RESOLUCIÓN do 7 de setembro de 2005, da Dirección Xeral de Relacións Laborais, pola que se dispón o rexistro, o depósito e a publicación, no Diario Oficial de Galicia, das sentenzas ditadas pola Sala do Social do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia e pola Sala do Social do Tribunal Supremo, relativas á impugnación do convenio colectivo da empresa Autopistas del Atlántico, Concesionaria Española, S.A. (Audasa).
CONSELLERÍA DE TRABALLO — III. OUTRAS DISPOSICIÓNS — 11/10/2005

Vista a sentenza do recurso suplicación 7/2004 da Sala do Social do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia, e a sentenza do recurso de casación 131/2004 da Sala do Social do Tribunal Supremo, sobre a impugnación do convenio colectivo da empresa Autopistas del Atlántico, Concesionaria Española, S.A. (Audasa), e en cumprimento do Real decreto lexislativo 2/1995, do 7 de abril, polo que se aproba o texto refundido da Lei de procedemento laboral, e no Real decreto 1040/1981, do 22 de maio, sobre rexistro e depósito de convenios colectivos de traballo.
Esta Dirección Xeral de Relacións Laborais,
ACORDA:
Primeiro.-Ordenar a inscrición das referidas sentenzas no rexistro xeral de convenios desta dirección xeral.
Segundo.-Remitir o texto orixinal ao correspondente servizo deste centro directivo.
Terceiro.-Dispoñer a súa publicación no Diario Oficial de Galicia.
Santiago de Compostela, 7 de setembro de 2005.
Pilar Cancela Rodríguez
Directora xeral de Relacións Laborais
ANEXO
Sentenza recurso suplicación 7/2004 do Tribunal Superior Xustiza de Galicia.
Sentenza recurso casación 131/2004 da Sala do Social do Tribunal Supremo.
María Asunción Barrio Calle, secretaria da Sala do Social do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia.
Certifico que no recurso de suplicación de que logo se fará mención, esta sala ditou a seguinte resolución:
Recurso número 0007/2004.
Antonio J. Outeiriño Fuente.
Presidente
José Elias López Paz.
Luis de Castro Mejuto.
A Coruña o dezaoito de xuño de dous mil catro.
A Sala do Social do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia, composta polos maxistrados citados á marxe e en nome de El-Rei ditou a seguinte sentenza:
Nos autos número 0007/2004 seguidos por instancia da Confederación Intersindical Galega-CIG, representada por Salustiano Guerra García e José Rodríguez Rodríguez, asistidos polo letrado José Luis Muruzábal Arlegui, polo Ministerio Fiscal comparece José Ramón Piñol e polas demandadas empresa Autopistas del Atlántico, Concesionaria Española, S.A. Audasa comparece Ramón Codesido Romero e asistido do letrado Luis Lago Pérez de Lanzós, polo Comité Intercentros comparecen: Juan José Alonso Rouco, Luis Manuel Álvarez Lamas, Mª Soledad Benayas Cardesin, e non comparecen pese a estar e constar citados Abilio Jesús Oliveira Fernández e Mª del Carmen Pan Lojo, por Comisións Obreiras comparece na súa representación o letrado Xosé Ramón Pérez Domínguez e non comparece pese a estar e constar citada en legal forma a Unión Xeral de Traballadores (UGT), sendo o obxecto da reclamación impugnación de convenio colectivo.
Antecedentes de feito:
Único.-O 6 de abril de 2004 presentou demanda ante esta sala Salustiano Guerra García actuando en nome e representación da Confederación Intersindical Galega, fronte os demandados xa mencionados por providencia do 14-4-2004, admitiuse a trámite, convocando as partes aos actos de conciliación e xuízo para o 13 de maio de 2004, e con data 4 de maio deste ano Amador Durán Núñez e Abilio Jesús Oliveira Fernández presentaron escrito solicitando a suspensión dos devanditos actos por razóns de enfermidade, acordándose por providencia do 6-5-2004 a devandita suspensión, efectuándose un novo sinalamento para o 10-6-2004, para cuxa data foron convocadas as partes. A parte demandante afirma e ratifícase na demanda e as demandas opuxéronse a ela polos motivos que constan acreditados nos autos, recibido o xuízo a proba, as partes de propuxeron documental, e declarada pertinente uníronse os documentos aos autos achegados para tal fin, seguidamente as partes fixeron uso da palabra para conclusións,
insistindo nas súas peticións respectivas quedando o xuízo visto para os efectos de votación e resolución.
Na tramitación deste xuízo observáronse as prescricións legais. Sendo relator José Elias López Paz.
De todo o actuado en xuízo decláranse probados:
Feitos probados:
1. Con data 16 de abril de 2002 publicouse, no Diario Oficial de Galicia, resolución da Dirección Xeral de Relación Laborais da Xunta de Galicia, pola cal se dispoñía a inscrición no correspondente rexistro e a publicación no citado diario oficial do convenio colectivo da empresa Autopistas del Atlántico, Concesionaria Española, S.A. (Audasa).
2. O ámbito temporal do citado convenio establécese no artigo 4º, fixando os seus efectos desde o 1º de xaneiro de 2001 e estendendo a súa vixencia ata o 31 de decembro de 2004.
3. A Confederación Intersindical Galega (CIG) a través do seu representante legal e a sección sindical do indicado sindicato na empresa Audasa, con data 6 de abril deste ano interpuxeron demanda solicitando a impugnación de diversos artigos do convenio colectivo da mencionada empresa. No acto do xuízo desistiuse de parte as pretensións deducidas na demanda, solicitando a nulidade dos seguintes puntos do articulado do convenio colectivo: a) A nulidade do último parágrafo do artigo 2 do convenio colectivo, salvo a referencia ao artigo 36, en que se dispón: «O persoal que preste os seus servizos con carácter eventual, interino, a prazo fixo, por obra ou servizo determinado, de carácter descontinuo ou que estea suxeito a calquera modalidade contractual que non confira o carácter de permanencia mencionado anteriormente e que, polas súas especiais características de servizo, difire do resto do persoal, rexerase ademais de polas cláusulas deste convenio, con excepción dos artigos 11, 36,
37, 38, 42, 43 e anexo I, polas estipulacións particulares establecidas no seu contrato individual de traballo e demais lexislación ao respecto vixente».
En consecuencia con esta solicitude, a parte demandante solicita que sexan nulas todas as referencias que nos artigos 37, 38, 42 e 43 e anexo I se fan á súa aplicabilidade exclusiva para os traballadores fixos do cadro de persoal.
b) No artigo 11, parágrafo 4º, sobre a forma de cubrir en momentos de necesidade os cambios, entre outros, da modalidade de xornada partida, interésase a nulidade do punto 2º que di «persoal eventual, se o houber».
c) No artigo 11, parágrafo 5º, interésase a declaración de nulidade da exclusión dos traballadores eventuais da aplicación das melloras que se establecen no devandito parágrafo.
d) No artigo 11, parágrafo 10º, solicita que se declare a nulidade da excepción que se recolle neste, referida ao período de descanso dos traballadores que prestan servizos en cabinas de peaxes nas cales hai un só traballador, concretamente da expresión «...excepto naquelas en que se encontre de servizo un só cobrador por quenda -en cuxo caso, e para non interromper a atención ao usuario levarase a efecto en cabina...».
e) No artigo 11, parágrafo 11º, sobre a adecuación dos horarios á demanda do tráfico existente, solicita que se declare a nulidade do inciso final, cando di: «Estes novos horarios serán aplicables ao persoal da explotación que causase alta na empresa con posterioridade ao 26 de novembro de 1997».
f) Finalmente, a parte demandante solicita que se declare a nulidade do punto 17 do artigo 50 do convenio colectivo, dentro do punto e) Faltas menos graves, que textualmente dispón: «As manifestacións públicas de críticas ou desconformidade respecto ás decisións dos superiores e ás medidas adoptadas pola dirección da empresa na organización do traballo».
4. A empresa demandada Audasa, no período comprendido entre os meses de xaneiro a maio deste ano, ambos inclusive, subscribiu un total de 59 contratos de traballo de duración determinada, dos cales 50 foron a xornada parcial e 9 a tempo completo, tendo unha duración media de cinco meses e medio.
