proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Cognado

O cognado (ás veces tamén chamado coétimo) é o termo que se utiliza para denominar unha palabra que ten a mesma orixe etimolóxica ca outra dada, tanto da mesma lingua coma doutra distinta. Habitualmente aplícase para cando as dúas palabras teñen a mesma categoría gramatical, pero esta restrición non é sempre necesaria. Cognados intralingüísticos
Os cognados dentro dunha mesma lingua son xeralmente máis doados de identificar (hai unha maior transparencia semántica ou polo menos formal), pois aplícanse as mesmas regras de evolución fonética ás dúas palabras. Uns exemplos no galego poderían ser: transferir, conferir, referir, inferir, diferir
reposto, imposto, aposto, composto, disposto, suposto
aducir, deducir, inducir, reducir, conducir, producir
resolver, disolver, absolver
absorber, adsorber, sorber
maior, maiúscula, maioritario, maioría
Outras veces, a época de incorporación ou a lingua dende a que chega ó galego son diferentes, polo que se aprecia unha maior diferenza entre as distintas formas. No primeiro caso fálase de que unhas palabras son patrimonais mentres que outras son cultismos ou semicultismos léxicos: dor, doloroso
cor, colorado
ter, tenente
pé, pedúnculo, pedestal, pedestre, babucha (a través do árabe)
estar, estado, estático, status, estatal, estatístico Cognados interlingüísticos
Dáse cando unha palabra dunha lingua garda certo parecido e comparte significado cun vocábulo pertencente a outra lingua diferente. Por exemplo, encyclopaedia (en inglés) é un cognado de enciclopedia (en galego).
Os cognados poden ser rastros do parentesco que gardan distintas linguas, ou da influencia dunha lingua sobre outra. Poden xurdir como consecuencia da adaptación de préstamos lingüísticos. Por exemplo, a maior parte dos miles de cognados que existen entre a lingua galega e a lingua inglesa son debidos a que foron asimilados polo inglés (procedentes dunha lingua románica como o francés) durante o século XIII cando Inglaterra perdeu Normandía e os normandos que gobernaban a illa británica, que ata entón falaban francés, comezaron a falar inglés. Neste caso, como en moitos outros, trátase da aprendizaxe imperfecta dunha segunda lingua e o recurso a termos da lingua natal o que provoca a aparición de cognados. O portugués que se fala no Brasil tamén asimilou un número considerable de palabras do inglés, diferenciándose así do portugués de Portugal en expresións como desapontado asimilado do inglés disappointed. Ambos son cognados.
Aprender vocabulario pode resultar bastante máis sinxelo aos estudantes de linguas se prestan atención aos cognados que existen entre a súa lingua materna e a lingua que están aprendendo. No entanto, os falsos amigos poden confundir ao estudante.
Cogombro do demo

O cogombro do demo, ou elatérico (Ecballium elaterium) é unha planta herbácea perenne da familia das Cucurbitáceas, única especie coñecida do xénero Ecballium, xénero que se caracteriza - entre outras cosas - por ser o único da familia que non ten gabiáns. Descrición
De talos rastreiros, follas en forma de corazón, triangulares, grosas e irregularmente dentadas, cuxo envés é áspero polos seus duros pelos, desagradábeis ao tacto mais non espiñentos. Flores amareladas, lixeiramente acampanadas, duns 2, 5 cm de diámetro e cinco pétalos.
Froito ovoide pénsil, moi característico, de 4 a 5 cm de lonxitude, sostido por un longo pedúnculo que vai inchando aos poucos até que a presión interior o creba. Polo burato, sairán a presión as sementes, chegando a acadar unha distancia de até tres metros. Cando o froito está maduro, a máis mínimo rozada provoca o estralo pola presión hidroestática. Distribución
Circum-Mediterráneo, e até Armenia e Macaronesia; en barbeitos, beirís de camiños etc. .. ; algo nitrófila. Sinónimos
Momordica elaterium L. , Sp. Pl. , 2, 1010, 1753. Basiónimo
Bryonia elaterium (L. ) E. H. L. Krause
Ecballium agreste Rchb.
Ecballium officinaleT. Nees
Ecballium officinarum Rich. ex M. Roem.
Ecballium purgans Schrad.
Elaterium cordifolium Moench
Momordica aspera Lam. Sen arranxar
Momordica ecirrhata Stokes Sen arranxar
Momordica elastica Salisb. Sen arranxar Usos
Toda a planta é tóxica xa que contén elaterina e cucurbitacina que son compostos moi tóxicos de acción purgante. Antigamente os seus froitos foron usados coma menciñas.
Cogomelo psilocibio

Os cogomelos psilocibios son fungos que conteñen substancias psicodélicas como a psilocibina, pscilocina ou muscinol entre outras. Existen moitas clases de cogomelos alucinóxenos, os máis coñecidos son os do xénero Psilocybe aínda que tamén son famosos os do xénero Amanita os cales son altamente tóxicos, pero en doses pequenas son alucinóxenos.
Cogullo

O elemento arquitectónico cogullo, tamén crochet, colchete ou cogoilo, designa un pequeno elemento decorativo en pedra representando follas estilizadas, de uso común na arquitectura do estilo gótico.
Estes elementos combados e retorcidos xorden en repetición, e colocados á mesma distancia entre si, especialmente rematando arestas de pináculos (coroados no pico cun florón ou crista), gabletes e arcos.
No gótico primitivo estas formas simplifícanse bastante pasando a formas extremadamente traballadas no gótico flamexante, cando a profusión de decoración atinxe o auxe do estilo e se acentúa a idea de verticalidade e de movemento en dirección ao ceo.
Coherencia

A coherencia textual é a condición que debe presentar todo texto para que poida ser percibido con claridade e sen ambigüidades polo lector.
A coherencia implica que toda mensaxe debe ter as seguintes características: Ser comprensible.
Estar ben estruturada e ordenada en progresión lóxica
Achegar unha información completa e pertinente.
Facilitar a lectura ou audición. Debe terse en conta a puntuación, a distribución dos parágrafos; ou a entoación.
Cohesión

