LAUDO ARBITRAL DA COMISIÓN TRIPARTITA GALEGA POLO CONVENIO COLECTIVO DA EMPREA VIGUESA DE TRANSPORTES, SL-VITRASA
XUNTA DE GALICIA — CONSELLERÍA DE EMPREGO E IGUALDADE — Área de relacións laborais de Pontevedra (Convenios colectivos, 16/08/2022)

Visto o Laudo arbitral realizado pola Comisión Tripartita Galega para a inaplicación de convenios colectivos no que resolve o conflito colectivo sobre as discrepancias xurdidas na negociación das condicións de descolgue do convenio colectivo de empresa VIGUESA DE TRANSPORTES S. L.-VITRASA, en data 5 de xullo do 2022. Primeiro.- Dito Acordo foi presentado na Xefatura Territorial de Vigo en data 12 de xullo do 2022. Segundo.- Que no mesmo non se aprecia ningunha infracción da legalidade vixente e as súas cláusulas non conteñen estipulacións en prexuízo de terceiros. Primeiro.- Que o artigo 90.2 e 3 do Real Decreto Lexislativo 2/2015, do 23 de outubro, do Estatuto dos Traballadores, outorga facultades a Autoridade laboral competente en orde ao rexistro, publicación, depósito e notificación dos Acordos Colectivos pactados no ámbito da súa competencia. Segundo.- O artigo 2-1 h) e concordantes do Real Decreto 713/2010, do 28 de maio, sobre Rexistro e Depósito dos convenios e acordos colectivos de traballo. Terceiro.- Real decreto 2412/82, do 24 de xullo, sobre traspaso de funcións e servizos da Administración do Estado á Comunidade Autónoma de Galicia, en materia de traballo, Esta xefatura territorial, Primeiro.- Ordenar o seu rexistro e inscrición no Rexistro de Convenios e Acordos Colectivos de Traballo da Comunidade Autónoma de Galicia, creado mediante Orde do 29 de outubro do 2010 (DOG nº 222, do 18.11.2010). Segundo.- Dispoñer a súa publicación no Boletín Oficial da Provincia, Terceiro.- Ordenar a notificación desta Resolución á Mesa Negociadora do mesmo A xefa territorial Demetrio Ángel Fernández López, con domicilio a efectos de notificacións no Consello Galego de Relacións Laborais, Rúa Algalia de Abaixo, 24.15704 Santiago de Compostela; actuando en calidade de árbitro designado para a resolución de discrepancias en materia de inaplicación de convenios colectivos, concretamente inaplicación dos artigos 8, 11 e 32 do convenio colectivo da empresa Viguesa de Transportes S. L., (código de convenio 36001452011981). É nomeado árbitro en data 10 de Xuño de 2022 pola Comisión Tripartita Galega para a inaplicación de convenios colectivos, de conformidade co disposto no artigo 19 do decreto 101/2015 de 18 de xuño. Logo da tramitación do correspondente procedemento, tendo en conta a documentación aportada polas partes, o manifestado polas mesmas en comparecencia na que son escoitadas con profusión e na que se garanten os principios de audiencia e contradicción e practicadas as actuacións precisas, ven a ditar o seguinte LAUDO ARBITRAL Primeiro.- Viguesa de Transportes S. L., (en adiante VITRASA), é adxudicataria do servizo de transporte urbano colectivo de viaxeiros da cidade de Vigo, desde que foi acordado polo Pleno do Concello de Vigo en data 16 de Setembro de 1994, formalizándose o contrato de dita concesión o 8 de Xuño de 1995. Posteriormente, en data 5 de Xuño de 2020, a Xunta de Goberno Local acordou a prórroga do contrato de concesión do servizo por 5 anos ata o 7 de Xuño de 2025. Na tramitación desta prorroga a empresa manifesta a conformidade co informe proposta de prórroga, coa única salvedade de que non implica a renuncia a ningún dereito respecto da reclamación de restablecemento do equilibrio económico presentada pola situación derivada do COVID 19. Segundo.- No transcurso deste tempo, VITRASA asinou coa representación legal dos traballadores os convenios colectivos seguintes: convenio colectivo anos 95-97 (BOP 19- VI-1995); convenio colectivo anos 1998-2000 (BOP 29-V-1998); convenio colectivo anos 2001-2003 (BOP 3-VII-2001); convenio colectivo anos 2004-2007 (BOP 18-XI-2004); convenio colectivo anos 2008-2011 (BOP 7-XI-2008); convenio colectivo 2012-2013 (BOP 18-II-2013); convenio colectivo anos 2015-2020 (BOP 11-X-2016), (actualmente vixente en ultractividade). Terceiro.- No ano 2020, o Goberno de España declara polo RD 463/2020 de 14 de Marzo o Estado de alarma en todo o territorio nacional para a xestión da crise sanitaria ocasionada polo COVID 19. No artigo 7 da norma citada establécense restricións á liberdade de circulación e á mobilidade das persoas. O 24 de Marzo a Xunta de Goberno local do Concello de Vigo, acorda reducir durante a vixencia do Estado de alarma o servizo de transporte urbano colectivo da cidade de Vigo nunha porcentaxe do 50%. En data 13 de Maio se incrementa a porcentaxe de prestación de servizos ata o 73% en días laborables, 75% en sábados e 81% os domingos e festivos. O 5 de Xuño de 2020 se incrementa a prestación de servizos ata o 84%, 88% e 88% respectivamente. O 11 de Xuño de 2020 se reanuda a prestación total do servizo. En data 24 de Maio de 2020 VITRASA solicita do Concello de Vigo a cantidade de 2.389.972,52 euros polas perdas sufridas nos meses de marzo e abril de 2020 e a partir do mes de agosto presenta con periodicidade mensual solicitudes de restablecemento do equilibrio económico- financieiro polos desequilibrios xerados mes a mes, con distintas contías. O 18 de Decembro de 2020 a Xunta de Goberno local