proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Linguas preindoeuropeas

As linguas preindoeuropeas son algunhas linguas non clasificadas (pero non necesariamente relacionadas entre si) que existiron na Europa prehistórica e no sur de Asia antes da chegada dos portadores das linguas indoeuropeas a eses territorios.
Algunhas están testemuñadas só como elementos de substrato nas linguas indoeuropeas; con todo, algunhas outras (como o etrusco, minoico, ibérico etc. ) tamén aparecen testemuñadas en inscricións, datábeis as máis delas na Idade de Bronce.
A única lingua preindoeuropea que sobrevive é o éuscaro. Asia
Substrato no sánscrito védico.
lingua de Harappa.
Vedda (un dialecto do cingalés que contén léxico de substrato precingalés).
linguas hurrito-urartianas e lingua hatti (substratos en anatolio). Europa
Linguas finougrias.
Hidronimia antiga europea.
Preindoeuropeo.
lingua vasca.
substrato pregrego.
pelásxico.
lingua eteocretense (ver tamén lingua minoica, Lineal A, xeroglíficos cretenses).
eteochipriota (ver tamén escritura chiprominoica).
prexermánico.
hipótese do substrato xermánico.
Precelta ou "paracelta".
Precéltico continental:
lingua lígur.
Precéltico das Illas Británicas, ver Ocupación céltica de Gran Bretaña e Irlanda.
Hipótese do substrato goidélico.
lingua picta (ás veces clasificada como céltica).
linguas tirrénicas incluíndo polo menos:
lingua lemnia.
lingua etrusca.
lingua rética.
linguas paleohispánicas.
lingua ibérica.
lingua tartesa.
Linguas prerromanas non clasificadas de Italia (agás as relacionadas cos tirrénicas):
lingua camúnica.
lingua élima.
lingua norpicénica.
lingua paleosarda (tamén protosardo ou, lingua dos Nuraghe).
lingua sicana.
lingua sícula (probabelmente indoeuropea). Hipóteses
Hipótese do substrato xermánico.
linguas vascónicas.
Hipótese do substrato vascónico.
linguas atlánticas (semítico).
Linguaxe animal

Linguaxe animal é un concepto xenérico que se aplica ós diferentes sistemas de comunicación empregados polos animais.
Na opinión dalgúns autores, non é correcta a aplicación do concepto linguaxe para referirse ao xeito de comunicación animal. Pola contra, outros formulan a hipótese dun desenvolvemento filoxenético continuado da linguaxe humana a partir das formas animais.
Aínda que non se atopan nos animais moitas características da linguaxe humana, é certo que foron comprobadas, en investigacións con chimpancés, certas capacidades lingüísticas que satisfán criterios cualificados como propios da linguaxe humana. A linguaxe entre entre os Chlorocebus aethiops
Un equipo de investigadores da Universidade de Penislvania investigou o compartamento dos Chlorocebus aethiops, uns monos que habitan no parque nacional de Ambolesi, localizado no sur de Kenya, e atoparon que producían tres tipos de chamada de alerta, segundo que se tratase de serpes, aguias ou leopardos, e que implicaban un tipo de resposta diferente, e en caso necesario poden matizar as chamadas de alerta segundo as circunstancias concretas. Ademais, estes momos empregan unha serie de gruñidos nas súas interaccións sociais
Linguaxe autista

Trátase da linguaxe propia dos suxeitos autistas. A característica máis destacable é que a linguaxe non funciona como medio de comunicación, caracterizándose por frecuentes ecolalias que poden ser inmediatas (prohibicións dos adultos: ‘non berres’, que eles repiten) ou diferidas (referidas a anuncios publicitarios, frases feitas fóra de contexto, ás veces tamén prohibicións etc. ); ausencia total de fala espontánea, de xeito que imita, pero non comunica, os seus sentimentos, emocións, gustos, necesidades etc. ; non utiliza-lo eu ata os 7-8 anos, fálando de si mesmos en terceira persoa; con frecuencia presentan dislalias; vocabulario escaso e inadecuado; presenza de estereotipias verbais; os aspectos formais están menos deteriorados cós semánticos, posiblemente polo déficit cognitivo que sofren; outros autores recordan que algúns destes rapaces posúen unha intelixencia normal, por iso a resposta estaría no feito de que os símbolos representan un nivel de relación comunicativa co interlocutor e eles, sen sentiren a necesidade de comunicación, rompen con iso.
Linguaxe automática

Coñécese como linguaxe automática aquela linguaxe que se produce sen a intervención voluntaria do suxeito. Pertencen a este tipo de linguaxe as estereotipias verbais. É bastante común en anciáns, en suxeitos normais en estado de excitación ou en soños e, especialmente, nas persoas en transo hipnótico ou mediúmnico.
Os suxeitos afásicos adoitan ter moi conservado este tipo de linguaxe.
Linguaxe averbal do deficiente

E a linguaxe mímico-fonética propia do imbécil grave e do idiota. Adquírese, xeralmente, por condicionamento. Acompáñase dunha certa comprensión de vocábulos que, no ambiente familiar, posibilita certo grao de comunicación.
Linguaxe bioprogramada

Linguaxe bioprogramada é unha teoría da adquisición da linguaxe desenvolvida por Derek Bickerton. Características
O bioprograma de Bickerton fai referencia a un conxunto definido de estruturas e desenvolvementos estruturais. A adquisición da lingua nai consiste na reestruturación do bioprograma innato, co obxectivo de aproximarse á gramática adulta. Unha das críticas que se lle fan é que, na maioría dos sistemas de linguaxe adultos, non se atopan gran cantidade das categorías do bioprograma, feito que Bickerton explica sinalando que gran parte da gramática das chamadas linguas naturais é cultural e, polo tanto, a busca de proposicións universais con base biolóxica e psicolóxica é un erro.
Linguaxe científica

