proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Eurostar 2000

O bus Eurostar 2000, así como a súa versión superior, Eurostar 2000+, son un tipo de bus para satélites fabricado por Matra Marconi e Astrium. Características
O bus Eurostar 2000 é a segunda xeración de buses fabricados por Matra Marconi en conxunto con Astrium. Ao igual que Eurostar 1000, está pensado para satélites na órbita xeoestacionaria, especialmente satélites de comunicacións. O bus fabrícase en Tolosa, Francia. Especificacións
Eurostar 2000
Masa en seco: entre 1200 e 1900 kg.
Masa no lanzamento: entre 1600 e 2300 kg.
Carga útil: 400 kg.
Potencia: entre 2 e 4 kW.
Estabilización nos tres eixos.
Propulsión química bipropelente.
Deseñado para unha vida de 12 anos.
Eurostar 2000+
Masa en seco: entre 1750 e 2850 kg.
Masa no lanzamento: entre 2300 e 3400 kg.
Carga útil: 550 kg.
Potencia: entre 4 e 7 kW.
Estabilización nos tres eixos.
Propulsión química bipropelente xunto con propulsión por plasma e iónica.
Deseñado para unha vida de 12 anos. Satélites co bus Eurostar 2000
Hispasat 1A
Hispasat 1B
Nilesat 101
Nilesat 102
Orion 1 (Telstar 10)
Télécom 2A
Télécom 2B
Télécom 2C
Télécom 2D Satélites co bus Eurostar 2000+
AfriStar
Arabsat 4AR (Badr 6)
Arabsat 4B (Badr 4)
AsiaStar
Astra 2B
Eutelsat W1
HellasSat 2
Hotbird 2
Hotbird 3
Hotbird 4
Hotbird 5
ST 1
Eurostar 3000

O bus Eurostar 3000 é un tipo de bus para satélites fabricado por Matra Marconi e Astrium. Características
O bus Eurostar 3000 é a terceira xeración de buses fabricados por Matra Marconi en conxunto con Astrium. Ao igual que Eurostar 1000 e Eurostar 2000, está pensado para satélites na órbita xeoestacionaria, en particular satélites de comunicacións.
Eurozona

A eurozona ou zona euro é unha rexión europea que agrupa os países da Unión Europea que teñen como moeda oficial o euro (€). O Banco Central Europeo é o responsábel da política monetaria na zona euro, e o eurogrupo é o órgano político que reúne os representantes dos países que utilizan esta moeda.
Os 20 países membros da zona euro son, dende 2023, Alemaña, Austria, Bélxica, Chipre, Croacia, Eslovaquia, Eslovenia, España, Estonia, Finlandia, Francia, Grecia, Irlanda, Italia, Letonia, Lituania, Luxemburgo, Malta, Países Baixos e Portugal. Historia e características
A eurozona foi creada en 1999 por 11 países da Unión Europea, mais os billetes e moedas non comezaron a circular até o 1 de xaneiro de 2002. Posteriormente incorporáronse Grecia o 1 de xaneiro de 2001 (entrando en circulación xunto cos anteriores), Eslovenia o 1 de xaneiro de 2007, Malta e Chipre o 1 de xaneiro de 2008, Eslovaquia o 1 de xaneiro do 2009, Estonia o 1 de xaneiro de 2011, Letonia o 1 de xaneiro de 2014 e Lituania o 1 de xaneiro de 2015. Respecto dos territorios dos Estados da Unión que non pertencen á propia UE, utilizan o euro as colectividades de ultramar francesas de Saint-Pierre-et-Miquelon, San Bartolomeu, as Terras Antárticas e Austrais Francesas e a illa de Clipperton, así como as bases soberanas británicas de Acrotiri e Dekhelia situadas na illa de Chipre.
Ademais destes 20 países existen outros fóra da Unión Europea que tamén teñen o euro como moeda única. Entre eles están Mónaco, San Marino, Cidade do Vaticano (que emiten os seus propios euros grazas a que teñen acordos legais coa Unión Europea), Andorra (ten acordos legais coa Unión Europea pero non emite euros propios). Kosovo e Montenegro utilízana sen acordos legais coa Unión Europea.
Os países da Unión Europea que non están na eurozona pero teñen a obriga de adoptalo son Bulgaria, Suecia, Hungría, Polonia, República Checa e Romanía. Outros como Dinamarca gozan dunha cláusula de exclusión que lles permite continuaren a utilizar as súas moedas nacionais indefinidamente.
Eurypegasus

Eurypegasus é un xénero de peixes actinopterixios da orde dos gasterosteiformes, un dos cous comprendidos na familia dos pegásidos. Taxonomía
Descrición
O xénero foi desrito en 1863 polo naturalista, anatomista comparativo e ictiólogo neerlandés, experto no estudo comparado dos peixes, Pieter Bleeker.
Sinónimos
Ademais de polo nome actualmente válido, o xénero coñeceuse tamé polos sinónimos: Europegasus (erro gramatical)
Surypegasus (erro gramatical)
Zalises Jordan & Snyder, 1901
Especies
No cénero recoécense as seguientes dúas especies: Eurypegasus draconis (Linnaeus, 1766)
Eurypegasus papilio (Gilbert, 1905) Distribución
As días especiés distribúense pola rexión Indo-Pacífica, desde o mar Vermello até Suráfrica, nas illas Marquesas e da Sociedade, e desde o norte do Xapón até o sur de Australia e en toda a Micronesia. Características
De cores diversos, o corpo é xeralmente de marrón claro a escuro, coa zona dorsal e as laterais máis escuras que a ventral. As aletas pectorais son hialinas, coa marxe distal branca e manchada. A espiña da aleta pelviana e o seu 1º raio forman unha estrutura tentacular alongada. Teñen tres pares de placas corporais dorsolaterais; catro pares de placas ventrolaterais. Presentan un par de fosas profundas posteriores á órbita, a plataforma suborbital é cóncava, os ollos son visíbeis en vista ventral.
Eurypegasus draconis

