proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Gramática elemental del gallego común

Gramática elemental del gallego común é unha gramática da lingua galega de Ricardo Carballo Calero publicada pola Editorial Galaxia en 1966. O autor explica no prólogo a quen vai dirixida a obra e a escolla do idioma: Proxección
Nunha conversa con Carmen Blanco lembra Carballo Calero a oportunidade da publicación: A profesora Pilar Vázquez Cuesta sinalou xa a súa importancia ao pouco de publicarse: Nos primeiros anos reeditouse en 1968 (2ª), 1970 (3ª), 1974 (4ª), 1976 (5ª n. v. e 6ª), 1979 (7ª).
Esta obra de Carballo Calero está citada como fonte na bibliografía de moitos estudos sobre a lingua galega, como na Gramática galega (1986) ou na Gramática da lingua galega I (1998)
Gramática xenerativa

A gramática xenerativa é unha teoría lingüística elaborada por Noam Chomsky e outros lingüistas do MIT a comezos da década de 1960 que pretende dar conta da creatividade dos falantes.
Nas súas hipóteses, a capacidade lingüística (exclusiva dos seres humanos) repousa sobre a existencia de estruturas universais innatas que tornan posíbel a adquisición das linguas naturais. O mecanismo mental que se activa permite emitir e comprender frases que nunca antes se enunciaran. A gramática xerativa oponse aos modelos distribucional e estrutural, que só poden describer frases realizadas.
A gramática é un mecanismo finito que permite xerar ("producir", "crear") un conxunto infinito de frases gramaticais ben formadas. Esa gramática constitúe o saber lingüístico dos individuos que falan unha lingua, isto é, a súa competencia lingüística.
As gramáticas xenerativas constan de tres compoñentes: Compoñente sintáctico: Sistema de regras que definen as frases permitidas nunha lingua.
Compoñente semántico: Sistema de regras que definen a interpretación das frases xeradas polo compoñente sintáctico.
Compoñente fonolóxico ou fonético: Sistema de regras que realizan nunha secuencia de sons as frases xeradas polo compoñente sintáctico.
Gran Belt

O Gran Belt, en danés, «Storebælt», que en galego significa gran cinto, é o maior do tres estreitos que conectan o estreito do Kattegat (mar do Norte) co mar Báltico, sendo os outros dous o Pequeno Belt e o Øresund, coñecidos estreitos dinamarqueses. O Gran Belt está localizado entre as principais illas danesas de Selandia e Fyn. Desde 1998 as illas están conectadas pola Ponte de Oresund, un prodixio da enxeñaría moderna.
Gran Chaira do Norte

A Gran chaira do norte é unha rexión de Hungría. Os condados de Hajdú-Bihar, Jász-Nagykun-Szolnok, e Szabolcs-Szatmár-Bereg forman parte da rexión.
Gran Chaira do Sur

A Gran chaira do sur é unha rexión de Hungría composta dos seguintes condados: Bács-Kiskun
Békés.
Csongrád
Gran Concepción

O Gran Concepción (antes chamábase en castelán Intercomuna Concepción-Talcahuano), é a segunda aglomeración urbana máis poboada en Chile e atópase na zona centro sur do mesmo país, composta polas súas 10 comunas: Concepción, Coronel, Chiguayante, Hualpén, Hualqui, Lota, Penco, San Pedro de la Paz, Talcahuano e Tomé, . todas elas situadas na provincia de Concepción, Rexión de Biobío, sendo en ocasións ademais considerada a comuna de Santa Juana.
O concepto, cuxo nome debese á cidade de Concepción, a capital provincial e sede do Goberno Rexional do Biobío arredor da que se sitúan o resto das comunas, é utilizado polos organismos gobernamentais, os medios de comunicación e a poboación en xeral, estando regulado polo Plano Regulador Metropolitano (PRMC) cuxa última versión foi do ano 2002.
Concretamente encóntrase orientada en torno á baía de Concepción, a desembocadura do río Biobío e as proximidades. Segundo o último censo, realizado no ano 2002, a poboación da cidade alcanzou os 871. 258 habitantes, e segundo os resultados preliminares do censo realizado en 2012, a cifra incrementou ata 945. 650 habitantes. localizados sobre unha extensión de 221, 15 km². Na actualidade, o Gran Concepción alberga ao 5, 7% da poboación chilena.
Conta cos portos de Coronel, Lirquén, Talcahuano e San Vicente, o Aeroporto Internacional Carriel Sur e catro accesos ata a ruta 5 Panamericana. O núcleo desta cidade é a comuna de Concepción, denominase usualmente «Concepción Centro».
Gran Conurbación Europea

A Gran Conurbación Europea é unha rexión urbanizada do centro de Europa, a maior concentración urbana do continente. Esténdese por catro países dende Lille en Francia ata Colonia e a conca do río Rhur en Alemaña e ata Ámsterdam nos Países Baixos. O centro natural deste vasto triángulo é Bruxelas, a capital de Bélxica e da Unión Europea.
Englobaría un conxunto heteroxéneo de configuracións urbanas: grandes conurbacións coma a citada do Rhin-Rhur e a do Randstad holandés; conurbacións máis pequenas coma a de Lille-Lens-Courtrai, a propia de Bruxelas-Anveres-Gante e a de Aquisgrán-Liexa-Maastricht; continuos urbanos apoiados en cidades medias coma o que vai dende Breda ata Arnhem pasando por Tilburgo, ´s-Hertogenbosh e Nimega na Holanda; ou coma o que abrangue dende Valenciennes en Francia, pasando por Mons, La Louvière e Charleroi ata Namur en Bélxica; áreas metropolitanas tradicionais en torno a centros menores coma a de Eindhoven nos Países Baixos, a de Bruxas e Hasselt en Bélxica ou Dunkerque en Francia; e finalmente, satisfacendo todos os intersticios entre estes grandes e medianos aglomerados urbanos, unha infinidade de pequenas cidades, vilas e aldeas. Na práctica, a metade norte da Bélxica (toda a rexión de Flandres) e o sur dos Países Baixos (as máis poboadas con diferenza) quedarían englobadas na megalópole.
As cidades de maior importancia incluídas na rexión representan un extenso conxunto da mellor tradición histórica urbana da vella Europa:
Bruxelas, Ámsterdan (ver historia urbana), Colonia, Anveres, Rotterdam, Düsseldorf, Dortmund, Essen, Lille, Aquisgrán, A Haia, Utrecht, Gante, Duisburgo, Liexa, Bonn, Bruxas. ..
Algúns estudos inda van máis aló ao incluíren esta gran rexión urbana dentro dunha xigantesca megalópole europea que se ampliaría ao través do Canal da Mancha ata Inglaterra coa Rexión de Londres e a Conurbación Central, e polo sur, seguindo o val do Rhin, área de Frankfurt (Conurbación do Main-Rhin), área de Stuttgart, ata Suíza (Basilea, Zürich) e finalmente, atravesar os Alpes ata ao val do Po (Milán, Turín, Venecia, Boloña) ou polo val do Ródano até Lión. Así mesmo inclúen a área de París. Chámana "a Banana Dourada" (the Golden Banana) pola forma e máis o brillo das luminarias nocturnas coa que se percibe dende os avións ou as imaxes de satélite. Trataríase do verdadeiro corazón, músculo e cerebro do continente. Cantidade de poboación da Gran Conurbación Europea
Bélxica (agás Ardenas): 10070000
Conca do Rhin-Rhur: 12650000
Países Baixos (agás metade nordeste): 12000000
Conca do Randstad: 7500000
AM de Lille (só parte francesa): 3020000
AM de Aachen (só parte alemá): 1250000
Gran Guerra Patria