A linguaxe científica é unha aplicación do sistema codificado da linguaxe humana en continua oposición coa linguaxe empregada noutros rexistros formais (linguaxe literaria) e cos rexistros informais. A linguaxe da ciencia e a linguaxe da literatura
É doado distinguir entre a linguaxe da ciencia e a linguaxe da literatura. A linguaxe científica ideal é puramente denotativa, cousa que se observa claramente no feito de que a terminoloxía careza de plano do contido, é unha linguaxe universal. Mentres tanto, a linguaxe literaria é connotativa e dista moito de ser soamente designativa.
Por outra banda, na linguaxe literaria faise fincapé no signo mediante técnicas coma a aliteración, a paronomasia etc. Na científica é crucial a representación da realidade extralingüística. O profesor Luís Daviña Facal, entre outros científicos como Manuel-Luís Casalderrey, leva tempo reclamando a atención de lingüistas e científicos sobre o uso irregular do léxico científico, moitas veces utilizado de forma incorrecta ou imprecisa por uns (que descoñecen os aspectos técnicos) e por outros (que descoñecen os aspectos lingüísticos).
Linguaxe corporal

A linguaxe corporal é unha forma de comunicación non verbal de natureza tanto voluntaria como involuntaria, constituída por movementos, acenos, posturas etc.
É utilizada polo neno nos seus primeiros momentos de vida de xeito natural. Posteriormente, vaise enriquecendo coa experiencia e a imitación doutras persoas. Este tipo de linguaxe pode ser substitutiva ou apoia-la fala cando existen problemas que impiden o uso ou correcta utilización da linguaxe falada. No campo da discapacidade mental, física ou sensorial, actúa como compensador das discapacidades á persoa con discapacidade e axuda ó profesional, quen debe saber facer unha correcta lectura da xestualidade da persoa con discapacidade, para comprender e interpretar correctamente as súas demandas, estado de ánimo ou necesidades.
Linguaxe da danza

A linguaxe da danza, tamén denominada linguaxe das abellas, foi descuberta por Von Frisch, e caracterízase por unha serie de movementos moi elaborados, a xeito de baile, que utilizan as abellas para transmitirlles ás outras información topográfica de considerable precisión sobre a dirección, distancia, cantidade etc. , da fonte de fornecemento. Tamén se observou que a utilizaban como medio de ‘debate’ para elixi-la situación dun novo niño.
O xeito de se desenvolver o acto comunicativo é o seguinte: Cando unha abella obreira atopa unha boa fonte de alimento preto da colmea, regresa e executa encima do panal ou favo, unha danza en forma de oito esmagado. A obreira sacode o seu abdome a un lado e a outro acompañada dun son breve. Se o alimento se atopa preto da colmena o contoneo e o ruído sera máis intenso; e se está máis afastado sera máis lento. O ángulo de execución indicará a posición do alimento en relación ao sol e a colmea.
Linguaxe de Modelaxe Unificada

En enxeñería software, a Linguaxe de Modelaxe Unificada (Unified Modeling Language, UML) é unha linguaxe de especificación e mais de modelaxe de obxectos; é un estándar aberto. Con todo, o uso de UML non se restrinxe a modelaxe de obxectos: pode usarse para a modelaxe de procesos de negocio (business process) e mais para a de organizacións e, incluso, para a de hardware.
UML é o froito da recompilación das mellores prácticas de enxeñería probadas na modelaxe de sistemas grandes e complexos, en particular ao nivel de arquitectura software.
UML úsase, xunto cun proceso asociado, para especificar, describir visualmente, construír e documentar os aparellos ou elementos (artifacts), en forma de orientación a obxectos, dun sistema ou dunha aplicación. Historia
UML é un estándar na industria, amplamente utilizado, creado baixo os auspicios da OMG, integrando os conceptos de Booch, OMT, OOSE e Class-Relation fundidos nunha única e común linguaxe de modelaxe, o que permite a modelaxe de sistemas distribuídos. Características
Hai tres modelos prominentes no desenvolvemento dun sistema en UML: Modelo funcional: describe, en forma de casos de uso (use cases) as funcionalidades que debe realizar o sistema desde o punto de vista do usuario final.
Modelo de clases/obxectos (modelo estático): describe as estruturas do sistema, en forma de diagramas de clases/obxectos, cos seus atributos e interrelacións.
Modelo dinámico: describe a dinámica do sistema. Prové dos seguintes diagramas para este fin:
Diagramas de secuencia: diagramas de interacción entre clases/obxectos nunha perspectiva temporal.
Diagramas de colaboración: similar aos diagramas de secuencia, nunha perspectiva semitemporal.
Diagramas de estado: describen a evolución de estados dun obxecto.
Diagramas de actividade: describen a evolución de actividades dun obxecto. UML é fundamental mais non é dabondo
UML non define un método específico nin forza, polo tanto, a usar ningún método específico de modelaxe.
Un exemplo de método usado en conxunción con UML é o Rational Unified Process de IBM-Rational, e existen outros máis.
Linguaxe de marcas lixeira

Unha linguaxe de marcas lixeira ou LML (en inglés: Lightweight markup language), tamén chamada linguaxe de marcas humana ou simple, é unha linguaxe de marcas cunha sintaxe sinxela e clara. As LML están deseñadas para poder usarse en calquera editor de textos e lerse con facilidade antes de compilar. Adoitan empregarse en contextos nos que é necesario ler o documento orixinal e a súa versión final. Por exemplo, unha persoa que descargue unha biblioteca de software (en inglés: library) pode querer ler a documentación nun editor de texto, no canto de nun navegador web. Outro uso para este tipo de linguaxes é a entrada de datos para publicacións na rede, como blogs ou wikis, onde a interface de entrada é unha simple caixa de texto. Historia
As LML usábanse na súa orixe en pantallas que non podían representar caracteres en itálicas ou letra grosa, polo que tiveron que desenvolverse métodos para transmitir esta información. Este tipo de formato trasladouse ás comunicacións en correo electrónico.
Linguaxe desprazada

A linguaxe desprazada é un concepto introducido por Leonard Bloomfield para designa-los actos da linguaxe referidos a suxeitos non ligados ó contexto inmediato dunha manifestación.
Cando na infancia se empeza a adquiri-la linguaxe, esta está ligada ó presente no período holofrásico e os seus conceptos apártanse do estímulo orixinal. Esta capacidade para xerar unha ‘linguaxe desprazada’ evoluciona seguindo estadios definidos. A capacidade para o desprazamento ou referencia ó pasado, propia ou case exclusivamente da linguaxe humana, aparece antes que a referencia ó futuro.
Linguaxe egocéntrica

