proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Roderick MacKinnon

Roderick MacKinnon, nado en Burlington (Massachusetts) o 19 de febreiro de 1956, é un bioquímico e profesor universitario galardoado co Premio Nobel de Química en 2003. Traxectoria
Estudou bioquímica na Universidade de Brandeis, onde se graduó en 1978, e posteriormente ampliou os seus estudos en medicina na Universidade Tufts. Actualmente é profesor de Neurobioloxía Molecular e Biofísica da Universidade Rockefeller, así como investigador do Instituto Médico Howard Hughes. Investigacións científicas
Iniciou as súas investigacións ao redor das toxinas na estrutura da canle de potasio. Durante a década de 1990 a arquitectura molecular detallada das canles e dos medios exactos polos cales transportan os iones seguían suendo especulativos. En 1998, a pesar das trabas científicas no estudo estrutural das proteínas integrais da membrana celular que frustraran a maioría das tentativas, MacKinnon e os seus colegas da Universidade Cornell conseguiron abrir a arquitectura dunha canle de potasio dunha bacteria grazas á cristalografía de raios X.
En 2003 foi galardoado co Premio Nobel de Química xunto con Peter Agre. Ambos os científicos foron premiados polos descubrimentos referentes ás canles en membranas celulares, aínda que MacKinnon polos estudos estruturais e mecánicos das canles iónicas e Agre foino especialmente polo descubrimento do métode da "canle de auga".
Rodez

Rodez (en occitano de Languedoc Rodés) é un concello francés localizado no departamento Aveyron, na rexión Mediodía-Pireneos. En 2008 tiña 26367 habitantes. É a a capital (préfecture) do seu departamento.
Rodinia

Rodinia (do ruso родина, ródina, patria) foi un supercontinente que existiu fai 1100 millóns de anos, durante o Proterozoico. Reunía gran parte da terra emerxida do planeta. Empezou a fracturarse hai 800 millóns de anos debido a movementos magmáticos na codia terrestre, acompañados por unha forte actividade volcánica. A existencia de Rodinia baséase en probas de paleomagnetismo que permiten obter a paleolatitud dos fragmentos, pero non a súa lonxitude, que os geólogos determinaron mediante a comparación de estratos similares, actualmente moi dispersos. Formación
Rodinia formouse e desfíxose durante o Neoproterozoico. Probablemente existiu como un único continente desde hai 1. 100 millóns de anos ata que comezou a fragmentarse en oito pequenos continentes hai ao redor de 800 millóns de anos. Crese que foi responsable en gran parte do clima frío do Neoproterozoico. Rodinia comezou a formarse fai ao redor de 1. 300 millóns de anos a partir de tres ou catro continentes preexistentes, un acontecemento coñecido como a oroxenia Grenville. A ausencia de fósiles con cuncha ou esqueleto e os de datos paleomagnéticos fiables fan incerto o movemento dos continentes no Precámbrico. Unha posible reconstrución do anterior supercontinente é Columbia
A existencia de Rodinia baséase en datos paleomagnéticos utilizando datos das Illas Seychelles, a India e os Montes Grenville, que se formaron durante a oroxenia Grenville e que actualmente se distribúen en varios continentes. Aínda que os detalles están en discusión polos paleogeógrafos, os cratones continentais que formaban parte de Rodinia parecen haberse agrupado ao redor de Laurentia (proto-Norteamérica), que constitúe o núcleo de Rodinia. Paleoxeografía
Rodinia centrábase probablemente ao sur do ecuador. Posto que a Terra nese momento experimentaba a glaciación do Período crioxénico e as temperaturas eran polo menos tan frías como actualmente, gran parte de Rodinia puido estar cuberta por glaciares ou formando parte do casquete de xeo do Polo sur. O interior do continente, distante dos efectos moderadores do océano, é probable que fose estacionalmente moi frío (clima continental). Rodinia estaba rodeado polo superocéano que os geólogos denominan Mirovia (de Mir, a palabra rusa que significa «paz»). Separación
En contraste coa formación de Rodinia, os movementos das masas continentais durante a súa ruptura enténdense bastante ben. Probas de amplos fluxos de lava e de erupciones volcánicas durante o límite Precámbrico-Cámbrico, especialmente en Norteamérica, suxiren que Rodinia comezou a fragmentarse como moi tarde hai 750 millóns de anos. Outros continentes, incluíndo Báltica e Amazonia, se dislocaron de Laurentia hai 600-550 millóns de anos, abrindo o océano de Xápeto entre eles. A separación tamén levou ao nacemento de océano Pantalasa (ou Paleo-Pacífico). Os oito continentes que formaban parte de Rodinia máis tarde volveron reunirse no supercontinente global denominado Pannotia, e despois unha vez máis como Panxea
Rodio

O rodio é un elemento químico de número atómico 45 situado no grupo 9 da táboa periódica dos elementos. O seu símbolo é Rh. É un metal de transición pouco abundante. Atópase normalmente en minas de platino e emprégase como catalizador nalgúnhas aliaxes de platino. Características principais
O rodio é un metal dúctil de cor branca prateada. Non se disolve en ácidos, nin sequera en auga rexia, aínda que finamente dividido si que pode disolverse nesta, e tamén en ácido sulfúrico concentrado e en quente, H2SO4. O rodio ten un punto de fusión maior que o do platino e unha densidade menor.
Os seus estados de oxidación máis comúns son +2, +3, 0 e –1.
Rodman

Rodman é un estaleiro galego con sede en Vigo, aínda que tamén conta con outra fábrica na parroquia de Meira (Moaña) e outras dúas en Portugal.
As súas actividades comprenden a construción de iates de recreo e lanchas, mentres que a súa división profesional, Rodman Polyships, adícase á construción de pesqueiros e de patrulleiros para forzas militares e policiais.
Creado en 1974, a denominación de Rodman provén do nome do seu fundador, Manuel Rodríguez, colocando á inversa as primeiras letras do seu nome e apelido.
Rodney Robert Porter

