proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Centro penitenciario

Centro penitenciario, cárcere, prisión ou presidio é un lugar de internamento para os presos ou prisioneiros que a través do sistema xurídico están sentenciados a unha pena de privación de liberdade, temporal ou permanente. A diferenza cun campo de reagrupamento, campo de internamento, campo de prisioneiros, campo de retención, campo de concentración ou campo de exterminio é que conta con construcións pechadas comúns (calabozos, barracóns), e nestes obríganse ademais normalmente a realizar traballos forzados. Prisións en Galicia
Actualmente en Galicia existen cinco centros penitenciarios que funcionan como tal: o CP da Lama, o CP de Bonxe (Outeiro de Rei), CP de Monterroso, o CP do Pereiro de Aguiar (O Pereiro de Aguiar), e o CP de Teixeiro (Curtis). Amais, existen dous centros de inserción social: o CSI da Coruña, que leva o nome de Carmela Arias y Díaz de Rábago, e o CIS de Vigo, que leva o nome de Carmen Avendaño. Antigamente era frecuente que cada vila tivese un pequeno cárcere, e en tempos de guerra habilitábanse outros lugares como prisións. Cárceres galegos de sona foron o da Illa de San Simón, o castelo de Santo Antón (actual Museo Arqueolóxico e Histórico da Coruña), a prisión de Vigo (actual Museo de Arte Contemporánea de Vigo), ou o cárcere da Parda (Pontevedra). Outras prisións coñecidas
Prisión de Herrera de la Mancha
Cárcere de Alcalá-Meco
Cárcere Modelo de Carabanchel
Cárcere Modelo de Madrid
Campo de refuxiados da praia de Argelès-sur-Mer (Francia), para exiliados republicanos españois trala Guerra Civil Española
Presidio de Abu Ghraib (EUA-Iraq)
prisión de Guantánamo (EUA-Cuba)
prisión de Trelew (Patagonia), onde tivo lugar o Masacre de Trelew en 1972
prisión de Stanford, onde tivo lugar o experimento da prisión de Stanford
campo de Masacre de Katyń, onde o masacre de Katyń
Forte de San Cristovo (Pamplona), onde tivo lugar unha evasión en 1938
a Bastilla (París)
a Torre de Londres (Inglaterra)
Monte Pelée ou Giaros, illas-cárcere
Alcatraz, San Francisco (EUA)
Kilmainham Gaol (Irlanda)
Centros clandestinos de detención na ditadura arxentina
gulag As prisións na cultura
En ocasións, os centros penitenciarios forman parte da ambientación de obras literarias ou cinematográficas, ben de forma secundaria, ou ben como eixo central. Así, películas como Cela 211, A grande evasión ou The Rock, e series como Prison Break ou La fuga céntranse en prisións. Aparece reflectida de forma transversal no libro O lapis do carpinteiro.
Algúns autores de sona teñen parte da súa obra relacionado co mundo das prisións. Así, Celso Emilio Ferreiro compuxo no cárcere a obra Longa noite de pedra, ao igual que fixera o Marqués de Sade coa obra Les Cent Vingt Journées de Sodome. O poeta andaluz Miguel Hernández finou na prisión de Alacant en 1942. Tamén tivo unha longa estancia en prisión o político surafricano Nelson Mandela.
Concepción Arenal coñeceu de primeira man o mundo das prisións, e falou da importancia da pedagoxía para evitar a conflitividade. Xerardo Díaz Fernández tratou sobre as prisións durante o Franquismo.
O Dilema do Prisioneiro é un problema filosófico formulado a partir dunha teórica fuga ou estancia en prisión.
Centroesquerda política

En ciencia política, denomínase centroesquerda ao espectro político onde se sitúa a formacións políticas comprendidas entre o centro e a esquerda revolucionaria ou rupturista. A centroesquerda por tanto oponse non soamente á dereita e á extrema dereita, senón tamén ás ideoloxías e posicións de extrema esquerda. As ideoloxías de centroesquerda máis comúns en Occidente son o progresismo, a socialdemocracia e o socioliberalismo.
Na maioría de países occidentais, o electorado esencial de centroesquerda compono sectores da clase traballadora urbana, membros da clase media intelectual académica e mesmo a poboación rural en determinados lugares. A diferenza doutros países, nos Estados Unidos os políticos e as propostas políticas de centroesquerda son denominados liberais.
O estudo dos sistemas políticos, mostrou unha tendencia de amplos sectores sociais a autodefinirse no centro ou centroesquerda, xa que ao ser unha posición definida segundo o contexto, a súa ideoloxía varía desde posicións progresistas a outras que algúns consideran neoliberais.
Centrohélidos

Os centrohélidos (Centrohelida) ou centroheliozoos (Centroheliozoa) son un gran grupo de protistas do tipo dos heliozoos. O grupo inclúe tanto formas móbiles coma sésiles, que se atopan en augas doces e mariñas, especialmente de certa profundidade. Actualmente clasifícanse dentro do grupo dos Hacrobia, aínda que a súa clasificación é discutida. Características
Os individuos son unicelulares ou esféricos, xeralmente de arredor de 30-80 μm de diámetro, e cubertos con longos axopodios radiais, que son pseudópodos estreitos cos que capturan o alimento e que as formas móbiles utilizan para moverse.
Só uns poucos xéneros carecen de cuberta celular, xa que a maioría teñen unha cuberta xelatinosa con escamas e espiñas, producida en vesículas de deposición especiais. Estas poden ser orgánicas ou silíceas e poden ter varias formas e tamaños. Por exemplo, en Raphidiophrys a cuberta esténdese ao longo das bases dos axopodios, cubríndoos con espículas curvadas que lles dan un aspecto arbóreo de piñeiro, e en Raphidiocystis existen tanto espículas con forma de copa curtas coma espículas tubulares longas, que son só un pouco máis curtas cós axopodios. Algúns outros xéneros comúns son: Heterophrys, Actinocystis, e Oxnerella.
Os axopodios dos centrohélidos están sostidos por microtúbulos cunha disposición triangular-hexagonal, que xorde do seu gránulo tripartito chamado centroplasto situado no centro da célula. Axopodios cunha estrutura similar aparecen nos ximnosféridos, que foron tradicionalmente considerados centrohélidos (aínda que ás veces clasificados nunha orde separada). Esta relación cos centrohélidos foi cuestionada cando se descubriu que teñen mitocondrias con cristas tubulares, coma as dos outros heliozoos, entanto que nos centrohélidos as cristas son planas. Aínda que este xa non se considera un carácter moi fiable para a clasificación, en conxunto os ximnosféridos parecen hoxe ser un grupo separado. Clasificación
A posición evolutiva dos centrohélidos non está clara. As comparacións estruturais con outros grupos son difíciles, en parte porque os centrohélidos non teñen flaxelos, e os estudos xenéticos foron máis ben pouco concluíntes. Cavalier-Smith suxeriu que poden estar relacionados cos Rhizaria, pero a maior parte dos autores prefiren tratalos como un grupo con relacións inseguras con outros grupos. Unha publicación de 2009 suxire que poden estar relacionados coas criptófitas e haptófitas (ver Hacrobia). Actualmente están clasificados como Hacrobia, no clado plantas+HC.
Centros de Formación e Recursos

