proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
MV Erkowit

O MV Erkowit foi un buque cargueiro con bandeira sudanesa que en novembro de 1970 quedou embarrancado na ría da Coruña. Características do barco
O Erkowit era un barco mercante de 4950 toneladas. Recibía o seu nome da localidade homónima sudanesa. Accidente
O 30 de outubro de 1970, o Erkowit, con 60 tripulantes a bordo, navegaba a 12 millas do cabo Vilán, estaba facendo a ruta entre Liverpool e Port Sudan cando en medio dunha densa néboa chocou co buque alemán Dortmund, que rescatou os tripulantes, á altura do cabo Vilán. O barco sudanés foi o máis danado, cun buraco, no seu lado de estribor, de oito metros de diámetro que chegaba á cuberta. A pesar disto, a nave permaneceu a flote. O remolcador alemán Rotesand, con base na Coruña, remolcou o Erkowit ata a baía da Coruña para intentar a súa reparación.
Unha vez dentro da ría, o práctico do porto, que subira a bordo do Rotesand, ordenou aos capitáns do Erkowit e do Rotesand que permanecesen sen entrar no porto nin moverse, ata novo aviso, na zona onde estaban, entre os puntos de Punta Mera e Punta Canabal, fronte á praia de Bastiagueiro. Pero en canto o práctico desembarcou, ambos os capitáns, e de mutuo acordo, decidiron varar o Erkowit na enseada que forma Punta Fiaiteira e a punta de Porto Cobo en Santa Cruz, Oleiros. O Rotesand suspendeu entón os traballos de rescate do Erkowit, abandonando o rescate.
Durante as seguintes horas e días intentaron tapar as vías de auga no casco para reflotalo e salvar a nave e a súa carga. Pero o mal tempo complicou a operación. O 12 de decembro, un dos mergulladores da Mariña que traballaba na reparación, Antonio Rondón Guil, faleceu cando, mentres se mergullaba na bodega número 4 do barco, o seu conduto de respiración rompeuse. Dous barcos participantes nos labores de rescate afundíronse.
Finalmente foi imposible taponar as vías e o barco afundiu o día 31 de outubro na praia de Bastiagueiro provocando a perda da súa carga, formada, entre outros produtos, por 2000 bidóns de insecticida.
Os restos do barco foron despezados. Impacto ecolóxico
O embarrancamento provocou unha vertedura tóxica. O marisqueo e a pesca prohibíronse na ría durante case un ano, e a vertedura supuxo o fin das bateas de mexillón que ata o momento poboaban a ría e a morte de numerosas especies mariñas nas rías de Ferrol, Ares e Coruña.
O 24 de novembro de 1971 levantouse totalmente a prohibición da pesca e o marisqueo na baía da Coruña e na ría do Burgo.
MVL-300

MVL-300, acrónimo de Mikhail Vasilyevich Lomonosov 300, foi un observatorio espacial ruso lanzado o 28 de abril de 2016 mediante un foguete Soiuz 2-1a Volga desde o cosmódromo de Vostochni. Características
MVL-300 foi nomeado polo 300 aniversario do científico ruso Mikhail Lomonosov. Foi deseñado pola Universidade Estatal M. V. Lomonosov de Moscova e por NPO VNIIEM para o estudo dos gromo de raios gamma e para o estudo dos fenómenos transitorios na atmosfera superior terrestre.
MVL-300 foi construído usando o bus Kanopus. Tiña unha masa de 645 kg e os seguintes instrumentos: BDRG (Blok Detektirovaniya Rentgenovskogo e Gamma izlycheniya), un trío de detectores de raios X e raios gamma montados perpendicularmente uns respecto dos outros para estudar variedade de fenómenos e para servir de disparador para o instrumento ShOK.
ShOK (Opticheckiye Kameri Svepkhirokogo Polya Ereniya), un par de cámaras ópticas cun gran campo de visión que tomaban varias imaxes por segundo para poder detectar lixo espacial, destelos ópticos na atmosfera, novas e supernovas, asteroides e gromos de raios gamma.
UFFO (Ultra-Fast Flash Observatory), formado por dous instrumentos: UBAT (UFFO Burst Alert and Trigger telescope) e SMT (Slewing Mirror Telescope).
DEPRON (Dozimetr Elektronov, PROtonov, Neutronov), un dosímetro para medir a intensidade e enerxía das partículas de alta enerxía na contorna da nave.
TUS (Trekovaya UStanovka), un espello concentrador de 1, 8 m2 con sensores para o ultravioleta próximo para estudar o lado nocturno da Terra e detectar choivas de raios cósmicos pola súa interacción coa atmosfera terrestre.
MVL-300 foi deseñado para durar tres anos, pero aos dez meses do comezo da misión o sistema de transmisión de datos fallou, finalizando as operacións.
MVP

MVP é unha sigla inglesa que vén da expresión Most Valuable Player, ou sexa, xogador mais valioso. O MVP adoita ser un premio que se lle dá nos Estados Unidos de América e no Canadá ao mellor xogador dunha competición deportiva, ben sexa ao longo dunha tempada regular, ben nas finais ou ben nun encontro das estrelas.
MYC

