proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Cadro de Punnett

O cadro de Punnett é un diagrama que se usa para predicir os resultados dun cruzamento xenético cando se coñecen os xenotipos dos gametos. Recibe ese nome polo xenetista británico Reginald C. Punnett, que o ideou. Con este diagrama podemos saber as probabilidades de que se orixine un descendente cun determinado xenotipo nun cruzamento xenético. O cadro de Punnett é unha táboa na que se obteñen todas as posibles combinacións entre os alelos maternos e paternos de cada xene estudado nun cruzamento con herdanza mendeliana. Cruzamento monohíbrido
O cruzamento monohíbrido é o cruzamento entre dous heterocigotos para un xene (Aa x Aa). No exemplo o xenotipo de ambos os organismos é Ab, polo que tanto o proxenitor materno coma o paterno producirán os gametos A e a na mesma cantidade e coa mesma probabilidade de combinárense cos do outro proxenitor ao chou. Colócanse nas columnas os gametos dun proxenitor e nas ringleiras os do outro proxenitor e nos cadros centrais as combinacións da posible descendencia. Cóntase a probabilidade de cada descendente no total, que neste caso é AA 25% (ou 1/4), Aa 50% (ou 1/2), e aa 25% ou 1/4. Cando un dos proxenitores é homocigoto non é necesario repetir unha ringleira ou columna co mesmo gameto. Nun cruzamento Aa x aa, o individuo Aa produciría gametos A e a, pero o individuo aa só produciría gametos a, polo que o cadro quedaría así e as probabilidades da descendencia serían Aa 50% (ou 1/2) e aa 50% (ou 1/2). O cadro de Punnett dá as probabilidades dos xenotipos, pero para calcular as dos fenotipos deberemos saber tamén cal é a relación de dominancia entre os alelos.
Para xenes clásicos dominantes/recesivos as letras maiúsculas adoitan indicar os fenotipos dominantes, que son os que se expresan enmascarando aos alelos recesivos. Cruzamento dihíbrido
Cando no cruzamento estudado están implicados dous ou máis xenes o número de ringleiras e columnas do cadro é maior (haberá tantas como gametos distintos). Por exemplo, nun cruzamento dihíbrido entre dous heterocigotos para dous xenes, é dicir, AaBb x AaBb, cada proxenitor producirá catro gametos, que son AB, Ab, aB e ab, polo que o cadro será de 4 x 4, e haberá 16 cadriños no cadro de Punnett. E se hai dominancia de A e B sobre a e b, as combinacións fenotípicas estarán na proporción 9: 3: 3: 1. O cadro de Punnet só se pode aplicar desta manera cando os xenes son independentes (cumpren a lei da distribución independente dos caracteres de Mendel), pero non se son xenes ligados, que se tenden a herdar xuntos por estar no mesmo cromosoma.
Método da árbore
Outro modo de resolver cruzamentos de dihíbridos e multihíbridos é o método da árbore, no que se poden saber as probabilidades dos xenotipos que se obterán na descendencia multiplicando as probabilidades para cada xenotipo nos distintos xenes.
Cadro móbil

O cadro móbil foi un invento revolucionario na práctica da apicultura, pois orixinalmente os panais de mel eran destruídos ao cultivalos, aínda que se recuperaba a cera. Historia
A invención do mesmo débese a numerosos autores: François Huber desenvolveu unha colmea de cadros mobilistas, tipo acordeón, e despois Jan Dzierzon mellorou a mesma. En 1853 Lorenzo Langstroth patentou a colmea que leva o seu nome, e posteriormente as colmeas utilizaron este modelo e os cadros móbiles destas, que poden ser definidos como o mobiliario da casa da abella, variaron a súa forma segundo se modificaron as medidas do longo e a profundidade.
A colmea Langstroth utiliza cadros de 447, 6 mm de longo e 285, 7 mm de profundidade, espazados a unha distancia de 35 mm entre os centros dos cadros. Moses Quimby utilizara un cadro de 470 mm de longo e 285, 7 mm de profundidade que posteriormente foi adoptado por Charles Dadant, para a colmea Dadant. Porén Dadant and Sons a partir de 1917 comezou a producir a Colmea Dadant modificada que utiliza os cadros da colmea Langstroth separados por unha distancia ao centro de 38 mm. Esta medida difundiuse moito por Europa, utilizándose en Inglaterra pola maior parte dos apicultores comerciais. A posterior o Irmán Adán modifica esta colmea para levala de 10 a 12 cadros por alza, tomando unha forma cadrada. Colmea denominada Buckfast Dadant.
O cadro móbil ten catro partes principais: o cabezal ou listón superior.
os laterais.
o listón inferior. Cadros autoespazadores
Despois que Lorenzo Langstroth desenvolvese o seu cadro móbil, houbo moitas críticas respecto diso en virtude que os mesmos colgan libremente e oscilan, co cal ao moveren a colmea estes esmagan as abellas, pasaron a chamalos cadros pisoteadores de abellas polos seus opoñentes.
Débese a Julius Hoffman a invención do cadro autoespazador. Nun primeiro momento o espazo producíao proxeccións nos laterais do cadro, pero a pesar de que este cadro estaba espazado, lograba moverse. Por iso Hoffman levou estas proxeccións a unha profundidade dun terzo do cadro, logrando un deseño inmellorable utilizado ata os nosos días. Materiais de construción do cadro
Durante moito tempo o cadro confeccionouse con madeira, preferiblemente semidura ou branda. Na actualidade utilízanse plásticos inxectados para a construción do marco móbil como da folla de cera estampada. Malia isto os cadros de madeira seguen a ter unha moi ampla difusión.
Cadros de Leonardo da Vinci

Esta é unha lista de cadros atribuídos a Leonardo da Vinci, (15 de abril de 1452 - 2 de maio de 1519), un dos grandes artistas do Renacemento. En xeral, quince obras atribúense a Leonardo, ou na súa totalidade ou en gran parte; a maioría son pinturas sobre táboa, pero tamén hai un mural, un gran debuxo en papel e dous esbozos de preparación de obra. Están en discusión seis pinturas máis, hai cinco obras que ultimamente lle foron atribuídas, e dúas son copias de traballos perdidos. Ningunha das pinturas de Leonardo está asinada, e esta lista recolle as opinións de varios estudosos.
O número pequeno de pinturas que sobreviviron é, seguramente, debido á constante experimentación con técnicas novas por parte de Leonardo. Aínda así, estes poucos traballos, xunto cos seus cadernos de notas, que conteñen debuxos, diagramas científicos e os seus pensamentos sobre a natureza da pintura, constitúen unha contribución ás xeracións posteriores de artistas igualado, salvando as distancias, só polo legado do seu contemporáneo, Michelangelo. Lista de cadros
Obras perdidas
Cadros de xogadores actuais dos equipos NBA

