proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Perla

Unha perla é o produto dunha reacción de enquistamento dun corpo estraño no interior do corpo brando dun molusco, especialmente bivalvo. As perlas máis coñecidas son consideradas como xemas e pedras preciosas, pola súa simetría e o seu brillo particular. As perlas son producidas por unha gran maioría de ostras pertencentes á familia Pteriidae.
As perlas naturais fórmanse cando un corpo estraño penetra no corpo do molusco, que reacciona lentamente cubrindo a partícula cunha mestura de cristais de carbonato de calcio (CaCO3) e unha proteína chamada conchiolina, formando a substancia coñecida como nácara, que é a substancia que reviste a cavidade do manto do animal (as paredes internas das cunchas). Tras un período variable, a partículas rematan cubertas por unha ou máis capas de nácara, formando unha perla, á que lle leva preto de 10 anos crearse.
As perlas son de cor, tamaño e forma variables. O valor da perla determínase por varios criterios, pero pódense resumir en tres: unha forma desexable (por exemplo, as esferas perfectas ou as "bágoas"), a rareza da súa cor (case toda a gama entre branco e negro) e, por suposto, o tamaño. Aínda que a estética e o tamaño son fundamentais na avaliación dunha perla, o prezo final depende en gran medida das tendencias da moda do momento.
O brillo das perlas débese á reflexión luminosa na superficie cristalina, mentres que a iridescencia vén da refracción e difracción da luz nas múltiples capas de nácar translúcido que forman a perla.
As perlas teñen sido apreciadas por bastantes culturas dende a antigüidade por mor da súa rareza, beleza e extraordinario valor. Actualmente as perlas non teñen tanto valor monetario como en épocas pasadas, principalmente debido a que a maioría delas son cultivadas, o que as desvaloriza polo aumento na oferta.
Perlita

A perlita é un microconstituínte presente en aliaxes de ferro formado por lamelas de ferrita e cementita. Ten aspecto de madreperla, de aí o seu nome.
Perm

Perm (ruso: Пермь) é unha cidade de Rusia, situada nas beiras do río Kama, ao pé dos Montes Urais. Nela estivo cativo o gran duque Miguel Romanov, o cal foi asasinado nas súas proximidades o 10 de xuño de 1918, na compaña do seu secretario Nikolai Johnson, polas autoridades revolucionarias comunistas. Durante a época soviética a poboación levou o nome de Molotov.
Permafrost

En xeoloxía, denomínase permafrost ou permaxeo á capa permanentemente conxelada nos niveis superficiais do chan das rexións moi frías ou periglaciais como é a tundra. Pode encontrarse en áreas circumpolares do Canadá, Alasca e norte de Europa entre outras, así como na zona de moi alta montaña.
A importancia do permafrost no secuestro de gases de efecto invernadoiro -como dióxido de carbono ou metano que se liberarían pola descomposición de plantas mortas- e a súa liberación polo aumento de temperaturas é considerado un problema climático. Etimoloxía
A etimoloxía de permafrost vén do inglés (perma- de permanent
permanente e frost
xeado), a palabra foi acuñada en 1943 por S. W. Muller.
Permeabilidade magnética

En física chámaselle permeabilidade magnética á capacidade dunha substancia ou medio para atraer e facer pasar ó seu través campos magnéticos. Así pois, permeabilidade magnética mide a habilidade dun material para soportar a formación dun campo magnético no seu interior. Polo tanto, é o grao de magnetización que un material consegue en resposta dun campo magnético aplicado.
Vén dada pola relación entre a indución magnética existente e a intensidade do campo magnético que aparece no interior do material. O termo foi usado en setembro de 1885 por Oliver Heaviside. A magnitude recíproca da permeabilidade magnética é a reluctancia magnética.
En unidades do SI, a permeabilidade mídese en Henrios por metro (H/m ou H·m−1), ou Newtons por Amperios ó cadrado (N·A−2).
A magnitude así definida, o grao de magnetización dun material en resposta a un campo magnético, é a permeabilidade absoluta e represéntase polo símbolo (letra grega) μ: μ
B H, {\displaystyle \mu
{\frac {B}{H}}, } onde B é a indución magnética (densidade de fluxo magnético) no material, e H a intensidade do campo magnético.
Para o baleiro, µ04π × 10−7 H·m−1 ≈ 12. 57 × 10−7 H·m−1 ou N·A−2 ou V ⋅ s A ⋅ m {\displaystyle {\frac {V\cdot s}{A\cdot m}}}.
Permiano

O Permiano é un período da escala de tempo xeolóxico, correspondente á era Paleozoica do eón Fanerozoico que comezou hai 299, 0 ± 0, 8 millóns de anos e acabou hai 251, 0 ± 0, 4 millóns de anos. Estratigrafía
Como coa maioría dos períodos xeolóxicos, os estratos que definen o principio e o final do período están ben identificados, pero a data exacta do inicio é incerta por uns poucos millóns de anos. O final do período está marcado por unha grande extinción que está datada con maior exactitude. Posición na escala de tempo xeolóxico
O permiano segue ao carbonífero e precede ao triásico, e debe o seu nome aos extensos xacementos na rexión ao redor da cidade de Perm, en Rusia. Os xacementos permianos consisten principalmente en estratos vermellos continentais e exposicións mariñas pouco profundas. Cambios climáticos e fósiles
No Permiano houbo importantes cambios climáticos cunha tendencia xeral de climas tropicais a condicións máis secas e áridas.
Produciuse unha contracción dos pantanos. Extinguíronse gran cantidade de fieitos arborescentes (Lycopodiophyta) e anfibios, que requirían condicións húmidas. Os fieitos con semente, os réptiles e os réptiles mamiferoides herdaron a Terra. Os glaciares do carbonífero sobre a rexión polar do sur de Gondwana retrocederon durante o Permiano, continuando esta tendencia no Triásico con climas máis cálidos e secos. Estes cambios climáticos culminaron na maior extinción masiva da historia, a extinción do Permiano-Triásico, que marcou o final do Permiano e permitiu a posterior diversificación dos dinosauros no Mesozoico. Oroxenia e formación de Panxea
Durante o Permiano, desenvolveuse a oroxenia herciniana, un proceso tectónico que resultou na formación de grandes cadeas montañosas. Este evento xeolóxico estivo acompañado pola colisión de varios continentes, incluíndo Euramérica ou Laurusia (creado no Devoniano, composto por América do Norte e Eurasia) e Gondwana (que incluía a maior parte das masas continentais do hemisferio sur).
A culminación desta colisión tectónica foi a formación do supercontinente Panxea, que unificou case todas as masas terrestres nun único bloque continental. Panxea tiña unha forma en "C" cun vasto océano, o Pantalasa, que cubría a maior parte do resto do planeta, e un mar interior, o Paleo-Tetis, ao leste.
Permiso por maternidade