O proteína do protooncoxene MYC, c-Myc, c-myc ou factor de transcrición bHLH é unha proteína que en humanos está codificada no xene MYC do cromosoma, que é membro da familia myc de factores de transcrición. A proteína contén o motivo estrutural hélice básica-bucle-hélice (bHLH). Función
Este xene é un protooncoxene e codifica unha fosfoproteína nuclear que ten un papel na progresión do ciclo celular, apoptose e transformación celular. A proteína codificada forma un heterodímero co factor de transcrición relacionado MAX. Este complexo únese á secuencia consenso do ADN E box e regula a transcrición de xenes diana específicos. A amplificación deste xene obsérvase frecuentemente en numerosos cancros humanos. As translocacións que afectan a este xene están asociadas co linfoma de Burkitt e co mieloma múltiple en pacientes humanos. Hai evidencias que mostran que a tradución se inicia tanto desde un codón non AUG (CUG) augas arriba en pauta coma desde un codón de iniciación AUG, o que ten como resultado a produción de dúas isoformas con distintos N-terminais. Como diana de fármacos
Baixo circunstancias normais, c-Myc, por medio do seu dominio bHLHZip, heterodimerízase con outros factores de transcrición con MAD, MAX e MNT. Os dímeros Myc/Max activan a transcrición de xenes, mentres que os dímeros Mad/Max e Mnt/Max inhiben a actividade de Myc. c-MYC sobreexprésase na maioría dos cancros humanos e esta sobreexpresión orixina unha proliferación de células cancerosas.
Preparouse unha forma recombinante de c-Myc chamada Omomyc, na cal están mutados catro residuos. Omomyc heterodimerízase con c-Myc e inhibe a actividade transcricional de c-Myc. Cando a liña celular de cancro de ratos NIH3T3 se trata con Omomyc, este inhibe a proliferación. Nun modelo de ratos de cancro no cal as células de cancro foron modificadas por enxeñaría xenética para que expresasen condicionalmente Omomyc, observouse que Omomyc causaba a regresión do tumor, o cal estaba acompañado pola proliferación reducida e un incremento da apoptose do tecido tumoral.
Omomyc mostra unha alta afinidade por MAX (proteína X asociada a Myc) e para as secuencias de ADN do elemento da caixa amplificadora CACGTG, o que ten como resultado o desacoplamento da proliferación celular da regulación normal por factores de crecemento e contribúe a moitas das marcas distintivas fenotípicas do cancro. Omomyc tamén pode unirse a monómeros de MYC e impedir que este entre no núcleo.
A miniproteína Omomyc producida por recombinación desenvolveuse como fármaco (OMO-103) e actualmente está en ensaios clínicos.
MYCL

A proteína protooncoxénica L-myc-1 é unha proteína que nos humanos está codificada no xene MYCL (tamén MYCL1 ou L-Myc) do cromosoma 1.
Esta proteína é un factor de transcrición bHLH (hélice básica-bucle-hélice) implicado no cancro de pulmón. Interaccións
Esta proteína presenta interaccións con MAX.
Maat Mons

Maat Mons é un xigantesco volcán de escudo e o volcán máis grande do planeta Venus. Elevase uns 8 km por riba do radio medio do planeta, e fica nas coordenadas 0. 5°N 194. 6°E. O seu nome provén da antiga mitoloxía exipcia, na que Ma'at era o deus da verdade e a xustiza. Estrutura
Maat Mons posúe unha gran caldeira no cumio, cunhas dimensións de 28×31 km. Dentro da propia caldeira hai polo menos cinco pequenos cráteres, formados polo colapso da propia caldeira, este cráteres roldan os 10 km de diámetro. Unha cadea de cráteres de entre 3–5 km estendese ó longo de máis de 40 km no flanco suroeste do volcán, pero máis que indicar que son parte dunha longa fisura eruptiva, semellan terse formado polo colapso das capas superiores: as imaxes de alta resolución tomadas pola sonda Magallanes non revelan evidencias da existencia de regueiros de lava que nazan deses cráteres. Polo menos ocorreron dous destes eventos de colapso a grande escala no pasado de Maat Mons. Actividade
A sonda Magallanes sondeou por radar o volcán para buscar evidencias dunha relativamente recente actividade volcánica, estas evidencias foron atopadas en forma de cinzas volcánicas preto do cumio e da ladeira norte do volcán.
Algo que intriga ós xeólogos planetarios son os estudos atmosféricos levados a cabo polas sondas Pioneer Venus 1 e Pioneer Venus 2 na década dos 1980s, que revelaron unhas considerables variacións nas concentracións de dióxido de sulfuro (SO2) e metano (CH4) nas capas medias e altas da atmosfera de Venus. Unha das posibles explicacións foi a inxección na atmosfera de gases volcánicos por parte das erupcións plinianas do Maat Mons.
Existen varias liñas de evidencias que indican que Venus é volcanicamente activo, pero aínda non foi confirmada a existencia de erupcións no presente en Maat Mons.
Macaco xaponés

O macaco xaponés (Macaca fuscata) é unha especie da familia dos cercopitécidos nativa do Xapón. Trátase do primate non humano que vive máis ao norte do mundo. De feito é o único adaptado a un clima frío, xa que os macacos xaponeses adoitan vivir en zonas onde a neve cobre a paisaxe durante varios meses cada ano. Posúen unha pelaxe entre marrón e gris, a face vermella e colas curtas.
No Xapón é coñecido polo nome de Nihonzaru (Nihon 日本 "Xapón" + saru 猿 "mono") para diferencialo doutros primates, mais o macaco xaponés é tan familiar no país que cando os xaponeses din simplemente saru adoitan referirse ao macaco xaponés.
Macareu

O termo macareu refírese a unha onda de marea producida polas grandes masas de auga acumuladas ao comezo da preamar á entrada de certos estuarios e que despois avanza río arriba. Os macareus máis espectaculares obsérvanse nas foces do río Severn, en Inglaterra, e na do Amazonas, no Brasil.
Este fenómeno caracterízase por unha onda, máis ou menos alta, que remonta o curso do río e que ten unha potencia variable en función da altura da marea, do caudal do río nese momento e da topografía (fondura e largura do leito, barras de areas, meandros etc). Os macareus ocorren en moi poucos lugares no mundo, normalmente en áreas cunha gran variación de marea (de máis de 7 metros entre preamar e baixamar) e onde as mareas entran nunha zona de funil, pouco fonda, nun río que se estreita desde unha ampla baía.
Os macareus poden ter varias formas, desde un único fronte de onda rompente ata "macareus ondulares" que comprenden unha lene fronte de onda seguida por un tren de ondas únicas (solitóns). Os grandes macareus poden ser perigosos para a navegación, aínda que moi apreciados para o surfismo. Como exemplo, o macareu no Amazonas, chamado no Brasil pororoca, que alcanza os catro metros de altura e esténdense ata uns 13 km río arriba.
Macaronesia