Esta é unha lista dos cadros de xogadores actuais dos equipos da NBA. Conferencia Oeste
División Pacífico
Phoenix Suns
Sacramento Kings
Caducifolio

Aplícase o adxectivo caducifolio (do latín decidere, caer) ás árbores ou arbustos que perden a súa follaxe durante unha parte do ano, a cal coincide na maioría dos casos coa chegada da época desfavorable, a estación máis fría nos climas temperados ou polares; algunhas árbores perden a follaxe durante a época seca do ano nos climas áridos. Estas árbores coñécense como árbores de folla caduca, decidua ou, de modo menos preciso tecnicamente, de folla caediza.
Moitas árbores e arbustos caducifolios florecen durante este período, xa que isto aumenta a efectividade da polinización. A ausencia de follas beneficia a dispersión do pole polo vento ou, no caso das plantas polinizadas por insectos, consegue que as flores sexan máis visibles para estes. Así e todo, esta estratexia non carece de riscos, xa que as flores poden resultar danadas pola xeada.
Cando as follas das árbores e arbustos caducifolios finalizan o período vexetativo e co cambio de cor da follaxe fican na árbore, denomínanse marcescentes. Dáse case sempre durante toda a estación fría (outono e inverno no hemisferio norte) até practicamente a saída das follas novas na seguinte primavera. É común en moitas especies de carballos, especialmente no cerquiño (Quercus pyrenaica), o caxigo (Quercus faginea), numerosos pés de faia (Fagus sylvatica) e mailos carpes (Carpinus ssp. ). No sur de Galicia ás veces tamén se dá no carballo común.
Cadáver

Un cadáver é o corpo dun ser vivo morto. A palabra cadáver provén do latín cadāver, -eris, en relación con el verbo cadere, 'caer', e significa 'caído', e tamén 'morto'. Caracaterísticas
Curiosamente, noutras linguas, a palabra tamén deriva de cadaver(em) (Kadaver en alemán, kadaver en neerlandés), pero sobre todo para indicar o corpo dun animal morto, mentres que en galego pode referirse tanto ao corpo morto dun animal como, máis frecuentemente, ao dunha persoa.
Segundo unha lenda, o vocábulo cadáver é un composto de tres termos diferentes con significado propio dentro do latín. Descomponse nos seguintes termos: caro ('carne'), data ('dado, dada', paticipio de do, das, dare, dedi, datum, 'dar') e vermibus ('a ou para os vermes, dativo de plural de vermis, -is, 'verme'). É dicir, o significado antigo de cadáver vén ser, literalmente, 'carne dada aos vermes' que, segundo a antiga Roma, lugar de onde vén o termo, é unha palabra derivada da simple observación do que sucede cun cadáver en circunstancias meteorolóxicas de intemperie, non sendo manipulada a súa descomposición natural mediante embalsamamento.
O ser humano, desde a antigüidade, tomou diversas medidas para eliminar os cadáveres, normalmente mediante sepulturas escavadas no solo, ou depositando o cadáver en sarcófagos onde o corpo se descompoñía pola acción de vermes e bacterias.
Unha práctica alternativa, tamén de orixe antiga, é a cremación ou eliminación do corpo mediante lume en piras funerarias ou, hoxe, en crematorios.
A atracción sexual cara aos cadáveres denomínase necrofilia, que na maioría das culturas se considera unha práctica socialmente inaceptábel.
Caen

Caen é unha comuna do departamento de Calvados, Normandía, Francia. É a capital da rexión da Baixa Normandía. A cidade ten unha poboación de 115. 000 habitantes e a área metropolitana de 200. 000. Coñecida polos edificios históricos da época de Guillerme o conquistador, soterrado aquí; a batalla de Caen tras o desembarco de Normandía destruíu boa parte da cidade. Educación
École de management de Normandie
Cafeína

A cafeína é un composto alcaloide (do grupo das xantinas) que actúa como estimulante nos humanos. A cafeína é o mesmo composto químico que a guaranina (chamada así polo guaraná), a mateína (polo mate) e a teofilina (polo té). Orixinalmente se pensaba que estas substancias tiñan diferenzas químicas, pero despois descubriuse que son idénticas. Características
A cafeína encóntrase principalmente nos froitos da planta do café, na planta de té, na herba mate e nas bagas de guaraná. En pequenas cantidades pódese atopar no cacao e na noz de cola. En xeral, a cafeína encóntrase nas sementes, follas, e froitos de máis de 60 plantas, nas que actúa como un pesticida natural que mata certas clases de insectos cando se alimentan desta.
É un estimulante do sistema nervioso central, polo que pode combater a somnolencia e restaurar o nivel de alerta. As bebidas que conteñen cafeína, como o café, té, refrescos de cola e bebidas enerxéticas, teñen unha gran popularidade: a cafeína é a substancia psicoactiva máis amplamente consumida no mundo. En Norteamérica, o 90% dos adultos consome cafeína tódolos días. Efectos
A cafeína inhibe a fosfodiesterase, que é responsable da desactivación da AMPc (AMP cíclico). O crecemento da taxa de AMPc intracelular amplifica as accións do «segundo mensaxeiro», o que o fai responsable das principais consecuencias farmacolóxicas da cafeína. A cafeína produce vasoconstrición e causa efectos a nivel dos sistemas cardiovascular, aparato respiratorio e gastrointestinal. Adicionalmente, actúa a nivel dos músculos esqueléticos, do fluxo sanguíneo renal, a glicoxenólise da lipólise.
O consumo en cantidades moi grandes pode provocar unha intoxicación. Os seus síntomas son insomnio, nerviosismo, excitación, cara vermella, aumento da diurese e problemas gastrointestinais.
Nalgunhas persoas os síntomas aparecen consumindo cantidades moi pequenas, como 250 mg por día. Máis alá dun gramo ao día pode producir contraccións musculares involuntarias, desvaríos, arritmia cardíaca e axitación psicomotriz. Os síntomas da intoxicación con cafeína son similares aos do pánico e da ansiedade xeneralizada. A LD50 (dose letal 50) estimada da cafeína é de 10 g, que equivalen a unha media de 51 cuncas de café.
Cairo (dente)