Os Centros de Formación e Recursos (CFR ou CEFORE) constitúen un órgano dependente do servizo de Formación do Profesorado da Xunta de Galicia para a formación permanente do profesorado, o intercambio de experiencias e a reflexión sobre os procesos educativos e a dinamización pedagóxica dos centros educativos que pretende contribuír á mellora da calidade no ensino.
En 1999 os CFR substituíron os CEFOCOP (Centros de Formación Continuada do Profesorado), e neles integráronse os CERES (Centros de Recursos).
Na actualidade o territorio galego divídese nos CFR de Vigo, A Coruña, Ferrol, Lugo, Ourense, Pontevedra e Santiago de Compostela, que contan con seccións en diversas vilas.
Centunviros

Na Roma Antiga, o centunviros era un tribunal composto de cento cinco membros competente especialmente en materia de herdanzas.
Dicíase que fora fundado polo rei Servio Tulio. Baixo o Imperio reuníase na Basílica Xulia e as súas sesións atraían un público numeroso.
Centén

O centén foi unha moeda española de ouro de gran tamaño, con valor de 100 escudos de ouro, emitida inicialmente en 1609, baixo o reinado de Filipe III, e cuñada novamente durante os reinados de Filipe IV e de Carlos II. Caracterización
Esta moeda foi cuñada exclusivamente na Real Casa da Moeda de Segovia, a única no seu momento con capacidade para cuñar pezas deste tamaño, as meirandes da historia numismática española, grazas ás súas prensas de rolete. Tiña un peso de arredor dos 340 gramos e un diámetro de entre 75 e 76 milímetros.
No seu anverso presenta o nome do monarca e o escudo do Reino de España, así como a indicación do seu valor facial e un acueduto como marca de ceca relativa ao obradoiro segoviano. Baixo a marca de ceca amósase tamén unha inicial a modo de marca do ensaiador: "AR" (Andrés de Pedrera", "P" (Pedro Enríquez) ou "R" (Rafael Salván de Aulina). No reverso, o centro está ocupado pola cruz de Xerusalén, rodeada pola lenda HISPANIARUM REX e a data. Os centéns non estaban destinados á súa circulación estándar. A súa cuñaxe, en tiraxes moi limitadas, precisaba unha licenza expresa do rei, xa que non se atopaba entre as moedas previstas na lexislación monetaria, consonte a Pragmática da Nova Estampa de 1566. Tratábase de moedas de prestixio e ostentación, concibidas para seren utilizadas como obsequios a persoeiros relevantes e como agasallos diplomáticos.
Dada a escasísima cantidade de moedas emitidas, os centéns son unhas moedas moi apreciadas no coleccionismo, cuns prezos moi elevados, as poucas veces que aparecen nunha poxa numismática. En outubro de 2009, a casa barcelonesa Áureo & Calicó sacou a poxa un exemplar correspondente á primeira emisión, de 1609, que foi adxudicado en 800. 000 euros.
Centón

Un centón (do grego kentron) é unha obra literaria composta utilizando versos ou fragmentos tirados de obras dun ou varios autores. Ten finalidade paródica ou de homenaxe ao autor sobre o que se basean.
Os centóns foron frecuentes na literatura grega e latina tardías, como o Cento Vergilianus, dedicado por Falconia Proba a Honorio, que trataba acontecementos bíblicos. O máis famoso é o Cento Nuptialis de Décimo Magno Ausonio, que se estendía por 131 liñas tomadas de obras de Virxilio (da Eneida, as Xeórxicas e as Églogas). Na literatura moderna empregárono Sannazaro e Petrarca.
Ceolita

A ceolita ou zeolita (do grego zein ‘ferver’ e lithos ‘pedra’) é un conxunto de diversos minerais compostos por silicatos alumínicos hidratados de metais alcalinos e alcalinotérreos.
A etimoloxía da verba ceolita fai referencia a que estas rochas cando se quentan a altas temperaturas inchan e desprenden burbullas.
Estes minerais maniféstanse en vetas de rochas ígneas básicas, particularmente basalto. Os minerais posúen densidades específicas no rango de 1, 9 a 2, 8 g/cm3 e durezas de entre 3 e 6 na escala de Mohs.
As ceolitas son aluminosilicatos con cavidades de dimensións moleculares de 8 a 10 ángstrom. Contén ións grandes e moléculas de auga con liberdade de movemento, para así poder permitir o intercambio iónico.
As ceolitas son utilizadas en procesos para abrandar a auga mediante un método de intercambio de ións chamado proceso ceolítico. Propiedades e usos
As ceolitas, constituídas por estruturas de silicio e alúmina, como tetraedros, presentan máis de 50 tipos naturais e centos sintéticos, cada un cunhas propiedades específicas. Son útiles para múltiples aplicacións industriais, en procesos de refino do petróleo, na industria química como catalizadores, ou na agricultura e gandaría, mellorando a calidade do solo e a alimentación animal.
Na actualidade, estanse investigando novas aplicacións, como a captura e almacenamento de gases, potencialmente útiles no combate ao cambio climático. As súas propiedades únicas prometen avances significativos na súa aplicación no futuro. Avelino Corma, recoñecido químico da Universidade de Valencia, que foi premiado co galardón ao Inventor Europeo 2023 desenvolveu co seu equipo unhas ceolitas que son usadas na industria para mellorar a eficiencia das reaccións químicas e na transformación de produtos como o petróleo cru.
Cepa 121

