proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Foro Permanente para as Cuestións Indíxenas da ONU

O Foro Permanente para as Cuestións Indíxenas da ONU é un organismo asesor da Organización das Nacións Unidas (ONU) obre cuestións relativas aos pobos indíxenas e os seus dereitos. No mundo hai máis de 370 millóns de persoas indíxenas (tamén coñecidas como nativas, orixinais, aborixes e primeiros pobos) nuns 70 países.
O foro foi creado en 2000 como resultado do Ano Internacional dos Pobos Indíxenas do Mundo da ONU en 1993, dentro da primeira Década Internacional dos Pobos Indíxenas do Mundo (1995–2004). É un órgano consultivo no marco do Sistema das Nacións Unidas que informa ao Consello Económico e Social das Nacións Unidas (ECOSOC). Historia
O 18 de decembro de 1990 aprobouse a Resolución 45/164 da Asemblea Xeral das Nacións Unidas, pola que se proclamaba que 1993 sería o Ano Internacional dos Pobos Indíxenas do Mundo, “coa finalidade de fortalecer a cooperación internacional para a solución dos problemas aos que se enfrontan as comunidades indíxenas nas zonas, como os dereitos humanos, o medio ambiente, o desenvolvemento, a educación e a saúde". A celebración do ano comezou en Australia polo discurso de Redfern do primeiro ministro Paul Keating o 10 de decembro de 1992, no que abordaba as desvantaxes ás que se enfrontan os indíxenas australianos (aborixes e insulares do estreito de Torres).
A creación do foro permanente foi discutida na Conferencia Mundial de Dereitos Humanos de 1993 en Viena, Austria. A Declaración e Programa de Acción de Viena recomendaban que ese foro se establecese dentro do primeiro Decenio Internacional dos Pobos Indíxenas do Mundo das Nacións Unidas.
Constituíuse un grupo de traballo e tiveron lugar outras reunións que levaron á creación do foro permanente por parte do Consello Económico e Social, Resolución 2000/22 do 28 de xullo de 2000.
Foro Social Mundial

O Foro Social Mundial (FSM) é un encontro anual que levan a cabo membros do movemento por unha globalización alternativa, para coordinar campañas mundiais, compartir e refinar as estratexias de organización, e para informarse uns a outros sobre os movementos que hai en marcha en todo o mundo. Tivo o seu nacemento en resposta á celebración do Foro Económico Mundial, máis antigo. Historia e características
O primeiro FSM foi organizado pola Asociación internacional para a Tasación das Transacciones Financeiras para a Axuda ao Cidadán (ATTAC) e o Partido dos Traballadores do Brasil (PT). Levouse a cabo do 25 ao 30 de xaneiro de 2001 en Porto Alegre, Brasil, unha das prazas fortes do PT. Foi un éxito cifrado en 12. 000 asistentes de todo o mundo, pasando a ser referencia dos movementos alternativos.
No segundo FSM, tamén en Porto Alegre, do 31 de xaneiro ao 5 de febreiro de 2002 superouse a cifra de delegados oficiais, representando a xente de 123 países e contando ata 60. 000 asistentes. Leváronse a cabo 652 obradoiros e 27 conferencias. Un conferenciante soado foi o disidente estadounidense Noam Chomsky.
O terceiro FSM foi celebrado de novo en Porto Alegre, en xaneiro de 2003. Houbo moitos obradoiros en paralelo, incluíndo, por exemplo, "A vida tralo capitalismo", que propoñía unha discusión enfocada ás posibilidades participativas, non-comunistas, non-capitalistas de diferentes aspectos das estruturas sociais, políticas, económicas e de comunicación.
O cuarto FSM levouse a cabo en Bombai, India, do 16 ao 21 de xaneiro de 2004. A asistencia foi superior ás 75. 000 persoas que se esperaban. A diversidade cultural foi un aspecto notable do forum. Outra decisión notable foi a de utilizar software libre. Un dos conferenciantes clave foi Joseph Stiglitz, sendo outros Arundathi Roy, Ahmed Ben Bella, Chico Whitaker, José Bové, Mary Robinson e Federico Mayor Zaragoza, entre outros.
A quinta edición deste evento levouse a cabo en Porto Alegre en 2005, mentres que a sexta levouse a cabo en Venezuela, do 24 ao 29 de xaneiro de 2006.
O Sétimo FSM de Nairobi reuniu do 20 ao 25 de xaneiro a activistas de todo o mundo para debater sobor da pobreza, a violencia sexual, o SIDA, os acordos comerciais e a débeda dos países subdesenvoltos. O obxectivo deste Foro non foi chegar a conclusións finais, senón o intercambio de ideas e o establecemento de alianzas para que a xente se unha aos distintos movementos e as propostas salgan das organizacións sociais. O Foro amosou os problemas dos pobos africanos e enfatizou a necesidade de darlles voz ás 850 millóns de persoas do continente.
O FSM ten promovido a organización de moitos foros sociais rexionais, incluíndo o Foro Social Europeo, o Foro Social Asiático e o Foro Educacional Europeo.
Foro de Avilés

O Foro de Avilés (en asturiano: Fueru d'Avilés) é un documento do ano 1086, a través do cal o rei Afonso VI de Castela deu á vila de Avilés privilexios políticos, económicos e comerciais. Está considerado xunto co Documento de Kesos o primeiro documento escrito en asturiano, e é o primeiro documento xurídico nesta lingua e o máis antigo de Asturias. O foro foi confirmado polo rei Afonso VII, neto de Afonso VI, en 1155, no que supuxo o nacemento da cidade de Avilés.
O foro foi dado por Afonso VI mentres era monarca do reino de Castela. En Avilés existían asentamentos humanos xa desde a romanización. O foro de Avilés daba á poboación a categoría de vila de reguengo, e ao longo da Idade Media apoiou sempre á coroa, a quen pagaba impostos. Avilés non foi nunca feudo nin tivo outro tribunal competente que non fosen os reais.
O documento serviu para o desenvolvemento económico da poboación, converténdoa na primeira vila do vello Reino de Asturias e un dos principais peiraos da Europa atlántica da época. Tras a ratificación do foro iniciouse a construción da muralla da cidade, e co impulso do seu novo status a cidade converteuse na segunda de Asturias.
Ramón Menéndez Pidal cualificouno como un dos documentos medievais máis importantes polo seu valor lingüístico. No arquivo municipal da vila consérvase unha copia de 1289 da confirmación feita por Afonso VII.
Foro de diálogo IBSA

