proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Castillo de Bellver (petroleiro)

O Castillo de Bellver foi un superpetroleiro de bandeira española que se incendiou o 6 de agosto de 1983 fronte ás costas de Suráfrica, provocando unha vertedura de 252. 000 toneladas de petróleo e unha das maiores mareas negras da historia. Descrición
O buque tiña unhas medidas de 334, 02 m de eslora, 55, 05 m de manga e 27 m de calado, e un peso morto de 271. 000 toneladas. Era propiedade da empresa estatal española Elcano e fora construído en Puerto Real (Cádiz), en 1978, cun valor de 2. 700 millóns de pesetas.
O petróleo que transportaba na súa derradeira viaxe era propiedade da empresa nacional española Enpetrol (Empresa Nacional del Petróleo). Accidente
O Castillo de Bellver levantara áncora dos Emiratos Árabes Unidos o 20 de xullo de 1983, onde cargara 137. 500 toneladas de petróleo cru lixeiro (tipo Murban e Upper Zakum) no porto de Jebeldhana e 112. 500 toneladas no de Zirju Island. Dirixíase pola ruta do Cabo cara Cartagena, onde tiña previsto descargar nas instalacións de Enpetrol o 21 de agosto.
Ás 23. 48 horas do 6 de agosto lanzouse a mensaxe de auxilio: "Tenemos fuego a bordo. Por favor, ayuden". O barco atopábase fronte á Baía de Saldanha, a uns 70 km ó noroeste de Cidade do Cabo (Suráfrica), no cabo de Boa Esperanza, e sufría unha explosión, sen que coñezan as causas, que provocou un incendio que se estendeu rapidamente de proa a popa. A consecuencia del, o barco quedou sen goberno, á deriva, para finalmente partir en dous no día seguinte. A popa afundiu axiña, a unhas 24 millas da costa, contendo aínda máis de 100. 000 toneladas nos seus tanques; a proa foi remolcada a mar aberto e afundida mediante cargas explosivas controladas. No incendio morreron tres dos seus tripulantes; a pasaxe estaba composta por 34 tripulantes masculinos máis dúas mulleres, familiares de dous oficiais, todos españois. O salvamento realizouse na madrugada do día 7, grazas á presenza ocasional nas proximidades do pesqueiro Harvest Carina, da filial surafricana de Pescanova, axudado por un helicóptero, que recolleu a dous mariñeiros, e un buque mercante, que recolleu a outro máis.
A vertedura inicial estimouse en 50 a 60. 000 toneladas que arderon no incendio máis unhas 100. 000 toneladas máis vertidas ó mar, afundíndose co resto da carga aínda nos seus tanques. A marea negra foi empurrada polos ventos cara a costa, pero un cambio dos ventos modificou o rumbo da mancha cara ao noroeste. A corrosión do casco do petrolero afundido provocou novos derrames, sendo o máis sobresaínte o que se produciu o 25 de xuño de 1994. Impacto medioambiental
Os danos medioambientais causados pola vertedura consideráronse pouco significativos, cun reducido impacto nos importantes caladoiros de pesca da zona. As condicións meteorolóxicas no momento do accidente favoreceron a loita contra a marea negra e o uso de 234 m3 de dispersantes na fronte da mancha impediu que chegase a augas próximas á costa.
O 50% das capturas de lagosta e peixe de Suráfrica fanse na zona do afundimento, que constitúe un importante lugar de reprodución para os peixes.
Castièro

Castièro é un terçon tradicional do Val de Arán, utilizado como circunscrición territorial para as eleccións ao Consello Xeral de Arán. Correspóndese coa parte sur do municipio de Vielha e Mijaran: Vielha, Gausac, Casau, Betren, Escunhau e Casarilh.
Formouse no século XVI ao dividirse en dous o antigo terçon de Vielha. Dende a restauración da estrutura administrativa tradicional do Val de Arán en 1990, elixe 4 dos 13 conselleiros do Consello Xeral de Arán.
Casto Caamaño García

Casto Caamaño García, nado en Cee cara a 1880 e finado na Coruña o 28 de xullo de 1951, foi un político galego. Traxectoria
Traballaba na fábrica de Carburos Metálicos de Brens e rexentaba unha taberna na praza de Cee na que se ofrecían sesións de cine dende 1928. Dirixente da Alianza Republicana de Cee, afiliouse ao Partido Socialista e foi elixido concelleiro nas eleccións de maio de 1931. Coa renuncia a alcaldía de Segundo Trillo Durán en xuño de 1932, foi elixido alcalde de Cee, permanecendo no cargo até que renunciou o 16 de setembro de 1933. En xullo de 1936 era tenente alcalde.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi multado polo gobernador civil con mil pesetas, acusado de «desafección al Glorioso Movimiento». Logo foi encausado por rebelión militar e aínda que a súa causa foi sobresida, foi sancionado polo gobernador cunha multa de 10. 000 pesetas. En abril de 1941 volveu ser sancionado polo Tribunal Regional de Responsabilidades Políticas con 6 anos de inhabilitación e o pago doutras 250 pesetas. Trasladouse á Coruña onde traballou repartindo carbón. Finou na Coruña o 28 de xullo de 1951. Homenaxes
En agosto de 2018 realizouse un acto de recoñecemento na Praciña do Olvido de Cee. Vida persoal
Casou con Teresa Rial.
Castor (foguete)

Castor comprende toda unha familia de foguetes usados ben como etapa doutros foguetes ou como aceleradores de foguetes maiores. Versións
Castor 1
Castor 2
Castor 120
Castor 2R
Castor 30
Castor 4
Castor 4A
Castor 4AXL
Castor 4B
Castor 4BXL
Castor 4XL
Castor 1

Castor 1 é o nome dun foguete estadounidense fabricado por Thiokol e usado como etapa ou acelerador en conxunto con outros foguetes, como por exemplo no Scout X, o Delta D ou o Delta G.
Castor 120

Castor 120 é o nome dun foguete estadounidense fabricado por Thiokol e usado como primeira etapa nos foguetes da familia Taurus e Athena. Foi usado tamén como acelerador en foguetes Delta.
O Castor 120 cobre o oco de potencia entre o Castor 4A e os foguetes máis grandes e segmentados. Dispón de control vectorial de pulo, de ata 5, 5 graos de amplitude.
Castor 2