O permiso por maternidade é un beneficio laboral dispoñible en case todas as nacións. que prevé a ausencia remunerada do emprego para poder coidar dun neno ou para realizar tarefas que proporcionen benestar ó neno. O "permiso por paternidade" normalmente inclúe excedencia laboral por maternidade, paternidade e adopción. En 2014, a Organización Internacional do Traballo revisou as políticas de permiso de maternidade en 185 países e territorios, concluíndo que tódolos países, agás os Estados Unidos e Papúa-Nova Guinea, posúen leis que protexen o permiso por maternidade. Estas leis difiren lixeiramente entre si, dependendo de se a remuneración é pagada pola entidade empregadora ou pola seguridade social.
Nalgunhas xurisdicións, a excedencia laboral familiar esténdese ás situacións de familiares doentes. A miúdo, os requisitos de elixibilidade son estabelecidos pola lei.
Perna

Para o xénero de moluscos, véxase Perna. En anatomía humana, a perna é o terceiro segmento do membro inferior ou pelviano, comprendida entre o coxa e o pé. A perna articúlase coa coxa mediante a xeonllo, e co pé mediante o nocello.
En linguaxe común, non científica, o termo perna denota a totalidade do membro inferior do corpo humano. Ósos da perna
Fémur, entre as cadeiras e os xeonllos
Rótula, nos xeonllos
Tibia e peroné, entre os xeonllos e os nocellos. Músculos da perna
Grupo muscular anterior
Tibial anterior
Extensor propio do dedo groso
Extensor común dos dedos
Peroneo anterior
Grupo muscular externo
Peroneo lateral longo
Peroneo lateral curto
Grupo muscular posterior
Poplíteo
Flexor longo común dos dedos
Tibial posterior
Flexor longo propio do dedo groso
Tríceps sural: xemelgo interno, xemelgo externo, sóleo. O tríceps sural insírese no calcáneo mediante o tendón de Aquiles.
Plantar delgado Sistema vascular
Arterias
Arteria poplítea
Arteria tibial anterior
Tronco tibioperoneo
Arteria peronea
Arteria tibial posterior
Veas
Safena interna
Safena externa Nervios da perna
Nervio ciático poplíteo interno
Perosamina

A perosamina (ou GDP-perosamina) é un 4-aminodesoxiazucre derivado da manosa producido por algunhas bacterias. Función biolóxica
A N-acetil-perosamina encóntrase no antíxeno O de bacterias gramnegativas como Vibrio cholerae O1, E. coli O157: H7 e Caulobacter crescentus CB15. O azucre tamén se encontra na perimicina, un antibiótico producido polo organismo grampositivo Streptomyces coelicolor var. aminophilus. Biosíntese
A súa biosíntese desde a manosa-1-fosfato segue unha vía similar á da colitosa, pero é diferente en que está aminada e non sofre unha desoxixenación 3-OH ou epimerización C-5.
GDP-4-keto-6-desoximanosa-4-aminotransferase (GDP-perosamina sintase)
A GDP-perosamina sintase é un encima dependente de PLP que transfire un nitróxeno desde o glutamato á posición 4-ceto da GDP-4-ceto-6-desoximanosa durante a biosíntese de GDP-perosamina.
Peroxirredoxina 2

A peroxirredoxina 2 é unha proteína oxidorredutase que nos humanos está codificada no xene PRDX2 do cromosoma 19.
O xene PRDX2 codifica un membro da familia da peroxirredoxina de encimas antioxidantes, os cales reducen o peróxido de hidróxeno a alquil hidroperóxidos. A proteína codificada pode xogar un papel antioxidante protector nas células e pode contribuír á actividade antiviral das células T CD8+. Pode ter un efecto proliferativo e intervir no desenvolvemento e progresión do cancro. A súa estrutura cristalina resolveuse a 0, 27 nm ( 2, 7 ángstroms). As variantes de transcrición constitúen distintas isoformas que foron identificadas para este xene.
Perpendicularidade

En xeometría, a condición de perpendicularidade (do latín per-pendiculum «plomada») dáse entre dous entes xeométricos que se cortan formando un ángulo recto. A perpendicularidade é unha propiedade fundamental estudada en xeometría e trigonometría, por exemplo nos triángulos rectángulos, que posúen 2 segmentos «perpendiculares».
A noción de perpendicularidad xeneralízase á de ortogonalidade. Relacións
A relación de perpendicularidade pódese dar entre: Rectas: dúas coplanarias son perpendiculares cando ao cortarse dividen ao plano en catro rexións iguais, cada un dos cales é un ángulo recto. Ao momento de intersección de dúas rectas perpendiculares chámaselle pé de cada unha delas na outra.
Semirrectas: dúas semirrectas son perpendiculares, cando conforman ángulos rectos tendo ou non o mesmo punto de orixe.
Planos: dous planos son perpendiculares cando conforman catro ángulos diedros de 90º.
Semiplanos: dous semiplanos son perpendiculares cando conforman ángulos diedros de 90°; xeralmente, compartindo a mesma recta de orixe.
Ademais, pode existir unha relación de perpendicularidad entre os 4 elementos anteriores, tomados de dous en dous.
Construción da perpendicular a unha recta por un punto dado
Para construír unha perpendicular á liña AB a través do punto P usando regra e compás, procédese como segue: Paso 1 (vermello): debúxase un círculo con centro en P para crear os puntos A' e B' na liña AB, os cales son equidistantes a P.
Paso 2 (verde): debúxanse dous círculos centrados en A' e B', pasando os dous por P (ou co mesmo radio). Sexa Q o outro punto de intersección destes dous círculos.
Paso 3 (azul): únense P e Q para obter a recta perpendicular PQ.
Para probar que PQ é perpendicular a AB, utilízase o criterio de congruencia LLL para os triángulos QPA' e QPB' para demostrar que os ángulos OPA' e OPB' son iguais. Logo úsase o criterio LAL para os triángulos OPA' e OPB' para demostrar que os ángulos POA e POB son iguais.
Perpiaño

