislación sectorial, a normativa zonal do presente plan ou as que poida establecer o órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza.
2. Os plans experimentais en materia de pesca e marisqueo, para as novas especies, novas artes, modificación das existentes, novas zonas ou novas medidas de xestión, deberán someterse á avaliación e autorización ao abeiro do artigo 6.3 da Directiva 92/43/CEE e do artigo 45.4 da Lei 42/2007, do 13 de decembro.
3. Para o exercicio da pesca marítima deportiva, a regulación por parte dos órganos autonómicos competentes en materia de pesca e recursos mariños realizarase en coordinación e coa participación do órgano competente en materia de conservación da natureza. En todo caso, o desenvolvemento desta actividade non implicará afeccións apreciables sobre os elementos clave da biodiversidade (hábitats protexidos e especies de interese para a conservación) e adecuarase á normativa que resulte de aplicación.
Artigo 16.
Usos agropecuarios
1. Considéranse usos permitidos aqueles de carácter tradicional vinculados coas explotacións agrícolas e gandeiras existentes no espazo natural que cumpran coa normativa sectorial que resulte de aplicación e coas disposicións do presente plan, incluíndo, entre eles:
a) O cultivo ou a cría, dentro das explotacións agropecuarias, de especies, subespecies, variedades ou razas representativas dos sistemas tradicionais de explotación agrícola ou gandeira existentes no humidal protexido.
b) O uso de xurros, fertilizantes e biocidas nos terreos de labor, hortas, explotacións froiteiras e nos pasteiros de carácter artificial ou seminatural, sempre que se apliquen de maneira racional, de acordo coas vixentes normativas e co Código galego de boas prácticas agrarias.
c) A corta de exemplares de árbores froiteiras e de ornamento existentes en explotacións agrícolas, en pequenos hortos ou en xardíns e áreas de uso público existentes dentro do espazo natural. Non se considerará uso permitido a corta de exemplares incluídos no Catálogo galego de árbores senlleiras, regulado polo Decreto 67/2007, do 22 de marzo.
d) A creación de novos pasteiros ou terreos de labor cando se realicen sobre espazos non conformados por hábitats de interese comunitario (campos de cultivos abandonados, formacións forestais de especies alóctonas, xesteiras), nin sobre as áreas prioritarias das especies de interese para a conservación.
e) O uso de biocidas en medios agrícolas, nos predios dos núcleos rurais, así como nos medios sinantrópicos das vías de comunicación existentes, sempre que sexan aplicados seguindo o Código galego de boas prácticas agrarias e non sexan empregados á marxe do uso estritamente agrícola, se ben deberá comunicarse ao servizo provincial de conservación da natureza para o seguimento da incidencia destes usos sobre a lagoa.
2. Coa finalidade de asegurar un uso sustentable dos recursos naturais e o propio mantemento das explotacións agropecuarias tradicionais, consideraranse actuacións suxeitas a unha adecuada avaliación das súas repercusións e posterior autorización por parte do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza as seguintes:
a) Os cambios de uso cando non supoñan a desaparición ou diminución apreciable do estado de conservación (diminución da superficie, modificación da estrutura, cambios nas funcións ecolóxicas) dos tipos de hábitat de interese comunitario ou dos hábitats das especies de interese para a conservación.
b) A creación de novos pasteiros ou terreos de labor cando non supoñan a destrución ou redución apreciable da superficie ocupada por hábitats protexidos ou ben das áreas prioritarias das especies de interese para a conservación.
c) A eliminación de sebes e bosquetes nas áreas de aproveitamento agrícola ou gandeiro.
3. Considéranse usos prohibidos:
a) A fumigación con equipamentos aéreos.
b) O depósito de lodos de depuradoras industriais ou urbanas, así como o seu emprego como fertilizantes ou emendas dos solos agrícolas.
Artigo 17.
Usos forestais
1. As superficies forestais arborizadas que, no momento da entrada en vigor deste plan, estean poboadas por especies forestais alóctonas poderán seguir sendo explotadas en sucesivas quendas sempre e cando non se realicen cambios de especie, salvo cando os ditos cambios supoñan a transformación de eucaliptais en piñeirais ou cando, tras a rexeneración, se creen masas de frondosas do anexo I da Lei 7/2012, do 28 de xuño, de montes de Galicia. As ditas masas poderán ser rexeneradas de forma natural ou ben mediante repoboación.
2. Considéranse permitidos todos os usos e aproveitamentos forestais recollidos nos correspondentes proxectos de ordenación, documento simple de xestión ou documento compartido de xestión que comprendan áreas incluídas no ámbito territorial deste decreto que recibisen informe favorable do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza. O informe emitirase nos termos que regula o Decreto 37/2014, do 27 de marzo, segundo o procedemento establecido pola lexislación sectorial (Lei 7/2012, do 28 de xuño).
3. Considéranse usos permitidos aquelas actividades de carácter tradicional vinculadas coas explotacións forestais existentes no espazo protexido.
a) De conformidade co anterior, considéranse usos permitidos:
1º. A produción de madeira nos montes xa arborizados con especies alóctonas ou autóctonas cultivadas, continuando co ciclo produtivo de rexeneración, os coidados culturais e os aproveitamentos, mantendo a mesma especie ou modificándoa se así o prevé o instrumento de ordenación e de xestión forestal aprobado.
2º. A recolla de follaxe, castañas, cogomelos, landras e doutros pequenos froitos por parte das persoas propietarias dos montes para o seu propio aproveitamento, sempre que non afecte a persistencia do/s exemplar/es ou delas derive unha perda do estado de conservación dos hábitats de interese comunitario ou das áreas prioritarias das especies de interese para a conservación. Non se considerará como uso permitido o aproveitamento das especies silvestres de interese para a conservación.
3º. Os aproveitamentos de leñas nas masas arborizadas por parte das persoas propietarias, destinados ao autoconsumo e ao uso doméstico, que non sexan obxecto de comercialización sen superar os límites de volume anual por propietario de acordo coa normativa sectorial vixente, sempre que non afecten a persistencia da masa ou deles derive unha perda do estado de conservación dos hábitats de interese comunitario ou das áreas prioritarias das especies de interese para a conservación.
4º. Nas cortas de arboredo de obrigada execución das especies da disposición adicional terceira da Lei 3/2007, do 9 de abril, de prevención e defensa contra os incendios forestais de Galicia, será suficiente unha comunicación ao órgano inferior competente en materia forestal por razón do territorio. O dito órgano enviará anualmente unha relación das ditas comunicacións ao órgano inferior competente en materia de conservación da natureza por razón do territorio, para o seguimento da incidencia destas cortas no espazo protexido do ámbito de aplicación deste decreto.
4. As seguintes actividades relativas aos aproveitamentos de masas forestais na Rede Natura 2000, non recollidas nos correspondentes proxectos de ordenación, documento simple de xestión ou documento compartido de xestión aprobados, deberán ser sometidas ao informe preceptivo por parte do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza. O informe emitirase nos termos que regula o Decreto 37/2014, do 27 de marzo, e segundo o procedemento establecido pola lexislación sectorial (Lei 7/2012, do 28 de xuño, e Decreto 50/2014, do 10 de abril, polo que se regulan os aproveitamentos madeireiros e leñosos, de cortiza, de pastos e micolóxicos en montes ou terreos forestais de xestión privada na Comunidade Autónoma de Galicia e o contido, organización e funcionamento do Rexistro de Empresas do Sector Forestal).
a) As cortas de masas forestais de especies alóctonas, coníferas autóctonas e nas masas mixtas de especies alóctonas e coníferas autóctonas, efectuadas conforme as especificacións incluídas no presente plan e a normativa sectorial vixente, de maneira que se realicen garantindo a conservación dos solos e dos compoñentes naturais e non comporten unha afección apreciable sobre tipos de hábitat do anexo I da Directiva 92/43/CEE, das áreas prioritarias das especies de interese para a conservación ou non afecten árbores e mouteiras senlleiras, declaradas de conformidade co Decreto 67/2007, do 22 de marzo.
b) Nas masas forestais de frondosas de carácter autóctono e nas masas mixtas de especies alóctonas e frondosas autóctonas poderán ser autorizadas cortas selectivas atendendo a que se realicen garantindo a conservación dos solos e dos compoñentes naturais e non supoñan unha deterioración apreciable sobre os hábitats do anexo I da Directiva 92/43/CEE e as áreas prioritarias das especies de interese para a conservación, e se realicen de acordo coa normativa sectorial de aplicación e obxectivos do presente plan.
5. Coa finalidade de asegurar o uso sustentable dos recursos naturais e o propio mantemento das explotacións forestais, considéranse sometidas a autorización preceptiva do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza as seguintes:
a) As forestacións ou reforestacións sobre terreos que leven rasos máis de 15 anos, de especies autóctonas ou de especies do xénero Pinus que non supoñan unha afección apreciable sobre os hábitats do anexo I da Directiva 92/43/CEE ou sobre as áreas prioritarias das especies de interese para a conservación.
b) A plantación ou sementeira de especies exóticas que non supoñan unha afección apreciable sobre os hábitats do anexo I da Directiva 92/43/CEE ou sobre as áreas prioritarias das especies de interese para a conservación.
c) As reforestacións, que deberán ser levadas a cabo seguindo os principios e obxectivos descritos na normativa xeral deste plan e que serán realizadas baixo os principios de cautela ambiental do artigo 6 da Directiva 92/43/CEE e do artigo 45 da Lei 42/2007, do 13 de decembro.
d) A realización de queimas controladas ou de restrebas, sempre que non leven consigo unha afección sobre o estado de conservación dos hábitats e das áreas prioritarias das especies de interese para a conservación e se realicen conforme a normativa vixente.
e) O uso de calquera tipo de biocidas ou herbicidas sobre hábitats incluídos no anexo I da Directiva 92/43/CEE ou sobre os hábitats das especies de interese para a conservación en superficies superiores a 1 ha.
f) A recolección de especies silvestres de interese para a conservación con fins comerciais por parte das persoas propietarias dos montes.
g) Os cambios de actividade, forestal a agrícola e á inversa, cando non recibisen informe favorable nun instrumento de ordenación ou xestión forestal.
h) As cortas de ribeira e as de masas arborizadas de frondosas autóctonas incluídas no ámbito de aplicación deste plan e fóra do ámbito de aplicación da Lei 7/2012, do 28 de xuño. A consellería competente en materia de conservación da natureza regulará mediante orde o procedemento para estas autorizacións.
6. As actuacións de subsolaxe, sangrado e rozas mecánicas sobre os hábitats lacunares (1150*, 3130, 7210*), marismas (7210*), turbeiras (7230) ou corredores fluviais (3260, 6430, 91E0) requirirán da elaboración dun proxecto que será sometido a avaliación de impacto ambiental.
7. Considéranse usos prohibidos:
a) As cortas a feito sobre formacións arborizadas naturais e, especialmente, sobre aquelas incluídas dentro do anexo I da Directiva 92/43/CEE.
b) O depósito de materiais sobrantes de cortas ou outros aproveitamentos forestais sobre hábitats do anexo I da Directiva 92/43/CEE ou áreas prioritarias de especies de interese para a conservación.
c) As actuacións de forestación, manexo ou transformación das matogueiras húmidas ou secas, a creación de pasteiros ou calquera outra actuación relacionada con aproveitamentos forestais, agrícolas ou gandeiros que se realicen no dominio público marítimo terrestre.
d) A fumigación con equipamentos aéreos cando non supoñan unha afección apreciable sobre os hábitats naturais nin sobre as poboacións das especies de interese para a conservación.
e) Calquera outra actuación relacionada con aproveitamentos forestais, agrícolas ou gandeiros que se realicen no dominio público marítimo-terrestre, agás os directamente relacionados coas actuacións de restauracións de hábitats.
Artigo 18.
Usos cinexéticos e piscícolas
1. Consideraranse permitidas as seguintes actividades:
a) Con carácter xeral, as actividades de pesca fluvial reguladas polas normativas sectoriais que resulten de aplicación. Estas actividades realizaranse de acordo coas regulacións establecidas pola lexislación sectorial, a normativa deste plan ou as que poida establecer o órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza.
b) As accións de mellora de carácter piscícola recollidas nos correspondentes plans de ordenación piscícola e na normativa sectorial vixente, vinculadas ás necesidades de xestión ligadas a un aproveitamento tradicional das poboacións, á restauración e sanidade e ao resto dos obxectivos de conservación.
