proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Max Born

Max Born, nado en Wrocław (Polonia) o 11 de decembro de 1882 e finado en Gotinga (Alemaña) o 5 de xaneiro de 1970, foi un matemático e físico británico, de orixe alemá, galardoado co Premio Nobel de Física o ano 1954 polas súas investigacións en mecánica cuántica. Traxectoria
Naceu na cidade de Wrocław, hoxe en día sita en Polonia, mais que naqueles momentos formaba parte do Imperio Alemán. Estudou bacharelato no König-Wilhelm-Gymnasium e posteriormente matemáticas e física na Universidade de Wrocław, Heidelberg e Zürich, doutorándose no ano 1906 en Gotinga. Profesor nas universidades de Berlín, Frankfurt-am-Main, Gotinga, Cambridge e Edimburgo, en 1939 foi admitido como membro da Royal Society británica. Investigacións científicas
Entre 1915 e 1919 foi profesor de física teórica na Universidade de Berlín, onde coñeceu e relacionouse con Albert Einstein.
A partir de 1921, na Universidade de Gotinga, iniciou as súas investigacións científicas xunto ao seu asistente Werner Heisenberg e relacionándose tamén con Wolfgang Pauli. Ambos físicos formularon a representación mecánica da matriz do quanto a partir dun primeiro borrador de Heisenberg no cal formulaba a teoría do quanto evitando as representacións concretas, mais inobservábeis da órbita do electrón usando parámetros como a probabilidade da transición. Diante deste feito, Born recoñeceu que a formulación podía ser transcrita na lingua das matrices, que aprendera xunto a David Hilbert.
En 1933, Born abandonou Alemaña para refuxiarse na Universidade de Cambridge pola súa orixe xudía, aínda cando el profesaba a relixión luterana, así como polo seu pacifismo. En 1936 foi nomeado profesor de Filosofía Natural na Universidade de Edimburgo, cargo que desenvolveu até o ano 1953.
En 1954 volveu ao seu país e foi galardoado co Premio Nobel de Física, xunto con Walther Bothe, polas súas investigacións na mecánica cuántica, especialmente no estudo da función das ondas. En 1955 foi un dos 11 científicos e intelectuais que asinaron o Manifesto Russell-Einstein. Outros
É coñecido pola súa profecía errada 'Á física, tal como a coñecemos, quédanlle seis meses de vida'.
Max Fürbringer

Max Carl Anton Fürbringer, nado o 30 de xaneiro de 1846 en Wittenberg, Reino de Saxonia e finado o 6 de marzo de 1920 en Heidelberg, foi un anatomista alemán. Traxectoria
Fürbringer comezou a estudar Ciencias Naturais en Jena, estudos que continuou en Berlín, doutorándose alí en 1869 cunha tese sobre Zooloxía. Desempeñando un posto de axudante de Karl Gegenbaur en Jena, este animouno a estudar Medicina. En 1873 aceptou unha chamada da Universidade de Heidelberg, onde foi habilitado para imparir docencia en Anatomía en 1877, e foi nomeado profesor asociado en 1879.
En 1879 foi nomeado profesor titular en Ámsterdam, e en 1888 recibiu a cátedra de Anatomía da Universidade de Jena. En 1901 foi nomeado director do Instituto Anatómico da Universidade de Heidelberg.
En 1881 foi elixido membro da Leopoldina.
Publicou os seus estudos de anatomía comparada en Untersuchungen zur Morphologie und Systematik der Vögel, 1888.
Describiu, entre outros taxons, a orde dos podicipediformes e a suborde dos anguimorfos.
En 1912 retirouse e morreu o 6 de marzo de 1920 en Heidelberg. Principais obras
Die Knochen und Muskeln der Extremitäten bei den schlangenähnlichen Sauriern, 1870.
Untersuchungen zur Morphologie und Systematik der Vögel (2 volumes), 1888.
Zur Entwicklung der Amphibienniere, 1877.
Über die occipitalen Nerven d. Selachier und Holocephalen und ihre vergleichende Morphologie en der Festschrift für Carl Gegenbaur III, 1897, pp. 351-768.
Zur Systematik und Genealogie der Reptilien, Beitrag, 1900.
Zur Frage der Abstammung der Säugetiere, 1904.
Die spino-occipitalen Nerven.
Zur vergleichenden Anatomie der Schultermuskeln und des Brustschulterapparates.
Morphologische Streitfragen. Distincións
Foi membro das Academias: Leopoldina
Academia Prusiana das Ciencias
Academia de Ciencias de Baviera
Real Academia de Artes e Ciencias dos Países Baixos
Academia de Ciencias e Humanidades de Heidelberg Abreviatura
A abreviatura Fürbringer emprégase para recoñecer a Max Fürbringer como autoridade na desrición e taxonomía en zooloxía.
Max H. Hommersand

Max H. Hommersand, nado o 10 de xullo de 1930 no Condado de San Diego, California, é un biólogo estadounidense especializado en ficoloxía. Traxectoria
Recibiu o seu BA na Universidade de California en Berkeley en 1954, e o seu doutoramento nesa mesma institución en 1958, cunha tese titulada “Morphological studies in the Ceramiaceae and Rhodomelaceae” (Estudos morfolóxicos das Ceramiáceas e as Rodomeláceas). A área de investigación de Hommersand é a morfoloxía, a sistemática e a bioxeografía das algas mariñas, con énfase nas algas vermellas. Ten unha colección de máis de trinta mil exemplares de algas mariñas para o seu uso en estudos de desenvolvemento.
O doutor Hommersand é o conservador de algas da Universidade de Carolina do Norte, no Chapel Hill Herbarium (NCU). En 1997, xunto co biólogo chileno Bernabé Santelices, describiu un novo xénero de algas da familia das pterocladiáceas, Pterocladiella.
En 2013 a National Science Foundation financiou o Macroalgal Digitization Project (Proxecto de dixitalización macroalgal) co obxectivo de reunir imaxes, catalogar e xeorreferenciar máis de 1, 1 millóns de exemplares de algas de 49 herbarios de toda América do Norte. O NCU está a contribuír a ese esforzo e os seus exemplares están dispoñíbeis en macroalgae. org.
En 2006 Kari Kozak, William R. Burk e Ian Ewing da John N. Couch Biology Library da Universidade de Carolina do Norte en Chapel Hill recompilaron a bibliografía das publicacións de Hommersand. Epónimos
Entre as especies nomeadas en honra de Max Hommersand inclúense: Centroceras hommersandii Won, T. O. Cho & Fredericq.
Dichotomaria hommersandii S. -L. Liu & Show M. Lin.
Gelidium hommersandii A. J. K. Millar e D. W. Freshwater
Gracilariopsis hommersandii Gurgel, Fredericq e J. N. Norris.
Izziella hommerdandii Showe M. Lin, S. -Y. Yang & Huisman
Nitophyllum hommersandii Showe M. Lin & Fredericq.
Pavlova hommersandii P. H. Campbell. Abreviatura
A abreviatura Hommersand emprégase para recoñecer a Max H. Hommersand como autoridade na descrición e taxonomía en botánica.
Max Perutz

