María a Xudía

María a Xudía, tamén coñecida como María a Hebrea ou Míriam a Profetisa, foi a primeira muller alquimista. Viviu entre o século I e o século III d. C. en Alexandría. É considerada como a «fundadora da alquimia» e unha gran contribuidora á ciencia práctica. Orixe
Igual que sucedeu coa maioría dos adeptos ou iniciados, a identidade de María a Xudía chegou un tanto escurecida. Algúns a asociaban con María Madalena. Os alquimistas do pasado crían que era Miriam, a irmá de Moisés e do profeta Aharón, mais as probas que apoian esta pretensión son escasas.
A referencia máis concreta da súa existencia dáse grazas a Zósimo de Panópolis, erudito alquimista de Alexandría que no século IV d. C. recompilou os ensinos de moitos iniciados anteriores para formar o que chegou a ser unha enciclopedia da arte hermética. Nos seus escritos é onde cita a María case sempre en pasado, mencionándoa como unha dos “sabios antigos”, e tamén describe varios dos seus experimentos e instrumentos.
Georges de Syncelles, cronista bizantino do século VIII, presenta a María como mestra de Demócrito a quen coñeceu en Menfis (Exipto) na época de Pericles. O enciclopedista árabe Al-Nadim cítaa no seu catálogo do ano 879 entre os cincuenta e dous alquimistas máis famosos, por coñecer a preparación da cabeza ou caput mortum. O filósofo romano Morieno chámaa “María a Profetisa” e os árabes coñecérona como a “Filla de Platón”, nome que nos textos alquímicos occidentais estaba reservado para o xofre branco. María pasa así a ser identificada coa materia que traballa.
Tamén se pensa que “María a Xudía”, ademais dun ser personaxe real, podería ser unha sinatura empregada por un ou varios alquimistas hebreos anteriores a Zóstimo. Obras
Sábese que María escribiu varios textos sobre alquimia, aínda que ningún dos seus escritos sobreviviron na súa forma orixinal; con todo, os seus ensinos foron amplamente citados por hermetistas posteriores. A súa principal obra coñecida é “Extractos feitos por un filósofo cristián anónimo”, tamén nomeada como “Diálogo de María e Aros”, onde están descritas e nomeadas as operacións que despois serían a base da alquimia. A leucose (branqueo) e a xantose (amareleo), unha facíase por trituración e a outra por calcinación. Nesta obra descríbese por primeira vez o ácido do sal mariño e outro oxys (ácido) que se poden identificar co ácido acético. Tamén aparecen varias receitas para facer ouro, mesmo a partir de raíces vexetais como a da mandrágora.
María era unha respectada traballadora de laboratorio que inventou complicados aparellos destinados á destilación e a sublimación de materias químicas, así como o famoso Baño maría.
Tribikos
O tribikos era unha especie de alambique de tres brazos que se utilizaba para obter substancias purificadas a través da destilación. Consistía nunha vasilla de barro que contiña o líquido que se ía a destilar, unha mantera para a condensación do vapor (o 'ambix' ou 'alembic'), da que saían tres espitas de cobre, e frascos de vidro para recibir o líquido. Unha pingueira ou bordo no interior da mantera recollía o destilado e levábao ás espitas.