O Foro de diálogo IBSA (India, Brasil, Suráfrica) creouse en 2003 como resultado do fracaso das negociacións da Organización Mundial do Comercio en Cancún. O seu obxectivo é o de promover a cooperación en comercio, investimento e diplomacia económica entre tres dos principais polos políticos e económicos dos países en vías de desenvolvemento.
O 13 de setembro de 2006 levouse a cabo en Brasilia o primeiro cume do foro IBSA coa asistencia dos presidentes do Brasil, Luiz Inácio Lula da Silva, o presidente de Suráfrica, Thabo Mbeki e o Primeiro Ministro da India Manmohan Singh. Nesa ocasión os tres líderes emitiron unha declaración conxunta:
Os líderes acordan explorar abordaxes para a cooperación pacifica nos usos de enerxía nuclear baixo as salvagardas apropiadas.
Tamén deciden establecer un grupo de traballo que se enfoque nas modalidades dun acordo de comercio trilateral entre India, MERCOSUR e a Unión Surafricana de Aduanas. Declaración de Brasilia
A declaración IBSA de Brasilia resalta a necesidade de levar a cabo a rolda de Desenvolvemento da OMC e facer do proceso de globalización un máis humano, inclusivo e equitativo. Ademais resalta a necesidade de mellorar a arquitectura financeira internacional para reducir a volatilidade de capitais para orientalos cara ao desenvolvemento, fomentando un desenvolvemento sostible e unha efectiva implantación da convención de biodiversidade; reducir o abismo dixital; fortalecer as Nacións Unidas e o multilateralismo para loitar contra ameazas como o sida e o terrorismo; reformar a ONU mediante a democratización do Consello de Seguridade; promover a igualdade en inclusión social mediante a implantación efectiva de políticas de loita contra a fame e a pobreza; apoiar as granxas familiares e promover a seguridade alimenticia, a saúde, a asistencia social, o emprego, a educación, os dereitos humanos e a protección do ambiente.
Foro do bo burgo de Castro Caldelas

O Foro do bo burgo de Castro Caldelas é un documento redactado en galego en abril de 1228 por un notario da vila de Allariz. . Neste texto o rei Afonso VIII outorga ós cidadáns desta poboación os seus foros e regula o seu réxime.
O texto comeza así:
Foro romano

Un foro (en latín: forum, "lugar público ao aire libre", pl. : fora ) era unha praza pública dun municipium, ou calquera civitas, da Roma Antiga reservada principalmente para a venda de mercadorías; é dicir, un mercado, xunto cos edificios utilizados para tendas e as stoás utilizadas para os postos abertos. Pero estes tiveron múltiples propósitos, incluso como lugares de encontro e debate. Moitos foros foron construídos en lugares remotos ao longo dunha estrada polo maxistrado responsable da estrada, nese caso o foro era o único asentamento no lugar e tiña o seu propio nome, como Forum Popili ou Forum Livi.
ForoCoches

ForoCoches é un foro español que inicialmente estaba orientado cara a temas de automoción pero ao final converteuse nun foro multitema. Foi creado o 15 de marzo de 2003.
O foro dispón dunha categoría xeral, a máis usada, e outras para electrónica, automoción, viaxes etc. .. O foro é coñecido polos memes de Internet, créanse moitos neste foro e chegan a ser coñecidos en toda España, inclusive Portugal e toda a comunidade castelanfalante.
O foro creouse da man de Alejandro Marín Nicolás, propietario de LW Network. No foro, ten o sobrenome de "Electrik".
Os idiomas do foro son todos os de España, é dicir, o castelán, o galego, o catalá, o éuscaro e outros menos falados.
No foro, éntrase mediante invitación e coñécese pola complicación para conseguir rexistrarse no foro. Dado o enorme tráfico de mensaxes que fai practicamente imposible revisar todos e cada un deles, Forocoches ten un sistema de moderación automático que consiste en que son os propios usuarios os que, a través de chamadas de atención (informe), poden sancionar actitudes cuestionábeis, podendo levar a unha prohibición de novas colaboracións (ou baneo) ó usuario provocador ou que viole as regras.
Foros de Debate

Os Foros de Debate son uns encontros celebrados en Ribadeo pola Fundación Sargadelos e o Grupo Voar. Características
Inclúen un conxunto de charlas (de 4 a maioría dos anos a 7 nunha das edicións) impartidas por persoeiros relacionados co tema anual escollido, seguidas dunha quenda de preguntas por parte do público. Desenvólvense nas instalacións do Hotel Voar, en Ribadeo. Na primeira etapa, entre 1994 e 1998, tiveron carácter anual, co nome de Foros de Debate do Grupo Voar por ser organizados directamente polo grupo xestionado por Segismundo García. Recuperáronse en 2016, e desde entón tiveron unha cadencia aproximadamente anual. Edicións
I edición (1994): "A crise económica". Coordinado por Balbino Pérez Vacas, coa participación de Víctor Moro, Xosé Luís Barreiro Rivas, Ramón Tamames, Rafael del Pino e Guillermo de la Dehesa.
II edición (1995): "A crise institucional". Participantes: Vitorino Núñez, Isaac Díaz Pardo, Perfecto Conde, Fernando Ónega, Baltasar Garzón, Gustavo Bueno e Fernando Morán López.
III edición (1996): "Formas de Estado: Monarquía e República". Participantes: Sir Raymond Carr, Juan Pablo Fusi, Xosé Ramón Barreiro, Eduardo Haro Tecglen, Santiago Carrillo e Gonzalo Fernández de la Mora.
IV edición (1997): "Europa e os nacionalismos". Participantes: Leopoldo Calvo-Sotelo, Mario Onaindia, Camilo Nogueira, Fernando Savater e Josep Antoni Duran i Lleida.
V edición (1998): "O poder: as súas formas e aparencias". Participantes: Sabino Fernández Campo, Miguel Boyer, Clemente Auger e Miguel Ángel Aguilar.
VI edición (2016): "Europa, un proxecto común". Coordinado por Balbino Pérez Vacas, coa participación de Miguel Ángel Revilla, Josep Borrell, José Manuel García-Margallo e Bieito Rubido.
VII edición: "Ética e política". Participantes: Alberto Núñez Feijóo, Rosa Díez González, Íñigo Errejón Galván e Patxi López Álvarez.
VIII edición (2023): "Estatalismo ou liberalismo". Participantes: Juan Carlos Monedero Fernández, Ana Pontón Mondelo, Rodrigo Rato Figaredo (28 de xaneiro, presentado por Lois Caeiro) e Antonio Garamendi Lecandia.
IX edición (2024): "O estado: Súbditos e cidadáns". Participantes: Iván Espinosa de los Monteros (19 de xaneiro), Alfonso Guerra González (26 de xaneiro), Soraya Sáenz de Santamaría (2 de febreiro) e Manuela Carmena Castrillo (16 de febreiro).
X edición (2025): "Iniciativa privada e poder público". Participantes: Mario Conde (10 de xaneiro, presentado polo escritor Alfredo Conde), José Blanco López (24 de xaneiro, presentado por Alfonso Riveiro, dir. El Progreso), Juan Luis Cebrián Echarri (31 de xaneiro, presentado por Lois Caeiro) e Isabel Díaz Ayuso (14 de febreiro)
Foros xerais vascos

