MEMORIA EXPLICATIVA DOS OBXECTIVOS, CUSTOS DE REALIZACIÓN E FONTES DE FINANCIAMENTO DOS PROGRAMAS DE SUBVENCIÓNS DENOMINADOS PLAN PROVINCIA COMUNITARIA 2024 E +AQUA_2024
ADMINISTRACIÓN LOCAL — Provincial — Deputación Provincial (Subvencións e axudas, 20/12/2023)

A Deputación de Pontevedra leva oito anos sen convocar as liñas de axudas económicas de acción comunitaria, destinadas a entidades asociativas veciñais para o financiamento de investimentos considerados de interese público. Neste senso, tras o cambio de Corporación, o grupo de Goberno Provincial pretende corrixir esta situación e volver a impulsar con esta liña de axudas, retomando o seu apoio económico, os movementos asociativos veciñais, entre os que se inclúen as asociacións veciñais, de mulleres rurais e as comunidades de usuarios de auga, tras constatar a forte implantación destas entidades na provincia e a necesidade de potenciar a acción de fomento neste eido, xa que tras oito anos nos que o anterior goberno descartou o fomento deste tipo de axudas, existe unha demanda importante de necesidades de investimento por parte destas entidades, tal e como se comproba na significativa presentación de solicitudes noutras liñas de axuda doutras administracións, nas que resulta patente que a provincia de Pontevedra é a que maior número de solicitudes presenta e tamén na que máis número de solicitudes quedan sen financiamento por mor das limitacións orzamentarias. Ademais, nesta etapa, a acción de fomento que quere impulsar o novo goberno da Deputación coas novas liñas de acción comunitaria pasa por priorizar a cohesión territorial, a sostibilidade ambiental e a habitabilidade humana, desde un enfoque centrado, por primeira vez, nos obxectivos do reto demográfico. Por elo preténdese non só recuperar estes programas, senón tamén impulsalos e fortalecelos renovando e modernizando o seu enfoque e centrándoo nas persoas, de maneira que se aliñen cos Obxectivos de Desenvolvemento Sostible da Axenda 2030, co Acordo de París sobre cambio climático ou coa Nova Axenda Urbana. Para este fin, estes programas defínense desde unha perspectiva de integración social, de modo que a acción institucional se centra en comunidades veciñais e espazos que son usualmente máis afectados pola desigualdade territorial: pequenas comunidades e áreas rurais; é dicir, que se pon o acento na necesaria vertebración do territorio e a xeración de sinerxías positivas principalmente nos ámbitos rurais e implicando directamente á propia veciñanza na construción do seu propio modelo de vida con parámetros de calidade, sostibilidade e equidade na prestación de servizos. Con tal fin, a Deputación vese na obriga de cubrir as necesidades das entidades veciñais e comunitarias activando dúas liñas de axudas a través dos programas de subvencións denominados PLAN PROVINCIA COMUNITARIA 2024, para asociacións de veciños e mulleres rurais, e +AQUA_2024, para comunidades de usuarios de auga. As necesidades de planificación veñen determinadas legalmente. Concretamente, o artigo 3.1. g) da Lei 40/2015, de 1 de outubro, de réxime xurídico do Sector Público, fixa como un dos principios de actuación das administracións públicas a planificación e dirección por obxectivos e o control da xestión e avaliación dos resultados das políticas públicas. Do mesmo modo, o artigo 8 da Lei 38/2003, de 17 de novembro, xeral de subvencións, establece que os órganos das administracións públicas deben concretar nun plan estratéxico de subvencións os obxectivos e efectos que se pretenden coa súa aplicación, o prazo necesario para a súa consecución, os custos previsibles e as súas fontes de financiamento, supeditándose en todo caso ao cumprimento dos obxectivos de estabilidade orzamentaria. A regulación dos plans estratéxicos de subvencións desenvolveuse no Real Decreto 887/2006, de 21 de xullo, polo que se aproba o Regulamento da Lei 38/2003, de 17 de novembro, xeral de subvencións. Concretamente, no seu artigo 12 sinálase que o contido do plan poderá reducirse á elaboración dunha memoria explicativa dos obxectivos, custos de realización e as súas fontes de financiamento, entre outros casos, para as subvencións que, de maneira motivada, se determinen. Neste mesmo senso, no artigo 7 da Ordenanza Xeral de Subvencións da Deputación de Pontevedra, reprodúcese a mesma obriga en similares termos. Por tanto, en cumprimento do disposto na normativa sinalada, elabórase esta memoria explicativa dos obxectivos, os custos de realización e as fontes de financiamento dos programas de subvencións de acción comunitaria que se pretenden poñer en marcha, destinados a asociacións veciñais e de