2. Consideraranse como actividades sometidas a autorización as que se relacionan a seguir:
a) Medidas piscícolas complementarias que fosen aprobadas nos correspondentes plans de ordenación piscícola, e que estean vinculadas ás necesidades do mantemento ou mellora dunha xestión sustentable dos recursos piscícolas.
b) Accións de estímulo de restauración de terras agrícolas abandonadas e de terreos degradados, para a súa conversión en zonas de alimentación ou refuxio para a fauna cinexética.
c) Os cerramentos e valados de terreos para previr danos ocasionados pola fauna cinexética deberán ser construídos de tal maneira que na totalidade do seu perímetro permitan a circulación da fauna silvestre non cinexética.
Neste sentido, prestarase especial atención a que os devanditos peches garantan a conectividade e permeabilidade dos hábitats naturais, e que, así mesmo, permitan a migración, a distribución xeográfica e o intercambio xenético entre poboacións de especies de interese para a conservación.
3. Consideraranse como usos e actividades prohibidos os que se relacionan a continuación:
a) Consideraranse todos aqueles usos que xa estean prohibidos polas respectivas normativas sectoriais de caza e de pesca fluvial.
b) O exercicio da caza en todo o ámbito de aplicación do plan. Excepcionalmente, a xefatura territorial competente en materia de conservación da natureza da Coruña poderá acordar medidas de control co fin de reducir os danos que se poidan producir na agricultura, na gandaría e na silvicultura. A autorización destas medidas só poderá darse no caso de danos reiterados nas explotacións certificados mediante o correspondente informe de danos, as esperas sempre se priorizarán sobre as batidas particularmente na época de cría (abril-xuño).
c) O establecemento de zonas de pesca intensiva.
Artigo 19.
Infraestruturas e obras
1. Con carácter xeral, e en materia de planificación e xestión de infraestruturas e obras, aplicarase, de conformidade co artigo 6 da Directiva 92/43/CEE e co artigo 45 da Lei 42/2007, do 13 de decembro, o disposto na normativa de aplicación.
2. Usos e actividades permitidos.
a) As tarefas de mantemento e conservación das infraestruturas lineais existentes no espazo natural, así como a reposición de sinais que non supoñan modificacións no seu trazado e largo.
3. Usos e actividades autorizables.
a) As tarefas de mantemento e conservación das infraestruturas lineais existentes no espazo natural non consideradas como permitidas, que serán debidamente autorizadas polo órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza cando supoñan modificacións no seu trazado e/ou largo, se minimice todo posible impacto, se tenda a empregar técnicas o máis brandas posible, non se afecten os elementos clave para a conservación (hábitats, especies de interese) e se teñan en conta as determinacións establecidas no presente plan.
b) As demolicións de obras e instalacións que non se axusten ás condicións establecidas na súa autorización ou que, encontrándose total ou parcialmente en estado ruinoso, poidan causar danos ou perigos ás persoas, a outros compoñentes e a elementos clave para a conservación do espazo ou ás funcións que estes desempeñen.
c) As accións sobre o solo que impliquen movementos de terra, como dragaxes, defensa de ríos e rectificación de canles, construcións en socalcos, desmontes, recheos e outras análogas, sempre e cando se desenvolvan de acordo co artigo 6 da Directiva 92/43/CEE e co artigo 45 da Lei 42/2007, do 13 de decembro, e que, segundo as súas características sexan sometidas ao procedemento de avaliación de impacto ambiental conforme a Lei 21/2013, do 9 de decembro.
d) Por motivos de seguridade pública, o depósito temporal fóra das infraestruturas lineais viarias (estradas), de obxectos que obstrúan a circulación destas, sempre e cando non causen afeccións de forma apreciable sobre o estado de conservación dos compoñentes clave da biodiversidade do espazo, e que, tras levar a cabo unha axeitada avaliación das súas repercusións, a opción elixida sexa a solución alternativa que se vaia adoptar que mellor salvagarde os valores ambientais.
e) A apertura de novas infraestruturas temporais por razóns estritas de saúde pública, seguridade, auxilio ou por accións directamente relacionadas coa xestión e conservación do lugar, causando a mínima afección sobre os recursos naturais e, de forma especial, sobre as augas, os solos, os tipos de hábitat do anexo I da Directiva 92/43/CEE, ou sobre os núcleos poboacionais de especies de interese para a conservación.
f) As obras de reparación, conservación e rehabilitación que se consideren precisas para o mantemento en bo estado dos paseos marítimo ou fluviais existentes, sempre e cando sexan realizadas sen causar afeccións apreciables sobre os hábitats do anexo I da Directiva 92/43/CEE ou as especies de interese de conservación, e se adecuen aos instrumentos para a protección, xestión e ordenación da paisaxe.
4. Usos e actividades prohibidos.
a) A realización de novas infraestruturas, en particular as viarias, portuarias, enerxéticas e de telefonía, así como a ampliación das existentes.
Artigo 20.
Uso público e actividades deportivas
1. As vías existentes no espazo natural clasifícanse en relación co uso público do seguinte modo:
a) Libre tránsito: vías en que se permite o uso de vehículos, cabalarías ou o tránsito peonil, de acordo coa normativa e disposicións sectoriais en materia de circulación e seguridade viaria. Inclúense dentro desta categoría:
1º. As estradas de titularidade autonómica ou provincial, así como as súas vías de servizo, xunto coas rúas e camiños existentes nos núcleos habitados incluídos no espazo natural.
2º. As pistas agrícolas ou forestais, así como as vinculadas co mantemento de infraestruturas, reemisores ou outro tipo de instalacións que non estean suxeitos a limitacións específicas ou particulares por parte dos seus titulares ou dos órganos competentes.
b) Tránsito restrinxido: aquelas vías que, debido á súa natureza, ou en relación coas necesidades de racionalizar o tránsito de vehículos, cabalarías ou persoas, se sometan a unha regulación específica, incluíndo entre eles os seguintes:
1º. As vías sobre as cales o órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza estableza unha regulación, temporal ou permanentemente, por necesidades de conservación dos recursos naturais, a través da correspondente orde.
2º. As vías de uso estritamente peonil (sendeiros e sendas peonís), nos cales se prohibe o uso de vehículos, incluídos quads e motocicletas, e de cabalarías.
3º. Os sendeiros e camiños de ferraduras en que se prohibe o uso de vehículos de motor, incluídos quads e motocicletas.
4º. Aquelas vías destinadas exclusivamente ao tránsito dos vehículos vinculados coas actividades agrícolas, gandeiras ou forestais existentes no espazo natural, nos cales se prohibe o tránsito de vehículos relacionados con actividades de uso público.
5º. Aquelas vías ou áreas restrinxidas ao uso público, delimitadas pola normativa sectorial.
Das limitacións establecidas neste punto quedan exceptuados os vehículos de vixilancia, emerxencias e todos aqueles que conten coa autorización do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza e se adecuen á normativa sectorial.
2. A circulación e aparcamento de vehículos no desenvolvemento de actividades de uso público (turístico, recreativo, deportivo e/ou ocio) realizarase exclusivamente nas vías e áreas habilitadas para tal efecto. Excepcionalmente, o órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza poderá autorizar a circulación e aparcamento sobre hábitats de interese comunitario ou sobre os hábitats das especies de interese para a conservación, cando non se produza unha afección apreciable sobre os compoñentes clave do patrimonio natural e da biodiversidade.
3. A navegación con embarcacións deportivas ou de uso recreativo realizarase de acordo coas disposicións sectoriais, a normativa do presente plan e coas regulacións que poida establecer o órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza, co fin de garantir a conservación dos compoñentes clave do espazo natural e ordenar racionalmente o uso público.
4. Usos e actividades permitidos.
a) O tránsito peonil, así como as actividades escolares e divulgativas e, en xeral, todas as de uso público sempre e cando se realicen polas vías ou lugares habilitados para tal fin, de forma racional e respectuosa, acordes coa normativa do presente plan e coas regulacións que poida establecer o órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza.
b) A circulación de vehículos polas vías de libre tránsito, así como o seu estacionamento nas áreas establecidas para tal efecto.
c) O estacionamento temporal de caravanas nas instalacións habilitadas para tal efecto.
d) As actividades deportivas en augas mariñas, excluída a lagoa costeira, realizadas con embarcacións de remos, vela ou motor, sempre que se realicen de acordo coa normativa sectorial vixente. Co fin de compatibilizar o uso público coas necesidades de conservación do espazo natural, o órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza poderá establecer medidas de xestión e regulacións específicas para o seu desenvolvemento.
e) Nas actividades de uso público realizadas dentro do ámbito territorial do plan de conservación, as persoas propietarias de animais domésticos de compañía deberán adoptar as medidas necesarias, acordes coa normativa de aplicación, para que o animal non provoque alteracións sobre as especies de interese para a conservación, así como sobre o resto de actividades de uso público e sobre os aproveitamentos existentes no espazo natural. Os animais de compañía deberán, en todo o ámbito do plan, dispor de axeitados sistemas de suxeición; en particular, só poderán transitar polas vías de tránsito peonil cun sistema de suxeición que lles impidan saír das vías.
1º. O órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza poderá limitar temporal ou permanentemente a presenza de animais de compañía en áreas sensibles para a conservación da biodiversidade.
2º. Exclúense da consideración anterior os cans que forman parte das explotacións agrícolas e gandeiras existentes na área, no desenvolvemento das tarefas vinculadas con estas actividades.
f) Consideraranse actividades de uso público permitidas sempre e cando se realicen ao abeiro dos obxectivos e regulacións establecidos no presente plan, e coa normativa sectorial de aplicación:
1º. O baño.
2º. A práctica do aeromodelismo, uso de papaventos e dispositivos semellantes cando non afecten a tranquilidade das aves e non se realicen no ámbito territorial das zonas húmidas ou zonas de descanso ou nidificación de aves. A dirección xeral con competencias en conservación da natureza, co fin de evitar alteracións sobre hábitats e especies de interese clave para a conservación no espazo poderá establecer limitacións a estas prácticas en determinados sectores da praia ou en determinadas épocas do ano.
3º. O uso do lume nas áreas e equipamentos habilitados para tal efecto, sen prexuízo do establecido na normativa vixente en materia de incendios forestais.
4º. O fondeo e amarradura de embarcacións deportivas.
g) A realización de actividades de carácter deportivo, sociocultural e recreativo que se desenvolvan ao aire libre, dentro das áreas, infraestruturas ou equipamentos establecidas para o uso público, cando se realicen conforme os obxectivos e directrices establecidos no presente plan.
h) O órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza poderá establecer regulacións específicas para garantir que o desenvolvemento das actividades das alíneas f) e g) se realice de acordo cos obxectivos de conservación dos hábitats e das especies de interese para a conservación.
5. Usos e actividades autorizables.
a) A realización de actividades de carácter deportivo, sociocultural e recreativo que se desenvolvan ao aire libre fóra das áreas, infraestruturas ou equipamentos establecidos para o uso público, sempre e cando non leven consigo afeccións apreciables sobre o estado de conservación dos hábitats ou das especies de flora e fauna silvestre.
b) Para o desenvolvemento das seguintes actividades de uso público será necesaria autorización expresa do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza, que á vista da solicitude poderá fixar condicións específicas para a súa realización ou, se é o caso, a súa prohibición cando poida afectar de forma apreciable o estado de conservación dos hábitats de interese comunitario ou os hábitats das especies de interese para a conservación:
1º. As competicións de vehículos de motor, e especialmente os rallies, ou outro tipo de probas deportivas, cando discorran por vías de libre tránsito e produzan perturbacións acústicas, aglomeración de persoas espectadoras, estacionamento fóra de áreas habilitadas para tal efecto de vehículos ou equipamentos de apoio, coordinación ou servizos.
