Lei do contraste simultáneo das cores

A lei do contraste simultáneo das cores (en francés: loi du contraste simultané des couleurs) é unha característica da percepción humana da cor establecida en 1839 polo químico Michel-Eugène Chevreul: As pezas deben ter un tamaño suficiente para seren percibidas na súa totalidade e non ocupar unha parte demasiado importante do espazo visual. Se as pezas difiren en luminosidade, a xustaposición aumenta a percepción da diferenza de luminosidade; se as pezas difiren polo ton, a diferenza de ton aumenta. Ambos os efectos poden ocorrer simultaneamente.
Os artistas levaban tempo sinalando e empregando os efectos do contraste. Chevreul enunciou a lei en termos xerais, despois de comprobala mediante unha serie de experimentos e razoamentos sistemáticos baseados nunha composición aritmética das luces. Método
Chevreul presentou as súas investigacións nun libro titulado Da loi du contraste simultané deas couleurs et de l'assortiment deas objets colorés [Da lei do contraste simultáneo das cores e obxectos coloreados].
O efecto dese contraste xa era coñecido polos artistas; Leonardo da Vinci xa o sinalou en relación coas cores complementarias, Castel, a quen Chevreul estudara e tiña criticado a súa obra, sinalara a pasaxe, e máis recentemente, Goethe mencionárao na súa Traité deas couleurs [Tratado de cores]. Chevreul, autor de dous libros de química, reivindicou, nun ámbito regxido polo gusto en lugar de pola ciencia, un traballo. Formulando algunhas hipóteses, entón imaxinou varios experimentos para probalas. Concibindo a idea de que a visión da cor dun obxecto dependía de obxectos veciños, el imaxinou unha serie de experimentos que presaxiaban os experimentos de psicoloxía experimental, simplificando os estímulos e as respostas dos suxeitos. Cortou as follas de papel de cores e presentou as mostras en condicións moi específicas. Leis de contraste simultáneo
Contraste de luminosidade
Unha superficie de brillo medio aparece máis escura sobre un fondo claro e máis clara sobre un fondo escuro. Os dous cadrados, un encima do outro, na zona da dereita teñen a mesma luminancia, e aparecen tan claros uns e outros, xa que se ven no mesmo fondo claro. O pequeno cadrado escuro adxacente na parte inferior dereita aparece case tan escuro coma o anaco grande á esquerda, pero ten a mesma luminancia que o cadrado pequeno no centro do cadrado grande á esquerda, que parece moito máis lixeiro xa que está sobre un fondo sombreado. A diferenza é máis sensible á unión entre as pezas de cores, o que significa que se a peza ten unha certa extensión, o efecto pode xogar de xeito diferente coa mesma peza de cor noutro ambiente.
O contraste simultáneo de claridade é a causa da "ilusión Chevreul", tamén coñecida como bandas de Mach, que se refire ao límite entre as distintas pezas de luminosidade.
Contraste de ton
En contacto cunha peza de distinta cor, pero cunha luminosidade itan gual como sexa posible, unha cor cambia o seu ton para distanciarse da que está xustaposta. Exemplo con vermello e laranxa: se, mantendo as dúas cores illadas como referencia sobre un fondo neutro, se xuntan un vermello e un laranxa, o vermello da parte en contacto tira cara ao morado, mentres que o laranxa tira ao amarelo. Só hai dúas cores no fondo gris. Unha cor pode ser analizada como a adición dun ton (cor pura) e unha certa cantidade de branco.
Modificar o ton da peza de cor equivale a engadir unha certa cantidade de ton (cor pura) á cor complementaria xustaposta.
Exemplo: a cor complementaria do laranxa, un azul, engadido ao vermello, fai que xire cara a roxos ou violetas.
Se as cores xustapostas son complementarias e non poden ser máis opostas, a súa saturación ou intensidade de luz aparente aumenta. De feito, a adición dunha certa cantidade do ton puro da cor complementaria do xustaposto engade unha parte do seu propio ton puro.
O efecto é máximo cando o contraste de luminancia é mínimo. O papel do movemento do ollo é importante, xa que se provoca un contraste sucesivo de cores que refresca o contraste simultáneo.
Combinación de ton e de claridade
Cando os dous contrastes se combíinan o efecto é máximo. Os dous cadrados pequenos son en realidade os extremos dunha banda de cor, cuberta no medio polas raias horizontais. Dispositivo de Albers, 2013, p. IV. 1.