A cohesión textual é unha propiedade que deben presentar os textos para seren verosímiles. Por cohesión enténdese a relación que establecen entre si tódolos elementos textuais (proposicións, palabras, frases, cláusulas, oracións, parágrafos) O concepto de cohesión textual
Para que un texto teña coherencia, é necesario que os elementos que o conforma posúan cohesión: O feito de que un narrador omnisciente se confunda ó dicir o nome dun personaxe implica incoherencia e falta de cohesión).
Se un narrador fai un percorrido espacial que resulta incoherente pois contradise ó dicir, por exemplo, o número de andares que ten un edificio, a descrición carece de cohesión.
Así e todo, a ausencia de incoherencias -a pesar de que a súa presenza negue toda cohesión- non implica de seu cohesión. Hai unha serie de procedementos que aumentan a cohesión textual Procedementos que cohesionan os textos narrativos
Procedementos de cohesión por repetición
É preciso referirse con frecuencia ós elementos ou procesos que manteñen unha presenza constante no texto: os personaxes, o espazo, determinadas accións, .. . A repetición pura e simple das palabras predominantes na mensaxe narrativa é un mecanismo de cohesión textual, e coñécese co nome de anáfora.
Procedementos de cohesión por substitución
A repetición dunha mesma palabra nun texto pode derivar en monotonía, e denota, así mesmo, pobreza de vocabulario. Para evitalo dispomos de variados recursos polos cales utilizamos outras palabras coas que garda relacións significativas e que non alteran ó substituíren a comprensión do texto e achegan cohesión, son: Os deícticos: Os pronomes persoais, demostrativos, posesivos e adverbios absolutos de lugar e de tempo, realizan a función deíctica cando se refiren a aquilo que non está no texto senón no contexto.
Os fóricos: Dáse a substitución fórica, realizada polos pronomes persoais, demostrativos, posesivos de terceira persoa, relativos, cuantificadores, indefinidos e adverbios relativos, cando o elemento substituído está presente no texto. A palabra ou frase nominal substituída por fóricos denomínase antecedente. O habitual é que o antecedente preceda no texto ó seu substituto. Neste caso denomínase o substituto anafórico. Se o antecedente aparece logo do substituto, este chamarase catafórico.
A sinonimia.
A hiperonimia.
Os eufemismos, perífrases e metáforas.
O emprego de conectores
Os conectores son elementos gramaticais que conectan e relacionan bloques de texto. Nos textos narrativos predominan os conectores temporais, mentres que nos descritivos, os conectores espaciais.
Cohesión social

A cohesión social designa, en socioloxía, o grao de consenso dos membros dun grupo social ou a percepción de pertenza a un proxecto ou situación común. É unha medida da intensidade da interacción social dentro do grupo; pode ser medido cun test de índices ou simplemente descrito ou definido para cada caso. Atenta contra a cohesión a anomia, é dicir, o comportamento non baseado en normas.
Isto quere dicir que esas relacións son consensuais, percibidas como xustas entre os grupos que gobernan e os que son gobernados. Demandan ou implican tanto a percepción do bo desempeño das autoridades e que esas sexan respectadas como que exista unha acción percibida como de interese común.
A cohesión dun grupo pode medirse mediante un test estatístico non paramétrico ou libre de distribución, como o coeficiente de correlación de rangos de Pearson (r) ou o coeficiente de correlación de rangos de Kendall (τ), que comparan os resultados escalares de varios cuestionarios sobre unha mesma variable en dous momentos diferentes da mostraxe ou entre dúas variables diferentes pero relacionadas.
Ó discutir sobre os diferentes grupos sociais, dise que un grupo é un estado de cohesión (cando os membros posúen lazos que os unen uns con outros e co grupo como un só). Aínda que o termo cohesión é un proceso que consta de moitos factores, pódense distinguir catro compoñentes esenciais: as relacións sociais, as relacións de traballo, a unidade (que se percibe entre os membros do grupo) e as emocións dos integrantes.
O campo da discriminación social pode estudarse, dende as perspectivas sociolóxicas do interaccionismo simbólico, o funcionalismo ou a teoría do conflito, como un problema de cohesión social.
A noción de integración social utilízase habitualmente como sinónimo da cohesión. Desde a perspectiva funcionalista ou a teoría de sistemas enténdese a integración nun sistema de estratificación social como fundamento harmónico das relacións entre as clases; as institucións e, a fortiori, o sistema social no seu conxunto considéranse como un todo funcional.
Relación de inclusión

Os campos semánticos organízanse mediante diversos tipos de relacións entre os significados dos lexemas: relacións de incompatibilidade (véxase antonimia).
relacións de inclusión.
e relacións entre significantes e significados (sinonimia, homonimia e polisemia).
As relacións de inclusión implican que os significados completo de varios signos lingüísticos estas incluídos dentro do significado doutro signo lingüístico. Deste xeito ó vocábulo que inclúe (por exemplo, a palabra árbore) o significado completo dunha ou varias palabras (carballo, maceira, faia, .. .) chámaselle hiperónimo. As palabras incluídas teñen dúas posibles denominacións: Son hipónimos con respecto ó hiperónimo: carballo é hipónimo de árbore.
Son cohipónimos entre elas: carballo é cohipónimo de maceira.
Á condición que posúen os hiperónimos chámaselle hiperonimia; á dos hipónimos, hiponimia; á dos cohipónimos, cohiponimia.
Outra relación de inclusión básica é a meronimia.
Coidado parental

O coidado parental é unha estratexia comportamental e evolutiva adoptada por algúns animais que fan un investimento parental para incrementar a eficacia biolóxica dos seus descendentes. Esta estratexia significa máis esforzo investido nun número relativamente baixo de descendentes para darlle a cada un deles unha maior posibilidade de sobrevivir para reproducirse; unha estratexia oposta é producir grandes cantidades de descendentes pequenos, xeralmente en forma de ovos que son abandonados para que sobrevivan por eles mesmos.
O coidado parental atópase en moitos insectos, especialmente insectos sociais como as formigas, abellas ou avespas; nalgúns peixes; en moitas aves e especialmente nos mamíferos. En bioloxía evolutiva
En bioloxía evolutiva, o investimento parental é o gasto de tempo e esforzo que beneficia á descendencia á conta da habilidade dos proxenitores de investir noutros compoñentes da súa propia eficacia biolóxica. Forma parte dun tipo de estratexia reprodutiva na que se elixe e cría un pequeno número de crías con posibilidades relativamente altas de sobrevivir. Pode ir mesmo acompañado da produción dun reducido número de cigotos, mesmo só un.
Coiliinos