2º. A venda ambulante de acordo coas normativas sectoriais e municipais.
c) O desenvolvemento das seguintes actividades de uso público precisará de autorización expresa do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza, que á vista da solicitude poderá fixar condicións específicas para a súa realización ou, se for o caso, a súa prohibición cando poida afectar de forma apreciable o estado de conservación dos hábitats de interese comunitario ou os hábitats das especies de interese para a conservación:
1º. O desenvolvemento de competicións, concentracións, e demais actividades e eventos deportivos ou recreativos organizados de xeito colectivo, seguindo a normativa sectorial de aplicación, que non leven consigo de forma directa nin indirecta, como resultado da aglomeración de persoas, vehículos, estruturas ou servizos, unha afección apreciable sobre o estado de conservación dos tipos de hábitat naturais ou das poboacións de especies de interese para a conservación, o órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza poderá regular épocas en que as concentracións estean prohibidas para evitar afeccións á avifauna.
2º. O voo de aeronaves (avionetas, globos aerostáticos, ás delta, parapente ou calquera outro artefacto voador), incluíndo as manobras de engalaxe e aterraxe, cando se realicen a menos de 1.000 metros de altitude. Quedan excluídas da anterior especificación o voo comercial e as misións eventuais de auxilio, vixilancia, salvamento, extinción de incendios ou outras cuestións de interese xeral que se consideren necesarias.
3º. O emprego de todo tipo de embarcacións para uso privado de carácter tradicional, con ou sen motor, en tramos fluviais, acordes coa normativa sectorial.
4º. O uso de embarcacións colectivas para fins turísticos ou recreativos en augas mariñas, en tramos fluviais ou en encoros de acordo coa normativa sectorial.
5º. As tirolinas ou calquera outro tipo de deporte de risco que teña lugar no espazo protexido no ámbito de aplicación deste decreto.
6º. O
kitesurf
e actividades náuticas semellantes, sempre e cando non causen unha afección apreciable sobre o estado de conservación dos tipos de hábitat naturais ou das poboacións de especies de interese para a conservación, e non se realicen sobre a lagoa costeira.
7º. A realización de espectáculos de carácter lúdico ou recreativo de xeito temporal ao aire libre, sempre e cando non se realicen sobre áreas ocupadas por hábitats do anexo I da Directiva 92/43/CEE nin por hábitats das especies de interese para a conservación.
8º. O desenvolvemento de actividades profesionais de filmación ou gravación de especies de interese para a conservación ou das súas áreas prioritarias de conservación.
9º. A realización de manobras militares non motorizadas, cando non causen unha afección apreciable sobre o estado de conservación dos tipos de hábitat naturais ou das poboacións de especies de interese para a conservación.
10º. A instalación de calquera tipo de sinalización, con excepción das establecidas en áreas urbanas e núcleos rurais, que se rexerán pola normativa municipal correspondente, das recollidas nas normativas sectoriais, e das que poidan establecer os órganos competentes no mantemento das súas correspondentes infraestruturas.
11º. Calquera outra actividade de uso público que poida xerar unha perda do estado de conservación dos hábitats de interese comunitario ou das áreas prioritarias das especies de interese para a conservación.
d) O uso con fins comerciais da imaxe, marca ou sinais de identidade gráfica do espazo natural deberán contar coa autorización do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza.
6. Usos e actividades prohibidos.
a) Aqueles que se realicen vulnerando as disposicións contidas no presente plan e as regulacións e indicacións que para o desenvolvemento das actividades de uso público poida establecer o órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza.
b) Co fin de garantir un estado de conservación favorable dos hábitats de interese comunitario ou das áreas prioritarias das especies de interese para a conservación, considéranse prohibidas as seguintes actividades:
1º. As prácticas de supervivencia, paintball e actividades semellantes.
2º. A acampada e o vivaqueo fóra das áreas habilitadas para tal efecto.
3º. O uso de embarcacións recreativas ou deportivas en zonas húmidas lacunares e marismas, salvo autorización expresa por parte do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza.
4º. A circulación de vehículos relacionada con actividades recreativas e de uso público fóra das vías de libre tránsito ou das instalacións habilitadas para o seu efecto, especialmente de bicicletas, motocross, motocicletas, todoterreos e quads.
5º. O emprego de megáfonos, así como doutros aparellos de son que perturben a tranquilidade e a quietude da fauna e do propio espazo natural.
6º. O abandono ou depósito de lixo en áreas e recipientes non autorizados.
7º. O tránsito dos animais de compañía soltos en todo o ámbito do plan.
8º. A realización de manobras militares motorizadas, cando non causen unha afección apreciable sobre o estado de conservación dos tipos de hábitat naturais ou das poboacións de especies de interese para a conservación, ao abeiro do artigo 6 da Directiva 92/43 CEE e do artigo 45 da Lei 42/2007, do 13 de decembro, e dos obxectivos e directrices do presente plan.
c) A realización de calquera actividade ou proba de carácter deportivo ou recreativo, contraria ao especificado no presente plan, sen autorización expresa do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza.
Artigo 21.
Compoñentes culturais
1. Con carácter xeral, e en materia de planificación e xestión dos compoñentes culturais, aplicarase en conformidade co artigo 6 da Directiva 92/43/CEE e co artigo 45 da Lei 42/2007, do 13 de decembro, o disposto na normativa vixente na actualidade.
2. Os indicadores de acceso que conduzan aos compoñentes do patrimonio cultural e etnográfico e ao mobiliario informativo que se coloque neles deberán ser coherentes co patrón formal e compositivo da sinalización do espazo protexido.
Artigo 22.
Actividades científicas e monitoraxe
1. As investigacións científicas serán efectuadas por persoal cualificado logo da avaliación dunha proposta técnica que conterá a información necesaria para avaliar a incidencia da actividade sobre o medio (paisaxe, medios ecolóxicos, hábitats protexidos e especies de interese para a conservación). O órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza poderá propoñer que a realización das actividades científicas se realicen nunha zona ou nunha área concreta do espazo natural ou, se é o caso, denegar a autorización para a súa execución.
a) Neste sentido, prestarase especial atención ás actividades de marcación e anelamento de fauna silvestre, que deberán ser desenvolvidas ao abeiro da normativa sectorial.
2. Toda actividade científica, de investigación ou de seguimento e monitoraxe, con incidencia nos compoñentes naturais e ambientais do espazo natural, deberá ser autorizada previamente polo órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza.
a) As actividades científicas ou de investigación ou de seguimento e monitoraxe que afecten especies de interese para a conservación ou hábitats de interese comunitario deberán contar coa autorización expresa do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza, o cal poderá pedir, logo da súa solicitude ou durante o transcurso da actividade, información detallada sobre os labores de investigación e establecer medidas preventivas ou limitacións sobre a recolla, captura, extracción ou sobre os métodos de estudo co fin de asegurar o mantemento do estado de conservación dos hábitats ou das especies obxecto da investigación.
b) Soamente poderán ser outorgados permisos de investigación que afecten o estado de conservación de hábitats ou especies consideradas como de interese para a conservación, cando sexan estritamente necesarios para a xestión destes elementos e cando non existan alternativas para que os traballos de investigación se poidan realizar con outros métodos menos impactantes, ou en áreas non integradas no espazo natural.
c) Para a realización de actividades científicas ou de investigación poderanse outorgar permisos especiais para o transporte de material e persoas polas vías de tránsito restrinxido.
Igualmente, poderase autorizar a instalación dos campamentos e infraestruturas necesarias en áreas non habilitadas para tal fin, con carácter temporal e con impacto visual e ecolóxico mínimo.
d) O responsable das investigacións realizadas nun espazo natural deberá proceder aos traballos necesarios para a restauración das condicións naturais que houbese con anterioridade.
3. As actividades de investigación ou monitoraxe non poderán deixar pegadas permanentes que vaian en detrimento dos valores naturais e culturais.
4. As actividades de investigación non poderán, en ningún caso, introducir especies ou subespecies, así como xenotipos diferentes aos existentes no espazo natural.
Artigo 23.
Ordenación do territorio e urbanismo
1. Normativa xeral.
a) Con carácter xeral, e en materia de planificación e xestión urbanística e de ordenación territorial, aplicarase, de conformidade co artigo 6 da Directiva 92/43/CEE e co artigo 45 da Lei 42/2007, do 13 de decembro, o disposto na normativa de aplicación.
b) Para o desenvolvemento das actuacións urbanísticas no ámbito de aplicación deste decreto, incluíndo a realización de edificacións, será necesaria a autorización previa do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza, que se desenvolverá de conformidade co artigo 6 da Directiva 92/43/CEE, e co artigo 45 da Lei 42/2007, do 13 de decembro, independentemente do resto das autorizacións por parte doutros órganos competentes, agás as actuacións que figuran como usos permitidos neste artigo.
c) Con carácter xeral, en solo urbano e de núcleo rural aplicarase o réxime de usos previstos no planeamento urbanístico.
2. Normas específicas para a Zona 1: área de protección.
a) Usos e actividades permitidos.
1º. A execución dos traballos necesarios para manter os terreos, urbanizacións, edificacións e carteis en condicións de funcionalidade, seguridade, salubridade, ornato público e habitabilidade, segundo o seu destino e conforme as normas de protección do medio, do patrimonio histórico e da rehabilitación, polos súas persoas propietarias. De igual modo, as obras que sexan precisas para adaptar as edificacións e construcións ao ámbito relativas ao acabamento, conservación, renovación ou reforma de fachadas ou espazos visibles desde a vía pública, limpeza e cerramento de terreos edificables, e retirada de carteis ou outros elementos impropios dos inmobles cando sexan ordenadas polo concello.
2º. As obras de reconstrución, rehabilitación, conservación e reforma necesarias nas construcións e instalacións destinadas a actividades vinculadas coa explotación e co apoio á actividade agropecuaria, de primeira transformación de produtos agrogandeiros e forestais, así como nos serradoiros de madeira existentes antes da entrada en vigor da Lei 9/2002, do 30 de decembro, en solo de núcleo rural, sempre que se manteña a actividade de explotación ou de apoio á actividade agropecuaria ou de serradoiro e se adopten as medidas correctoras pertinentes para garantir as condicións sanitarias e ambientais, sen prexuízo da licenza municipal urbanística e resto das autorizacións sectoriais que procedan.
3º. As tarefas de deslindamento e marcaxe dos terreos, parcelas e terreos situados no dominio público marítimo-terrestre e no dominio público hidráulico.
b) Usos e actividades autorizables.
1º. As obras de reconstrución, rehabilitación, conservación e reforma necesarias nas construcións e instalación de apoio á actividade agropecuaria, serradoiros de madeira, así como de primeira transformación de produtos agrogandeiros e forestais existentes antes da entrada en vigor da Lei 9/2002, do 30 de decembro, sempre que manteñan a actividade de explotación ou apoio á actividade agropecuaria ou de serradoiro, adoptando as medidas correctoras oportunas para garantir as condicións sanitarias e ambientais, e cumpran as condicións de edificación fixadas polo artigo 42 e pola disposición transitoria 11ª da citada Lei 9/2002, do 30 de decembro.
2º. A construción de muros de contención e o peche ou cerramento de terreos gardando as distancias coas vías públicas que regulamentariamente se establezan na lexislación ou na planificación sectorial vixente, sempre que os peches e valados sexan preferentemente vexetais, con especies autóctonas, incluíndo tamén os feitos de madeira ou estacas de madeira e arame ou empregando o pastor eléctrico, sen que os realizados con material opaco de fábrica superen a altura de 1 metro, salvo en parcelas edificadas, onde poderán alcanzar 1,50 metros. En todo caso, deben realizarse con materiais tradicionais do medio rural en que se encontren e non se permitirá o emprego de bloques de formigón ou outros materiais de fábrica, salvo que sexan debidamente revestidos e pintados na forma que regulamentariamente se determine. Ademais, os ditos muros realizaranse de modo que permitan a permeabilidade dos hábitats e o fluxo ou circulación das especies de interese para a conservación, e que non favorezan, por tanto, a fragmentación dos ecosistemas nin o illamento das poboacións, colocando os dispositivos necesarios para que cumpran a dita función.
3º. A apertura de novos camiños e pistas cando estea expresamente recollido no plan urbanístico ou nos instrumentos de ordenación do territorio, ou ben se trate de camiños rurais contidos nos proxectos aprobados pola administración competente en materia de agricultura, montes ou ambiente, ou ben sexan autorizados seguindo o establecido no artigo 41 da Lei 9/2002, do 30 de decembro. As novas aperturas de camiños ou pistas deberán adaptarse ás condicións topográficas do terreo, evitando no posible toda alteración da paisaxe e minimizando ou corrixindo o seu impacto.
c) Usos e actividades prohibidos.