5. Os aludidos contratos temporais celebrados nos cinco primeiros meses deste ano, foron como eventuais por circunstancias da produción -coa excepción dun deles, que o foi por interinidade para substituír outro traballador con dereito á reserva do posto de traballo-. Nos anteditos contratos pactouse unha retribución concreta, unha xornada ou uns ciclos rotativos de xornada, o obxecto destes consistente en cubrir reforzos e outros, ou ben para cubrir reforzos por puntas de tráfico e outras necesidades urxentes e inaprazables, e demais cláusulas.
Fundamentos de dereito:
Primeiro.-A representación do sindicato Confederación Intersindical Galega (CIG), formula demanda sobre impugnación dos puntos dos artigos do convenio colectivo que se recollen no relato de feito declarados probados que antecede, por entender que estes son discriminatorios, vulnerando dereitos fundamentais con abeiro constitucional. Os indicados feitos declarados probados son o resultado da convición a que chega a sala despois de apreciar a proba practicada no acto do xuízo, de conformidade co establecido no artigo 97.2º do TRLPL.
En vista das pretensións formuladas na demanda, o exame destas debe facerse separadamente, aínda que, no esencial, o precepto constitucional que se denuncia como violado polos artigos do convenio, cuxa nulidade se insta, é o artigo 14 da Constitución, por estimar que o dereito fundamental que conculcan é o de igualdade, así como o artigo 17 do Estatuto dos traballadores, que se refire á non discriminación nas relacións laborais.
Como a parte demandante relaciona o artigo 14 da Constitución co artigo 17 do Estatuto dos traballadores, parece oportuno sinalar, seguindo o declarado polo Tribunal Supremo (sala cuarta) na súa sentenza do 3 de outubro de 2000 (RJ, 2.000/8659) que non cabe identificar o principio constitucional de igualdade, coa proscrición da discriminación, aínda que un e outra teñan a súa sede no artigo 14 da Constitución. Así o recorda tamén a sentenza da sala IV do 17 de maio de 2000 (RJ 2000\5513), onde en síntese, se afirma que: «Cando se identifican igualdade e non discriminación estanse confundindo dous principios constitucionais, que, aínda que relacionados, presentan diferenzas significativas, como estableceu con reiteración a doutrina constitucional e a desta sala. Neste sentido as sentenzas do 17 de outubro de 1990 (RJ 1990\7929) e 23 de setembro de 1993 (RJ 1993\7032) sinalan que o artigo 14 da Constitución española comprende dúas prescricións que teñen que ser diferenciadas: a
primeira, contida no inciso inicial dese artigo, refírese ao principio de igualdade ante a lei e na aplicación da lei polos poderes públicos; a segunda concrétase na prohibición de discriminacións e tende á eliminación destas en canto implican unha
violación máis cualificada da igualdade en función do carácter particularmente rexeitable do criterio de diferenciación aplicado».
Segundo.-En primeiro lugar, o sindicato recorrente solicita a nulidade do último parágrafo do artigo 2 do convenio colectivo -salvo a mención ao artigo 36-, en que se dispón: «O persoal que preste os seus servizos con carácter eventual, interino, a prazo fixo, por obra ou servizo determinado, de carácter descontinuo ou que estea suxeito a calquera modalidade contractual que non confira o carácter de permanencia mencionado anteriormente e que, polas súas especiais características de servizo, difire do resto do persoal, rexerase ademais de polas cláusulas deste convenio, con excepción dos artigos 11, 36, 37, 38, 42, 43 e anexo I, polas estipulacións particulares establecidas no seu contrato individual de traballo e demais lexislación ao respecto vixente». Consecuentemente coa nulidade solicitada, a parte demandante sinala que deben ser nulas tamén as referencias que nos artigos 37, 38, 42, 43 e anexo I se fan á aplicabilidade exclusiva para os traballadores fixos do cadro de persoal.
O artigo 37 do convenio colectivo baixo a rúbrica Anticipos sobre haberes, prevé para os empregados fixos do cadro de persoal nos cales concorran unha serie de motivos, uns anticipos, como máximo de tres mensualidades dos ingresos brutos do traballador, que se comezan a amortizar ao mes seguinte da entrega, e a súa devolución débese facer nun máximo de vinte e cinco pagas.
Pola súa parte o artigo 38, que leva por título Axuda por gastos médicos, outorga aos empregados do cadro de persoal, ao seu cónxuxe, aos fillos non emancipados e familiares recoñecidos como beneficiarios da Seguridade Social no documento do empregado, unha serie de axudas por gastos médicos, oftalmolóxicos, odontolóxicos, ortopedia, etc, que poden alcanzar o 75% do importe total da factura e no caso de gastos de odontoloxía ata un máximo de 400.000 pesetas por tratamento.
O artigo 42 refírese ao dereito ao economato da empresa, limitando tal dereito aos traballadores do cadro de persoal que expresamente o soliciten.
Finalmente, o artigo 43, que ten por título Axuda de estudos, establece para os fillos dos traballadores fixos do cadro de persoal unha serie de axudas, por razón de idade que van desde as 21.127 pesetas (126,98 euros) para os comprendidos en idade de xardín de infancia (menos de tres anos), ata as 70.394 pesetas (423,08 euros) para estudos universitarios.
Como se pode observar, estes catro tipos de axudas están previstas, exclusivamente, para os traballadores fixos do cadro de persoal. E iso, segundo o sindicato demandante vulnera o artigo 14 da Constitución e o artigo 17 do Estatuto dos traballadores. Así pois, a cuestión que debe resolver a sala consiste en determinar se a diferenza da modalidade do vínculo que une os traballadores coa empresa, pode constituír un elemento de desigualdade de trato respecto aos traballadores temporais, por canto estes últimos están excluídos das indicadas axudas.
Para resolver esta cuestión é necesario recordar a doutrina do Tribunal Constitucional sobre o alcance do principio de igualdade ante a lei, cuxos trazos esenciais resume a STC 76/1990 (RTC 1990\76) así: «a) Non toda desigualdade de trato na lei supón unha infracción do artigo 14 CE, senón que a devandita infracción a produce só aquela desigualdade que introduce unha diferenza entre situacións que poden considerarse iguais e que carece dunha xustificación obxectiva e razoable; b) O principio de igualdade exixe que a iguais supostos de feito se apliquen iguais consecuencias xurídicas, debendo considerarse iguais dous supostos de feito cando a utilización ou introdución de elementos diferenciadores sexa arbitraria ou careza de fundamento racional; c) O principio de igualdade non prohibe ao lexislador calquera desigualdade de trato, senón só aquelas desigualdades que resulten artificiosas ou inxustificadas por non vir fundadas en criterios obxectivos suficientemente razoables de acordo
con criterios ou xuízos de valor xeralmente aceptados; d) Por último, para que a diferenciación resulte constitucionalmente lícita non basta con que sexa o fin que con ela se persegue, senón que é indispensable ademais que as consecuencias xurídicas que resultan de tal distinción sexan adecuadas e proporcionadas para o devandito fin, de maneira que a relación entre a medida adoptada, o resultado que se produce e o fin pretendido polo lexislador superen un xuízo de proporcionalidade en sede constitucional, evitando resultados especialmente gravosos ou desmedidos». O mesmo tribunal na súa sentenza 2/1998, do 12 de xaneiro (RTC 1998\2) sinala que «o convenio colectivo aínda que ha respectar certamente as exixencias indeclinables do dereito de igualdade e a non discriminación, esta non pode ter aquí o mesmo alcance ca noutros contextos, pois no ámbito das relacións privadas en que o convenio colectivo se incardina, os dereitos fundamentais e entre eles o de igualdade, téñense que aplicar
matizadamente facéndoo compatible con outros valores que teñen a súa orixe no principio da autonomía da vontade (SSTC 177/1998 [RTC 1998\177], 171/1989 [RTC 1989\171], 28/1992 [RTC 1992\28] entre outras)».
E tendo en conta esta doutrina sentada polo Tribunal Constitucional, a sala considera que as exclusións que fai o convenio colectivo respecto dos traballadores temporais, non son contrarias á Constitución, de modo que os preceptos do convenio tal como están redactados, non atentan ao principio constitucional de igualdade. O feito de non ter acceso ás devanditas axudas non constitúe un elemento de trato desigual respecto dos traballadores fixos do cadro de persoal, por canto aqueles están sometidos a unas condicións laborais -individualmente pactadas- que pola súa propia natureza fai inviable ou, canto menos, moi difícil, que poidan ter acceso ás devanditas prestacións. Así, en canto aos anticipos de haberes, tendo en conta a duración media dos contratos de traballo temporais de cinco meses e medio ao ano, e o prazo convencionalmente pactado para a devolución do anticipo de ata vinte e cinco pagas, poderíase producir un grave desaxuste ou distorsión desta axuda se se concedese ao
traballador
temporal, dado que este podería ter un prazo de ata cinco anos para a devolución (se traballa unha media de cinco meses por ano). A mesma disfunción poderíase producir no caso das axudas por gastos médicos, que poderían alcanzar un importe moi superior ao que o traballador perciba en concepto de retribución durante o tempo que dure a súa relación laboral. E o mesmo cabe dicir das axudas por estudos a que alude o artigo 43 do convenio, que se perciben por cada curso escolar, e que parece lóxico que o que as percibe teña unha vinculación laboral coa empresa durante todo o período do curso escolar, situación que non concorre nos traballadores temporais -como máis arriba se dixo-.
