proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Wyoming

Wyoming é un Estado da rexión centro-oeste dos Estados Unidos de América. É o Estado menos populoso do país, así como o que ten unha das densidades de poboación máis baixas de Estados Unidos. Demografía
Actualmente o estado de Wyoming conta cunha poboación de 515004 persoas. Segundo datos recentes, a composición étnica é a seguinte: O 88, 0% son brancos (europeos ou descendentes de europeos).
O 6, 9% son latinoamericanos (entre os que predominan os mexicanos).
O 0, 7% son negros.
O 0, 9% son asiáticos.
O resto confórmano persoas doutras etnias.
A poboación de orixe latina é a de máis rápido crecemento, debido á alta taxa de crecemento das familias hispanas, e á inmigración. Condados
O estado de Wyoming ten 23 condados.
Wéber

O wéber (símbolo Wb) é a unidade do fluxo magnético no Sistema Internacional de Unidades equivalente ao fluxo magnético que ao atravesar un circuíto dunha soa espira produce na mesma unha forza electromotriz de 1 voltio se se anula dito fluxo en 1 segundo por decrecemento uniforme. O nome desta unidade deuse na honra do físico alemán Wilhelm Eduard Weber.
1 Wb
1 V·s
1 T·m21 m2·kg·s−2·A−1.
O seu equivalente no Sistema Ceguesimal de Unidades (CGS) é o máxwell. 1 máxwell 10−8 Wb. Múltiplos do SI
A continuación dáse unha táboa cos múltiplos e submúltiplos no Sistema Internacional de Unidades:
Wíndsurf

O wíndsurf é unha modalidade do deporte da vela que consiste en desprazarse na auga sobre unha táboa similar a unha de surf, provista dunha vela. Características
A diferenza dun veleiro, a vela ou aparello dunha táboa de wíndsurf é articulado permitindo a súa rotación libre ao redor dun só punto de unión coa táboa: o pé de mastro. Iso permite manipular o aparello libremente en función da dirección do vento e da posición da táboa con respecto a este último. O aparello é manipulado polo windsurfista mediante a botavara ou como se coñece en inglés boom ou wishbone. O seu principal precursor foi Robin Nasich, que impulsou a práctica deste deporte durante os anos 70.
Mentres que no surf o elemento máis importante son as ondas, no wíndsurf o vento xoga así mesmo un papel de vital importancia.
Este deporte presenta un gran número de variantes tales como piruetas, saltos ou velocidades. A grande aceptación e o elevado número de seguidores propiciou a creación de campionatos e probas en todo tipo de países.
En España comeza a practicarse a principios dos anos 80. Material
Para practicar este deporte necesítase: Táboa
Mastro
Botavara
Traxe de neopreno
Pé do mastro
Vela
Arnés
É moi importante o bo estado físico para realizar este deporte, así como coñecementos técnicos e meteorolóxicos. Convén recibir algún curso antes de realizar as primeiras incursións.
X

O X (xe) é a vixésima segunda letra do alfabeto galego, e representa o fonema /ʃ/ (fricativo palatal xordo) ou o grupo /ks/. Na lingua galega
A representación do fonema /ʃ/ exclusivamente mediante o grafema <x> (coma en xente ou xurar), trátase dunha solución innovadora, que racha coa práctica tradicional (cfr. gal. med. gente, iurar), e simplificadora, fundada no criterio fonográfico de relación unívoca fonema-grafema, segundo o cal a cada fonema debe de corresponder un só grafema.
A primeira ocasión en que o fonema /ʃ/ foi representado exclusivamente polo grafema <x> en textos galegos impresos foi cando a edición das Obras en prosa y en verso del Cura de Fruime, de Diego Antonio de Cernadas y Castro, que saíron dos prelos de Joachin Ibarra en Madrid entre 1778 e 1781. Inclúese aí doce pezas ou treitos en galego salferidas entremedias de cinco dos sete tomos das devanditas Obras.
X Window System

X Window System, ou máis habitualmente X11 ou X é un sistema de fiestras que implementa o X Protocol Display e ofrece un sistema de fiestras producido en bitmap. Ofrece a tecnoloxía necesaria coa que contruir interfaces gráficas (GUIs) na meirande parte dos sistemas Unix-Like, coma Linux ou BSD, e en OpenVMS. Foi portado a moitos outros sistemas operativos contemporáneos.
X ofrece a framework necesaria, ou as bases, para construír contornos GUI: debuxar e mover fiestras pola pantalla e interactuar cun rato ou teclado. X non determina a interface de usuario - outros programas encárganse disto. X constrúese coma unha capa adicional por riba do kernel do sistema operativo.
X orixinouse no MIT no ano 1984. A versión actual do protocolo, X11, apareceu en setembro do 1987. A función X. org lidera o proxecto X. O servidor X. org está dispoñible baixo a licenza MIT
X-Men: Days of Future Past

