proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Butiral de polivinilo

O butiral de polivinilo, tamén coñecido simplemente como Butiral (PVB), é un composto químico resultado de mesturar alcohol de polivinilo con butiraldehido. O material resultante é un polímero de grande adherencia e durabilidade, utilizado principalmente na industria do vidro, onde ten un papel fundamental na fabricación dos vidros chamados laminares.
O butiral de polivinilo utilízase en forma de lámina que, grazas ás súas propiedades de adherencia e transparencia, é idóneo para a unión de follas de vidro. Permite a transmisión de esforzos entre os vidros, uníndoos nun só, aínda que carecendo o propio material de resistencia mecánica. A lámina de butiral no vidro impide o desprendemento de fragmentos de vidro se se produce unha rotura, polo que se emprega en cristais de vehículos e en lugar onde haxa perigos potenciais para as persoas.
Este material foi desenvolvido pola empresa DuPont en 1938, e dende aquela a súa comercialización atópase en moitas formas: láminas transparentes, coloreadas, opacas, translúcidas, estampadas. ..
Butirilcolina

A butirilcolina é un éster baseado na colina e o butirato que pode funcionar como neurotransmisor en probas bioquímicas. É similar á acetilcolina, e activa algúns dos mesmos receptores ca ela. Pero, a diferenza da acetilcolina, a butirilcolina é un composto sintético que non aparece de forma natural no corpo. Utilízase nos laboratorios clínicos como ferramenta para distinguir entre os dous tipos de colinesterases: acetilcolinesterase e butirilcolinesterase, as cales hidrolizan preferentemente a acetilcolina e a butirilcolina, respectivamente.
Butobarbital

Butobarbital é unha droga somnífera derivada dos barbitúricos tamén coñecida como butobarbitone, butethal ou butenil. Emprégase nos casos das persoas que sofren imsomnio severo. Foi desenvolvida polos irmáns Poulenc (agora parte de Rhône Poulenc) en 1921.
Butte

Un butte é un termo usado nos Estados Unidos e o Canadá para designar un outeiro prominente alto illado, de ladeiras ben pronunciadas e cun pequeno cumio plano. Os buttes encóntranse por todo o oeste dos Estados Unidos. Só se encontran máis raramente por Europa.
A verba, proveniente do francés, pasou a ser de uso común na xeoloxía, e pode chamarse tamén cerro testemuña, ou denominarse con outros nomes, menos precisos, como outeiro. Os buttes son similares ás mesas, pero de menor tamaño.
Os buttes fórmanse pola erosión de estratos practicamente horizontais de rochas duras. Non deben confundirse cos "pescozos volcánicos".
Nos Estados Unidos hai varios condados e cidades que levan o nome de butte, como Butte en Montana, Butte en Alasca ou Butte, en Nebraska. Un butte, chamado Chimney Rock, aparece na moeda estatal de Nebraska.
Buxía

Unha buxía é un dispositivo que ao serlle aplicada unha grande diferenza de potencial (da orde dos 20 mil Volts) produce unha faísca, que provoca a inflamación dunha mestura combustíbel nun motor a explosión. Funcionamento
Ao circular corrente pola bobina de acendido (unha especie de autotransformador) prodúcese unha diferenza de potencial de varios miles de voltios entre os eléctrodos, até que se chega ao punto en que se rompe a rixidez dieléctrica dos gases na cámara de combustión e se produce unha faísca. Esta descarga eléctrica acende os gases e dá comezo á combustión.
Bxari

Bxari (en árabe: بشري) é unha vila no val de Qadixa situada a 1. 500 m de altitude. Pertence ao distrito homónimo, na gobernación do Líbano Setentrional.
Byrrhidae

Byrrhidae (bírridos) é unha familia de escaravellos da superfamilia Byrrhoidea. Viven xeralmente en hábitats húmidos en rexións de latitudes altas e frías de ambos os hemisferios. A maioría dos Byrrhidae aliméntanse de musgos, liques e algas, aínda que algunhas especies comen plantas vasculares. O rexistro indubidable máis antigo da familia é Lidryops de inicios do Cretáceo tardío atopado no ámbar de Charentes de Francia, e hai outros rexistros menos seguros do Xurásico medio, pero estes pertencen probablemente a outros Byrrhoidea. Hai case 500 especies vivas desta familia distribuídas en 40 xéneros. Taxonomía
Existen máis de 450 especies nesta familia.
Os xéneros son: Amphycyrta
Arctobyrrhus
Byrrhus
Chaetophora
Curimopsis
Cytilus
Eusomalia
Exomella
Lioligus
Lioon
Listemus
Morychus
Porcinolus
Sierraclava
Simplocaria
Byte

Un byte (pronunciado "bait") ou octeto é un dos tipos de datos usados en computación para especificar o tamaño ou cantidade da memoria ou da capacidade de almacenamento dun computador. Normalmente corresponde con 8 bits (véxanse detalles mais embaixo). Significados
A palabra byte ten varios significados, todos próximos entre si: Unha secuencia contigua dun número fixo de bits. Nos computadores modernos, un byte consta de 8 bits, ou octeto. Algúns modelos máis antigos usaron bytes de 6, 7 ou 9 bits.
Un byte é sempre atómico no sistema, o que significa que é a máis pequena unidade de memoria enderezable (á que se pode acceder directamente). Un byte de 8 bits pode conter 256 valores posibles (28256) — o suficiente para almacenar ben un enteiro sen sinal entre 0 e 255, ben un enteiro con sinal entre -128 e 127 ou ben un carácter de 7 bits (tal como a ASCII) ou 8 bits. Unha secuencia contigua de bits que constitúe un sub-campo dunha secuencia máis longa chamada word.
Un tipo de dados en certas linguaxes de programación. O C, por exemplo, define o byte como sinónimo de unsigned char — un tipo de dados enteiro capaz de almacenar polo menos 256 valores diferentes. Outras designacións
O byte de 8 bits tamén se chama octeto, especialmente no contexto de redes de computadores e telecomunicacións, reflectindo a cantidade de bits que ten.
Á metade dun byte (4 bits), dáselle o nome de nibble ou semioctecto. Cantidades
Os prefixos quilo-, mega--, xiga- etc. considéranse potencias de 1024 no canto de potencias de 1000. Isto é así porque 1024 é a potencia de 2 (210) máis preto de 1000. Utilizase unha potencia de 2 porque se traballa nun sistema binario. No 1998 creouse un novo sistema de prefixos para denotar múltiplos binarios pola IEC. Oficialmente, o patrón IEC especifica que os prefixos do SI usaránse só para múltiplos en base 10 e xamais en base 2.
Byte (revista)

