proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Radio ECCA

Radio ECCA é unha emisora de radio orixinaria de Gran Canaria que emite programas culturais e educativos. Serve de soporte ao centro de educación de persoas adultas do mesmo nome. ECCA son as iniciais de Emisora Cultural Canaria aínda que, trasladada a outras comunidades españolas, tamén se interpretou como Emisora Cultural da Comunidade Autónoma. En Galicia, Radio ECCA dispón dunha emisora en Vigo e de centros en cada provincia. Historia
Radio ECCA naceu nas Illas Canarias en 1965 como organización sen ánimo de lucro dedicada á educación de persoas adultas. Empezaron coa alfabetización e foron ampliando a súa oferta con especial incidencia na formación básica e a educación non formal ampliándoa para a formación profesional, tanto inicial como continua. Converteuse nunha fundación en 1985 e conta tamén cunha asociación co gallo de lograr acordos e colaboracións con institucións tanto públicas como privadas. Recibiu diversos premios pola súa traxectoria e contribucións.
Foi o xesuíta Francisco Villén que levou esta iniciativa baseada nunha radio dedicada exclusivamente ao ensino a partir do modelo ofrecido pola emisora de radio colombiana Sutatenza, que estaba ensinando aos máis desfavorecidos coa radio. Analizando as dificultades coas que se topaban, especialmente o abandono, Villén chegou ao que hoxe se chama sistema tridimensional ECCA. Sistema metodolóxico
Radio ECCA creou unha metodoloxía propia que se coñece como Sistema ECCA e que se basea en tres piares: A emisión de radio na que unha parella de profesores explican a materia e permiten cumprimentar os materias do estudante.
Uns materiais impresos que se caracterizan por seren sintéticos e estaren mutilados. As palabras que se recortaron son indicadas polos docentes durante a emisión.
As orientación ou sesións presenciais que adoitan ser semanais e na que un titor ou orientador apoia, completa, asesora e realiza actividades cos alumnos. Presenza territorial
Ademais das Canarias, Radio ECCA ten actualmente presenza en Andalucía, as Illas Baleares, Estremadura, Galicia, Madrid e Murcia. Foi estendendo a súa influencia a Cabo Verde, Mauritania e Marrocos. Tamén coopera con institucións de catorce países latinoamericanos. Oferta educativa
A oferta dos centros ECCA estrutúrase sobre cinco eixos formativos para persoas adultas: Formación Básica, que inclúe os niveis educativos máis básicos (alfabetización, cultura básica, Graduado de Educación Secundaria);
Bacharelato, orientado ás persoas adultas;
Aula Aberta, que ofrece cursos de todo tipo no ámbito da Educación non Formal.
Formación Profesional, orientada á formación de traballadores, tanto para a obtención de títulos básicos como para a súa actualización profesional;
Proxectos europeos, financiados pola Unión Europea e orientados á formación e inserción laboral; Formación en liña
ECCA ofrece cursos en liña adaptando o seu sistema á nova realidade comunicativa e formativa. Segue a traballar coa voz como elemento central e o material mutilado pero o soporte dos cursos, a distribución do material e a comunicación realízase, se se desexa, a través de Internet.
Radio Nacional da República Árabe Saharauí Democrática

A Radio Nacional da República Árabe Saharauí Democrática (en árabe: الاذاعة الوطنية للجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية) é a emisora de radio estatal oficial da homónima república (RASD). O seu lema é «Esta é a Radio Nacional da República Árabe Saharauí Democrática». Historia
A Radio Nacional da RASD emitiuse por primeira vez o 28 de decembro de 1975, pouco despois do inicio da guerra do Sáhara Occidental con Marrocos. Previamente, fixéranse algunhas emisións das estacións de radio de apoio en Alxer e Trípoli, capitais de Alxeria e Libia respectivamente, como La Voz del Sáhara Libre. Nos primeiros meses da estación e debido á situación de guerra con Marrocos, as primeiras transmisións fixéronse dende camións en movemento, cunha cobertura moi limitada. O-Uali Mustafa Sayyid proclamou a RASD a través dunha emisión radiofónica o 27 de febreiro de 1976, tras a decisión tomada polo Consello Provisional Nacional Saharauí.
En 1977 inauguráronse os primeiros estudos e arquivos da radio saharauí nos campamentos de refuxiados saharauís na cidade de Tinduf, en Alxeria, mentres que a finais de 1978 a potencia da estación aumentou a 20 kW, transmitindo a toda a rexión do Sáhara Occidental, Marrocos, Alxeria e parte de Mauritania. No ano 1991 a estación aumentouse a 100 kW (a potencia actual), cunha torre de transmisión de 120 metros de altura. A radio comezou a emitir a través da Internet a partir do 2006.
Radio Observatorio da Universidade do Estado de Ohio

A Radio Observatorio da Universidade do Estado de Ohio foi un radiotelescopio de tipo Kraus que operou no observatorio Perkins da Universidade Wesleyana de Ohio dende 1963 até 1989. Máis coñecido polo alcume The Big Ear, o observatorio formou parte do proxecto SETI da Universidade Estatal de Ohio, que buscaba intelixencia extraterrestre. A construción do Big Ear comezou en 1956 e foi completada en 1961, sendo 1963 o ano no que se acendeu por primeira vez.
Entre os anos 1973 e 1995, The Big Ear foi empregado na procura de sinais de radio extraterrestres e foi o proxecto SETI máis lonxevo. En 1977 recibiu un sinal de radio do espazo profundo que se denominou Sinal Wow! . O observatorio desmantelouse en 1998 cando os terreos foron mercados á universidade para ampliar un campo de golf.
Radiografía

