proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Funtor de Breogán

Funtor de Breogán é o equipo da Universidade de Santiago de Compostela na Liga Matemática. Historia
O equipo que participa cada ano escóllese a través da participación nunhas batallas matemáticas que se celebran na nosa facultade tódolos anos a mediados de setembre abertas a calquera estudiante da universidade. Nelas, resólvense un feixe de problemas por grupos, para logo levar a cabo unha "batalla" na que, alternativamente para cada problema, un dos equipos trata de defender a corrección da súa solución do problema mentres que o outro trata de xustificar que non é válida. En función do grao de convencemento que logre acadar cada equipo consegue unha maior puntuación, gañando o equipo que obteña máis puntos.
Clasificáronse para a Fase Final da Liga Matemática 2023-2024, perdendo 3-2 na semifinal contra GalUALs, equipo da Universidade de Almería. Anteriormente o delegado era Javier Polo e Ibai Otero e Pedro Vidal eran xogadores.
O delegado na Liga Matemática 2024-2025 é Héctor Folgar. O equipo está integrado por Fernando J. Álvarez, Iván Castro, Ada Domínguez, Carla Dopazo, Diego Fernández, Antón Figueroa, Raquel Freire, Martín García, Francisco Morales, Ángel Rey Rodríguez, Laura Salgueiro, Yago Sánchez, Pablo Soutullo, Inácio Suárez.
Furabuchos caboverdiano

O furabuchos caboverdiano (Puffinus boydi) é un pequeno procelárido que se reproduce no arquipélago de Cabo Verde do océano Atlántico a uns 570 km da costa de África occidental. O epíteto do seu nome científico fai referencia ao ornitólogo británico Arnold Boyd. Segregación sexual
As femias emprenden viaxes para buscar alimento máis longas e voan máis ao norte. Isto parece que se debe ás distintas preferencias polas concentracións de clorofila e temperatura da superficie do mar. O solapamento global dos sexos é baixo. Con todo, as súas dietas son idénticas, consistentes en peixes, larvas de peixes e luras. Tanto os machos coma as femias alimentan as crías, pero os machos son os que contribúen máis. Isto pode ser porque as femias pasan máis tempo incubando ovos e, polo tanto, están máis privadas de nutrición. Taxonomía
O furabuchos caboverdiano é ás veces considerado unha subespecie do furabuchos maorí ou da pardela de Audubon ou do furabuchos macaronesio. Tamén se considerou sinónimo do extinto Puffinus parvus das Bermudas.
Furacán Dog

O furacán Dog foi o furacán máis intenso da tempada de furacáns no océano Atlántico do ano 1950. Características
Foi a cuarta tormenta da tempada. Dog tivo lugar o 30 de agosto, ao leste de Antiga, e despois de pasar polas Antillas Menores norteñas, virou cara ao Norte e foille asignada a Categoría 5. Dog alcanzou velocidades máximas de 295 km/h no Atlántico aberto, Máis tarde debilitouse ao paso polo Cabo Cod e 300 km despois foi declarado extratropical.
Furacán Erika (2003)

O furacán Erika foi un furacán que arremeteu contra o extremo nordeste de México, a carón da fronteira entre Texas e Tamaulipas, a mediados de agosto na tempada de furacáns no Atlántico de 2003. Erika foi o oitavo ciclón tropical, quinta tempestade tropical, e terceiro furacán da tempada. Ó principio, o Centro Nacional de Furacáns (NHC polas súas siglas en inglés) non o designou operacionalmente como furacán por mor da información inicial que pronosticaba ventos de 115 km/h na intensidade máxima de Erika. Non foi senón despois que se analizou a información, que o NHC o rexistrou como categoría 1 na escala de furacáns de Saffir-Simpson. A tempestade desenvolveuse a partir dunha área de baixa presión non tropical que comezou a vixiarse cinco días antes de desenvolverse sobre o golfo de México o 14 de agosto. Baixo a influencia dun sistema dalta presión, Erika moveuse rapidamente en dirección oeste e colleu maior forza coas condicións favorables. Arremeteu como furacán ó nordeste de México o 16 de agosto, disipándose rapidamente no interior.
Mentres que o precursor de Erika se movía a través de Florida, deixou fortes choivas. Ó sur de Texas, Erika produciu ventos moderados de entre 80 e 95 km/h ademais de choivas lixeiras, causando danos menores e illados no estado. No nordeste de México, Erika produciu unha moderada cantidade de choivas, dando como resultado asolagamentos e lamas. Ademais, produciu dous mortos ó arrastrar un vehículo pola auga.
Furacán Hortensia de 1984

Hortensia foi o nome co que se designou unha tormenta tropical orixinada por mor dunha tormenta subtropical ao sueste das Bermudas, formada o 23 de setembro de 1984. Traxectoria e características
Despois de que acadase o grao de tormenta tropical, apenas pasaron unhas xornadas até que chegou a se converter nun furacán de categoría 1, é dicir, con ventos de máis de 118 km/h. O 30 de setembro o centro da tormenta tropical pasou preto das Bermudas e seguiu o seu camiño cara ao leste, cruzando o Atlántico.
O 2 de outubro, e xa preto da costa europea, o furacán perdeu intensidade e converteuse de novo nunha tormenta tropical. O Centro Nacional de Furacáns dos EUA abandonou ese día o seu seguimento, dándoo por finalizado sen ter provocado danos nin vítimas, mais ese mesmo día combinouse cunha baixa extratropical e chegou á costa galega reforzado con ventos de máis de 150 km/h.
O 4 de outubro, xa en terras galegas, adquiriu a súa máxima intensidade, provocando ao seu paso 2 mortos (6 en total dentro e fóra de Galiza) e perdas materiais por máis de 60 millóns de euros da época (uns 221 millóns de euros de 2024).
A forza do Hortensia deixouse sentir no norte da Península Ibérica e mesmo en Francia.
Furacán Katrina