Os Foros eran o conxunto de leis particulares, propias dun lugar ou territorio, que incluían costumes, privilexios políticos, económicos e mesmo normas penais, refrendados, normalmente, polo monarca. Para o País Vasco non houbo un foro único, senón que eran propios de cada unha das tres provincias, á parte de foros singulares de tipo municipal. Navarra, monarquía independente ata 1512, tiña o seu propio ordenamento. Porén as semellanzas nas normas e as coincidencias no funcionamento permiten falarmos de Foros xerais ou Foros vascos para o territorio vasco e navarro.
Estes foros desenvolvéronse na Idade Media e durante o Antigo Réxime, e mantivéronse ata 1839, sendo orixe a partir desa data de fortes controversias, que conduciron ata enfrontamentos armados, especialmente as denominadas guerras carlistas. Caracteres xerais
Os aspectos máis comúns dos Foros xerais inclúen: Institucións de autogoberno: as Xuntas Xerais eran o organismo de goberno común para Áraba, Biscaia e Guipúscoa; as Cortes para Navarra. As atribucións de ambas eran moi amplas, comprendendo o ordenamento administrativo, político, lexislativo, xudicial, fiscal etc. A capacidade de aprobar as normas emanadas da Casa real recibía o nome de "pase foral" no País Vasco e "dereito de sobrecarta" en Navarra; o obxectivo xurídico era comprobar se aquelas normas se axustaban ao ordenamento foral.
Foros de contido económico: basicamente reservaban un sistema impositivo propio dentro do territorio e unha rede propia de alfándegas que separaban comercialmente o País Vasco; a cambio entregaban unha "doazón real" á Facenda real.
A total autonomía económica permitía adoptar planos propios neste campo. Foros de contido social: quizais o máis sinalado fose a protección da fidalguía universal, carácter que nunha sociedade estamental permitía a participación nos asuntos públicos. Aínda que non fose tan universal como ás veces se di, pois só estaba estendida por completo ás provincias de Biscaia e Guipúscoa, a súa exhibición causaba estrañeza no resto da península. A pesar de que houbo un acaparamento do poder por nobres, eclesiásticos, e, mesmo señores medianos ("jauntxoak": señoriños), o certo era que a participación política era superior a do resto de España. Era ademais un factor que favorecía as actividades económicas, por canto era difícil sentir o estigma de exercer un traballo mecánico.
Un segundo era a exención de servizo militar. Os continxentes cedidos ao exército real tiñan que ser aprobados polas Xuntas Xerais ou polas Cortes, segundo territorio; as Deputacións recrutaban forzas en caso necesario.
O control real
O monarca velaba o cumprimento das súas normas a través dun corrixidor no País Vasco e do vicerrei en Navarra. O corrixidor presidía as Xuntas. Cada rei estaba obrigado a xurar os foros en Gernika, e á súa vez os deputados a xurarlle lealdade, bicándolle as mans.
Forquita de replicación

A forcada de replicación, forquita de replicación ou garfo de replicación é unha estrutura que se forma dentro do núcleo da célula durante a replicación do ADN. Constitúe o resultado da acción de varias proteínas que teñen a finalidade de abrir a dobre cadea de ADN para facilitar a replicación do material xenético, sexa ADN ou ARN. É orixinado polas proteínas helicases, que quebran as pontes de hidróxeno que ligan as dúas cadeas de ADN.
Outras proteínas, as SSB (single-stranded DNA binding proteins ou proteínas que se ligan ao ADN monocatenario) contribúen a manter a estabilidade da forquita de replicación. Por último, outras proteínas como a proteína DnaA ou as topoisomerases participan dunha ou doutra maneira na replicación. A estrutura resultante ten dúas ramificacións, cada unha das cales está formada por unha cadea de ADN, e que son chamadas de cadea retardada ou descontinua e cadea líder, adiantada, condutora ou continua. A ADN polimerase vai adicionando posteriormente os novos nucleótidos para as cadeas de nova síntese, seguindo a complementariedade de bases.
Forraxeamento

O forraxeamento é a busca de recursos de alimento salvaxe. Afecta á condición física dun animal porque xoga un papel importante na súa capacidade para sobrevivir e reproducirse. A teoría da alimentación é unha rama da ecoloxía do comportamento que estuda o comportamento dos animais na procura de alimento en resposta ao hábitat onde vive o animal, e foi proposta por primeira vez en 1966. Os humanos que forraxean son a miúdo chamados cazadores-recolectores, que atopan e comen animais e plantas (salvaxes) sen domesticación nin agricultura (nese caso non son cazadores-recolectores). Desenvolvemento
Os modelos económicos utilizados polos ecoloxistas do comportamento para analizar a busca de alimento enfócanse en estratexias óptimas de eficiencia enerxética. Estes modelos predín que as tácticas que proporcionan a maior cantidade de enerxía adquirida por unidade de tempo, minimizando o custo do esforzo, son as que prevalecen evolutivamente. As variables clave destes modelos inclúen a enerxía obtida, os custos asociados coa busca, e a dispoñibilidade e distribución dos recursos no ambiente.
Contribucións importantes á teoría da alimentación foron realizadas por: Eric Charnov, que desenvolveu o "teorema do valor marxinal" para predicir o comportamento dos recolectores mediante 'parches';
Sir John Krebs, co traballo sobre o modelo de dieta óptima en relación cos Baeolophus e os 'chickadees' (páridos);
John Goss-Custard, quen primeiro probou o modelo de dieta óptima contra o comportamento no campo, usando o bilurico común, e despois procedeu a un estudo extenso sobre a busca de alimento no lampareiro eurasiático.
Forró