Un cairo ou cabeiro ou canino é un dente excepcionalmente longo de certos mamíferos que sobresae cando a boca está pechada. Usados para defenderse máis que para atacar, os cabeiros, que unha vez foron dentes normais, desenvolvéronse a través de procesos adaptativos-evolutivos, converténdose nun sinal de identidade para os animais que os posúen. Algúns exemplos de mamíferos viventes con cabeiros son o elefante, o xabaril, o hipopótamo, a morsa e o narval, e entre os mamíferos extintos atópanse o mamut e o tigre dentes de sabre.
Os dentes que co tempo se converteron en cabeiros non son os mesmos en todas as especies de animais: no elefante trátase de dous incisivos superiores (por tanto, os cabeiros non sempre son caninos), no xabaril son os caninos inferiores, que son máis desenvolvidos nos machos adultos, no hipopótamo, por último, son os caninos superiores.
Os cabeiros empréganse para producir marfil, que se usa en decoración e en xoiaría, e antigamente utilizábanse tamén para elaborar outros artigos, como teclas de piano. Posto que os animais con cabeiros están en perigo de extinción (especialmente o elefante africano), o comercio co marfil está totalmente prohibido pola Convención sobre o Comercio Internacional de Especies Ameazadas de Fauna e Flora Silvestres (CITES) das Nacións Unidas.
O dente cabeiro pode ser unha característica do dimorfismo sexual nalgunhas especies, e pode ser moito máis grande nos machos (inferior, superior ou ambos os dous) que nas femias, que á súa vez poden ter cabeiros máis pequenos ou sen cabeiros. Isto pódese observar nalgúns antílopes, en cervos, camelos, cabalos, xabarís, en varios monos, focas e morsas, entre outros. En humanos
O canino é un dente puntiagudo, implantado entre os incisivo e os premolares, un dos tipos dentais que compoñen o arco dental de certos mamíferos. Ten unha forma semellante a unha pá e a súa función é perforar e rasgar os alimentos, aínda que o tamaño e a forma dos humanos non son compatíbeis co canino dun verdadeiro animal omnívoro. Por exemplo: oso, lobo e raposo, que precisamente por ser omnívoros, usan os seus caninos para matar, esgazar a súa caza e tragar os seus anacos sen mastigar, xa que teñen unha gran acedume do estómago para disolver as pezas. A diferenza dos humanos que teñen baixa acidez do estómago, polo que necesitan mastigar a súa comida.
Na dentición humana normal atópanse catro dentes caninos (2 superiores e 2 inferiores).
Caixa HMG

En bioloxía molecular, a caixa HMG ou HMG-box (do inglés high mobility group box, caixa do grupo de alta mobilidade) é un dominio proteico que está implicado na unión ao ADN. Estrutura
A estrutura do dominio de caixa HMG contén tres hélices alfa separadas por bucles (ver figura da dereita). Función
As proteínas que conteñen a caixa HMG só se unen a ADN que non está na conformación de tipo B (retrocido ou desenroscado) con alta afinidade. Os dominios de caixa HMG encóntranse en proteínas do grupo de alta mobilidade, que están implicadas en procesos de regulación dependentes do ADN como a transcrición, replicación do ADN e reparación do ADN, para todos os cales cómpre un cambio de conformación da cromatina.
As proteínas de caixa HMG simple ou dobre alteran a arquitectura do ADN ao induciren nel curvaturas unha vez que se unen.
Caixa SOS

A caixa SOS é a rexión do promotor de varios xenes cuxo represor común é LexA, que se une a eles para reprimir a transcrición das proteínas inducidas por SOS. Isto ocorre en ausencia de danos no ADN. En presenza de danos no ADN a unión de LexA é inactivada polo activador RecA. As caixas SOS son distintas dun organismo a outro nas súas secuencias de ADN e na afinidade da unión a LexA. Ademais, as caixas SOS poden estar presentes de maneira dual e solapada, é dicir, pode haber máis dunha caixa SOS dentro do mesmo promotor. Exemplos
Ver nomenclatura dos ácidos nucleicos para unha explicación das letras nucleotídicas que non son as típicas GATC.
Caixa de Hockett

Unha caixa de Hockett é unha representación gráfica da estrutura dunha frase en constituíntes inmediatos. Ideouna Charles F. Hockett para o seu Curso de Lingüística Moderna (A Course in Modern Linguistics, 1958).
Caixa do correo

Unha caixa do correo é unha caixa cunha fenda onde se deposita o correo para que se curse a destino, normalmente o seu deseño e colocación é competencia da autoridade postal de cada país, en España son de cor amarela. Tamén se denomina caixa do correo ás caixas que se colocan nos edificios para os veciños recolleren o seu correo, na maioría dos países para que as caixas do correo dun edificio novo poidan recibir teñen que recibir autorización do xefe de repartimento local.
A primeira caixa do correo instalouse no pazo do Dux de Venecia e recibía o nome de buco (burato) pero non tiña a función de distribuír correo xa que nel se recollían queixas ou suxestións. Nalgunhas cidades alemás instaláronse caixas do correo a fins do século XVI pero foi en Francia onde se popularizou ao mandar o rei Lois XIV en 1653 instalar 15 caixas en diferentes lugares de París para recoller o correo.
Caixa negra (teoría de sistemas)

En ciencia, informática e enxeñaría, unha caixa negra é un sistema que se pode ver en función das súas entradas e saídas (ou características de transferencia ), sen ningún coñecemento do seu funcionamento interno. A súa implementación é "opaca" (negro). O termo pódese usar para referirse a moitos funcionamentos internos, como os dun transistor, un motor, un algoritmo, o cerebro humano ou unha institución ou goberno.
Para analizar un sistema aberto cun típico enfoque de "caixa negra", só se contará o comportamento de estímulo/resposta, para inferir a caixa (descoñecida). A representación habitual deste sistema de caixa negra é un diagrama de fluxo de datos centrado na caixa.
O contrario dunha caixa negra é un sistema no que os compoñentes internos ou a lóxica están dispoñíbeis para a súa inspección, que se chama máis comunmente caixa branca (ás veces tamén coñecida como "caixa transparente" ou "caixa de vidro"). Teoría de sistemas
Na teoría de sistemas, a caixa negra é unha abstracción que representa unha clase de sistema aberto concreto que só se pode ver en termos das súas entradas de estímulo e reaccións de saída:
A comprensión dunha caixa negra baséase no "principio explicativo", a asunción dunha relación causal entre a entrada e a saída. Este principio estabelece que a entrada e a saída son distintas, que o sistema ten entradas e saídas observábeis (e relacionábeis) e que o sistema é negro para o observador (non se pode abrir).
CaixaBank