Max Ferdinand Perutz, OM nado o 19 de maio de 1914 en Viena (Imperio Austrohúngaro) e finado o 6 de febreiro de 2002 en Cambridge (Inglaterra), foi un químico británico, de orixe austríaca, galardoado co Premio Nobel de Química do ano 1962. Traxectoria
Naceu na cidade de Viena, naqueles momentos situada no Imperio Austrohúngaro, pero que hoxe en día é a capital de Austria. Estudou química na Universidade de Viena, onde se licenciou en 1935. Ao ano seguinte ingresou no Laboratorio Cavendish da Universidade de Cambridge en Inglaterra como estudante de investigación baixo a dirección de John Desmond Bernal. Durante a segunda guerra mundial (1939-1945) foi arrestado acusado de ser inimigo do goberno británico e pasou dous anos (1941-1943) en campos de prisioneiros. En 1943 foi liberado e en 1945 permitíuselle renovar o seu traballo en Inglaterra.
En 1962 converteuse en presidente do Laboratorio de Bioloxía Molecular de Cambridge, cargo que ocupou ata 1979. Investigacións científicas
Nos Laboratorios Cavendish iniciou a súa investigación acerca da hemoglobina. No laboratorio de bioloxía molecular do Britain's Medical Research Council, e en colaboración con John Cowdery Kendrew, continuou estudando a estrutura das proteínas da hemoglobina, en particular a hemoglobina da sangue de cabalo, mediante a utilización da difracción de raios X.
A principios da década de 1950 Perutz converteuse en mentor de James Watson, momento no cal Watson determinou, xunto a Francis Crick, a estrutura do ácido desoxirribonucleico (ADN).
En 1953 descubriu que, incorporando un átomo pesado (ouro ou mercurio) a cada unha das moléculas da rede cristalina da hemoglobina, producíanse pequenas modificacións na súa correspondente posición, a interpretación do cal permitiulle dar a coñecer en 1960 o primeiro modelo tridimensional da molécula da hemoglobina. En 1959 conseguiu determinar a estrutura molecular da mioglobina, pola cal Perutz e Kendrew foron galardoados co Premio Nobel de Química de 1962.
Max von Laue

Max von Laue, nado en Pfaffendorf (hoxe parte de Coblenza), Alemaña, o 9 de outubro de 1879 e finado en Berlín o 24 de abril de 1960, foi un físico alemán galardoado co Premio Nobel de Física en 1914. Traxectoria
Estudou nas universidades de Estrasburgo, Gotinga e Múnic, sendo discípulo de Max Planck. Posteriormente, a partir de 1912 foi profesor de física na Universidade de Zürich e entre 1919 e 1943 director de física teórica na Universidade de Berlín. Tras a súa xubilación en 1943 recibiu o nomeamento de profesor honorario na Universidade de Gotinga.
Max von Laue morreu como consecuencia das feridas producidas por un accidente de coche o día 8 de abril.
Investigacións científicas
Desenvolveu un método para medir a lonxitude de onda dos raios X, utilizando, por primeira vez, cristais salinos delgados como retícula de difracción, chegando a demostrar que estes raios eran de natureza análoga aos da luz, pero non visibles, dado que a súa lonxitude de onda é extremada curta.
Así mesmo, traballou sobre os diagramas (imaxes simétricas) producidas nas placas fotográficas polos raios X que sufriron a reflexión ou a refracción nun material cristalino. Tamén investigou no campo da teoría da relatividade.
En 1914 foi galardoado co premio Nobel de Física polos seus descubrimentos da difracción dos raios X a través de cristais. Grazas a isto, fixo posible un mellor estudo da estrutura dos cristais (método chamado cristalografía de raios X)
Como escritor, a súa obra máis sobresaliente é Das Relativitätsprinzip (O principio da relatividade, 1911).
Recoñecementos
Na súa honra bautizouse o cráter Laue da Lúa. O 12 de outubro de 1990 denominouse ao asteroide (10762) von Laue na súa honra sendo descuberto por Freimut Börngen e Lutz D. Schmadel.
Maxenta

Maxenta, é unha cor-pigmento primaria e cor-luz secundaria, resultado da mestura das luces azul e vermella. A súa cor complementaria é o verde.
Maxia

Para a arte escénica, véxase Ilusionismo. A maxia (do grego μαγεία) é o conxunto de artes, coñecementos e prácticas coas que se pretende producir resultados contrarios ás leis naturais coñecidas, valéndose de certos actos ou palabras, ou ben coa intervención de seres fantásticos. Estes poderes especiais adoitan ser atribuídos a magos, meigas e bruxas. Pode ser usada para facer o ben ou o mal.
A maxia e un fenómeno que existiu primitivamente en todas as culturas. Polo tanto é un concepto elaborado en varias teorías intelectuais. Disciplinas como a antropoloxía, a filosofía e a socioloxía vano utilizar sen darlle sempre a mesma función na evolución do pensamento humano e na relación que ten coa relixión e o coñecemento.
Os magos recoñecen a san Xoán Bosco como o seu santo patrón, pois di a tradición que fixo de ilusionista e malabarista para divertir e educar ós mozos. Como morreu un 31 de xaneiro (de 1888), celebran este día como o Día Internacional do Mago.
Maxia do caos

