proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Biblos Clube de Lectores

Biblos Clube de Lectores é un club de lectura así como unha editorial galega con sede en Oza-Cesuras. Carmela González é a directora e Tucho Calvo o director literario.
Comezou a súa andaina en 2003 cun catálogo de obras en galego cunha tiraxe inicial de 278. 000 exemplares, distribuído cos principais xornais de Galiza.
Ten habilitada unha plataforma de pagamento en rede dende a que se poden adquirir máis de 7000 títulos distintos. Funciona mediante subscricións, cuxo custo é de 15 euros anuais máis o compromiso por parte do lector de comprar cando menos un título cada dous meses. Esta empresa é a encargada de organizar o Premio Biblos-Pazos de Galicia, que premia unha narradora ou un narrador menor de 25 anos coa posibilidade de rematar a súa primeira novela coa axuda dun titor experimentado.
En agosto de 2013 inaugurou unha libraría en Betanzos.
Bicameralismo

A bicameralidade é a práctica de ter dous cámaras lexislativas. Nese senso, un parlamento bicameral é un parlamento ou congreso que posúe dous cámaras: unha Cámara baixa, xeralmente denominada Cámara dos Deputados, e unha Cámara alta, habitualmente chamada Senado. Teoría
Aínda que as orixes da bicameralidade poden remontarse até a época da Antiga Grecia e o Imperio romano, os parlamentos bicamerais propiamente devanditos apareceron en Europa medieval cando se asociou coa representación dos distintos estados dun reino.
Os fundadores dos Estados Unidos refugaron calquera noción de representación separada para unha aristocracia social, pero aceptaron a creación dunha bicameralidade onde na cámara alta cada estado atópase igualmente representado e na cámara baixa, a representación de cada estado era proporcional á poboación.
En diante, os estados federais optaron pola bicameralidade sobre todo cando se necesita, en función das diferenzas rexionais, que cada parte do país atópese suficientemente representada. Con todo, a antiga xustificación para a existencia dunha cámara baixa mantívose na idea dunha nova oportunidade para unha segunda opinión sobre os temas lexislativos.
As relacións entre as dúas cámaras varían. Nalgúns casos teñen iguais poderes mentres que noutras, unha cámara é claramente superior. Nos sistemas federais e presidencialistas preséntase maiormente a igualdade das cámaras. A supremacía dunha cámara preséntase nos sistemas de goberno parlamentarista. Tipos de bicameralidade
Federalismo
Algúns países, como Australia, Arxentina, Italia, México, os Estados Unidos, Francia, Romanía India, Brasil, e Alemaña, enlazan os seus sistemas bicamerais á súa estrutura política federal. Por exemplo, nos Estados Unidos, Australia, o Brasil, México e a Arxentina cada estado ten un determinado número de escanos na cámara alta sen importar a poboación que ese estado ten. Isto fíxose para asegurar que os estados pequenos non sexan superados polos máis populosos. Na cámara baixa, os escanos repártense baseados unicamente na poboación de cada estado.
Bicameralidade aristocrática
Nalgúns países, a bicameralidade implica a xuxtaposición de elementos democráticos e aristocráticos. O exemplo máis coñecido é a Británica Cámara dos Lores que representa un vestixio do sistema aristocrático que algunha vez predominou na política británica. Á súa vez, a Cámara dos Comúns atópase composta por parlamentarios electos.
Como forma de revisión
Moitos sistemas bicamerais non están conectados nin co federalismo nin coa aristocracia. América do Sur, Xapón, Francia, as illas Filipinas, e Irlanda son exemplos de sistemas bicamerais en estados unitarios. En países como estes, a cámara alta existe unicamente co propósito de fiscalizar e, excepcionalmente, vetar as decisións da cámara baixa. Polo xeral son politicamente iguais, agás na elaboración do orzamento nacional. O poder executivo debe mandar o proxecto de orzamento á cámara baixa e esta discúteo e apróbao no seu primeiro tramite enviándoo a cámara alta para a súa revisión e aprobación.
Bicarbonato