Macaronesia é unha designación moderna para identificar os varios grupos de illas no océano Atlántico Norte preto da Europa e do norte de África, que comparten unha serie de trazos, en especial bioxeográficos, comúns.
O nome cuñouse a través do grego (makáron
feliz, afortunado; nesoi
illas) que vale por "illas abenzoadas" ou "illas afortunadas, un termo usado por antigos xeógrafos para as illas a Oeste do estreito de Xibraltar.
A Macaronesia consta de cinco arquipélagos: Azores, (Portugal)
Madeira, (Portugal)
Canarias, (España)
Cabo Verde, (República de Cabo Verde)
Illas Selvagens, (Portugal)
As illas da Macaronesia son de orixe volcánica, producidas por fenómenos de intraplaca ligados, talvez, a un ou varios puntos quentes no océano Atlántico. Tampouco se descarta a súa relación coa mesma actividade tectónica que orixinara o Atlas africano.
A pesar de ser Islandia tamén unha illa de orixe volcánica e estar situada na dorsal do Atlántico medio, non é considerada parte da Macaronesia.
O clima da Macaronesia oscila entre subtropical e tropical. Os arquipélagos portugueses dos Azores e da Madeira teñen en xeral un clima máis frío e máis chuvioso que o das Canarias e Cabo Verde.
As illas posúen unha bioxeografía única, sendo fogar de varias plantas e comunidades animais distintas. Como ningunha das illas formou xamais parte de ningún continente, a flora e fauna nativas chegaron até as illas a través de diversas dispersións orixinadas a grandes distancias. Bosques de loureiros, chamados laurisilva, cubriron outrora Os Azores, Madeira e partes das Canarias entre os 400 e 1. 200 m de altitude (as Canarias orientais e Cabo Verde eran demasiado secos). Eses bosques lembran os antigos que cubriran a cunca do Mediterráneo e a África do Noroeste antes do arrefriamento e sequidade da Idade do xeo. Árbores dos xéneros Apollonias (Lauraceae), Clethra (Clethraceae), Dracaena (Ruscaceae), Ocotea (Lauraceae), Persea (Lauraceae) e Picconia (Oleaceae), que se atopan nos bosques de loureiros da Macaronesia, sonos coñecidos por fósiles que noutro tempo viviran na bacía mediterránea.
Macartismo

O macartismo ou macarthismo (en inglés: McCarthyism) é un termo que se refire á práctica de acusar a alguén de subversión ou traizón. Termo
O termo ten a súa orixe na historia dos Estados Unidos coñecida como "segunda ameaza vermella", na década de 1950, que se caracterizou por unha marcada represión política contra os comunistas e outros esquerdistas, así como por unha campaña de temor á súa influencia nas institucións e espionaxe estadounidenses por axentes da Unión Soviética.
Acuñado orixinalmente para describir a patrulla anticomunista promovida polo senador republicano Joseph McCarthy de Wisconsin, o termo pronto adquiriu un significado máis amplo, sendo usado hoxe para describir a infinidade de iniciativas similares. Tamén se emprega para describir acusacións imprudentes e infundadas, así como ataques demagóxicos ao carácter ou sentido de patriotismo dos adversarios políticos. Historia
Durante o macartismo, miles de estadounidenses foron acusados de ser comunistas ou simpatizantes e convertéronse en obxecto de investigacións e investigacións agresivas por parte do goberno ou das industrias privadas. O principal obxectivo das sospeitas eran funcionarios, traballadores da industria do espectáculo, educadores e sindicalistas. As sospeitas eran moitas veces dadas por certas, aínda que se baseaban en probas inconclusas e cuestionables e se esaxeraba o nivel de ameaza que representaba a afiliación real ou suposta do individuo a ideas ou asociacións de esquerda. Moitas persoas perderon o seu traballo e/ou destruíron a súa carreira; algúns incluso foron detidos. A maioría das penas baseáronse en sentenzas que posteriormente foron anuladas, leis que foron declaradas inconstitucionais despedimentos por causa que foron declarados ilegais ou impugnables e procedementos extraxudiciais que entrarían en descrédito xeral no futuro.
Os exemplos máis notables de macartismo inclúen os propios discursos, investigacións e indagacións do senador McCarthy; a Lista Negra de Hollywood, coas investigacións realizadas polo Comité de Actividades Antiamericanas (HUAC); e as diversas actividades anticomunistas do FBI baixo a dirección de J. Edgar Hoover. O macartismo foi un amplo fenómeno sociocultural que afectou a sociedade estadounidense a todos os niveis e xerou un gran debate e conflito interno nese país. Na cultura popular
Sobre este período producíronse moitas películas, todas representando a McCarthy e os seus seguidores como figuras desprezables e a historia que crearon como unha crise que foi superada. Entre estas está Good Night, and Good Luck dirixida por George Clooney e protagonizada por David Strathairn, no papel do xornalista Edward R. Murrow. O filme narra os enfrontamentos entre o xornalista e o senador McCarthy, durante a década de 1950, que contribuíron á caída do senador.
Macbeth (Verdi)

Macbeth é unha ópera en catro actos e dez cadros con música de Giuseppe Verdi e libreto en italiano de Francesco Maria Piave e Andrea Maffei, baseado na traxedia homónima de William Shakespeare, sendo a décima ópera de Verdi e a primeira das obras do dramaturgo inglés que adaptou para a escena operística. A súa estrea tivo lugar no Teatro della Pergola de Florencia o 14 de marzo de 1847. A ópera foi revisada para a súa estrea en Francia, que tivo lugar o 19 de abril de 1865 no Théâtre Lyrique de París.
Esta ópera está entre as máis representadas do repertorio, aparecendo nas estatísticas de OperabaseArquivado 14 de maio de 2017 en Wayback Machine. no posto n. º 31 das cen óperas máis representadas no período 2005-2010, sendo la 19. ª en Italia e a novena de Verdi, con 123 representacións no período.
Macedonia Occidental

Macedonia occidental é unha das 13 periferias (rexións administrativas) de Grecia, e ocupa a parte occidental da Macedonia, ao norte do país. O capital da rexión é a cidade de Kozani. Está divida en 4 prefecturas (nomo, en grego): Grevená
Kastoriá
Kozani
Flórina
Macedônia

Macedônia é un municipio brasileiro do estado de São Paulo. A súa poboación estaba estimada no 2010 de 3. 664 habitantes.
Posúe unha área de 327, 7 km².
Macela dourada