A radiografía ou raiografía é unha técnica de exame de imaxe que utiliza raios X para ver un material cuxa composición non é uniforme, como acontece co corpo humano. Un feixe heteroxéneo de raios X é producido por un xerador e proxectado sobre unha superficie. A densidade e a composición de cada área determina a cantidade de raios X absorbida. Os raios X que o atravesan son capturados detrás do obxecto por un detector (sexa un filme fotográfico ou detector dixital). Prodúcese pois unha representación en dúas dimensións de todas as estruturas superpostas.
A raiografía permite observar diferentes órganos e sistemas do corpo humano dun xeito non destrutivo. Tipos de radiografías
Sen contraste radiolóxico
Dental. Pantomografía dental
Cranio, sinus paranasais
Columna: cervical, dorsal, dorsolumbar, lumbar, lumbosacra
Parrilla costal
Tórax: principalmente para a valoración dos pulmóns e o corazón
Mamografía: valoración de masas nas mamas.
Abdome (simple)
Extremidades superiores
Extremidades inferiores
Telemetría: para a valoración da escoliose
Tomografías: non empregadas dende a introdución da tomografía computadorizada (TC)
Con contraste radiolóxico
Raramente utilitzadas dende a introdución da ecografía: Mielografía: da medula espiñal
Urografía: do tracto urinario
Vesícula biliar
Pouco empregadas: Sialografía: das glándulas salivais
Esofagograma: para a valoración da deglutición
Colangiografía: das vías biliares
Flebografía: das veas, habitualmente das extremidades inferiores
Histerografía: da cavidade uterina
Fistulografía: para valorar un traxecto fistuloso.
Radioisótopo

Chámase radioisótopo ou radionúcleo a aquel isótopo que é radioactivo. A palabra isótopo, do grego "en mesmo sitio", úsase para indicar que todos os tipos de átomos dun mesmo elemento químico atópanse no mesmo sitio da táboa periódica. Os átomos que son isótopos entre si, son os que teñen igual número atómico (número de protóns no núcleo), pero diferente número másico (suma de número de neutróns e o de protóns no núcleo). Os distintos isótopos dun elemento, difiren pois no número de neutróns. Hai varios tipos de isótopos os cales aínda non teñen un nome fixo xa que cambian constantemente.
Radioisótopo sintético

Os radioisótopos sintéticos son isótopos radioactivos que non se atopan de forma natural na Terra, pero que se poden crear mediante reaccións nucleares (algúns isótopos radioactivos poden estar presentes de forma natural ou ben ser preparados artificialmente).
Un exemplo é o isótopo tecnecio-99 metaestable, 99mTc, que se obtén por desintegración beta de 99Mo. Emprégase en medicina.
Radioloxía

A radioloxía é a especialidade médica que se ocupa de xerar imaxes do interior do corpo mediante diferentes axentes físicos (raios X, ultrasóns, campos magnéticos, entre outros) e de empregar estas imaxes para o diagnóstico e, en menor medida, para o prognóstico e o tratamento das doenzas. Tamén é chamada xenericamente radiodiagnóstico ou diagnóstico por imaxe.
A radioloxía debe distinguirse da radioterapia, que non emprega imaxes, senón que emprega directamente a radiación ionizante (raios X de maior enerxía que os empregados para diagnóstico, e tamén radiacións doutro tipo) para o tratamento das doenzas (por exemplo, para deter ou frear o crecemento dos tumores que son sensibles á radiación). Técnicas máis empregadas
Radiografía: Irradia os pacientes con raios X e observa os resultados en películas ou outros soportes.
Mamografía: unha radiografía do Parénquima mamario das mulleres para realizar imaxes.
Tomografía computadorizada (TC), e antigamente TAC: Bombardea radioactividade con raios X para visualizar as estruturas anatómicas en forma de tallos en planos sucesivos.
Anxiografía: Co obxectivo de visualizar o interior dos vasos sanguíneos, engádeselle dentro do corpo un contraste radioopaco, que absorve a radiación X para que sexa visible na radiografía antes de bombardealo cos raios X.
Densitometría ósea: Tamén emprega a inxección de contraste radioactivo para producir imaxes do tecido óseo. Emprega o isótopo radioactivo gadolinio 132 e os raios X de enerxía dual.
Imaxe por resonancia magnética: emprega a enerxía radiante para producir imaxes.
Ecografía ou ultrasonografía: Baséase na emisión de ondas sonoras fóra da banda audible e a captación dos seus ecos para formar a imaxe.
Radiometría

A radiometría é a ciencia que se ocupa do estudo da medida da radiación electromagnética.
O seu campo abrangue todas as lonxitudes de onda do espectro electromagnético (frecuencias entre 3×1011 e 3×1016 Hz ou lonxitudes de onda de entre 0, 01 e 1000 micrómetros), en contraste coa fotometría, que só se ocupa da parte visible do espectro, a que dá percibido o ollo humano.
A radiometría é importante en astronomía, especialmente na radioastronomía e en xeofísica. A medida cuantitativa da intensidade da radiación faise por medio de diferentes tipos de detectores que converten parte da radiación en calor ou nun sinal eléctrico, con termopares o fotodíodos.
Unidades
Radiooncoloxía

A radiooncoloxía, tamén denominada oncoloxía radioterápica, é a especialidade médica que usa a radioterapia para tratar o cancro, a diferenza da oncoloxía médica, especialidade dedicada ao diagnóstico e tratamento do enfermo con cancro con quimioterapia, terapia con hormonas e outros medicamentos, e da oncoloxía cirúrxica, ou cirurxía oncolóxica, que foi a primeira especiaidade dedicada ao tratamento desta enfermidade, mediante a extirpación do tumor e dos tecidos circundantes durante unha operación.
Cómpre tamén diferenciala da radioloxía, rama da medicina que estuda as radiacións electromagnéticas, epeciamente os raios X, con fins diagnósticos ou terapéuticos,
A radiación adoita ser prescrita por un radiooncólogo (oncólogo especalista en radioloxía) coa intención de curar o cancro, ou como terapia acompañante. Tamén se pode usar como tratamento paliativo (cando a curación non é posíbel, co obxecto de controlar localmente a enfermidade ou producir un alivio sintomático) ou como tratamento terapéutico (onde a terapia ten un beneficio de supervivencia e pode ser curativa). Así mesmo é común combinar a radioterapia coa cirurxía, a quimioterapia, a hormonaterapia hormonal, a inmunoterapia ou algunha combinación das catro.
A radiooncoloxía comezou a practicarse nos primeiros anos do século XX. O primeiro médico en empregala en España foi o doutor Celedonio Calatayud en 1906.
Radiotelescopio