acorda reequilibrar a concesión do servizo cunha compensación en efectivo de 2.194.963,56 euros. O 8 de Xuño de 2021 apróbase o RD 407/2021 polo que se regula a concesión directa de Subvencións a prol das entidades locais que prestan o servizo de transporte público. Ao abeiro deste, en data 30 de Xuño a Xunta de Goberno Local do Concello de Vigo acorda compensar a VITRASA polo impacto ocasionado pola redución de ingresos do servizo de transporte urbano colectivo de viaxeiros por mor da pandemia do COVID 19, por un importe de 3.502.120,64 euros. Na resolución de concesión, indícase literalmente: “Todo ilo sen prexuízo de que se procedese no futuro o reequilibrio da concesión e resultase a obriga de compensar económicamente á concesionaria, deducirase o importe xa aboado por mor da perda de ingresos derivados da pandemia do COVID 19 e da suspensión do servizo”. Cuarto.- O 4 de Marzo de 2022, VITRASA comunica ao comité de empresa a intención de iniciar un procedemento de inaplicación de condicións de traballo fundamentado en causas económicas, produtivas e organizativas. Ao fío desta comunicación iniciase un periodo de consultas no que se celebran 5 xuntanzas os días 16, 21, 24, 29 e 30 de Marzo que remata sen acordo. Na acta final de desacordo a empresa mantén a intención de inaplicación do artigo 8 do convenio colectivo de xeito que o persoal de operación, de taller e de administración pasen a ter a xornada do convenio colectivo sectorial; inaplicación do artigo 11 relativo a retribucións nunha contía do 30% e inaplicación da prima de absentismo recollida no artigo 32 do convenio colectivo. Os tres aspectos durante os anos 2022 e 2023. Quinto.- De conformidade co artigo 82.3 do Estatuto dos Traballadores, esgotado o periodo de consultas sen acordo, a empresa solicita a mediación do Acordo galego de solución extraxudicial de conflitos no traballo (AGA), disgnándose no expedente 33/22 como mediadores a Don Sasha Forero Prunaru e a Don Hadj El Kadoumi Mazilu. No mesmo tivero lugar dúas xuntanzas de mediación en data 19 e 25 de abril de 2022, rematando o procedemento sen acordo. Sexto.- En data 10 de Maio de 2022 se presenta solicitude de resolución de discrepancias en materia de inaplicación de convenios colectivos na Dirección Xeral de Relacións Laborais, dirixida á comisión tripartita galega para a inaplicación de convenios colectivos. Requerida a aportación de documentación complementaria e trasladada á parte social para que formulase alegacións, estas se remiten en data 5 de xuño de 2022. O día 7 de Xuño se da traslado de toda a documentación á citada comisión, quen en data 10 de Xuño, acorda designar como árbitro a Tayisiya Jas Aperribai. O árbitro cita ás partes a unha comparecencia que ten lugar o 17 de Xuño de 2022, ás 12 horas na sede do Consello Galego de Relacións Laborais para garantir a audiencia das partes e formular as cuestión que estima a ben para conformar xuizo. Sétimo.- En data 17 de Xuño de 2022 o Presidente do Comité de empresa remite por correo electrónico sentenza respecto do plus de absentismo e en data 22 de Xuño de 2022, a empresa remite, tamén por correo electrónico, información actualizada da situación económica da empresa. Primeiro.- O artigo 82.3 do Estatuto dos Traballadores sinala: “Os convenios colectivos regulados por esta lei obrigan todos os empresarios e traballadores incluídos dentro do seu ámbito de aplicación e durante todo o tempo da súa vixencia. Sen prexuízo do anterior, cando concorran causas económicas, técnicas, organizativas ou de produción, por acordo entre a empresa e os representantes dos traballadores lexitimados para negociar un convenio colectivo conforme o previsto no artigo 87.1, poderase proceder, logo de desenvolvemento dun período de consultas nos termos do artigo 41.4, a inaplicar na empresa as condicións de traballo previstas no convenio colectivo aplicable, sexa este de sector ou de empresa, que afecten as seguintes materias: Enténdese que concorren causas económicas cando dos resultados da empresa se desprenda unha situación económica negativa, en casos tales como a existencia de perdas actuais ou previstas, ou a diminución persistente do seu nivel de ingresos ordinarios ou vendas. En todo caso, entenderase que a diminución é persistente se durante dous trimestres consecutivos o nivel de ingresos ordinarios ou vendas de cada trimestre é inferior ao rexistrado no mesmo trimestre do ano anterior. Enténdese que concorren causas técnicas cando se produzan cambios, entre outros, no ámbito dos medios ou instrumentos de produción; causas organizativas cando se produzan cambios, entre outros, no ámbito dos sistemas e métodos de traballo do persoal ou no modo de organizar a produción, e causas produtivas cando se produzan cambios, entre outros, na demanda dos produtos ou servizos que a empresa pretende colocar no mercado. A intervención como interlocutores ante a dirección da empresa no procedemento de consultas corresponderá aos suxeitos indicados no artigo 41.4, na orde e condicións sinaladas nel. Cando o período de consultas finalice con acordo presumirase que concorren as causas xustificativas a que alude o parágrafo segundo, e só poderá ser impugnado ante a xurisdición social pola existencia de fraude, dolo, coacción ou abuso de dereito