DECRETO 334/2009, do 4 de xuño, polo que se declara ben de interese cultural, coa categoría de monumento, o Pazo de Liñares, no concello de Lalín (provincia de Pontevedra).
CONSELLERÍA DE CULTURA E TURISMO — III. OUTRAS DISPOSICIÓNS — 24/06/2009

O Pazo de Liñares, situado na parroquia de Prado, no concello pontevedrés de Lalín, cuxa historia figura indisolublemente unida á familia dos Taboada, que o posuíu durante máis de catro séculos, constitúe, talvez, o pazo señorial por antonomasia da Terra do Deza.
Deixando á parte as referencias documentais sobre a construción da súa zona máis antiga coas pedras do castelo de Vilaboa, destruído polos Irmandiños, o primeiro dono do cal se coñecen datos é Alonso Taboada, crego, quen xa no ano 1512, «no seu Casal y Torre de Liñares» mantiña caseiros da súa familia, que se fixeron coa propiedade no século XVI; entre eles ocupa a maior parte desta centuria a figura de Gómez Taboada, que tivo o cargo de xuíz e merino da Terra do Deza. O seu fillo e sucesor, Vasco Taboada Mosquera, recibiu varios foros do mosteiro de San Martiño de Santiago, entre os que destaca o recibido en 1580 do lugar de Meixomín, na parroquia de Moimenta, coa súa ermida.
Xa no século XVIII aumentará a riqueza e posesións da casa de Liñares o matrimonio do seu dono, Alonso Taboada Mosquera, con María Andrea Gil Taboada, sucesora da casa de Brenzos, en Losón.
No século XIX Liñares convértese nun auténtico pazo, non só polo coidado da súa decoración, senón pola corte de personaxes ilustres das letras, a política e a sociedade que o visitan.
O derradeiro sucesor da familia Taboada en Liñares foi Amalio Taboada Bugallo, deputado provincial e xenuíno representante da nobreza galega, cuxo falecemento no ano 1957 provocou a desaparición da familia que exerceu o seu señorío nas terras de Prado desde o século XVI.
A consecución destas diferentes etapas configurou o actual edificio, de grandes proporcións e planta rectangular, con parte da antiga fábrica acaroada, na cal destacaba a gran cheminea que lle imprimía o seu singular carácter.
Na fachada principal de cantaría existían catro balconadas con balaústres de ferro, sustentadas por ménsulas decoradas con motivos vexetais. A porta principal, de trazado sinxelo, daba acceso a un vestíbulo de onde arrancaba unha escalinata interior de cantaría que conducía á planta nobre do edificio. Na fachada posterior destacaba a galería, composta por cinco arcadas sustentadas por columnas. Outro elemento salientable era a escaleira de triple rampla quebrada en ángulos, terminada en patín, cuxa cuberta estaba sostida por dúas columnas. A balaustrada era maciza e toda a obra estaba realizada en cantaría.
A división interior caracterizábase pola amplitude das dependencias, que lucían ricas cortinas e mobiliario, e entre as cales se incluían a sala de biblioteca e o arquivo, así como a armaría. A pía bautismal, aínda acaroada á parede, estaba decorada con cunchas mariñas e foi nela onde parece recibiu as augas bautismais o aviador Joaquín Loriga, un dos fillos ilustres da comarca. Nesta sala existen pinturas murais que representan a igrexa de Prado.
O maxestoso salón mostra o teito decorado nas catro esquinas con escudos tallados en madeira policromada, que representan as armas familiares; as súas paredes están adornadas con frisos de pintura mural.
O pazo dispuña de auga corrente, que era conducida ata a edificación por canos de pedra, e pasaba por dúas fontes. O patio axardinado, que contaba con diferentes árbores ornamentais e unha fonte, daba fronte á fachada principal. Entre os inmobles anexos figuraba unha capela que limitaba co peche do predio, así como un pombal circular.