Byte foi unha revista estadounidense fundada por Wayne Green, unha das máis influentes publicacións sobre ordenadores persoais desde a segunda metade da década de 1970 e a través dos anos 1980, por conta da súa ampla cobertura editorial. Características
Mentres moitas revistas da época se dedicaran á plataforma MS-DOS ou ao Apple Macintosh, principalmente so o punto de vista do usuario corporativo, Byte cubría o desenvolvemento en todo o campo dos «microordenadores e software», e algunhas veces incluía reportaxes en profundidade sobre outros campos da computación, tales como superordenadores e computación de alta fiabilidade.
Báculo de Mondoñedo

O báculo de Mondoñedo é unha peza románica do primeiro cuarto do século XIII da colección permanente do Museo Nacional de Arte de Cataluña. Procede de Limoges, dun sartego atribuído ó bispo de Ribadeo, Paio de Cebeira (Siveira) (1199-1218). Foi depositado cara a 1855 na catedral de Mondoñedo, provincia de Lugo. Entrou no museo proveniente da adquisición da colección Plandiura, en 1932. Descrición
Coma produto do obradoiro de Limoges é unha das pezas máis salientábeis da colección. Trátase dun dos poucos obxectos de ourivaría románica do museo do cal se coñece a procedencia. Está documentado dende 1746 na antiga igrexa de santa María do Campo, en Ribadeo, e sufriu diversas vicisitudes até chegar ao museo. O tema da voluta é adoito habitual neste tipo de pezas, o Arcanxo Miguel matando o dragón, e asemade característico das series de Limoges. [Cómpre referencia]
Bágoa

Unha lágrima, bágoa, bagulla ou fluído lacrimal é un líquido composto de auga, sales minerais e proteínas, producido polas glándulas lacrimais (do sistema lacrimal) nas pálpebras superiores do ollo humano para lubrificar e limpar o ollo. É producido en gran cantidade cando alguén chora. Lágrimas de crocodilo
A expresión popular derramar lágrimas de crocodilo usada para dicir que alguén chora sen razón ou por finximento, xurdiu dun feito real que acontece cos crocodilos. Cando o animal come unha presa, faino sen mastigar, engulíndoa directamente. Para isto, abre a mandíbula de tal forma que comprime a glándula lacrimal, localizada na base da órbita, o que fai que os réptiles choren. Outra hipótese é, simplemente que esa secreción mantén húmidos os ollos cando están fóra da auga.
Bárbaro

Bárbaro é un exónimo pexorativo que procede do grego (βάρβαρος) e a súa tradución literal é "o que tatexa". Aínda que os gregos empregaban o termo para referirse a persoas estranxeiras, que non falaban o grego e cuxa lingua estranxeira soaba aos seus oídos como un tatexo incompresible ou onomatopea, tamén existen escritos, como os de Isócrates, que amosan unha apertura deste pobo para concibir aos bárbaros non como "estranxeiros", senón como individuos que carecían de educación, independentemente do seu lugar de nacemento, primitivos ou salvaxes.
Os romanos tomaron posteriormente a palabra e o seu significado para o trato cos pobos que invadiron o Imperio Romano. Os clásicos deron o nome de bárbaros a todos os estranxeiros das comarcas fronteirizas co Imperio, e cos que loitaron, aínda que se limita a consideración aos que, ocupando en Europa as comarcas ao norte do Imperio, invadiron este, apoderándose da súa parte occidental.
Estes pobos formaban tres grupos: O de raza amarela (avaros e hunos)
O de raza branca eslava (Vendos, no que hoxe é Polonia), Sármatas, no Danubio e Alanos, na beiras do mar Negro
O de raza branca non eslava (galos, xermanos e iberos)
A etnoloxía e antropoloxía tradicionais, cunha terminoloxía xa desfasada e unha eurocéntrica visión das sociedades primitivas, denominou barbarie a un estadio de evolución cultural das sociedades humanas, intermedio entre o de salvaxismo e de civilización.
Báscula

Unha báscula é un instrumento técnico deseñado para calibrar o peso dunha masa. Características
As básculas teñen unha plataforma a rentes de chan, onde resulta doado colocar a masa que se desexa pesar. O sistema orixinal de funcionamento estaba baseado nun principio nun xogo de pancas que se activaba ao colocar a masa na plataforma e que logo se equilibraba co desprazamento dunha pía ao longo dunha barra graduada onde se lía o peso da masa. Esta facilidade para poñer masas grandes e pesadas enriba da plataforma é o que fixo posíbel construír básculas cunha capacidade de peso moi grande que se utiliza para pesar camións de gran tonelaxe.
Béjar

Béjar é un municipio e cidade da provincia de Salamanca, na comunidade autónoma de Castela e León. É o núcleo de poboación máis importante do sueste salmantino e considérase a capital ou centro de servizos da comarca da Serra de Béjar. Conforma o partido xudicial de Béjar e a Mancomunidade Encoro de Béjar.
No seu termo municipal atópanse os núcleos de poboación de Béjar, Fuentebuena, Palomares, Valdesangil, El Castañar e La Glorieta. Ocupa unha superficie total de 45, 74 km² e tiña en 201713. 221 habitantes.
Béla Kun