Comparado cun telescopio común, que produce imaxes a través da luz visíbel, un radiotelescopio "observa" as ondas de radio emitidas por fontes de radio, normalmente a través dunha ou conxunto de antenas parabólicas de grandes dimensións. O maior radiotelescopio é o RATAN-600 (Rusia) con 576 metros de diámetro da antena circular (descrición do RATAN-600 Arquivado 10 de xaneiro de 2007 en Wayback Machine. ).
No entanto, o máis coñecido (inda que non sendo capaz de ser direccionado) é o Radiotelescopio de Arecibo, localizado en Arecibo, Porto Rico. Outro, tamén moi coñecido, é o Very Large Array (VLA), en Socorro, Novo México. O maior radiotelescopio na Europa ten unha antena de 100 metros de diámetro, en Effelsberg, Alemaña, e tamén foi, durante 30 anos, o maior, coa posibilidade de ser direccionado, até a inauguración do Telescopio Green Bank en 2000. O diámetro típico dunha antena dun radiotelescopio é de 25 metros, e decenas de radiotelescopios de tamaño idéntico operan en radio-observatorios en todo o mundo.
A área da Astronomía relacionada coas observacións realizadas por estes radiotelescopios é designada de radioastronomía.
Moitos dos corpos celestes, como os pulsars ou galaxias activas (como os quásars), producen radiación en radiofrecuencia e son, por tanto, os máis facilmente "observables" ou mesmo os únicos, na rexión radio do espectro electromagnético. Examinando a frecuencia, potencia e tempo das emisións radio destes obxectos, os astrónomos poden aumentar a súa percepción do Universo.
Os radiotelescopios son tamén, ocasionalmente, incluídos na procura de vida extraterrestre e no acompañamento das sondas espaciais (ver Deep Space Network) e satélites.
Radiotelescopio de Arecibo

O radiotelescopio de Arecibo foi un centro de observación astronómica situado no Estado Libre Asociado de Porto Rico, no concello de Arecibo. Estivo administrado desde 1966 até 2011 pola Universidade Cornell, e despois pasou a depender da National Science Foundation dos Estados Unidos de América.
Despois de case seis décadas de funcionamento, o que durante moito tempo foi o radiotelescopio maior e máis potente do mundo (hoxe en día é o FAST chinés, de 500 m de diámetro), no 2020 sufriu dúas roturas (en agosto e novembro) de cables de soporte da estrutura de recollida de sinais, pasando a ser perigoso. Decidiuse a retirada da cúpula gregoriana (a plataforma suspendida con cables) e o prato principal, despois de que caera o cable sobre esta placa reflectora. Antes da súa retirada, a plataforma colapsou o 1 de decembro de 2020.
Tivo importancia en diversos campos da astronomía, sendo notorio na procura de vida extraterrestre co proxecto SETI.
Radiómetro de Crookes

O radiómetro de Crookes ou muíño de luz (en inglés: light-mill) é un dispositivo inventado en 1875 polo químico inglés sir William Crookes. Consiste en catro brazos que sosteñen cada un unha placa nos seus extremos, pintados de branco dun lado e de negro do outro. O catro brazos que soportan as placas están suspendidos nunha agulla e sostidos por un eixo de vidro para diminuír no posible a fricción. O muíño atópase dentro dunha esfera de vidro selada e na que se realizou un baleiro parcial. Historia
Crookes tivo a idea por mor dalgunhas investigacións químicas que realizaba. No curso de experimentos químicos que esixían medidas cuantitativas moi precisas, achábase pesando mostras nunha cámara a baleiro parcial, co obxecto de reducir o efecto das correntes de aire. De súpeto, notou que o valor das pesadas era perturbado cando sobre a balanza incidía luz do Sol. Investigando ese efecto, creou o dispositivo que leva o seu nome. Funcionamento
As placas rotan ao ser expostas á luz, sendo máis rápido o xiro canto máis intensa é a luz incidente. Iso proporciona unha medida cuantitativa da intensidade da radiación electromagnética. A explicación da rotación deste dispositivo foi historicamente o motivo de moita controversia científica.
Crookes quería saber se a luz ao chocar nunha superficie exercía algunha forza, así que pensou que a luz rebotaría nos lados prateados das placas, mentres que sería absorbida polo lado ennegrecido. Se todo o que houbese fose unha pura transferencia de momento entre os fotóns incidentes e as placas, teriamos que as placas virarían de maneira que o lado negro fose diante, posto que ao absorberse aí os fotóns, tomaríase menos cantidade de movemento ou momento que nos lados prateados, onde os fotóns son reflectidos (rebotan). Pero levouse unha sorpresa ao observar que o seu radiómetro viraba de xeito contrario ao previsto (o lado negro das placas afastábase da luz).
Nun primeiro momento pensouse que o xiro era producido polo quentamento dos lados negros das placas, pero en posteriores experimentos comprobouse que o radiómetro viraba en sentido oposto de novo (lado negro indo cara á luz) se arrefriaba bruscamente. Isto contradicía esa hipótese orixinal e moitas outras teorías) xa que o lado claro non podía quentarse e producir con iso o xiro.
A explicación foi achada por dous grandes científicos, Sir James Clerk Maxwell e Osborne Reynolds: o efecto real ocorre nos bordos das paletas.
Basicamente, no lado quente, as moléculas do gas estanse movendo cunha velocidade media máis alta que os gases no lado frío. Cando as moléculas quentes golpean o bordo da paleta, de media producirán unha forza na paleta que está cara ao lado fresco. Posto que a velocidade media das moléculas quentes é maior que a velocidade media das moléculas frías, haberá unha forza na paleta cara ao lado fresco. A este efecto chamóuselle 'arrastre térmico'.
Radomo

Radomo, suma das palabras radar e domo (cúpula), é o recubrimento dun radar ou antena co fin de protexela da intemperie pero sen que afecte ás súas propiedades electromagnéticas, permitindo pasar as ondas de radio á perfección.
A cuberta pódese construír con diversas formas (esférica, cúpula xeodésica etc. ). E en función da utilización da antena o material de construción tamén pode variar (fibra de vidro, PTFE etc. ). Nos avións e aeronaves, os radomos ademais de ofrecer protección reducen a resistencia aerodinámica.
Radon

O radon é un elemento químico pertencente ao grupo dos gases nobres. Ten número atómico 86 e o seu símbolo é Rn. Na súa forma gasosa é incoloro, inodoro e insípido (en forma sólida a súa cor é avermellada). A súa masa media é de 222, o que implica que por termo medio ten 222-86136 neutróns. Igualmente, en estado neutro correspóndelle ter o mesmo número de electróns que de protóns, isto é, 86.
É un elemento altamente radioactivo e gasoso, encadrado nos gases nobres.
O radon é o produto da desintegración do radio (226Ra). O isótopo 219Rn é produto da desintegración do actinio, chamado actinón e ten unha vida media de 4 segundos. Ademais de todos estes, o radon ten 22 isótopos artificiais, producidos por reaccións nucleares por transmutación artificial en ciclotróns e aceleradores lineais. O isótopo máis estable é o 222Rn, tamén o máis abundante, cunha vida media de 3, 8 días e é produto da desintegración do 226Ra. Ó emitírenlle partículas alfa convértese en 218Po.
Radsat