Eurypegasus draconis' é unha especie de peixe actinopterixio da orde dos gasterosteiformes, e familia dos pegásidos, unha das dúas comprendidas no xénero Eurypegasus. Taxonomía
Descrición
A especie foi decrita en 1766 por Linneo na 10ª edición do seu Systema Naturae baixo o nome de Pegasus draconis.
Sinónimos
Ademais de polo nome actualmente válido, a especie coñeceuse tamén polos sinónimos: Cataphractus draco Gronow, 1854
Europegasus draconis (Linnaeus, 1766) (erro granatical)
Pegassus draco Shaw, 1804 (erro gramatical)
Pegasus draco Shaw, 1804
Pegasus draconis Linnaeus, 1766 (protónimo)
Pegasus latirostris Richardson, 1846
Pegasus pauciradiatus Ogilby, 1886
Pegasus umitengu (Jordan & Snyder, 1901)
Surypegasus draconis (Linnaeus, 1766)
Zalises draconis (Linnaeus, 1766)
Zalises umitengu Jordan & Snyder, 1901 · Distribución
Eurypegasus draconis está estendida por todas as augas tropicais do Indo-Pacífico, incluíndo o mar Vermello. Características
Eurypegasus draconis pode chegar a medir até 10 cm de lonxitude. Desprende a súa pel nunha soa peza. Millóns deste tipo de peixe véndense para a medicina tradicional cada ano só na China (incluíndo Hong Kong)
Eurypteridae

Eurypteridae é unha familia extinta de euriptéridos que viviron nos períodos Silúrico e Devónico. É unha das tres familias contidas na superfamilia Eurypteroidea (xunto con Dolichopteridae e Strobilopteridae), que, á súa vez, é unha das superfamilias da suborde Eurypterina. A familia contén dous xéneros, Erieopterus e Eurypterus.
Euríbor

Euríbor (acrónimo de European Interbank Offered Rate, en galego tipo europeo de oferta interbancaria) é un índice de referencia publicado diariamente que indica o tipo de xuro medio ó que as entidades financeiras se ofrecen a prestar diñeiro no mercado interbancario do euro (é dicir, a outros bancos).
Este índice é calculado pola Federación Bancaria Europea e efectúase cos datos das 24 principais entidades bancarias da zona euro. Consiste no tipo de xuro medio de contado para as operacións de depósito de euros a prazo.
Este tipo de xuro aplícase ás operacións entre bancos de Europa partindo dos prezos de oferta dos préstamos que se fan entre si os 64 principais bancos europeos; isto significa que é a porcentaxe que paga como taxa un banco cando outro lle deixa diñeiro.
Realmente o euríbor non é un só tipo, senón un conxunto deles. As entidades financeiras usan diferentes tipos de xuro segundo o prazo ao que se prestan diñeiro. Polo tanto pódese falar de euríbor a unha, dúas ou tres semanas e a entre un e doce meses. A media mensual do euríbor a un ano é a que se usa normalmente como referencia para as hipotecas. Tamén existe o tipo de xuro a un día que se denomina Eonia.
O seu valor actualízase diariamente e é publicado pola axencia Reuters. A media mensual publícase en España no BOE.
É un índice moi importante do mercado financeiro, xa que afecta, entre outras cousas, aos préstamos bancarios.
O euríbor soamente se aplica nos bancos dos Estados membros da Unión Europea que forman parte da Eurozona. Os tipos de referencia locais, como por exemplo o Pibor de París ou o Fibor de Frankfurt, xuntáronse ao euríbor o 1 de xaneiro de 1999. No caso de España, o euríbor substituíu o Mibor a raíz do traspaso de competencias do Banco de España ao Banco Central Europeo. Proceso de cálculo do euríbor
O cálculo e publicación do valor do euríbor realizase tódolos días laborables pola axencia Reuters, de acordo ao seguinte proceso: Diariamente solicítase a cada banco de referencia que envíe os seus tipos de xuro actuais non máis tarde das 10: 45 a. m. . Para iso, Reuters xera no seu sistema unha páxina privada que soamente pode visitar o banco e o persoal encargado de realizar o cálculo. De 10: 45 a. m. a 11: 00 a. m. (CET) os bancos teñen oportunidade de corrixir as súas contribucións se fose necesario.
Ás 11: 00 a. m. (CET), Reuters realiza o cálculo do novo valor do euríbor, para o cal elimina o 15% máis alto e o 15% máis baixo dos tipos de xuro recolectados e realiza a media aritmética do resto de valores. O resultado redondease ao número de 3 decimais máis próximo ao valor da media.
Tralo cálculo, Reuters publica instantaneamente o tipo de referencia euríbor nas páxinas 248-249 do seu sistema Telerate, que están dispoñibles para tódolos seus subscritores e axencias de información. Ao mesmo tempo publícanse os tipos de xuro empregados no cálculo, co fin de conservar a transparencia do proceso.
O histórico de datos do euríbor pode conseguirse nas páxinas 47860-47866 (EURIBORRECAP01/EURIBORRECAP08) do sistema Reuters por un período dun mes, ou consultarse na páxina do euríbor.
Eusebio Bardají Azara

Eusebio Barjadí Azara, nado en Graus, Huesca o 19 de decembro de 1776 e finado en Huete o 7 de marzo de 1842, foi un avogado e político español. Traxectoria
Estudou dereito en Zaragoza e en Boloña. Cando rematou de estudar foi destinado como diplomático a Boloña, París e Viena, até que coa Guerra da Independencia Española volveu a España formando parte das cortes constituíntes de Cádiz. Ocupou a carteira de Ministro da Guerra e de Facenda, para logo marchar a Rusia como diplomático. Co reinado de Fernando VII volveu a Italia, Gran Bretaña e Francia. De volta a España foi nomeado Presidente do Consello de Ministros (actualmente Presidente do Goberno), cargo que ostentou dende o 18 de agosto ao 18 de outubro de 1837.
Euskadiko Mugimendu Komunista