Béla Kun, nado co nome de Béla Kohn en Cehu Silvaniei (Romanía) o 20 de febreiro de 1886 e finado na Unión Soviética o 29 de agosto de 1938, foi un político comunista húngaro de orixe xudía que gobernou Hungría durante un curto período de tempo en 1919. Traxectoria
Nado no seo dunha familia burguesa xudía non practicante en Szilágycseh (daquela pertencente a Hungría, actualmente en Transilvania). Na súa infancia recibiu frecuentes malleiras de seu pai, un notario alcólico da cidade. Estudou nun reputado instituto, onde recibiu apoio especial polo seu baixo nivel académico, subsistindo a familia en pobreza. Kun, problemático na escola, abandona os seus estudos universitarios de avogado para traballar como xornalista.
En 1913 casou coa mestra de música Iren Gal. Fíxose socialdemócrata e amigo de Endre Ady e outros intelectuais de esquerda. Recrutado polo exército austro-húngaro, caeu prisioneiro das tropas rusas loitando durante a primeira guerra mundial. O seu contacto coa revolución rusa fíxolle un fervente bolxevique, coñeceu a Lenin e ó acabar a guerra marchou como comunista a Hungría co propósito de participar na revolución. Fundou o Partido Comunista Húngaro en Moscova o 4 de novembro de 1918. Volto a Hungría, liderou o levantamento revolucionario contra o presidente Károlyi. Foi brutalmente torturado o que fixo que fose admirado como un heroe polas masas populares de esquerdas. En 1919 dirixiu un réxime socialista proclamado como República Soviética Húngara o 21 de marzo. Realizou reformas no dereito de propiedade e nacionalizou o sector financeiro, a industria e o transporte.
Impuxo, así mesmo, o que se denominou o terror roxo tras o intento de golpe de estado contrarrevolucionario do 24 de xuño. En política exterior chegou a impoñer un réxime comunista en Eslovaquia e embarcouse nunha guerra con Romanía por mor de recuperar os territorios arrebatados tras a disolución do Imperio Austrohúngaro cuxo fracaso foi factor decisivo para a súa caída o 1 de agosto.
Refuxiado na Unión Soviética, desempeñou a presidencia do consello de Crimea onde ordenou varias execucións contra militares malia a promesa previa de garantirlles a vida. Transferido a Alemaña, impulsou un fracasado golpe de estado. Implicouse na Internacional Comunista ata que desapareceu polas purgas de Stalin tras ser internado nun gulag.
Bény

Bény é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Bérberes

Os bérberes (en bérber: ⵉⵎⴰⵣⵉⵖⵏ Imaziɣen, singular: ⴰⵎⴰⵣⵉⵖ Amaziɣ/Amazigh) son un conxunto de pobos do norte de África que falan linguas bérberes, da familia de linguas afroasiáticas. Estímanse en entre 14 e 25 millóns de persoas que falan estas linguas, principalmente en Marrocos, Alxeria, Melilla e Tunisia mais tamén fan parte deste grupo os tuaregs, predominantemente nómades do Sáhara.
De acordo cos rexistros máis antigos, os bérberes foron os primeiros habitantes desta rexión, chegando a dominar o Exipto antigo arredor do 945 a. C. Existen entre 25 e 30 millóns de bérberes no norte de África que aínda falan as linguas bérberes, a maioría deles viven en Marrocos, Alxeria, Libia, Tunisia, o norte de Malí e o norte de Níxer. Existen pequenas comunidades bérberes en Mauritania, Burkina Faso e na vila de Siwa, en Exipto. Crese que a maioría da poboación do norte de África ó oeste de Exipto é de orixe bérber, malia que por mor da arabización e a islamización algúns bérberes étnicos identifícanse como bérberes arabizados. Existen grandes comunidades de bérberes inmigrantes residindo en Francia, España, o Canadá, Bélxica, os Países Baixos, o Reino Unido, Italia e outros países de Europa. Nome
O termo bérber provén do grego grego: βάρβαρος (barbaros pl. βάρβαροι barbaroi) que quere dicir bárbaro. Nun principio foi aplicado polos romanos para designar especificamente aos seus veciños abranguendo dende Xermania (a moderno Alemaña) os celtas, os iberos, os galos, os góticos e os tracios. Entre os rexistros escritos máis antigos do termo, bérber aparece como un etónimo na obra do século I Periplo do Mar Eritreo.
Bóchega

Unha bóchega ou bocha é un mecanismo de defensa do corpo humano consistente nunha lesión elevada, palpable e circunscrita, chea de líquido linfático e outros fluídos corporais, que se forma na epiderme. Esta lesión fórmase para protexer o tecido tegumentario interior, o desprendemento ou a elevación principal da bocha é a primeira capa da pel; coñecida esta como a epiderme. Pode producirse como reacción a queimaduras ou fricción e axuda a reparar o dano producido na pel. As bochas figuran entre as eflorescencias primarias. Etioloxía
As lesións de bóchegas adoitan ser consecuencia de axentes químicos ou físicos como queimaduras, conxelación de segundo grao ou a irritación mecánica -por exemplo, zapatos que rozan, calcetíns de fibras de algodón, tocar algún instrumento cordófono. Tamén, algunhas infeccións (por exemplo, a varicela e a erisipela bullosa) poden mostrar unha vesiculación.
Bólido

En astronomía, un bólido é unha masa de material procedente do espazo que atravesa a atmosfera da Terra a gran velocidade, con gran brillo, e que pode estoupar e fragmentarse en pedazos. Características
É un meteoro moi brillante, caracterizado por parecer unha bóla de fogo e crear unha pegada luminosa, producida pola entrada na atmosfera terrestre dun meteoroide cunha masa da orde das toneladas, que xeralmente explota antes de chegar ao solo e que produce un estrondo apreciábel.
Un bólido presenta a aparencia dunha esfera de fogo, e non un aspecto puntual ou estelar. O suo luminoso que deixa ao seu paso pola atmosfera persiste un tempo superior ás decenas de segundos, e pode chegar a ser de varios minutos e incluso de media hora. Chega acompañado de fenómenos acústicos como unha explosión e ás veces pódense encontrar no solo algúns fragmentos do meteoro que resisten á completa volatilización no seu paso pola atmosfera.
Bólido de Cheliábinsk

O bólido de Chéliábinsk foi un bólido que o 15 de febreiro de 2013 petou contra a Terra nas inmediacións da cidade rusa de Cheliabinsk ás 3: 15 UTC. Características
Estímase que foi o maior dos asteroides que golpeou a Terra no último século. As súas medidas estimadas son dun diámetro duns 20 m e unha masa de 13000 toneladas, que chocaron a unha velocidade de máis de 18 km·s-1 sobre os montes Urais. A fricción de entrada na atmosfera aumentou a temperatura e fixo que estalase a unha altura duns 30 km liberando medio megatón de enerxía (é dicir, unha enerxía equivalente a medio millón de toneladas de trinitrotolueno, unhas 35 bombas atómicas coma a de Hiroshima). O estoupido tardou dous minutos en chegar á superficie, causando diversos danos, en particular nos vidros dos edificios, o que causou feridas a unhas 1500 persoas.
Bórax

