Terrorismo

O terrorismo, no seu sentido máis amplo, é o uso da violencia contra a poboación civil para acadar fins políticos ou ideolóxicos. O termo úsase neste sentido principalmente para referirse á violencia intencional en tempos de paz ou no contexto da guerra contra non combatentes. Existen varias definicións diferentes de terrorismo, sen un acordo universal ao respecto. Porén, as diferentes definicións de terrorismo salientan a súa aleatoriedade, o seu obxectivo de infundir medo e o seu impacto máis amplo máis aló das súas vítimas inmediatas.
O terrorismo moderno, que evoluciona a partir de iteracións anteriores, emprega diversas tácticas para perseguir obxectivos políticos, a miúdo aproveitando o medo como ferramenta estratéxica para influír nos responsables da toma de decisións. Ao atacar zonas públicas densamente poboadas, como centros de transporte, aeroportos, centros comerciais, atraccións turísticas e locais de vida nocturna, os terroristas pretenden inculcar unha inseguridade xeneralizada, o que provoca cambios de políticas mediante a manipulación psicolóxica e minando a confianza nas medidas de seguridade. Definición
O Código Penal Español de 1995 no artigo 571, onde tipifica o delito de terrorismo, define terrorista como: O Código Penal Arxentino establece no seu artigo 213 ter. sancionado en 2007 que só poderá considerarse autor do delito de terrorismo ao que: Os EUA desde 1983, con propósitos estatísticos e analíticos, utilizaron as seguintes definicións referentes ao terrorismo que se recollen no Título 22 do Código dos Estados Unidos, sección 2656f(d) Pola súa banda defínese terrorismo internacional de forma xenérica como o que:
Ditaduras militares de Latinoamérica
Chile na súa Constitución, mantén un artigo onde establece sancións particulares contra o terrorismo ditadas durante o goberno de facto de Augusto Pinochet. Sinala o artigo 9º: Na Arxentina, o por entón ditador Xeral Jorge Rafael Videla definía en 1978 os alcances do termo terrorismo ao declarar ao Times de Londres o seguinte: Evolución do termo
Para acceder a unha maior comprensión da natureza do terrorismo, é conveniente unha análise máis detallada, da evolución no uso do termo.
A palabra "terror" provén do idioma latino terror ou terroris, sinónimo de Deimos. Na Roma Antiga, Marte, Deus da Guerra, tiña dous fillos: Phobos e Deimos (Medo e Terror).
Xa Maquiavelo recomendaba que para o Príncipe «é máis seguro ser temido que amado».
A palabra «terrorismo» (así como «terrorista» e «aterrorizar») apareceu por primeira vez en Francia durante a Revolución Francesa (1789-1799), cando o goberno xacobino encabezado por Robespierre executaba ou encarceraba aos opositores, sen respectar as garantías do debido proceso. O termo comezou a ser utilizado entón como propaganda contra o goberno revolucionario, polas súas accións na liña do terrorismo de Estado; o período mesmo foi coñecido como Reinado do Terror (1793-1794).
A expresión terrorismo (proveniente da palabra francesa do século XVIII terrorisme, "baixo o terror") significou entón o uso calculado de violencia ou a ameaza da mesma por parte do Estado contra a poboación civil, normalmente co propósito de obter algún fin político ou relixioso.
O terror, como arma política, foi retomado en Rusia na segunda metade do século XIX, entre algúns grupos opositores ao réxime tsarista. En 1862, o Piotr Zaichnevski redactou o manifesto titulado Novo Rusia proclamando: No seu sentido actual, o termo foi acuñado extensivamente pola propaganda nazi para facer referencia aos movementos de Resistencia dos países ocupados polo exército alemán.
Un estudo de 2003 realizado polo exército estadounidense afirma que existen máis de 100 definicións de terrorismo.
Por todos estes factores, moitos especialistas consideran a palabra terrorismo un termo que no seu uso derivou nun concepto só propagandístico para descualificar ao inimigo máis que definir un situación de forma obxectiva.