O termo Gran Guerra Patria ou Gran Guerra Patriótica (ruso: Вели́кая Оте́чественная война́, Velikaya Otechestvennaya voyna) é utilizado en Rusia e outros estados sucesores da Unión Soviética (excepto aqueles que forman parte da OTAN) para referirse ao conflito que tivo lugar entre o 22 de xuño de 1941 e o 9 de maio de 1945 en todas as frontes da Fronte Oriental da segunda guerra mundial, entre a Unión Soviética e o Terceiro Reich e os países do Eixo.
A Gran Guerra Patria conmemorase desde o 11 de maio de 1945 incluíndo tamén a fin da Ofensiva de Praga. Historia
O termo Guerra Patria refírese á resistencia rusa á invasión do Imperio Ruso por parte das tropas do Primeiro Imperio Francés de Napoleón Bonaparte, que pasou a ser coñecido como Guerra Patria de 1812. En ruso, o termo "отечественная война" orixinalmente refírese á guerra dentro do propio territorio (otechestvo significa "a Patria"), oposto ás campañas no estranxeiro (заграничная война), e máis tarde interpretado como a guerra pola Patria. Ás veces, a Guerra Patria de 1812 é coñecida como a Gran Guerra Patria (Великая отечественная война); a frase apareceu por primeira vez pouco despois de 1844 e fíxose popular na véspera do centenario da guerra de 1812.
Despois de 1914, a frase utilizouse para referirse á primeira guerra mundial. Foi o nome dun suplemento especial de guerra da revista Teatro e Vida (Театр и жизнь) en Petrogrado, e referíase á Fronte Oriental da primeira guerra mundial, onde Rusia loitou contra o Imperio Alemán e o Imperio Austrohúngaro. As frases Segunda Guerra Patria (Вторая отечественная война) e Gran Guerra Mundial da Patria (Великая всемирная отечественная война) tamén foron utilizados durante este período en Rusia.
O termo Gran Guerra Patriótica reapareceu no xornal soviético Pravda o 23 de xuño de 1941, xusto o día despois que que tivera lugar a Operación Barbarroxa por parte do exército nazi. Apareceu baixo o título A Gran Guerra Patriótica da xente sovética(Velikaya Otechestvennaya voyna sovetskogo naroda), nun longo artigo de Yemelyan Yaroslavsky, membro colexiado de editores de Pravda. A frase pretendía motivar á poboación a defender á Patria soviética e repeler ao invasor; facer referencia así á Guerra Patriótica de 1812 supuxo un grande impulso para a moral.
O 20 de maio de 1942, creouse a Orde de Gran Guerra Patria, que outorgábase por feitos heroicos. Uso
O termo non foi moi utilizado fora do territorio da Unión Soviética. Hai unha diferenza significativa entre utilizar Gran Guerra Patria e Segunda Guerra Mundial, xa que o termo soviético non inclúe o período no que a URSS era aliada da Alemaña Nazi e invadiu seis países europeos (Polonia, Finlandia, Países Bálticos e Besarabia). O termo tampouco fai referencia a invasión soviética de Irán en 1941 xunto a Gran Bretaña, a guerra do Pacífico contra o Xapón (que inclúe a Guerra sino-soviética de 1945) nin a Fronte Occidental.
O 9 de abril de 2015 o Parlamento de Ucraína substituíu o termo Gran Guerra Patriótica por segunda guerra mundial, como parte dun conxunto de leis descomunizadoras.
Gran Lago Salgado

O Gran Lago Salgado (inglés Great Salt Lake) é un lago localizado na parte setentrional do estado de Utah, nos Estados Unidos de América, cuxa característica principal é unha salinidade elevada, maior do que a dos océanos. Salt Lake City sitúase na beira leste do lago.
Ten unha superficie aproximada de 4400 km², é pouco profundo, cunha media de 4 metros. A auga é moi salgada, entre 4 e 8 veces máis que o océano. A altitude do lago é de 1280 metros, nunha rexión árida privada de toda influencia oceánica polas Montañas Rochosas.
Gran Mancha Vermella

A Gran Mancha Vermella é o maior vórtice anticiclónico de Xúpiter. Trátase dunha enorme tormenta gasosa ou remuíño que podería existir desde hai máis de 300 anos. Está caracterizado por ventos na súa periferia de ata 400 km/h. O seu tamaño é o bastante grande como para englobar dúas veces e media o diámetro da Terra. O remuíño xira en sentido antihorario.
Gran Manchester

O Gran Manchester (Greater Manchester) é un condado metropolitano da rexión noroeste de Inglaterra, cunha poboación de 2, 56 millóns de habitantes. Alberga unha das maiores áreas metropolitanas do Reino Unido e comprende dez municipios metropolitanos: Bolton, Bury, Oldham, Rochdale, Stockport, Tameside, Trafford, Wigan e as cidades de Salford e Manchester. O Gran Manchester foi creado o 1 de abril de 1974 como resultado da Acta do Goberno Local de 1972.
O condado metropolitano non ten costa e limita cos condados de Cheshire (ao suroeste e ao sur), Derbyshire (ao sueste), Yorkshire do Oeste (ao nordeste), Lancashire (ao norte) e Merseyside (ao oeste). A Área Urbana do Gran Manchester é a terceira aglomeración máis poboada do Reino Unido e esténdese pola maior parte do terreo do condado. Posto que se trata dun condado cerimonial, o Gran Manchester posúe un Lord Tenente e un Alto Sheriff.
Gran Mesquita de Djenné