mulleres rurais (PLAN PROVINCIA COMUNITARIA 2024) e a comunidades de usuarios de auga (+AQUA_2024). En calquera caso, esta memoria ten carácter programático e o seu contido non crea dereitos nin obrigas; a súa efectividade quedará condicionada á posta en práctica das diferentes liñas de subvención, atendendo entre outros condicionantes ás dispoñibilidades orzamentarias. Non cabe dúbida de que as estruturas veciñais e comunitarias teñen un importante papel no desenvolvemento económico e a planificación do territorio, tanto pola súa forte implantación en toda a provincia como polo seu rol necesariamente complementario da acción pública, especialmente alí onde a administración non pode chegar con suficiente premura ou require dunha acción complementaria dos axentes sociais para acadar resultados máis eficientes. As asociacións e comunidades de usuarios, como entidades sen ánimo de lucro, forman parte do tecido asociativo territorial e posúen un amplo coñecemento das realidades sociais, ao estar dotadas dun compoñente de proximidade moi relevante, dado que esixen a participación directa dos veciños e veciñas, o que fai que cobre unha especial significado o cumprimento das súas finalidades, que redundan, ao fin e ao cabo, na mellora da calidade de vida da comunidade e, por tanto, coinciden plenamente co fin último das políticas públicas. En función deste rol complementario, o apoio das administracións e, neste caso concreto, da Deputación de Pontevedra, aos movementos asociativos que complementan a consecución dos obxectivos comúns debe potenciarse. Por elo, é tan importante levar a cabo unha acción de fomento que contribúa a impulsar a colaboración entre administración e asociacións comunitarias para acadar eses obxectivos comúns. A acción da deputación neste eido vai supoñer unha intervención no territorio que terá implicacións na construción da comunidade, por tanto, vai favorecer a creación de nexos, alianzas ou proxectos entre a veciñanza. Como consecuencia, a acción pública da Deputación de Pontevedra, ao apoiarse, na comunidade, gaña en eficacia, eficiencia e lexitimidade política. Ademais, para dotar de maior eficiencia as políticas públicas de acción comunitaria que se pretenden activar, defínese o carácter transversal dos obxectivos, para o seu desenvolvemento coherente, o que se conseguirá ao determinar o marco estratéxico e operativo, que oriente e inspire a acción provincial neste ámbito, como apoio aos servizos que prestan á cidadanía e que se relacionan transversalmente coas competencias municipais e, por tanto, tamén as provinciais. Polo tanto, o papel da deputación como motor dinamizador da acción comunitaria ten neste marco unha clara vocación transformadora que pretende a mellora das condicións de vida da poboación mediante a súa implicación directa. Inicialmente, a Deputación impulsará durante o ano 2024 dúas liñas de acción: A importancia do tecido asociativo, como instrumento de integración na sociedade e de participación nos asuntos públicos é un feito recoñecido tanto constitucional como legalmente. Así, resulta patente que as asociacións desempeñan un papel fundamental nos diversos ámbitos da actividade social, contribuíndo a un exercicio activo da cidadanía e á consolidación dunha democracia avanzada, representando os intereses dos cidadáns ante os poderes públicos e desenvolvendo unha función esencial e imprescindible, entre outras, nas políticas de desenvolvemento, medio ambiente, promoción dos dereitos humanos, xuventude, saúde pública, cultura, creación de emprego e outras de similar natureza, para o cal as leis contemplan o outorgamento de axudas e subvencións por parte das diferentes administracións públicas conforme ao marco legal e regulamentario de carácter xeral que as prevé, e ao específico que se estableza. Esta acción de fomento, que serve ademais como instrumento dinamizador da realización de actividades de interese xeral, o que redundará decisivamente en beneficio da colectividade, realizarase na medida en que o permitan os recursos presupostados, de maneira que, segundo o disposto no artigo 232 do Real Decreto 2568/1986, de 28 de novembro, polo que se aproba o Regulamento de organización, funcionamento e réxime xurídico das Entidades Locais, permítese subvencionar economicamente ás asociacións para a defensa dos intereses xerais ou sectoriais dos veciños, tanto polo que se refire aos seus gastos xerais como ás actividades que realicen. Amais, a Lei de Administración local de Galicia (5/1997, de 22 de xullo) habilita nos seus artigos 255 e 256 ás asociacións de veciños para a defensa dos intereses xerais ou sectoriais dos