O furacán Katrina foi un gran furacán de categoría 5 na escala Saffir-Simpson que se produciu a finais de agosto de 2005 e que afectou as Bahamas, Cuba e o sueste dos Estados Unidos. Foi o sétimo ciclón tropical con ese nome, o cuarto entre os furacáns. Os enormes danos que provocou fixeron que o nome Katrina se retirase da lista de ciclóns do Atlántico Norte, na que foi substituído por Katia.
Os ventos do furacán alcanzaron os 280 quilómetros por hora e causaron grandes prexuízos no litoral do sur dos Estados Unidos, especialmente arredor da rexión metropolitana de Nova Orleáns, onde o 29 de agosto de 2005 foran evacuadas 1, 3 millóns de persoas.
O furacán xa pasara polo sur de Florida, causando 6 mortes directas e perdas de a carón de 2. 000 millóns de dólares antes de fortalecerse rapidamente no golfo de México. Tras acadar a categoría 5, a tormenta abrandou antes de tocar terra por segunda vez como un furacán de categoría 3 o 29 de agosto no sueste de Luisiana.
O Katrina devastou as costas do Golfo entre Florida e Texas debido á súa intensificación. O meirande número de mortes rexistrouse en Nova Orleáns, que quedou alagada pola rotura dos diques do sistema de protección da cidade, algúns deles mesmo despois de continuar o furacán cara ao interior. O 80 % da cidade e grandes superficies das parroquias estremeiras quedaron asolagadas durante semanas e moitos dos seus habitantes, completamente illados. ​ Outras zonas inundadas foron as áreas litorais do estado de Mississippi, no que as ondas arrastraron barcos e estruturas flotantes cara a dentro. Nalgúns casos o mar sobardou en 10-19 km a liña de costa. ​
A sede, fame e falta de recursos básicos levaron a situación a un estado caótico. A área federal de desastre foi colocada so o control da Axencia Federal de Xestión de Emerxencias (comandada por Michael Chertoff) e a Garda Nacional. O 27 de agosto declarouse o estado de emerxencia en Alabama, Luisiana e Mississippi, un réxime de excepción con poderes semellantes aos da lei marcial, que a lexislación de Luisiana non contempla. Porén, na noite de 31 de agosto, o alcalde de Nova Orleáns Ray Nagin declarou nominalmente a "lei marcial" na cidade e dixo que os policías non tiñan que preocuparse dos dereitos civís para deter os saqueadores".
O furacán danou varias refinarías do estado de Luisiana, causando verteduras de 27 millóns de litros de petróleo. Tamén afectou as infraestruturas de extracción de petróleo e gas natural dos Estados Unidos no golfo de México, polo que causou unha interrupción do 24% da subministración de cru e do 18% na de gas. Durante uns meses, cinco millóns de persoas estiveron sen electricidade na rexión da costa do Golfo.
Katrina é o furacán que máis danos económicos causou na historia, con 108. 000 millóns de dólares. Oficialmente produciu 1. 836 vítimas mortais, o que o converte nun dos máis mortíferos da historia e o segundo dos Estados Unidos, só por detrás do furacán San Felipe Segundo-Okeechobee de 1928. Así mesmo, no momento en que se produciu, Katrina era o sexto máis intenso de todos os furacáns rexistrados no Atlántico Norte, ao acadar unha presión mínima de 902 mb.
Furacán Ophelia de 2017

Ophelia é un furacán que en outubro de 2017 percorreu o océano Atlántico, chegando ata Irlanda e Gran Bretaña como tormenta (chamada alí a 'tormenta Ophelia'). En 2005 e 2011 houbo outros furacáns co mesmo nome.
Foi o furacán de grande intensidade localizado máis ó leste do océano Atlántico do que se ten rexistro. O domingo 15 de outubro pasou a uns 500 km de Galicia, continuando camiño cara ó Atlántico Norte para achegarse ás costas de Irlanda xa como tormenta.
Formado o 9 de outubro e disipado o 18, foi considerado extratropical pola súa situación o 16. Acadou ventos de velocidade 51 m·s-1 (185 km/h), cunha presión mínima de 960 mbar. É parte da tempada 2017 de furacáns no Atlántico. Danos causados
España e Portugal
Nos arredores do 15 de outubro de 2017, os fortes ventos de Ophelia axudaron a facer medrar e estender unha vaga de incendios forestais no noroeste da Península Ibérica, dende Lisboa a Cantabria (en particular, norte de Portugal, Galicia e Asturias.
O balance de mortos acada os 38 en Portugal e 4 en Galicia, contando ademais decenas de feridos. O número de incendios en Portugal roldou os 150, máis de 80 en Galicia e máis de 30 en Asturias.
A nube provocada rebaixou a luz en moitas poboacións do norte galego a niveis comparables os dunha eclipse solar, producíndose un anoitecer virtual a tarde do día 16. A cinza viaxou impulsada polos fortes ventos ata Inglaterra.
Irlanda
Entre o 16 e o 17, Ophelia, xa como tormenta, atravesou Irlanda, de sur a norte, deixando ao menos tres mortos.
Furacán Otis

O Furacán Otis foi un furacán que aterrou na costa sur de México a finais de outubro de 2023. Cualificado nos seus comezos de tormenta tropical, en tan só 12 horas foi recualificado como furacán de forza 5, impactando como tal na veciñanza de Acapulco, México.
O seu ollo o día 24 de outubro, ó comezar a entrar en terra, tiña un diámetro duns 25 km. A intensidade de ventos de 265 km/h provocados por el, fíxoo o máis potente dos que sufriu México na súa costa pacífica.
Furacán Sandy (2012)

O Furacán Sandy é o 18º furacán da tempada de furacáns de 2012. O ciclón tropical afectou a Xamaica, Cuba, Bahamas, Haití, República Dominicana e a Costa Leste dos Estados Unidos. Afectou á zona sur da Rexión dos Grandes Lagos dos Estados Unidos e ao leste do Canadá.
Evolución en imaxes
Furacán Stan