Euskadiko Mugimendu Komunista ou EMK, en éuscaro, Movemento Comunista de Euskadi, foi un partido político vasco de corte comunista, que converxeu con LKI para formar os partidos políticos Zutik e Batzarre. Naceu dunha escisión de ETA, adoptando como primeiro nome o de ETA Berri (ETA Nova), e logo Komunistak. Tiña unha ideoloxía maoísta e estaba integrado no desaparecido Movemento Comunista (MC). Bibliografia
Bilbao Ariztimuño, Kepa (2006). Crónica de una izquierda singular.
Díaz Macías, E. M. (2022). El Movimiento Comunista (MC): historia de un partido (1964-1991). Catarata.
Fernández Rincón, J. (2017). «El origen del Movimiento Comunista de España: Evolución, formación y extensión al ámbito estatal». En Actas del IX Encuentro Internacional de investigadores del Franquismo: 80 años de la Guerra Civil Española (pp. 303-313).
Fernández Rincón, J. (2018). «Cambio de rumbo en la transición. Claves para entender el desarrollo del movimiento comunista (MC)». En Brumaria (Ed. ), Las otras protagonistas de la transición (pp. 1103-1114). Brumaria.
Fernández Rincón, J. (2019). «La lucha por la democracia en clave antifascista: El Movimiento Comunista (MC) por la ruptura democrática (1975-1977)». En C. Navajas Zubeldia & D. Iturriaga Barco (Eds. ), El reinado de Juan Carlos I (1975-2014) (pp. 131-147).
Fernández Rincón, Javier (2024). El Movimiento Comunista (MC): organización y estrategia revolucionaria (1972-1991) [Tese de doutoramento]. Universidade Nacional de Educación a Distancia (España). Enlace.
Kortazar Billelabeitia, J. (2012a). «El Movimiento Comunista de Euskadi y la Transición en el País Vasco (1975-1980)». En No es país para jóvenes (pp. 97-114). Instituto de Historia Social Valentín Foronda.
Kortazar Billelabeitia, J. (2012b). «Euskadiko Mugimendu Komunista (1969-1991): Historia eta ideologia». Vasconia: Cuadernos de historia-geografía (38): 1079-1109.
Laiz Castro, C. (2023). La lucha final: los partidos de la izquierda radical durante la transición española. Catarata.
Pérez Ochoa, Í. , & Satrustegi Andres, I. (2020). «UNAI: Auge y fracaso de la izquierda revolucionaria en Navarra». Príncipe de Viana (277): 669-695. Enlace.
Satrustegi Andres, I. (2018). «La izquierda revolucionaria vasca bajo el franquismo: el ejemplo del MCE». En Las otras protagonistas de la transición (pp. 1087-1102). Brumaria. Enlace.
Satrustegi Andres, I. (2022a). «Dazibaos en la Estafeta: el maoísmo en Navarra en los años 1970». Gerónimo de Uztariz (36): 47-68. DOI: 10. 58504/rgu. 36. 4. .
Satrustegi Andres, I. (2022b). «"Hicimos lo que había que hacer": la transición en Navarra desde abajo». En R. Jimeno Aranguren (Ed. ), La LORAFNA 40 años después (pp. 103-124). Aranzadi. Enlace.
Satrustegi Andres, I. (2022c). Beste mundu bat nahi genuen: Nafarroako ezker iraultzailea, 1970-1979. Goberno de Navarra.
Satrustegi Andres, I. (2025). Atreverse a luchar. La izquierda revolucionaria y la Transición en Navarra. Txalaparta.
Wilhelmi Casanova, G. (2016). Romper el consenso: La izquierda radical en la Transición (1975-1982). Siglo XXI.
Euskal Herrialdeetako Alderdi Komunista

Euskal Herrialdeetako Alderdi Komunista (EHAK, Partido Comunista das Terras Vascas en galego) foi un partido político vasco ilegalizado o 18 de setembro de 2008 polo Tribunal Supremo, cuxo único ámbito de actuación era Euskadi, de ideoloxía marxista-leninista, nacionalista vasca e independentista. Defendían a ditadura do proletariado nos seus estatutos e nos seus primeiros mitins electorais proliferaban as bandeiras da Unión Soviética. Obtivo representación parlamentaria nas eleccións ao Parlamento Vasco do 17 de abril de 2005, prometendo asumir os principios da lista ilegalizada Aukera Guztiak a pesar das duras críticas do PP e outros sectores que a relacionaba co grupo armado Euskadi Ta Askatasuna (ETA) pola mesma razón.
EHAK foi inscrita como partido no rexistro do Ministerio do Interior sendo o seu titular Ángel Acebes a mediados de setembro de 2002, un mes despois da suspensión de actividades de Batasuna, da clausura das súas sedes e da entrada en vigor da actual Lei de Partidos. EHAK foi unha das correntes que converxeron no proceso "Batasuna" entre 2001 e 2002, que se desmembrou antes das votacións para a constitución de Batasuna como partido político, dado que antes era unha coalición electoral. EHAK, como Aralar, decidiu constituírse como forza política independente. Do conxunto de agrupacións políticas que debateron os relatorios do proceso batasuna, EHAK era o máis radical nos seus postulados marxistas-leninistas e o menos abertzale.
Durante a campaña electoral, tras o anuncio da ilegalización da candidatura Aukera Guztiak (AG) en cumprimento da Lei de Partidos, o PCTV ofreceu representar aos votantes de Batasuna e de AG na cámara. Isto, xunto coa promesa de EHAK de levar a cabo unicamente o labor parlamentario, renunciando a calquera actividade na rúa, ocasionou que o Partido Popular considere que este partido é unha ficción para que as candidaturas ilegalizadas puidesen concorrer con outra denominación ás eleccións, algo que o PCTV nega, utilizando entre outros argumentos o de que este partido existía desde antes da ilegalización de Batasuna. O PCTV-EHAK xurdiría a partir da corrente EHK, e nel participarían algúns dirixentes sindicais de LAB, sindicato ligado á denominada "esquerda abertzale". Finalmente, o PCTV-EHAK presentouse ás eleccións de 2005. Nekane Erauskin, cabeza de lista por Guipúscoa, foi a portavoz durante a campaña. Actualmente forman grupo 8 mulleres e 1 home. Nesas eleccións obtivo 150. 188 votos (12, 44%) e nove escanos, sendo expoñente xunto con Aralar, da recuperación electoral da esquerda abertzale, situándose a suma de ambas as formacións no 14, 77% do total dos votos. O mantemento dos 7 escanos de Eusko Alkartasuna contribuíu a situar aos partidos de esquerda e abertzales en 17 de 75, cunha forza comparable á do Partido Socialista de Euskadi.
Euskaltzaindia

A Euskaltzaindia (en castelán: Real Academia de la Lengua Vasca, en francés: Académie de la Langue Basque) é unha institución cultural que ten como obxectivo velar pola lingua vasca, fundada no ano 1919, recoñecida desde 1976 polo Estado español, baixo a denominación de Real Academia. A Euskaltzaindia foi impulsada, do mesmo xeito que a Eusko Ikaskuntza, polas catro deputacións vasco-navarras, para coidar e normalizar o uso do éuscaro, así como o seu estudo filolóxico e etimolóxico.
O seu emblema é un carballo, acompañado da lenda Ekin eta jarrai ("Empezar e seguir"). O número de académicos é 23. Organización interna
Dispón de varias comisións de traballo que se especializan en diferentes tarefas, estas comisións son as seguintes: Comisión de lexicografía, actualmente traballa nun Dicionario Xeral Vasco de carácter xeral e descritivo que integra contido histórico e de dialectos. E nun Dicionario Léxico Unificado que é normativo e só contempla o éuscaro batua ou éuscaro unificado.
Comisión de gramática, desde 1980, encargada das bases da gramática do idioma vasco.
Comisión para o atlas lingüístico, o seu traballo é realizar un mapa dialectolóxico para coñecer os dialectos que se falan nos diferentes puntos de Euskal Herria.
Comisión onomástica, estuda aspectos máis teóricos e históricos deste idioma.
Comisión de literatura, analiza a literatura popular así como a literatura máis intelectual do éuscaro.
Comisión de lingua falada, encárgase de realizar un estudo sobre os usos orais da lingua.
Esta Academia ten a súa sede en Bilbao pero conta con delegacións en Baiona, Donostia, Pamplona e Vitoria. Recoñecemento
Oficialmente esta institución conseguiu o recoñecemento oficial en España, con carácter de Real Academia, en 1976, un ano despois do final da ditadura de Francisco Franco. En Francia é aceptada como unha entidade de utilidade pública desde o ano 1995.
Euskobarómetro

