Divulgación das matemáticas

A divulgación das matemáticas é a forma na que certas persoas comunican as matemáticas co fin de que un número de persoas cambien a súa percepción pública das matemáticas.
Algúns métodos de divulgación das matemáticas son libros de matemática popular que non requiren coñecementos matemáticos e, en outros casos, involucran a interacción social —como o activismo polas matemáticas— para crear concienciación sobre a importancia das matemáticas.
Hai varias razóns para popularizar as matemáticas ou promover as matemáticas, pero en realidade é a disciplina académica máis difícil de popularizar, tanto pola abstracción matemática como polo baixo interese polas matemáticas.
Desde o 2000, Ano Mundial das Matemáticas, a divulgación das matemáticas foi en aumento.
A diferenza doutros saberes, as matemáticas, ou ao menos algunhas partes delas, ensínanse a todos os escolares. Isto é o que fai que a ensinanza das matemáticas e a educación matemática sexan tan importantes. Por outra banda, hai poucas ciencias, se é que hai algunha, que susciten reaccións tan negativas ou se comprendan tan mal como as matemáticas. Historia
As investigacións da historia das matemáticas puxeron de manifesto a existencia dunha tradición de divulgación que remonta canto menos á Idade Media, e incluso podemos considerar a The Sand Reckoner, de Arquímedes, do século III a. C. , como o primeiro exemplo de texto matemático destinado a un non matemáticos.
O matemático John Dee, nado en Londres o 13 de xullo de 1527, foi invitado a investigar sobre álxebra na Universidade de París cando aínda non superaba a vintena. Dee promoveu as matemáticas e interesouse pola astronomía e a navegación, adestrando a moitos daqueles que levarían a cabo viaxes de descubrimento para Inglaterra. Publicou en 1570 un Prefacio matemático á tradución inglesa de Henry Billingsley dos Elementos de Euclides, argumentando a importancia central das matemáticas e esbozando a súa influencia nas outras artes e ciencias. Destinado a un público fóra das universidades, resultou ser a obra de Dee máis influínte e amplamente reproducida.
A divulgación matemática acompañou o progreso das matemáticas polo menos dende o século XVII, co famoso texto de Galileo Galilei, El ensayador ou por exemplo obras como as Entretiens sur la pluralité des mondes de Fontenelle ou as Cartas a una princesa alemana de Leonhard Euler, tamén son bastante comúns os textos matemáticos de divulgación, polo que a Enciclopedia é unha vasta empresa de divulgación en todo tipo de campos e os numerosos artigos de matemáticas que debemos a Jean Le Rond d'Alembert son, no que se refire a este campo disciplinar, unha mostra evidente.
Xunto a isto, cómpre mencionar varios textos importantes do século XVIII, a tradución da Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica de Émilie du Châtelet, que permite poñer á disposición dos científicos francófonos a obra de Isaac Newton, e o Elogio de Euler do Marqués de Condorcet, que dá a coñecer a produción deste gran matemático ou o de Fontenelle, Isaac Newton e Gottfried Wilhelm Leibniz. Por outra banda, o Journal des sçavans serve como apoio para a divulgación da ciencia, en particular das matemáticas, ao anunciar descubrimentos recentes e ao presentar libros e traballos recentes dirixidos a unha ampla audiencia. Xunto a isto, hai libros de matemática recreativa con fins didácticos, como por exemplo os libros de Bachet de Méziriac, Claude Mydorge, Jacques Ozanam e Édouard Lucas, os eloxios dos matemáticos á súa morte ou ao seu xubileo pronunciados por un dos seus colaboradores e destinados a presentar o seu traballo aos seus colegas e amigos non matemáticos, e as numerosas formas que se contentan con dar resultados sen demostración matemática, ou co obxectivo de ensinar técnicas de cálculo.
Con un obxectivo práctico máis inmediato, a progresiva matematización da física a partir da obra de Isaac Newton leva frecuentemente aos matemáticos a producir textos populares para uso doutros científicos e incluso máis alá; podemos citar particularmente as publicacións de Joseph Bertrand no século XIX, Antoine Cournot tenta, mentres tanto, popularizar as matemáticas na dirección dos economistas.
Comezamos, a principios do século XX, a encontrar cada vez máis textos dirixidos a non especialistas, por exemplo de Bertrand Russell, Henri Poincaré ou Émile Borel, e textos realmente destinados ao gran público e que buscan comunicar a esencia do que é a obra do matemático son, en 1940, A Mathematician's Apology de G. H. Hardy, ao ano seguinte o libro de Richard Courant, What Is Mathematics? e en 1945 o libro de George Pólya How to Solve It.
Co comezo da Olimpíada Internacional de Matemáticas no ano 1959, a divulgación das matemáticas comezou a internacionalizarse. En Checoslovaquia, o impacto foi importante.
A partir de 1956, a columna regular de xogos matemáticos de Martin Gardner en Scientific American foi pioneira nun enfoque máis convencional dos temas matemáticos; outras crónicas similares aparecen en numerosas revistas populares, por exemplo a de Jean-Paul Delahaye en Pour la science.
En 1992 asinouse a Declaración do Río de Xaneiro en Matemáticas, pola cal no ano 2000 se celebrou o Ano Mundial das Matemáticas.
Desde 1998, a marca Cowbell estivo involucrada na promoción do estudo das matemáticas nas escolas secundarias de Níxeria. No proceso, axudou a millóns de estudantes a desenvolver interese e obter unha mellor comprensión da materia. O proxecto está deseñado para identificar, recoñecer e premiar a excelencia no estudo das matemáticas. O programa desenvólvese en escolas públicas e privadas e atende a estudantes de entre oito e dezaoito anos. En 2015, comezou Cowbellpedia High Schools Mathematics TV Quiz Show.