X-Men: Days of Future Past é un filme de superheroes dirixido por Bryan Singer que se estreou no 2014. Baséase nos personaxes ficticios de X-Men que aparecen en Marvel Comics. É o sétimo filme sobre os X-Men e é unha secuela tanto de X-Men: The Last Stand (2006) como de X-Men: First Class (2011). A historia, inspirada na trama de 1981 "Days of Future Past" creada por Chris Claremont e John Byrne, céntrase en dous períodos temporais e na viaxe de Lobeto a 1973 para salvar o futuro da humanidade. Neste filme actúan actores como Hugh Jackman, James McAvoy, Michael Fassbender, Jennifer Lawrence, Halle Berry, Anna Paquin, Elliot Page, Nicholas Hoult, Shawn Ashmore, Peter Dinklage, Ian McKellen e Patrick Stewart. Simon Kinberg escribiu o guión a partir dunha historia concibida por el, Matthew Vaughn e Jane Goldman.
Trátase dunha coprodución británico-estadounidense cun orzamento de $200 millóns. A rodaxe comezou en Montreal, Canadá, en abril de 2013 e rematou en agosto do mesmo ano. A estrea fíxose na cidade de Nova York o 20 de maio de 2014, e nos cines o 23 de maio.
X-Men: Days of Future Past recibiu boas críticas, converténdose no mellor valorado da serie X-Men. Salientan o seu fresco estilo visual e a súa trama. Tamén é o filme con maior recadación da serie, con $736 millóns en todo o mundo. A súa secuela, X-Men: Apocalypse, estreouse no 2016, con Singer como director. Sinopse
Os X-Men loitan pola supervivencia dos mutantes nunha guerra que se desenvolve en épocas diferentes. Os personaxes da triloxía cinematográfica orixinal de “X-Men” unen as súas forzas ás que eles mesmos posuían no pasado, cando eran máis novos, para cambiar un importante acontecemento histórico e librar unha épica batalla que podería salvar o futuro. Personaxes
Hugh Jackman como Lobeto; un mutante con curación acelerada, sentidos agudizados e esqueleto e gadoupas de adamantium.
James McAvoy e Patrick Stewart como Charles Xavier / Profesor X; o telépata máis poderoso do mundo.
Michael Fassbender e Ian McKellen como Erik Lehnsherr / Magneto; o mestre do mangetismo e "un dos máis poderosos mutantes da Terra. "
Jennifer Lawrence como Raven Darkhölme / Mystique; unha mutante coa capacidade de cambiar de aparencia.
Halle Berry como Ororo Munroe / Storm
Nicholas Hoult e Kelsey Grammer como Hank McCoy / Beast
Anna Paquin como Marie / Rogue
Elliot Page como Kitty Pryde
Peter Dinklage como Bolivar Trask
Shawn Ashmore como Bobby Drake / Iceman
Omar Sy como Bishop
Daniel Cudmore como Peter Rasputin / Colossus
Evan Peters como Peter Maximoff / Quicksilver
Fan Bingbing como Blink
Adan Canto como Sunspot
Booboo Stewart como Warpath
Josh Helman como Maior William Stryker
Famke Janssen e James Marsden retoman os seus papeis como Jean Grey e Cyclops respectivamente nun cameo do filme. Lucas Till aparece no seu papel de Alex Summers / Havok. Evan Jonigkeit interpreta a Toad.
X-Rated Critics Organization

O X-Rated Critics Organización, coñecido tamén co acrónimo XRCO, é un grupo de escritores e editores da industria do entretemento para adultos que cada ano outorga os premios ao recoñecemento do progreso dentro da industria. A organización foi fundada en 1984, composta de escritores dos Ánxeles, Nova York e Filadelfia. Jim Holliday, produtor gañador do Premio AVN e historiador, foi o fundador da X-Rated Critics Organization.
X10 (protocolo)

X10 (protocolo) é un conxunto de normas e sinais empregadas para o control de dispositivos electrónicos empregando a rede eléctrica da casa (230v ou 120v). O X10 foi creado en 1975 pola empresa escocesa Pico Electronics de Glenrothes. Listaxe de comandos X10
XAMPP

XAMPP é un servidor independente de plataforma, software libre, que consiste principalmente na base de datos MySQL, o servidor Web Apache e máis os intérpretes para linguaxes de script: PHP e Perl.
O nome provén do acrónimo de X (para calquera dos diferentes sistemas operativos), Apache, MySQL, PHP, Perl. A partir da versión 5. 6. 15, XAMPP trocou a base de datos MySQL por MariaDB, un fork de MySQL con licenza GPL.
O programa está liberado baixo a licenza GNU e actúa como un servidor Web libre, doado de usar e capaz de interpretar páxinas dinámicas. Actualmente XAMPP está dispoñible para Microsoft Windows, GNU/Linux, Solaris, e Mac OS X. Características e requisitos
XAMPP so require descargar e executar un arquivo zip, tar, ou exe, cunhas pequenas configuracións nalgún dos seus compoñentes que o servidor Web necesitará. XAMPP actualízase regularmente para incorporar as últimas versións de Apache/MySQL/PHP e Perl. Tamén inclúe outros módulos como OpenSSL e phpMyAdmin. Para instalar XAMPP requírese unha pequena fracción do tempo necesario para descargar e configurar os programas por separado. Aplicacións
Oficialmente, os deseñadores de XAMPP só pretendían o seu uso como unha ferramenta de desenvolvemento, para permitir aos deseñadores de sitios webs e programadores comprobar o seu traballo nos seus propios ordenadores sen ningún acceso a Internet. Na práctica, non obstante, XAMPP é utilizado actualmente para servidor de sitios Web e, con algunhas modificacións, é xeralmente o suficientemente seguro para iso. Co paquete inclúese unha ferramenta especial para protexer as partes máis importantes. É básico para un programador web.
XFS

XFS é un sistema de ficheiros de alto rendemento creado por SGI para o sistema Irix, unha implementación do Unix. En maio do 2000, SGI liberou SGI baixo unha licenza de código aberto.
Ven por defecto coas versións 2. 5. xx e 2. 6. xx do kernel Linux, e tamén na serie 2. 4. xx a partir do 2. 4. 25 cando foi considerado estable para a súa introdución (para versións anteriores da serie 2. 4. xx existen parches feitos pola comunidade).
Hai tamén tentativas de portalo para outros sistemas coma FreeBSD.
XGA

XGA son as siglas de eXtended Graphics Array (matriz de gráficos estendida). É unha versión ampliada do estándar VGA que permite resolucións de 1024 x 768.
XHTML

XHTML, acrónimo inglés de eXtensible Hyper Text Markup Language (linguaxe extensible de marcado de hipertexto), é un dialecto XML pensado para substituír o HTML como estándar para as páxinas web. Ten, basicamente, as mesmas funcionalidades da HTML.
XHamster

xHamster é un sitio web e rede social pornográfica con sede en Limasol na illa de Chipre. Aloxa vídeos pornográficos subidos polos usuarios, webcams de modelos, fotografías pornográficas e literatura erótica, e incorpora trazos de rede social. Fundouse en 2007 e con máis de dez millóns de membros, e a terceira web pornográfica logo de XVideos e Pornhub.
O sitio produciu en 2016 The Sex Factor, unha serie de telerealidade na que homes e mulleres competían para se converter en estrelas porno.
O sitio está considerado por algúns expertos como unha fonte de programas maliciosos, e está bloqueado nalgúns países como parte de diversas campañas contra da pornografía en Internet. Así e todo é un dos sitios máis populares, situándose no posto 68 dos sitios máis visitados segundo o índice Alexa
XML