En canto ao dereito ao economato, tampouco a sala estima que existe vulneración do principio de igualdade, por trato discriminatorio, dada a especial organización e configuración que presenta o exercicio deste dereito no artigo 42 do convenio colectivo, pois deste precepto despréndese que non se trata sen máis de utilizar o economato da empresa, senón da inclusión de traballadores nalgún dos economatos concertados para o efecto, constituídos por dúas fundacións laborais, o que desde o punto de vista organizativo, non resulta acorde coa natureza dun vínculo laboral de natureza temporal.
En todo caso, como sinala a sentenza do Tribunal Supremo do 24 de outubro de 2002, «a negociación colectiva, recoñecida con rango constitucional no artigo 37 da Constitución española de 1978 e como fonte do dereito e dereito laboral básico, respectivamente, nos artigos 3.1º b) e 4.1º c) do Estatuto dos traballadores, debe ter un marco de actuación que permita a regulación da relación laboral en función das concretas situacións, de índole social e económica, que caractericen, nun momento dado, o concreto colectivo a que esta vai referida. E malia que é certo que, isto, non pode en modo ningún, levar consigo infracción da norma legal, tamén o é que debe recoñecérselles aos que negocian colectivamente a posibilidade de temperar a regulación da relación de traballo á peculiar situación do proceso produtivo da empresa ou empresas nas cales vai rexer o pacto colectivo que da negociación resulte». E tendo en conta esta doutrina, convén resaltar que os distintos tipos de axudas, na forma en
que están reguladas, e que xa estaban previstas así en convenios colectivos anteriores, están establecidas en función da distinta vinculación coa empresa, obedecen a unha razón xustificada e proporcionada desde o punto de vista laboral, dada a concreta situación laboral do persoal afectado, debendo admitirse como constitucional o trato distinto que se dá no suposto examinado, dada a desigual natureza da relación laboral.
Terceiro.-En segundo lugar, o sindicato demandante solicita a nulidade de diversos puntos do artigo 11 do convenio colectivo, sinalando que os puntos cuarto, quinto e décimo primeiro do referido artigo 11 vulneran o artigo 14 da Constitución e o artigo 17 do Estatuto dos traballadores, e que o punto décimo do mesmo artigo 11 vulnera normas de dereito necesario, concretamente o artigo 34.4º do Estatuto dos traballadores.
O artigo 11, parágrafo 4º, regula a forma de cubrir en momentos de necesidade os cambios, entre outros, da modalidade de xornada partida, e dise que os devanditos cambios se axustarán a uns criterios, sinalando que en primeiro lugar se cubrirán con persoal voluntario, de forma rotativa; en segundo lugar, co persoal eventual, se o houbese; e, en terceiro lugar, a falta dos anteriores, co persoal restante, tamén de forma rotativa. E interésase a nulidade do punto 2º que di persoal eventual, se o houber.
No artigo 11, parágrafo 5º, establécese: «Ao persoal que realice xornada partida, prevista nos puntos 1º e 3º, seralle compensado o importe da quilometraxe dos dous desprazamentos adicionais que se realicen ao centro de traballo, computándose como tempo necesario a razón de 30 minutos diarios a súa xornada de traballo e adaptándose o seu horario ás puntas de traballo». O artigo 11 do convenio, e por tanto tamén este punto, non resulta de aplicación aos traballadores temporais, dada a excepción prevista no último parágrafo do artigo 2 do convenio, e o sindicato demandante solicita a declaración de nulidade desta exclusión e da non aplicación das melloras que se establecen no devandito parágrafo, aos traballadores eventuais.
No artigo 11, parágrafo 11º, sobre a adecuación dos horarios á demanda do tráfico existente, disponse: «Na explotación introduciranse novos horarios e ciclos que permitan a súa adecuación á demanda dos tráficos existentes, cubrindo xornadas continuadas ou partidas, fins de semana, días especiais, etc. Para estes efectos, establécese unha flexibilidade de máis ou menos tres horas, sen fixala de antemán. Estes novos horarios serán aplicables ao persoal de explotación que causase alta na empresa con posterioridade ao 26 de novembro de 1997». O sindicato demandante solicita que se declare a nulidade do inciso final, cando di: «Estes novos horarios serán aplicables ao persoal da explotación que causase alta na empresa con posterioridade ao 26 de novembro de 1997», dado que, segundo o seu criterio, este inciso introduce condicións de traballo discriminatorias por razón da data de ingreso na empresa.
E para determinar tamén neste caso, se estes tres puntos (o cuarto, o quinto e o décimo primeiro) do artigo 11 convenio colectivo da empresa demandada, vulneran o principio constitucional de igualdade, tamén aquí é necesario acudir á doutrina do Tribunal Constitucional sobre o alcance do principio de igualdade ante a lei, tal como se fixo no fundamento anterior, e a doutrina do T.C. que alí se expuxo, tamén resulta extrapolable respecto da constitucionalidade dos puntos agora examinados. O Tribunal Constitucional, nunha xurisprudencia reiterada, vén sinalando que o dereito á igualdade ante a lei impón ao lexislador e a quen a aplica a obriga de dispensar un mesmo trato a quen se encontra en situacións xurídicas equiparables con prohibición de toda discriminación ou desigualdade de trato que, desde o punto de vista da finalidade da norma cuestionada, careza de xustificación obxectiva e razoable
[SSTC 114/1987 (RTC 1987\114) e 109/1988 (RTC 1988\109)]. Agora ben, tamén precisou que en ocasións a desigualdade de trato pode estar lexitimada, se obedece a unha causa xustificada e razoable, esencialmente apreciada desde a perspectiva do feito ou situación das persoas afectadas [STC 29/1987 (RTC 1987\299)].
No caso dos tres puntos examinados do artigo 11, a sala considera que se produce un trato desigual, totalmente inxustificado, dos traballadores temporais respecto dos traballadores fixos do cadro de persoal da empresa Audasa, e por tanto, entendemos que os devanditos preceptos vulneran o artigo 14 da Constitución e o 17 do Estatuto dos traballadores.
En canto ao punto cuarto do artigo 11, sobre a forma de cubrir en momentos de necesidade os cambios, entre outros, da modalidade de xornada partida, establécese un criterio discriminatorio, ao impoñer a obriga de ter que realizar a cobertura o traballador eventual, antes ca o fixo do cadro de persoal, dándose unha desigualdade desprovista de toda xustificación obxectiva e razoable, dado que o lóxico e razoable é efectuar os chamamentos para cubrir os períodos de cambio de xornada, sempre que non exista persoal voluntario, chamando o persoal fixo e o temporal co mesmo trato, e a norma convencional é discriminatoria, en canto impón un chamamento con desigualdade de tratamento sen xustificación razoable.
E o mesmo cabe dicir do punto quinto do citado artigo 11, dado que este artigo establece unha dobre compensación para o persoal fixo do cadro de persoal que realice xornada partida, e que consiste no dereito a percibir un importe pola quilometraxe polos dous desprazamentos adicionais que se realicen ao centro de traballo, e, ademais, ao traballador fixo do cadro de persoal compútaselle como tempo necesario a razón de 30 minutos diarios da súa xornada de traballo. Polo contrario, e ao non resultar de aplicación este artigo 11 aos traballadores temporais, pola exclusión prevista no artigo 2 último parágrafo do convenio colectivo, resulta que o traballador temporal non goza desta compensación, o que constitúe unha desigualdade de tratamento legal inxustificada por non ser razoable, por canto, neste caso, o distinto vínculo contractual que une os traballadores coa empresa, non xustifica un trato distinto.