A maxia do caos é un concepto con orixe en West Yorkshire (Inglaterra) na década de 1970. Influenciada polas prácticas thelémicas de Aleister Crowley e Austin Osman Spare, a maxia do caos é primeiramente unha práctica abordada na práctica de maxia. A máxima central deste tipo de práctica é "se funciona, úsase a". A maxia do caos usa o estado de gnose, a través de prácticas como meditación, música, danza, uso de herbas, dor, ou orgasmos, como forma de incumbir en prácticas divinatorias. Os magos do caos cren que conseguen dar forma a realidade, accedendo a estes estados de conciencia e proxecto imaxes, pensamentos.
A pesar dalgunhas prácticas seren únicas á maxia do caos (como o uso de formas máxicas de nome sigils), este tipo de prácticas son normalmente baseados en sistemas de crenzas individuais, e de base adogmática. Algúns magos do caos cren que algunha desta práctica é unha forma de paradigma de piratería. Algunhas fontes comúns neste tipo de inspiración inclúen cousas diversas como ciencia ficción, teorías científicas, teorías da conspiración, shamanismo, filosofía oriental, relixións do mundo, e experiencias individuais. A pesar de enorme variación, os magos do caos frecuentemente traballan con paradigmas caóticos e humorísticos.
Maximino Magariños

Maximino Magariños Rodríguez, nado en Santiago de Compostela o 18 de novembro de 1869 e finado na mesma vila o 26 de marzo de 1927, foi un escultor, ebanista e imaxineiro galego. Un dos tallistas máis importantes de finais do século XIX e comezos do XX. Traxectoria
O pai de Maximino Magariños tiña en Santiago de Compostela un obradoiro de imaxineiro, xurdido ao abeiro dasinatura do concordato entre a Igrexa católica e o Estado español en 1851 e da promulgación da Lei de 1860 pola cal a administración se comprometía a reconstruír igrexas. Maxinimo Magariños formouse coa axuda da Real Sociedade Económica de Amigos do País de Santiago, acadando máis tarde unha bolsa coa que ampliou estudos en Madrid. Con influencias historicistas e tradicionais, a súa obra encádrase no estilo ecléctico do seu tempo. Os seus retablos relixiosos, tallados en nogueira, castiñeiro ou cedro, mesturan estilizacións prerrafaelistas con formulas barrocas. Traballou sobre todo na contorna compostelá, aínda que tamén ten obras de interese na zona de Vigo e Pontevedra. Realizou os retablos da basílica de Santa María a Maior de Pontevedra, a igrexa de Santiago de Vigo e a capela das Reliquias da Catedral de Santiago de Compostela.
Maximino Misa Puga

Maximino Misa Puga, nado en Parada (Nigrán) cara a 1903 e finado na mesma parroquia en decembro de 1962, foi un político galego. Traxectoria
Emigrado na Arxentina. Integrante da Federación de Sociedades Gallegas de Buenos Aires, foi membro do comité de redacción do seu órgano Acción Gallega en 1930 e foi elixido secretario xeral da Federación en xuño de 1931. Retornado a Nigrán a finais de 1931, foi elixido presidente do Sindicato de Parada en xaneiro de 1935. Presidente da Federación Agraria de Nigrán, presidiu o acto de conmemoración do aniversario da proclamación da República organizado pola Federación Agraria de Nigrán e celebrado na Ramallosa o 14 de abril de 1935. Participou no congeso provincial agrario celebrado en Lavadores en novembro de 1935, e foi elixido presidente do congreso da Federación Agraria Provincial de Pontevedra celebrado en Gondomar en marzo de 1936.
Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Acusado de rebelión militar, foi xulgado en Vigo sendo a súa causa sobresida provisionalmente; Maximino foi posto a disposición da autoridade gobernativa. Abríronlle expediente de responsabilidades políticas en 1943. Finou en Parada en decembro de 1962.
Maximino Quinteiro Vidal

Maximino Quinteiro Vidal, nado en Santiago de Compostela o 8 de novembro de 1909 e finado en Negreira o 13 de decembro de 1994, foi un canteiro e sindicalista galego. Traxectoria
Canteiro veciño de Negreira. Afiliado á CNT, foi vicepresidente do Sindicato de Oficios Varios de Negreira. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido o 24 de setembro. Internado na prisión de Santiago de Compostela, o 10 de marzo de 1937 intentou fuxir xunto con Manuel José Calvo Suárez, pero volvéronos prender en Logrosa. Xulgado en Santiago de Compostela en consello de guerra o 30 de marzo xunto con Elena Suárez Suárez, Benjamín Troitiño Beiro, Ramón Pose Suárez, Juan Barros Manteiga e outros veciños de Negreira, foi condenado a 15 anos de prisión. Cumpriu condena na cadea de Santiago de Compostela. Despois trasladárono ao cárcere de Astorga e máis tarde ao de Lugo onde ingresou o 25 de novembro de 1939. Abríronlle expediente de responsabilidades políticas en xuño de 1938. Saíu en liberdade provisional o 9 de xullo de 1940. Volveu traballar de canteiro na Ponte Maceira, Ordes, A Coruña, Santa Comba e Asturias. Finou en Negreira o 13 de decembro de 1994 con 85 anos. Vida persoal
Casou con Manuela Costa Lapido o 13 de novembro de 1941, e foi pai de Maximino, María Luz e Herminio Quinteiro Costa.
Maximino Rodríguez Pérez

Maximino Rodríguez Pérez, coñecido como Maxi, nado en Paradela en 1902, foi un guerrilleiro antifranquista galego. Traxectoria
Veciño das Bustaregas (Castro de Rei de Lemos). Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido o 5 de agosto e internado na cadea de Monforte. Xulgado en Lugo o 28 de novembro por auxilio á rebelión con Teodoro López Rodríguez, foi condenado a 16 anos de prisión. Abríronlle expediente de responsabilidade civil en xuño de 1937. Ao saír da cadea foi enlace da guerrilla de Xosé Castro Veiga, e botouse ao monte cando foi descuberto. Preso, acusado de ter contacto co Partido Comunista e con partidas de guerrilleiros, foi xulgado en consello de guerra o 6 de febreiro de 1948, e condenado por rebelión militar xunto con José Santiago Temprano, Victor López Rodríguez e Manuel Rábade Rodríguez. Estivo na Prisión Central de Burgos, de onde saíu en liberdade condicional en marzo de 1950.
Maximino Viaño