A macela dourada ou camomila romana, Chamaemelum nobile, sin. Anthemis nobilis) é unha herba perenne da familia das asteráceas, nativa de Europa. Descrición
A macela dourada é unha herba perenne, de talo procumbente de até 26 cm de longo, glabro ou suavemente pubescente. Forma matas mestas. Presenta follas sésiles, alternas, bi- ou tripinnatilobuladas, finamente divididas, cos folíolos lineares. En posición terminal presenta no verán unha inflorescencia en forma de capítulo paniculado. Os floros radiais son uns 20, coa lígula branca, mentres que os do disco son numerosos, hermafroditas, coa corola amarela, as puntas das anteras ovadas e o extremo do estilo trunco. A testa floral non supera 1 cm de diámetro. Os froitos son aquenios cilíndricos, de máis ou menos 1 mm de diámetro, algo maiores os radiais. A polinización realízana himenópteros, mais a planta é quen de se autopolinizar. Uso
O talo tenro e as sumidades floridas úsanse secos ou frescos en infusión, recendente e lixeiramente amarga. Confúndese moitas veces coa macela común Matricaria recutita os efectos terapéuticos asociados á macela son de carácter dixestivo, carminativo, sedante, tónico, vasodilatador e antiespasmódico. O aceite esencial emprégase en aromaterapia, e a infusión das flores aplícase ao cabelo para o delourar.
Non se recomenda o uso da macela dourada durante a gravidez xa que pode causa contraccións uterina e aborto. A macela dourada é unha planta moi común en xardinaxe. Composición
O aceite esencial é rico en camazuleno, ácido tíglico e varios sesquiterpenos; contén ademais ácido antémico, atesterol, antemena e taninos. Pode provocar dermatite de contacto en persoas sensíbeis, e se teñen informado casos de anafilaxe entre alérxicos. Taxonomía
Chamaemelum nobile foi descrita por (Carl von Linné) All. e publicado en Flora Pedemontana 1: 185. 1785. Sinonimia Anthemis nobilis L. basónimo
Anthemis odorata Lam.
Chamomilla nobilis (L. ) Godr.
Matricaria nobilis (L. ) Baill.
Ormenis nobilis (L. ) J. Gay ex Coss. & Germ.
Machada

Unha machada ou brosa é unha ferramenta cun gume metálico que está fixada de forma segura a un mango, xeralmente de madeira, cuxa finalidade é a de cortar mediante golpes. Chámase machado cando ten a folla máis grande e o cabo máis longo, manexándose neste caso coas dúas mans, e macheta cando é pequena.
O uso típico para as machadas é cortar leña e tallar árbores, pero no pasado usáronse como armas para a caza e a guerra, especialmente polos viquingos, normandos e amerindios, que as empregaron como armas de guerra dende o Neolítico, (francisca ou tomahawk). Orixe
A orixe da machada debe situarse na prehistoria. As pedras de sílice talladas en forma amigdaloide, e as basalto puídas nun ou dous extremos, e ás veces cunha marca no medio, suxeitábanse con fortes ligaduras a un pau, formando con el ángulo recto, e servían como arma ofensiva nas loitas entre os homes ou contra os animais salvaxes. Son moi notables as machadas martelo de Dinamarca, cun burato no centro. Simbolismo e folclore
Dende polo menos o Neolítico tardío, as machadas elaboradas (machada de guerra, machada-T etc. ) tiveron un significado relixioso e indicaron probablemente un estado exaltado do seu dono. Algúns tipos case nunca amosan trazos de desgaste; depósitos de follas de machadas sen mango do Neolítico medio (tales como Somerset Levels en Gran Bretaña) puideron ter sido agasallos ós deuses.
Na Creta minoica, a labrys (machada dobre), tivo un significado especial. A machada dobre data dos períodos do paleolítico e do neolítico.
Nas fasces da Roma Antiga, a machada simbolizaba a autoridade de executar e eran usadas a miúdo como símbolos da Italia fascista a cargo de Benito Mussolini.
As machadas de ferro foron importantes ademais na superstición. Unha machada podería manter afastada unha saraibada. Ás veces, as machadas poñíanse nos cultivos, coas súas puntas apuntando ó ceo, para protexer as colleitas do mal tempo. Unha machada vertical soterrada baixo o peitoril dunha casa mantería lonxe a bruxería, mentres que unha machada baixo a cama aseguraría a descendencia masculina.
Machada de dobre anel

A Machada de Dobre Anel é unha machada de bronce dos séculos VII-VI a. C. descuberta en Paradela, Meis e que actualmente forma parte da Biblioteca Museo Víctor Balaguer de Villanueva y Geltrú, en Cataluña. Mide 24, 4 x 6, 1 x 2, 6 cm e pasou a formar parte da colección do museo grazas á doazón de Ramón del Valle en 1884. Descrición
Pertence ao período do bronce final. É unha machada de talón de dobre anel feita con molde, este tipo de ferramentas son semellantes a outras que se atoparon en Samieira e adoitan ter unha elevada proporción de estaño en comparación co cobre e outros elementos menores como o chumbo, o cinc ou o arsénico. Ten unha folla de perfís paralelos, de corte curto e unha nervadura central que non supera os dous terzos da lonxitude total da folla. Este tipo é característico do noroeste peninsular e son numerosos os achados, en Galicia, de obxectos de bronce en acubillos ou depósitos mercantes do período de bronce final atlántico. A súa distribución dáse na meseta, a costa cantábrica, a Bretaña e o sur de Inglaterra. Outros achados coñecidos en Pontevedra son os de Hío, Samieira e Ribadelouro. En 1881 atopouse na parroquia de Santa María de Paradela, no interior dunha caixa formada por lousas, setenta e dúas machadas de bronce de formas variadas, que foron vendidas a un fundidor, excepto un exemplar que quedou nas mans de Cástor Montenegro, párroco de San Vicente de Nogueira, quen llo regalou a Ramón del Valle, pai do Premio Nobel de Literatura, Ramón de Valle-Inclán). Ramón tivo a machada durante un tempo publicando o achazgo en La Voz de Arosa. Doou a peza o 1 de novembro de 1884 con unha carta dirixida a Víctor Balaguer e publicada no BMVB.
Machada ritual castrexa

A machada ritual castrexa, machada sacrifical ou machado votivo, é un tipo de machada propia da cultura castrexa usada en rituais de sacrificios. Exemplares
Entre os exemplares conservados atópanse: Machada de Viladonga: datada do século III a. C. presenta decoracións de torques, dun xabarín, dun touro e dun carneiro. Castro de Viladonga.
Machada de Cariño: semellante á de Viladonga, varios torques. Atopouse na praia de Basteira, en Cariño.
Machada da Atalaia: Representación zoomorfa cun trenzado. Xacemento de Punta Atalaia, en San Cibrao.
Machada do Deza: Estrutura estriada representación dun carneiro, touro, torque e caldeiro. Nun castro de Lalín, na comarca de Deza.
Machada da Trinidade: Decoración xeométrica e torque. Obras da canteira do Monte da Trinidade, en Mondoñedo.
Machairodontinae

