ORDE do 25 de xuño de 2009 pola que se adopta decisión favorable en relación coa solicitude de rexistro da modificación do prego de condicións da indicación xeográfica protexida Pataca de Galicia ou Patata de Galicia.
CONSELLERÍA DO MEDIO RURAL — III. OUTRAS DISPOSICIÓNS — 06/07/2009

De acordo co previsto no Real decreto 1069/2007, do 27 de xullo, polo que se regula o procedemento para a tramitación das solicitudes de inscrición no Rexistro Comunitario das Denominacións de Orixe Protexidas e das Indicacións Xeográficas Protexidas e a Oposición a Elas, con data do 26 de marzo de 2009 publicouse no BOE a resolución da Dirección Xeral de Produción, Industrias e Calidade Agroalimentaria da Consellería do Medio Rural pola que se procedía a dar publicidade á solicitude de modificación do prego de condicións da indicación xeográfica protexida Pataca de Galicia ou Patata de Galicia. Esta solicitude foi presentada anteriormente rante a Consellería do Medio Rural polo Consello Regulador desta indicación xeográfica.
Igualmente, dando cumprimento ao disposto no artigo 4 do Decreto 4/2007, do 18 de xaneiro, polo que se regulan as denominacións xeográficas de calidade do sector alimentario e os seus consellos reguladores, procedeuse a dar publicidade da dita solicitude no Diario Oficial de Galicia do 27 de marzo de 2009.
Segundo o disposto no parágrafo 2º do artigo 6 do citado Real decreto 1069/2007, no prazo de dous meses a partir da data de publicación no BOE da dita resolución, calquera persoa física ou xurídica, cuxos lexítimos dereitos ou intereses considere afectados, poderá oporse ao rexistro pretendido mediante a correspondente solicitude de oposición, dirixida ao órgano competente da comunidade autónoma. Igual previsión recolle o artigo 4 do Decreto galego 4/2007 antes citado.
Por outra parte, o artigo 9 en conexión co artigo 5 do Regulamento (CE) 510/2006 do Consello, do 20 de marzo, sobre a protección das indicacións xeográficas e das denominacións de orixe dos produtos agrícolas e alimenticios, exixe a adopción polo Estado membro dunha decisión favorable, sempre que a solicitude presentada cumpra as previsións do citado regulamento, así como a publicación tanto da decisión como da versión do prego de condicións en que esta se fundamentase.
Transcorrido o período antes mencionado sen que se formulase ningunha oposición ao rexistro da modificación do prego de condicións da indicación xeográfica protexida Pataca de Galicia ou Patata de Galicia e considerando que a solicitude presentada cumpre as condicións e requisitos establecidos no Regulamento (CE) 510/2006, de acordo coa previsión contida no parágrafo terceiro do número 5º do artigo 5 do citado regulamento e coas competencias desta consellería na materia,
RESOLVO:
Adoptar decisión favorable para que a modificación do prego de condicións da indicación xeográfica protexida Pataca de Galicia ou Patata de Galicia sexa rexistrada e publicar, como anexo desta resolución, a nova versión do prego de condicións que debe cumprir o produto por ela amparado.
Esta resolución esgota a vía administrativa e fronte a ela os interesados poden interpor con carácter potestativo recurso de reposición perante o titular da Consellería do Medio Rural no prazo dun mes, segundo dispoñen os artigos 116 e 117 da Lei 30/1992, do 26 de novembro, de réxime xurídico das administracións públicas e do procedemento administrativo común, ou interpor recurso contencioso-administrativo pante o Tribunal Superior de Xustiza de Galicia, de conformidade co establecido no artigo 10 da Lei 29/1998, do 13 de xullo, reguladora da xurisdición contencioso-administrativa, no prazo de dous meses, computados ambos os prazos desde o día seguinte ao da publicación desta resolución no DOG.
Santiago de Compostela, 25 de xuño de 2009.
Samuel Jesús Juárez Casado
Conselleiro do Medio Rural
ANEXO
Prego de condicións da indicacion xeografica protexida (IXP) Pataca de Galicia ou Patata de Galicia
A) Denominación do produto.
Indicación xeográfica protexida (IXP) Pataca de Galicia ou Patata de Galicia.