Radsat foi un satélite artificial da Forza Aérea dos Estados Unidos pertencente ó Programa de Probas Espaciais (Space Test Program) lanzado o 2 de outubro de 1972 mediante un foguete Atlas F desde a Base Vandenberg da Forza Aérea para medir a radiación arredor da Terra e facer diversas probas tecnolóxicas. Características
A misión de Radcal foi medir a radiación gamma de fondo arredor da Terra no intervalo de enerxías entre 100 e 300 keV e a máis de 700 keV. Tamén se medíu o efecto do contorno espacial en varios revestimentos para control térmico e se fixeron medicións da radiación ultravioleta e dos ións de hidróxeno e helio. A nave
O satélite tiña forma de cilindro de 2, 13 m de lonxitude e 1, 37 m de diámetro. Pesaba 280 kg e estabilizábase mediante xiro cun período de 5 segundos. Foi lanzado nunha órbita heliosincrónica e dos extremos do cilindro estendíanse cadansúas antenas na dirección do eixo de xiro, cada unha cunha extensión de 2, 74 m. Instrumentos
Radsat levaba cinco insrumentos a bordo: Un espectrómetro de raios gamma composto por un detector de 50 cm3 de xermanio-litio cunha área activa de 15 cm2 arrefecido por dióxido de carbono sólido.
Un detector para o ultravioleta extremo.
Dous detectores de partículas para baixa altitude.
O instrumento de estudo dos revestimentos térmicos.
O detector de raios gamma detectou varios abrochos de raios gamma tamén detectados polos satélites Vela.
Raduga (satélites)

Raduga é unha serie de satélites de comunicacións civís e militares soviéticos e posteriormente rusos. Características
Os satélites Raduga foron os primeiros satélites de comunicación en órbita xeoestacionaria da Unión Soviética. Despois dos Raduga orixinais chegaron varias series melloradas. Raduga
Os Raduga orixinais, tamén coñecidos como Gran, estaban deseñados para transmitir comunicacións militares, gobernamentais e civís. Usaban o bus KAUR-3, tiñan unha masa duns 2000 kg e estabilizábanse nos tres eixos usando propulsores de propelente líquido. A alimentación eléctrica corría a cargo de paneis solares cunha superficie total de 25 m2 que producían ata 1280 W de potencia. Os satélites levaban varios transpondedores en banda C. Lanzáronse 35 en total, con tres fallos, entre 1975 e 1999, a bordo de foguetes Proton K/DM e Proton K/DM-2. Raduga-1
Os Raduga-1 foron os sucesores mellorados dos Raduga orixinais. Tamén se denominaban como Globus. Usaban seis transpondedores en banda C e tiñan unha masa de 2320 kg. Lanzáronse oito entre 1989 e 2009, todos con éxito, a bordo de Proton K/DM-2. Raduga-1M
Os Raduga-1M eran unha versión mellorada dos Raduga-1. Ademais de transpondendores en banda C levaban a bordo transpondedores en banda L, banda X e banda Ka. Traballaban conxuntamente cos satélites Meridian para dar un servizo global. Tiñan unha masa de 2300 kg e lanzáronse tres entre 2007 e 2013 usando foguetes Proton M/Briz-M.
Rafael Areses Vidal

Rafael Areses Vidal, nado en Tui en 1878 e finado o 7 de decembro de 1953, foi un enxeñeiro de montes galego. Traxectoria
En 1902 ingresou no Corpo de Enxeñeiros de Montes. Como membro do Distrito Forestal de Pontevedra-A Coruña promoveu a reforestación do monte Aloia, creando en 1906 o Viveiro Forestal de Areas, no monte de Seixos Albos, o primeiro das súas características de Galicia. En 1909 encetou as primeiras plantacións oficiais en Oia, Tui, A Guarda (no monte de Santa Trega), Baiona ou Ponteareas, malia contar cunha importante oposición veciñal pola diminución das zonas dedicadas ao pasto. As subministracións dende este viveiro forestal impulsaron a extensión dos piñeiros en Galicia.
En 1917 foi trasladado ao Distrito de Ourense-Lugo, continuando a súa angueira de promoción da repoboación mediante a creación de viveiros e casas forestais. Formou parte do comité organizador do Congreso Forestal Galego de 1920 para o que preparou unha Memoria Técnica que incorporaba o Plan Provincial para a Repoboación Forestal de Pontevedra. A partir de 1927 dirixiu a execución do mesmo a instancias da Deputación de Pontevedra, presidida por Daniel de la Sota.
Logo da Guerra Civil ocupou diversos cargos en Madrid e Valencia, sendo nomeado en 1945 Presidente de Sección do Consello Superior de Montes.
Rafael Areses salientou polo seu compromiso no estudo e a divulgación da riqueza forestal de Galicia. Promoveu repoboacións baseadas en especies de crecemento rápido e quendas de curta curtos, especialmente cos diversos tipos de piñeiros. Porén, a súa concepción dun monte cun espazo de desfrute público vinculado a un aproveitamento forestal e o desenvolvemento económico conseguinte, é unha idea moi próxima aos actuais conceptos de sostibilidade.
Ten adicada unha rúa na cidade de Pontevedra, "Paseo Enxeñeiro Rafael Areses", que percorre a beira do río Lérez xunto ao Pazo da Cultura. Obras
Proyecto para la repoblación de los montes públicos, 1926.
Los incendios en los montes públicos, 1929.
Historia de un Herbario, 1948.
Rafael Balsa