Os Machairodontinae son un grupo irmán dos felinos (Felinae). Foron o último grupo supervivente de gatos de dentes de sabre.
Son unha subfamilia extinta de mamíferos carnívoros da familia Felidae (auténticos "gatos"). Viviron en Asia, África, América do Norte, América do Sur e Europa desde o Mioceno até o Plistoceno. Sobreviviron desde uns 23 millóns até hai uns 11. 000 anos.
A subfamilia Machairodontinae incluía o famoso xénero Smilodon. Tamén había outros gatos con cairos que non eran tan longos, como o Homotherium. A adaptación dos dentes de sabre evolucionou varias veces en diferentes liñas de carnívoros. Tiveron moito éxito como depredadores de emboscada. Coexistencia con humanos
Os humanos anatomicamente modernos teñen unha antigüidade duns 300. 000 anos, polo que os Machairodontinae coexistiron cos primeiros homínidos durante unha ampla gama temporal, especialmente durante o Plistoceno. Os Machairodontinae extinguíronse posiblemente debido a unha combinación de factores, como cambios climáticos que afectaron os ecosistemas, reducindo a dispoñibilidade de presas grandes, competencia con outras especies e perda de hábitats. Un dos primeiros naturalistas en formular hipóteses sobre a extinción masiva da megafauna foi Alfred Russell Wallace a finais do século XIX.
Machete

Un machete é un coitelo longo, aínda que máis curto que unha espada. Comunmente mide menos de 60 cm e ten só un lado afiado. Emprégase para segar a herba, cortar a cana de azucre, podar plantas, abrirse paso na selva. ..
Xeralmente, o gume é moi fino na parte máis próxima á punta, que sobresea lixeiramente do machete, sendo a fronte do machete curva.
Tamén existe outro tipo de machete cuxa fronte é puntiaguda, tendo o terzo final da coitela fío por ambas beiras. Úsase para cortar maleza e segar herba. Variantes do machete
O facón (ou coitelo gaucho), orixinario das pampas arxentinas.
O bolo filipino é unha ferramenta moi similar, pero a súa folla ensánchase chegando á punta, para facelo máis pesado no extremo cortante. Usouse como arma durante a Revolución Filipina contra os españois, e posteriormente foi arma representativa nas guerrillas da Guerra Filipino-Estadounidense.
O golok de Indonesia consta dunha folla curta e grosa e unha empuñadura básica (máis efectivo en vexetación arborada).
O kukri ou kukuri nepalés consiste nunha folla curva que se usa normalmente para tarefas similares.
O panga (do suahili) ten unha folla máis ancha, que se utiliza en África oriental.
O parang malaio ten unha folla curta e ancha, emprégase para cortar vexetación.
O charapo dos Andes venezolanos, de folla ancha e curva (para todo tipo de traballos).
A rula dos Andes venezolanos e colombianos, máis lixeiro e flexible.
A cuma do Salvador, curta, ríxida e bastante curva.
O corvo de Guatemala, longo e semicurvo, usado no corte de cana e para defensa.
A guarizama salvadoreña, máis longa que a cuma e lixeiramente curva, empregada en traballos agrícolas.
A guaparra de México, máis longa e delgada, coa punta en cúspide. Constitúe un ornamentos nas selas de montar.
O sabre rubio do Ecuador, máis ancho no final da folla. É fundamentalmente unha ferramenta de traballo.
A peinilla de Venezuela, máis pequeno e estreito que o corrente.
Machina Electrica

Machina Electrica (latín para xerador eléctrico) é unha antiga constelación ideada polo astrónomo alemán Johann Elert Bode no 1800, creada na honra á invención do primeiro xerador eléctrico. Formada por estrelas febles que actualmente están no sur da constelación de Cetus -o monstro mariño-, apareceu en moi poucos atlas estelares e nunca obtivo o recoñecemento xeral. Actualmente no é unha constelación recoñecida pola Unión Astronómica Internacional.
Machismo

O machismo é o conxunto de actitudes e comportamentos que rebaixan a dignidade das mulleres marxinándoas fronte aos homes, polo simple feito de seren mulleres: é dicir, simplemente debido ao seu sexo.
Trátase dunha forma de sexismo (discriminación por razón de sexo) na que se infravaloran as facultades dunha persoa de sexo feminino.
Machito

Francisco Raúl Gutiérrez Grillo, coñecido como Machito, nado na Habana o 16 de febreiro de 1912 e finado o 15 de abril de 1984, foi un músico e cantante cubano que desempeñou un papel fundamental na historia do jazz latino. Traxectoria
A súa orquestra dos anos corenta, a denominada Machito and his Afro-Cubans, atópase entre as primeiras en realizar a fusión entre os ritmos afrocubanos e a improvisación jazzística. Machito foi o director, cantante e intérprete de maraca desta e das orquestras que a sucederon.
Macho

Un macho (do latín másculus) é un ser vivo (animal ou vexetal) que posúe órganos reprodutivos masculinos. O nome para o macho humano é home. O seu oposto é femia.
Do termo "macho" deriva "machismo", o cal é visto na teoría de xénero como unha conduta derivada do sistema patriarcal que ve as mulleres e aos homosexuais como suxeitos dignos de dominación ou humillación. Outros significados
En mecánica (fabricación de ferramentas e carpintería), chámase "macho" á peza que encaixa dentro doutra.
O primeiro sarmento da videira.
Peza da rella do arado
Martelo grande do ferreiro, usado para forxar o ferro na incre.
Mula: híbrido de asno e egua, sempre estéril. O macho chámase simplemente macho. Outros artigos Feminino
Masculino
Machismo
Neutro
Macho cabrío
Machuco (música)

Machuco, expresión galega para o concepto mash-up ou mashup do inglés. Emprégase para referirse a unha canción composta por partes doutras cancións. Púxose de moda co xurdimento e mellora dos programas informáticos de edición de son. A maior parte das veces consiste en combinar estrofas e melodías de dúas cancións diferentes para crear un produto novo.
Machón

