proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Certificado de estudos de lingua galega

O Certificado de Estudos de Lingua Galega (CELGA) é unha proba de avaliación de nivel do idioma galego. Constitúe a proba de certificación adaptada ao Marco común europeo de referencia para as linguas (MCER).
Os exames CELGA están organizados pola Secretaría Xeral de Política Lingüística, entidade dependente da Xunta de Galicia. A devandita entidade, ademais de organizar periodicamente convocatorias de exame para a certificación do idioma galego, ofrece cursos formativos de preparación que, porén, non posúen validez oficial.
No ano 2012 presentáronse ao exame CELGA 2860 persoas das 3863 inscritas.
O sistema de exame CELGA vénse realizando desde 2007, de acordo cos criterios da Association of Language Testers in Europe (ALTE), organización avaliadora dos niveis de coñecemento lingüístico. Niveis
Existen 5 niveis no sistema de certificación de estudos en lingua galega: CELGA 1: nivel inicial, o cal permite satisfacer as necesidades de comunicación máis básicas.
CELGA 2: nivel suficiente para intervir nun conxunto variado de situacións de comunicación con relativa seguridade e eficacia.
CELGA 3: nivel intermedio, o cal permite empregar a lingua galega cun grao importante de corrección normativa sobre temas diversos.
CELGA 4: nivel suficiente para expresarse con fluidez e espontaneidade na maior parte das situacións comunicativas.
CELGA 5: nivel avanzado, o cal permite expresarse sen dificultades e con corrección en calquera tipo de situación de comunicación, tanto formal coma informal. Homologacións
Todos aqueles que estean en posesión do título de ESO e este for cursado nalgún centro de Galicia, tería homologado o nivel CELGA 3. Así pois, o CELGA 4 estaría suxeita á homologación para todos aqueles que estivesen en posesión do título de bacharelato, tamén cursado nalgún centro do país. Competencias
O exame CELGA correspóndese no MCER con cinco niveis de coñecemento: Polémica
No ano 2014 foron despedidos 500 profesores que impartían clases no programa CELGA. A vaga de despedimentos aconteceu após unha sanción por parte dos servizos de Inspección do Traballo á Consellería de Educación, feito que foi denunciado por varios sindicatos de ensino.
Certificado dixital

Un Certificado Dixital é un documento dixital mediante o cal un terceiro confiable (unha autoridade de certificación) garante a vinculación entre a identidade dun suxeito ou entidade e a súa clave pública.
Aínda que existen variados formatos para certificados dixitais, os máis comunmente empregados réxense polo estándar UIT-T X. 509. O certificado contén usualmente o nome da entidade certificada, número de serie, data de expiración, unha copia da clave pública do titular do certificado (utilizada para a verificación da súa firma dixital) e a firma dixital da autoridade emisora do certificado de forma que o receptor poida verificar que esta última estableceu realmente a asociación. Formato de certificado dixital
Un certificado emitido por unha entidade de certificación autorizada, ademais de estar asinado dixitalmente por esta, debe conter polo menos o seguinte: Nome, dirección e domicilio do subscritor.
Identificación do subscritor nomeado no certificado.
O nome, a dirección e o lugar onde realiza actividades a entidade de certificación.
A clave pública do usuario.
A metodoloxía para verificar a firma dixital do subscritor imposta na mensaxe de datos.
O número de serie do certificado.
Data de emisión e expiración do certificado.
Cerviña

A cerviña (Asplenium scolopendrium) é unha especie de fento do xénero botánico Asplenium, da familia da Aspleniaceae. A especie aparece frecuentemente incluída no xénero Phyllitis coa designación de Phyllitis scolopendrium (L. ) Newman.
En Galiza é común a subespecie Asplenium scolopendrium subsp. scolopendrium preto dos regos e nos lugares sombrizos. Descrición e taxonomía
Fento con frondes longas, con até 50–60 cm de longo e 5–6 cm de largura, enteiras e sen lóbulos. O raque é de cor castaña escura, espesa, con brillo ceroso. Nervios ben marcados, especialmente na páxina inferior do limbo.
Os soros son lineares, con 12–15 mm de lonxitude, localizados na páxina inferior da fronde, inserido paralelamente aos nervios na parte distal, mais sen se aproximaren á marxe da fronde.
A especie clasifícase no xénero Asplenium, mais por ter frondes enteiras é por veces inserido no xénero Phyllitis. Aínda así, é un fento facilmente identificábel, pois as súas frondes non están divididas e subdivididas en segmentos, como ocorre na case totalidade das especies deste tipo. O rizoma é alargado, recuberto de páleas de cor castaña.
Nome galego
A cerviña (en portugués língua cervina) recibe outro nomes en galego coma: lingua cerviña, cervún, herba cervúa, lingua de cervo; e tamén lingua de boi e herba dos escaldados. Distribución
Especie con distribución na Macaronesia e suroeste de Europa. Presente en todas as illas dos Azores, aínda que a raro na illa do Corvo. É común en toda Galiza. Hábitat
A cerviña é unha especie das áreas con elevada humidade atmosférica, preferindo hábitats sombrizos e abeirados, onde a humidade relativa do ar se aproxime frecuentemente á saturación. Medra en xeral por riba dos 400 m de altitude (máis alto nas rexións con clima mediterráneo mais marcado, menos en rexións de clima atlántico, como Galiza), en cavorcos ou en bosques densos. Cando a humidade do ar é suficientemente elevada, presenta comportamento epilítico, medrando en fisuras de rochas, en especial nas fendas sombrizas das escoadas lava.
A dependencia en relación aos lugares sombrizos tornan a especie vulnerábel á deforestación, mais permite a súa sobrevivencia en asociación con especies invasoras, entre as cales está o pitósporo Pittosporum undulatum. O tamaño das súas frondes e a preferencia por háitats hiperhúmidos leva a que sexa frecuente a presenza de hepáticas epífilas sobre as plantas.
As poboacións de A. scolopendrium son polo xeral pouco numerosas e espalladas, aparecendo en xeral asociadas ás formacións máis densas da laurisilva ou das fragas higrófilas. É común a asociación da especie co pteridófito Trichomanes speciosum ( o fento frisado) e con diversos briófitos.
En Galiza medra dende o nivel do mar en noiros húmidos, lamazais e ribeiras, moitas veces en vales fondos ou cavorcos asociado a poboacións de loureiros; condicións semellantes ás laurisilvas. Usos
En infusión, é utilizada contra a diarrea e para reducir as inflamacións intestinais. En gargarexos é útil contra as inflamacións da boca e da gorxa.
Cervo sika