Castor 2 é o nome dun foguete estadounidense fabricado por Thiokol e usado como etapa ou acelerador en conxunto con outros foguetes, como no Scout B, o Delta E ou o H-1 xaponés.
Castor 4

Castor 4 é o nome dun foguete estadounidense fabricado por Thiokol e usado como acelerador en foguetes Delta e como primeira etapa en varios tipos doutros foguetes.
Castor 4A

Castor 4A é o nome dun foguete estadounidense fabricado por Thiokol e usado como acelerador ou primeira etapa nalgúns foguetes.
Usado como foguete acelerador, melloraba nun 11% a eficiencia dos foguetes Delta grazas ó uso de propelente HTPB (polibutadieno). Como acelerador usouse cos foguetes Delta 6900 e Atlas IIAS. Voou por primeira vez en 1982.
Castor 4AXL

Castor 4AXL é o nome dun foguete estadounidense fabricado por Thiokol e usado como acelerador ou primeira etapa nalgúns foguetes. Ten un 30% máis de potencia que o Castor 4.
O Castor 4AXL foi probado por primeira vez en maio de 1992 e tivo o seu primeiro voo en 2001.
Castor 4B

Castor 4B é o nome dun foguete sonda estadounidense fabricado por Thiokol.
Castor 4BXL

Castor 4BXL é o nome dun foguete estadounidense fabricado por Thiokol e usado como acelerador, en particular para o foguete ORBEX.
Foi probado por primeira vez o 8 de maio de 1991.
Castor Castro Cancela

Castor Castro Cancela, nado en Portela (Barro) o 6 de agosto de 1886 e finado no mesmo concello o 15 de marzo de 1974, foi un político galego. Traxectoria
Fillo de Jose Castro e Manuela Cancela Búa. Presensouse como prófugo na Caixa de Recrutas de Pontevedra en novembro de 1916. En 1918 participou na constitución dunha sociedade de oficios varios en Barro. O 16 de maio dese ano presidiu un mitin agrarista celebrado na parroquia de Curro no que participaron Ramón Abal, de Barro, Salvador Novo de Moraña, Samuel Blanco de Paradela, Marcelino Fernández de Vilaxoán e Manuel Álvarez de Vilagarcía. En 1921 era o presidente da Sociedade de Oficios Varios de Barro e foi detido acusado do lanzamento dunha bomba á casa de Manuel Rodríguez Maquieira, acusación que se provou falsa e infundada, pois neses días estaba na Coruña, na casa de parentes seus (familia Búa). Na Segunda República foi nomeado alcalde de Barro logo do triunfo da Fronte Popular en febreiro de 1936.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 estivo fuxido polas ameazas e acoso falanxista. No libro do cura franquista Manuel Silva Ferreiro Galicia y el Movimiento Nacional, fálase que as “propagandas disolventes” na comarca (Barro, Moraña, Portas, Caldas. .. ) “prendieron en los incondicionales del Alcalde de Barro, Castor Castro Cancela, que recibía para su labor revolucionaria, orientaciones y mandatos de los dirigentes del Partido Comunista”. Foi detido pola Garda Civil de Moraña e por falanxistas da comarca a mediados de setembro. Xulgado en consello de guerra en marzo de 1937 en Pontevedra (Causa 209/37), foi condenado a pena de prisión de 15 anos. Estivo ingresado nas prisións de Pontevedra (desde o 18 de setembro de 1936), no presidio de Figueirido e na colonia penitenciaria da illa de San Simón para finalmente ser trasladado á cadea de Astorga. Abríuselle expediente de responsabilidade política en abril de 1940. Vida persoal
Casou con Jesusa Nieto Mourente.
Castración

A castración é a eliminación das gónadas nos seres humanos, animais ou plantas. O procedemento quirúrgico de extirpar ou inutilizar os testículos no macho denomínase orquiectomía, o dos ovarios na femia chámase ovariectomía. A castración tamén pode conseguírse mediante a administración de hormonas, de produtos químicos ou a través de irradiación con raios röntgen. Castración para fins terapéuticos
A orquiectomía e a ovariectomía son realizadas exclusivamente con fins terapéuticos (eliminación de tumores), ou sempre mediante a expresión dun consentimento informado e cunha sentenza positiva do xuíz, tamén pode formar parte do processo de transición de persoas que optan por cambiar o sexo. Efectos da castración
A eliminación das gónadas implica como primeira consecuencia a imposibilidade de procrear, así como unha serie de cambios físicos e psicolóxicos causados pola alteración do equilibrio hormonal do suxeito a castración (hipogonadismo) con consecuencias relativas).
Castrapo

O castrapo é unha variedade de castelán que se vale seguido de xiros, trazos e expresións propias da lingua galega. Ten polo xeral unha consideración social baixa, posto que non se axusta a ningunha das devanditas linguas. Orixe e evolución
Este fenómeno xurdiu pola castelanización de Galiza e a imposición da lingua castelá, proceso secular que decote se denominada "Doma e castración do Reino de Galiza". O galego perdeu oficialidade e durante o período que hoxe se coñece como os Séculos escuros non se aprendía nas escolas, nin se usaba nas igrexas, nin en ningún dos demais ámbitos públicos e administrativos, quedando reducido ao núcleo familiar, se ben en ningún momento perdeu a súa condición de lingua maioritaria de Galiza.
Intelectuais recoñecidos como Manuel María tiveron unha postura belixerante ao respecto desta cuestión e aínda hoxe non hai consenso entre os lingüistas e entre os colectivos reintegracionistas, malia que manifestamente minoritarios, que difiren na súa concepción de castrapo da outorgada polas institucións oficiais. Con todo, o dicionario Estraviz (que recolle a norma da AGAL) defíneo como "Espanhol, muito influído polo galego, que se fala na Galiza".
O Dicionario da Real Academia Galega defíneo como unha "variante do idioma castelán falado en Galicia, caracterizado pola abundancia de palabras e expresións tomadas do idioma galego". O que a día de hoxe parece seguro é que se trata dun castelán con moitos trazos e xiros galegos, mais non ao revés. Así o recollen nas súas definicións outros dicionarios de referencia como o Cumio ou IrIndo, amais do da propia RAG.
Castrelo de Abaixo, Castrelo de Abaixo, Riós

