proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Crime organizado

Crime organizado ou organización criminal son termos que caracterizan grupos transnacionais, nacionais ou locais altamente centralizados e xestionados por criminais, que pretenden involucrarse en actividades ilegais, xeralmente co obxectivo de lucro monetario. Algunhas organizacións criminais, tales como organizacións terroristas, teñen tamén motivacións políticas. Ás veces, esas organizacións forzan as persoas a estabelecer negocios con elas, como cando unha banda extorsiona cartos dos comerciantes en troques de "protección".
Outros tipos de organizacións, incluíndo Estados, militares, forzas policiais e empresas, poden, ás veces, usar métodos do crime organizado para alcanzar os seus intereses, mais os seus poderes derivan da súa condición de institucións sociais formais. Hai unha tendencia para distinguir o crime organizado doutras formas de crimes, como crimes financeiros, políticos, de guerra, gobernamentais, entre outros. Esta distinción non sempre é evidente e aínda hai debate académico sobre o asunto. Por exemplo, nos estados falidos, que non poden realizar as funcións sociais básicas, como infraestruturas, educación ou seguranza xeralmente debido a grupos rebeldes ou extrema pobreza, o crime organizado, o goberno e a guerra son moitas veces factores complementarios entre si. O termo "mafiocracia parlamentaria" é moitas veces atribuído a países democráticos cuxas institucións políticas, sociais e económicas están baixo o control de poucas familias e/ou oligarquías empresariais.
Crimeware

Utilización do malware con fins delictivos, Crimeware é un termo de recente aparición.
Aplícase ás actividades de crackers que se dedican a crear malware (spyware, cabalos de troia, virus, etc) para obter beneficios económicos; pode introducir un keylogger nunha máquina para coller datos bancarios. Tamén se dan casos en que o cracker vende o seu malware a terceiros. Neste caso págalle ó cracker polo programa malicioso e tamén polo "soporte técnico"; o cracker encárgase de mellorar o malware para que non sexa detectado por sistemas de seguridade, coma os antivirus ou os anti-spyware.
Criminoloxía

A criminoloxía é unha disciplina empírica trans e multidisciplinaria que ten como obxecto de estudo ao criminal, con relación ao crime mesmo, sen deixar de lado totalmente á vítima, a cal será en todo caso obxecto de estudo da victimoloxía, co obxectivo de entender o criminal mesmo e as súas distintas motivacións que o levaron a cometer determinados crimes. O seu obxecto é o estudo da conduta desviada que implica o delito ou criminalidade, así como o proceso de definición e sanción da conduta desviada.
Basea os seus fundamentos en coñecementos diversos de disciplinas e ciencias tales como o son a socioloxía, psicoloxía, medicamento, antropoloxía, matemática, física e química, apoiándose de maneira indirecta do dereito penal e doutras ciencias de carácter penal ou forense. As áreas de investigación criminolóxicas inclúen o iter criminis, a incidencia e as formas ou mecanismos dos crimes, así como as súas causas e algunhas consecuencias.
O nome desta ciencia foi utilizado por primeira vez polo antropólogo francés Paul Topinard. Así mesmo en 1885, o profesor italiano de dereito Raffaele Garófalo acuñou este termo de maneira formal. Moi ligados á criminoloxía atópanse os logros e teorías de Cesare Lombroso, a quen se lle considera o pai da criminoloxía, xa que nos seus estudos acerca da antropoloxía criminal, cimentou bases e teorías que até os nosos días perduran, xa sexa como antecedentes ou como directrices mesmas da ciencia.
A pesar de ser unha ciencia de relativa recente creación e ser cuestionada en canto á súa vinculación e dependencia para co dereito penal, a criminoloxía alcanzou un carácter de ciencia autónomo, ao ser partícipe da utilización do método científico para a formulación das distintas teorías que a compoñen. A criminoloxía estuda no ser criminal os distintos aspectos que compoñen a saúde integral, é dicir o composto bio-psico-social, para así poder chegar a conclusións sobre a fonte do actuar criminal.
Lembremos, aínda que algúns termos ou conceptos son parecidos, non é o mesmo falar de criminal no sentido propio da criminoloxía, que falar dun delincuente no sentido propio do Dereito Penal. As connotacións aínda que similares no xeral, son moi distintas no fondo de cada concepto. É dicir, o criminal o é pola materia do seu acto, xa sexa que este acto se atope tipificado ou non nalgunha lei. E doutra banda o delincuente o é por realizar un acto tipificado por lexislación penal, xa sexa que o seu acto sexa un crime en sentido humano ou non. A disciplina que transfire os resultados obtidos polas investigacións criminolóxicas ao sistema de Dereito penal é a política criminal.
Criomicroscopia

A criomicroscopia é unha técnica na cal un microscopio está equipado de maneira que o obxecto que se pretende examinar poida ser arrefriado por debaixo da tempertura dunha habitación. Tecnicamente, a criomicroscopia implica a compatibilidade entre un criostato e un microscopio. A maioría dos criostatos fan uso dun fluído crioxénico como o helio líquido ou o nitróxeno líquido. Hai dúas motivacións comúns para realizar unha criomicroscopia. Unha é mellorar o proceso da microscopia estándar. A microscopia electrónica crioxénica, por exemplo, permite o estudo de proteínas limitando os danos causados pola radiación. Neste caso, a estrutura das proteínas pode que non cambie coa temperatura, pero o ambiente crioxénico permite a mellora do proceso de microscopia electrónica. Outra motivación para realizar unha criomicroscopia é aplicar a microscopia a un fenómeno producido a baixas temperaturas. Un microscopia de efecto túnel de varrido baixo un ambiente crioxénico, por exemplo, permite o estudo da superconductividade, a cal non se produce a temperaturas moderadas. Historia
Aínda que os microscopios levan utilizándose desde hai séculos, a criomicroscopia é unha metodoloxía moderna. Na década de 1950, os cristais de xeo foron estudados instalando un microscopio electrónico dentro dun iglú. Arredor de 1980, a adaptación do microscopio electrónico, o baleiro e o criostato levaron á concepción do criomicroscopio moderno. Este desenvolvemento da microscopia crioelectrónica motivou a concesión do premio Nobel de Química de 2017 a Jacques Dubochet, Joachim Frank e Richard Henderson. Microscopia electrónica crioxénica
A microscopia electrónica de varrido e a microscopia electrónica de transmisión levadas a cabo en condicións crioxénicas coñécense como cryo-SEM e cryo-TEM, respectivamente. Microscopia óptica crioxénica
Os ambientes crioxénicos utilízanse en combinación con diferentes tipos de técnicas de microscopia óptica. Os ambientes crioxénicos tamén minimizan o branqueamento, o cal, á súa vez, mellora ocontaste da técnica de microscopia.
O crecemento de cristais de xeo artificiais é, por exemplo, estudado por microscopia óptica. Con microscopio de luz polarizada, o efecto de birrefrinxencia de, por exemplo, estruturas de dominio ortorrómbico, poden observarse a temperaturas crioxénicas. No campo da bioloxía, o microsocpio de fluorescencia permitiu resolucións alén do límite de difracción. O premio Nóbel de Química de 2014 recibírono conxuntamente Eric Betzig, Stefan Hell e William E. Moerner polo desenvolvemento da microscopia de fluorescencia de super-resolución.
Criomicroscopia electrónica de varrido