Non se sabe exactamente se foi María a xudía quen o inventou, mais este instrumento adxudícaselle xa que a primeira descrición deste foi feita por ela, esta descrición aparece nun escrito de Zósimo:
"Hei de describirvos o tribikos. Porque así se chama o aparello feito de cobre e descrito por María, a transmisora da Arte. Di o que segue:
Fáganse tres tubos de cobre dúctil un pouco máis grosos que os dunha tixola de cobre de pasteleiro; a súa lonxitude ha de ser aproximadamente dun cóbado e medio. Fáganse tres tubos así e tamén un tubo largo do largo dunha man e cunha abertura proporcionada á da cabeza do alambique. Os tres tubos han de ter as súas aberturas adaptadas en forma de uña ao pescozo dun recipiente lixeiro, para que teñan o tubo-polgar, e os dous tubos-dedo unidos lateralmente en cada man. Cara ao fondo da cabeza do alambique hai tres orificios axustados aos tubos, e cando se encaixaron estes se soldan no seu lugar, recibindo o vapor o superior dunha maneira diferente. Entón, colocando a cabeza do alambique sobre a pota de barro que contén o xofre e tapando as xuntas con pasta de fariña, colóquense frascos de cristal ao final dos tubos, largos e fortes para que non rompan coa calor que vén da auga do medio. "
Kerotakis
O kerotakis é o máis importante dos inventos de María a Xudía, é un aparello de refluxo usado para quentar substancias utilizadas na alquimia e recoller os seus vapores. É un recipiente hermético cunha lámina de cobre suspendida no seu parte superior para que o aparello funcionase correctamente todas as unións debían estar axustadas ao baleiro, o uso de tales recipientes nas artes herméticas deu lugar á expresión "selado hermeticamente".
María estudou os efectos dos vapores de arsénico, mercurio e xofre sobre os metais, abrandando e impregnándoos con cores. O kerotakis era a paleta triangular que usaban os artistas para manter quentes as súas mesturas de cera e pigmentos. María usou a mesma paleta para abrandar metais e impregnalos de cor. Kerotakis chegou a ser o nome de todo o seu aparello de refluxo, que consistía nunha esfera ou nun cilindro cunha tapa hemisférica colocado sobre o lume. As solucións de xofre, mercurio ou sulfuro de arsénico quentábanse nun recipiente colocado preto do fondo. Preto da parte superior do cilindro, suspendida da cuberta, ía a paleta coa aliaxe de cobre e chumbo (ou doutros metais) que se ía tratar. Ao ferver o xofre ou o mercurio, o vapor condensábase na parte superior do cilindro e o líquido volvía caer, dando así un refluxo continuo. Os vapores de xofre ou o condensado atacaban a aliaxe de metal, dando un sulfuro negro (“negro de María”) que se supuña representaba a primeira etapa da transmutación. As impurezas recollíanse nun baruto mentres que os residuos (o sulfuro negro) volvían cara á parte inferior. O quecemento prolongado chegaba a dar unha aliaxe parecida ao ouro, dependendo o produto dos compostos de metais e mercurio ou de xofre empregados. O kerotakis tamén se usaba para a extracción de aceites de plantas, como o aceite esencial de rosas.
María a Xudía e os seus colegas crían que a reacción que tiña lugar no kerotakis era unha reconstitución mística do proceso de formación do ouro que ocorría nas entrañas da terra. O seu composto favorito de calcinación era o rexalgar, un mineral de cor vermella alaranxado composto de sulfuro de arsénico, que a miúdo aparece nas minas de ouro.
Posteriormente este instrumento foi modificado polo alemán Franz von Soxhlet que en 1879 creou o extractor que leva o seu nome, Extractor Soxhlet.
Baño María
Baño María é unha das técnicas rudimentarias máis antigas empregadas actualmente tanto nas operacións de laboratorio químicos e farmacéuticos, como en procesos industriais e domésticos. Consiste en introducir un recipiente noutro maior que contén auga en ebulición e utilízase cando se quere quentar unha materia de forma indirecta e uniforme. Serve, por exemplo, para destilar substancias volátiles ou aromáticas e para evaporar extractos.
Este é outro dos inventos de María, unha especie de baño. O baño maría orixinal era realmente un baño de area e cinzas que quentaba outro recipiente con auga que á súa vez quentaba ao seguinte. O baño de area tiña como obxecto conservar mellor a calor que debía transmitir, xa que a súa temperatura podía ser superior á da auga que fervía. Posteriormente a este aparello quítaselle a area quedándose só co recipiente con auga, a cal deberá ferver e os seus vapores serán capaces de quentar o outro recipiente que está dentro.
Os investigadores atribúenlle a María a Xudía tanto a orixe como o nome de Baño maría. Este termo foi introducido por Arnaldo de Vilanova no Século XIV.