A Gran Mesquita de Djenné, tamén coñecida como a Mesquita do Gran Venres, é unha gran mesquita realizada en adobe na cidade de Djenné, Malí. A Gran Mesquita é considerada a maior estrutura de adobe do mundo. Ao longo da historia houbo canto menos tres mesquitas anteriores, incluíndo a mesquita orixinal do século XIII e dúas grandes reconstrucións dos séculos XIX e XX. Debido á súa localización nas rutas comerciais do Sáhara e na expansión do islam, Djenné converteuse nun sofisticado núcleo urbano e relixioso no século XIII.
Os elementos máis característicos da arquitectura da Gran Mesquita de Djenné son a súa suavidade, os seus muros beixe de ladrillos, e os numerosos postes de madeira que sobresaen polos seus muros. Con todo, a fraxilidade dos seus muros obriga a reconstruílos con frecuencia.
A Gran Mesquita de Djenné influenciou a arquitectura islámica doutros países de África, incluído Sudán. É unha das obras cume da arquitectura sudano-saheliana.
Gran Muralla Verde

A Gran Muralla Verde é unha inicitiva africana para combater os efectos do cambio climático e a desertificación. Liderada pola Unión Africana, a iniciativa tenta transformar a vida de millóns de persoas creando un gran mosaico verde ó longo de África do Norte, o Sahel e o Corno de África. Descrición
A partir da idea inicial que consistía en crear unha liña de árbores de leste a oeste a través do deserto de África, a visión dunha Gran Muralla Verde evolucionou cara a un mosaico de intervencións involucrando á xente do Sahel e do Sáhara. Como ferramenta de desenvolvemento rural, o obxectivo xeral desta asociación subrexional é fornecer a capacidade de recuperación das persoas e os sistemas naturais da rexión grazas á xestión de ecosistemas, a protección da herdanza rural e a mellora das condicións de vida das poboacións locais. Mecanismo
Mediante unha mellora nos ingresos das comunidades locais, a Iniciativa para a Gran Muralla Verde do Sáhara e o Sahel será tamén unha resposta global ó efecto combinado da degradación dos recursos naturais e a seca nas zonas rurais. A Iniciativa é unha asociación que apoia o esforzo das comunidades locais no uso e xestión sostibles dos bosques, pasteiros e outros recursos naturais nas terras secas. Asemade, contribúe á adaptación e mitigación dos efectos do cambio climático, mellorando á vez a seguridade alimentaria no Sáhara e o Sahel.
Gran Nebulosa de Magalhães

A Gran Nebulosa de Magalhães (abreviada como LMC, do inglés Large Magellanic Cloud) é unha galaxia anana, satélite da Vía Láctea e membro do Grupo Local.
Encóntrase a 136000 anos luz (uns 41700 pársecs) de distancia, sendo a terceira galaxia máis próxima á Vía Láctea despois da galaxia Anana do Can Maior e a galaxia Anana Elíptica de Saxitario (SagDEG).
É visíbel a simple vista como un débil obxecto no hemisferio austral terrestre situado entre as constelacións de Dorado e Mensa. Forma unha das chamadas Nubes de Magalláns do hemisfero sur xunto á Pequena Nebulosa de Magalhães (galaxia anana NGC 292). Historia
A peculiar posición da Gran Nube de Magalláns, exactamente en dirección ao polo sur da eclíptica, fai que desde latitudes mediterráneas non sexa visíbel en ningunha época, polo que permaneceu descoñecida na Antigüidade clásica.
A primeira mención da Gran Nube de Magalláns aparece no Libro das Estrelas Fixas, texto escrito polo astrónomo persa Abd Al-Rahman Al Sufí en torno ao ano 964. Nese linbro menciónase como Al Bakr, o Boi Branco dos árabes do sur, xa que a Gran Nube de Magalláns é visíbel desde o sur de Arabia.
A seguinte observación rexistrada foi feita en 1503-1504 por Amerigo Vespucci nunha carta sobre a súa terceira viaze.
Fernão de Magalhães, na súa viaxe de circunnavegación ao redor da Terra, foi o primeiro en poñer en coñecemento de occidente a existencia desta galaxia, que hoxe leva o seu nome.
O primeiro en estudar detalladamente a Gran Nube de Magalláns foi John Herschel, quen se estableceu en Cidade do Cabo entre 1834 e 1838, analizando 278 obxectos diversos comprendidos dentro dela.
No 1987 foi detectada a supernova SN 1987A na Gran Nebulosa de Magalhães.
Até o descubrimento da galaxia Anana Elíptica de Saxitario en 1994, a Gran Nube de Magalláns era considerada a galaxia máis achegada á Vía Láctea. Co descubrimento en 2003 da galaxia Anana do Can Maior, o título de galaxia máis próxima recaeu sobre esta última.
Gran Pirámide de Gizeh

A Gran Pirámide de Gizeh é a máis vella e a única que sobrevive das sete marabillas do mundo. Os exiptólogos aceptan que a pirámide se construíu nun período de 20 anos, rematando ao redor do 2560 a. n. e. ; hai un consenso grande de que a pirámide servía como tumba do faraón exipcio Queops (Khufu) da IV dinastía, polo que ás veces aparece coa denominación de Pirámide de Cheops[Cómpre referencia]. Considérase a Hemiunu como o arquitecto da pirámide. A Gran Pirámide, a maior das 80 de Exipto, está constituída por ao redor de 2600000 bloques de pedra cun peso medio de 2, 5 toneladas por bloque, aínda que algúns deles chegan ata as 60 toneladas de peso. Orixinalmente, estaba recuberta por uns 27. 000 bloques de pedra branca calcaria puídos, creando así catro caras perfectamente lisas que reflectían os raios do sol. Os turcos otománs utilizaron o revestimento da pirámide para construír diversas edificacións no Cairo. A Gran Pirámide foi a estrutura máis alta realizada polo ser humano ata a construción da Torre Eiffel en 1889.
Gran Purga

A Gran Purga foi unha serie de campañas de represión política e asasinatos na Unión Soviética orquestradas por Iosif Stalin dende 1937 ata 1938. Tratouse dunha purga a grande escala dentro do Partido Comunista e dos funcionarios do goberno, con represión e persecución a labregos, líderes do Exército Vermello, e persoas sen afiliación, caracterizadas pola vixilancia policial, a sospeita xeneralizada de "sabotadores", encarceramento, e execucións arbitrarias. Na historiografía rusa o período de purga máis intensa é chamado Yezhovshchina (literalmente o réxime de Yezhov) por Nikolai Yezhov, o xefe da policía secreta soviética, NKVD.
Gran Sabana