Maximino Viaño García, nado en Tapia (Ames) o 26 de xuño de 1927 e finado no hospital provincial de Conxo (Santiago de Compostela) o 11 de decembro de 2024, foi un gandeiro, empresario, político e escritor galego, impulsou do selo de calidade Tenreira Galega. Traxectoria
De familia labrega, estudou Graduado Social na Universidade de Santiago. Fixo o servizo militar en Toledo.
Durante o franquismo promoveu a creación de cooperativas agrogandeiras na súa comarca, da que foi un exemplo a Cooperativa de Explotación Comunitaria de Terras e Gandos de San Cristovo de Tapia, en 1966, e sobre todo Feiraco, fundada en 1968 no casino de Negreira a canda Jesús García Calvo e unha cincuentena máis de cooperativistas. De Feiraco foi secretario inicialmente e logo xerente durante a segunda metade da década dos 60 e toda a década dos 70; esencialmente polo tanto a primeira parte da súa vida profesional estivo vencellada ao sector leiteiro, ao que estivo vinculado até a súa xubilación.
Ao deixar a xerencia de Feiraco pasou como directivo á leiteira asturiana Reny Picot, e en 1980 foi co-fundador de Terga, unha empresa de cebo de becerros. En 1989 impulsou a creación da marca Tenreira Galega, e foi o presidente do seu primeiro consello reitor, primeiro como Produto Galego de Calidade, logo como Denominación Específica Tenreira Galega (1994), logo da fusión coa denominación Carne de Rubia Galega, e logo como Indicación Xeográfica Protexida (1996).
Tivo tamén experiencia na política: foi concelleiro en Ames e figurou na candidatura de Coalición Galega ás eleccións de 1989 ao Senado. Recoñecementos
Orde Civil do Mérito Agrícola.
Medalla de ouro do concello de Ames.
Medalla de Bronce de Galicia Obra
Dedicou os últimos anos da vida a escribir. Foi tamén nomeado Cronista oficial do concello de Ames. Lembranzas. Una vida en el campo gallego (2001).
Os muíños de Riamontes. Contos da miña aldea (2004).
Visto desde a aldea. Aquela xentiña éramos así (2019). Vida persoal
Casou con Carmen Illodo, de quen enviuvou en 2016. Tivo catro fillos e catorce netos
Maxistrado, maxistrada

﻿Maxistrado (do latín magistratus) é un termo que procede dos tempos da antiga Roma e evolucionou nos países de fala hispana para referirse a cargos administrativos e, especialmente, xudiciais.
En España, denomínanse maxistrados aos xuíces que integran os tribunais (Tribunal Supremo, tribunais superiores de xustiza e audiencias provinciais). Non obstante, como o termo pasou a designar unha categoría da carreira xudicial, actualmente denomínase maxistrado a calquera membro da carreira xudicial que ascendese á segunda categoría, con independencia de que sirva nun tribunal ou un xulgado.
Maxwell Montes

Os Maxwell Montes son un gran macizo montañoso do planeta Venus, dentro deste macizo montañoso está situado o punto máis alto da superficie do planeta. Descrición xeral
Situados en Ishtar Terra, que é das dúas grandes rexións elevadas de Venus, a que está máis ó norte. Os Maxwell Montes teñen 11 km de altitude total, e elévanse 6, 4 km sobre o leste das chairas de Lakshmi Planum, posúe unhas dimensións de 853 km x 700 km. As ladeiras da occidentais baixan en chanzos, mentres que as orientais descenden de xeito gradual cara Fortuna Tessera. Debido á súa grande altitude, este macizo montañoso é o lugar máis fresco (ó redor dos 380 °C/716 °F) e con menos presión (ó redor 45 bar/44 atm) da superficie de Venus. Orixe e xeoloxía
A orixe de Lakshmi Planum e das cadeas montañosas coma os Maxwell Montes é controvertida. Unha das teorías suxire que esta rexión foi o resultado da chegada de material quente preto da codia do planeta, procedente do interior do propio planeta; mentres outra teoría indica que a rexión se formou debido a que está rexión foi comprimida dende tódalas direccións, resultado de material descendente cara ó interior do planeta. Os anchos vales e cristas tanto dos Maxwell Montes coma dos de Fortuna Tessera indican que esta topografía foi o resultado da acción da compresión. As cristas e vales paralelos foron cortados máis tarde por fallas extensionais. A altitude extrema dos Maxwell Montes en relación a outros macizos montañosos nados por compresión ó longo de Lakshmi Planum, suxiren que estes tiveron unha orixe moito máis complexa.
A meirande parte dos Maxwell Montes aparecen moi brillantes no radar, o cal é moi común a grande altitude en Venus. Sospéitase que este fenómeno é o resultado da presenza dun mineral coma a pirita. Mapeo por radar e nomeamento
Grazas ó uso do radar que permite atravesa-las nubes permanentes e espesas da atmosfera de Venus para poder facer observacións da superficie do planeta, científicos do Radio Telescopio de Arecibo situado en Porto Rico descubriron no ano 1967 unha gran rexión elevada en Venus que acabaría sendo coñecida coma os Maxwell Montes.
No ano 1978, a sonda espacial Pioneer Venus 1 estivo en órbita ó redor de Venus co propósito de facer observacións por radar da superficie de Venus. Estas observacións fixeron posible a creación do primeiro mapa topográfico da superficie de Venus, e confirmou un punto dentro dos Maxwell Montes coma o lugar máis alto de Venus respecto do nivel medio da superficie do planeta.
Os Maxwell Montes reciben o seu nome en honra a James Clerk Maxwell, quen traballou na física matemática predicindo a existencia das ondas de radio, as cales fan posible a existencia do radar, e en consecuencia o radar fixo posible a observación da superficie de Venus. Maxwell Montes, Alpha Regio, e Beta Regio son as tres excepcións á regra de que tódolos accidentes xeolóxicos de Venus deben levar nomes femininos, xa sexan de mulleres ou deusas. O nome foille orixinalmente outorgado por Ray Jurgens no ano 1970 a instancias de Tommy Gold, o nome foi aprobado pola Unión Astronómica Internacional (IAU/WGPSN) entre os anos 1976 e 1979.
May-Britt Moser