A dos coiliinos (Coiliinae) é unha subfamilia da familia dos engráulidos que comprende varias especies de peixes semellantes aos bocareus. Taxonomía
Descrición
A subfamilia foi descrita en 1925 polos ictiólogos estadounidenses David Starr Jordan e Alvin Seale.
Etimoloxía
O nome científico Coiliinae está formado normalmente sobre a raíz do nome do se xénero tipo, Coilia, coa adición da desinencia do latín científico -inae, propio das subfamilias de animais.
Nota: Moitas veces o nome da subfamilia aparece incorrecto, como Coilinae.
Xéneros
Na actualidade na subfamilia recoñécense os xéneros seguintes: Coilia Gray, 1830
Lycothrissa Günther, 1868
Papuengraulis Munro, 1964
Setipinna Swainson, 1839
Thryssa Cuvier, 1829
Coiraza (tartarugas)

Para outro significado véxase Coiraza. A coiraza ou casca das tartarugas é a cuberta exterior dura que protexe o seu corpo.
Está formada xeralmente por placas óseas revestidas de placas queratinizadas e, ás veces, só por placas córneas.
Divídese no plastrón (parte ventral) e o espaldar (parte dorsal), unidas pola ponte.
Para formaren a coiraza, a columna vertebral e as costelas fusiónanse formando placas baixo a pel. Exteriormente, a pel está cuberta por placas córneas que a protexen de maneira máis eficaz.
As coirazas de moitas tartarugas presentan cores brillantes con motivos orixinais que permiten identificar individuos da mesma especie a certa distancia. Plastrón
O plastrón ou peto é a parte case plana da estrutura da coiraza da tartaruga. É a parte que cobre o ventre, cunha capa externa de material dividido en placas e unha capa subxacente de ósos que se entrecruzan.
As placas do plastrón únense ao longo dunha sutura. A lonxitude relativa dos segmentos poden utilizarse para identificar as especies.
Ademais da nucal (1), hai seis pares de placas laterais simétricas no plastrón: gular (2), umeral (3), pectoral (4), abdominal (5), femoral (6) e anal (7) (os números refírense á súa localización no debuxo adxunto).
Nalgunhas familias de quelonios hai unha bisagra entre as placas pectorais e abdominais (segmentos 8, 9 e 10 do debuxo) que permiten á tartaruga pecharse case completamente.
En determinadas especies, pode determinarse o sexo da tartaruga examinando o plastrón: se é cóncavo, é macho, e de ser convexo, femia. Isto débese á posición que adoptan para o apareamento.
As suturas das placas abdominais e gulares son dun tamaño equivalente, ao igual que as das placas pectorais e femorais.
A comparación da configuración do plastrón serve para distinguir asa especies. Espaldar
O espaldar é a parte dorsal da coiraza das tartarugas, formada, como o peto, por escudos córneos e placas óseas soldadas ás vértebras e ás costelas.
Entrte as pezas ou placas do espaldar distínguense a nucal, as centrais, as marxinais, as costais e as supracaudais (véxase o esquema adxunto).
Coitelo de supervivencia

O coitelo de supervivencia ou coitelo polivalente é un coitelo destinado á supervivencia nun ambiente salvaxe, a miúdo en caso de emerxencia cando o usuario perdeu a maior parte do seu equipo principal. Usos e características
As unidades militares equipan con algún coitelo de supervivencia aos pilotos por se o seu avión fose abatido. Pódense empregar para a captura, esfolado, corte de madeira, talla de madeira e outros usos. Son utilizados por cazadores, excursionistas e afeccionados aos deportes ao aire libre. Algúns coitelos de supervivencia son grosos e pesados, mentres que outros son lixeiros ou pregables co fin de aforrar peso e volume como parte dun kit de supervivencia maior. As súas funcións inclúen a miúdo servir de coitelo de caza. As características, como asas ocas que se poderían usar como espazo de almacenamento para mistos ou obxectos pequenos similares, comezaron a gañar popularidade nos anos 80.
Cola (zooloxía)

A cola ou rabo é o extremo posterior do corpo dun animal, especialmente cando este forma un apéndice flexíbel e distinguíbel do tronco.
As colas son casa exclusivas dos vertebrados; porén, algúns invertebrados teñen apéndices similares a colas, como os escorpións ou os colémbolos. Función
As colas desempeñan diversas funcións nos animais. Os peixes e outras formas de vida mariña úsanas para a locomoción, mentres que algúns animais terrestres empréganas para manteren o equilibrio (por exemplo, os gatos) e incluso para suxeitárense (por exemplo, moitos primate).
Pódense usar tamén para facer sinais sociais, como os cérvidos para indicar un posíbel perigo. E por diferentes tendencias evolutivas chegouse a que se orixinaran colas coas que se pode atacar, algunhas delas con veleno, como ocorre nos escorpións.
Algúns lagartos poden desprenderse da cola, cando é necesario, co obxectivo de escapar dun depredador distraéndoo o tempo suficiente para fuxir. Xeralmente a cola volve a crecer co tempo (case sempre coa cor máis escura que a orixinal).
Na maioría das aves a cola está formada por plumas de maior lonxitude que outras do corpo; a súa función é actuar como "temón" para balancear e guiar ao animal no voo, e para axudar ao equilibrio cando pousa nas ramas.
Nalgúns mamíferos, como nos monos araña ou nalgunhas sarigüeias, a cola ten capacidade prénsil. A cola nos humanos
Os embrións humanos teñen unha cola que mide cerca dun sexto do tamaño do propio embrión. Conforme este se transforma en feto, a cola é absorbida polo corpo en crecemento. Esta cola é, polo tanto, unha estrutura vestixial dos humanos; un atavismo.
En raras ocasións nacen nenos con "colas brandas" que non conteñen vértebras, só vasos sanguíneos, músculos e nervios; porén existen pouquísimos casos documentados de colas con cartilaxes ou até con cinco vértebras. Actualmente os médicos poden eliminar estas colas no momento do nacemento.
A cola humana máis longa da que se teña rexistro pertencía a un rapaz de doce anos na daquela Indochina Francesa, e medía 229 mm. [Cómpre referencia] Coñécese tamén o caso dun hindú chamado Chandre Oram, que se fixo famoso pola súa longa cola; crese, porén, que non era unha cola verdadeira senón un caso de espiña bífida. [Cómpre referencia]
Os seres humanos teñen un óso caudal (o cóccix) articulado á pelve, no mesmo lugar onde outros mamíferos teñen a cola. Este óso está formado por vértebras fusionadas (de tres a cinco, usualmente catro), ao final da columna vertebral e non sobresae externamente, aínda que si conserva un propósito anatómico: servir de sostemento para músculos (como o glúteo maior).
Cola Cao