A Gran Sabana é unha rexión natural localizada no sur de Venezuela, no escudo Güianés, na parte sueste do estado de Bolívar, estendéndose até a fronteira co Brasil.
Ten unha temperatura media de 23 °C. Nela conviven diversos grupos indíxenas, entre os que destacan os pemóns.
A Gran Sabana forma parte dun dos maiores Parques Nacionais da Venezuela, o Parque Nacional Canaima, onde se encontra o Salto Ángel que, con case un quilómetro de altura, é a fervenza máis alta do mundo. Galería de imaxes
Gran Sol

O Gran Sol (escrito ás veces como Grand Sol ou Gran Sole) é un caladoiro situado no Atlántico norte, entre os paralelos 48º e 60º, ao oeste das illas Británicas.
Destaca pola súa riqueza pesqueira sendo as principais especies obxectivo das frotas comunitarias: pescada, rapante, peixe sapo, bacallau, foguerio, bacalada, solla de altura, linguado. .. A frota galega, por limitación e cotas, céntrase na pescada (destacando os portos de Celeiro, Burela e A Coruña), o rapante (Vigo), o peixe sapo e o lagostino (este último na Coruña, principalmente). Tamén se collen naquelas augas outras capturas en menor volume coma: polbo, raia, pota, solla, xurelo, xarda, maruca, abadexo, escacho, ollomol, lura ou lirio.
Este caladoiro destaca tamén pola ferocidade dos seus temporais.
Desde antigo o caladoiro do Gran Sol foi explotado polos pescadores españois (especialmente os galegos) e portugueses, que navegan desde a costa cantábrica e atlántica para faenaren nas súas augas.
O nome de Gran Sol provén do francés Grande Sole ("gran linguado"). Non se debe confundir co Box irlandés (Irish Box, en inglés), caladoiro este que está fóra do Gran Sol e que designa unha zona de pesca reservada acoutada entre paralelos e meridianos (box) ao redor da illa de Irlanda.
Convencionalmente os británicos diferencian o Gran Sol grande (Great Sole Bank) e o Gran Sol pequeno(Little Sole Bank). Estas zonas defínense para fins de protección da pesca, estando limitadas pola costa ou as liñas de latitude e lonxitude seguintes: Gran Sol pequeno (ICES Statistical Division VIIh)
48°N 5°W
49°30'N 5°W
49°30'N 7°W
50°N 7°W
50°N 9°W
48°N 9°W
48°N 5°W
Gran Sol grande (ICES Statistical Division VIIj)
48°N 9°W
9°W ao sur da costa de Irlanda
52°30'N ao oeste da costa de Irlanda
52°30'N 12°W
48°N 12°W
48°N 9°W
No entanto, a pesar do convencionalismo británico, entre os mariñeiros e armadores galegos o termo Gran Sol é único e refírese as augas do Atlántico Oriental entre os paralelos 48º e 60º, o que se corresponde coas zonas ICES números VI, VII e VIII, excluíndose as zonas próximas a costa e incluíndo moitas das áreas vetadas para a frota do país.
Gran Somalia

Gran Somalia é unha expresión que se refire ás rexións do Corno de África onde viven etnias somalís.
A Gran Somalia abarca Somalia (unión das antigas Somalia italiana e Somalia británica), o leste de Etiopía (Ogadén), o leste de Djibuti e o nordeste de Kenya. Historia
Orixe do termo
Historicamente foron os italianos os primeiros que falaron da "Gran Somalia" na primeira metade do século XX.
Primeira guerra mundial
O Reino de Italia ampliou as súas posesións na colonia da Somalia italiana, no curso da primeira guerra mundial, co territorio do nordeste de Kenya, poboado por somalís, ao que chamaron Oltre Giuba (Ultra Xuba, coñecida na bibliografía internacional como Xubalandia).
Conquista italiana de Etiopía
En 1936, despois da conquista de Etiopía polos italianos, a Somalia italiana foi aumentada coa inclusión de 200000 km2 de territorio etíope: o Ogadén, poboado por somalís.
Segunda guerra mundial
Posteriormente, no verán de 1941, na Somalia italiana foi incluída a Somalia británica e algunhas zonas poboadas por somalís da Kenya oriental, conquistadas polos italianos ao inicio da segunda guerra mundial.
Deste xeito, todos os somalís quedaron unificados baixo o mando italiano na Somalia italiana. A única excepción era a parte oriental da pequena Somalia francesa, centrada ao redor da cidade de Djibuti.
Este territorio, de 702000 km2 e con capital en Mogadixo, foi chamado por Mussolini a Gran Somalia, e existiu entre agosto de 1940 e abril de 1941, cando exército italiano foi derrotado polos británicos.
Despois da segunda guerra mundial
Despois da segunda guerra mundial esta unión política foi rota polos británicos, e agora a "Gran Somalia" refírese soamente a unha rexión xeográfica e étnica de África.
Gran Telescopio Canarias

O Gran Telescopio Canarias é o telescopio máis grande do mundo con 10, 4 metros de diámetro dividido por 36 espellos hexagonais. Está situado na illa de La Palma no arquipélago das Canarias, no Roque de los Muchachos, a 2. 426 metros sobre o nivel do mar. Historia
A construción comezou no ano 2000 coa participación de 100 empresas e institucións nacionais e estranxeiras, cun custo de 130 millóns de euros, foi inaugurado o 13 de xullo de 2007.
Gran Zimbabwe

Gran Zimbabwe foi unha cidade epicentro dunha civilización da idade de Ferro (1100-1500 e. c. ) coñecida como Reino de Zimbabwe, situada sobre a meseta que domina o curso alto do río Sabi, na actual Zimbabwe. Estaba composta por unha cidade situada sobre un outeiro, denominada polos arqueólogos como A Acrópole ou Gran Recinto, e arrodeada por unha muralla de 250 metros de lonxitude, 10 metros de altura e uns 5 metros de espesor. Estímase que chegaron a habitar a cidade até unhas 20000 persoas. A extensión total estímase en 722 hectáreas.
O conxunto arquitectónico é uns dos mellor conservados da África subsahariana. Desde 1986 é Patrimonio da humanidade pola UNESCO.
O gran Zimbabwe é considerado o santuario nacional da actual Zimbabwe, onde se atopou o paxaro de Zimbabwe, símbolo nacional do país e que forma parte do escudo da bandeira.
Gran río artificial