Todas as actividades prohibidas pola lexislación sectorial en relación co solo urbano, solo de núcleo rural, solo rústico ordinario e solo rústico especialmente protexido, con excepción daquelas que sexan consideradas como permitidas ou autorizables de acordo coas determinacións establecidas no presente plan.
3. Normas específicas da zona 2: área de conservación.
a) Usos e actividades permitidos.
Todas aquelas actividades de urbanismo e ordenación do territorio consideradas como permitidas na zona 1 (área de protección) da presente normativa.
b) Usos e actividades autorizables.
1º. Todas aquelas actividades de urbanismo e ordenación do territorio consideradas como autorizables na zona 1 (área de protección) da presente normativa.
2º No caso de terreos situados no litoral unicamente se poderá autorizar a rehabilitación das edificacións de interese patrimonial ou etnográfico e demais construcións tradicionais preexistentes, sempre e cando non causen unha afección apreciable sobre o estado de conservación dos tipos de hábitat naturais ou das poboacións de especies de interese para a conservación.
3º. En aplicación do disposto no artigo 39 punto 2 da Lei 9/2002, do 30 de decembro, consideraranse autorizables polo órgano competente en materia de conservación da natureza, ademais de sometidos á autorización do órgano competente en materia de urbanismo, os seguintes usos construtivos, tanto temporais como permanentes, sempre que quede garantida a integración das edificacións coa paisaxe e os valores obxecto de protección, se desenvolvan de acordo ao artigo 6 da Directiva 92/43/CEE e o artigo 45 da Lei 42/2007, do 13 de decembro, e que tras levar a cabo unha axeitada avaliación das súas repercusións, esta sexa a solución alternativa que se pode adoptar que mellor salvagarda os valores ambientais, sempre e cando non afecten os tipos de hábitat prioritarios nin os núcleos poboacionais das especies de interese para a conservación, nin afecten dun xeito significativo os elementos da paisaxe que revistan unha importancia fundamental para os compoñentes da biodiversidade, nin tampouco a función de conectividade e permeabilidade dos ecosistemas:
i) As instalacións de praia e actividades de carácter deportivo, sociocultural, recreativo e de baño, que se desenvolvan ao aire libre, coas obras e instalacións imprescindibles para o uso de que se trate, logo do informe favorable do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza sobre o cumprimento da lexislación sectorial autonómica, estatal e da UE que resulten de aplicación.
ii) As instalacións non industriais de produción de enerxía renovable (fotovoltaica, solar, térmica, biogás autónoma, …) destinadas ao autoconsumo tanto de particulares como para o servizo das explotacións.
c) Usos e actividades prohibidos.
Todas as actividades prohibidas pola lexislación sectorial en relación co solo urbano, solo de núcleo rural, solo rústico ordinario e solo rústico especialmente protexido, con excepción daquelas que sexan consideradas como permitidas ou autorizables de acordo coas determinacións establecidas no presente plan.
4. Normas específicas da zona 3: área de uso xeral.
a) Usos e actividades permitidos.
1º. Todas aquelas actividades de urbanismo e ordenación do territorio consideradas como permitidas na zona 2 (área de conservación) da presente normativa.
2º. Dentro do solo de núcleo rural considéranse permitidos os seguintes usos:
i) As obras de conservación, restauración, rehabilitación e reconstrución das edificacións tradicionais ou de especial valor arquitectónico existentes no núcleo rural, sempre que non impliquen variación das características esenciais do edificio nin alteración do lugar, do seu volume ou da súa tipoloxía orixinaria.
ii) As obras de conservación e restauración das edificacións existentes sempre e cando non supoñan a variación das características esenciais do edificio, nin a alteración do lugar, volume e tipoloxía tradicional.
b) Usos e actividades autorizables.
1º. Todas aquelas actividades de urbanismo e ordenación do territorio consideradas como autorizables na zona 2 (área de conservación) da presente normativa, con excepción das recollidas nos puntos 2 e 3 que se regulan a seguir.
2º. As obras de rehabilitación e ampliación en planta ou altura das edificacións existentes que non supoñan variación da súa tipoloxía, sen prexuízo do establecido na normativa urbanística vixente.
3º. En aplicación do disposto no artigo 39 punto 2 da Lei 9/2002, do 30 de decembro, consideraranse autorizables polo órgano competente en materia de conservación da natureza, ademais de sometidos á autorización do órgano competente en materia de urbanismo os seguintes usos construtivos, tanto temporais como permanentes, sempre que quede garantida a integración das edificacións coa paisaxe e os valores obxecto de protección, se desenvolvan de acordo co artigo 6 da Directiva 92/43/CEE, e co artigo 45 da Lei 42/2007, do 13 de decembro, e que, tras levar a cabo unha axeitada avaliación das súas repercusións, esta sexa a solución alternativa que se pode adoptar que mellor salvagarda os valores ambientais, sempre e cando non afecten os tipos de hábitat prioritarios nin aos núcleos poboacionais das especies de interese para a conservación, nin afecten dun xeito significativo os elementos da paisaxe que revistan unha importancia fundamental para os compoñentes da biodiversidade, nin tampouco a función de conectividade e permeabilidade dos ecosistemas:
i) Novas construcións destinadas a usos residenciais vinculados á explotación agrícola e gandeira, sen prexuízo da correspondente licenza municipal. Neste sentido, toda actuación urbanística deberá cumprir as condicións de edificación establecidas na Lei 9/2002, do 30 de decembro, así como as disposicións relativas aos desenvolvementos urbanísticos contidas no Plan de ordenación do litoral cando se trate de espazos que entren dentro do seu ámbito de aplicación.
ii) As construcións e instalacións agrícolas en xeral, tales como as destinadas ao apoio das explotacións hortícolas, almacéns agrícolas, talleres, garaxes, parques de maquinaria agrícola, viveiros e invernadoiros ou outras análogas.
iii) As construcións e instalacións destinadas ao apoio da gandaría extensiva e intensiva, granxas, currais domésticos e establecementos nos que se aloxen, manteñan ou críen animais, e instalacións apícolas.
iv) As construcións ou instalacións forestais destinadas á xestión forestal e as de apoio á explotación forestal, así como as de defensa forestal, talleres, garaxes e parques de maquinaria forestal.
v) As instalacións vinculadas funcionalmente ás estradas e previstas na ordenación sectorial destas, así como, en todo caso, as de subministración de carburante.
vi) As construcións e rehabilitacións destinadas ao turismo no medio rural cando sexan potenciadoras do medio onde se sitúen, cumpran as condicións de edificación impostas pola lexislación vixente en materia de urbanismo e ordenación do territorio, e non se trate de terreos nos que tamén concorra a categoría de solo rústico de protección de infraestruturas.
vii) As instalacións necesarias para os servizos técnicos de telecomunicacións, a infraestrutura hidráulica e as redes de transporte, distribución e evacuación de enerxía eléctrica, gas, abastecemento de auga e saneamento cando non supoñan a urbanización ou transformación urbanística dos terreos polos que discorren.
viii) As construcións e instalacións para equipamentos e dotacións que deban situarse necesariamente no medio rural, como cemiterios, escolas agrarias, centros de investigación e educación ambiental e campamentos de turismo e pirotecnias.
ix) As instalacións de praia e actividades de carácter deportivo, sociocultural, recreativo e de baño que se desenvolvan ao aire libre, coas obras e instalacións imprescindibles para o uso de que se trate, logo do informe favorable do órgano autonómico competente en materia de conservación da natureza sobre o cumprimento da lexislación sectorial autonómica, estatal e da Unión Europea que resulten de aplicación.
x) As infraestruturas de abastecemento, tratamento, saneamento e depuración de augas, de xestión e tratamento de residuos.
xi) As instalacións non industriais de produción de enerxía renovable (fotovoltaica, solar térmica, biogás autónoma ...) destinadas ao autoconsumo tanto de particulares como para o servizo das explotacións.
c) Usos e actividades prohibidos.
Todas as actividades prohibidas pola lexislación sectorial en relación co solo urbano, solo de núcleo rural, solo rústico ordinario e solo rústico especialmente protexido, con excepción daquelas que sexan consideradas como permitidas ou autorizables de acordo coas determinacións establecidas neste plan.
Artigo 24.
Uso público e actividades deportivas
1. Normas específicas para a zona 1: área de protección.
a) Usos e actividades prohibidos.
Consideraranse prohibidas todas as actividades recreativas e de uso público non recollidas como permitidas ou autorizables na normativa xeral do artigo 20.
Artigo 25.
Introdución
A continuación relaciónanse as principais liñas de actuación que desenvolverá o organismo autonómico competente en materia de conservación de natureza para o desenvolvemento do plan de conservación, en coordinación e cooperación con outras administracións públicas competentes.
As liñas de actuación propostas son o resultado da experiencia en xestión, análises de estudos específicos sobre o lugar, de colaboración con outras administracións públicas e do proceso de participación e información pública. Abranguen, en liñas xerais, as seguintes actuacións: actuacións sobre a lagoa costeira, actuacións sobre outros tipos de hábitats, actuacións sobre especies e actuacións de uso público.
Antes de cada actuación enuméranse os obxectivos directos aos que responde a actuación e outros obxectivos relacionados que poderán verse indirectamente beneficiados por esta.
Artigo 26.
Actuacións sobre a lagoa costeira
1. Funcionamento hidro-ecolóxico da lagoa da Frouxeira
Obxectivos:
Prioridade 1: hábitats naturais, especies de interese comunitario e especies de aves do anexo I e migratorias e os seus hábitats.
Obxectivo b) 1º: definir os estados de conservación actual e favorable dos hábitats costeiros e particularmente o tipo de hábitat natural 1150* Lagoas costeiras, desenvolver un protocolo de seguimento do seu estado de conservación.
Obxectivo b) 3º: mellorar o estado de conservación dos hábitats costeiros, en particular 1150* Lagoas costeiras restaurando o funcionamento hidroecolóxico da lagoa.
Obxectivos relacionados:
Prioridade 2: procesos ecolóxicos e dinámica litoral.
Obxectivo b): garantir unha dinámica litoral o máis natural posible.
a) O cumprimento dos obxectivos de conservación establecidos tanto na Directiva 92/43/CEE coma na Directiva 2000/60/CE, en relación co humidal lacunar, determinan que o réxime hidro-ecolóxico deste debe ser de carácter natural, suprimindo ou, se é o caso, minimizando aqueles efectos antrópicos que poden incidir de forma negativa sobre o ecosistema. Esta determinación é coherente coa Lei 9/2001, do 21 de agosto, que regula a figura de humidal protexido.
Tal como se analizou na epígrafe de presións e ameazas, as primeiras alteracións do réxime hidro-ecolóxico do medio lacunar fundamentábanse no interese por transformar as áreas higrófilas do humidal para fins agrícolas. Para iso procedíase á apertura da barreira con medios manuais, aproveitando este evento para capturar as especies piscícolas que albergaba a lagoa. O paulatino abandono das prácticas agrícolas durante o século XX nas áreas máis inmediatas á lagoa reduciu o ritmo da aperturas, que volveron efectuarse na década dos sesenta con fin de facilitar a explotación de areas e un uso intensivo da praia, desviándose a traza da canle cara ao oeste, o que supuxo unha desestabilización completa do sistema que se manterá ata a década dos oitenta.
A construción dun paseo marítimo que discorre a través da marxe leste da lagoa modificou de forma significativa a topografía e natureza deste bordo, que na actualidade mostra un grao de naturalidade moi reducido.
Diversas actuacións anteriores afectaron o réxime hidro-ecolóxico da lagoa, que presenta unha situación actual en que o rebordo da cubeta xera unha apertura violenta daniña para o ecosistema, provoca grandes problemas para a seguridade pública e que incluso pode incidir na saúde humana.
