Francesc Aragó

Domènec Francesc Joan Aragó i Roig, en catalán e Dominique François Jean Arago Roig en francés, coñecido nos Países Cataláns como Francesc Aragó e internacionalmente como François Arago, nado en Estagell, Rosellón, o 26 de febreiro de 1786 e finado en París o 2 de outubro de 1853, foi un matemático, físico, astrónomo e político.
Continuou o traballo de medición de meridianos para definir o metro de Barcelona a Mallorca. Descubriu varios fenómenos de electromagnetismo que lle valeron a medalla Copley. Descubriu que a velocidade da luz é independente da velocidade relativa do emisor e do receptor, o que foi a base para o desenvolvemento da teoría da relatividade. Descubriu a polarización da luz e desenvolveu a teoría ondulatoria da luz. Tamén estivo activo en numerosos campos como a meteoroloxía, a xeofísica, a astronomía ou o electromagnetismo.
Como político, de profundas ideas republicanas, foi un dos asinantes da proclamación da II República Francesa, da que foi ministro. Defendeu o sufraxio universal e decretou a abolición da escravitude en Francia. Traxectoria
Familia e vida persoal
François Aragó era fillo do liberal Francesc Bonaventura Aragó e de Maria Roig. Era o máis vello de catro irmáns e todos eles convérteronse en personaxes famosos na Francia do seu tempo. Joan Aragó (1788 - 1836) emigrou a América do Norte e chegou a ser xeneral do exército mexicano que loitaba na guerra de independencia contra España.
Jaume Aragó (1799 - 1855) participou na viaxe de exploración que Louis de Freycinet realizou no Uranie entre 1817 e 1821; cando volveu da viaxe, dedicouse ao xornalismo e á literatura.
Esteve Aragó (1802 - 1892) escribiu un gran número de obras teatrais entre 1822 e 1847 e colaborou con Honoré de Balzac.
Sempre mantivo o vínculo coa súa terra, á que volveu en varias ocasións fundamentais da súa vida para reflexionar con tranquilidade. Casou o 11 de setembro de 1811 con Lucie Carrier-Desombes, coa que tivo tres fillos: Emmanuel Aragó (1812-1896), avogado e político republicano.
Alfred Aragó (1815-1892), pintor e inspector xeral de belas artes.
Gabriel Aragó (1817-1832)
Xuventude e formación
De mozo, Aragó amosou vocación militar e foi levado á escola municipal de Perpiñán (que hoxe leva o seu nome), onde comezou a estudar principalmente literatura. Un día viu a un oficial moi novo, que dirixía as obras de reparación da muralla da cidade, e preguntoulle como conseguira os galóns tan rápido. Este explicoulle que estudara na Escola Politécnica Superior, onde se podía ingresar aprobando unha proba de acceso, e que na biblioteca estaba publicado o temario. A partir de entón só acudiu ao colexio ás clases de matemáticas e preparou pola súa conta o acceso á Politécnica; en ano e medio chegou a dominar as materias do programa, pero ese ano o examinador Monge non foi a Montpellier e avisou por carta aos estudantes que os examinaría en París. Aragó non puido moverse e ampliou un ano máis a súa formación en matemáticas estudando a Análise Infinitesimal de Euler, a Solución de ecuacións numéricas, Teoría das funcións analíticas e Mecánica analítica de Lagrange, e a Mecánica celeste de Laplace. Ao ano seguinte, cando foi examinado en Tolosa, sorprendeu ao seu examinador co seu coñecemento de Lagrange.
En 1803, ingresou na Politécnica de París, pero achou que os profesores eran incapaces de impartir coñecementos e manter a disciplina; comentou que lle gustaría estudar a fondo física e química pero que os seus compañeiros non lle deixaban tempo; en matemáticas, dixo que ao entrar xa sabía máis do que necesitaba para saír da escola.