A linguaxe de etiquetaxe estendíbel (en inglés, Extensible Markup Language) ou XML é un subconxunto simplificado da SGML. Ten a capacidade de describir información de tipo documental mais tamén información baseada en datos puros.
XML é unha linguaxe de etiquetaxe que ten por obxecto crear linguaxes ou dialectos XML. É, polo tanto, un metaformato que se emprega basicamente para o intercambio de datos. Características
É un formato lexible tanto para o ser humano como para unha máquina.
É capaz de representar case calquera estrutura de datos.
É autodocumentado: inclúe tanto a estrutura (descrición) dos datos así como os datos en si mesmos.
O seu parsing ou análise por unha máquina é relativamente doada, en implementación, así como en tempo de interpretación.
XML é moi utilizado, ademais de para intercambio de datos, para o seu almacenamento.
É independente de plataforma concreta. Estrutura
Un arquivo XML ten unha estrutura variable, mais que segue unha norma estándarizada para considerarse dito arquivo coma válido. Así é frecuente, mais non obrigatorio que cada arquivo, comece pola sentenza:
<? xml version
"1. 0" encoding
"UTF-8"? >
Indicando a versión e a codificación dos caracteres dentro do propio arquivo.
Cada arquivo conta con diversos elementos e atributos, cunha declaración que comeza co carácter < e finaliza con >. Se algunha destas etiquetas non está presente, o arquivo considérase erróneo. Tratamento
Os arquivos XML teñen que ser tratados por unha interface, para poder ser procesados pola aplicación informática receptora. Este proceso trata a estrutura en forma de árbore e o traduce nunha secuencia de variables e datos entendible pola devandita aplicación. Este proceso coñécese co vocable inglés parsing. O proceso contrario, a partir dunha secuencia de variables e datos obtemos un arquivo XML correcto e ben estruturado, chámase serialización.
Dependendo da plataforma e tecnoloxías empregadas, estes procesos poden ser moi custosos en consumo de memoria ou rendemento. Noutros casos con mellor rendemento, porén penalízase a compresión do código, sendo este de maior complexidade. Para tentar solventar estes problemas téñense desenrolado interfaces específicas para cada linguaxe de programación.
XMM-Newton

XMM-Newton, coñecido inicialmente só como XMM (acrónimo de X-ray Multi-Mirror, é un observatorio espacial da ESA lanzado o 10 de decembro de 1999 mediante un foguete Ariane 5G desde o Centro Espacial de Kourou. Características
XMM-Newton é un observatorio espacial en raios X que leva tres telescopios a bordo, cada un composto por 58 espellos concéntricos de alta precisión feitos de níquel e recubertos de ouro para proporcionar a maior superficie posible de recolección (un total de 120 m2). O observatorio está composto por tres seccións: O tubo do telescopio, de 7 m de longo.
Un módulo de servizo no extremo anterior que tamén conta coas aberturas aos espellos.
O módulo posterior, co plano focal e contendo as cámaras e os detectores para os raios X.
A nave estabilízase nos tres eixos e a alimentación eléctrica é proporcionada por dous paneis solares que en total dan unha envergadura ao observatorio de 16 m. O sistema de control de posición do observatorio permite seguir obxectivos cunha precisión de 0, 025 segundos de arco durante un intervalo de dez segundos. XMM-Newton tamén leva a bordo un monitor óptico, un telescopio de 30 cm de apetura no rango visible e no ultravioleta para observar nesas bandas a mesma zona do ceo que é observada en raios X. As enerxías observables por XMM-Newton vande 0, 1 a 10 keV cunha resolución espacial de ata 30 segundos de arco.
Instrumentos científicos
XMM-Newton leva os seguintes instrumentos a bordo: Tres cámaras EPIC (European Photon Imaging Cameras).
Dous espectrómetros de reflexión rasante (RGS).
Un monitor óptico, aliñado co telescopio principal de raios X.
Sistema de Monitorización de Radiación EPIC (ERMS). Datos e consecuencias
Os datos recollidos sobre o movemento e luminosidade en clústeres de galaxias afastados en diferentes direccións fan pensar que o universo pode non ser isótropo, expandíndose de xeito diferente en diferentes direccións.
Xaboeira

Unha xaboeira é un recipiente que está destinado a soster a pastilla de xabrón para o seu uso no cuarto de baño.
As xaboeiras son recipientes con forma de bandexas que se sitúan xunto ao lavabo e sobre as cales se deposita a pastilla de xabrón. A súa función é manter a pastilla ao alcance da persoa que se está lavando as mans, e a súa estrutura está concibida para impedir que a pastilla escorregue e se deslice polos azulexos ou caia no interior do lavabo.
As xaboeiras máis sinxelas consisten en simples bandexas cóncavas de dimensións lixeiramente superiores á da pastilla de xabrón. Adoitan ter estrías na súa base para que o xabrón non se mova no intre de ir collelo. Outras están formadas por barras metálicas, a través das cales se escorre tanto a auga como os restos de xabrón. A súa localización habitual é sobre o mesmo lavabo, xunto á billa, ou diante dos buratos do lavabo.
Tamén é normal penduralas ao carón do lavabo a unha altura á cal se poida acceder con facilidade. Outro lugar onde se colocan é no interior do lavabo ou nos bordos do mesmo. En ambos os casos diminúen a sucidade e o xabrón mantense en mellores condicións.
Xabón

O xabón ou xabrón é un produto que se utiliza para a hixiene persoal e para lavar determinados obxectos, inclusive utilizado para decorar. Encontrámolo en forma de pastillas, po ou cremas. En sentido estrito, existe unha grande diferenza entre xabón, un deterxente e un xampú. Hai tamén o xabón de lavandería, usado para lavar roupas. Descrición
O xabón xeralmente é o resultado da reacción química entre unha base (xeralmente hidróxido de sodio ou hidróxido de potasio) e algún ácido graxo. Esta reacción é denominada saponificación. O ácido graxo pode ser por exemplo: graxa de porco, aceite de coco ou de oliva e tamén de glicerina. O xabón é solúbel en auga e, polas súas propiedades deterxentes, é usado para lavar.
Conta coas variantes dialectais xabrón, sabrón e xabonete.
Xabón de Marsella

O xabón de Marsella, coñecido en francés como savon de Marseille, é un xabón tradicional a base de aceites vexetais que se realizaron ao redor de Marsella, sendo por primeira vez rexistrado na venda ao redor do ano 1370. En 1688, Lois XIV, introduciu regulacións (edicto de Colbert) que limita o uso do nome de Savon de Marseille aos xabóns feitos entre e ao redor da área de Marsella, e só a partir de aceite de oliva. Hoxe en día esta lei segue en pé (aínda que a normativa permite agora outros aceites vexetais que se utilizarán).
Xacemento xeolóxico