Castrelo de Abaixo (á espera da oficialización da forma Castrelos de Abaixo) é un lugar da parroquia de Castrelo de Abaixo, do concello ourensán de Riós, na comarca de Verín. Segundo o IGE, en 2023 tiña 46 habitantes (22 homes e 24 mulleres).
Castrelo de Abaixo, Riós

Santa María de Castrelo de Abaixo é unha parroquia do concello ourensán de Riós na comarca de Verín. Segundo o IGE, en 2023 tiña 61 habitantes (28 homes e 33 mulleres), repartidos entre os lugares de Castrelo de Abaixo e A Silva, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 121 habitantes. Historia
O topónimo de Castrelo ("Pequeno Castro"), así como algúns obxectos atopados nos arredores da poboación, poderían indicar unha continua presenza humana desde época romana. O topónimo é compartido pola parroquia veciña de Castrelo de Cima, e polo monte coñecido como o Castrellón. Nas proximidades tamén se atopa un antigo castro coñecido popularmente como A Cavanca dos Mouros e que foi escavado fai unhas décadas, onde se atoparon diversos obxectos arqueolóxicos.
Na parroquia atópase un camiño de paso que comunica con Portugal e que é coñecido como Portantigo e que a miúdo foi utilizado polos contrabandistas durante tódalas épocas.
Entre 1812 e 1823 Castrelo de Abaixo formou parte do concello de Castrelo, pero a partir de 1835 pasou a formar parte do concello de Riós, que xurdiu coa unión dos anteriores concellos de Riós e Castrelo. Clima e contorno
A parroquia e así mesmo o concello de Riós, posúe un marcado clima mediterráneo de montaña e aloxa algunhas especies de flora: aciñeira (Quercus ilex ssp. rotundifolia), escornacabras (Pistacia terebinthus), Arce de Montpelier (Acer monspessulanum) e fauna: abellaruco europeo (Merops apiaster), anduriña das pontes (Cecropis rufula), gaio azul (Coracias garrulus), osga(Tarentola mauritanica), especialmente raras en Galicia.
Na parroquia de Castrelo de Abaixo atópase Trambolosríos e A Fraga do Curral, lugar onde se cruzan os ríos Mente e Arzoá, de grande importancia ecolóxica, natural e paisaxística, que linda co Parque Natural de Montesinho en Portugal, e co parque natural do Invernadeiro, no Macizo Central ourensán. A vista dende o monte coñecido como a Fraga do Curral mostra un val de pronunciadas ladeiras e cortados fluviais de filitas. Festas
As festas celébranse en torno ós días 11 e 12 de agosto en honor de Santa María da Asunción, patroa da parroquia.
Castrelo de Cima, Castrelo de Cima, Riós

Castrelo de Cima (á espera da oficialización da forma Castrelos de Cima) é un lugar da parroquia de Castrelo de Cima, do concello ourensán de Riós, na comarca de Verín. Segundo o IGE, en 2023 tiña 29 habitantes (15 homes e 14 mulleres).
Castrelo de Cima, Riós

Santa María de Castrelo de Cima (tamén coñecido como Castrelos de Cima ou Castrelos de Riba) é unha parroquia do municipio de Riós. Comprende as aldeas de Castrelo de Cima, Covelas, As Lapedas (desaparecida), o Mourisco, San Paio e A Veiga do Seixo, limitando directamente esta última coa fronteira portuguesa. Segundo o IGE, en 2023 tiña 110 habitantes (58 homes e 52 mulleres). Clima e contorno
A parroquia, como todo o concello de Riós, posúe un marcado clima mediterráneo de montaña e aloxa algunhas especies de flora como a aciñeira (Quercus ilex ssp. rotundifolia), o terebinto (Pistacia terebinthus), ou o arce de Montpelier (Acer monspessulanum), e de fauna, coma o abellaruco europeo (Merops apiaster), a andoriña dáurica (Hirundo daurica), a gaio azul (Coracias garrulus) ou a osga (Tarentola mauritanica), especialmente raras en Galicia. Historia
A primeira referencia escrita da que se ten constancia sobre Castrelo de Cima atópase na Casa de Contratación no Archivo General de Indias. A partir do descubrimento de América a Casa de Contratación era o organismo encargado, entre outras funcións de organizar as primeiras expedicións a América. Nun documento datado do 23 de marzo de 1615 menciónase a un tal Juan Rodríguez, fillo de Juan Esteban e Inés Rodríguez, "natural de Castrelos de Cima", que viaxa ao Perú como criado de Pedro Enríquez de Guzmán, capitán da garda de Francisco de Borja. Posiblemente se tratase da primeira persoa de Castrelos que viaxou ó Novo Mundo.
Entre 1812 e 1835 Castrelo de Cima formou parte do concello de Castrelo, sendo a sede do concello, pero a partir de 1835 pasou a formar parte do concello de Riós, que xurdiu coa unión dos anteriores concellos de Riós e Castrelo.
O topónimo de Castrelo ("pequeno castro"), así como algúns obxectos atopados nos arredores da poboación, poderían indicar unha continua presenza humana desde época romana. O topónimo é compartido pola parroquia veciña de Castrelo de Abaixo. Monumentos
A igrexa parroquial de Santa María de Castrelo de Cima foi construída no século XVIII. O retablo, da mesma época, rodea a figura de madeira da patroa e unha cruz procesional do século XVII. Foi restaurado no ano 2005. Festas e tradicións
As festas celébranse en torno os días 7, 8, e 9 de setembro en honor de Nosa Señora dos Remedios, patroa da parroquia. Na festa celébrase o ritual da Queimada, instaurado na década de 1970 e que constitúe un intento de recuperar e ensalzar unha serie de costumes e festividades autóctonos, á vez que se impulsaban as festas patronais, polo que se celebra o terceiro e último día das festas.
Existía un entroido tradicional con máscaras e traxes típicos (vellarróns) en Castrelo de Cima e na Veiga do Seixo, aínda que desapareceron hai varias décadas. O concello do Riós patrocina a recuperación destes traxes no marco do entroido da comarca de Verín.
Castro de Vigo