B) Descrición do produto.
O produto amparado pola indicación xeográfica protexida (IXP) Pataca de Galicia ou Pataca de Galicia defínese como os tubérculos da especie Solanum tuberosum L., da variedade cultivada Kennebec, destinados ao consumo humano.
As patacas susceptibles de seren amparadas deberán ter un calibre mínimo de 35 mm. Porén, admitirase a comercialización de patacas cun calibre comprendido entre 18 mm e o mínimo citado, baixo a denominación «pataca miúda fóra de calibre», ou outra designación de venda equivalente.
A homoxeneidade do calibre non é obrigatoria naqueles envases de venda dun peso neto superior a 5 quilogramos. Nos envases de venda de peso neto inferior ou igual a 5 quilogramos a diferenza entre as unidades maior e menor non será superior a 35 mm.
O calibre virá dado pola lonxitude en mm do lado da retícula dunha malla cadrada, pola que de forma natural e máis axustada poidan pasar os tubérculos.
As características particulares das patacas de consumo variedade Kennebec amparadas pola indicación xeográfica protexida Pataca de Galicia serán as seguintes:
-Forma dos tubérculos: redonda a oval.
-Presenza de ollos moi superficiais.
-Pel de aparencia lisa e fina.
-Cor da pel: amarela clara.
-Cor da carne: branca.
-Textura: firme ao tacto e cremosa ao ser cocida, consistente na boca.
-Calidade para consumo: excelente, destacan polo seu contido en materia seca e por manteren as súas calidades de cor, aroma e sabor despois de seren cociñadas.
Na epígrafe referente ás súas características analíticas, estas deben cumprir:
-Contido en materia seca superior ao 18%.
-Contido en azucres redutores inferior ao 0,4%.
C) Zona xeográfica.
A área de produción e envasado do produto amparado pola indicación xeográfica protexida abrangue catro subzonas da Comunidade Autónoma de Galicia cuxo ámbito territorial é o seguinte:
-Subzona de Bergantiños (A Coruña): formada polos termos municipais de Carballo, Coristanco, A Laracha, Malpica e Ponteceso.
-Subzona da Terra Chá-A Mariña (Lugo): formada pola totalidade dos termos municipais de Abadín, Alfoz, Barreiros, Cospeito, Foz, Lourenzá, Mondoñedo, Ribadeo, Trabada, O Valadouro, Vilalba e Xermade.
-Subzona de Lemos (Lugo): constituída polos termos municipais de Monforte de Lemos, Pantón e O Saviñao.
-Subzona da Limia (Ourense): composta pola totalidade dos termos municipais de Baltar, Os Blancos, Calvos de Randín, Castrelo do Val, Cualedro, Laza, Monterrei, Oímbra, Porqueira, Rairiz de Veiga, Sandiás, Sarreaus, Trasmiras, Verín, Vilar de Santos, Xinzo de Limia; as parroquias de Coedo e Torneiros do municipio de Allariz; as de Bóveda, Padreda, Seiró e Vilar de Barrio pertencentes ao concello de Vilar de Barrio; e as da Abeleda, Bobadela a Pinta, A Graña e Sobradelo, do municipio de Xunqueira de Ambía.
A superficie agrícola dedicada ao cultivo oscila anualmente entre as 500 e 1.000 hectáreas
D) Elementos que proban que o produto é orixinario da zona.
Controis e certificación.
Unicamente poderán dedicarse á obtención de patacas amparadas pola indicación xeográfica protexida (IXP) Pataca de Galicia ou Patata de Galicia as patacas de consumo da variedade Kennebec, obtidas nas parcelas aptas (sas, sen ningún tipo de enfermidades) e situadas dentro das subzonas de produción definidas, e inscritas nos rexistros do Consello Regulador.
De igual modo, só os almacéns e plantas envasadoras situadas dentro das subzonas e inscritas nos respectivos rexistros do Consello Regulador, poderán dedicarse ao envasado do produto amparado pola IXP Pataca de Galicia ou Patata de Galicia.