Os bicarbonatos, tamén chamados carbonatos ácidos e hidroxenocarbonatos, son os sales derivados do ácido carbónico, H2CO3, que conteñen o anión HCO3-.
Aínda que o nome bicarbonato está moi estendido en case todos os idiomas, non está recomendado pola IUPAC, que prefire o nome antigo, anión carbonato ácido, para o anión, ou, para os sales, carbonato ácido do metal correspondente, ou mellor aínda, o nome sistemático, anión hidroxenotrioxocarbonato (IV) ou, para os sales, hidroxenotrioxocarbonato (IV) do metal correspondente.
O bicarbonato máis importante é o bicarbonato de sodio. Debido á súa relativamente baixa solubilidade é un intermediario clave no proceso de obtención do carbonato de sodio segundo o método Solvay.
Os bicarbonatos encóntranse en equilibrio cos carbonatos, auga e anhídrido carbónico (CO2). Este equilibrio intervén nunha multitude de procesos naturais e artificiais. O corpo emprega catalizadores de zinc para que se produza máis rapidamente e facilitar así a respiración.
O feito de que o bicarbonato de calcio, Ca(HCO3)2, sexa máis solúbel que o carbonato de calcio, CaCO3, (que integra as rochas calcarias) é moi importante en xeoquímica e conduce á formación dos sistemas cársicos nas rochas calcarias. Aplicacións
Ao tratárense de sales dun ácido débil, os bicarbonatos solúbeis teñen carácter básico. Así, o bicarbonato de sodio é parte esencial de moitas formulacións de antiácidos estomacais. O mesmo composto tamén se utiliza nos extintores e incendios de po de neve carbónica.
Polo feito de que os bicarbonatos en contacto con ácidos liberan dióxido de carbono utilízanse en lévedos químicos (empregando xeralmente trifosfatos como ácidos) e nas formulacións de tabletas ou pos efervescentes (a miúdo en combinación con ácido cítrico).
Unha da funcións principais do bicarbonato é transportar o CO2.
Bicarbonato cálcico

O bicarbonato de calcio, bicarbonato cálcico ou carbonato ácido de calcio (hidroxenocarbonato de calcio, segundo a IUPAC), é un composto químico se fórmula molecular Ca(HCO3)2
É un complexo formado polo catión Ca2+ e os dous anións HCO3-.
A súa masa molecular é 162, 112 ± 0, 008 g/mol Usos
Utilízase como aditivo alimentario baixo a denominación E-170, como regulador de acidez de estómago (neste uso denomínase coloquialmente como bicarbonato), como colorante e como estabilizador de alimentos.
Nota
Bicarbonato de sodio

O bicarbonato de sodio (tamén chamado bicarbonato sódico, hidroxenocarbonato de sodio ou carbonato ácido de sodio) é un composto sólido cristalino de cor branca moi solúbel en auga, cun lixeiro sabor alcalino parecido ao do carbonato de sodio, de fórmula NaHCO3.
Pódese encontrar como mineral na natureza ou producirse artificialmente.
Cando se expón a un ácido moderadamente forte descomponse en dióxido de carbono e auga. A reacción é a seguinte: NaHCO3 + HCl → NaCl + H2O + CO2 (gas)
NaHCO3 + CH3COOH → CH3COONa + H2O + CO2 (gas)
Debido á capacidade do bicarbonato de sodio de liberar dióxido de carbono úsase, canda outros compostos acídicos, como aditivo levadante en panadaría e na produción de gasosas. Algúns lévedos para a fabricación do pan conteñen bicarbonato de sodio. Antigamente usábase como fonte de dióxido de carbono para a bebida gasosa Coca Cola.
É o compoñente fundamental dos pos extintores de incendios. Obtención
Mediante o proceso de Solvay. Aínda que utilizado para obter Na2CO3, é posíbel obter nunha das reaccións intermedias bicarbonato sódico. O proceso consiste na seguinte reacción:
Na+ + Cl- + NH3 + H2O + CO2 → NaHCO3(s) + NH4+ + Cl-
Na cal precipita o bicarbonato de sodio. Usos
Uso en cociña
O bicarbonato de sodio úsase principalmente en repostaría, onde reacciona con outros compoñentes para liberar CO2, que axuda ás masas a elevarse, dándolles sabor e volume. Os compostos ácidos que inducen esta reacción inclúen bitartrato de potasio (tamén coñecido como cremor tártaro), zume de limón, iogur ou ácido acético, entre outros.
Uso cultural e cosmético
O bicarbonato de sodio utilízase como axente alcalinizante que actúa en combinación coa saliva no coqueo, de maneira que se suaviza e se produce a extracción dos metabólitos da folla de coca facéndose desta maneira o coqueo un proceso pracenteiro e duradeiro, en contraposición a se non se usara o bicarbonato de sodio. O bicarbonato é á coca o que o azucre ao café, de maneira que no altiplano andino (serras do Perú, Bolivia e N da Arxentina), onde se practica o coqueo, o consumo de bicarbonato é alto.
Na China úsase para lavar os pés.
En todo o mundo utilízase para combater a acidez gástrica cando no se dispón de medicamentos específicos.
Serve tamén para a limpeza polo seu poder abrasivo (por exemplo, para limpar obxectos de prata) e desodorizante (por exemplo, para quitar o cheiro "a novo" das neveiras).
Úsase ademais como branqueador dental, xa que pole a superficie do esmalte, e como axente desodorizante para eliminar olores de suoración forte en axilas e pés.
Riscos do uso
Inxesta. Non é perigoso, excepto en cantidades moi grandes.
Inhalación. Pode causar irritación.
Pel. Pode causar irritación.
Ollos. Pode causar cegueira. (en inglés) Consultada o 06/09/2012.
Bicentennial Man