Rodney Robert Porter, CH, nado en Newton-lle-Willows (St Helens, Lancashire) o 8 de outubro de 1917 e finado en Winchester (Hampshire) o 7 de setembro de 1985, foi un bioquímico inglés. Traxectoria
Recibiu o seu Bachelors of Sciences con honras da Universidade de Liverpool en 1939 por bioquímica, e a súa Ph. D. na Universidade de Cambridge en 1948.
Traballou no National Institute of Medical Research durante o período 1949-1960 antes de unirse ao St. Mary's Hospital Medical School da Universidade de Londres e converterse en Pfizer Professor of Immunology.
En 1972 compartiu o Premio Nobel de Fisioloxía ou Medicina con Gerald M. Edelman pola determinacíón da estrutura química exacta dun anticorpo. Usando unha encima chamada papaína, rompeu a inmuglobina do sangue en partes, facendo máis fácil o seu estudo. Tamén observou como a inmuglobina do sangue reacciona coa superficie celular.
Morreu nun accidente de automóbil e sobrevivíronlle unha esposa e cinco fillos.
Rodney Williams (político)

Rodney Errey Lawrence Williams, nado en Swetes en 1947, é un político antiguano, actual gobernador xeral de Antiga e Barbuda. Traxectoria
É médico de profesión. Ingresou na política en 1984 como membro do parlamento da circunscrición de San Pablo, que fora representado anteriormente polo seu pai. Entre 1992 e 2004, desempeñouse no gabinete como ministro, ocupando varias ou conxuntamente as carteiras de educación, cultura, tecnoloxía, desenvolvemento económico, turismo e ambiente. Representou a San Pablo até 2004 cando perdeu a súa banca nas eleccións xerais de 2004, cando o seu partido, o Partido Laborista de Antiga perdeu as eleccións xerais ante o Partido Progresista Unido.
Desde o 14 de agosto de 2014 é o cuarto gobernador xeral de Antiga e Barbuda.
En outubro de 2014 foi nomeado cabaleiro gran cruz da Orde de San Miguel e San Xurxo.
Rodocrosita

A rodocrosita (do grego rhodon que significa rosa) é un mineral da clase dos carbonatos cuxa fórmula química é MnCO3 (contén aproximadamente un 61% de MnO). Aspecto
A rodocrosita preséntase en forma de cristais de formas pouco definidas formando agregados empenados, radiados ou en forma de estalactitas e costras. A súa cor característica é a rosa aínda que tamén pode adoptar outras como a vermella ou a parda, sendo a máis rara a rodocrosita de cor gris.
Ademais a rodocrosita pode conter na súa composición diferentes elementos engadidos. Segundo a aparición destes, podemos diferenciar 3 minerais que forman parte da serie isomorfa da rodocrosita. Estes son o ferro (rodocrosita de ferro), o calcio (rodocrosita de calcio) e o zinc (rodocrosita de zinc). Lugares onde se atopa
Este mineral crece en filóns hidrotermais e en rochas metamórficas, facendo tamén aparición en zonas de oxidación. Adoita asociarse á limonita, á rhodonita e ó cuarzo.
Dous dos xacementos máis importantes do mundo atópanse na Arxentina e no Colorado (Estados Unidos).
En España podémola atopar en Huelva e Cáceres, en xacementos de silicatos de manganeso e calcita respectivamente. Usos da rodocrosita
Debido a que ten unha gran concentración de MnO na súa composición, a rodocrosita é utilizada como mena para a extracción de manganeso.
É utilizada tamén en xoiería e como pedra ornamental. Outros carbonatos
Outros carbonatos de importancia son a calcita e a aragonita.
Rodrigo García Rey

Rodrigo Patricio García Rey, nado en Santiago de Compostela o 17 de marzo de 1893 e finado na mesma cidade o 11 de xaneiro de 1969, foi un practicante e político galego. Traxectoria
Practicante en medicina. Masón. O 26 de marzo de 1930 foi un dos asinantes do Pacto de Lestrobe. Foi directivo de Unión Republicana na provincia da Coruña. Practicante do Gran Hospital de Santiago, co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936, foi destituído. Foi procesado pola Xurisdición militar e estivo preso do 21 de xullo de 1937 ao 10 de abril de 1940. O Tribunal Especial para a Represión da Masonería e o Comunismo condenouno a 12 anos e 1 día de prisión, que foi conmutada a 6 anos e 1 día o 1 de xullo de 1943. Ingresou novamente en prisión en novembro de 1941, e saíu en liberdade vixiada e confinado en Reus en xuño de 1943. En abril de 1945 autorizaron o seu traslado a Laíño e o 26 de xuño dese ano cumpriu definitivamente a pena.
Rodrigo Rato

Rodrigo Rato Figaredo, nado en Madrid o 18 de marzo de 1949, é un político conservador e economista español. Foi vicepresidente do Goberno de España e ministro de Economía durante o oito anos de goberno do Partido Popular. Foi o noveno director xerente do Fondo Monetario Internacional até a súa dimisión o 19 de xuño de 2007. Sucedeu neste cargo a Horst Köhler, quen renunciara o 4 de marzo de 2004, e permaneceu no mesmo até o 31 de outubro de 2007, tras o cal foi sucedido polo francés Dominique Strauss-Kahn. En 2011 era o presidente de Caja Madrid. Traxectoria
Primeiros anos
É bisneto de Faustino Rodríguez-San Pedro y Díaz-Argüelles (avogado e alcalde de Madrid, entre outros) e fillo do empresario Ramón de Rato Rodríguez San Pedro e Aurora Figaredo Sela. Ambas familias asturianas (os Rato e os Figaredo) son propietarias de industrias.
Tras estudar cos Xesuítas de Chamartín e comezar a universidade en ICADE, licenciouse en Dereito pola Universidade Complutense de Madrid en 1971, obtivo un máster en Administración de Empresas pola Universidade de Berkeley (California) tres anos máis tarde e, xa sendo Ministro de Economía de España, doutorouse en 2003 en Economía Política pola Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais da Universidade Complutense de Madrid.
Inicios na súa carreira política
Ingresou en política en 1979, figurando como candidato por Cádiz do partido Alianza Popular, antecesor do Partido Popular. Tras formar parte do comité executivo do partido desde 1980, obtivo o seu primeiro escano no Congreso dos Deputados en 1982. Tiña 33 anos. Sendo un dos deputados de AP máis activos no Congreso, apoiou o nomeamento de José María Aznar como candidato a presidente. Outros que tamén lle apoiaron foron Federico Trillo ou Juan José Lucas. Durante os anos de oposición de Aznar foi a súa man dereita e portavoz no Parlamento.
Roentgenio