O Furacán Stan afectou a diversos países de Centroamérica e México durante os días 3, 4 e 5 de outubro de 2005. Os seus fortes ventos e choivas deixaron máis de 500 vítimas mortais e máis de 1. 000 persoas desaparecidas, provocando ademais inundacións, corrementos de terra e derrubes en Belize, Costa Rica, O Salvador, Guatemala, Haití, Honduras, México e Nicaragua.
Os territorios máis afectados foron Guatemala e O Salvador, países nos que se produciron o maior número de falecidos, e onde decenas de comunidades e pobos quedaron completamente illados.
En Guatemala, onde o 75% do territorio se viu afectado, unha das principais cidades afectadas foi Santiago Atitlán, un importante destino turístico onde un grave corremento de terra produciu ducias de vítimas, tamén unha aldea situada na ladeira do volcán Tacá foi arrasada por un alude de lama e rochas.
En México un desbordamento dun río en Tapachula, no estado de Chiapas, arrasou 2. 500 vivendas.
Furacán de Cuba de 1910

O furacán de Cuba de 1910, popularmente coñecido como o Ciclón dos Cinco Días, foi un ciclón tropical destrutivo e pouco frecuente que asolou Cuba e os Estados Unidos en outubro de 1910. Formouse no sur do Caribe o 9 de outubro e intensificouse mentres se movía cara ó noroeste, converténdose nun furacán o 12 de outubro. Despois de cruzar a parte occidental da illa de Cuba, chegou ó seu punto culminante o 16 de outubro, día no que acadou a categoría 4 na Escala de furacáns de Saffir-Simpson. Movíase nun círculo en sentido antihorario e chegou de novo a Cuba. Despois seguiu cara a Florida, recalando preto do Cabo Romano. Despois de moverse a través do estado, chegou á costa do sueste dos Estados Unidos antes de desfacerse en mar aberto.
Por mor do seu bucle pouco frecuente, os informes iniciais afirmaban que se trataba de dúas tempestades separadas que se desenvolveron e recalaron nunha rápida sucesión. O seu percorrido foi obxecto dun gran debate na época até que finalmente se identificou como unha única tempestade. A análise do acontecemento levou a unha maior comprensión deste tipo de fenómenos meteorolóxicos.
A tempestade está considerada como unha das peores catástrofes naturais na historia cubana. Provocou moitos danos materiais e milleiros de persoas quedaron sen casa. Tamén tivo un grande impacto en Florida, onde destruíu moitas casas e provocou asolagamentos. Aínda que o dano monetario total da tempestade é descoñecido, estímase que só na Habana os danos excederon o millón de dólares e 250000 nos Keys de Florida. Como mínimo, houberon 100 mortos só en chan cubano.
Furado (topoloxía)

En topoloxía, unha variedade furada consiste en eliminar un conxunto finito de puntos desa variedade. O conxunto de puntos pode ser pequeno como un único punto. Neste caso, a variedade coñécese como furada unha vez. Coa eliminación dun segundo punto, faise furada dúas veces, etc.
Exemplos de variedades furadas inclúen o disco aberto (que é unha esfera cun único buraco), o cilindro (que é unha esfera con dous buracos), e a banda de Möbius (que é un plano proxectivo con un único furo).
Furcaster

Furcaster é un xénero extinto de equinodermaos ofiuroideos. Viviu dende o período Silúrico até o Devónico hai uns 443, 7 - 360, 7 millóns de anos. Furcaster paleozoicus é coñecido do lagerstätte de Hunsrück-Taunus State, Alemaña, e os seus restos atopáronse en África, Australia e Europa. Descrición
Aínda que moi antigo, este animal xa posuía un aspecto similar ao dos actuais ofiuroideos. Furcaster presentaba un disco grande e cinco brazos robustos, que (como nas formas actuais) son capaces de rexenerarse unha vez desprendidos do corpo. Os brazos estaban provistos de espiñas en forma de agulla, máis ou menos do mesmo tamaño, dispostas en filas preto dos lados dos brazos e paralelas ao seu eixo. Paleobioloxía
Os fósiles de Furcaster do campo de Bundebach tamén se poden atopar en varios exemplares nunha soa placa. Moitas veces os brazos dos distintos individuos están todos orientados nunha dirección; isto débese á presenza de correntes submarinas preto dos antigos fondos mariños. Os fósiles, polo tanto, rexistraron a presenza e a dirección destas antigas correntes presentes na conca no momento da súa deposición. Taxonomía
Furcaster é un representante arcaico dos ophiuroideos, e é coñecido sobre todo grazas aos excepcionais fósiles atopados nos xistos de Bundebach, en Alemaña, nos estratos inferiores do Devónico. Nesta localidade coñécense numerosos fósiles completos, pertencentes á especie Furcaster paleozoicus.
Entre outras especies, hai que lembrar Furcaster aequoreus, Furcaster cataphractus, Furcaster daoulasensis, Furcaster decheni, Furcaster leptosoma, Furcaster trepidans e Furcaster calaos'.
Furtivismo

O furtivismo é a caza, pesca ou recolección ilegal de especies animais ou vexetais en veda. Pode ser ilegal polos seguintes motivos: A caza ou a pesca fóra da tempada legalmente estabelecida.
A persoa non posúe unha licenza de caza, pesca ou recolección.
O adminículo usado é unha arma ilegal para o animal.
O animal ou a planta está nunha área de restrición.
O dereito a cazar ese animal é reclamado por alguén.
Os medios usados son ilegais (por exemplo trampas, reflectores para aparvar ou paralizar veados ou lebres ou explosivos para matar peixes).
O animal está protexido por leis, ou foi sinalado como especie en vías de extinción ou ameazada (Endangered Species Act para as especies ameazadas nos Estados Unidos)
O animal ou a planta foron marcados para a investigación
Estímase que o tráfico de vida silvestre ilegal é polo menos de 10 mil millóns de dólares.
Só se pode dicir que hai caza furtiva sobre a fauna silvestre. A morte e aprehensión de animais domésticos é furto ou roubo ("abigeato"), non caza furtiva.
O furtivismo vexetal, ou "talla furtiva" tamén crece. Un exemplo prominente é a remoción de ginseng no Parque Nacional das Grandes Montañas Humeantes. Estímase que as plantas secas de ginseng roubado se localizan no "mercado negro" a polo menos entre 450 e 500 dólares o gramo. Puntos modernos
Hai moitas accións nacionais e internacionais tomadas en contra de certas clases de "caza furtiva". A caza de marfil foi prohibida en 1989. As Filipinas teñen máis de 400 especies de animais ameazadas, todas ilegais para cazar. Sinalando o problema
Algunhas organizacións estatais de gardaparques fan uso de "animais robóticos", en áreas de alta visibilidade para situar os cazadores furtivos e arrestalos logo de que lles disparasen a eses "animais". Terminoloxía moderna
Ata polo menos 1990, o termo "furtivismo" usábase ás veces para referirse ao acto de alugar traballadores que xa estaban empregados por outra compañía (especialmente un competidor), orquestrado por un recrutador referido como un "cazador de cabezas". [Cómpre referencia]
Furto