CaixaBank é un banco español con sede operativa en Barcelona e sede social en Valencia. Foi fundado en Barcelona en 2011, pola Caixa d'Estalvis i Pensions de Barcelona, máis coñecida como la Caixa, que achegou os activos e pasivos do negocio bancario da mesma.
A 31 de decembro de 2018, os activos de CaixaBank eran de 386. 622 millóns de euros, sendo a terceira entidade financeira española por volume de activos. Nesa data contaba cunha rede de 5. 110 oficinas, 37. 440 empregados e 15, 7 millóns de clientes.
Cotiza na Bolsa de Madrid (CABK) e forma parte do índice IBEX 35. Historia e características
CaixaBank agrupa o negocio bancario, asegurador e algúns dos investimentos do Grupo "la Caixa". Anteriormente a empresa denominábase "Criteria CaixaCorp S. A. " e tiña un papel de entidade de investimento de capital dentro do grupo, non obstante, o 1 de xullo de 2011, no marco da reestruturación do sistema financeiro en España, decidiu cambiar a súa denominación por "CaixaBank S. A. " así como a súa función dentro da estrutura financeira do grupo, pasando a englobar a actividade bancaria do conxunto empresarial.
CaixaBank é herdeiro da actividade financeira e bancaria que ata o momento da súa creación viña exercendo a Caixa d'Estalvis i Pensions de Barcelona ("la Caixa") sendo agora o responsable de xestionar as oficinas, carteira de clientes, capital e activos que ata ese momento eran propiedade da caixa. Esta entidade tamén agrupa o negocio de seguros e reaseguros como propietaria única do VidaCaixa Grupo, ademais dos investimentos en banca internacional e en Telefónica e Repsol.
A pesar de que, tras a segregación do negocio da caixa de aforros, a actividade en banca retallista e comercial non a desempeña xa a extinta caixa, CaixaBank continúa utilizando nas súas sucursais e nas súas comunicacións publicitarias o pseudónimo comercial "la Caixa", deixando a marca "CaixaBank" só para fins institucionais.
Caixoneira

Unha caixoneira é un móbel que está composto na súa totalidade por caixóns que se utilizan para gardar roupa, xoguetes ou outros obxectos.
As caixoneiras son móbeis moi ben aproveitados pois destinan a maior parte do espazo dispoñíbel á súa función principal que é a de conter obxectos. Polo xeral, están formadas por unha estrutura sinxela de madeira ou aglomerado de marco estreito, cuxa única función é a de conter un alto número de caixóns. Non adoitan ter patas ou as teñen moi baixas, cubrindo estas toda a superficie frontal do móbel e chegando a niveis próximos ao chan.
As caixoneiras son móbeis habituais nos cuartos infantís onde poden decorarse con cenefas estampadas ou pintarse de rechamantes cores. Tamén serven para aproveitar espazos mortos ou con pouca utilidade como os que se atopan debaixo dunha escaleira ou detrás dunha porta de acceso.
Chámase caixoneira tamén á peza situada no interior do armario que está formada por caixóns nos que se gardan as pezas e complementos de vestir de menor tamaño. Adoitan chegar a media altura e sobre ela colócanse baldas ou perchas e utilízanse como soporte para apoiar outras pezas de vestir.
Cajun (foguete)

Cajun foi o nome dun tipo de foguete sonda estadounidense desenvolvido a finais dos anos 1950 como sucesor mellorado do Deacon mediante un uso dun mellor propelente.
Cajun Dart

Cajun Dart foi o nome dun modelo de foguete sonda estadounidense de dúas etapas usado entre mediados dos anos 1960 e principios de 1970 para facer estudos aeronómicos.
O foguete estaba formado por unha primeira etapa Cajun e unha segunda Dart. A primeira etapa funcionaba durante 2, 8 segundos, o que o levaba a ter unha velocidade de 1, 5 km/s a unha altura de 2, 1 km ao final do acendido. A segunda etapa separábase da primeira grazas a un mecanismo de arrastre aerodinámico diferencial. A segunda etapa acendíase ata esgotarse e continuaba o seu ascenso por inercia. A carga do foguete consistía en 655, 6 cm3 de tiras de Mylar aluminizado que, ao ser liberado, reflectía as radioondas en banda S, podendo seguirse as súas traxectorias mentres caía seguindo os ventos en altura. O mecanismo de exección da carga útil consistía nun temporizador de 145 segundos que facía actuar un pistón sobre a parte frontal do foguete.
Calabor, Pedralba de la Pradería

Calabor é unha das cinco aldeas que forman o concello de Pedralba de la Pradería, na comarca zamorana de Seabra. Con 66 habitantes, é a única delas que pertence ao dominio lingüístico galego. O xentilicio é «calaborés». Estaba unido ó territorio galegofalante das Portelas mediante o sur do concello de Requeixo, que tamén era na zona sur de fala galega antes de ficar esa zona despoboada. Economía
A aldea de Calabor ten como fonte económica a agricultura, a gandaría, a explotación das súas augas minerais (balneario e embotelladora) e un parque eólico. Hai máis de catro décadas, Calabor era unha localidade que baseaba a súa economía nas minas de estaño que ten no seu territorio, así como no antigo balneario e embotelladora de augas de Calabor. Actualmente estase realizando un novo proxecto que fomenta a riqueza desta poboación sanabresa, o cal consiste nun novo balneario para todos aqueles turistas e viaxeiros que queiran gozar das súas augas mineiro-medicinais.
Coñecidas dende a época da dominación romana, as augas de Calabor foron explotadas dende tempo inmemorial. Ata mediados do século XX funcionou un balneario no lugar no cal chegou a aloxarse Uxía de Montijo, emperatriz dos franceses.
Calado