Para pasar dunha división da escola á outra había que examinarse con Adrien-Marie Legendre. Este ao escoitar o seu apelido, díxolle: "Entón non es francés". Aragó respondeu que se non o fose, non sería admitido, que viña da Cataluña do Norte, pero que era francés e iso debería ser suficiente; Resolveu o problema do exame mediante unha dobre integral, un método que o mestre non explicara na clase e preguntoulle de onde o sacara. Aragó respondeu que dun libro do propio mestre, e este dixo que non sacaría nada del adulándoo. Despois pediulle que calculase o centro de gravidade dun sector esférico, Aragó comentou que era doado e Legendre díxolle que entón o calculase asumindo que a densidade fose variable co raio. O alumno resolveu o problema de forma brillante e Legendre díxolle "sigue así e aínda seremos bos amigos"
A viaxe á Península Ibérica
Antes de ser profesor da Escola Politècnica, Francesc Aragó percorreu a Península Ibérica entre 1806 e 1808 (principalmente por Cataluña, Baleares e Valencia) co obxectivo de realizar varias medicións do arco meridiano terrestre. A súa vocación era servir na artillaría, pero en 1804, grazas aos consellos e recomendacións de Simeon Poisson, foi nomeado secretario do Observatorio de París. Entón entrou en contacto con Pierre-Simon Laplace, grazas a cuxa influencia a Aragó e Jean Baptiste Biot se lles encomendou a tarefa de completar as medicións do meridiano, tarefa iniciada por JBJ Delambre e interrompida desde a súa morte por PFA Méchain en 1804.
Aragó e Biot abandonaron París en 1806 e iniciaron operacións ao longo das montañas da Península Ibérica; Biot volveu a París unha vez que determinaron a latitude de Formentera, o punto máis ao sur da súa expedición. Aragó continuou traballando até 1809, co obxectivo de medir o arco do meridiano para determinar a lonxitude exacta do metro. Aragó lamentou as malas relacións entre cataláns, valencianos e aragoneses. Na súa biografía di: Tamén lle impresionou o poder da igrexa e as accións da Inquisición española. Explicou que en Valencia, mentres el estaba alí, condenaron a unha muller por bruxería. Sobre iso dixo: En 1808 as tropas de Napoleón invadiron a Península Ibérica e as Baleares; despois dos feitos do 2 de maio, Aragó foi confundido cun espía francés, unha idea baseada nas súas actividades de observación na cima do pico Mola de l'Esclop. Enriba desta montaña, nun pequeno observatorio cuxos muros aínda se conservan, triangulaba entre Mallorca, Eivisa e Formentera para rematar de estender o meridiano de París até as Illas. Aragó evitou ser linchado, como el mesmo explica: Unha vez a bordo, pediulle a Manuel Vacaro, que mandaba o barco, que o levase a Barcelona, pero este negouse e, para evitar ser linchado, Aragó tivo que entregarse voluntariamente ás autoridades, que o encarceraron no castelo de Bellver en xuño de 1808. O 28 de xullo de 1808 conseguiu fuxir de Mallorca nun pesqueiro co que chegou a Alxer.
En Alxer levou un barco a Marsella que, durante a viaxe, foi capturado por un corsario español; despois, xunto co resto do pasaxeiro e a tripulación, foi trasladado a Roses (Alt Empordà), onde foi interrogado polo xuíz. Viaxaba cun nome falso e o xuíz dixo: "vostede é español, de Valencia tal como vexo polo seu acento". Iso era máis perigoso que se o recoñecesen como francés, pois podían consideralo un desertor e condenalo a morte. Aragó dixo que tiña o don das linguas, que era comerciante e que aínda tiña o acento de onde fora comerciante. Pediu que un soldado de Eivisa o escoitase cantar unha canción popular eibisenca. O neno, lembrando a súa terra, púxose a chorar e xurou que Aragó era de Eivisa. Despois pediu falar co intérprete francés e este, ao escoitalo falar en francés, asegurou sen dúbida que era francés. O xuíz non o cría, pero estaba despistado, prometeulle que tarde ou cedo descubriría quen era, pero Aragó salvou a vida.