O roentgenio (Rg) é un elemento químico da táboa periódica, o seu número atómico é 111. Anteriormente foi coñecido co nome provisional de unununio.
Descubrírono o 8 de decembro de 1994 científicos alemáns dirixidos por Peter Armbruster e Gottfried Münzenber da Gesellschaft für Schwerionenforschung de Darmstadt. En novembro de 2004 recibiu o seu actual nome en honra de Wilhelm Conrad Roentgen (1845-1923), premio Nobel de Física, descubridor dos raios X. O roentgenio obtense polo bombardeo de follas de bismuto con ions de níquel, o seu único isótopo coñecido presenta media vida en torno a 15 milisegundos.
Rogelio Diz Fuentes

Rogelio Diz Fuentes, nado en Vilaxoán (Vilagarcía de Arousa) en 1912 e finado en México en 2003, foi un político galego. Traxectoria
Foi labrego e canteiro. Militante da CNT. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Xulgado en Pontevedra por rebelión militar o 21 de xaneiro de 1937 con Luis Doeste Mariño, José Manuel García González, Eugenio Lamas Bugallo, Manuel Fernández Oubiña, Antonio Názara Pesado, José Vidal Bugallo, Manuel Ucera Barros, Manuel Rey Ucera, Salvador Vidal Fontán, José Caneda Blanco, Tomás Romero Vidal, Daniel Robado Castro, Manuel Abalo Lamas, Manuel Teira López, Luis Diz Reimúndez, Laureano Fernández Caamaño, Germán Quintela Novoa, Aurelio Parejo González, Dámaso Carrasco Duaso e Luís Bouza-Brey Trillo, foi condenado a cadea perpetua.
Preso na illa de San Simón, foi trasladado ao Forte de San Cristovo de Pamplona. Participou na fuga do 22 de maio de 1938 e foi autor da letra do himno da fuga "Camarada, ya se abrieron las puertas. .. ". O seu irmán Manuel Diz Fuentes foi asasinado polos franquistas o 29 de setembro de 1938. Foi posto en liberdade por conmutación en setembro de 1940. Exiliouse en México. O seu fillo Rogelio Diz Rubianes recompilou a súa biografía no libro Memorias, pensamientos y versos (2001).
Rogelio González Suárez

Rogelio González Suárez, nado en Salcedo (Pontevedra) o 5 de decembro de 1906 e finado en 1955, foi un loitador antifranquista galego. Traxectoria
Traballou como carpinteiro na empresa de construcións Rodolfo Lama Prada. Militaba no PCE na célula da Ruibal. En 1930 pertenceu ao gremio de carpinteiros en Pontevedra adscrito primeiro á CGTU (Confederación General de Trabajadores Unitaria) de obediencia comunista e, máis tarde, integrada na UGT; foi presidente do Sindicato. En 1936 desempeñou a vicepresidencia do Sindicato e da Federación Obreira Local. Presidiu o mitin do 1 de maio de 1936 no que participaron Manuel García Filgueira, Julio Álvarez del Vayo e Margarita Nelken. Foi membro da comisión provincial pro estatuto galego e do comité local da Fronte Popular.
Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu e estivo agochado no monte con Manuel García Filgueira ata regresar ao seu domicilio, no que seguiu ocultándose ata novembro de 1945. Dende 1938 estaba en busca e captura por ser de marcada significación contraria ao Réxime e figurar como fuxido. En agosto de 1940 foi condenado polo Tribunal de Responsabilidades Políticas a 10 anos de desterro a 150 quilómetros de Pontevedra, 10 anos de inhabilitación absoluta e multa de 250 pesetas. En 1945 trasladouse a Coruña, adoptou o nome de Braulio Fernández Portela, e contactou con Ramón Seoane Suárez e Alejandro Gama Casalderrey a quen xa coñecía de Pontevedra, organizando o Comité Provincial do Partido Comunista de España, do que foi nomeado secretario político.
En xaneiro de 1947, cando era perseguido pola policía franquista, ausentouse da cidade con destino a Cádiz. Pero foi detido en febreiro. Procesado na Causa 36/1947, xunto a Gama Casalderrey e Seoane Suárez, cun total de 56 individuos acusados de actividades comunistas, o fiscal militar solicitou a pena de morte en consello de guerra celebrado na Coruña o 30 de xullo de 1947, acusado de estar relacionado cos guerrilleiros, de militar en organización política ilegal e de repartir propaganda subversiva. Cumpriu condena primeiro na Prisión de Burgos, e dende xaneiro de 1949 na Colonia Penitenciaria de El Dueso (Santoña), de onde saíu en liberdade condicional o 23 de xullo de 1952.
Roger Bacon

Roger Bacon, tamén coñecido como Doctor Mirabilis, nado en Ilchester contra o 1214 e finado en Oxford en 1294, foi un filósofo inglés, un dos máis coñecidos franciscanos do seu tempo e un dos máis antigos avogados do moderno método científico. Tamén foi un dos primeiros europeos en ensinar a Aristóteles grazas á influencia árabe. Traxectoria
Estudou en Oxford e trasladouse a París en 1236. De novo en Oxford (1251), escribiu Speculum astronomiae (no que corrixiu o sistema astronómico de Tolomeo), e unha Metafísica, malia iso en 1257, foille prohibido ensinar e volveu a París. Reformou o calendario xuliano en 1263.
A instancias do seu protector (Clemente IV), comezou os Communia naturalium (un compendio da ciencia da súa época), que deixou para escribir Opus maius (1267-1268), obra que enviou ao Papa xunto coa anterior e outras dúas (Opus minus e Opus tertium), escribiu tamén un Compendium studii philosophiae. Bacon sempre defendeu que a autoridade relixiosa non debía ser seguida acriticamente.
En 1277 o xeneral dos franciscanos atopou sospeitosas as súas obras (sobre todo polos ataques a Santo Alberte Magno e a San Tomé). Condenadas as súas teses, estivo na cadea ata 1292.
Roger Bland