O calado dun corpo é a diferenza entre a súa parte máis somerxida e o nivel que acada a auga no corpo, polo tanto pódese definir como a altura dun corpo somerxida nun líquido, xeralmente aplicado a barcos, bateas, boias e demais obxectos marítimos ou fluviais na auga.
Este calado dependerá da densidade do líquido, da superficie na que o corpo toca co líquido e da densidade do corpo principalmente. Por estas razóns mentres que un petroleiro, por exemplo, leva varios metros de barco afundidos, unha lancha planeadora apenas leva uns centímetros. Descrición
Os barcos adoitan levar escalas métricas (con números, cada separación son 10 cm) ou en sistema inglés (en letras, cada unha é un pé) de unidades nos costados de proa e popa. Nas cales é posíbel visualizar o nivel ao que está a embarcación e detectar algún tipo de problema ou diferenzas de calados (trimado).
Tamén falamos de calado ao referirnos á diferenza entre o leito fluvial ou mariño e a superficie da auga, e xeralmente mídese con baixamar para coñecer o calado máximo dos corpos que poden pasar por esa ruta. Polo tanto o calado inflúe moito no desenvolvemento dos portos, xa que a maior calado maiores serán os barcos que poidan entrar e polo tanto máis florecente será a industria dese porto.
Calafrío

Un calafrío ou arrepío é unha sensación de frío que ocorre no inicio dunha febre alta. A sensación ocorre durante a febre debido á liberación de citoquinas e prostaglandinas como parte da resposta inflamatoria, o que aumenta o punto de axuste de temperatura corporal no hipotálamo.
O aumento do punto de axuste fai que a temperatura do corpo se eleve (pirexia), mais tamén fai que o paciente sinta frío ou calafrios até que o novo punto de axuste sexa atinxido. Os tremores tamén ocorren xuntamente con calafrios, porque o corpo do paciente produce calor durante a contracción muscular nunha tentativa fisiolóxica de aumentar a temperatura do corpo até o novo punto de axuste. Doenzas
Algunhas doenzas como a pneumonía produce só un arrepío con tremor mentres a malaria produce arrepíos intermitentes con febre alta recorrente.
Calakmul

Calakmul é un sitio arqueolóxico prehispánico maia que se atopa no sueste do estado mexicano de Campeche, na rexión do Petén, no núcleo da reserva da biosfera de Calakmul, de máis de 700000 ha, concello do mesmo nome e a poucos quilómetros da fronteira con Guatemala. O sitio abrangue arredor de 70 km² e posúe máis de 6000 estruturas e chegou a ser a capital dun estado rexional de aproximadamente 13000 km², sendo, xunto con Tikal, El Mirador e Palenque, un dos grandes poderes rexionais, durante o período clásico da cultura maia.
Rexistrado inicialmente en 1931 polo biólogo Cyrus Longworth Lundell, foi explorado inicialmente polo famoso maianista Sylvanus Morley, en 1932. Porén, non foi senón até medio século despois, a partir de 1982, cando se realizaron escavacións a grande escala, a cargo de William Folan, do Centro de Investigacións Históricas e Sociais da Universidade Autónoma de Campeche e do Instituto Nacional de Antropoloxía e Historia de México.
O estudo iniciado polo equipo de Folan, concluíu que se atopaban ante un centro da civilización maia, de grandes proporcións, determinándose que, segundo o período, chegou a contar con máis aliados e poder que a propia Tikal. Ademais, a partir dos anos 90, chégase á conclusión de que Calakmul pertencía a unha organización moito máis grande; formaba parte do chamado Reino da Serpe, o reino de Kaan ou Kan, do que concretamente, constituía a capital.
O grande avance no estudo da escrita maia, que se consegue durante estes anos, dá lugar a que os investigadores descubran que Calakmul e Tikal protagonizaron enconadas guerras, durante máis dun século; enfrontamentos que marcarían o devir político, económico e social das cidades maias da rexión.
Calakmul é agora obxecto dun proxecto a grande escala do Instituto Nacional de Antropoloxía e Historia, iniciado en 1993. Pola importancia do sitio, o 4 de xullo de 2002, a Unesco outorgoulle o nomeamento de Patrimonio Cultural da Humanidade, estendendo a distinción a Patrimonio da Humanidade Mixto, o 21 de xuño de 2014, recoñecendo os valores naturais dentro da Reserva da Biosfera. Toponimia
Cyrus Longworth Lundell deulle o nome de Calakmul a este sitio, pola presenza de dous grandes montículos que dominaban a paisaxe. En maia, Ca significa dous, Lak significa adxacente, e Mul significa un montículo ou pirámide artificial, polo que Calakmul significa "Cidade das dúas Pirámides Adxacentes". En épocas recentes, grazas ós avances na epigrafía maia, sabemos que o nome ancestral do sitio foi Ox Che' Tuun (tres pedras ou tres ronseis). Outro nome relacionado co sitio nas súas inscricións, se cadra relativo á área circundante é Chiik Naab'. Os señores de Calakmul identificábanse a si mesmos co título de k'uhul kaanal ajaw (divino señor do reino da serpe). Todo parece indicar que - na súa época de maior esplendor - Calakmul era a sede da máis poderosa confederación de cidades estado maias coñecida, denominada O Reino de Kaan.
Calama

Calama é unha cidade e comuna (municipio) de Chile na rexión de Antofagasta, que é a capital da provincia de El Loa. Xeografía
Situada a unha altitude media de 2260 msnm, ocupa unha superficie de 15596, 9 km².
En 2017 tiña 165731 habitantes, cunha densidade de poboación nese ano de 9, 16 hab. /km²
Calamo currente

Calamo currente (en latín "ao correr da pluma") é unha locución latina que significa "sen reflexión previa", "con presteza", "de súpeto". Tamén pode atoparse coa forma currenti calamo. Polo común úsase referido a escritos feitos de xeito rápido e sen moita reflexión. Gramática
Formalmente é unha construción de participio absoluto formado polo substantivo calamus-i ("pluma") e o participio de presente do verbo curro ("correr"), concertando ámbolos dous en ablativo singular.
Calamoideae

Calamoideae é unha subfamilia de plantas con flores pertencente á familia das palmeiras (Arecaceae). Ten follas pinadas a palmadas e froitos distintivos que están cubertos con escamas reflectidas imbricadas (un carácter sinapomórfico). Xéneros
Raphia
Mauritia
Lepidocaryum
Metroxylon
Calamus Tribos
Calameae - Lepidocaryeae
Calandreta