Estivo preso en Roses até que foi trasladado a Palamós (Baix Empordà); ao cabo de tres meses, tras un acordo co bei de Alxer, puido continuar a viaxe por mar até Marsella, pero despois, unha tormenta levou o barco cara a Bouxia, onde desembarcou e, viaxando por terra, chegou a Alxer, guiado por un imán o día de Nadal de 1808. Seis meses máis tarde, o 21 de xuño de 1809, embarcou de novo en Alxer rumbo a Marsella, onde, unha vez que chegou, tivo que permanecer en corentena nun cárcere; mentres estaba alí encerrado, recibiu unha carta de Alexander von Humboldt; comezou así unha relación entre os dous científicos que duraría corenta anos.
O ascenso científico
A pesar de todas as súas vicisitudes nos anos 1808 e 1809, Aragó conseguiu manter as súas notas de traballo e protagonizou un meteórico ascenso académico. As notas foron depositadas no Bureau des Longitudes de París. Como premio ao seu traballo científico, o 18 de setembro foi nomeado membro da Academia Francesa das Ciencias con só vinte e tres anos; Nese mesmo ano obtivo a cátedra de xeometría analítica na Escola Politécnica (sucesor de Gaspard Monge). Ao mesmo tempo, Napoleón nomeouno astrónomo no Observatorio de París, onde realizou unha serie de conferencias sobre astronomía durante o período 1812-1845.
En 1816, xunto con Joseph-Louis Gay-Lussac, comezou os Annales de chemie et de physique, e en 1818 ou 1819 dedicouse con Biot a realizar operacións xeodésicas nas costas de Francia, Inglaterra e Escocia, así como a nas illas Shetland publicáronse en 1821 os resultados destas observacións e as realizadas na Península Ibérica. Inmediatamente, Aragó foi nomeado membro do Bureau des Longitudes e colaborou nos seus anuarios durante case vinte e dous anos publicando importantes noticias sobre astronomía e meteoroloxía, e ás veces algunhas sobre enxeñería civil ou memorias de membros da Academia.
Grazas a este ascenso imparable, puido dedicarse a investigar diversos temas. Comezou estudando a refracción da luz e a súa velocidade. Continuou a través do electromagnetismo: inventando o electroimán e descubrindo o magnetismo rotacional. As primeiras investigacións de Francesc Aragó en física, levadas a cabo entre 1818 e 1822, versaron sobre a presión do vapor a diferentes temperaturas e a velocidade do son. Pola súa personalidade empática foi quen de sempre traballar en equipo, e compartiu sen reservas os seus descubrimentos con xenerosidade.
Actividade política
Francesc Aragó sempre expresou ideas republicanas, seguindo o exemplo do seu pai Francesc Bonaventura Aragó, que participara na Revolución Francesa cando aínda era un neno. O 7 de xullo de 1831 foi elixido deputado de Perpiñán polo departamento dos Pireneos Orientais (que inclúe Cataluña do Norte); e foi reelixido ata a revolución de 1848. Demócrata convencido, reclamou o establecemento do sufraxio universal en Francia.
O 27 de febreiro de 1848, Aragó foi un dos asinantes da proclamación da república, e inmediatamente foi nomeado Ministro da Mariña e das Colonias no goberno provisional de Dupont de l'Eure: foi deste cargo. que o 27 de abril de 1848 Francesc Aragó asinou o decreto definitivo de abolición da escravitude.
Entre o 5 de maio e o 25 de xuño exerceu como xefe de Estado como presidente da Comisión Executiva. Foi partidario da represión das revoltas populares durante ese mes de xuño para estabilizar a Segunda república.
Dedicou a súa actividade política á promoción da instrución pública, á remuneración dos inventores e á divulgación das ciencias experimentais. Con este programa concedeu unha recompensa a Louis-Jacques Daguerre pola invención da fotografía, ocupouse da publicación das obras de Fermat e Laplace, adquiriu o museo de Cluny, así como promoveu a construción de ferrocarrís e telégrafos eléctricos.