Un xacemento, en xeoloxía, é unha formación na que está presente unha concentración estatisticamente anómala (superior á normal) de minerais (depósitos minerais) presentes na codia terrestre (ou na litosfera).
Un xacemento mineiro é aquel xacemento no cal a cantidade e calidade dos minerais presentes xustifica un maior estudo, que ten por obxectivo definir en cantidade, calidade, profundidade e dimensión do depósito co fin de desenvolver as actividades mineiras para que a explotación do xacemento sexa economicamente rendíbel coas tecnoloxías dispoñíbeis no momento.
A maioría dos elementos químicos naturais, incluso os menos abundantes, encóntranse na codia en cantidades considerábeis. Porén, para que sexan extraíbeis necesítanse concentracións que só aparecen de maneira excepcional e, ademais, dunhas adecuadas condicións de accesibilidade. Algúns procesos xeolóxicos internos e externos poden producir localmente concentracións económicas de materiais como menas explotábeis de metais, carbóns ou hidrocarburos.
Xacob

Este artigo trata sobre un personaxe bíblico, para o nome véxase Santiago (nome).
Xacob foi un dos patriarcas hebreos, segundo as narracións da Xénese (ou Bereshit en hebreo). Ten como nome alternativo Israel.
A súa historia comeza coa inimizade co seu irmán, Esaú. Xacob consegue que el sexa o bendicido polo seu pai, Isaac. Xacob ten que fuxir e, tras uns estraños soños, cambia o seu nome polo de Israel, ou "o que loita con Deus". Xacob acaba facendo as paces co seu irmán, o cal interprétase como o respecto das fronteiras entre as tribos de Edom e de Israel, algo que se confirmará máis tarde cando os israelitas chegan á terra prometida.
Xacob foi pai de doce fillos e unha filla, das súas catro mulleres. Os doce fillos son os que formaron as coñecidas tribos de Israel. Esta estirpe organizouse por Hebrón e Nablús en cooperativas agrarias. Adicándose principalmente ó pastoreo de ovellas. A seguinte historia na que o patriarca participa é a que conta como o seu fillo Xosé foi vendido polos seus irmáns como escravo a Exipto. Xosé consegue facerse co cargo de vicerrei no goberno do rei de Exipto, perdoa aos seus irmáns e trae a súa familia para Exipto, para fuxir da fame de Canaán, o cal constitúe o final do libro da Xénese.
Xacobinismo

Orixinario da revolución francesa, o termo xacobinismo, tamén chamado xacobismo, tivo unha significación diferenciada e evolutiva ao longo dos tempos. Orixinalmente, un xacobino era un membro do Club Xacobino, club masónico francés con representación nos Tres Estados e, despois, na Asemblea Nacional Francesa. Historia e características
No seu inicio, nos finais do século XVIII en Francia, a expresión era xeralmente aplicada de forma pexorativa a calquera corrente de pensamento que, para quen aplicaba o termo, fose defensora de opinións revolucionarias extremistas ou radicais. O termo era en xeral lanzado por persoas que defendían a democracia, contra esquerdistas radicais que cravaban a ditadura paradoxalmente para impor pola forza a propia democracia. Os primeiros xacobinos, setecentistas, eran pequenos burgueses aínda moi ligados ás súas orixes rurais e pobres, con pensamentos políticos e sociais radicais (querían o exterminio dos nobres).
Recibiron a denominación de xacobinos pois se reunían inicialmente no Convento de Santiago dos dominicos (do nome Santiago ou Xacobo, que en latín é Santus Iacobus e en francés Saint-Jacques). Os seus membros defendían mudanzas máis radicades que os xirondinos: eran contrarios á Monarquía e querían implantar unha República. Ese grupo era apoiado por un dos sectores máis populares de Francia - os sans-cullotes - e, xuntos, loitaron por outras mudanzas sociais despois da revolución. Sentábanse á esquerda do salón de reunións.
Xadeíta

A xadeíta é un mineral do grupo VIII (silicatos), segundo a clasificación de Strunz de fórmula Na(Ao, Fe3+)Si2Ou6. É un silicato aluminicosódico que cristaliza no sistema monoclínico; é un piroxeno translúcido de cor branca verdosa e de textura fibrosa. Utilízase en xoiaría. Atópase principalmente en Myanmar, Tíbet e nalgunhas partes da China. Tamén existen fontes de xadeíta en Guatemala.
O nome de xade refírese a dous tipos distintos de minerais, a xadeíta e a nefrita.
Xador

Un xador ou xadur (en persiano: چادر châdor) é unha peza de vestir ampla e habitualmente de cor negra coa que algunhas mulleres musulmás, especialmente nas zonas urbanas ou rurais do Irán e dalgúns outros países de Asia central cobren a cabeza e o corpo, deixando unicamente á vista a cara.
O xador consistente nunha simple peza de tea semicircular aberta por diante que se coloca sobre a cabeza, cubrindo todo o corpo agás a cara. Ás veces axústase ao pescozo, a un costado, cun alfinete decorativo. Segundo as relixións pode ser negro ou a cores, a miúdo estampados. Esta peza ponse por riba de todas as outras e, especialmente no campo, pode ser máis curta.
A tradición de cubrir a testa é frecuente en diversas relixións orixinadas en pobos semíticos, incluídos o xudaísmo e mailo cristianismo, porén o seu uso é pouco frecuente actualemnte e adoita estar restrinxido a cerimonias relixiosas (mantilla, veo). Con todo, cómpre non confundir o xador con outras pezas de vestimenta usadas no islam coma o hixab, a amira, o nicab, o burca ou a abaia. Coa Revolución islámica de 1979 impúxose o uso obrigatorio no Irán, situación que aínda se mantén, con certa relaxación na súa forma e deseño.
Xaiba

O xacemento de Xaiba (en árabe: حقل الشيبة), descuberto no deserto de Rub al-Khalí no 1968, é un xacemento petrolífero situado en Arabia Saudita, aproximadamente a 40 quilómetros do límite norte do deserto de Rub al-Khalí e 10 quilómetros da fronteira sur de Abu Dabi (Emiratos Árabes Unidos).
Conta cunha área de operacións de 1, 5 millóns de quilómetros cadrados, unha área superior á suma de Francia, España e Alemaña. Para poder aproveitalo, a compañía concesionaria Aramco construíu un complexo de máis de cen pozos e tres factorías separadoras de petróleo e gas, unha rede de oleodutos de 635 quilómetros ata a refinaría de Abqaiq e tres quilómetros de pistas de aterraxe grazas a 14. 000 traballadores en ano e medio.
Xaime Subiela