O forró é un xénero musical e a súa danza, en ambos os dous casos con orixe na rexión nordeste do Brasil. Historia
O forró é especialmente popular nas cidades de Caruaru e Campina Grande, onde é símbolo da Festa de San Xoán, e nas capitais Fortaleza, Natal e Recife onde se promoven grandes festas que duran a noite toda. Forró tamén é o nome dado a estas festas.
Rigorosamente, o forró é un conxunto de estilos musicais relacionados, e non un único. Entre varios ritmos diferentes que se identifican comunmente como forró, destácanse o baião, o côco, o rojão, a quadrilha, o xaxado, o arrasta-pé e o xote.
Orixe do nome
O termo forró, segundo o mestre potiguar Câmara Cascudo, notábel estudoso das manifestacións culturais populares, ven da redución da palabra forrobodó, que significa "alén de arrastra-pé, farra, confusión, desorde".
É frecuente asociar a orixe da palabra forró coa expresión inglesa for all (para todos), como un anglicismo. Para esa versión foi construída unha enxeñosa historia: no inicio do século XX, os enxeñeiros británicos, instalados en Pernambuco para construír a ferrovía Great Western, promovían bailes abertos ao público, ou sexa for all. Así, for all pasaría a ser, no vocabulario do pobo nordestino, forró (a pronuncia máis próxima). Outra versión da mesma historia substitúe os ingleses polos norte-americanos e o Pernambuco do inicio do século XX por Natal no período da segunda guerra mundial, cando unha base militar dos Estados Unidos foi instalada na cidade. A pesar de xocosa a versión, non hai sustentación para a orixe anglicista do termo.
A música
Os instrumentos tradicionais do forró son o triángulo (instrumento musical), o acordeón e a zabumba, acompañados ás veces dun pandeiro. A música é practicamente sempre acompañada do canto polos músicos.
O tema das cancións é o amor (paixón, celos, lembranza dun amor. .. ) e o ritmo é vivo e alegre. Este xénero provén dunha mestura do tambor indíxena precolombiano e do acordeón dos colonos europeos.
O baile
O forró é a base dunha danza en parella (moi xunta), aínda que se pode bailar tamén en ronda. O paso é relativamente simple: dous pasos á esquerda, dous pasos á dereita. El impúlsaa a ela e pode facela describir voltas entre as demais parellas. Os pasos poden ser saltiños. Artistas
Existen innumerábeis orquestras de forró por todo o Nordeste brasileiro e moitas agrupacións improvisadas. Con frecuencia levan un nome baseado nun tipo de comida, como Mastruz con jeite e noda de Caju (noda é o carozo); outras coñecidas son Brucelosa e Baba de Moça.
Algúns artistas que teñen divulgado os ritmos do forró para alén das festas populares foron Luiz Gonzaga, Sivuca, Dominguinhos e Elba Ramalho.
Fortaleza de Barcala

A Fortaleza de Barcala é unha fortaleza sita na parroquia de Broño, en Negreira, da que só quedan restos de tres muros de pedra concéntricos. Edificouse sobre un antigo castro e no século XIV foi arrasada polos irmandiños.
Fortaleza de Cira

A Fortaleza de Cira ou Torre de Cira é unha construción medieval situada na parroquia de Cira, no concello de Silleda. Historia
Bernardo Xoán de Deza fundou este castelo no século XII aproveitando unha elevación próxima á confluencia dos ríos Deza e Ulla, dando nome ao lugar onde se ergueu. Anos máis tarde, a raíña Dona Orraca fíxose coa súa tiularidade, tras asediala e apreixar dentro dela ao seu propietario, que lla entregou para ser libre. A partir de entón, a raíña empregou a fortaleza como base de operacións para loitar contra o arcebispo Xelmírez para a conquista das súas propiedades.
O único que queda a día de hoxe en pé é a torre da homenaxe da fortaleza que fora levantada polo Conde de Altamira e desfeita polos irmandiños no ano 1467 a consecuencia do seu levantamento popular.
Fortuniano

O Fortuniano ou Fortuniense é un piso xeolóxico, que marca o comezo do Fanerozoico, o Paleozoico e o Cámbrico. É o primeiro dos dous pisos e idades do Terreneuviano. A súa base defínese pola primeira aparición da pegada fósil de Trichophycus pedum, hai 541, 0 ± 1, 0 millóns de anos. A parte superior do Fortuniano, que é a base do piso 2 do Cámbrico, non se definiu formalmente aínda, pero correspondería á aparición dunha especie de arqueociato de hai aproximadamente 529 millóns de anos. Etimoloxía
Toma o nome de Fortune Head, no extremo norte da península de Burin, Terra Nova, no Canadá.
Forušande

Forušande (en persa: فروشنده) é un filme iraniano de 2016 escrito e dirixido por Asghar Farhadi. Está protagonizado por Taraneh Alidoosti e Shahab Hosseini. Conta a historia dun matrimonio de actores que interpretan a obra de Arthur Miller Death of a Salesman nun teatro, mais a muller é asaltada e atacada no seu propio fogar. O marido tenta descubrir a identidade do atacante, mentres a muller tenta lidar co estrés postraumático. Unha coprodución entre Irán e Francia, o filme foi rodado en Teherán en 2015.
Estreouse no Festival Internacional de Cine de Cannes de 2016, onde conseguiu o premio de mellor guión e mellor actor para Hosseini. Forušande recibiu moi boas críticas e gañou o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa. Porén, Farhadi non foi á cerimonia da 89ª edición dos premios en protesta pola Orde Executiva 13769. Personaxes
Shahab Hosseini como Emad
Taraneh Alidoosti como Rana
Babak Karimi como Babak
Farid Sajadhosseini como o home
Mina Sadati como Sanam
Maral Bani Adam como Kati
Mehdi Koushki como Siavash
Emad Emami como Ali
Shirin Aghakashi como Esmat
Mojtaba Pirzadeh como Majid
Sahra Asadollahi como Mojgan
Ehteram Boroumand como Mrs. Shahnazari
Sam Valipour como Sadra
Forxa

A forxa é un proceso de conformado de materias férreos por medio do uso combinado de calor e presión. Este procedemento provoca un aliñamento das impurezas do material mellorando as súas propiedades na dirección perpendicular ao esforzo. Tradicionalmente a peza de ferro ou aceiro previamente aquecida na fragua era sostida polo ferreiro coas pinzas e golpeada cun martelo contra a bigornia. Isto hoxe só se fai en produción artesanal: o máis normal é utilizar prensas hidráulicas. Os procesos de embutido e laminación tamén se basean neste principio.
Forzamento radiativo