A Cepa 121 (Geogemma barossii) é un microbio unicelular do dominio das Archaea. Descubriuse nas profundidades do océano Pacífico a 320 km da costa de Puget Sound (estado de Washington, EUA) preto dunha cheminea hidrotermal. É un organismo hipertermófilo que pode reproducirse a 121 °C, de aí o termo. No momento do seu descubrimento era a única forma de vida coñecida que puidese tolerar tan altas temperaturas. Unha temperatura de 130 °C é bioestática para a Cepa 121, o que significa que aínda que o seu crecemento quede detido, a arquea segue sendo viable e pode volver a reproducirse unha vez que se traslada a un medio máis "frío". A capacidade de crecer a 121 °C é significativa porque moitos equipamentos médicos son sometidos a esta temperatura para a súa esterilización en autoclave. Antes do descubrimento en 2003 da Cepa 121, críase que unha exposición de quince minutos a temperaturas de autoclave mataba todos os organismos vivos. Porén, a Cepa 121 non podería ser infecciosa para os humanos, porque non crece ás temperturas corporais de preto de 37 °C. A Cepa 121 metaboliza a redución do óxido de ferro.
A temperatura de crecemento máxima da Cepa 121 é 8 °C máis alta que a da marca anterior establecida por Pyrolobus fumarii (Tmax 113 °C). Porén, parece moi improbble que a Cepa 121 marque o límite máximo de tempertura de crecemento viable dun microorganismo. Pénsase que o verdadeiro límite máximo podería estar entre 140 e 150 °C, que é o rango de temperatura no que a reparación molecular e a resíntese se fan imposibles.
Cepesca

Cepesca é a sigla coa que se coñece a Confederación Española de Pesca, alianza empresarial constituída en 2007 pola unión das tres principais patronais pesqueiras do Estado español —a Federación Española de Organizacións Pesqueiras (FEOPE), a Federación Española de Armadores de Buques de Pesca (FEABP) e a Organización Nacional de Asociacións Pesqueiras (ONAPE)—, alianza que deu como resultado un coloso empresarial da pesca europea: 41 asociacións de armadores de pesca —17 andaluzas, 13 galegas, 4 catalás, 2 valencianas, 2 vascas, 1 cántabra e 2 madrileñas—, 1200 empresas pesqueiras, 1400 embarcacións, 19800 tripulantes e 350000 toneladas de arqueo, o 75 % do total de España.
Estas cifras non só fan da Cepesca a organización máis importante do sector en Europa, senón tamén "unha das máis representativas do mundo", segundo fontes da nova confederación, que integra a toda a frota atuneira conxeladora, ao 90 % do palangre de fondo, a case toda a frota palangreira de superficie, á práctica totalidade dos arrastreiros da Organización de Pescarías do Atlántico Norte (NAFO) e ao 95 % da frota do Gran Sol, á parte de representar a un bo número de armadores doutros segmentos de actividade.
A alianza das tres patronais é "un logro sen precedentes en España", e inspírase noutras fórmulas que xa se desenvolveron en países como o Reino Unido, Dinamarca, Noruega, Canadá ou Nova Zelandia.
Cepesca nace coa intención de "realizar unha mellor defensa dos intereses económicos e profesionais do sector pesqueiro e pretende converterse "nun interlocutor privilexiado das distintas Administracións". Entre as súas liñas de actuación figuran a loita contra a pesca ilegal, mellorar a competitividade das empresas e fomentar a vocación do pescador.
Cepillo de dentes

O cepillo de dentes, ou cepillo dental, é un utensilio de hixiene oral, utilizado para limpar os dentes e as enxivas. Consiste nun corpo ou mango aproximadamente recto nun de cuxos extremos (ou cabeza do cepillo) atópase un denso conxunto de porcas perpendiculares ao corpo que facilita a limpeza de áreas da boca difíciles de alcanzar. Adoita utilizarse en combinación con pasta de dentes ou dentífrico, que tipicamente contén flúor para aumentar a eficacia do cepillado.
Atópanse dispoñibles no mercado en diferentes tamaños, formas e texturas de porcas e adóitanse comercializar coa mención suave, medio ou duro en función da súa dureza, aínda que non existe norma en vigor que estableza os limiares de dureza para diferenciar devanditas mencións. A maioría dos cepillos dentais son fabricados con corpos de plástico e porcas de fibras sintéticas.
Cera

As ceras son ésteres dos ácidos graxos con alcohois de peso molecular elevado, é dicir, son moléculas que se obteñen por esterificación dun ácido graxo cun alcohol monovalente lineal de cadea longa. Por exemplo a cera de abella. Son substancias altamente insolubles en medios acuosos e a temperatura ambiente preséntanse sólidas e duras. Nos animais podémolas encontrar na superficie do corpo, pel, plumas. En vexetais, as ceras recobren a epiderme de froitos, talos, xunto coa cutícula ou a suberina, que evitan a perda de auga por evaporación nas plantas. Rol biolóxico das ceras
Protección: debido ó seu carácter altamente hidrófobo, repelen a auga, e a nivel orgánico recobren certos tecidos dándolles consistencia e protección fronte á acción exterior, como lubricantes ou impermeabilizantes en pel, pelo e plumas de animais (lanolina, secreción sebácea, cerume do conduto auditivo); en follas e froitos de plantas (cutina).
Estrutural: as ceras frecuentemente se encontran formando cubertas protectoras e impermeabilizantes, normalmente recubrindo as partes aéreas das plantas, flores ou froitos para repeler os parasitos e axudar a conservar a auga do vexetal. Unha aplicación ben coñecida da cera é a formación dos panais das abellas. Usos da cera
Utilizouse tradicionalmente para facer cirios, para iluminación, de gran calidade; para encerar madeiras e coiro, como conservante; para encerar teas, impermeabilizándoas. En cosmética, en forma de cremas ou de ungüentos, debido ás súas propiedades antiinflamatorias e cicatrizantes de moitos dos seus compoñentes. Outra aplicación cosmética é como depilatorio, xa que o vello se adhire a ela e é máis doado de retirar, inda que doloroso.
Na antigüidade empregábase para cerrar os ocos das fiestras en inverno.
A cera tamén é unha substancia graxa segregada por glándulas polas abellas obreiras xoves. Con ela fan os panais e cerran as súas celas cando están cheas de mel.
Amais, é unha substancia amarelenta segregada por unha glándula que temos os seres humanos nos oídos.
Cera perdida