O crime do furto ou ladroízo consiste na apropiación ilexítima dunha cousa moble, allea totalmente ou en parte, realizada sen aplicar a forza, sen violencia ou intimidación nas persoas. O furto é considerada unha falta ou delito, dependendo do valor económico do furtado. A cantidade monetaria ou a mercadoría furtada determinará o grao de furto. As penas varían segundo os países e os estados.
Esta definición de furto está construída en oposición á de roubo e extorsión. O furto sempre require apropiación, sen o uso de violencia física contra as persoas, que son características do roubo, ou como intimidación para facer a entrega, por exemplo, unha característica da extorsión.
Coa execución do furto estase violando a posesión de cousas mobles, considerada como simple estado de feito, calquera que sexa a súa orixe, e represente ou non o dereito subxectivo sobre a cousa en si. Abonda que a apropiación sexa ilexítima. Calquera posesión actual, e non só a civilmente protexida, está protexida polo dereito penal.
É requisito do furto, así como doutros delitos contra o patrimonio, a existencia dunha intención especial do autor, o que tecnicamente se coñece como un elemento subxectivo do inxusto que é o ánimo de lucro, a intención de obter un enriquecemento coa apropiación. Deste xeito é posible diferenciar condutas totalmente legais (por exemplo, levar algo para examina-lo), das que son claramente ilícitas.
Furón búlgaro

O furón búlgaro (Vormela peregusna) é un mamífero pertencente á familia dos mustélidos. Características
É máis pequeno có furón bravo. A principal diferenza é o pelame. Este combina as raias brancas e negras cos tons amarelos. Ademais a face é distintiva da especie. Aliméntase de roedores e moi esporadicamente de aves ou réptiles. Distribución
Presente no sueste de Europa, Asia Menor e Asia Central. É unha especie vulnerable xa que as estepas onde vive teñen sido transformadas en terras de agro.
Fusa

---- Fusa é unha figura musical que dura a metade que a semicorchea. As fusas represéntanse cunha cabeza de nota ovalada coloreada en negro e cunha plica vertical con tres corchetes, que teñen forma de ganchos. A dirección da plica depende da posición da nota. Ao igual que sucede con todas as figuras que levan plicas, debúxanse coa plica á dereita da cabeza da nota e cara a arriba, cando o son representado está por debaixo da terceira liña do pentagrama.
Fusaiola

Unha fusaiola é unha pequena peza simétrica cun buraco na parte central (o eixo de rotación). Esta peza colócase no extremo inferior do fuso e permite enfiar as febras dun elemento téxtil a través da torsión, un movemento semellante ao dunha buxaina. Hai constancia do seu emprego dende a prehistoria (data, cando menos, do século III ou IV antes da Nosa Era); e é frecuente atopala durante as escavacións nos sitios arqueolóxicos. Algúns dos materiais usados para a súa fabricación son o xiz, a pedra calcaria, a arxila ou os restos de cerámica. As formas máis sinxelas e arcaicas son as ovoides, achaiadas e troncocónicas.
No caso das fusaiolas feitas con arxila, existen modelos con formas máis evolucionadas, é dicir, cun feitío bulboso, hemisférico e de aresta.
Fuselaxe

A fuselaxe (do francés fuselage e esta de fuseau) é un corpo estrutural dos avións e planadores de figura fusiforme que soporta as ás, os planos estabilizadores de cola e o tren de aterraxe, e xeralmente é parte habitable do avión. A súa forma e deseño baséanse nunha xeometría suave con baixa resistencia aerodinámica e necesidades específicas do avión de volume ou capacidade. Nun avión comercial, gran parte do volume da fuselaxe está dedicado á cabina de pasaxeiros e a disposición depende de diferentes factores como a duración do voo, os servizos a bordo, o acceso á aeronave (portas), as saídas de emerxencia ou a tripulación auxiliar.
Fuselo de rabo negro

O fuselo de rabo negro, ás veces mazarico rabinegro (Limosa limosa) é unha ave limícola. Descrición
Os adultos teñen as patas azul grisallas e un longo peteiro. As plumas do peito son castañas, a cola negra cunha banda negra no remate; no verán as plumas do peito vólvense grisallas. Miden 41 cm (un pouco máis grande que o mazarico rubio, ó que se asemella). Aniña no chan en pradeiras húmidas e en illós de Europa e Asia. Pon de 3 a 6 ovos. Aliméntase de insectos, crustáceos e plantas acuáticas. Distribución xeográfica
Emigra en bandadas a Europa, sur de Asia, África e Australia.
En Galicia pódese ver a finais de agosto, permanecendo ata a primavera, abondosas na enseada do Vao, O Grove, e no esteiro do Miño.
Fusible