O cervo sika (Cervus nippon) é un mamífero pertencente á familia dos cérvidos. Características
É un cervo máis pequeno có cervo común. A súa lonxitude máxima está no metro e medio, namentres que o seu peso oscila entre os 60 e os 130 kg. O pelame é pardo avermellado con pintas brancas no verán. No inverno é máis agrisado. Os seus cornos son máis pequenos e con menos ramificacións cos do cervo común. Distribución
Presente na China, no Xapón e por toda Oceanía. Moi presente no oeste de Europa, cruzándose con frecuencia co cervo común, dando lugar a individuos mestizos ou híbridos.
Cesante (funcionariado)

Cesante é a situación do funcionariado que é privado do seu emprego por decisión dun superior, deixándolle, nalgúns casos, parte do soldo. Xeralmente, quedaban incluídos no grupo das clases pasivas, e en España até 1845 mesmo tiñan dereito á percepción dunha pensión. Historia
En España esta figura estivo presente, sobre todo, durante o reinado de Isabel II, no que a chegada ao poder dos moderados ou dos progresistas implicaba a remuda de tódolos cargos políticos e administrativos existentes, incluídos os funcionarios até na súa escala máis básica.
Mesonero Romanos defíneo dun xeito característico no capítulo titulado "El cesante", na súa obra Escenas y tipos matritenses: Con estas disfuncións e engadindo as necesidades crecentes da administración da época e de profesionalizar o funcionariado, fundamentalmente a finais do século XIX, prodúcense debates propondo solucións. Xa Antonio Maura nun discurso pronunciado na Academia de Xurisprudencia en 1898 expuña o estado da cuestión en toda a súa crueza. Foi de novo Maura, cando dirixe un dos gobernos de concentración en 1918, quen estableceu o chamado "Estatuto Maura" ou Estatuto da Administración Pública de 1918 no que se eliminou a "cesantía política", e no que se recolleu como idea principal a da inamobilidade dos funcionarios, unha das medidas fundamentais para conseguir a independencia da Función Pública.
Porén, o concepto de "cesantía" non se eliminou legalmente até 1954. Ficción
Na ficción, a figura do cesante é reflectida en múltiples obras como na novela Miau de Benito Pérez Galdós, e no conto El rey Baltasar de Leopoldo Alas "Clarín" ou tamén na obra de Eduardo Zamora y Caballero, Un Tenor, un gallego y un cesante: juguete cómico en un acto.
Cesare Beccaria

Cesare Beccaria (15 de marzo de 1738 – 28 de novembro de 1794) foi un filósofo, xurista, economista e político italiano coñecido polo seu tratado Dei delitti e delle pene (1764), no cal condenaba a tortura e a pena de morte, e é unha das obras fundadoras da penoloxía. Nacemento e educación
Naceu en Milán, educouse no colexio xesuíta de Parma, amosou unha grande inquedanza polas matemáticas, pero o coñecemento da obra de Charles de Montesquieu redirixiu a súa atención cara a economía. A súa primeira obra, en 1762, foi un tratado sobre a desorde da moeda nos estados milaneses, cunha proposta para o seu remedio. Beccaria, xunto os irmáns Alessandro e Pietro Verri e outros mozos da aristocracia milanesa formou unha sociedade literaria, chamada "L'Accademia dei pugni". Publicacións
Dei delitti e delle pene
Os irmáns Verri e Beccaria comezaron unha importante movemento cultural reformista arredor do xornal Il Caffè, que se publicou no verán de 1764 e durou dous anos, e que estaba inspirada na revista literaria The Spectator de Addison e Steele e representaba un momento cultural enteiramente novo no norte de Italia, coa súa retórica ilustrada e o seu equilibrio entre temas sociopolíticos e literarios introduciron o máis recente pensamento, de Diderot a Voltaire. En 1764 Beccaria deu ó prelo un breve pero celebrado tratado Dei delitti e delle pene, que marcou o cumio da ilustración milanesa. Beccaria argumentou por primeira vez contra a pena de morte, para el o estado non posuía o dereito de quitar vidas e por non ser unha forma nin útil nin necesaria de castigo; avogando pola reforma do sistema penal, establecendo que a xustiza criminal debería estar conformada por principios racionais, reflectindo as conviccións do grupo de Il Caffè. O volume tivo seis edicións nos seguintes dezaoito meses e André Morellet traduciuno ó francés en 1766 incluíndo un comentario anónimo de Voltaire. En 1767 traduciuse ao inglés e posteriormente a moitas outras linguas. Política e vellez
Os principios ós que apelaba Beccaria eran a razón e o entendemento do estado como unha forma de contrato e, sobre todo, o principio de utilidade, ou a maior felicidade para o maior número. Cos irmáns Verri viaxou a París, onde tivo unha calorosa acollida por parte do grupo coñecido como os philosophes. Porén Beccaria abxurou deste grupo, rompeu cos irmáns Verri e volveu a Italia. As teorías de Beccaria sobre a reforma do código penal non as escoitaron os gobernos do seu tempo pero os seus argumentos utilizáronos os gobernos europeos cando reformaron os seus códigos penais para abolir a pena de morte, o Gran Ducado de Toscana, argumentando a súa falta de utilidade.
En novembro de 1768, Beccaria foi designado para a cátedra de leis e economía, expresamente formada para el, no Colexio Palatino de Milán. As súas leccións en economía política, que se basean estritamente en principios utilitarios seguen as teorías da escola inglesa de economistas, publicáronse no volume Scrittori Classici Italiani di Economia politica, vols. XI e XII).
En 1771, Beccaria entrou no Supremo Consello Económico e en 1791 foi un dos membros do comité para a reforma do código xudicial.
Cesare Siepi

Cesare Siepi, nado en Milán o 10 de febreiro de 1923 e finado en Atlanta o 5 de xullo de 2010, foi un cantante de ópera Italiano considerado un dos mellores baixos do período posterior as Guerras Mundiais.
A súa voz caracterizouse por un profundo e cálido timbre. No escenario, o seu porte, elegancia e extraordinario fraseo convertérono nun Don Giovanni natural.
Cestodos