A cera perdida, fundición á cera perdida ou baleirado á cera perdida é un procedemento escultórico que permite obter figuras de metal (xeralmente bronce e ouro) por medio dun molde que se elabora a partir dun prototipo tradicionalmente modelado en cera de abella. Esta tecnoloxía foi desenvolvida na Antigüidade de maneira independente e paralela polos sumerios, indios, chineses, mesoamericanos e incas, a cal foi adoptada por civilizacións contemporáneas ou posteriores.
Para a fabricación de obxectos coa técnica de cera perdida, utilízase un modelo en cera. Este modelo previo é rodeado dunha grosa capa de material refractario que se solidifica; unha vez endurecido, métese nun forno, que derrite a figura de cera, saíndo esta por uns orificios creados ao efecto (de aí a súa denominación) e, no seu lugar, inxéctase o metal fundido, que adopta a forma exacta do modelo. Para extraer a figura é preciso retirar o molde.
A principal vantaxe deste procedemento é a estreita tolerancia dimensional, a cal non pode conseguirse mediante outros procesos. É posible conseguir dimensións axustadas de 0, 002 mm por mm. É un proceso no que é preciso controlar numerosas variables, pero co cal se obtén un bo acabado superficial.
Esta forma de traballar o metal (bronce), require un longo, custoso e complicado proceso xunto cunha perfecta e axeitada combinación de diversos oficios: para o proxecto xeral e a coordinación, os escultores; para os primeiros pasos, os moldeadores; para o labor de enfornado, os fundidores e para o acabado, os cinceladores e patinadores.
Cerambyx

Cerambyx é un xénero de escaravellos da familia dos cerambícidos. Teñen unhas fortes antenas curvadas, formadas por segmentos que cada un brilla cara ao extremo e lembran os cornos dunha Capra ibex. Especies
As especies europeas deste xénero son: Cerambyx cerdo Linnaeus, 1758
Cerambyx dux (Faldermann, 1837)
Cerambyx miles Bonelli, 1812
Cerambyx nodulosus Germar, 1817
Cerambyx scopolii Füssli, 1775
Cerambyx welensii (Küster, 1846)
Ceratiidae

Os Ceratiidae (cerátidos) son unha familia de peixes sapos de augas profundas, cuxo nome procede do grego keras, 'corno', facendo referecnia a unha especie de "cana de pescar con isco" bioluminescente que se proxecta desde a fronte do peixe.
Son uns dos peixes sapos máis espallados polos mares do mundo; atópanse en todos os océanos desde os trópicos ao antártico. Son grandes e alongados: as femias das especies máis grandes, como Ceratias holboelli, chegan aos 1, 2 m de lonxitude. Os machos son moito máis pequenos, acadando só 14 cm, e, igual que outros machos de peixes sapos, pasan a maior parte das súas vidas adheridos ao corpo da femia despois dunha previa etapa adolescente de vida libre na cal son aínda moito máis pequenos (como máximo 1, 3 cm) e teñen unhas mandíbulas sen dentes parecidas a un peteiro afiado. Un macho ou máis poden adherirse permanentemente ao corpo da femia, e finalmente os seus dous sistemas circulatorios comunícanse, polo que se pode dicir que os dous corpos se funden e o macho vive como un parasito da femia. A medida que esta especie de quimera xenética madura, ao macho crécenlle grandes testículos, mentres que o resto do seu corpo se atrofia. Os Ceratiidae son as únicas criaturas coñecidas que orixinan este tipo de quimeras como parte normal do seu ciclo vital.
Ceraunius Tholus

Ceraunius Tholus é un volcán situado en Marte, dentro do cuadrángulo de Tharsis a 24° de latitude norte e 262, 75° de lonxitude este, e fai parte do grupo de volcáns Uranius. Ten 130 km de ancho, 5, 5 km de altitude e recibiu o nome dun antigo accidente xeolóxico.
Polo xeral pénsase que ten un escudo basáltico coa parte inferior soterrada baixo a chaira formada por lavas. As interpretacións anteriores suxerían que era un estratovolcán. As ladeiras de Ceraunius Tholus son bastante empinadas cunha pendente media de 8°, con moitas canles de erosión radial e vales esfuracados que se estenden dende abaixo do bordo da caldeira cara á base do volcán. A hipótese actual é que os vales foron erosionados pola auga. As características máis interesantes de Ceraunius Tholus son tres grandes canóns no flanco noroeste de Ceraunius Tholus, que son de ata 2, 5 km de ancho e 300 m. de profundidade. O máis grande destes tres tamén parece se-lo o máis novo e sobresae dende o punto máis baixo da caldeira volcánica e remata no interesante cráter Rahe (un cráter de impacto oblicuo con medidas de 35 × 18 km. ), xusto ó norte do volcán onde formou un deposito en forma de abano. A súa orixe é aínda discutible e hai catro principais modelos propostos: a acción fluída, os fluxos volcánicos, o val é unha canle de lava ou algunha combinación de modelos anteriormente mencionados.
Ceraunius semella pequeno en comparación con outros volcáns máis grandes, pero é case tan alto coma o Monte Everest da Terra.
A caldeira de Ceranius Tholus tamén está salpicada de moitos pozos de colapso, que son distintos dos cráteres de impacto xa que non teñen anel e varían en abundancia ó longo da caldeira. Ceraunius Tholus probablemente formouse durante o período Hesperiano tardío. Glaciares
Algúns científicos cren que os glaciares poden existir en moitos dos volcáns de Tharsis incluíndo a Olympus Mons, Ascraeus Mons e Pavonis Mons. Os glaciares de Ceraunius Tholus poderíanse ter derretido no pasado para formar algúns lagos temporais. A suavidade e o liso do chan da caldeira de Ceraunius Tholus suxire que no pasado a auga de desxeo acumulábase nun lago situado na mesma caldeira do volcán. Medio ambiente ó redor de Ceraunius Tholus
Ceraunius Tholus está na elevación de Tharsis, tamén chamada protuberancia de Tharsis. Tharsis é unha terra de grandes volcáns. Olympus Mons é o volcán máis alto coñecido. Ascraeus Mons e Pavonis Mons teñen polo menos 320 km de ancho e teñen máis de 10 km de altitude por riba da meseta na que se asentan. A meseta está entre 4, 8 a 6, 44 km quilómetros por riba da altitude cero de Marte.
Cerberus

Cérbero ou Cerberus é unha antiga constelación creada por Johannes Hevelius que aparece por vez primeira no seu atlas estelar Firmamentum Sobiescianum de 1690.
As súas estrelas sempre foron asociadas coa constelación de Hércules, sendo Cérbero o can de tres cabezas que garda a entrada ao Hades, o inframundo ou inferno na mitoloxía grega.
Porén, nas máis das representacións iconográficas da constelación aparece unha serpe con tres cabezas —e non un can— apreixada pola man de Hércules. Hoxe en día non é considerada unha constelación independente, estando as súas estrelas incluídas dentro da constelación de Hércules.
Cerca

Unha cerca, valo, valado ou sebe, é un elemento superficial vertical que se emprega para delimitar terreos e protexelos contra intrusos. Adoitan ser de madeira ou metálicas. Os valos colócanse ao redor dun terreo ou xardín e teñen a función de impedir a entrada a este ou de protexer a intimidade dos seus habitantes. Instálanse en granxas, terreos agrícolas ou en noutros espazos privados como, por exemplo, os xardíns das vivendas unifamiliares.
Cerdedo-Cotobade