Nacións Unidas
A pesar do recoñecemento da súa conveniencia, non foi nunca posíbel alcanzar un consenso sobre a definición de terrorismo, basicamente pola imposibilidade de conseguir unha definición rigorosa que non inclúa as accións terroristas dos estados. O primeiro intento de definición produciuse en 1937 en tempos aínda da Sociedade de Nacións: A resolución 51/210, «Medidas para eliminar o terrorismo internacional», adoptada na 88 Asemblea Plenaria, de 17 de decembro de 1996, proclama no punto I. 2 que a Asemblea Xeral das Nacións Unidas: Nun informe á ONU o especialista A. P. Schmid propuxo tomar como punto de partida o concepto de crime de guerra, considerando que se a súa definición esténdese ao tempo de paz alcánzase unha moi funcional definición dos actos de terrorismo como os «equivalentes en tempo de paz aos crimes de guerra».
Dentro da serie de definicións exploradas unha das máis recentes foi a formulada o 1 de decembro de 2004 incluída no Informe final do Grupo de expertos de Alto Nivel sobre as Ameazas, os Desafíos e os Cambios, nomeado polo Secretario Xeral de Nacións Unidas: Existe ademais o que se describiu como un consenso académico, un acordo entre os especialistas, que segundo a formulación de Schmid (1988) pódese expresar así:
As institucións internacionais logo do 11-S
O día despois dos atentados do 11 de setembro de 2001, o Consello de Seguridade da ONU aprobaba unha resolución na que, ademais de condenalos inequivocamente, exhortaba á comunidade internacional a redobrar os seus esforzos por previr e reprimir os actos de terrorismo cumprindo plenamente os convenios internacionais.
O 21 de setembro de 2001 era o Consello de Europa quen aprobaba as "Conclusións e plan de acción do Consello Europeo extraordinario de 21 de setembro de 2001" nas que se marcaba o plan de acción da política europea de loita contra o terrorismo. Os seus principais puntos eran: Reforzar a cooperación policial e xudicial
Desenvolver os instrumentos xurídicos internacionais
Terminar co financiamento do terrorismo
Reforzar a seguridade aérea
Coordinar a acción global da Unión Europea
O 28 de setembro de 2001 o Consello de Seguridade das Nacións Unidas aprobaba a súa resolución 1373 decidía que todos os estados membros debían conxelar os fondos e os demais recursos financeiros das persoas e grupos terroristas, así como que debían absterse de proporcionarlles todo tipo de apoio, activo ou pasivo e denegarles refuxio. Tamén obrigaba a asegurar o enxuiciamento de toda persoa que participe no financiamento, planificación ou comisión de actos de terrorismo ou preste apoio a estes actos. Creouse un Comité específico no seo do Consello para o seguimento do cumprimento desta resolución.
Esta resolución do Consello inspirou moitas das políticas que se tomaron nas máis diversas institucións públicas de cara a combater todos os tipos de terrorismo. Moitos países membros, así como organismos supranacionais como a Unión Europea, tomaron nota desta resolución para endurecer as medidas da loita antiterrorista, especialmente no que ao financiamento se refire.
Deste xeito, o 27 de decembro de 2001 o Consello Europeo modificou a anterior lista de medidas específicas coa fin de loitar contra o terrorismo. Na posición común do Consello definíase ás persoas ou grupos terroristas de tal forma que se entendía por acto terrorista "o acto intencionado que, pola súa natureza ou o seu contexto, poida prexudicar gravemente a un país ou a unha organización internacional tipificado como delito segundo o Dereito nacional", e cometido coa fin de, entre outras cousas, intimidar gravemente a unha poboación, obrigar a Gobernos a realizar un acto ou absterse de facelo, desestabilizar gravemente ou destruír as estruturas políticas fundamentais, atentados contra a vida ou a integridade física, a toma de reféns, causar destrucións masivas a instalacións públicas, a dirección ou financiamento de grupos terroristas etc. Instrumentos do terrorismo
Dentro dos instrumentos utilizados para implementar devandito mecanismo, ou actos terroristas, inclúense diversas formas de violencia física contra as persoas, como o secuestro, a tortura ou a execución extraxudicial; diversas formas de violencia moral, como a ameaza das anteriores ou a presión social; diversas formas de violencia contra os bens privados e públicos, como a destrución dos mesmos con materiais explosivos ou incendiarios. Finalmente, un dos instrumentos máis utilizados polos grupos terroristas é o atentado con explosivos contra brancos militares ou civís para provocar mortes indiscriminadas ou non.