Rafael Balsa de la Vega (adoitaba asinar R. Balsa de la Vega), nado en Padrón en 1859 e finado en Madrid o 2 de xuño de 1913, foi un pintor, crítico de arte, e tradutor galego. Traxectoria
Pintou acuarelas e óleos, retratos de persoeiros como Juan Rodríguez del Padrón ou Emilia Pardo Bazán e outros títulos como En una aldea de Galicia (100x60 cm), presentado á Exposición Nacional de Belas Artes de 1884, Un rato de conversación (16x23 cm) ou Devotos de Santa María de los Arcos (16x26 cm), ámbolos dous incluídos na Exposición Nacional de Belas Artes de 1887. Viaxou por Europa e América. Xa como crítico, colaborou en La Ilustración Española y Americana, Blanco y Negro, La Ilustración Artística, Galicia. Revista Regional e o Boletín de la Real Academia Gallega.
Pertenceu á redacción de El Liberal. Participou no deseño do Pazo de Meirás. Asistiu aos faladoiros cotiás da Cova Céltica e foi membro correspondente da Real Academia Galega.
Cando morreu estaba a traballar, por encarga do Ministerio de Instrución Pública e Belas Artes, na confección dun catálogo artístico e monumental das provincias galegas. Obra bibliográfica
Artistas y críticos españoles, 1891, Barcelona.
Los bucólicos, la pintura de costumbres rurales en España, 1892, Barcelona
Eugenio Lucas, 1911, Madrid.
Orfebrería gallega. Notas para su historia, 1912, Hauser y Menet, Madrid.
Traducións
Traduciu ao castelá varias obras, a maioría delas de Emilio Salgari: Sandokan, los tigres de Mompracen, de Salgari.
La mujer del pirata, segunda parte de Sandokan, de Salgari.
El corsario negro, de Salgari.
La venganza de Sandokan, de Salgari.
Los náufragos del Liguria, de Salgari.
Devastaciones de los piratas, de Salgari.
Noruega literaria, de Jacques de Coussange Recoñecementos
Unha rúa do centro de Padrón leva o seu nome.
Rafael López Vallina

Rafael López Vallina, nado en Salas, foi un industrial e político asturiano asentado en Galicia. Traxectoria
Industrial en Viana do Bolo. Militande do PSOE, logo das eleccións xerais de febreiro de 1936 foi nomeado alcalde de Viana do Bolo. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 abríronlle expediente de responsabilidades políticas.
Rafael Ochoa Carrasco

Rafael Ochoa Carrasco, nado en Vilagarcía de Arousa o 16 de outubro de 1907 e finado en Francia, foi un mestre, pintor e político galego. Traxectoria
Fillo de Rafael Ochoa Rodríguez, factor do ferrocarril no Carril. En 1910 instalouse coa familia a Pontecesures ao ser nomeado o seu pai xefe desta estación. Estudou o Bacharelato no Instituto de Pontevedra. Ceramista e debuxante, foi discípulo de Carlos Maside. Foi pensionado pola Deputación de Pontevedra en 1930 para estudar a cerámica española e francesa. En Pontecesures estivo á fronte da fábrica de cerámica Celta. Foi redactor da Axencia Tass de Madrid. Militou no Partido Comunista e foi un dos fundadores da Liga Atea constituída en outubro de 1932 e colaborou na súa revista Sin Dios. En 1933 marchou coa súa familia a Ourense, onde o seu pai fora trasladado como xefe de estación. Colaborou con deseños en La Zarpa. Foi multado con 250 pesetas por posesión dun "bastón de barajas" en abril de 1935. Alumno do grao profesional de Maxisterio en Ourense. Colaborou en El Pueblo Gallego asinando en ocasións como R. Alfar.
Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Estivo preso durante dous anos ata que foi canxeado polos sublevados por medio da Cruz Vermella. Foi oficial do exército republicano. Coa derrota da República pasou a Francia e foi internado no campo de refuxiados de Barcarès. Instalouse en Bordeos traballando como moldeador en fundición. Despois marchou a París. Dedicouse ao xornalismo e traballou como redactor nun periódico comunista. Morreu no exilio. Vida persoal
Casou con Concha Liaño Gil.
Rafael Quiroga Daviña

Rafael Quiroga Daviña, nado en Sirgueiros (O Incio) cara a 1886, foi un sindicalista e político galego. Traxectoria
Fillo de Rafael Quiroga Riomol e Mercedes Daviña Durricart. Veciño de San Clodio. Foi secretario do xulgado municipal de Peñamellera Alta dende 1928. Despois foi secretario do xulgado municipal de Ribas de Sil. Foi promotor e presidente da Sociedad Cultural Recreativa Artesana de Ribas de Sil (1933). Directivo da UGT e membro da Agrupación Socialista de Ribas de Sil. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido o 1 de outubro e internado no Cárcere de Lugo. Foi xulgado en Lugo por rebelión militar en consello de guerra celebrado en 1937 e condenado a pena de morte. Pasou ao Hospital de onde fuxiu, abríronlle expediente por responsabilidades políticas en setembro de 1937. Permaneceu agochado até marzo de 1940, cando se entregou. Foille conmutada a pena por cadea perpetua e despois por 30 anos de reclusión maior que cumpriu na prisión de Lugo. Vida persoal
Casou con Josefa Palomil Montoto.
Rafael Sánchez Ferlosio

Rafael Sánchez Ferlosio, nado en Roma (Italia) o 4 de decembro de 1927 e finado en Madrid o 1 de abril de 2019, foi un escritor español, Premio Cervantes no 2004 e Premio Nacional das Letras Españolas no 2009. A súa obra máis coñecida é El Jarama (1955), manifestación eminente da estética do realismo. Traxectoria
Fillo do tamén escritor e correspondente do xornal ABC en Roma Rafael Sánchez Mazas (coñecido falanxista cuxo frustrado fusilamento na Guerra Civil española foi novelado por Javier Cercas en Soldados de Salamina), doutorouse en Filosofía e Letras pola Universidade Complutense de Madrid. Neses anos universitarios conformou xunto con outros escritores novos coma Ignacio Aldecoa ou Carmen Martín Gaite (con quen casou no 1954, divorciándose no 1970), a chamada Xeración do 50 ou Xeración dos nenos da guerra, unidos pola amizade e por unha actitude fortemente politizada.
Desenvolveu tamén unha intensa actividade xornalística, colaborando cos xornais Arriba, ABC, El País e Diario 16.
Sempre salientou polas súas posturas críticas, expresadas con toda claridade, en temas sociais e políticos. Opúxose publicamente á guerra do Golfo e a guerra de Iraq e cualificou as celebracións do quinto centenario do descubrimento de América como "indigno festival".
O 1 de abril de 2019 faleceu en Madrid aos 91 anos de idade. Obras
Industrias y andanzas de Alfanhuí (1951).
El Jarama (1955). Premio Nadal. Premio da Crítica.
Y el corazón caliente (1961).
Dientes, pólvora, febrero (1961).
Las semanas del jardín (1974).
Mientras no cambien los dioses, nada ha cambiado (1986).
El testimonio de Yarfoz (1986).
Campo de Marte (1986).
La homilía del ratón (1986).
Vendrán más años malos y nos harán más ciegos (1993). Premio Nacional de Ensaio. Premio Ciudad de Barcelona.
Esas Yndias equivocadas y malditas (1994).
El alma y la vergüenza (2000).
La hija de la guerra y la madre de la patria (2002).
Non Olet (2003).
El Geco (2005).
Glosas castellanas y otros ensayos (2005).
Sobre la guerra (2007).
God & Gun. Apuntes de polemología (2008).
Guapo y sus isótopos (2009).
Campo de retamas (2015).
Rafael de Balbín Lucas