Cerdedo-Cotobade (á espera da oficialización da forma Cerdedo Cotobade) é un concello da provincia de Pontevedra creado o 22 de setembro de 2016 a partir da fusión dos concellos de Cerdedo e Cotobade. Ten 5. 815 habitantes (suma de datos do IGE 2018) e unha superficie de 214, 5 km². Limita cos concellos de Pontevedra, Campo Lameiro, A Estrada, Forcarei, A Lama e Ponte Caldelas. Xeografía
Demografía
Para os históricos de poboación anteriores a 2015 véxanse as páxinas do concello de Cerdedo e do concello de Cotobade. Historia
Fusión Cerdedo-Cotobade
A principios de 2016 iniciouse un proceso de fusión dos concellos de Cerdedo e Cotobade. O 7 de xullo do mesmo ano os dous concellos desestimaron as alegacións sobre a fusión completando os trámites municipais. A pesar dos rexeitamentos, a fusión fíxose oficial o 18 de outubro de 2016. Cultura
Toponimia
O topónimo procede da combinación dos do concello de Cerdedo e do concello de Cotobade trala súa fusión.
Cerdedo
Cerdedo, como Cerdido, é un fitotopónimo abundancial: podería proceder tanto de quercetum, debido á presenza de carballos da zona, como de cer(e)setum, neste caso de cerdeiras.
Cotobade
En ocasións pensouse que o topónimo Cotobade derivaba de couto do abade, dado que toda a comarca pertencía á antiga xurisdición que exercía o superior do convento de bieitos de Tenorio, e como tamén mal referenciara o Padre Sarmiento. O nome aparece referenciado ao logo da historia coma: Castro Cutubade cum tota terra sua (ano 1180); Terra que dicitur Montes in qua est castellum Cutubadi (ano 1182), Terra que dicitur Montes in qua est castellum Cutubadi (ano 1188); castrum quod dicitur Cotobadi cum pertinentiis suis (ano 1199), castrum quod dicitur Cotobade (ano 1225). Cotobade débese descompoñer en coto, palabra galaica de orixe prerromana *Cotto (…) e un nome persoal en xenitivo Bade, o cal se repite illado na toponimia galega e parece que non é aférese de abbas -atis, "abade", senón o antropónimo Vatis (Ares 2001: 74).
Patrimonio
Patrimonio arqueolóxico
Calzada do monte Pé da Múa.
Petróglifos de Pedra das Ferraduras, na parroquia de San Xurxo de Sacos e de Portela da Laxe, na parroquia de Viascón.
Patrimonio arquitectónico
Igrexa de San Martiño de Rebordelo.
Igrexa de San Xurxo de Sacos.
Igrexa de Santa María de Sacos.
Mosteiro de San Pedro de Tenorio.
Ponte sobre o río Lérez.
Capela de Santo Antón en San Xoán de Cerdedo.
Capela de San Bartolomeu en Chamadoira.
Etnografía
Festas e celebracións
A festa da vincha, celebrada durante o entroido en Cerdedo;
A festa do xabarín, celebrada en abril en Cerdedo;
A rapa das bestas, celebrada no mes de agosto en Cuspedriños;
A festa do requeixo, celebrada en xuño en Corredoira;
A festa da filloa, celebrada en setembro en Valongo. Política e goberno
Até as eleccións municipais de 2019, o concello está rexido por unha comisión xestora de 20 membros. O presidente da xestora é o anterior alcalde de Cotobade, Jorge Cubela e o vicepresidente o de Cerdedo, José Balseiros. Lugares de Cerdedo-Cotobade
Para unha lista completa vexa lugares de Cerdedo-Cotobade.
Cerebro humano

O cerebro humano é o órgano máis grande do encéfalo. Ocupa o sector anterior e superior da cavidade cranial. O seu compoñente principal son os hemisferios e o córtex cerebral que cobre a súa superficie, derivados do prosencéfalo. Estrutura e funcións
Os hemisferios do cerebro humano presentan formacións máis ou menos evidentes chamadas lobo ou lóbulo cerebral. Especialmente grandes son os lóbulos frontais do ser humano, que están asociados con funcións executivas, como o autocontrol, a planificación, o razoamento e o pensamento abstracto.
O cerebro humano é o encargado de regular e manter cada función vital do corpo, ademais de ser o órgano onde reside a mente e a conciencia do individuo. A evolución do cerebro, a través dos primates aos homínidos, caracterízase por un aumento constante da encefalización, que é a relación entre o tamaño do cerebro e o corpo. O humano adulto ten un volume cerebral, calculado de media, de 1300 centímetros cúbicos (cm³). Estímase en 2016 que o cerebro humano, formado polos dous hemisferios cubertos polo córtex cerebral, contén un total duns 20000000000 (vinte mil millóns; dous × 10) de neuronas. O máis relevante para a transformación do funcionamento do cerebro non parece ser o número de neuronas, senón a complexidade que ven dada polas conexións que se establecen entre as distintas partes do cerebro. Incluso o cerebro adulto é notablemente dinámico, plástico e reconfigurable, un feito que está apoiado por unha abafadora cantidade de evidencias científicas. O cerebro humano está protexido polos ósos do cranio, suspendido no líquido cefalorraquídeo e illado do sangue pola barreira hematoencefálica, pero a súa delicada natureza faino susceptible a moitos tipos de danos e enfermidades. As formas máis comúns de dano físico son o trauma cranial, accidente vascular cerebral ou intoxicación. O cerebro humano tamén é susceptible a enfermidades dexenerativas, como a epilepsia, a enfermidade de Parkinson, a esclerose múltiple e a enfermidade de Alzheimer. Varios trastornos psiquiátricos, como a esquizofrenia, a neurose ou a depresión, son causados en parte por unha disfunción cerebral.
Cereceda de la Sierra

Cereceda de la Sierra é un municipio castelán-leonés, pertencente á provincia de Salamanca. En 2010 contaba cunha poboación de 101 habitantes, 48 homes e 53 mulleres, nunha superficie de 15, 48 km². A súa altitude é de 981 m sobre o nivel do mar.
Cerefolio