A criomicroscopia electrónica de varrido (CryoSEM) é unha forma de criomicroscopia electrónica na que se obteñen imaxes dunha mostra hidratada pero fixada crioxenicamente utilizando o estado frío dun microsopio electrónico de varrido nunha cámara crioxénica. O arrefriamento conséguese xeralmente con nitróxeno líquido. A cryoSEM de mostras biolóxicas cun alto contido de humidade pode facerse máis rapidamente con menos pasos de preparación da mostra que na microscopia electrónica de varrido convencional. Ademais, o proceso de deshidratación necesario para preparar unha mostra biolóxica para a cámara do microscopio electrónico de varrido convencional crea numerosas distorsións no tecido orixinando artefactos estruturais durante a obtención das imaxes.
Criovolcán

Un criovolcán (coloquialmente coñecidos coma un volcán de xeo) é, literalmente, un volcán de xeo. Os criovolcáns fórmanse nas lúas de xeo e moi posiblemente noutros obxectos celestes de baixas temperaturas coma planetas ananos trans-neptunianos ou os obxectos do cinto de Kuiper.
Máis que rocha fundida, estes volcáns erupcionan en base a compostos volátiles coma a auga, amoníaco ou o metano. Normalmente o magma constituído por xeos fundidos baseados nos compostos antes mencionados é chamado 'criomagma', o criomagma está xeralmente en estado líquido e forma columnas de materia cando erupciona, pero tamén poden presentarse en estado gasoso (ou mesturas dos tres estados da materia). Despois dunha erupción, o criomagma condensase en forma sólida ó exporse as temperaturas moi baixas.
A enerxía necesaria para fundi-los xeos e produci-lo criovulcanismo, provén usualmente da forza das mareas gravitatorias. Tamén tense suxerido que os materiais xeados translucidos poderían crear por debaixo da superficie un efecto invernadoiro que acumularía a calor necesaria.
Algunhas hipóteses estiman có obxecto do cinto de Kuiper Quaoar amosou criovulcanismo no pasado. A radioactividade tamén podería ser outra das fontes de enerxía do criovulcanismo. Observacións
Os primeiros criovolcáns observáronse na lúa de Neptuno, Tritón, durante a misión do Voyager 2 cando sobrevoou o sistema neptuniano no 1989. O 27 de novembro do 2005 a sonda Cassini fotografou uns geysers no polo sur de Encelado.
Evidencias indirectas de actividade criovolcánica foron máis tarde observadas en varias lúas de xeo dentro do noso Sistema Solar, incluíndo Europa, Titán, Ganímedes, e Miranda. A Cassini observou moitas evidencias do que poderían ser criovolcáns en Titán. Así mesmo pensase que o criovulcanismo é unha das fontes primarias do metano atopado na atmosfera de Titán.
No 2007, observacións do Observatorio Gemini amosaron manchas de compostos baseados no amoníaco e cristais de auga na superficie de Caronte, a lúa máis grande de Plutón, o cal suxire a presenza activa de criovolcáns ou criogéyseres.
Cripta

A cripta é un espazo arquitectónico subterráneo abovedado destinado a acoller os restos de mártires ou santos, ou onde se almacenan elementos sagrados. Por veces engádeselle un altar para celebracións relixiosas. Tiveron gran desenvolvemento durante o Románico, para ir decaendo posteriormente ó dispoñer as reliquias nas plantas superiores.
A palabra cripta (do latín crypta e á súa vez do grego krypt) etimoloxicamente significa agochar, o cal indica ben o seu significado.
Adoitan atoparse nos cemiterios e en edificios relixiosos públicos, como igrexas ou catedrais, pero tamén se atopan ocasionalmente debaixo dos mausoleos ou capelas dos predios persoais. As familias ricas ou prestixiosas adoitan ter unha "cripta familiar" ou "bóveda" na que todos os membros da familia están enterrados; esta construción denomínase máis comunmente mausoleo, e tamén se refire a calquera edificio contruído como lugar de enterro, para unha ou varias persoas. Cando se destina a lugar de enterramento de monarcas (ou outros personaxes nobles) adopta o nome de panteóns.
Orixinariamente, as criptas eran simples escavacións en rocha ou grutas naturais nas que se enterraban os mártires cristiáns, e que terminaban convertidas en lugares de culto.
Criptoanalítica

A criptoanalítica é a ciencia encargada do estudo da seguridade que ofrece a criptografía.
Trata polo tanto de analizar os posibles defectos dos distintos sistemas criptográficos.
Criptografía musical