O feito de que o almacenamento e o envasado se efectúen dentro das subzonas indicadas responde á necesidade de preservar as características peculiares da produción e a que tradicionalmente as instalacións se sitúan nas comarcas de produción de maior calidade, o que permite un mellor e máis eficaz funcionamento da estrutura de control. Preténdese con isto ademais minimizar as posibles perdas na calidade final do produto por efecto do transporte (aumento do número de golpes, temperaturas non adecuadas, etc.) e dunhas condicións de almacenamento non aconsellables.
O Consello Regulador, seguindo os criterios xerais aplicables aos organismos de certificación de produto que establece a norma EN-45011, garantirá a rastrexabilidade do produto mediante un programa de inspección, localización e control das parcelas sementadas para produción, tras a declaración de sementeira anual e un programa de control e mellora da calidade, que abranguerá o proceso de almacenamento, manipulación, envasado e etiquetaxe do produto amparado.
Todo o anteriormente exposto será supervisado desde o Consello Regulador, que contará cos seguintes rexistros de control:
-Rexistro de plantacións.
-Rexistro de almacéns e plantas envasadoras.
Así mesmo, o sistema de control e certificación baséase en dous mecanismos fundamentais, diferenciados para cada fase do proceso, e que consisten en:
1. Un programa de localización, inspección e control das parcelas sementadas para a produción, a partir da declaración de sementeira anual, co obxecto de poder asegurar en todo momento a procedencia das producións amparadas. É levado a cabo por persoal do Consello Regulador.
2. Un programa de control e mellora da calidade, que abrangue o proceso de almacenamento, manipulación, envasado e etiquetaxe do produto amparado. É levado a cabo por persoal do Consello Regulador, podendo ser contratado a unha empresa externa.
E) Obtención do produto.
Unicamente poderán dedicarse á obtención de patacas amparadas pola indicación xeográfica protexida (IXP) Pataca de Galicia ou Patata de Galicia as patacas de consumo da variedade Kennebec, procedentes de semente certificada ou reemprego controlado procedente da propia explotación, cultivadas e obtidas nas parcelas aptas (sas, sen ningún tipo de enfermidades) e situadas dentro das subzonas de produción definidas e inscritas nos rexistros do Consello Regulador.
A produción realizarase seguindo en todo momento as prácticas tradicionais, sen cultivar dous anos na mesma parcela, sen utilizar semente sen certificar ou procedente de fóra da explotación. Utilizaranse preferentemente fertilizantes orgánicos e manterase unha relación C/N adecuada, sendo o propio produtor o que delimite o marco de plantación, segundo os apeiros e calibre utilizados para a sementeira. Farase un labor de aporcado, que se poderá substituír por unha práctica cultural análoga. Non se poderá regar o cultivo nos trinta días anteriores á colleita.
As producións máximas admitidas para comercializar baixo o amparo do Consello Regulador serán de 22.000 kg/ha en secaño e 35.000 kg/ha en regadío.
O transporte de tubérculos susceptibles de ser amparados pola IXP realizarase por separado, en vehículos acondicionados para o efecto e disporase de locais para almacenamento debidamente acondicionados.
A produción amparada pola IXP cumprirá no produto final unha calidade mínima: aspecto varietal característico, patacas enteiras e exentas de ablacións ou golpes, sas, limpas e coa pel ben formada, firmes e sen xermolar, exentas de defectos externos, manchas, feridas, deformacións ou coloracións, humidade adecuada e sen sabores ou olores estraños.
O envasado realizarase en lotes homoxéneos de calibre e procedencia, sendo o calibre mínimo 35 mm. Porén, admitirase a comercialización de patacas cun calibre comprendido entre 18 mm e o mínimo citado, baixo a denominación Pataca Miúda Fóra de Calibre, ou outra designación de venda equivalente.
A homoxeneidade do calibre non é obrigatoria naqueles envases de venda dun peso neto superior a 5 quilogramos. Nos envases de venda de peso neto inferior ou igual a 5 quilogramos a diferenza entre as unidades maior e menor non será superior a 35 mm.
1. Sementeira.
Sementarase sobre un terreo cun tempero adecuado, procurando gardar unha alternativa de 3-4 anos e empregando pataca de sementeira certificada coa xermolación iniciada, sendo desexable naqueles tubérculos que estiveron a 3-4ºC (procedentes de cámaras) colocalos un mínimo de 20 días a unha temperatura de 12-15ºC.