Chámase fusible ou fusíbel a un dispositivo constituído por un filamento ou lámina dun metal ou dunha aliaxe de baixo punto de fusión que se intercala nun punto determinado dunha instalación eléctrica para que se funda, polo efecto Joule, cando a intensidade de corrente supere, por un curtocircuíto ou un exceso de carga, un determinado valor que puidera facer perigar a integridade dos condutores da instalación co conseguinte risco de incendio ou destrución doutros elementos.
Adoitanse instalar fusibles, entre outros lugares, nas liñas de transporte de electricidade, na entrada da subministración ás vivendas e en gran número de aparatos eléctricos e electrónicos, coma fontes de alimentación, polímetros etc.
Os fusibles poden ser de moi diversos tipos e tamaños, dependendo da intensidade e a voltaxe de traballo da instalación a protexer, existindo fusibles dende algúns poucos miliamperios ata miles de amperios.
Asimismo, existen tipos de fusión extrarrápida, rápida e lentos, dependendo das características da instalación a protexer. Así, por exemplo, empréganse fusibles extrarrápidos na protección de dispositivos electrónicos con semicondutores e fusibles lentos na protección de motores nos que no momento do arranque presentan un pico de consumo que desaparece en canto o motor empeza a xirar.
Antes simplemente consistían un fío de chumbo ou cobre, tendido entre dous terminais ou parafusos, cun grosor calculado para que se fundise cunha determinada intensidade de corrente eléctrica. Actualmente este fío vai dentro dun cartucho de plástico ou vidro, en ocasións recheo de area, para que os restos do metal fundido non alcancen outras partes da instalación eléctrica.
Modernamente, a protección proporcionada polos fusibles compleméntase e mellórase coa instalación doutros dispositivos electromecánicos e electrónicos de protección, tales coma os interruptores diferenciais e os magnetotérmicos. Clasificación básica segundo o seu uso
A clasificación vén dada por dúas letras, de acordo coa Norma IEC 60269-1, sendo a primeira minúscula e a segunda maiúscula.
A primeira letra indica: g: fusible limitador de corrente, actúa tanto en presenza de correntes de curtocircuíto como en sobrecarga.
a: fusible limitador de corrente, actúa soamente en presenza de correntes de curtocircuíto. Non actúa en situacións de sobrecarga
A segunda letra indica: G: fusible para a protección de circuítos de uso xeral.
L: fusible para a protección específica de liñas.
M: fusible para a protección específica de circuítos de motores.
R: fusible de actuación rápida ou ultrarrápida para protección de circuítos con semicondutores de potencia.
Fusion

A fusion (ou jazz-rock fusion ou jazz fusion) é un xénero musical que mestura elementos do jazz con outros estilos musicais, particularmente rock, funk, R&B, música electrónica e músicas folclóricas. Os álbums de fusión (incluso os feitos polo mesmo artista) acostuman incluír varios destes estilos musicais.
A finais dos 1960, os músicos de jazz comezaron a mesturar as formas e as técnicas interpretativas do jazz cos instrumentos eléctricos do rock e os ritmos do soul e o R&B. Ó mesmo tempo, algúns artistas de rock comezaron a incluír elementos do jazz á súa música. Os 70 foron a década da fusión, mais o estilo seguiu vivo até hoxe. Máis ca coma un estilo musical codificado, a fusión pode verse coma unha tradición ou aproximación musical. A unha parte do rock progresivo tamén se lle chama fusión.
A fusión é tipicamente instrumental, adoito con compases e ritmos complexos e temas moi longos, incluíndo longas improvisacións. Moitos dos máis eminentes músicos de fusión combinan un grande virtuosismo con complexas composicións e a improvisación en métricas raramente vistas noutras formais musicais occidentais. Entre compositores de jazz máis recoñecidos neste estilo atópanse Dave Brubeck e Don Ellis.
A fusión non recibe moita difusión nos medios tradicionais, posiblemente debido á súa complexidade, á falta de voces e á lonxitude usual dos temas. Aínda así no Xapón, Suramérica e, sobre todo, en Europa ten moita máis acollida do que en Norteamérica (onde é máis comunmente coñecido coma jazz rock).
Fusión (física)

A fusión, ou derretemento, é un proceso físico que consiste no cambio de estado dunha substancia de sólido a líquido. Isto ocorre cando aumenta a enerxía interna dos sólidos, tipicamente pola aplicación de calor ou presión, o que fai aumentar a temperatura da substancia ao punto de fusión. No punto de fusión, a orde de ións ou moléculas nos sólidos pasan a un estado menos ordenado, e o sólido convértese nun líquido.
As substancias en estado fundido xeralmente reducen a súa viscosidade co aumento da temperatura. Unha excepción a este principio é o xofre, cuxos aumentos de viscosidade son debidos á polimerización, diminuíndo a temperaturas máis altas no seu estado fundido.
Algúns compostos orgánicos funden a través de mesofases, estados de orde parcial entre sólido e líquido.
Fusión nuclear

A fusión nuclear é un proceso físico durante o que se xuntan dous ou máis átomos e forman outro átomo de maior número atómico. A fusión nuclear só acontece a temperaturas de varios millóns de graos e vai seguida dunha enorme liberación de enerxía.
O principal tipo de fusión que ocorre no interior das estrelas é o de hidróxeno en helio, onde catro átomos de hidróxeno se xuntan para formar un átomo de helio. Mais como a masa dun átomo de He é lixeiramente menor que a dos catro átomos de H, esa diferenza é compensada liberándose enerxía, de acordo coa famosa ecuación E mc² de Einstein.
A reacción de fusión nas estrelas iníciase coa combinación de catro núcleos de hidróxeno-1 (protóns) para crear dous de hidróxeno-2. Como resultado, son liberados dous positróns (electróns positivos) e dous neutrinos. Estes dous núcleos xúntanse con outros dous núcleos de hidróxeno-1, creando así dous núcleos de helio-3 liberando, simultaneamente, radiación gamma. Os dous núcleos de helio así formados son inestábeis neste estado e, subsecuentemente, sofren outra reacción nuclear de fusión que resulta nun núcleo de helio-4 e dous de hidróxeno-1.
Vale resaltar que hai conservación de enerxía e, polo tanto, pódese calcular a masa dos catro protóns e o núcleo de helio, e subtraer a suma das masas das partículas iniciais da masa do produto desta reacción nuclear para calcular a masa/enerxía emitida.
Utilizando a ecuación E mc², pódese calcular a enerxía liberada, derivada da diferenza de masa. Unha vez que o valor do "c" é moi grande (3 · 1010 cm/s), mesmo unha masa moi pequena corresponde a unha enorme cantidade de enerxía. Este feito levou moitos enxeñeiros e científicos a iniciar proxectos para o desenvolvemento de reactores de fusión para xerar electricidade. (Por exemplo, a fusión duns poucos cm3 de deuterio, un isótopo de hidróxeno, produciría unha enerxía equivalente á producida pola queima de 20 toneladas de carbón).
Fuso (ferramenta)