Roger Farrant Bland, nado en Londres o 3 de abril de 1955, é un numismático e museólogo británico vinculado ao Museo Británico. Traxectoria
Roger Bland é fillo de David Ferrant Bland e Mary Elmore Bland, e casou en 1987 con Lucilla Mary Burn.
Bland realizou os seus estudos universitarios no King's College da Universidade de Londres, onde se graduou en Estudos Clásicos en 1978. Na mesma universidade acadou o grao de doutor en 1991 cunha tese titulada The Coinage of Gordian III from the mints of Antioch and Caesarea.
O ano seguinte á súa graduación, en 1979, ingresou no Departamento de Moedas e Medallas do Museo Británico, ao que estivo vinculado ata 2005. A partir dese ano pasou a ocupar o posto de conservador en diversos departamentos do museo: Departamento de Antigüidades Portátiles e Tesouro (2005-2012), Departamento de Prehistoria e Europa (2012-2013) e Departamento de Gran Bretaña, Europa e Prehistoria (2013-2015).
A partir de 2015, exerceu tamén como profesor visitante da Universidade de Leicester e membro do Instituto McDonald para a Investigación Arqueolóxica, da Universidade de Cambridge.
Ao longo da súa vida académica exerceu ademais diversos cargos directivos en varias entidades numismáticas e arqueolóxicas, como membro do consello da Sociedade de Anticuarios de Londres, vicepresidente da Real Sociedade de Numismática ou presidente da Sociedade Británica de Numismática. Recoñecementos
1979: Premio Barcclay Head de Numismática Antiga, da Universidade de Oxford.
1983 e 1989: Premio Gilljam, da Royal Numismatic Society.
1993: Académico da Sociedade de Anticuarios de Londres.
2008: Oficial da Orde do Imperio Británico.
2011: Premio Allier de Hauteroche, da Académie des Inscriptions et Belles-Lettres.
2012: Jeton de Vermeil, da Société Française de Numismatique.
2014: Medalla da Royal Numismatic Society.
2016: Medalla Presidencial da Academia Británica.
2017: Medalla Huntington da American Numismatic Society. Escolma de publicacións
(1982): Coin hoards from Roman Britain: The Blackmoor hoard. Con R. Carson. British Museum. ISBN 978-0861590339
(1983). The Cunetio treasure: Roman coinage of the third century A. D. Con E. Besly. British Museum. ISBN 978-0-7141-0857-5.
(1988): The Normanby Hoard and Other Roman Coin Hoards. Con A. Burnett. British Museum. ISBN 9780714108704
(1992): The Chalfont hoard and other Roman coin hoards. British Museum. ISBN 9780714108759
(1993): The Hoxne Treasure: An Illustrated Introduction. Con C. Johns. British Museum. ISBN 978-0-7141-2301-1.
(2010). The Frome Hoard. Con S. Moorhead; A. Booth. British Museum. ISBN 978-0-7141-2334-9
(2010). Roman and Early Byzantine Gold Coins Found in Britain and Ireland: With an Appendix of New Finds from Gaul. Con X. Loriot. Royal Numismatic Society. Special Publications, 46. ISBN 978-0-901405-59-3.
(2014). The Staffordshire Hoard. Con K. Leahy. British Museum. ISBN 978-0-7141-2342-4.
Roger Field

Roger C. Field, nado en Londres o 31 de xullo de 1945, é un deseñador industrial, músico e inventor inglés, con máis de 100 patentes rexistradas. Traxectoria
Roger Field criouse en Londres, Canterbury e Suíza. Foi alumno interno en The King's School, Canterbury e Aiglon College en Villars-sur-Ollon. En 1965 trasladouse a California onde estudou deseño industrial e obtivo un título do California College of the Arts. En 1972 foi a Alemaña.
Field tamén é coñecido como guitarrista, e tocou, entre outros, co seu amigo Chet Atkins e con Merle Travis. O seu invento máis coñecido é a Foldaxe, unha guitarra eléctrica plegable que fixo construír para Chet Atkins. Esta guitarra pode verse no libro de Atkins Me and My Guitars. Field levouse consigo unha das súas guitarras plegables nun Concorde e tocou a canción "Mr. Sandman" o 30 de setembro de 1987 para acompañar a promoción “a través da barreira do son”. Field gañou coa súa guitarra un importante premio de deseño (Designer's Choice Award) os Estados Unidos. Recibiu por iso a felicitación escrita de Raymond Loewy.
Field fotografou a numerosos famosos coa Foldaxe, tales como Paco de Lucía, Keith Richards, Mick Jagger, Paul McCartney, Hank Marvin, David Copperfield e Eric Clapton. Grazas á acción de Roger Field fixeron as paces Hank Marvin e Bruce Welch tras unha disputa que durou máis de dez anos, emprendendo estes unha vira de despedida co seu antigo grupo The Shadows por Gran Bretaña (2004) e por Europa (2005). Marcel Dadi compuxo a súa canción "Roger Chesterfield" para Roger Field (CD Guitar Legend Volume 1).
Roger Mello

Roger Mello, nado o 20 de novembro de 1965 é un ilustrador brasileiro de libros infantís. Foi o primeiro artista de América Latina en gañar o premio Hans Christian Andersen. Honras e Premios
2002 Espace-Enfants
2002 Prêmio Jabuti
Premio Hans Christian Andersen 2014 Publicacións
(con Daniel Hahn) Charcoal Boys (Elsewhere Editions, 2019)
(con Daniel Hahn) You can't be too careful! (Elsewhere Editions, 2017)
(con Cao Wenxuan, tr. Chloe Garcia Roberts) Feather (Archipelago Books, 2017)
Meninos do mangue (Companhia das Letrinhas, 2012)
Roger Pearson

Roger Pearson, nado en 1927, é un antropólogo, emprendedor e político británico. Traxectoria
Home de negocios, político de extrema dereita (defende a supremacía racial) e editor prolífico e heteroxéneo, é tamén o editor e fundador do Journal of Indo-European Studies.
Roger Penrose