No caso de que os tubérculos se presenten cortados, esta operación deberá realizarse entre 3-5 días antes da sementeira procurando que cada cacho de tubérculo teña un mínimo de dous xermolos.
Para o marco de plantación recoméndase respectar unha separación de 75 centímetros entre liñas (sucos), e manter unha distancia entre plantas de 32 a 35 centímetros, o que permitirá conseguir una densidade de plantación de 20 talos/m2, o que propicia alcanzar un calibre ao remate do cultivo adecuado para patacas de calidade.
2. Tratamentos.
Aplicaranse os mínimos tratamentos posibles, respectando sempre as doses recomendadas polo fabricante. Non se realizarán nin se mesturaran máis de dúas aplicacións seguidas co mesmo produto sen as previas recomendacións técnicas.
2.1. Herbicidas.
Procurarase aplicar en preemerxencia, tendo en conta o tipo de terreo e o tipo de vexetación espontánea.
A súa aplicación deberá reducirse ao máximo posible aumentando os pases de cultivador e co emprego de técnicas agrícolas axeitadas, tales como o aporcado ou prácticas semellantes.
2.2. Funxicidas.
Nas aplicacións contra mildiu, alternaria, rhizoctonia, etc. deberanse seguir sempre as recomendacións das estacións de aviso:
-En períodos de forte crecemento vexetativo en fase previa ou de inicio á enfermidade empregaranse preferentemente produtos sistémicos.
-Unha vez que alcanzase a planta o pleno desenvolvemento, aconséllase a aplicación de produtos de contacto e penetrantes.
-Nos casos en que resulte necesario, recoméndase aumentar o número de tratamentos fronte ao aumento nas doses, sen repetir as aplicacións co mesmo produto máis de 2-3 veces seguidas.
2.3. Insecticidas.
Comezaranse as aplicacións con produtos pouco agresivos e só se cambiará a un produto de maior agresividade nos casos de aparición de resistencia da praga que se vai combater.
Gardaranse escrupulosamente os prazos de seguridade entre os tratamentos aplicados e a recolección.
As aplicacións serán basicamente contra o escaravello, rosca e pulgón.
2.4. Nematicidas.
Só se aplicarán produtos químicos naqueles casos en que a alternativa de cultivo e a loita xenética (emprego de variedades resistentes) non resulten suficientes para o seu control.
3. Rega.
Nas explotacións agrícolas de Galicia o cultivo de pataca realízase de xeito tradicional e maioritariamente en secaño. De entre as subzonas de produción de pataca de calidade, a que engloba os concellos da comarca da Limia posúe polas súas características de situación un clima de marcado carácter continental, pois encóntrase na zona interior da provincia de Ourense, onde a pluviometría recibida é sensiblemente inferior á media anual de Galicia e as temperaturas na parte central do ano, meses de xuño, xullo e agosto, son marcadamente superiores. Nesta subzona é necesario a realización de regas para que o cultivo alcance en perfectas condicións o final do seu período vexetativo.
Naqueles casos en que resulte necesaria a aplicación de regas, a liña de actuación irá sempre encamiñada a asegurar a colleita e nunca dirixida a alcanzar unha superprodución, o que implicaría un claro detrimento da calidade final.
Recoméndase para o manexo da rega a utilización de aparellos de control sinxelos como son o pluviómetro e o tensiómetro.
Resulta beneficioso para o cultivo non superar en cada rega os 25-30 l/m2, debido a que a excesiva achega de auga perderíase en profundidade, ou tamén podería dar lugar a posibles encharcamentos que traerían consigo asfixia radicular e a aparición de enfermidades, minguando a calidade final dos tubérculos.
A data límite de aplicación da última rega será a dun mes antes da recolección. Resulta moi positiva, nos casos en que resulte necesario, a planificación na rega, é preferible a realización dun maior número de regas durante o cultivo e diminuír as cantidades parciais en cada unha delas.
4. Recolección.
A recolección debe efectuarse coa pel da pataca moi suberizada (tubérculos maduros), procurando que os apeiros de recolección estean perfectamente regulados co obxecto de causar os mínimos danos posibles. Procurarase que a altura de caída non supere os 35 centímetros.