May-Britt Moser, nada en Fosnavåg o 4 de xaneiro de 1963 é unha profesora, neurocientífica e psicóloga norueguesa.
En 2014 foi galardoada co Premio Nobel de Fisioloxía ou Medicina, compartido con John O'Keefe e Edvard Moser, «polos seus descubrimentos de células que constitúen un sistema de posicionamento no cerebro».
May-Britt Moser xunto con Edvard Moser constitúen o quinto matrimonio ao longo da historia no que ambos os cónxuxes conseguiron obter o premio Nobel.
Maya Manolova

Maya Bozhidarova Manolova, nada o 4 de maio de 1965 en Kyustendil, é unha avogada e política búlgara, defensora do pobo búlgara dende 2015. Traxectoria
Estudou na súa localidade natal e graduouse en historia en Moscova e mais en economía (1994) e dereito (1996) na Universidade de Economía Nacional e Mundial de Sofía. Exerceu como avogada en Kyustendy de 1998 ata 2015.
Actividade política
Militante do Partido Socialista Búlgaro dende 1989, presentouse ás eleccións nas listas de Coalición por Bulgaria, dirixida polos seu partido, e entrou como deputada na Asemblea Nacional en 2005. Líder do PSB da provincia de Kyustendil dende 2008. Entre 2013 e 2014 foi vicepresidenta do parlamento, durante a 42ª lexislatura.
Mayda Insula

Mayda Insula é unha illa situada no norte do gran lago Kraken Mare, un lago de hidrocarburos que está dentro do polo norte da lúa de Saturno, Titán. Recibiu o seu nome oficial o 11 de maio do 2008 en relación a Mayda, unha lendaria illa do nordeste do atlántico norte.
A illa posúe unha dimensións de 90 x 150 kms, ten aproximadamente o mesmo tamaño cá Illa Kodiak de Alasca e cá illa principal do arquipélago de Hawai. Hoxe en día e despois da obtención de imaxes por radar, sospéitase que esta illa non é realmente unha illa, senón que é unha península conectada a terra por un longa aínda que posiblemente estreita ponte de terreo firme.
O seu status coma mar de hidrocarburos foi confirmado polas imaxes e datos obtidos por radar. Só unha porción do mar foi escaneada por radar, pero coma se pode ver na imaxe da caixa de información, o seu tamaño é moito máis grande, coma así reflicte a imaxe de fondo feita no espectro visible.
Mayumi (filme)

Mayumi (en coreano: 마유미) é un filme surcoreano de 1990 dirixido por Shin Sang-ok. Baséase no atentado do voo 858 de Korean Air. Foi escollido como candidato de Corea do Sur para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 63ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado. Personaxes
Kim Sora (Kim Seo-ra) como Mayumi
Lee Hak-jae como Shin'ichi
Shin Seong-il
George Kennedy
Reiko Oshida como Yaeko Taguchi
Yoon Il-bong
Yoon Yang-ha
Choi Jong-won
Lee Ho-seong
Choi Yun-seok
Mazo da Marronda

O mazo da Marronda foi unha construción industrial siderúrxica situada na parroquia de Martín (Baleira). Características
O mazo estaba operativo nunha edificación que se conserva en ruínas. Era propiedade en diferentes participacións dos ferreiros do lugar do Real. Localízase ao sur da aldea río arriba, no monte da Marronda. O carbón necesario para traballar o ferro procedía da fraga circundante.
Hai documentos do 1792 que indican xa o funcionamento desta industria do ferro.
Mazurca

Unha mazurca (en polaco, Mazurek), é: a danza e a forma musical a miúdo asociada co oberek ou mazur, hoxe presente na tradición rural;
unha forma estilizada da música sobre a base dunha das tres danzas mazur, oberek ou kujawiak; ritmo de mazurca (en polaco, rytmy mazurkowe).
Estes tres tradicionais prototipos de mazurca son orixinarios da rexión da Mazovia, en Polonia, desde o século XVI.
Mañá

A mañá é a primeira parte do día, que comeza co amencer e remata ás doce do mediodía. Séguelle ao orto e antecede ao mediodía.
As horas que transcorren entre as cero horas e o amencer coñécense como madrugada. Neste sentido, a mañá propiamente dita transcorre entre o amencer e o mediodía, onde o mediodía pode referirse tamén á hora na que o Sol está máis alto, chamado o meridiano do lugar, hora que adoita ser posterior ás doce horas do reloxo actual, namentras que son ás doce do reloxo de sol do lugar.
Mañá é hoxe

Mañá é hoxe (en castelán: Mañana es hoy) é un filme español de 2022 dirixido por Nacho G. Velilla e protagonizado por Javier Gutiérrez e Carmen Machi.
Estreouse dobrado e subtitulado en galego o 2 de decembro de 2022 a través da plataforma de Amazon Prime Video. Sinopse
A familia Gaspar comeza as súas vacacións de verán, en 1991, na praia mais, logo dunha rifa co seu pai, Lucía, a filla adolescente, decide fuxir coa súa parella. Unha tormenta eléctrica pilla o resto da familia a bordo dun pedalete no medio do mar e cando conseguen volver á praia descobren que viaxaron ao ano 2022, nun raro futuro cheo de teléfonos intelixentes, selfies e música trap. Personaxes
Javier Gutiérrez como José Luis
Carmen Machi como Pilar
Pepón Nieto como Quique (adulto)
Carla Díaz como Lucía
Asier Rikarte como Rodrigo
Antonia San Juan como Elvirita
Silvia Abril como Ana Clara
Mbah Gotho