Roger Penrose, nado en Colchester (Essex) o 8 de agosto de 1931, é un físico matemático inglés. É coñecido particularmente polas súas contribucións á teoría da relatividade xeral e á cosmoloxía. Tamén destacou no ámbito das matemáticas recreativas e a filosofía. Foi Premio Nobel de Física en 2020 xunto con Reinhard Genzel e Andrea Ghez. Traxectoria
Penrose é fillo do científico Lionel Penrose e de Margaret Leathes, e irmán do matemático Oliver Penrose e o xogador de xadrez Jonathan Penrose.
En 1955, cando era estudante reinventou a “inversa xeneralizada”, tamén coñecida como inversa Moore-Penrose. Conseguiu o seu doutoramento en Cambridge en 1958, cunha tese sobre métodos tensores en xeometría alxébrica baixo a supervisión de John A. Todd. En 1965 Penrose e o físico Stephen Hawking probaron que aas singularidades poden formarse a partir do colapso de inmensas estrelas moribundas.
En 1967 inventou a teoría de twistores que mapea obxectos xeométricos dun espazo de Minkowski nun espazo complexo en catro dimensións coa signatura métrica (2, 2). En 1969 propuxo a hipótese da censura cósmica, que conxectura que o universo nos protexe da impredicibilidade inherente das singularidades (como os buracos negros) ocultándoos da vista. Esta forma coñécese actualmente como a hipótese feble da censura; en 1979, Penrose formulou unha versión máis firme chamada hipótese forte da censura. Xunto coa conxectura BKL e os problemas coa estabilidade non linear, resolver a conxectura da censura cósmico é un dos problemas máis importantes da teoría da relatividade.
Penrose é coñecido polo seu descubrimento en 1974 dos teselados que reciben o seu nome, que están formados de dúas teselas que só poden teselar o plano de forma aperiódica. En 1984 atopáronse padróns similares na organización de átomos en cuasicristais.
A súa contribución máis importante pode considerarse a invención das redes de spin (1971). Tamén influíu na popularización dos diagramas causales, coñecidos como diagramas de Penrose.
En 2020 recibe o Premio Nobel de Física.
Roger Scruton

Roger Scruton, nado en Lincolnshire o 27 de febreiro de 1944 e finado en Brinkworth o 12 de xaneiro de 2020, foi un filósofo británico. Os seus intereses centrábanse en particular na filosofía política e a estética. Obras
Filosofía
Art And Imagination: A Study in the Philosophy of Mind (1974)
The Aesthetics of Architecture (1979)
The Meaning of Conservatism (1980)
The Politics of Culture and Other Essays (1981)
A Short History of Modern Philosophy (1982)
A Dictionary of Political Thought (1982)
The Aesthetic Understanding: Essays in the Philosophy of Art and Culture (1983)
Kant (1982)
Untimely Tracts (1985)
Thinkers of the New Left (1985)
Sexual Desire: A Moral Philosophy of the Erotic (1986)
Spinoza (1987)
A Land Held Hostage: Lebanon and the West (1987)
Conservative Thinkers: Essays from The Salisbury Review (1988)
Conservative Thoughts: Essays from The Salisbury Review (1988)
The Philosopher on Dover Beach: Essays (1990)
Conservative Texts: An Anthology (ed. ) (1992)
Modern Philosophy: An Introduction and Survey (1994)
The Classical Vernacular: Architectural Principles in an Age of Nihilism (1995)
An Intelligent Person's Guide to Philosophy (1996); republished as Philosophy: Principles and Problems (2005)
The Aesthetics of Music (1997)
On Hunting (1998)
An Intelligent Person's Guide to Modern Culture (1998); republished as Modern Culture (2005)
Spinoza (1998)
England: An Elegy (2001)
The West and the Rest: Globalisation and the Terrorist Threat (2002)
Death-Devoted Heart: Sex and the Sacred in Wagner's Tristan und Isolde (Oxford University Press, 2004)
News From Somewhere: On Settling (2004)
The Need for Nations (2004)
Gentle Regrets: Thoughts from a Life (Continuum, 2005)
Animal Rights and Wrongs (2006)
A Political Philosophy: Arguments for Conservatism (2006)
Immigration, Multiculturalism and the Need to Defend the Nation State (2006)
Culture Counts: Faith and Feeling in a World Besieged (Encounter Books, 2007)
Beauty (2009)
I Drink Therefore I Am: A Philosopher's Guide to Wine (2009)
Understanding Music (2009)
The Uses of Pessimism: And the Danger of False Hope (2010)
Green Philosophy: How to Think Seriously About the Planet (2011); revisado e publicado de novo como How to Think Seriously About the Planet: The Case for an Environmental Conservatism (2012)
The Face of God: The Gifford Lectures (2012)
Our Church: A Personal History of the Church of England (2012)
The Soul of the World (2014)
How to Be a Conservative (2014)
Fools, Frauds and Firebrands: Thinkers of the New Left (2015)
The Ring of Truth: The Wisdom of Wagner's Ring of the Nibelung (2016)
Confessions of a Heretic: Selected Essays (2017)
Ficción
Fortnight's Anger: a novel (1981)
Francesca: a novel (1991)
A Dove Descending and Other Stories (1991)
Xanthippic Dialogues (1993)
Perictione in Colophon: Reflections of the Aesthetic Way of Life (2000)
Notes from Underground (novela) (2014)
The Disappeared (novela) (2015)
Ópera
The Minister (1994).
Violet (2005)
Roger Y. Tsien

Roger Yonchien Tsien (en chinés tradicional 錢永健; en chinés simplificado 钱永健; en pinyin Qián Yǒngjiàn), nado o 1 de febreiro de 1952 en Nova York (Estados Unidos), é un bioquímico estadounidense, de orixe chinesa, profesor no Departamento de Química e Bioquímica da Universidade de San Diego. No ano 2008 foi galardoado co Premio Nobel de Química, polo «seu descubrimento e desenvolvemento da proteína fluorescente verde», xunto ao tamén estadounidense Martin Chalfie, e ao xaponés Osamu Shimomura. O premio, de 10 millóns de coroas suecas (1, 4 millóns de dólares ou 1, 03 millóns de euros) repartirase entre os tres por partes iguais.
Segundo o comunicado de prensa da Real Academia das Ciencias de Suecia en Estocolmo, o profesor Tsien "estendeu a paleta de cores máis aló do verde, o cal permite aos investigadores dar ás proteínas e células diferentes cores, para seguir varios procesos biolóxicos ao mesmo tempo. " O propio Tsien declarou, en conferencia telefónica tras a noticia da adxudicación do Premio Nobel de Química 2008, que el non se considera un científico chinés: "Crieime nos Estados Unidos e desde entón pasei a miña vida aquí. Pero, se lles serve ás persoas na China, espero que o premio inspire a estudantes e científicos alá. Traxectoria
Roger Y. Tsien naceu en Nova York, aínda que creceu en Livingston (Nova Jersey). O seu pai era enxeñeiro mecánico, e os seus tíos por parte de nai eran profesores de enxeñería no Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts (MIT). Un dos seus tíos foi o prominente científico chinés Qian Xuesen. Tsien, que se considera a si mesmo enxeñeiro molecular, dixo nunha ocasión: «estou facultado pola miña herdanza para desenvolver este tipo de traballo».
Tsien sufría de asma de pequeno, polo que pasaba gran parte do seu tempo en casa. Así, dedicaba longas horas a experimentos químicos no seu laboratorio do soto. Con dezaseis anos gañou o primeiro premio da Intel Science Talent Search, competición a nivel nacional nos Estados Unidos para estudantes de secundaria, cun proxecto sobre como os metais se unen ao tiocianato.
Estudou na Universidade Harvard, graduándose cun Bachelor of Science en física e química en 1972. Graduouse con summa cum laude. Tras a súa titulación uniuse ao Laboratorio Fisiolóxico da Universidade de Cambridge, Inglaterra, en 1977, e traballou como investigador no Gonville and Caius College ata 1981.
Rohini (satélites)