No momento da recolección o terreo debe gardar un tempero idóneo, con lixeira humidade, pero sen encharcamento. É conveniente que a pataca se airee antes da súa recolección, procurando evitar a exposición desta a temperaturas elevadas.
É recomendable o emprego tanto de caixas como de caixóns para o transporte ao almacén, o que permitirá obter un produto final máis axeitado, cun menor número de golpes e cunha maior facilidade para a súa calibración, loteamento e posterior clasificación.
5. Almacenamento e conservación.
Antes do almacenamento, o local que acollerá a produción deberá estar totalmente limpo e desinfectado.
Para o seu almacenamento os tubérculos estarán exentos de terra adherida, debendo eliminarse aqueles que presenten anomalías observables a simple vista, afectados por xeadas ou con síntomas de enfermidade e que deberán sacarse fóra do local por seren importantes focos de infección.
A temperatura de almacenamento axeitada para os tubérculos está comprendida entre 12-18ºC (favorece a cicatrización). Durante o período de conservación a temperatura debe situarse a redor dos 6-7ºC cunha humidade relativa do 85-90 %.
Durante a clasificación dos tubérculos a temperatura oscilará a redor dos 12ºC, para evitar os danos producidos polo golpeo.
6. Envasado.
A pataca de consumo protexida pola indicación xeográfica protexida (IXP) Pataca de Galicia ou Patata de Galicia deberá ser comercializada en envases novos, limpos e de materiais adecuados para favorecer unha correcta ventilación, conservación e transporte do produto, os cales previamente deberán ser aprobados polo Consello Regulador.
Os envases autorizados polo Consello Regulador serán os que permitan un contido neto de 15, 10, 5, 4, 3, 2 e 1 kg de tubérculos. Excepcionalmente, coa solicitude previa, ao respecto, do envasador autorizado, o Consello Regulador permitirá o uso de envases de 20 e 25 kg, para o seu emprego con destino á restauración, hostalaría ou outros colectivos que o demanden.
En todos os envases debe aparecer o logotipo do Consello Regulador, así como a lenda indicación xeográfica protexida (IXP) Pataca de Galicia ou Patata de Galicia, nun terzo da cara principal do envase.
O contido de cada envase será homoxéneo en canto a características e calibre, e formará lotes en canto á súa procedencia e envasado.
F) Vínculo co medio.
Histórico.
En canto a Galicia se refire, a primeira mención do cultivo da pataca é de data temperá: antes de 1607 foran sementadas na horta do mosteiro dos recoletos de Herbón, pois nas memorias do Arcebispado de Santiago, do cardeal Jerónimo de Hoyo, dise que na mencionada horta «fixo plantar patacas o señor Arcebispo don Francisco Blanco (1574-1581); déronse moitas pero moi bastardas». É ben significativo, a este respecto, que a pataca se coñeza en Galicia na segunda metade do século XVI, pero que só tome realmente importancia social un século e medio máis tarde.
As primeiras noticias con respecto ao cultivo máis xeneralizado da pataca en Galicia proceden de preitos entre pagadores (campesiños) e perceptores do décimo que o labrador debía pagar ata 1837. A cronoloxía documentada sobre expansión do cultivo iníciase basicamente en xurisdicións da provincia de Lugo: Viveiro (1736), Paradela (1756), Vilalba (1760), etc., e comeza a xeneralizarse a partir do ano 1770.
Dos froitos menores como liño, hortalizas, froitas, etc., o campesiño podía pagar ou non, pero en todo caso os perceptores non estaban dispostos a admitir que un cultivo non fiscalizado se estendese de forma desmesurada e diminuíse a plantación de cereais que pagaban décimo.
Desde esta perspectiva, os preitos que sosteñen os campesiños de determinadas parroquias e os perceptores da masa decimal por cuestión do décimo das patacas son síntomas evidentes de que este cultivo comeza a alcanzar unha significativa importancia social que antes non tiña. Neste contexto, o primeiro preito pola cuestión do décimo das patacas data de 1736. No mes de decembro dese ano, o párroco de Santiago de Bravos, no correxemento de Viveiro (Lugo), querelouse cos seus fregueses porque se daban a cultivar, sen decimar, «agora de próximo, unha especie de froita que chaman castañas mariñas ou criadillas».