na súa conclusión. O acordo deberá determinar con exactitude as novas condicións de traballo aplicables na empresa e a súa duración, que non poderá prolongarse máis alá do momento en que resulte aplicable un novo convenio na dita empresa. O acordo de inaplicación non poderá dar lugar ao incumprimento das obrigas establecidas en convenio relativas á eliminación das discriminacións por razóns de xénero ou das que estivesen previstas, se for o caso, no plan de igualdade aplicable na empresa. Así mesmo, o acordo deberá ser notificado á comisión paritaria do convenio colectivo. En caso de desacordo durante o período de consultas, calquera das partes poderá someter a discrepancia á comisión do convenio, que disporá dun prazo máximo de sete días para se pronunciar, contado desde que a discrepancia lle fose presentada. Cando non se solicitase a intervención da comisión ou esta non alcanzase un acordo, as partes deberán recorrer aos procedementos que se establecesen nos acordos interprofesionais de ámbito estatal ou autonómico, previstos no artigo 83, para solucionar de maneira efectiva as discrepancias xurdidas na negociación dos acordos a que se refire este número, incluído o compromiso previo de someter as discrepancias a unha arbitraxe vinculante, caso en que o laudo arbitral terá a mesma eficacia que os acordos en período de consultas e só será impugnable conforme o procedemento e con base nos motivos establecidos no artigo 91. Cando o período de consultas finalice sen acordo e non sexan aplicables os procedementos a que se refire o parágrafo anterior ou estes non solucionasen a discrepancia, calquera das partes poderá someter a solución desta á Comisión Consultiva Nacional de Convenios Colectivos cando a inaplicación das condicións de traballo afecte a centros de traballo da empresa situados no territorio de máis dunha comunidade autónoma, ou aos órganos correspondentes das comunidades autónomas nos demais casos. A decisión destes órganos, que poderá ser adoptada no seu propio seo ou por un árbitro designado para o efecto por eles mesmos coas debidas garantías para asegurar a súa imparcialidade, deberase ditar en prazo non superior a vinte e cinco días contados desde a data do sometemento do conflito ante os ditos órganos. Tal decisión terá a eficacia dos acordos alcanzados en período de consultas e só será impugnable conforme o procedemento e con base nos motivos establecidos no artigo 91. O resultado dos procedementos a que se refiren os parágrafos anteriores que finalizase coa inaplicación de condicións de traballo deberá ser comunicado á autoridade laboral para os únicos efectos de depósito.” No suposto que nos ocupa, a empresa VITRASA alega a concorrencia de causas económicas e produtivas e pretende inaplicar o previsto no convenio colectivo respecto das letras a (xornada) e d (contía salarial). Segundo.- O artigo 20 do Decreto 101/2015 de 18 de xuño polo que se crea a comisión tripartita galega para a inaplicación de convenios colectivos e regula o seu funcionamento, establece o procedemento para a solución de discrepancias de cara inaplicar un convenio colectivo, mediante a designación dun/ha árbitro/a nos seguintes termos: “1. Unha vez designada a persoa que actuará como árbitro/a, a Secretaría da Comisión comunicaralle, formalmente, por vía electrónica, o dito encargo, trasladaralle a solicitude a que se refire o artigo 14 e a documentación indicada no artigo 15, e sinalará o prazo máximo no cal debe ser ditado o laudo, que deberá cumprir, en todo caso, co disposto no artigo 13.5. 2. A comisión facilitaralle á persoa que actúe como árbitro/a as medidas de apoio que necesite para o desempeño da súa función arbitral. Este apoio incluirá, sempre que así o solicite o/a árbitro/a, a emisión dun informe da Comisión Tripartita Galega para a Inaplicación de Convenios Colectivos.3. O/a árbitro/a poderá iniciar a súa actividade no momento en que teña recibido o encargo nos termos establecidos no número 1 anterior. Para tal efecto, poderá requirir a comparecencia das partes ou solicitar documentación complementaria.4. O laudo, que deberá ser motivado, deberá pronunciarse, en primeiro lugar, sobre a concorrencia das causas económicas, técnicas, organizativas ou de produción, que dá lugar á inaplicación das condicións de traballo previstas no convenio colectivo.5. En caso de non concorrer nas ditas causas, o laudo así o declarará, coa consecuencia de que non procederá a inaplicación das condicións de traballo previstas no convenio colectivo.6. Cando aprecie a concorrencia das causas, o/a árbitro/a deberá pronunciarse sobre a pretensión de inaplicación das condicións de traballo, para o que valorará a súa adecuación, en relación coa causa alegada e os seus efectos sobre as persoas traballadoras afectadas. O laudo poderá aceptar a pretensión de inaplicación nos seus propios termos ou propor a inaplicación das mesmas condicións de traballo en distinto grao de intensidade. Así mesmo, o/a árbitro/a pronunciarase sobre a duración do período de inaplicación das condicións de traballo.7. O/a árbitro/a resolverá e comunicará o laudo á Comisión e esta ás partes afectadas pola discrepancia, dentro do prazo máximo establecido de acordo co indicado no artigo 13.5”. Á vista do sinalado, o laudo debe entrar