Rohini foi unha serie de catro satélites artificiais da India lanzados entre 1979 e 1983. Características
Os satélites Rohini, sucedidos polos Stretched Rohini Satellite Series, foron catro demostradores tecnolóxicos para probar novas tecnoloxías. Rohini 1A, tamén coñecido como RTP (Rohini Test Payload) e Rohini 1B, coñecido ademais como RS 1 (Rohini satellite 1) foron usados para probar o rendemento do foguete SLV 3. Ambos tiñan unha masa de 35 kg, estabilizábanse mediante xiro, levaban células solares para producir enerxía e levaban instrumentación para monitorizar o lanzamento ata órbita.
Rohini 2 e 3 (coñecidos tamén como RS D1 e D2) foron lanzados para probar unha plataforma sinxela de observación da Terra. Eran similares a RTP e RS 1, cunha masa similar, estabilizándose mediante xiro e alimentándose mediante células solares. RS D1 reentrou na atmosfera prematuramente, aos 9 días de chegar a órbita, debido a unha altura orbital máis baixa do previsto. RS D2 levaba sensores para a luz visible e infravermella e a súa misión durou 17 meses.
Rokot

Rokot ou Rockot é o nome dun modelo de foguete espacial ruso derivado do mísil UR-100N. É usado para poñer en órbita cargas lixeiras e lánzase tanto dos cosmódromos de Baikonur como de Plesetsk.
Rol de xénero

Os roles de xénero son crenzas, ideas preconcibidas e prexuízos que foron construídos e pasaron culturalmente en sociedades ó longo do tempo, e que reparten os atributos das persoas entre homes e mulleres, limitando as súas respectivas expectativas de vida e posibilidades de desenvolvemento persoal.
A socioloxía estuda os roles sociais de xénero no comportamento de homes e mulleres, así como as importantes diferenzas que existen na división de roles entre ambos sexos, que dependen de cada sociedade, cultura, lugar e tempo determinados. Están moi presentes na nosa sociedade: nos medios de comunicación, na publicidade, na linguaxe, na asignación de responsabilidades e obrigas no eido familiar e no desenvolvemento das relacións emocionais. Por exemplo, no mundo occidental, un dos roles asignados tradicionalmente a homes é o de ser responsable das actividades produtivas e as actividades de representación política, mentres que un dos roles asignados tradicionalmente para as mulleres é a de ser responsable das relacións afectivas e coidar da familia e das persoas dependentes.
Na década de 1970 comezouse a falar do xénero dunha persoa referido á construción dos diferentes roles que a sociedade asocia ó sexo, macho ou femia, home ou muller, basicamente substituíndo a verba sexo por xénero, o cal asumía implicitamente que muller equivalía a feminidade e home a masculinidade. A partir dos anos 90, o posmodernismo fixo que este xeito de entender a sexualidade e a sociedade, dual cos conceptos masculino e feminino, era case sempre propio dunha sociedade androcéntrica e patriarcal, que ademais consideraba inferior o feminino. En troques, outros modelos consideran que ningunha persoa é soamente feminina ou masculina e que estes conceptos son "construcións teóricas de contido incerto" e poñen en cuestión os diferentes roles de xénero, atribuíndolles só funcións limitantes, condicionantes e reducionistas na construción da propia identidade e da liberdade persoal.
Roland Campiche

Roland J. Campiche, nado en 1937, é un sociólogo suízo, que traballa no ámbito da socioloxía da relixión. Traxectoria
É profesor da socioloxía da relixión na Universidade de Lausana, foi presidente da Sociedade Internacional da Socioloxía da Relixión (1991-1995) e da sección francesa do Instituto de Ética Social da Federación de Igrexas Protestantes de Suíza ata 2001. En 1999 fundou o Observatorio das Relixión de Suíza para a investigación e o coñecemento do cambio relixioso. O seu ámbito de investigación céntrase na mocidade e relixión en Europa e sobre as seitas. Obras
Urbanisation et vie religieuse, Payot, 1968 (tese de doutoramento)
Croire en Suisse(s), Lausanne: L'Âge d'Homme, 1992
Quand les sectes affolent Lausanne et Genève: IES et Labor et Fides, 1995
La Religion: Frein à l'égalité Hommes/femmes? , ASSR 95, 1996
Cultures jeunes et religions en Europe, París: Le Cerf, 1997
Régulation de la religion par l'Etat, nouvelles perspectives, ASSR 121, 2003
Les deux visages de la religion Genève: Labor et Fides, 2004
La religion visible Lausanne: Presses polytechniques et universitaires romandes, 2010
Roland Topor

