Calendario

Un calendario é un sistema de medida para longos períodos de tempo. Os calendarios xeralmente definen unidades de espazo en termos de días, con unidades maiores para múltiplos días. Esas unidades reciben nomes ou números para facilitar a lembranza de eventos ou acontecementos históricos e planear eventos futuros. Historia e características
A palabra calendario úsase tamén para describir o aparato físico (xeralmente de papel) para o uso do sistema (por exemplo, calendario de mesa), e tamén un conxunto particular de eventos planeados.
Practicamente todos os sistemas de calendario utilizan unha unidade coloquialmente chamada "ano" que se aproxima ao ano tropical da Terra (ou sexa, o tempo que leva un ciclo completo de estacións) para facilitar o planeamento de actividades agrícolas. Moitos calendarios tamén usan unha unidade de tempo chamada "mes" baseado nas fases da Lúa no ceo; un calendario lunar é aquel no cal os días son numerados dentro de cada ciclo de fases da Lúa. Como o lonxitude do mes lunar non se encaixa nun divisor exacto dentro do ano tropical, un calendario puramente lunar rapidamente se perde dentro das estacións. Os calendarios lunares compensan iso engadindo un mes extra cando é necesario para realiñar os meses coas estacións.
No Occidente adoptouse o calendario xuliano, baseado en anos, que numera os días dentro dos meses, que son máis longos que o ciclo lunar, por iso non é conveniente para seguir as fases da Lúa, mais fai un traballo mellor seguindo as estacións. Infelizmente, o ano tropical da Terra non é un múltiplo exacto dos días (é de aproximadamente 365, 2422 días), entón lentamente cae fóra de sincronía coas estacións. Por esa razón, o calendario gregoriano foi adoptado máis tarde na maior parte do occidente. Por usar un sistema flexible de ano bisesto, pode ser axustado para pechar coas estacións.
Os calendarios poden definir outras unidades de tempo, como a semana, para o propósito de planear actividades regulares que non se encaixan facilmente con meses ou anos.
Os calendarios poden ser completos ou incompletos. Calendarios completos ofrecen un modo de nomear cada día consecutivo, en tanto que os calendarios incompletos non. O primeiro calendario romano -que non tiña tiña ningún modo de designar os días dos meses de inverno que non fose agrupar todos xuntos como "inverno"- é un exemplo dun calendario incompleto, en tanto que o calendario gregoriano é un exemplo de calendario completo.
Os calendarios en uso na Terra son frecuentemente lunares, solares, luni-solares ou arbitrarios. Un calendario lunar é sincronizado co movemento da Lúa; un exemplo diso é o calendario islámico. Un calendario solar é sincronizado co movemento do Sol; un exemplo é o calendario persa. Un calendario luni-solar é sincronizado con ambos os movementos do Sol e da Lúa; un exemplo é o calendario hebraico. Un calendario abitrario non é sincronizado nin co Sol nin coa Lúa. Un exemplo diso é o calendario xuliano usado por astrónomos. Hai algúns calendarios que parecen estar sincronizados co movemento de Venus, como o calendario exipcio; a sincronización con Venus parece ocorrer principalmente en civilizacións próximas ao ecuador.
Os calendarios poden ser pragmáticos, teóricos ou mixtos. Un calendario pragmático é o que é baseado na observación; un exemplo é o calendario relixioso islámico. Un calendario teórico é aquel que é baseado nun conxunto estrito de regras; un exemplo é o calendario hebraico. Un calendario mixto combina ambos. os calendarios mixtos normalmente comezan como calendarios teóricos, mais son axustados pragmaticamente cando algún tipo de asincronía se torna aparente; a mudanza do calendario xuliano para o calendario gregoriano é un exemplo, e o propio calendario gregoriano pode ter que recibir algún axuste próximo ao ano 4000 (como foi proposto por G. Romme para o calendario revolucionario francés revisado). Houbo algunhas propostas para a reforma do calendario, como o calendario mundial ou calendario perpetuo. As Nacións Unidas consideraron a adopción dun calendario reformado por un tempo nos anos 50, mais esas propostas perderon moita da súa popularidade.
O calendario gregoriano, como exemplo final, é completo, solar e mixto. Sistemas de calendario
Calendario solar.
Calendario lunar.
Calendario lunisolar.
Calendarios de uso xeneralizado no mundo
Calendario gregoriano
Calendario budista
Calendario chinés
Calenderio Ezidi
Calendario hebreo
Calendario hindú (denominación común do calendario civil da India)
Calendario xaponés
Calendario islámico
Calendario persa
Calendario maia
Calendario azteca
Calendario Badí’ (Calendario bahai)
Calendario andón
Calendario taboada aramayo
Calendario diaguita cacano
Calendarios de culturas antigas
Calendario ático
Calendario azteca
Calendario celta
Calendario exipcio
Calendario helénico
Calendario hispánico
Calendario inca
Calendario irlandés
Calendario xuliano
Calendario romano
Calendario maia
Calendario ruso
Calendario kurdo
Calendario colombiano
Calendario kidt
Calendarios experimentais
Calendario sueco (1-III-1700-"30-II"-1711) O 30 de febreiro é unha data ficticia, aínda que houbo anos que tiveron ese día.
Calendario republicano francés (1792-1806)
Calendario 'patafísico (8-IX-1873)
Calendario revolucionario soviético (1-X-1929-1940)