Saparman Sodimejo, máis coñecido como Mbah Gotho, nado o 31 de decembro de 1870, e finado o 30 de abril de 2017, foi un home indonesio que declarou ser a persoa máis vella xamais rexistrada. En maio de 2010, Solopos reportou que os responsables do censo anual rexistraron a súa idade en 142 anos, o que o convertería en 19 anos máis vello que a persoa máis vella oficialmente rexistrada, Jeanne Calment, que morreu en 1997. A páxina web Liputan 6 reportou que a idade estimada de Mbah Gotho era de 140 anos, e que malia que el non era quen de lembrar o seu ano de nacememento, si lembraba a construción dunha fábrica de en Sragen en 1880.
Aínda que as autoridades indonesias na oficina do rexistro local confirmaron a súa data de nacemento, non se levou a cabo unha verificación de terceiros independente da súa idade, nin está recoñecido polo Gerontology Research Group.
Mbanié

A illa de Mbanié (en castelán Mbañe) é un pequeno illote fronteirizo entre Gabón e a Guinea Ecuatorial, dunhas trinta hectáreas de extensión, e que supuxo un importante conflito territorial entre os dous países. Xeografía
As deshabitadas illas de Conga, Mbanié e Cocotiers son unhas fitas de terra situadas na desembocadura do río Mbini, antes chamado Muni, na baía de Corisco. Na baía existen varias illas, das cales as pertencentes a Guinea Ecuatorial (Corisco, Elobey Grande, Elobey Chico, Leva e Hoco) son as maiores en extensión. Ademais, algunhas destas foron habitadas e incluso desempeñaron un importante papel durante a colonización. Conga, Mbanié e Cocotiers están situadas ao sueste. As súas coordenadas son 0º35' N e 9º30' E. As súas praias son lugar para a cría da tartaruga Lepidochelys olivacea ou tartaruga oliva. Conflito de pertenza
En realidade estas tres illiñas non foran claramente repartidas tampouco entre as potencias coloniais (Francia e España), e en moitas ocasións non figuraban nos mapas daquel tempo pola súa insignificancia. Pero a importancia destas illas deshabitadas mudou cando unhas prospeccións feitas polo goberno gabonés apuntaron a posibilidade de que existise petróleo nelas.
Con todo, o conflito diplomático xa comezara en 1972, cando o goberno ecuatoguineano argumentada que o Tratado de París asinado en 1900 entre Francia e España –as antigas potencias coloniais– situaban as illas en augas españolas e, por tanto, ecuatoguineanas. Cando España descolonizou Guinea Ecuatorial deixou sen resolver o conflito. Na opinión do goberno gabonés en 1974 o presidente do seu país, Omar Bongo e o daquela xefe de estado ecuatoguineano, Francisco Macías Nguema, asinaran un acordo que solucionaba "definitivamente" a cuestión ao traspasarlle a soberanía aos gaboneses.
O conflito reavivou cando en febreiro de 2003 Gabón ocupou militarmente Mbanié nunha operación capitaneada polo fillo do presidente, Alí Bongo. O goberno de Malabo negou a validez xurídica do documento asinado por Macías e considerou a operación unha invasión. En 2004 os dous países chegaron a un principio de acordo para explotar de forma conxunta os xacementos das tres illas e para despregar tropas conxuntamente. Pero non houbo máis avances dende aquela nunhas conversas do máximo nivel abeiradas por Kofi Annan en Xenebra. O 25 de setembro dese ano, un xornal local gabonés, L'Écho du Nord, acusaba o ministro do interior do seu país, André Mba Obame de traizoar os intereses da nación ao propor a venda de Mbanié ao goberno ecuatoguineano. O diario foi suspendido na súa publicación polo goberno gabonés. Explotación petrolífera
A petrolífera Shell ten asinado un contrato co goberno gabonés para a explotación dos xacementos, mentres que a española Repsol e a estadounidense Mobil teñen o do goberno ecuatoguineano. Guinea Ecuatorial e Gabón son a terceira e a cuarta potencia africana, respectivamente, en pozos de petróleo.
Mbila

A mbila (plural timbila) é un instrumento musical de percusión, do tipo xilófono, tradicional do pobo chopi de Mozambique.
As timbila, de varias dimensións, poden formar unha orquestra. Fabrícanse con láminas de madeira dunha especie determinada, seleccionada e tratada por mestres musicais, úsanse como caixas de resonancia cascas de froitos silvestres.
A mbila dos chopi foi considerada pola UNESCO, no 2006, Patrimonio Inmaterial da Humanidade.
Mbira

O mbira, tamén denominado sanza ou kalimba, é un instrumento musical idiófono orixinario de África. Estrutura
O mbira consiste en láminas de metal montadas sobre un gwariva (caixa de resonancia), de madeira de mubvamaropa (Pterocarpus angolensis).
Polo xeral engádese unha caixa de resonancia cunha cabaza para conseguir a amplificación. As follas de metal pódense realizar con diferentes materiais de Aceiro novos ou reciclados, aínda que é corrente utilizar mangos de culler de diferentes lonxitudes para obter as notas. Acciónanse cos dedos polgares ou coa combinación dos polgares con outros dedos e en total hai entre 6 e 33 láminas. As lingüetas prémense e sóltanse cos polgares e outros dedos para producir melodías e acompañamentos. O instrumento úsase para acompañar a cantantes e bailaríns.
Galería
McDonald's

McDonald's é unha empresa multinacional de comida rápida, especializada en hamburguesas, patacas frixidas, menús para o almorzo, ensaladas, refrescos, batidos, xeados e sobremesas. Foi fundada en San Bernardino (Estados Unidos) o 15 de maio de 1940 por Richard e Maurice McDonald e Ray Kroc.
En outubro de 2023 contaba con vinte e catro estabelecementos en Galiza: 5 en Vigo, 3 na Coruña, 3 en Santiago de Compostela, 3 en Ourense, 2 en Lugo, 1 en Oleiros, 1 en Pontevedra, 1 en Ferrol, 1 en Sanxenxo, 1 en Vilagarcía, 1 en Nigrán, 1 en Ribeira e 1 en Carballo. Está prevista a apertura dun novo local en Mos.
Meandro

Un meandro é unha curva sinuosa descrita polo curso dun río. Fórmanse con maior facilidade nos ríos das chairas aluviais con pendente moi escasa, dado que os sedimentos adoitan depositarse na parte convexa do meandro, mentres que na cóncava, debido á forza centrífuga, predomina a erosión e o retroceso da beira.
Cando dúas canles curvas se atopan debido á erosión, o río acurta camiño a través da zona onde se opón as correntes e fórmase un lago de ferradura ou meandro abandonado, xa que os sedimentos pechan a entrada e saída do antigo meandro, quedando fóra da canle do río. Etimoloxía
O nome provén do do río Meandro en Anatolia famoso pola súa sinuosidade. É o actual Büyük Menderes.
Mecanicismo