Un perpiaño é unha pedra regular para a construción xeralmente en forma de paralelepípedo (máis longa que ancha e de forma rectangular), coas caras sen tallar, e que forma parte das obras de cantaría.
A diferenza dos cachotes (cachotaría), o perpiaño está labrado por varias das súas caras para darlle a forma rectangular. Por extensión coñécese por perpiaño a parede feita cos bloques regulares ou perpiaños (técnica que se coñece coma cantaría).
Os perpiaños adoitan ter un tamaño e peso que obriga a manipulalos mediante máquinas, a diferenza dos cachotes, que se poñen a man.
Son usados principalmente na construción de edificios como alternativa ao ladrillo. Xeralmente a cara externa é lisa ou puída, ocasionalmente poden presentar pequenos sucos gravados. Estas marcas coñécense como marcas de canteiro.
É frecuente atopar perpiaños nas construcións da arquitectura clásica grega, romana e nas arquitecturas románica e gótica.
En Galicia atopamos perpiaños en moitas das construcións coidadas e/ou cultas coma pontes, pazos, casas grandes e urbanas, igrexas. .. Moitas veces estas construcións levan muros de fábrica de cachotaría reservando o perpiaño para esquinais e vans.
Os perpiaños teñen un significado simbólico para os masóns. En francmasonaría, o perpiaño aparece con dous significados: o perpiaño sen traballar é unha alegoría do masón non iniciado antes da súa iluminación; o perpiaño liso representa a pedra vestida como a utilizada polo construtor experimentado, e é unha alegoría do masón que, a través de educación e dilixencia, alcanzou a iluminación e que vive unha vida correcta.
Cómpre non confundir o significado de perpiaño en castelán, que sería en galego forra ou tizón, pedra que atravesa toda a parede dun edificio, e que serve para trabala e reforzala.
Perrex

Perrex é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Perseidas

As Perseidas, popularmente coñecidas como as Bágoas de San Lourenzo, son unha chuvia de meteoros de actividade alta. O seu período de actividade é longo e esténdese entre o 17 de xullo e o 24 de agosto. O seu máximo é o 12 de agosto con Taxa Horaria Zenital (THZ) 100, o que a converte na terceira maior chuvia do ano e fai que máis das 3/4 partes dos meteoritos observados esa noite sexan Perseidas. Porén, é a máis popular e observada no hemisferio norte debido a que transcorre en agosto, mes de bo tempo e de vacacións por excelencia. Características
Son meteoros de velocidade alta (59 km/s) que radian da Perseus ou Perseo. Polo tanto, a súa alta declinación (+58 º) non permite a súa observación en rexións meridionais, xa que dende o Ecuador se alcanzan tan só os 32º de altura.
A intensidade desta chuvia de meteoros e a época do ano na que se produce (na que a visibilidade adoita ser boa), fan que as Perseidas sexan unha das chuvias de estrelas fugaces máis populares e sinxelas de contemplar para todo o mundo. Levan contemplándose ao menos dende o ano 69 a. C.
As Perseidas son tamén coñecidas co nome de bágoas de San Lourenzo, porque o 10 de agosto é o día deste santo. Na idade medieval e o renacemento, as Perseidas tiñan lugar a noite en que se lle recordaba, de tal xeito que se asociaron coas bágoas que verteu San Lourenzo ao ser queimado na fogueira, concretamente nunha grella.
A pesar de ser as máis vistas, son inferiores en número a outras 'chuvias de estrelas' (por exemplo, as Leónidas poden acadar ata 1000 meteoros/hora). Orixe
O corpo proxenitor das Perseidas é o cometa 109P/Swift-Tuttle, descuberto por Lewis Swift e Horace Parnell Tuttle o 19 de xullo de 1862, posúe un diámetro de 9, 7 quilómetros e a súa órbita ao redor do Sol dura un período de 135 anos.
A súa última aparición tivo lugar en 1992, producíndose en 1993 un pico de actividade con THZ 300. Desde entón, a actividade descendeu progresivamente ata o nivel normal.
Perseverance (rover)

Vehículo da NASA empregado para a exploración de Marte. Forma parte da misión espacial MARS 2020, realizada en conxunto coa ESA. En setembro de 2021 recolle a primeira mostra de rocha marciana, nunha perforación feita non cráter Jezero.
Despegou dende a base de lanzamento de Cabo Cañaveral en Florida o 30 de xullo de 2020 ás 11: 50 UTC, tendo noticia da súa chegada á superficie marciana o 18 de febreiro de 2021 ás 20: 56 UTC (hai que ter en conta que o sinal de radio entre Marte e a Terra tarda varios minutos, un tempo variable segundo a posición relativa de ambos corpos).
Persicaria capitata

Persicaria capitata é unha especie de planta ornamental da familia Polygonaceae. Esta especie que se usa como ornamental asilvéstrase e atópase formando poboacións independentes na vexetación urbana e nas beiras de camiños. Distribución
Orixinaria de Asia expandiuse por todo o mundo, en Norteamérica atópase en México e Estados Unidos. Descrición
É unha herba perenne ás veces coa base leñosa, con pelos glandulosos. Alcanza os 20 a 50 cm de longo e até 10 cm de alto. O talo tendido sobre o chan e coas puntas ascendentes, a súa cor tende á cor café ou avermellada-purpúrea, con raíces nos nós inferiores. No lugar onde nace cada folla e rodeando ao talo e ás veces a base do pecíolo, atópase a ócrea, que é un tubo membranoso, de cor café ou avermellada, ás veces con pelos na súa superficie, caedizo. As follas son alternas, variables na súa forma, xeralmente máis anchas cara á base, de até 4 cm de longo, o ápice e a base son variables, con pelos glandulares na superficie e con pequenos pelos na marxe, de cor verde, pero frecuentemente cunha banda café a púrpura en forma de V invertida; os pecíolos son curtos.
A inflorescencia componse de numerosas flores aglomeradas nun conxunto globoso sobre un longo pedicelo. Xeralmente atópanse 2 inflorescencias na punta de cada talo. As flores son pequenas, de cor rosa con 8 estames. O froito é seco e dunha soa semente (un aquenio), de até 2 mm de longo, con 3 costelas.
Persoa gramatical