O cerefolio ou cerefollo (Anthriscus cerefolium) é unha especie do xénero Anthriscus emparentada co pirixel. É nativa do Cáucaso, pero foi diseminada por toda Europa polos romanos, onde se naturalizou. Características
Planta herbácea cultivada, de carácter anual, crece entre 40–70 cm de altura. Os talos son de 30 a 40 cm de alto, finos, ramosos, ocos e estriados. As follas son tripinnadas, recortadas en lóbulos lanceolados, e poden ser rizadas. As diminutas flores brancas forman pequenas umbelas de 2, 5 a 5 cm de diámetro. O froito, de arredor de 1 cm de longo, é oblongo, cunha delgada crista en forma de pico, estriado, e cando madura adquire unha cor negra.
A planta despide un aroma agradable. Historia
Xa era coñecida por Plinio o Vello como cerefolium. O nome pode provir do grego anthos (flor) e rischos (sebe) polo lugar onde habita, ou ben de antherix (cana) pola forma do seu pistilo. Emprego
É unha planta que se emprega máis para uso culinario que medicinal. É diurética, aperitiva, tónica e estimulante. Pódese utilizar como substituto do pirixel.
Indicacións: é carminativo, expectorante, diurético, aperitivo, tónico, estimulante, estomacal, antiescrofular. Afrodisíaco. Algúns autores sospeitan que pode producir dermatite de contacto e reaccións alérxicas como a febre dos feos. Ao recoller as follas tenras debe terse tino de non confundilas coas de Aethusa cynapium nin coas de Oenanthe crocata, de moi alta toxicidade.
Outros usos: as follas secas úsanse como especias, e o seu sabor recorda unha mestura de anís e carvea, ou de anís e perexil. As sementes úsanse no norte de África como especia nos mesmos pratos que o coriandro. Tamén é usado como colorante amarelo. Taxonomía
Anthriscus cerefolium foi descrita por (Carl von Linné) Hoffm. e publicado en Genera Plantarum Umbelliferarum 41–42. 1814. Etimoloxía cerefolium: epíteto latino que significa "follas de cera". Sinonimia Anthriscus cerefolium var. longirostris (Bertol. ) Cannon
Anthriscus cerefolium subsp. trichosperma Nyman
Anthriscus chaerophyllus St. -Lag.
Anthriscus longirostris Bertol.
Anthriscus sativa Besser
Anthriscus trachysperma Rchb. ex Nyman
Anthriscus trichosperma (Lam. ) Spreng.
Cerefolium cerefolium (L. ) Britton
Cerefolium sativum Besser
Cerefolium sylvestre Besser
Cerefolium trichospermum Besser
Chaerefolium cerefolium (L. ) Schinz
Chaerefolium trichospermum (Schinz & Thell. ) Stankov
Chaerophyllum cerefolium (L. ) Crantz
Chaerophyllum nemorosum Lag. ex DC.
Chaerophyllum sativum Lam.
Scandix cerefolium L.	basónimo
Scandix tenuifolia Salisb. Nome común
Galego: cerefolio, cerefollo, pirifol
Cerimonia

Unha cerimonia é unha actividade, provista de significado ritual, que se desenvolve para unha ocasión especial. Tradicionalmente, unha cerimonia pode marcar un rito de paso no desenvolvemento persoal. Entre outros motivos, as causas da cerimonia poden ser: o parto
a entrada na puberdade
o paso á idade adulta
a consecución dun diploma
o matrimonio
o enterro
Cerinthe major

A Cerinthe major é unha planta da familia das Boraginaceae. Descrición
Planta anual, glabra, de 15-80 cm de altura. Talo erecto, ramificado. Follas verde-azuladas con manchas brancas, con pequenas protuberancias, ciliadas, as inferiores cortamente pecioladas, espatuladas, as superiores sésiles, ovaladas, acorazonadas pola base, de 3-6 cm de longo e até 1, 5 cm de ancho. Flores inclinadas, en acios terminais. Esporófilos ovais, con frecuencia de ton violeta, tan longos ou máis que o cáliz. 5 sépalos de lonxitude desigual. Corola amarela, de ton violeta amarronado pola base, na garganta cun anel marrón avermellado, tubular, de 1, 5-2 (3) cm de longo e até 8 mm de ancho, máis do dobre de longo que o cáliz. Marxe moi curta, por arriba escotado ou pouco dentado, moi revolto, núcula negruzca, glabra. Hábitat
Terreos de cultivos e baldíos. Marxes dos camiños. Distribución
No Mediterráneo e Portugal. Propiedades
Indicacións: é utilizado como diurético, antiescorbútico. Usado en ictericia. Taxonomía
Cerinthe minor foi descrita por Carl von Linné e publicada en Species Plantarum 1: 136. 1753. Citoloxía Número de cromosomas de Cerinthe major (Fam. Boraginaceae) e taxóns infraespecíficos: 2n 16 Sinonimia Cerinthe aspera Roth
Cerinthe gymnandra Gasp.
Cerinthe longiflora Viv.
Cerinthe oranensis Batt.
Ceranthe acuta (Moench) Opiz
Cerinthe acuta Moench
Cerinthe alpina Vis.
Cerinthe aperta Clairv.
Cerinthe glabra subsp. longiflora (Viv. ) Kerguélen
Cerinthe glauca Moench
Cerinthe major subsp. elegans (Fiori) Giardina & Raimondo
Cerinthe major var. elegans Fiori
Cerinthe strigosa Rchb.
Cerinthe versicolor Hallier ex Steud.
Cerio

O cerio é un elemento químico da táboa periódica. O seu símbolo é Ce e o seu número atómico 58. É un dos 14 elementos químicos que seguen ao lantano na táboa periódica, denominados por iso lantánidos. Características
É un metal foncho e dúctil, de cor gris metálico, semellante ao ferro, que convértese en vermello ao exporse ao ar, xa que oxídase moi facilmente. É un elemento moi escaso na codia terrestre (0, 0046 % en peso), que aparece disperso en diversos minerais. De todos modos, o cerio é o elemento máis abondoso entre os do grupo das terras raras.
O cerio ten o terceiro rango de líquido entre os elementos químicos: 2648 °C (795 °C a 3443 °C) (só o neptunio e o torio teñen rangos de líquidos máis grandes).
Aparece en moitos minerais, os máis importantes son a monacita e a bastnasita. Historia
Atopouse en 1803 por Martin Heinrich Klaproth e Jöns Jacob Berzelius e, independentemente, por Wilhelm von Hisinger. A orixe do seu nome provén do asteroide máis grande do sistema solar, Ceres. Tamén Ceres é a deusa romana da agricultura. Aplicacións
Tén moitas aplicacións comerciais. Inclúe as de: Catalizador.
Aditivo do combustibel, para reducir as emisións de gases contaminantes.
Algúns dos seus derivados empréganse na pirotecnia e coma materiais cerámicos.
Aliado con ferro para as pedras dos chisqueiros.
O óxido de cerio, en forma de óxido de cerio (IV), emprégase para puír lentes.
Nas aliaxes dos imáns permanentes.
Cerna