O mecanicismo é unha doutrina segundo a cal a realidade, ou unha parte dela, pode ser comprendida e explicada apelando exclusivamente a dous principios: a materia e o movemento local. Segundo isto, o mecanicismo concibiría a realidade como "corpos en movemento". Tipos de mecanicismo
Hai profundas diferenzas entre o mecanicismo clásico (século XVII) e as filosofías contemporáneas neomecanicistas. O mecanicismo clásico, xurdido no século XVII foi enunciado por Descartes. Tratábase dunha cosmovisión caracterizada por dúas doutrinas, unha ontolóxica e outra gnoseolóxica. A ontoloxía mecanicista contiña dúas teses principais: o mundo é unha máquina ou como unha máquina (maquinismo) e todo o real é físico (fisicismo ou "fisicalismo"). A gnoseoloxía mecanicista, pola súa banda, sostiña a redución dos fenómenos ás súas partes (físicas) e as súas interaccións (mecánicas).
O mecanicismo sostén que toda realidade debe ser entendida segundo os modelos proporcionados pola mecánica, e interpretada sobre a base das nocións de materia e movemento. Elementos característicos do mecanicismo moderno
Distinción entre calidades primarias e calidades secundarias
As calidades secundarias son as cores, sons e sabores, e son subxectivos; non son trazos das cousas senón meros efectos de certas combinacións de materia sobre as nosas mentes. As calidades primarias son as calidades obxectivas, as calidades que realmente posúen as cousas (figura, número, tamaño e movemento). Esta clasificación introduciuna Galileo e foi aceptada por Locke e Descartes.
Rexeitamento da causalidade final
As explicacións aristotélicas do mundo natural consideraban imprescindible a referencia á causalidade eficiente para a explicación do mundo natural, pero tamén á causalidade final e á causa formal. As explicacións mecanicistas rexeitan a causa final, e, da causa formal, só aceptan as formas matemáticas, ben xeométricas como a figura, ben outras puramente cuantitativas, como o tamaño a cantidade e o movemento Argumentos do mecanicismo
A imaxe mecanicista do mundo apoiábase fundamentalmente no principio de causalidade polo que se consideraban rexidos todos os fenómenos que describe a física clásica.
O mecanicismo tendeu a abandonar o carácter ontolóxico para adoptar a forma epistemolóxica. É dicir, non se trataba tanto de afirmar que o mundo é unha máquina, nin tan só unha máquina extremadamente complexa, senón que se trataba simplemente de concibilo e explicalo coma se o fose, é dicir, a partir das leis da mecánica sen presupor por iso o carácter mecánico do real. Iso deu lugar a un mecanicismo metodolóxico.
Mecanismo

Chámase mecanismo a un conxunto de sólidos resistentes, móbiles uns respecto doutros, unidos entre si mediante diferentes tipos de unións, chamadas pares cinemáticos (pernos, unións de contacto, pasadores etc. ), cuxo propósito é a transmision das máquinas reais, e do seu estudo ocúpase a Teoría de mecanismos.
Baseándose en principios do álxebra lineal e física, créanse esqueletos vectoriais, cos cales fórmanse sistemas de ecuacións. A diferenza dun problema de cinemática ou dinámica básico, un mecanismo non se considera como unha masa puntual e, debido a que os elementos que conforman a un mecanismo presentan combinacións de movementos relativos de rotación e translación, é necesario tomar en conta conceptos como centro de gravidade, momento de inercia, velocidade angular etc.
A maioría de veces un mecanismo pode ser analizado utilizando un enfoque bidimensional, o que reduce o mecanismo a un plano.
En mecanismos máis complexos e, polo tanto, máis realistas, é necesario utilizar unha análise espacial. Un exemplo disto é unha rótula esférica, a cal pode realizar rotacións tridimensionais. Tipos de mecanismo
Engrenaxes
Pistón biela
Leva
Mecanismo piñón, serra
Mecanismos de poleas e correa
Mecanismos de barras articuladas
Mecanismos de biela e manivela
Mecanismo de parafuso/porca Métodos para analizar un mecanismo
A análise dun mecanismo deberíase facer na seguinte orde: Análise de posición dun mecanismo.
Análise de velocidade dun mecanismo.
Análise de aceleración dun mecanismo.
Análise dinámica dun mecanismo.
Análise de esforzos dun mecanismo.
Aceleración relativa
Análise dinámica
Método da velocidade relativa
Mecanografía

A mecanografía é o proceso de introducir texto nun dispositivo por medio dun teclado como os que posúen as máquinas de escribir, os computadores ou as calculadoras. O termo acuñouse cando se empezaron a utilizar as primeiras máquinas de escribir mecánicas. Co avance da tecnoloxía desenvolvéronse outros métodos para realizar a dicir tarefa ao mesmo tempo que se facilita o seu labor; algúns destes mecanismos son os punteiros, ratos ou recoñecemento de voz.
Mecanorreceptor

Un mecanorreceptor é un receptor sensorial que reacciona ante a presión mecánica ou as distorsións, nos que están comprendidos os receptores do tacto, os acústicos, os barorreceptores e os receptores da gravidade, cuxos estímulos son as vibracións, as presións e as deformacións mecánicas do medio. Na pel humana
Existen cinco tipos principais na pel humana sen pelo: os corpúsculos de Pacini, os corpúsculos de Meissner, os corpúsculos de Krause, as terminacións nerviosas de Merkel e os corpúsculos de Ruffini. Existen tamén mecanorreceptores na pel con pelo, e as células da cóclea son de feito os mecanorreceptores máis sensíbeis de todos, transducindo as presións de aire no son.
Son tamén estruturas que corresponden a terminacións nerviosas libres ou encapsuladas, que actúan como transdutores, é dicir, teñen a capacidade de transformar un estímulo mecánico, químico ou electromagnético nun impulso nervioso. Mecanismo da sensación
Os mecanorreceptores son neuronas secundarias que responden a estímulos mecánicos disparando potenciais de acción. Na transducción somatosensorial, as neuronas aferentes transmiten a través de sinapses unha mensaxe ao núcleo da medula espiñal, onde as neuronas de segunda orde mandan o sinal ao tálamo e realizan a sinapse coas neuronas de terceira orde no complexo ventrobasal. As neuronas de terceira orde mandan logo o sinal á córtex somatosensorial.
Mecenado