A persoa gramatical é a categoría lingüística que toman o verbo e o pronome para distinguir quen participa nos feitos. En "el fuma" o pronome e o verbo están en terceira persoa. En galego distinguiríanse seis persoas (ou tres persoas subdivisibles en dous números: o singular e o plural). Mais non tódalas linguas funcionan así: o inglés presenta dúas persoas no verbo (o que no galego sería a terceira e singular fronte a tódalas outras) mentres que nos pronomes presenta sete: I, you (singular plural), he, she, it, we, they (e os seus derivados átonos);
outras linguas diferencian certas persoas tamén segundo o xénero, coma o inglés na terceira persoa: o polaco ou o francés teñen certos verbos conxugados en pasado que son distintos se o suxeito é masculino ou feminino;
no caso do árabe, as persoas tamén están subclasificadas segundo tres números: singular, plural e dual;
Existe un certo debate sobre se o galego ten tres ou seis persoas (no fondo igual que o español, de onde parte a nosa tradición terminolóxica): a primeira alternativa obriga a considerar un número singular e plural e a segunda faino innecesario, pero o certo é que a cuarta persoa nós non pode proceder da duplicación ou multiplicación da primeira (→ nós eu + eu).
Persona

Persona ou Kvarts é unha serie de satélites espía rusos. Características
Os satélites Persona son satélites de recoñecemento electroóptico que usan un sistema óptica fabricado por LOMO denominado 17V321. Lanzáronse tres unidades Persona entre 2008 e 2015, todos mediante foguetes Soiuz 2-1b. O primeiro (denominado tamén Kosmos 2441), lanzado en xullo de 2008, fallou en febreiro de 2009. O segundo (Kosmos 2486), lanzado en xuño de 2013, fallou ao pouco por un problema na memoria do satélite. Foi reactivado en 2014 e actualizado cun software para evitar usar a memoria danada. O terceiro (Kosmos 2506) lanzouse en xuño de 2015 levaba como carga útil adicional un sistema de comunicación por láser.
Personalismo (filosofía)

O personalismo é unha corrente filosófica que pon a énfase na importancia das persoas humanas. Existen diferentes versións desta escola, o que dificulta a súa definición unificada como movemento filosófico e teolóxico. O primeiro uso escrito do termo data de 1799, e débese ao hermeneuta alemán Friedrich Schleiermacher. Porén, o concepto pode atoparse en autores anteriores de diversas procedencias. Autores e escolas
Nikolai Berdiaev
Nikolai Berdiaev (1874-1948) foi un filósofo da política e da relixión ruso que salientou a liberdade humana, a subxectividade e a creatividade.
Emmanuel Mounier
O filósofo francés Emmanuel Mounier (1905-1950) foi un dos principais promotores do personalismo, fundador da revista Esprit, aínda en publicación. Na súa concepción, o personalismo presentábase como unha alternativa tanto ao liberalismo como ao marxismo que respecta os dereitos humanos e a personalidade sen caer nun colectivismo excesivo. Neste sentido, por exemplo, a revista Esprit, baixo a dirección de Jean-Marie Domenach, criticou as torturas durante a guerra de independencia de Alxeria. O personalismo de Mounier tivo unha importante pegada en Francia, incluso en movementos políticos como a Liga da Xove República, fundada en 1912.
Perspectiva isométrica

Unha proxección isométrica é unha forma de proxección gráfica, máis especificamente unha axonométrica cilíndrica ortogonal. Constitúe unha representación visual dun obxecto tridimensional en dúas dimensións, na que os tres eixes espaciais definen ángulos de 120º e as dimensións da realidade mídense nunha mesma escala sobre cada un deles. A isometría é unha das formas de proxección utilizada en debuxo técnico que ten a vantaxe de permitir a representación a escala, e a desvantaxe de non reflectir a diminución aparente de tamaño -proporcional á distancia- que percibe o ollo humano.
Pertti Mäkinen

Pertti Mäkinen, nado en Tyrvää, rexión de Satakunta, o 16 de setembro de 1952, é un escultor e deseñador de moedas finlandés. Traxectoria
Pertti Mäkinen formouse entre 1966 e 1968 nunha escola de formación rpofesional da rama metalúrxica e logo traballou durante cinco anos como frabricante de ferramentas. De 1976 a 1979 cursou estudos artísticos na Escola de Arte Kankaanpää, nas especialidades Gráfica e de Escultura. E finalmente en 2004 ingresou na Universidade de Ciencias Aplicadas de Jyväskylä para realizar estrudos de Pedagoxía.
Á parte desta formación regrada, Mäkinen realizou numerosos viaxes formativas, en ocasións como bolseiro, a países como a Unión Soviética (1978), os Estados Unidos (1987 e 2000), México (1989), Exipto (1992), Israel (1994), Estonia, Letonia e Lituania (1994), Portugal (1996), Italia (1997), Xapón (1998), España (1999), os Países Baixos (1999), China (2002), a India (2007), Alemaña (2008) e o Perú (2010).
No ámbito académico, Mäkinen exerceu a docencia na materia de Escultura na Escola de Arte de Kankaanpää entre 1980 e 2017, e na Universidade de Ciencias Aplicadas de Satakunta entre 1989 e 2017. Obra
Os primeiros traballos de Pertti Mäkinen foron gráficos, sinaladamente no campo da xilografía. En 1979 expuxo por primeira vez en Helsinqui. Mäkinen é o responsable dun bo número de obras escultóricas en espazos públicos e abertos, moitas delas formando parte dun grupo constituído en 1979 xunto con Ossi Somma e Reijo Paavilainen, os tres vinculados á Escola de Arte de Kankaanpää.
Xa desde que acabou os seus estudos, Mäkinen comezou a traballar tamén como medallista e ao longo da súa carreira acadou unha produción de máis de 30 medallas. No ámbito da moeda, durante as décadas de 1980 e de 1990 responsabilizouse do deseño dalgunhas moedas conmemorativas do sistema do marco finlandés. Posteriormente foi elixido polo Banco de Finlandia e pola Casa da Moeda de Finlandia para deseñar o anverso nacional da moeda dun euro, que comezou a cuñarse en 1999. O seu deseño para esta moeda —o seu traballo máis representativo— amosa a imaxe de dous cisnes en voo sobre dous lagos, que se corresponden cos de Karhijärvi e Lavijärvi, na rexión onde naceu Mäkinen. Así mesmo, é autor do deseño de máis dunha decena de moedas conmemorativas finlandesas da serie do euro. Mäkinen foi o gañador do Premio Moeda do Ano á moeda máis inspiradora das emitidas en 2006, pola moeda de ouro de 5 euros conmemorativa do 150 aniversario da desmilitarización das Aland.
Perturbador endócrino