O bórax (do persa bürah) é un mineral da clase dos boratos cuxa fórmula química é Na2B4O7·10H2O e que é soluble facilmente na auga. Aspecto
Preséntase en cristais xeralmente brancos e opacos de crecemento desordenado. Lugares onde se atopa
O bórax atópase en lagos de borato, especialmente en climas secos. Orixínase de forma natural nos depósitos de evaporita producidos pola evaporación dos lagos de borato. Os depósitos máis importantes atópanse cerca de Boron (California) e noutros lugares do suroeste americano, nas lagoas salinas de Bolivia e no deserto de Atacama (Chile). O bórax pode sintetizarse a partir doutros compostos do boro.
Pode aparecer asociado á halita e á sodalita. Usos do bórax
O bórax emprégase en deterxentes, suavizantes, xabóns, desinfectantes e pesticidas. Utilízase na fabricación de esmaltes, cristal, cerámica, pinturas, soldaduras e preservantes de madeiras.
É frecuente o seu uso para a adulteración da heroína. Propiedades
É un mineral perigoso pois pode producir irritacións na pel e nos ollos ó contacto con estes. A inxesta de grandes dosis pode ser mortal.
Propiedades físicas
Disólvese con facilidade na auga.
Propiedades químicas
O boráx ten a capacidade de poder actuar, ben coma un ácido o ben coma unha base, dependendo no medio no que se encontre o que lle permite regular o pH das disolucións e dos produtos químicos.
Bósforo

O Bósforo é un estreito marítimo entre o mar Negro e o mar de Mármara (que no seu outro extremo comunica co mar Mediterráneo a través do estreito dos Dardanelos) e que separa Europa e Asia, á beira do cal está situada a cidade de Istambul (Constantinopla).
Hai dúas pontes sobre este estreito. A ponte Bogazici, de 1074 metros de largo, completouse en 1973. A segunda ponte, a Fatih Sultan Mehmede, posúe unha lonxitude de 1014 metros, completouse en 1988 e atópase a case a cinco quilómetros ao norte da primeira.
Un túnel ferroviario de 13, 7 quilómetros foi construído e estimouse a súa entrada en funcionamento para o 2012. Aproximadamente 1400 metros do túnel foron construídos baixo o estreito, a unha profundidade de 55 metros. Etimoloxía
O nome procede do grego bos: boi + foros: pasar, trasladar, xa que na antigüidade era común atravesar tal estreito cun odre inflado confeccionado coa pel dun boi. A palabra grega foi modificada posteriormente en lingua turca coma Boğaziçi. Formación xeolóxica
O Bósforo formouse ao redor do 5600 a. C. , cando unha as augas do mar Mediterráneo e o mar de Mármara inundaron o val fluvial dun extenso lago de auga doce próximo que, coa irrupción das augas do mar de Mármara a través do Bósforo, converteuse no mar Negro actual. [Cómpre referencia]
Bótox

O bótox (Botox ®) é un fármaco cunha estrutura de toxina botulínica tipo A. Historia
Algúns investigadores observaron nas súas investigacións nos anos 1950 que ao lle inxectar aos músculos cantidades moi pequenas da toxina botulínica tipo A diminuía a actividade muscular por bloqueo da acetilcolina na función neuromuscular, obtendo un músculo non dado a se contraer durante un período de catro a seis meses.
Alan Scott, oftalmólogo de San Francisco, empregou por primeira vez doses da toxina, para tratar estrabismo, mais precisou un socio para acadar a aprobación regulatoria do seu descubrimento como droga. Allergan Inc. , unha pequena compañía farmacéutica que traballaba nas terapias dos ollos e produtos para lentes de contacto, mercou os dereitos da droga no 1988 e recibiu a aprobación da FDA no 1989. Allergan renomeou a droga como Bótox. Tratamentos
Ademais do seu emprego cosmético, Bótox serve nos tratamentos das: migrañas.
distonía cervical (desorde neuromuscular na cabeza e no pescozo).
blefaroespasmo (contracción involuntaria do músculo ocular).
hiperhidrose severa da axila (suoración extrema).
Outros empregos da toxina botulímica tipo A, non aprobada pola FDA, inclúe: Incontinencia urinaria.
Fisura anal.
Desordes espásticos asociados con lesións ou enfermidades do sistema nervioso central incluíndo trauma, esclerose múltiple, dano cerebral.
Distonía focal nos papos, cara, mandíbula, cordas vocais.
Dor temporomandibular.
En abril de 2002 obtivo a aprobación oficial no Estados Unidos para ser aplicado con fins estéticos. As vendas subiron de xeito exponencial.
Ten unha duración temporal: o efecto mantense de 3 a 6 meses. Despois cómpre unha renovación da dose. Posúe, amais, algúns efectos secundarios como reaccións alérxicas, rixidez da face, náuseas.
Elabórase a partir da toxina do botulismo, mais en pequenas proporcións. A fórmula para a súa elaboración é hoxe un segredo. Isto deixou manter o monopolio no desenvolvemento deste fármaco.
Bóveda cranial

A bóveda cranial é como se denomina o espazo no cranio, dentro do neurocranio, ocupado polo cerebro. Nos humanos, a medida e a forma do cerebro poden seren afectadas pola medida da bóveda, como se mostra na craniometría, pero estudos que a relacionan coa intelixencia non encontraron ningunha evidencia concluínte. A bóveda cranial tamén é chamada a "tapa do cranio", ou mesmo a "calvaria", aínda que estes nomes refírense correctamente á porción superior do cranio soamente. Desenvolvemento
Nos humanos a bóveda cranial está composta imperfectamente nos bebés, o cal permite que a gran cabeza humana pase a través do canal de nacemento. Durante o nacemento, os varios ósos conectados polo cartilaxe e lo ligamentos só se moverán relativamente o un ao outro. As porcións abertas entre os ósos máis importantes da parte superior da bóveda, chamadas fontanelas, normalmente quedan brandas até dous anos despois do nacemento. Cando as fontanelas pechan, a bóveda perde parte da súa plasticidade. As suturas entre os ósos permanecen até os 30 ou 40 anos de idade, permitindo o crecemento do cerebro. A medida da bóveda cranial é directamente proporcional á medida do cranio e se desenvolve de xeito temperán.
A medida e a forma do cerebro e da bóveda circundante permanecen bastante plásticas a medida que o cerebro crece na nenez. En varias sociedades antigas, a forma da cabeza era alterada por razónes estéticas ou relixiosas atando teas ou táboas apertadas ao redor da cabeza durante a infancia. Non se sabe se tal deformación cranial artificial ten efecto na capacidade mental. Evolución
A bóveda cranial está composta do endocranio, que forma as partes basais, coroada polo teito do cranio nos vertebrados terrestres. Nos peixes non existe ningunha bóveda cranial perceptíbel como tal, e o cranio está composto de ósos acoplados folgadamente. A bóveda cranial como unha unidade distinta xurdiu coa fusión do teito cranial e o endocranio nos primeiros labirintodontes. Nos anfibios e réptiles a bóveda é bastante pequena e discreta, formando bóvedas apropiadas só nos mamíferos e nas aves.
Bóveda da Capela Sistina