O Gran río artificial (en árabe النهر الصناعي العظيم, al-Nehr al-Ṣnā‘ī al-‘Ẓīm) é unha rede de tubaxes, pozos e depósitos de auga construídos no deserto do Sáhara en Libia, que se alimenta das augas fósiles do Sistema de acuíferos do Arenito Nubio. A auga utilízase para a subministración a cidades e para a rega agrícola. É o proxecto de irrigación máis grande do mundo.
Consta dunha extensa rede de tubaxes enterradas de 2. 820 km de longo, acuedutos, pozos e depósitos. Consta de máis de 1. 300 pozos, a maioría de máis de 500 m de profundidade, e produce 6. 500. 000 m3 de auga doce ao día para fornecer as cidades de Trípoli, Bengasi, Sirte e moitas outras. Iniciouse a súa construción en tempos do líder libio Muammar al-Gaddafi. Historia
En 1953, os intentos por atopar petróleo no sur de Libia levaron ao descubrimento colateral de grandes cantidades de auga doce subterránea. O proxecto do gran río artificial concibiuse máis tarde, na década de 1960, e os traballos no mesmo comezaron en 1984. A construción do proxecto foi dividida en cinco fases. A primeira fase necesitou que se escavasen 85 millóns de m3 e foi inaugurada en 1991. A segunda fase (denominada Primeira auga para Trípoli) inaugurouse en 1996.
O proxecto estaba a cargo da Autoridade do Proxecto do Gran Río Artificial e foi financiado polo goberno de Muammar al-Gaddafi. O primeiro contratista foi o Dong Ah Consortium e despois a Al Nahr Company Ltd. Os materiais necesarios procedían de Corea e da propia Libia, e posteriormente o aceiro para os tubos era de procedencia italiana.
O custo previsto total do proxecto era duns 25 mil millóns de dólares, financiados con recursos libios. Desde 1990 a UNESCO proporcionou adestramento para enxeñeiros e técnicos implicados no proxecto.
O acuífero fósil do que se extrae a auga é o acuífero do arenito nubio. A súa auga acumulouse fundamentalmente durante a última era glacial, pero co clima actual non se recarga. O proxecto xerou certa controversia. Se a taxa de extracción de auga de 2007 non se incrementa, as súas reservas de auga poderían durar mil anos segundo algunhas estimacións. Porén, outras estimacións independentes indican que o acuífero podería quedar esgotado en só de 60 a 100 anos. Algúns analistas indicaron que custo do proxecto era un 10% inferior ao de obter esa auga por desalinización de auga de mar.
Durante a guerra civil libia de 2011, na que foi derrocado Muammar al-Gadaffi, a planta de Brega, que era unha das que fabricaba tubaxes para o proxecto, foi bombardeada pola OTAN, alegando que albergaba material militar.
Datas das primeiras subministracións de auga
11 de setembro de 1989: chega ao depósito de Ajdabiya.
28 de setembro de 1989: ao depósito de Gran Omar Muktar.
4 de setembro de 1991: ao depósito de Ghardabiya.
28 de agosto de 1996: a Trípoli.
28 de setembro de 2007: a Gharyan.
Granada, Nicaragua

Granada é unha cidade de Nicaragua. Actualmente conta con 110. 536 habitantes, na súa maioría descendentes europeos e mestizos. É a cabeceira do Departamento de Granada.
Situada na ribeira do Lago Cocibolca, foi fundada en 1524 por Francisco Hernández de Córdoba e unha das primeiras cidades fundadas en territorio continental americano.
Tamén é coñecida como "La Gran Sultana", pola súa aparencia mourisca e andaluza, a diferenza de León, a súa cidade rival histórica, a cal ten tendencias máis castelanistas.
Granadeiro

Un granadeiro foi un tipo soldado especializado en enxeñaría de explosivos e o uso de granadas. A distinción de granadeiro comezouse a dar a mediados do século XVII, cando os soldados máis fortes e máis grandes eran recrutados para funcións de asalto e manexo de explosivos. No século XVIII, o granadeiro que lanzaba granadas de man fíxose menos necesario, pero seguían sendo os soldados fisicamente máis robustos que dirixían asaltos de vangarda, como asaltos ás fortificacións.
Certos países como Francia ( Grenadiers à Cheval de la Garde Impériale ) e Arxentina ( Regimiento de Granaderos a Caballo ) estableceron unidades de granadeiros montados a cabalo, e durante un tempo o exército británico contou con Horse Grenadier Guards. Como os seus homólogos de granadeiros de infantaría, estes soldados montados a cabalo eran elixidos polo seu tamaño e forza (cabalería pesada).
Na guerra moderna, un granadeiro é un soldado especialmente adestrado que opera como parte dunha escuadra, competente no uso do lume indirecto. Este soldado pode estar armado cun lanzagranadas, un arma de gran calibre disparada ao ombreiro.
Granat

Granat, tamén coñecido como Astron 2, foi un observatorio espacial soviético con colaboración francesa, polaca e danesa lanzado o 1 de decembro de 1989 mediante un foguete Proton K/D-1 desde o cosmódromo de Baikonur. Características
Granat estaba adicado a facer observacións astronómicas en raios X e raios gamma. Tiña 4 metros de longo e medía 2, 5 metros de diámetro. A alimentación eléctrica viña proporcionada por dous paneis solares que se estendían ós lados do corpo principal.
Granat reentrou na atmosfera o 25 de maio de 1999. Instrumentos
O instrumento principal era o telescopio Sigma de raios gamma, de 3, 5 metros de longo e 1, 2 metros de diámetro, cun campo de visión de 4, 45x4, 20 graos. O observatorio levaba ademais un espectroscopio e un telescopio de raios X.
Granate (cor)