Xaime Subiela, nado en Chantada o 6 de xullo de 1969, é un politicólogo galego. Traxectoria
Licenciado en Ciencias Políticas e da Administración pola Universidade de Santiago de Compostela (1996). En 1999 fundou a empresa-cooperativa Cidadanía, Rede de Aplicacións Sociais. Traballou como investigador social e consultor público en temas relacionados coa participación cidadá, planificación estratéxica, normalización lingüística, desenvolvemento sustentable e cultura. Foi Vicedecano do Colexio de politicólogos/as e sociólogos/as de Galicia. É colaborador da Radio Galega e da revista Tempos Novos. Foi Premio Ramón Piñeiro de Ensaio 2012 coa obra Para que nos serve Galiza? . Obras
Ensaio
Para que nos serve Galiza? , 2013, Galaxia.
Obras colectivas
A normalización lingüística a debate, 2002, Edicións Xerais. Canda a Henrique Monteagudo, Socorro García Conde e Héctor López Ruíz de Castro.
Xalisco

Xalisco (en castelán: Jalisco) é un dos 31 estados de México. Limita ó norte cos estados de Nayarit, Zacatecas e Aguascalientes, ó leste con Aguascalientes, Zacatecas, San Luis Potosí, Guanajuato e Michoacán, ó sur con Michoacán, Colima e o océano Pacífico e Nayarit. A súa área é de 78. 588 km², e a súa poboación era de 7. 844. 830 habitantes en 2050. A capital do estado é a cidade de Guadalaxara, que tamén é a súa cidade máis habitada. En certas partes da capital o nivel de vida é comparábel ao de países como España e Italia, pero tamén ten desigualdades sociais e pobreza nos barrios periféricos. A súa zona metropolitana está formada polos municipios de Zapopan, Juanacatlan, El Salto, Tlaquepaque, Tonalá, Tlajomulco de Zúñiga e Ixtlahuacán del Río.
Xalisco é a cuarta entidade federativa máis poboada de México, e o cuarto estado máis desenvolvido en canto a actividades económicas, industriais, comerciais e culturais por debaixo de México Distrito Federal, Nuevo León e Baixa California. Étimo
O topónimo Xalisco identifícase co nome náhuatl de Xālīxco (cfr. náhuatl actual Xālli (area), īxtli (cara), e o sufixo de lugar -co). O seu actual nome provén do náhuatl que significa "sobre a superficie da area". Historia
Os primeiros achados arqueolóxicos en Xalisco teñen unha datación de máis de 20. 000 anos, eran pobos que se dedicaban á caza e á recolleita de plantas e froitas silvestres. Arredor do 5. 000 a. C. comezan a cultivar as primeiras plantas silvestres.
Cando pobos do norte, seguramente por motivos climáticos, migraron ao centro de México e deron lugar a sociedades militaristas ao ter que dominar aos pobos asentados con anterioridade nos territorios nos que se estableceron.
No occidente de México déronse tres vagas migratorias diferentes, a tolteca nos séculos X e XII, a chichimeca, no XII e a mexica no XV. Os nómades nun proceso longo convertéronse en bandas seminómades e posteriormente en comunidades sedentarias como os caxcanes, tecos e tepehuanos (fillos dunha familia chamada uto-aztecana).
Durante a época colonial formou parte da rexión administrativa e política da Nova Galicia. Ao conquistar México a súa independencia de España, cambiouse o seu nome polo de Estado libre y soberano de Jalisco. En 1867 o Presidente Benito Juárez separou o territorio de Nayar. Anos despois este territorio constituíuse como o estado de Nayarit. Demografía
A poboación no Estado de Xalisco era de 6. 753. 113 habitantes en 2005, dos cales na zona Metropolitana de Guadalaxara vivían 4. 000. 000 segundo o INEGI do ano 2000.
A taxa de crecemento de poboación xeral para Xalisco foi de 1, 8% no período 2000-2005, e estimouse que a poboación economicamente activa era de 1. 756. 501 persoas en 2002.
Xamba

Denomínase xamba (do francés jambe 'perna', tomado da forma camba do latín vulgar) ou macheta a cada unha das dúas pezas labradas que, postas verticalmente nos dous lados das portas o fiestras, sosteñen o lintel ou o arco que os cobre. Tanto se o muro da casa é de cachotería coma de cantaría as xambas adoitan ser pezas de perpiaño.
Outros sinónimos en galego son: agulla, pé dereito, mocheta, tranqueiro e ucheira.
Denomínase xambaxe ao conxunto formado polas xambas e o lintel dunha porta ou ventá.
Xampú

O xampú (ou shampoo, en inglés) é un produto líquido utilizado principalmente para lavar o cabelo. Tamén se pode empregar un condicionador de cabelo após o xampú para mellorar a textura e o aspecto do cabelo. Historia
A palabra xampú data de 1877, e a súa orixe parece vir da palabra Hindi (idioma indiano) chhamna, que significa apertar, amasar, facer masaxe. Durante as etapas iniciais de concepción do xampú, cabelereiros ingleses quentaron xabón en auga con bicarbonato de sodio e adicionaron herbas para daren ao cabelo saúde e aroma.
Orixinalmente, o xabón e o xampú eran produtos moi similares. Ambos eran substancias de emulsión tensoactivas, un tipo de deterxente. A formulación do xampú desenvolveuse, tornandose específica para a limpeza dos cabelos, e non un produto para o corpo en xeral. A través do século XX, diferentes tipos de xampús foron creados para cada tipo de cabelo empregando na actualidade principalmente substancias sintéticas.
Xana

Xana é o nome que reciben na mitoloxía asturiana e leonesa as fadas de auga doce. Orixe
Están moi ligadas ás fontes e saltos de auga, e nos mitos acostuman gardaren tesouros baixo a auga. Represéntanse como mozas novas e moi fermosas, de caracteres máis ben nórdicos, é dicir, louras e de ollos claros. Peitéanse á beira dos ríos con peites de ouro, agardando incautos viaxeiros para seducilos. Teñen fillos, chamados xaninos, pero as xanas non os poden aleitar, pois teñen os peitos baleiros. Por iso é que llos dan ás mulleres mortais, para que os aleiten na súa vez[Cómpre referencia].
Xaneiro