O Euskobarómetro é unha serie de enquisas sociolóxicas sobre o País Vasco realizadas cada seis meses por un grupo de investigadores da Universidade do País Vasco. A súa base de datos inclúe estudos sociolóxicos dende a transición democrática e son un referente á hora de analizar a sociedade vasca. A causa das características políticas de Euskadi, unha parte importante das sondaxes adícase a avaliar as opinións dos cidadáns vascos sobre o independentismo e o terrorismo, así como tamén o autogoberno ou a identidade nacional (vasca, española. .. ).
Eustatismo

O eustatismo é a variación do nivel do mar respecto aos continentes, supostamente inmóbiles.
O fenómeno pode ter varias causas. A principal reside nas variacións que pode experimentar o volume total das augas contidas polas cuncas oceánicas, por mor dos cambios climáticos, especialmente os máis importantes e de longo período, representados pola alternancia das glaciacións e interglaciares. O exemplo da glaciación de Würm é revelador: durante ese período a masa das augas marítimas evaporadas e paseniñamente conxeladas sobre os continentes fixo baixar o nivel dos mares nuns 120 m. A ese glacioeustatismo poden sumarse os efectos do termoeustatismo: o arrefriamento das augas marítimas provoca a súa contracción en proporcións considerábeis, xa que 1 °C en máis ou en menos da temperatura media dos mares provoca, respectivamente, unha elevación ou un descenso de 2 m. do seu nivel xeral.
Tamén existe un eustatismo diastrófico, debido ás deformacións tectónicas das cuncas dos océanos tralo fenómeno xeofísico do diastrofismo. Así é como a elevación dunha cordilleira submarina desaloxa un volume similar de auga por enriba do nivel anterior.
Eusuquios

Os eusuquios (Eusuchia), que significa 'verdadeiros crocodilos', son un clado de réptiles crocodilomorfos que apareceron no Cretáceo temperán co xénero Hylaeochampsa. Xunto cos Dyrosauridae e Sebecosuchia, son os únicos crocodiliformes que sobreviviron á extinción do Cretáceo-Paleoxeno. Dado que os outros dous clados se extinguiron hai entre 35 e 11 millóns de anos, todas as especies de crocodilianos son eusuquios, como tamén moitas formas extintas. Descrición
A diferenza dos primitivos crocodilomorfos, os crocodiliformes teñen padais secundarios óseos. Esta característica permitiulles aos crocodilos vivos respirar con seguridade polos seus orificios nasais mentres que o resto da cabeza (boca incluída) permanece mergullada. Esta estrutura alcanza a maior elaboración nos eusuquios, nos cales as narinas internas están completamente rodeadas polos ósos pterigoides.
Filoxenia
Velaqui un cladograma segundo Holliday e Gardner, 2012: A continuación outro cladograma segundo Puértolas, Canudo e Cruzado-Caballero, 2011:
Eutanasia

A eutanasia (do grego: εὐθανασία; a "boa morte": εὖ, eu; "bo" + θάνατος, thanatos; "morte") é a práctica de terminar cunha vida de xeito intencionado para acabar coa dor ou co sufrimento. Dependendo dos países, hai diferentes leis de eutanasia. Segundo o comité de ética médica da Cámara dos lords do Reino Unido, a eutanasia é "unha intervención deliberada levada a cabo coa intención expresa de acabar cunha vida para aliviar un sufrimento insoportable". Nos Países Baixos e en Bélxica, a eutanasia enténdese como "a terminación dunha vida por parte dun médico e por petición dun paciente". Porén, a lei neerlandesa non usa o termo 'eutanasia', senón que inclúe o concepto nunha definición máis ampla de "suicidio asistido e terminación dunha vida baixo petición".
A eutanasia pódese categorizar de varios xeitos, como voluntaria, non voluntaria e involuntaria: A eutanasia voluntaria é legal nalgúns países.
A eutanasia non voluntaria (sen o consentimento do paciente) é ilegal en tódolos países.
A eutanasia involuntaria (sen pedir consentimento ou contra a vontade do paciente) tamén é ilegal en todos os países e considérase normalmente asasinato.
No ano 2006 a eutanasia converteuse no eido de investigación máis activo da bioética. Nalgúns países hai controversia pública sobre as cuestións morais, éticas e legais asociadas á eutanasia. A eutanasia pasiva (coñecida coloquialmente como "desenchufar") é legal baixo certas circunstancias en varios países. Porén, a activa, só é legal ou legal de facto en poucos países (por exemplo: no Canadá, Bélxica, Suíza e España), pero está limitada a circunstancias específicas e require a aprobación médica ou de conselleiros de saúde mental. Nalgúns países como Nixeria, Arabia Saudita ou Paquistán, o apoio á eutanasia activa e practicamente inexistente.
Eutimia

A eutimia é o estado de ánimo normal, descrito como o punto de equilibrio entre os dous polos da alegría e a tristura. As alteracións cara a un ou outro extremo denomínanse distimias.
Tamén se emprega eutimia para referirse ao estado neutro (ausencia dun ciclo depresivo ou maníaco) que, con frecuencia variábel, experimentan algunhas persoas con desorde bipolar. Alteracións cuantitativas do estado anímico afectivo
Positivas
Euforia
Hipertimia
Hipomanía
Manía
Negativas
Hipotimia
Depresión
Melancolía
Eutrofización