A criptografía, no ámbito da música, é un método de composición mediante o cal se pretende incorporar determinadas mensaxes ocultas que quedan reflectidas na partitura. O compositor aproveita o coñecemento das calidades e características da notación musical para incluír a mensaxe que desexe.
O método criptográfico máis estendido foi o de esconder mensaxes extramusicais a través dos nomes das notas. Na notación anglosaxoa e na alemá, cada nota relaciónase cunha letra do alfabeto; así, a escala la, si, do, re, mi, fa, sol, na notación anglosaxoa é A, B, C, D, E, F, G. A criptografía baséase na combinación destas letras para formar determinadas palabras e mensaxes sobre os que se pode construír unha composición. Este procedemento, que se coñece como cifrado por substitución, resulta bastante sinxelo. Tamén se utilizaron sistemas máis complexos a través dos cales se consegue relacionar cada nota con máis dunha letra, de forma que a mensaxe criptográfico resulta máis difícil de descifrar. Son numerosos os compositores que utilizaron esta técnica, desde J. S. Bach, como suxeito dalgunhas das súas fugas, até Johannes Brahms ou Robert Schumann, coa suite para piano Carnaval opus 9 (1834-1835), ou compositores do século XX, como Alban Berg ou Olivier Messiaen. Este método tamén se coñece como «cifrado Mata-Hari», xa que a famosa espía utilizouno en máis dunha ocasión.
Criptograma

Un criptograma é un fragmento de mensaxe cifrada cuxo significado resulta inintelixible até ser descifrado. Por regra xeral, o contido da mensaxe modifícase seguindo un determinado padrón, de maneira que só é posible comprender o significado orixinal despois de coñecer ou descubrir ese padrón.
O método empregado adoita ser o suficientemente sinxelo como para que o criptograma poida resolverse manualmente. O máis habitual é o cifrado por substitución, no que cada letra se substitúe por outra diferente ou por un número. Para resolver o criptograma cómpre recuperar o alfabeto orixinal empregado.
Nun principio concibiuse para aplicacións máis serias, mais hoxe é sobre todo un pasatempo difundido en revistas e xornais.
Tamén se poden crear criptogramas empregando outros métodos de cifrado clásico, por exemplo o libro de cifrado, no que se utiliza un libro ou artigo como chave para cifrar a mensaxe. Historia
Os criptogramas non se crearon inicialmente con fins lúdicos, senón para gardar segredos de carácter militar ou privado.
O primeiro uso coñecido con finalidade de entretemento tivo lugar na Idade Media, cando algúns monxes preparaban enxeñosos pasatempos. Un manuscrito atopado en Bamberg indica que os visitantes irlandeses á corte de Merfyn Frych ap Gwriad (finado no 844), rei de Gwynedd en Gales, recibiron criptogramas que só podían resolverse transpoñendo as letras do alfabeto latino ao grego.
Cara ao século XIII o monxe inglés Roger Bacon escribiu un libro no que listou sete métodos de cifrado e afirmou que No século XIX, Edgar Allan Poe popularizou os criptogramas mediante a publicación de numerosos artigos en revistas e xornais. Resolución
Os criptogramas baseados en cifrado por substitución poden resolverse, por regra xeral, mediante análise de frecuencias e o recoñecemento de patróns nas palabras cifradas. Criptogramas famosos
O criptograma que aparece no relato O escaravello de ouro (1843) do escritor estadounidense Edgar Allan Poe.
O criptograma da novela Viaxe ao centro da Terra de Xulio Verne.
Os enigmas criptográficos recollidos en O código Da Vinci de Dan Brown.
Cripton

O cripton é un elemento químico da táboa periódica con símbolo Kr e o seu número atómico é 36. Características principais
O cripton é un gas nobre incoloro, inodoro e insípido de moi pequena reactividade caracterizado por un espectro de liñas verde e vermello-laranxa moi brillantes. É un dos produtos da fisión nuclear do uranio. O cripton sólido é branco, de estrutura cristalina cúbica centrada nas caras ó igual que o resto de gases nobres.
Para propósitos prácticos pode considerarse un gas inerte aínda que se coñecen compostos formados có flúor; ademais pode formar clatratos coa auga ao quedar os seus átomos atrapados na rede de moléculas de auga. Tamén se sintetizaron clatratos con hidroquinona e fenol. É o primeiro dos gases nobres na orde do período para o que se define un valor de electronegatividade. Aplicacións
A definición da lonxitude do metro estivo entre 1960 e 1983 baseada na radiación emitida polo átomo excitado de cripton; en concreto, o metro estaba definido coma 1650763, 73 veces a lonxitude de onda da emisión vermella-laranxa dun átomo de Kr-86.
Usase en solitario ou mesturado con neon e argon en lámpadas fluorescentes, en sistemas de iluminación de aeroportos xa que o alcance da luz vermella emitida é maior que a ordinaria incluso en condicións climatolóxicas adversas de néboa, e nas lámpadas incandescentes de filamento de tungsteno de proxectores de cine. O láser de cripton usase en medicina para cirurxía da retina do ollo. [Cómpre referencia] Historia
O cripton (do grego κρυπτόν, oculto) foi descuberto en 1898 por William Ramsay e Morris Travers nun residuo da evaporación do aire líquido. En 1960, a Oficina Internacional de Pesos e Medidas definiu o metro en función da lonxitude de onda da radiación emitida polo isótopo Kr-86 en substitución da barra patrón. En 1983 a emisión do cripton substituíuse pola distancia percorrida pola luz en 1/299792458 segundos. Abundancia e obtención
Gas raro na atmosfera terrestre, da orde de 1 parte por millón, atópase entre os gases volcánicos e augas termais e en diversos minerais en cantidades moi pequenas. Pode extraerse do aire por destilación fraccionada.
Na atmosfera do planeta Marte atopouse un contido de 0, 3 ppm de cripton. Isótopos
O cripton natural está constituído por seis isótopos estables e ten caracterizados dezasete isótopos radioactivos.
O isótopo Kr-81 é produto de reaccións atmosféricas cós outros isótopos naturais, é radioactivo e ten un período de semidesintegración de 250, 000 anos. Ao igual que o xenon, o cripton é extremadamente volátil e escapa con facilidade das augas superficiais, polo que se emprega para datar antigas (50. 000 a 800. 000 anos) augas subterráneas.
O isótopo Kr-85 é un gas inerte radioactivo cun período de semidesintegración de 10, 76 anos que se produce na fisión do uranio e do plutonio. As fontes deste isótopo son as probas nucleares, os reactores nucleares e o reprocesado das barras de combustible dos reactores. Detectouse un forte gradiente deste isótopo entre os hemisferios norte e sur, sendo as concentracións detectadas no polo Norte un 30% máis altas que no polo Sur.
Criptoxinia