Co golpe de estado do presidente Napoleón III, o 2 de decembro de 1851, Aragó, fiel ás súas ideas republicanas, negouse a xurar lealdade ao novo ditador e renunciou ao seu cargo de director do observatorio de París. Pero Napoleón fixo unha excepción con el e rexeitou a súa dimisión. A investigación científica de Aragó
O experimento de 1810. Descubrimento da invariabilidade da velocidade da luz
Os primeiros traballos de física de Aragó están relacionados coa óptica. En 1810 realizou un importante experimento, que presentou oralmente á Academia de Ciencias o 10 de decembro de 1810 (aínda que non foi publicado até 1853, pouco antes da súa morte, máis de corenta anos despois): tentaba medir a velocidade de luz procedente das estrelas, comparando o valor da mañá ás 6 e da noite ás 6 da tarde. Ás 6 horas, cando se observa unha estrela no cénit, a Terra achégase á estrela, debería medirse c + V, onde V é a velocidade tanxencial de rotación da Terra e c a velocidade da luz; ás 18: 00, para unha estrela no cénit, a Terra está a afastarse, debe medirse c - V. Non obstante, a experiencia resultou negativa. As diferenzas observadas eran moi pequenas, da mesma orde de magnitude que as observadas entre estrelas diferentes e perfectamente atribuíbles a erros experimentais. En outubro, repetiu o experimento e o resultado volveu ser o mesmo. A velocidade de rotación da Terra arredor do Sol tampouco afecta á velocidade observada da luz. Neste experimento Aragó non mide directamente a velocidade da luz, senón que o fai indirectamente a partir do índice de refracción. Isto leva a unha posible explicación que permite compatibilizar este resultado coas leis de Newton: A única forma de resolver a cuestión era a medición directa da velocidade da luz. A idea xeral da determinación experimental da velocidade da luz na forma en que Hippolyte Fizeau e Léon Foucault a levaron a cabo foi suxerida por Aragó en 1838, pero os seus problemas de visión impedíronlle participar nos experimentos.
Estes resultados son os que deron paso á teoría da relatividade.
Óptica e teoría ondulatoria da luz
Inicialmente Aragó foi partidario da teoría corpuscular da luz. En 1811 presentou á Academia dous informes, o primeiro sobre a cor das placas finas e o segundo sobre a polarización das cores. Este traballo levarao a dubidar "do sistema de emisións"
Aragó, xunto con Jean-Augustin Fresnel no campo da óptica, desenvolveu a teoría ondulatoria da luz. En 1818, Siméon Denis Poisson, baseándose nesta teoría ondulatoria da luz, deduciu que se a teoría fose certa, debería aparecer un punto brillante no centro da sombra dun obxecto circular opaco, cousa que non ocorre na teoría corpuscular. Con este resultado contraintuitivo, Poisson cría demostrar que a teoría ondulatoria da luz era falsa. Pero en lugar de confiar na intuición, Aragó realizou os experimentos pertinentes e observou o que hoxe se chama o punto de Aragó. Con isto a natureza ondulatoria da luz gañou importantes evidencias.
Aragó e Fresnel experimentaron sobre a polarización da luz e dos resultados dos seus experimentos inferiron que a vibración do éter luminoso era transversal á dirección do movemento e que a polarización consistía nunha resolución dun movemento rectilíneo nos compoñentes da dereita. ángulos entre si.
A posterior invención do polariscopio e o descubrimento da polarización rotativa débense a Aragó.
Electromagnetismo
F. Aragó foi testemuña do experimento de Ørsted en Xenebra no que a corrente eléctrica desvía unha agulla magnetizada e repetiuno en París animando a Ampère a investigar o fenómeno.
Entre 1823 e 1826, Aragó dedicouse ao estudo do magnetismo. Descubriu a magnetización do ferro mediante unha corrente eléctrica e xunto con Ampère construíu o primeiro electroimán.