Roland Topor, nado en París o 7 de xaneiro de 1938 e finado na mesma cidade o 16 de abril de 1997, foi un ilustrador, debuxante, pintor, escritor e cineasta francés. De orixe xudía-polonesa, foi coñecido polo carácter surrealista e voluntario das súas obras, caracterizadas por un marcado humor negro. Pertenceu ao Grupo Pánico, canda a Alejandro Jodorowsky e Fernando Arrabal. A súa obra máis coñecida é Le Locataire chimérique (1964) adaptada ao cinema por Roman Polanski en 1976 co título de Le locataire. Traxectoria
Fillo do pintor polonés nacionalizado francés Abram Topor (Varsovia, 1903-París, 1992), formado na Academia de Belas Artes de Varsovia, Roland Topor herdou del o talento polo debuxo, a pintura, os retratos e as caricaturas, así como o gusto polo grotesco, de clara raigame xudeopolonesa.
Logo de pasar uns anos en París na rue Corbeau (hoxe rue Jacques-Louvel-Tessier) do 10º distrito, marchou a Savoia coa familia trala ocupación nazi. De volta na cidade, estudou na Escola de Belas Artes, colaborou no periódico Hara-Kiri e desenvolveu o seu humor negro, ácido e cínico canda a unha vertente máis rosa na revista Elle. En 1962 foi un dos creadores do Grupo Pánico canda a Fernando Arrabal, Olivier O. Olivier, Alejandro Jodorowsky e Jacques Sternberg.
En colaboración con René Laloux iniciouse no cine de animación. Logo de varias curtametraxe realizou a longametraxe La Planète sauvage, que en 1973 acadou o premio especial do xurado no Festival de Cannes. Canda a Guénolé Azerthiope fundou o espectáculo-visita guiada Monopolis en 1974 para o Festival de Sigma en Bordeos.
Apareceu como actor secundario en diversos filmes. Destaca a súa faceta de comediante na película de Werner Herzog Nosferatu: Phantom der Nacht, xunto a Isabelle Adjani e Klaus Kinski. En 1988 realizou con Enrique Xhonneux unha adaptación da vida do Marqués de Sade, Marquis, presentada en 1989 co gallo do bicentenario da Revolución francesa. A obra está interpretada por actores con máscaras que representan animais e o pene de Sade, e no seu momento desconcertou a crítica e o público, se ben na actualidade está considerado un filme de culto.
Como autor de teatro realizou Da Vinci tiña razón! , obra que provocou un grande escándalo Bélxica pola súa trama escatolóxica. Outras obras súas son Joko fête son anniversaire, 'L'Ambigu ou L'Hiver sous la table. Canda a Jérôme Savary realizou Les Aventures de Zartan e De Moïse à Mao, e en 1992 levou a cabo a posta en escena, os decorados e o vestiario de Ubu rei no Teatro Nacional de Chaillot, en París.
Faleceu nun hospital logo dun accidente cardiovascular no seu domicilio parisiense.
Rolda de Birmingham

A Rolda de Birmingham ou Galego-list foi a primeira lista de correos electrónicos na que se empregou a lingua galega. Iniciativa do lectorado de galego da Universidade de Birmingham apareceu no ano 1995. As mensaxes ían dirixidas a galego@birmingham. ac. uk e foi aquí onde apareceu por primeira vez a palabra rolda referida ás listas de correos.
Rolf Lederbogen

Rolf Lederbogen, nado en Hann. Münden, Baixa Saxonia, o 17 de marzo de 1928, e finado en Heidelberg o 4 de xuño de 2012, foi un deseñador e arquitecto alemán, coñecido por ser o creador dos anversos nacionais das moedas de 1, de 2 e de 5 céntimos de euro alemás. Traxectoria
Formación e carreira académica
Logo de concluír o seu ensino secundario, Lederbogen cursou estudos superiores artísticos na Escola de Belas Artes de Kassel entre 1947 e 1952, con profesores como Heinrich Lauterbach, Hans Leistikow, Hermann Mattern e Ernst Röttger. A partir da súa graduación en 1952 traballou como deseñador gráfico e arquitecto independente en Colonia.
No ámbito académico, en 1956, Lederbogenen comezou a exercer a docencia da materia de Fundamentos da Arquitectura no Instituto Tecnolóxico de Karlsruhe, a partir de 1960 como profesor titular. De 1974 a 1975 foi profesor invitado na Universidade de Dortmund e en 1991 foi profesor visitante na Universidade de Coímbra. Logo do seu retiro en 1993 foi nomeado profesor emérito.
Obra artística
Aínda que os seus deseños de selos postais e dos anversos nacionais das moedas divisionarias alemás do euro (de 1, 2 e 5 céntimos) acadaron unha maior difuisión e un gran recoñecemento, Lederbogen traballou tamén como deseñador de interiores e de exposicións, e participou en varios proxectos de construción en Alemaña. Igualmente, como fotógrafo realizou exposicións en Alemaña e en Portugal e publicou varios libros. O seu extenso arquivo atópase no Arquivo de Arquitectura e Enxeñaría Civil do Suroeste de Alemaña. Desde 1953, Rolf Lederbogenen foi membro da Asociación de Deseñadores Gráficos Alemáns.
Rollei

Rollei é un fabricante alemán de cámaras fotográficas. Foi fundada en 1920 co nome de Franke & Heidecke por Paul Franke e Reinhold Heidecke en Braunschweig, Baixa Saxonia.
É coñecida principalmente polos seus modelos de cámaras réflex, e en especial pola serie Rolleiflex, ​ popular durante as décadas de 1950 e 1960. Fabricou series de cámaras de medio formato, como a Rolleiflex e a Rolleicord, e de 35 mm, como a Rollei 35, a Rolleiflex SL35 e a Rolleimatic. Todos os seus modelos normalmente empregan lentes das marcas alemás Carl Zeiss AG e Schneider Kreuznach.
Rolling Stone

Rolling Stone é unha revista estadounidense dedicada á música e a cultura popular. Edítase dende 1967 e ademais de ter a súa edición norteamericana quincenal, posúe varias edicións estranxeiras mensuais, repartidas en distintos países do mundo, coas cales a revista permite dar unha ollada máis local á música. Foi fundada en San Francisco por Jann Wenner (que aínda é o editor xefe da revista) e o crítico musical Ralph J. Gleason.
A revista foi coñecida inicialmente pola súa cobertura da música rock e as reportaxes políticas de Hunter S. Thompson. Nos anos 90 a publicación ampliouse e cambiou o seu enfoque cara un público de lectores máis novos interesados en programas de televisión, actores de cine e música popular. Desde entón volveu á súa mestura tradicional de contidos, incluíndo música, entretemento e política.
Roma (filme de 2018)

