Norza moura

A norza moura ou uvas de can (Dioscorea communis ou Tamus communis) é unha planta rubideira da familia das dioscoreáceas. Descrición
Planta rubideira que renova os seus talos cada ano e se enrosca na dirección das agullas do reloxo. Follas alternas de 3 a 20 cm de lonxitude, pecioladas, oval e en forma de corazón, longamente acuminadas, limbo verde escuro, con 3 a 9 nervios manifestos e curvados que parten da escotadura basal. Talos gabeadores retortos de até 4 m, febles, tenros e lampinos, con estrías lonxitudinais. Tubérculo moi grande de até 20 cm ou máis de lonxitude de cor negra. Planta dioica de flores amareladas, as masculinas en ramalletes espiciformes e magros, patentes, con 6 estames, as femininas en espigas máis curtas, pénsiles, de poucas flores, con 3 sépalos e 3 pétalos semellantes unidos no baseamento formando un tubo co rudimento do froito no efondo; corola de 3 mm de lonxitude, con 6 lóbulos estreitos un tanto recurvados. Froito en baga carnuda, duns 12 mm de diámetro, vermello brillante pálido, de cando en cando amarelado, en acios e con poucas sementes. Frutifica polo outono. Distribución e hábitat
Gran parte de Europa, agás na Europa setentrional. Común na Península ibérica e as illas Baleares. Habita en lugares húmidos e sombrizos, fileiras de sebes, matogueiras, marxes de carballeiras, piñeirais, aciñeirais, e bosques de ribeira. Intervén nas asociacións Bupleurum-Quercus rotundifolia e Rubo ulmifolii-Rosetum corymbiferae. É común en Galiza. Importancia económica e cultural
Usos
As raíces, ou tubérculo napiforme en cataplasma, sandan contusións e feridas e en fretas disque alivian a reuma, a artrite e a ciática; son rubefacientes e arroiban a pel. Froitos velenosos, mesmo mortais. Eventualmente prodúcense intoxicacións graves nos nenos, que inxeren accidentalmente as súas bagas, dunha atractiva cor vermella. A intoxicación cursa con intensa irritación de mucosas, dor abdominal, diarreas e vomitos, acompañados de esmorecemento, somnolencia, calafríos, mesmo alteracións respiratorias e coma.
Nos caso de Galiza, as bagas empregábanse coma menciña contra a reuma, apañábanse agosto e gardábanse na casa. Despois quecíanse na lareira unha vez tirado o lume e fretaban con elas a parte dorida. Principios activos
Principio semellante á histamina, saponósidos esteroídicos derivados da diosxenina e abundantes rafidios de oxalato de calcio (CaC2Ou4). Taxonomía
Dioscorea communis foi descrita por (L. ) Caddick & Wilkin e publicado en Taxon 51(1): 112, 109. 2002. Citoloxía
Número de cromosomas de Tamus communis (Fam. Dioscoreaceae) e táxones infraespecíficos
2n 48. Sinonimia
Smilax rubra Willd.
Tamus communis L.
Tamus cretica L.
Tamus smilacifolia Jullien ex Boreau
Dioscorea canariensis Webb & Berthel.
Tamus baccifera St. -Lag.
Tamus canariensis Willd. ex Kunth
Tamus cirrhosa Hausskn. ex Bornm.
Tamus cordifolia Stokes
Tamus edulis Lowe
Tamus norsa Lowe
Tamus parviflora Kunth
Tamus racemosa Gouan Nome común
Galego: uvas de can, norza moura, saltasebes (este nome sóeselle dar á especie tamén rubideira: Bryonia dioica ou Bryonia cretica subsp. dioica), nouza, noza, uvas de can, uvas de cobra, valdeba.
Portugués: Da mesma etimoloxía cá galega proveñen os nomes en portugués: >uva-de-cão e norça-preta.