A bóveda da capela Sistina (en italiano: Soffitto della Cappella Sistina) é coñecida pola decoración pictórica que o papa Xulio II lle encargou a Michelangelo no ano 1508. Debía substituír a pintura que xa había na parte da bóveda da capela Sistina, na Cidade do Vaticano, que consistía nun fondo azul con estrelas douradas, obra realizada por Piero Matteo d'Amelia, que seguía a tradición dos templos paleocristiáns.
Na bóveda de canón rebaixada, o artista deseñou unha complexa arquitectura, onde incluíu o desenvolvemento das historias da Xénese narradas dende o cabo do altar até a porta de entrada da capela, nunha superficie de máis de cincocentos metros cadrados. Michelangelo traballou nela dende 1508 até o outono de 1512, e fíxoo el só, sen axudantes. O 1 de novembro de 1512, coa bóveda rematada, celebrouse a primeira misa.
Bóveda de aresta

A bóveda de aresta é o elemento arquitectónico abovedado que se emprega para cubrir espazos cuadrangulares; resulta da intersección de dúas bóvedas de canón, que se cruzan de xeito perpendicular. Historia e características
Fórmase por dúas superficies semicilíndricas ortogonais cuxas liñas de intersección, ou arestas, son arcos de elipse que se cruzan no vértice superior.
Os enxeñeiros e arquitectos romanos espallárona polo Imperio utilizándoa como alternativa aos sistemas alintelados e as cubertas planas para espazos pequenos.
Mantida durante a alta idade media pola súa facilidade de construción, convértese nun dos sistemas máis estendidos da arte románica. Salvo notables excepcións -Santa Madalena de Vezelay, no Camiño francés de peregrinación a Santiago- o seu desenvolvemento circunscríbese ás naves laterais e ás cubertas da tribuna. As grandes igrexas de peregrinación a Santiago como a de Santa Fe de Conques, San Martiño de Tours, San Sernin de Tolosa ou a propia Igrexa catedral de Santiago de Compostela son excelentes exemplos do seu desenvolvemento técnico.
Abandonada pola bóveda de crucería no Gótico, recupérase con nova forza e brío construtivo no Renacemento, sobre todo no Quattrocento italiano onde Brunelleschi é firme defensor das súas posibilidades construtivas e decorativas. O Barroco compatibilízaa con outras cubricións ata que a modernidade e as súas novas solucións arquitectónicas relégana ao carácter de solución artesanal tradicional. Bóveda de aresta nervada
Unha bóveda de aresta nervada é a bóveda de aresta que ten nervios ou arcos de reforzo nos puntos de intersección das dúas bóvedas.
Bóveda de canón

A bóveda de canón é aquel tipo de bóveda xerada polo desprazamento dun arco de medio punto ao longo dun eixo lonxitudinal. O seu emprego ten como resultante un pulo horizontal considerable, que se absorbe mediante a utilización de contrafortes ou muros de contención. Empregouse para cubrir espazos lonxitudinais, como as naves das igrexas e os seus transeptos. Utilizábana na arquitectura romana e despois na románica. Cando os arcos de medio punto evolucionaron estilisticamente a arcos apuntados, as bóvedas de canón tamén seguiron a mesma tendencia, por iso apareceron logo as de carácter apuntado e finalmente abandonouse en beneficio da de bóveda de aresta que empregaba menos material cunhas prestacións moi superiores de luz. Polo xeral, tódalas bóvedas xeradas por un arco directriz son de canón, se é rebaixado a bóveda é de canón rebaixado e se é oxival será unha bóveda de canón apuntado. Este tipo de bóvedas van xeralmente reforzadas por un tipo de arcos denominados faixóns.
Börse Frankfurt

Börse Frankfurt (ou Bolsa de Valores de Frankfurt), é a bolsa de valores de Frankfurt, Hessen, tamén coñecida como DAX. Foi creada en 1879.
Está considerada a máis famosa institución financeira de Frankfurt. É a maior bolsa de valores de Alemaña, e posibelmente a máis influente do mundo [Cómpre referencia].
Búmerang

Un búmerang (do inglés: boomerang) é un pau voador con forma curvada que se usa como deporte ou como arma. É un obxecto que ten orixe en diversas partes do mundo, aínda que os máis coñecidos son os empregados polos aborixes australianos. Características
Ten un tamaño e lonxitude variábeis pero raramente superior a 50 cm. É lixeiramente curvado en ángulo cara a súa metade (o que lle confire o efecto necesario para describir voos circulares). Pode ser redondo ou cos bordos afiados, aínda que tamén existen modelos con forma de aspa. Historia
Os búmerangs, historicamente, empregábanse como armas de caza, instrumentos musicais de percusión, porras de combate, acendedores de lume, cebos para a caza de aves acuáticas e como xoguetes recreativos. O búmerang máis pequeno pode medir menos de 10 cm (3, 9 in) de punta a punta, e o máis grande máis de 180 cm (71 in) de longo.
As representacións de búmerangs lanzados contra animais, como os canguros, aparecen nalgúnas das mostras de arte rupestre máis antigas do mundo, a arte rupestre indíxena australiana da rexión de Kimberley, que podería ter ata 50. 000 anos de antigüidade.
Segundo os informes, o búmerang europeo máis antigo que se conserva, atopado nunha cova en Polonia en 1985, ten unha antigüidade duns 40. 000 anos.
O búmerang aborixe australiano máis antigo que se conserva foi atopado nun turbal no Wyrie Swamp, no Australia Meridional, en 1973. Foi datado no 10. 000 a. C. e consérvase no Museo de Australia Meridional, en Adelaida.
Segundo Tony Butz, antigo profesor de historia e lingüista, e fundador da Boomerang Throwing Association de Nova Gales do Sur, «o búmerang de retorno era descoñecido para os pobos aborixes na maior parte do Territorio do Norte, en toda Tasmania, na metade de Australia Meridional e nas partes setentrionais de Queensland e Australia Occidental. Aproximadamente o 60 % dos pobos aborixes empregaban tanto búmerangs de retorno como paus de caza que non retornaban, e polo tanto tiñan palabras para eles; un 10 % adicional tiña só paus de caza que non retornaban, e o 30 % restante non empregaba ningún dos dous».
Esténciles e pinturas de búmerangs aparecen na arte rupestre de Papúa Occidental, incluíndo a Península de Bird's Head e Kaimana, probablemente datadas no último máximo glacial (24. 000–16. 000 a. C. ), cando os niveis do mar máis baixos favoreceron a continuidade cultural entre Papúa e Arnhem Land no norte de Australia.
Búmerang imperial

