Justa Freire

Justa Freire, nada en Moraleja del Vino (Zamora) o 4 de agosto de 1896 e finada en Madrid o 15 de xullo de 1965, foi unha pedagoga e mestra española. Traxectoria
Tras estudar maxisterio na Escola Normal de Zamora, obtivo por oposición a praza de mestra nacional en 1918, mesmo ano en que decidiu afiliarse á Unión Xeral de Traballadores, concretamente á súa Federación Española de Traballadores do Ensino. Brevemente impartiu ensino na escola de Casillas (Provincia de Ávila). En 1921 trasladouse a Madrid, onde conseguiu praza no Grupo Escolar 'Cervantes', centro vinculado á Institución Libre de Enseñanza e no que se educaban aos fillos dos obreiros do barrio madrileño de Catro Camiños. Nel Freire ocupábase da acción social (coidado da casa, comedor, acollida ao novo alumnado, veladas familiares e con antigos alumnos), así como dos ensaios pedagóxicos do centro (escola maternal, formación de mestres e atención ás visitas). Así mesmo, co apoio da Junta para Ampliación de Estudios puido sufragarse viaxes a Bélxica e Francia para mellorar a súa formación pedagóxica.
Graduada na Escola de Estudos Superiores de Maxisterio, en 1932 dedicouse a impartir cursos de pedagoxía a mestres en Pamplona e San Martín de Valdeiglesias. En novembro de 1933 foi nomeada directora do grupo escolar Alfredo Calderón da Cidade Xardín, posteriormente denominado CEIP Pai Poveda, en Madrid, sendo ela unha das primeiras mulleres españolas que dirixiu a un equipo de docentes formado por homes. Grazas ao diario no que anotaba toda a actividade escolar coñecemos o labor pedagóxico que levou a cabo neste centro educativo. Ademais, deu a coñecer as súas experiencias innovadoras á comunidade educativa mediante as súas publicacións na revista especializada en pedagoxía Escuelas de España. Nese período colaborou como mestra coas Misións Pedagóxicas.
Debido á Guerra civil española e pola proximidade a Madrid do exército sublevado, non se puido seguir impartindo clases con normalidade no grupo escolar Alfredo Calderón e, por iso, en decembro de 1936 deuse orde de clausurar este centro e de evacuar as súas nenas e nenos á rexión de Valencia. Alí o Goberno español encargou a Freire que colaborase na creación e desenvolvemento das Comunidades Familiares de Educación xunto con outros destacados pedagogos como Ángel Llorca. Debido ao seu bo traballo o Goberno foi ascendéndoa: inspectora–visitadora de Colonias, Delegada Rexional da Infancia Evacuada e, finalmente, Delegada Nacional.
Ao acabar a guerra civil, en maio de 1939, a ditadura detivo a Freire, e en setembro dese mesmo ano un consello de guerra condenouna a seis de anos de prisión dentro dun marco ideolóxico de represaliar a docentes, intelectuais e mulleres. Finalmente estivo encarcerada dous anos. Na súa estancia no Cárcere de mulleres de Ventas, fíxose cargo da escola de adultas, axudada doutras mestras como Rafaela González Quesada. Das presas máis novas —menores de idade, entre as que se atopaba algunha das Trece Rosas—, encargouse a mestra María Sánchez Arbós.
Á súa saída de Ventas en 1941 impartiu clases de forma particular, ata que en 1944 entrou a traballar como secretaria no Colexio Británico, aínda que tamén alí realizou labores docentes. En 1952 solicitou que lla permitise reingresar ao corpo funcionarial de mestres nacionais. Ao ano seguinte conseguiu recuperar a súa praza maxisterial, pero sufriu o castigo de perder todos os dereitos previos, xunto coa súa antigüidade, e de recibir a prohibición expresa de exercer en Madrid. Por iso, en 1954 foi nomeada mestra do Grupo Escolar 'Padre Algué' no municipio barcelonés de Manresa. En 1958 foi trasladada ao Centro de Orientación Didáctica do Servizo Nacional do Maxisterio, en Madrid, e volveu dar clases no Colexio Británico. Neses últimos anos colaborou escribindo artigos na revista El Magisterio Español, até a súa morte en Madrid aos 69 anos de idade. Recoñecementos
Tiña dedicada unha rúa en Madrid, no barrio das Aguias (Distrito de Latina), desde o ano 2018 até maio de 2021 cando o Tribunal Superior de Xustiza de Madrid en sentenza xudicial repuxo o anterior nome do fundador da Lexión Española Millán-Astray.
Foi unha das mestras republicanas especificamente homenaxeadas nas xornadas "Diarios de Libertad: maestras y pedagogas de la República" organizadas por UXT no Centro Cultural Galileo de Madrid, do 14 ao 16 de novembro de 2017.