Xaneiro é o primeiro mes do ano no calendario gregoriano e ten 31 días.
A súa orixe está no nome latino para o undécimo mes do ano (primeiro a partir da reforma de Xulio César) Ianuarius, que viña sendo o mes dedicado ó deus Xano. Acontecementos en xaneiro
O primeiro de xaneiro celébrase a Independencia de Haití.
O 6 de xaneiro é o Día dos Reis Magos.
O 26 de xaneiro é o aniversario da República India.
O terceiro domingo de xaneiro celébrase o Día Mundial da Neve, co obxectivo de promocionar os deportes brancos.
O terceiro luns de xaneiro celébrase o Día de Martin Luther King. A data escolleuse por ser próxima ó aniversario do día do seu nacemento (o 15 de xaneiro de 1929).
O último domingo de xaneiro celébrase o Día Mundial contra a Lepra. Xaneiro na cultura popular
As sortes son os primeiros doce días do mes de xaneiro e prognostican o que vai acontecer durante cada mes do ano. Así, o tempo que fai o día 1 será o tempo que fará en xaneiro, o do día 2 corresponderá a febreiro etc.
A lúa de xaneiro, chamada lúa morta, é a mellor para matar o porco. A lúa crecente seguinte será a adecuada para salgalo se se quere que medre a carne na artesa. Nunca debe matarse con lúa chea porque o touciño se aluaría.
Xantar

O xantar é o alimento (denominado ás veces tamén como hora da comida) que se toma despois do almorzo. Denomínase desta maneira á comida servida xeralmente ao mediodía, ben en restaurante, cafetarías ou pubs. A cantidade e composición do xantar depende en gran medida dos costumes xerais da poboación, das tradicións culinarias do país ou etnia, do clima etc. Dependen tamén do lugar e ocasión no tempo: existen os xantares de oficina, colexio, familiares, de negocio. Nalgunhas culturas é unha das comidas principais do día (por exemplo na mediterránea), pero con todo nas culturas anglosaxoas o xantar queda reducido a unha mínima expresión. Tipos de xantares
Caben diferentes posibilidades todas elas son dependentes da cultura gastronómica do país así como as preferencias da persoa. Unha primeira aproximación á tipoloxía dos xantares, podería levar a distinguilos pola duración: Xantar grande - Adoita estar composto de dous pratos e pode levar un intervalo de tempo que vai desde unha hora até dúas. Adóitase facer en casa, nun restaurante, cafetaría, casa de comidas etc. Por regra xeral este tipo de xantares leva a unha sobremesa dun período de varios minutos.
Xantar curto - O alimento máis fácil de encaixar nesta categoría é o sándwich ou bocadillo, ou pastas, barras de chocolate, xeralmente acompañado todo iso de café ou zumes. Este tipo de xantar é unha lixeira interrupción de minutos que de cando en cando chega á hora.
Na actualidade o xantar é entendido, ás veces, como un simple acto social, asociado por exemplo a unha reunión.
Xanthomonas

Xanthomonas é un xénero de proteobacterias, moitas das cales causan doenzas nas plantas. A maioría das variedades de Xanthomonas están dispoñíbeis na National Collection of Plant Pathogenic Bacteria (NCPPB) do Reino Unido e noutras coleccións internacionais de culturas coma a ICMP en Nova Zelandia, CFBP en Francia e VKM en Rusia. Tamén na M. T. C. C. da India. Patoxénese en plantas
Xanthomonas pode infectar unha variedade de especies incluíndo a pementeira, o arroz, os cítricos, a tomateira, o algodoeiro e a soia. Algúns tipos de Xanthomonas causan máculas localizadas nas follas, mais outros esténdense sistematicamente e causan podremias nedras ou a destrución da folla. Inxectan un número de proteínas efectoras, incuíndo efector TAL, no interior das plantas.
Xanthomonas campestris

Xanthomonas campestris é unha especie de bacteria que por unha banda causa unha gran variedade de doenzas nas plantas e pola outra, na súa forma purificada, utilízase para producir o polisacárido goma xantana utilizado na industria alimentaria como estabilizante, espesante e emulsificante; e con outros usos. Tipos de Xanthomonas campestris
(pv. significa patovar, unha clasificación segundo o hóspede de planta atacada por Xanthomonas campestris) Xanthomonas campestris pv. armoraciae
Xanthomonas campestris pv. begoniae A
Xanthomonas campestris pv. begoniae B
Xanthomonas campestris pv. campestris
Xanthomonas campestris pv. carotae
Xanthomonas campestris pv. corylina
Xanthomonas campestris pv. dieffenbachiae
Xanthomonas campestris pv. hederae
Xanthomonas campestris pv. hyacinthi
Xanthomonas campestris pv. juglandis
Xanthomonas campestris pv. malvacearum
Xanthomonas campestris pv. musacearum
Xanthomonas campestris pv. nigromaculans
Xanthomonas campestris pv. pelargonii
Xanthomonas campestris pv. phaseoli
Xanthomonas campestris pv. poinsettiicola
Xanthomonas campestris pv. raphani
Xanthomonas campestris pv. sesami
Xanthomonas campestris pv. tardicrescens
Xanthomonas campestris pv. translucens
Xanthomonas campestris pv. vesicatoria
O pv. citri, que causa o cancro cítrico, reclasificouse coma X. axonopodis en 1995 Xanthomonas campestris#cite note-0. En 2006, por pv. citri e malvacearum foi revisado en X. citri e estes patovares chámanse coma a subespecie.
Xanthos