Descubriu o que se chama magnetismo rotativo: que unha agulla magnetizada preto dun disco metálico, cando o disco xira, o xiro transmítese á agulla. Este fenómeno é o principio no que se basean o freo eléctrico e o motor de indución.
Descubriu tamén o paramagnetismo e o diamagnetismo ao observar que moitos corpos poden ser magnetizados.
Estes traballos sobre a indución, que Faraday explicou, completados e difundidos máis tarde, valeronlle a Medalla Copley da Royal Society de Londres en 1825.
Meteoroloxía e xeofísica
En decembro de 1835, presentou na Academia a lei empírica que defende que a temperatura na Terra aumenta un grao cando a profundidade aumenta 26, 6 metros. Con isto conclúe que a calor da terra non provén só do Sol, senón da súa propia constitución física.
Puido facer esta observación grazas á escavación dun pozo artesiano para abastecer de auga a París, que promoveu dende o seu cargo de concelleiro da cidade. En 1837 cavaran 500 metros sen atopar auga. Aragó defendeu o éxito da obra afirmando que estaba garantido se perseveraba, defendeu tamén o uso da enerxía xeotérmica. Finalmente, o 26 de febreiro de 1841, cando chegou aos 541 metros de profundidade, saíu auga de gran pureza a unha temperatura de 27, 7 graos.
Estaba especialmente interesado no magnetismo terrestre, en 1823 estableceu un gabinete magnético no observatorio e realizou case 150. 000 medicións.
Tamén realizou numerosos inventarios meteorolóxicos sistemáticos, cuxos resumos publicou entre 1816 e 1830 nos Anais de química e física.
Investigación en instrumentos científicos
Aragó estaba especialmente interesado no desenvolvemento de instrumentos científicos. O seu interese tiña unha dobre cara: científica e política. Preocupáballe a supremacía da instrumentación científica inglesa e quería impulsar a instrumentación e a industria nacional. Colaborou con varios industriais como N. Fortin (1750-1831), H. -P. Gambey (1787-1847), ou J. -BF Soleil (1798-1878) e Hippolyte Pixii (1832-1835).
O propio Aragó inventou varios instrumentos científicos que, ademais de permitirlle facer interesantes descubrimentos, foron comercializados: O polariscopio. Instrumento que permite ver se unha luz está polarizada. Aragó utiliza a polarización rotativa e cromática que descubrira.
O polarímetro. Para medir a fracción polarizada dunha luz.
O cianómetro. Para medir a intensidade da cor e a intensidade do azul do ceo.
O cianopolarímetro. O que tamén permite medir a taxa de polarización da luz no ceo diúrno.
O fotómetro de Aragó. Instrumento distinto do fotómetro. En lugar de medir a intensidade da luz, utilízase para comparar a intensidade da luz transmitida e a luz reflectida por un vidro, dependendo do ángulo de incidencia da luz.
Ademais, Aragó ten construídos instrumentos especiais, como o xa mencionado para medir directamente a velocidade da luz a partir de espellos xiratorios. Instrumento para medir a diferenza da velocidade da luz na auga e no aire co fin de verificar a teoría ondulatoria ou corpuscular da luz. Un micrómetro de alta precisión. En 1845, fixo construír o que hoxe se chama a cúpula de Aragó da torre leste do Observatorio de París, por desgraza non puido velo completado coa gran lente de 38 cm de diámetro.
Tamén promoveu o desenvolvemento de inventos que tiñan dobre aplicación: industrial e científica. Fixo que o Estado adquirise a patente do daguerrotipo. Fizeau e Léon Foucault tomaron os primeiros daguerrotipos do sol.
Examinando os daguerrotipos do Sol e comparando a luz polarizada dos cometas e do Sol, concluíu que a superficie do Sol está composta por gas de alta temperatura. En palabras do astrónomo Félix Tisserand (1845-1896): "Aragó introduce a física na astronomía" fundando o que máis tarde se chamaría astrofísica, aínda que algúns historiadores a miúdo a datan en 1860, cando Gustav Robert Kirchhoff e Bunsen utilizaron a espectrometría para determinar os elementos químicos que forman o Sol.