As calandretas son escolas bilingües en occitano e en francés, cun estatuto privado e asociativo. Naceron en 1979 en Pau (Occitania) inspirándose na lei Deixona (lei 51-46 de 11 de xaneiro de 1951), que regula o ensino das "linguas e dialectos" de Francia.
Segundo datos de 2015, as calandretas teñen escolarizados naquela altura a 3. 614 estudantes en 62 centros educativos de primaria e tres colexios.
A pesar de que non se integran na Educación Nacional, o servizo público de ensino francés, obtiveron un convenio co Ministerio de Educación, polo que respectan os programas oficiais de ensino. Lista de centros
Calaverita

A calaverita ou telurio de ouro, é un mineral metálico. A súa composición química presenta a fórmula AuTe2, de masa molecular 452, 2 u e un contido de 56, 44% de telurio e un 43, 56% de ouro. Preséntase con estrutura cristalina monoclínica, opaca, fractura concoidal, con dureza entre 2, 5 e 3, 0. É un dos poucos compostos dos que pode obterse ouro e telurio.
Foi descuberto por primeira vez no condado de Calaveras, no estado norteamericano de California, en 1861, de aí o seu nome. A cor pode variar desde un branco prateado a un amarelo lácteo. O principal mineral asociado é a silvanita. As principais reservas deste mineral atópanse nos Estados Unidos (Colorado e California), Romanía (Nagyag), Canadá (Ontario e Quebec) e en Australia (Kalgoorlie).
Calcantita

A calcantita (do latín chalcanthum que significa flor de cobre) é un mineral da clase dos sulfatos cuxa fórmula química é CuSO4·5HO (sulfato de cobre (II) pentahidratado; contén un 31, 5% de CuO, un 32% de SO3, un 1% de Fe2O3 e un 35, 5% de auga). Aspecto
De cor azul, a calcantita aparece normalmente en forma de estalactitas, formando costras ou de forma masiva; rara vez fai acto de presenza en forma de cristais ben formados. Os cristais de calcantita só son posibles recrealos artificialmente aínda que de cando en vez podémolos atopar dun tamaño microscópico. Lugares onde se atopa
A calcantita preséntase en zonas de oxidación pola alteración da calcopirita e outros minerais de cobre.
É común atopala en Riotinto (Huelva). Usos da calcantita
Úsase en química coma antiséptico e tamén na fabricación de pilas e colorantes. Propiedades
A calcantita é un mineral soluble en auga. Outros sulfatos
A anhidrita e o xeso son outros minerais importantes da clase dos sulfatos.
Calcetín

Un calcetín ou peúgo é unha cuberta para o pé, deseñada co fin de quentalo, absorber a suor, protexelo do lixo e rabuñaduras ou aliviar o frotamento co calzado. Características
Os calcetíns están deseñados para ser levados co calzado que cobre o pé enteiro, como calzado deportivo, botas ou zapatos de vestir. En ocasións, lévanse con sandalias e zapatillas de casa. Os calcetíns tamén se poden levar sos, xeralmente dentro de casa.
Normalmente, os calcetíns están feitos de algodón, la (cando é groso e de la denomínase carpín ou escarpín), ou nailon. Fabrícanse en cores varias, pero tipicamente son escuros para traxe formal e brancos para traxe deportivo ou ocasional.
A lonxitude dos calcetíns varía, desde cubrir soamente o pé, ata o nivel do xeonllo. Nos Estados Unidos, os calcetíns curtos fixéronse populares para o uso con calzado deportivo, especialmente entre os adolescentes e os adultos novos.
Aínda que os calcetíns tipicamente se venden en pares, xeralmente os dous son idénticos, a diferenza dos zapatos. Uns calcetíns que non coinciden denotan alguén distraído ou que busca un toque de orixinalidade ou incorformismo. Con traxe formal ou semiformal, a cor do calcetín debe corresponder coa cor dos zapatos ou os pantalóns. Levar calcetíns brancos cun traxe escuro esta, habitualmente, mal visto, nas sociedades occidentalizadas.
Calceus

Na Roma Antiga, o calceus era un unha pequena bota baixa que cubría, ademais do calcañar, todo o pé e por riba dos nocellos.
Os escravos non o podían levar, pero si as mulleres, que utilizaban un calceus igual ao dos homes. O calceus senatorius ou patricius era de cor preta e cubría o terzo inferior da perna, aproximadamente. Na cana facíase unha fendedura que permitía calzalo e que se protexía cunha lingüeta, a lingula. Atábase lazando dúas bandas de tecido á perna, cada unha por separado, e deixando colgar en cada intersección lazadas amplas, que denotaban a categoría de quen o levaba. Os senadores de antiga liñaxe tiñan dereito a levar un adorno en forma de crecente, a lunula. O calceus senatorius fíxose branco no Baixo Imperio. O calceus mulleus era vermello.
O calceus tepandus era un calzado etrusco coa punta curvada para dentro.
Calcita

A calcita é un mineral da clase dos carbonatos formado pola combinación do calcio, o carbono e o osíxeno, de fórmula química CaCO3 e que cristaliza no sistema romboédrico. Aspecto
A calcita pode aparecer en forma cristalina pero é moito máis frecuente que o faga en forma masiva formando o que se chama a rocha calcaria. A cor branca é a máis habitual pero tamén podemos atopar calcita amarela e incluso máis escura, chegando a variedades de cor parda. Os paisaxes cársticos son os formados pola aparición masiva de calcita, debuxando neles curiosas formas. Lugares onde se atopa
Atópase normalmente en xacementos calcarios sedimentarios ou metamórficos, en rochas volcánicas e en filóns hidrotermais. A calcita pode aparecer en asociación co cuarzo e cunha gran cantidade de minerais metalíferos. Usos da calcita
A calcita úsase principalmente para obter cal, coa que logo se purifica a auga, se blaquea o papel e se fan pigmentos, entre outras aplicacións. Propiedades
Este mineral presenta reacción ó ácido clorhídrico, expulsando CO2 cando se pon en contacto con esta substancia.
A chamada auga dura e a que se encontra en zonas moi ricas en calcita e que conteñen unha alta concentración de calcio. Se esta concentración é moi elevada, a auga non fai escuma en contacto co xabrón. Outros carbonatos
A aragonita é outro carbonato, que ademais comparte coa calcita a mesma composición química.
Calco (moeda)