As aperturas, seguidas dun baleirado violento da lagoa litoral no período invernal, xeran na maioría dos casos condicións limnolóxicas incompatibles coa vida das plantas acuáticas exclusivas do humidal, así como dos peixes e invertebrados bentónicos. A alteración do réxime hidro-ecolóxico efectuado habitualmente ao inicio do período invernal resulta, en moitos casos, de difícil recuperación, xerando de novo condicións limnolóxicas totalmente incompatibles coas especies de fauna acuática durante o período estival.
Coa finalidade de evitar estas afeccións e recuperar o funcionamento natural da lagoa, considérase necesario, de forma periódica, proceder á recuperación do tramo final da canle de desaugamento. O mantemento da canle debe realizarse sen alterar a estrutura do sistema dunar e en coherencia co funcionamento hídrico-ecolóxico do humidal, e do propio sistema de barreira litoral - praia.
b) Para iso, establécese o seguinte protocolo de actuación:
Entendendo que existe un nivel crítico de auga superado o cal se pode producir unha apertura violenta do bordo da lagoa cara ao mar e que esta apertura sería por unha parte, daniña para os ecosistemas segundo o analizado e que, por outra parte, provocaría grandes problemas para a seguridade pública e incluso podería incidir na saúde humana, establécese un protocolo tendo en conta a seguinte sectorización:
Sector 1 (cordón dunar-resalte rochoso).
O primeiro tramo de barreira abranguido entre o pé do cordón dunar e o resalte rochoso coincide co eixe maior da apertura e representa a área máis fráxil do sistema de peche. Na medida do posible non se deben realizar accións sobre esta zona.
Sector 2 (resalte rochoso-illa Percebelleira).
O segundo tramo de barreira prolóngase desde o resalte rochoso á liña imaxinaria que partindo desde a illa Percebelleira discorre ata a área continental, perpendicular á praia. Esta zona considérase igualmente fráxil e non se debe incidir negativamente sobre ela.
Sector 3 (illa Percebelleira-Agullas Saíñas).
A marxe oeste da liña que discorre desde a illa Percebelleira á área continental representa unha pequena cuncha que perde cota altimétrica desde a praia alta á praia baixa. Esta zona está o suficientemente afastada do eixe principal da lagoa e historicamente albergaba o tramo final do efluente natural da lagoa. Esta zona é de menor fraxilidade. Carece de hábitats prioritarios ou de interese comunitarios, a excepción do constituído polo propio medio mariño, constitúe unha área de doada recuperación natural ou mesmo de doada restauración.
O persoal da dirección xeral competente en conservación da natureza durante os períodos de elevadas achegas hídricas fará un seguimento e vixilancia do nivel da lagoa, e poderá ser alertado por membros doutras administracións da aproximación ou alcance dun nivel de alerta. O nivel de alerta, previo ao nivel crítico de desbordamento, establécese na cota de inundación 3,80 metros (tres metros e oitenta centímetros) a partir do cal e tras ter constancia ou coñecemento sobre o alcance desta cota, a Dirección Xeral de Conservación da Natureza dará aviso ao Servizo de Conservación da Natureza da Xefatura Territorial da Consellería de Medio Ambiente, Territorio e Infraestruturas na Coruña para a súa verificación no caso de non ser este o órgano informante.
Esta cota foi establecida tendo en conta o coñecemento e a experiencia do persoal técnico da Consellería de Medio Ambiente, Territorio e Infraestruturas e os estudos previamente realizados sobre o espazo.
Unha vez que se ten constancia de que se acadou o nivel de alerta, a Dirección Xeral de Conservación da Natureza porá en marcha un protocolo de actuación coa redacción dun proxecto de apertura tendo en conta os condicionantes meteorolóxicos, hidroxeolóxicos e biolóxicos así como a súa previsible evolución.
Posteriormente, a Dirección Xeral de Conservación da Natureza solicitará autorización ao organismo competente en materia de costas e comunicará ao concello a dita solicitude.
Este proxecto e as actuacións de apertura derivadas levaranse a cabo a través de medios propios e instrumentais ou adoptando os procedementos de contratación de emerxencia vixentes na Lei de contratos do sector público.
Unha vez autorizado, en colaboración coa Demarcación de Costas en Galicia e o Concello de Valdoviño, e de acordo co proxecto redactado, a Dirección Xeral de Conservación da Natureza procederá á apertura dunha canle de desaugamento que reproduza, na medida do posible, as condicións naturais de desaugamento, tendo en conta as seguintes premisas:
1º. Previa á apertura da canle:
i) Identificación e balizamento do camiño de acceso da maquinaria. O acceso de vehículos e maquinaria á praia procurarase realizalo polos camiños xa existentes, evitando a circulación sobre sistemas dunares con vexetación.
ii) Prohibición de calquera actividade recreativa, incluída a pesca deportiva, na lagoa e medio mariño da contorna da zona de actuación.
iii) Control do uso público para evitar a circulación das persoas e sinalización da zona de actuación conforme o plan de seguridade e saúde no traballo que será desenvolvido pola empresa responsable dos traballos.
iv) Instalación de carteis advertindo do risco das actuacións.
v) Intentar, na medida do posible, facer coincidir a apertura da canle cos días e períodos de menor amplitude da marea.
2º. Durante a apertura da canle:
i) Intentar, na medida do posible, non afectar en ningún momento o sector 1 e á barreira litoral.
ii) A apertura da canle iniciarase principalmente no sector 2. Desde este sector, entre a barreira e a praia alta, debe prolongarse a canle de comunicación entre a lagoa e a praia, sen afectar a barreira litoral. A recuperación da traza debe facerse nos sedimentos areentos soltos sen remover materiais máis consolidados, nin o zócolo rochoso.
iii) No caso de ser necesaria a recuperación da canle no sector 3, esta manterase nun primeiro segmento coas mesmas características que para o sector 2 e unha vez superada a illa Percebelleira iniciará unha curva suave para rematar na zona central da praia pequena.
iv) De observarse un baleirado importante na lagoa, depositaranse como medida urxente sacos de area nos vans da coiraza externa e outros dispositivos de retención. A cota límite para a realización destas actuacións será a de 3,30 m. En ningún caso poderá descender por debaixo da cota de 3,00, xa que reflectirían unhas condicións anómalas para o período outonal-invernal.
2. Avaliar as repercusións dunha posible actuación sobre a coiraza interna
Obxectivos:
Prioridade 1: hábitats naturais, especies de interese comunitario e especies de aves do anexo I da Directiva 2009/147/CE e migratorias e os seus hábitats.
Obxectivo b) 3º Mellorar o estado de conservación dos hábitats costeiros, en particular 1150* lagoas costeiras restaurando o funcionamento hidroecolóxico da lagoa.
Obxectivos relacionados:
Prioridade 2: procesos ecolóxicos e dinámica litoral.
Obxectivo b): garantir unha dinámica litoral o máis natural posible.
Prioridade 5: investigación e educación.
Obxectivo a) 1º: promover proxectos de investigación no humidal protexido como instrumento de apoio á xestión.
A coiraza interna constitúe un elemento fundamental para asegurar o mantemento nun estado de conservación favorable do humidal. A restauración elaborada no ano 2008 puxo de relevo a importancia deste elemento na recuperación da barreira litoral e sobre o réxime hidroecolóxico da lagoa. Como consecuencia das aperturas realizadas en decembro de 2008 e de 2009, a coiraza interna atópase na actualidade alterada, pero a súa restauración podería supor afeccións sobre a lagoa costeira.
Por tal motivo realizarase un estudo para avaliar as repercusións dunha posible actuación sobre a coiraza interna.
3. Medidas para a mellora da información sobre hábitats naturais e hábitats das especies de aves do anexo I da Directiva 2009/147/CE e especies migradoras.
Obxectivos:
Prioridade 1: hábitats naturais, especies de interese comunitario e especies de aves do anexo I da Directiva 2009/147/CE e migratorias e os seus hábitats.
Obxectivo a) 1º: mellorar e completar o inventario dos hábitats naturais ligados aos ecosistemas costeiros.
Obxectivos relacionados:
Prioridade 3: aproveitamento sustentable dos recursos.
Obxectivo a) 3º: promover a implantación de boas prácticas profesionais no desenvolvemento das actividades agrícolas, gandeiras e forestais que teñan lugar no ámbito do humidal protexido.
a) Para conseguir os fins do espazo natural é fundamental ter un correcto coñecemento dos ecosistemas, as especies e as súas relacións, particularmente do tipo de hábitat natural prioritario 1150* lagoas costeiras. Unha das carencias de información que se detectan ten relación co carrizal litoral, concretamente coa distribución do tipo de hábitat de interese comuntario 7210* no humidal protexido e, polo tanto, mellorarase e completarase. Esta información servirá para definir posteriormente o manexo do carrizal.
b) Para a mellora da información tamén se elaborará unha cartografía en detalle dos hábitats de todo o humidal protexido.
4. Medidas para a mellora de procesos ecolóxicos e dinámica litoral
Obxectivos:
Prioridade 2: procesos ecolóxicos e dinámica litoral.
Obxectivo a): manter e mellorar a conectividade ecolóxica dos espazos litorais co fin de previr a perda de biodiversidade, facilitar o intercambio xenético e o desprazamento das especies de fauna e flora.
Obxectivo a) 1º: establecer canles de colaboración coas distintas administracións e organismos implicados na xestión do medio mariño para establecer ou favorecer a conectividade ecolóxica nos espazos litorais. En particular, promover a colaboración co Concello de Valdoviño para buscar solucións alternativas á situación actual da estación de bombeo.
Obxectivos relacionados:
Prioridade 4: uso público e participación cidadá.
Obxectivo b): favorecer o coñecemento e implicación social na conservación do humidal protexido.
Obxectivo b) 1º: deseñar programas específicos de educación ambiental e sensibilización sobre os problemas e solucións dos valores naturais e paisaxístico.
a) En relación coa calidade das augas, no informe de sustentabilidade ambiental detectouse a existencia no concello dunha rede de saneamento de augas residuais limitada. Son aspectos que cómpre ter en conta de cara ao estado de conservación da lagoa que nas proximidades do ámbito existan núcleos sen saneamento e que parte da rede de saneamento municipal existente discorra polas marxes leste e oeste da lagoa.
A dirección xeral con competencias en conservación da natureza velará por que o órgano competente en materia de saneamento municipal acometa actuacións que melloren a situación actual.
b) Así mesmo, dada a importancia do estado dos ríos que alimentan a lagoa respecto da calidade da auga, velarase por establecer marcos de colaboración entre a dirección competente en conservación da natureza, o órgano competente de bacía e o concello, de ser o caso, para acometer actuacións de limpeza das ribeiras dos ríos.
c) De cara á sensibilización da cidadanía, promoveranse programas de voluntariado que sirvan para dar a coñecer a importancia de ter coidado o medio.
Artigo 27.
Actuacións sobre outros tipos de hábitats
1. Conservación dos hábitats naturais.
Obxectivos:
Prioridade 1: hábitats naturais, especies de interese comunitario e especies de aves do anexo I da Directiva 2009/147/CE e migratorias e os seus hábitats.
Obxectivo a) 1º: mellorar e completar o inventario dos hábitats naturais ligados aos humidais costeiros.
i) Mellorar e completar a información sobre a distribución dos hábitat de interese comunitario exclusivos de Galicia na rexión bioxeográfica atlántica (tipo de hábitat de interese comunitario 2230 e 2260).
iii) Mellorar e completar a información sobre a distribución dos tipos de hábitats de interese comunitario 4040* e 4020* no humidal protexido.
Obxectivo b): definir os estados de conservación actual e favorable dos tipos de hábitats naturais e dos hábitats das especies de aves ás cales se refire o artigo 4 da Directiva 2009/147/CE, identificar as súas principais presións e ameazas e mellorar o estado de conservación, así como as condicións do seu ámbito.
Obxectivo b) 4º: identificar e restaurar os hábitats dunares que presenten unha deterioración que implique a súa descontinuidade, recuperando a estrutura e composición da súa vexetación natural.
Obxectivos relacionados:
Prioridade 3: aproveitamento sustentable dos recursos.
Obxectivo a) 2º: promover a implantación de boas prácticas profesionais no desenvolvemento das actividades que teñan lugar no ámbito mariño e costeiro.
Prioridade 4: uso público e participación cidadá.