Os Cestodos (Cestoda) son unha clase de vermes planos con simetría bilateral pertencentes ao filo dos platihelmintos e que ten como principal característica o feito de ser parasitos internos de vertebrados formados por numerosos segmentos chamados proglotes. Os adultos carecen de epiderme e cilios externos e teñen o corpo recuberto dunha cutícula.
Teñen uns órganos de fixación en forma de garfo ou ventosa que se atopan na rexión anterior do corpo chamada escólex. Este continúa cun colo do que sae o estróbilo que é onde están as proglotes, que nos últimos segmentos poden estar cargadas de ovos.
Non teñen sistema circulatorio nin dixestivo. Aliméntanse por absorción directa de materiais que se atopan non intestino dos vertebrados que parasitan.
Son hermafroditas, presentando ciclos vitais complexos con varios hóspedes. As formas larvais chámanse cisticercos, cenuros ou hidátides.
Hai descritas unhas 5. 000 especies. É moi coñecido un xénero de cestodos chamado Taenia (tenia) que causa unha enfermidade parasitaria nos humanos chamada teníase, producida unicamente por dúas especies Taenia saginata e Taenia solium.
Cesáreo Briones Varela

Cesáreo Briones Varela, nado en Tafalla o 1 de setembro de 1904 e finado en Santiago de Compostela o 18 de abril de 1968, foi un practicante e político galego. Traxectoria
Fillo de Arturo Briones Saenz, Tenente Coronel do Rexemento de Zaragoza, e irmán de Arturo Briones Varela. Estudou o bacharelato no Instituto de Santiago. Alumno de Ciencias (1923-1925) e Medicina (1923-1935) na Universidade de Santiago de Compostela e fixo amizade con Antonio Ramos Varela, desde 1928 deu clases a estudantes de bacharelato na Academia Gelmírez. Durante a Segunda República foi militante anarquista, sendo un dos fundadores do Sindicato de Sanidade da CNT en 1931 e do Ateneo Libertario de Santiago en 1932, e director da Biblioteca Circulante Comunista-Libertaria. Frecuentaba con Antonio Ramos Varela, tamén anarquista, Santiago Montero Díaz, Gonzalo Torrente Ballester e outros intelectuais, o parladoiro do “Café Español”. En 1934 foi detido varias veces pola súa actividade política.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu ao monte Pedroso en compañía de Antonio Ramos, Luís García Pazos e Cándido Sánchez Rodríguez. Despois escondeuse na súa propia casa. Sabendo que andaban na súa procura para pasealo, presentouse ao xefe da Falanxe santiaguesa dicíndolle que era amigo de Santiago Montero Díaz. Protexido por un militar franquista, pasou a Portugal o 7 de outubro, estivo preso en Porto, logrou marchar a París e, finalmente chegar a Bilbao para loitar contra o bando franquista en Asturias. Coa caída da fronte Norte a finais de 1937 foi detido en Trubia e encerrado nun campo de concentración en Luarca. Foi xulgado en Compostela en marzo de 1938. No xuízo foi avalado por falanxistas como Santiago Montero Díaz, Gonzalo Torrente Ballester, Eduardo Paz Santás, Manuel López e José María Castroviejo. Foi condenado a cadea perpetua. Compartiu prisión con Antonio Ramos. Foi liberado en 1941. Abríronlle expediente de responsabilidades políticas en 1941.
Rexentou unha academia privada en Compostela. Interesado pola filosofía alemá. Casou con Sofía Cabana López, viúva de Marcelino Pasín Noya que fora asasinado polos franquistas. Foi amigo do anarquista Francisco Lorenzo, dono da taberna onde se reunían, que axudou a Ramos e a Briones, incluso á familia deste.
Cesáreo Durán Álvarez

Cesáreo Durán Álvarez, nado en Mos (Saiáns, Moraña) en 1887 e finado en 1973, foi un empresario, agrarista e político galego. Traxectoria
Emigrou novo a Buenos Aires. Ao retornar foi contratista de obras. Agrarista, foi elixido alcalde de Moraña o 1 de abril de 1920. Colaborou no periódico El Bólido. En 1924 foi elixido secretario da Sociedad de Oficos Varios de Moraña. Foi multado con 250 pesetas polo gobernador civil de Pontevedra por "hablar mal del gobierno" en xuño de 1926. Foi nomeado alcalde por Real Orde en abril de 1930. Volveu ser elixido alcalde polo artigo 29 en 1931. Permaneceu no cargo ata 1932, e despois continuou como concelleiro. Espiritista, acudiu coa delegación galega ao V Congreso Espiritista Internacional de Barcelona en 1934. Co triunfo da Fronte Popular en febreiro de 1936 volveu ser alcalde de Moraña. Tras o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 houbo de agocharse e sufriu persecucións.
Cesáreo Saco

Cesáreo Saco López, nado en Ousende (O Saviñao) o 9 de decembro de 1905 e finado en Monforte de Lemos o 28 de outubro de 1994, foi un avogado e político galego. Traxectoria
Ingresou canda o seu irmán Camilo no Seminario Menor de Monterroso. En 1919 pasaron ao Seminario Maior de Lugo onde fixeron catro anos de estudos eclesiásticos. Cara a 1923 deixan o Seminario e pasan a estudar o Bacharelato no Instituto de Lugo. En 1928 trasladouse a Ourense para traballar como profesor ao tempo que estudaba na Escola Normal, onde obtivo o título de mestre en 1933. Ingresou no Partido Galeguista en 1931. Aprobou as oposicións ao Maxisterio en 1934 e despois duns meses destinado en Palas de Rei, obtivo destino na escola de Ousende. Foi presidente das Mocedades Galeguistas e do PG de Monforte de Lemos.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido o 20 de xullo e encarcerado, xunto ao seu irmán Camilo no cárcere de Lugo. Foron xulgados por rebelión na causa 176/36 e condenados a cadea perpetua. O 20 de marzo de 1937 foron trasladados ao cárcere da Coruña onde desenvolveron un intenso labor pedagóxico entre os presos. En liberdade, dende 1940 dedicouse ao ensino privado en Monforte de Lemos. En 1944 foi detido e confinado en Bóveda por un ano e en 1946 tivo que fuxir de Monforte debido a unha nova orde de detención, pero foi apresado en Madrid, xunto con Ramón Piñeiro, e encerrado no cárcere de Alcalá de Henares, no que permaneceu ata 1948. As clases de galego que deu aos presos en 1947, no cárcere de Yeserías, son as primeiras das que se ten constancia en toda a historia da lingua. Despois da súa posta en liberdade, rematou a carreira de Dereito na Universidade de Oviedo e asentouse en Monforte como avogado.
Participou na fundación do Partido Socialista Galego (1963) e na sociedade cultural Escola Aberta (1978). Nas eleccións municipais de 1979 foi o número 2 da candidatura de Unidade Galega á alcaldía de Monforte que encabezaba Antón Arias Curto, e resultou elixido concelleiro. Recibiu o Pedrón de Ouro en 1986. Finou en Monforte de Lemos o 28 de outubro de 1994. Vida persoal
Casou con Cristina Nuevo Fernández.
Cetena