O castro de Vigo é un castro, un antigo poboado fortificado, situado no Monte do Castro, na cidade de Vigo. Ten unha parte escavada en distintas intervencións arqueolóxicas que comprende construcións circulares (prerromanas) e cuadrangulares (forma proveniente da romanización). Está datado entre os séculos II a. C. e III d. C. coincidindo coa chamada Idade de Ferro en Galicia e a romanización. Nos primeiros anos do século XXI a escavación arqueolóxica é restaurada e convertida nun museo a ceo aberto.
Castro do Valló

Castro do Valló é un castro de cumio fortificado de Aranga.
Ten forma case circular cunha soa liña defensiva en socalco, cun diámetro duns 100 metros. Ten un antecastro ao leste.
Castros da provincia da Coruña

Esta é unha listaxe dos 978 castros existentes na provincia da Coruña por comarcas, concellos e parroquias:
Castros da provincia de León

Esta é unha listaxe non exhaustiva de castros existentes na provincia de León por comarcas agrarias:
Castros da provincia de Lugo

Esta é unha listaxe non exhaustiva de 900 castros existentes na provincia de Lugo por comarcas, concellos e parroquias:
Castros da provincia de Ourense

Esta é unha listaxe non exhaustiva de 383 castros existentes na provincia de Ourense por comarcas, concellos e parroquias:
Castros da provincia de Pontevedra

Esta é unha listaxe non exhaustiva de 467 castros existentes na provincia de Pontevedra por comarcas, concellos e parroquias:
Castros de Asturias

Esta é unha listaxe non exhaustiva de 245 castros existentes na provincia de Asturias por comarcas:
Castros de Galicia

Para unha relación de castros existen as seguintes listaxes de castros de Galicia, ordenados por provincias: Castros da provincia da Coruña
Castros da provincia de Lugo
Castros da provincia de Ourense
Castros da provincia de Pontevedra Bens de Interese Cultural
Teñen consideración de Ben de Interese Cultural (BIC) os seguintes vinte castros: Castro de Elviña, na Coruña.
Castro de Santa Trega, na Guarda.
Castro de Fazouro, en Foz.
Castro de Viladonga, en Castro de Rei.
Castro de Santa María de Cervantes, en Cervantes.
Castromaior, en Portomarín e Vilar.
Castro da Torre, en Folgoso do Courel.
Castro de Punta dos Prados, en Ortigueira.
Cidá de Borneiro, en Cabana de Bergantiños.
Castro de Baroña, en Porto do Son.
Castro de Neixón, en Boiro.
Castro Lupario, en Rois e Brión.
Castro de Santomé, en Ourense.
Castromao, en Celanova.
Coto do Mosteiro, no Carballiño.
Castro da Saceda, en Cualedro.
Castro de San Millao, en Cualedro.
Castro de Donón, en Cangas.
Castro de Troña, en Ponteareas.
Castro de Penalba, en Campo Lameiro.
Castros do norte de Portugal

Esta é unha listaxe non exhaustiva dos castros existentes no norte de Portugal por distritos e municipios:
Casu

Casu (en castelán: Caso) é un concello do Principado de Asturias. En 2014 tiña 1. 704 habitantes.
Limita ao norte con Piloña, ao oeste con Aller e Sobrescobio, ao leste con Ponga e ao sur coa provincia de León. Forma parte, practicamente na súa totalidade, do Parque Natural de Redes. Nel nace o río Nalón.
Está formado polas parroquias de Bueres, Caliao, El Campu, Coballes, La Felguerina, Orllé, Sobrecastiellu, Tañes, Tarna e El Tozu. A capital do concello é El Campu.
Casulo

O casulo, casulla ou casullo é o envoltorio que fabrican as larvas de numerosos insectos segregando certa substancia, en particular o do verme da bolboreta da seda. O casulo está constituído por un material semellante á seda.
Na orde dos lepidópteros, coincide coa fase da metamorfose denominada crisálide, caracterizada por un estado quiescente inactivo, sendo o estadio intermediario entre a larva e o adulto.
Casus belli

Na terminoloxia bélica, casus belli é unha expresión latina para designar un feito considerado suficientemente grave polo Estado ofendido, para declarar a guerra ao Estado supostamente ofensor.
Son, tradicionalmente, considerados casus belli o ataque ao territorio dun Estado, efectuado por outro Estado, a agresión armada contra navíos ou aeronaves, ou actos que atenten contra órganos representativos do Estado, como embaixadas ou consulados e, aínda, infraccións a tratados. O Art. 33 do Estatuto das Nacións Unidas prescribe que, habendo disparidades entre dous ou máis Estados, deben estes, tentando de evitar o agravamento do conflito, buscar solucións pacíficas na mediación, arbitraxe e outros medios pacíficos de solución.
O casus belli, como parte do ius in belo ou (Dereito de guerra), busca regular as accións bélicas dos distintos países, de maneira que a priori prohibe o recurso á forza armada para resolver conflitos, pero permite o uso do aparello militar contra outro Estado baixo o principio de ultima ratio, é dicir como último recurso.
Casón del Buen Retiro

O Casón del Buen Retiro é un dos dous únicos edificios que sobreviviron á destrución do Palacio del Buen Retiro, do que toma o seu nome, en Madrid (España). Historia e características
Foi construído por Alonso Carbonell en 1637 e deseñado inicialmente como un espazo para salón de baile da Corte de Filipe IV de España.
Desde 1971 é un dos edificios que conforman o Museo do Prado, e durante décadas albergou as súas coleccións de pintura do século XIX (uns 3. 000 cadros) así como o Guernica de Picasso. Esta famosa pintura trasladouse ao Museo Raíña Sofía en 1992, e o Casón, tras anos de obras, reabriuse como Centro de Estudos en 2009, mentres que as coleccións do XIX se repuxeron na sede principal do Prado grazas á ampliación de Rafael Moneo.
Catablefáridos

