DECRETO 33/2011, do 10 de febreiro, polo que se declara ben de interese cultural, coa categoría de conxunto histórico, o barrio de Ferrol Vello, en Ferrol (A Coruña).
CONSELLERÍA DE CULTURA E TURISMO — III. OUTRAS DISPOSICIÓNS — 03/03/2011

Ferrol Vello é o elemento nuclear e orixinario da actual cidade de Ferrol. Desde este barrio, inicialmente mariñeiro, foi medrando, por agregación, o entramado urbano que hoxe a configura cunha personalidade singular no ámbito territorial galego. Sen el é imposible comprender a evolución histórica dunha vila que, hoxe en día, aínda amosa apreciablemente as diferentes fases do seu percorrido económico, social e institucional ao longo do tempo.
Ata mediados do século XVIII, a vila de Ferrol redúcese a pouco máis do que hoxe ocupa Ferrol Vello e presenta unha fasquía de vila galega tipicamente mariñeira, dependente das poderosas casas nobiliarias galegas de Lemos e Andrade desde 1379. Amosa, por aquel entón, unhas características moi similares ás doutras poboacións costeiras do contorno da ría, como Mugardos ou A Graña. Na cartografía histórica é recoñecible este pequeno núcleo mariñeiro que foi quen de pervivir ao longo do tempo cunha estrutura bastante estable, evolucionando de vagar sobre o primitivo vilar. A finais do século XVIII Ferrol é xa unha cidade con tres núcleos ben diferenciados: Ferrol Vello, Esteiro e a Magdalena, e unhas construcións de carácter naval e militar de grande envergadura.
O Ferrol Vello mantén, como elementos básicos da súa ordenación, a parcelación subsistente orixinaria e o trazado viario que se conforma no seu interior que coincide co que adoitaba identificar as vilas mariñeiras. Aínda hoxe pódese nitidamente albiscar nel a «orixe» da cidade, a súa razón de ser primeira. Apréciase, ademais, unha curiosa amálgama de edificios que vai desde a vivenda mariñeira con solaina de madeira a inmobles con beirís, desde casas decimonónicas con galerías e balcón a construcións que se moven entre o máis estrito racionalismo e o máis elegante deseño art decó.
É certo que da lectura do expediente se poden extraer valoracións que, sen unha perspectiva contextualizada e teleolóxica, poderían alimentar argumentos contrarios a esta declaración. Basearíanse estes na escasa conservación urbana e arquitectónica do casarío e en determinadas e inconvenientes alteracións. As apreciacións da Real Academia Galega de Belas Artes de Nosa Señora do Rosario resultan elocuentes ao respecto. Son estes factores elementos comúns ao desleixo xeneralizado que veu caracterizando nas últimas décadas ao conxunto da ordenación urbana local no ámbito de Galicia. É por iso que as reservas formuladas, levadas ás súas últimas consecuencias, determinarían o abandono á súa sorte de núcleos e espazos relevantes da nosa identidade colectiva.
Cuestións tamén a ter en conta, tal como se desprende dos informes solicitados, son as alternativas de delimitación e a integración e complementariedade con outros espazos. A posición do Consello da Cultura Galega é, para os efectos relevantes do sentido do seu informe, que estamos ante un elemento culturalmente sobranceiro merecente desta declaración. Mais seguidamente defende a súa lectura integrada co barrio da Magdalena como dous tempos históricos solidarios e dependentes. Entrementres, a Real Academia Galega de Belas Artes sostén, pola súa banda, que é inaceptable incluír a igrexa de San Francisco, o edificio da Capitanía, o Parador de Turismo e os xardíns que os rodean. Razóns todas elas que levaron a un entendemento inicial dos devanditos informes como non concluíntes. Para unha decisión acaída sobre o particular, á luz dos recursos presentados, debe terse en conta a definición de conxunto histórico contida no artigo 8º.4 b) da Lei 8/1995, do 30 de outubro, do patrimonio
cultural de Galicia, como a agrupación de bens inmobles que forman unha unidade de asentamento, continua ou dispersa, condicionada por unha estrutura física representativa da evolución dunha comunidade humana, por ser testemuña da súa cultura ou constituír un valor de uso e gozo para a colectividade, aínda que individualmente non teñan especial relevancia.
Este é o elemento normativo finalmente vinculante que permite soster, malia o estado de degradación do que se nos advirte, e das outras alternativas de delimitación que algúns suxiren, que o núcleo de Ferrol Vello pode encadrarse na definición dun conxunto histórico, dado que mantén esa estrutura física representativa dunha comunidade humana que a fai ser un elemento sobranceiro do noso patrimonio cultural con identidade propia. Esta valoración non se debe facer unicamente polo seu interese artístico ou arquitectónico. Ao compoñente histórico pode serlle obxectivamente outorgada a mesma importancia. Por outra banda, un bo número de edificacións aínda non foron substituídas ou modificadas e poden ser rehabilitadas con criterios axeitados evitando a transformación tipolóxica e recuperando, deste xeito, parte da memoria colectiva da cidade. Será esta, a través das institucións municipais, a que terá que abordar as actuacións acaídas mediante as figuras urbanísticas previstas para o
efecto e das que esta declaración espera ser impulso determinante e estímulo definitivo.