Linguaxe egocéntrica é a linguaxe emitida sen adaptación ó punto de vista do receptor. Características
É o tipo de linguaxe propia dos primeiros anos de desenvolvemento do neno, frecuente nos soliloquios infantís. Segundo Jean Piaget (1948), dos 3 ós 5 anos, nun 60 % dos casos aproximadamente, o neno produce este tipo de linguaxe, na que predominan as repeticións e os monólogos colectivos. É só un subproduto da acción sen función comunicativa, e acaba por desaparecer arredor dos 9 anos. En opinión de Lev Vygotski, este tipo de linguaxe non se extingue, senón que representa unha fase intermedia entre a linguaxe socializada e a interior.
Linguaxe fonográfica

Linguaxe fonográfica é un sistema de comunicación a través de símbolos percibidos polo sentido da vista. Nel inclúense os rexistros esculpidos, escritura, impresión ou escritura con tinta, pincel etc. , ideogramas simbólicos, alfabetos silábicos etc.
Linguaxe gráfica

A linguaxe gráfica é un sistema de comunicación a través de símbolos percibidos polo sentido da vista. Nel inclúense os rexistros esculpidos, escritura, impresión ou escritura con tinta, pincel etc. , ideogramas simbólicos, alfabetos silábicos etc.
Linguaxe informática

O termo linguaxe informática ou linguaxe de computador inclúe toda a ampla variedade de linguaxes usadas para comunicarse cos computadores. É unha extensión do termo máis específico (e tamén máis común) de linguaxe de programación.
As linguaxes de programación son polo tanto un subconxunto das linguaxes informáticas, o mesmo que outros tipos de linguaxes. Por exemplo, o HTML é unha linguaxe de marcas e unha linguaxe informática, mais non se considera normalmente unha linguaxe de programación. O código máquina é tamén unha linguaxe informática, e pode teoricamente ser usado como linguaxe de programación, e de feito foino (por exemplo o bootstrapper orixinal para o BASIC Altair), aínda que a maioría non o consideraría unha linguaxe de programación.
As linguaxes informáticas poden dividirse en dous grupos: linguaxes de alto nivel e linguaxes de baixo nivel. As linguaxes de alto nivel diséñanse para seren máis doadas de usar, máis abstractas, e máis potábeis que as de baixo nivel. Os programas, sendo correctos sintaticamente, nalgunhas linguaxes son compilados para unha linguaxe de nivel baixo e executados polo computador. A maioría de software moderno está escrito nunha linguaxe de alto nivel, é compilado para código obxecto, e traducido entón en instrucións da máquina.
As linguaxes informáticas poden tamén agruparse en base a outros criterios. Así, poden clasificarse segundo sexan linguaxes lexíbeis para os humanos ou non lexíbeis. As linguaxes lexíbeis para os humanos son utilizadas para a comunicación home-computador, mentres que as non lexíbeis por humanos (aínda que parcialmente comprensíbeis) diséñanse para seren máis compactas e facilmente procesadas, sacrificando a lexibilidade a favor destes fins. Exemplos
Entre as linguaxes informáticas inclúense: Linguaxe de programación (e. g. , C++, linguaxe ensambladora)
Linguaxe de scripts
Linguaxe de especificacións
Código máquina
Bytecode (esencialmente o código máquina "virtual" - executado por unha máquina virtual)
Linguaxe de query (e. g. , SQL, XQuery)
Linguaxe de marcas (e. g. , XML - linguaxe de marcas extensibles- e HTML - típico na produción de documentos)
Linguaxe de transformacións (e. g. , XSLT)
Linguaxe de templates
Linguaxe de programación de cuarta xeración ("4GL")
Linguaxe de descrición de hardware
Formatos de ficheiro de configuración (e. g. , ficheiro INI para Windows)
Formatos de serialización de datos
Linguaxe matemática

A linguaxe matemática é unha extensión da lingua natural (por exemplo o galego) que se usa nas matemáticas e na ciencia para expresar resultados ( leis científicas, teoremas, demostracións, deducións lóxicas, etc. ) con concisión, precisión e sen ambigüidade. Características
As principais características da linguaxe matemática son as seguintes. Uso de palabras comúns cun significado derivado, xeralmente máis específicas e máis precisas. Por exemplo, "ou" significa "un, outro ou ambos os dous", mentres que, na linguaxe común, "ou" normalmente non inclúe a ambos os dous xuntos. Outro exemplo sería unha "recta" que ten cero ancho.
Uso de palabras comúns cun significado completamente diferente do seu significado común. Por exemplo, un anel matemático non está relacionado con ningún outro significado de "anel". Os números reais e os números imaxinarios son dous tipos de números, ningún é máis real nin máis imaxinario que os outros.
Uso de neoloxismos. Por exemplo polinomio, homomorfismo.
Uso de símbolos como palabras ou frases. Por exemplo, A
B {\displaystyle A
B} e ∀ x {\displaystyle \forall x} lense respectivamente como " A {\displaystyle A} igual a B {\displaystyle B} " e "para todo x {\displaystyle x} ".
Uso de fórmulas como parte das oracións. Por exemplo: " E
m c 2 {\displaystyle E
mc^{2}} representa cuantitativamente a equivalencia masa-enerxía. "Unha fórmula que non se inclúe nunha frase xeralmente carece de sentido, xa que o significado dos símbolos pode depender do contexto: en " E
m c 2 {\displaystyle E
mc^{2}} ", este é o contexto que especifica que E é a enerxía dun corpo físico, m é a súa masa e c é a velocidade da luz.
Uso da xerga matemática que consiste en frases que se utilizan para explicacións informais ou taquigrafías. Por exemplo, "eliminar" úsase a miúdo en lugar de "substituír por cero", e isto levou ao uso de anulador (na teoría dos aneis) como palabra técnica. Comprensión de textos matemáticos
A consecuencia destas características é que un texto matemático xeralmente non é comprensíbel sen algúns coñecementos previos. Por exemplo, a frase " un módulo libre é un módulo que ten unha base" é perfectamente correcta, aínda que parece un disparate gramaticalmente correcto, cando non se coñecen as definicións de base, módulo e módulo libre.
Linguaxe mímica