Un machón é, en arquitectura, calquera piar de madeira ou fábrica que sostén ou fortalece unha construción Normalmente emprégase o termo na construción de muros ou paredes, para designar piares tanto de ladrillo, como de cantaría de pedra, que se labra a treito nas paredes de cachotaría para as fortificar. Tipoloxía
Distínguense os tipos de machóns a seguir: Machón de maior e menor: chámase así ao machón de ladrillo que hai nas tapias de caixóns ou historias que ten anacos largos e angostos alternativamente.
Machón de medianil: chámase así ao encabezado de cantaría de perpiaño que forma a cabeza dunha parede de medianil e liga coas paredes de fachada de dúas casas acaroadas.
Machón divisorio: o que forma a testa dunha parede de medianil e recibe os lumiares, linteis etc. de dous paños de casas acaroadas.
Macizo

Un macizo é, en xeoloxía, unha sección da codia terrestre que está demarcada por fallas ou fendas en áreas rochosas ou en materiais sólidos. No movemento da codia, un macizo tende a reter a súa estrutura interna ao ser desprazado na súa totalidade. O termo é usado tamén para referirse a un grupo de montañas formadas por tal estrutura. O macizo é unha unidade estrutural da codia, menor que as placas tectónicas.
Macizo tectónico

En xeoloxía e xeografía física un macizo tectónico, tamén chamado horst, é un bloque elevado limitado por fallas normais. Un macizo tectónico é un bloque da codia terrestre que foi elevado ou permaneceu estacionario mentres que o terreo que ten a ambos os lados foi afundido (formando unha fosa tectónica ou graben). A palabra horst en alemán significa montón e procede da linguaxe dos mineiros alemáns de Alta Saxonia, que a utilizaban para describir certas elevacións do terreo ou certas fallas.
Moitas serras galegas actuais son macizos tectónicos que foron elevados como resultado das forzas da oroxenia alpina, que reactivaron as antigas fallas tardihercínicas que actuaron sobre as montañas galegas hercinianas. As montañas hercinianas galegas paleozoicas orixinais eran montañas de dobramento, pero foran moi erosionadas durante todo o Mesozoico e a xeración dos macizos tectónicos reactivou o relevo. En Francia os Vosgos e en Alemaña as montañas da Selva Negra son tamén exemplos de macizos tectónicos. Xeomorfoloxía
Os macizos tectónicos poden ter seccións transversais simétricas ou asiméticas. Se as fallas normais de ambos os lados teñen unha xeometría similar e movéronse á mesma velocidade, o micizo tectónico probablemente será simétrico e máis ben plano na parte superior. Se as fallas de ambos os lados teñen diferentes velocidades de movemento, a parte superior adoita estr inclinada e todo o perfil será asimétrico. A erosión tamén xoga un importante papel na aparencia máis ou menos simétrica da sección transversal. Macizos tectónicos e exploración de hidrocarburos
En moitas cuncas de rift de todo o mundo, atópanse xacementos de hidrocarburos en trampas convencionais asociadas a macizos tectónicos. Por exemplo, gran parte do petróleo da cunca de Sirte, Libia (con reservas duns dez millóns de barrís) encóntrase en grandes bloques de macizo tectónico como as plataformas de Zelten e Dahra ou en pequenos macizos tectónicos como as de Gialo High e a cordilleira Bu-Attifel.
Macla

Unha macla é un tipo de mineral formado por dous ou máis tipos de cristais. Os cristais únense segundo un plano ou están interpenetrados un no outro.
Unha macla é a agrupación simétrica de cristais idénticos. A simetría pode ser especular respecto do plano de macla ou polo xiro dos seus elementos ao redor do eixo de macla en 60°, 90°, 120° ou 180°. Macla "de contacto": cando os elementos se unen nun plano
Macla "de compenetración": se están cruzados e compenetrados entre si. En xeral presentan diedros entrantes; en caso contrario fálase de mimesia dun cristal individual. Exemplos
Macla de calcita
Macla de fluorita, de contacto ou compenetración
Macla de xeso, en "punta de lanza"
Maclas por deformación típicas dos metais bcc e hcp.
Maclas de recocido formadas despois de tratamentos térmicos de recocido típicas en fcc.
Macroeconomía

A Macroeconomía é a rama da Teoría Económica baseada no estudo das macromagnitudes económicas: inflación, PIB, renda per cápita, desemprego etc. e das interrelacións existentes entre elas.
A cuestión fundamental na macroeconomía é acadar un equilibrio entre as diferentes magnitudes, que polo xeral entran en conflito entre elas.
Un dos desenvolvementos máis salientables na macroeconomía é a curva de Philips, que relaciona inflación e desemprego.
A análise macroeconómica é de grande utilidade na elaboración e execución das políticas económicas gobernamentais, pero o seu uso vai moito máis alá, xa que ter unha previsión de cal será o comportamento global da economía nun futuro é unha necesidade para moitas empresas e particulares á hora de planificar investimentos.
No século XIX pódese considerar que é cando comeza a tratarse de cuestións macroeconómicas dende unha perspectiva científica, destacando os membros da escola clásica, iniciada por Adam Smith no século anterior. Defensores do liberalismo económico, afirman que o comercio internacional é sempre fonte de riqueza para tódolos países. Tamén neste século destacan voces contrarias a este movemento liberalizador, como por exemplo a de Karl Marx.
Será no século XX, especialmente no período de entreguerras coa crise da Gran Depresión cando esta ciencia vai acadar o seu auxe, e vai a pasar a ser considerada como unha disciplina autónoma dentro do conxunto da Teoría Económica. Economistas como Keynes e Friedman son dous dos grandes expoñentes do século XX, o primeiro dende a defensa dunha economía mixta, na que o estado interveña para resolver os desaxustes (as súas teorías tiveron un forte apoio en momentos de recesión, especialmente nos anos trinta), e o segundo dende unha perspectiva neoclásica.
Macroestrutura

A macroestrutura é a estrutura semántica global dun texto. É un termo pertencente á disciplina da lingüística denominada lingüística textual. A diferenza da microestrutura, non é lineal, senón que é global: refírese ó significado xeral dunha serie de proposicións.
A elaboración de macroeestruturas é unha continuación lóxica da captación das microeestruturas: unha vez lidas as oracións dun texto e captada a súa significación (proposicións) e interrelación (microestrutura), elaboramos un resumo mental do seu significado, o resultado desa operación é unha macroeestrutura. Véxase
texto
Lingüística textual
proposición
microestrutura
superestrutura
Macrolingüística