Os catablefáridos (Katablepharida), son un grupo de protistas heterótrofos flaxelados, que foron considerados como pertencentes a Cryptophyta desde que se describiron en 1939. Difiren doutras criptófitas en varios aspectos (aparato da alimentación) e chegou a propoñerse que son alveolados, pero as investigacións realizadas ao comezo do século XXI suxiren que están relacionados coas criptófitas. Parécense ás criptófitas na súa forma, orientación flaxelar e presenza de exactisomas, e as análises do seu SSU rDNA e das secuencias da beta-tubulina achéganos máis ás criptófitas ca aos alveolados. Caracterízanse por ter unha vaíña de dúas capas arredor da célula e superficie flaxelar, cristas mitocondriais tubulares, e un aparato de alimentación complexo moi distintivo. Principais xéneros de catablefáridos
En 2009, só foran descritos formalmente cinco xéneros e dez especies. Coñécense ducias de secuencias de ADN (obtidas de augas doces e mariñas) que parecen representar outras especies de catablefáridos aínda non descritas formalmente nin cultivadas. Os xéneros principais son: Hatena. Presenta formas depredadoras e formas con endosimbiontes fotosintéticos, polo que o establecemento da endosimbiose está a medio camiño neste protista.
Leucocryptos
Katablepharis O xénero Katablepharis, que lle deu nome ao grupo, foi inicialmente ortografado con th (Kathablepharis), pero despois a ortografía mudou. No código botánico ICBN escríbese sen h, e no zoolóxico ICZN con th, pero publicouse en 2009 unha corrección sen hache no código zoolóxico.
Roombia
Platychilomonas
Catacumba

As catacumbas son unhas galerías subterráneas que algunhas civilizacións mediterráneas antigas construíron e utilizaron como lugar de enterramento. As máis coñecidas e as mellor estudadas son as catacumbas da cidade de Roma. Tamén son coñecidas as catacumbas de París, aínda que a súa orixe é ben distinta (século XVIII).
Dende un punto de vista etimolóxico, a orixe da palabra catacumba é incerta. A súa tradución literal é "burato", nome dun distrito periférico de Roma, en cuxas proximidades había un cemiterio subterráneo, onde no século III, se trasladaron provisionalmente os corpos de San Pedro e San Paulo.
Catalanofobia

A catalanofobia ou anticatalanismo é un sentimento de odio cara ao pobo, lingua e cultura catalás. Segundo o dicionario de lingua catalá do Institut d'Estudis Catalans, a catalanofobia é "unha aversión a Cataluña, aos cataláns ou a todo o que é catalán". É o contrario do catalanismo.
Xa na Guerra del Segadors houbo unha conduta catalanofóbica, o poeta Francisco de Quevedo escribiu textos como: "En tanto en Cataluña quedase un solo catalán, y piedras en los campos desiertos, hemos de tener enemigos y guerra.
"Son los catalanes aborto monstruoso de la política"
"El catalán es la criatura más triste y miserable que Dios crió"
"Son los catalanes el ladrón de tres manos"
Na actualidade existen grupos ultradereitistas ou españolistas, como por exemplo, España 2000, que son amplamente catalanófobos. [Cómpre referencia] Dende a aposta polo independentismo catalán do goberno de Artur Mas (CiU), o sentimento anticatalanista aumentou nas comunidades autónomas de España, especialmente nas exclusivamente castelanfalantes. [Cómpre referencia]
En Aragón, o PP e o PAR aplicaron unha nova lei na que se deixaba de chamarlle catalá á lingua catalá na Franxa de Aragón, que dende 2013 pasou a chamarse Lapao (Lingua aragonesa propia da área oriental).
Catalepsia

A catalepsia (do grego κατάληψις, "acción de coller algo", "sorprender") é un trastorno repentino do sistema nervioso no que os músculos e membros do corpo se tornan máis ou menos ríxidos, sen haber contraccións, e a persoa fica todo o tempo consciente e podendo pasar horas nesta situación. Causas
A catalepsia ocorre en determinadas doenzas nerviosas, como a debilidade mental, histeria, intoxicación e alcoholismo.
Pode ser un síntoma de certos problemas do sistema nervioso ou síndromes como o mal de Parkinson, síndrome neuroléptica maligna e a epilepsia. É tamén un síntoma característico da abstinencia de anfetaminas como a cocaína. Alén disto, pode ser causada polo tratamento da esquizofrenia mediante antipsicóticos como o haloperidol ou o anestésico cetamina.
A catalepsia tamén é un termo usado polos hipnotizadores para describir que un brazo ou unha perna está "morto" (sen capacidade aparente de movemento). Síntomas
Os síntomas son corpo e membros ríxidos. Os membros permanecen na mesma posición cando son movidos (flexibilidade cérea), non hai unha resposta aos estímulos visuais nin aos táctiles, unha perda do control muscular e a desaceleración das funcións corporais, tales coma a da respiración, a dixestión e a do latexo cardíaco, e a persoa asemella estar morta. Historia
Antigamente pensábase que os pacientes con catalepsia reviviran por mor dun milagre divino ou por maxia negra, xa que no pasado xa existían casos de persoas que foran enterradas vivas e na realidade estaban sufrindo catalepsia. Moitos especialistas, con todo, afirman que iso non sería posible hoxe en día, xa que existen unha serie de equipamentos tecnolóxicos que, cando son correctamente utilizados, non fallan ao definir os sinais vitais e permiten autenticar o óbito con precisión. E como o tradicional exame forense para determinar a causa de morte implica abrir o corpo para analizar os órganos, se un paciente non chegase morto, seguramente morrería tralo exame forense. Na literatura
Hai un gran número de obras literarias nas que os personaxes teñen este trastorno, entre eles un dos máis famosos é a obra de Alexandre Dumas, Le Comte de Monte-Cristo, onde Abbé Faria ten crises de catalepsia de cando en vez, e finalmente morre por mor dunha desas crises. É un tema recorrente nas obras de Edgar Allan Poe. No Brasil, o poeta ultrarromántico Álvares de Azevedo, na súa obra Noite na Taverna, menciona un caso de catalepsia: o personaxe Solfieri relata ter mantido relacións sexuais cunha muller cataléptica, despois de confundila cun cadáver.
Catalina Sky Survey