A cerna, (palabra que ten a mesma orixe etimolóxica que núcleo) corazón ou durame (do latín durare, durar) é a designación dada á parte do xilema da madeira que xa non participa activamente na condución de auga ou zume, asumindo unha función esencialmente de soporte mecánico da estrutura da planta. A distinción entre cerna e sámago (a parte vascularmente activa do xilema) é clara na maior parte das especies, xa que no toro (corte transversal do tronco) presenta unha porción máis escura de madeira no centro e unha porción máis clara e alba na parte externa. A primeira corresponde á cerna e a segunda ao sámago. Con todo, nin sempre esta diferenza é facilmente percibida, pois a mudanza de cor pode ser gradual e pouco marcada.
A cerna está constituído por células mortas, formando unha estrutura máis ou menos rexa de soporte, en torno da cal o sámago se vai progresivamente formando. A medida que as células do sámago decaen e morren, van sendo incorporadas na cerna, o cal vai así crecendo radialmente, acompañado da expansión do xilema.
Aínda que poida funcionar coma unha importante reserva de auga para a planta, a cerna, dadas as súas características higroscópicas, é na súa esencia unha estrutura de soporte, non sendo vital para a supervivencia da árbore. Non son raras as especies nas que é común a podremia e por veces a total destrución da cerna, sen que tal determine a morte, ou mesmo a redución da vitalidade, da planta. Por exemplo en castiñeiros vellos nos soutos galegos.
Algunhas especies comezan a formar cerna moi cedo e só teñen unha fina camada de sámago viva, mentres que noutras a mudanza ocorre lentamente, mantendo un tronco que está esencialmente composto por sámago.
En termos de determinación da calidade da madeira e dos seus usos, a dimensión e características da cerna son determinantes, sendo este en xeral valorado pola súa dureza e resistencia ao ataque por insectos. A madeira de cerna é en xeral preferida para usos nos que se requira dura e resistencia mecánica. Termos relacionados
Cernella: duro, con moita resistencia para o traballo. Persoa de mal xenio.
Cernar: facerlle unha incisión a unha árbore de xeito que chegue á cerna. Quitar a casca a unha árbore.
Cernada: Lugar onde se corta madeira. Cerna. Tamén lugar que se queimou ou mesmo cinza.
Cernil: Duro, forte e consistente como a cerna.
Cernizo: espiñazo.
Piñeiro cernil, piñeiro manso (Pinus pinea).
Cerna: Revista galega de ecoloxía e medio ambiente

Cerna: Revista galega de ecoloxía e medio ambiente é unha revista ecoloxista galega, a única revista de medio ambiente que se edita en galego.
Editada pola Asociación para a Defensa Ecolóxica de Galicia (ADEGA), a súa sede está en Santiago de Compostela. Comezou a editarse en 1986 co nome de ADEGA até que, no número 6, en 1993, adoptou o nome de Cerna. Cerna é a designación na lingua galega da parte central do tronco das árbores e, en xeral, do contido esencial ou miolo das cousas.
Cernadilla

Cernadilla é un concello español da provincia de Zamora, en Castela e León. Atópase na comarca de La Carballeda, nunha chaira na marxe esquerda do río Tera.
Tiña en 2017 unha poboación de 125 habitantes, agrupados en tres entidades de poboación: Cernadilla, San Salvador de Palazuelo e Valdemerilla.
As súas festas patronais celébranse os días 2 e 3 de febreiro na honra aos patróns, a Virxe das Candeas e San Blas. En agosto celébranse as festas populares.
Cero absoluto

O cero absoluto é a temperatura teórica máis baixa posible e caracterízase pola total ausencia de calor. A esta temperatura o nivel de enerxía do sistema é o máis baixo posible polo que as partículas, segundo a mecánica clásica carecen de movemento; non obstante, segundo a mecánica cuántica, no cero absoluto debe haber unha enerxía residual, chamada enerxía de punto cero para poder cumprir o principio de indeterminación de Heisenberg. O cero absoluto serve de punto de partida tanto para a escala de Kelvin como para a escala de Rankine. Así, 0 K corresponde, aproximadamente, á temperatura de -273, 15 °C e -459, 7ºF.
Segundo a terceira lei da termodinámica o cero absoluto é un límite inalcanzable. Unha consecuencia disto é que a entropía dun cristal puro e perfecto é cero. Fenómenos preto do cero absoluto
Ao achegarse ao cero absoluto pódense producir nalgúns materiais fenómenos estraños, como o Condensado de Bose-Einstein, ou algúns superfluídos como o helio II.
En 1924, Albert Einstein e o físico indio Satyendranath Bose predixeron a existencia dun fenómeno chamado Condensado de Bose-Einstein. Neste estado os bosóns agrúpanse no mesmo estado estado cuántico de enerxía. Non foi demostrado até o ano 1995 e dende entón estanse a investigar moitas das súas propiedades.
A temperaturas moi achegadas ao cero absoluto pódense formar superfluidos, e mesmo moléculas que non existen a outras temperaturas para o seu estudo, entre outros fenómenos.
Pódese atopar unha recente aplicación práctica no acelerador de partículas LHC do CERN. O Gran Colisionador de Hadróns (LHC) acada unha temperatura de 1, 9 K. Os experimentos que se levarán a cabo neste acelerador de partículas requiren a crioxenización de certos circuítos para conseguir supercondutores. Isto é posible grazas á combinación de compresores de Helio alimentados con Nitróxeno líquido, o cal entra aos circuítos aproximadamente a 80 K (-193, 15 °C) para ir baixando de temperatura no se transcurso polo circuíto dos 3 compresores. . A máis baixa temperatura acadada no LHC foi de 1, 8 K
Cerrado (ecosistema)