En ecoloxía, chámase eutrofización ao incremento dos nutrientes químicos (especialmente fósforo e nitróxeno) nun ecosistema, normalmente unha masa de auga, como un río, lago ou baía máis ou menos fechada. A eutrofización pode ser natural ou artificial neste último caso causada polos efluíntes agrícolas, urbanos ou industriais.
Estas substancias son os principais nutrientes do fitoplancto (as "alga" microscópicas que viven na auga), que se reproduce en grandes cantidades, tornando a auga verdosa ou acastañada. Canto estas algas comezan a morrer, e con elas o zooplancto que delas se alimenta, a súa descomposición pode tornar a masa de auga pobre en osíxeno, provocando a morte de peixes e outros animais e a formación de gases tóxicos ou de cheiro desagradábel.
Cando isto acontece, a eliminación das causas da contaminación pode levar o ecosistema de novo a unha situación saudábel mais, se for un sistema fechado, as especies que que desapareceran poden non volver aparecer.
A eutrofización é a causante do chamado "verdín" en charcas e encoros, aínda que tamén pode aparecer en lagoas e ríos de pouca corrente, e é debido ás cianobacterias. A eutrofización recoñeceuse como problema ecolóxico nos lagos e encoros europeos e norteamericanos a mediados do século XX. Desde entón tense estendido alí onde aumenta a actividade industrial. Son eutróficos o 54 % dos lagos de Asia, o 53 % de Europa, o 48 % de América do Norte, o 41 % de Suramérica e o 28 % de África.
Euungulata

Euungulata ou Eungulata é un clado de mamíferos placentarios que inclúe os ungulados laurasiaterios, as ordes Perissodactyla, Artiodactyla ou Cetartiodactyla e ordes extintas relacionados con eles.
Este clado foi proposto como alternativa ao grupo polifilético Ungulata que agrupaba aos eungulados xunto cos penungulados pertencentes a Afrotheria que só tiñan como trazo único a presenza de pezuños, condición homoplásica que apareceu por converxencia evolutiva nestas dúas liñaxes segundo as análises moleculares.
Algunhas clasificacións usan o termo Ungulata en sentido estrito para os artiodáctilos e perisodáctilos (Eungulata), non obstante ambos os termos non son sinónimos xa que inclúen grupos distintos.
Tanto os eungulados existentes como os extintos descenden dos condilartros do Cretáceo. Os condilartros á súa vez, descendían de devanceiros insectívoros. Os cetáceos non se parecen en nada aos eungulados en canto a aspecto e morfoloxía pero considéranse eungulados e artiodáctilos porque evolucionaron dun grupo de artiodáctilos e por tanto eungulados. Taxonomía
Eungulata
Orde Artiodactyla/Cetartiodactyla
Orde Mesonychia†
División Mesaxonia
Orde Perissodactyla
Orde Dinocerata†
Clado Meridiungulata†
Orde Xenungulata†
Orde Astrapotheria†
Orde Notoungulata†
Orde Litopterna†
Orde Pyrotheria† Filoxenia
Unha posíbel filoxenia dos grupos eungulados é a seguinte: Grupos actuais
Dentro dos eungulados pódense citar os seguintes grupos existentes na actualidade:
Clasificación
Eungulata
Perissodactyla
Hippomorpha
Equidae:
Ceratomorpha
Tapiridae:
Rhinocerotidae:
Artiodactyla (Cetartiodactyla)
Tylopoda
Camelidae:
Suina
Tayassuidae
Suidae:
Cetruminantia
Ruminantia
Tragulidae
Pecora
Antilocapridae
Giraffidae:
Cervidae:
Moschidae:
Bovidae:
Cetancodontamorpha
Hippopotamidae:
Cetacea
Mysticeti
Balaenidae
Cetotheriidae
Eschrichtiidae:
Balaenopteridae:
Odontoceti
Physeteroidea
Physeteridae
Kogiidae
Platanistoidea
Platanistidae
Ziphioidea
Ziphiidae:
Lipotoidea
Lipotidae:
Platanistoidea:
Iniidae:
Pontoporiidae:
Delphinoidea
Monodontidae:
Phocoenidae
Delphinidae: Galería de imaxes
Exemplos de animais que pertencen a este clado.
Euxenita

A euxenita ou euxenita-(Y) —o seu correcto nome mineralóxico— é a forma mineral dun óxido múltiple de fórmula química (Y, Ca, Ce, U, Th)(Nb, Ta, Ti)2O6. O seu nome provén do grego εὔξενος ("hospitalario"), en alusión ao gran número de elementos raros que contén. Propiedades
De cor variable, que vai da negro á verde oliva, a euxenita é un mineral de brillo graxo ou aceitoso que cristaliza no sistema ortorrómbico. Ten dureza 6, 5 na escala de Mohs, comparable á da pirita.
Na súa composición son elementos esenciais, ademais do osíxeno, o itrio e o niobio; o contido deste último é do 33, 16 %. A euxenita tamén inclúe elementos como calcio, tántalo, cerio e titanio, sendo a súa fórmula empírica Y0. 7Ca0. 2Ce0. 12(Ta0. 2)2(Nb0. 7)2(Ti0. 1)O6. En menor medida pode conter uranio e torio, sendo un mineral altamente radioactivo.
É soluble en ácido fluorhídrico e ácido sulfúrico e disólvese facilmente en hidróxido potásico. Cando se quenta non funde, pero crepita e brilla. Morfoloxía e formación
A euxenita pode presentar morfoloxía granular ou masiva; neste último caso, os cristais, uniformemente indistinguibles, forman grandes masas.
Pode sufrir o proceso de metamictización, coa que se destruiría a estrutura cristalina como consecuencia do dano producido por radiación.
Atópase en pegmatitas graníticas e en areas negras detríticas. Depósitos
Os depósitos son escasos, localizándose o tipo nomenclatural en Jølster (Sogn og Fjordane, Noruega).
Neste mesmo país existen depósitos en Kragerø (Telemark), na illa de Hidra (Vest-Agder) e en Evje og Horness e Iveland (Aust-Agder). Fóra de Europa caben destacar os depósitos que hai en Madagascar —en Ankazobe (Atananarivo)— así como nos Estados Unidos —en Arizona, Colorado, Idaho e Wyoming—. Outros óxidos
Outros óxidos importantes son a casiterita e a magnetita.
Euxinia

A euxinia, ou medio euxínico é un ambiente natural anóxico, é dicir, libre de osíxeno ou pobre nel, quee contén sulfuro de hidróxeno (H2S). Estes ambientes ocorren principalmente en corpos de auga e nos seus sedimentos. O sulfuro de hidróxeno pode entrar na auga a través da desgasificación volcánica do interior da Terra, pero máis comunmente é producido na auga pola desulfuración bacteriana do sulfato (SO42−) mediante bacterias redutoras de sulfato. Eventos de extinción masiva como o do Devoniano tiveron que ver con condicións de euxinia.
En xeoloxía, os sedimentos que se depositaron nun ambiente euxínico, é dicir, con pouco osíxeno ou sen osíxeno (anóxico), que contén sulfuro de hidróxeno, denomínanse euxínicos.
Estes sedimentos son negros debido á precipitación de sulfuros de ferro (FeS a FeS2) e á carbonización de substancias orgánicas. A través da diaxénese, estes sedimentos poden solidificarse en rochas sedimentarias e logo denomínanse, entre outras cousas, xisto negro ou lutita. Terminoloxía
A palabra euxinia provén do nome latino do mar Negro, Pontus Euxinus ou Euxeinos Pontos, derivado do grego antigo (Εὔξεινος Πόντος, mar hospitalario). Un sedimento euxínico, un lodo (sapropel), deposítase alí en profundidade. O mar Negro é un exemplo clásico de ambiente euxínico debido ás súas capas de auga estratificadas, onde as capas máis profundas son anóxicas e ricas en H₂S.
Eva Cárdenas