O fuso é unha ferramenta para fiar. A súa invención é moi antiga, sendo o seu uso universal. Na súa forma máis simple consiste nunha peza cilíndrica afiada polos extremos arredor da cal o fiandeiro (tradicionalmente fiandeira) vai formando o fío. Foi superada pola introdución da roca, pero aínda segue a ser unha ferramenta común polo seu baixo custo. Neste sistema de fiazón cóllense as fibras e cunha primeira torcida do polgar e índice vaise facendo o fío. A medida que este vai crecendo, é enrolado no fuso, que se mantén en rotación, formando a mazaroca.
Os obxectos que teñen forma de fuso chámanse fusiformes.
Fuso neuromuscular

Os fusos neuromusculares son receptores sensoriais situados no interior do ventre muscular que detectan cambios na lonxitude do músculo.
Transmiten a información sobre a lonxitude do músculo ao sistema nervioso central a través de neuronas sensoriais, e esta información pode ser procesada no cerebro para determinar a posición das partes do corpo.
A resposta dos fusos neuromusculares na lonxitude tamén ten unha función importante na regulación da contracción dos músculos, activando as neuronas eferentes ou motoneuronas a través del reflexo de estiramento para resistir a forza do músculo.
Fusobacterias

As fusobacterias (Fusobacteria) son un filo de bacterias con forma de bacilos, gramnegativas, anaerobias obrigadas e non formadoras de esporas. Desde os primeiros informes sobre estes microorganismos de finais do século XIX téñenselle aplicado diversos nomes, e ás veces aplicouse un mesmo nome a especies diistintas e había unha certa confusión entre os xéneros Fusobacterium e Leptotrichia. Anteriormente estaban clasificados coa familia dos Bacteroides, dos que foron separados. Máis recentemente, non só houbo cambios na súa nomenclatura, senón tamén intentos de diferenciar especies que se cre que son ou ben patóxenas ou ben comensais ou ambas as cousas. Debido á súa natureza asacarolítica (non consomen azucres), e a escaseza xeral de resultados positivos nas probas bioquímicas rutineiras, a identificación no laboratorio das fusobacterias foi difícil. Porén, a aplicación de novas técnicas de bioloxía molecular á taxonomía permitiron establecer un certo número de especies, e determinar a subspeciación de Fusobacterium necrophorum e F. nucleatum, e proporcionaron novos métodos para a identificación. Recoñeceuse a implicación das fusobacterias nun amplo espectro de infeccións humanas que causan a necrose dos tecidos e septicemia, e, máis recentemente, informouse da súa importancia en infeccións intraamnióticas, partos prematuros e úlceras tropicais.
É moi posible que a taxonomía das fusobacterias siga desenvolvéndose no futuro, con novos cambios. Filoxenia
O cladograma mostra a taxonomía do grupo actualmente aceptada baseada na LSPN (List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature) e a filoxenia está baseada en datos do ARNr 16S da LTP 106 do Proxecto The All-Species Living Tree. Nota:
♠ Liñaxes atopadas no NCBI pero non na LPSN.
Futurama: Bender's Game

Futurama: Bender's Game é un filme de animación baseado na serie de televisión Futurama que se estreou no 2008. Sinopse
Debido ó aumento do prezo dos combustibles, a tripulación do Planet Express embárcase nunha misión perigosa: infiltrarse na única mina de materia escura, a orixe do combustible de tódalas naves espaciais. Pero o que descobren é un lugar moito máis especial. .. un mundo medieval onde dragóns, maxia e cabaleiros bébedos rodean e fíxanse en Bender sospeitosamente.
FutureLearn

FutureLearn é unha plataforma educativa na que se imparten cursos online gratuítos e abertos a todo o mundo, na que participan algunhas das máis prestixiosas universidades a nivel internacional. En maio de 2018 tiña 143 socios universitarios ou empresariais. Universidades asociadas
FutureLearn lanzou asociacións con universidades, como a École nationale de l'aviation civile, o SUPAERO, a Grenoble École de Management, etc.
FutureLearn dixo que seguirán engadíndose novas asociacións e cursos á plataforma. Cursos
FutureLearn ofrece cursos en aeronáutica, informática, medicina e bioloxía, ciencias sociais e humanas, arte, matemáticas e estatísticas, economía e finanzas.
Futurismo (música)

O futurismo musical foi unha corrente musical xurdida en Italia a principios do século XX. A vertente musical do futurismo rexeitaba a tradición e intruducía elementos sonoros novos. Esta corrente influíu en moitos compositores posteriores. Historia
O futurismo, creado polo artista e escritor Filippo Tommaso Marinetti en 1909 atraeu principalmente a pintores, escultores e escritores, mais tamén a tiña interese en promocionar a música futurista, polo que Marinetti animou ao compositor Francesco Balilla Pratella a traballar nesta dirección. Froito disto, en 1910 Pratella editou o seu Manifesto dos músicos futuristas que abogaba polo emprego de escalas microtonais e de combinacións polirrítmicas, así como pola introdución na música do espírito da "multitude, de grandes fábricas, de trens, de liñas transatlánticas, de combates navais, de coches e de avións".
Futuro