O Catastro de Ensenada (1749-1753) non menciona o seu cultivo, salvo en certas parroquias da provincia de Ourense. Cara a 1800 Lucas Labrada sinala que o cultivo das patacas se estendeu amplamente por mor da crise do cereal, gravísima de 1768-1769, aínda que se equivoca cando afirma que antes desa data só se coñecía a planta na provincia de Mondoñedo, pois viuse que hai constancia documental do seu cultivo con anterioridade a eses anos en Lugo e en Ourense.
Moitas outras testemuñas dunha e doutra parte insisten no mesmo, en que o cultivo da planta se practicaba en curtas cantidades desde illo tempore, pero que só a raíz das dificultades frumentarias da década de 1760 cobraron as patacas importancia social, en particular para os máis necesitados, que foron os que primeiro se viron obrigados pola necesidade a comelas, pois hai que ter en conta que existía unha gran reticencia ou desprezo que perdurou longo tempo e que a memoria colectiva do campesiñado conservou nalgúns casos ata a actualidade (referencias transmitidas oralmente acerca de vellos que aínda a finais do século XIX non querían comer patacas).
En calquera caso, o feito de que a nova planta non se estendese a todas as terras ata practicamente o século XX non é razón para que se descoñeza a súa importancia nalgunhas zonas da Galicia interior, desde o último cuarto da centuria do século XVIII. Se nalgunhas parroquias de Lugo e de Ourense a poboación medra desde 1780 en diante ata ben entrado o século XIX é, en boa medida, grazas ao novo cultivo e aos seus elevados rendementos.
Pero a importancia da expansión do cultivo das patacas non se reduce a todo o anterior, o que non é pouco, senón que se estende a outros ámbitos. A finais do século XVIII son frecuentes nas terras do interior galaico os preitos por augas, síntoma da extensión da superficie dedicada a prado, reducidísima ata entón, en parte por medio de rompementos de inculto ou mesmo por reconversión de parcelas, convertendo en prado parcelas de labradío, o que foi posible polo maior rendemento das patacas, que permite unha nova racionalización de cultivos. Tomou corpo entón o que ía ser un dos trazos máis característicos da paisaxe agraria galega contemporánea: a importancia dos prados de secaño e regadío, cada vez máis abundantes desde finais do século XVIII. Desta forma, e por dobre vía, as patacas contribúen a soster, mellorar e aumentar o gando nas súas especies de vacún e porcino.
A xeneralización da pataca serviu para perfeccionar o policultivo de subsistencia, mellorou de forma perceptible, polo menos mentras non se chegou a unha nova saturación demográfica, a situación do campesiñado, pero non se chegou a unha transformación ampla de estruturas agrarias ou, máis concretamente, á formación de empresas de carácter capitalista, como requiría a evolución económica do século XIX. Pola contra, ao paliar ou mitigar as crises, o novo cultivo reforzou indirectamente e durante bastante tempo a sociedade tradicional cos seus trazos máis definitorios.
Isto explica que, durante o século XIX, membros da fidalguía perceptora de rendas se afanasen por estender esta produción, ás veces entre os seus propios colonos. No BOP de Lugo de finais da década de 1830 pregóanse amplamente e de forma simultánea as virtudes da nova planta e os piares da sociedade tradicional (en concreto, as excelencias do feudalismo inocente; isto é, da hexemonía dos fidalgos desprovistos de poderes xurisdicionais). Non faltaron tampouco, desde logo, os tratadistas que viron na pataca un factor que contribuiría a modernizar a agricultura galega, cuxa distancia con outras de Europa se facía cada vez máis visible.
En Galicia, polo tanto, o comezo da expansión das patacas é un proceso parecido ao que ten lugar noutras terras de Europa occidental de agricultura pobre (Bretaña, Irlanda). Como cita o historiador Michel Morineau, a «bela americana» é compañeira da miseria, o que quere dicir que a súa expansión se produce en momentos de dificultades para o campesiñado, fenómeno ben documentado en Galicia. En zonas de agricultura moi avanzada, como os Países Baixos, a pataca penetrou nun sistema agrario xa moi desenvolvido e contribuíu a facelo aínda máis rendible e a especializalo.