Catro son as pedras armeiras que campan nos distintos muros da casa, consideradas, en conxunto, o primitivo brasón adoitado pola familia Taboada de Deza. Os dous escudos máis antigos, situados no antepeito da galería da fachada posterior, poderían corresponder, polas súas formas e características, ao século XVI. No acceso ao salón aparece outro escudo de boas proporcións, que engade as armas dos Churruchaos. Por último, o máis visible é o escudo que mostra a fachada principal, coas armas dos Taboada, Mosquera, Churruchaos e López de Lemos, baixo coroa como timbre de nobreza.
Unha vez incoado, mediante resolución da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural do 27 de novembro de 2008, o procedemento de declaración de ben de interese cultural coa categoría de monumento en favor do Pazo de Liñares, no concello de Lalín, provincia de Pontevedra, e como parte dos trámites de instrución do expediente administrativo exixidos pola Lei 8/1995, do 30 de outubro, do patrimonio cultural de Galicia, foron solicitados informes a tres dos órganos consultivos da Consellería de Cultura e Turismo: a Real Academia Galega de Belas Artes de Nosa Señora do Rosario, o Consello da Cultura Galega e a Universidade de Santiago de Compostela.
Logo da análise destes informes, que teñen carácter preceptivo e vinculante, consonte co establecido no artigo 9.3º da citada Lei 8/1995, do 30 de outubro, constatouse que tanto o Consello da Cultura Galega, coma a Universidade de Santiago de Compostela, e a Real Academia Galega de Belas Artes de Nosa Señora do Rosario, consideran que de entre as figuras de declaración de ben de interese cultural aplicables aos bens inmobles definidas polo artigo 8.4 ºda citada LPCG, é a de monumento a que se adecua con máis exactitude aos valores culturais que se transmiten a través das formulacións estruturais e decorativas tardobarrocas que nel se empregaron, potenciadoras da monumentalidade que xunto coa súa historia o converte nun dos lugares de referencia da vida social de Galicia.
Conforme as consideracións dos citados órganos consultivos, o Pazo de Liñares é unha das obras de carácter civil máis significativas da Terra do Deza, onde se ergue como mostra sobranceira da tipoloxía pacega na comarca en que se sitúa, evidenciando a importancia deste pazo que destaca polo porte señorial e a monumentalidade da construción. Así mesmo, entenden tamén as expresadas institucións culturais que se debe valorar o feito de que o pazo fose propiedade ata o século XX da liñaxe dos Taboada, a cal proporcionou á historia de Galicia figuras destacadas.
De conformidade co exposto, logo da tramitación do correspondente expediente administrativo, que se levou a cabo conforme as disposicións vixentes, e en aplicación do disposto no artigo 12 da Lei 8/1995, do 30 de outubro, do patrimonio cultural de Galicia, por proposta do conselleiro de Cultura e Turismo, e logo da deliberación do Consello de la Xunta de Galicia na súa reunión do catro de xuño de dous mil nove,
DISPOÑO:
Primeiro.-Declarar ben de interese cultural, coa categoría de monumento, o Pazo de Liñares, situado no termo municipal de Lalín, na provincia de Pontevedra.
Segundo.-Delimitar a zona afectada pola declaración segundo a descrición literal e o plano que constan no anexo II a este decreto.
Disposición derradeira
Este decreto entrará en vigor o día seguinte ao da súa publicación no Diario Oficial de Galicia.
Santiago de Compostela, catro de xuño de dous mil nove.
Alberto Núñez Feijóo
Presidente
Roberto Varela Fariña
Conselleiro de Cultura e Turismo
ANEXO I
Extracto do expediente polo que se declara ben de interese cultural, coa categoría de monumento, o Pazo de Liñares, situado no termo municipal de Lalín, na provincia de Pontevedra
I. Datos sobre o ben obxecto da declaración.
1. Denominación: Pazo de Liñares.
2. Localización:.
a) Comunidade Autónoma: Galicia.
b) Provincia: Pontevedra.
c) Concello: Lalín.
d) Lugar: Prado
II. Datos administrativos.
1. Expediente: SIP.01036.
2. Incoación.
a) Data de incoación: 27 de novembro de 2008.
b) Data de publicación:
DOG do 29 de decembro de 2008.
BOE do 20 de xaneiro de 2009.
c) Data de comunicación ao Rexistro Xeral de Bens de Interese Cultural:
13 de xaneiro de 2009.