Segundo a concepción lineal do tempo que teñen os seres humanos, o futuro é a porción da liña temporal que aínda non sucedeu; noutras palabras, é unha conxectura que ben pode ser especulada, postulada, teorizada e/ou calculada a partir de datos nun instante de tempo concreto. Na ciencia
En física denomínase futuro dun suceso A, ó conxunto de todos os puntos do espazo-tempo que poidan ser influídos polo que ocorre en A.
En mecánica clásica o futuro dun suceso non depende da súa posición espacial sendo función unicamente da súa posición no tempo, polo que o futuro dun suceso A coincide co de todos os sucesos que comparten a mesma coordenada temporal con A.
En relatividade especial o futuro dun suceso A é equivalente a todos os puntos do espazo-tempo polos que pode pasar un raio de luz que parte desde o punto A. Nun diagrama de espazo-tempo o futuro dun suceso vese como un cono polo que tamén se lle denomina cono de luz. Cada un dos sucesos pertencentes ó cono de luz futuro do punto A, ocorre despois que A para todos os observadores. Sería o lugar do espazo-tempo no que xacen os acontecementos que aínda non ocorreron. Neste sentido, o futuro é oposto ó pasado (conxunto de feitos que sucederon) e o presente (o que ocorre agora).
En mercados financeiros un futuro é un contrato polo que se negocia no momento presente unha transacción que deberá liquidarse nun prazo coñecido, pero futuro e a un prezo determinado no presente. Os futuros financeiros son unha ferramenta inicialmente creada para cubrir riscos na entrega de materias primas como o petróleo e recursos fósiles non renovables.
Futuro Vegetal

Futuro Vegetal é un colectivo español de desobediencia civil creado en 2022. Descrición
Loita contra a crise climática mediante a desobediencia civil, a sabotaxe e a acción directa non violenta. O colectivo non ten líderes, está formado por persoas da avogacía e das ciencias, e os seus membros forman parte doutros colectivos como Rebelión Científica e Extinction Rebellion. Tomaron accións como pegarse aos marcos dos museos, interromper os partidos da Copa Davis, tirar pintura contra edificios gobernamentais, partidos políticos como o PP e PSOE, empresas como KFC e megaiates privados e bloquear estradas e accesos ao aeroporto de Eivisa para evitar que os avións privados engalen. Bilbo Bassaterra, un dos portavoces e cofundador do colectivo, declarou que seguirán realizando as súas actuacións "ata que o Goberno tome as medidas mínimas para facer fronte á crise climática".
As súas accións son cualificadas como vandalismo e foron consideradas unha "organización criminal", algo que rebaten dicindo que a súa finalidade non é cometer delitos e que "permítese destruír sistematicamente ecosistemas, pero parece un escándalo golpear un cadro", algo que tamén é simbólico. Pola súa banda, Fernando Castro Flórez —filósofo, crítico de arte e membro do Padroado do Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía— declarou o seu apoio á acción do colectivo.
Fuzhou

Fuzhou é unha cidade da República Popular da China, capital da provincia suroriental de Fujian. Situada na foz do río Min no estreito de Taiwán do Mar do Leste da China é un porto importante dende época antiga. Conta cunha poboación metropolitana de preto de 3500000 de habitantes (2010 censo; 7115370 na municipalidade de 12. 177 km²).
Nunha área poboada dende o neolítico e posteriormente polos pobos Yue (Min Yue), foi fundada no 202 antes da nosa era, na época Han, coma cidade amurallada co nome de Ye e renomeada coma Fuzhou no 725. Aberta ao mercado exterior en 1842 despois da primeira guerra do opio converteuse no principal porto da exportación do té. Trala independencia de Taiwán a cidade declinou ata o seu desenvolvemento industrial despois da conexión ferroviaria co norte do país (1958). Dende 1984 coa súa declaración coma zona económica aberta os investimentos estranxeiros estase a converter nunha moderna metrópole.
Fábrica

Unha fábrica é un lugar físico ou virtual onde se produce algún obxecto, material ou servizo. Normalmente o vocábulo «fábrica» asóciase cun lugar físico onde se procesan materias primas, pero na economía moderna tamén se estende o concepto aos lugares virtuais onde se xeran servizos, por extensión do proceso de transformación de ideas en servizos útiles, como software ou capacitación.
Hai de distintos tipos e tamaños. Actualmente as fábricas van substituíndo a man de obra por tecnoloxía para reducir custos e aumentar a produtividade. Utilización do termo fábrica
O vocábulo fábrica tal e como o seu uso é relativamente moderno, xa que a fabricación e os procesos industriais apareceron coa Revolución industrial, na segunda metade do século XVIII.
O vocábulo fábrica ten un uso anterior no campo da arquitectura e construción. Chámase «fábrica» á edificación construída a base de módulos dispostos ou organizados co fin de soportar a estrutura. Dentro desta definición encóntranse todas as formas de cachotaría, típico sistema construtivo dende a expansión romana en Europa. Durante o Renacemento coñecíase como fábrica ao edificio mesmo, independentemente da súa modalidade de construción. En conclusión, fábrica corresponde á composición dos muros e paredes de ladrillos ou pedras que compoñen a estrutura da edificación. Fabricación
A fabricación transforma as materias primas en produtos. Dende unha camisa ata un avión, case todo o que usamos está fabricado. Pode facerse a man (de forma artesanal) ou a base de maquinaria (de forma automática, máis ou menos informatizada).
Produción en serie
Un produto fabrícase en serie cando se fai un gran número de copias idénticas deste. Hai séculos, cada exemplar dun libro copiábase a man. A imprenta facilitou facer moitas copias rapidamente, e os libros fixéronse máis baratos e accesibles.
Produción en cadea
Unha cadea de produción é un sistema para fabricar en serie un produto de xeito máis eficiente. Henry Ford aplicou esta idea á fabricación de automóbiles, que resultaba así máis rápida e barata.
Chámase cadea de produción porque cada paso na fabricación dun produto se fai nun lugar diferente. En cada lugar, os traballadores (ou as máquinas) realizan a mesma actividade repetidamente con produtos semi-elaborados, que van avanzando dun elo a outro da cadea. Deste modo complétanse moitas máis unidades ao día que se un traballador se dedicase a realizar unha peza completamente dende o principio ata o final.
Fábrica Nacional de Moneda y Timbre