Unha cetena é un composto orgánico de forma R2C C O.
Hermann Staudinger foi pioneiro no estudo das cetenas. A palabra cetena tamén pode referirse á etenona, a cetena máis simple, na cal os dous R son átomos de hidróxeno. Propiedades
A etenona é incolora e ten un forte cheiro. A exposición a niveis concentrados de etenona produce irritación en determinadas partes do corpo tales como os ollos, o nariz, a gorxa e os pulmóns. Tamén se detectou edema pulmonar se esta exposición se produce durante longos períodos de tempo.
As cetenas presentan tautomería inol-cetena, xa que os inois son moi inestables e interconvértense rapidamente a cetenas. Formación
As cetenas poden obterse a partir de cloruros de acilo por medio dunha reacción de eliminación na cal se perde o HCl. Unha base, xeralmente a trietilamina, elimina o protón ácido alfa do grupo carbonilo, inducindo a formación do enlace dobre carbono-carbono e a perda do ión cloro.
Tamén se xeran cetenas pola reacción de Wolff a partir de α-diazocetonas.
O ácido fenilacético en presenza dunha base perderá auga para producir fenilcetena debido á alta acidez do protón alfa.
A etenona (CH2 C O) pode producirse no laboratorio por pirólise de vapor de acetona:
CH3−CO−CH3 + Δ → CH2 C O + CH4 Reaccións
As cetenas son moi reactivas, e tenden a unirse a outras moléculas en forma de grupo acetilo. Poden reaccionar consigo mesmas para formar dímeros cíclicos coñecidos como dicetenas (oxetanonas). Tamén poden ser obxecto de reaccións de cicloadición [2+2] con alquinos ricos en electróns para formar ciclobutenonas.
As reaccións entre dioles (HO-R-OH) e bis-cetenas (O C
CH-R'-CH
C O) producen poliésteres cunha unidade de repetición de (-O-R-O-CO-R'-CO-).
A etenona reacciona co ácido acético para formar anhídrido acético.
Cetimina

Unha cetimina é unha imina que é estruturalmente análoga a unha cetona.
As cetiminas teñen a fórmula xeral R2C N–R' (onde R' é un grupo distinto de hidróxeno). As cetiminas son similares ás aldiminas, as cales son análogas de aldehidos.
Un importante subgrupo de cetiminas son as bases de Schiff, nas cales o substituínte no átomo de nitróxeno (R') é un grupo alquilo ou arilo, non un átomo de hidróxeno. Nomenclatura
As cetiminas poden nomearse substitutivamente como derivados "-ilideno" do azano do hidruro parental, substituíndo o "-o" polo sufixo "-imina". Compostos coa estrutura xeral R2C N-R' poden ser tamén nomeados como iminas N-sbustituidas ou como derivados -ilideno dunha amina:
Cetirizina

A cetirizina, vendida baixo a marca Zyrtec e outras, é un fármaco antihistamínico usado para tratar alerxias. tómase por vía oral. Comeza a funcionar nunha hora e dura aproximadamente un día. Funcionamento
Funciona igual que outros antihistamínicos como a difenhidramina. Funciona bloqueando a histamina nos receptores H1, principalmente fóra do cerebro. A cetirizina actúa rapidamente, en menos dunha hora, e a súa acción prolongada permite unha toma diaria. O inicio da actividade do principio activo, após unha dose única de 10 mg, ocorre dentro de 20 minutos no 50% dos individuos e dentro de 1 hora no 95% dos individuos. Así mesmo, esta actividade persiste, polo menos, 24 horas despois dunha única administración. Efectos secundarios
Os efectos secundarios comúns son leves, entre eles a boca seca, dor de cabeza, dor abdominal e somnolencia. Porén, aínda que depende da sensibilidade de cada persoa, a somnolencia causada pola cetirizina é menor que nos antihistamínicos de primeira xeración, polo xeral. As mulleres embarazadas poden usala, pero non as mulleres que están aleitando. (Véxase Categorías farmacolóxicas no embarazo e Categorías de risco en lactación). Historia
Foi patentado en 1981, e utilizouse por primeira vez en 1987. Está na Lista de Medicamentos Esenciais da Organización Mundial da Saúde. Está dispoñíbel como un medicamento xenérico. Foi o 67º medicamento máis prescrito nos Estados Unidos en 2019, con máis de 11 millóns de receitas.
Cetona

Unha cetona é un composto químico orgánico que ten un grupo funcional carbonilo (O
C-) que está ligado a dous radicais orgánicos. Este composto presenta unha fórmula xeral: R-C(
O)-R' na que R e R' representan dous radicais, que poden ser o mesmo, dando lugar así a cetonas simples ou tamén chamadas simétricas, ou R e R' poden ser diferentes e nese caso estamos ante unha cetona mixta ou asimétrica. Cando R e R' están unidos fórmase unha estrutura pechada que se chama cetona cíclica.
O grupo funcional carbonilo consiste na unión dun átomo de carbono por medio dun dobre enlace covalente a un átomo de osíxeno e a outros dous átomos de carbono, pero a estes por medio dun enlace simple. Orixe
A partir da oxidación de alcohois secundarios, fórmanse cetonas. Un átomo de osíxeno que está unido ao osíxeno, despréndese del e o átomo de osíxeno forma un dobre enlace co átomo de carbono da cadea. Nomenclatura
Cando o grupo funcional carbonilo é o de maior relevancia no composto orgánico no que se atopa, as cetonas noméanse agregando o sufixo -ona ao nome do hidrocarburo no que están presentes. Por exemplo: Propanona: CH3-CO-CH3
Butanona: CH3-CO-CH2-CH3
Pentan2-ona: CH3-CH2-CO-CH2-CH3
Pentan3-ona: CH3-CH2-CO-CH2-CH3
Butanodiona: CH3-CO-CO-CH3
Se o composto orgánico posúe máis dun grupo funcional e un deles ten maior relevancia que o grupo cetona, débese utilizar o prefixo oxo-. Por exemplo: Ácido acetoacético (ácido 3-oxobutanóico): CH2-COCH2-COOH
2metil-3-oxopentanal: CH3-CH2CO-CH(CH3)-COOH Propiedades
Os puntos de fusión dos compostos carbonílicos son máis baixos cós dos alcohois do seu mesmo peso molecular. Porén, os puntos de fusión das cetonas e dos aldehidos do mesmo peso molecular son máis parecidos. A solubilidade dos compostos carbonílicos diminúe a medida que aumenta a súa lonxitude. Reaccións
Os gupos carbonílicos poden sufrir esencialmente 3 tipos de reaccións: Adición nucleofílica
Redución
Oxidación
Cetruminantes