3. Instrución.
a) Institucións que emitiron informe favorable:
-Consello da Cultura Galega.
-Real Academia Galega de Belas Artes de Nosa Señora do Rosario.
-Universidade de Santiago de Compostela.
b) Duración do período de información pública: un mes.
c) Foron debidamente respondidas en tempo e forma as alegacións formuladas polos interesados que teñan tal condición de conformidade co disposto no artigo 31 da Lei 30/1992, do 26 de novembro, de réxime xurídico das administracións públicas e do procedemento administrativo común.
III. Descrición.
A) Os accesos.
O pazo sitúase dentro dun gran predio delimitado por un muro de pedra perimetral. Ao recinto accédese a través dun camiño de baixada, antigamente flanqueado por carballos, coñecido como o camiño de Prado. Remata nunha pequena praza lousada con pedras de grandes dimensións fronte ao portal principal, onde se conserva unha fonte bebedoiro. Un pouco máis arriba fálase da existencia doutra fonte, á beira do camiño que leva á antiga casa dos caseiros, mandada facer no ano 1771. O portal de acceso foi executado con grandes pezas de cantaría, rematado cunha cornixa e elementos decorativos a modo de pináculos, un a cada lado e outro central, dos cales só se conserva o dun extremo. Existe outra entrada secundaria que conduce á parte posterior do pazo, á cal se chega por un camiño que discorre paralelo ao muro de peche polo sudoeste. Nela non existe ningún elemento salientable, pola contra hai un portón de chapa metálica que, en substitución do orixinal, facilitaba o acceso rodado aos últimos
moradores do pazo, que vivían dunha explotación agraria.
Traspasado o portal principal, organizábase o xardín, deixando detrás dous eucaliptos xigantescos que flanqueaban a entrada e un corpulento piñeiro doncel, chamado do portal. O xardín estendíase dando fronte ao edificio, ao cal se accedía por un camiño delimitado por buxos que levaban á porta do pazo. Nel había árbores ornamentais, algunhas delas centenarias e de moita beleza, como os cipreses que o presidían, magnolios dunha dimensión extraordinaria ou as camelias que alcanzaban a altura suficiente para entrar polas fiestras; ademais dunha gran variedade de plantas e a oliveira na fachada posterior. No ano 1872 a fonte situada preto da capela foi trasladada ao centro do patio, pasando a ser a fonte do xardín.
B) O edificio principal.
Tras a consecución de diferentes etapas configurouse o edificio actual, de grandes proporcións e planta rectangular coa parte da antiga fábrica en forma de L acaroada polo sudoeste. A edificación principal foi construída a finais do século XVII e principios do XVIII e pode ser incluída dentro do estilo barroco galego.
Destaca pola súa impoñente volumetría na cal predomina unha sobria composición arquitectónica, sobre a cal se poderían salientar os tres grandes balcóns de cantaría da fachada principal, a solaina centrada no fronte posterior da zona nobre, o corpo lateral en L coa escaleira exterior de cantaría e a singularidade das súas chemineas.
Toda a fábrica, fachadas e muros interiores son de pedra; a cachotaría e a cantaría combinan con pezas uniformes de gran tamaño e executadas cunha gran calidade. É o caso da fachada principal, orientada ao noroeste con fronte ao xardín, da cal cómpre resaltar a uniformidade no seu trazado.
Os ocos da planta alta son de importancia, xa sexan portas de saída aos balcóns de vans rectangulares ou fiestras cadradas, todas elas, ademais das que circundan o edificio, están dotadas dos característicos tornachuvias da nosa arquitectura e dun fixo superior, con que se consegue unha maior luminosidade no interior do edificio.
Destacan nesta fachada os tres grandes balcóns de cantaría coas varandas de forxa, sustentados por catro canzorros cada un. Estes están formados por varias pezas labradas e decoradas con motivos vexetais e florais.
Un dato máis para mencionar nesta fachada é o contraste entre a modesta porta de acceso -co lintel partido en doelas trapezoidais, con ausencia total de molduras que a dignifiquen- e o aparatoso remate que se eleva sobre a cornixa, coroado por pináculos e bolas, no interior do cal se sitúa o escudo principal da casa, coas armas dos Taboada, Mosquera, Churruchaos e López de Lemos.