Rafael de Balbín Lucas, nado en Alcañices (provincia de Zamora) o 5 de marzo de 1910 e finado o 27 de xaneiro de 1978 en Madrid, foi un catedrático universitario e escritor español en lingua castelá, especialista na obra de Gustavo Adolfo Bécquer. Traxectoria
Licenciado en Dereito pola Universidade de Valencia e en Filosofía e Letras pola Universidade de Zaragoza, foi catedrático de Lingua e Literatura españolas na Universidade de Oviedo e de gramática xeral e de crítica literaria na Universidade Central de Madrid. Foi, primeiro secretario e despois director, do Instituto Miguel de Cervantes do Consello Superior de Investigacións Científicas. Obra
Selección: Romances de Cruzada, Santarén, 1941.
Días con dios, Ediciones Rialp, 1951.
Poetas modernos (siglos XVIII y XIX), CSIC, 1953.
Sistema de ritmica castellana. Editorial Gredos, 1962.
Gramática de la lengua vulgar de España, CSIC, 1966.
Poética becqueriana, Prensa Española, 1969.
Sacrificio y alegría, Ediciones Rialp, 1973.
Ragnarok

Na mitoloxía nórdica, Ragnarok (fado do mundo) é a batalla da fin do mundo. Esta batalla sería supostamente emprendida entre os deuses (os Æsir, liderados por Odín) e os demos (os xigantes do lume, os Jotuns e varios monstros, conducidos por Loki). Algúns dos deuses, dos xigantes, e dos monstros falecerán non só nesta conflagración apocalíptica, senón que case todo no universo acabará destruído.
Os deuses xa saben a través da profecía, o que vai suceder: que avisará da chegada do acontecemento, quen matará a quen, e así sucesivamente. Ata saben que eles non teñen o poder de evitar o Ragnarok. Isto está relacionado co concepto de destino dos pobos nórdicos antigos.
Ragtime

O ragtime é un estilo musical norteamericano que tivo o seu máximo auxe entre 1899 e 1918. Houbo varios períodos de rexurdimento da súa popularidade e aínda se compón hoxe en día. O ragtime foi a primeiro xénero verdadeiramente afro-norteamericano e precedeu ó jazz. Comezou coma música de baile das bandas populares anos antes de ser publicado en partituras de música popular para piano. Sendo unha modificación da marcha, moi popular daquela, adóitase escribir en 2/4 ou 4/4, decote cun padrón predominante de baixo na man esquerda nos tempos impares e acordes nos pares acompañando unha melodía asincopada na man dereita. A unha composición neste estilo chámaselle "rag". Un rag escrito en 3/4 é un "ragtime waltz".
O ragtime non é un compás (tempo) no mesmo sentido no que a marcha é 2/4 e o waltz é 3/4, senón que emprega un efecto aplicable á música en calquera compás. A característica máis salientable do ragtime é un tipo específico de síncope na que os acentos melódicos caen entre os tempos do compás. Isto crea melodías que semellan fuxir dalgúns tempos do acompañamento salientando notas que preceden ou seguen ó tempo. O efecto pretendido sobre o oínte é acentuar os tempos, inducíndoo a moverse cara a música. Scott Joplin, o compositor e pianista coñecido coma o "Rei do Ragtime", cualificou este efecto coma "estraño e intoxicante". Tamén empregou o termo swing para describir como tocar o ragtime: "Toca a modo ata que collas o swing. .. ". (Joplin, School of Ragtime, 1908). O nome swing aplicaríase despois a un xénero primixenio de jazz desenvolvido dende o ragtime. En inglés, o feito de converter unha peza musical nun ragtime trocado os valores dos tempos das notas da melodía coñécese coma "ragging" a peza. Os ragtimes orixinais adoitan conter varios temas diferentes, sendo o máis común catro.
De acordo co New Grove Dictionary of Jazz, a forma musical foi orixinalmente chamada "ragged time" e logo derivaría a "ragtime".
Ragusa

Para a cidade croata vexa Dubrovnik Ragusa (Raùsa en siciliano) é unha cidade e un concello do sur de Italia, capital da provincia homónima, no sueste da illa de Sicilia. Ten arredor de 70. 000 habitantes. Está construída sobre un alto calcario entre os dous grandes vales de Cava San Leonardo e Cava Santa Domenica.
A economía da provincia baséase principalmente na agricultura (horticultura, oliveiras), granxas, turismo, manufacturas lixeiras e pequenos campos de petróleo. Xunto con outras sete cidades do Val di Noto, atópase entre o Patrimonio da Humanidade de Italia.
Ten lindes cos concellos de: Chiaramonte Gulfi, Comiso, Giarratana, Modica, Monterosso Almo, Santa Croce Camerina, Scicli, Vittoria e Rosolini.
Raia (puntuación)

A raia (—) ou trazo longo é un signo de puntuación consistente nun trazo horizontal máis longo có guión. Úsanse nalgúns casos dúas raias para encerrar algunha parte do discurso. Usos
Indicar incisos dentro dun texto.
Sinalar as personaxes dun diálogo.
Indicar aclaracións en citas textuais.
Ao comezo de cada elemento dunha relación.
Raidió Teilifís Éireann