Cetruminantes (Cetruminantia) é un clado composto polo grupo Cetancodontamorpha e os seus máis achegados parentes vivos, os ruminantes.
Ceugma

Un ceugma é unha figura estilística que consiste na omisión dun termo nun enunciado estando este presente nos seguintes ou precedentes. Un exemplo sinxelo o obxecto directo na seguinte frase: Vina chegar, mais non (a vin) partir.
Ceviana

Unha ceviana é un segmento de recta que une un vértice dun triángulo co lado oposto a este. Tamén se denomina transversal angular.
Son exemplos de cevianas a mediana, a altura, e a bisectriz, como rectas notables dun triángulo.
O nome de ceviana foi introducido por M. A. Poulain, na honra de Giovanni Ceva, quen en 1678 formulara o teorema que leva o seu nome, Teorema de Ceva, publicándoo no seu artigo De lineis rectis se invicem secantibus statica constructio. Este teorema dá a condición necesaria e suficiente para que tres cevianas sexan concorrentes.
Cf.

Cf. (do latín confer, imperativo do verbo conferre, "confírase", "confróntese") ou cp. ("comparar") son abreviaturas que se atopan habitualmente nas notas de referencia situadas na parte inferior da páxina. O seu uso indica outros autores ou notas da mesma obra relacionadas co mesmo tema, pero abordadas doutra maneira ou mesmo ofrecendo unha visión contraria.
As expresións cf. supra ou cf. infra recomendan consultar as liñas e páxinas de arriba ou debaixo respectivamente.
Ch

Ch é un dígrafo do alfabeto latino empregado en varias linguas para representar diversos sons, cuxo nome é masculino (o ce hache, os ce haches). En galego representa unha consoante africada postalveolar xorda [tʃ]. Historia
O dígrafo foi usado por primeira vez en latín dende o século II a. C. para transliterar o son da letra grega khi en préstamos desta lingua. No período clásico, os gregos pronunciábano como unha oclusiva velar xorda aspirada [kʰ]. No grego posclásico (koiné e moderno) este son evolucionou a un fricativo [x]. Dado que o son non se empregaba nas propias palabras latinas (con algunhas excepcións como pulcher 'fermoso', onde o son orixinal [k] foi influenciado por [l] ou [r]), no latín vulgar a pronuncia era [k].
ChEBI

O ChEBI (Chemical Entities of Biological Interest ou Entidades Químicas de Interese Biolóxico) é unha base de datos e de ontoloxía de entidades moleculares enfocada a "pequenos" compostos químicos, que forma parte do proxecto Open Biomedical Ontologies (Ontoloxías Biomédicas Abertas). O termo "entidade molecular" refírese a calquera "átomo, molécula, ión, par de ións, radical, ión radical, complexo, confórmero etc. , constitucional e isotopicamente distinto, identificable como unha entidade distinguible por separado". As entidades moleculares en cuestión son produtos de natureza sintética ou produtos que teñen bioactividade potencial. Porén, as moléculas codificadas directamente polo xenoma, como ácidos nucleicos, proteínas e péptidos derivados de proteínas por corte proteolítico, como regra non son incluídos no ChEBI.
O ChEBI usa a nomenclatura, simbolismo e terminoloxia da Unión Internacional de Química Pura e Aplicada (IUPAC) e o Comité de Nomenclatura da Unión Internacional de Bioquímica e Bioloxía Molecular (NC-IUBMB). Alcance e acceso
Todos os datos nesta base de datos son de tipo non-propietario ou derivan de fontes non-propietarias. Deste modo son libremente accesibles e están á disposición de calquera. Ademais, cada ítem é doadamente tracexable e explicitamente referenciado ás fontes orixinais.
Os datos de ChEBI están dispoñibles por medio dunha interface de web pública, un sevicio web e descargas.
Chacal de lombo negro

O chacal de lombo negro (Canis mesomelas) é un membro da familia canidae nativo de dúas áreas de África separadas por 900 km. Unha das rexións abrangue a parte sur do continente, incluíndo Suráfrica, Namibia, Botswana e Zimbabwe. A outra área esténdese pola costa leste do continente, en Kenya, Somalia, Djibuti e Etiopía. A súa situación está clasificada pola IUCN como pouco preocupante, debido a súa ampla distribución e adaptabilidade, malia que é perseguido por ser un depredador e por portar o vector da rabia.
Comparado con outros membros do xénero Canis, o chacal de lombo negro é unha especie antiga, que evolucionou pouco dende o Plistoceno, sendo o cánido máis basal xunto co chacal raiado. É un cánido con aspecto de raposo con pel avermellada e unha mancha negra que percorre dende os ombreiros até a base do rabo. É un animal monógamo, cuxas crías poden ficar coa familia para axudar a criar novas xeracións.
Chacarera

A chacarera é unha danza e música populares da provincia arxentina de Santiago del Estero. Execútase tradicionalmente con guitarra, bombo e violín, aínda que admite outras formacións instrumentais variadas. Pode haber chacareras cantadas. Son tan tradicionais tanto as cantadas en lingua castelá como en quechua santiagueño, e tamén hai versións bilingües, ou só instrumentais. Báilase en parella.
Chachoengsao

Chachoengsao (en tailandés: ฉะเชิงเทรา) é unha poboación (thesaban mueang) da zona central de Tailandia, capital da Provincia Chachoengsao, a uns 50 km ao leste de Bangkok. Áchase na ribeira do río Bang Pakong. Ocupa os tambon de Na Mueang e parte de Ban Mai, Bang Tin Pet, Wang Takhian e Sothon, do distrito de Chachoengsao. No 2006 tiña unha poboación de 60. 893.
A poboación estableceuse no ano 1549 durante o reinado do rei Maha Chakkrapat de Ayutthaya e orixinalmente serviu centro de recrutamento do exército. Durante o reinado do rei Maha Thammaracha, o reino chegou a un nivel de declive que permitiu a súa conquista polos birmanos. Phraya Lawaek, o rei khmer recrutou tailandeses de varias cidades, incluíndo Chachoengsao, para traballar nas súas terras.
Chaco Boreal