Este artigo fai referencia á cidade antiga de Xanthos, para outros Xanthos ver aquí Xanthos (homónimos) Xanthos (latín Xanthus) foi a capital de Licia e estaba situada próxima á desembocadura do río Xanthos. Os edificios principais eran o templo de Sarpedón e o de Apolo de Licia. Non demasiado lonxe estaba o santuario de Leto, á beira do río. O seu nome licio era Arñna, e os hititas coñecérona como Arinna.
A cidade foi atacada polo xeneral persa Harpago, ao servizo de Ciro II o grande. Os habitantes defendéronse heroicamente e finalmente queimaron a cidade antes de caeren en mans dos persas (sobre o -544 - -543). Máis tarde foi reconstruída e uns vinte anos despois emitíronse moedas na cidade. Foi incluída na primeira satrapía de Darío I de Persia, onde se coñece o imposto asignado. A arqueoloxía demostra que foi destruída outra vez durante as loitas entre persas e gregos sobre o -475 - -470, por uns ou outros ou por causas naturais, e unha vez máis foi reconstruída. Antes do -400 Xanthos incorporou Telmessos.
É mencionada como cidade de Licia por escritores gregos e romanos. Alexandre o Grande ocupou a cidade pero non está claro se pola forza (como di Apiano) ou voluntariamente (como di Flavio Arriano). Despois da morte de Alexandre pertenceu a Antígono do que pasou a Tolomeo I Sóter, e do que máis tarde pasou aos seléucidas, o -272 e o -188 foi incluída no reino de Pérgamo pola paz de Apamea. O -133 o reino de Pérgamo pasou a Roma por legado, e así Xanthos vai converterse en cidade romana.
Despois do asasinato de Xulio César a cidade foi atacada polo exército de Bruto, pero os habitantes resistiron e foi ocupada ao asalto, continuando a loita nas rúas e morrendo a maior parte antes de rendérense e quedando destruída a cidade polos incendios (sobre -42). Desta segunda destrución xa non se recuperou. Apiano di que foi reconstruída por Marco Antonio, pero en todo caso xa foi un lugar sen importancia.
As súas ruínas serían descubertas por Sir C. Fellows. Están próximas a Kinik e conteñen templos, tumbas, arcos triunfais, murallas, e teatro como elementos principais. Unha parte dos obxectos atopados serían levados a Inglaterra en 1842 e 1843 e están no Museo Británico.
Xantina

As xantinas (/ks/) son substancias que pertencen a un grupo químico de bases purínicas que inclúen substancias endóxenas tales como a guanina, a adenina, a hipoxantina e o ácido úrico. Etimoloxía
A palabra xantina deriva do grego xanthos, que se traduce como "amarelo", en virtude dos residuos amarelos producidos por estes compostos cando se quentan até o desecado con ácido nítrico. Tipos de xantinas
Desde o punto de vista médico e farmacolóxico, existen tres xantinas de importancia: a cafeína, a teobromina e a teofilina, que son as tres, xantinas metiladas, polo que tamén se denominan metilxantinas. Son consideradas alcaloides, xa que son substancias fisiolóxicamente activas, continentes de nitróxeno e atópanse en plantas e nalgúns tecidos humanos; non obstante, chegan a diferir das bases alcaloides en que son lixeiramente solubles en auga. A importancia concedida a estes compostos deriva da interpretación do seu nome: teobromina, "comida divina"; teofilina, "folla de deuses" e cafeína, que vén da palabra árabe para designar o viño. Consumo
Existen varias bebidas non alcohólicas provenientes de produtos vexetais que teñen xantinas. Por exemplo: As follas do té, Thea sinensis e os graos de café, Coffea arabica conteñen dun 1 a un 1, 5% de cafeína.
O cacao, Theobroma cacao, pode chegar a conter un 3% de teobromina.
O té tamén contén unha porcentaxe importante de teofilina.
As noces de kola, Cola acuminata, elaboradas por nativos de África Occidental.
O guaraná, Paullinia cupana, propio do Brasil
O mate, Ilex paraguariensis, bebida ben consumida en Paraguai, Arxentina, Uruguai, Brasil.
Efectos farmacolóxicos das xantinas
As xantinas teñen efectos semellantes en varios sistemas orgánicos; diferindo entre si principalmente nas súas potencias relativas. Acción estimulante do sistema nervioso central.
Acción relaxante da musculatura lisa.
Producen vasoconstrición da circulación cerebral.
Estimula a contractibilidade cardíaca.
Acción diurética.
Estimulación da resposta contráctil do músculo esquelético.
Síndrome de abstinencia.
Xantoma

Un xantoma (/ksantóma/), do grego ξανθος, xanthos, 'amarelo', é unha deposición de material rico en colesterol amarelado que pode aparecer en calquera parte do corpo en varios estados de enfermidade. A condición denomínase xantomatose. Os xantomas son manifestacións cutáneas de lipidose nas cales se acumulan lípidos en grandes células escumosas na pel. Están asociados con hiperlipidemias, tanto de tipo primario coma secundario.
Os xantomas de tendón están asociadas con hiperlipidemia de tipo II, obstrución do tracto biliar crónica e cirrose biliar primaria. Os xantomas palmares e os tuberoeruptivos (sobre os xeonllos e cóbados) aparecen na hiperlipidemia de tipo III. Tipos
Xantelasma
Un xantelasma é unha acumlación con límites nítidos de cor amarelado de colesterol situada debaixo da pel, xeralmente nas pálpebras ou arredor delas. Estritamente, un xantelasma é unha condición distinta, que só se chama xantoma cando se fai máis grande e nodular, tomando proporcións de tumor. Porén, é a miúdo clasificado simplemente como un subtipo de xantoma.
Xantoma tuberoso
O xantoma tuberoso caracterízase por presentar xantomas localizados nas articulacións.
Xantoma tendinoso
O xantoma tendinoso caracterízase clinicamente pola aparición de pápulas e nódulos encontrados nos tendóns das mans, pés e talóns. Tamén está asociado coa hipercolesterolemia familiar.
Xantoma eruptivo
O xantoma eruptivo (ILDS E78. 220) caracterízase clinicamente por pequenas pápulas de amarelas-laranxa a marróns avermelladas que aparecen por todo o corpo. Tende a estar asociado cun nivel elevado de triglicéridos
Xantoma plano
O xantoma plano (ILDS D76. 370) caracterízase clinicacmente por ter máculas e placas espalladas difusamente en grandes áreas do corpo.
Xantoma palmar
O xantoma palmar caracterízase clinicamente pola aparición de pequenas placas amareladas que afectan ás palmas e superficies de flexión dos dedos. Caracterízase por máculas amareladas ou alaranxadas ou planas ou placas lixeiramente elevadas, a miúdo cunha área central branca que poden estar localizadas ou ser xeneralizadas. A miúdo orixínanse nos pregamentos da pel, especialmente nas raias das palmas das mans. Aparecen na hiperlipoproteinemia de tipo III e de tipo IIA, e en asociación coa cirrose biliar. A presenza de xantomas palmares ou a presenza de xantomas tendinosos, son indicadores de hipercolesterolemia.
Xantoma tuberoeruptivo
O xantoma tuberoeruptivo (ILDS E78. 210) caracterízase clinicamente pola aparición de pápulas e nódulos que aparecen inflamadas e tenden a coalescer. Os xantomas tuberosos son considerados similares, e dentro do mesmo espectro de enfermidades como o xantoma eruptivo.
Outros tipos
Outros tipos de xantomas identificados en dicionarios médicos son: xantoma dos diabéticos: un tipo de xantoma eruptivo, a miúdo con diabetes grave.
xantoma diseminado: un raro tipo de xantoma, que consta de histiocitos non X en superficies de flexión, asociados con diabetes insípida.
xantoma verrucoso: tamén chamado histocitose Y, un papiloma da mucosa oral e a pel, no que o tecido conectivo situado baixo o epitelio contén histiocitos.
Xantomatose cerebrotendinosa