Os perturbadores endócrinos (disruptores endócrinos, interruptores endócrinos), ás veces chamados axentes hormonalmente activos, ou compostos perturbadores endócrinos (EDC, endocrine disrupting compounds -ou endocrine disrupting chemicals-), son compostos químicos que poden interferir cos sistemas endócrinos (ou hormonais). Estas perturbacións poden causar tumores cancerosos, defectos conxénitos e outros trastornos do desenvolvemento. Os perturbadores endócrinos, que se encontran en moitas produtos industriais e domésticos "interfiren coa síntese, secreción, transporte, unión, acción ou eliminación de hormonas naturais no corpo que son responsables do desenvolvemento, comportamento, fertilidade e mantemento da homeostase. "
Calquera sistema do corpo controlado por hormonas pode ser alterado por perturbadores endócrinos. Concretamente, os perturbadores endócrinos poden ser asociados co desenvolvemento de incapacidades de aprendizaxe, graves trastornos de déficit de atención, cognitivos e problemas de desenvolvemento cerebral.
Houbo moita controversia nalgúns países sobre os perturbadores endócrinos, na que algúns grupos clamaban por unha rápida acción para que se retirasen eses produtos do mercado, e reguladores e outros científicos que pedían que se fixesen maiores estudos. Algúns perturbadores endócrinos foron identificados e retirados do mercado (por exemplo, un fármaco chamado dietilstilbestrol), pero non está claro se algúns perturbadores endócrinos que están no mercado causan realmente algún dano aos seres humanos e á vida silvestre ás baixas doses ás que humanos e animais están expostos. Adicionalmente, un artigo científico clave, publicado en 1996 na revista Science, que axudou a lanzar o movemento dos que se opoñían aos disruptores endócrinos, foi retractado polo seu autor, o cal foi reprendido por ter unha conduta científica pouco ética.
Os estudos feitos en células e animais de laboratorio demostraron que os compostos perturbadores endócrinos poden causar efectos adversos en procesos biolóxicos en animais e as exposicións a baixos niveis poden causar efectos similares en seres humanos.
Os compostos disruptores endócrinos no medio ambiente poden tamén relacionarse con problemas reprodutivos e de infertilidade na vida silvestre e certas prohibicións e restricións sobre o seu uso foron asociadas coa posterior redución de problemas de saúde e a recuperación dalgunhas poboacións de anmais silvestres.
Peruwa

Peruwa foi fillo de Anittas de Kushara e probabelmente o seu sucesor como rei de Kusar (Kuššar) ou Kushara (Kuššara). Foi rabi simmiltim en vida do seu pai, pero non está acreditado que chegase a ser rei, xa que, das inscricións encontradas, en ningunha leva o título real. Reinaba na primeira metade do século –XVII.
Perífrase

Unha perífrase é unha figura retórica da linguaxe consistente en expresar por medio dun rodeo de palabras o que podería ser dito máis brevemente.
Perífrase verbal

As perífrases son complexos verbais -formados por un verbo en forma finita ou verbo auxiliar e un verbo en forma infinita (infinitivo, xerundio ou participio) ou verbo auxiliado entre os que pode aparecer un elemento de relación (preposición ou conxunción)- que presentan unha unidade formal e de significación, á cal o verbo auxiliado contribúe co significado léxico, mentres que o auxiliar achega determinacións xerais de número-persoa e especiais de tempo-modo, aspecto ou voz. Perífrase e locución verbal
As perífrases verbais non deben ser confundidas coas locucións verbais. As locucións caracterízanse por ser un conxunto de palabras das que polo menos unha é un verbo, o resto das palabras está tan estreitamente unido ó verbo que sintacticamente non é segmentable, de xeito que o núcleo verbal do predicado correspondente é todo o conxunto.
As diferenzas fundamentais entre a perífrase e a locución son as seguintes: Na locución o engadido ó verbo pode ser outro verbo ou calquera outro elemento gramatical (bótase de ver / terás en conta os teus conveciños)
Na locución non hai posibilidade de segmentación sintáctica. Na perífrase sempre se pode proceder á segmentación do verbo auxiliar e do auxiliado.
Nas locucións non é posible a conmutación. Nas perífrases verbais, si. [Na conmutación léxica o que se substitúe é unha palabra por outra de significado distinto, manténdose a mesma categoría e a mesma función (un infinitivo por outro infinitivo, por exemplo). Na conmutación estrutural substitúese unha palabra ou secuencia por outras que sendo equivalentes funcionalmente pertencen a outra categoría gramatical (por exemplo: un sintagma preposicional substituído por un adverbio].
Na locución o significado é novo: Non acostuman aparecer nin o significado do verbo nin o do engadido (que pode ser outro verbo). Ademais non existen modificacións aspectuais, nin modais, nin temporais, nin estilísticas por parte de verbo auxiliar ningún. Véxase a diferenza entre ‘terás en conta’ que significa ‘considerarás’, ou ‘botar a perder algo’ que significa ‘estragar’ e ‘botarse a chorar’ (mantense o significado léxico de ‘chorar’).
O primeiro verbo é nas locucións o que selecciona o suxeito e os complementos, nas perífrases é o segundo verbo.
Exemplos de locucións verbais: Dar por sentado, dar por suposto, botarse de ver, botar a perder, dar a coñecer, dar a entender, dar que falar, .. .
Perímetro