O búmerang imperial é a tese de que os gobernos que desenvolven técnicas represivas para controlar os territorios coloniais acabarán empregando esas mesmas técnicas internamente contra os seus propios cidadáns. Historia
Este concepto orixínase con Aimé Césaire en Discurso sobre o colonialismo (1950), para explicar as orixes do fascismo europeo na primeira metade do século XX. Hannah Arendt estivo de acordo con este uso, chamándoo o efecto búmerang en As orixes do totalitarismo (1951). Segundo ambos os autores, os métodos de Adolf Hitler e do Partido Nazi non eran excepcionais desde unha cosmovisión porque os imperios coloniais europeos levaban moito tempo matando millóns de persoas en todo o mundo como parte do proceso de colonización. Pola contra, eran excepcionais porque se aplicaban aos europeos dentro de Europa, en lugar de ás poboacións colonizadas do Sur Global. Ás veces tamén se lle chama búmerang de Foucault, aínda que Michel Foucault non foi o que o orixinou.
C

O C (ce) é a terceira letra do alfabeto galego. Representa o fonema /θ/, fricativo interdental xordo, antes de e e i (fonema /s/ en zonas con seseo), ou o fonema /k/, oclusivo velar xordo, antes de a, o e u. O ce cedillado (Ç) non forma parte do galego normativo actual, empregándose só en estranxeirismos. O galego reintegracionista, porén, si o usa. Usos
En química, C é a abreviatura do elemento químico carbono.
A vitamina C adoita designar o ácido ascórbico.
A linguaxe de programación C para computadoras.
En física, c é unha constante que representa a velocidade da luz no baleiro.
En bioquímica é a abreviatura da citosina, unha base dos ácidos nucleicos (ADN ou ARN).
En lingüística, c é abreviatura da expresión latina circa.
C/2010 X1

O C/2010 X1, denominado tamén Cometa Elenin é un cometa actualmente pequeno e pouco brillante, clasificado como cometa hiperbólico (de orbita hiperbólica), polo tanto, suponse que é un obxecto da Nube de Oort. Foi descuberto por Leonid Elenin o o 10 de decembro de 2010.
Tivo o seu perihelio o 10 de setembro de 2011, a 0, 4824 UA.
A máxima aproximación ao planeta Terra producirase o 16 de outubro de 2011, as 19; 54 UTM, pasando a 0, 23 UA, isto é, uns 35 millóns de quilómetros. Calcúlase que a máxima visibilidade será a partir do 1 de setembro de 2011 cando acadará magnitude 8, dependendo da coma que sexa ou non mais fácil de ver, ata novembro de 2011.
C/2014 UN271 Bernardinelli-Bernstein

Cometa descuberto en 2014, aproximándose dende máis aló dos límites do Sistema Solar, dende a nube de Oort, polo extremo sur do mesmo. En 2021 confirmouse o ser cometa ó descubrírselle unha pequena coma ó entrar en actividade o cometa pola súa aproximación ó Sol. De calquera xeito, o perihelio, que está previsto para 2031, será máis aló de Saturno, a máis de 3 billóns de km, non sendo visible a ollo nu. Tras atravesar o plano da eclíptica, desaparecerá pola zona norte do noso Sistema solar.
As estimacións do núcleo, duns 100 km de diámetro, fan que sexa moito maior que o segundo cometa en tamaño, o Hale-Bopp.
C/2020 F3 (NEOWISE)

C/2020 F3 (NEOWISE) ou Comet NEOWISE é un cometa de período longo cunha órbita parabólica próxima, descuberta o 27 de marzo de 2020, por astrónomos durante a misión NEOWISE polo telescopio espacial do explorador de vixilancia en infravermello de campo largo (WISE polas súas siglas en inglés). Na súa descuberta era un obxecto de magnitude 18, a 2 UA (300 millóns de km do Sol e 1, 7 UA (250 millóns de km) da Terra.
En xullo de 2020, pode ser vistro a ollo nu no campo, necesitándose prismáticos nas zonas urbanas. É un dos cometas máis brillantes no hemisferio norte desde o Cometa Hale–Bopp en 1997. Pasou polo seu perihelio o 3 de xullo. O 23 de xullo o cometa ten a súa máxima aproximación á Terra. O 23 de xullo 18, tiña magnitude 3.
Para os observadores do hemisferio norte, o cometa aparece moi baixo sobre o horizonte nordeste, baixo Capella, pola mañá. Á noite, o cometa pode verse baixo o ceo noroeste. O cometa pode verse pola mañá e á noite porque está ao norte circumpolar do paralelo norte 45 °. O 17 de xullo, o cometa NEOWISE entrou na constelación de Ursa Majoris, por debaixo do asterismo do Setestrelo. Galería
C/2021 A1 (Leonard)

O Cometa Leonard (C/2021 A1 (Leonard)) é un cometa de traxectoria case hiperbólica descuberto por GJ Leonard no Observatorio Mount Lemmon o 3 de xaneiro de 2021, un ano antes do perihelio. É o primeiro cometa descuberto en 2021. A súa máxima aproximación á Terra (perixeo) foi o 12 de decembro de 2021, a unha distancia de 0, 233 UA. O 18 de decembro de 2021 pasou a unha distancia de 0, 0283 UA de Venus. O máximo achegamento ó Sol foi previsto para o 3 de xaneiro de 2022. As primeiras informacións de visualización a ollo nu son de 5 de decembro de 2021. A súa órbita ten un perihelio de 0, 61483 UA e un afelio de 3700 UA, o que o converte nun cometa de grande excentricidade de órbita, se ben non nun cometa de órbita hiperbólica. Ver tamén
C/2025_A6_(Lemmon)
C/2025 A6 (Lemmon)