O forzamento radiativo é a diferenza entre a radiación solar absorbida pola Terra e a enerxía irradiada de retorno. É unha perturbación do equilibrio da enerxía incidente e emerxente no planeta Terra. Mídese en vatios /m²/período. Pode ser positivo, facendo que a troposfera e a superficie terrestre se quenten, ou negativo, facendo que a troposfera e a superficie da Terra se arrefríen. É, por tanto, a base científica do efecto invernadoiro verificado nos planetas, e ten un papel importante nos modelos informáticos do balance enerxético da Terra, e nos modelos climáticos.
Forzas de Paz da ONU

As Forzas de Paz da ONU, popularmente coñecidas como cascos azuis pola cor dos seus cascos, son corpos militares encargados de crear e manter a paz en áreas de conflito, controlar e observar os procesos de paz e dar asistencia a ex combatentes na implementación de tratados con fins pacíficos. Actúan por mandato directo do Consello de Seguridade da ONU e nel forman parte membros das forzas armadas e policiais dos países integrantes das Nacións Unidas, integrándose así nunha forza multinacional.
En 1956, estas forzas supervisaron o cesamento de hostilidades entre Exipto e Israel. Posteriormente teñen actuado noutros conflitos en Oriente medio, Líbano, Chipre, Mozambique, Somalia, Bosnia etcétera.
En 1988, cando o peruano Javier Pérez de Cuéllar era Secretario Xeral da ONU, os Cascos Azuis recibiron o Premio Nobel da Paz.
En 1993, os Cascos Azuis da ONU destacados na antiga Iugoslavia recibiron o Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional.
Forzas de van der Waals

As forzas de van der Waals son forzas intermoleculares de pequena intensidade existentes entre os átomos e as moléculas próximos. Son chamadas así na honra do científico holandés Johannes Diderik van der Waals. Formulación
As forzas de Van der Waals teñen orixes diversos. Principalmente descompóñense en tres efectos: As forzas de Keesom ou efectos de orientación (forzas de carácter electrostático entre moléculas cargadas, dipolos. .. )
As forzas de Debye ou efectos de indución dun dipolo permanente a un inducido.
As forzas de London ou efectos de dispersión (actúa entre moléculas de calquera tipo, incluídos os gases nobres).
A enerxía correspondente á forza de van der Waals EVdW pódese formular como: E VdW
− 1 r 6 [ μ 1 ⋅ μ 23 ( 4 π ⋅ ϵ 0 ⋅ ϵ ) ⋅ k ⋅ T + μ 12 ⋅ α 2 + μ 22 ⋅ α 1 ( 4 π ⋅ ϵ 0 ⋅ ϵ ) 2 + 34 ⋅ h ⋅ ν ⋅ α 1 ⋅ α 2 ( 4 ⋅ π ⋅ ϵ 0 ) 2 ] {\displaystyle E_{\text{VdW}}
-{\frac {1}{r^{6}}}\left[{\frac {\mu _{1}\cdot \mu _{2}}{3(4\pi \cdot \epsilon _{0}\cdot \epsilon )\cdot k\cdot T}}+{\frac {\mu _{1}^{2}\cdot \alpha _{2}+\mu _{2}^{2}\cdot \alpha _{1}}{(4\pi \cdot \epsilon _{0}\cdot \epsilon )^{2}}}+{\frac {3}{4}}\cdot {\frac {h\cdot \nu \cdot \alpha _{1}\cdot \alpha _{2}}{(4\cdot \pi \cdot \epsilon _{0})^{2}}}\right]} Onde: E Keesom
− 1 r 6 [ μ 1 ⋅ μ 23 ( 4 π ⋅ ϵ 0 ⋅ ϵ ) ⋅ k ⋅ T ] {\displaystyle E_{\text{Keesom}}
-{\frac {1}{r^{6}}}\left[{\frac {\mu _{1}\cdot \mu _{2}}{3(4\pi \cdot \epsilon _{0}\cdot \epsilon )\cdot k\cdot T}}\right]} Enerxía das forzas de Keesom entre moléculas polares. E Debye
− 1 r 6 [ μ 12 ⋅ α 2 + μ 22 ⋅ α 1 ( 4 π ⋅ ϵ 0 ⋅ ϵ ) 2 ] {\displaystyle E_{\text{Debye}}
-{\frac {1}{r^{6}}}\left[{\frac {\mu _{1}^{2}\cdot \alpha _{2}+\mu _{2}^{2}\cdot \alpha _{1}}{(4\pi \cdot \epsilon _{0}\cdot \epsilon )^{2}}}\right]} Enerxía das forzas de Debye entre moléculas polares e dipolos inducidos. E London
− 1 r 6 [ 34 ⋅ h ⋅ ν ⋅ α 1 ⋅ α 2 ( 4 ⋅ π ⋅ ϵ 0 ) 2 ] {\displaystyle E_{\text{London}}
-{\frac {1}{r^{6}}}\left[{\frac {3}{4}}\cdot {\frac {h\cdot \nu \cdot \alpha _{1}\cdot \alpha _{2}}{(4\cdot \pi \cdot \epsilon _{0})^{2}}}\right]} Enerxía das forzas de dispersión de London entre dipolos instantáneos.
Onde ϵ 0 {\displaystyle \epsilon _{0}}, constante diélectrica do baleiro; k {\displaystyle k}, constante de Boltzmann; T {\displaystyle T}, a temperatura absoluta, r {\displaystyle r} a distancia media entre as molecules consideradas, μ {\displaystyle \mu } os momentos dipolares das moléculas consideradas, α {\displaystyle \alpha } as polarizabilidades eléctricas, h {\displaystyle h} constante de Plank e ν {\displaystyle \nu } a frecuencia electrónica de absorción.
Forzas especiais

