Patróns xeométricos islámicos

Os patróns xeométricos islámicos desenvolvéronse ao longo dos séculos, sobre todo na decoración de edificacións islámicas, que tenden a evitar o uso de imaxes figurativas (aniconismo) e noutros tipos de arte. Consisten a miúdo en deseños sobre combinacións de cadrados e círculos repetidos, que poden estar superpostos e entrelazados, do mesmo xeito que os arabescos —cos que con frecuencia se combinan—, para formar patróns intricados e complexos, incluída unha ampla variedade de teselado. Estes poden constituír a decoración completa, poden formar un marco para motivos florais ou adornos caligráficos, ou pode colocarse no fondo ao redor doutros motivos. A complexidade e a variedade de patróns utilizados foron evolucionando de estrelas e tabletas simples no século IX, a través dunha variedade de patróns de seis a trece puntas no século XIII, e finalmente tamén incluíron estrelas de catorce e dezaseis puntas no século XVI. Os patróns xeométricos preséntanse nunha variedade de formas na arte e a arquitectura islámica, como as alfombras tipo kilim, os patróns girih persas e os azulexos zellige marroquís, as bóvedas decorativas de muqarna (tamén chamadas mocárabes), as celosías de pedra con perforacións de jali, a cerámica, o coiro, as vidreiras, a madeira e o metal.
O interese nos patróns xeométricos islámicos aumentou no Occidente contemporáneo, tanto entre os artesáns e artistas como M. C. Escher no século XX, como entre matemáticos e físicos como Peter Lu e Paul Steinhardt, que no 2007 afirmaron de maneira controversial que os cambios no santuario Darb-e Imam de Isfahán poderían xerar patróns case periódicos como a Teselación de Penrose. Características
Decoración islámica
A arte islámica evita sobre todo imaxes figurativas para evitar converterse en obxectos de culto. Este aniconismo na cultura islámica fixo que os artistas explorasen a arte non figurativa e creou un cambio estético xeral cara á decoración baseada nas matemáticas. Patróns xeométricos islámicos derivados de deseños máis sinxelos empregados en culturas anteriores - grega, romana e sasánida. Son unha das tres formas de decoración islámica, as outras son o arabesco baseado en formas vexetais curvas e ramificadas e a caligrafía árabe; os tres úsanse frecuentemente xuntos. Os deseños xeométricos e arabescos son formas de entrelazamento islámico. Eva Baer, ​​no seu libro Islamic Ornament (1998), describe esta arte:
Intención
Autores como K. Critchlow, argumentan que os patróns islámicos créanse para levar ao espectador a unha comprensión da realidade subxacente, en lugar de seren só elementos decorativos, como implican ás veces os escritores interesados ​​unicamente nos patróns. Na cultura islámica, crese que os patróns son a ponte cara ao reino espiritual, o instrumento para purificar a mente e a alma. David Wade, afirma que «Gran parte da arte do islam, xa sexa en arquitectura, cerámica, téxtiles ou libros, é a arte da decoración, é dicir, da transformación». Wade argumenta que o obxectivo é transfigurar, convertendo as mesquitas «en lixeireza e deseño», mentres que «as páxinas decoradas dun Corán poden converterse en xanelas cara ao infinito». Contra isto, Doris Behrens-Abouseif afirma, no seu libro Beauty in Arabic Culture, que unha «gran diferenza» entre o pensamento filosófico da Europa medieval e o mundo islámico é exactamente que os conceptos do bo e o belo están separados na cultura árabe. Ela sostén que a beleza, xa sexa na poesía ou nas artes visuais, gozouse «polo seu propio ben, sen compromiso con criterios relixiosos ou morais». Formación do motivo