O Catalina Sky Survey ou "Programa de Cartografía Celeste Catalina", recibe o seu nome da Serra onde se atopa o telescopio, nos Montes de Santa Catalina, preto de Tucson, Arizona. É un programa destinado ao descubrimento de cometas, asteroides e obxectos con órbitas preto da Terra (NEOS) dentro do hemisferio norte celeste. O equipo do CSS está dirixido por Stephen M. Larson do Laboratorio Lunar e Global da Universidade de Arizona. Este programa ten outra versión para o hemisferio sur celeste, en Australia, chamado: Siding Spring Survey. Obxectivos
O obxectivo principal do proxecto é detectar ao menos o 90 por cento estimado dos obxectos preto da Terra ou NEOS (en inglés) con diámetro de máis de 140 metros. As instalacións contan con tres telescopios, de 0, 7 metros; de 1 metro; e de 1, 5 metros de diámetro respectivamente.
Catalizador

Un catalizador é unha substancia (composto ou elemento) capaz de acelerar (catalizador positivo) o retardar (catalizador negativo ou inhibidor) unha reacción química, permanecendo el mesmo inalterado (non se consome durante a reacción). A este proceso chámaselle catálise. Os catalizadores non alteran o balance enerxético final da reacción química, senón que só permiten que se acade o equilibrio con maior ou menor velocidade.
Moitos dos catalizadores actúan alterando superficies, permitindo atoparse e unirse ou separarse a dous ou máis reactivos químicos. No mundo natural hai catalizadores biolóxicos ou biocatalizadores, os máis importantes son os encimas, de natureza proteica, aínda que tamén existen ácidos ribonucleicos con capacidade catalítica, denominados ribozimas.
A catálise pode ser de dous tipos: Homoxénea: o catalizador e o reactivo están nunha mesma fase, por exemplo, en solución acuosa. É o caso da catálise ácido-base e a catálise encimática.
Heteroxénea: o catalizador e o reactivo atópanse en distintas fases, como por exemplo, a catálise heteroxénea dunha reacción entre substancias gasosas absorbidas na superficie de metal. Os catalizadores sólidos poden ser porosos e están feitos de metal ou óxido metálico soportado sobre unha matriz sólida inerte. Este caso particular coñécese como catálise de contacto. Este tipo de catalizadores son amplamente utilizados nas refinerías de petróleo.
Catalpa común

A catalpa común (Catalpa bignonioides) é unha árbore frondosa de folla caediza orixinaria do sueste dos Estados Unidos de América en Alabama, A Florida, Xeorxia, A Luisiana, e Mississippi. Por este motivo tamén se lle coñece coma catalpa do sur.
É unha común árbore ornamental nas rúas e xardíns urbanos de Galiza. Descrición
É unha árbore de follas caedizas 15 a 18 m de altura, cun toro de até 1 m de diámetro, coa casca pardo cinsenta. As follas son grandes, acorazonadas, de 2 a 3 dm de lonxitude e 1, 5 a 2 dm de largo. As flores son de 2 a 4 cm, a xeito de trompeta, abrancazadas con tacas amarelas e violetas, en panículas de entre 20 a 40.
O froito é unha vaíña grande e longa (lembra aos legumes) de 2 a 4 dm de longo e 8 a 10 mm de diámetro, que fican nas pólas polo inverno. As vaíñas teñen numerosas sementes pardas achatadas con dúas ás delgadas.
Está emparentada coa Catalpa speciosa (Catalpa do norte), que se distingue polas panículas florais, con flores máis miúdas e máis numerosas.
Cultivo e usos
Úsase moito coma ornamental, tanto en pés illados coma formando fileiras nas rúas e avenidas. Atura a seca mais gusta dos solos húmidos e do sol. Tense naturalizado en todo o mundo. É unha especie que atura ben a polución. Por todos estes motivos é unha especie axeitada coma ornamental en Galiza.
A madeira é moi boa e dura, polo que o seu traballo non é doada; úsase moito para postes e travesas do camiño de ferro. Propiedades
Utilízase en decocción en casos de asma e dispnea.
A planta é tóxica polo que non é aconsellábel o seu uso por afeccionados.
Principios activos: catalpina, ácido p-oxibenzoico e protocaquético.
Indicacións: febrífugo, lixeiramente narcótico, sedante, asmático. Tense usado coma sucedáneo da quinina para as febres dos pantanos e como colirio para o tracoma e na conxuntivite. As raíces son velenosas. Úsanse a casca e os froitos. Taxonomía
O xénero foi descrito por Thomas Walter e publicado en Flora Caroliniana, secundum. .. 64. 1788. Etimoloxía
O nome deriva dos catawba americanos nativos dos Estados Unidos de América que a chamaban de catawba (o uso de Catalpa é un erro de transcrición do botánico Scopoli, que fixo a primeira descrición formal do xénero).
bignonioides: epíteto latino composto que significa "semellante a Bignonia. Sinonimia Bignonia catalpa L. - basiónimo
Bignonia spectabilis Salisb.
Catalpa arborea Baill.
Catalpa bignonioides f. aurea Bureau
Catalpa bignonioides f. koehnei (Hesse) Dode
Catalpa bignonioides f. nana Bureau
Catalpa bignonioides f. pulverulenta Bean
Catalpa bignonioides f. rehderi Paclt
Catalpa bignonioides f. variegata Bureau
Catalpa catalpa (L. ) H. Karst. nom. inval.
Catalpa communis Dum. Cours.
Catalpa cordifolia Moench
Catalpa syringifolia Sims
Catalpa syringifolia var. koehnei Hesse
Catalpa ternifolia Cav.
Catalpa umbraculifera Ugolini
Catalpium amena Raf.
Catalán antigo

O catalán antigo ou catalán medieval (en catalán: català antic) foi unha lingua románica falada durante a Idade Media, precursora do catalán contemporáneo e das súas variedades dialectais.
Durante período medieval, empregouse no principado de Cataluña, no reino de Valencia, nas illas Baleares e na cidade de L'Alguer (Sardeña), territorios integrados na coroa de Aragón. Tamén se falaba en zonas do reino de Murcia, pertencente á coroa de Castela.
Catanzaro

Catanzaro é unha comuna italiana da rexión de Calabria, provincia de Catanzaro, con cerca de 93. 540 habitantes. Esténdese por unha área de 111 km2, tendo unha densidade de poboación de 843 hab/km2.
Ten lindes cos concellos de Borgia, Caraffa di Catanzaro, Gimigliano, Pentone, San Floro, Sellia, Settingiano, Simeri Crichi e Tiriolo.
Cataplexía