primeiramente en valorar si concorren as causas económicas e produtivas que indica a empresa, e en segundo lugar si as medidas de inaplicación que se pretenden son adecuadas en relación coa causa e os efectos que producen sobre as persoas traballadoras. A estes efectos, a Audiencia Nacional en sentenza de 28-I-2013 (Proced.316/2012) ten indicado o seguinte: “Parece claro, por tanto, que el primer pronunciamiento - concurrencia de causas – es propio de un arbitraje jurídico, puesto que tendrá que constatarse si se dan los requisitos exigidos por el artículo 82.3 ET, mientras que el segundo pronunciamiento –conexiones de funcionalidad, razonabilidad y proporcionalidad- es más identificable con el laudo de equidad, en el que la comisión y/o el árbitro deben tener un margen más elevado de autonomía, porque si no fuera así, las decisiones o laudos no serían propiamente decisorias”. Que a marxe de autonomía para decidir o arbitro sexa mais amplo, non elude a obriga do árbitro de motivación en todo caso, tanto na parte xurídica como na parte de equidade. O Tribunal Superior de Xustiza de Galicia en Sentenza 18/2012 de 2- V, dixo que: “La motivación no puede tener el mismo alcance en el arbitraje de equidad que en el de derecho. Mientras que el primero exige exponer unas razones conforme a máximas de experiencia, reglas lógicas, conocimientos científicos, así como los usos, los criterios éticos y de convivencia generalmente aceptados en cada sector de las relaciones sociales, el segundo impone, además, una resolución fundada en derecho”. Terceiro.- Concorrencia de causas económicas e produtivas. A empresa aporta abondosa documentación que obra no expedente, que non se entra a desglosar nin a esmiuzar en toda a súa extensión, por constar xa no expedente así como por non resultar o árbitro redundante. Pese á súa extensión se examina e estuda en profundidade toda ela. A redacción do artigo 82.3 respecto da concorrencia de causas económicas é dunha gran amplitude, i esa amplitude permite encaixar no seu teor literal a situación financieira que presenta a empresa. Certo é que hai diferenzas en función dos documentos que aporta a empresa en canto o volumen de perdas, (aporta contas auditadas por Deloitte, informe de procedemento acordado por Trujillano, Gil y asociados auditores e informe técnico de Novadays), pero tamén o é que analizando calquera das fontes, reflíctese unha situación de perdas sostidas nos anos 2020 e 2021. Produce certa confusión o baile de cifras, con oscilacións de millóns de euros incluso, pero este baile pode ter encaixe na inclusión de xeito distinto de variables contables conforme á legalidade vixente. Sin ánimo de ser exhaustivo, pódese recoller algún dato significativo. Pese ás perdas, a empresa conta cun patrimonio neto que nos anos 2020 e 2021 supera os 50 millóns de euros e un fondo de maniobra que supera os 38 millóns de euros en 2020. A cifra de negocios descende considerablemente, como é lóxico, no ano 2020 como consecuencia da pandemia da COVID 19 e as restricións á mobilidade derivadas do estado de alarma, recuperándose no ano 2021 pero lonxe todavía das cifras de 2019. En canto gasto de persoal, descende no ano 2020 respecto do ano anterior e pese a que se incrementa en 2021 respecto de 2020, segue a ser mais baixo que en 2019. Segundo as contas aportadas, o cadro de persoal medio en 2021 é de 365 persoas traballadoras. Pese aos datos sinalados de patrimonio ou de fondo de maniobra, que falan en favor da saude financieira da sociedade, examinada toda a documentación aportada, e dentro do saber deste árbitro, reitérase que a sociedade reflicte perdas tanto no ano 2020 como no ano 2021. Estas perdas, en maior ou menor contía, pero perdas en todo caso, entran de cheo no concepto de causa económica do artigo 82.3 do Estatuto dos traballadores. Respecto da causa produtiva, a empresa aporta entre outros, unha análise comparativa do impacto da COVID 19 elaborado pola empresa MCRIT (Multicriteria planing). Reflicte o cambio e a reducción drástica que por mor da pandemia se produxo no ano 2020 e 2021 na utilización do transporte público. Entre outras cuestión se citan as restricións á mobilidade derivadas do Estado de Alarma e as restricións na ocupación do transporte público para manter os aforos e as distancias de seguridade. Tamén cita recomendacións para evitar a utilización de transporte público. Todas estas causas incidiron sen dúbida na baixada de viaxeiros nos anos referidos. Fai tamén unha estimación de cómo evoluirá en 2022, 2023 e 2024 o emprego do transporte público, trazando escenarios de referencia, optimistas e pesimistas. Para iso, toma como base preferentemente o auxe do teletraballo e o impacto que terá no desprazamento en transporte público. Respectando a seriedade do estudio, esta árbitro non comparte a proxeción de futuro que se fai e non pode constatar os cambios “na demanda de productos e servizos que a empresa pretende colocar no mercado”, por varias razóns: Non hai no momento de ditar este laudo restricións á mobilidade de ningún tipo, nin previsións das mesmas. Non hai no momento de ditar este laudo restriccións respecto do aforo do transporte público. De cara exclusivamente á recuperación da demanda no transporte público, o incremento do precio dos carburantes