Linguaxe mímica: forma de comunicación que utiliza as mans, xestos corporais e expresións faciais como soporte da linguaxe.
Pode utilizarse como apoio da linguaxe oral e, xeralmente, é utilizada en ausencia e substitución da linguaxe falada polos xordos, mudos e xordomudos, como medio de comunicación.
A linguaxe mímica presenta variacións en función dos grupos, zonas, comunidades etc. Poden distinguirse varios aspectos: a dactiloloxía ou alfabeto manual e
a linguaxe de sinais.
Linguaxe neutra de xénero

A neutralidade de xéneros, dende o punto de vista lingüístico e gramatical, é unha vertente recente das demandas por maior igualdade entre homes e mulleres e non binarios. Algunhas publicacións amosan que os falantes de linguas con xénero gramatical (p. ex. galego, portugués, castelán, francés e outras) tenden a ter pensamentos máis sexistas. O uso de pronomes persoais neutros, como hen en sueco, elle en castelán, they singular en inglés e ri en esperanto, son empregados como maneiras de neutralizar o xénero. Masculino e feminino
En galego, o xénero feminino é xeralmente marcado pola letra -a: ciruxián, ciruxiá; avogada, avogado; o doutor, a doutora.
Porén, en galego, así como outras linguas románicas, o plural dos substantivos, cando abrangue tanto individuos do xénero feminino como do xénero masculino, faise en base ó masculino: "vinte profesoras" e "dez profesores", xuntos, son "trinta profesores"; unha sala de clase con trinta e nove alumnas e un único alumno terá no total "corenta alumnos". Esa formación do plural é considerada sexista por certos grupos e individuos, polo que xurdiron propostas para un xénero plural neutro en galego.
Propostas para neutralidade na ortografía
A proposta máis coñecida para neutralidade de xéneros en relación á ortografía é o uso do símbolo "arroba" (@) no canto de -o, -a ou mesmo -e: @s @trabalhador@s.
Outra proposta é a do emprego do "a anarquista" (Ⓐ), usado da mesma forma que @ en substitución a "a/o", sobre todo en textos políticos radicais: (CompañeirⒶs, hai que ocupar e resistir, até a vitoria! ). Tamén se observa, con esa mesma función, o emprego da da letra "x" (por exemplo, en certos manifestos do Movemento Zapatista mexicano").
Historicamente, a barra (/) foi o símbolo máis empregado con esa función, como en demandante/a. Porén, mantén a marca de separación entre os dous xéneros.
Linguaxe socializada

A linguaxe socializada é a linguaxe que ten como función a comunicación. Características
Jean Piaget defende que arredor dos 7/8 anos. Este cambio, que indica unha nova fase no desenvolvemento da linguaxe, precede ó desenvolvemento cognitivo, e maila que o seu pensamento é aínda egocéntrico, coa linguaxe socializada vaise producindo unha socialización paralela dos procesos cognitivos.
Piaget clasifica a linguaxe socializada en cinco categorías: Información adaptada: o neno logra acceder ó punto de vista do interlocutor e trata de influír nel; esta primeira fase posúe un valor transicional.
Crítica: o neno comenta e xulga o traballo e a conduta dos demais, cun carácter máis efectivo ca racional.
Mandatos, rogos, ameazas.
Preguntas.
Respostas: mostra disposición para dar resposta, á vez que para solicitala.
Se ben para Piaget o proceso de desenvolvemento da linguaxe vai do individual ó social, indicando a superación do egocentrismo, pola contra para Lev Vygotski a secuencia é a oposta. Para Piaget a linguaxe socializada só é posible despois da linguaxe egocéntrica. Pola contra, para Vygotski a linguaxe é social na súa orixe, e é condición previa para o discurso egocéntrico. Primeiro produciríase unha función comunicativa, e a partir dela, distinguiríase unha forma de linguaxe privada, primeiro egocéntrica e posteriormente interior, que permitiría a regulación
Linguaxe telegráfica

Linguaxe telegráfica é unha expresión creada por Brown (1970) para designa-las emisións breves e incompletas propias dos nenos de dous anos de idade (18-24 meses). Características
Este tipo de linguaxe caracterízase por unha lonxitude de emisión reducida, as frases están constituídas por dúas palabras, coas que se expresa todo o significado, e estas son preferentemente nomes e adxectivos, por esta orde. En toda frase atópase un sintagma nominal e un sintagma verbal. Os elementos ausentes son as denominadas palabras función (artigos, preposicións, conxuncións, verbos copulativos, auxiliares etc. ) que o neno irá introducindo gradualmente a medida que avanza na adquisición da súa lingua. Unha obxección feita a esta expresión vén dada porque pode levar a entender que este tipo de linguaxe infantil é unha redución do modelo adulto e non creativa.
Linguaxe xestual

A linguaxe xestual e unha forma de comunicación non verbal, por medio de xestos, usada por unha persoa para comunicarse.
No canto de utilizar símbolos fonéticos ou gráficos, empréganse actitudes e movementos do corpo ou dunha parte deste, boca e mans especialmente. É un tipo de linguaxe orixinaria dos pobos primitivos, nacida dos movementos expresivos. Pode ser anterior á linguaxe, coma no caso do neno nos seus primeiros momentos de vida (Wundt considérao como un estado filoxenético previo ó sistema de comunicación articulado do home); paralelo á expresión oral, que forma parte da expresión corporal; e como forma alternativa á comunicación oral, debido á necesidade de prescindir da fala normal (tal é o caso dos indios de América do Norte, para poder comunicarse entre tribos, dos monxes trapistas, pola regra do silencio, dos xordos. .. ) ou por desexo explícito, como no caso de cuadrillas, seitas ou grupos, como linguaxe secreta. Está constituída pola linguaxe tacésica (contacto corpo-corpo), poxémica (distancia persoal e comunicacional) e a cinética (xestos, movementos, expresións faciais etc. ).
Lingui, les liens sacrés