Raidió Teilifís Éireann (nome oficial en irlandés, en galego Radio Televisión de Irlanda), máis coñecida polas súas siglas RTÉ. É a empresa de radiotelevisón pública da República de Irlanda. Produce programas e retransmisións de televisión, radio e Internet. O servizo de radio comezou o 1 de xaneiro de 1926 baixo o nome de Radio Éireann, mentres que as emisións de televisión comezaron o 31 de decembro de 1961.
Radio Éireann, foi un dos 23 membros fundadores da Unión Europea de Radiodifusión no ano 1950.
RTÉ é unha corporación estatutaria controlada por unha autoridade designada polo goberno de Irlanda. A dirección xeral está en mans do Comité Executivo, encabezado polo director xeral. Participa no consorcio de Euronews. Orixes
As emisións en Irlanda comezaron no 1926 a través de 2RN en Dublín. Desde ese ano ata xuño de 1960, o servizo 2RN, máis tarde chamado Radio Éireann operou como unha sección do Departamento de Correos e Telégrafos, e os traballadores eran recoñecidos coma funcionarios polo goberno do país.
No ano 1960 RTÉ, baixo o nome Radio Éireann, quedou establecida pola Broadcasting Authority Act (Lei da Autoridade de Retransmisións) de 1960. A empresa foi transferida á nova autoridade que tamén se encargaba do novo servizo de televisión (Télifis Éireann), que operou desde o 31 de decembro de 1961. O nome foi cambiado a Radio Telefís Éireann pola Broadcasting Authority Act de 1966, e ambos servizos (radio e televisión) pasaron a ser coñecidos como RTÉ ese ano.
No ano 2009 a empresa volveu a cambiar o nome de Radio Telefís Éireann a Raidió Teilifís Éireann para reflictir a pronunciación no idioma gaélico do nome. Porén, na entrada da sede central en Dublín continúa o antigo nome gravado en pedra. Servizos
Radio
RTÉ Radio 1 (intereses xerais)
RTÉ 2fm (antiga RTÉ Radio 2, dedicada ó rock e a música pop)
RTÉ lyric fm (música clásica, jazz, música do mundo)
RTÉ Raidió na Gaeltachta, en lingua gaélica
RTÉ 2XM (música para a mocidade)
RTÉ Choice (humor, documentais, variedade internacional)
RTÉ Digital Radio News (information)
RTÉ Digital Radio Sport (deportes)
RTÉ Gold (grandes éxitos da música clásica)
RTÉ Junior (programas para nenos)
RTÉ Europe (de cobertura europea)
Televisión
RTÉ One (entrou en servizo no 1961 co nome de Telefís Éireann. Primeira cadea da televisión irlandesa)
RTÉ Two (segunda cadea da televisión irlandesa)
TG4 (canle en lingua irlandesa)
Raimo Heino

Raimo Heino, nado en Helsinqui o 13 de setembro de 1932 e finado na mesma cidade o 30 de novembro de 1995, foi un escultor e deseñador de moedas finlandés. Traxectoria
Raimo Heino cursou estudos artísticos na Escola Libre de Arte entre 1953 e 1956, na escola da Academia Finlandesea de Belas Artes entre 1954 e 1957, e no Instituto Finlandés de Arte e Deseño entre 1962 e 1963. En 1963 habilitouse como profesor de Debuxo na Escola Industrial de Arte.
Heino exerceu tamén a docencia no ensino secundario (1960-1968), na escola da Academia Finlandesa de Belas Artes (1969-1971) e na Universidade Tecnolóxica de Tampere.
A disciplina na que máis sobresaíu Heino foi a medallística, e tamén cultivou a escultura en miniatura. Á súa autoría débenselle 216 medallas, creadas cun estilo moi persoal, entre o realismo e o humorismo.
Tamén é autor de traballos escultóricos en exteriores e algúns relevos en bronce en edificios públicos.
No ámbito da moeda, Heino foi elixido polo Banco de Finlandia e pola Casa da Moeda de Finlandia para deseñar o anverso nacional da moeda de dous euros, que comezou a cuñarse en 1999. O seu deseño desta moeda caracterízase por dúas bagas con flores da coñecida como "amora ártica", característica do norte de Finlandia.
Heino participou coa súa obra en exposicións internacionais nas cidades de Rostock (1967), Talín (1968), Budapest (1978), Varsovia (1979), Viena (1971), Estocolmo (1976), Odesa (1979), e Leningrado, Moscova, Riga e Berlín (1985).
Heino foi un dos fundadores en 1965 do Gremio da Medalla de Arte de Finlandia, e tamén presidiu a Comisión Estatal de Artes Visuais (1977-1979), o Gremio de Artistas de Finlandia (1970-1972 e 1974-1977) e a Unión de Escultores (1973-1974).
Entre os recoñecementos á súa traxectoria máis salientables están a Orde das Artes e das Letras de Francia, en 1983, e a Medalla Pro Finlandia en 1985. Vida persoal
Raimo Eino era fillo de Aune Ellen Hellqvist e de Paavo Johannes Heino. En 1957 casou coa pintora Marja Kuoppamäki.
Raimundo Cal Fernández

Raimundo Jorge Nicolás Cal Fernández, nado en Redondela o 22 de setembro de 1914 e finado no mesmo concello o 22 de xaneiro de 2003, foi un mestre e político galego. Traxectoria
Fillo de Saturno Cal Muíños. Na Segunda República formou parte da Xuventudes Socialistas, Izquierda Republicana e Partido Galeguista. Foi elixido responsábel de propaganda das Mocidades Nazonalistas para Pontevedra en xaneiro de 1936. Despois da guerra foi mestre (1941) e directivo do Casino. En 1948 foi detido acusado de participar no Socorro Rojo, sendo condenado a nove anos de prisión. Preso na Prisión do Partido de Vigo, saíu en liberdade vixiada en 1950. Reintegrouse á súa profesión de mestre e estivo destinado na provincia de Logroño sete anos. Á volta foi mestre en Ponteareas, O Viso e Reboreda. En 1973 participou na creación da Asociación de Veciños de Redondela. Presentouse ás primeiras eleccións democráticas polo PCE e foi elixido concelleiro. Finou en Redondela o 22 de xaneiro de 2003.
Raimundo Viejo