Polo que respecta á nulidade do artigo 11, parágrafo 11º, sobre a adecuación dos horarios á demanda do tráfico existente, debendo cubrir xornadas continuadas ou partidas, fixándose unha flexibilidade de máis ou menos tres horas, en función do tráfico existente, este horario só resulta de aplicación a aqueles traballadores que causasen alta na empresa con posterioridade ao 26 de novembro de 1997, a sala tamén considera que este inciso do mencionado punto 11º, introduce condicións de traballo desiguais por razón da data de ingreso na empresa, e polo tanto é contrario ao artigo 14 da Constitución, porque a autonomía colectiva non permite que o produto normativo que resulte do acordo, a norma pactada, poida establecer un réxime diferenciado nas condicións de traballo, sen xustificación obxectiva e sen a proporcionalidade adecuada.
Sobre esta cuestión, cabe citar a recente sentenza do Tribunal Constitucional, do 4 de marzo de 2004 (STC 2004/27) en que rexeita que os complementos de antigüidade e vinculación teñan distinta base de cálculo, fundándose exclusivamente na data de ingreso na empresa, así como a doutrina da Sala IV do Tribunal Supremo sobre esta mesma cuestión, recollendo os trazos esenciais da doutrina do Tribunal Constitucional, entre outras, na Sentenza do 3 de outubro de 2000 (RJ 2000/8659) e STS de 20-9-2002 (RJ, 2003/500) sinalando: «...1º) A desigualdade con relevancia constitucional vén determinada pola introdución de diferenzas carentes dunha xustificación obxectiva e razoable entre situacións que poden considerarse iguais. 2º) O convenio colectivo, aínda que xurdido da autonomía colectiva, ten no noso ordenamento valor normativo e eficacia xeral, de forma que se insire no sistema de fontes e neste sentido é equivalente a un instrumento público de regulación. De aí que as diferenzas de trato
nas condicións de traballo establecidas en convenio colectivo teñen que ser razoables, de acordo cos valores e intereses que deben terse en conta neste ámbito da vida social. 3º) Non é contraria por tanto ao devandito principio, a regulación diferente en convenio colectivo de condicións de traballo se vai referida a distintas actividades e responde ás peculiaridades de cada unha delas e as consecuencias xurídicas que resultan de tal distinción son adecuadas e proporcionadas. 4º) Establecer unha diferenza de retribución por razón dun dato tan inconsistente para tal fin como é a data de contratación rompendo o equilibrio da relación entre retribución e traballo respecto de determinados traballadores quebra o principio de igualdade, se non existe unha xustificación suficiente que dea razón desta desigualdade».
A aplicación a este caso da doutrina exposta permite resaltar que a fixación duns horarios pola empresa para cubrir xornadas continuadas e partidas, ou ben para cubrir horarios as fins de semana, días especiais, etc, nos termos en que está regulada esta cuestión no punto décimo primeiro do artigo 11 do convenio colectivo, conculca o principio constitucional de igualdade, ao non ofrecer ningunha xustificación obxectiva e razoable para esa diferenza de trato. A única que se explicita, non atende á intensidade, natureza, duración ou outros particulares atinentes á actividade laboral que se vai desenvolver, senón exclusivamente o momento da incorporación dos traballadores á empresa nunha data concreta, o 26 de novembro de 1997, sen ningunha outra xustificación razoable. Rompe así o equilibrio da relación entre xornada e traballo respecto de determinados traballadores, que resultan desfavorecidos con relación aos seus compañeiros máis antigos, por razón dun dato tan inconsistente para tal
fin como é o da data de contratación.
Finalmente, e polo que ao artigo 11 do convenio colectivo se refire, o sindicato demandante solicita a nulidade do punto décimo do devandito artigo, en que se dispón: «O tempo de descanso para o persoal que realice xornada continuada, que ten
carácter de tempo efectivo de traballo entre vinte e trinta minutos en todas as estacións de peaxe, excepto naquelas en que se encontre de servizo un só cobrador por quenda -en cuxo caso, e para non interromper a atención do usuario, levarase a efecto en cabina, mantense nos mesmos termos e condicións que viñeron rexendo ata o día da data, sen que iso signifique unha alteración da práctica habitual, tal e como se vén utilizando o devandito descanso e que se concreta en que só se leva a cabo fóra do posto de traballo nas estacións de peaxe na xornada diúrna». Segundo o sindicato demandante, este punto do artigo 11 do convenio colectivo, vulnera normas de dereito necesario, ao non respectar o disposto no artigo 34.4º do Estatuto dos traballadores.
No artigo 34.4º do Estatuto dos traballadores dise: «Sempre que a duración da xornada diaria continuada exceda de seis horas, deberá establecerse un período de descanso durante esta de duración non inferior a quince minutos. Este período de descanso considerarase tempo de traballo efectivo cando así estea establecido ou se estableza por convenio colectivo ou contrato de traballo». Regúlase así a práctica popularmente coñecida como «pausa ou descanso para o bocadillo». E este descanso de quince minutos, é, en efecto, como afirma o sindicato demandante, un mínimo de dereito necesario en caso de xornada continuada. A regulación que deste dereito mínimo fai o artigo 11, parágrafo 10º, do convenio, considera como tempo de traballo efectivo entre 20 e 30 minutos, ben que naquelas peaxes cun só cobrador por quenda, o tempo de descanso debe realizarse en cabina, e atendendo ao usuario da autopista, co cal o descanso pode verse interrompido, unha ou varias veces, de modo que o dereito mínimo
recoñecido polo Estatuto dos traballadores pode verse alterado.
Malia iso, dada a especial natureza da prestación de servizos naquelas peaxes cunha soa cabina, onde normalmente existe pouco tráfico, á sala parécelle excesivo, e unha medida desproporcionada, obrigar a empresa a que desprace outro traballador durante a pausa para o bocadillo, para que o cobrador poida desfrutar deste dereito mínimo. Agora ben, o dereito do traballador ao desfrute do indicado descanso que ten recoñecido no citado artigo 34.4º do ET, tamén resulta indiscutible. Nesta tesitura, a sala inclínase pola solución apuntada pola máis autorizada doutrina científica noutros supostos semellantes do aquí axuizado, no sentido de que se pode pactar que non se descanse, pero percibindo o traballador duplicado o importe dos salarios correspondentes ao período pactado para a pausa, solución que o artigo 34.4º non prohibe expresamente, como, polo contrario, si se establece no artigo 38.1º respecto das vacacións anuais, que non se poden substituír por compensación económica.
Consecuentemente, a regulación deste dereito mínimo tal como aparece redactado no texto do convenio non, a consideramos contraria ao artigo 34 do Estatuto dos traballadores, pola razón anteriormente exposta, aínda que, nun futuro, debera ser obxecto de revisión, e que o traballador-cobrador vise compensada a alteración deste dereito, que pre
visiblemente, e sobre todo en xornada diúrna se vai ver alterado.
Cuarto.-Por último, o sindicato demandante solicita a nulidade do punto 17 do artigo 50, alínea E), dentro das faltas menos graves, que considera como tal: «As manifestacións públicas de crítica ou desconformidade respecto ás decisións dos superiores e ás medidas adoptadas pola dirección da empresa na organización do traballo». Entende o sindicato demandante, que este punto vulnera o artigo 20.1º a) da Constitución, sobre o dereito a expresar e difundir libremente os pensamentos, en relación cos artigos 2.1º d) e 2.2º d) da Lei 11/1985 de liberdade sindical.
Así pois, a sala debe examinar se o indicado punto é contrario á liberdade de expresión, e vulnera o indicado dereito fundamental. Para resolver esta cuestión, acudimos á doutrina sentada polo Tribunal Constitucional, entre outras, na Sentenza do 28 de xaneiro de 2002 (RTC 2002/20), en que se examinan o contido e os límites deste dereito fundamental. Declara o devandito Tribunal que «... se fai preciso recordar que a celebración dun contrato de traballo non implica, de ningún modo, a privación para unha das partes, o traballador, dos dereitos que a Constitución lle recoñece como cidadán, así como tamén que a liberdade de empresa (artigo 38 CE) non lexitima que os traballadores teñan que soportar limitacións inxustificadas dos seus dereitos fundamentais e liberdades públicas (por todas, STC 80/2001, do 26 de marzo [RTC 2001\80], F. 3, con cita da STC 88/1985, do 19 de xullo...».