Cola Cao é unha marca de chocolate en po da empresa Grupo Nutrexpa. Os seus ingredientes son cacao, azucre, noz de cola e sales minerais. Historia
O produto foi creado en 1946, e acadou sona en España na década de 1950 grazas á publicidade na radio, onde se anunciaba coa "canción del negrito", publicitando o produto como «almorzo e merenda ideal». En 1962, coa chegada da televisión a España, empezan os seus primeiros comerciais, que adaptan a sintonía radiofónica a uns debuxos animados.
Dez anos despois, en 1972, Cola Cao pasa a ser «alimento olímpico» ó converterse en patrocinador dos Xogos Olímpicos de Múnic 72. En 1989 chega a China (高乐高 Gao-le-Gao); e en 1992 volve a ser «alimento olímpico» nos xogos Barcelona 92.
Cola cao ten presenza internacional tamén en Portugal e Chile, onde está presente nas variedades Cola Cao Orixinal, Cola Cao Energy, Cola Cao Baixo en Calorías e os cereais Pillows de Cola Cao.
Colaboración Cochrane

A Colaboración Cochrane é unha organización sen ánimo de lucro que reúne un grupo de investigadores de ciencias da saúde de máis de 11. 500 voluntarios en máis de 90 países que aplican un rigoroso e sistemático proceso de revisión das intervencións en saúde. Recentemente tamén se estudaron os resultados de estudos observacionais como as probas diagnósticas e cohortes. Os resultados destas revisións sistemáticas publícanse na Biblioteca Cochrane Cochrane Library. Historia
O seu nome provén de Archie Cochrane (1909–1988), un epidemiólogo británico que apoiou a creación e a organización do Servizo de Saúde británico. El cría que as intervencións en saúde que demostraron a súa efectividade deben ser de balde e criticou que os médicos non sintetizasen en ben dos pacientes e dos sistemas de saúde, os resultados dos ensaios clínicos sobre diferentes temas do medicamento clínico e da saúde pública. A Colaboración Cochrane foi fundada en 1993 baixo o liderado de Iain Chalmers no Reino Unido e noutros lugares, para facilitar as revisións sistemáticas de ensaios controlados aleatorios en todos os eidos da atención da saúde.
Colanxiopancreotografía retrógrada endoscópica

A colanxiopancreatografía retrógrada endoscópica (CPRE ou CPER) é un exame de parte do sistema dixestivo que inclúe a vesícula biliar, o páncreas e as canles que drenan estes órganos, mais tamén o fígado; a pequena canle da vesícula (ducto cístico) xúntase ao ducto que sae do fígado (ducto hepático), confluíndo nun ducto maior (o colédoco) que drena o intestino delgado (duodeno - 2ª porción) a través dun orifício, a ampola hepatopancreática. Tras introducir un produto de contraste a través da papila hepatopancreática, canulada cun endoscopio de visión lateral (duodenoscopio) obsérvanse radioloxicamente todos estets ductos. O ducto pancreático, que desemboca na mesma topografía do ducto colédoco, ou sexa, na papila hepatopancreática, é unha das principais causas de complicación na realización deste exame, xa que a súa anatomía, que induce unha fácil canulación, pode levar ao paciente a desenvolver pancreatite tras a realización do CPRE.
É un exame relativamente seguro, de duración moi variable, dependendo da patoloxía e complexidade do caso. Realízase sempre con sedación consciente. Precisa equipamentos de raios-x e uso de contraste. Esixe unha maioría de veces o internamento, por cando menos 24h, tras a súa execución. O endoscopista, un médico con adestramento especial na execución destes exames, examina a vesícula, páncreas, as canles e as súas irregularidades, cálculos ou tumores. Riscos
O principal risco do CPRE é o desenvolvemento dunha pancreatite, que acontece du 3 a un 7% das veces.
Colapso da función de onda

En certas interpretacións da mecánica cuántica, o colapso da onda é un dos dous procesos polo cal un sistema cuántico evolúe aparentemente de acordo coas leis da mecánica cuántica. Isto é tamén coñecido como colapso do vector de estado. Características
A existencia do colapso da función de onda e necesario: na versión da interpretación de Copenhaguen onde a función de onda é real
na denominada interpretación transaccional
na "interpretación espiritual" na cal a consciencia causa o colapso.
Por outra banda, o colapso non ocorre en: na versión da interpretación de Copenhaguen onde a función de onda non é real
na interpretación baseada en historias consistentes
na interpretación de moitos mundos
na interpretación de Bohm.
No xeral, sistemas cuánticos existen como a superposición de estados fundamentais, e evolúen no tempo segundo a ecuación de Schrödinger, a cal é un dos dous procesos mencionados no comezo deste artigo – un proceso incluído en todas as interpretacións. A contribución de cada estado fundamental para toda función de onda chámase amplitude. Con todo, cando colapsa a función de onda, o cal é outro proceso, na perspectiva dun observador o estado parece "pular" para un dos estados fundamentais e unicamente adquirir o valor das propiedades medidas que son asociadas con aquel estado fundamental en particular.
Tendo realizado a medición de nun sistema observábel A, a probabilidade de colapsar para un autoestado particular de A é directamente proporcional a raíz cadrada do modulo da amplitude (xeralmente complexa) asociada coa el. Por consecuente, en experimentos tales como dupla fenda cada fotón individual chega a un punto discreto da tea, mais como máis e máis fotóns son acumulados, eles forman un padrón de interferencia xeral. Após o colapso, o sistema evoluirá de acordo coa ecuación de Schrödinger.
O grupo de fenómenos descrito pola expresión colapso da función de onda é un problema fundamental na interpretación da mecánica cuántica como problema da medición. O problema non foi realmente confrontado pola interpretación de Copenhaguen a cal simplemente postula que esta é unha característica especial do proceso de "medición". A interpretación de moitos mundos de Everett contornou o problema descartando o proceso de colapso, pola reformulación da relación entre o aparato de medición e o sistema.
Colaxe