As forzas especiais, forzas de operacións especiais ou forza de elite, son unidades militares áxiles e versátiles adestradas e formadas para levar a cabo unha serie de tarefas específicas, que van dende as «operacións especiais» dentro dun conflito convencional ás que implican a guerra non convencional. Polo xeral, as forzas especiais teñen unha formación máis ampla e con frecuencia equipos máis avanzados que as forzas convencionais. Adáptanse para operar como forzas asimétricas e son quen de operar de forma independente, ou en apoio directo de calquera das forzas militares convencionais ou doutros elementos gobernamentais. Son activos de alto valor, comandados a nivel estratéxico e que ofrecen importantes resultados non proporcionais co seu reducido tamaño.
Unha unidade de forzas especiais está adestrada para levar a cabo misións de combate de acción directa e indirecta. As operacións de acción directa son operacións ofensivas e cobren un amplo espectro de operacións. As operacións indirectas son habitualmente de recoñecemento, destinadas á obtención de información. Operan sobre a base de grupos pequenos, dependendo da misión, con grande autonomía. Escolla e adestramento
O proceso de escolla para os homes de operacións especiais é normalmente rigoroso e intensivo. Pode incluír algúns dos seguintes aspectos:
1- Selección: Cubrir distancias en carreira con límite de tempo sen equipo.
Cubrir distancias en marcha con límite de tempo con equipo.
Cubrir distancias a nado con límite de tempo sen equipo.
Probas de forza e resistencia aeróbica e anaeróbica.
2- Adestramento: Supervivencia en distintos ambientes.
Tiro con distintos tipos de armas.
Artes marciais.
Demolicións.
Mergullo.
Paracaidismo.
Combate de noite.
Telecomunicacións.
Planificación de operacións
Rapel Capacidades
As capacidades principais das forzas especiais inclúen: Recoñecemento no espazo de batalla profundo.
Adestramento e desenvolvemento doutros activos militares e de seguridade.
Acción ofensiva.
Preparación do espazo de batalla.
Apoio á contrainsurxencia a través da participación e apoio da poboación.
Apoio ás operacións antiterroristas.
Interrupción de rutas de loxística no espazo de batalla profundo.
Forzas produtivas

Forzas produtivas ou forzas de produción (en alemán, Produktivkräfte) é un concepto central no marxismo e no materialismo histórico.
Subvertendo a concepción tradicional da historia, que situaba en primeiro plano as fazañas dos personaxes ilustres, o marxismo fai fincapé na vida material das sociedades. Para Marx, o primeiro feito histórico é a produción polos grupos humanos da súa propia existencia social. Para producir os bens necesarios para a súa subsistencia, os homes empregan certo número de medios materiais. Eses medios de produción son primeiro, elementos que se dan na natureza: terra, bosque, mar etc. Outros permiten transformar mediante o traballo materiais brutos en artigos de consumo.
A eses elementos asigna o marxismo o nome de forzas produtivas. Tales son as ferramentas e todas as forzas motrices utilizadas polo home (aire, auga, electricidade, enerxía atómica etcétera). Pero hai que incluír tamén entre as forzas produtivas todos os procedementos laborais, o agrupamento dos obreiros en fábricas ou talleres e logo en complexos industriais, a división do traballo e a súa racionalización etc. A ciencia intervén na formación das forzas produtivas.
Dentro da concepción marxista, as forzas produtivas están necesariamente en conexión cun tipo determinado de relacións entre os homes na produción e ata cun conxunto da formación social. Para Engels, o escasísimo desenvolvemento das forzas produtivas nas sociedades primitivas tiña por consecuencia a falta absoluta de propiedade privada de medios de produción e a inexistencia de clases antagónicas. Ese tipo de sociedade coñecería un modo de produción que Engels denomina comunismo primitivo. No entanto, as forzas produtivas non sofren unha evolución independente. Esta pode verse obstaculizada ou favorecida polo sistema das relacións de produción e polas superestruturas políticas e ideolóxicas.
Fosa abisal

Unha fosa abisal ou fosa submarina é unha depresión longa, profunda e estreita no fondo oceánico. Caracterízase pola falta de luz e correspóndese con profundidades superiores ós 2. 000 ou 6. 000 metros, chegando ata os 11. 000 metros. A súa fauna ten que soportar as presións inmensas das profundidades do océano. Estas rexións caracterízanse tamén polo frío continuo e a escaseza de alimentos.
Principais fosas submarinas
Fosa común

Fosa ou foxa común é o lugar onde se enterran os cadáveres que por diversas razóns non teñen sepultura propia. As fosas comúns foron, ao longo da humanidade, un método moi usado para dispor dos cadáveres de dúas ou máis persoas.
As fosas comúns utilízanse en caso de catástrofes naturais e epidemias cando existe risco de contaxios masivos. Durante a época da peste negra, por exemplo, abríronse fosas comúns para conter os cadáveres dos infectados con este mal.
Máis comunmente, as fosas comúns son propias de guerras. Durante a segunda guerra mundial, por exemplo, os nazis utilizáronas como cemiterio de xudeus asasinados, nalgunhas ocasións mesmo lanzaban corpos aínda con vida. Tamén as guerrillas fixeron uso das fosas comúns, a miúdo nas súas accións contra a poboación civil. En réximes totalitarios, é ás veces o propio exército o que enterra os seus represaliados por razóns ideolóxicas en fosas anónimas. As fosas sen sinalizar conseguen deste xeito ocultar o resultado das súas atrocidades pasando inadvertidas durante décadas e impedindo aos familiares honrar os seus defuntos. Moitas das que se atoparon fórono grazas ao testemuño de testemuñas ou de arrepentidos.
Nalgúns pobos, aínda persiste a tradición de contar cunha fosa común nos cemiterios para enterrar os cadáveres das persoas non identificadas e/ou non reclamadas. Este tipo de fosas comúns recibe en castelán o nome de hoyanca. Exemplos de fosas comúns
Desde o ano 2007, están a atoparse fosas comúns en diversos puntos de Colombia xeradas polas accións levadas desde preto do ano 2000 principalmente por membros de grupos paramilitares pertencentes ás AUC por mor das confesións que fixeron no proceso de desmobilización.
No 2006 atópase no cemiterio de San Rafael (Málaga) a maior fosa común en España onde se enterraron numerosas vítimas do franquismo.
Nas proximidades de Paracuellos de Jarama (arroio de San José) e de Torrejón de Ardoz (Soto de Aldovea) existen sete fosas comúns contendo os restos dunhas 2. 500 persoas vítimas da represión republicana durante a guerra civil española, fusiladas sen xuízo entre o 7 de novembro e o 3 de decembro de 1936.
Fosa de Ryukyu

A fosa de Ryukyu (en xaponés 琉球海溝, Ryukyu Kaiko) é unha fosa abisal de 1398 km de lonxitude, situada ao longo do bordo do sueste do Xapón, nas illas Ryukyu, no mar de Filipinas no océano Pacífico, entre o nordeste de Taiwán e o sur do Xapón. A fosa ten unha profundidade máxima de 7460 m. A súa orixe é o resultado que a codia oceánica da placa filipina subdúcese oblicuamente debaixo da codia continental da placa eurasiática, a unha velocidade de aproximadamente 52 mm/ano. Xunto con canal adxacente Nankai aol nordeste, a subdución da placa filipina produciu 34 volcáns. O terremoto máis grande que se rexistrou ao longo da fosa Ryukyu, o terremoto de Hyūga-nada de 1968, foi de magnitude 7, 5, e ocurreu ao longo da parte máis setentrional da fosa o 1 de abril de 1968. Este terremoto tamén produciu un tsunami.
Fosa tectónica