A macrolingüística é o estudo máis comprehensivo das linguas naturais coa inclusión da semántica lingüística, a pragmática e maila sociolingüística. O termo foi introducido polo lingüista estadounidense George L. Trager.
Fronte á macrolingüística a microlingüística estuda os aspectos vencellados coa estrutura das propias linguas humanas sen preocuparse polo contido semántico ou de interacción social das mesmas. Compoñentes da macrolingüística
Fonética e fonoloxía
Para algúns autores a fonética das linguas orais era considerada prelingüística (e do mesmo xeito a queiroloxía das linguas signadas). É dicir, considerábase que a articulación sonora ou xestual como algo irrelevante para a estrutura da lingua. Aínda que algúns autores consideran que a fonoloxía e a morfofonética son parte da microlingüística.
Gramática e sintaxe
Os aspectos gramaticais e a descrición da estrucutra sintática dunha lingua, son o núcleo do estudo microlingüístico e, ao mesmo tempo, tamén son parte do enfoque máis comprensivo das linguas que se chama macrolingüística.
Semántica e pragmática
Por outra banda a semántica considérase un aspecto metalingüístico da comunicación humana, é dicir, un aspecto só indirectamente ligado á estrutura da lingua en si mesma. Dende ese punto de vista a semántica tería máis que ver co estudo do sistema cognitivo humano xeral máis que co estudo das estruturas lingüísticas en si mesmas. Trager propuxo unha lingüística máis comprehensiva que incluíse o seu estudo como parte integrande dela.
Por outra banda a maioría de enfoques prometedores da pragmática necesitan incluír aspectos xerais do sistema cognitivo humano, xa que, en opinión dalgúns autores a pragmática non pode ser tratada estritamente dentro da lingüística.
Lingüística externa
A lingüística externa é a parte da macrolingüística que estuda o relacionado cos factores extralingüísticos que inflúen nunha lingua. Entre os aspectos que interesarían á lingüística externa estarían: A relación entre a fala dunha comunidade e os costumes dos seus falantes,
A extensión xeográfica e fragmentación en dialectos.
As disciplinas específicas que estudan estes aspectos da lingüística externa son sociolingüística, etnolingüística, dialectoloxía e psicolingüística. Outros aspectos sobre os que existiría menor consenso sobre se forman ou non parte da lingüística externa son os seguintes: A relación entre a historia política e social de devandita comunidade,
A relación entre a lingua e as institucións, tales como Igrexa e Estado,
A actividade cultural e científica da comunidade, Outras acepcións
Doutra banda, tamén se coñece como macrolingüística ao estudo da interacción das linguas e das súas condicións de adquisición, desenvolvemento e funcionamento tanto individual como social. Como tal, sería unha póla da lingüística.
Entre as súas manifestacións máis destacadas cóntanse disciplinas, a miúdo de denominación composta e metodoloxicamente independizadas, como a sociolingüística, a etnolingüística, a psicolingüística, e maila estilística.
Macromedia

Macromedia foi unha empresa de software de gráficos e desenvolvemento web con centrais en San Francisco, California. Macromedia foi formada en 1992 pola fusión de Authorware, Inc. (creadores de Authorware) e MacroMind-Paracomp (creadores de Macromind Director). As súas centrais están en San Francisco, California. Macromedia continuou seguindo o rastro de M&A e en decembro de 1999 adquiría a compañía de software de análise de tráfico Andromedia. A compañía de desenvolvemento Web Allaire foi adquirida en 2001, e Macromedia engadiu varios produtos populares de servidor e desenvolvemento Web á súa lista.
En 2003, Macromedia adquiriu a compañía de conferencia por web Presedia e continuou desenvolvendo o seu produto de colaboración e presentación on-line baseado en Flash, ofrecido baixo o nome de Breeze. Despois, nese mesmo ano, Macromedia tamén adquiriu a compañía de software de axuda de autoría eHelp Corporation Arquivado 11 de xullo de 2004 en Wayback Machine. , cuxos produtos incluían RoboHelp, RoboDemo (Agora Captivate), e RoboInfo.
O 18 de abril de 2005, Adobe Systems Inc. anunciou un acordo para adquirir Macromedia nunha transacción valorada en, aproximadamente, 3400 millóns de dólares. O 5 de decembro de 2005, Adobe Systems completa a adquisición de Macromedia. Produtos
Authorware
Breeze
Captivate
Central
ColdFusion
Contribute
Dreamweaver
Director
Fireworks
Flash
Flash Communication Server
Flash Player
FlashCast
Flashpaper
Flex
Fontographer
FreeHand
HomeSite
JRun
Robohelp
Shockwave
Shockwave Player
Studio 8 (Flash, Dreamweaver, Fireworks etc)
Para o futuro dos produtos de Macromedia, mire en Adobe para máis información sobre as novas estruturas de Adobe/Macromedia.
Macromolécula

As macromoléculas son substancias que teñen unha masa molecular elevada, formadas por un gran número de átomos. Xeralmente pódense describir como a repetición dunha ou unhas poucas unidades mínimas ou monómeros, formando os polímeros.
O termo macromolécula refírese ás moléculas que pesan máis de 10. 000 dalton de masa atómica.
Poden ser tanto orgánicas como inorgánicas, e algunhas de gran relevancia atópanse no campo da bioquímica, ao estudar as biomoléculas. Dentro das moléculas orgánicas sintéticas atópanse os plásticos. Son moléculas moi grandes, cunha masa molecular que pode alcanzar millóns de UMAs que se obteñen polas repeticións dunha ou máis unidades simples chamados "monómeros" unidos entre si mediante enlaces covalentes.
Forman longas cadeas que se unen entre si por forzas de Van der Waals, pontes de hidróxeno ou interaccións hidrófobas e por pontes covalentes.
Polo xeral, analízanse moléculas no que o número de átomos é moi pequeno, que ademais constan dunha masa molecular relativamente pequena. Por exemplo, a molécula do sal común (NaCl) consta de só dous átomos e a masa molecular relativa é de 57'5. En cambio, existen moitas clases de moléculas que posúen unha composición moito máis complicada, é dicir, unha gran cantidade de átomos e un valor grande na súa masa molecular; a esta clase de composicións denomínaselle macromoléculas. Especificamente, unha macromolécula ten unha cantidade mínima de 1000 e unha masa non menos de 10. 000. Ademais os elos que unen a molécula non conducen a variación nas propiedades físicas, se estes son engadidos de xeito complementario. Por exemplo a molécula do polietileno, cuxa masa molecular relativa é de 280. 000 e consta de 20. 000 elos de grupos CH2. Outro exemplo é a molécula do ácido ribonucleico; consta de 124 elos que se repiten, conformados por 17 aminoácidos diferentes. A súa fórmula química é C575H901O193N171S12, e a súa masa molecular relativa é de 13. 682. Os polímeros son substancias conformadas por macromoléculas.
Nunha época que non se coñecía a existencia da macromolécula denominabanse coloides a este grupo de moléculas. Os coloides teñen unha aparencia xelatinosa adhesiva, cunha velocidade de difusión pequena sen poder atravesar as membranas, contrario ao que ocorre, por exemplo, co sal común, que se difunde moi ben e pasa a través das membranas. Estas substancias foron chamadas cristaloides pola súa boa conformación estrutural. Máis tarde foi descuberto que, en condicións determinadas, os cristaloides podían adquirir un "estado coloidal" se se lograba unir as súas moléculas en grupos e cunha masa relativamente baixa. A agregación das moléculas dos cristaloides que conducen á aparición das propiedades coloidales das súas moléculas, é polo xeral unha manifestación das forzas da valencia atómica secundaria e o enlace dos átomos nas macromoléculas é convalente. [Cómpre referencia]
Macron