Lingui, les liens sacrés é un filme de 2021 escrito e dirixido por Mahamat Saleh Haroun. É unha coprodución internacional entre o Chad, Francia, Alemaña e Bélxica. En xuño de 2021, o filme foi escollido para competir pola Palma de Ouro no Festival Internacional de Cinema de Cannes de 2021. Foi escollido como candidato do Chad para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 94ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado. Sinopse
Nos arredores de Xamena, no Chad, Amina vive soa coa súa única filla Maria, de 15 anos de idade. O seu mundo xa fráxil derrúbase o día en que descobre que a súa filla está embarazada. A adolescente non quere este embarazo. Nun país onde o aborto non só está condenado pola relixión, senón tamén pola lei, Amina atópase ante unha batalla que parece perdida de antemán. Personaxes
Achouackh Abakar Souleymane como Amina
Rihane Khalil Alio como Maria
Youssouf Djaoro como Brahim
Lingüística antropolóxica

A lingüística antropolóxica é unha rama da ciencia lingüística que estuda a linguaxe a partir das bases de coñecemento da antropoloxía. Non debe ser confundida coa antropoloxía lingüística que é a rama da antropoloxía que estuda o ser humano a través da linguaxe coa que se comunica.
Sexa cal for a súa denominación, esta disciplina tivo un importante impacto nos estudos da percepción visual (especialmente a cor) e a democracia biorexional, ambos estudos teñen en conta a distinción que distintas linguas fan da percepción do medio ambiente.
A antropoloxía lingüística convencional tamén ten implicacións na socioloxía e na auto-organización de comunidades humanas. Por exemplo, un estudo do pobo Penan revela que teñen seis palabras distintas para dicir a primeira persoa do plural nominativo nós. Isto pode implicar un maior entendemento da cooperación, o consenso e a toma de decisión consensual do que na nosa cultura. A lingüística antropolóxica estuda esta distinción e relaciónaa con modos de vida e a adaptacións aos sentidos. Así como estuda a distinción feita en linguas en relación coas cores do arco da vella, observando a tendencia a aumentar a diversidade de termos, como mostra o feito de que hai distincións de corpos neste medio ambiente que se deben facer. Levando a un coñecemento localizado e quizabes unha ética localizada, cuxa evidencia final son os distintos termos utilizados para referirse a "nós". Lévi-Strauss e o traballo coas tribos
O antropólogo belga Claude Lévi-Strauss foi en 1935 ao Brasil para dar clase de socioloxía na nova Universidade de São Paulo. Formado en filosofía en Francia, no Brasil volveu aos estudos etnolóxicos. Coa súa muller, explorou a rexión onde viven os indios kadiwéus e bororos, no Estado de Mato Grosso, recollendo material etnográfico para o Museo do Home, en París. A súa experiencia no Brasil narrouna no seu libro Tristes trópicos (1955). O traballo de Lévi-Strauss estivo fortemente influenciado pola obra do lingüista suízo Ferdinand de Saussure, o que o tornou pai da antropoloxía estrutural, que revolucionaria o pensamento occidental, logo do lanzamento da obra As estruturas elementais do parentesco (1949). Linguas indíxenas brasileiras
Segundo Aryon Rodrigues (1986), existen no Brasil actualmente cerca de 180 linguas indíxenas, das que unha pequena parte teñen rexistros fiables e unha cantidade aínda menor teñen estudos serios e completos. De entre os centros de estudos de linguas indíxenas brasileiras destacan a Universidade de Brasilia, co seu Laboratorio de Linguas Indíxenas, a Universidade Estatal de Campinas (Instituto de Estudos da Linguaxem), o Museu Paraense Emílio Goeldi, a Universidade Federal de Goiás e a Universidade Federal do Río de Xaneiro.
A historia do estudo das linguas indíxenas no Brasil mostra que aínda hai moito por facer, e con mellor metodoloxía da que se empregou no pasado. Disciplinas relacionadas
Lingüística descritiva ou sincrónica
Lingüística histórica ou diacrónica
Etnolingüística
Sociolingüística
Lingüística aplicada

A lingüística aplicada é unha póla da lingüística que se ocupa dos problemas que a linguaxe formula como medio de relación social e da cal derivan tres pólas ou campos de acción: a ensinanza da lingua nai, a ensinanza da segunda lingua e maila ensinanza de linguas asistida por computador (Computer-Assisted Language Learning - CALL). Historia e características
Hai multitude de enfoques, de entre os que destacan o enfoque comunicativo, o enfoque baseado en tarefas (TBLT, nas súas siglas inglesas) e mailo enfoque de aprendizaxe cooperativa de linguas. Todos eles baséanse en dúas grandes pólas teóricas: na área da lingüística o Estruturalismo e as correntes de Construtivismo e Cognitivismo na área da educación.
Durante os anos 1950 e 1960 centrouse en erros concretos e na análise contrastiva. Durante os anos 1970, co fracaso deste método de contraste analítico como teoría para predicir erros, a lingüística aplicada comezou a adoptares a teoría de Noam Chomsky acerca da Gramática Universal para explicar o fenómeno da aprendizaxe dunha segunda lingua. Nos anos 1990, un número crecente de investigadores comezou a empregar métodos de estudo baseados na psicoloxía cognoscitiva.
Hoxe en día, este campo de estudo é unha mestura interdisciplinar principalmente de lingüística, antropoloxía, psicoloxía e educación.
A Asociación Internacional de Lingüística Aplicada é un foro que abrangue un amplo espectro de investigadores deste eido.
Algunhas publicacións deste eido inclúen Studies in Second Language Acquisition, Modern Language Review, Language Learning, Applied Linguistics, AILA Journal e mailo TESOL Journal.
Lingüística cognitiva

A lingüística cognitiva é un estudo interdisciplinar da lingüística e a psicoloxía cognitiva. Historia
A lingüística cognitiva xorde na década de 1980 como resposta ó descontento dalgúns xerativistas que defendían a necesidade dunha semántica que tivese presente o individuo e as súas habilidades cognitivas. Isto obrigounos a romper coa tradición tranformacionalista e propor uns postulados básicos distintos en 1987, por parte de Mark Johnson, George Lakoff e Ronald Langacker.
Con todo, non é o primeiro intento de integrar esta perspectiva extralingüística (psicolóxica, antropolóxica, neurolóxica etc) na lingüística, senón que xa unha década antes houbo intentos multidisciplinares de abordar estas áreas conxuntamente. Estas colaboracións fomentaron o xurdimento da lingüística cognitiva fronte á xerativista autonomía da linguaxe, defendendo unha relación entre linguaxe e outros aspectos cognitivos e perceptivos. As dúas capacidades cognitivas principais dos que bota man a linguaxe son a categorización e os procesos de metáfora-metonimia.
Lingüística computacional