Un perímetro é a medida do contorno que arrodea unha figura xeométrica ou un terreo. O termo procede do grego peri (arredor) e metro (medida). Ao perímetro dun area circular chámaselle circunferencia. Usos prácticos
O cálculo dun perímetro ten unha serie de aplicacións prácticas. Pode empregarse apra calcular a lonxitude dun valado necesaria para pechar un terreo ou xardín. ou tamén pode calcularse o perímetro dunha roda para saber a distancia que percorrerá en cada revolución.
Fórmulas
Período arcaico andino

Nos Andes centrais, o período arcaico andino é a segunda etapa do Precerámico Andino que comprende dende a domesticación de plantas e animais coa aparición dos primeiros horticultores seminómades até a aparición da cerámica.
Na periodización de Luis Guillermo Lumbreras corresponde á segunda etapa do desenvolvemento histórico das civilizacións andinas. Ó rematar o período de transhumancia, aparecen nos Andes centrais os primeiros horticultores seminómades (sen coñecemento da cerámica); posteriormente o home andino foise facendo sedentario. Os habitantes dos vales costeños e serranos adoptaron a agricultura en forma incipiente, os habitantes das estepas altoandinas domesticaron os camélidos; entre tanto, os costeños adoptaron a vida mixta de pescadores marisqueadores e agricultores.
A vida fíxose máis estable, apareceron as primeiras aldeas nas chairas ou nos vales, preto dos campos de cultivo ou nas praias ricas en mariscos, as estruturas máis antigas son as chozas de material vexetal e posteriormente construcións de pedra e barro; da mesma maneira apareceron os primeiros tecidos rudimentarios.
Período crioxénico

O período crioxénico (do grego antigo κρύος krýos, 'xeo' e γένεσις génesis, 'orixe'), unha división da escala temporal xeolóxica, é o segundo período xeolóxico da era neoproterozoica. Comezou hai 850 millóns de anos e finalizou hai 630 +5/-30 millóns de anos. A data de comezo definiuse cronometricamente, mentres que a de finalización está baseada na estratigrafía.
O seu nome fai referencia aos sedimentos glaciarios encontrados en latitudes tropicais, seguidos de sedimentos de carbonatos. Os glaciares estendéronse e retrocederon nunha serie de pulsos rítmicos, posibemelnte alcanzando o ecuador. En xeral, considérase que deben considerarse polo menos dúas grandes glaciacións mundiais neste período: as glaciacións esturtiana (que comprendeu o intervalo de 760 a 700 millóns de anos) e a marinoana (en torno a 635 millóns de anos) que son as máis grandes coñecidas na historia da Terra e pode que cubriran todo o planeta. Unha glaciación final produciuse hai 582 millóns de anos durante o período ediacárico.
Os sedimentos glaciares de tillita tamén se produciron nos lugares que se encontraban en latitudes baixas durante o crioxénico, un fenómeno que conduciu á hipótese da conxelación dos océanos do planeta na chamada Terra bóla de neve. Esta teoría, que foi proposta polo doutor Kirshivink e é agora sostida por Paul F. Hoffman da Universidade de California, Berkeley, xerou un gran debate, pois afirma que o planeta Terra estivo totalmente cuberto por glaciares, de até 1 km de espesor, até o ecuador. A principal controversia refírese a se as glaciacióes foron realmente acontecementos mundiais ou estaban localizadas.
Durante o crioxénico, o supercontinente Rodinia fragmentouse e o supercontinente Pannotia comezou a formarse.
Período da táboa periódica

Os períodos son as filas horizonais da táboa periódica. Malia que os grupos adoitan ter tendencias periódicas máis significativas, hai rexións nas que as tendencias horizontais son máis significativas, como por exemplo no bloque f, onde os lantánidos e actínidos forman dúas series horizontais substanciais de elementos. Os elementos do mesmo período presentan tendencias no raio atómico, enerxía de ionización, afinidade electrónica e electronegatividade. Ó desprazarse de esquerda a dereita por un período, o radio atómico adoita diminuír. Isto sucede porque cada elemento sucesivo ten un protón e un electrón engadido, o que provoca que o electrón sufra unha maior atracción cara ao núcleo. Esta diminución no raio atómico tamén provoca un incremento na enerxía de ionización ó desprazarse de esquerda a dereita polo período. Canto máis firmemente unido está un elemento, máis enerxía se precisa para eliminar un electrón. A electronegatividade incrementa da mesma forma que a enerxía de ionización por mor da atracción exercida polo núcleo nos electróns. A afinidade electrónica tamén presenta unha lixeira tendencia nos períodos. Os metais (na parte esquerda) adoitan ter unha menor afinidade electrónica que os non metais (na parte dereita), coa excepción dos gases nobres.
Período de incubación

Para outro dignificado véxase Incubación
O período de incubación é o tempo comprendido entre a exposición dun individuo a un organismo, a unha substancia química ou a unha radiación patoxénico a a aparición dos primeiros signos e síntomas da enfermidade. Este período pode ser tan curto como algúns minutos, ou tan longo como trinta anos, como no caso da enfermidade de Creutzfeldt-Jakob.
Aínda que latencia ou período de latencia poden ser sinónimos, ás veces faise unha diferenza entre estes termos e o de período de incubación —o período entre o contaxio e o inicio clínico da enfermidade— e período latente —o tempo desde a infección até que se volve contaxiosa— o cal adoita ser máis curto.
Unha persoa pode ser portadora dunha enfermidade infecciosa, tales como as producidas por Streptococcus na gorxa, sen exhibir ningún síntoma. Dependendo da enfermidade, unha persoa pode ser ou non ser capaz de transmitir a doenza a outras durante o período de incubación. Exemplos de períodos de incubación
Os períodos de incubación varían moito e usualmente exprésanse en termos de rango. Cando é posíbel, é mellor expresar a media e o décimo e nonaxésimo percentil, aínda que esta información non está sempre dispoñíbel. Os valores mencionados están acomodados en orde ascendente por números de días, aínda que nalgúns casos a media debe inferirse.
Para moitas condicións, os períodos de incubación son máis longos nos adultos que nos nenos.
Período de semidesintegración