Eva María de Cárdenas Botas, nada na Coruña en 1965, é unha empresaria galega, exdirectiva da multinacional Inditex e de Sargadelos. Traxectoria
Filla de Antonio de Cárdenas Sans e Cristina Botas Prego. Licenciouse en Dereito pola Universidade de Santiago de Compostela e concluíu un Mestrado en Administración e Dirección de Empresas polo Instituto de Empresa de Madrid. Chegou a Inditex en 2003 procedente da firma de cosméticos L'Oréal e con 38 anos converteuse na segunda muller á fronte dunha das cadeas do xigante téxtil tras Carmen Sevillano (Oysho). Dirixiu o sector de perfumaría de Zara. Dende 2003 foi directora de Zara Home ata 2018, ano no que deixou o seu posto por motivos persoais. En marzo de 2019 fundou, a canda a filla, unha axencia inmobiliaria, Niebla Azul, sociedade coa que adquiriu propiedades en Oleiros e na Coruña.
Dende decembro de 2020 foi asesora externa do Grupo Sargadelos, ata que no verán de 2022 deixou ese traballo, logo de mudarse, coa parella, a Madrid. Vida persoal
Casada e cunha filla, divorciouse do primeiro home. Desde 2013 diversos medios de comunicación foran sinalando que mantiña unha relación sentimental con Alberto Núñez Feijóo. En febreiro de 2017 deu a luz na cidade da Coruña o seu segundo fillo, froito da súa relación co daquela presidente da Xunta.
Eva mitocondrial

Eva mitocondrial é a suposta muller da que, segundo estudos desenvolvidos dende comezo da década de 1980 por un grupo de xenetistas, descenden todos os humanos actuais. Dito doutro modo, é o antepasado común máis recente matrilineal. Eva era membro dun grupo de humanos que viviron hai 200. 000 anos en África, polo que na época da Eva mitocondrial viviron moitas outras mulleres, pero non deixaron unha lilña ininterrompida de descendentes ata a época actual como si deixou a Eva mitocondrial. O coñecemento da Eva mitocondrial débese á información que nos dá o estudo do ADN mitocondrial. As mitocondrias son unhas estruturas celulares que teñen como función producir enerxía, e que conteñen unha pequena cantidade de xenes, o que se coñece como o ADN mitocondrial, que se caracteriza por sufrir mutacións moi rapidamente, actuando como un reloxo molecular e só se transmite pola liñaxe feminina. Orixe
Allan Willson, xenetista da Universidade de California, Berkeley, e o seu equipo viña desenvolvendo investigacións sobre a orixe do humano moderno e o estudo do ADN mitocondrial. En 1985 deron a coñecer os seus primeiros resultados, nese momento modestos, e en 1987 publicaron en Nature que o ADN mitocondrial confirmaba a teoría antropolóxica de que a lugar de orixe do Homo sapiens foi África e era relativamente recente, xa que amosaba pouca variación xenética. A idea que toda a poboación actual descenda dunha única muller, non quere dicir que fora a única femia do seu tempo, pero si foi a única que produciu unha liña directa de descendentes pola liña feminina que persiste hoxe. O nome de Eva púxose facendo un paralelismo coa Eva bíblica (aínda que non lle puxo ese nome o seu descubridor), pero o concepto non ten nada que ver coa Eva do libro da Xénese, senón coa orixe dos humanos actuais por evolución natural a partir doutros humanos máis antigos.
Evacuación

Evacuación, no seu sentido máis frecuente, refírese á acción ou ao efecto de retirar persoas dun lugar determinado. Normalmente sucede en emerxencias causadas por distintos tipos de desastres, xa sexa naturais, accidentais ou debidos a actos bélicos. Tamén pode empregarse para referirse ao feito de retirada de elementos dun lugar.
Evan Almighty

Evan Almighty é un filme estadounidense dirixido por Tom Shadyac que se estreou no 2007. É a secuela de Bruce Almighty (2003), e baséase nos personaxes de Steve Koren e Mark O'Keefe. Está protagonizado por Steve Carell que interpreta o papel principal, e por Morgan Freeman, que retoma o papel de Deus do filme orixinal. O argumento principal baséase na historia da Arca de Noé. Personaxes
Steve Carell como Evan Baxter
Morgan Freeman como Deus
Lauren Graham como Joan Baxter
Johnny Simmons, Graham Phillips e Jimmy Bennett como Dylan, Jordan e Ryan Baxter
Wanda Sykes, John Michael Higgins e Jonah Hill como Rita, Marty e Eugene
John Goodman como Chuck Long
Molly Shannon como Eve Adams
Harve Presnell como Congresista
Jon Stewart como El mesmo
Catherine Bell como Susan Ortega
Dean Norris como Oficial Collins
Maile Flanagan como Mail Carrier
Lisa Arch e Simon Helberg como staffers
David Barrera e Ed Helms como Xornalista da arca
Ruth Williamson como veciña
Jim Doughan como veciño
Michael Roper como Xornalista
Emily Eby como Coidador dos animais
Evaporación

A evaporación é un proceso físico que consiste no paso lento e gradual dun estado líquido cara a un estado gasoso, tras adquirir suficiente enerxía para vencer a tensión superficial. A diferenza da ebulición, a evaporación pódese producir a calquera temperatura, sendo máis rápida canto máis elevada sexa esta. Non é necesario que toda a masa alcance o punto de ebulición. Cando existe un espazo libre encima dun líquido, unha parte das súas moléculas está en forma gasosa, ao equilibrarse, a cantidade de materia gasosa defínese como a presión de vapor saturante, a cal non depende do volume, pero varía segundo a natureza do líquido e a temperatura. Se a cantidade de gas é inferior á presión do vapor saturante, unha parte das moléculas pasan da fase líquida á gasosa: iso é a evaporación. Cando a presión de vapor iguala á atmosférica, prodúcese a ebulición. En hidroloxía, a evaporación é unha das variables hidrolóxicas importantes ao momento de establecer o balance hídrico dunha determinada conca hidrográfica ou parte desta. Neste caso, débese distinguir entre a evaporación desde superficies libres e a evaporación desde o chan. A evaporación de auga é importante e indispensable na vida, xa que o vapor de auga, ao condensarse transfórmase en nubes e volve en forma de chuvia, neve, néboa ou resío.
Vista como unha operación unitaria, a evaporación é utilizada para eliminar o vapor formado por ebulición dunha solución ou suspensión líquida.
Evaristo Antonio Mosquera