A criptoxinia é o fenómeno recorrente, ao longo da historia e na maioría das culturas, de ocultación das mulleres e referentes femininos en diferentes ámbitos da sociedade, especialmente os de maior prestixio. Etimoloxía
O termo criptoxinia está formado por dous lexemas gregos, crypto (esconder, ocultar) e gyné (muller) que forman parte doutras palabras, en xeral cultismos, en catalán e noutras linguas. De feito, o equivalente en italiano (o nome e o adxectivo correspondente: criptoginia ou crittoginia e criptogina) pódese atopar nalgúns textos de bioloxía en referencia a especies nas que a femia ou os órganos femininos non son visibles externamente. Por exemplo, a cochinilla Suturaspis archangelskyae é descrita como «criptóxena» e o dicionario Panlessico Italiano, de 1839, incluía o termo crittoginia) para describir un helecho acuático no que o esporangio queda oculto. Historia
Para nomear esta práctica, a poeta e filóloga Begonya Pozo e o filólogo Carles Padilla, docentes da Universidade de Valencia, acuñaron o termo criptoginia e difundírono publicamente por primeira vez o 5 de febreiro de 2020 nun artigo publicado nun diario dixital. O 27 de novembro do mesmo ano, a Academia Valenciana da Lingua aprobou a súa incorporación ao Dicionari Normatiu Valencià. Máis tarde, o 8 de marzo de 2021, o dicionario de éuscaro Elhuyar Hiztegia incluíu a adaptación ao éuscaro kriptoginia. Noutras linguas, como o castelán e o francés, aínda que o termo non sexa feito oficial, xa se usou (criptoginia e cryptogynie, respectivamente) en ámbitos académicos e en redes sociais. En Francia, por exemplo, no curso 2021-2022 organizouse un seminario interuniversitario de literatura catalá co título Da cryptogynie à la mediatisation des escrivaines: Felícia Fuster et Carmelina Sánchez-Cutillas, sobre as autoras catalanofalantes Felícia Fuster e Carmelina Sánchez-Cutillas.
Na ciencia
No ámbito científico, a minimización ou ocultación da investigación e descubrimentos levados a cabo por investigadoras, que se coñece como efecto Matilda, é un caso de criptoxinia. Ao acuñar o termo, Pozo e Padilla quixeron dar nome a un fenómeno que era ben coñecido na historia da ciencia e na historia das mulleres, porque «a conciencia social confórmase coas accións e omisións, cos silencios e coas palabras: o que non se inclúe no dicionario aparentemente non existe». Consideran que a ocultación dos logros das mulleres ou a súa infravaloración foi unha violencia simbólica que segue de maneira continuada no tempo.
Cris Williamson

Cris Williamson, nada en 1947 en Deadwood, Dacota do Sur, é unha cantautora e activista estadounidense. Traxectoria
Williamson empezou a interesarse pola música logo de escoitar á cantante Judy Collins. Publicou o seu primeiro álbum de estudio en 1964, titulado The Artistry of Cris Williamson. A partir dese momento lanzou unha gran cantidade de álbums de estudio e sinxelos. A través da súa música realizou activismo político e feminismo, e foi unha peza clave no xurdimento do movemento denominado "women's music" (música das mulleres). Usando os seus talentos musicais e formando equipo con outras activistas e defensoras do movemento lésbico, Williamson é admirada na comunidade LGBT polas súas achegas artísticas e políticas, e segue sendo un modelo para as futuras xeracións de feministas e activistas.
Williamson sostivo unha relación coa tamén cantautora Tret Fure, coa que gravou dous álbums. Devandita relación rematou no ano 2000. Discografía
1964 The Artistry of Cris Williamson
1965 A Step at a Time
1965 The World Around Cris Williamson
1971 Cris Williamson
1975 The Changer and the Changed: A Record of the Times
1978 Live Dream
1980 Strange Paradise
1982 Blue Rider
1982 Lumière
1983 Meg/Cris at Carnegie Hall
1985 Prairie Fire
1985 Snow Angel
1987 Wolf Moon
1989 Country Blessed
1990 The Best of Cris Williamson
1991 Live in Concert: Circle of Friends
1994 Postcards from Paradise
1997 Between the Covers
1999 Radio Quiet
2001 Ashes
2003 Cris & Holly
2003 Replay
2005 The Essential Cris Williamson
2005 Real Deal
2005 The Changer and the Changed: A Record of the Times [30th *Anniversary Enhanced]
2007 Fringe
2008 Winter Hearts
2010 "Gifthorse"
2013 "Pray Tell"
Crise

Crise (do latín crise, á súa vez do grego κρίσις) é unha conxuntura de cambios en calquera aspecto dunha realidade organizada pero inestábel, suxeita a evolución; especialmente, a crise dunha estrutura. Tipos e características
Os cambios críticos, aínda que previsibles, teñen sempre algún grao de incerteza en canto á súa reversibilidade ou grao de profundidade, pois se non serían meras reaccións automáticas como as físico-químicas. Se os cambios son profundos, súbitos e violentos, e sobre todo traen consecuencias transcendentais, van máis alá dunha crise e pódense denominar revolución.
As crises poden acontecer a un nivel persoal ou social. Poden designar un cambio traumático na vida ou saúde dunha persoa ou unha situación social inestable e perigosa no político, económico, militar etc. Tamén pode ser a definición dun feito ambiental a grande escala, especialmente os que implican un cambio abrupto. Dun xeito menos propio, refírense co nome de crise as emerxencias ou as épocas de dificultades.
Crise económica