resulta de indudable estímulo de cara ao emprego do transporte público, fronte ao emprego de vehículo particular, indudablemente moito mais gravoso. As previsións de escenarios se basea tan sólo no emprego do teletraballo, respecto de cuxa evolución e implementación real no futuro non hai previsións certas. De feito, á volta á normalidade está conlevando un descenso acusado da modalidade non presencial de traballo. O propio estudio indica que “es razonable esperar que la pandemia produzca un incremento adicional del uso de modos de transporte individuales compatibles con la movilidad sostenible (a pie, bicicletas, eléctricos), en detrimento del transporte público”. Non alcanza o árbitro a visualizar a razoabilidade de ese incremento nin que fundamentación ten para xustificar unha medida da gravidade que nos ocupa. Novamente, no momento de ditar este laudo, as actividades, eventos, concertos, festas, viaxes, (ata do INSERSO), cruceiros, desprazamentos con planificación de operación saida e retorno pola DGT, etc., estanse a desenvolver con total normalidade e mesmo con moita intensidade de afluencia, ata o punto de que constitúen noticia destacada a diario nos medios de comunicación. Toda esta actividade desenvolvida con normalidade, ven aparellada de un incremento no emprego do transporte público para desprazarse, cando este ofrece o número de servizos óptimo para satisfacer a demanda. Con todas estas variables, sí houbo nos anos 2020 e 2021 un cambio no uso do transporte público pero non se pode afirmar, nin moito menos confirmar, que este cambio se vaia manter todo o ano 2022 e moito menos no ano 2023. Non encontra este árbitro, conforme á redacción do artigo 82.3 do Estatuto dos Traballadores a concorrencia indubitada e segura de causa produtiva que sustente unha medida da enorme gravidade que ten para mais de 300 familias como a que se propón pola empresa. Cuarto.- Adecuación das medidas propostas á causa alegada. Compre valorar motivadamente si as medidas propostas son adecuadas á causa alegada, desgranando aqueles elementos ou feitos que parecen relevantes, en clave de conexión funcional, razoabilidade e proporcionalidade. A sentenza precitada da Audiencia Nacional de 28-I-2013 sinala a estes efectos que: “no contempla la autorización mecánica de la medida cuando concurran causas económicas,…(debiéndose)…valorar obligatoriamente la adecuación de la medida y sus efectos sobre los trabajadores en relación con las causas acreditadas. Por consiguiente, constatada la concurrencia de causa económica, se deberá examinar si concurren las conexiones de funcionalidad, razonabilidad y proporcionalidad entre la causa acreditada y la medida propuesta por la empresa”. Unha das razóns que alega a empresa no seu informe xurídico xustificativo da medida de inaplicación, (e que manifestou de novo na comparecencia diante do árbitro), é que non pode polo prego concesional acudir aos mecanismos de ERTE previstos na lexislación vixente, (“Es el caso de VITRASA, obligada por el pliego concesional a prestar el servicio comprometido al margen del número de viajeros y, por ende, con total independencia del importe de ingresos en que se concrete la realización de la actividad la empresa sólo pudo implementar un único y parcial expediente de regulación temporal de empleo durante el breve período en que el Concello de Vigo acordó la supresión de algunos servicios en la etapa de pandemia con confinamiento domiciliario de la población”). Este respeto polo prego de condicións, e a súa vinculación, se defendeu pola empresa e pola parte social en todo momento. O memo prego, na súa clausula 24 que recolle o réxime do persoal, ademáis de establecer a subrogación do persoal e o respeto dos dereitos económicos, laborais e sociais adquiridos por dito persoal ata a data do concurso, establece no apartado 5 o seguinte: “Todolo (Sic) persoal que o concesionario empregue na prestación dos servicios obxecto deste contrato deberá percibi-los haberes e xornais fixados nas disposicións e convenios laborais que lle sexan de aplicación obrigatoria, estando o concesionario, en todo momento, ó corrente do pagamento das cotas da Seguridade Social e de accidentes de traballo”. O convenio de aplicación obrigatoria na empresa é o convenio 2015-2020 que se atopa actualmente en utractividade. Ten unha gran importancia esta cláusula, que obriga a empresa o mesmo que a obriga o resto do prego, e que situa á representación legal dos traballadores á hora de negociar unha posible inaplicación nunha posición radicalmente distinta da que tería si esta cláusula non estivese. Cando se desenvolve un periodo de consultas para inaplicar un convenio, e unha parte, (a social), ten o apoio, nada menos que do prego de concesión, (do que marca en definitiva as regras de xogo), lóxicamente se ve refrendada na súa posición, mesmo cunha certa tranquilidade. Vendo o contido do prego, e por suposto dando por sentado a obriga de cumprimento como garante dunha seguridade xurídica, (importante para o Concello, para a empresa e para os traballadores), non parece nin adecuado, nin razoable, acudir ou validar a medida de inaplicación proposta pola empresa. Na prorroga do contrato de concesión do servizo, acordada o 5 de Xuño de 2020, a empresa non manifesta ninguna