Evaristo Antonio Mosquera Quiroga, nado en Monforte de Lemos en 1834 e finado en Pontevedra en outubro de 1894, foi un matemático e profesor galego. Traxectoria
Foi profesor de Matemáticas do Instituto de Monforte de Lemos e catedrático dos institutos de Palencia (1871), Ourense (1882) e Pontevedra (1887), do que foi nomeado director en 1891. Foi redactor de La Constancia e La Perseverancia de Pontevedra e colaborou en La Ilustración Gallega y Asturiana. Finou en Pontevedra en outubro de 1894. Obras
Ábaco aritmético ó nuevo sistema de cálculo numérico en gran parte mecánico, menos laborioso y mucho más fácil, rápido y seguro que el usual, 1864.
Memoria sobre un nuevo procedimiento para la extracción de las raíces cúbicas de los números enteros, 1872.
Reductor métrico y diccionario metrológico español, inglés y norteamericano, 1876.
Evaristo Carballo Nóvoa

Evaristo Carballo Nóvoa, nado no Carballiño cara a 1895 e finado no mesmo concello o 19 de febreiro de 1987, foi un carpinteiro e sindicalista galego. Traxectoria
Membro da UGT e presidente da Casa do Pobo do Carballiño. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 permaneceu agochado nunha bodega nos arrededores do Carballiño. A muller e a familia falsificaron cartas para facer crer que estaba na Arxentina. Enfermou na bodega na que estaba agochado e foi curado polo médico e correlixionario Enrique de los Arcos Fajardo. Foi sancionado con 5000 pesteas o 25 de maio de 1938.
Evaristo Mosquera Martínez

Evaristo Antonio Mosquera Martínez, nado en Pontevedra en 1909 e finado en Madrid en febreiro de 1996, foi un mestre e político galego. Traxectoria
Estudou Maxisterio. Na ditadura de Primo de Rivera fixo oposicións en Madrid ao Ministerio de Facenda, que aprobou en 1928, e prestou servizo nas Delegacións de Vigo e Pontevedra. Colaborou con Luis Bello nas súas visitas de Escolas e foi secretario do Comité de Cooperación Intelectual. Durante a República participou na redacción da revista Cristal con Amado Carballo e Xoán Vidal Martínez, colaborou na prensa (El Progreso, El Pueblo Gallego e El País) e incorporouse ao Partido Galeguista.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Xulgado en consello de guerra o 14 de abril de 1937 por rebelión militar, foi condenado a trinta anos. Pasou case catro anos detido no campo de concentración de San Simón onde protagonizou, xunto cun grupo de evanxélicos de Marín, Celestino Poza Cobas e o seu fillo Celestino, un plante, negándose a confesar cos cregos da prisión. Cesado como oficial de Facenda en agosto de 1936, no proceso de depuración foi sancionado con separación definitiva en baixa na escala en febreiro de 1937. Abríronlle expediente de responsabilidades políticas. Unha vez en liberdade trasladouse a Madrid e volveu ser detido en febreiro de 1949 por motivos políticos. Xulgado o 14 de abril de 1950, foi condenado a oito anos de prisión, finalmente reducidos a cinco, que cumpriu en Carabanchel, Ocaña e no campo de traballo de Fuencarral. Saíu en liberdade condicional o 15 de novembro de 1952. Finou en Madrid en febreiro de 1996. Obras
Cuatro años a bordo de una isla (Ediciós do Castro, 1984; traducido ao galego por Manuel Alonso como Catro anos a bordo dunha illa. Memoria dun preso en San Simón, 2006)
Evaristo de Sela

Evaristo González Fernández, coñecido como Evaristo de Sela, nado na Granxa (Sela, Arbo) o 2 de marzo de 1917 e finado en Vigo o 28 de xuño de 1994, foi un catedrático de grego, poeta e tradutor galego Traxectoria
De pai reloxeiro e nai labrega, foi o cuarto e derradeiro fillo do matrimonio. Aos doce anos conseguiu unha bolsa para estudar no Seminario de Tui onde estivo catro anos. Despois pasou dous anos cos Xesuítas de Marquain (Tournai, Bélxica) e antes de facer os votos dubidou e regresou á súa aldea en 1935. Ao ano seguinte alistouse como voluntario no Rexemento de Artillaría Lixeira nº 15 de Pontevedra.
Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 e espantado pola represión dos franquistas, desertou xunto co soldado Manuel Rincón Álvarez e o cabo Manuel Quinteiro Segade. Colleron un tren, baixaron nas Neves e atravesaron o río Miño. Foron capturados pola policía portuguesa e entregado á Garda Civil en Salvaterra de Miño. Xulgados por deserción en consello de guerra o 19 de setembro de 1936, Evaristo e Manuel Rincón foron condenados a cadea perpetua e Manuel Quinteiro, considerado o indutor, a pena de morte. Estivo preso en Caldas de Reis e na illa de San Simón. Ingresou na prisión do Forte de San Cristovo de Pamplona o 11 de outubro de 1937, de onde saíu en prisión atenuada o 1 de xuño de 1941. Despois enviárono ao Campo de concentración de Miranda de Ebro e de alí pasou ao Batallón Disciplinario de Soldados Traballadores número 91 en Fuerteventura, de onde saíu en liberdade condicional o 23 de xullo de 1942.
Autodidacta, licenciouse en Filosofía e Letras pola Universidade de Santiago de Compostela. Foi profesor no ensino medio. Finou en Vigo o 28 de xuño de 1994.
Tradución
É autor das tradución ao galego dende a lingua orixinal dos clásicos a Ilíada e a Odisea, editadas polo Consello da Cultura Galega en 1990 e distribuídas pola Editorial Galaxia como parte da colección "Clásicos Greco-Latinos".
Tamén verteu obras de autores contemporáneos como Kavafis, Giorgos Seferis ou Odiseas Elytis (Poesía Neohelénica, 1708-1977. Xunta de Galicia, 2001). Obra poética
Amar (Vigo, 1945)
Versos de preso e outras rimas (Ediciós do Castro, 2007 - publicación póstuma)
Evelina Hervella