Moitos deseños islámicos constrúense en cadrados e círculos, xeralmente repetíndose, solapándose e entrelazándose para formaren patróns complicados ou complexos. Un motivo recorrente no mosaico islámico é a estrela de oito puntas; está composto por dous cadrados, un xirado 45 ° respecto ao outro. A cuarta forma básica é o polígono (inclúe pentágonos e octágonos). Todo isto pódese combinar e reelaborar para formar deseños complexos cunha variedade de simetrías incluíndo reflexos e rotacións. Tales modelos poden considerarse teselas matemáticas, que poden estenderse indefinidamente e, polo tanto, suxiren a idea do infinito. Están construídas sobre reixas que só requiren de regra graduada e compás para seren debuxadas. O artista e profesor Roman Verostko argumenta que tales construcións son algoritmos de efecto, o que converte aos patróns xeométricos islámicos en precursores da arte algorítmica moderna. O círculo simboliza a unidade e diversidade na natureza, e moitos patróns islámicos debúxanse comezando cun círculo. Por exemplo, a decoración da mesquita do século XV en Yazd, Persia baséase nun círculo, dividido en seis por seis círculos debuxados ao redor, todos tocando no seu centro e tocando cada un os centros dos seus dous veciños para formar un hexágono regular. Sobre esta base, constrúese unha estrela de seis puntas rodeada de seis hexágonos irregulares máis pequenos para formar un patrón de estrela en mosaico. Isto forma o deseño básico que se perfila en branco na parede da mesquita. Non obstante, ese deseño está recuberto de trazado que se cruza en azul ao redor de azulexos doutras cores, formando un elaborado patrón que oculta parcialmente o deseño orixinal e subxacente. Un deseño similar forma o logotipo do Centro de Investigación Mohammed Ali. Un dos primeiros estudosos occidentais dos patróns islámicos, Ernest H. Hankin, definiu un "arabesco xeométrico" como un patrón formado "coa axuda de liñas de construción que consistían en polígonos en contacto". Observou que se poden empregar moitas combinacións diferentes de polígonos sempre que os espazos residuais entre os polígonos sexan razoabelmente simétricos. Por exemplo, unha cuadrícula de octógonos en contacto ten cadrados - no mesmo lado que os octógonos - como espazos residuais. Cada octógono é a base dunha estrela de oito puntas, como se ve na tumba de Akbar, Sikandra, un suburbio da cidade de Agra (1605–1613). Hankin considerou que a "capacidade dos artistas árabes para descubrir combinacións axeitadas de polígonos. .. é sorprendente". Lembra tamén que se aparece unha estrela nunha esquina, debe mostrarse exactamente a cuarta parte; se está ao longo dun bordo, móstrase exactamente a metade. O rolo Topkapı, é un modelo da dinastía timúrida de Irán a fins do século XV ou principios do XVI, na colección do museo do Palacio de Topkapi en Istambul, trátase dunha valiosa información que contén cento catorce modelos que poderían ser utilizados tanto directa como indirectamente polos arquitectos para crear patróns de baldosas en moitas mesquitas de todo o mundo. Inclúen deseños de cores para crear patróns de girih, azulexos e mocárabes para cuartos ou semicúpulas. As propiedades matemáticas das baldosas decorativas e os patróns de estuco do palacio da Alhambra en Granada, España, foron amplamente estudados. Algúns autores afirmaron por motivos dubidosos atopar a maioría ou a totalidade dos 17 grupos de decoracións de paredes. A carpintaría xeométrica marroquí dos séculos XIV ao XIX utilizou unicamente cinco grupos de decoración de paredes; afírmase que o método de construción «Hasba» (medida), que comeza con «n- rosetas de roseta», pode xerar os dezasete grupos. Evolución
Etapa primeira
As formas xeométricas máis temperás na arte islámica eran formas xeométricas illadas ocasionais, como estrelas de oito puntas e pastillas que contiñan cadrados. Estes datan de 836 na Gran Mesquita de Kairuán, Tunes, e desde entón estendéronse por todo o mundo islámico.
Etapa intermedia
O seguinte desenvolvemento, que marca a etapa intermedia do uso do patrón xeométrico islámico, foi de estrelas de seis e oito puntas, que aparecen no 879 na mesquita de Ibn Tulun, O Cairo, e logo xeneralizáronse.