Na planta baixa os ocos diminúen de tamaño en consonancia co carácter menos nobre das dependencias que alberga. Cara ao semisoto, destinado ao gando e a almacén, existen pequenas bufardas.
A fachada posterior, de maior altura que a principal debido ao desnivel do terreo, está executada cunha pedra de peor calidade, agás a zona alta do corpo principal. Porén, non por iso a construción perde grandiosidade, pois cambia a sobriedade e pureza de liñas, ao integrar a solaina e o corpo en L, que rompe este fronte creando dous volumes totalmente diferenciados.
A galería, situada no centro da fachada ao nivel da planta nobre, está composta de cinco arcos de medio punto sustentados por columnas circulares de sección variable con capiteis. Na varanda, que é na súa totalidade de pedra, pódense contemplar dous brasóns moi antigos, nos que apenas se poden diferenciar os gravados, moi gastados polo paso do tempo.
O corpo lateral en L, correspondente á primitiva construción acaroada ao pazo, é o máis vistoso xunto coa solaina, debido á súa alternancia de volumes e elementos construtivos. Está amplamente presidido pola grandiosidade da cheminea, que ten forma de pirámide cuadrangular con relevos e remata na súa parte máis alta nun prisma rectangular con pináculos e bolas a modo de elementos decorativos.
Debido á altura desta zona, o edificio integra unha escaleira exterior de cantaría, que é a que permite a comunicación vertical desta ala do edificio. A escaleira remata nun patín de acceso á vivenda. O tellado que o cobre apoia nunhas columnas do mesmo material, de sección circular, por medio de zapatas de madeira.
A construción está rematada cunha cuberta de tella do país, en que os elementos singulares son as dúas chemineas do corpo principal e a xa mencionada da zona en L. Estas dúas son máis pequenas pero da mesma tipoloxía e cos mesmos elementos decorativos ca a primeira e parten dos salóns principais da planta nobre, mentres que a grande é a cheminea da cociña.
C) Os espazos interiores.
O pazo amosa igualmente a súa maxestade na distribución interior e nos locais que a forman. A superficie que ocupa en planta é de aproximadamente 840 m2 construídos; no seu conxunto compútanse ao redor de 2.200 m2. En xeral as súas dependencias son de grandes dimensións tanto en planta coma en altura, o que lle confire ese carácter pacego e señorial.
A edificación resultante responde a dúas fases construtivas: a parte nova e a parte vella. A primeira correspóndese coa área máis señorial do pazo e a segunda alberga a zona de servizo.
A construción distribúese en tres alturas; unha primeira semisoterrada, que non ocupa a totalidade da superficie en planta e que aproveita o desnivel do terreo, de maneira que ten saída a nivel pola fachada posterior. A planta baixa, con algunhas dependencias situadas na cota de entrada pola fachada principal, desde a que se sobe 1,40 metros ás estancias situadas sobre as cortes do semisoto. Na parte vella e con acceso independente pola parte posterior, a este mesmo nivel, están o cuarto dos criados e o oratorio. A planta alta ou nobre está a unha mesma altura e ocupa a totalidade da superficie da construción. Sobre esta está o faiado no baixo cuberta.
Na parte nova da planta alta ou nobre dispóñense as amplas dependencias da vivenda ás cales se accede por unha espléndida escaleira de pedra de tres tramos (hoxe deslucida), que arranca na planta inferior dun vestíbulo empedrado (embaldosado en 1887). Estes espazos parece ser que estaban decorados con cadros e mobiliario de gran valía.
Na antesala a que chega a escaleira e que facía as veces de recibidor había dúas estatuas, ademais de parte da biblioteca, que estaba repartida por varias estancias da casa, dada a abundancia de libros. Á esquerda da porta de entrada ao salón hai unha pintura mural que representa unha igrexa románica, quizais a única imaxe da fachada do templo parroquial de Prado antes de ser reconstruído no século XIX. Incrustada no cerramento da fachada noroeste, nun rústico nicho ornamentado con cunchas de diversos bivalvos e vellos acios de coral, colocouse unha pía bautismal. Trátase dunha obra de dubidoso gusto realizada a finais do século XIX. Din que nesta pía, posiblemente traída da capela do pazo, é onde foi bautizado o aviador Loriga. Da antesala, que actúa como distribuidor comunicando coas dúas hospedarías, salón principal e comedor, arranca ademais unha espazosa escaleira de madeira con caixa pechada que conduce ao faiado.