Na física nuclear e atómica, o período de semidesintegración, tamén chamado vida metade, semivida, hemivida ou sinxelamente período, é o lapso necesario para que se desintegren a metade dos núcleos dunha mostra inicial dunha substancia radioactiva. Tómase como referencia a metade deles debido ao carácter aleatorio da desintegración nuclear. Hai que evitar confundilo coa vida media, que representa a media de vida dun núcleo.
Período orbital

O período orbital (tamén chamado período de revolución orbital) e o tempo que tarda un planeta, un satélite, ou outro obxecto orbitante en completar a súa órbita.
Cando se fala de obxectos orbitantes arredor do Sol existen dous tipos de períodos orbitais: O período sideral é a medida do tempo que tarda o obxecto en completar unha volta arredor do Sol, tomando como punto de referencia unha estrela fixa. Considerase como o auténtico período orbital do obxecto, sendo o que ollaría un observador inmóbil que non orbitara arredor do sol.
O período sinódico é a medida do tempo que tarda o obxecto en volver aparecer no mesmo punto do ceo respecto do Sol, cando se observa dende a Terra. Este período ten en conta que a Terra, lugar dende onde se observa o obxecto, tamén orbita arredor do Sol. E, polo tanto, o tempo que transcorre entre dúas conxuncións sucesivas co Sol, sendo así mesmo o período orbital aparente.
O período sideral e o sinódico difiren dado que a Tierra, á súa vez, da voltas arredor do Sol. Relación entre o período sideral e o período sinódico
Copérnico estableceu unha fórmula matemática relacionando os períodos sideral e sinódico dun planeta. Sendo: E o período sideral do planeta Terra (o ano sideral, non equivale ao ano trópico).
P o período sideral do outro planeta.
S o período sinódico do outro planeta (observado dende a Terra).
Perante un tempo S, a Terra movese nun ángulo de (360°/E)S (asumindo unha orbita circular) e o planeta movese (360°/P)S.
No caso dun planeta interior (un planeta que tarda menos que a Terra en dar unha volta ao Sol). S P 360 ∘
S E 360 ∘ + 360 ∘ {\displaystyle {\frac {S}{P}}360^{\circ }
{\frac {S}{E}}360^{\circ }+360^{\circ }} e usando a álxebra obtense P
11 E + 1 S {\displaystyle P
{\frac {1}{{\frac {1}{E}}+{\frac {1}{S}}}}} Para un planeta exterior, derívase de xeito análogo: P
11 E − 1 S {\displaystyle P
{\frac {1}{{\frac {1}{E}}-{\frac {1}{S}}}}} En xeral, coñecendo o período sidereo doutro planeta e o da Terra, P e E, o período sinódico pode ser facilmente calculado: S
1 | 1 E − 1 P |, {\displaystyle S
{\frac {1}{\left|{\frac {1}{E}}-{\frac {1}{P}}\right|}}, }
Período orientalizante

Coñécese como período orientalizante á etapa que viviron as distintas rexións de Grecia dende finais do século VIII a. C. e durante o século VII a. C. O nome do devandito período provén da influencia que pobos máis orientais -como Fenicia e o Imperio Asirio na súa derradeira etapa-, que amosan os novos materiais (tecidos, marfís), manufacturas e técnicas artísticas gregas durante este período. En ocasións considérase a este período como unha etapa de transición á Época Arcaica. Comezos do período orientalizante
A finais do século VIII a. C. , o aumento demográfico grego levoulles a iniciar un proceso de colonización polo Mediterráneo. Esta expansión colonial levoulles a tomar contacto con outros pobos mediterráneos e a intensificar a súa actividade colonial, moi estragada trala Idade Escura.
Estes contactos introducen en Grecia novos materiais e técnicas artesanais que permitirán desenvolver a cerámica, a escultura e a arquitectura.
Creta será unha das primeiras áreas en acusar o influxo oriental a través de tecidos, marfís etc. A mostra máis famosa desta influencia será unha serie de escudos votivos atopados no santuario de Zeus na cova do Ida polas súas escenas de clara inspiración asiria. Arquitectura do período orientalizante
A arquitectura grega desta época comeza a amosar o que será o patrón arquitectónico clásico. Os templos comezan a planta rectangular, desaparecendo a ábsida típica de etapas anteriores e comezando o esquema típico con pronao, cella e opistódomo.
Entre os exemplos máis coñecidos deste período destacan o templo de Apolo en Thermon (mediados do século VII a. C. ), que substitúe ao megaron de época anterior. Outro gran templo de finais do século VII é o templo de Hera en Olimpia, ou Hereo, así como o templo A de Prinias en Creta. Rexionalización segundo a cerámica
A forma de datación máis empregada para analizar o período orientalizante é, do mesmo xeito que para as épocas anteriores, a cerámica. Con todo durante esta época, en contraste coa relativa homoxeneidade do período xeométrico, a cerámica grega vaise diversificar segundo a rexión póndose á cabeza da produción a cerámica corintia, cuxo estilo se coñecerá como estilo protocorintio.
Tamén terán un importante desenvolvemento as producións áticas, as cales coñeceranse como de estilo protoático. Deste estilo desenvolveranse a cerámica de figuras negras, primeiro, e a cerámica de figuras vermellas despois.
Período xeolóxico