Empregáronse unha variedade máis ampla de patróns desde o século XI. As formas abstractas de seis e oito puntas aparecen na torre Kharaqan en Qazvín, Persia en 1067 e na mesquita Juyushi, Exipto en 1085, estendéndose a partir de aí, aínda que os patróns de seis puntas son raros en Turquía. En 1086, os patróns girih de sete e dez puntas (con heptágonos, estrelas de cinco e seis puntas, triángulos e hexágonos irregulares) aparecen na Gran Mesquita de Isfahán. Girih de dez puntas xeneralizouse no mundo islámico, excepto no español Ao-Andalus. Pouco despois, en 1098 utilizáronse patróns de varrido de girih de nove, once e trece puntas na Mesquita Barsian, tamén en Persia; estes, como os patróns xeométricos de sete puntas, de cando en cando úsanse fóra de Persia e Asia central.
O inicio da etapa tardía está marcado polo uso de patróns simples de dezaseis puntas no mausoleo Hasan Sadaqah no Cairo en 1321, e na Alhambra en 1338–1390. Estes patróns de cando en cando atópanse fóra destas dúas rexións. Patróns xeométricos combinados de dezaseis puntas máis elaborados atópanse no complexo sultán Hasan no Cairo en 1363, pero de cando en cando noutros lugares. Finalmente, os patróns de catorce puntas aparecen na Jami Masjid do Fatehpur Sikri no distrito de Agra India, entre os anos 1571 e 1596, pero tamén nalgúns outros lugares. Finalmente, marcando o final da etapa media, os patróns de roseta girih de oito e doce puntas aparecen na Mesquita Alâeddin en Konya, Turquía en 1220, e no palacio Abasí en Bagdad en 1230, e xeneralizaranse en todo o mundo islámico.
Etapa tardía
O inicio da etapa tardía está marcado polo uso de patróns sinxelos de dezaseis puntas no mausoleo Hasan Sadaqah do Cairo en 1321 e na Alhambra en 1338–1390. Estes patróns raramente se atopan fóra destas dúas rexións. Patróns xeométricos combinados de dezaseis puntos máis elaborados atópanse no complexo Sultan Hasan do Cairo en 1363, pero raramente noutros lugares. Finalmente, os patróns de catorce puntas aparecen no Jami Masjid do Fatehpur Sikri no distrito de Agra na India, entre os anos 1571 e 1596, pero tamén nalgúns outros lugares. Formas de arte
Varias formas de arte en diferentes partes do mundo islámico fan uso de patróns xeométricos. Estas inclúen: cerámica,
pezas de tiras girih,
pantallas de pedra perforada jali,
alfombras kilim,
coiro,
pezas metálicas,
bóvedas de muqarnas,
vitrais de shakaba,
carpintaría,
baldosas zellige.
Cerámica
A cerámica préstase a motivos circulares, xa sexan radiais ou tanxenciais. As cuncas ou pratos pódense decorar dentro ou fóra con raias radiais; poden ser parcialmente figurativos, representando follas estilizadas ou pétalos de flores, mentres que as bandas circulares poden rodar ao redor dunha cunca ou xerra. Patróns deste tipo empregáronse na cerámica islámica da dinastía ayubida, século XIII. Flores radialmente simétricas con, por exemplo, seis pétalos, préstanse a deseños xeométricos cada vez máis estilizados que poden combinar a sinxeleza xeométrica con motivos naturalistas recoñecíbeis, engádense esmaltes de cores vivas e unha composición radial ideal para a vaixela circular. Os oleiros a miúdo escollían patróns adecuados á forma do recipiente que fabricaban. Así, un recipiente de auga de barro sen vidrar, deixárono poroso para permitir a evaporación e manter a auga fresca, en forma de círculo vertical (con asas e pescozo na parte superior), de Alepo, está decorado cun anel trenzado moldeado arredor dunha inscrición árabe cunha pequena flor de oito pétalos no centro. Entre os séculos IX e XVI houbo unha retroalimentación de técnicas, motivos e materiais nas cerámicas islámicas e do leste de Asia (China, Xapón e Corea).