Obxectivo a) Promover un uso público ordenado e compatible coa conservación dos tipos de hábitats naturais, especies de interese comunitario e das especies de aves a que se refire o artigo 4 da Directiva 2009/147/CE e dos seus hábitats.
Obxectivo a) 2º: promover a creación e adecuación de infraestruturas de uso público necesarias para achegar a poboación local e as persoas visitantes aos valores do espazo natural, de forma ordenada e compatible cos valores de conservación.
ii) Promover medidas para reducir a contaminación lumínica e o consumo enerxético na contorna da lagoa.
a) O humidal protexido Lagoa e areal de Valdoviño abrangue superficies significativas de tipos de hábitats naturais (prioritarios e de interese para a conservación) e seminaturais. En ocasións, algún destes tipos de hábitat atópanse nun estado de conservación desfavorable, debido a determinadas actuacións antrópicas que provocan afeccións significativas sobre a composición específica, a estrutura e a funcionalidade ecosistémica dos tipos de hábitats, realizándose a maior parte destas actuacións no dominio público marítimo-terrestre.
b) En consecuencia, desenvolveranse en colaboración coa Demarcación de Costas medidas de conservación sobre os hábitats dunares, fundamentalmente sobre os relacionados coas etapas de maior madurez da duna (2130*, 2150*), que foron obxecto de labores de rozas periódicas mediante o emprego de maquinaria portátil ou adaptada a vehículos, o cal tamén pode afectar especies de interese (
Charadrius alexandrinus
). Estas actuacións adoitan xustificarse coa mellora do terreo para o desenvolvemento de actividades de lecer, pero provocan unha afección significativa sobre os tipos de hábitat prioritarios dunares mencionados, xa que a eliminación da cuberta vexetal herbácea e arbustiva provoca que se afecte a composición, estrutura e función dos sistemas dunares. En consecuencia, promoverase o abandono destas actuacións para ser substituídas por outras de carácter compatible.
c) Na análise da información dispoñible evidénciase a necesidade de mellorar e completar o coñecemento dos hábitats ligados aos sistemas dunares, en concreto, a distribución dos hábitats de interese comunitario exclusivos de Galicia na rexión bioxeográfica atlántica (tipo de hábitat de interese comunitario 2230 e 2260) e a súa distribución, así coma definir o seu estado de conservación actual e favorable.
d) No transcurso do diagnóstico detectouse que o sistema de unidades ambientais do Plan director da Rede Natura 2000 de Galicia inclúe os hábitats 4020* queirogais húmidos atlánticos de zonas temperadas de Erica ciliaris e Erica tetralix e 4040* queirogais secos atlánticos costeiros de Erica vagans, dentro dunha tesela cuxo polígono se estende moito máis aló do ámbito do humidal protexido. Por tal motivo, mellorarase e completarase o inventario destes dous hábitats.
e) Por outra banda, o Concello de Valdoviño deberá implantar métodos de limpeza de praias que non teñan un efecto apreciable sobre os hábitats naturais e as especies de interese para a conservación, en substitución dos mecanizados, con tractor e arado. O emprego de maquinaria pesada constitúe un método sistemático que pode causar unha afección significativa sobre os tipos de hábitats intermareais (1140, 1210), os tipos correspondentes ás fases iniciais do sistema dunar (2110, 2120), así como coas especies de interese para a conservación que viven na fronte dunar (
Charadrius alexandrinus
). A substitución da limpeza mecanizada pola adopción de métodos de limpeza manuais e selectivos permite minimizar a incidencia das ditas actuacións sobre os ciclos vitais das especies de interese para a conservación, así como evitar que se produzan afeccións significativas sobre a estrutura, funcionamento e composición taxonómica dos ecosistemas naturais costeiros. Colaborase co concello para o establecemento dun método de limpeza de praias compatible coa conservación.
f) No diagnóstico da situación actual do humidal protexido detectouse que o tipo de farol instalado nas vías que circundan a contorna da zona de estudo non é o máis eficiente, dado que a luz é proxectada de xeito difuso, polo que a contaminación lumínica é maior. Por tal motivo, estableceranse canles de comunicación coa Secretaría Xeral de Calidade e Avaliación Ambiental e co Concello de Valdoviño para a busca de solucións para a mellora da eficiencia lumínica.
2. Restauración das áreas degradadas.
Obxectivos:
Prioridade 1: hábitats naturais, especies de interese comunitario e especies de aves do anexo I da Directiva 2009/147/CE e migratorias e os seus hábitats.
Obxectivo b) Definir os estados de conservación actual e favorable dos tipos de hábitats naturais e dos hábitats das especies de aves ás cales se refire o artigo 4 da Directiva 2009/147/CE, identificar as súas principais presións e ameazas e mellorar o estado de conservación, así como as condicións do seu ámbito.
Obxectivo b) 4º: identificar e restaurar os hábitats dunares que presenten unha deterioración que implique a súa descontinuidade, recuperando a estrutura e composición da súa vexetación natural.
Prioridade 3: aproveitamento sustentable dos recursos.
Obxectivo a) 2º: promover a implantación de boas prácticas profesionais no desenvolvemento de actividades que teñan lugar no ámbito mariño e costeiro.
Obxectivo a) 5º: fomentar o mantemento da agricultura e gandaría extensiva tradicionais e da xestión forestal sustentable mediante a sinatura de acordos ou convenios contractuais con profesionais, asociacións de profesionais ou comunidades de montes que se comprometan á aplicación de medidas compatibles coa conservación dos tipos de hábitat naturais e especies de interese comunitario. En particular, fomentarase a substitución das especies alóctonas.
Obxectivos relacionados:
Prioridade 1: hábitats naturais, especies de interese comunitario e especies de aves do anexo I da Directiva 2009/147/CE e migratorias e o seu hábitat.
Obxectivo a) 2º: identificar e establecer de forma precisa a localización e superficie dos tipos de hábitat das especies de aves acuáticas e/ou ligadas ao medio acuático a que se refire o artigo 4 da Directiva 2009/147/CE.
Prioridade 4: uso público e participación cidadá.
Obxectivo a) 1º: difundir entre a poboación local e as persoas visitantes os valores naturais existentes, o contido e proposta do plan de xestión e a súa relación cos usos tradicionais.
Obxectivo a) 2º: promover a creación e adecuación das infraestruturas de uso público necesarias para achegar a poboación local e as persoas visitantes aos valores do espazo natural, de forma ordeada e compatible cos obxectivos de conservación.
a) Nas matogueiras costeiras que rodean o humidal da Frouxeira, en punta Frouxeira, e que nalgúns casos se sitúan sobre ecosistemas dunares, é posible identificar zonas degradadas debido ao desenvolvemento dun uso público que excede a capacidade de carga do territorio. Nestas matogueiras, que comprenden varios tipos de hábitats prioritarios (2150*, 4040*), verifícase a circulación e o estacionamento sen ningún tipo de control de vehículos, que afectan negativamente o estado de conservación dos devanditos hábitats prioritarios xa que provocan a diminución dunha superficie significativa. Estas afeccións tamén repercuten sobre o estado de conservación dos núcleos poboacionais das especies de interese para a conservación.
b) Por outra banda, nos ecosistemas dunares da praia da Frouxeira verifícanse as mesmas actividades e efectos sobre os hábitats dunares prioritarios (2130*, 2150*). Os sistemas dunares do areal da Frouxeira, incluídos dentro do dominio público marítimo terrestre (DPMT), foron obxecto de actuacións de conservación por parte da Dirección Xeral de Costas do Estado para reducir o tránsito de vehículos sobre eles. Non obstante, estas medidas soamente foron eficaces no tocante aos turismos (coches e furgonetas), segue detectándose a presenza de quads, motocicletas e bicicletas transitando sen control polos ecosistemas dunares, causando afeccións estruturais e funcionais sobre o depósito areoso que provocan a perda dos hábitats prioritarios dunares. Durante a época estival os efectos negativos aumentan, xa que neste período o uso público sofre un aumento espectacular pola maior afluencia de persoas visitantes que incrementan o tránsito peonil e o uso de lecer sobre as áreas dunares sen ningún tipo de control.
c) En consecuencia, desenvolveranse en colaboración coa Demarcación de Costas actuacións de restauración de matogueiras e hábitats dunares en zonas que fosen degradadas polo tránsito de vehículos e persoas. Para tal finalidade, nun primeiro termo realizaranse actuacións e medidas encamiñadas a impedir o acceso rodado e a pé aos hábitats de matogueiras costeiras e dunas, a través dos dispositivos de control (pechando áreas de estacionamento, camiños e sendeiros) e de sinalización que se consideren necesarios. En segundo lugar, deberanse poñer en marcha accións de restauración dos tipos de hábitat afectados (2130*, 2150*, 4040*), a través da sementeira e/ou plantación dos taxons que conforman a composición específica diagnóstica do tipo de hábitat. Neste sentido, prestarase especial atención ao material xenético que se vai empregar, que deberá ser o máis semellante ao existente dentro do humidal protexido, para o cal poderá constituírse un pequeno banco de xermoplasma con material procedente do propio espazo natural protexido para acadar a finalidade desexada.
d) Na zona de praia tamén se atopa prexudicado o hábitat 1210 vexetación anual sobre argazos acumulados pola limpeza das praias e a pisada regular, polo que se poñerán en marcha medidas para mellorar o seu estado de conservación, tales como a redución de presións anteriormente citadas nas áreas de distribución potencial deste tipo de hábitat e un seguimento específico da súa evolución.
e) Nas proximidades da lagoa e nos sistemas dunares obsérvanse áreas dedicadas ao aproveitamento forestal. Parte destas áreas son propiedades privadas que poderán continuar os seus aproveitamentos conforme as normas establecidas no presente plan e no Plan director da Rede Natura 2000. Non obstante, existen piñeiros e eucaliptos que se atopan dentro do dominio público marítimo terrestre e/ou do dominio público hidráulico. Por tal motivo, en colaboración coa Demarcación de Costas e con Augas de Galicia, desenvolveranse actuacións para a eliminación da rexeneración natural de piñeiros e eucaliptos nestas zonas.
f) Por outra banda, para tentar reducir a presión forestal no espazo, fomentarase a substitución das especies alóctonas. Este fomento realizarase a través da medida Investimentos non produtivos vinculados á consecución de obxectivos agroambientais e climáticos do vindeiro Plan de desenvolvemento rural (PDR), cofinanciado con fondos europeos agrícolas de desenvolvemento rural (Feader).
g) Todas estas medidas se complementarán coa colocación de sinais informativos sobre as causas de peche de camiños e aparcadoiros, explicando os valores que se queren protexer, así como indicando as zonas que foron obxecto de actuacións de restauración da cuberta vexetal. Tamén se indicará o réxime de uso público establecido na normativa, para coñecemento das persoas visitantes, que asegure o mantemento nun estado de conservación favorable dos tipos de hábitats naturais obxecto das medidas de conservación. Isto fomentará unha maior concienciación das persoas usuarias das praias e matogueiras en relación a necesidade de realizar un uso respectuoso e sustentable dos hábitats costeiros de elevado carácter natural.
Artigo 28.
Actuacións sobre especies
1. Medidas de conservación da avifauna.
Obxectivos:
Prioridade 1: hábitats naturais, especies de interese comunitario e especies de aves do anexo I e migratorias e os seus hábitats.
Obxectivo a) 4º: mellorar e completar a información relativa á distribución e abundancia poboacional das especies de aves acuáticas nidificantes.
Obxectivo c) 2º: definir os estados de conservación actual e favorable das especies de aves catalogadas, ameazadas ou de especial interese, identificar os seus principais factores de ameaza e establecer e desenvolver un protocolo de seguimento do seu estado de conservación. En particular, as especies identificadas como elementos clave de conservación:
Anas strepera, Gallinula chloropus, Fulica atra, Botaurus stellaris, Isobrychus minutus, Ardea purpurea, Rallus aquaticus, Acrocephalus paludicola
.
Obxectivo d) 3º: mellorar a dispoñibilidade de hábitat de cría e reducir os factores de ameaza da píllara papuda Charadrius alexandrinus.
Obxectivo d) 4º: mellorar a dispoñibilidade de hábitat de cría e reducir os factores de ameaza da escribenta das canaveiras
Emberiza schoeniclus subsp. lusitanica
.