A colaxe é unha técnica artística baseada en ensamblar diferentes elementos nun todo unificado. O termo provén do francés coller, que significa pegar. Aplícase fundamentalmente á pintura, pero por extensión pode referirse a calquera outra manifestación artística, como a música, o cine, a literatura ou a videocreación. Artistas destacados
Entre os artistas que utilizaron esta técnica figuran: Galería
Colchicáceas

As colchicáceas (Colchicaceae) son unha familia de plantas florais herbáceas e perennes que se reproducen por cormos ou rizomas, e pertencían á familia das liliáceas (Liliaceae) na clasificación clásica. A familia inclúe arredor de 225 especies distribuídas en 22 xéneros. Xéneros
Androcymbium
Baeometra
Bulbocodium
Burchardia
Camptorrhiza
Colchicum
Disporum
Gloriosa
Hexacyrtis
Iphigenia
Kuntheria
Littonia
Merendera
Neodregea
Onixotis
Ornithoglossum
Petermannia
Sandersonia
Schelhammeria
Triplandenia
Uvularia
Wurmbea
Cold open

Un cold open (traducido literalmente ao galego como apertura en frío) ou teaser (en galego, reclamo) nun programa de televisión ou película é a técnica de comezar directamente a historia antes de que apareza o título ou a secuencia de apertura onde se mostran os créditos. Na televisión isto adoita facerse moi a miúdo, xa que así se acada que a audiencia quede vendo o programa reducindo as posibilidades de que troquen de cadea.
Coldrain

Coldrain (estilizado como coldrain) é unha banda xaponesa de post-hardcore/metalcore formada en 2007 en Nagoia. Os seus membros son Masato David Hayakawa (voz), Ryo "Y. K. C" Yokochi (guitarra solista), Kazuya "Sugi" Sugiyama (guitarra rítmica, coros), Ryo "RxYxO" Shimizu (baixo, coros) e Katsuma Minatani (batería). Discografía
Colección Afundación

A Colección Afundación, anteriormente Colección Novacaixagalicia e antes Colección Caixanova, é unha colección artística de Afundación, obra social de Abanca, a mellor colección privada de arte galega. Características
O inicio da colección por parte das caixas de aforros tivo lugar a mediados do século XX, antes da fusión que deu lugar a Caixanova. Naquela época comezaban a retornar a Galiza algúns dos artistas emigrados na posguerra. O obxecto da colección, como parte da obra social, consiste en apoiar o labor dos artistas galegos, así como difundir e divulgar a riqueza cultural e plástica de Galiza.
Conta con máis de 5. 000 obras, de máis de 300 autores, entre pintura, escultura, fotografía, gravado e debuxo.
Existe unha mostra permanente das obras máis representativas no Centro Social Afundación Vigo. Autores da colección
Esta é a lista de autores que pertencen á colección Afundación.
U
Urbano Lugrís González
Colección Arealonga

Arealonga é unha colección de obras clásicas e contemporáneas da literatura galega enfocada a todos os públicos e dirixida pola Ediciones Akal, constituíndo así unha das corenta coleccións que a forman. Naceu en 1973 e trátase dun referente na edición de literatura galega, con obras de autores como Castelao, Cabanillas ou Rosalía de Castro. A colección segue a liña de compromiso social marcada pola editorial Akal.
A colección, así como Arealonguiña, foi dirixida desde o seu inicio por Xesús Alonso Montero, ambas amosan a ideoloxía progresista deste e céntranse nos problemas galegos.
Desde a súa creación na década dos 70 até os 90, Arealonga ten publicado máis de 60 títulos en galego, formando así un completo catálogo tanto de prosa como de poesía. Relación con Akal
No ano 1972 Ramón Akal creou a súa editorial, Ediciones Akal, á que se lle sumou para o negocio o selo Foca e lle foi incorporada tamén a Editorial Século XXI tras a súa compra en 2010. Arealonga, como a editorial a que pertence, inclúe algúns títulos polémicos; a orientación política da editora causou ao seu director, Ramón Akal, numerosos problemas coa xustiza española no final do franquismo. [Cómpre referencia]
Cabe recordar que nesta época, a década dos 70, a ditadura franquista estaba a chegar ao seu fin, e é cando Ramón Akal resulta sinalado como un dos inimigos desta por algunhas das súas publicacións que reflectían ideas contrarias ao réxime. [Cómpre referencia] O ditador Francisco Franco limitaba a difusión de linguas e culturas como a galega, catalá e éuscaro, [Cómpre referencia] algo que fixo que algúns escritores se visen obrigados a modificar a súa expresión e moderar algunhas das súas opinións. A lingua oficial exclusiva e a única válida na escritura era o castelán, [Cómpre referencia] polo que cando xurdía algunha figura posicionándose en contra deste feito, reivindicando protagonismo para a lingua galega, se levaban a cabo persecucións e sabotaxes para evitar a súa propagación. [Cómpre referencia] Coa morte do xeneral Franco o 20 de novembro de 1975, finaliza a ditadura e iníciase un período coñecido como Transición Española, que ten lugar entre 1975 e 1978, durante o cal ten lugar o proceso de recuperación do galego e a súa cultura. [Cómpre referencia] Autores
A colección Arealonga ten publicados libros dos autores galegos máis destacados como Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, Celso Emilio Ferreiro, Rosalía de Castro, Ramón Cabanillas, Xosé Neira Vilas, Vicente Risco, ou Antón Tovar, entre outros. Obras
Na colección inclúense obras de distintos xéneros e estilos, mais sempre seguindo a liña de compromiso. Algunhas das obras da Colección Arealonga son as seguintes:
Colección Benito Soto