Verbo da delimitación, optouse pola formulación realizada polos servizos técnicos da Dirección Xeral do Patrimonio Cultural baseada nunha definición concordante coa identificación da antiga vila na súa fisonomía peculiar e trazando unha liña axustada á realidade actual. Sobre a zona de respecto, seguiuse a mesma opción en atención a velar por unha axeitada transición con outros núcleos diferenciados, así como por unha percepción suficientemente garantida do conxunto declarado. Isto último sen prexuízo das modulacións que, por razóns estritamente xurídicas de orde competencial, convén realizar en relación aos servizos portuarios de titularidade estatal. O sentido da zona de respecto cínguese a posibilitar un control sobre novas alturas e volumes que eventualmente poidan alterar esa axeitada transición e, particularmente, a percepción referida.
Ferrol Vello é un núcleo que, integrado con outros espazos relevantes, permite unha lectura das distintas fases de crecemento urbano. Agora ben, a harmonización de núcleos urbanos diferenciados e distintos e a súa interconexión con criterios de ordenación corresponde aos instrumentos urbanísticos de competencia municipal e sobrepasa o contido dun expediente deste tipo.
Por todo o anterior, de conformidade co exposto, logo da tramitación do correspondente expediente a instancias da Comisión Cidadá para a Recuperación de Ferrol Vello e da resolución dos recursos en tempo e forma presentados, en aplicación do disposto nos artigos 8º e 12º da Lei 8/1995, do 30 de outubro, do patrimonio cultural de Galicia, por proposta do conselleiro de Cultura e Turismo, e logo da deliberación do Consello da Xunta de Galicia na súa reunión do dez de febreiro de dous mil once,
DISPOÑO:
Primeiro.-Declarar ben de interese cultural, coa categoría de conxunto histórico, o barrio de Ferrol Vello no termo municipal de Ferrol.
Segundo.-Delimitar a zona afectada pola declaración segundo os criterios e a descrición literal e plano que constan nos anexos I e II deste decreto.
Disposición derradeira
Este decreto producirá efectos desde o día seguinte ao da súa publicación no Diario Oficial de Galicia.
Santiago de Compostela, dez de febreiro de dous mil once.
Alberto Núñez Feijóo
Presidente
Roberto Varela Fariña
Conselleiro de Cultura e Turismo
ANEXO I
A zona afectada pola declaración do ben queda definida pola liña que une os puntos 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 e 8.
Tramo 1-2: o punto 1 sitúase sobre o tramo a-b que delimita a zona histórico artística, na intersección entre esta e o eixo da rúa Río Novo, desde este punto o tramo segue, coincidindo co muro de peche do arsenal ata o punto 2.
Tramo 2-3: desde o punto 2, o trazado continúa perpendicularmente ao anterior, deixando dentro do contorno de protección a praza da Fonte da Fama e seguindo a liña de fachada das edificacións do Arsenal, ata o punto 3 situado no punto de encontro co baluarte.
Tramo 3-4: o trazado comeza coincidindo co recinto murado e continúa pola beira esquerda da estrada do Porto á Graña/Paseo da Mariña, en dirección noroeste ata o punto 4. Este sitúase ao pasar o xardín da Ranita, que queda fóra da delimitación ao igual que o fondeadoiro de Curuxeiras.
Tramo 4-5: atravesando a estrada cara á batería de San Xoán, o tramo continúa bordeándoa cara ao noroeste ata a confluencia da estrada Alta coa rúa Baluarte, cruza a rúa, segue o linde norte da fábrica do Lápis-Hispania, deixando esta dentro do contorno de protección; continúa cara ao sur pola rúa Baterías ata o cruzamento coa rúa Alonso López; neste cruce sitúase o punto 5.
Tramo 5-6: o tramo coincide co eixo da rúa Alonso López ata a confluencia coa rúa Breogán.
Tramo 6-7: desde o punto 6, a liña do límite segue cara ao oeste pola rúa Breogán, bordeando o parque da Raíña que queda fóra da delimitación; prosegue pola rúa Espartero e a rúa Emilio Antón cara ao leste ata a intersección coa rúa San Francisco. Neste punto de intersección entre rúas sitúase o punto 7.
Tramo 7-8: desde o punto 7 a delimitación continúa pola rúa San Francisco e coincidindo co recinto da igrexa e campo de San Francisco, ata o punto de cruzamento entre o perímetro do recinto e a prolongación da aliñación leste da rúa do Cuco, onde se sitúa o punto 8, que coincide co punto «n» da delimitación da zona histórico-artística.
Ver referencia pdf "04300D003P021.PDF"