Selo-moeda da segunda República Española

Os selos-moeda, coñecidos tamén como cartón-moeda, billete de cartón ou moeda de cartón, foron un medio de pagamento consistente nun disco deste material, duns 35 milímetro de diámetro e un peso aproximado de 0, 5 gramos, emitido «con carácter transitorio» polo Goberno da Segunda República Española a través dunha orde ministerial promulgada en Barcelona o 24 de febreiro de 1938. Este medio de pagamento foi facilitado gratuitamente pola Fábrica Nacional de Moneda e Timbre​ con fin de tratar de mitigar a progresiva escaseza de metal —sinaladamente prata e cobre— inherente aos derradeiros tempos da guerra civil española, polo que adoita estar considerado polos especialistas como unha «moeda de necesidade» ou «moeda de emerxencia».
No reverso, de cor marrón avermellada, figuraba o escudo republicano, en tanto que o anverso, de cor parda, ficaba libre co obxecto de adherir máis tarde un timbre móbil ou un selo de correos, que determinaba o seu valor facial, estipulado entre 1 céntimo e 1, 50 pesetas. Historia
A orde do 24 de febreiro de 1938, publicada o día seguinte na Gaceta de la República, dispuña o seguinte: A transcendencia da nova foi tal que ata rotativos de ultramar como el Diario de la Marina (Cuba) se fixeron eco da posta en marcha dos novos «billetes de cartón»: En España, pola súa banda, a prensa do bando sublevado reprobaba a emisión. O Diario de Córdoba facíao nestes termos: Os selos-moeda imprimíronse nas instalacións da Fábrica Nacional de Moeda e Timbre de Aspe, Alacant, coñecidas como «Factoría D», e malia o seu carácter inicialmente transitorio non foron retirados da circulación ata a fin da guerra civil, concretamente, ata o 15 de xullo de 1939, consonte un decreto do 9 de xuño, é dicir, ao mesmo tempo que se recollía todo o «papel moeda posto en curso polo enimigo», xa que, dada a evolución da contenda, non foi posible o establecemento doutro medio de pagamento alternativo que os inutilizase. Lexislación
Das diversas disposicións legais relativas á escaseza de moeda fraccionaria e, finalmente, á posta en circulación dos selos-moeda como medio provisional de pagamento, cómpre salientar as seguintes: «Decreto polo que se dispón que a partir do día 17 do mes actual o Banco de España entregará provisionalmente certificados de prata de cinco e dez pesetas en substitución da actual moeda de prata, tendo tales certificados o mesmo poder liberatorio da actual moeda de cinco pesetas». 15 de outubro de 1936.
«Decreto polo que se autoriza o Banco de España para entregar certificados de prata a cambio ou no canto da moeda divisionaria deste metal». 23 de febreiro de 1937.
«Decreto polo que se fixa un prazo dun mes para retirar da circulación todas as emisións de vales, bonos, billetes ou moedas que non foran feitos polo Tesouro Público ou o Banco de España, aténdose ás instrucións que se insiren e as sancións que se establecen en caso de incumprimento». 8 de xaneiro de 1938.
«Decreto polo que se faculta o titular deste departamento para emitir billetes do Tesouro de 50, 25 e 5 pesetas, e certificados provisionalmente de moedas divisionarias, etcétera». 11 de xaneiro de 1938.
«Orde pola que se concede un prazo improrrogable de vinte días, que terminará o 28 de febreiro corrente, para retirar todas as emisións de vales, bonos, billetes e moedas que non fosen feitas polo Tesouro Público ou polo Banco de España». 7 de febreiro de 1938.
«Orde pola que se autoriza a circulación dos timbres móbiles e de Correos en substitución da moeda fraccionaria, entre tanto que se proceda á súa cuñaxe». 25 de febreiro de 1938. Emisións oficiais e falsificacións
O cálculo aproximado do volume de pezas circulantes —a finais de 1938 pasaban de tres millóns— e, deste, a porcentaxe que se pode computar como lexítima, está aínda en estudo, por mor, en boa parte, da inestabilidade do momento en que foron emitidas, así como do feito de se ter detectado cartóns da época aos que, posteriormente, se lles adhiriu o timbre móbil ou o selo —tamén de época— máis pertinente, co fin de que acadasen un elevado prezo no mercado numismático. Cómpre ter en conta tamén unha longa serie de supostas emisións locais —a maior parte datadas en 1937, é dicir, antes de que se publicase a referida orde de febreiro de 1938—, que, case con total seguridade, nada teñen que ver coas auténticas.
O cartón moeda identifícase porque no reverso amosa o escudo da España republicana, en tanto que no adverso dispón dun selo pegado que lle atribúe o seu valor facial, malia a existencia dalgunhas variantes que engaden diferentes debuxos, ás veces de carácter rexional, relativos a temas como a tauromaquia ou o Quixote.
Nos selos-moeda coñecidos obsérvase que se utilizaron timbres especiais móbiles e selos de correos con valores faciais oscilaban entre 1 céntimo e 1, 50 pesetas, todos eles emitidos pola Fábrica Nacional de Moneda e Timbre a partir de 1931. Canto aos personaxes que aparecen nestes selos, cabe salientar a Blasco Ibáñez (2 e 5 céntimos), Pi i Margall (5 e 20 céntimos), Joaquín Costa ou Mariana Pineda (10 céntimos), Concepción Arenal ou Nicolás Salmerón (15 céntimos), Ruiz Zorrilla (25 céntimos), Pablo Iglesias (25, 30 e 45 céntimos), Lope de Vega, Jovellanos ou Ramón y Cajal (30 e 50 céntimos), Emilio Castelar (40 e 60 céntimos), a famosa cabeza feminina toucada co birrete frixio, similar á francesa Marianne, símbolo por excelencia do sistema de Goberno republicano (40, 45, 50 e 60 céntimos), a curiosa serie coa efixie de Afonso XIII (sobreimpresa coas lendas «República» ou «República Española») etc.