Ademais do arquivo, no cal se gardaban os documentos e o armeiro, onde estaban as antigas armas, dos tres balcóns da fachada principal os laterais correspondían aos cuartos dos fillos de Carlos Taboada e Rada, e o balcón central, aberto sobre unha glorieta do xardín, á antesala. A hospedaría grande, situada no extremo da parte nova, correspondía ao dormitorio principal, con saída ao balcón lateral, salón e galería. Neste cuarto estaba a biblioteca de Carlos Taboada.
As estancias teñen os marcos das portas de madeira de estética barroca. As paredes estaban decoradas cun friso alto enteado do cal se conserva o pallabarro superior moldurado.
Entre o mobiliario hai constancia da existencia de varios armarios con escudo e dunha cama de madeira torneada e metal cicelado de estilo barroco.
O acceso principal ao salón nobre faise por unha porta de cuarteiróns que ten o van moldurado en cantaría con cóbados e orelleiras (actualmente branqueada e deslucida por grosas capas de cal) característica do mesmo estilo, sobre a que se sitúa un escudo de armas pétreo procedente do desaparecido pazo familiar de Brenzos. O piso do salón é de groso taboleiro de castiñeiro e conserva un friso de aproximadamente un metro de altura con pintura mural de motivos repetitivos, decoración existente tamén no teito, aínda que de diferente deseño e mellor calidade.
Dos seus muros colgaban interesantes e valiosos cadros. Do mobiliario destacaba a mesa e as cadeiras do salón, un piano de cola, un reloxo de caixa alta e varios tresillos e sofás de estilo.
A cheminea do salón contrapón o seu aspecto externo coa sobriedade interior, limitándose a un simple oco rectangular aberto nun extremo da parede cerrado con portas cando non estaba en uso.
Esta estancia ten dobre teito, armado en madeira para transitar polo faiado e un falso teito de repilla e escaiola, cuberto de pranchas de zinc. En cada esquina existía un escudo de madeira tallada e policromada, dos cales se conservan tres. No centro dous plafóns ornamentados onde colgaban as lámpadas.
Do salón accédese á galería de arcos por tres portas de balcón. O piso, hoxe recuberto de cemento, era orixinariamente de grosos tixolos de barro cocido asentados sobre a armazón de madeira. As paredes conservan restos de pintura mural no friso.
A sala-comedor ten unha cheminea de traza similar á do salón e unha pintura mural, que xunto coas da antesala e o salón sería de interese conservar. Contiguo a esta sitúase outro dormitorio con saída ao balcón da fachada principal. Na ala oposta á hospedaría grande sitúanse os cuartos da lacena e da vidreira.
No corpo lateral, na parte vella ou antiga do pazo, está a cociña, presidida por unha gran cambota de cantaría, con acceso desde o exterior pola mencionada escalinata de triple rampla de antepeito macizo, que remata nun pequeno patín cuberto. O par de columnas pétreas que sosteñen a cuberta rematan en orixinais canzorros, en parte reladas.
A cambota e o monumental canón de fumes, obra de cantaría, descansan sobre dúas columnas cilíndricas monolíticas de gran diámetro e sinxelos canzorros encaixados no muro. O núcleo de pedra que sustenta a cheminea principal arranca do nivel inferior; trátase dun excelente prototipo de cociña monumental pacega.
Contiguo á cociña está o oratorio. Nos paneis das contras dun van hai unhas celosías en forma de xadresado, feitas dunha soa peza.