Influencia científica de Aragó
Á marxe do seu propio traballo, Aragó foi un promotor e promotor da ciencia e da tecnoloxía. As palabras científicas do seu tempo beneficiáronse do seu apoio e das súas ideas, animando a Ampère a interesarse polos fenómenos electromagnéticos, suxeríndolle a Le Verrier (o seu alumno) como analizar as anomalías da órbita de Urano, e de aí deduciu que debe haber un novo planeta descoñecido até entón, cuxa posición exacta calculou. Os astrónomos observaron entón a localización prevista por Leverrier e puideron observar a Neptuno. Aragó argumentou ferozmente, sen éxito, que o novo planeta se chamase Le Verrier en homenaxe ao seu alumno, presentou o péndulo de Léon Foucault no observatorio e impulsou a Hippolyte Fizeau a interesarse pola velocidade da luz.
En 1812 Aragó recibiu o encargo de impartir un curso público de astronomía. Inicialmente o curso estaba destinado a navegantes e astrónomos, pero as súas calidades pedagóxicas e a súa elocuencia pronto atraeron a un público moito máis amplo no Observatorio de París, e despois no Collège de France. Non obstante, facía falta un local do tamaño deste éxito. Construíuse un anfiteatro na á oeste do Observatorio e rematou en febreiro de 1841. Este anfiteatro, "de luxo escandaloso" como dicía con humor Aragó, podía albergar a 800 oíntes; fixo cursos alí até 1846.
Xunto con Gay-Lussac editou os Annales de chimie et de physique.
Aragó realizou profundas reformas na Academia das Ciencias, impoñéndolle a misión de divulgar a ciencia. O 23 de marzo de 1835 propuxo que cada semana se publicase un fiel informe das súas sesións. A decisión foi tomada o 13 de xullo de 1835 e o primeiro número semanal das sesións da Academia de Ciencias saíu o 3 de agosto. Grazas a Aragó, as sesións da Academia fixéronse accesibles ao público e aos representantes da prensa, o que provocou reaccións violentas, sobre todo por parte de Guglielmo Libri, o seu principal inimigo na Academia. Recoñecementos
Entre as numerosas homenaxes, premios e recoñecementos á súa traxectoria e ao seu traballo, levan o seu nome: O asteroide 1005
O cuarto anel de Neptuno: Anel de Aragó.
Un cráter da Lúa.
Un cráter en Marte.
O instituto maior de Perpiñán
A asociación para o estudo da física aplicada da Universidade de Twente.
En 1825 recibiu a Medalla Copley: En 1850 recibiu a medalla Rumford: A "Homenaxe a Aragó" é un monumento de París que se presenta en forma de serie de medallóns co seu nome, no chan da cidade ao longo do meridiano. Realizouse con motivo do 200 aniversario do seu nacemento.
É un dos sabios cuxo nome está inscrito no primeiro andar da Torre Eiffel, fronte á Escola Militar.
Nas novelas de ciencia ficción de Jules Verne
Verne refírese a Aragó varias veces nas súas obras de aventuras: En Da terra á lúa (1865), no capítulo XXII pon na súa boca ("un dos nosos maiores sabios") que: "moita xente de gran sentido e reservada nas súas concepcións déixase endurecer por unha gran exaltación de singularidades incribles, cada vez que se trataba da Lúa". En Héctor Servadac (1877). O paso dun cometa arrastra fragmentos da Terra. Cando os protagonistas, pensando que aínda están na Terra, buscan as Illas Baleares, só atopan un acantilado en Formentera onde un sabio lles explica o que pasou, invocando a autoridade de Francesc Aragó.
Na novela Clavis Dardentor (1896) teñen lugar en Mallorca dous capítulos. Nun dos capítulos visitan o Castelo de Bellver, onde xorde o tema da medición do meridiano a Formentera e a prisión de Aragó.