O Chaco Boreal é a zona máis setentrional do Gran Chaco. Historia e características
Os seus límites polo norte son difusos, sinalábeis aproximadamente polo paralelo 16° S (un criterio moi usado para dar os límites setentrionais do Chaco Boreal é a divisoria de augas: o lado correspondente á conca do Prata considérase chaqueño, o lado correspondente á conca do Amazonas considérase amazónico, pero tal criterio aínda que ten a vantaxe de dar un deslindado bastante perceptíbel, adoece de imprecisións ecolóxicas, xa que ao norte dos límites da conca do Amazonas se prolongan extensións de biomas indiscutibelmente chaqueños). O seu límite meridional está dado polo río Pilcomayo (ou Araguay); os seus límites orientais sitúanse ao longo do río Paraguai e o Gran Pantanal, mentres que os seus límites occidentais están dados polas Yungas do contraforte dos Andes denominada Cordilleira Oriental. O límite sur do Chaco Boreal é o río Pilcomayo que o "separa" do Chaco Central.
Observados os límites vese entón que o Chaco Boreal actualmente encóntrase repartido entre os seguintes estados: Paraguai (todo o territorio chamado Paraguai Occidental é parte do Chaco Boreal);
Bolivia, onde se divide no Chaco boliviano e Chiquitania; o Chaco boliviano cobre aproximadamente a metade oriental do departamento de Tarija, un sector adxudicado ao departamento de Chuquisaca, e a zona sur do departamento de Santa Cruz; e a área de transición á Amazonia (polo norte) e á ecorrexión de O Cerrado polo leste e nordeste, chamada Chiquitania ou Llanos de Chiquitos, que se considera a parte nororiental do Chaco Boreal.
Brasil, neste sentido, o último estado que ocupa o Chaco Boreal na parte Chiquitania nas zonas occidentais de Mato Grosso do Sul e o extremo sur do Mato Grosso, tras superar Brasil entre o século XIX e a primeira metade do XX a fronteira do río Yaurú.
Pola súa parte Arxentina, aínda que contra 1870 chegou a reclamar un extenso sector do Chaco Boreal cuxo límite era unha diagonal que partía do cruzamento do paralelo 22° S co Pilcomayo e desde alí até o cruzamento do paralelo 20° S co río Paraguai, logo reduciu a súa pretensión até o río Fogones ou Yaveviry (máis coñecido como río Verde); porén, un laudo arbitral estadounidense considerou que o límite arxentino situábase no límite entre o Chaco Boreal e o Chaco Central, é dicir, que tal límite é o citado río Pilcomayo e, por ende, Arxentina no posúe zonas no Chaco Boreal.
Chad Trujillo

Chadwick A. "Chad" Trujillo, nado o 22 de novembro de 1973, é un astrónomo e co-descubridor dos planetas ananos Eris e Makemake. Traxectoria
Trujillo traballa con programas informáticos e examinou as órbitas de numerosos obxectos transneptunianos (TNO), especializándose nesta área exterior do Sistema Solar. A finais de agosto de 2005, anunciouse que Trujillo, xunto con Michael E. Brown e David L. Rabinowitz, descubriu Eris. Como resultado do descubrimento do satélite natural Dysnomia, Eris foi o primeiro TNO coñecido por ser máis masivo que Plutón. O asteroide do cinto principal 12101 Trujillo foi nomeado na súa honra.
Descubrimentos
Descubriu varios obxectos transneptunianos. O último gran TNO, Eris, foi considerado por el, o seu equipo, a NASA, e moitos outros como o décimo planeta do Sistema solar, pero a Unión Astronómica Internacional asignoulle o novo status de planeta anano e plutoide.
Principais achados: Éris, con Michael E. Brown e David L. Rabinowitz
Makemake, con Michael E. Brown e David L. Rabinowitz (31 de marzo de 2005)
(19308) 1996 TO66, en colaboración con David Jewitt e Jane Luu,
(26375) 1999 DE9, en colaboración con Jane Luu
Quaoar, en colaboración con Michael E. Brown,
Aya, con Michael E. Brown, Eleanor F. Helin, Steven H. Pravdo, Kenneth J. Lawrence e Michael Hicks
(84719) 2002 VR128, con Michael E. Brown
Sedna, con Michael E. Brown e David L. Rabinowitz
Orco, con Michael E. Brown e David L. Rabinowitz
(120348) 2004 TY364, en colaboración con Michael E. Brown e David L. Rabinowitz
Achlys, en colaboración con Michael E. Brown
Máni, en colaboración con Michael E. Brown
2010 FX86, en colaboración con
2010 KZ39, en colaboración con Andrzej Udalski, Scott S. Sheppard e M. Szymanski
Chaetophractus nationi

Chaetophractus vellerosus é unha especie de mamífero placentario da orde dos cingulados, familia dos dasipódidos (a única da orde), e subfamilia dos eufractinos, unha das tres que integran o xénero Chaetophractus.
É un armadillo suramericano endémico do altiplanpo andino que habita no sur do Perú, oeste de Bolivia, extremo norte de Chile (Antofagasta e Tarapacá) e no norte da Arxentina (provincias de Catamarca, Jujuy, Salta e Tucumán).
Chaetophractus villosus

Chaetophractus villosus é unha especie de mamífero placentario da orde dos cingulados, familia dos dasipódidos (a única da orde), e subfamilia dos eufractinos, unha das tres que integran o xénero Chaetophractus.
É un armadillo suramericano que habita no sueste de Bolivia, oeste de Paraguai e case toda a Arxentina, en gran diversidade de hábitats: selvas subantárticas, bosques tempeados, sabanas secas e húmidas, pastos subtropicais e tropicais, desertos cálidos, temperados e fríos, terra arábel, plantacións e xardíns. Distribución
Segundo investigacións xenéticas, arqueolóxicas e históricas, antes da década de 1930 esta especie non habitaba en Chile nin na Patagonia arxentina austral, xa que a súa área de distribución remataba na marxe norte do río Chubut. Pero a construción de estruturas humanas como estradas, oleodutos e, especialmente, pontes sobre os ríos, ademais doutras alteracións antrópicas durante máis dun século, modificaron as condicións ambientais da rexión, permitíndolle invadir áreas que non podería conquistar de forma natural, alcanzando así até o estreito de Magalláns, e incluso foi introducida tamén no sector norte da illa Grande da Terra do Fogo.
Chaetosalpinx

