Tríade escura

En psicoloxía, a tríade escura da personalidade refírese á suma de tres trazos de personalidade; o narcisismo, o maquiavelismo e a psicopatía. Este modelo foi formulado por Delroy L. Pauhlus e Kevin M. William en 2002 e as súas tres compoñentes comparten un núcleo de manipulación, inestabilidade e egoísmo. Estes autores, aseguran que estas tres personalidades comparten unha serie de características que simbolizan un carácter malévolo socialmente con tendencias de conduta cara a autopromoción, frialdade emocional, duplicidade e agresividade.
A investigación sobre a tríade escura utilízase na psicoloxía aplicada, especialmente nos ámbitos da psicoloxía criminal, a psicoloxía clínica e a xestión empresarial. As persoas que puntúan alto nestes trazos son máis propensos levar a cabo condutas antisociais ou crear problemas graves para unha organización, sobre todo si atópanse en posicións de liderado. Tamén tenden a ser menos compasivos, agradables, empáticos, e menos propensos a sentirse satisfeitos coas súas vidas e a crer que eles e outros son bos. Nas relacións de parella, as persoas con trazos deste tipo adoitan realizar abusos e malos tratos psicolóxicos (chantaxes, humillacións, ameazas, abusos de superioridade, coaccións) que provocan unha dinámica de dominación-submisión sobre a parella, aínda que poucas veces empregan a forza física, salvo que non teñan outra opción para alcanzar os seus fins. Compoñentes
O tres trazos da tríade escura son conceptualmente distintos, aínda que a evidencia empírica suxire que están estreitamente relacionados. Están asociados cun estilo interpersoal insensible-manipulador.
Maquiavelismo
Foi definido a partir do exposto por Nicolás Maquiavelo na súa obra O Príncipe (1513/1991), por parte de Richard Christie e Florence Geis en 1970. O maquiavelismo corresponderíase con persoas que son oportunistas, calculadoras, manipuladoras, emocionalmente insensíbeis, cun certo encanto social e que intentan manter unha boa imaxe da comunidade na que viven.
Narcisismo
O narcisismo foi identificado por Raskin e Hall (1979) baseándose na figura mitolóxica de Narciso. Este é descrito como alguén moi atractivo que levantaba paixóns entre as mulleres e as ninfas, ante as que el mostrábase insensible. Estas pediron a Némesis (a deusa da vinganza) que interviñera e fixo que Narciso se namorara da súa imaxe. Un día caeuse a auga dun lago xa que non se podía deixar de mirarse. Este construto acabouse de definir por Morf e Rhodewalt baseándose nos trazos de grandiosidade e vulnerabilidade. Posteriormente foron aparecendo outros modelos que interpretan estes trazos a partir da rivalidade e da admiración. Súmanse tamén trazos como o baixo autocontrol, impulsividade, conduta antisocial, ausencia de moralidade, falta de remordemento e alta autoestima que os leva a crerse mellores que os demais.
Psicopatía
Non existe un acordo sobre como definir a psicopatía, pero iso non fai que este concepto sexa relevante, debido a que, seguindo os criterios máis empregados, a porcentaxe de psicópatas na poboación mundial estaría entre o 1 e o 3%. Por outra banda, se falamos de poboación reclusa, a porcentaxe de psicópatas ascende ao 15-20%. Polo tanto, a psicopatía ten gran relevancia respecto a probabilidade de cometer condutas antisociais ou criminais. A psicopatía non é un único trazo da personalidade, é un conxunto de trazos da personalidade e un conxunto de estilos cognitivos, polo tanto, a psicopatía e a suma destes trazos e estilos. O instrumento para medir a psicopatía no ámbito penitenciario e académico e a PCL-R (Psycopathy Check List – Reviewed). Este instrumento consta de 20 áreas de exploración entre as que destacan a locuacidade e encanto superficial, mentira patolóxica, impulsividade e falta de empatía entre outras. Se a característica aludida en cada unha destas áreas conclúese que está claramente presente, puntúase cun 2; cando está algo presente pero non demasiado puntúase cun 1; mentres que cando non está presente puntúase cun 0. A máxima puntuación que se pode obter e de 40 puntos, pero en termos xerais, a práctica forense máis común e considerar psicópatas a aqueles que alcanzan 30 puntos ou máis, mentres que entre 20 e 30 puntos estamos autorizados a falar de tendencia psicopática. A pesar de que os porcentaxes anteriormente detallados parecen pequenos, seguen sendo moitos. Isto precisa a inclusión co termo psicópata integrado, que son aqueles psicópatas que non teñen problemas coa lei, é dicir, a gran maioría de psicópatas non chegan a ter rexistros delituosos. Por outra banda, a verdade complementaria a isto é que a maioría dos individuos que levan a cabo condutas antisociais ou delituosas non son psicópatas. Instrumentos e modelos empregados para estudar a tríade Escura
Dende a súa aparición, a tríade foi moi debatida e criticada. Por iso, é crucial coñecer os principais modelos e instrumentos que colaboran na comprensión dimensional dos trazos que compoñen a tríade escura da personalidade e que son o sustento para elaborar este termo. Estes instrumentos principalmente son o Five Factor Model, o HEXACO e o Supernumerary Personality Inventory.