O mecenado é o patrocinio financeiro a artistas ou científicos, a fin de permitirlles desenvolver a súa obra sen esixir en contrapartida créditos monetarios inmediatos, aínda que esixindo esa remuneración nunha forma máis pracenteira para o mecenado.
Outra acepción podería ser que se trata dun apoio, ben sexa monetario ou en especie, que unha organización presta para o desenvolvemento social, cultural e científico da sociedade, así como para a preservación ambiental da contorna no que se sitúa.
As accións de mecenado axudan a mellorar a reputación das organizacións que as realizan, chegando a converterse nunha acción de relacións públicas.
O mecenado apareceu no renacemento e aínda que os artistas non recibían un pago polo traballo inmediatamente, pero si que podían recibir comida e un lugar para vivir co mecenas, ou ás veces algo de diñeiro. Breve historia
Historicamente representou unha forma importante de sostemento da produción artística, ó permitir o desenvolvemento de obras non orientadas á súa circulación mercantil. Durante o Renacemento foi unha práctica estendida, e familias como os florentinos Médici proporcionaron sustento a moitos dos artistas máis importantes do seu tempo.
Na actualidade, os mecenados son realizados por organizacións, tanto públicas como privadas, para a realización de diversos proxectos.
O mecenado non debe confundirse co patrocinio, aínda que ambas as accións son similares, o que se coñece como patrocinador é unha actitude netamente comercial e publicitaria, que se cataloga como un servizo, con fins comerciais concretos.
En conclusión, un «mecenas» é unha persoa poderosa que brinda o seu apoio espiritual e material ós literatos e artistas en calquera das súas obras ou artesanías.
Mecha (robot)

O termo mecha (en xaponés: メカ, Hepburn: meka) pode facer referencia tanto á idea científica como ó xénero de ciencia ficción que se centra en robots xigantes ou máquinas (mechs) controladas por persoas. Os mechas son representados de maneira común robots móbiles humanoides. O termo provén do xaponés (meka) que á súa vez é unha abreviación do préstamo inglés mekanikaru ('mecánico'), mais en xaponés é un termo máis inclusivo, sendo "robot" (robotto) ou "robot xigante" un termo máis específico.
Estas máquinas varían moito en tamaño e forma, pero distínguense dos vehículos pola súa aparencia e tamaño humanoides ou biomórficos, máis grande ca un humano. Existen diferentes subxéneros, con diferentes connotacións de realismo. O concepto de Super Robot e Real Robot son dous exemplos que se atopan no anime xaponés. O termo tamén pode referirse a plataformas robóticas humanoides ou non humanoides pilotadas no mundo real. Ademais, no contexto xaponés orixinal da palabra, "mecha" pode referirse a maquinaria / vehículos móbiles (incluídos avións) en xeral, tripulados ou doutro tipo.
Meco (entroido)

O Meco é unha figura da cultura tradicional galega, coñecida popularmente pola súa queima durante a celebración do entroido. Na cultura popular, a lenda do Meco remite a un ser eclesiástico, ben pastor, ben seminarista, que abusaba sexualmente das mulleres da contorna baixo o amparo do dereito de pernada, lei medieval que permitía aos terratenentes abusaren dos labradores que traballasen e morasen nos terreos da súa propiedade. A queima do Meco no entroido corresponde ao axustizamento violento por parte das masas, que nun acto de rebeldía aforcaran a este ser ao pé dunha figueira. Dito desenlace, sen base histórica sólida, conmemórase en moitos concellos de Galicia polo Mércores de Cinza coa popular Queima do Meco. En dita celebración, unha figura con forma de falla ou fogueira quéimase diante dos asistentes coma símbolo de axustizamento ante os abusos. A figura da figueira, lugar sobre o que se produciu o aforcamento do Meco, está catalogada dentro das Árbores senlleiras de Galicia polo seu carácter cultural e etnográfico, non polo seu cumprimento, que realmente é escaso. A lenda do Meco
A Lenda do Meco recolle unha vella lenda popular na que os veciños do Grove enforcaron a un crego, fartos dos abusos sexuais que protagonizara, e declaráronse culpables colectivamente, todos a un, ante a xustiza. O feito deu lugar ó xentilicio popular que reciben os grovenses como mecos.
Aparece documentada por vez primeira da man de frei Martín Sarmiento, que a cita na súa Viaje a Galicia, de 1745, como un sucedido uns oitenta anos antes da súa viaxe. Tamén recolleu a lenda o Cura de Fruíme, Diego Antonio Cernadas Castro (1702-1777). Conta nun poema que: A queima do Meco
A queima do Meco realízase durante o serán do Mércores de Cinza en localidades como Santiago de Compostela, Vigo, Eiroás ou Redondela, e corresponde unha das últimas tradicións do Entroido. Malia que a estrutura ou tipoloxía pode lembrar ás Fallas valencianas, a súa simboloxía dista bastante de significado. Igual que acontece coas coplas cantadas durante a celebración dos Maios, a queima da figura do meco cobra un significado satírico. Os bonecos construídos difiren cada ano, e adoitan representar a acontecementos, personaxes ou situacións relevantes durante o ano, habitualmente en ton de burla visual e con trazos de crítica social. Por exemplo, o entroido de 2022 en Santiago rematou coa queima dun Meco con forma de coronavirus por seren os primeiros carnavais celebrados desde a pandemia de COVID-19. En 2024, o concello de Redondela queimou un Meco coa figura de Luís Rubiales, daquela presidente da Federación Española de Fútbol, e inmerso nun caso amplamente seguido nos medios de abuso sexual.
Meco, Madrid

Meco é un concello español da Comunidade de Madrid. A súa poboación é de 12. 797 habitantes (INE 2012).