veciños, sendo os concellos quen especificamente favorecerán o desenvolvemento daquelas que se constitúan. Nesa mesma liña, o artigo 72 da lei de bases (LRBRL) establece que as corporacións locais favorecen o desenvolvemento das asociacións para a defensa dos intereses xerais ou sectoriais dos veciños, facilítanlles a máis ampla información sobre as súas actividades e, dentro das súas posibilidades, o uso dos medios públicos e o acceso ás axudas económicas para a realización das súas actividades e impulsan a súa participación na xestión da Corporación nos termos do número 2 do artigo 69. A tales efectos poden ser declaradas de utilidade pública. Por outra parte, o artigo 15 da Lei 5/2021, de 2 de febreiro, de impulso demográfico de Galicia, dispón que as administracións públicas de Galicia promoverán a participación do terceiro sector social nas accións de impulso demográfico para fortalecer o recoñecemento e o exercicio efectivo dos dereitos sociais, mellorar o coñecemento e a cobertura das necesidades da poboación máis vulnerable e avanzar nunha sociedade cohesionada e inclusiva. E no artigo 18 establece que o sector público autonómico incorporará nas bases reguladoras das axudas e subvencións requisitos dirixidos a promover a implicación dos diferentes axentes na sustentabilidade demográfica e na cohesión territorial de Galicia, de modo que se favoreza, entre outras, a permanencia das persoas no lugar de residencia habitual ou a conciliación corresponsable. A nivel competencial, o artigo 25.1 da Lei 7/1985, de 2 de abril, reguladora das bases do réxime local, dispón que, os municipios, para a xestión dos seus intereses e no ámbito das súas competencias, poden promover actividades e prestar os servizos públicos que contribúan a satisfacer as necesidades e aspiracións da comunidade veciñal. E no 25.2, atribúelles competencias concretas en materias que se relacionan directamente cos fins que perseguen as asociacións veciñais, como a promoción de instalacións de ocupación do tempo libre, promoción de equipamentos culturais e outras. Pola súa parte, o artigo 31.2 da Lei 7/1985, de 2 de abril, reguladora das bases do réxime local, establece que son fins propios e específicos da Provincia garantir os principios de solidariedade e equilibrio intermunicipais, no marco da política económica e social; no artigo 36.1. b) dispón que é competencia propia das deputacións a asistencia e cooperación xurídica, económica e técnica aos Municipios, especialmente os de menor capacidade económica e de xestión; e no artigo 36.1. d) atribúelle ás deputacións a competencia en materia de cooperación no fomento do desenvolvemento económico e social e na planificación no territorio provincial, de acordo coas competencias das demais Administracións Públicas neste ámbito. Por tanto, tendo en conta as limitacións orzamentarias dos municipios, a necesidade de dar un tratamento uniforme ás entidades de todo o territorio provincial e a forte implantación na provincia de Pontevedra do asociacionismo veciñal, con máis de mil asociacións inscritas no rexistro público autonómico con ese carácter, a Deputación de Pontevedra, no marco das súas competencias, pretende potenciar o seu papel na sociedade, destinando importantes recursos á actividade de fomento, mediante a concesión ás asociacións veciñais da provincia de axudas económicas orientadas á promoción de investimentos e equipamentos para os inmobles e servizos considerados de interese público, coa finalidade de contribuír a que acaden os obxectivos que lles son propios e de fomentar a participación da cidadanía nos distintos ámbitos de actuación. Esta liña de subvencións terá por obxecto sufragar os gastos derivados de investimentos e equipamentos realizados polas asociacións de veciños e de mulleres rurais da provincia de Pontevedra que reúnan os requisitos para ser entidades beneficiarias. A auga é o recurso natural máis importante, a base de toda forma de vida e o recurso básico para garantir a vida de todos os seres vivos do planeta. O acceso á auga, ao saneamento e á hixiene é un dereito fundamental e sen embargo, miles de millóns de persoas de todo o mundo seguen enfrontándose a diario a enormes dificultades para acceder a estes servizos máis esenciais. O crecemento económico tamén depende en gran medida da auga. É un factor vital para a produción, polo que a redución das súas existencias pode traducirse nunha desaceleración do desenvolvemento económico. Asegurar unha subministración suficiente e constante de auga nun contexto de crecente escaseza é esencial para alcanzar os obxectivos mundiais de alivio da pobreza. É vital tamén ampliar a