Crise económica é a fase máis depresiva da evolución dunha recesión económica. Por recesión enténdese que o movemento cíclico da economía tivo polo menos dous trimestres de caída continua do PNB real. Tipos de crise económica
Crise cíclica
Crise de subsistencia
Crise de Enerxía
Crise do Petróleo de 1973
Crise de abastecemento, que pode xurdir de cando en vez por unha alteración natural -como un desastre natural-, política -como o pechamento dunha fronteira- ou ben social -como pode ser unha folga de transporte-.
Crise de oferta
Crise de demanda
Crise financeira
Crise de 1929 (xoves negro crac do 29 e Gran Depresión)
Crise económica de México de 1994 (chamada efecto Tequila)
Crise bancaria de 1994 (Venezuela)
Crise financeira asiática (1997)
Crise das puntocom, de empresas vinculadas á Internet (1999-2003)
Crise do Corralito (Arxentina, decembro de 2001)
Crise financeira dominicana (2003-2004)
Crise económica de 2008, incluíndo crise das hipotecas de 2007 e crise bolsista de xaneiro de 2008
Burbulla económica ou chash bolsista
Tulipomanía (Holanda, século XVII)
Burbulla dos mares do Sur (Inglaterra, 1720)
Burbulla financeira e inmobiliaria no Xapón (1980-1990)
Burbulla. com (1997-2001)
Burbulla inmobiliaria en España (1998-2008)
Crise financeira de 2007-2008

A crise financeira de 2007–08, tamén coñecida como crise financeira global, está considerada polos economistas como a meirande crise financeira dende a Gran Depresión da década de 1930. Foi a primeira vez que se produce unha recesión global simultánea en todas as economías avanzadas -Estados Unidos, Europa, Asia- e nos países emerxentes. Tivo grandes semellanzas coa Gran Depresión, de feito chámase a miúdo a Gran Recesión, tal como a bautizou o economista norteamericano Paul Volcker, para reflectir as similitudes coa Gran Depresión mais sen sobrepasala.
Segundo o economista estadounidense Paul Krugman, premio Nobel de economía de 2008, a economía mundial non entrou en depresión en senso propio, pero si tornou a economía da depresión. O tipo de problemas que caracterizaron a economía mundial nos anos 30, non vistos dende entón, instaláronse dun xeito sorprendente. Entendendo por economía da depresión que por primeira vez en dúas xeracións, os erros da economía polo lado da demanda, converteuse na limitación da prosperidade para gran parte do mundo.
Segundo Krugman, esta crise non se asemellou a ningunha das que se viran no pasado, pero en troques, foi idéntica a todo o que se observou no pasado, coa particularidade de que, desta volta, todos os elementos se deron ó mesmo tempo: o estoupido da burbulla inmobiliaria comparable ó que sucedeu no Xapón a finais dos anos 80; unha sucesión de pánicos bancarios como os que se deron nos anos 30 -se ben agora o principal afectado foi o sistema bancario á sombra e non a banca convencional-; unha trampa de liquidez nos Estados Unidos, que lembraba de novo ó acontecido no Xapón; e, posteriormente, unha interrupción dos fluxos de capital internacionais e unha serie de crise de divisas moi similar á que ocorreu en Asia a finais dos 90.
Crise migratoria en Europa

A crise migratoria en Europa ou crise de refuxiados en Europa que comezou no 2015, é un fenómeno de aumento de refuxiados e migrantes cara a Unión Europea a través do mar Mediterráneo ou do Sueste de Europa con peticións de asilo. Proceden de áreas como Oriente Medio (Siria, Iraq), África (Eritrea, Nixeria, Somalia, Sudán, Gambia), Sur de Asia (Afganistán, Paquistán, Bangladesh), e os Balcáns (Serbia, Kosovo, Albania). Segundo o Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Refuxiados, en decembro de 2015, as principais nacionalidades do millón de refuxiados que chegaron a Europa dende comezo de ano son sirios (46, 7%), afgáns (20, 9%) e iraquís (9%). Dos refuxiados e migrantes que chegaron a Europa por mar no 2015, o 58% eran homes, o 17% eran mulleres e o 25% eran nenos. Os conceptos de "crise migratoria" e "crise dos refuxiados" comezaron a empregarse a partir de abril de 2015, despois de que cinco barcos que transportaban dúas mil persoas cara a Europa naufragaran no mar Mediterráneo, cunha estimación de mortos de máis de 1200 persoas.
Os naufraxios producíronse nun contexto de conflitos e crises de refuxiados en diversos países de Asia e África, o cal incrementou o número total de persoas desprazadas forzosamente en todo o mundo, chegando a finais de 2014 a máis de 60 millóns, o nivel máis alto dende a segunda guerra mundial. No medio dun aumento no número de chegadas por mar a Italia dende Libia en 2014, varios gobernos da Unión Europea rexeitaron financiar a opción italiana de rescate coñecida como Operación Mare Nostrum, que foi substituída pola Operación Tritón de Frontex en novembro de 2014. Nos seis primeiros meses de 2015, Grecia superou a Italia como o primeiro país da Unión Europea en número de chegadas, converténdose, no verán de 2015, no punto de partida do fluxo de refuxiados e migrantes que se desprazaban a través dos países balcánicos cara aos países do norte de Europa, principalmente Alemaña e Suecia. Dende abril de 2015, a Unión Europea tivo problemas para facer fronte a esta crise, aumentando o financiamento das operacións da patrulla fronteiriza no Mediterráneo, creando plans para loitar contra o tráfico de persoas, lanzando a Operación Sophia e propoñendo un novo sistema de cotas para reasentar os solicitantes de asilo entre os estados da UE e alixeirar a carga dos países nas fronteiras exteriores da Unión. Algúns países volveron introducir en ocasións os controis fronteirizos dentro do espazo Schengen, e xurdiron desavinzas entre os países que están dispostos a aceptar os solicitantes de asilo e outras persoas que tratan de disuadilos da súa chegada.
Segundo Eurostat, os estados membros da UE recibiron máis de 1, 2 millóns solicitudes de asilo no 2015, un número que é máis do dobre do ano anterior. Catro estados (Alemaña, Hungría, Suecia e Austria) recibiron preto de dous terzos das solicitudes dese ano. A cidadanía da maioría dos refuxiados que piden o asilo, superando en máis da metade ó resto, son sirios, afgáns e iraquís.
Crisipo de Cnido