Na planta baixa está a entrada principal que a través da escaleira interior de cantaría de tres tramos rectos leva á planta nobre. Nela están as dependencias destinadas a almacén de materiais e gando, así como a planta semisoterrada. Consérvase o presebe central de pedra de forma tronco piramidal invertida, coa base de cachotaría e a mesa de cantaría. Os comedeiros de gran son de forma ovoide e dispóñense en dúas filas de cinco, separados por unha división central de cantaría e tantas divisións transversais como prazas, das cales só se conserva como testemuña a dun extremo. Esta peza considérase de relevante interese por ser un singular expoñente de comedeiro de corte pacega.
D) O sistema construtivo.
En canto ao sistema construtivo, o inmoble executouse empregando as técnicas propias da época. Susténtase en muros de carga de pedra de espesura e calidade variable (cantaría e cachotaría). Os que conforman cerramento complétanse con muros transversais de arriostamentos.
Nestes muros de carga apóianse as vigas (sobre ménsulas ou encaixadas) e pontóns que forman as armazóns dos pisos e a cuberta. A madeira empregada chama a atención polas súas grandes dimensións e escuadrías. É na súa maioría de castiñeiro, con vigas de ata sete metros e medio de longo. A maioría atópanse en bo estado, non presentan deformacións polo uso, exceso de carga ou paso do tempo, a excepción daquelas que quedaron desprotexidas e sometidas á acción da auga ou axentes xilófagos. O pavimento é igualmente un entaboado de madeira de castiñeiro, en xeral en deficiente estado de conservación.
A estrutura da cuberta apoia en dormentes sobre os muros de carga, a que acometen os pares que apoian no cumio, sobre os que se dispoñen as correspondentes correas con entaboado ou ripado; o material de acabamento é a tella curva do país.
A carpintaría exterior e interior orixinaria era tamén de madeira de castiñeiro; a reposta na actualidade é de madeira de piñeiro, coas ferraxes e elementos de apertura de forxa. Cómpre destacar a carpintería interior pola súa decoración.
Os muros e paredes, pintados con cal, conservan algúns restos das pinturas que decoraban algunhas salas, sobre todo no salón principal, pero en todos os casos bastante deteriorados.
E) As construcións auxiliares.
Entre as construcións auxiliares, no xardín da fachada principal atópase unha fonte circular de cantaría, que na época de apoxeo do pazo dispuña de auga corrente. Hai referencias sobre un lagar, unha pequena casa de pedra á entrada ao xardín, un pozo e un lavadoiro, así como sobre a casa nova do forno composta por dous fornos contiguos coas bocas actualmente tapiadas, un pombal de forma circular con cuberta cónica de tella árabe, un cuberto preto da palleira e un hórreo cun capitel románico facendo de pé. O pombal, o mesmo que o hórreo, parece que estaban separados do pazo e fóra da delimitación actual del.
Finalmente, entre os anexos, existía unha capela de planta rectangular exenta, fronte á fachada principal, que limitaba co peche do predio, e que foi construída en cachotaría e cantaría para enmarcados de vans, esquinais e espadana. É de destacar, así mesmo, o orixinal trazado curvilíneo do frontispicio e o campanil coroado por un pináculo en bola de aresta, que debeu ter unha cruz de ferro. Os muros estiveron recebados e caleados, incluído o frontispicio. As obras de construción, segundo os datos de que se dispón, duraron desde o ano 1871 ata o 1887. Actualmente está descuberta, practicamente en estado de ruína, e só se manteñen en pé os muros nos que se localizan vestixios de pinturas murais. Do seu interior consérvase o primeiro tramo e descanso das escaleiras de pedra de subida ao coro e unha pequena e sinxela pía de auga bendita. Pegada á capela existe unha construción en forma de L que albergaba o obradoiro de carpintaría.
Os alpendres, o estanque, o pozo, o forno e o almacén, situados na parte posterior, e executados en cantaría e pedra da zona, na actualidade están moi deteriorados, ao seren adaptados para poder usar nunha explotación gandeira.
Finalmente, entre os servizos do pazo cómpre destacar a auga corrente conducida por canos de cantaría, luxo pouco habitual para aquela época.
ANEXO II
I . Xustificación do contorno de protección.