Chaetosalpinx é un fósil icnóxeno de bioclaustracións, que se considera un tipo de fósil traza mariño paleozoico. Vivían dentro do esqueleto en crecemento dun organismo hóspede vivo, producindo unha cavidade chamada bioclaustración. Chaetosalpinx contén cavidades rectas ou sinuosas paralelas ao eixe de crecemento do hóspede co cal vive. A cavidade é de circular a oval en sección transversal e carece de tábulas que formen un piso ou recubrimento da parede. Son comúns en medio de fósiles de corais tabulados e rugosos desde o Ordovícico tardío ao Devoniano de Europa e Norteamérica.
Seguramente eran parasitos.
Chainat

Chai Nat (en tailandés: ชัยนาท) é unha poboación (thesaban mueang) do centro de Tailandia, capital da Provincia Chai Nat. Ocupa o tambon de Nai Mueang como tamén partes de Ban Kluai, Tha Chai e Khao Tha Phra, todos do propio distrito de Chai Nat. No 2006 tiña unha poboación de 14. 469 habitantes.
A poboación está achantada na ribeira do río Chao Phraya. O camiño principal da localidade é a estrada de Phahonyothin (Autoestrada 1).
Chaira

En xeografía, unha chaira ou planicie é unha grande extensión de terra plana ou con lixeiras ondulacións. Localización
As chairas pódense encontrar en terras baixas, xeralmente por debaixo dos 200 m ou menos sobre o nivel do mar ou no fondo dos vales. Tamén se encontran en mesetas, en altitudes superiores aos 500 m e a elevacións aínda superiores, en altiplanos.
Nun val, as chairas poden estar delimitadas por dous lados ou, noutros casos, estar rodeadas, total ou parcialmente, por un anel de outeiros, montañas ou acantilados. Nas rexións onde hai máis dunha chaira, estas adoitan estaren conectadas por un paso ou unha brecha. A súa formación puido deberse a lava, cursos de auga ou xeo que foron fluíndo desde montañas, ou por erosión dò vento. Importancia económica
En moitas zonas, as chairas son economicamente importantes para o ser humano. Os sedimentos depositados no solo convértenas en lugares fértiles para o desenvolvemento dos cultivos e os pastos e a súa planicie facilita a mecanización das colleitas. Tipos
Segundo a súa formación, as chairas denomínanse: Chairas estruturais, superficies horizontais relativamente pouco perturbadas. Zonas estruturalmente deprimidas que forman algunhas das terras baixas máis extensas da superficie terrestre.
Chairas erosionais, que foron niveladas por varios axentes de erosión, como a auga, os ríos, o vento ou os glaciares, que desgastaron a súa rugosa superficie e as alisaron. Son o resultado do desgaste das rochas sobre a superficie terrestre. O termo superficie de planeación é máis preciso, porque moitas das superficies poderían denominarse superficies de erosión.
Chairas de grandes dimensións son a rexión pampeana, a chaira europea oriental ou a chaira de Dōgo no Xapón. En Galicia a chaira máis grande é a que conforma a Terra Chá luguesa. Chairas deposicionais, formadas pola deposición de materiais deixados por axentes como o vento, os ríos, as ondas e os glaciares. A súa fertilidade e relevancia económica depende principalmente do tipo de sedimentos depositados.
Este tipo de chairas agrúpanse en: Chaira aluvial, formada por un curso de auga e que pode ser inundada ante unha eventual crecida das augas, o que dá lugar a unha
Chaira inundábel, a unha
Chaira costeira ou a unha
Chaira de marea
Chaira de lava, formada por capas de lava fluente.
Os sedimentos que conforman as chairas son de distinta orixe e composición. Os que foron transportados polos ríos e depositados na superficie denomínanse limos; están formados por grans moi pequenos, como os de arxilas, e os sedimentos eólicos, é dicir, movidos polo vento, denomínanse loess. Chairas glaciais, formadas polo movemento dos glaciares, debido á forza da gravidade:
Sandur, planicie formada por sedimentos fluviais finos que proveñen da fusión de glaciares na porción superior das concas asociadas.
Chaira glaciar de till, formada por pías de sedimentos heteroxéneos de orixe glaciar.
Chaira abisal, zona chá ou de pendente moi suave do fondo da conca oceánica profunda.
Chaira abisal

As chairas abisais son zonas chairas ou de pendente moi suave do fondo da conca oceánica profunda. Están entre as zonas da Terra máis chairas e suaves, e entre as menos exploradas. As chairas abisais supón aproximadamente o 40% do fondo do océano e a súa profundidade oscila entre os 2. 200 e os 5. 500 m. Adoitan quedar entre o pé do noiro continental e unha dorsal oceánica ou unha fosa.
Son as principais zonas de sedimentación do planeta; baixo a capa de sedimentos, atópase a codia oceánica, formada por silicatos magnésicos que compón rocas de tipo basáltico. Estas rocas teñen a súa orixe nas dorsais oceánicas, pola solidificación do magma que por elas aflora á superficie, e destrúense nas zonas de subdución, xunto aos continentes, onde se introducen de novo no magma.
Entre os escasos elementos destacados do relevo das chairas abisais atópanse:
-Monte volcánico: monte submarino formado pola acumulación de materiais provenientes dunha erupción volcánica.
-Illa volcánica: monte volcánico que, polas súas dimensións, chega a emerxer da superficie do mar formando unha illa.
-Guyot: estrutura tabular submarina cuxo orixe non está claro; considérase que poden tratarse de illas volcánicas que foron erosionadas ao estar emerxidas, quedando así a súa cima plana, e volveron afundirse no fondo do mar.
Á chaira abisal non chega a luz do sol; consecuentemente, apenas si alberga vida, esta está formada por bacterias quimiosintéticas (que non realizan a fotosíntese senón un proceso análogo desencadeado polos produtos gasosos provenientes do subsolo en zonas volcánicas) e algúns animais invertebrados (p. ex. vermes) e vertebrados (algúns peixes).
Os peixes abisais están dotados de bocas grandes e, debido á falta de luz, non cazan senón que tenden trampas ás presas potenciais; para iso, moitos sérvense da bioluminescencia, posuíndo apéndices luminosos que chaman a atención das presas de modo que estas achéganse a eles, sendo atrapadas entón pola mencionada boca de gran tamaño.
Chaira aluvial

