Pé (moluscos)

O pé é un dos órganos característico dos moluscos, xunto coa cabeza (que é xeralmente o centro sensorial) e a masa visceral (que contén os órganos internos notabelmente desenvolvidos).
O pé mostra unha enorme plasticidade evolutiva. Está dotado dunha musculatura complexa e potente. Suponse que, primitivamente, era reptante (parecido ao dos gasterópodos actuais), pero experimentou unha gran diversificación, orixinando, entre outros, o pé escavador dos bivalvos, o pé escindido en tentáculos dos cefalópodos ou o pé nadador dalgúns gasterópodos peláxicos, entre outros. Características
O pé corresponde á parte ventral, musculosa, do tronco e posúe, en principio, unha superficie de reptación. Como o resto do corpo, desprovisto de cuncha, está recuberto por un epitelio glandular ciliado e incluso, nas especies terrestres, presenta bandas ciliadas. Na súa parte anterior áchase unha glándula pedia, moitas veces afundida a xeito de bóla. O pé é moi variábel en forma e función. Diferentes tipos de pés
Bivalvos. O pé nos bivalvos está ligado ás valvas mediante feixes musculares, que lle dan mobilidade, e posúe unha musculatura propia que non está inserrida na superficie interna das valvas. A súa estrutura e tamaño son moi variábeis en relación coas diversas formas de vida e de hábitat destes animais. É moi robusto e está moi desenvolvido cando a súa función consiste en desprazar o animal mediante unha serie de contraccións (vieiras, zamburiñas); falta, ou é moi rudimentario en formas que levan vida sedentaria, como os mexillóns ou as ostras. En moitos bivalvos o pé ten forma de machada, con función locomotora e escavadora, que ten un suco fino na cara posterior, e cuxo extremo aparece dilatado pola entrada de vasos sanguíneos, o que permite que o pé se fixe ao sedimento e atraia cara a si o resto do corpo. Traso o pé, nalgunhas especies, como os mexillóns, achase unha glándula pedia cuxa secreción endurecida forma o biso (por iso este órgano denomínase tamén glándula do biso), que lle serve ao animal para fixarse, temporal ou definitivamente, ao substrato; o biso componse dun talo (eixo groso e curto), filamentos e unha placa adhesiva, que é a que produce a verdadeira ancoraxe debido a unha substancia que baixa polo suco do pé e que se endurece ao contacto coa auga.
Caudofoveados. Carecen de pé —igual que de ollos e de tentáculos— xa que non son reptantes senón escavadores que viven en túneles verticais a grandes profundidades no fondo do mar.
Cefalópodos. Nesta clase o pé aparece xunto á cabeza (de aí o nome), e está diversificado en varios tentáculos provistos de ventosas, en número que varía desde 8 nos polbos até os 90 que poden ter os náutilos (nestes, no existen nos tentáculos). Moitos cefalópodos son moi bos nadadores fuertes e algunhas especies poden «voaren» a distancias curtas na auga, mantendo agrupados os tentáculos e expulsando con forza a auga polo sifón, nun movemento de retropropulsión a chorro. Algúns dos tentáculos (nos coleoideos) modificáronse para formaren estruturas reprodutivas chamadas espádices, que cumpren o papel de introducir os espermatóforos (sacos cheos de esperma) na cavidade paleal da femia.
Gasterópodos. Nos caracois pequenos a locomoción prodúecese grazas aos cilios do pé, pero nas especies de maior tamaño está prodúcese grazas a ondas musculares regulares ou irregulares. Nalgúns casos existe unha fendedura lonsitudinal que fai posíbel a locomoción por desprazamento alternativo da parte dereita e da parte esquerda do pé (Pomatius, Littorina), e tamén pode existir unha división do pé nunha parte anterior e outra posterior (Strombus). As partes laterais do pé, especialmente as anteriores, poden tamén efectuar movementos de batido, e formaren así as chamadas aletas pedias típicas dos chamados caracois alados. Noutros caracois a parte anterior do pé pode converterse nunha aleta natatoria impar e verical e, noutras, nun órgano prensor. A partir desta zona é onde se desenvolveron os brazos dos cefalópodos.
Escafópodos. Nos escafópodos, ao estar aberta a súa concha en forma de dente de elefante por ambos os extremos, permite a retracción da cabeza e o pé a través do extremo anterior (a abertura máis ancha), que está situada baixo o substrato. O pé é alongado, cilíndrico e protáctil, e serve para perforar; no seu extremo presenta tres lóbulos ou unha pequena discoidal plana. O ensanchamento do pé, en forma de disco, permítelle a estes animais ancorarse ao substrato (esta mesma característica preséntana as ameixas primitivas).
Monoplacóforos. Nestes moluscos primitivos, mariños, a parte central da súa cara ventral está ocupada polo pé, que é case circular e está rodeado por un suco paleal no que se encontran cinco pares de branquias. Os músculos retractores do pé, moi desenvolvidos, están dispostos en oito pares, distribuídos metamericamente.
Poliplacóforos. Nos poliplacóforos, (quitóns) o pé está situado na superficie inferor do corpo, está ben desenvolvido, é moi ancho e musculoso e ten forma de sola. Grazas aos seus movementos reptadores os quitóns deslízanse lentamente.
Solenogastros. Os solenogastros son moluscos mariños, de pequeno tamaño, vermiformes e sen cuncha, que presentan moitos caracteres primitivos e derivados (polo que a súia clasificación é difícil). Un dos caracteres derivados é a redución do pé, que ás veces falta; cando existe, está representado por un estreito canle ciliado ventral lonxitudinal que permite a reptación.