No caso do terrorismo de estado, poden citarse como exemplo os bombardeos aéreos de cidades. O Código Aéreo da Haia de 1923 estableceu que «está prohibido o bombardeo aéreo co obxecto de aterrorizar á poboación civil. .. ». Con todo esta regra e outras similares nunca foron ratificadas polos países de maior poder militar. Nese marco algúns autores citaron como ataques terroristas o bombardeo de Guernica en 1936, ou o que realizase Estados Unidos con bombas atómicas en Hiroshima e Nagasaki en 1945. Análise do termo terrorismo
Terrorismo é un termo que sufriu un abuso da linguaxe por parte dos estados que intencionadamente pretenden desacreditar aos seus inimigos. Así os nazis chamaban terroristas aos xudeus que se rebelaron en Varsovia; na Suráfrica do apartheid dicíase que moitos negros facían actividades terroristas; os franceses dixeron o mesmo dos alxerianos que se opuxeron á dominación de Francia (e que nalgúns casos utilizaron métodos terroristas). Durante o século XX acusouse indiscriminadamente de terroristas a múltiples guerrillas suramericanas. Na situación de ocupación de Iraq, iniciada polos Estados Unidos en 2003, é difícil trazar a liña divisoria entre terrorismo e resistencia.
Se terrorista é aquel que utiliza o terror para conseguir fins políticos, hai quen consideran que moitos exércitos recentes cometeron tales actos; por exemplo os sirios en Líbano, os serbios en Bosnia e Hercegovina, os israelís nos Territorios palestinos, os rusos en Chechenia e os estadounidenses en numerosos lugares do mundo. Estes últimos actos deberían englobarse no chamado terrorismo de Estado, o cal é exercido cunha relación de forzas favorable. O terrorismo ao que se fai referencia, usualmente é moito máis difícil de determinar, xa que é o que se exerce cunha relación de forzas desfavorable. Resulta difícil separar "terrorismo" de "resistencia". Un criterio sería analizar os grupos ou organizacións baixo dous aspectos:
Métodos dos grupos terroristas
Baixo o punto de vista metodolóxico, pódese considerar terrorista ao grupo que perpetre secuestros, atentados con bombas, asasinatos, ameazas e coaccións de xeito sistemático. Tecnicamente, eses actos están destinados a producir terror na poboación inimiga e defínense sen dúbida como terroristas. En sentido neutro, o termo é empregado a miúdo pola prensa para designar aos grupos que executan esa metodoloxía. Armas terroristas
Aínda que practicamente calquera cousa pode ser considerada unha arma, os terroristas utilizaron habitualmente armas curtas ou semiautomáticas. Algúns grupos integristas como Hezbolá chegaron a ter mísiles antiaéreos. Tamén é moi común o uso de bombas caseiras de potencia variable, chegando a usar nalgúns casos o propio corpo dos terroristas como vector de aproximación da bomba. Cando o que se pretendeu é un magnicidio a unha distancia segura do seu dispositivo de seguridade adóitanse utilizar rifles con mira telescópica.
En xeral, os grupos terroristas tenden a utilizar calquera elemento que lles permita lograr os seus obxectivos coa maior resonancia nos medios de comunicación posible, xa sexan eses elementos armas procedentes dos exércitos regulares ou adquiridas no mercado internacional de tráfico de armas ou se trate de medios improvisados. Especial relevancia ten o atentado do World Trade Center do 11 de setembro de 2001, no que se utilizaron avións de pasaxeiros secuestrados.
Os tipos de bomba máis comúns adoitan ser: cócteles molotov
Bombas con temporizador ou activábeis a distancia
Bombas lapa
Bombas trampa
Selectas de man
Armas de destrución masiva que foron utilizadas ou poderían utilizar algún día os terroristas: armas biolóxicas
armas químicas
Bombas sucias
Hai varios precedentes de ataques con armas de destrución masiva. Un no que se utilizaron axentes químicos (gas sarín), foi o do grupo sectario Verdade Suprema, que colocou nun par de ocasións (en 1994 e en 1995) un pequeno dispositivo no metro de Tokyo. Un atentado realizado con axentes biolóxicos (salmonella) foi o ocorrido no condado de Wasco, no que os ultradereitistas intentaron utilizar o atentado con fins políticos, aínda que finalmente lograron o resultado contrario ao ser descubertos.