A colección Benito Soto foi un proxecto editorial levado a cabo en Pontevedra entre 1948 e 1952 por Emilio Álvarez Negreira, Manuel Cuña Novás e Sabino Torres. Debe o seu nome a Benito Soto, o pirata da Moureira. O proxecto
Naceu como proxecto para editar os libros de poesía deses autores, convidando aos seus coñecidos a facer o mesmo, tanto en lingua galega como en castelán.
Álvarez Negreira era o máis novo do grupo, pero o que tiña maior entusiasmo, polo que foi designado director nun inicio. As obras imprimíanse en Gráficas Torres, a imprenta do pai de Sabino Torres, polo que foi nomeado editor. As dúas primeiras publicacións editáronse a comezos de 1949: Madrigal, do propio Álvarez Negreira, e Fabulario novo, de Cuña Novás. Entón pediron a colaboración de Celso Emilio Ferreiro, nese momento un poeta xa consagrado que participaba na vida intelectual pontevedresa. Trala súa chegada, Sabino Torres (en certa medida o mecenas do grupo), designouno director, pasando Álvarez Negreira á secretaría. Con todo, a efectos reais seguiu facendo as funcións de dirección, poñéndose en contacto cos autores e seleccionando os textos. Libros editados
Madrigal (Emilio Álvarez Negreira, 1948)
Como el río (Sabino Torres, 1948)
Poemas de ti e de min (Xosé María e Emilio Álvarez Blázquez, 1949)
Musa Alemá (Celso Emilio Ferreiro en colaboración con Antonio Blanco Freijeiro, 1949)
Triscos (Luís Pimentel, 1950)
Muiñeiro de brétemas (Manuel María, 1950)
Fabulario novo (Manuel Cuña Novás, 1952)
Dona do corpo delgado (Álvaro Cunqueiro, 1950)
Gárgolas (Tomás Barros, 1950)
Anxo de terra (Ricardo Carballo Calero, 1950)
Cantos de cotovía (Eliseo Alonso, 1950)
El dios de los precipicios (José Ruibal Argibay, 1950)
Cantigas da noite moza (Augusto Casas, 1950)
Follas de un arbre senlleiro (Manuel Fabeiro, 1951)
As canciós d'ise amor que se diz olvido (Juan Pérez Creus, 1951)
Colección Dombate

A colección Dombate foi unha colección literaria de Editorial Galaxia, dedicada á edición de poesía en lingua galega. Desde 2024 está dirixida por Tamara Andrés. Libros editados
Estacións ao mar (Xohana Torres, 1980)
Informe da gavilla (Vítor Vaqueiro, 1980)
Ao pé de cada hora (Salvador García-Bodaño, 1980; 2ª edición)
Poemas galegos (Eduardo Blanco Amor, 1980; escolma)
Sombra do aire na herba (Luís Pimentel, 1981; 2ª edición)
Muíño fidel (Xosé Díaz Jácome, 1983)
A fraga prateada (Vítor Vaqueiro, 1983)
O tempo desancorado (Emilio Álvarez Blázquez, 1988)
Colección Fóra de Xogo

A Colección Fóra de Xogo de Edicións Xerais de Galicia, iniciada en 1994, ten preto de douscentos títulos de literatura en lingua galega, destinada á mocidade. Descrición
Inclúe traducións de clásicos contemporáneos e novelas de xéneros moi diversos. En 2013 levaba vendidos máis de 800000 exemplares.
Colección Illa Nova

A colección Illa Nova foi unha colección literaria de Editorial Galaxia creada en 1957 e dedicada a primeiras edicións de literatura contemporánea en lingua galega, nos xéneros teatro, narrativa e ensaio.
Colección Salnés

A colección Salnés foi unha colección literaria de Editorial Galaxia dedicada a primeiras edicións de poesía contemporánea en lingua galega. Estaba dirixida por Celso Emilio Ferreiro, Emilio Álvarez Blázquez e Salvador Lorenzana (pseudónimo de Francisco Fernández del Riego).
Coleccións de poesía Eusebio Lorenzo Baleirón

As Coleccións de poesía Eusebio Lorenzo Baleirón son o conxunto de poemarios en lingua galega de distintos autores publicados en diferentes editoriais tras resultar vencedoras no certame de poesía Eusebio Lorenzo Baleirón, que se celebra en memoria de Eusebio Lorenzo Baleirón e para reafirmar a poesía galega. Descrición
A obra gañadora do premio de poesía Eusebio Lorenzo Baleirón comezou a publicarse a partir da súa IV edición en formato libro nalgunha editorial recoñecida. Os primeiros poemarios foron publicados por Ediciós do Castro, á que se sumaron en posteriores edicións Sotelo Blanco e Chan da Pólvora. Xosé Manuel López Ardeiro. O matiz esmeralda da sombra. Ediciós do Castro. 1988.
Gonzalo Navaza. Fábrica íntima. Editorial Galaxia. 1991.
Xavier Rodríguez Barrio. Alba no muro (ined. ).
Colección de poesía Eusebio Lorenzo Baleirón (Ediciós do Castro)
Comprende os poemarios que resultaron gañadores entre a IV edición e a XIX edición do certame. Helena Villar Janeiro. Nas hedras da clepsidra (1992).
Palmira González Boullosa. Asoladamente, o teu nome (1993).
Xabier Cordal. Fruto do teixo (1994).
Xosé Manuel Millán Otero. As palabras no espello (1995).
Xosé Miranda. Amantes e viaxeiros (1996).
Isidro Novo. Dende unha nada núa (1997).
Estevo Creus. Teoría do lugar (1998).
Emma Pedreira. Grimorio (1999).
Carlos Penela. Acaso o inverno (2000).
Xosé Lois Rúa. O tránsito da auga (2001).
Eduardo Estévez. Caderno apócrifo da pequena defunta (2002).
María Comesaña Besteiros. Zoonose (2003).
Lupe Gómez. Azul e estranxeira (2004).
Mariña Pérez Rei. Fanerógama (2005).
Rafa Vilar. Escoración dos días (2006).
Colección de poesía Eusebio Lorenzo Baleirón (Sotelo Blanco)
Comprende os poemarios que resultaron gañadores entre a XX edición e a XXVIII edición do certame. María Neves Soutelo. Código poético (2008).
Xabier Xil Xardón. Cando menos, a derrota (2009).
Xerardo Quintiá. Fornelos & Fornelos, segunda fundación (2010).
Ramón Neto. Zonas de Tránsito (2011).
Cristina Ferreiro Real. As paisaxes eléctricas (2012).
Serxio Iglesias. Viaxe ao interior da fenda (2013).
Isaac Xubín. Con gume de folla húmida (2014).
Luís Valle. Fedor (2015).
Xosé Daniel Costas. Conservas (2016).
Colección ELBa (Chan da Pólvora)
Comprende os poemarios que resultaron gañadores a partir da XXIX edición do certame. Ramón Blanco Fernández. Se pedra na brétema (2017).
Estevo Creus. O lugar que non hai (2018).
Carlos Penela. Ese tépedo vento que pasa sobre o mundo (2019).
Antón Blanco Casás. Voz do arqueiro (2020).
Quico Valeiras, Urda (2021).
Inma López Silva, Clepsidras (2022).
Brenda Mondelo, Neve (2023).
Manuel López Rodríguez, Palabras do sur (2024).
Colectivización