En 2005, Erica N. Walker dixo nunha entrevista coa Universidade de Columbia que era unha activista matemática.
Christopher Zeeman foi o primeiro matemático en dar unha conferencia nas Conferencias de Nadal da Royal Institution no ano 1978. Marcus du Sautoy foi o segundo no ano 2006 e Hannah Fry foi a terceira no ano 2019.
En 2019, a Unesco aprobou o 14 de marzo como Día Internacional das Matemáticas.
En febreiro de 2020, o estudante español Nicolás Atanes iniciou o movemento social Virus Matemático para divulgar as matemáticas. É parte da divulgación das matemáticas en España.
En 2021, lanzouse o proxecto Protect Pure Maths en Inglaterra. Motivos
Hai varias razóns para popularizar as matemáticas.
A primeira é aumentar o número de minorías nas matemáticas, como por exemplo as mulleres en Ghana. A comunicación matemática é unha ferramenta importante que permite aos nenos demostrar o seu pensamento matemático e a súa comprensión do mundo, e volve cada vez máis importante nun mundo con cantidades crecentes de ansiedade matemática.
As matemáticas teñen innumerables aplicacións na ciencia, a enxeñaría e a tecnoloxía, pero na escola as matemáticas son unha das materias máis impopulares, percibidas como difíciles, aburridas e non útiles na vida.
A miúdo os estudantes usan con semipro orgullo a frase "non ser bo en matemáticas", mentres se avergoñan de dicir que non entenden a Picasso, como dixo o matemático brasileiro Marcelo Viana no xornal español ABC. O obxectivo da divulgación das matemáticas é, entón, aumentar o interese polas matemáticas, dada a importancia das matemáticas.
Unha dificultade na divulgación das matemáticas é a abstracción matemática dos obxectos matemáticos e, polo tanto, a necesidade de matemáticas visuais. Ademais, a non dependencia dos obxectos matemáticos do mundo real dificulta as analoxías e explicacións, para non perder nin rigor nin xeneralidade. A partir da década de 1980, coa aparición de potentes ferramentas gráficas e tecnolóxicas, revolucionáronse certos sectores da educación matemática e a súa popularización.
En 1986, unha exposición itinerante de Heinz-Otto Peitgen, Frontiers of Chaos, presentou ao público xeral a beleza das imaxes fractais. No mundo hispano, a aparición de Mates Mike permitiu resolver o problema da abstracción. Métodos
Os divulgadores das matemáticas seguen algúns métodos para popularizar as matemáticas.
A creación de recursos como libros que inclúan literatura matemática, museos, revistas, que poidan ser gozados polo público, e que varíen segundo o momento histórico, sobre todo para achegarse a modas, culturas e ter un maior impacto e alcance. A educación pode xogar un papel fundamental no desenvolvemento da cultura matemática. Iniciáronse canles de YouTube sobre matemáticas, como Numberphile, 3Blue1Brown, e son vistos por moitas persoas, incluídos os frikis das matemáticas.
Varios museos teñen como obxectivo mellorar a comprensión pública das matemáticas, como o Museo de Matemáticas na cidade de Nova York, e o seu predecesor, o Museo Goudreau de Matemáticas na Arte e a Ciencia, en Long Island, o Haus der Mathematik en Viena, o Arithmeum en Bonn, o Mathematisch-Physikalischer Salon de Dresden, o Mathematikum de Giessen, o Xardín de Arquímedes de Florencia, ou o Museo de Matemáticas de Cataluña en Cornellà de Llobregat.
Plus Magazine é unha revista en liña gratuíta que se executa baixo o Millennium Mathematics Project da Universidade de Cambridge. En 2012, a aparición de Quanta Magazine contribuíu ao xornalismo matemático.
Varios romances, películas e libros céntranse en temas matemáticos e tamén pretenden popularizalos, como a ficción matemática ou a matemática popular. Poderíase dicir que o primeiro deles é Flatland, unha novela de 1884 destinada a presentar ao lector os conceptos daquela época recentes da xeometría do espazo de catro dimensións; posteriormente, autores como Denis Guedj ou Apóstolos Doxiádis constrúen algúns dos seus relatos arredor do último teorema de Fermat ou a conxectura de Goldbach. Simon Singh escribiu o libro O último teorema de Fermat, Charles Seife escribiu Zero: A biografía dunha idea perigosa e Rózsa Péter escribiu Xogando co infinito. Durante o Congreso Internacional de Matemáticos de 1998 en Berlín, celebrouse o "VideoMath Festival at ICM98", unha competición de películas e animacións matemáticas. [Cómpre referencia]
En 2008, a Sociedade Matemática de Londres e o Instituto de Matemáticas e as súas Aplicacións crearon a Medalla Christopher Zeeman para recoñecer as contribucións dos matemáticos involucrados na promoción das matemáticas entre o público. En 2010, a Unión Matemática Internacional creou o Premio Leelavati pola súa destacada contribución á divulgación pública das matemáticas. [Cómpre referencia]
Outro método popular é a organización de festivais matemáticos, en España coñecido como Matemáticas na rúa, e organizado por varias sociedades como a Federación Española de Sociedades de Profesores de Matemáticas. [Cómpre referencia]
Durante a pandemia de COVID-19, a divulgación das matemáticas céntrase en promover esta área do coñecemento para mostrar a súa importancia.
A organización da Olimpíada Internacional de Matemáticas é sen dúbida un dos métodos máis coñecidos para promover o aprendizaxe das matemáticas e cambiar a percepción de que as matemáticas son aburridas.