C/2025 A6 (Lemmon) é un cometa non periódico descuberto polo sistema de vixilancia do Monte Lemmon en imaxes do 3 xaneiro de 2025. Tivo a súa máxima aproximación á Terra o 21 de outubro de 2025 e é visíbel ao ollo nu. O 3 de novembro de 2025 tiña unha magnitude aparente 4, 3, sendo visíbel a ollo nu e con prismáticos na constelación de Ophiuchus preto do grupo globular Messier 12. Historia observacional
Descubrimento
C/2025 A6 (Lemmon) foi descuberto como un obxecto asteroidal cunha magnitude aparente de arredor de 21, 5 no Monte Lemmon en imaxe do 3 de xaneiro de 2025 cando estaba a 4, 5 UA desde o Sol. Máis tarde foi atopado en imaxes de PanSTARRS do 12 de novembro de 2024. A observación amosou unha coma moi condensada, de 2, 2 segundos de arco de extensión. Unha cola curta, de dous segundos de arco de lonxitude, atopouse en imaxes do 21 de febreiro de 2025.
Ó descubrirse, esperouse unha magnitude aparente de só 10, elevando logo as expectativas a 3, 5 (unhas 400 veces máis brillante que o esperado de xeito inicial).
Aproximándose ó perihelio
Tras quedar oculto polo resplandor solar en xuño e xullo (tivo a conxunción solar o 2 de xullo de 2025), o cometa volveu a ser visible no ceo da mañá de xeito significativamente máis brillante do previsto. O 12 de agosto amosaba unha coma de un minuto de arco de extensión e unha magnitude aparente de 13, 9. O 19 de agosto, a 1, 7 UA do Sol, a súa magnitude total (núcleo+coma) estimouse en 11, pero o cometa non amosou unha coma obvia. A partir de 25 de agosto fíxose visible unha débil e curta coma, sendo imprevisible a súa evolución posterior. Características físicas
Entre o 15 de setembro e o 12 de outubro de 2025, observacións desde o observatorio do Teide revelou un grande aumento de substancias emanadas dende o núcleo do cometa.
O espectro da parte central da coma de C/2025 A6 (Lemmon) foi tomado co espectrógrafo Échelle de FLECHAS no Observatorio Universitario de Jena o 13 e 18 de outubro 2025. No rango de lonxitude de onda entre 4500 e 7000 Å foron detectadas varias características de emisión espectral, incluídos C2, [OI], NH2, e Na sendo estes os máis prominentes. A larbura equivalente das liñas de emisión D1 e D2 do Na aumentaron significativamente entre as dúas observacións, mentres a distancia helicéntrica baixaba de 0, 79 a 0, 71 UA. Órbita
O cometa ten un período orbital duns 1350 anos, indicando un anterior perihelio na segunda metade do século VII. O 8 de novembro de 2025 terá lugar o perihelio a unha distancia de 0, 53 UA (79 millóns de km) do Sol. Este paso polo perihelio reducirá o período orbital a uns 1155 anos. Durante a aparición de 2025, o cometa aproximouse á Terra a unha distancia de 0, 596 UA (89, 2 Mkm), o 21 de outubro de 2025. Tamén aproximouse a Xúpiter a unha distancia de 2, 33 UA o 16 de abril de 2025.
C/NOFS

C/NOFS, acrónimo de Communications/Navigation Outage Forecasting System, foi un satélite artificial da Forza Aérea dos Estados Unidos lanzado o 16 de abril de 2008 a bordo dun foguete Pegasus XL desde o Kwajalein. Características
A misión de C/NOFS foi monitorizar e facer predicións de ata catro horas sobre o escintileo ionosférico en tempo real e a escala mundial. O satélite levaba seis instrumentos a bordo: Sonda Langmuir Planar (Planar Langmuir Probe, PLP): medía a densidade de Plasma.
Instrumento de Vector de Campo Eléctrico (Vector Electric Field Instrument, VEFI): medía os vectores do campo eléctrico e magnético.
Medidor de Velocidade de Ións (Ion Velocity Meter, IVM): medía as velocidades do plasma e a temperatura dos ións.
Medidor de Vento Neutro (Neutral Wind Meter, NWM): medía os ventos neutros.
Receptor de Ocultación do C/NOFS para Medición e Especificación Ionosférica (C/NOFS Occultation Receiver for Ionospheric Sensing and Specification, CORISS): medición remota do perfil vertical da densidade de electróns.
Tomografía Coherente Radioelectromagnética (Coherent Electromagnetic Radio Tomography, CERTO): medía os parámetros de escintileo ionosférico.
Os instrumentos NWM, IVM e CINDI foron proporcionados pola NASA.
C/NOFS reentrou na atmosfera terrestre o 28 de novembro de 2015.
C3S

O Servizo de Cambio Climático Copernicus (Copernicus Climate Change Service abreviado como C3S) é un dos seis servizos temáticos que ofrece o Programa Copernicus da Unión Europea. O Programa Copernicus está xestionado pola Comisión Europea e o C3S está implementado polo Centro Europeo de Previsións Meteorolóxicas a Medio Prazo (European Centre for Medium-Range Weather Forecasts ECMWF) e esperábase que entrase en funcionamento en 2018. Obxectivos
O obxectivo do C3S é construír unha base de coñecemento da UE en apoio das políticas de mitigación e adaptación ao cambio climático e ao quecemento global. O seu obxectivo é proporcionar información fiábel sobre o estado actual e pasado do clima, as previsións a escala temporal estacional e as proxeccións máis probábeis nas próximas décadas para varios escenarios de emisións de gases de efecto invernadoiro e outros contribuíntes ao cambio climático. Implementación e colaboración
O C3S xoga un papel importante na provisión de variables climáticas esenciais (ECV), que son variables biolóxicas, químicas ou físicas que contribúen de maneira crucial á caracterización do clima da Terra. A iniciativa C3S desenvolveuse en colaboración coa Axencia Espacial Europea, EUMETSAT, ECMWF, axencias dentro da UE e Mercator Ocean, entre outros. Esta cooperación é fundamental para o desenvolvemento e implementación das ferramentas e estratexias necesarias para monitorizar, prognosticar e adaptarse ao cambio climático. Datos e calidade
Os datos proporcionados polo C3S son abertos e gratuítos para todos os usuarios. A información está almacenada nun almacén de datos climáticos central, o cal proporciona puntos de acceso estandarizados ao conxunto de datos de C3S. Isto inclúe tanto os datos históricos como os novos que se van xerando. Ademais de almacenar estes datos, o C3S tamén establece e implementa procedementos de control de calidade para os seus datos, ofrece formación a usuarios e intermediarios de datos e mantén o soporte para a existencia de datos e produtos do C3S. Contribucións e Impacto
Unha das realizacións máis notábeis do C3S é a substitución de ERA-Interim, unha compilación de reanálises atmosféricas globais do período 1979-2019, por ERA5, unha versión mellorada da reanálise baseada no Sistema Integrado de Previsión (IFS) do ECWMF. Esta mellora incrementou a resolución vertical e horizontal dos datos, permitiu un uso máis eficiente dos datos de satélite e mellorou a medición da incerteza analítica. O C3S continúa a traballar para proporcionar información precisa e útil que permita unha mellor comprensión do cambio climático e as súas implicacións. A través da súa investigación e análise, o servizo busca proporcionar as ferramentas necesarias para axudar á Unión Europea e a todo o mundo a adaptarse e mitigar os efectos do cambio climático.
C4A

