Artródiros

Os artródiros (Arthrodira) son unha orde de peixes acoirazados pertencente á clase dos placodermos, que predominou no período devoniano e se extinguiu a finais deste, sobrevivindo ao redor de 50 millóns de anos e habitando en moitos nichos ecolóxicos mariños. Etimoloxía
O termo do latín científico Arthrodira componse dos elementos arthro-, derivado do grego antigo ἄρθρον árthron, 'articulación', 'xoga', e -dira, tirado do grego δειρή deiré, 'pescozo', coa terminación en -a para indicar substantivo neutro plural. O significado é, pois, os de pescozo articulado.
A pronuncia do ditongo -ει- é /i/, polo que se transcribe en latín como -i- (breve). Por iso, segundo as normas da prosodia latina, o acento tónico recae na vogal da sílaba anterior, neste caso no "o" de arthro-, polo que resulta unha voz proparoxítona (esdrúxula), sendo por tanto a súa pronuncia en galego artródiros. Características
Os artródiros tiñan unha armadura que rodeaba o corpo, incliuíndo a cabeza. A boca podía ter unha grande apertura. Carecían de dentes diferenciados; como todos os placodermos utilizaban os bordos dunhas placas óseas afiadas para cortaren as súas presas.
As concas oculares estaban protexidas por un annel óseo, unha característica compartida polas aves e algúns ictiosauros.
Artródiros primitivos, tales como os do xénero Arctolepis, eran peixes de estrutrura aplanada.
O maior membro do grupo, Dunkleosteus, foi un verdadeiro superdepredador do período devoniano, alcanzando entre 6 e 9 m de lonxitude. En contraste, o Rolfosteus, de longo nariz, medía só uns 15 cm.
Hai unha idea falsa común de que os artródiros (xunto con todos os outros placodermos) eran lentos habitantes dos fondos mariños que foron excluídos por peixes máis avanzados. Porén, durante o seu apoxeo, os artródiros foron unha das ordes de peixes máis diversos e numéricamente exitosos.
Pero a pesar do seu éxito, os artródiros foron un dos moitos grupos eliminados polas catástrofes ambientais da extinción do Devoniano superior, o que permitiu que outros peixes, como os tiburóns, se diversificaran nos nichos ecolóxicos vacantes durante o período carbonífero. Clasificación sistemática
Orde Arthrodira
Clado Aspinothoracidi
Superfamilia Dinichthyloidea
Familia Dinichthyidae
Familia Trematosteidae
Familia Rachiosteidae
Familia Hadrosteidae
Familia Titanichthyidae
Familia Bungartiidae
Familia Selenosteidae
Familia Mylostomatidae
Infraorde basal Actinolepina
Familia Actinolepidae
Suborde Phlyctaenioidei
Familia basal Holonematidae
Infraorde Phlyctaeniina
Familia Groenlandaspididae
Familia Phlyctaeniidae
Suborde Brachythoraci
Familia basal Heterosteidae
Infraorde Coccosteina
Superfamilia Buchanosteoidea
Familia Buchanosteidae
Superfamila Gemuendenaspoidea
Familia Gemuendenaspidae
Superfamilia Homosteoidea
Familia Homosteiidae
Superfamilia Brachydeiroidea
Familia Brachydeiridae
Superfamilia Coccosteoidea
Familia Pholidosteidae
Familia Coccosteidae
Familia Plourdostenidae
Familia Torosteidae
Familia Incisoscutidae
Familia Camuropiscidae
Familia Dunkleosteidae
Xéneros incertae sedis
Antarctolepis
Aspidichthys - incluíndo Anomalichthys, Aspidophorus
Atlantidosteus
Callognathus
Copanognathus
Glyptaspis
Golshanichthys
Grazosteus
Hollardosteus
Laurentaspis
Machaerognathus
Murmur - incluíndo Euptychaspis, Ptychaspis
Overtonaspis
Phylactaenium
Prescottaspis
Qataraspis
Taemasosteus
Taunaspis
Timanosteus
Trachosteus
Wheathillaspis Filoxenia
O seguinte cladograma está baseado en Dupret et al. (2009).
Para fontes, véxase Haaramo (2005).