Eduardo Dato

Eduardo Dato Iradier, nado na Coruña o 12 de agosto de 1856 e finado en Madrid o 8 de marzo de 1921, foi un político e xurista de orixe galega. Foi ministro en 1899, 1902 e 1918 e xefe de goberno entre 1913 e 1915 e entre 1917 e 1920. A nota fundamental da súa carreira política foi a lealdade ó edificio político da Restauración borbónica. Traxectoria
Nado na Coruña, trasladouse a Madrid de moi novo coa súa familia. Estudou Leis na Universidade Central de Madrid e en 1875, ós 19 anos remataba a súa licenciatura en Dereito Civil e Canónico.
Viaxou polo estranxeiro, o que lle proporcionou unha ampla cultura e coñecementos doutras linguas. Non tardaría en adquirir prestixio como avogado e en darse a coñecer polos seus dotes oratorios, decidindo dedicarse á política.
A reputación profesional do seu bufete madrileño de avogados para o que conseguiu renome internacional abriulle as portas da alta política. Desde moi novo estivo afiliado ó Partido Liberal Conservador de Cánovas sendo elixido membro das Cortes na última lexislatura de Afonso XII. Chegaría a gozar ata a súa morte dunha longa carreira parlamentaria.
Seguiu a Romero Robledo na súa crítica a Cánovas del Castillo, o fundador do partido, cando este lles cedeu o poder ós liberais, inaugurando o sistema de “quendas”.
Foi subsecretario de Gobernación en 1892. Pouco tempo despois, nunha inspección do concello de Madrid, non dubidou en denunciar as irregularidades administrativas que detectou. Sería a discusión deste asunto nas cortes o que ocasionaría a ruptura de Cánovas con Francisco Silvela e a disidencia de Dato e dun importante sector do partido.
Morto Cánovas e liquidado o goberno de Sagasta que precedera o “Desastre de 1898”, Dato ocupouse da carteira de Gobernación no gabinete “rexeneracionista” dirixido por Silvela (1899, 1900). Desde o seu ministerio comezaría a dar forma á primeira lexislación laboral programada pola Restauración.
En 1902 figurou como ministro de Graza e Xustiza no gabinete Silvela que levou ás Cortes a Lei de Bases da Administración Local.
Con Maura como líder do partido, durante o seu goberno de 1907-1909, Dato non ocupou carteiras ministeriais pero desempeñou certos postos de relevancia coma a alcaldía de Madrid e a presidencia das Cortes.
Tras o asasinato de Canalejas e esgotado o mandato liberal do Conde de Romanones (1912), Dato aceptou o encargo do Rei de formar goberno fronte a Maura que puxera condicións. Desde entón o partido dividiuse entre os “idóneos” (o grupo maioritario do partido) e os “mauristas”, máis radicais nas súas formulacións.
Durante o seu mandato como presidente do goberno, Dato soubo manter España nunha posición de neutralidade durante os anos que durou a primeira guerra mundial a pesar da división que se formou no país entre os denominados xermanófilos e os partidarios dos aliados. En política interior, aceptou o “goberno autonomista” da Mancomunidade Catalá.
Despois do bienio liberal de 1915 a 1917, volveu ó poder cando se comezaron a notar os primeiros signos de recesión tras a bonanza dos anos da guerra. Dato legalizou as Xuntas Militares que se formaron como reflexo do sindicalismo que estaba impregnando a sociedade da época e tivo que facer fronte á grave axitación política e sindical da inmediata posguerra. En Barcelona ó tempo que se xuntaba a Asemblea de Parlamentarios convocada por Cambó estalaba a folga xeral revolucionaria co apoio dos dous grandes sindicatos. Ante unha crise social desta magnitude, Dato non dubidou en utilizar o exército, que tiña da súa man, para sufocar a folga.
En 1918, Datou volveu a desempeñar a carteira de Estado co gabinete de concentración nacional presidido por Maura. Nos anos aínda críticos da posguerra, presidiu o goberno de 1921 cando o ambiente en Barcelona entre patronal e centrais sindicais se facía máis insoportable. O seu apoio á represión da subversión social e á Lei de Fugas convertérono en branco do extremismo anarquista.
Foi abatido por máis de 20 disparos o 8 de marzo de 1921 nun atentado perpetrado por dous anarquistas cataláns desde un sidecar en marcha na Praza da Independencia de Madrid. Era o segundo magnicidio dun presidente de goberno español en pouco máis dunha década. En 1912 fora asasinado José Canalejas. Familia
Casou con María del Carmen Barrenechea Montegui, 1. ª duquesa de Dato, con quen tivo tres fillas: Isabel Dato Barrenechea, 2ª duquesa de Dato. Morreu solteira en 1937.
María del Carmen Dato Barrenechea, 3ª duquesa de Dato (Madrid, 6 de decembro de 1885 - 1954). Casada con Eugenio Espinosa de los Monteros Bermejillo, con quen tivo dous fillos.
María de la Concepción Dato Barrenechea (Madrid, 2 de maio de 1890 - Madrid, 16 de setembro de 1973). Casada en París o 25 de abril de 1922 con Ernesto de Zulueta Isasi (Bilbao, 26 de abril de 1892 - Madrid, 9 de setembro de 1969), con descendencia, incluído o diplomático Eduardo de Zulueta Dato (1923-2020). Distincións
Recibiu as seguintes condecoracións: o colar da Orde de Carlos III, que lle foi imposto polo rei Afonso XIII, e a medalla penitenciaira de ouro. En Portugal, recibiu a Cruz de San Gregorio Magno e a Cruz da Orde de Cristo. El-Rei concedeulle a título póstumo o Ducado de Dato á súa filla e herdeira. Nomeárono fillo adoptivo de Vitoria, onde se lle dedicou, tamén, o nome da rúa princioal. Tamén ten adicadas rúas na súa honra en Zaragoza, Calatayud, Córdoba, Madrid, Palencia, Palma, Sevilla e Alacant. Ideoloxía
Encadrado dentro do denominado rexenariocinismo conservador, Feliciano Montero destacou a súa posición «social-reformista». ​ Nun discurso de 1910, na Real Academia de Ciencias Morais e Políticas, titulado Justicia Social, criticou o solidarismo proveniente de Francia; porén, opinaba que eran compatibles a caridade cristiá e a xustiza social. ​
Como xurisconsulto fora director da Revista General de Legislación y Jurisprudencia. Iniciador de reformas sociais, preocupouse polo traballo das mulleres e dos nenos. Foi o creador do Ministerio de Traballo lexislando sobre os accidentes no traballo e sobre o ascenso na maxistratura por antigüidade.
Dato pertenceu á Real Academia de Ciencias Morais e Políticas desde 1910 e, dende 1913, como representante de España, foi membro permanente do Tribunal Internacional da Haia, do que chegou a ser elixido vicepresidente. Obras
Dato Iradier, Eduardo (1915): El gobierno y la cuestión económica. Discursos pronunciados por. .. en el Senado. Madrid: (S. i. ). 41 pp. (Senado, Sig. F. A. Caja 243-22).
Dato Iradier, Eduardo (1915): Las Reformas Militares en el Congreso. Discurso pronunciado por el Excmo. Sr. D. .. .. . Presidente del Consejo de Ministros en el Congreso de los Diputados el día 24 de noviembre de 1915. Madrid: Fortanet, 21 x 13’5 cm, 16 pp.