Evelina Lucila Crisóstoma Hervella Nieto, nada no Barco de Valdeorras o 21 de setembro de 1908 e finada en Vigo o 14 de xaneiro de 2007, foi unha farmacéutica galega. Traxectoria
Filla de Antonio Hervella Ferreira. Fixo o Bacharelato no Instituto de Ourense entre 1917 e 1927. Marchou a Madrid para facer o curso selectivo de Ciencias (1927-28). Permaneceu dous cursos máis na Universidade Central de Madrid (1928-30) e posteriormente trasladou o expediente a Oviedo, onde fixo o curso 1931-32. Volveu trasladar o expediente á Universidade de Santiago de Compostela, onde estudou de 1933 a 1936. Non chegou a exercer como farmacéutica. Vida persoal
Casou con Francisco Fernández del Riego. Non tivo fillos.
Evelyn Glennie

Evelyn Elizabeth Ann Glennie, máis coñecida como Evelyn Glennie, nada en Aberdeen o 19 de xullo de 1965, é unha percusionista e compositora escocesa. Traxectoria
Comezou a estudar piano aos 8 anos e instrumentos de percusión aos 12 anos. Ficou xorda a unha idade temperá debido ao dano progresivo dun nervio acústico, Evelyn Glennie aínda é capaz de escoitar música, observando e percibindo as súas vibracións. É unha das poucas percusionistas que conseguiu facer unha carreira en solitario, realizando uns 100 concertos ao ano.
Como compositora escribiu máis de 100 pezas, entre concertos e outras composicións para percusión solista. Colaborou con diversos músicos, como Björk, Steve Hackett, Béla Fleck, Bobby McFerrin, Fred Frith ou Mark Knopfler. Recoñecementos
En 1989 gañou o premio Grammy á mellor interpretación de música de cámara, polo álbum con David Corkhill, Murray Perahia e Georg Solti sobre Bartók: Sonata for Two Pianos & Percussion para Kultur Video.
En 2002 gañou o Grammy Award for Best Classical Crossover Album, polo álbum de 2001 Béla Fleck, Perpetual Motion, con Fleck, James Bryan Sutton e John Williams, para Sony.
En 2014 gañou o Grammy Award for Best Classical Instrumental Solo por Corigliano: Conjurer, Vocalise - Glennie, Hila Plitmann, David Alan Miller, Albany Symphony Orchestra do 2013, para Naxos. Discografía
CD
"Rhythm Song", Orquestra Filharmónica Nacional (RCA Victor, 1990)
Veni, Veni Emmanuel de James MacMillan (Teldec, 1992).
Last Night Celebrations, (Teldec, 1994).
Espectáculos e xiras (escolma)
Estrea europea de City Adventures, obra de Geoffrey Burgon (1996).
Festivais de Exeter, Windsor e Peterborough (1996).
Audiovisuais
Sonata para dous pianos e percusión de Béla Bartók, con Georg Solti, Murray Perahia e David Corkhill. (CBS ). Gañou o premio Grammy.
Evelyn in Rio, participación no Carnaval. ( Decca Records ).
Participación no programa Björk Unplugged e posterior gravación de novos temas, como "My Spine". (MTV).
Evento Miyake

Un evento Miyake é unha poderosa explosión de raios cósmicos. Actualmente descoñécese a orixe e a causa destes aumentos. Os brotes están marcados en particular polo aumento do isótopo de carbono C14 nos aneis das árbores, o que significa que os acontecementos poden ser datados dendrocronoloxicamente. Os acontecementos teñen lugar de media cada 1000 anos. As últimas erupcións deste tipo tiveron lugar ao redor do 7176 a. C. , 5410 a. C. , 5259 a. C. , 663 a. C. , 774 e arredor do 993. Segundo estudos do físico australiano Benjamin Pope, algunhas das erupcións foron de curta duración, mentres que outras duraron anos. Segundo Pope, unha erupción que se produza nun futuro próximo tería impactos significativos na infraestrutura global, como satélites, cables de Internet e redes eléctricas.
O evento leva o nome do astrónomo xaponés Fusa Miyake que publicou os primeiros resultados deste tipo de explosións de radiación en 2012 na revista Nature. A investigación nese momento atopou un forte aumento de C14 nos aneis anuais dos cedros xaponeses para os anos 774/775.
Evento anóxico

Os eventos anóxicos oceánicos ou eventos anóxicos son os intervalos de tempo no pasado da Terra nos que partes dos océanos se tornaron pobres en osíxeno (O2) a profundidades sobre unha grande área xeográfica. Durante algúns destes eventos, a euxinia desenvolveuse. Aínda que hai millóns de anos que non ocorren eventos anóxicos, os rexistros xeolóxicos mostran que ocorreron moitas veces no pasado. Coinciden e poden ter contribuído a varias extincións masivas, incluíndo algunhas que os xeobiólogos usan como marcadores de datación bioestratigráfica. Crese que estes eventos anóxicos están fortemente relacionados coa ralentización da circulación oceánica, o quecemento do clima e os niveis elevados de gases de efecto invernadoiro. O vulcanismo potenciado (a través da emisión de CO2 e outros gases) proponse como o causante externo central para o desenvolvemento deste tipo de eventos.
Evento de Cando

Coñécese como evento de Cando ou suceso de Cando unha explosión ocorrida na aldea de Cando de Arriba, parroquia de Cando (no concello de Outes) a mañá do 18 de xaneiro de 1994. Características
O 18 de xaneiro rexístrase un estoupido nunha zona deshabitada do concello de Outes, sen causa aparente. Dous días despois, os profesores da Universidade de Santiago de Compostela José Ángel Docobo e Vakhtang Tamazian Arzakanian comezaron unha investigación sobre o acontecido que tivo como consecuencia a localización, en abril de 1994, dun cráter de 25 metros de diámetro por 1, 5 de profundidade. Como consecuencia do estoupido, producido a 75 m da casa máis próxima, diversos piñeiros apareceran desprazados a 60 metros de distancia. Causas
Xeralmente acéptase coma explicación oficial a de tipo xeolóxico formulada por Zdeněk Ceplecha do Observatorio de Ondejov (República Checa), colaborador na investigación orixinal. Segundo Ceplecha, o incidente puido ocorrer por unha burbulla de gas subterráneo que agromou ata a superficie nunha erupción repentina, debida probabelmente a un corremento de terras. A rápida acción convectiva ocasionaría unha separación da carga eléctrica abondo coma para provocar unha faísca e incendiar o gas.
Aínda que os autores non descartan que o suceso se orixinase no estoupido dun corpo celeste, como se sospeita que aconteceu en Tunguska e outros lugares, esta é unha hipótese secundaria. Ademais, a confusión xerada polo suceso estimulou a circulación de teorías conspiracionistas de tipo militar e ufolóxico, pois estes cren que Cando é un foco habitual de avistamentos de ovnis.