Finalmente, e por imperativo do disposto no artigo 11.1º b) da Lei 8/1995, do 30 de outubro, do patrimonio cultural de Galicia, cómpre definir as relacións do inmoble que se pretende declarar como ben de interese cultural coa área territorial a que pertence, así como a protección dos accidentes xeográficos e os elementos naturais que conforman o seu contorno, o cal debe delimitarse graficamente, en atención á súa adecuada protección, contemplación e estudo.
Desde o punto de partida da constatación de que o conxunto pacego estivo rodeado dun amplo terreo que non se corresponde co que delimita a propiedade actualmente, e coa finalidade de dar cumprimento ao antedito precepto legal, faise preciso considerar a ampla panorámica da parroquia de Prado que se ofrece desde o Pazo de Liñares, así como a proximidade física e visual da Igrexa de San Martiño, situada no núcleo da Eirexe, no cal tamén se atopa o pazo do mesmo nome. Cómpre ter en conta, así mesmo, que enlazando con este núcleo poboacional cara ao norte, discorre o trazado dunha das rutas históricas do Camiño de Santiago, a Ruta da Prata, mentres que a pantalla vexetal existente na estrema sur do predio do pazo coincide coa liña do ferrocarril. Por outra parte, a diferenza de nivel na cal se empraza o conxunto con respecto da estrada secundaria de Barcia a Cristimil, permite divisar desde esta vía as cubertas do edificio principal, rodeado de prados e arboredo.
Así, a presenza combinada de tales elementos naturais, históricos e artísticos, permite compoñer un contorno homoxéneo de protección que garanta a contemplación do pazo, tanto desde o propio ben como desde os puntos de vista próximos máis frecuentes.
II. Descrición literal do contorno de protección.
O contorno de protección proposto queda literalmente xeorreferenciado mediante a cita das parcelas catastrais, liña de ferrocarril e estradas ou camiños, polas que discorre a demarcación detallada graficamente na planimetría adxunta.
As parcelas identifícanse mediante dous grupos numéricos separados por unha barra que indican o polígono e parcela catastrais (polígono/parcela).
A delimitación do contorno de protección iníciase no punto «A» situado na estrada de Barcia a Cristimil na esquina SO da parcela 211/457; desde ese punto segue cara ao norte por esta estrada que linda co oeste desta parcela e das 211/456, 211/84, 211/83, 211/82, 211/81, esquina SO da 211/80, segue polo oeste das parcelas 211/76, 211/72, 211/71, 211/70, 211/69, 211/68, 211/67 e noroeste das 211/66 e 211/453. Neste punto que se identifica como «B» cruza o camiño do pazo para continuar pola estrema noroeste das parcelas 211/500, 211/451 e 211/413 ata chegar ao Camiño de Santiago (Ruta da Prata), situándose o punto «C» na esquina SO da parcela 211/532. Desde este punto continúa pola estrema sur desta parcela que limita coa Ruta da Prata e das 65611/02, 65611/03, 65611/04, 65611/21, 65611/20, 65611/19, 65611/18, 65611/17, 65611/06, 65611/07, 65611/08, 65611/09, 65611/15, 65611/16 e 65611/12, colocándose o punto «D» no seu extremo SE. Del atravesa ao punto «E» na esquina NE da parcela
211/448. Desde el continúa polo camiño da Eirexe bordeando a parcela 67619/01 polo linde leste desta e da 211/442. A esquina sur desta parcela coincide co punto «F» enlazando co límite do solo de núcleo rural (SNR). Deste, a liña continúa coincidente coa estrema leste da parcela 66596/01. Baixando cara ao sur inclúe o camiño que bordea a parcela 66586/01 e limita polo leste coa 66586/02. Nesta esquina sitúase o punto «G» para continuar polo sur das parcelas 66586/02 e 66586/03 ata o extremo suroeste desta, que coincide novamente co camiño da Eirexe no punto «H». Desde aquí baixa ata a intersección coa liña de FF.CC. Santiago-Ourense na cal se dispón o punto «I». Seguindo o trazado da liña férrea, continúa ata o punto «J» situado no extremo sur da parcela 211/457, desde o cal pecha a delimitación do contorno uníndose co punto «A» inicial.
Ver referencia pdf "12200D013P083.PDF"