Roma é un filme dramático de 2018 escrito, co-producido, co-editado e dirixido por Alfonso Cuarón. Trátase dunha coprodución entre os Estados Unidos e México e está protagonizado por Yalitza Aparicio, Marina de Tavira, Marco Graf, Daniela Demesa, Enoc Leaño e Daniel Valtierra. Está ambientado a comezos da década de 1970, e a historia é unha semiautobiografía do propio Cuarón e a súa nenez en Cidade de México. Conta a historia dunha serventa e neneira que traballa para unha familia de clase media. O título refírese á Colonia Roma, un barrio de Cidade de México.
Roma estreouse internacionalmente no Festival de Cinema de Venecia o 30 de agosto de 2018, onde gañou o León de Ouro. Tivo unha estrea limitada nos cinemas o 21 de novembro de 2018, e comezou a súa distribución en Netflix o 14 de decembro de 2018. O filme recibiu aclamación universal polo guión, dirección e fotografía de Cuarón, así como polas actuacións de Aparicio e de Tavira. Na 91ª edición dos Oscar estivo nomeado en 10 categorías, entre elas mellor actriz (Aparicio) e actriz secundaria (de Tavira); finalmente gañou os premios de mellor filme en lingua non inglesa, mellor fotografía e mellor director. Personaxes
Yalitza Aparicio como Cleodegaria "Cleo" Gutiérrez
Marina de Tavira como Sofía
Fernando Grediaga como Antonio
Jorge Antonio Guerrero como Fermín
Marco Graf como Pepe
Daniela Demesa como Sofi
Diego Cortina Autrey como Toño
Carlos Peralta como Paco
Nancy García como Adela
Verónica García como Teresa
José Manuel Guerrero Mendoza como Ramón
Latin Lover como Profesor Zovek
Roma quadrata

Roma Quadrata (en galego, 'Roma cadrada'), foi o nome que lle deron ao conxunto de aldeas latinas, etruscas e sabinas que vivían na beira do río Tíber e que formaron o que máis tarde se había chamar Roma. Esta cidade formouse no século -VIII aínda que a lenda a sitúa o 21 de abril de -753, data que marcaba o ano 1 do calendario romano. Tamén conta a lenda que a cidade foi fundada por Rómulo e Remo, matando o primeiro ao segundo, converténdose así no único soberano.
Porén, outros autores, a medio camiño entre a lenda e a realidade histórica documentada arqueoloxicamente, dan á Roma Quadrata outras tres definicións diferentes: a primeira corresponderíase con todo o outeiro do Palatino, como refiren Plutarco, Dionisio de Halicarnaso e Apiano, a segunda, a unha restrinxida zona monumental, limitada á área de Apollinis (zona do Templo de Apolo Palatino), que ocupaba unha pequena parte do Palatino e unha terceira, a un foxo (probabelmente non chegase a murus terreus), que rodeaba o Palatino.
Romance de don Gaiferos

O Romance de don Gaiferos ou de don Gaiferos de Mormaltán é unha poesía cantable que relata a peregrinación dun don Gaiferos a Santiago de Compostela. Suponse que foi composta no século XIII. Descuberta da obra
O texto aparece posto por escrito por primeira vez no ensaio Galicia (1888) de Manuel Murguía, quen afirma que é unha obra de orixe popular.
Con variacións no texto, a versión musicada que se coñece na actualidade débeselle ao gaiteiro, investigador e zanfonista Faustino Santalices, que a interpretou en 1954 nun recital-homenaxe a Ramón Menéndez Pidal. Posteriormente fixo unha gravación sonora desta obra, con acompañamento de zanfona. Teorías sobre a autoría da obra
Murguía, na obra citada afirma: Deste xeito, para Murguía o romance ten unha orixe popular, que nace da tradición poética popular que se move arredor do camiño e de Compostela. Outros investigadores posteriores farán notar tamén que, sobre todo pensando no remate do libro e no papel destacado que se lle atribúe ao bispo, habería tamén que falar dunha clara influencia eclesiástica, nun intento de unir a figura heroica de Gaiferos coa do Apóstolo.
Porén, tamén hai investigadores que dubidan da autoría popular e da datación medieval da obra. O feito de que Murguía non achega moita información sobre a orixe do romance e as circunstancias nas que foi descuberto, así como que non hai ningún outro investigador que atopase o mesmo romance ou distintas variantes do mesmo, dan pé a dúbidas sobre a auténtica orixe do romance. Así, por exemplo Forneiro Pérez fai unha defensa clara da orixe "de autor" da obra e da impostura da atribución popular: Teoría sobre a identidade do protagonista
Os investigadores coinciden en que o personaxe histórico que se atopa tras o literario é o duque de Aquitania Guillerme X, amigo do arcebispo Diego Xelmírez, e que morreu no ano 1137 en peregrinación á tumba do Apóstolo. A pesar de que, durante bastante tempo se pensou que a figura literaria podía ser froito da confusión entre Guillerme III (Gaiferos) e X (quen peregrinou varias veces a Compostela).
Gaiferos sería o equivalente do Walfarius ou Waltharius orixinal. O xentilicio de Mormaltán podería ser unha deformación de Mont-de-Marsan, cidade da Gascuña, en Aquitania e pola que pasaba a vía Lemovicensis, un dos catro camiños franceses de peregrinación a Santiago.
Como recollen Murguía e outros, hai coincidencia en que o duque Guillerme morreu camiño de Compostela. Se ben hai que dicir que as versións máis antigas e seguramente máis fieis ao orixinal, din que morreu xa antes de chegar a Galicia. Só as fontes máis serodias afirman que chegou a Compostela e que, sentíndose moi enfermo mandou que o levasen á catedral, onde morreu. Este segundo final podería ser fillo, igual que o romance, da lenda que foi medrando arredor da figura histórica do derradeiro duque de Aquitania. Texto
(Versión publicada por Manuel Murguía) Poucos anos despois, en La Ilustración Gallega y Asturiana publícase outra versión do romance. Cambia o primeiro verso e como protagonista aparece o Conde de Montalbán, unha nova variación de Mormaltán
(Versión musicada por Faustino Santalices)
Romanización (lingüística)

En lingüística, a romanización ou latinización é a representación dunha palabra ou lingua mediante o alfabeto latino, no caso de que a palabra ou lingua orixe use un sistema de escrita distinto (ou inexistente). Métodos e características
Entre os métodos de romanización inclúense a transliteración, para representar texto escrito, e a transcrición, para representar a pronuncia das palabras. Esta última pódese dividir en transcrición fonémica (rexistrando fonemas) e a máis estrita transcrición fonética (rexistrando sons da fala).
Cada romanización leva asociada un conxunto de regras para a pronuncia das palabras romanizadas resultantes. Como exemplo de linguas ás que este proceso se lles aplica a miúdo encóntranse o chinés, o xaponés e o coreano.