Embaldosados girih e carpintaría
Os girih son elaborados patróns de entrelazado formados por cinco formas estandarizadas. O estilo utilízase na arquitectura islámica persa e tamén en madeira decorativa. Os deseños fanse tradicionalmente en diferentes medios, mesmo en ladrillos cortados, estuco e azulexos de mosaico. En carpintaría, sobre todo no imperio safávida, pódese aplicar como marcos de celosía, ou inserto con paneis de vidro coloreado; ou paneis de mosaico utilizados para decorar paredes e teitos, xa sexan sacros ou seculares. En arquitectura, girih forma superficies decorativas de tiras entrelazadas desde o século XV até o século XX. A maioría dos deseños baséanse nunha cuadrícula xeométrica parcialmente oculta que proporciona un conxunto regular de puntos; isto convértese nun patrón utilizando simetrías rotacionais de dúas, tres, catro e seis pregaduras que poden encher o plano. O patrón visíbel superposto na cuadrícula tamén é xeométrico, con estrelas de seis, oito, dez e doce puntas e unha variedade de polígonos convexos, unidos por correas que normalmente parecen entrelazarse unha sobre outra. O patrón visíbel non coincide coas liñas de construción subxacentes do mosaico. Os patróns visíbeis e o mosaico subxacente representan unha ponte que une o invisíbel co visíbel, análogo á «procura epistemolóxica» na cultura islámica, a procura da natureza do coñecemento. Jali
Son pantallas de pedra perforada ou celosías, con patróns que se repiten regularmente. Son características da arquitectura indo-islámica, por exemplo, nos edificios da dinastía mogol en Fatehpur Sikri e o Taj Mahal. Os deseños xeométricos combinan polígonos como octógonos e pentágonos con outras formas como estrelas de cinco e oito puntas. Os patróns salientaban as simetrías e suxerían infinito por repetición. Funcionaba como xanelas ou separadores de ambientes, brindando privacidade pero permitindo a entrada de aire e luz, tamén é un elemento prominente da arquitectura hindú. O uso de paredes perforadas diminuíu cos estándares modernos de construción e a necesidade de seguridade. As paredes de jali simplificadas e modernas, por exemplo, feitas con arxila premoldeada ou bloques de cemento, foron popularizadas pola arquitecta Laurie Baker. Xanelas perforadas ás veces tamén se atopan noutras partes do mundo islámico, como na mesquita de Ibn Tulun no Cairo.
Kilim
Un kilim é unha alfombra islámica de tecido plano, sen pelo, ben para uso doméstico ou como alfombra de oración. O patrón faise enrolando os fíos de trama cara aos fíos de urra cando se alcanza un límite de cor. Esta técnica deixa un oco ou fenda vertical, polo que ás veces os kilims son chamados tecidos de fenda. Os kilims adoitan estar decorados con patróns xeométricos de espello de dúas ou catro veces ou simetrías de rotación. Debido a que o tecido usa fíos tanto verticais como horizontais, as curvas son difíciles de xerar e, polo tanto, os patróns están formados principalmente con bordos rectos. Os motivos xeométricos transmitíronse de xeración en xeración e en rexións específicas, o que facilita ao ollo experto recoñecer a tribo da que proceden. Os seus motivos adoitan ser simbólicos e decorativos. Por exemplo, a boca do lobo ou o motivo do pé do lobo (en turco: Kurt Aǧzi, Kurt İzi ) expresa os desexos dos teceláns tribais para protexer os rabaños das súas familias dos lobos.
Coiro
O coiro islámico adoita estar en relevo con patróns similares aos xa descritos. Procede dunha capa de tecido que cobre aos animais e que ten propiedades de resistencia e flexibilidade adecuadas para a súa posterior manipulación. A capa de pel separábase do corpo dos animais, eliminábase o pelo ou a la, excepto nos casos en que se desexaba conservar a capa peluda no resultado final e posteriormente sométese a un proceso de bronceado. Unha das súas aplicacións son as portadas de libros de coiro, comezando polo Corán, onde se excluían as obras de arte figurativas e decorábanse cunha combinación de escritura kufica, medallóns e patróns xeométricos, normalmente bordeados por trenzas xeométricas.