Five Factor Model
Ao estudar a relación entre a tríade e o coñecido modelo dimensional dos cinco factores da personalidade ou os cinco grandes; composto por neuroticismo, extraversión, apertura a experiencia, amabilidade e responsabilidade, encontrouse que a tríade está asociada negativamente á amabilidade e á responsabilidade. As asociacións entre os trazos da tríade e os cinco grandes foron para o narcisismo con baixa modestia e sinceridade, mentres que na psicopatía resultou ser baixa deliberación e baixo sentido do deber. En relación coa conciencia, o narcisismo asóciase co logro-esforzo e competencia, mentres que na psicopatía foron baixo sentido do deber e deliberación.
HEXACO
A introdución da tríade produciuse pouco despois da construción dun modelo de seis dimensións de trazos da personalidade, o HEXACO. Este engade ao modelo dos cinco grandes o trazo de honestidade/humildade, que é esencial para a tríade xa que contrasta explicitamente as condutas prosociais e antisociais. Proponse que unha óptima predición e compresión dos criterios variables pódese lograr empregando os factores do HEXACO, cousa que non sucede se empregamos os factores do modelo dos cinco grandes.
Short Dark Triad (SD3)
Tendo en conta a lonxitude dos instrumentos que se empregan para medir a tríade, é comprensible por que algúns investigadores poden ser rexeitar incluír os tres trazos nun só estudo. Incluso ao empregar as versións máis curtas para avaliar cada trazo, o número de elementos a avaliar é alto, facendo máis difícil a investigación en situacións nas que o tempo e o espazo son un ben moi escaso. Neste contexto, Jones & Paulhus manifestan que para un uso práctico é necesario un instrumento curto, válido e fiable da tríade, necesidade que motivou o desenvolvemento da escala Short Dark Triad (SD3). Estes autores afirman que os tres estudos que realizaron indican que o SD3 proporciona medidas eficaces, fiables e válidas da tríade. Tétrade Escura da Personalidade
A última aportación neste eido é a tétrade escura da personalidade, que consiste en sumarlle á tríade escura o sadismo, xa que inclúese o desfrute. Isto se debe a que algunhas investigacións concluíron que os trazos típicos da tríade escura poden ser adaptativos nalgúns ambientes. O cuarto trazo sumado a tríade é o sadismo cotián. O sadismo defínese coma o comportamento de satisfacción ao inflixir sufrimento aos demais. Os individuos sádicos son crueis e buscan actividades de carácter abusivo constantemente. Na Tétrade Escura, o sadismo desvinculouse da sexualidade e aseméllase máis a un sadismo de baixa intensidade centrado na insensibilidade e no desfrute da crueldade. Exemplo nun caso real
O caso de Patrick Nogueira, autor do asasinato cuádruplo en Pioz que tivo lugar en 2016, pode analizarse eficazmente dende a perspectiva da tríade escura da personalidade, composta pola psicopatía, o narcisismo, o maquiavelismo. Nogueira amosou unha frialdade extrema e ausencia de empatía ao asasinar e despezar ao seu tío, tía e aos seus dous curmáns pequenos, permanecendo incluso na casa xunto aos cadáveres durante horas. Estas condutas son indicativas de psicopatía, xa que implican insensibilidade emocional, impulsividade e unha total falta de remordemento. No que respecta ao narcisismo, está documentado que o mozo presentaba unha percepción de superioridade e unha necesidade de recoñecemento, aspectos propios do narcisismo vulnerable. Tamén se relaciona co maquiavelismo, debido á planificación meticulosa do crime, ao uso de mensaxes para manter unha coartada, e á manipulación do seu contorno, como se viu na confesión a un amigo no Brasil a través de fotos dos corpos. Ademais, este caso pode cumprir co modelo da tétrade escura que inclúe o sadismo. Nogueira non só cometeu os crimes con extrema violencia, senón que amosou signos de gozo no acto, como indica a súa permanencia na casa tras os asasinatos, vendo a televisión e comendo xunto aos cadáveres. Se analizamos o caso, Patrick buscaba desfrutar co que facía (sadismo) pero non o conseguiu tal e como lle contou a través de mensaxes polo seu teléfono móbil a un amigo. Polo tanto, estamos ante un suxeito que podería encaixar na tétrade pero rematou encaixando na tríade debido á ausencia de sadismo.