Stolperstein

As Stolperstein (no plural, stolpersteine) son unha iniciativa do artista alemán Gunther Demnig iniciada en 1992, consistentes en pequenas placas de latón de 10x10 centímetros, colocadas no chan, están destinadas a conmemorar o destino de persoas que foron perseguidas, asasinadas, deportadas, expulsadas ou levadas o suicidio durante o nazismo. Esta iniciativa estendeuse a máis de 30 países europeos, entre eles España, sendo considerado o monumento descentralizado máis grande do mundo. O 26 de maio de 2023, colocouse a stolperstein 100. 000 na cidade alemá de Nüremberg. Dende o 19 de xullo de 2023, están presentes na cidade da Coruña, converténdose nas primeiras stolpersteine de Galicia.
Dende 2018, existe unha variación das stolpersteine denominadas pedras da memoria, adicadas a conmemorar especificamente as vítimas do franquismo, distinguense das stolpersteine pola súa cor prateada. Antecedentes
Co gallo do 50 aniversario da deportación de 1000 sinti e romanís de Colonia, o 6 de maio de 1990, Demming trazou as rutas polas que foron deportados cun trazador; Para os nazis, a deportación de Colonia foi un "ensaio xeral" para a deportación de xudeus. O 16 de decembro de 1992, no 50 aniversario da orde de Himmler de deportar os "xitanos" (Decreto Auschwitz), colocou unha primeira placa de bronce inscrita no pavimento fronte o histórico concello de Colonia. As primeiras liñas do decreto poden ser lidas na pedra, e o corpo oco da pedra, contiña todo o texto. Ademais, Demming participou, con esta pedra que foi vandalizada e roubada por persoas descoñecidas no 2010, na discusión sobre o dereito a residencia dos romanies que fuxiran de Iugoslavia. O 21 de maio de 2013, Demming colocou unha nova pedra fronte o concello de Colonia. Ribadeo
O 31 de marzo de 2022, unha volta recollidos datos de rexistros públicos como o portal Nomes e Voces, colocáronse 25 pedras da memoria en Ribadeo, ás que se xuntaron 14 máis o 1 de abril celebrándose ese día un acto oficial coa intervención do cronista oficial de Ribadeo, Eduardo Gutiérrez, e a proxección dun vídeo sobre os represaliados ribadenses, ó que asistiron familiares (se ben con posterioridade houbo unha queixa illada). A Coruña
O 19 de xullo de 2023, A Coruña, nunha iniciativa conxunta do concello da cidade e máis a Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica sumouse ó proxecto, coa colocación de 6 laxes de bronce de 10 x 10 cm para lembrar seis dos 17 deportados nesa cidade polo nazismo: Julio Martínez Arias, Leopoldo López Criado, Luis Rafales Lamarca, Eduardo Sánchez García, Adrián del Castillo Soutelo e Arturo García Lagares. O acto contou coa presenza do artista creador da iniciativa, Gunter Demnig, quen instalou cada unha das pedras, familiares das vítimas, así como unha ampla representación política, encabezada por Inés Rey, alcaldesa da cidade, e representantes dos outros grupos políticos que acadaron representación na corporación local; Francisco Jorquera e Mercedes Queixas por parte do Bloque Nacionalista Galego e Roberto Rodríguez por parte do Partido Popular. Tamén acudiu un nutrido grupo de cidadáns, entre eles, personalidades como Manuel Rivas. Nigrán
O 27 de decembro de 2024 colocouse unha placa Stolperstein na rúa de Gaifar, parroquía de Panxón, en Nigrán na memoría de Jaime Martinez Pereira asasinado en 1941 no campo de concentración de Gusen (aledaño ao de Mathausen) famoso polos afogamamentos en tallas dos prisioneiros, pescador dunha familia humilde exíliase en Francia fuxindo do franquismo ata que is Nazis o apresaron, Jaime foi un dos 300 galegos que foron internados e asasinados en campos de concentración naqueles anos polas súas motivacións políticas, o acto de memoria asistiu á súa sobriña Elvira Farias e representantes da asociación de veciños de Panxón así coma do alcalde socialista de Nigrán, Juan González.