Bicentennial Man é un filme estadounidense dirixido por Chris Columbus que se estreou en 1999. Está baseada na novela The Positronic Man, co-escrita por Isaac Asimov e Robert Silverberg, que á súa vez está baseada na novela orixinal de Asimov The Bicentennial Man. Sinopse
Na primeira década do novo milenio, con avances tecnolóxicos que converten ó mundo nun lugar máis frío e deshumanizado, Richard Martin (Sam Neill) merca un agasallo á súa familia, un novo robot NDR-114. O fillo máis pequeno da familia ponlle de nome Andrew (Robin Williams). Andrew é adquirido como un electrodoméstico caseiro programado para realizar tarefas menores. A medida que Andrew comeza a experimentar emocións e pensamentos creativos, a familia Martin descobre axiña que non ten un robot común e corrente. Personaxes
Robin Williams como Andrew Martin
Embeth Davidtz como 'Little Miss' Amanda Martin/Portia Charney
Hallie Kate Eisenberg como Amanda, con 7 anos
Sam Neill como 'Sir' Richard Martin
Oliver Platt como Rupert Burns
Kiersten Warren como Galatea
Wendy Crewson como 'Ma´am' Rachel Martin
Angela Landis como 'Miss' Grace Martin
Lindze Letherman como Grace, con 9 anos
John Michael Higgins como Bill Feingold
Bradley Whitford como Lloyd Charney
Igor Hiller como Lloyd Charney con 10 anos
Joe Bellan como Robot Delivery Man
Brett Wagner como Robot Delivery Man
Stephen Root como Dennis Mansky
Lynne Thigpen como O segundo presidente Galardóns e nomeamentos
1999: Nomeado ó Oscar: Mellor maquillaxe.
1999: Nomeada ós Premios Razzie: Peor actor (Robin Williams).
Bicicleta de Christiania

A bicicleta de Christiania ou bicicleta Christiania é un tipo de bicicleta caracterizada polo seu carriño inclinado de transporte de mercadorías ou persoas, por diante do guieiro. O carro pode ser de diferentes tamaños e estar ou non cuberto. Conta con tres rodas e por norma xeral leva un contrachapado.
Bicicleta pregábel

Unha bicicleta pregábel é un tipo de bicicleta que incorpora gonzos no cadro, os cales permiten dobrala ou pregala. Características
Polo xeral este tipo de bicicletas teñen rodas de 20 polgadas de diámetro. As bicicletas pregábeis pódense subir ao transporte público e pódense gardar en habitáculos de espazo reducido onde unha bicicleta convencional non cabería. Estas características facilitan o método de transporte mixto (bicicleta e transporte público). Así mesmo, o encartado tamén facilita o transporte da bicicleta nos vehículos.
Bicontos

Os bicontos ou Bikonta son organismos eucariotas formados por células con dous flaxelos desenvolvidos segundo un proceso único. É un dos dous grandes clados dos eucariotas; o outro son os Unikonta. Outro trazo compartido polos Bikonta é a fusión de dous xenes de encimas nun só xene, que son os xenes para a timidilato sintase (TS) e a dihidrofolato redutase (DHFR), que codifican unha soa proteína con dúas funcións (Cavalier-Smith, 2006). Estes xenes tradúcense por separado nos Unikonta.
Algunhas investigacións suxiren que un Unikonta (unha célula eucariota cun só flaxelo) foi o antepasado de Opisthokonta e Amoebozoa, entanto que un Bikonta o foi de Archaeplastida, Excavata, Rhizaria, e Chromalveolata (que inclúe Chromista e Alveolata). Cavalier-Smith suxeriu que os Apusozoa, que tipicamente son considerados incertae sedis (de clasificación insegura), son, de feito, Bikonta.
As relacións entre os Bikonta non están aínda claras. Cavalier-Smith agrupou os Excavata e Rhizaria no grupo Cabozoa e os Archaeplastida e Chromalveolata no grupo Corticata, pero outros estudos suxeriron que os Rhizaria e Chromalveolata forman un clado.
A seguiente árbore filoxenética mostra as relacións entre os principais grupos de Eukarya de acordo coas ideas de Cavalier-Smith. Lenda: [A] Eukarya ancestral heterótrofo uniflaxelado e unicentriolar; mitocondrias con cristas tubulares. [B] Biflaxelado ancestral. [C] Fusión de xenes DHFR-TS. [D] Fusión tripla de xenes da biosíntese da pirimidina. [E] Alvéolos corticais. [F] Adquisición de cloroplastos por endosimbiose secundaria cunha alga verde (clasificadas dentro de Viridiplantae). [G] Flaxelo posterior e mitocondrias con cristas planas. [H] Inserción de EF1-alfa. [I] Aparición dos cloroplastos por endosimbiose primaria cunha cianobacteria. [J] Adquisición de cloroplastos por endosimbiose secundaria cunha alga vermella (Rhodophyta). [K] Inserción de poliubiquitina. [L] Suco de alimentación ventral. [M] Pelos tubulares en flaxelos, e plastos dentro do retículo endoplasmático rugoso.
Biduedo, A Valboa, Trabada