obxeción distinta, á de non renunciar a ningún dereito respecto da reclamación de restablecemento do equilibrio económico presentada pola situación derivada do COVID 19. Nese intre, convén recordar que nos atopabamos nun contexto restritivo ao que non se lle vía un fin certo, no momento mais baixo de número de viaxeiros no transporte público e polo tanto de ingresos para a empresa. Non é tampouco no momento incial da pandemia, (meses de marzo, abril ou maio), senón no mes de xuño de 2020. Efectivamente, como ben alega a empresa, non se podía prever a duración consecuencias da pandemia, pero tamén é certo que diante desa situación certamente complexa, se asegura unha prorroga dun tempo moi amplo, (cinco anos), e fía a solución a todos os problemas que poidan xurdir a un restablecemento e reequilibrio económico por parte da administración, ao que lexitimamente entende que ten dereito. A día de hoxe, e de cara a tramitar a pretensión de inaplicación, a causa da causa, (que é a causa do mal causado), na que se funda a empresa, segue a ser a COVID 19, e sen embargo a forma de solucionar un desequilibrio económico alegado muda dunha reclamación á administración, a que o soporten as persoas traballadoras. No expedente de inaplicación de convenio colectivo 1/2017, ditado en Zaragoza polo Inga Gavila Robreño e da Seguridade Social Don Marcelo Hernan Dustin Garrayo Levenfeld, abordase un acaso de gran similitud no que unha empresa adicada a transporte de enfermos e accidentados, renova concesión do servizo e posteriormente tenta unha inaplicación de convenio. A diferenza, non pequena, nese caso é que cando se solicita por parte da administración a conformidade da empresa, esta acepta e anuncia ademáis que precisa dun incremento da dotación do contrato para facer fronte aos custos salariais. Non obtendo ese incremento dotacional, pasados uns meses inicia os trámites para inaplicación do convenio. Conclúe o árbitro que non procede a inaplicación por entender que: “Lo que no se ha podido obtener por la empresa al amparo de una revisión de precios en el marco de la contratación pública, se pretende ahora lograr con una pretendida inaplicación de convenio colectivo afectando a las condiciones de trabajo de sus trabajadores, lo que es difícil de encajar con las exigencias de la buena fé negocial”. No caso do expedente de VITRASA, se acepta a prorroga cunha única condición, se solicitan varios reequilibrios económicos que se axustan de cheo á problemática da empresa e á causa motivadora, (sobre este aspecto se volverá mais adiante), e cando se xudicializa a obtención do reequilibrio por non obtelo pacíficamente e de modo automático na extensión desexada, muda de obxetivo de quen paga as perdas, e o dirixe cara ás persoas traballadoras. Compartindo o criterio do Laudo de inaplicación citado, non parece adecuada nin razoable a medida proposta pola empresa en relación coa causa alegada. Ao fio do anterior ou abondando no mesmo, a empresa VITRASA solicitou do Concello de Vigo diversos reequilibrios económicos, obtendo o 18 de Decembro de 2020 un reequilibrio da concesión do servizo cunha compensación en efectivo de 2.194.963,56 euros, e o 8 de Xuño de 2021, ao abeiro do RD 407/2021, outro por un importe de 3.502.120,64 euros. Queda aberta na propia resolución a posibilidade de que “procedese no futuro o reequilibrio da concesión e resultase a obriga de compensar económicamente á concesionaria”. Nada impide que poida haber novos reequilibrios no futuro si se cumpre cos requisitos legais para os mesmos. No momento de redactar este laudo está aberto no Xulgado nº 1 do Contencioso administrativo de Vigo, (proced ordinario 394/2021), iniciado a consecuencia dun recurso de reposición presentado diante do Concello de Vigo de data 30 de xullo de 2021. Se fundamenta o recurso no artigo 34.4 do RDL 8/2020, que refire o dereito ao reequilibrio por “la situación de hecho creada por el COVID 19”, e non somentes pola situación do servizo que veña direitamente motivada pola adopción por parte das administración públicas de medidas concretas de paralización ou suspensión. O recurso, que parece moi ben fundado xurídicamente, solicita unha cantidade de 9.965.131,12, (sen prexuizo de que se desconten os pagos xa efectuados polo concello, 5.697.084,2 euros) que corresponderían ao ano 2020 e ademáis que se cuantifiquen e abonen as cantidades que correspondan para compensar o desequilibrio producido desde enero de 2021 ata que finalice a situación de feito xerada pola COVID 19. Insístese en que na resolución de 8 de xuño de 2021 da Xunta local do Concello de Vigo, contémplase a posibilidade de que procedese no futuro o reequilibro da concesión. Diante de esta posibilidade, que se atopa pendente de xuizo, que coincide co plantexado cando se renovou a concesión, e que se incardina de xeito totalmente natural coas perdas que ven a sufrir a empresa, se varía a maneira de reequilibrar as contas, de forma que a este árbitro non lle parece conectada funcionalmente, nin adecuada, nin proporcional, a solicitar un aforro de perdas cunha inaplicación salarial e de xornada do convenio colectivo. Non se pode esquecer que os custos de persoal, conforme á documentación aportada pola empresa, non experimentan prácticamente incremento algún, incluso