A xantomatose cerebrotendinosa (CTX, do inglés, Cerebroteninous xanthomatosis), tamén denominada colesterose cerebral ou déficit de esterol 27-hidroxilase, é unha doenza neurolóxica hereditaria agrupada dentro do grupo das leucodistrofias. Constitúe unha forma xenética e herdada de xantomatose. . É unha doenza rara, estimándose a súa prevalenza en 1 de cada 50. 000 persoas.
A xantomatose cerebrotendinosa pode ter varias formas de se iniciar. Se se inicia na infancia, adoita comezar con diarreas e colestase. Isto débese a que a CTX impide a correcta síntese de ácidos biliares sintetizados na vesícula biliar, e necesarios para unha correcta dixestión e absorción dos nutrientes. Na adolescencia é típico o debut con cataratas ou xantomas tendinosos (sobre todo no tendón de Aquiles), mentres que na idade adulta adoitan aparecer xantomas noutras partes do corpo, sobre todo no cerebro. Os xantomas cerebrais causan un dano neurolóxico grave. Case 3 de cada 4 pacientes teñen as cataratas coma primeiro síntoma. Causas
A xantomatose cerebrotendinosa está causasa por un defecto xenético que impide que se sinteticen correctamente os ácidos biliares. A mutación prodúcese no xene CYP27A1 localizado no cromosoma 2. Este xene codifica o enzima esterol 27-hidroxilase, enzima necesaria para oxidar a cadea de esterol na formación dos ácidos biliares. Esta desorde remata co depósito de colesterol en zonas do corpo coma os tendóns, o sistema nervioso ou a pel, entre outras zonas.
A CTX é unha doenza autosómica recesiva, isto é, cómpre que ámbolos dous pais lle transmitan o xene defectuoso á descendencia para que se manifeste a doenza nos fillos. Así, de portar os dous pais o xene mutado, un 25% da descendencia remataría padecendo a CTX. Os individuos non afectos pero que teñen o xene mutado nun dos dous cromosomas son portadores do xene.
Xanzá

Este artigo trata sobre unha planta, para a parroquia véxase o artigo Xanza, Valga. A xanzá (Gentiana lutea) é unha especie do xénero Gentiana nativa das montañas do centro e sur de Europa, o xénero atópase dentro da familia Gentianaceae. Gentiana lutea é unha das moitas especies da familia. Na Península Ibérica é a especie do xénero máis abundante e sen dúbida a máis aproveitada, sendo relativamente abundante na Cordilleira Cantábrica. En Galicia abunda nas serras do Courel e dos Ancares.
Úsase como planta medicinal e como aromatizante de bebidas. Variedades galegas
En Galicia existe unha variedade desta especie (Gentiana lutea var. aurantiaca) cunha coloración diferente (flores arroibadas e alaranxadas no canto das amarelas) e outras singularidades como o tamaño dos pétalos e das flores (máis grandes) respecto das que medran no resto da Península e do continente, segundo unha investigación que leva a cabo un equipo científico da Universidade de Santiago. Parece que as diferentes variedades responden a diferentes relación cos insectos polinizadores. Etimoloxía
Tamén é coñecida en galego co nome de ou xenciana e xanzá amarela. Tamén existe a variedade dialectal xenzá.
Segundo Plinio o Vello e Dioscórides, o seu nome deriva do de Xentio (Genthius), rei de Iliria no século II a. C. , a quen se atribuía o descubrimento do valor curativo da planta. O Banco de Albania recolleu esta tradición: a Gentiana lutea está representada no reverso do billete de 2000 lekë albaneses, emitido en 2008, en cuxo anverso figura o rei Xentio.
Era usada na Idade Media coma un antídoto contra certos velenos. Descrición e hábitat
É unha planta perenne herbácea, que acada de 1–2 m de altura, con follas lanceoladas anchas a elípticas de 10–30 cm de lonxitude e 4–12 cm de largura. As flores son amarelas (o arroibadas avermellades nas variedades galegas), coa corola separada achegada á base en 5-7 pétalos estreitos. Desenvólvese nos prados e pasteiros alpinos e sub-alpinos coma unha herba máis, normalmente en solos calcarios. Propiedades e usos
Cómpre salientar as súas propiedades intensamente amargas, residen especialmente na súa raíz e, en menor medida, no resto da planta, converténdoa nun apreciado tónico dixestivo e aperitivo. A raíz é o principal remedio tónico amargo usado coma menciña popular. A xanzá úasase acotío coma compoñente de bebidas tónicas amargas (bitter, vermú, amargo de angostura).
A raíz é antihelmíntica, antiinflamatoria, antiséptico, tónico amargo, colagogo, emenagogo, febrífugo, refrixerante e estomáquico.
A parte máis efectiva é a raíz enxugada. Tómase oralmente nos tratamentos de doenzas de fígado, indixestión, infeccións gástricas e anorexia. Non debe de ser prescrito en pacientes con úlceras duodenal ou gástrica. A raíz pivotante pode ser tan grosa coma o brazo dunha persoa, da que saen varias ramificacións ben desenvolvidas. A raíz tírase a finais do verán ou polo outono, e se seca para un uso posterior.
Xapeto (lúa)

Iapeto ou ocasionalmente Xapeto, é o terceiro satélite natural máis grande de Saturno, o undécimo máis grande no Sistema Solar, e o astro máis grande no Sistema Solar que carece de equilibrio hidrostático. Iapeto é famoso pola súa dramática coloración en dúas tonalidades: de movemento de rotación sincronizado co seu movemento arredor de Saturno, a grandes trazos, a parte frontal da súa superficie é escura, cuberta de po con baixo albedo, con compoñente carbónica, mentres a parte posterior é clara, xeo sen recubrir de po que reflicte moi ben a luz, con temperaturas polo tanto máis baixas. Os descubrimentos realizados pola sonda Cassini en 2007 revelaron outras características curiosas, como a existencia dunha inmensa cordilleira ecuatorial que percorre tres cuartas partes do diámetro da lúa, uns 1600 km.