Crisipo de Cnido (en latín Chrysippus, en grego antigo Χρὐσιππος) foi un médico grego do século -IV. Traxectoria
Era fillo de Erineu e contemporáneo de Praxágoras de Cos.
Foi alumno de Eudoxo de Cnido e de Filistión. Foi a Exipto co seu titor. Escribiu varias obras que en xeral se conservan e algunhas das súas opinións foron recollidas por Galeno.
Crisocola

A crisocola é un mineral da clase dos silicatos de fórmula química CuSiO3·2H2O (fórmula química variable segundo as condicións de crecemento; en ocasións pode presentar aluminio na súa composición) e que cristaliza no sistema monoclínico. Aspecto
De cor verde, a crisocola rara vez preséntase na súa forma cristalina. Faino en forma de agregados amorfos e esqueletiformes, acios, masas de pouco espesor e costras. Lugares onde se atopa
A crisocola atópase a miúdo en asociación coa malaquita. Tamén pódese atopar crisocola en xacementos de azurita, cuprita e limonita. É pois, un mineral típico das zonas de oxidación. Usos da crisocola
A crisocola é utilizada como pedra ornamental e é moi valorada polos coleccionistas. Outros silicatos
A olivina, o cuarzo, o feldespato e as micas son outros silicatos a ter en conta.
Crisol

Crisol é unha cavidade nos fornos que recibe o metal fundido. O crisol é un aparato normalmente feito de grafito con arxila que pode soportar elementos a altas temperaturas, xa sexa o ouro derretido ou calquera outro metal, normalmente a máis de 500 °C. Algúns crisois soportan temperaturas que superan os 1500 °C.
Tamén se lle denomina así a un recipiente de laboratorio resistente ao lume e utilizado para fundir substancias. É usado nas análises gravimétricas.
En sentido figurado significa lugar onde se adhiren e se unen diferentes ideas, persoas, nacionalidades, culturas etc. dando lugar a unha síntese de todas elas.
En arqueoloxía ven significar tamén os restos sobrantes da fundición dun metal. Serven como testemuña da actividade metalúrxica dos antigos habitantes dos sitios arqueolóxicos achegando importantes datos.
Crisomeloideos

Os crisomeloideos (Chrysomeloidea) son unha enorme superfamilia de escaravellos, que comprende decenas de miles de especies. As familias máis grandes que inclúe son Cerambycidae (escaravellos de longos cornos), con máis de 35000 especies, e Chrysomelidae, con máis de 13000 especies. Características
Os Chrysomeloidea, igual que outros Phytophaga, teñen o cuarto segmento tarsal reducido e agochado polo terceiro segmento. Varias especies desta superfamilia son importantes pragas de plantas. A especia Diabrotica undecimpunctata é unha importante praga de vexetais e é un insecto moi común en todo tipo de flores. O escaravello da pataca, Leptinotarsa decemlineata, ataca as patacas e outros membros das Solanaceae. O Anoplophora glabripennis asiático é outra importante praga de árbores onde foi introducida. Parece evidente que durante o Xurásico e Cretáceo os Chrysomelidae alimentábanse de pole e despois de follas, gromos, ramiñas e raíces.
Algunhas autoridades no pasado suxeriron sacar a familia Cerambycidae e familias relacionadas (Disteniidae, Oxypeltidae e Vesperidae) dos Chrysomeloidea para crear unha superfamilia separada que se chamaría "Cerambycoidea" (ver por exemplo), pero en ausencia de evidencias que o apoien a monofilia dos grupos resultantes, esta proposta non foi moi aceptada na comunidade científica.
Crissiumal

Crissiumal é unha cidade brasileira. Segundo o censo de 2010 tiña 14. 085 habitantes. O municipio conta coas augas do río Uruguai e ten fronteira fluvial coa Arxentina.
Crista neural

Crista neural é o nome dado a un grupo de células embrionarias, derivadas do revestimento do tubo neural, que orixinan outros tipos de células adultas, como neuronas e células da glía, osteocitos, melanocitos e células do músculo liso.
É un compoñente da ectoderma e localízase entre o tubo neural e a epiderme do embrión.
Cristal

Un cristal, en física do estado sólido e química, é un sólido homoxéneo que presenta unha estrutura interna ordenada das súas partículas reticulares, sexan átomos, ións ou moléculas. Características
A palabra provén do grego κρύσταλλος crýstallos, nome que deron os gregos a unha variedade do cuarzo, que hoxe se chama cristal de rocha.
Nun cristal, os átomos e ións atópanse organizados de forma simétrica en celas elementais, que se repiten indefinidamente formando unha estrutura cristalina. Un cristal adoita ter a mesma forma da estrutura cristalina que a conforma.
Do estudo da estrutura, composición, formación e propiedades dos cristais ocúpase a Cristalografía. Tipos de cristais
As estruturas e propiedades dos cristais, como punto de fusión, densidade e dureza están determinadas polo tipo de forzas que manteñen unidas ás partículas. Clasifícanse en: iónico, covalente, molecular ou metálico.
Cristais iónicos: Os cristais iónicos teñen dúas características importantes: están formados de especies cargadas e os anións e catións adoitan ser de distinto tamaño. Exemplos: KCl, CsCl, ZnS e CF2. A maioría dos cristais iónicos ten puntos de ebulición altos, o cal reflicte a gran forza de cohesión que mantén xuntos aos ións. A súa estabilidade depende en parte da súa enerxía reticular; canto maior sexa esta enerxía, máis estable será o composto.
Cristais covalentes: Os átomos dos cristais covalentes mantéñense unidos nunha rede tridimensional unicamente por enlaces covalentes. O grafito e o diamante, alótropos do carbono, son bos exemplos. Debido aos seus enlaces covalentes fortes en tres dimensións, o diamante presenta unha dureza particular e un elevado punto de fusión. O cuarzo (SiO2) é outro exemplo de cristal covalente. A distribución dos átomos de silicio no cuarzo en semellante á do carbono no diamante, pero no cuarzo hai un átomo de osíxeno entre cada par de átomos de Si.
Cristais moleculares: Nun cristal molecular, os puntos reticulares están ocupados por moléculas que se manteñen unidas por forzas de van der Waals e/ou de enlaces de hidróxeno. O dióxido de xofre (SO2) sólido é un exemplo dun cristal molecular do mesmo xeito que os cristais de I2, P4 e S8. Con excepción do xeo os cristais moleculares adoitan empaquetarse tan xuntos como a súa forma e tamaño permítano. Debido a que as forzas de van der Waals e enlácelos de hidróxeno son máis débiles que os enlaces iónicos ou covalentes, os cristais moleculares adoitan ser quebradizos e a súa maioría fúndense a temperaturas menores de 100 °C.
Cristais metálicos: A estrutura dos cristais metálicos é máis simple porque cada punto reticular do cristal está ocupado por un átomo do mesmo metal. Os cristais metálicos polo regular teñen unha estrutura cúbica centrada no corpo ou nas caras; tamén poden ser hexagonais de empaquetamento compacto. Polo que adoitan ser moi densos. As súas propiedades varían de acordo á especie e van desde brandos a duros e de puntos de fusión baixos a altos, pero todos en xeral son bos condutores de calor e electricidade. Galería de imaxes de cristais
Cristal líquido