Granate é a denominación común das cores similares aos das variedades vermellas escuras con certos tons púrpuras. Baséanse na coloración das xemas homónimas, como o granate común e o de Bohemia, así como a alabandina e o piropo. Con todo, non se corresponde cunha cor específica.
O termo provén do provenzal antigo granat, e á súa vez do latín medieval granatum, ‘vermello escuro’. O adxectivo puido cuñarse en alusión á cor das sementes da granada, ou talvez proveña do latín medieval granum, ‘semente’, en referencia á tinguidura vermella extraído da cochinilla europea Kermes vermilio. Usos
En astronomía
A estrela xigante vermella Mu Cephei, na constelación de Cepheus, foi descrita polo astrónomo e músico William Herschel como de «unha moi fermosa cor granate profundo», polo que se lle adoita chamar «a estrela granate de Herschel». Giuseppe Piazzi incorporouna ao seu catálogo estelar de 1814 co nome latino de garnet sidus, «estrela granate».
Como cor nacional
En Letonia o «vermello letón», moi similar ao granate, é considerado unha cor nacional e aparece na súa bandeira. A bandeira de Qatar emprega, amais do branco, o granate.
Como cor institucional
É a cor da fachada da Basílica e Convento de San Francisco de Salta, Arxentina.
É a cor que utiliza a Universidade Nacional de Enxeñaría do Perú.
É, xunto co branco, a cor institucional do Instituto Politécnico Nacional de México.
En indumentaria de equipos deportivos
A. S. Roma, equipo da capital de Italia.
Athlitiki Enosi Larissas, equipo de Lárisa, Grecia.
Torino FC, equipo da cidade italiana de Turín.
Servette Football Club, da cidade suíza de Xenebra.
Club de Deportes La Serena, de La Serena, Chile.
Club Atlético Lanús, da Arxentina.
Carabobo Fútbol Club, de Valencia, Venezuela.
Pontevedra Club de Fútbol, de Pontevedra, Galiza.
Fluminense Football Club, de Río de Xaneiro, Brasil.
Club Atlético Defensor Lima, de Breña, O Perú.
Tomateros de Culiacán, de Culiacán Rosales, México.
Equipación alternativa do Club Universitario de Deportes de Lima, O Perú.
É unha das dúas cores do Fútbol Club Barcelona, Cataluña. Galería
A cor baséase na xema homónima, moi variada, en que a coloración máis coñecida é o vermello escuro. Porén, algúns granates van do vermello alaranxado ao lume púrpura. Velaquí algúns exemplares: Outros exemplos:
Grand Tour

Grand Tour foi o nome dado a unha viaxe tradicional por Europa, feito polos ricos mozos aristócratas europeos no século XVII, dirixida a mellorar os seus coñecementos con saída e chegada nunha mesma cidade. Esta viaxe podería durar desde algúns meses a varios anos. O destino final era comunmente Italia, ou, aínda que máis raramente, Grecia. Esta práctica desenvolveuse desde aproximadamente 1600 ata a aparición do tráfico ferroviario en grande escala, nos anos de 1840, e adoitaba estar sempre asociado a un itinerario específico. A tradición aínda continuou despois de que as viaxes por tren e barco a vapor facilitaran os desprazamentos, e mozos americanos e doutros lugares do mundo tamén a realizaron. Mozos e ricos empezaron a realizar unha viaxe través de Europa, en busca de arte, cultura e das raíces da civilización occidental. Con fondos case ilimitados, conexións aristocráticas e meses (ou anos) dispoñíbeis, encargaban pinturas, melloraban os seus dotes lingüísticos e mesturábanse coa nobreza local.
Grand opéra

A grand opéra é un xénero operístico que dominou a escena francesa entre os anos vinte e os oitenta do século XIX, substituíndo a tragédie lyrique moi popular nos séculos XVII e XVIII. Os primeiros exemplos completados de grand ópera foron La muette de Portici (1828) de Daniel Auber e Guillaume Tell (1829) de Gioachino Rossini.
O autor máis representativo do xénero é Giacomo Meyerbeer (1791-1864), compositor alemán que se trasladou a París a partir de 1827, que acadou o éxito grazas a algunhas valiosas obras como Robert le diable de 1831, Les Huguenots de 1836, Il profeta de 1849 e L'Africaine, representada postumamente en 1865. Eugène Scribe (normalmente emparellado con outros libretistas), un dos dramaturgos franceses máis importantes do século XIX, foi contratado como libretista destas creacións.
Outros exemplos relevantes de grand opéra son: La Favorite e Les martyrs (1840) e Dom Sébastien (1843) de Gaetano Donizetti; Jérusalem (1847), Les vêpres siciliennes (1855), Don Carlos (1867) de Giuseppe Verdi e I diavoli di Loudun (1969) de Krzysztof Penderecki.
Os trazos esenciais da grand opéra de Meyerbeer-Scribe conflúen coas adquisicións do teatro francés xa atopadas na opéra-comique e na tragédie lyrique dos primeiros vinte anos do século XIX. Os libretos céntranse en temas de traxectoria histórica, con fortes contrastes apaixonados, cambios bruscos de situación e reviravoltas (o público francés da época tiña especial interese en tramas convincentes e de forte impacto emocional). Na grand ópera cobran especial importancia as escenas espectaculares, caracterizadas polo uso de numerosos figurantes, procesións, desfiles e ballets.
Como xa ocorreu na ópera francesa das dúas primeiras décadas do século XIX, utilízanse temas musicais e motivos recorrentes que rexorden durante a representación e que se vinculan a determinados personaxes, estados de ánimo ou atmosferas. A obra divídese xeralmente en cinco actos. O seu público pertence principalmente ás clases medias altas da burguesía urbana.
Grande Mestre (orde)

Grande Mestre (latín: Magister Magnus; alemán: Großmeister; francés: Grand Maître) é o título que corresponde ao xefe supremo de varias ordes, incluídas as ordes de cabalaría como as ordes militares e as ordes dinásticas. O título tamén aparece nas organizacións fraternais como os masóns. Ademais, numerosas ordes modernas autodenominadas tentan imitar os hábitos dos antigos corpos. Historia
Época medieval
En ordes militares medievais como os Cabaleiros Templarios ou os Irmáns Livonios da Espada, o Grande Mestre era o xefe formal e executivo dunha xerarquía militar e feudal, que pode considerarse coma un "estado dentro do estado", especialmente no contexto cruzado lato sensu, especialmente dirixido a Terra Santa ou territorios pagáns do leste de Europa, así como na reconquista da Península Ibérica.
Se a unha orde se lle concede a condición de Estado e considerada soberana, o Gran Mestre tamén é o seu Xefe de Estado, e polo tanto, un verdadeiro Príncipe da igrexa, como era o caso dos Cabaleiros Teutónicos e a Soberana Orde Militar de Malta.
Época moderna
Excepto a continuación moderna das organizacións de fundación medieval, o título de Grande Mestre foi usado polos xefes das Grandes Loxas dos Masóns desde 1717, e por Odd Fellows desde o século XVIII.
O título de Grande Mestre tamén é usado por outras irmandades, incluídas as académicas asociadas ás universidades. O líder nacional da Fraternidade Kappa Sigma recibe o título de "Digno e Grande Mestre". Os xefes dos capítulos locais usan o título de "Grande Mestre".
Ordes de cabalería
Un monarca soberano adoita posuír o título de Grande Mestre das máis altas ordes dinásticas honoríficas de cabalaría, ou pode conferirllo ou encomendarllo a outra persoa, incluído a un príncipe da familia real, habitualmente o herdeiro do trono, que noutras ordes pode ocupar outro rango/título.
O termo "soberano" úsase xeralmente en lugar de "Grande Mestre" para o xefe supremo de varias ordes en Gran Bretaña e outras nacións da Commonwealth. Na Orde Soberana Militar de Malta, o Grande Mestre denomínase "Soberano", por exemplo Grande Mestre Soberano, pola súa condición de entidade soberana independente a nivel internacional.
Nas nacións republicanas, un presidente tamén pode servir como gran mestre das distintas ordes estatais, como en Francia, onde o presidente é o grande mestre da Lexión de Honra, e Portugal.
Grande intercambio americano