subministración e a dispoñibilidade de auga onde se poida e corresponda. Isto inclúe investimentos en almacenamento, reciclaxe e reutilización da mesma. Estas intervencións deben ir acompañadas de políticas que promovan a eficiencia no seu consumo e melloren a súa distribución. A garantía de subministración pasa pola prevención, procurando unha maior eficiencia e responsabilidade na xestión e no uso das reservas hídricas, a identificación das zonas máis vulnerables, a promoción de actividades que animen a un uso eficiente e a un consumo responsable e as operacións estratéxicas no diagnóstico do sistema de abastecemento. En consonancia co Obxectivo de Desenvolvemento Sostible número 6 e debido a que a xestión da auga supón un reto que se prevé cada vez maior no contexto do cambio climático, a Axenda 2030 española no seu plan de acción xa recoñece a importancia deste recurso tan esencial e sitúa á xestión dos recursos hídricos nun papel destacado no marco das políticas públicas españolas. Día a día, os municipios da nosa provincia intensifican as accións de vixilancia e de control para a limitación do uso non prioritario da auga; pero aínda así, a situación real de abastecemento é preocupante en pequenos e medianos municipios. A pesar de que aínda son capaces de prestar o servizo de abastecemento domiciliario de auga potable, carecen da capacidade técnica e económica suficiente para garantir a subministración en certas circunstancias. A Lei 7/1985, de 2 de abril, reguladora das bases do réxime local (LRBRL), no seu artigo 26, regula os servizos que, como mínimo, deben prestar os concellos. A obrigatoriedade de tales servizos establécese en función da poboación do municipio, aínda que un conxunto de servizos que deben prestarse en todos eles, entre os que se inclúen o abastecemento de auga potable a domicilio. A atribución competencial básica realizada pola lei de bases refórzase na lexislación galega. Así, na Lei 5/1997, de 22 de xullo, de Administración local de Galicia, no artigo 80.2, l) que atribúe aos municipios competencias en materia de subministración de auga, e no artigo 81. a) no cal se recolle a obrigatoriedade de prestar en tódolos municipios os servizos de abastecemento domiciliario de auga potable. E no artigo 5 da Lei 9/2010, de 4 de novembro, de augas de Galicia, que atribúe aos concellos competencias en materia de abastecemento e establécese como servizo de prestación obrigatoria por todos os concellos, na liña da lexislación básica, o abastecemento domiciliario de auga potable e o seu control sanitario. Pola súa banda, as deputacións provinciais, teñen outorgadas segundo o artigo 36.1. b) da LRBRL, as funcións de cooperación e asistencia aos municipios, asegurando, especificamente naqueles de menor capacidade económica e de xestión, a prestación daqueles servizos municipais de carácter obrigatorio. Na mesma liña pronúnciase o artigo 82 da antedita lei 5/1997, de 22 de xullo dicindo que a prestación homoxénea dos servizos mínimos constitúe un obxectivo a cuxa consecución dirixiranse, preferentemente, as funcións asistenciais e de cooperación municipal das deputacións provinciais. No mesmo senso, a lei 27/2013, do 27 de decembro, de racionalización e sustentabilidade da Administración, posiciona ás deputacións provinciais como garantes da adecuada prestación dos servizos públicos de competencia municipal. Non obstante, ante a imposibilidade práctica de que as administracións xestionen directamente o abastecemento de auga a toda a poboación, existen instrumentos xurídicos para coxestionar esta obriga, sen prexuízo das competencias de control e tutela ou das medidas de fomento que se aproben para unha mellor prestación do servizo. Así, o artigo 81 do texto refundido da Lei de augas, aprobado polo Real decreto lexislativo 1/2021, do 20 de xullo, establece a obriga de que os usuarios da auga e doutros bens do dominio público hidráulico dunha mesma toma ou concesión estean constituídos en comunidades de usuarios. Este panorama, xa de por si complexo, complícase en maior medida á raíz da aprobación do Real Decreto 3/2023, de 10 de xaneiro, polo que se establecen os criterios técnico-sanitarios da calidade da auga de consumo, o seu control e subministración, mediante o que se incorporan as esixencias derivadas da Directiva (UE) 2020/2184, relativa á calidade das augas destinadas ao consumo humano. Esta complexidade na xestión, fai aconsellable e necesario adoptar medidas de fomento para facilitar que as comunidades de usuarios poidan implicarse na xestión da auga e sumar sinerxías coas administracións. Amais, a Lei de Administración local de Galicia (5/1997, de 