Metalurxia
Os obxectos metálicos comparten os mesmos deseños xeométricos que se usan noutras formas de arte islámica. Non obstante, na opinión de Hamilton Gibb, a énfase difire: os patróns xeométricos adoitan empregarse para os bordos e, se están na zona decorativa principal, úsanse máis a miúdo en combinación con outros motivos como debuxos florais e animais, arabescos ou escritura caligráfica. Os deseños xeométricos na metalurxia islámica poden formar unha cuadrícula decorada con estoutros motivos ou poden formar o patrón de fondo. Mesmo cando os obxectos metálicos, como cazoletas e pratos, non parecen ter decoración xeométrica, os deseños adoitan colocarse en compartimentos octogonais ou dispostos en bandas concéntricas ao redor do obxecto. Empréganse tanto deseños pechados -que non se repiten- como patróns abertos ou repetitivos. Patróns como estrelas de seis puntas entrelazadas foron especialmente populares a partir do século XII. Eva Baer, sinala que, aínda que este deseño era esencialmente sinxelo, foi elaborado por traballadores do metal en intricados patróns entrelazados con arabescos, ás veces dispostos en torno a outros patróns islámicos básicos, como o patrón hexagonal de seis círculos superpostos.
Muqarnas
Tamén chamados mocárabes ou almocárabes, son un elemento decorativo tallado en teitos para semi-cúpulas, a miúdo utilizado nas mesquitas. Polo xeral, están feitos de estuco e, por tanto, non teñen unha función estrutural, pero tamén poden ser de madeira, ladrillo e pedra. Son característicos da arquitectura islámica da Idade Media desde España e Marrocos no oeste, até Persia no leste. Arquitectonicamente, forman múltiples niveis de prismas xustapostos (un á beira do outro) e colgantes que parecen estalactitas soltas ou arracimadas, diminuíndo en tamaño a medida que aumentan.
Vitrais
As vidreiras con deseños xeométricos úsanse nunha variedade de escenarios da arquitectura islámica. Están aloxados na residencia de verán do pazo de Kans en Şəki, Azerbaidján, construído en 1797, con azulexos decorativos, fontes e vidros de cores. Os patróns das fiestras shabaka inclúen estrelas de seis, oito e doce puntas. Estas xanelas decorativas con marco de madeira son trazos distintivos da arquitectura do palacio. Aínda se constrúen de xeito tradicional en Şəki no século XXI. As tradicións de vidreiras realizadas con marcos de madeira —non de chumbo como en Europa— sobreviven en talleres en Irán e en Azerbaidján. En Turquía e nas terras árabes atópanse xanelas acristaladas en estuco realizadas en patróns de girih, un exemplo tardío, sen o equilibrio tradicional de elementos de deseño, realizouse en Tunes para a Exposición Internacional Colonial en Ámsterdam en 1883. A antiga cidade de Saná no Iemen ten vidreiras nos seus edificios altos.
Zellige
Son baldosas de terracota vidridas engastadas en xeso que forman coloridos patróns de mosaico que inclúen teselados estándar e semirregulares. A tradición é característica de Marrocos, pero tamén se atopa na España mourisca. O Zellige utilízase para decorar mesquitas, edificios públicos e casas privadas adiñeiradas.
Tradicionalmente empregábanse os tons brancos e marróns, baixo a dinastía dos benimerines, a partir do século XIV, utilizáronse as cores azul, verde e amarelo, En canto a lume empezou a usarse no século XVII. Os azulexos que se empregan para chans teñen un grosor de dous centímetros, ás veces úsanse pezas cadradas duns 10 cm de lado ás que se lle cortan as puntas para poder unilas con pezas máis pequenas. Cultura occidental
Ás veces, na sociedade occidental suponse que os erros nos patróns islámicos repetitivos, como os da alfombra persa, foron intencionalmente introducidos como unha mostra de humildade por artistas que crían que «unicamente Alá pode producir a perfección», pero esta teoría foi negada continuamente.