A lingüística computacional constitúe un eido científico interdisciplinario vinculado á lingüística e á informática, e encamiñado a incorporar nos ordenadores a habilidade no manexo da linguaxe natural e a facilitar o tratamento informatizado das linguas e do seu estudo. Liñas de estudo
Lingüística computacional teórica (LCT)
Pódense distinguir os seguintes obxectivos: 1. A elaboración de modelos lingüísticos.
2. Aplicación destes modelos a calquera nivel de descrición lingüística.
3. Comprobación automatizada do funcionamento dunha teoría lingüística e das súas predicións.
Lingüística computacional aplicada (LCA)
Diríxese ao deseño e elaboración de sistemas informáticos capaces de comprender, producir e traducir enunciados orais e escritos en linguas naturais.
Categorías: 1.	Os sistemas de comprensión e xeración de enunciados (como os programas de consulta en linguaxe natural a bases de datos e os sistemas automáticos de diálogo por liña telefónica).
2.	As aplicacións das tecnoloxías da fala (como os programas de ditado e os sistemas de conversión de texto a voz).
3.	As ferramentas de procesamento documental para a elaboración, xestión e revisión de documentos textuais (como os programas de verificación da corrección lingüística dos textos, os programas de xeración automática de resumos, os sistemas de extracción de información, os sistemas de recuperación da información textual e os programas de catalogación documental automatizada).
4.	As ferramentas de procesamento plurilingüe.
Distinguimos dúas vertentes:
a.	aplicacións didácticas para o ensino de linguas (como os métodos de aprendizaxe de idiomas asistida por ordenador e os programas de creación de exercicios de lingua).
b.	ferramentas de axuda á tradución (como os programas de tradución automática, as bases de datos terminolóxicos e as utilidades de memoria de tradución). Dependendo daquilo que se pretenda salientar, este campo de traballo recibe as denominacións de procesamento de linguaxe natural, tecnoloxías da lingua ou enxeñaría lingüística.
Informática aplicada á lingüística
Traballo caracterizado pola aplicación dos ordenadores á investigación lingüística. Normalmente chámase así á Lingüística de corpus ou a lingüística histórica computacional.
Lingüística textual

A lingüística textual é unha disciplina da lingüística que ten como obxecto de estudo o texto.
Lingüística teórica

A lingüística teórica é unha póla da lingüística que se concentra no desenvolvemento dos modelos de coñecemento lingüístico. Os eidos que se consideran xeralmente a esencia da lingüística teórica son a sintaxe, fonoloxía, morfoloxía, e maila semántica. Malia estar moitas veces vencellada á fonoloxía, a fonética, adoita ser excluída da esfera da lingüística teórica, xunto á psicolingüística e maila sociolingüística. A lingüística teórica implica tamén a busca dunha explicación da lingüística universal, é dicir, as propiedades que tódalas linguas teñen en común. Eidos principais
Fonética
A fonética é a disciplina da lingüística que estuda a produción, as calidades físicas e a percepción dos sons dunha lingua, en canto realidades físicas concretas. A fonética persegue o coñecemento do son lingüístico en xeral.
Fonoloxía
A fonoloxía é a disciplina da lingüística que estuda a función da materia fónica como constituínte dun sistema lingüísticos; estuda os fonemas como unidades sonoras mínimas capaces de diferenciar significados. A fonoloxía persegue o coñecemento e determinación dos sons puramente funcionais nas distintas linguas.
Morfoloxía
A morfoloxía é unha ciencia que se encarga da forma das palabras nas linguas flexivas, da combinación dos diversos morfemas e das categorías en que estes se organizan.
O seu eido de traballo é variable, segundo sexa o tipo de palabras coas que se traballe (verbal ou conxugación, nominal ou flexión e declinación, .. .), os morfemas (raíz, formantes, bases, terminacións, .. .), o sistema de derivación (flexión, derivación (lingüística)derivación, paronomasia, sufixos, prefixos, interfixos, infixos, afixos)
Semántica
A semántica é a subdisciplina da lingüística que se encarga de estudar o significado. Entre os seus temas de estudo principais están os casos de sinonimia, homonimia, polisemia e campos semánticos. Co desenvolvemento multidisciplinar da lingüística cognitiva por parte de Ronald Langacker na década de 1980, reabríronse temas de traballo coma a metáfora, a metonimia e a categorización. Tamén está moi asociada á lexicoloxía (e polo tanto coa lexicografía), sobre todo mediante a estrutura chamada campo léxico.
Sintaxe
A sintaxe é unha subdisciplina da lingüística encargada de estudar as regras que gobernan a forma na que as palabras se organizan en sintagmas e, á súa vez, estes sintagmas en oracións, así como de estudar a función que cumpren os elementos dentro de cada unidade.
Linha da Beira Baixa

A Linha da Beira Baixa, orixinalmente chamada Caminho de Ferro da Beira Baixa, é unha liña de ferrocarril que une as estacións de Entroncamento e Guarda no centro de Portugal. O primeiro tramo, de Abrantes a Covilhã, foi inaugurado o 6 de setembro de 1891. A liña a Guarda foi aberta o 11 de maio de 1893. Daquela só o tramo de Abrantes a Guarda estaba considerado como parte da Linha da Beira Baixa, mentres que o tramo de Entroncamento a Abrantes pertencía á Linha do Leste. O servizo de pasaxeiros no tramo Guarda-Covilhã reabriuse o 2 de maio de 2021 despois de que caera en desuso en 2009.
Linhe

Linhe é unha cidade de Mongolia Interior, na China. A cidade conta con 186. 000 habitantes (1999) e administrativamente depende da cidade de Baynnur.
Liniers

