Aspecto

O aspecto gramatical, en lingüística, é unha propiedade que posúen os verbos e as perífrases verbais para sinalar o tempo interior da acción ou resaltar unha fase do seu desenvolvemento interior por enriba das demais, caracterizando así o transcurso do tempo dos acontecementos descritos.
Cabo resaltar que o aspecto lingüístico diferénciase do tempo, en que mentres o tempo sinala o momento en que algo ocorre respecto de todo o demais, o aspecto especifica o tempo interior da acción ou a fase de desenvolvemento ou modificación da mesma que destaca sobre todas as demais, tanto na conxugación regular en que se reflicte o 'grao de terminación' do acontecemento, isto é, se posúe un aspecto perfectivo ou perfecto, que sinala a acción acabada no tempo de que se trate, como o aspecto imperfectivo ou imperfecto, que sinala acción inacabada no tempo exterior de que se trate. A chamada conxugación perifrástica ou por perífrase expresa os outros matices de aspecto, menos importantes ca estes.
En galego, así como en moitas outras linguas, os distintos aspectos constrúense combinando verbos auxiliares e formas non persoais e coa escolla de verbos cunha carga semántica determinada. A continuación, expóñense distintos aspectos que se empregan en distintas linguas do mundo: Habitual: 'Eu paseo ata a miña casa dende o traballo' (no presente). 'Eu adoitaba pasear ata a miña casa dende o traballo' (no pasado)
Perfecto: 'Fun ao cinema' (acción terminada no presente). 'Xa vira a película que me recomendou' (alúdese ao resultado dunha acción anterior incluso a outra xa terminada).
Imperfecto: 'Ía ao instituto'
Imperfectivo: 'Está indo ao instituto' (aínda non chegou). 'Vai no instituto' (foi ao instituto e aínda está alí).
Perfectivo: 'Estiven nesa casa. ' (A acción xa terminou)
Progresivo: 'Estou a comer'
Prospectivo: 'Está para chover' (acción pode ocorrer en calquera momento a partir de agora)
Inceptivo: 'Estou empezando a comer. ' 'Anoitece'. 'Branquéxalle o pelo' (No primeiro exemplo recórrese explicitamente ao verbo empezar. Nas dúas frases seguintes, os verbos empregados conteñen a noción de comezo: 'estase a facer de noite' e 'está empezando a botar canas')
Continuativo: 'Seguen a vivir xuntos/Seguen vivindo xuntos' (uso das perífrases 'seguir a + inf. ' e 'seguir + xer. ', que son sinónimas)
Terminativo: 'Estou terminando de comer. ' (final en transcurso, aspecto imperfectivo) 'Deu cima á tese'. 'Puxeron o ramo á casa' (final alcanzado, aspecto perfectivo).
Incoativo: 'Botouse a chorar'
Cesativo: 'Estou deixando de fumar. '
Pausativo: 'Parei de traballar un intre. '
Resumptivo: 'Volvín prender o sono'
Puntual: 'Durmín dúas noites no albergue'
Durativo: 'Durmín durante todo o voo. '
Delimitativo: 'Durmín un intre. '
Protractivo: 'A discusión seguía e seguía'
Iterativo: 'Gusta de reler os clásicos'
Frecuentativo: 'Vou moito a esa misa. '
Experiencial: 'Ía adoito ás súas clases. ' 'Teño ido a Lisboa en coche'
Intencional: 'Buscárono pola rúa e encontrárono' 'Escoitei coidadosamente as indicacións'
Accidental: 'Atopei isto na rúa'. 'Ouvín que falaban inglés'
Xenérico: 'As eirugas tornan bolboretas'. 'Os carballos dan landras e as cerdeiras, cereixas'
Intensivo: 'Encandeouno coa lanterna' (o verbo expresa unha acción momentánea e adoita construírse con pretérito perfecto)
Moderativo: 'O faro esfachareaba ao lonxe'
Atenuativo: 'A lanterna tremelucía xa e non tiñamos pilas de sobexo'
Moi poucas linguas diferencian os aspectos intencional e accidental. Bats (glotónimo en inglés) é unha delas e aplica esta diferenza aspectual só en 6 verbos. Compara «xo wodze» («Caínme accidentalmente») e «as wodze» («caínme intencionadamente ou por algo que eu fixen»). Nalgunhas linguas, como o ruso, o aspecto está aínda máis marcado có tempo. O ruso emprega unha morfoloxía verbal no canto de crear formas perifrásticas como o inglés. No árabe apréciase un contraste entre o aspecto dinámico e o estático.