A colectivización é como se coñece polo xeral á socialización dos medios de produción, sendo o proceso do paso dun réxime de propiedade privada e individual dos medios de produción cara a un réxime de propiedade social, ben sexa comunitaria ou estatal.
A proposta para socializar os medios non se estende para os bens de consumo ou as pertenzas persoais nin busca evitar salarios ou ingresos derivados do esforzo persoal. Para as correntes comunitarias tales como o comunismo, o socialismo, o cooperativismo ou o anarquismo, o concepto de colectivización ten o significado específico de reintegrar os procesos económicos ó control da sociedade co obxectivo de conseguir liberar o ser humano.
A colectivización pode ser de industrias (como aconteceu, por exemplo, durante a guerra civil na zona republicana) ou rural que ten acontecido en moitos lugares do mundo.
Colectivo

Un colectivo é un grupo de persoas que comparten, están motivadas ou traballan a prol dun mesmo tema, interese, ou obxectivo. Características
Caracterízanse por compartir e exercer o poder político e social, e tomar decisións baseadas no consenso e nos principios igualitarios. Aínda que un colectivo pode buscar beneficios económicos isto non é unha condición definitoria, o cal o diferencia dunha cooperativa.
Un colectivo tamén pode estar conformado por individuos de diversas motivacións que compartan un sitio onde vivir, xa sexa unha estrutura ou unha zona. A conciencia colectiva é un termo creado polo teórico francés Émile Durkheim, que describe como unha comunidade chega a compartir valores comúns.
Colectivo As Vacas Fracas

O Colectivo As Vacas Fracas é un colectivo artístico multidisciplinar, constituído en Ribadeo por un grupo de persoas novas en 2021. Xurdiu ante a necesidade de crear de forma colectiva e atopar un espazo no que levantar a voz, expresarse e compartir. O ámbito territorial da asociación é Ribadeo, comarca da Mariña lucense e arredores. O obxectivo principal é reactivar a arte na Mariña, apoiando novas artistas de diferentes disciplinas. As compoñentes iniciais aglutinaban formación artística, deseño, fotografía e comunicación. Outros obxectivos son: O fomento da expresión artística e da dinamización sociocultural de Ribadeo e arredores.
A reivindicación da cultura local e rural, prestando especial atención á mocidade e buscando a xeración de espazos comunitarios de encontro interxeracional, que promovan a expresión individual e a conciencia colectiva.
O aproveitamento de ditos espazos como puntos de encontro seguros para colectivos diversos, respectuosos, feministas e inclusivos.
Pretenden, usar e poñer en valor espazos de interese histórico no rural, como o pazo de Cedofeita (onde se celebran as Cedofestiñas), e puntos estratéxicos do casco histórico de Ribadeo coma a fonte dos Catro Caños.
Como exemplo, as propostas feitas para o ano 2022 foron: abril: Mural colectivo e concerto
abril: Obra de teatro a beneficio dunha asociación maio/xuño: Festival de muralismo
xullo: Cedofest: Festival de música e artes plásticas
agosto: Festival de curtas cinematográficas
O grupo, en continuo movemento, evoluíu dende o comezo sen cambiar os obxectivos, cambiando só matices como a integración na última semana de agosto de 2024 na Cedofestiña o Cedofest e o Festival de curtas, que aglutinou a xente como Rosalía G. T. , Lucía Ferro, Kornucopia ou Catuxa Salom.
Colectivo Hetaira

O Colectivo Hetaira foi un colectivo español sen fins de lucro en defensa dos dereitos laborais das prostitutas, con se na cidade de Madrid, e cofundado, entre outras persoas, por Cristina Garaizabal e Mamen Briz o 12 de marzo de 1995​. Segundo o propio Colectivo, a súa creación xordeu pola necesidade de se organizar para combater o estigma social que recae sobre as prostitutas e reivindicar os seus dereitos, por exemplo, a traballar tranquilas, a se organizar, a se sindicar, a cotizar; o apoio na denuncia de agresións, de chantaxes; a defensa colectiva ante os abusos de poder e, en xeral, favorecer a súa autoorganización na defensa dos seus intereses como traballadoras. ​ Desapareceu o 10 de decembro de 2019, tras 24 anos de activismo. Obxectivos e funcións do grupo
Os obxectivos autodeclarados do grupo, ao longo da súa existencia, foron os seguintes​: A defensa e a promoción da autonomía das mulleres, a igualdade de oportunidades entre mulleres e homes, así como a loita contra a violencia de xénero e as desigualdades por cuestións de xénero.
A defensa e a difusión dos dereitos humanos e os valores democráticos de xustiza, liberdade, igualdade, solidariedade, laicismo, cooperación, resolución non violenta de conflitos, tolerancia e pluralismo.
A solidariedade, o apoio e a defensa dos dereitos das persoas inmigrantes, promovendo a súa integración social, a súa igualdade en dereitos e oportunidades e o seu acceso á cidadanía; a loita contra todas as formas de discriminación racial e xenófoba; e a defensa dos valores de tolerancia e pluralismo cultural desde unha perspectiva intercultural.
Aumentar e difundir os seus coñecementos, respecto á problemática relacionada coa prostitución.
Crear un lugar de encontro para debate externo e interno en torno á problemática da prostitución.
Loitar contra o estigma e a marxinación que sofren as persoas que exercen a prostitución.
Loitar pola consecución dos dereitos das traballadoras sexuais.
Detectar e apoiar ás vítimas de trata de seres humanos. A protección, atención, asistencia formativa, informativa, xurídica e psicolóxica das mulleres vítimas de trata obrigadas a exercer a prostitución.
O apoio ás mulleres para a mellora da súa situación laboral, incidindo na súa formación (educativa e profesional), dándolle valor ao uso das novas Tecnoloxías da Información e a Comunicación (TIC).
A promoción da saúde, a educación socio-sanitaria, a prevención do VIH (Sida) e ITS (Infeccións de transmisión sexual). Premios
Premio René Cassin aos Dereitos Humanos, outorgado polo goberno vasco (2003). ​
Premio de Dereitos Humanos da Apdha á súa traxectoria (2019).
Colector (motor)