O calco (do grego: χαλκός -chalkòs, "cobre") foi unha moeda da Antiga Grecia cuñada en bronce, propia da Ática. Historia
Do mesmo xeito ca outras moedas de bronce, a súa circulación comezou a cobrar importancia cara ao remate da época helenística.
No sistema monetario da Antiga Grecia, o calco era a moeda divisionaria máis pequena coñecida. En función dos diferentes padróns monetarios, esta moeda podía equivaler a unha oitava o ben a unha duodécima parte do óbolo, que era unha moeda de prata. Deste xeito, en Atenas e nos imperios seleúcida e tolemaico, o calco equivalía á oitava parte do óbolo; porén, no Peloponeso, en Beocia, en Tesalia, en Xonia e no mar Exeo o óbolo estaba dividido en 12 calcos. O calco no sistema monetario da Antiga Grecia
As equivalencias do calco coas outras moedas daquela época son as seguintes: 1 talento 60 minas
1 mina 100 dracmas
1 estatero 2 dracmas
1 dracma 6 óbolos
1 óbolo 8 calcos Divisores e múltiplos
Divisores
Existiu un debate sobre a posible existencia de subdivisións do calco. Botando man da documentación antiga, unha listaxe de pagamentos descuberta en 1905 Preto de Mesene daba a entender que as divisións do calco foron utilizadas a finais do período helenístico, polo menos en Mesene. No entanto, outras fontes comunmente utilizadas, como o Onomasticon de Xulio Pólux, non mencionaban subdivisión ningunha do calco.
Hoxe coñécense dous divisores do calco: Leptón: 1/7 calco.
Hemicalco: 1/2 calco.
Múltiplos
Dicalco: dous calcos.
Tricalco: tres calcos.
Tetracalco: catro calcos.
Calco léxico

O calco semántico é un procedemento por medio do cal unha lingua incorpora unha palabra doutra naturalizándoa e recompoñéndoa formalmente.
Tamén denominado calco léxico, o calco semántico consiste en tomar o significado dunha palabra procedente da lingua na cal se orixina o préstamo e copialo literalmente na lingua de destino, mais o significante resulta convertido, naturalizado, adaptado ás características gráficas, fonéticas e gramaticais da lingua que o adopta, traducíndoo literalmente da lingua da que provén.
Por exemplo, a expresión fin de semana é un calco semántico da expresión inglesa week-end. Adaptouse ó galego gráfica, fonética e gramaticalmente. Exemplos de calco semántico
Do alemán
Balonmán < Hand-ball.
Guerra lóstrego < Blitzkrieg.
Concepción ou visión do mundo < Welt-anschauung.
Do castelán
Gardaagullas < guarda-agujas.
Pasarrúas < pasacalles.
Do francés
Banda deseñada < bande desinée.
Facer o amor < faire l'amour.
Obra mestra < chef d'oeuvre.
Terceiro Mundo < Tiers Monde (termo ideado por Alfred Sauvy).
Xefe de cociña < chef de cuisine.
Do inglés
Aire (a)condicionado < conditionated air.
Autoservizo < self-service.
Baloncesto < basket-ball.
Cabalo de forza < horse-power.
Campo a través < cross-country.
Cheque de viaxe < traveller-cheque.
Ciencia ficción < science fiction.
Computador persoal < personal computer.
Corrente en chorro < jet-stream.
Estado de benestar < welfare state.
Fin de semana < week-end.
Guerra Fría < Cold War.
Ligazón (en webs) < link.
Lúa de mel < honey-moon.
Modo ou estilo de vida < way of life.
Pano de aceiro (a fronteira cos antigos países comunistas) < iron-curtain (designación cuñada por Winston Churchill).
Rañaceos < sky-scraper.
Rato (de computador) < mouse.
Retroalimentación < feed-back.
Do latín
Descanse en paz < requiescat in pace.
Calcopirita

A calcopirita ou pirita de cobre (do grego khalkós pyrósé, cobre de lume) é un mineral da clase dos sulfuros cuxa fórmula química é CuFeS2 (34, 6% de cobre, 30, 4% de ferro e 35% de xofre). Aspecto
Moi parecida á pirita, diferénciase desta pola súa menor dureza e pola escasa proliferación na súa forma cristalizada. A súa cor amarela latón nas superficies recentes é porén case idéntica á da pirita.
As superficies antigas son alteradas con facilidade co paso do tempo polos axentes físicos (a auga, por exemplo), dando lugar a patinas irisadas de cores azulada, violeta e verdosa.
Os grans pequenos son facilmente confundibles co ouro para un observador pouco experimentado. Lugares onde se atopa
A calcopirita atópase en depósitos hidrotermales e en zonas magmáticas e metamórficas de contacto. Usos da calcopirita
O seu alto contido en cobre fai da calcopirita unha fonte moi importante deste elemento que se usa despois na industia eléctrica e química. Outros sulfuros
Outros minerais nos que a presenza de xofre é destacada son:
A marcasita, a arsenopirita, a pirita, a pirrotina, a galena e o cinabrio.
Calculadora

Definición
Unha calculadora é unha dispositivo que se emprega para realizar cálculos aritméticos.
Aínda que as calculadoras modernas incorporan a miúdo un ordenador de propósito xeral, deséñanse para realizar certas operacións máis que para ser flexíbeis. Por exemplo, existen calculadoras gráficas especializadas en campos matemáticos gráficos como a trigonometría e a estatística. Tamén adoitan ser máis portátiles que a maioría dos computadores, se ben algunhas PDAs teñen tamaños semellantes ós modelos típicos de calculadora.
No pasado, empregábanse como apoio ó traballo numérico ábacos, comptómetros, ábacos neperianos, táboas matemáticas, regras de cálculo e máquinas de sumar. O termo «calculador» úsase para facer referencia á persoa que exercía este traballo, axudándose tamén de papel e lapis. Este proceso de cálculo semimanual era tedioso e proclive a erros. Actualmente, as calculadoras son electrónicas e son fabricadas por numerosas empresas en tamaños e formas variados. Pódense atopar dende modelos moi baratos do tamaño dunha tarxeta de crédito ata outros máis custosos cunha impresora incorporada.
Unha das primeiras calculadoras mecánicas é o mecanismo de Anticitera. Historia
As orixes da calculadora foron os ábacos, normalmente construídos de madeira e cordas deslizantes con arames. Foron empregados antes da adopción dos numerais árabes e hoxe en día seguen sendo empregados por mercadores e oficinistas de distintas partes do mundo.
No 1622 William Oughtred inventou a regra de cálculo, sendo revelada polo seu alumno Richard Delamain no 1630 e Wilhelm Shickard construíu a primeira calculadora automática. A primeira máquina sumadora foi unha estrutura mecánica inventada no 1642 por Blaise Pascal e só servía para sumar e restar. Estaba formada por rodas cos seus bordos mascados, cando a dereita que representaba as unidades daba unha volta completa engrenaba coa que estaba á súa esquerda que constituía as unidades e adiantaba unha moca. Patentou o seu produto no 1649, aínda que supuxo un fracaso comercial debido ao seu elevado custo.
Anos máis tarde no 1693 o alemán Gotfried Whilelm Leibniz (1646-1716) deseñou unha nova calculadora con mellores prestacións que a anterior, xa que a maiores podía multiplicar e dividir.
En 1865, tras unha breve estancia en Porto Rico, Ramón Verea transladouse a Nova York, onde traballou como tradutor. Alí, creou a "Agencia industrial para la compra de maquinaria y efectos de moderna invención" e enxeñou a súa máquina de calcular: a Verea Direct Multiplier, primeira que realizaba multiplicacións de forma directa, en vez de empregar múltiples voltas de manivela.
Calculadora The Millionaire

