Linguas bantús

O bantú é un subgrupo de linguas que pertence á familia de linguas níxer-congo. As linguas bantús fálanse no sur do Camerún, en Gabón, República do Congo, República Democrática do Congo, Uganda, Kenya, Tanzania, Angola, Zambia, Malawi, Mozambique, Zimbabwe, Namibia, Botswana e Suráfrica. Orixe do nome
A palabra "bantú" foi usada por primeira vez por Wilhelm H. I. Bleek (1827-75) co significado de "xente" ou "persoas", como se reflicte en moitos dos idiomas deste grupo (véxase a Táboa 1). A el debemos tamén a primeira clasificación do grupo de linguas que seguiu criterios científicos, levada a cabo entre (1862 e 1869). El e, máis tarde, Carl Meinhof fixeron estudos comparativos das gramáticas das linguas bantús. Características
A meirande parte das linguas deste grupo seguen o esquema SVO (Suxeito-Verbo-Obxecto) para a orde dos compoñentes na cláusula. A característica gramatical máis prominente dos idiomas bantús é o uso extensivo de prefixos e infixos. Cada nome pertence a unha clase e cada lingua pode ter arredor de dez clases en total, que se indican por medio dun prefixo ligado ao nome e aos adxectivos e verbos que concordan con el. Ademais, o plural indícase cun cambio no prefixo de clase (véxase a Táboa 1). Por outra parte, o verbo tamén se conxuga a base de prefixos.
En suahili, por exemplo, Mtoto mdogo amekisoma significa 'O neno pequeno leuno (o libro)'. Mtoto ('neno') goberna o prefixo adxectival m- de mdogo ('pequeno') e o prefixo do suxeito verbal a-. A continuación séguelle o morfema de tempo-aspecto (pasado/perfectivo) -em- e o marcador do obxecto -ki-, que concorda co obxecto implícito kitabu ('libro'). Se pluralizamos o suxeito ('nenos'), obtemos Watoto wadogo wamekisoma, e pluralizando o obxecto directo ('libros', vitabu) a cláusula resultante sería Watoto wadogo wamevisoma. Linguas da familia
A lingua bantú con maior número de falantes é o suahili (G 40). Os idiomas bantús comprenden un amplo abano que acolle desde linguas puramente tonais ata outras que prescinden totalmente do ton nas funcións gramaticais e/ou semánticas. Outros idiomas bantús importantes son o lingala, o luganda, o congo e o chewa en África central e oriental e o shona, o ndebele do sur (decote considerado unha lingua, aínda que en realidade é un dialecto do zulú), o tswana, o sesotho, o xhosa, o sepedi e o suazi no sur de África.
Algunhas das linguas son coñecidas sen o prefixo de clase (chewa por chichewa, swahili no canto de kiswahili, zulú por isizulu, xhosa en lugar de isixhosa etc. ) mentres que outras varían (setswana ou tswana, sindebele ou ndebele etc. ). Malia todo, a forma radical sen o marcador non se adoita dar nestas linguas: en Botswana, por exemplo, os habitantes son batswana, unha persoa é un motswana e a lingua é setswana.
Os surafricanos de raza negra ás veces eran chamados oficialmente bantús polo réxime do apartheid, de maneira que agora alí se prefire o termo sintu para referirse a este grupo de linguas; si- é un prefixo empregado, entre outros conceptos, con idiomas.
Clasificación interna
Esta familia contén centos de linguas, que foron clasificadas por Malcolm Guthrie en 1948 en grupos por zonas xeográficas e despois numeradas dentro de cada un deles. Guthrie tamén reconstruíu o proto-bantú coma a proto-lingua desta familia lingüística. Todo parece indicar que as linguas bantús tiveron a súa orixe hai uns dous mil anos na Nixeria oriental e o Camerún, desde onde se estenderon ata o sur e o leste do continente africano. Os principais grupos segundo Guthrie son os seguintes (as linguas principais van en cursiva): Proto-bantú
Bantú noroccidental ou Bantú da selva
A: Ao sur do Camerún, norte de Gabón e Guinea Ecuatorial, p. ex. basaa, fang, bubi.
B: Ao sur de Gabón, R. Congo e Guinea Ecuatorial, p. ex. balengue.
C: R. D. Congo e R. Congo, p. ex. lingala.
Bantú sur-central ou bantú da sabana
D: Especialmente en R. D. Congo.
E: En Kenya e Tanzania, p. ex. kikuyu.
F: En Tanzania, p. ex. sukuma.
G: En Tanzania e as Comores, p. ex. suahili, gogo, comoriano, mahorés.
H: En Angola e o Congo, p. ex. congo, kituba, kimbundu.
J ou Bantú dos grandes lagos (grupo engadido posteriormente): En Uganda, Ruanda, Burundi e zonas achegadas aos Grandes Lagos de África, p. ex. luganda, kiñaruanda, kirundi, luhya, nande, nkore.
K: Principalmente en Angola e Zambia, p. ex. chokwe, ruKwangali
L: En R. D. Congo e Zambia, p. ex. chiluba
M: En Zambia, Tanzania e R. D. Congo. O bemba é oficial en Zambia.
N: En Malawi, Mozambique e Zambia, p. ex. o chewa que é oficial en Malawi e o tumbuka.
P: En Mozambique e Tanzania, p. ex. makua, eChuwabo.
R: Angola, Namibia, Botswana, p. ex. umbundu, oshiwambo (dialectos kwanyama, ndonga), herero.
S ou Bantú do Sur: Suráfrica, Botswana, Zimbabwe e Mozambique. Divídese nos seguintes subgrupos:
Chopi
Nguni: xhosa, zulú, ndebele do norte, swazi, ndebele do sur
Shona: con varios dialectos coma o zezuru.
Sesotho-tswana: tswana, sesotho, sesotho do norte, lozi
Tswa-Ronga: xiRonga, tsonga
Venda