Os cristais líquidos son unha clase de moléculas que están nun estado da materia entre o estado líquido e o estado sólido, coñecido como estado líquido cristalino (ou mesomórfico, do grego Mesos Morphe: entre dous estados).
Algúns tipos de cristais líquidos presentan cores fortes que se alteran baixo a acción de temperatura, presión, campo eléctrico e magnético, outros teñen rápida resposta electroóptica na presenza de campo eléctrico, por eses motivos o cristal líquido adoptouse en longa escala pola industria electrónica e úsase principalmente na fabricación de pantallas para televisións e monitores, alén diso o cristal líquido tornouse o material padrón para a fabricación de displays para equipamentos electrónicos de todos os tipos.
Cristalografía

A cristalografía é a ciencia experimental que estuda o ordenamento dos átomos nos sólidos. Nos tempos antigos a cristalografía era o estudo científico de pedras cristalinas.
Os métodos cristalográficos apoianse fortemente na análise dos patróns de difracción que xorden dunha mostra cristalina ó irradiala cun feixe de raios X, neutróns ou electróns. A estrutura cristalina tamén pode ser estudada por medio de microscopía electrónica. Introdución
Un material cristalino é aquel no que os átomos se estruturan en redes tridimensionais que se repiten. A estrutura que se repite denomínase célula cristalina. Os cristais clasifícanse segundo sexan as propiedades de simetría da célula cristalina. Estas propiedades de simetría tamén se manifestan en ocasión en simetrías macroscópicas dos cristais, como formas xeométricas ou planos de cortadura. O estudo da cristalografía require un certo coñecemento do grupo de simetría. A cristalografía na bioloxía
A cristalografía dos raios X é o principal método de obtención de información estrutural no estudo de proteínas e outras macromoléculas orgánicas (como a dobre hélice do ADN). A análise de moléculas tan complexas e, moi especialmente, con pouca simetría require unha análise moi complexa empregándose ordenadores para axustar o patrón de difracción ás posibles estruturas.
Cristianismo celta

O cristianismo celta (tamén chamado Igrexa celta) refírese en liñas xerais ás prácticas cristiás da Alta Idade Media desenvolvidas nas illas Británicas durante a última fase da dominación romana en torno ás áreas costeiras do Mar de Irlanda. A progresiva retirada das lexións romanas e a subseguinte Invasión anglosaxoa de Gran Bretaña reduciron o contacto entre os cristiáns celtas e bretóns das illas e os do continente. O illamento favoreceu a aparición de prácticas relixiosas diferenciadas, sobre todo en Irlanda, dende onde pasaron posteriormente a Gran Bretaña, grazas ao labor de misioneiros como Columba de Iona e de Aidan, entre outros.
Algunhas veces, o termo "Cristianismo celta" emprégase tamén para describir as prácticas cristiás vixentes nestas zonas en datas posteriores; porén, debido a que a historia das igrexas irlandesa, galesa, escocesa, britana, córnica e manesa diverxen significativamente despois do século VIII, os historiadores xeralmente evitan o uso do termo neste contexto. Ademais, os historiadores non empregan o termo "Igrexa celta", debido a que iso implica un senso de ser unha entidade unificada e identificable separada da Cristiandade occidental.
Cristina Pol García

Cristina Pol García, nada en Madrid o 24 de xullo de 1893 e finada na Coruña o 23 de setembro de 1976, foi unha mestra e inspectora de educación galega. Traxectoria
Estudou maxisterio na Escola Normal de Pontevedra, obtendo o título de grao superior en 1911. Foi nomeada inspectora de Ensino Primario da provincia da Coruña en 1920. Co seu marido Manuel Díaz Rozas e outros crearon en 1932 a Sociedad Paidológica Gallega e tamén co marido fixeron estudos para seguir o desenvolvemento de xemelgos univitelinos da provincia da Coruña nos anos trinta. Militante do Partido Galeguista, foi secretaria do Seminario de Estudos Galegos. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi separada do servizo e suspendida de emprego e soldo. Foi desterrada a Ávila co seu home. Rehabilitada, nos anos sesenta foi inspectora de ensino primario en Oviedo. Vida persoal
Casou con Manuel Díaz Rozas.
Cristina Roccati