Obxectivos relacionados:
Prioridade 4: uso público e participación cidadá.
Obxectivo a) 1º: difundir entre a poboación local e as persoas visitantes os valores naturais existentes, o contido e proposta do plan de xestión e a súa relación cos usos tradicionais.
Prioridade 5: investigación e educación.
Obxectivo a) 1º: promover proxectos de investigación no humidal protexido como instrumento de apoio á xestión.
Obxectivo a) 2º: promover e regular a marcación de aves silvestres como instrumento de apoio á xestión das especies de aves e os seus hábitats.
a) Os hábitats dunares albergan poboacións de especies de interese para a conservación, destaca pola súa singularidade, a píllara das dunas (
Charadrius alexandrinus
), que posúe unha exigua distribución no litoral cantábrico-atlántico Norte ao estar presente soamente nun reducido conxunto de praias de Galicia, o que provocou que sexa incluída na Listaxe de especies silvestres en réxime de protección especial (Real decreto 139/2011, do 4 de febreiro), e catalogada como «vulnerable» no Catálogo galego de especies ameazadas (Decreto 88/2007, do 19 de abril). As poboacións presentes no humidal protexido Lagoa e areal de Valdoviño son das máis importantes no contexto galego, xa que é unha das 3 localidades nas cales conta con presenza permanente en todo o ciclo anual, constituíndo, ademais, unha localidade de invernada tradicional e importante cuantitativamente en Galicia. Os niños son simples depresións na area que se distribúen ao longo do cordón dunar. En consecuencia, esta é unha especie moi sensible ás actividades humanas de uso público que poden causar destrución de niños e mortalidade xuvenil, tanto as realizadas con vehículos (
quads
, motocicletas, bicicletas), como as relacionadas co tránsito peonil e as actividades de lecer (
kitesurf
), ás cales se engade a presenza de animais de compañía sen control (fundamentalmente cans) que causan unha elevada depredación.
As actuacións sobre esta especie efectuaranse conforme o especificado no Decreto 9/2014, do 23 de xaneiro, polo que se aproba o Plan de conservación da píllara das dunas (
Charadrius alenxandrinus L
.) en Galicia.
b) No humidal protexido tamén hai outra especie que ten aprobado un plan de recuperación. Trátase da subespecie lusitánica da escribenta das canaveiras. A finalidade do dito plan é a de inverter a súa tendencia demográfica regresiva ata que se limite de maneira significativa o seu risco de extinción nun horizonte temporal de 20 anos. Entre as principais causas deste declive están a elevada taxa de depredación dos niños favorecida pola fragmentación do seu hábitat. Entre as principais ameazas do seu hábitat están a intensificación dos traballos agrícolas, cambios na xestión dos carrizais e cortas de vexetación.
As actuacións sobre esta especie efectuaranse conforme o especificado no Decreto 75/2013, do 10 de maio, polo que se aproba o Plan de recuperación da subespecie lusitánica da escribenta das canaveiras (
Emberiza schoeniclus L. Subsp. Lusitanica Steinbacher
) en Galicia.
c) Ademais, mellorarase a información tanto da distribución e abundancia poboacional como do seu estado de conservación, establecendo un protocolo de seguimento do resto das especies de aves que se determinaron como elementos clave de conservación:
Anas strepera, Gallinula chloropus, Fulica atra, Botaurus stellaris, Isobrychus minutus, Ardea purpurea, Rallus aquaticus e Acrocephalus paludicola
.
2. Medidas de conservación da flora.
Obxectivos:
Prioridade 1: hábitats naturais, especies de interese comunitario e especies de aves do anexo I da Directiva 2009/147/CE e migratorias e os seus hábitats.
Obxectivo a) 3º: mellorar a información relativa á distribución e abundancia poboacional das especies
Rumex rupestris, Woodwardia radicans, Linaria poygalifolia subsp. aguillonensis, Spiranthes aestivalis e Antirrhinum majus subsp. linkianum
.
Obxectivo d) 1º: mellorar a dispoñibilidade de hábitat e reducir os factores de ameaza de Rumex rupestrix.
Obxectivos relacionados:
Prioridade 4: uso público e participación cidadá.
Obxectivo a) 1º: difundir entre a poboación local e as persoas visitantes os valores naturais existentes, o contido e proposta do plan de xestión e a súa relación cos usos tradicionais.
Prioridade 5: investigación e educación.
Obxectivo a) 1º: promover proxectos de investigación no humidal protexido como instrumento de apoio á xestión.
En relación coa flora, mellorarase a información tanto da distribución e abundancia poboacional como do seu estado de conservación, establecendo un protocolo de seguimento das especies que se estableceron como elementos clave, é dicir, de
Woodwardia radicans, Linaria polygafolia supbsp. aguillonensis, Spiranthes aestivalis e Antirrhinum subsp. linkianum
.
Especial incidencia ten confirmar a presenza da especie Woodwardia radicans no humidal protexido, dado que a única cita existente pode ter un erro de localización de xeito que en vez de Valdoviño se refira ao denso bosque húmido que cobre o val do río que desemboca en Patín.
3. Control de especies exóticas.
Obxectivos:
Prioridade 1: hábitats naturais, especies de interese comunitario e especies de aves do anexo I da Directiva 2009/147/CE e migratorias e os seus hábitats.
Obxectivo d) 2º: establecer un programa de seguimento e erradicación de especies de flora e fauna exótica invasora.
Obxectivos relacionados:
Prioridade 4: uso público e participación cidadá.
Obxectivo a) 1º: difundir entre a poboación local e as persoas visitantes os valores naturais existentes, o contido e proposta do plan de xestión e a súa relación cos usos tradicionais.
Obxectivo a) 2º: promover a creación e adecuación das infraestruturas de uso público necesarias para achegar á poboación local e ás persoas visitantes os valores do espazo natural, de forma ordenada e compatible cos obxectivos de conservación
a) Os ecosistemas costeiros son un dos grupos de hábitats que se atopan nunha situación de maior vulnerabilidade fronte aos efectos do cambio climático. A súa colonización por especies exóticas invasoras constitúe unha das evidencias dos devanditos efectos, potenciada polo transporte pasivo que efectúan as persoas visitantes dos espazos naturais, así coma polas especies migratorias presentes no territorio que actúan como vectores de dispersión.
Neste caso, verifícase a invasión de especies exóticas sobre diversos tipos de hábitats do humidal protexido Lagoa e areal de Valdoviño, gran parte dos cales son considerados tipos prioritarios, afectando de xeito negativo a súa estrutura, composición e funcionamento ecosistémico. A presenza destas áreas de invasión céntrase fundamentalmente dentro do dominio público marítimo-terrestre (DPMT).
b) En consecuencia, o presente plan prevé a seguinte estratexia de control/eliminación das especies exóticas invasoras a través do establecemento do seguinte protocolo:
1º. A eliminación de especies exóticas no causará alteracións apreciables ou significativas nas comunidades e especies autóctonas da contorna.
2º. Sempre que resulte posible accederase ás zonas de erradicación a través dos camiños, pistas ou sendeiros existentes, evitando pisar a vexetación natural.
3º. A época de actuación será anterior á aparición dos froitos e á maduración das sementes, co fin de evitar a dispersión. No caso de considerarse necesario realizalo no período de floración ou frutificación, evitarase a dispersión das sementes.
4º. Evitarase esparexer os restos das podas, rozas ou rebrotes con capacidade de reprodución vexetativa (rizomas, tubérculos e estolóns). Todos os restos da erradicación deberán ser recollidos e xestionados adecuadamente por xestores de residuos.
Os procedementos que se deben seguir para a eliminación de cada unha das especies invasores presentes son os seguintes:
Carpobrotus edulis
:
Empregarase a retirada manual e repetirase a operación unha segunda vez polo menos.
Cortaderia selloana
:
Empregarase a retirada manual ou mecánica. En ambos os casos se deberá retirar o rizoma para evitar que volva abrollar.
Artotheca calendula
:
Eliminación manual, con pequenas ferramentas.
Zantedeschia aethiopica
:
Tarefas de control con métodos manuais.
Arundo donax
:
O seu control é difícil, a retirada manual soamente é posible con individuos xuvenís de menos de 2 metros de porte. É necesario eliminar o rizoma, para o cal se corta primeiro o talo e logo escávase o solo para eliminar a parte radicular.
No caso de rizomas moi desenvolvidos (máis de 3 metros) poderán aplicarse métodos químicos, soamente será posible o emprego de herbicidas rexistrados para uso en ámbitos húmidos e tras avaliar a posible repercusión da aplicación.
As actuacións formuladas desenvolveranse nos ámbitos concretos que se indican, a pequena escala, tendo especial coidado de non afectar negativamente o estado de conservación dos compoñentes clave da biodiversidade. Non obstante, para minimizar os efectos das actuacións consideradas, deberanse restaurar os tipos de hábitats en que se actúe, a través da sementeira e/ou plantación dos taxons que conforman a súa composición específica diagnóstica. Neste sentido, prestarase especial atención ao material xenético que se vai empregar, que deberá ser o máis semellante posible ao existente dentro do humidal protexido, para o cal poderá constituírse un pequeno banco de xermoplasma con material procedente do propio espazo natural protexido para acadar a finalidade desexada.
Artigo 29.
Uso público
Dentro do humidal protexido Lagoa e areal de Valdoviño identificaranse áreas nas que as actividades de uso público excederon a capacidade de acollida dos medios onde se desenvolve, de xeito que se afecta o estado de conservación dos hábitats naturais e das especies de interese para a conservación presentes.
Mediante orde da consellería con competencias en conservación da natureza regularanse as medidas de uso público que se establecerán no espazo natural.
1. Información ambiental
Obxectivos:
Prioridade 4: uso público e participación cidadá.
Obxectivo a) 1º: difundir entre a poboación local e as persoas visitantes os valores naturais existentes, o contido e propostas do plan de xestión e a súa relación cos usos tradicionais.
Obxectivo b) 1º: deseñar programas específicos de educación ambiental e sensibilización sobre os problemas e solucións dos valores naturais e paisaxísticos.
Obxectivos relacionados:
Prioridade 5: investigación e educación.
Obxectivo a) Favorecer liñas de investigación que permitan a mellora do coñecemento dos recursos naturais, así como do efecto que teñen sobre o medio natural os diferentes usos e aproveitamentos no espazo.
Desenvolveranse medidas encamiñadas a mellorar os contidos relativos á difusión e divulgación dos valores do territorio, indicando cales son as zonas desde as que mellor contemplar o territorio e o seu acceso, así como os valores que albergan ou as actividades que son compatibles coa súa conservación e, polo tanto, están permitidas.
2. Sinalización de puntos de interese
Obxectivos:
Prioridade 4: uso público e participación cidadá.
Obxectivo a) 1º: difundir entre a poboación local e as persoas visitantes os valores naturais existentes, o contido e propostas do plan de xestión e a súa relación cos usos tradicionais.
Obxectivo b) 1º: deseñar programas específicos de educación ambiental e sensibilización sobre os problemas e solucións dos valores naturais e paisaxísticos.
Obxectivos relacionados:
Prioridade 5: investigación e educación.
Obxectivo a): favorecer liñas de investigación que permitan a mellora do coñecemento dos recursos naturais, así como do efecto que teñen sobre o medio natural os diferentes usos e aproveitamentos no espazo.
a) A ausencia dunha información axeitada para o visitante impide que este poida elixir situacións alternativas para o desenvolvemento das súas actividades de lecer, de xeito que a súa presenza se concentra de forma moi marcada no período estival, cando son un dos principais focos de atracción os sistemas dunares e as matogueiras costeiras presentes no espazo. A circulación de persoas e vehículos sobre os ecosistemas dunares, fundamentalmente sobre 2130* (dunas grises) e 2150* (dunas fixas), así como sobre as matogueiras costeiras (4040*), pode destruír a cobertura da vexetación e causar a fragmentación destes hábitats especialmente sensibles debido á súa fraxilidade e escasa capacidade de resiliencia.