Non foi este, non obstante, o caso de Galicia onde, como quedou sinalado, a pataca perfeccionou lentamente o policultivo, reforzando o autoconsumo, aínda que isto non é razón para desprestixiar os seus efectos sobre a agricultura tradicional: ao contrario, os efectos diferentes que ten un mesmo cultivo, segundo o medio humano en que se utilice, deben servir para incitar ao historiador a fuxir do mecanicismo ou do voluntarismo, para poder desvelar así a racionalidade das actitudes campesiñas, diferentes ante situacións tamén diferentes. En definitiva, o campesiño galego só botou man cautelosamente da pataca na medida en que podía axudarlle a paliar as súas dificultades.
Natural.
Debido ás condicións climatolóxicas, ás características dos solos e ós esmerados labores culturais que se dan nas subzonas produtoras de pataca da nosa comunidade autónoma, o produto obtido ten unha calidade culinaria excepcional.
Este feito, ben coñecido polos almacenistas e consumidores, fai que a produción de pataca galega de calidade sexa moi valorada e teña un prezo nos mercados, tanto rexional como nacional, superior respecto das outras producións.
No referente ás condicións climatolóxicas, é de destacar que a abundante pluviometría das subzonas produtoras -1.000 1.500 mm/ano- e as temperaturas suaves, fan que os cultivos de pataca teñan un óptimo desenvolvemento vexetativo sen necesitar a aplicación de regas, conseguíndose así un crecemento continuo dos tubérculos.
A existencia dun período seco nos meses de agosto e setembro, con déficit hídrico no solo, fai que os tubérculos producidos perdan auga antes de seren colleitados e maduren perfectamente, formándose unha pel uniforme e resistente, o que unido á redución do contido de auga no tubérculo, axuda á súa conservación e aumenta a súa calidade culinaria.
Así mesmo, nas zonas produtoras predominan os solos francos e franco areosos, con valores de pH comprendidos entre 5 e 6,5, sendo estes óptimos para este cultivo. Esta textura permite que a pel do tubérculo sexa fina e uniforme e que os tubérculos saian limpos de terra (non sendo necesario o seu lavado). O pH debilmente ácido impide a presenza da enfermidade denominada sarna ou roña (os tubérculos afectados pola citada enfermidade, presentan a pel áspera con pústulas, non sendo aptos para a venda, polo seu desagradable aspecto).
Respecto aos coidados culturais, destácanse as importantes estercaduras que recibe este cultivo, a redor das 25 a 30 t/ha, sendo estas moi favorables para a gran calidade culinaria final da pataca producida baixo estas condicións específicas.
1. Orografía.
Galicia presenta un relevo que ascende gradualmente de oeste a leste, alcanzando máis da metade do territorio unha altitude superior aos 400 metros. Debido ao gran desgaste erosivo sufrido, presenta xeralmente formas redondeadas.
A variedade do relevo é un factor moi importante para os diversos tipos de explotacións agrarias. En xeral, pódese afirmar que as zonas altas do país son apropiadas para o desenvolvemento de bosques e gandaría extensiva, as zonas intermedias dedícanse á agricultura extensiva con gando non estabulado, mentres que nos vales e zonas baixas dá óptimos resultados o cultivo intensivo hortofrutícola.
Tal é o caso das catro comarcas ou subzonas que comprenden os límites territoriais autorizados para producir pataca certificada polo Consello Regulador. Estas comarcas abranguen maioritariamente terreos situados en zonas chás e de altitude media ou baixa s.n.m., cunhas inmellorables condicións para o cultivo de pataca.
2. Clima.
O tempo en Galicia é xeralmente húmido e de temperaturas suaves, o que corresponde a un clima de transición entre o oceánico e o mediterráneo. Así, todo o litoral ten características climáticas do primeiro. Porén, gran parte do interior caracterízase por un clima oceánico-continental. Finalmente, o sur e sueste goza das características do clima mediterráneo.
En Galicia obsérvase unha gradación climática desde a zona occidental á oriental, en que os valores de amplitude térmica anual e o número de meses con déficit de precipitacións aumentan segundo nos afastamos da costa.