O macron ( ¯ ) é un sinal diacrítico que se coloca sobre unha vogal ou en ocasións sobre ou baixo unha consoante. O seu nome procede do grego makron, forma neutra de makros (longo). O signo oposto é o breve ( ˘ ). Uso en poesía
Na métrica grecolatina e en descricións da métrica doutras literaturas o macron emprégase para indicar a sílaba tónica. Uso como diacrítico
En letón, lituano e livonio escríbese sobre as vogais para indicar que son longas. O mesmo significado ten en linguas do Pacífico coma o hawaiano e o maorí.
Na romanización de linguas coma o árabe, o pali, o sánscrito e o xaponés indican unha vogal longa. O mesmo ocorre coa romanización do grego, na que as letras η (eta) e ω (omega) se trasliteran por ē e ō respectivamente.
Algúns dicionarios modernos de grego clásico e latín empregan o macron para sinalar vogais longas ou sílabas tónicas.
No pinyin e no Alfabeto Fonético Internacional é un sinal de ton.
En linguas das Illas Salomón e Vanuatu emprégase para representar distintos sons.
É habitual o seu uso en lugar doutros signos diacríticos coma o til ou a diérese. Por exemplo, en francés substitúe calquera acento cando se escribe en maiúsculas, especialmente na prensa. Usos non lingüísticos
En Matemáticas o macron (ou en ocasións o trazo alto) emprégase con distintos significados: Representar a media: x ¯ {\displaystyle {\bar {x}}}.
Indica a adherencia dun conxunto: A ¯ {\displaystyle {\bar {A}}}.
Indicar o conxugado dun número complexo.
É unha das notacións para indicar o complementario dun conxunto.
Indica un segmento: A B ¯ {\displaystyle {\bar {AB}}}. Macron inferior
Algunhas linguas empregan un símbolo análogo ao macron, pero situado por baixo da letra. Este símbolo diferénciase do trazo baixo en que este último se converte nunha liña se hai varios seguidos: a̱ḇc̱ (macron inferior), pero a̲b̲c̲ (trazo baixo). En lingua pitjantjatjara emprégase para representar o fonema /ɳ/.
En lingua saanich representa glotalización.
En lingua seri escríbese baixo o L para representar o fonema /l/.
No alfabeto mapuche unificado aparecen as letras ṯ, ṉ e ḻ.
O macron inferior emprégase na romanización de linguas coma o árabe, o hebreo bíblico, o paxto ou o támil.
Macronecminos

A dos braquicneminos (Brachycnemina) é unha suborde de cnidarios antozoos da orde dos zoantarios. Taxonomía
Descrición
A suborde foi descita en 1891 polo biólogo, antropólogo e etnólogo británico Alfred Cort Haddon e o entomólogo australiano M. E. Shackleton.
Familias
A suborde comprende as cinco familias seguintes: Epizoanthidae Delage & Hérouard, 1901
Hydrozoanthidae Sinniger, Reimer & Pawlowski, 2010
Microzoanthidae Fujii & Reimer, 2011
Nanozoanthidae Fujii & Reimer, 2013
Parazoanthidae Delage & Hérouard, 1901
Macrosocioloxía

A macrosocioloxía é unha perspectiva da socioloxía que alienta a análise dos sistemas sociais e de poboación a grande escala. Enfócase maiormente ó nivel da estrutura social, e frecuentemente ó nivel da abstracción teórica. É a contraparte da microsocioloxía, que se enfoca na axencia social individual. A macrosocioloxía tamén abrangue ós individuos, ás familias e a outros aspectos constituentes da sociedade, pero sempre o fai en relación a un sistema social meirande dos cales forman parte. A macrosocioloxía tamén pode ser a análise de grandes colectivos sociais (por exemplo unha cidade ou a Igrexa). As poboacións humanas son consideradas unha sociedade no grao que é politicamente autónoma e os seus membros participan nun amplo abano de actividades de cooperación. Por examplo, esta definición pode aplicarse á poboación de Alemaña sendo unha sociedade, pero as persoas xermano-falantes en si mesmas no se considerarían unha sociedade por estar dispersas en varios países. A macrosocioloxía estuda tendencias sociais amplas que se poden aplicar posteriormente ás características máis pequenas dunha sociedade. Para diferencialo ben, a macrosocioloxía estuda cuestións como a guerra, o sufrimento nas nacións do Terceiro Mundo, a pobreza e a privación ambiental, mentres que a microsocioloxía analiza cuestións como o rol da muller, a natureza da familia e migración. Representantes de teorías macrosociolóxicas
Auguste Comte; que creou o temo "socioloxía" e cría que a sociedade podía ser estudada como calquera outra póla da ciencia.
Émile Durkheim; que viu as cuestións individuais como un reflexo de patróns sociais, completando o primeiro estudo de socioloxía (que vinculaba o suicidio coas tendencias sociais).
Herbert Spencer; que creou o termo "supervivencia do máis apto" en referencia ás disposicións sociais humanas (Darwinismo social).
Karl Marx; que analizou a sociedade dende a perspectiva do conflito de clases entre traballadores e propietarios.
Talcott Parsons; cuxa acción teórica tentou xuntar a influencia dos factores macro e micro, en relación cun contexto epistemolóxico superior da teoría de sistemas e a cibernética.