Tendo en conta esta doutrina constitucional, e posta en relación co citado punto 17-E) do artigo 50 do convenio, obsérvase que o dereito de liberdade de expresión, do cal tamén é titular o traballador, vese coartado de forma xenérica, tal como aparece redactada a norma en cuestión, de forma que se fai necesario especificar, determinar e matizar que ou cales manifestacións poden entrañar falta sancionable, por canto o Tribunal Constitucional sinala que este dereito comprende a crítica da conduta doutro, aínda cando esta sexa ofensiva e poida molestar, inquietar ou desgustar a quen se dirixe (SSTC 6/2000, do 17 de xaneiro [RTC 2000\6]; 49/2001, do 26 de febreiro, F. 4; e 204/2001, do 15 de outubro [RTC 2001\204], F. 4), pois «así o requiren o pluralismo, a tolerancia e o espírito de apertura, sen o cal non existe sociedade democrática» (SS. TEDH do 23 de abril de 1992 [TEDH 1992\1], § 42 [Castells c. España], e do 29 de febreiro de 2000 [TEDH 2000\90], § 43 [Fuentes Bobo c. España]).
En consecuencia, as frases ou expresións aldraxantes ou ofensivas poderían ser obxecto de sanción, pero un traballador da empresa ten dereito no exercicio da súa liberdade de expresión a efectuar determinadas críticas no seo da súa relación de traballo, sen que estas deban entrañar sanción ningunha. Por iso, cando realmente do texto da norma convencional se desprende que calquera crítica ou desconformidade coa decisión dun superior ou coa dirección da empresa, xa sería sancionable, como falta menos grave, a sala considera que o indicado punto 17-E)
do artigo 50 do convenio tal como foi redactado, é contrario á Constitución por vulnerar o artigo 20.1º a) desta.
E en función de canto se deixa exposto, procede estimar en parte a demanda, declarar a nulidade dos puntos do convenio nos termos declarados, condenando a empresa demandada a estar e pasar pola devandita declaración. E en función de todo iso
RESOLVEMOS:
Que debemos estimar e estimamos en parte a demanda interposta polo sindicato Confederación Intersindical Galega (CIG), e pola representación da sección sindical do mencionada sindicato CIG na empresa demandada, contra a empresa Autopistas del Atlántico, Concesionaria Española, S.A. (Audasa), o Ministerio Fiscal e contra os sindicatos CC.OO., UGT e SITA, sobre impugnación de convenio colectivo, e, en consecuencia, debemos anular e anulamos os puntos cuarto, quinto e décimo primeiro do artigo 11 do convenio colectivo publicado no Diario Oficial Galicia do 16 de abril de 2002, da empresa Autopistas del Atlántico, Concesionaria Española, S.A. (Audasa), por seren contrarios ao principio constitucional de igualdade, nos termos declarados no fundamento de dereito terceiro desta resolución, así como o número 17, da alínea E) do artigo 50 do citado convenio, por ser contrario ao principio constitucional de liberdade de expresión e difusión do pensamento, tal como se expón no cuarto dos
fundamentos que anteceden. Condenamos os demandados a estar e pasar por estar declaración, e absolvémolos do resto das pretensións fronte a eles exercitadas na demanda.
Esta sentenza deberá serlle comunicada á autoridade laboral, e deberá ser publicada no boletín oficial enque o convenio colectivo se inserise.
Notifíqueselles esta resolución ás partes e á fiscalía do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia, facéndolles saber que contra ela, só cabe recurso de casación que se preparará por escrito ante esta sala do social dentro dos dez días seguintes ao da notificación desta sentenza e de acordo co disposto nos artigos 203 e seguintes da Lei de procedemento laboral e unha vez firme, expídase certificación para constancia na peza que se arquivará neste tribunal incorporándose o orixinal ao correspondente libro de sentenzas, logo da devolución dos autos ao xulgado do social de procedencia.
Así por esta nosa sentenza, pronunciámolo, mandámolo e asinámolo.
Seguen as sinaturas dos maxistrados designados no encabezamento da resolución así como a dilixencia de publicación desta, referendada polo secretario que subscribe.
O anterior concorda ben e fielmente co orixinal ao cal me remito, e para que así conste para os efectos oportunos, expido e asino esta na Coruña o dezaoito de xullo de dous mil catro.
Recurso número: casación/131/2004.
Relator: Pablo Cachón Villar.
Votación: 22/02/2005.
Secretaría de sala: sra. Carretero Lopategui.
María Emilia Carretero Lopategui, secretaria da Sala do Social do Tribunal Supremo, certifico que no recurso que se menciona se ditou a seguinte resolución:
Sentenza número:
Tribunal Supremo. Sala do Social.
Sres.:
Antonio Martín Valverde.
Mariano Sampedro Corral.
Pablo Cachón Villar.
Gonzalo Moliner Tamborero.
Luis Gil Suárez.
Na Vila de Madrid o un de marzo de dous mil cinco.
Vistos estes autos, pendentes ante esta sala en virtude de recurso de casación interposto polo letrado José Luis Muruzábal Arlegui, en nome e representación da Confederación Intersindical Galega (CIG) contra a sentenza ditada o 8 de xuño de 2004 pola Sala do Social do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia, recaída nos autos número 7/2004, incoados en virtude de demanda presentada por Salustiano Guerra García, actuando en nome e representación da CIG e José Rodríguez González actuando en nome da sección sindical da CIG en Audasa, contra Autopistas del Atlántico Concesionaria Española, S.A. (Audasa), Comité Intercentros, así como os integrantes deste órgano de representación: Juan José Alonso Rouco, Luis Manuel Álvarez Lamas, María Soledad Benayas Cardesín, Amador Durán Núñez, Abilio Jesús Oliveira Fernández e María del Carmen Pan Lojo, e os sindicatos Comisións Obreiras (CC.OO.), Unión Xeral de Traballadores (UGT) e Sindicato Independente de Traballadores de Autoestradas (SITA),
sobre impugnación de convenio colectivo.
Interveu o Ministerio Fiscal.
É maxistrado relator Pablo Cachón Villar
Antecedentes de feito:
Primeiro.-Salustiano Guerra García actuando en nome e representación legal da Confederación Intersindical Galega (CIG), na súa condición de secretario nacional de Organización e Finanzas da Federación CIG-Transportes e Telecomunicacións e José Rodríguez González, actuando en nome e representación da sección sindical da CIG legalmente constituída na empresa Autopistas del Atlántico, Concesionaria Española, S.A. (Audasa), da cal é o seu secretario e delegado sindical, formularon demanda ante a Sala do Social do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia dirixida contra a empresa Autopistas del Atlántico, Concesionaria Española, S.A. e o Comité Intercentros, así como os integrantes deste órgano de representación: Juan José Alonso Rouco, Luis
Manuel Álvarez Lamas, María Soledad Benayas Cardesin, Amador Durán Núñez, Abilio Jesús Oliveira Fernández e María del Carmen Pan Lojo, contra os sindicatos Comisións Obreiras (CC.OO.), Unión Xeral de Traballadores (UGT) e o Sindicato Independente de Traballadores de Autoestradas (SlTA). Na demanda suplicábase que se ditase sentenza «pola que, con estimación da demanda, se declare a anulación parcial da norma convencional que se impugna, deixando sen efecto e declarando inaplicables os artigos examinados e denunciados, condenando os demandados a estar e pasar por esta declaración».
No acto do xuízo a parte demandante desistiu dalgunhas das pretensións deducidas no escrito de demanda, de modo que a postulada declaración de nulidade se contraeu aos preceptos e particulares que se sinalan no ordinal terceiro do relato de feitos probados, que se transcribe no antecedente terceiro desta sentenza.
Segundo.-A Sala do Social do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia ditou sentenza o 18 de xuño de 2004, cuxa parte dispositiva di o seguinte; «Que debemos estimar e estimamos en parte a demanda interposta polo sindicato Confederación Intersindical Galega (CIG), e pola representación da sección sindical do mencionado sindicato CIG na empresa demandada, contra a empresa Autopistas del Atlántico, Concesionaria Española, S.A. (Audasa), o Ministerio Fiscal e contra os sindicatos CC.OO., UGT e SITA, sobre impugnación de convenio colectivo, e, en consecuencia, debemos anular e anulamos os puntos cuarto, quinto e décimo primeiro do artigo 11 do convenio colectivo publicado no Diario Oficial de Galicia do 16 de abril de 2002, da empresa Autopistas del Atlántico, Concesionaria Española, S.A. (Audasa), por ser contrarios ao principio constitucional de igualdade, nos termos declarados no fundamento de dereito terceiro desta resolución, así como o número 17 da alínea E) do artigo 50 do citado
convenio, por ser contrario ao principio constitucional de liberdade de expresión e difusión do pensamento, tal como se expón no cuarto dos fundamentos que anteceden. Condenamos os demandados a estar e pasar por esta declaración, e absolvémolos do resto das pretensións fronte a eles exercitadas na demanda».