Para outros artigos con títulos relacionados, véxase a páxina de homónimos Real Casa da Moeda
A Fábrica Nacional de Moneda y Timbre-Real Casa de la Moneda é a ceca e a imprenta do selo en España. Naceu en 1893 pola fusión da Casa de la Moneda de Madrid e a Fábrica del Sello y Timbre.
En 1940 comezou a fabricar billetes de banco e en 1952 papel de seguridade. En 1964 deu comezo a fabricación dos DNI e os pasaportes. Tamén se encarga da fabricación de billetes da Lotería Nacional, a certificación electrónica e tarxetas intelixentes. Conta con fábricas en Madrid e Burgos.
Entre outras federacións e entidades internacionais, a FNMT forma parte da Federación Internacional da Medalla de Arte (FIDEM).
Fábrica de Armas da Coruña

A Fábrica de Armas da Coruña foi unha fábrica de munición e fusís situada na Coruña. Inaugurada por Francisco Franco en 1958, pechou finalmente o 15 de febreiro de 2013. Historia
En setembro de 1938 comezou o proxecto, despois de contemplar varios terreos, en febreiro de 1941, a escollida foi finalmente a zona de Pedralonga por estar preto da autoestrada. Porén, non foi ata xullo de 1947 que se concedeu a autorización de compra de terreos para a construción da fábrica. Posteriormente, inaugurouse o primeiro pavillón do novo complexo en marzo. A inauguración oficial tivo lugar o 7 de setembro de 1958, coa presenza de Francisco Franco. Nese ano o cadro de persoal era de 1241 persoas.
O peche da fábrica anunciouse o 14 de febreiro de 2013. Este peche produciuse tras un declive que comezara xa na década de 1980, tras diversas crises durante as cales a fábrica incluso chegara a fabricar armas lixeiras para civís, e mesmo se considerou a posibilidade de fabricar pezas para outras industrias. Non obstante, un dos maiores reveses produciuse coa privatización en 2001 e a venda da fábrica á empresa estadounidense General Dynamics. Non obstante, os continuos recortes na carga de traballo e as crises do sector impediron que a fábrica se recuperase, o que levou ao seu peche definitivo en 2013, había 172 traballadores.
A empresa Hércules de Armamento gañou o concurso para o espazo en 2014 cun proxecto que buscaba 155 empregados no primeiro ano, cun beneficio de entre doce e vinte millóns de euros. A empresa estaba dirixida por Juan José Gómez e Ramón Mejuto, quen fora director xusto antes do peche de Santa Bárbara Sistemas por General Dynamics. Este novo lanzamento fixo pouco por mellorar a viabilidade da fábrica. En 2020, o Ministerio de Defensa obtivo a aprobación xudicial para que a empresa abandonase Pedralonga.
O 4 de maio presentouse oficialmente a Cidade das Tic, da man da Universidade da Coruña, Clúster TIC Galicia, o concello, a Xunta de Galicia e o goberno central. O espazo busca converterse nun polo de innovación en I+D que dará cabida a grandes e pequenas empresas do sector tecnolóxico a nivel nacional e internacional.
Fábrica de Tabacos da Coruña

A Fábrica de Tabacos da Coruña, coñecida co nome da Palloza, foi creada seguindo o modelo das Reales Fábricas como Real Fábrica de Tabacos de La Coruña. A súa arquitectura é de estilo neoclásico. Historia
A Fábrica de Tabacos da Coruña constituíuse como unha manufactura real. Abriuse no ano 1804 e tiña preto de 5000 persoas traballando, das cales, a maioría eran mulleres. Durante o século XIX creáronse dez fábricas de tabacos no Estado español. A da Coruña foi a segunda en crearse e acabou sendo a máis grande.
Os primeiros conflitos que se rexistran tiveron lugar en 1831 e o 7 de decembro de 1857 tivo nela a primeira folga de mulleres en Galiza polas malas condicións de traballo e pola mecanización da fábrica dentro da corrente ludita que iniciaran os artesáns ingleses.
En 1999 Tabacalera fusionouse coa compañía francesa Seita dando lugar á empresa Altadis, que acordou o peche da fábrica en decembro de 2002. Edificio
A sede da fábrica ten a súa orixe nos almacéns dos Correos Marítimos instalados en 1764, adaptados como fábrica polo arquitecto Fernando Rodríguez Romay. En 1828 tivo lugar a primeira grande ampliación, coa que se creou a fábrica nova, pechada e unida coa vella en 1860. Tras varias ampliacións posteriores, entre 1910 e 1925 elimináronse algunhas estruturas interiores e reformouse a fachada da Palloza, que se converteu na principal, quedando a antiga como fachada lateral, mais conservando o cartel. En 1911 instalouse o reloxo, construído pola reloxaría Ungerer.
En 2014 comezaron as obras de remodelación para converter o edificio en sede xudicial. As novas instalacións foron inauguradas o 31 de marzo de 2017 e acollen a Audiencia Provincial da Coruña, a Fiscalía e o xulgado de menores, entre outras seccións. Cultura
A Fábrica de Tabacos da Coruña foi o escenario de A Tribuna de Emilia Pardo Bazán.
En 2010 rodouse na fábrica, daquela sen uso, o telefilme A condesa rebelde, sobre a vida de Emilia Pardo Bazán.
Fábula praetexta

No teatro romano antigo, a fábula praetexta ou praetextata era un drama serio sobre temas de historia nacional que tiña como protagonistas a herois e dirixentes romanos que vestían a praetexta, a toga solemne bordada en púrpura dos altos maxistrados.
O xénero foi inventado por Nevio no século II a. C. Nevio é o autor de Clastidium e de Romulus. Outros autores de fabula praetexta foron Pacuvio e Accio. A única praetexta conservada é a Octavia, atribuída a Séneca e que trata do divorcio de Nerón da princesa Octavia, filla de Claudio e Valeria Messalina e o seu posterior matrimonio con Poppaea Sabina.
Fácula

Normalmente na xeoloxía planetaria, reciben o nome de facula (plural: faculae, palabra procedente do latín que significa mancha, manchas), grandes manchas de albedo brillante que existen nos astros (exceptuando a Terra) do Sistema Solar.