Unha fosa tectónica ou graben é unha longa depresión limitada en ambos lados por fallas paralelas levantadas (horst) entre as cales o terreo se afundiu por efecto de forzas internas.
A pesar de que constitúen ás veces o val por onde transcorre un río (como o Rin entre Basilea e Maguncia), as fosas tectónicas nada deben aos axentes exteriores da erosión. As fallas marcan os límites laterais do afundimento do terreo. Este pode prolongarse durante centos e incluso miles de quilómetros, como no Gran Val do Rift, onde se encontran os Grandes Lagos de África, e que se estende desde Mozambique até os montes Tauro (Turquía); a parte de África que queda ao leste desa fractura está en vías de separarse do continente e esa separación é a que produce o afundimento da codia e a formación dunha fosa que acabará por converterse nun brazo de mar, como ocorreu anteriormente na fosa do mar Vermello e do golfo de Adén.
Fosfocetolase

En encimoloxía, as fosfocetolases son encimas que catalizan as seguintes reaccións químiicas: D-xilulosa 5-fosfato + fosfato ⇌ {\displaystyle \rightleftharpoons } acetil fosfato + D-gliceraldehido 3-fosfato + H2O (EC 4. 1. 2. 9, xilulosa-5-fosfato fotocetolase) D-frutosa 6-fosfato + fosfato ⇌ {\displaystyle \rightleftharpoons } acetil fosfato + D-eritrosa 4-fosfato + H2O (EC 4. 1. 2. 22, frutosa-6-fosfato fosfocetolase)
D-sedoheptulosa 7-fosfato + fosfato ⇌ {\displaystyle \rightleftharpoons } acetil fosfato + D-ribosa 5-fosfato + H2O
As fosfocetolases considéranse encimas promiscuos porque poden utiliar como substratos tres diferentes azucres fosfato. Nun estudo xenético recente, atopáronse máis de 150 posibles xenes de fosfocetolases que presentaban variadas propiedades catalíticas en 650 xenomas bacterianos analizados. Están presentes en xenomas eucarioticos e bacterianos.
Estes encimas pertencen á familia das liases, concretamente ás aldehido-liases, que rompen enlaces carbono-carbono. Participan en varios procesos e vías metabólicas: vía das pentosas fosfato, metabolismo do metano, fixación do carbono e fermentación heteroláctica (pola vía da fosfocetolase, na que este encima é clave). Empregan un cofactor, a tiamina difosfato. As fosfocetolases foron utilizadas anteriormente con fins biotecnolóxicos, xa que posibilitan a construción de vías sintéticas que permiten a conservación completa do carbono sen a xeración de poder redutor.
Fosfoetanolamina

A fosfoetanolamina ou fosforiletanolamina (2-aminoetil dihidroxenofosfato ) é o éster do ácido fosfórico e a etanolamina. É un compoñente metabólico utilizado polas células na síntese de fosfolípidos. Funcións
Presente na membrana plasmática de células animais. Participa na síntese de fosfatidiletanolamina no retículo endoplasmático, e tamén en varias rutas metabólicas do metabolismo mitocondrial, síntese de acetilcolina, e síntese hormonal Pode ter función antitumoral ou antiproliferativa, e estimular a apoptose. A fosfoetanolamina está intimamente relacionada cos mecanismos de regulación do potencial de membrana mitocondrial. Aspectos médicos
Diversos estudos indican que hai unha relación entre a variación da concentración de fosfoetanolamina e a enfermidade de Alzheimer, isquemia, epilepsia, e cáncer. Ten unha similitude estrutural co neurotransmisor GABA Biosíntese e síntese
A biosíntese nas células humanas de fosfoetanolamina está catalizada polo encima etanolamina quinase, que transfire un grupo fosfato do ATP á etanolamina, para formar fosfoetanolamina. Posteriormente, noutras dúas reaccións encimáticas máis, fórmase CDP-etanolamina, que cede a fosfoetanolamina a un diacilglicérido, formando fosfatidiletanolamina.
Tamén se orixina no metabolismo dos esfingolípidos. A esfingosina-1-fosfato é degradada por unha liase a hexadecanal e fosfoetanolamina.
Outras sínteses de fosfoetanolamina que non se realizan nas células e que teñen un interese académico ou industrial son:
A fosfoetanolamina pode obterse por reacción da oxazolidin-2-ona co ácido fosfórico. Outra vía é a apertura do anel de aziridina polo ácido fosfórico. Historia
En 1936 E. L. Outhouse illou a fosfoetanolamina de tumores malignos bovinos, informando por primeira vez da existencia deste composto libre na natureza, e posteriormente outros investigadores encontraron a fosfoetanolamina nos intestinos de ratos e en tecidos cerebrais de bovinos.
Posteriormente Cherbuliez e colaboradores sintetizaron, caracterizaron e analizaron o comportamento químico de moitos ésteres fosfóricos, publicando traballos sobre o tema. A síntese descrita por estes investigadores comprendía diversos pasos e subprodutos.
Fosfoproteína

Unha fosfoproteína é unha proteína que contén un grupo fosfato unido, que se engade por modificación postraducional. Pode levar unido un só grupo fosfato simple ou unha molécula complexa como o 5'-fosfo-ADN, enlazada polo fosfato. O aminoácido ao que está unido o fosfato adoita ser un residuo de serina, treonina ou tirosina (principalmente en eucariotas), ou de ácido aspártico ou histidina (principalmente en procariotas). Un exemplo de fosfoproteína é a caseína do leite.
A base de datos UniProt contiña máis de 90000 entradas sobre fosfoproteínas en 2010. En 2013, a base de datos PhosphoSitePlus rexistrou arredor de 206000 sitios de fosforilación en case 20000 fosfoproteínas. Arredor dun terzo do proteoma dos mamíferos son fosfoproteínas.
A fosforilación de proteínas é un importante mecanismo regulatorio nas células. A fosforilación realízana proteína quinases e a desfosforilación, fosfatases.
As fosfoproteínas propuxéronse como biomarcadores para o cancro de mama.
Fosforescencia