O ecosistema Cerrado (ou Cerrado stricto sensu) aparece no bioma O Cerrado e noutras formacións vexetais do Brasil, xeralmente cando o solo é máis pobre que o circundante, no caso dos dominios da mata Atlántica e da Amazonia. O Cerrado brasileiro é extenso. Estímase que corresponde a unha superficie de 2000000 km². Características
Caracterízase pola presenza de árbores baixas, inclinadas e tortuosas, de tronco fino, con ramificións irregulares e retorcidas, xeralmente con evidencias de queimaduras, e presenza de gran cantidade de gramíneas no sotobosque.
O solo é un factor esencial da planta. Para que o vexetal poida crecer e desenvolverse adecuadamente é necesario que sexa eficiente na absorción e utilización dos minerais dispoñíbeis.
A eficiencia nutricional é a capacidade que unha planta ten de absorber e utilizar os nutrientes dispoñíbeis. Asumindo este concepto, as plantas con alta capacidade de absorción e utilización de nutrientes, conseguen ter maior produción primaria. Así, cando hai dificultade de obter eses nutrientes, por varios factores, as plantas reducen a súa eficiencia, e encóntranse con déficit nutricional.
O Cerrado está considerado como un mosaico de biomas, e o solo, en xeral, clasificado como latosol, ácido e distrófico, presentando baixa concentración de nutrientes (nitróxeno, fósforo, potasio, calcio, magnesio), ademais dunha alta saturación en aluminio.
A deficiencia nutricional é un factor que caracteriza bastante a vexetación dos biomas sabánicos do Cerrado. A baixa concentración de nutrientes e a alta concentración de aluminio no solo, contribúen á baixa produción de biomasa aérea das plantas (crecemento), causando o escleromorfismo da vexetación nativa e tamén influencia na baixa produción de follaxe ao longo do ano.
Haridasan (2000) exemplificou iso, cando observou no Cerrado (bioma) unha produción de follaxe de apenas de 2 ou 3 mg h-1 ano 1, mentres que no Cerradão a produción era maior, chegando a 7, 8 mg h-1 ano 1, e iso por que o Cerradão caracterízase por presentar un dosel continuo con árbores de gran porte (8 a 15 m). No Cerrado (bioma) hai predominio de gramíneas. Principais factores que afecta á dispoñibilidade de nutrientes
O material de orixe do solo;
O pH;
O réxime hídrico e
A materia orgánica.
Certame Literario Manuel Oreste Rodríguez López

O Certame Literario Manuel Oreste Rodríguez López é un certame organizado e financiado, dende 1995, polo concello de Paradela na honra do escritor, poeta e cronista galego Manuel Rodríguez López, para escritores e poetas que escriban en castelán ou galego e a entrega de premios realízase no Centro Socio-Cultural Manuel Rodríguez López, de Paradela. Criterios
Os traballos de narrativa non deben exceder das vinte páxinas, e os traballos de poesía non deben superar os cen versos; igualmente, deberán ser traballos orixinais e inéditos, sen estar premiados noutros concursos. Premios
Na primeira edición concedeuse a cada un dos gañadores das dúas categorías, de narrativa e poesía, un premio de 50. 000 pesetas. Tamén, se contemplaba a posibilidade de dar accésits e mencións de honra, aínda que non tiñan dotación económica. Na 6ª edición (2001), o premio ascendeu a 100. 000 pesetas en candansúa categoría, pasando da 8ª edición (2003) a euros (600). Na 25ª edición, no 2020, o premio mellorouse até 1. 000 € cada un dos premios, e se estableceu para o segundo premio en cada categoría a cantidade de 500€. Tamén se creou unha terceira modalidade denominada "Camiño de Santiago", tamén dotada con 1. 000€. Na 28ª edición (2023), presentáronse un total de 879 obras: 379 para a modalidade de poesía, 466 para a de narrativa e 34, na modalidade especial de "Camiño de Santiago". Premiados
Certame Manuel Murguía de narracións breves

O certame Manuel Murguía de narracións breves é un premio literario organizado polo concello de Arteixo desde 1991, para render homenaxe a Manuel Murguía, nado en Arteixo. Gañadores
1992: Ex aequo: Xesús Manuel Marcos, Fuxidos e Joel Gómez, Para un clima supremo.
1993: Ex aequo: Xavier Alcalá, Relación de feitos de sangue e José Antonio Lozano, Retrato antigo: pinturas e superficies.
1994: Xesús Manuel Marcos, A cela de arame.
1995: Isidro Novo, Cabalos do demo.
1996: Antón Riveiro Coello, O nome do espello.
1997: Marilar Aleixandre, Desaforados muños.
1998: Ex aequo: Alfonso Álvarez Cáccamo, Cannis fugit e Xosé Luis Álvarez, Amencer.
1999: Ex aequo: Manoel Riveiro Loureiro, O río da tristura e David Pérez Iglesias, Sámago fascismo.
2000: Ex aequo: Xosé Luís Vázquez Somoza, A fervenza e Xosé Carlos Caneiro, As flores en Irlanda.
2001: Ex aequo: Rosa Aneiros, Mares de Xabre e Xosé Luís Martínez Pereiro, Palamades e a Besta Ladradora.
2002: Ex aequo: Emma Pedreira, A flor perfeita e Daniel Asorey, Soñar pedras con fútbol.
2003: Ex aequo: Bieito Iglesias, Comentario ó Apocalipse e Paula San Vicente, As idades dela.
2004: Ex aequo: Xosé Luís Álvarez, Detrás dos meus ollos e Xaime Domínguez Toxo, A casa dos alicerces mariños.
2005: Inma López Silva, Aqueles que retratan o vento.
2006: Xesús Manuel Marcos, A caída da folla.
2007: Miriam Rodríguez Debasa, Mentras espero.
2008: Alva Martínez Teixeiro, Un domingo amarelo para dentro.
2009: Samuel Solleiro, Caída de Abraham Rosenblath.
2010: Andrés Pociña, As dúas vellas do Iguasú.
2011: Clara do Roxo, A muller que deu a volta arredor de si mesma.
2012: Roberto A. Rodrigues, O home que falaba na lingua do océano.
2013: Juan Tallón, Consanguíneo.
2014: Adolfo Caamaño, A gueisha no bosque de bambú.
2015: Antonio Piñeiro Fernández, O pau na roda.
2016: Diego Giráldez, Hai patios de luces tristes.
2017: Teresa Moure, A semântica oculta de Mrs. Hockett.
2018: Charo Pita Villares, Bochorno.
2019: Daniel Barral Calvo, A casa das Castrouteiro.
2020: Patricia Torrado Queiruga, Silencios náufragos.
2021: Arantza Portabales, Xanelas. En segundo lugar: Gabriel Gómez Estévez, A caverna de Lara. Terceira: Cecilia Fernández Santomé, As orfas daquel verán.
2022: Ignacio Silva Regueira, O rubor da dignidade.
2023: Roberto Rodríguez González, Sinfonía a 3 voces sobre unha cidade a tumba aberta. Segundo premio: Agustín Agra Barreiro, Levidade. Terceiro premio: Inmaculada Núñez Núñez, Endodoncias.
2024: Antía Yáñez, As regras. Finalistas: Clara Isabel Rodríguez por As pequenas guerras e Óscar Reboiras por Eivas.