Ricardo Liniers Siri, chamado Liniers, nado en Buenos Aires o 15 de novembro de 1973, é un debuxante arxentino. Traxectoria
Estudou publicidade, pero non se dedicou a iso; comezou a debuxar para fanzines, e logo para distintas revistas e xornais. A partir de 1999 publicou semanalmente no suplemento NO! do xornal Página/12 e en xuño de 2002 mudouse a traballar como debuxante para o xornal La Nación, da man de Maitena. Alí, na última páxina, realiza as tiras cómicas que lle dan sona, e que anos despois recolle en publicacións de libro co nome de Macanudo. Aínda que ten diversos personaxes, moitos deles anónimos, ten outros caracteres fixos: a nena Enriqueta, o seu gato Fellini e o seu oso de peluche Madariaga; Z-25, o "robot sensíbel"; o pingüín Macanudo e un conxunto de ananos de pucho de cores. As súas historias xogan coa absurdo e coa reflexión intelectual, na liña da Mafalda de Quino.
Tamén realizou dúas mostras de pintura, e deseñou as portadas dos álbums Logo, de Kevin Johansen e La lengua popular, de Andrés Calamaro. Obra
Editou os seguintes álbums: Lo que hay antes de que haya algo", Pequeño Editor, (conto)
Macanudo 1. Ediciones De la Flor, Buenos Aires, 2004 (a serie Macanudo recolle as colaboracións en La Nación)
Macanudo 2. Ediciones De la Flor, Bos Aires, 2005
Macanudo 3. Ediciones De la Flor, Bos Aires, 2006
Macanudo 4. Ediciones De la Flor, Bos Aires, 2006
Bonjour. Ediciones De la Flor, Bos Aires, 2005 (recompilación das primeiras colaboracións gráficas de Liniers)
Ningún dos seus álbums está traducido ao galego.
Lino Carrera Falcón

Lino Carrera Falcón, nado en Baltar (A Pastoriza) cara a 1910 e finado en Lugo o 3 de novembro de 1993, foi un cociñeiro e político galego. Traxectoria
Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi mobilizado. Desertou do exército rebelde o 25 de agosto de 1937, e combateu no exército leal. Cando rematou a guerra foi detido. Procesado na causa 5357/39 por rebelión, foi xulgado en Madrid o 6 de setembro de 1939 e condenado á pena de morte. Conmutada a condena, estivo preso na 3ª Agrupación de Colonias Penitenciarias Militarizadas de Talavera de la Reina, de onde saíu o 22 de decembro de 1942. Foi detido o 23 de maio de 1945 por orde do Gobernador civil, saíndo en liberdade o 13 de agosto.
Logo da morte do guerrilleiro Manuel Castro Tellado o 13 de xaneiro de 1947, foi detido o 15 de febreiro. Procesado na causa 99/47 por "encubridores de bandoleros", foi xulgado en Lugo o 30 de xaneiro de 1948 xunto con Primitivo Rodríguez Otero, Manuel Cobas Rodríguez, José Coronas Rodríguez, Aniceto Díaz Pereira, América Díaz Pereira, Fidel Díaz Pérez, José María Díaz Cortón, Faílde Fernández Teijeiro, Antonio Freire Sanjurjo, Carmen Freire Sanjurjo, Donato Freire Barja, Anunciación Grandela Novo, Modesto López Rodríguez, Francisco Pacio Rodríguez, Manuel Páxaro Seijas, Darío Peinó Jardín, Manuel Pérez Penelas, David Rico Seivane, Serafín Rico Seivane, Salvador Riopedre Río, José Benito Sanjurjo Onega e Josefa Teijeiro Linares. Foi condenado a un ano e seis meses de prisión menor. Saíu en liberdade condicional o 17 de maio de 1948. Finou en Lugo o 3 de novembro de 1993. Vida persoal
Casou con Manuela Pásaro Trashorras e foi pai de Luis Carrera Pásaro.
Lino Tieles Blanco

Lino Tieles Blanco, coñecido como Boxeador, nado en Muros en 1914 e finado en Arcachon o 3 de xullo de 2011, foi un boxeador e político galego. Traxectoria
Boxeador, veciño de Serres. En 1936 foi campión galego do peso galo de boxeo. Foi elixido polos seus compañeiros delegado de pesca de Muros. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 interveu na requisa dos bous Santa Eulalia e Santa Rosa nos que fuxiron os republicanos de Noia e Muros na madrugada do 26 de xullo. Agochouse na casa "Dios Divon" propiedade de Dolores Barreiro Díaz. Descuberto en decembro de 1936, foi detido o día 17. Foi procesado e xulgado por rebelión en Santiago de Compostela con Manuel Lago Ramos, Isidro Caramés Tajes e Peregrino Lestón González o 15 de febreiro de 1937. Defendidos por Gonzalo Romero Osende, Lino foi condenado a pena de morte, que foi conmutada por cadea perpetua. Pasou sete anos en prisión. Ao saír da cadea volveu a Esteiro. Volveu ser detido en abril de 1943 e ingresou na Prisión da Coruña, de onde saíu en liberdade en maio dese ano. Foi sancionado con mil pesetas pola Fiscalía provincial de Taxas en 1943.
Volveu participar nas competicións de boxeo en 1945. Foi procesado na causa 49/46 por roubo a man armada xunto con Isidro Caramés Tajes e Peregrino Lestón González. O xulgado militar de Santiago de Compostela publicou unha requisitoria reclamando a súa presentación en setembro de 1946. En 1947 colleu un barco en Esteiro e fuxiu a Francia. Instado en Arcachon, onde casou, prestou axuda aos pesqueiros españois apresados en Francia. Finou en Arcachon o 3 de xullo de 2011 con 97 anos. Recoñecementos
Gran Cruz de Cabaleiro da Orde ao Mérito Civil en 1987.
Homenaxe do Concello de Muros en 2005.
Linotipo

O linotipo é unha máquina inventada por Ottmar Mergenthaler en 1886 que mecaniza o proceso de composición dun texto para ser impreso. O operador, ao premer unha tecla dun aparello similar a unha máquina de escribir seleccionaba un carácter tipográfico determinado, e automaticamente a matriz ou molde da letra particular quedaba libre e saía dun depósito que se situaba no alto da máquina. O devandito molde descendía a un centro común, onde a letra, seguida doutras, formaba palabras e espazados no texto.
Lintel