Xeneralización
Si Chevreul deu unha lei cuxo alcance se limita á cor, é porque o seu método experimental impediulle dar explicacións sobre as causas; pero sinalou, como conclusión, que era unha lei xeral:
Non deseñando e posto en práctica experiencias capaces de probar este punto, isto conservaba un carácter filosófico. Pero hai outra ilustración nunha ilusión óptica, ou máis ben, de erro de percepción, nunha loi du contraste de grandeur (§ 965), que mostra que a percepción do tamaño dun obxecto dependía dos obxectos próximos. Esta constatación, tamén feita por outros, especialmente en relación coa ilusión do tamaño da lúa, levou a Chevreul a preguntarse si non sería unha lei cognitiva xeral.
Se se confirmase que a lei do contraste era unha lei xeral da mente humana, sería necesario examinar os seus efectos nos máis diversos campos. Chevreul ten a intención, desde 1839 en De la loi du contrast, de estudar o efecto sobre a visión, oído, o olfacto, o gusto e, posteriormente, analizar a posibilidade de que, nas ciencias morais e políticas (hoxe chamadas ciencias humanas), o efecto da lei de contraste levaría a sobrevalorar o que cambia e descoidar o que permanece inalterado e esaxerar as diferenzas en detrimento do que é común. Con todo, as opinións de Chevreul non obtiveron o apoio dos seus compañeiros de estudos no seu tempo e só regresarán a Francia mediante algúns estudos máis sistemáticos e máis xerais da psicoloxía da forma no século seguinte. Conclusións e posteridade
As conclusións de Chevreul non foron nunca impugnadas até a data, aínda que relativamente poucos estudos tentaron unha avaliación cuantitativa destes fenómenos.
O contraste simultáneo é parte dos efectos de «indución cromática».
O contraste de claridade explorouse máis adiante por Ernst Mach, que probabelmente non coñecía a obra de Chevreul. Mach deu un modelo para explicar o efecto do contraste local, máis tarde chamado "bandas de Mach".
Interpretacións
O libro de Chevreul, que foi longo, detallado e minucioso, e que reportou exemplos útiles só nas páxinas finais, sería pouco lido e quedaría rapidamente fóra de vista; pero durante moitos anos, foi un curso de cor de acceso aberto do que se falou bastante. A interpretación particular de Charles Blanc tería sido máis publicitada. (Roque 2009, p. 266-282) Os pintores reteñen o ton local: a cor inherente dun obxecto. Este ton local, segundo Chevreul, non existe en si mesmo, senón que é dependente da cor dos obxectos circundantes. Así, calquera cor percibida chama ao seu complementario para existir. O ollo tende a chamar á cor que falta, o complementario, para formar un equilibrio neutro no cerebro.
Reivindicándose seguidores de Chevreul nos seus textos, os artistas neoimpresionistas quererán, sen reparar no feito de que Chevreul indicaba que o contraste simultáneo só se producía cando a superficie das áreas coloreadas fose suficiente, basear a súa produción no achado de que cando as áreas de cor son pequenas, o ollo aproxima as cores unha á outra, nun fenómeno de asimilación.
Exemplo de contraste e asimilación: superpóñense dúas follas de papel tintado, unha azul e outra vermella. Colocados por separado sobre papel gris, servirán de referencia.
Dous rectángulos suficientemente grandes xustapostos nun mesmo fondo dan un azul e un vermello máis diferentes.
Dous pequenos rectángulos dan un azul e un vermello máis próximos.
Un mosaico de puntos de cores imperceptibles destas cores dá un morado.
Este principio foi utilizado sobre todo polos impresionistas e puntillistas. Tamén inspirou a Robert Delaunay. En lugar de utilizar un verde mesturado na paleta (mestura mecánica), aplicaban á tea un toque de amarelo yuxtapuesto cun toque de azul, de maneira que a cor mesturábase por simple percepción: de aí o termo mestura óptica.
Este descubrimento úsase moito nas pantallas de televisión e monitores de computadores. As superficies de cores descompóñense nun mosaico de puntos de só tres cores, chamadas cores primarias, e forman todas as cores intermedias. Nos procesos de reprodución fotomecánica ( serigrafía, impresión. .. ), as imaxes divídense seguindo os cadros de cores variadas de cadros (tres cores primarias + negro cor ), que se superpoñen parcialmente e se funden no ollo do espectador.
Josef Albers propón no seu libro The Interaction of Colors unha serie de experimentos a realizar con recortes de papel que mostren a magnitude dos fenómenos de contraste simultáneos e como a aplicación das leis da colorimetría, que de feito os exclúen do seu dispositivo experimental, poden inducir a erro aos practicantes que buscan alí orientación.