A circunstancia de que o cultivo da pataca sexa pouco exixente en condicións climáticas fixo que este teña unha considerable capacidade de adaptación, aínda que resulta sensible ao frío por debaixo dos -2ºC, sendo as súas mellores condicións de cultivo a partir de temperaturas que superen os 7ºC, resultando as idóneas entre 13 e 18ºC. Resulta tamén beneficioso para o cultivo unha humidade relativa elevada e unha pluviometría con valores por encima dos 1.000 mm.
3. Solos.
Os solos en que a pataca vexeta sen problemas responden ás características de acidez existentes nos solos de Galicia, resultando necesario en ocasións o encalado e a achega de principios fertilizantes que cubran as extraccións da colleita.
Así mesmo, a maioría dos solos utilizados son franco-areosos, idóneos para evitar os encharcamentos durante o cultivo, pero aos cales é necesario nas últimas fases do cultivo botar auga debido a que nos encontramos ao final da época estival e estes solos non poden reter toda a humidade recibida durante o inverno e a primavera.
Para a obtención dunha pataca de calidade é fundamental que o terreo sexa o idóneo, recomendándose os terreos de textura solta e non pedregosa, cun contido en materia orgánica non excesivamente elevado que permita á planta manter esa certa exixencia en humidade durante o período de cultivo, necesaria para a absorción de elementos fertilizantes que a planta sempre necesita.
G) Estrutura de control.
O órgano de control e certificación integrado no Consello Regulador da IXP Pataca de Galicia é o encargado de verificar o cumprimento do indicado no seu prego de condicións. Este órgano de certificación dispón dunha estrutura adecuada para verificar o cumprimento dos criterios xerais que deben cumprir as entidades que realizan a certificación de produto segundo a Norma EN-45011.
Nome: Órgano de Control e Certificación do Consello Regulador da IXP Pataca de Galicia.
Enderezo: Finca Devesa s/n 32630-Xinzo de Limia-Ourense.
Teléfono: 0034 988 46 26 50.
Fax: 0034 988 46 26 50.
Correo electrónico: certificacion@patacadegalicia.com
O Comité de Certificación deste órgano, integrado por representantes de todos os grupos implicados nos principios relacionados coa certificación, é o responsable de asegurar a imparcialidade e independencia dos procesos de certificación. A estrutura do Órgano de Control e Certificación está dirixida por un director técnico, que é o máximo responsable da certificación e dispón de persoal técnico cualificado.
H) Etiquetaxe.
En todos os envases que conteñan o produto amparado deberá aparecer impreso, en tamaño dun terzo da cara principal do envase, o logotipo da denominación e a lenda indicación xeográfica protexida Pataca de Galicia ou Patata de Galicia.
Así mesmo, cada envase levará unha contraetiqueta expedida polo Consello Regulador, numerada correlativamente e co logotipo da denominación.
O produtos en cuxa elaboración se utilice como materia prima a Pataca de Galicia IXP, incluso tras un proceso de tratamento tecnolóxico, poderán despacharse ao consumidor en envases que fagan uso da mención Elaborado con indicación xeográfica protexida Pataca de Galicia sen aposición do logo comunitario, sempre que:
-A Pataca de Galicia IXP certificada como tal, constitúa o compoñente maioritario en peso e o único tipo de pataca do produto envasado, e os usuarios da mención Elaborado con indicación xeográfica protexida Pataca de Galicia estean autorizados polo Consello Regulador da indicación xeográfica protexida Pataca de Galicia, como titular do dereito de propiedade intelectual outorgado polo seu rexistro. O Consello Regulador inscribirá os usuarios autorizados para o uso da mención Elaborado con indicación xeográfica protexida Pataca de Galicia nos rexistros correspondentes e velará polo correcto uso da denominación protexida.
I) Requisitos lexislativos nacionais.
-Lei 2/2005 de promoción e defensa da calidade alimentaria galega.
-Decreto 4/2007 polo que se regulan as denominacións xeográficas de calidade do sector alimentario e os seus consellos reguladores.
Real decreto 1069/2007, do 27 de xullo, polo que se regula o procedemento para a tramitación das solicitudes de inscrición no Rexistro Comunitario das Denominacións de Orixe Protexidas e das Indicacións Xeográficas Protexidas e a Oposición a Elas.