Raimundo Viejo Viñas, nado en Vigo en 1969, é un politicólogo e político galego radicado en Cataluña. Traxectoria
Licenciouse en Ciencias Políticas pola Universidade de Santiago de Compostela inicialmente e despois doutorouse na mesma e na Universidade Humboldt de Berlín. Como docente universitario, deu clase en Santiago, mais tamén na Chicago, na Pompeu Fabra e na de Lausana.
Como politicólogo ten tamén escrito en medios de comunicación, como Tempos Novos, Diagonal, La Directa ou Público. Tamén publicou libros que analizan os movementos políticos de raíz social, e en especial o 15-M.
Nos primeiros anos do século militou na agrupación Compostelá de Esquerda Unida, federación galega de Izquierda Unida. Nas eleccións municipais de 2015, preséntase como candidato na lista de Barcelona en Común, unha plataforma de esquerdas e cidadá encabezada por Ada Colau. A candidatura gaña as eleccións, Colau convértese en alcaldesa e Viejo pasa a ser concelleiro de Educación e Universidades no concello de Barcelona. Tamén foi concelleiro de distrito no barrio de Gràcia. Poucos meses despois, Viejo figurou nas listas de En Comú Podem pola provincia de Barcelona nas Eleccións Xerais de 2015, e resultou elixido deputado. A candidatura era de novo unha confluencia de forzas de esquerda e cidadáns de ámbito catalán. Como consecuencia de saír de deputado abandonou o seu posto como concelleiro. Obra
La dansa de Medusa. Barcelona: El Tangram, 2012 (con Marc Montanyès).
Les raons dels indignats. Barcelona: Pòrtic, 2011 (editor).
Principis de la ciutat. Tres paradigmes normatius i la política contenciosa, Fundació Nous Horitzons, 2010. Tamén ten colaborado en volumes colectivos, entre eles A praza é nosa, de Marcos Pérez Pena (2011) ou 15-M: O pobo indignado, de Alfredo Iglesias Diéguez (2011). Vida persoal
É irmán do historiador do cinema e escritor Breixo Viejo.
Raimundo de Sauvetat

Raimundo de Sauvetat, tamén coñecido como Raimundo de Toledo, nado en Gascuña e finado en Toledo en 1152, foi un relixioso e político castelán. Foi monxe cluniaciense, bispo de Osma (1109 – 1125)
e, en 1126, tras case dous anos de administrador en sede vacante, foi confirmado como arcebispo de Toledo, cátedra que ocupou até a súa morte, en 1152. En 1130 tamén foi nomeado Chanceler de Castela polo rei Afonso VII, posto que abandonou en 1150, pouco antes da súa morte. Sobre este rei exerceu unha importante influencia, e logrou para a súa diocese importantes legados e privilexios.
Continuou a obra reformadora gregoriana do seu predecesor, Bernardo de Sedirac, impoñendo o rito romano na liturxia e mellorando a moral do clero. A súa obra máis importante foi o impulso que lle deu á formación da Escola de Tradutores de Toledo, grupo de traballo que incluía a mozárabes, xudeus e profesores da madrasa toledana e a novos pensadores, fundamentalmente monxes cluniacienses. Mandou reconstruír o palacio episcopal fronte á antiga mesquita maior convertida na Catedral de Santa María, á que deu o seu primeiro estatuto, e deixou unha parte do edificio para a Escola. A riqueza das bibliotecas toledanas en libros árabes e o coñecemento desta lingua por parte dos cristiáns mozárabes impulsárono a recuperar textos perdidos da Antigüidade clásica e a fomentar a transmisión dos importantes avances da Escola Toledana en medicina, álxebra e astronomía; este empeño cristalizou na tradución de numerosas obras do árabe ao castelán, e do castelán ao latín (ou directamente do árabe ou do grego ao latín) e, pouco a pouco, deu a coñecer tamén a importante filosofía árabe e hebrea de orientación aristotélica, o que supuxo unha renovación radical da escolástica europea. Entre os tradutores que traballaron nesta primeira época destacaron o mozárabe Domingo Gundisalvo, o xudeoconverso Juan Hispalense, o italiano Gerardo de Cremona e o escocés Miguel Scoto.
A Escola toledana, xa en tempos de Raimundo, adquire fama en toda a cristiandade, xa que tamén se fomentaban os estudos filosóficos e científicos, competindo cos nacentes universidades.
Rainbow Warrior

O Rainbow Warrior ("Guerreiro do arco da vella") foi o barco insignia da organización non gobernamental internacional Greenpeace. Historia e características
Foi construído en Aberdeen, Escocia, en 1955 e inicialmente foi utilizado polo ministerio de agricultura británico como barco de investigacións. Máis adiante converteuse en barco de pesca no Mar do Norte até a súa adquisición por Greenpeace en 1978. O seu nome provén dunha antiga profecía dos nativos de Norteamérica. Foi afundido pola Dirección Xeral de Seguridade Exterior (DGSE), os servizos de intelixencia franceses, en Auckland, Nova Zelandia, o 10 de xullo de 1985, provocando a morte do fotógrafo e activista de Greenpeace Fernando Pereira.
Rainer Weiss

Rainer Weiss, nado en Berlín o 29 de setembro de 1932 e finado en Cambridge, Massachusetts, o 25 de agosto de 2025, foi un físico estadounidense de orixe alemá. Traxectoria
Forma parte do persoal do Massachusetts Institute of Technology. En 2017 recibiu o Premio Nobel de Física xunto con Kip Thorne e Barry Barish 'pola decisiva contribución o detector LIGO e á observación das ondas gravitacionais.
Raio (xeometría)

O raio é o segmento que une o centro dunha circunferencia con calquera punto da curva.
Raio atómico

O raio atómico é a distancia entre o núcleo do átomo e o electrón estable máis afastado do mesmo. Adóitase medir en picómetros (1 pm
10–12 m) ou Ángstroms (1 Å
10–10 m).
Ao ser os núcleos e os electróns partículas cuánticas, sometidas ao principio de indeterminación ou incerteza de Heisenberg, as medidas directas de distancias non poden ter senón un significado estatístico. Convencionalmente, defínese como a metade da distancia existente entre os centros de dous átomos enlazados, e dependendo dese enlace poderemos falar de raios atómicos, iónicos, metálicos ou raios de van der Waals.
En función do tipo de enlace químico defínense tamén outros raios como o covalente (xeralmente para elementos non metálicos) e o iónico (para elementos metálicos).
Situados agora na táboa periódica, unha sinxela regra mnemotécnica para recordar o modo en que aumenta o raio atómico é a seguinte:
O raio atómico dun elemento aumenta de arriba a abaixo e de dereita a esquerda na táboa periódica dos elementos.
Raio covalente

En química, chámase raio covalente á metade da distancia entre dous átomos iguais que forman un enlace covalente. Adoita expresarse en picómetros (pm) ou ángstroms (Å), sendo 1 Å 100 pm.
A suma de dous raios covalentes debería se-la lonxitude do enlace covalente entre os dous átomos. Non obstante, esta relación non se cumpre de forma exacta xa que o tamaño dun átomo non é constante, depende da contorna química na que se atope. Xeralmente a lonxitude do enlace covalente tende a ser menor cá suma de raios covalentes, polo que en consecuencia os valores tabulados de raios covalentes que se poden atopar nas bibliografías son valores idealizados ou promediados.