Un período xeolóxico ou simplemente período é unha división dunha era xeolóxica na escala de tempo xeolóxico.
É o equivalente temporal do "sistema" utilizado en estratigrafía para definir os estratos e os fósiles. Os sistemas son quizais máis correntemente utilizados polos paleontólogos e xeólogos (así, as rochas do sistema devoniano son de feito as rochas do período devoniano), pero o concepto de período de tempo é fácil de asimilar polo gran público.
Unha subdivisión dos períodos é a época. En 2004, a Unión Internacional de Ciencias Xeolóxicas (IUGS) recoñeceu o ediacárico como período do Noeoproterozoico, a última incorporación a un período na escala de tempo xeolóxico en case 130 anos. Períodos definidos pola IUGS
O organismo para a estandardización da escala dos tempos xeolóxicos é a Comisión Internacional sobre Estratigrafía, que opera no seo da Unión Internacional de Ciencias Xeolóxicas (IUGS) para establecer unha escala normnalizada e posta ao día dos descubrimentos dos científicos do munde enteiro. A táboa de aquí debaixo mostra os períodos oficialmente definidos pola IUGS até finais de 2004. Outros périodos, dividindo as eras do Paleoproterozoico, Mesoproterozoico e Neoproterozoico (é dicir, as tres eras do eón Proterozoico), tamén son comunmente distinguidas e ensinadas.
Períptero

Un "peripteros" (un edificio peripteral, grego περίπτερος) é un tipo de templo grego antigo ou romano rodeado por un pórtico con columnas. Está rodeado por unha columnata (pteron) nos catro lados da cella (naos), creando unha galería de catro lados (peristase, ou perístilo). Por extensión, tamén significa simplemente o perímetro dun edificio (normalmente un templo clásico), cando ese perímetro está composto por columnas. O termo úsase frecuentemente nos edificios do dórico. Definición
Os peripteros poden ser un pórtico, un quiosco ou unha capela. Se está composto por catro columnas, é un tetrastilo; de 6, é un hexástilo; de 8, unoctástilo; de 10, un decástilo; e de 12, un dodecastilo. Se as columnas están embutidas na parede en vez de estar soas, o edificio é un pseudo-períptero. [Cómpre referencia] Exemplos de edificios perípteros
Edificios antigos:
Templo do Partenón en Atenas
Templo de Apolo en Figalia
Templo de Segesta en Sicilia.
Templo de Garni en Armenia
Edificios neoclásicos:
Igrexa da Madeleine en París
Palacio da Bolsa de París
Pesadelo

O pesadelo é unha parasomnia que ten lugar durante a fase REM (movementos oculares rápidos) do soño. Características
Caracterízanse por espertares repetidos durante o período de soño maior ou en sestas diúrnas provocadas por soños extremadamente terroríficos e prolongados que deixan lembranzas vívidas, xa que no seu contido acostuma haber ameazas á propia supervivencia, seguridade e autoestima. Os espertares acostuman ocorrer na segunda metade do período de soño.
Ao espertar do soño terrorífico, a persoa recupera rapidamente o seu estado de vixilia e orientación, a diferenza dos terrores nocturnos.
Pesca con explosivos

A pesca con explosivos é unha práctica pesqueira consistente en facer detonar explosivos para aparvar ou matar cardumes de peixes e facilitar así a súa captura. Características
Este tipo de pesca, a miúdo considerada ilegal, pode ser extremadamente destrutiva para o ecosistema mariño, pois as explosións destruen o hábitat subxacente, por exemplo, os arrecifes de coral. Ademais, a propia natureza dos explosivos implica un alto grao de perigo para os propios pescadores, quen están expostos a accidentes, mutilacións ou mesmo a morte por artefactos defectuosos ou o mal cálculo da detonación.
Pesca con mosca

A pesca con mosca é unha modalidade de pesca na que a isca é unha mosca artificial realizada artesanalmente con plumas e que leva un anzol.
Consiste en arrebolar a mosca sen ningún tipo de chumbo cuns rápidos movementos cara a atrás e adiante, e ten que caer suavemente na superficie da auga, coma se fose un auténtico insecto que acaba de caer aínda vivo sen saber o que lle agarda debaixo da auga, presto a dar un chimpo ao aire e atrapalo entre a dentame. As capturas son normalmente troitas.
O máis semellante á pesca con mosca que se practicaba en Galicia pode ser o Floreo, posiblemente orixinario da Terra Cha[Cómpre referencia]. Se ben a modalidade da pesca con mosca vén importada de países como Inglaterra ou os EUA. O motivo do éxito entre os pescadores galegos é fundamentalmente a espectacularidade das picadas e as fermosas pelexas que se manteñen entre o pescador e o peixe.
Pesca costeira

A pesca costeira é aquela que se practica á vista da costa (na regulamentación de aplicación en Galicia tómanse 12 millas). En xeral enténdese que é a artesanal ou comercial, mais tamén podería ser recreativa.
Normalmente está regulamentada segundo o tamaño das embarcacións, as artes de pesca permitidas e, por veces, as especies ou cantidades que se poden capturar.
É unha actividade moi diversificada, utilizando redes de arrastre, mallas, redes de cerco, liñas e anzol ou diferentes tipos de trampas.
Pesca de baixura

A pesca de baixura é a pesca que se efectúa por pequenas embarcacións nas proximidades da costa. En Galicia, ademais, e a que se realiza no interior das rías.
Pesca do cerco

A pesca do cerco consiste, como o seu nome indica, en cercar o peixe (sardiña, bocareu, xurelo e xarda principalmente), localizando o cardume ou banco de peixes, determinando rumbo e velocidade, e procedendo despois a cercalo, soltando a rede coa panga (lancha pequena de gran motor), facendo un círculo arredor do cardume para logo cercalo con axuda da panga, seguidamente péchase o fondo da rede capturando a pesca. Emprégase unha gran rede de 250 a 1000 metros de lonxitude e uns 50 de ancho, que e ó pasar os peixes péchase.
Pescador, pescadora

Un pescador é a persoa que vive das capturas de peixe e outros animais acuáticos (pesca), xa que captura cantidade suficiente para alimentarse e vender o excedente. Pertencente ó sector primario, é unha profesión que existiu dende a prehistoria en varias modalidades, basicamente pesca dende costa ou en barco. Calcúlase que no mundo hai máis de 30 millóns de persoas con este oficio, especialmente en Asia. Os técnicos da piscicultura tamén se consideran pescadores. O pescador tamén pode ser unha metáfora para referirse a Xesucristo.