diminúen sensiblemente en parte do período analizado, e sin embargo é o que se pretende reducir, minorar dereitos de quen non ten absolutamente nada que ver nunha disminución de ingresos. Non sólo eso, o convenio colectivo da empresa finalizou a sua vixencia expresa o 31 de Decembro de 2020, atopándose en ultractividade. Desde entón, os salarios das persoas traballadoras incluidas no ámbito de aplicación do mesmo, non tivo ningún tipo de incremento salarial, e compre lembrar que o IPC do ano 2021 rematou cun incremento do 6,5%, e o último IPC coñecido do ano 2022 atópase na contorna do 10%. Esta perda de poder adquisitivo, real e tanxible, non a poden trasladar os traballadores á empresa e sen dúbida, é unha aportación dos traballadores, digna de valoración, a non desequilibrar os resultados da empresa por causa achacable aos custos de persoal. Será obxecto dunha negociación, de seguro dura, pero en ningún caso se poderá impoñer pola parte social incremento algún á empresa de xeito unilateral, en tanto non cheguen a un acordo de convenio. En definitiva, hai unha causa dun desequilibrio económico que é “la situación de hecho generada por el COVID”, hai un mecanismo de reequilibrio económico en marcha conectado directamente coa causa e cos termos da concesión que xa operou en dúas ocasións, e hai unha medida de inaplicación que non se conecta nin remotamente de xeito funcional, nin parece razoable nin proporcionada. Afondando na materia do convenio colectivo. Se recolleu no antecedente segundo a evolutiva de todos os convenios colectivos que negociaron empresa e representación legal desde o comezo da concesión, felizmente asinados todos eles. Tal e como consta na documentación aportada e se manifestou na comparecencia, nos anos 2020 e 2021 se desenvolveron diversas xuntanzas de negociación logo de terse denunciado o convenio, concretamente entre o 12 de Novembro de 2020 ata o 3 de Novembro de 2021. Indica a empresa no seu informe xurídico que acompaña o expediente de inaplicación que: “el desencuentro entre las partes se incrementó a partir del segundo semestre de 2021 cuando comenzó a hacerse patente que la recuperación de los viajeros perdidos a causa de la pandemia (y, por ende de los ingresos) no iba a suceder a corto plazo y, además se retrasaba el posible reequilibrio económico de la concesión por parte del Concello de Vigo…”. Consta no Consello Galego de Relacións Laborais unha solicitude de mediación presentada pola parte social a finais do mes de Decembro de 2021 para acadar o desbloqueo do convenio colectivo, “diante da negativa a negociar da empresa”. O expedente de mediación é o nº 108/2021 de 27 de Decembro de 2021. A única xuntanza de mediación non tivo lugar, por causas que descoñece este árbitro, ata o 5 de febreiro de 2022. Non se acadou acordo nesa única xuntanza, e segundo manifesta a parte social, no transcurso da mesma, a empresa anunciou a súa intención de inaplicar o convenio colectivo, o que desbotou toda posibilidade de acordar un novo convenio colectivo. Menos de un mes despois, o 4 de Marzo de 2022, a empresa comunica oficialmente ao comité de empresa o inicio do proceso de inaplicación do convenio colectivo. Un caso semellante, se resolve no Laudo de inaplicación de condiciones de trabajo previstas en Convenio colectivo, (Expdte SNC/47/2012), do Consejo Andaluz de Relaciones Laborales, no que unha empresa que se atopaba negociando o convenio colectivo fai unha proposta “definitiva” en data 27 de Abril de 2012, é respostada pola parte social no senso de que “había margen de negociación después de sólo 4 meses negociando” e tres días despois a empresa comunica o inicio dun expedente de inaplicación do convenio Colectivo. É bon reproducir a consideración que fai o árbitro designado nese caso, (Gumersindo Mirian Lorena Badani Sierro), respecto deste punto concreto: “Tal y como ha quedado expuesto a lo largo del presente laudo la empresa ha empleado el mecanismo de inaplicación de condiciones de trabajo previsto en el artículo 82.3 del ET como una vía de salida al fracaso de la negociación de un convenio colectivo. No es consecuente con el principio y deber de buena fé negocial cerrar un procedimiento de negociación de un convenio en su integridad para abrir un procedimiento de negociación parcial de determinadas materias de un convenio colectivo, si eso supone elegir el régimen jurídico de desbloqueo de la negociación que se considera más favorable, utilizando los instrumentos legales de forma interesada. No es admisible utilizar como medida de presión en la negociación colectiva el acudir a sistemas de intervención previstos para una finalidad distinta que la de acordar un nuevo convenio colectivo. No es lo mismo un convenio en vigor por decisión de las partes, que un convenio en vigor “Ope Legis” mientras se está negociando su renovación que se alcanzará en un momento no determinado. El sentido de la vigencia convencional de uno y otro caso es distinto, y en consecuencia, distintas son las reglas cuando surgen discrepancias respecto de su aplicación y sucesión”. Hai unha gran similitude co caso que nos ocupa. Hai un convenio denunciado, unha negociación aberta, sen dúbida complexa pola situación derivada da COVID 19, e compre esgotar ata o final esa negociación dun convenio