A cataplexía consiste en episodios súbitos e xeralmente breves de perda bilateral do ton muscular durante a vixilia. Características
A maioría das veces os episodios aparecen en relación con emocións intensas; durante o acceso, a hipotonía ou flaccidez muscular fai que a persoa caia repentinamente. Na narcolepsia
Pode ser o primeiro síntoma da narcolepsia, aínda que adoita presentarse despois da manifestación da somnolencia diúrna, mais existe a posibilidade de que non se dea. É considerada como o único síntoma específico da narcolepsia xa que o resto poden afectar a outras enfermidades ou trastornos. A prevalencia de cataplexía en narcolépsicos varía moito, cun rango entre 60 % e 90 %.
A cataplexía é a supresión anormal da actividade motora esquelética (é coma se os músculos se desactivasen). En persoas sas ten lugar durante o sono MOR; con todo, nos narcolépticos que sofren cataplexía esta inhibición prodúcese anormalmente fóra do contexto do sono e maniféstase como un ataque catapléxico.
A investigación sobre a cataplexía centrouse nas células da formación reticular caudal que controlan a relaxación muscular durante o sono MOR: as células do núcleo magnocelular do bulbo raquídeo. É un trastorno do sono paradoxal, presente con gran frecuencia en narcolépticos, causado por unha inhibición xeneralizada das neuronas motrices por intrusión de elementos do sono MOR.
Catarata

A catarata, coñecida tamén de xeito popular como calixe ou belida, é unha enfermidade ocular que consiste na opacidad da lente ou da cápsula do cristalino do ollo, que impide o paso dos raios de luz. Chámase así a toda perda de transparencia do cristalino. Tamén é coñecida por facosclerose.
As cataratas avanzadas requiren unha intervención cirúrxica, xa que a perda progresiva de visión que xeran pode desembocar en cegueira. As cataratas son indoloras, e o seu principal síntoma é unha diminución da visión. Constitúen a principal causa de cegueira en todo o mundo, para o seu diagnóstico, adóitase empregar unha lámpada de hendidura, técnica usada para o exame das diferentes estruturas do ollo.
Catarrhini

Catarrhini é unha das dúas subdivisións da infraorde dos Siimiformes, os primates superiores ou simios. Abrangue aos monos do Vello Mundo e aos Hominoidea, os cales teñen as divisións de xibóns e os Hominidae (orangutáns, gorilas, chimpancés, bonobos e humanos). Son todos nativos de África e Asia. Aos membros desta pavorde chámaselles catarrhinos. Clasificacións e evolución
Os Hominoidea e os monos do Vello Mundo escindíronse dos monos do Novo Mundo hai arredor de 35 millóns de anos. A principal escisión do grupo catarrhine ocorreu hai 25 millóns de anos, cando se separaron os xibóns dos outros grandes simios (incluídos os humanos), hai 15-19 millóns de anos. Orde Primates
Suborde Strepsirrhini: lémures, lorises etc.
Suborde Haplorhini: társios, monos e Hominoidea
Infraorde Tarsiiformes
Familia Tarsiidae: társios
Infraorde Simiiformes: Hominoidea (simios) ou primates superiores
Parvorder Catarrhini
Superfamilia Cercopithecoidea, monos do Vello Mundo
Familia Cercopithecidae: monos do Vello Mundo
Superfamilia †Propliopithecoidea
Familia †Propliopithecidae (inclúe a Aegyptopithecus)
Superfamilia †Saadanioidea
Familia †Saadaniidae
Superfamilia Hominoidea
Familia Hylobatidae: xibóns
Familia Hominidae: grandes simios (incluídos os humanos)
Parvorde Platyrrhini: monos do Novo Mundo
Catasterismo

O catasterismo é a transformación dun personaxe nunha estrela ou nunha constelación, fenómeno que se dá con certa frecuencia na mitoloxía grega. A configuración das constelacións remedando determinadas figuras, tal e coma aínda hoxe se designan, viría desta visión mitolóxica, así coma a do zodíaco.
Dáse por certa a asimilación por parte dos gregos do zodíaco mesopotámico, transmitido a través dos persas e traducido e harmonizado cos termos coñecidos da mitoloxía grega. O esforzo fundamental nesta tradución foi a aplicación da nomenclatura dos mitos gregos para designar os nomes de estrelas individuais, asterismos coma o das Pléiades e Híades, e tamén as constelacións. Na Grecia clásica, as "estrelas divinas" e os deuses que as rexían eran entidades separadas, tal como o describe Platón; pero na cultura Helenística, a asociación foise convertendo en identificación, e así, por exemplo, Apolo non foi por máis tempo o rexente do Sol, senón Helios. Etimoloxía
A palabra é un cultismo tomado do grego καταστερισμοί ('katasterismoi'), co significado de colocado entre as estrelas. O termo procede do título dun libro de Eratóstenes de Cirene, matemático grego do s. III a. C. , residente en Alexandría, no que describía algunhas destas transformacións. O propio Eratóstenes tería creado o catasterismo da cabeleira de Berenice, esposa de Ptolomeo Evergetes, convertendo a súa cabeleira nunha constelación de sete estrelas.
Catastrofismo

O catastrofismo é unha hipótese formulada por Georges Cuvier que explica que os cambios xeolóxicos e biolóxicos producidos no planeta Terra debíanse non a cambios graduais, senón a cambios repentinos e violentos, as catástrofes que dan nome á teoría. Características
Cuvier tentaba poñer os cimentos científicos ás teorías fixistas e creacionistas ante as múltiples evidencias. Os fósiles de especies desaparecidas amoreábanse diante da porta dos fixistas e teorías como a da vis plastica, que os propuñan como caprichos da natureza, resultaban de xeito evidente ridículas.
Cuvier propuxo que os fósiles eran o resultado da extinción de animais creados por Deus nas catástrofes bíblicas ou produto de sucesivas creacións. Así, por exemplo, un animal que non entrase na arca de Noé, deixaría ese vestixio da súa existencia. Posteriormente aparecerían de novo outras especies totalmente diferentes ás extintas. A raíz desta teoría estableceuse a Teoría das creacións sucesivas.
Catavento

Un catavento ou viraventos é unha bandeiriña, manga de tea ou lámina que sinala a dirección do vento. Utilízase nas estradas para indicar o sentido e forza do vento e nas estacións meteorolóxicas.
Cataxénese

