DECRETO 166/2006, do 7 de setembro, polo que se delimita o contorno de protección do mosteiro de Santa María da Armenteira, no concello de Meis, provincia de Pontevedra.
CONSELLERÍA DE CULTURA E DEPORTE — III. OUTRAS DISPOSICIÓNS — 27/09/2006

O mosteiro cisterciense de Santa María da Armenteira encóntrase na rica comarca vinícola do Salnés, na ladeira norte do monte Castrove.
Aínda que a tradición lle atribúe a súa fundación ao cabaleiro Ero de Armentáriz ou da Armenteira, que foi abade do mosteiro, non existe ningunha documentación ao respecto disto, polo que se descoñece a data da súa orixe. A primeira referencia existente corresponde a unha doazón que Diego Obéquiz lle fai ao abade Ero o 6 de marzo de 1151. Incorpórase á Orde do Císter en 1162 e con este motivo constrúese a actual igrexa abacial. Despois dun período de auxe e aumento de propiedades, sómese nunha grave crise que se repite ao longo de varios séculos. Despois da desamortización e a conseguinte exclaustración, o mosteiro foi abandonado e espoliado, sendo restaurado posteriormente en distintas etapas.
A antiga igrexa abacial constitúe un valioso exemplo da arquitectura románica da segunda metade do século XII, probablemente rematada cara a 1212, máis extraordinario se cabe porque é das poucas igrexas cistercienses que conservan as súas fachadas orixinais románicas, ademais en bo estado de conservación. Ten planta basilical, con tres naves lonxitudinais de catro tramos, a central máis larga, unha transversal formando o cruceiro e tres ábsidas semicirculares do mesmo largo ca as naves lonxitudinais. O seu interior ilumínase polo gran rosetón da fachada e polas ventás de medio punto das naves, da cúpula e das ábsidas, ademais de por uns pequenos óculos situados sobre estes.
O acceso ao mosteiro realízase a través dun arco de entrada coroado por unha fornela plana cun frontón partido superior, que lle dá paso a un grande adro alongado, de forma irregular, cun cruceiro ao cal dan as fachadas da igrexa e do mosteiro. A fachada principal ou setentrional do mosteiro forma ángulo recto, segundo as formas tradicionais, coa da igrexa, cunha sinxela portada composta por unha porta alintelada coroada por un arco carpanel que alberga o escudo do mosteiro, centrada baixo cinco balcóns situados cara á igrexa. O elemento principal do mosteiro constitúeo o claustro regular ou das procesións, de planta cadrada, pegado ao lado sur da igrexa e comunicado con ela a través dunha porta situada á altura do cuarto tramo da nave principal. Obra comezada a finais do século XVI, en estilo renacentista, non foi rematada ata finais do século XVIII, xa en estilo neoclásico.
Co fin de darlle cumprimento ao establecido na Lei 16/1985, do 25 de xuño, do patrimonio histórico español, e á propia Lei 8/1995, do 30 de outubro, do patrimonio cultural de Galicia, respecto da obriga de definir e delimitar a área territorial e os accidentes xeográficos e naturais que conforman o contorno dos bens inmobles declarados de interese cultural en atención á súa axeitada protección, a Dirección Xeral de Patrimonio Cultural, por Resolución do 14 de abril de 2005 (Diario Oficial de Galicia do 19 de maio), incoou expediente para a declaración de delimitación do contorno de protección do mosteiro de Santa María da Armenteira, no concello de Meis, Pontevedra (declarado ben de interese cultural por
Decreto do 3 de xuño de 1931 (Gaceta de Madrid do 4 de xuño).
A tramitación do expediente levouse a cabo segundo o establecido na Lei 8/1995, do 30 de outubro, do patrimonio cultural de Galicia, e demais disposicións vixentes.
Tendo en conta o disposto no artigo 12 da Lei 8/1995, do 30 de outubro, do patrimonio cultural de Galicia, por proposta da conselleira de Cultura e Deporte, e logo da deliberación do Consello da Xunta de Galicia na súa reunión do día sete de setembro de dous mil seis,
DISPOÑO:
Artigo 1º
Delimitar o contorno de protección do mosteiro de Santa María da Armenteira, no concello de Meis, Pontevedra.
Artigo 2º
A zona afectada pola declaración é a comprendida na delimitación que se describe no anexo I e que se recolle no plano do anexo II.
Artigo 3º
Este decreto será notificado ao Rexistro Xeral de Bens de Interese Cultural do Estado, ao Rexistro de Bens de Interese Cultural de Galicia, ao Concello da Armenteira e aos demais interesados no expediente.
Artigo 4º
Este decreto será publicado no Diario Oficial de Galicia e no BOE.
Disposición derradeira
Este decreto entrará en vigor o día seguinte ao da súa publicación no Diario Oficial de Galicia.
Santiago de Compostela, sete de setembro de dous mil seis.
Emilio Pérez Touriño
Presidente
Ánxela Bugallo Rodríguez
Conselleira de Cultura e Deporte
ANEXO I
O mosteiro de Santa María da Armenteira está formado pola igrexa, a súa praza, o cruceiro, a edificación do propio mosteiro e as demais construcións relacionadas coa tradición do mosteiro e o seu mantemento e actividades produtivas, así como os camiños tradicionais que del parten.
Forman tamén parte desta declaración os bens mobles que figuran no Inventario Moble da Igrexa Católica, que definen en detalle retablos, esculturas, tallas, reixas, escudos, lenzos, ourivaría, roupaxes, petos e outros utensilios.
O contorno de protección do mosteiro de Santa María da Armenteira, Meis (Pontevedra) queda definido pola liña que une os puntos 1-2-3-4-5-6-7-8-9 e cuxa descrición é a seguinte:
Comeza no cumio do Outeiro da Bouza (punto 1), segue en liña recta uns 700 m en dirección sueste, ata o cumio da Ventosa, ao leste do núcleo de Vilar (punto 2); segue en liña recta uns 350 m ata o cumio do Outeiro Novo, situado ao leste do mosteiro (punto 3); continúa en liña recta en dirección sudoeste uns 650 m ata o cumio do Outeiro da Pedreira (punto 4); desde aquí, en liña recta en dirección sur
uns 250 m ata o cumio do Outeiro de Valdedeus (punto 5); avanza en liña recta e dirección sudoeste uns 850 m ata a estrada de Pontevedra á Armenteira, no núcleo de Valboa, xusto no cruzamento do camiño á Vacariza (punto 6), desde aquí segue por este camiño ata pasar o casarío da Vacariza uns 300 m, onde nace unha pista forestal cara á Castiñeira (punto 7); segue pola devandita pista forestal uns 700 m ata un punto situado á altura de San Mamede (punto 8) e desde aquí en liña recta uns 1.150 m ata o punto de partida, atravesando a estrada da Armenteira a uns 350 m (punto 9); quedando así pechada a delimitación do contorno do mosteiro.