A calculadora The Millionaire foi a primeira calculadora mecánica que obtivo éxito comercial, baseada nun sistema de múltiples aplicacións. Producíronse entre os anos 1893 e 1935 un total aproximado de 5000 calculadoras manufacturadas. O seu deseño correu a cargo de Otto Steiger, un enxeñeiro suízo que a patentou en Alemaña en 1892.
Calculadora científica

Unha calculadora científica é un tipo de calculadora electrónica con varias posibilidades para aplicacións científicas: funcións trigonométricas comúns, cálculo de logaritmos ou, no caso das calculadoras gráficas, capacidade de debuxar gráficas. Diferenza entre calculadora científica e programábel
Non se debe confundir a calculadora científica coa calculadora programábel. Se as funcións científicas poden implementarse nunha calculadora programábel, esta última, pola súa capacidade para recibir algoritmos máis ou menos complexos a través da súa linguaxe de programación, e capaz de implementar varios cálculos aplicados a datos, sendo asociada á familia dos ordenadores. Historia
O 4 de xaneiro de 1972, Hewlett-Packard comercializou a HP-35, a primeira calculadora científica de peto, que utilizaba a notación polaca inversa.
A finais da década de 1970, unha das calculadoras científicas máis utilizadas na Europa era a TI-30, grazas á súa excelente relación calidade-prezo. Esta máquina pasou por multitude de variacións ata principios dos anos 90, para posteriormente acompañar as tendencias do deseño. A principios da década de 1980 Texas Instruments comercializou o ordenador TI-99/4A. En poucos anos houbo un declive debido á aparición de ordenadores, tablets, calculadoras en liña e posteriormente teléfonos móbiles con aplicacións de calculadoras incluídas ou mesmo acceso a calculadoras on-line.
A partir do ano 2020 é difícil atopar persoas que usen habitualmente ou teñan este tipo de calculadoras científicas.
Calcáneo

O calcáneo é o óso inferior da fila proximal do tarso. Ten unha forma cuboide, con seis caras. Cara superior
Delimita inferiormente o seo do tarso. Artéllase coa superficie inferior do astrágalo. Esta articulación presenta dúas zonas articulares: posteroexterna e anterointerna. É unha dobre artrodia morfoloxicamente pero unha trocoide funcionalmente, con movementos de rotación. Presenta as insercións do ligamento calcaneocuboide superior, o ligamento chave e o músculo plantar. Cara inferior
Presenta unha serie de rugosidades para a inserción de elementos dos pé. Insírese o ligamento calcaneocuboide inferior. Cara posterior
Presenta unha rugosidade para o tendón de Aquiles na parte inferior. A parte superior relaciónase co paquete adiposo de Kaguet. Cara anterior
Artéllase co óso cuboide nun encaixe recíproco perfecto, na articulación calcaneocuboide. Cara interna
Aparece unha tuberosidade para o ligamento tibiocalcáneo, que forma parte do plano superficial do ligamento lateral interno do nocello. Permite o paso dun paquete vasculonervioso composto por: arteria tibial posterior, nervio tibial posterior e dúas veas satélite. Cara externa
É unha zona de paso para os músculos peroneos laterais longo e curto.
Caldeira

Unha caldeira é un mecanismo deseñado para transmitir a calor xerada mediante a combustión dun combustible a un fluído portador. Adoita ser utilizado no campo da calefacción ou para quentar auga. Os combustibles máis utilizados para este proceso son carbón, biomasa, gasóleo C, fuel-oil, gas natural, butano e propano. Descrición
Unha caldeira de calefacción consta dun fogar, onde se queima o combustible, e un intercambiador onde a calor producida pola combustión transmítese ao fluído caloportador, que o leva aos emisores ou elementos terminais. Cando é necesario o uso dun queimador (para combustibles fluídos), o conxunto de caldeira e queimador chámase xerador. Clasificación
As caldeiras clasifícanse en varios tipo segundo as seguintes características: A súa colocación: mural ou de pé.
A xestión de produtos de combustión: tiro natural ou de tiro forzado.
A xestión do comburente: cámara estanca ou aberta.
Presión do fogar: presión atmosférica, en depresión ou en sobrepresión.
Rendemento enerxético: estándar, de baixa temperatura ou de condensación.
Combustible utilizado: biomasa, carbón, gasóleo C ou butano, propano e gas natural.
Servizo: só calefacción, auga quente sanitaria ou os dous servizos (mixta).
Fluído caloportador: auga, auga sobrequentada ou vapor.
Sistemas de acumulación
Para grandes demandas de auga quente sanitaria utilízanse caldeiras con interacumulador ou cun depósito incorporado como por exemplo o Termoacumulador de gas.
Caldeira de condensación

Unha caldeira de condensación é un dispositivo de quecemento de auga para usos domésticos que recupera parte da calor que conteñen os gases produto da combustión no canto de cedelo á atmosfera. Os gases de saída teñen unha temperatura relativamente baixa, polo que o que se aproveita é a calor do vapor de auga, que ao condensarse cede enerxía nun cambiador de calor.