A cataxénese é un termo arcaico da bioloxía evolutiva que se refire a direccións evolutivas regresivas ou que se consideraban retrogresivas, a produción por metamorfose retrógrada ou involución. Era un termo usado en contraste coa anaxénese, que no uso actual denota a evolución dunha poboación única cara a unha nova forma sen liñas de descendencia ramificadas.
Catecismo do labrego

O Catecismo do labrego é unha obra literaria en prosa escrita por Valentín Lamas Carvajal, en colaboración con Arturo Vázquez Núñez, publicada en 1889 baixo o pseudónimo de Frei Marcos da Portela. Características
Comezou a publicarse en 1888 na revista O Tio Marcos d'a Portela e levaba por título Catecismo do Gallego. O ano seguinte, 1889, editouse de xeito independente en El Eco de Orense co título completo de Catecismo da doutrina labrega composto por R. P. M. Fr. Marcos da Portela, Doutor en Teoloxía Campestre.
Parodiando o Catecismo de la doctrina cristiana, do padre Gaspar Astete que era, daquela, a obra que se empregaba na catequese en Galicia, un labrego responde ás preguntas que se lle fan e arremete contra o alcalde, o secretario, o cacique e as míseras condicións de vida do mundo rural denunciando a dura vida á que estaban sometidos por culpa do asoballamento destes representantes do poder estatal. Por outra banda, e a diferenza de Manuel Curros Enríquez, non critica a Igrexa. Edicións e traducións
Edicións en galego
Tivo un elevado número de edicións e acadou un enorme éxito popular. En 1967 publicouse na colección O Moucho de Edicións Castrelos, aínda baixo pseudónimo, e en 1968 fixéronse catro reimpresións. Posteriormente o libro apareceu na Biblioteca das Letras Galegas de Edicións Xerais de Galicia, na Biblioteca de Autores Galegos do Diario 16 de Galicia, na Biblioteca 114 de El Correo Gallego e na Biblioteca Galega 120 de La Voz de Galicia.
Traducións
Foi traducido ao castelán en 1969 por Carlos Martines e Gabriel Aresti co título de Catecismo de la doctrina labriega e publicado en Editorial Kriselu. Existe tamén unha edición bilingüe de Xesús Alonso Montero publicada en 1990 pola Gran Enciclopedia Gallega co título de Catecismo del campesino.
Ao éuscaro en 1969 por Gabriel Aresti co título de Nekazarien Dotrina.
Ao portugués en 2004 por Luís Nogueira co título de Catecismo do labrego publicado por Mareantes Editora.
Catedral

Unha catedral é un importante templo de culto onde un bispo católico, anglicano ou luterano ten a súa sé ou cátedra: outras crenzas cristiás sen a figura do bispo, como a Igrexa de Escocia, tamén manteñen a denominación de catedral. Normalmente é meirande cós templos (igrexa) que non sexan sé dun bispado ou cabeza de diocese.
As catedrais deben o seu nome a que no interior delas se impartían cátedras (inicialmente do latín cathedra, 'onde sentar', que tamén orixinaría a palabra cadeira) ós seminaristas versadas en latín, Gramática ou Teoloxía.
O nome sé provén do latín sedis. Sé tamén se aplíca á principal igrexa cristiá, a Santa Sé.
Catedral da Santísima Concepción

A Catedral de Concepción é a catedral da arquidiocese católica de Concepción, Chile. A súa fachada domina a Praza da Independencia en Concepción. A súa segunda construción iniciouse no ano 1940. O conxunto arquitectónico da Catedral de Concepción consiste nun Museo Eclesiástico, a Aula Magna e a propia catedral.
Catedral de Aquisgrán

A Catedral de Aquisgrán ou Catedral Imperial de Aquisgrán (en alemán Aachener Dom e en francés Cathédrale d'Aix-la-Chapelle) é unha catedral situada na cidade alemá de Aquisgrán, ao oeste do país e a escasos quilómetros da fronteira con Bélxica e os Países Baixos.
A Catedral de Aquisgrán é considerada a catedral máis antiga do norte de Europa. A súa orixe se remóntase á Capela Palatina construída polo emperador franco Carlomagno a finais do século VIII, ano 786 d. C, onde enterrouse despois da súa morte no 814. A partir deste núcleo orixinal, foi sucesivamente ampliada nos mil anos seguintes, ata formar o conxunto actual, que é un conglomerado de moi diferentes estilos arquitectónicos.
A Catedral de Aquisgrán foi un dos primeiros 12 lugares incluídos na lista do Patrimonio da Humanidade da Unesco, elixida en 1978. Galería
Catedral de Aquisgrán
Catedral de Canterbury

A catedral de Canterbury é unha das máis antigas e famosas estruturas cristiás en Inglaterra. É a catedral do arcebispo anglicano de Canterbury, o primado de toda Inglaterra e o líder relixioso da Igrexa de Inglaterra. Esta igrexa nai da Diocese de Canterbury (ó leste de Kent) é o foco da Relixión Anglicana. O seu título formal en inglés é Cathedral and Metropolitical Church of Christ at Canterbury.
Foi nomeada Patrimonio da Humanidade pola UNESCO en 1988, xunto á abadía de San Agostiño e igrexa de San Martiño, tamén en Canterbury.
Catedral de San Xoán de Besançon

A catedral de San Xoán de Besançon é un templo católico situado na cidade francesa de Besançon.
O edificio románico foi construído polo emperador Carlomagno no século IX, baixo o patrocinio de san Xoán Evanxelista. Foi reconstruída nos séculos XII (gótico) e XVIII (barroco). Sérvese polo arcebispo de Besançon.
Catedral de St Andrews

A catedral de St Andrews é unha catedral en ruínas en St Andrews, Fife, Escocia. Foi construído en 1158 e converteuse no centro da igrexa católica medieval en Escocia como sede da arquidiocese de St Andrews e dos bispos e arcebispos de St Andrews. Caeu en desuso despois de que a misa católica fose ilegalizada durante a Reforma escocesa do século XVI. Actualmente é un monumento baixo a custodia de Historic Environment Scotland. As ruínas indican que o edificio tiña uns 119 m de longo considerándose a igrexa máis grande construída en Escocia.