A fosforescencia é o fenómeno no cal certas substancias teñen a propiedade de absorber enerxía e almacenala, para emitila posteriormente en forma de luz. Descrición
O mecanismo físico que rexe este comportamento é o mesmo que para a fluorescencia, no entanto a principal diferenza con esta é que hai un atraso temporal entre a absorción e a reemisión dos fotóns de enerxía. Na fosforescencia, as substancias continúan emitindo luz durante un tempo moito máis prolongado, aínda despois do corte do estímulo que a provoca, xa que a enerxía absorbida libérase lenta (ata moitas horas despois) e continuamente. Aplicacións
Este fenómeno é aproveitado en aplicacións tales como a pintura das agullas dos reloxos ou en determinados xoguetes que se iluminan na escuridade. Minerais fosforescentes
Igual que no caso da fluorescencia existen certos minerais que tamén teñen propiedades fosforescentes. Estes son minerais moi estraños e escasos, e que ademais de fosforescencia teñen tamén fluorescencia. A súa luminiscencia vén dada, en xeral, pola presenza de ións de elementos das terras raras na súa estrutura. Cabe destacar, por exemplo, a willemita, cuxa fosforescencia é verde e vén dada pola presenza de arsénico na súa estrutura. A presenza do arsénico é moi pequena e iso fai que se considere como unha impureza. Con todo, non todas as willemitas teñen fosforescencia, pois segundo a súa zona de formación, se esta non é rica en arsénico non contería este elemento como impureza e non posuiría fosforescencia.
Fosforilación a nivel de substrato

A fosforilación a nivel de substrato é unha reacción química que se pode definir como a produción de ATP (ou GTP) a partir de ADP (ou GDP) combinada a unha transformación encimática dun substrato na que non está implicada a fosforilación oxidativa nin a ATP sintase. O que ocorre xeralmente é que un substrato de alta enerxía que está fosfatado cede o seu fosfato ao ADP.
Na fosforilación oxidativa a enerxía necesaria para a fosforilación do ADP procedía do transporte de electróns pola cadea de transporte electrónico e do gradiente de protóns que se forma. Polo contrario, na fosforilación a nivel de substrato a enerxía necesaria para a fosforilación procede da propia reacción encimática que sofre o substrato orgánico. A fosforilación a nivel de substrato é a forma que teñen as fermentacións de producir ATP.
Un exemplo de fosforilación a nivel de substrato é a conversión de fosfoenolpiruvato en piruvato na última reacción da glicólise, con produción de ATP. O encima que cataliza a reacción é a piruvato quinase. O fosfato que estaba no fosfoenolpiruvato acaba uníndose ao ADP, formando ATP, mentres que o fosfoenolpiruvato se converte inicialmente en enolpiruvato, pero este a pH celular case inmediatamente orixina cetopiruvato (ou simplemente piruvato, como se adoita denominar). Esta transformación da forma enol en ceto é moi exergónica, o que impulsa todo o conxunto da reacción á dereita. Fosfoenolpiruvato + ADP → piruvato + ATP Outro exemplo de reacción na que se produce unha fosforilación a nivel de substrato é a formación de succinil-CoA a partir de succinato no ciclo de Krebs, con formación simultánea de GTP. O encima implicado é a succinil-CoA sintetase. Neste caso, o substrato implicado, o succinil-CoA é unha molécula que ten un enlace tioéster moi enerxético entre o CoA e o grupo succinil. A hidrólise do tioéster é unha reacción moi exergónica, que serve para impulsar a reacción. Primeiro, un fosfato inorgánico pasa ao succinil, e despois é transferido a un residuo de histidina do encima, para pasar finalmente ao GDP, formando GTP. Despois, o GTP, noutra reacción posterior, pode orixinar encimaticamente ATP, ao cederlle un fosfato ao ADP. Succinil-S-CoA + GDP → succinato + GTP + CoA-SH
GTP + ADP → GDP + ATP Este é o único ATP que se forma directamente no ciclo de Krebs, xa que o resto do ATP xerado na respiración celular se produce en dúas fosforilacións a nivel de substrato da glicólise citosólica e, sobre todo, na fosforilación oxidativa da membrana mitocondrial interna, que é un proceso completamente diferente.
Fosforilase

En bioquímica, as fosforilases son encimas que catalizan a adición dun grupo fosfato desde un fosfato inorgánico (fosfato + hidróxeno) a un aceptor. A-B + P ⇌ A + P-B
Entre eles están encimas alostéricos que catalizan a produción de glicosa 1-fosfato a partir dun glucano como o glicóxeno, amidón ou maltodextrina. Fosforilase é tamén un nome abreviado que se lle dá ás veces á glicóxeno fosforilase, que foi a primeira fosforilase descuberta, grazas aos traballos de Earl W. Sutherland Jr. a finais da década de 1930. Porén, actualmente coñécense outras fosforilases. Función
As fosforilases non deberían confundirse coas fosfatases nin coas quinases.
En temos xerais, as fosorilases son encimas que catalizan a adición dun grupo fosfato dun fosfato inorgánico (fosfato + hidróxeno) a un aceptor, mentres que as fosfatases (unhas hidrolases) quitan grupos fosfato de moléculas doantes usando auga por medio dunha reacción de hidrólise, e as quinases (unhas fosfotransferases) transfiren un grupo fosfato desde un doante (xeralmente ATP) a un aceptor. Tipos
As fosforilases divídense nas seguintes categorías: Glicosiltransferases (EC 2. 4)
Encimas que degradan glucanos quitando un residuo de glicosa (rompen enlaces O-glicosídico)
glicóxeno fosforilase
amidón fosforilase
maltodextrina fosforilase
Encimas que degradan nucleósidos nas bases e azucres que os constitúen (rompen enlaces N-glicosídicos)
Nucleósido púrico fosforilase (PNPase)
Nucleotidiltransferases (EC 2. 7. 7)
Encimas que teñen actividade fosforolítica de exorribonuclease 3' a 5' (rompen enlaces fosfodiéster)
RNase PH
Polinucleótido fosforilase (PNPase)
Todas as fosforilases ata agora coñecidas comparten propiedades cataliticas e estruturais. Activación
A fosforilase a é a forma R máis activa da glicóxeno fosforilase, que deriva da fosforilación da forma R menos activa, a fosforilase b con AMP asociado. A forma T inactiva pode ser fosforilada por unha fosforilase quinase e inhibida pola glicosa, ou pode ser desfosforilada por unha fosfoproteína fosfatase e inhibida polo ATP e/ou a glicosa 6-fosfato. Para a fosforilación cómpre ATP, pero a desfosforilación libera ións fosfato inorgánicos libres. Patoloxía
Algúns trastornos están relacionados coas fosforilases, como: Enfermidade de almacenamento do glicóxeno de tipo V - glicóxeno muscular
Enfermidade de almacenamento do glicóxeno de tipo VI - glicóxeno hepático.