Terceiro.-Na devandita sentenza contense o seguinte relato de feitos probados: 1º) Con data 16 de abril de 2002, publicouse no Diario Oficial de Galicia resolución da Dirección Xeral de Relacións Laborais da Xunta de Galicia, pola cal se dispoñía a inscrición no correspondente rexistro e a publicación no citado diario oficial, do convenio colectivo da empresa Autopistas del Atlántico Concesionaria Española, S.A. (Audasa). 2º) O ámbito temporal do citado convenio establécese no artigo 4º, fixando os seus efectos desde o 1º de xaneiro de 2001 e estendendo a súa vixencia ata o 31 de decembro de 2004. 3º) A Confederación Intersindical Galega (CIG) a través do seu representante legal e da sección
sindical do sindicado na empresa Audasa con data 6 de abril deste ano, interpuxeron demanda solicitando a impugnación de diversos artigos do convenio colectivo da mencionada empresa. No acto do xuízo desistiuse de parte das pretensións deducidas na demanda solicitando a nulidade dos seguintes puntos do articulado do convenio colectivo: a) A nulidade do último parágrafo do artigo 2 do convenio colectivo, salvo a referencia ao artigo 36, no cal se dispón: «O persoal que preste os seus servizos con carácter eventual, interino, a prazo fixo, por obra ou servizo determinado, de carácter descontinuo ou que estea suxeito a calquera modalidade contractual que non confira o carácter de permanencia mencionado anteriormente e que, polas súas especiais características de servizo, difire do resto do persoal, rexerase ademais de polas cláusulas deste convenio, con excepción dos artigos 11, 36, 37, 38, 42, 43 e anexo I, polas estipulacións particulares establecidas no seu contrato individual de
traballo e demais lexislación ao respecto vixente». En consecuencia con esta solicitude, a parte demandante solicita que sexan nulas todas as referencias que nos artigos 37, 38, 42 e 43 e anexo I fanse á súa aplicabilidade exclusiva para os traballadores fixos do cadro de persoal. b) No artigo 11 parágrafo 4º sobre a forma de cubrir en momentos de necesidade os cambios, entre outros, da modalidade de xornada partida, interésase a nulidade do punto 2º que di «persoal eventual se o houber». c) No artigo 11, parágrafo 5º interésase a declaración de nulidade da exclusión dos traballadores eventuais da aplicación das melloras que se establecen no devandito parágrafo. d) No artigo 11, parágrafo 10º, solicita que se declare a nulidade da excepción que se recolle nel, referida ao período de descanso dos traballadores que prestan servizos en cabinas de peaxes en que hai un só traballador concretamente da expresión «...excepto naquelas en que se encontre de servizo un só cobrador por quenda,
en cuxo caso, e para non interromper a atención ao usuario, se levará a efecto na cabina...». e) No artigo 11, parágrafo 11º, sobre adecuación dos horarios á demanda do tráfico existente, interesa que se declare a nulidade do inciso final cando di: «Estes novos horarios serán aplicables ao persoal da explotación que causase alta na empresa con posterioridade ao 26 de novembro de 1997». f) Finalmente, a parte demandante solicita que se declare a nulidade do punto 17 do artigo 50 do convenio colectivo, dentro da alínea E) «faltas menos graves», que textualmente dispón: «As manifestacións públicas de críticas ou desconformidade respecto ás decisións dos superiores e ás medidas adoptadas pola dirección da empresa na organización do traballo» 4º) A empresa demandada Audasa, no período comprendido entre os meses de xaneiro a maio deste ano, ambos inclusive, subscribiu un total de 59 contratos de traballo de duración determinada, dos cales 50 foron a xornada parcial e 9 a tempo completo,
tendo unha duración media de cinco meses e medio. 5º) Os aludidos contratos temporais celebrados nos cinco primeiros meses deste ano foron como eventuais por circunstancias da produción, coa excepción
dun deles, que o foi por interinidade para substituír outro traballador con dereito á reserva de posto de traballo. Nos devanditos contratos pactouse unha retribución concreta, unha xornada ou uns ciclos rotativos de xornada, o obxecto destes consistente en cubrir reforzos e outros, ou ben para cubrir reforzos por puntas de tráfico e outras necesidades urxentes e inaprazables, e demais cláusulas».
Cuarto.-A representación procesual da CIG anunciou e despois interpuxo con data 22 de outubro de 2004 recurso de casación contra a devandita sentenza, en que se consignan os seguintes motivos, ao abeiro do artigo 205 e) da Lei de procedemento laboral: primeiro.-Infracción por interpretación errónea do artigo 14 da Constitución española e artigo 17.1º do Estatuto dos traballadores, en relación co artigo 15.6º deste e a doutrina do Tribunal Constitucional sobre o principio de igualdade, entre outras STC 76/1990, todo iso respecto do último parágrafo do artigo 2 do convenio colectivo e concretamente da mención no devandito precepto dos artigos 37, 38, 42 e 43 do convenio. Segundo.-Infracción por interpretación errónea do artigo 34.4º do Estatuto dos traballadores e dos artigos 14 da Constitución española e 17.1º do Estatuto dos traballadores en relación co punto décimo do artigo 11 do convenio colectivo.
Quinto.-Por providencia do 27 de outubro de 2004 admitiuse o recurso a trámite e acordouse que, tendo comparecido fóra de prazo o recorrido Audasa e non tendo comparecido o resto de recorridos, se dese traslado do escrito de formalización do recurso e dos autos ao Ministerio Fiscal cos fins pertinentes, o cal presentou escrito solicitando a desestimación do recurso de casación.
Sexto.-Por providencia do 18 de xaneiro de 2005 fíxose o oportuno sinalamento para o día 22 de febreiro de 2006, en que se produciu a votación e resolución da sentenza.
Fundamentos de dereito:
Primeiro.-A sentenza ditada o 18 de xuño de 2004 pola Sala do Social do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia nos autos número 7/2004, agora recorrida, estimou en parte a demanda de conflito colectivo pola que a Confederación Intersindical Galega (CIG) impugnou o convenio colectivo da empresa Autopistas del Atlántico, Concesionaria Española, S.A. (Audasa) con vixencia entre o 1 de xaneiro de 2001 e 31 de decembro de 2004, solicitando a declaración de nulidade de varios dos seus artigos.
A devandita parte demandante interpón este recurso de casación contra a sentenza co fin de que se declare a nulidade dos artigos do convenio respecto dos cales foi desestimada a demanda: a) O último parágrafo do artigo 2, en canto á exclusión da aplicación para os traballadores temporais dos artigos 37, 38, 42 e 43, por vulneración do principio constitucional de igualdade; e b) O parágrafo décimo do artigo 11, por ser contrario ao devandito principio de igualdade e por vulnerar normas do dereito necesario.
O recurso articúlase en dous motivos, ambos ao abeiro do artigo 205 e) da Lei de procedemento laboral (LPL), relativo a «infracción das normas do ordenamento xurídico e da xurisprudencia que fosen aplicables para resolver as cuestións obxecto de debate».
Segundo.-Co primeiro motivo denúnciase o seguinte: «Interpretación errónea do artigo 14 da Constitución española e o artigo 17.1º do Estatuto dos traballadores, en relación co artigo 15.6º do Estatuto dos traballadores e a doutrina do Tribunal Constitucional sobre o principio de igualdade entre outras STC 76/1990 [...], todo iso co último parágrafo do artigo 2 do convenio colectivo e especificamente os artigos 37, 38, 42 e 43 deste».
O artigo 2 do convenio colectivo dispón o seguinte no seu último parágrafo: «O persoal que preste os seus servizos con carácter eventual, interino, a prazo fixo, por obra ou servizo determinado, de carácter descontinuo ou que estea suxeito a calquera modalidade contractual que non confira o caracter de permanencia mencionado anteriormente, e que, polas súas especiais características de servizo, difire do resto do persoal, rexerase, ademais de polas cláusulas deste convenio, coa excepción dos artigos 11, 36, 38, 42, 43 e anexo I, polas estipulacións particulares establecidas no seu contrato individual de traballo e demais lexislación ao respecto vixente».
