Insuficiencia renal

Unha insuficiencia renal é unha condición médica na cal os riles deixan de filtrar adecuadamente os produtos de refugallo do sangue. As dúas formas principais son a insuficiencia renal aguda, que adoita ser reversible co tratamento axeitado, e a insuficiencia renal crónica, que normalmente non é reversible. En ambos os casos, adoita haber unha causa subxacente.
A insuficiencia renal determínase principalmente por unha diminución na taxa de filtración glomerular (TFG), a velociade á cal se filtra o sangue no glomérulo renal. Unha TFG menor, corresponde a unha maior gravidade do proceso. Isto provoca unha diminución ou mesmo unha ausencia de produción de urina e a acumulación de produtos de refugallo (creatinina ou urea) no sangue (azotemia). Dependendo da causa, pode presentarse hematuria (perda de sangue na urina) e proteinuria (perda de proteínas na urina). Moi a miúdo, cursa con hipertensión arterial asociada que aumenta de forma progresiva se non se trata. O trastorno hipertensivo que padecen as persoas con insuficiencia renal de longa duración ten un difícil control e require a combinación de dous ou máis compostos antihipertensivos para conseguir un estado de normotensión (130/80 mmHg).
Na insuficiencia renal pode haber problemas de retención de líquidos no corpo (que produce edemas), aumento dos niveis de ácidos, niveis elevados de potasio, diminución dos niveis de calcio, aumento dos niveis de fosfato (hiperfosfatemia), e nas etapas posteriores, anemia. Tamén se poden ver afectados os ósos (osteodistrofia renal), feito que provoca unha ampla gama de manifestacións que teñen a súa orixe en diversos mecanismos fisiopatolóxicos que progresan en función da duración da doenza: resorción e esclerose ósea, osteomalacia, osteopenia ou osteoporose, por exemplo. A longo prazo os problemas renais están asociados cun maior risco cardiovascular, en boa parte a causa dunha elevación prolongada do bicarbonao sérico nun contexto de desequilibrio ácido-básico e tamén por unha calcificación arterial anómala secundaria á desregulación do metabolismo do calcio e dos fosfatos, que favorece o desenvolvemento da doenza coronaria. Fálase de síndrome cardiorrenal cando nun doente coexisten simultaneamente unha insuficiencia renal e unha insuficiencia cardíaca, de forma que un aumento da disfunción dos riles empeora a disfunción do corpo e viceversa, producíndose así un efecto de retroalimentación que acelera á vez o dano renal e o miocádico, agrupado hoxe en día en cinco condicións clínicas diferentes.
Nos doentes de cirrose e ascite existe unha disfunción circulatoria asociada á vasoconstrición renal e á conseguinte deterioración do fluxo sanguíneo dos riles. Neste contexto, un empeoramento adicional da función hepática ou dos axentes etiolóxicos que diminúen o volume vascular efectivo comporta unha perfusión reducida e un baixo filtrado glomerular que orixina o desenvolvemento da insuficiencia renal.
En pacientes anciáns afectados de obstrucción intestinal, non é infrecuente á aparición dunha insuficiencia renal de natureza prerrenal, a causa da acumulación masiva de líquidos nas asas do intestino.
A obesidade considérase un factor de risco asociado ao desenvolvemento da insuficiencia renal, xa que pode ser a causa dunha proteinuria que, co paso dos anos, ocasione unha diminución do filtrado glomerular. Ademais, un exceso de masa corporal comporta un fenómeno de hiperfiltración prolongada que con frecuencia constitúe o substrato dunha glomerulopatía.
Raramente, a sarcoidose (familiar ou non) ten como primeira manifestación unha insuficiencia renal con hipercalcemia e hipercalciuria. Agás en casos moi determinados, acostuma responder ben aos corticoides.
A orixe dlgunhas insuficiencias renais pode ser iatroxénica. A administración endovenosa continuada de bifosfonatos ricos en nitróxeno (compostos derivados do pirofosfato que inhiben a actividade osteoclástica) é unha causa ocasional de insuficiencia renal, xa que ten un efecto nefrotóxico que fai necesario un control analítico adecuado do paciente. En anciáns polimedicados, con diversas patoloxías de base pero sen evidencias de doenza renal previa, a toma de AINEs pode inducir a aparición dunha insuficiencia renal. Poucas veces as solucións orais de fosfato de sodio utilizadas antes da práctica das colonoscopias desencadean insuficiencias renais agudas ou crónicas. Doses excesivas de catárticos que conteñen magnesio poden causar insuficiencias renais ou agravar disfuncións renais xa existentes, especialmente en doentes xeriátricos con alteracións do tránsito intestinal. Describíronse casos esporádicos de insuficiencia renal progresiva secundarias ao tratamento con alectinib (un inhibidor da quinase linfoma-anaplásica indicado en certos tipos de cancro de pulmón e cunha boa tolerancia en xeral), que comportaron un cambio de medicación. A toma de determinados fármacos durante a xestación, como agora o telmisartan (un antagonista dos receptores de anxiotensina II) pode ocasionar insuficiencias renais agudas en neonatos. En raras ocasións, unha reacción adversa á sacarosa empregada como excipiente para administrar inmunoglobulinas endovenosas foi causa de insuficiencias renais.
Certas insuficiencias renais, sobre todo as agudas, son consecuencia de reaccións anafilácticas graves a medicamentos ou da acción de toxinas o de velenos dalgúns insectos e ofidios; ademais, a síndrome hemolítica-urémica é unha das causas máis frecuentes de insuficiencia renal aguda en pacientes pediátricos. Poden ser subseguintes a fenómenos isquémicos renals producidos polo consumo de cocaína.
As insuficiencias renais non son raras en casos de golpe de calor asociados ao exercicio físico.