O grande intercambio americano foi un importante acontecemento paleozooxeográfico en que a fauna terrestre e dulciacuícola emigrou de América do Norte a través de Centroamérica cara a América do Sur e viceversa, como resultado do xurdimento do istmo de Panamá entre as metades boreal e austral do actual continente americano, que até aquela eran continentes separados. Esta migración masiva culminou hai aproximadamente tres millóns de anos, na primeira metad do plioceno superior.
Este evento significou a interacción da rexión biogeográfica Neotropical (América do Sur) e a Neártica (América do Norte) para formaren definitivamente o conxunto bioxeográfico das Américas.
O intercambio de especies faise visíbel a partir da observación dos estratos xeolóxicos e do atento estudo da fauna de ambos os subcontinentes. O seu efecto foi máis importante sobre a distribución dos mamíferos, pero tamén deu unha oportunidade única para expandirse a aves, artrópodos, réptiles, anfibios e incluso permitiu a migración de peixes de auga doce entre ambos os subcontinentes.
Os intercambios foron advertidos por primeira vez polo chamado pai da bioxeografía, Alfred Russel Wallace. Entre 1848 e 1852, Wallace dedicouse a explorar e recoller mostras e espécimes na conca do Amazonas.
Intercambios similares ocorreron a principios do cenozoico, cando as masas de terra anteriormente illadas da India e África entraron en contacto con Eurasia hai 50 e 30 millóns de anos, respectivamente.
Grandes Planicies

As Grandes Planicies son unha alta e ampla meseta que se estende ao leste das Montañas Rochosas, no continente norteamericano, e cobre os estados de Novo México, Texas, Oklahoma, Colorado, Kansas, Nebrasca, Wyoming, Montana, Dacota do Sur e Dacota do Norte e as provincias canadenses de Saskatchewan e Alberta. Unha parte dos estados de Minnesota e Iowa e a provincia de Manitoba tamén pertencen ás Grandes Chairas.
Por toda a rexión existen moitas granxas dedicadas á agricultura e a gandería. Conta ademais con grandes depósitos de petróleo e carbón. Cada 25 anos aproximadamente, a rexión sofre secas e devastadoras tormentas de area.
Grandes do noso tempo

Grandes do noso tempo é unha colección de obras de literatura universal traducidas ao galego posta en marcha por Edicións Xerais de Galicia. Consta de 18 títulos, publicados entre 1989 e 1996. Historia e características
A colección foi presentada ó público en Santiago de Compostela o xoves 11 de maio de 1989 por Víctor Freixanes, entón director da editorial.
Todos os volumes son traducións literarias ó galego de autores contemporáneos. O obxectivo, segundo Víctor Freixanes, foi "a necesidade de incorporar ó galego textos clásicos e contemporáneos para que as novas xeracións, sobre todo, poidan acceder a outras culturas dende a lingua propia". Os títulos puxéronse no mercado a un prezo de 800 pesetas. Aínda que a colección tivo pouca fortuna dende o punto de vista comercial, a súa importancia radicou en que creou lectores e varias promocións de profesionais da tradución á lingua galega, ata entón inexistentes.
Os libros foron editados en tapa branda con solapas nun tamaño de 21 por 13 cm. Na portada de cada volume figura unha fotografía do autor (agás en Sete narradores soviéticos: 1934-1950 e O vixía no centeo) e na contraportada un pequeno fragmento da obra. No interior do libro figura unha breve noticia do autor. O deseño da colección é de RE-VISION. Títulos
Na previsión inicial da editorial estaba publicar algún máis que non veu a luz como O vello e o mar, de Ernest Hemingway.
Granito

O granito é unha rocha ígnea holocristalina, composta esencialmente por seixo, micas e feldespato potásico, tendo como minerais accesorios frecuentes circón, apatita ou anfíbolos. O granito é unha rocha empregada coma pedra ornamental e na construción. A súa densidade é de 2700 kg/m³ Características
A composición mineralóxica dos granitos é así definida por asociacións moi variables de seixo, feldespato, micas (biotita e/ou moscovita) e anfíbolos (principalmente hornblenda). Algúns deses constituíntes poden estar ausentes en determinadas asociacións mineralóxicas. Seixo, feldespatos, micas e anfíbolos son os minerais dominantes nos granitoides.
Macroscopicamente, o seixo é recoñecido como o mineral incoloro ou afumado, xeralmente translúcido, moi común nos granitos, podéndose tamén encontralo na cor azulada en rochas metamórficas coma no ollo de sapo.
Os feldespatos (microclina, ortoclasio e plaxioclasios), son os principais balizadores do padrón cromático das rochas silicáticas, conferindo as coloracións avermellada, rosada e creme-acincentada nos granitos homoxéneos (isótropos) e orientados/movimentados (anisótropos).
A cor negra variablemente impregnada na matriz das rochas silicáticas é conferida polos minerais máficos (silicatos ferro-magnesianos), sobre todo anfíbolo (hornblenda) e mica (biotita).
Nos granitos máis leucocráticos ("claros"), polo tanto con menor cantidade de minerais ferro-magnesianos, o seixo e o feldespato compoñen normalmente entre o 85% e 95% da rocha.
A textura das rochas silicáticas é determinada pola granulometría e hábito dos cristais, sendo a estrutura definida pola distribución deses cristais. Composición, textura e estrutura representan así parámetros de moito interese para caracterización de granitos e a súa distinción dos mármores.
Na construción
Para o sector de rochas ornamentais e de revestimento, o termo granito designa un amplo conxunto de rochas ígneas, tales coma monzonitas, granodioritas, charnockitas, sienitas, dioritas, diabases/basaltos e os propios granitos. En Galicia practicamente toda a construción pétrea está feita con granito, tamén chamado pedra de gra; ás veces combinado con muros de xisto. Denomínase cantaría cando o muro está formado por bloques regulares e ben labrados denominados perpiaños, típico na construción culta: igrexas, pazos etc. Ou nos cantos e linteis das construcións populares. Cando o muro se constrúe con pezas irregulares falamos de cachotaría. Os cachotes poden ir en seco ou cintados con cemento, barro etc.
Inicialmente pensábase que as Pirámides de Gizé estaban construídas con bloques de granito, pero isto desmentiuse polo estudo das mesmas, o que indicou que eran rochas sedimentarias carbonatadas. Os exipcios esculpían a rocha calcaria e facían bloques de medidas rectangulares que encaixaban perfectamente as unhas coas outras.
Grannus