en ultractividade, semellando a procura dun atallo acudir a unha medida de inaplicación de convenio colectivo, que remata por prescripción legal nunha intervención arbitral, en troques de seguir negociando como se fixo nos seis convenios anteriores. A xuizo de quen subscribe, considérase como un elemento mais que amosa a inadecuación da medida pretendida en relación coa causa alegada. Convén recordar neste senso a Sentenza do Tribunal Supremo de 15-IX-2015 que establece o carácter subsidiario do laudo con respecto da negociación colectiva. Debe haber unha visión restrictiva da posibilidade de modificar un instrumento convencional por unha vía externa en non negocial como é o caso da arbitraxe. Trátase de deixar sin efecto parte dun convenio colectivo, (directamente aplicable pola ultractividade da que goza), un convenio colectivo que negociaron as dúas partes sendo que de chegar a un acordo, que é unha expresión de autocomposición e de soberanía colectiva, e a intervención dun terceiro para suplir a vontade das dúas partes e rebaixar as condicións pactadas, ten que estar mais fundada na súa adecuación e debe ter unha conexión funcional directa, clara e inequívoca, o que non se produce neste caso a xuizo deste árbitro. Quinto.- Efectos sobre os traballadores afectados. Non é preciso entrar en grandes profundidades sobre os efectos que unha reducción salarial de ata o 30% e unha supresión da prima de absentismo durante mais de un ano, tería sobre mais de 350 asalariados e asalariadas, sobre mais de 350 familias. Estamos nun momento no que o incremento do custo da vida, o incremento de elementos básicos como a luz e o gas, o incremento dos carburantes, da cesta da compra, etc constitúe noticia de primeira páxina dos xornais desde hai meses. Temos un colectivo amplo de traballadoras e traballadores que se ve afectado, como toda a sociedade, por estes incrementos que nos afectan a todos, e que non ven repercutido en ningún momento eses incrementos no crecemento da súa nómina. É unha realidade, é unha magoa, pero así o establece o convenio colectivo que negociaron no seu momento, e que non recolle ningún tipo de actualización ao IPC en periodo de ultractividade. Aplicarlles a maiores diso unha rebaixa salarial de ata o 30%, merma obxetivamente o seu poder adquisitivo dun xeito que pode chegar a ser comprometido. O mesmo se pode decir do incremento de xornada, que altera as súas condicións pactadas, que afecta a dereitos, tan protexidos e desexables nunha sociedade moderna, como son os vencellados coa conciliación da vida laboral e persoal. Completa un binomio, (baixar salario e subir xornada), básico no contido da relación laboral e demoledor nas súas consecuencias. As dúas, son medidas que se perciben como moi lesivas para un colectivo de persoas traballadoras que foron servicio esencial durante a pandemia da COVID, que desenvolveron a súa actividade nun espazo confinado como é un medio de transporte público urbano, que cumpriron co seu quefacer en momentos nos que mesmo sair á rúa, ou ir ao supermercado semellaba unha actividade de risco para a saude e que non deben ver mermado o froito do seu traballo por causas alleas totalmente a eles, cando existen outras posibilidades de que a empresa obteña o seu desexable equilibrio económico, que sí puideran ter conexión causal directa e resultar axeitadas. Non lle corresponde a este árbitro pronunciarse respecto a cousa distinta que a concorrencia da causa e a adecuación da medida en relación coa causa alegada, e polo tanto non lle corresponde propor medidas alternativas. Sí propuxo varias a parte social no momento da comparecencia, tomando nota o árbitro, para mellorar ingresos, para prestar mais servizos, para aceptar rebaixas con garantía certa de recuperación a modo de prestamos, para mellorar comunicación e captación de usuarios, etc., pero enunciando alguna das propostas feitas, non debe este laudo entrar en cuestión distinta da sometida ao mesmo. Sexto.- Procedemento. O procedemento se tramitou conforme á normativa legal e regulamentaria. Observáronse os prazos, examinouse toda a documentación e se garantiu o principio de audiencia e contradición, escoitando ás dúas partes en comparecencia. O laudo se dita en prazo legal, se motiva en todos os puntos como millor sabe e entende o árbitro, e entra tan sólo nas cuestión sometidas a arbitraxe non pronunciándose nin resolvendo sobre cuestión distintas. En conclusión e en atención a todo o exposto, RESOLVO ditar seguinte Primeiro.- Desestimar as pretensións de inaplicación de convenio colectivo presentadas por VITRASA na súa totalidade, en base a argumentación e motivación desenvolvida no corpo da presente resolución. Segundo.- O presente laudo arbitral, de carácter vinculante, é inmediatamente executivo, podendo ser recurrido conforme ao procedemento e motivos recollidos no artigo 91 do Estatuto dos Traballadores. Terceiro.- De conformidade co disposto no Decreto 101/2015 de 18 de Xuño, se comunica este laudo á comisión tripartita galega para a inaplicación de convenios colectivos para que ésta o traslade á representación da empresa, á representación das persoas traballadoras e á Autoridade Laboral para o seu depósito. Santiago de Compostela, a 5 de Xullo de 2022.-O ÁRBITRO, Tayisiya Jas Aperribai.