22 de xullo) habilita nos seus artigos 255 e 256 ás asociacións de veciños para a defensa dos intereses xerais ou sectoriais dos veciños, sendo os concellos quen especificamente favorecerán o desenvolvemento daquelas que se constitúan. Nesa mesma liña, o artigo 72 da lei de bases (LRBRL) establece que as corporacións locais favorecen o desenvolvemento das asociacións para a defensa dos intereses xerais ou sectoriais dos veciños, facilítanlles a máis ampla información sobre as súas actividades e, dentro das súas posibilidades, o uso dos medios públicos e o acceso ás axudas económicas para a realización das súas actividades e impulsan a súa participación na xestión da Corporación nos termos do número 2 do artigo 69. A tales efectos poden ser declaradas de utilidade pública. Por outra parte, o artigo 15 da Lei 5/2021, de 2 de febreiro, de impulso demográfico de Galicia, dispón que as administracións públicas de Galicia promoverán a participación do terceiro sector social nas accións de impulso demográfico para fortalecer o recoñecemento e o exercicio efectivo dos dereitos sociais, mellorar o coñecemento e a cobertura das necesidades da poboación máis vulnerable e avanzar nunha sociedade cohesionada e inclusiva. E no artigo 18 establece que o sector público autonómico incorporará nas bases reguladoras das axudas e subvencións requisitos dirixidos a promover a implicación dos diferentes axentes na sustentabilidade demográfica e na cohesión territorial de Galicia, de modo que se favoreza, entre outras, a permanencia das persoas no lugar de residencia habitual ou a conciliación corresponsable. Por todo iso, ao ser a auga un recurso esencial e escaso tanto para a cidadanía como para o desenvolvemento económico de calquera sector, é preciso garantir o abastecemento de auga de calidade para consumo humano naquelas zonas que, por mor da seca, por carecer de sistemas axeitados e/ou pola deterioración das redes, se atopen en situacións de emerxencia, carestía ou ineficiencia na prestación do servizo; sendo este o motivo da necesidade desta liña de subvencións, mediante a cal a Deputación de Pontevedra se compromete a axudar a aquelas comunidades de usuarios de augas da provincia de Pontevedra legalmente constituídas e debidamente inscritos no rexistro público correspondente, con domicilio social na provincia de Pontevedra. Esta liña de subvencións terá por obxecto sufragar os gastos destinados a mellorar, cualitativa e cuantitativamentes, a calidade da auga e o estado das instalacións de captación, potabilización, abastecemento e almacenamento de augas de consumo das comunidades de usuarios de augas da provincia de Pontevedra. Os obxectivos perseguidos son: De forma complementaria, estas liñas de acción créanse con un enfoque centrado tamén nos principios e obxectivos do reto demográfico, de xeito que contribúan a: A contía destinada a cada liña de acción ascende a un millón (1.000.000,00 €) de euros, é dicir, un total de dous millóns (2.000.000,00€) de euros, de conformidade co disposto no seguinte cadro: Para incrementar a eficacia das axudas, no caso de existir crédito sobrante nalgunha das liñas, permitirase o seu trasvase automático, co fin de que, no caso de que existan solicitudes en lista de agarda, poidan obter financiamento o máximo de solicitudes que reúnan todos os requisitos para ser subvencionadas. Os custos de xestión non suporán incremento para a Deputación, dado que se realizarán por persoal funcionario adscrito aos servizos de Cooperación e Mobilidade, que asumirán os traballos necesarios para a tramitación e implementación dos programas. A este respecto, existe persoal cualificado para realizar a tramitación administrativa e de supervisión técnica e inspección. A función fiscalizadora corresponderalle dentro das súas funcións á Intervención provincial. Non obstante o sinalado no parágrafo anterior, se a carga de traballo existente nos servizos que realicen os traballos fose moi elevada, deberá estudarse a contratación de persoal con carácter temporal por acumulación de tarefas ou con cargo a un programa temporal de acción comunitaria, en tanto que este programa non teña carácter estrutural, ao ser o primeiro ano que se porá en marcha. O financiamento dos programas obterase con fondos propios da Deputación con cargo ao orzamento provincial do exercicio 2024, quedando condicionada a aprobación de cada convocatoria á aprobación e entrada en vigor do orzamento e á consignación no mesmo do crédito necesario. En Pontevedra, na data da súa sinatura electrónica. A XEFA DO SERVIZO DE COOPERACIÓN, Asdo.: Marina Piñeiro Novo (documento asinado electronicamente)