O artigo 37 do convenio regula «os anticipos sobre haberes». Establece que o seu importe consistirá, como máximo, en tres mensualidades dos ingresos brutos do traballador tendo que amortizarse a partir do mes seguinte a aquel en que se dispón a súa entrega, cun máximo de vinte e cinco pagas, mediante o desconto do seu importe en cada unha das nóminas subseguintes. Hai un fondo global con este fin cun límite máximo de nove millóns cincocentas mil pesetas. Entre outros motivos para a súa concesión está o matrimonio do empregado ou fillo convivente, falecemento do cónxuxe, ascendente ou descendente, traslado de vivenda, adquisición de vehículo, etc. Exíxese ser traballador fixo do cadro de persoal con antigüidade mínima na empresa de tres meses, xustificar a concorrencia do orzamento da concesión e que haxa saldo suficiente no fondo da empresa. Disponse tamén que «no suposto de que o prestameiro causase baixa na empresa antes da total amortización do préstamo quedará obrigado a devolver
o resto non amortizado simultaneamente á produción da devandita baixa».
O artigo 38 do convenio trata de «a axuda por gastos médicos». Só a poden solicitar os «empregados do cadro de persoal» para eles mesmos, o seu cónxuxe ou familiares recoñecidos como beneficiarios da Seguridade Social no documento do empregado. Baixo a epígrafe de «requisitos xerais» dise que esta axuda «se concederá fundamentalmente cando as súas prestacións respectivas non estean cubertas pola Seguridade Social», que no posible se procurará, antes de efectuar o gasto, «solicitar consulta previa da empresa ou comisión mixta por se resultar ou non procedente o seu aboamento», e que tal axuda consistirá no 75% do importe total da factura, unha vez deducidos os gastos non nece
sarios. Baixo a epígrafe de «gastos médicos especiais» dise que «naqueles casos non cubertos pola Seguridade Social concederase igualmente unha axuda do 75% do importe total da factura una vez deducidos os gastos non necesarios», importe que terá que afectar, ben que con determinadas limitacións, ás circunstancias que seguidamente se indican: óptica (lentes ou microlentes de contacto), odontoloxía (prótese, empaste, radiografía endodoncia e ortodoncia) e ortopedia (soletas ortopédicas).
O artigo 42 do convenio, relativo ao «economato», prescribe o seguinte: «Os traballadores do cadro de persoal que expresamente o soliciten terán dereito á inclusión nalgún dos economatos que para o efecto ten concertados a empresa e que na actualidade están constituídos pola Fundación Laboral ELCO e POVELCO para o persoal pertencente aos centros de traballo das provincias da Coruña e Pontevedra respectivamente».
O artigo 43 do convenio regula «a axuda de estudos». Son beneficiarios desta axuda «os fillos dos traballadores fixos do cadro de persoal con idade igual ou inferior a 26 anos deixando a salvo que, en casos excepcionais, por razón de idade, a comisión mixta poida acordar a concesión da axuda». A súa contía será satisfeita «por unha soa vez, por cada beneficiario e curso académico», contía que se establece en función dos seguintes cursos ou estudos: xardín de infancia (menos de tres anos), preescolar ou educación infantil (3 a 6 anos), educación primaria ou 1º e 2º de ESO; FP, 3º e 4º de ESO, 1º bacharelato; COU e 2º bacharelato; estudos universitarios.
Terceiro.-Como vimos, alega a parte recorrente a infracción dos artigos 14 da Constitución (CE), 15.6º e 17.1º do Estatuto dos traballadores (ET) e doutrina xurisprudencial do Tribunal Constitucional.
O artigo 14 CE dispón o seguinte: «Os españois son iguais ante a lei, sen que poida prevalecer discriminación ningunha por razón de nacemento, raza, sexo, relixión, opinión ou calquera outra condición ou circunstancia persoal ou social».
Pola súa parte o artigo 15.6º ET é do seguinte teor literal: «Os traballadores con contratos temporais e de duración determinada terán os mesmos dereitos ca os traballadores con contratos de duración indefinida sen prexuízo das particularidades específicas de cada unha das modalidades contractuais en materia de extinción do contrato e daquelas expresamente previstas na Lei en relación cos contratos formativos e co contrato de inserción. Cando corresponda en atención á súa natureza, tales dereitos serán recoñecidos nas disposicións legais e regulamentarias e nos convenios colectivos de maneira proporcional, en función do tempo traballado. Cando un determinado dereito ou condición de traballo estea atribuído nas disposicións legais ou regulamentarias e nos convenios colectivos en función dunha antigüidade previa do traballador, esta deberá computarse segundo os mesmos criterios para todos os traballadores, calquera que sexa a súa modalidade de contratación».
O artigo 17.1º ET, relativo á «non discriminación nas relacións laborais», prescribe o seguinte: «Entenderanse nulos e sen efecto os preceptos regulamentarios, as cláusulas dos convenios colectivos, os pactos individuais e as decisións unilaterais do empresario que conteñan discriminacións desfavorables por razón de idade ou cando conteñan discriminacións favorables ou adversas no emprego, así como en materia de retribucións, xornada e demais condicións de traballo por circunstancias de sexo, orixe, estado civil, raza, condición social, ideas relixiosas ou políticas, adhesión ou non a sindicatos e aos seus acordos, vínculos de parentesco con outros traballadores na empresa e lingua dentro do Estado español».
Cuarto.-O artigo 14 CE fala de igualdade e de non discriminación, que son principios e realidades non idénticos. O que nos interesa é deternos no exame do principio de igualdade pois a temporalidade nos contratos non é susceptible de inclusión entre os motivos discriminatorios relacionados no expresado texto constitucional.
A STC 161/2004, recollendo doutrina expresada en sentenzas anteriores, afirma que «o artigo 14 CE contén no seu primeiro inciso una cláusula xeral de igualdade de todos os españois ante a lei, tendo sido configurado este principio xeral de igualdade como un dereito subxectivo dos cidadáns a obter un trato igual». Isto supón que «os supostos de feito iguais sexan tratados identicamente nas súas consecuencias xurídicas, de sorte que para introducir diferenzas entre eles teña que existir unha suficiente xustificación de tal diferenza, que apareza ao mesmo tempo como fundada e razoable de acordo con criterios e xuízos de valor xeralmente aceptados, e cuxas consecuencias, non resulten, en todo caso, desproporcionadas» e, así mesmo, indica o seguinte: «En resumo, o principio de igualdade non só exixe que a diferenza de trato resulte obxectivamente xustificada, senón tamén que supere un xuízo de proporcionalidade en sede constitucional sobre a relación existente entre a medida adoptada, o
resultado producido e a finalidade pretendida».
Neste sentido di a STC 27/2004, do 4 de marzo, con cita da STC 119/2002, do 19 de maio, que o xuízo de igualdade é de caracter relacional, en canto require, como presupostos obrigados, dun lado que exista una diferenza de trato entre grupos ou categorías de persoas e doutro que as situacións subxectivas que queiran traerse a comparación sexan, efectivamente, homoxéneas ou equiparables.
O artigo 53.1º CE establece expresamente que os dereitos fundamentais vinculan os poderes públicos. Agora ben, isto non exclúe, como é natural, a realidade de que os actos privados tamén poden lesionar os dereitos fundamentais. Así pois, as relacións entre particulares, ben que con certas matizacións, non quedan excluídas do ámbito de aplicación do principio de igualdade de modo que a autonomía das partes ten que respectar tanto o principio constitucional de non discriminación como aquelas regras, de rango constitucional ou ordinario, das cales se derive a necesidade de igualdade de trato. A isto
refírense, entre outras, as SSTC 177/1988, do 10 de outubro, 119/2002, do 20 de maio, e 27/2004, do 4 de marzo, cuxa doutrina se resume a continuación.
Tales exixencias son tamén respecto do convenio colectivo. Con maior razón se se ten en conta que no noso ordenamento xurídico o convenio alcanza unha relevancia cuasi-pública. Isto débese non só ao feito de que o negocian entes ou suxeitos dotados de representación institucional (e aos cales a lei encarga especificamente esa función), senón tamén ao feito de que, unha vez negociado, adquire eficacia normativa, incardínase no sistema de fontes do dereito e imponse ás relacións de traballo incluídas no seu ámbito, sen precisar o auxilio de acordos contractuais nin necesitar o complemento de vontades individuais.