O artista holandés M. C. Escher inspirouse nos intricados deseños decorativos da Alhambra para estudar as matemáticas do teselado, transformando o seu estilo e influíndo no resto da súa carreira artística. Nas súas propias palabras, foi «a fonte de inspiración máis rica que atopei». As principais coleccións occidentais conteñen moitos obxectos de materiais moi diversos con patróns xeométricos islámicos. O museo Vitoria e Alberto en Londres ten polo menos 283 obxectos deste tipo, entre os que se inclúen papel pintado, madeira tallada, madeira con incrustacións, louza de barro ou estaño, latón, estuco, vidro, seda tecida, marfil e debuxos a pluma ou lapis. O Museo Metropolitano de Arte de Nova York ten entre outras obras relevantes 124 obxectos medievais (1000–1400) que levan patróns xeométricos islámicos, que inclúen un par de portas de minbar (púlpito) exipcias de case 2 m. de altura en palisandro e moreira con incrustacións de marfil e ébano; e un mihrab enteiro (nicho de oración) en Isfahán, decorado con mosaico policromado, e que pesa máis de 2, 000 kg.
A decoración e a artesanía islámicas tiveron unhas significativas influencias islámicas na arte occidental cando os mercadores venecianos trouxeron produtos de moitos tipos a Italia a partir do século XIV. Na cerámica houbo unha influencia de ida e volta, xa que primeiro os artesáns islámicos imitaron a louza e porcelana chinesa de cerámica azul e branca, e o cobalto empregado en toda Asia para o esmalte azul era maiormente persa. Durante a dinastía Ming algunhas cerámicas chinesas ás veces levaban inscricións en farsi (persa) e arábigo, ​ posibelmente debido á influencia dos eunucos musulmáns que traballaban na corte do emperador. En Europa a cerámica azul e branca tamén comezou a imitar as cerámicas asiáticas, chinesa e islámica. Organizacións culturais como o Instituto de Investigación en Ciencias Matemáticas e o Instituto de Estudos Avanzados organizan eventos sobre patróns xeométricos e aspectos relacionados coa arte islámica. En 2013, o Centro de Deseño de Istambul e a Fundación Ensar dirixiron o que afirmaron que foi o primeiro simposio sobre artes islámicas e patróns xeométricos en Istambul. O panel incluíu expertos no patrón xeométrico islámico como a historiadora Carol Bier, arquitecto Jay Bonner, escritor Eric Broug, profesor Hacali Necefoğlu, e a erudita en matemáticas Reza Sarhangi. En Gran Bretaña, The Prince's School of Traditional Arts ofrece unha variedade de cursos de arte islámica, incluíndo xeometría, caligrafía e arabescos, fabricación de baldosas e talla de xeso.
Os gráficos e a fabricación asistida por computador fan posible deseñar e producir patróns xeométricos islámicos de maneira efectiva e económica. Craig S. Kaplan explica e ilustra na súa tese de doutoramento como os patróns estelares islámicos poden xerarse algorítmicamente. Dous físicos, Peter J. Lu e Paul Steinhardt, xeraron controversia en 2007, afirmando que deseños de girih como os usados no santuario Darb-e Imam en Isfahan foron capaces de crear cuasi-periodicidade de mosaicos que se asemella aos descubertos por Roger Penrose en 1973. Mostraron que en vez da construción tradicional da regra e o compás, era posíbel crear deseños de girih usando un conxunto de cinco "tellas de girih", todos eles polígonos equiláteros, decorados secundariamente con liñas.
En 2016, Ahmad Rafsanjani describiu o uso de patróns xeométricos islámicos das torres funerarias en Irán para crear materiais agúticos (auxéticos) a partir de follas de goma perforadas. Estes son estables nun estado contraído ou expandido e poden cambiar entre os dous, o que podería ser útil para stents cirúrxicos ou para compoñentes de naves espaciais. Cando un material convencional se estende ao longo dun eixo, contráese ao longo doutros eixes, en ángulo recto co estiramento. Pero os materiais agúticos expándense en ángulo recto coa atracción. A estrutura interna que permite este comportamento inusitado está inspirada en dous dos 70 patróns islámicos que Rafsanjani observou nas torres funerarias.