Lintel, lumieira, cargadeiro, cargadoiro, cubrición ou padieira é un elemento estrutural horizontal, que salva un espazo libre entre dous apoios. É o elemento superior que permite abrir ocos nos muros para conformar portas e xanelas. Pode ser feito de diversos materiais.
No centro do lintel é onde a peza experimenta as maiores tensións, sendo estas de compresión na cara superior, e de tracción na inferior. Os materiais ríxidos, como as rochas, soportan peor os esforzos a tracción, polo que a patoloxía máis habitual nos linteis pétreos son as fisuras que xorden desde a cara inferior.
Os mellores expoñentes de arquitectura con lintel son os edificios monumentais do antigo Exipto e a Grecia clásica.
Linus Torvalds

Linus Benedict Torvalds, nado en Helsinqui o 28 de decembro de 1969, é un informático finés que comezou o desenvolvemento de Linux, un kernel, e hoxe fai de coordinador do proxecto. Inspirándose no sistema operativo Minix, desenvolto por Andrew S. Tanenbaum para aprenderlle ós seus alumnos como funcionaba un sistema operativo, sentiu a necesidade dun sistema operativo de tipo UNIX capaz de executarse no seu PC. Torvalds fixo o desenvolvemento orixinal do kernel Linux no seu propio equipo durante o seu tempo libre. Traxectoria
Os seus pais tomaron o seu nome de Linus Pauling. O seu avó, un matemático e estatístico da Universidade mercou un dos primeiros microordenadores Commodore en 1980 e pediulle axuda para o usar.
En 1988 Linus foi admitido na Universidade de Helsinqui. Ese mesmo ano Andy Tannenbaum sacou á luz o sistema operativo Minix. Dous anos despois, en 1990, Torvalds comezou a aprender a linguaxe de programación C na súa universidade. A finais dos anos 80 tomou contacto cos computadores IBM PC e en 1991 adquiriu un ordenador con procesador modelo 80386 de Intel.
Á idade de 21 anos, con 5 anos de experiencia programando (un en C), xa coñecía o bastante do sistema operativo Minix como para lle tomar algunhas ideas prestadas e encetar un proxecto persoal. Baseándose en Design of the Unix Operating System, publicado por Maurice J. Bach en 1986, e modificando gradualmente o Kernel de Minix, creou unha adaptación que executaba programas informáticos creados polo proxecto GNU, pero sobre unha arquitectura de ordenadores compatibles, IBM/PC.
Este proxecto persoal desembocou o 5 de outubro de 1991 co anuncio da primeira versión de Linux capaz de executar BASH (Bourne Again Shell) e o compilador coñecido como GCC (GNU Compiler Collection).
En xaneiro de 1992 adoptouse a Licenza Pública Xeral (GPL) para Linux. Esta engade liberdades de uso a Linux totalmente opostas ás do software privativo, permitindo a súa modificación, redistribución, copia e uso ilimitado. Este modelo de licenciamento facilita o que é coñecido como o modelo de desenvolvemento de bazar, que deu estabilidade e funcionalidade sen precedentes a este. En 1997 Linus Torvalds recibe os premios 1997 Nokia Foundation Award de Nokia e Lifetime Achievement Award at Uniforum Pictures. Ese mesmo ano finaliza os estudos superiores (1988 - 1997) tras unha década como estudante e investigador na Universidade de Helsinqui, coordinando o desenvolvemento do núcleo do S. Ou. dende 1992.
Agora Torvalds traballa en Silicon Valley, California, (EUA). Só o 2% de Linux foi creado por el inicialmente nos anos 90, pero na súa persoa segue descansando a supervisión do desenvolvemento deste núcleo do sistema operativo.
Torvalds posúe a marca rexistrada "Linux" e supervisa o uso (ou abuso) da marca a través da organización sen fins de lucro Linux International.
Linyola

Linyola é un concello da provincia de Lleida, en Cataluña. Pertence á comarca do Pla d'Urgell e tiña en 2014 unha poboación de 2. 677 habitantes.
Situado no norte da comarca, a 248 metros sobre o nivel do mar, limita cos concellos de Bellvís e Vallfogona de Balaguer polo leste, el Poal e el Palau d'Anglesola polo sur, Ivars d'Urgell e Penelles polo oeste e Bellcaire d'Urgell polo norte.
Entre os seus lugares de interese atopamos o núcleo antigo da vila, coa praza e a igrexa de Santa Maria, a Casa da Vila e o Museo Pedrós. As súas festas maiores celébranse na honra a Santa Quitèria (22 de maio) e a Asunción de María (15 de agosto).
Lionel Aingimea

Lionel Rouwen Aingimea, nado o 2 de setembro de 1965, é un avogado e político nauruano. Desde 2019 até 2022 desempeñouse como presidente de Nauru. Traxectoria
Aingimea estudou dereito en Australia e posteriormente traballou para a ONG Regional Rights Resource Team, e como defensor público nas Illas Marshall. Máis tarde traballou como profesor de dereito na Universidade do Pacífico Sur.
Aingimea postulouse para as eleccións ao Parlamento pola circunscrición de Meneng en 2013, pero non foi elixido. Despois das eleccións, uniuse á nova administración do presidente Baron Waqa como Secretario de Xustiza.
Despois de ser electo parlamentario por Meneng nas eleccións de 2016, foi nomeado Ministro Asistente de Xustiza e Control Fronteirizo no goberno de Waqa, servindo baixo o Ministro de Xustiza David Adeang. Foi reelixido nas eleccións de 2019, nas que Waqa perdeu o seu escano. Despois das eleccións, foi elixido Presidente polo Parlamento de Nauru, derrotando a Adeang por doce votos contra seis.
Lipase endotelial

A lipase endotelial é unha forma de lipase segregada polas células do endotelio vascular en tecidos con altas taxas metabólicas e gran vascularización, como o fígado, pulmóns, riles e glándula tiroide. A diferenza das lipases que hidrolizan triglicéridos (como, por exemplo, a lipoproteína lipase), a lipase endotelial hidroliza primariamente fosfolípidos, mentres que a súa actividade sobre os triglicéridos é menor.
Foi caracterizada en 1999. Ten unha rexión tapa de só 19 residuos. A súa sobreexpresión en ratos reducía as concentracións plasmáticas de colesterol HDL e a apolipoproteína A1.