Unha chaira aluvial -ou veiga-, é a parte orográfica que contén un canle e que pode ser alargada ante unha eventual crecida das augas deste.
Moitas veces a topografía das chairas costaneiras dos ríos está en forma de conos, chamado abanico aluvial, o que significa que o leito do río podería desprazarse con bastante facilidade, alagando zonas afastadas do leito principal actual. Devanditas zonas constitúen zonas interesantes para o desenvolvemento da rega, debido á topografía favorable como para desviar auga do río cara a calquera punto da súa zona aluvial. Trátase entón de zonas vulnerables.
Os ríos están xeralmente canalizados, protexendo así as zonas agrícolas tal como as zonas urbanas. Ademais, para ter acceso máis fácil a auga, as cidades foron, moitas veces, construídas moi preto dos ríos, o que as torna máis vulnerables. Para reducir os riscos de cambio importante de leito durante crecidas fortes, débese tomar en conta a dinámica fluvial dos ríos asociada co transporte de sedimentos, controlando a evolución das canles e evitando erros graves tales como puntos de redución excesivos da sección do río (con presas derivadoras, bocatomas, pontes etc. ).
Débese prever puntos de desborde dos ríos claramente identificados, coa realización de vertedoiros permitindo reducir os riscos de rotura incontrolada de diques, a fin de manexar no canto de sufrir as consecuencias de eventos excepcionais. Algúns exemplos de chairas aluviales
Algunhas civilizacións importantes, na antigüidade desenvolvéronse en chairas aluviales, por exemplo: Mesopotamia;
No delta do Nilo;
Chaira de Siberia Occidental

A chaira de Siberia Occidental (en ruso: Западно-Сибирская равнина) é unha gran chaira que ocupa a parte occidental de Siberia, que foi descrita como a maior extensión de terras baixas ininterrompidas do mundo: máis da metade da súa superficie está a menos de cen metros sobre o nivel do mar.
Cobre unha área de 2700000 km², a terceira parte de Siberia, e esténdese en dirección norte-sur por 2500 km, dende o océano Ártico ata o macizo de Altai, os montes Saian e as montañas Baikal, e en dirección leste-oeste 1900 km, dende o río Ienisei aos montes Urais.
A chaira ten oito rexións con vexetación diferente: tundra, bosque-tundra, taiga setentrional, taiga media, taiga meridional, bosques de subtaiga, bosque-estepa e estepa. O número de especies animais na chaira de Siberia Occidental vai dende unhas 107 na tundra a 278 ou máis na rexión de bosque-estepa.
Os principais ríos da chaira son o Obi, o Irtysh e o Ienisei. Dado que todos estes ríos desaugan en dirección norte cara ao Ártico, na primavera comezan a desxear as partes máis meridionais que non poden desaugar dado que as partes do norte aínda se manteñen xeadas; por iso todos estes ríos desbordan, anegando amplas zonas próximas e deixando grandes lagos e pantanos. É unha das zonas pantanosas máis grandes do mundo (considérase que o maior pantano individual do mundo son os pantanos de Vasiugan, cunha área de 51600 km²), o que fai a rexión moi pouco apropiada para a agricultura. As principais cidades da rexión son Surgut e Nizhnevartovsk. Os invernos na chaira de Siberia Occidental son duros e longos, cun clima subártico ou continental. Existen grandes reservas de petróleo e gas natural. A maior parte da produción de petróleo e gas extraeuse desta zona durante as décadas de 1970 e 1980.
Chaira do norte da China

A chaira do norte da China (en chinés tradicional 華北平原; en chinés simplificado 华北平原; en pinyin Huáběi Píngyuán), situada no nordés da China, é unha ampla rexión xeográfica formada polos sedimentos dos ríos Amarelo e Huai, que chegan a ter ata 900 metros de profundidade. É a maior chaira aluvial da Asia oriental e unha das zonas máis densamente poboadas do mundo. Xeografía
Está delimitada polas montañas Yan polo norte, e polas Taihang polo oeste. Cara ao sur únese coa chaira do río Yangtzé. Dende o nordés ata o sueste, chega ata as costas dos mares de Bohai e Amarelo. O río Amarelo flúe pola chaira ata a súa desembocadura no mar de Bohai. No límite noroeste da chaira atópase Pequín e na súa costa nordés Tianjin. A maior parte da chaira atópase a menos de 50 metros de altura sobre o nivel do mar. Economía
A chaira do norte da China é a zona de maior produción de sorgo, millo miúdo, millo e algodón de toda a República Popular da China. Tamén se cultiva trigo, sésamo, cacahuete e tabaco. Conta con importantes xacementos petrolíferos en Dagang (Tianjin) e en Shengli (Shandong). Importancia na historia da China
A xeografía da chaira tivo profundas implicacións culturais e políticas dende hai miles de anos. Ao contrario que o sur da China, esta zona non está dividida por montañas ou ríos, polo que as comunicacións dacabalo eran rápidas, o que fixeron que o centro político da China tendese a localizarse nesta área. Como resultado, tamén a fala da zona é relativamente uniforme en contraste coa plétora de dialectos do sur do país. Xa antes da dinastía Qin, Luoyang e as súas áreas próximas eran consideradas "o centro do mundo". A sede política da dinastía Xia localizábase ao redor de Songshan e o val do río Yiluo.
Debido a que o fértil chan da chaira se une gradualmente coas estepas e os desertos da Asia Central, sen barreiras naturais entre as distintas rexións, a zona foi propensa ás invasións procedentes desa zona e tamén de Manchuria, o que levou á construción da Gran Muralla Chinesa.
Aínda que o seu chan é fértil, o tempo é impredicible, xa que se atopa nun punto de intersección entre os ventos húmidos do Pacífico e os secos do interior, o cal provoca alternativamente tanto secas como inundacións. Estas chegan a ter consecuencias desastrosas cando os diques de contención dos ríos sofren danos. En opinión de moitos historiadores, estes factores fomentaron o desenvolvemento dun estado chinés centralizado co fin de manter abastecidos os almacéns de gran e de manter as obras hidráulicas e as fortificaciones construídas como defensa contra os pobos da estepa.