En consecuencia, difundirase información sobre outros puntos de atracción alternativos situados en áreas da contorna que presenten unha maior capacidade de acollida para as persoas visitantes, para que o desenvolvemento de actividades de uso público no ámbito do espazo se faga máis sustentable. Preténdese que os devanditos puntos proporcionen visións xerais dos valores naturais que alberga o humidal protexido Lagoa e areal de Valdoviño e a súa contorna, para o cal deben elixirse áreas elevadas ou con gran capacidade visual, como por exemplo o miradoiro do Paraño (situado fóra do humidal protexido, 2 quilómetros cara ao leste), ou o propio faro da Frouxeira.
b) Para promover que as persoas visitantes coñezan a existencia das mencionadas áreas emblemáticas, colocaranse os sinais necesarios ao abeiro da normativa aplicable, nos puntos de chegada máis importantes das persoas visitantes e especialmente desde as principais vías de acceso ao espazo natural, para que no momento da súa chegada se atopen debidamente informados de como chegar aos ditos puntos, seguindo as vías establecidas para tal efecto, e non a través dos ecosistemas dunares e matogueiras costeiras que os rodean. Con esta recirculación de persoas visitantes preténdese diminuír o fluxo de persoas sobre os sendeiros que transcorren sobre os tipos de hábitats prioritarios que conforman as dunas e as matogueiras, ao mesmo tempo que lles ofrece unha visión de máis doada interpretación e máis global dos valores albergados polo espazo natural.
A sinalización estará formada por elementos naturais que se integren na paisaxe.
3. Instalación de paneis de interpretación
Obxectivos:
Prioridade 4: uso público e participación cidadá.
Obxectivo a) 1º: difundir entre a poboación local e as persoas visitantes os valores naturais existentes, o contido e propostas do plan de xestión e a súa relación cos usos tradicionais.
Obxectivo b) 1º: deseñar programas específicos de educación ambiental e sensibilización sobre os problemas e solucións dos valores naturais e paisaxísticos.
Obxectivos relacionados:
Prioridade 5: investigación e educación.
Obxectivo a): favorecer liñas de investigación que permitan a mellora do coñecemento dos recursos naturais, así como do efecto que teñen sobre o medio natural os diferentes usos e aproveitamentos no espazo.
a) Promoverase a difusión e información sobre os complexos húmidos costeiros de lagoa-marisma-duna situados na ZEC Costa Ártabra: lagoa de Pantín, lagoa de Valdoviño, lagoa de Doniños, praia de San Xurxo. Deste xeito, instalaranse os sinais axeitados que indiquen a situación e os valores de cada un dos humidais, e as rutas máis axeitadas para desprazarse e visitar cada un deles, aproveitando sempre as vías xa habilitadas para tal efecto, para evitar o incremento da presión humana sobre os hábitats naturais que se atopan presentes na ZEC. Isto permitirá favorecer a repartición de persoas visitantes, aliviando a presión sobre o complexo húmido da lagoa da Frouxeira.
b) Ademais da sinalización que permita chegar aos puntos de atracción, estes deberán ser equipados con paneis de divulgación e interpretación dos valores naturais que poden ser contemplados. Os paneis colocaranse de xeito que a lectura dos seus contidos permita a visualización da área ou elementos tratados e construiranse con elementos naturais que se integren na paisaxe protexida ante as duras condicións atmosféricas.
Os paneis de divulgación e interpretación serán complementados incluíndo a información relativa á normativa das actividades permitidas, sometidas autorización ou prohibidas dentro do espazo, establecidas no presente plan. Esta medida poderase desenvolver complementando a información divulgativa coa normativa, xa sexa nos mesmos paneis ou mediante a colocación de paneis adicionais.
En todo caso, os sinais e paneis de divulgación e interpretación estarán constituídos por elementos naturais que se integren na paisaxe, minimizando a alteración da calidade da paisaxe.
4. Ordenación do uso público
Obxectivos:
Prioridade 4: uso público e participación cidadá.
Obxectivo a): promover un uso público ordenado e compatible coa conservación dos tipos de hábitat naturais, especies de interese comunitario e das especies de aves a que se refire o artigo 4 da Directiva 2009/147/CE e dos seus hábitats.
Obxectivos relacionados:
Prioridade 3: aproveitamento sustentable dos recursos.
Obxectivo a): fomentar o aproveitamento racional dos recursos compatibilizándoo cos valores de conservación dos espazos da área litoral que permita garantir o equilibrio dos procesos naturais.
Prioridade 5: investigación e educación
Obxectivo a): favorecer liñas de investigación que permitan a mellora do coñecemento dos recursos naturais, así como do efecto que teñen sobre o medio natural os diferentes tipos de usos e aproveitamentos establecidos no espazo.
Para promover un uso público ordenado e compatible coa conservación dos tipos de hábitats naturais e das especies de interese comunitario levarase a cabo, en colaboración con asociacións de protección da natureza, unha ordenación do uso público baseada nas seguintes liñas:
1ª Promover a creación e adecuación das infraestruturas en particular de adecuados accesos ás praias, do deseño da oferta interpretativa do sistema dunar aproveitando as infraestruturas xa existentes.
2ª Establecer os criterios para que o sistema de limpeza das praias sexa compatible coa conservación do espazo.
3ª Evitar que o uso público afecte as zonas de presenza das especies ameazadas.
4ª Regular as actividades de investigación, monitorización e seguimento dos hábitats naturais e de hábitats de especies co fin de evitar perturbacións sobre as especies, en particular as ameazadas.
Artigo 30.
Parámetros de monitoreo
A realización do monitoreo dos parámetros do complexo húmido que definen o seu estado de conservación é necesaria para garantir os obxectivos das figuras de protección que o amparan. Non obstante, no humidal non existe unha infraestrutura axeitada para unha correcta avaliación e seguimento, polo que é necesario dispoñer de medios fixos para efectuar de forma axeitada a medición de calado das augas libres, tanto no curso fluvial que alimenta a lagoa (río do Vilar), coma no propio vaso lacunar. Tamén se deberá dispoñer dun
datalogger
que sexa empregado na medición en continuo de parámetros clave no estado de conservación dun humidal costeiro, como a salinidade, a turbidez ou a temperatura.
O establecemento dun protocolo de medición de parámetros físico-químicos debe ser complementado coa medición dos compoñentes biolóxicos. Neste sentido, a información sobre as comunidades de aves acuáticas de interese resulta fundamental para a definición do estado de conservación dun humidal Ramsar, identificado como o tipo de hábitat 1150* lagoas costeiras, considerado prioritario ao abeiro da Directiva 92/43/CEE. Non obstante, tamén será necesario dispoñer dun maior coñecemento sobre o estado de conservación da flora acuática e higrófila, das comunidades de peixes, de invertebrados bentónicos e do fitoplancto.
Desenvolverase un conxunto de indicadores que permitan vixiar e controlar o estado de conservación dos hábitats costeiros e das poboacións de flora e fauna costeiras para tomar, se é o caso, as medidas de protección, conservación e restauración que se consideren necesarias entre estes indicadores cabe citar:
1. Hábitats costeiros.
Para controlar o seu estado de conservación considerarase o estado das masas de auga recollido nos plans hidrolóxicos de bacía que son periodicamente notificados á Comisión Europea.
a) Superficie ocupada polos hábitats do anexo I da Directiva 92/43/CEE.
b) Estado da estrutura e funcións específicas dos hábitats do anexo I da Directiva 92/43/CEE.
c) Continuidade e conectividade entre os distintos tipos de hábitat.
d) Área de presenza, número de poboacións e efectivos das especies costeiras protexidas.
2. Corredores fluviais.
Para controlar o seu estado de conservación considerarase o estado das masas de auga recollido nos plans hidrolóxicos de bacía que son periodicamente notificados á Comisión Europea.
a) Superficie ocupada polos hábitats do anexo I da Directiva 92/43/CEE.
b) Estado da estrutura e funcións específicas dos hábitats do anexo I da Directiva 92/43/CEE.
c) Grao de conectividade/continuidade do corredor fluvial.
d) Área de presenza, número de poboacións e efectivos das especies protexidas.
3. Flora.
a) Área de distribución potencial que reúne condicións como hábitat dos taxons de flora de interese.
b) Área de ocupación para a supervivencia das poboacións existentes dos taxons de flora de interese.
c) Área de presenza regular de exemplares de taxons de flora de interese nos últimos cinco anos.
d) Área prioritaria de conservación, vital para a supervivencia e recuperación das poboacións ou dos taxons de flora de interese para a conservación, incorporando, como mínimo, enclaves de refuxio.
4. Invertebrados.
a) Área de distribución potencial que reúne condicións como hábitat dos invertebrados de interese.
b) Área de ocupación para a supervivencia das poboacións existentes dos invertebrados de interese.
c) Área de presenza regular de exemplares de invertebrados de interese nos últimos cinco anos.
d) Área prioritaria de conservación, vital para a supervivencia e recuperación das poboacións ou dos taxons de invertebrados de interese para a conservación, incorporando, como mínimo, os enclaves de refuxio.
e) Número e tamaño das poboacións dos taxons de invertebrados de interese para a conservación.
5. Herpetofauna.
a) Área de distribución potencial que reúne condicións como hábitat da herpetofauna de interese.
b) Área de ocupación para a supervivencia das poboacións existentes da herpetofauna de interese.
c) Área de presenza regular de exemplares da herpetofauna de interese nos últimos cinco anos.
d) Área prioritaria de conservación, vital para a supervivencia e recuperación das poboacións ou dos taxons de anfibios e réptiles de interese para a conservación, incorporando, como mínimo, os enclaves de refuxio, reprodución e alimentación.
e) Número e tamaño das poboacións dos taxons de herpetofauna de interese para a conservación.
6. Aves.
a) Área de distribución potencial que reúne condicións como hábitat das aves de interese.
b) Área de ocupación para a supervivencia das poboacións existentes das aves de interese.
c) Área de presenza regular de exemplares das aves de interese nos últimos cinco anos.
d) Área prioritaria de conservación, vital para a supervivencia e recuperación das poboacións ou dos taxons de aves de interese para a conservación, incorporando, como mínimo, os enclaves de refuxio, reprodución e alimentación.
e) Número e tamaño das poboacións dos taxons das aves de interese para a conservación.
7. Mamíferos.
a) Área de distribución potencial que reúne condicións como hábitat dos mamíferos de interese.
b) Área de ocupación para a supervivencia das poboacións existentes dos mamíferos de interese.
c) Área de presenza regular de exemplares dos mamíferos de interese nos últimos cinco anos.
d) Área prioritaria de conservación, vital para a supervivencia e recuperación das poboacións ou dos taxons dos mamíferos de interese para a conservación, incorporando, como mínimo, os enclaves de refuxio, reprodución e alimentación.
e) Número e tamaño das poboacións dos taxons dos mamíferos de interese para a conservación.
8. O desenvolvemento dos labores de control da canle de comunicación obriga a desenvolver un plan de seguimento que recolle:
a) Levantamento topográfico da canle e do sistema praia-barreira-duna. Control de velocidade e nivel de inundación.
b) Medio lacunar. Control do nivel inundación. Seguimento de parámetros limnolóxicos básicos (salinidade, oxíxeno, pH). Control da posible mortaldade de especies acuáticas. Control e valoración de arribazóns procedentes da lagoa. Seguimento da avifauna en período de cría. Seguimento das comunidades bentónicas e piscícolas.
A información relativa ás 17 unidades ambientais e 29 tipos de hábitats de interese comunitario inventariados e cartografados no ámbito do humidal protexido a través de 17 fichas individualizadas para cada grupo de unidades ambientais en que se recolle unha breve descrición, estrutura e tipoloxía das unidades ambientais, valor de cobertura e distribución no ámbito do plan. Ademais, en cada ficha de unidade ambiental recóllese o seguinte:
1. Os tipos de hábitat de interese comunitario presentes en cada unidade ambiental.
2. As especies de aves mencionadas no artigo 4 da Directiva 2009/147/CE, características de cada unidade ambiental.
3. As especies dos anexos II e IV da Directiva 92/43/CEE características de cada unidade ambiental.
4. Identifícanse as principais presións e ameazas coñecidas para cada unidade ambiental, segundo a clasificación establecida conforme a Decisión 2011/484/UE de execución da Comisión, do 11 de xullo de 2011, relativa a un formulario de información sobre un espazo Natura 2000.
[http://bd.eionet.europa.eu/activities/Natura_2000/reference_portal]