Cristina Roccati, nada en Rovigo o 24 de outubro de 1732 e finada na mesma localidade o 16 de marzo 1797, foi unha física, académica e poeta italiana. Tras graduarse na Universidade de Boloña en 1751 -o terceiro título universitario entregado a unha muller por unha universidade italiana- estaba comenzando unha ilustre carreira académica cando os problemas económicos forzaron o seu regreso ás provincias venecianas, onde continuou ensinando física durante décadas. Traxectoria
Roccati, filla de Giovan Battista e Antonia Campo, pertencía a unha familia noble de Rovigo, Italia.
Roccati estudou linguas clásicas con Peter Bertaglia Arquà, reitor do seminario en Rovigo, e con tan só 15 anos xa era admirada entre os membros da Accademia dei Concordi polos seus poemas. En 1747, obtivo permiso dos seus pais para estudar filosofía natural na Universidade de Boloña baixo a tutela de Bertaglia. Foi aceptada pola universidade ese mesmo ano. Estudou literatura, lóxica, metafísica, moral, meteoroloxía e astronomía, pero centrouse na física e ciencia natural. Foi galardoada polos seus poemas e sonetos en Boloña, como xa o fora en Rovigo. Ingresou na Academia Concordia (1749), na Accademia degli Apatisti de Florencia (1750) e na Accademia nell'Arcadia (baixo o nome de Aganice Aretusiana) (1753), así como na Accademia degli Ardenti de Boloña e na Ricoverati de Padua.
O 5 de maio de 1751, nun tempo no que as oportunidades de educación superior eran a miúdo negado ás mulleres, Roccati, quen era considerada un prodixio, obtivo o grao en filosofía, sendo, segundo Wertheim, "a terceira muller en obter tales cualificacións académicas. " Continuou estudando na Universidade de Padua, centrándose en física newtoniana, grego e hebreo, mentres seguía cultivando os seus intereses literarios e compoñendo novos versos. A partir de 1751, estivo activa como profesora de física na Accademia dei Concordi di Rovigo (e ensinou alí ata polo menos 1777). Con todo, en 1752 a súa familia arruinouse, obrigándoa a interromper os estudos en Padua e regresar a casa, a Rovigo, onde ensinou física. Na Accademia dei Concordi de Rovigo, Roccatti realizou cursos nocturnos de física newtoniana para seus membros. Dos seus esquemas para esas conferencias, só se atoparon 51. En 1754 foi elixida presidenta da Accademia dei Concordi de Rovigo.
Cristina Roccati morreu en Rovigo o 16 de marzo de 1797.
Cristóbal de Acuña

Cristóbal de Acuña, nado en Burgos en 1597 e finado en Lima en 1675, foi un xesuíta español. Traxectoria
Entrou na Compañía de Xesús en 1612, e axiña foi enviado de misións a Chile e o Perú, onde se converteu no reitor do centro de formación de Cuenca (na actualidade, en Ecuador). En 1639 acompañou a Pedro Teixeira na súa segunda exploración do río Amazonas para levar a cabo observacións científicas, e facer un informe para o goberno do reino de España. A exploración levoulles dez meses, e ao chegaren ao Perú, Acuña preparou o seu informe, mentre esperaba a partida dun buque cara a Europa. O rei de España, Filipe IV, recibiu friamente o autor, e mesmo se di[Cómpre referencia] que estaba disposto a censurar o libro, temendo que os portugueses, que se independizaran de España en 1640, se aproveitasen da información.
Logo de ser procurador dos xesuítas en Roma e censor ("cualificador") da Inquisición española en Madrid, Acuña volveu a Suramérica, onde finou, seguramente pouco despois de 1675.
A obra Nuevo Descubrimiento del Gran Río de las Amazonas foi publicada en Madrid en 1641. Foi traducida ao francés en 1682, e a partir desta versión verqueuse ao inglés en 1698.
Acuña foi o primeiro europeo en describir o canal Casiquiare (un canal natural que une o Amazonas co Orinoco) en 1639.
Cristóvão Jacques

Cristóvão Jaques, tamén coñecido como Cristóvão Valjaques, nado c. 1480 no Algarve, Reino de Portugal e finado despois de 1530, foi un nobre, explorador e navegante portugués de orixe aragonesa. Era fillo ilexítimo de Pero Jacques, lexitimado por Xoán II (1481–1495) e posteriormente feito nobre pola Casa Real de Manuel I (1495–1521). Casou cunha filla de Francisco Portocarreiro, coa que tivo tres fillos. Traxectoria
En 1503 chegou por primeira vez á costa do Brasil na frota comandada por Gonçalo Coelho.
En 1516, ao mando de dúas carabelas, encargouse de patrullar a costa do Brasil co fin de desalentar as incursións dos piratas franceses. En novembro dese ano desembarcou nunha gran baía, á que chamou Baía de Todos os Santos. No río da Prata loitou e encarcerou a moitos franceses. Viaxou arriba e abaixo pola costa ata 1519.
O 21 de xullo de 1521 embarcou desde a desembocadura do río Texo cara ao Brasil, fundou un posto avanzado en Itamaracá, Pernambuco, un dos portos máis populares da costa brasileira, onde había moita madeira do Brasil ( Caesalpinia echinata ) e tiña frecuentes contactos entre indíxenas e europeos, antes de ir cara ao sur ata o río da Prata e entrar no río Paraná durante unhas 23 leguas (uns 140 km) ata preto da actual cidade de Rosario por primeira vez.
Finalmente, en 1526, foi nomeado, polo rei Xoán III, gobernador de todas as partes do Brasil, en substitución de Pero Capico en Pernambuco, e volveu de novo ao mando dun barco e cinco carabelas, tendo innumerables batallas cos piratas franceses. En 1527 capturou tres galeóns franceses en Recôncavo, Baía. Pero a crueldade que exerceu cara aos prisioneiros causoulle problemas importantes con Xoán III (1521–1557).
Ao regresar a Portugal, fixo unha oferta ao rei, na que Jacques levaría mil colonos, pola súa conta, para comezar a ocupación permanente das novas terras no Brasil, pero nada saíu da proposta.
Os rexistros mostran que, só catro anos despois da chegada dos portugueses a Brasil, os franceses percorreron as costas do río Paraguaçu, tratando cos nativos. Non obstante, o descubrimento oficial do río atribúese a Cristóvão Jacques, comandante da expedición en 1526. Tres ríos desembocan na baía de Todos os Santos: o Jaguaripe, o Subaé e o Paraguaçu.
Nunha carta de Vicente do Salvador, consta que Christóvão Jacques atopou unha illa (xa controlada polos franceses), no curso inferior do río Paraguaçu dous barcos que comerciaban cos indios, e foron afundidos. No lugar existiría unha vila denominada posteriormente aldea de Nossa Senhora do Rosário da Cachoeira, a principios do século XVII parcela de Gaspar Dias Adorno, ideal para a expansión interior da capitanía.