En mecánica do automóbil. o colector refírese aos tubos que distribúen ou recollen os gases do motor. Esta tubaxe ramifícase en varias saídas (ou entradas), unha por cilindro. Colector de admisión
O colector de admisión leva ar, ou mestura de ar/combustíbel, á entrada dos cilindros dos motores. Cando as válvulas de admisión se abren por acción da árbore de cames, o pistón, que está nun movemento descendente, ten un efecto de succión no colector de admisión provocando a entrada de gas no interior dos cilindros. Colector de escape
O colector de escape agrupa as varias saídas dos cilindros do motor. Após a deflagración do combustíbel no interior ábrese a válvula de escape cando a subida do pistón e a presión obriga aos gases queimados a saíren, sendo conducidos polo colector de escape até o tubo de escape do motor.
Coleopsis

Coleopsis archaica é unha especie extinguida do escaravello do grupo troncal. É o único membro do xénero Coleopsis e da familia Coleopsidae. Só se coñece un único espécime do Permiano temperán (Asseliense) de Alemaña, cunha antigüidade estimada duns 297 millóns de anos. Actualmente é o escaravello máis antigo coñecido. Taxonomía e sistemática
Aínda que orixinalmente foi interpretado como un membro da familia Tshekardocoleidae, esta interpretación foi revisada e cuestionada, xa que as análises máis recentes suxiren que é mellor situalo na súa propia familia, e pode ser o grupo irmán de todos os demais escaravellos. A familia foi orixinalmente publicada en 2016 como "Coleopsidae" pero unha publicación posterior afirmou que esta ortografía era errónea e propuxo a ortografía "Coleopseidae"; porén, baixo o ICZN, Artigo 29. 4, os nomes con categoría de familia publicados orixinalmente despois de 1999 non están suxeitos a emenda debido a unha ortografía incorrecta, así que Coleopsidae sería mantido como a ortografía orixinal correcta.
Colette

Sidonie-Gabrielle Colette, coñecida simplemente como Colette, nada en Saint-Sauveur-en-Puisaye o 28 de xaneiro de 1873 e finada en París o 3 de agosto de 1954, foi unha novelista, xornalista, guionista, libretista e artista de revistas e de cabaré francesa. Despois de ser recoñecida, gañou sona internacional pola súa novela Gigi, levada ao cinema por Vincente Minnelli en 1958. Foi membro da Academia Goncourt dende 1945; chegou a presidila entre 1949 e 1954 e foi condecorada coa Lexión de Honor.
Comezou a escribir co pseudónimo de 'Willy', sendo obrigada a iso polo seu primeiro marido, de dito nome. Anos despois casou co xornalista e político Henry de Jouvenal.
No 2018 fíxose unha película biográfica. Obras
Claudine à l'école (1900). Foi traducida ao galego.
Chéri (1920)
La Maison de Claudine (1922)
Le Blé en herbe (1923)
Sido (1929)
Gigi (1944)
Colexio Dequidt

O Colegio de Segunda Enseñanza para carreras especiales, chamado popularmente Colexio Dequidt, foi un centro de ensino da Coruña que funcionou entre 1871 e 1972. Historia
O xermolo do Colexio Dequidt xurdiu en Ferrol en 1850, fundado polo matrimonio composto por Luis Dequidt Gantois, natural da localidade francesa de Walloncappel, e Victoria Hevia Ramírez, de San Fernando, Cádiz. A súa actividade pasou á Coruña en 1871, instalándose na rúa Real 66.
En 1885 faleceu Luis Dequidt e a dirección pasou ao seu fillo Enrique Dequidt Hevia, de vinte e catro anos, que trasladou a sede á rúa de Juana de Vega 5. Os bos resultados obtidos no Instituto Xeral e Técnico ou na Escola Profesional de Comercio deron prestixio ao colexio, conseguindo que chegasen alumnos doutros lugares de España e América. Ademais foi o primeiro colexio da cidade que empregou un autobús escolar. Este aumento do alumnado fixo que se decidise a construír en 1900 a sede definitiva no número 96 do Camiño Novo, nun terreo con 10000 metros cadrados. O novo edificio constaba de patios, aulas amplas, ximnasio, teatro, comedor, dormitorios e capela.
Cando faleceu Enrique Dequidt en 1912 con 49 anos asumiu a dirección o seu fillo máis vello, Enrique Dequidt Carreras-Presas, e á súa morte o colexio continuou coa dirección dos seus irmáns Luis, José, María de los Ángeles e Victoria.
O Colexio Dequidt pechou en agosto de 1972 por mor da urbanización da zona entre a rúa de Juan Flórez e a avenida de Arteixo. Supuxo a demolición do edificio e dos obradoiros. As árbores da praza do Libro formaban parte dos campos do colexio. Ensinanzas
No Colexio Dequidt estudábase desde o ensino infantil ata o bacharelato, ademais da carreira práctica de comercio. Existía tamén unha "sección de señoritas". Os alumnos podían ser internos, mediopensionistas, externos vixiados e externos libres.
No colexio dábase importancia á educación física, así como ás linguas estranxeiras. Na primeira ensinanza era obrigatorio o inglés e nos párvulos ofrecíase francés, que eran impartidos por profesores estranxeiros. Alumnado
Entre os alumnos que estudaron no colexio están Roberto Nóvoa Santos, Santiago Casares Quiroga, Julio Wais, Wenceslao Fernández Flórez, Enrique Hervada, Manuel Iglesias Corral, Alfonso Molina ou Manuel Casás.