No politeísmo celta, Grannus (tamén Granus Mogounus Amarcolitanus) foi unha deidade asociada coas augas termais, as fontes e o sol. Foi identificado frecuentemente con Apolo como Apollo Grannus. A súa devoción era frecuente en conxunto con outras deidades como Sirona ou Marte. Festival
Unha inscrición do século I dunha fonte pública de Limoges menciona un festival galo dedicado a Grannus (Latinizado como decamnoctiacis Granni): POSTVMVS DV[M]
NORIGIS F(ilius) VERG(obretus) AQV
AM MARTIAM DECAM
NOCTIACIS GRANNI D(e) S(ua) P(ecunia) D(edit)
Tradución: "O Vergobretus Postumus fillo de Dumnorix deu dos seus propios cartos a Aqua Martia ("Auga de Martius [ou Mars]", un acueduto) para o festival de dez noites de Grannus".
Grantham

Grantham é unha cidade británica preto da estrada A1 en Lincolnshire, Inglaterra. Margaret Thatcher naceu na cidade e Isaac Newton foi á escola aquí. Gastronomicamente, Grantham tamén é coñecida polo seu pan de xenxibre (gingerbread). Xeografía
Localización
A cidade é relativamente pequena, pero ten múltiples vilas satélite, e numerosos distritos e zonas agrarias como Gonerby Hill Foot, Manthorpe, Earlesfield e Alma Parkleiras, como Gonerby Hill Foot, Manthorpe, Earlesfield e Alma Park
Xeoloxía
A pedra calcaria foi traballada nos arredores de Lincolnshire dende a época romana, proporcionando material para os edificios locais, tendo demanda tamén en Anglia Oriental e o sueste de Inglaterra. Esta pedra de construción de alta calidade é coñecida como pedra de Ancaster. Educación
Hai varias escolas na cidade, como a Priory Ruskin Academy e a Kings Grammar School, ás que asistiu Isaac Newton.
Granulomatose broncocéntrica

A granulomatose broncocéntrica (GB) é unha doenza que consiste nunha reacción granulomatosa inflamatoria e necrotizante do epitelio bronquial de arredor dos bronquios e bronquíolos. Representa unha doenza englobada dentro do tipo das eosinofilias pulmonares. É unha enfermidade pouco frecuente e de etioloxía descoñecida, denominándoselle moitas veces tamén granulomatose broncocéntrica idiopática. En proporción afecta tanto a homes como a mulleres de igual xeito. Porén, en pacientes asmáticos (aproximadamente un 50% do total), considérase que a etioloxía é unha reacción de hipersensibilidade fronte a antíxenos fúnxicos intrabronquiais, posibelmente Aspergillus. En doentes sen asma, a GB vinculouse con outras doenzas autoinmunes e infecciosas, entre elas a artrite reumatoide, a tuberculose, a equinococose, a histoplasmose, a coccidiomicose e a nocardiose.
O diagnóstico establécese mediante biopsia e mediante radioloxía, onde ofrece unha imaxe de masa tumoral. Ademais da asma, é frecuente que os pacientes con GB presenten asperxilose broncopulmonar alérxica (ABPA).
Granxa

Unha granxa (do latín: granica celeiro) é un terreo rural no que tradicionalmente se exerce a agricultura e gandería.
Unha granxa é unha parcela, incluíndo estruturas, dedicada principalmente á produción e á xestión de alimentos (produción de hortalizas, grans ou cría de gando), fibras, e cada vez máis, combustible. É a base na produción de alimentos. As granxas poden ser de propiedade e operados por unha soa persoa, unha familia, unha comunidade, unha corporación, unha empresa. .. As granxas poden ser de calquera tamaño, dende unha fracción de hectárea ata varios miles de hectáreas. Clases de granxas
As granxas comerciais están destinadas á gandería. As cortes utilízanse para operacións principalmente involucradas no adestramento dos cabalos. Tamén existen granxas de produtos lácteos, que se utilizan para a produción de leite, e de peixes (piscifactorías). Unha nova utilidade é a granxa-escola onde se ensinan coñecementos, sobre todo, dos animais da granxa.
Granxa Escola Pedro Murias

A Granxa Escola Pedro Murias foi un centro dedicado á experimentación e a difusión de técnicas agropecuarias de ensino agrícola situada na parroquia de Vilaframil (Ribadeo), nun terreo de 14 hectáreas. Foi construído a comezos do século XX por Pedro Murias, indiano de Ribadeo establecido en Cuba, quen destinou boa parte dos seus bens á constitución da Fundación Agrícola Pedro Murias, que deu lugar á construción dunha granxa escola agrícola. Historia
O obxectivo da Granxa Escola era a formación dos agricultores e o progreso da súa terra natal. Inicialmente estivo xestionada por unha fundación, que quedou constituída o 13 de xullo de 1913. O primeiro director da fundación foi Enrique Suárez Couto. En 1919 constituíuse a primeira Comisión Delegada do padroado na parroquia da Devesa. No 1922 comeza a funcionar unha escola primaria no seu interior, da man de Gregorio Sanz, que tamén quedaría como director á morte do anterior, ese mesmo ano.
A fundación de patrocinio foi dotada con varios edificios na Habana, así como con accións da Nueva Fábrica de Hielo y Cerveza de Puentes Grandes, máis a cantidade de dez mil pesos de ouro para a adquisición de terreos, edificios e mobiliario. Entre o persoal docente estivo Gregorio Sanz. A raíz da revolución cubana de 1959 a fundación tivo dificultades, e a granxa pechou en 1961. O 24 de xuño de 1987 a Xunta de Galicia fíxose cargo do centro co Decreto 170/87, que declaraba de interese galego a Fundación Escuela Agrícola Pedro Murias, e a Consellería de Agricultura pasou a ser protectora da mesma. En 1991 a Xunta recuperou a granxa escola como centro de capacitación agrícola, e actualmente funciona como o Centro de formación e experimentación agroforestal Pedro Murias.