C4A é un xene que nos humanos codifica a forma ácida do factor 4 do complemento ou compoñente do complemento 4A ou complemento C4A (grupo sanguíneo Rodgers) ou complemento C4-A. Función
Este xene humano está situado no cromosoma 6 e codifica a forma ácida da proteína do complemento C4, que forma parte da vía clásica de activación do complemento. Esta proteína exprésase como unha soa cadea precursora que, antes da súa secreción, é cortada proteoliticamente formando tres cadeas (alfa, beta e gamma) que orixinan un trímero. O trímero proporciona unha superficie para a interacción entre o complexo antíxeno-anticorpo e outros compoñentes do complemento. A cadea alfa pode ser clivada para liberar a anafilotoxina C4, un mediador local da inflamación. A deficiencia nesta proteína está asociada co lupus eritematoso sistémico e a diabetes mellitus tipo I. O exceso de produción debido a ter un número de copias maior do normal orixina unha alta probabilidade de causar esquizofrenia e trastorno bipolar con psicose, o que podería explicar a natureza hereditaria destas doenzas. Este xene localízase no locus RCCX dentro da rexión do complexo de histocompatibilidade (MHC) de clase III do cromosoma 6. Existen varios haplotipos deste cluster de xenes, de maneira que as persoas poden ter 1, 2 ou 3 copias deste xene. Cada copia do xene, debido a cinco substitucións de nucleótidos adxacentes causa catro cambios de aminoácidos na proteína e subfuncionalización inmunolóxica, pode ser dun dos seguintes dous tipos: C4A e C4B. Cada un dos xenes contén 41 exóns e pode variar en tamaño entre aproximadamente 22 kb e 16 kb, e a variante máis longa é o resultado da integración do retrovirus endóxeno HERV-K(C4) no intrón 9. Diferenza con C4B
C4 está codificado en dous loci diferfentes posibles: C4A e C4B. Yu et al. (1986) demostraron que as proteínas codificadas por ambos difiren só en 4 aminoácidos situados nas posicións 1101 a 1106. Nesa rexión C4A ten a secuencia PCPVLD, mentres que C4B ten a secuencia LSPVIH.
C9 (complemento)

O compoñente do complemento 9 (C9) é unha proteína da superfamilia MACPF que forma parte do sistema do complemento, o cal é unha parte do sistema inmunitario innato. Unha vez activado, polimorízanse de 12 a 18 moléculas de C9 para formar poros na membrana plasmática diana, causando lise e morte celular. O C9 é un dos membros do complexo de ataque á membrana do complemento, que tamén inclúe aos compoñentes do complemento C5b, C6, C7 e C8. A formación do complexo de ataque á membrana ocorre por tres posibles vías: a clásica, a alternativa e a da lecitina. A formación de poros polo C9 é un importante modo de matar células bacterianas durante unha infección, e a célula diana adoita quedar cuberta por múltiples complexos de ataque á membrana. Unha deficiencia en C9 ten como consecuencia favorecer as infeccións de bacterias gramnegativas como Neisseria meningitidis. Estrutura
C9 é unha glicoproteína dunha soa cadea polipeptídica cunha estrutura globular en catro dominios.
No ser humano a proteína está codificada no xene C9 do cromosoma 5, contén 11 exóns e un 3' UTR de máis de 1 kb.
Os xenes de C9 atopados en peixes conteñen 11 exóns e 10 intróns. En peixes, o fígado é o sitio onde se producen e expresan a maioría dos compoñentes do complemento, pero o C9 tamén se atopa noutros tecidos. Formación de poros
A formación do complexo de ataque á membrana empeza coa ensamblaxe dun complexo tetrámero cos compoñentes do complemento C6, C7, C8 e C5b. O paso final da formación do complexo de ataque na supericie de células diana supón a polimerización de moléculas de C9 unidas a C5b8 formando C5b-9. As moléculas de C9 facilitan a formación de poros transmembrana cilíndricos asimétricos. O complexo conxunto pertence á superfamilia MAC/similar á perforina (MACPF)/CDC. A formación de poros require a unión de moléculas de C9 á membrana diana, moléculas da membrana que forman un preporo, e o cambio conformacional no TMH1, a primeira rexión transmembrana, e TMH2, a segunda rexión transmembrana. A formación de poros orixina a morte de patóxenos estraños e células hóspede infectadas. Relación co proceso de envellecemento
O C9 é un importante biomarcador da lonxevidade entre as proteínas séricas en homes que chegaron á vellez avanzada, comparados cos homes que morreron antes.
CAD

CAD son as siglas de Computer Aided Design (deseño asistido por ordenador) e refírese á utilización de sistemas informáticos para deseñar planos técnicos dunha forma máis rápida. Emprégase en arquitectura ou no deseño de pezas. O programa máis coñecido é AutoCAD. Historia
Ivan Sutherland desenvolveu o sistema SKETCHPAD en 1963, considerado o antecesor do CAD, as primeiras aplicacións comerciais de CAD estaban deseñadas para as grandes industrias automobilísticas e aeroespaciais.
CALIPSO (satélite)

CALIPSO (acrónimo de Cloud-Aerosol Lidar and Infrared Pathfinder Satellite Observation) é un satélite artificial conxunto da NASA e o CNES lanzado o 28 de abril de 2006 mediante un foguete Delta II 7420 desde a base Vandenberg da Forza Aérea xunto co satélite CloudSat. Características
CALIPSO, xunto cos satélites CloudSat, Aqua, PARASOL e Aura, forman o chamado A-train, unha serie de satélites de observación terrestre que traballan conxuntamente para estudar os océanos, as terras e a atmosfera terrestres e que comparten órbita.
O satélite está adicado á observación e determinación das propiedades das nubes e aerosois presentes na atmosfera. Instrumentación
CALIPSO leva tres instrumentos a bordo: un lídar de dúas lonxitudes de onda (532 nm e 1064 nm) sensible á polarización.
un radiómetro infravermello (IIR polas súas siglas en inglés).
unha cámara gran angular.