«En consecuencia, di a STC 27/2004, nin a autonomía colectiva pode, a través do produto normativo que dela resulta, establecer un réxime diferenciado nas condicións de traballo sen xustificación obxectiva e sen a proporcionalidade que a medida diversificadora debe posuír para resultar conforme co artigo 14 CE, nin nese xuízo poden marxinarse as circunstancias concorrentes ás cales atendesen os negociadores, sempre que resulten constitucionalmente admisibles».
Todo isto hai que telo en conta para establecer a razoabilidade ou non das diferenzas establecidas na negociación e se estas son ou non aceptables para o ordenamento xurídico.
Quinto.-O exame dos artigos 37, 38 e 43 do convenio permite sentar a conclusión de que o artigo 2, ao excluílos da normativa aplicable aos traballadores que non son fixos do cadro de persoal, non atenta o principio constitucional de igualdade, máxime se se ten en conta a duración media dos contratos temporais (entre cinco e seis meses) no período a que se refire e o relato dos feitos. En efecto, como a continuación veremos, atendida a regulación contida nos devanditos artigos sobre as materias, respectivamente, de anticipos de haberes, axuda por gastos médicos e axudas por estudos dificilmente pode cohonestarse aquela coa relación laboral establecida con carácter temporal.
En canto ao anticipo de haberes (artigo 37), que non pode exceder de tres mensualidades de ingresos brutos, a súa prevé un máximo de vinte e cinco pagas, que é período que excede notablemente da media contractual antes expresada, sendo manifesta, por outra parte, a dificultade dunha temperación proporcional ao período contractual que poida facer eficaz o anticipo.
No relativo á axuda por gastos médicos (artigo 38), a circunstancia da excepcionalidade dos supostos que comprende unida ao seu previsible importe nalgúns casos e á posible duración do tratamento noutros, serve de fundamento para apreciar a razoabilidade da medida que se cuestiona, ante as dificultades da súa adaptación ás características das diferentes modalidades contractuais que non lle confiren ao traballador carácter de permanencia na empresa.
No que se refire á axuda de estudos (artigo 43), o propio obxecto da axuda, curso académico por beneficiario, exixe unha vinculación do traballador coa empresa que alcance polo menos un curso académico ou escolar, o cal fai evidente a imposibilidade dunha previsión deste tipo de axuda para os traballadores temporais.
Sexto.-A outra conclusión ha chegarse respecto do artigo 42 do convenio, relativo ao economato, cuxa regulación se transcribiu no anterior fundamento xurídico segundo. O feito de que se trate da inclusión de traballadores da empresa nalgún dos dous economatos concertados por esta con dúas fundacións laborais non comporta de seu a existencia de dificultades obxectivas de entidade para que os traballadores temporais poidan desfrutar plenamente deste dereito mentres permanezan na empresa.
Por iso debe estimarse este primeiro motivo do recurso polo que se refire á mención do artigo 42 no artigo 2 do convenio.
Sétimo.-Co segundo motivo do recurso alégase, como infracción, a «interpretación errónea do artigo 34.4º ET e do artigo 14 CE e artigo 17.1º ET, en relación co punto décimo do artigo 11 do convenio colectivo».
O artigo 11 do convenio relativo a xornada e horario laboral dispón o seguinte no devandito punto décimo: «No tempo de descanso para o persoal que realice xornada continuada, que ten carácter de tempo efectivo de traballo entre vinte e trinta minutos en todas as estacións de peaxe, excepto naquelas en que se encontre de servizo un só cobrador por quenda, en cuxo caso, para non interromper a atención ao usuario, levarase a efecto en cabina, mantense nos mesmos termos e condicións que viñeron rexendo ata o día da data, sen que iso signifique unha alteración da práctica habitual, tal e como se vén utilizando o devandito descanso, e que se concreta en que só se leva a cabo fóra do posto de traballo nas estaciones de peaxe na xornada diúrna».
Pola súa parte o artigo 34.4º ET prescribe o seguinte: «Sempre que a duración da xornada diaria continuada exceda de seis horas deberá establecerse un período de descanso durante esta de duración non inferior a quince minutos. Este período de descanso considerarase tempo de traballo efectivo cando así estea establecido ou o estableza o convenio colectivo ou contrato de traballo».
Di a parte recorrente, respecto do cuestionado e transcrito parágrafo décimo do artigo 11 do convenio, que, tal e como está redactado, «vulnera normas de dereito necesario e ademais discrimina os traballadores que prestan servizo en peaxes cunha soa cabina de quen o fai onde concorren varias, xa que perciben iguais salarios por distinto traballo e ademais prívaselles do dereito ao descanso en xornada continuada, sen que conste no convenio ningunha distribución específica para que este prexuízo fose repartido proporcionalmente entre os distintos traballadores». Insiste a devandita parte en que «procede a nulidade da referencia que no parágrafo décimo do artigo 11 obriga a determinados traballadores
a prestar servizo dentro da cabina durante o tempo de bocadillo todo iso sen prexuízo de que se insten as partes para que negocien a compensación correspondente ou que se estableza o duplo con carácter xeral, etc. [...]».
Oitavo.-O artigo 34.4º ET establece un mínimo de dereito necesario en caso de xornada continuada que é o tempo de descanso de duración de vinte a trinta minutos que prevé o transcrito parágrafo décimo do artigo 11 do convenio. Pois ben, é claro que este artigo do convenio non respecta este mínimo de dereito necesario a quen presta o servizo en peaxes cunha soa cabina pois afírmase que en tales casos o devandito tempo de descanso e, «e para non interromper a atención ao usuario, levarase a efecto na cabina». Por iso se debe estimar este segundo motivo do recurso.
Non procede o exame da posible vulneración do principio constitucional de igualdade que se invoca tamén no motivo de recurso, xa que se trata de cuestión nova ao non terse presentado tal posible vulneración, respecto do devandito precepto, na concreta formulación da demanda levada a cabo no acto do xuízo. En efecto, no devandito acto a parte demandante, tras desistir de parte das pretensións deducidas no escrito inicial, fundamentou a postulada declaración de nulidade do parágrafo décimo do artigo 11 na alegada vulneración de normas de dereito necesario.
Noveno.-Como conclusión dos razoamentos contidos nos anteriores fundamentos xurídicos hase estimar o recurso de casación interposto pola Confederación lntersindical Galega no sentido de que debe declararse tamén a nulidade do parágrafo último do artigo 2 do mencionado convenio colectivo, en canto exclúe o artigo 42 da súa aplicación aos traballadores temporais, e a nulidade do parágrafo décimo do artigo 11 do convenio na parte en que di «excepto naquelas en que se encontre de servizo un só cobrador por quenda -en cuxo caso, e para non interromper a atención ao usuario, se levará a efecto en cabina-». Sen condena en custas.
Polo exposto, en nome de El-Rei e pola autoridade conferida polo pobo español,
RESOLVEMOS:
Estimamos o recurso de casación interposto polo letrado José Luis Muruzábal Arlegui, en nome e representación da Confederación Intersindical Galega (CIG) contra a sentenza ditada o 18 de xuño de 2004 pola Sala do Social do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia nos autos número 7/2004, sentenza que casamos e anulamos. Respecto dos artigos cuestionados do convenio colectivo da empresa Autopistas del Atlántico, Concesionaria Española, S.A. (Audasa), publicado no Diario Oficial de Galicia do 16 de abril de 2002, declaramos o seguinte: 1º) Declárase nulo o último parágrafo do artigo 2, exclusivamente en canto á mención que nel se fai do artigo 42 como exceptuado de aplicación aos traballadores que non prestan servizos con carácter de permanencia, por opoñerse o devandito precepto
neste particular ao principio de igualdade. 2º) Declárase nulo o parágrafo décimo do artigo 11 exclusivamente no particular que di «excepto naquelas en que se encontre de servizo un só cobrador por quenda, en cuxo caso, e para non interromper a atención ao usuario, se levará a efecto en cabina, por vulnerar o devandito precepto normas de dereito necesario no particular expresado. 3º) Mantéñense na súa integridade, nos demais extremos, os restantes pronunciamentos da sentenza sen condena de custas.
Devólvanse as actuacións ao órgano xurisdicional de procedencia coa certificación e comunicación desta resolución.
Así por esta nosa sentenza, que se inserirá na colección lexislativa, pronunciámolo, mandámolo e asinámolo.
Seguen as sinaturas dos maxistrados sinalados á marxe e a dilixencia de publicación. É copia do orixinal ao cal me remito e certifico.
E para que conste, remitir cos seus autos ao órgano xurisdicional de procedencia. Expido esta en Madrid o cinco de abril de dous mil cinco.