Biduedo é un lugar da parroquia da Valboa no concello lugués de Trabada na comarca da Mariña Oriental. Tiña 9 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 4 eran homes e 5 eran mulleres. Toponimia
O topónimo Biduedo (á espera da oficialización da forma O Biduedo), do latín Betulētum, é un fitónimo referido á abundancia de bidueiros.
Bidé

﻿Un bidé é un elemento sanitario destinado ao lavado íntimo dos xenitais e do ano. Pode servir tamén para lavar outras partes do corpo humano, como os pés ou os cabelos.
A pesar da súa semellanza co retrete, a súa función é máis próxima á dunha cunca ou dunha bañeira. É práctico para lavar un bebé ou para axudar a que as persoas con mobilidade reducida manteñan unha hixiene corpórea adecuada. Quen non teñen costume de usar o bidé confúndenno a miúdo cun urinario ou mesmo cunha fonte de auga. O bidé adoita utilizarse sentando enriba, de costas ou de fronte á billa.
Os máis antigos modelos de bidés eran mobles inamovíbeis, conformados polo xeral por unha cubeta de porcelana dentro dun moble de madeira provisto de catro pés e cunha tapadeira tamén de madeira. Hoxe en día fabrícanse de porcelana ou de esmalte. Están equipados cunha billa mesturadora para enchelos de auga e un sistema de drenaxe para baleiralos. A billa debe estar orientada de xeito que proxecte un chorro de auga dirixido directamente cara aos xenitais.
Bieito Pérez Outeiriño

Bieito Pérez Outeiriño, nado na Mezquita (A Merca) o 5 de setembro de 1954, é un arqueólogo, profesor e escritor galego. Traxectoria
Licenciado en Filosofía e Letras (especialidade en Arqueoloxía) pola Universidade de Valladolid (1989). É membro do Corpo Facultativo de Conservadores de Museos do Estado dende 1985. Foi conservador facultativo do Museo Nacional de Arte Romana de Mérida (1987-1993), xefe do servizo de Arqueoloxía da Xunta de Galicia (1987-1993), subdirector xeral do Instituto de Conservación e Restauración de Bens Culturais (1993-1998) e dende 1998 ata decembro do 2017 foi director do Museo das Peregrinacións e de Santiago. Investiga sobre a ourivería prehistórica do noroeste peninsular, a xestión do patrimonio cultural e os museos. Dirixiu diversas campañas de escavación arqueolóxica en San Cibrán de Las (Ourense) e na Alcazaba de Mérida (Badaxoz), e participou en numerosas escavacións e demais actividades arqueolóxicas de campo. Foi coordinador do equipo redactor do borrador técnico da Lei de Patrimonio Cultural de Galicia e do que se encargou do expediente para a declaración da Muralla de Lugo Patrimonio da Humanidade. Obras
De ourivesaria castrexa. I. Arracades. Ourense, 1982.
Museo Nacional de Arte Romano. Madrid, 1988 (en colaboración).
Sellos de alfarero en terra sigillata hallados en Mérida. Mérida, 1991.
Biela

Unha biela é toda a peza dunha máquina que serve para transmitir ou transformar o movemento rectilíneo alternativo en circular continuo. Un exemplo de biela no interior dun motor de automóbil é a peza que une o émbolo (pistón) á cambota.
A cabeza (a parte máis larga) é apertada á cambota por medio de parafusos e a extremidade oposta é trancada pola cavilla do émbolo, no interior da súa saia. Mentres esta extremidade se despraza para arriba e para baixo (solidaria co movemento do pistón), a cabeza describe un movemento circular. Non ten, por tanto, ningún mecanismo de atenuación do movemento do pistón no momento da explosión ou combustión, polo que o movemento brusco sería transmitido directamente da cambota para o eixe con esta, á súa vez, sufrindo as consecuencias da explosión - vibracións. Esta función é asegurada polos moentes de apoio da cambota e polo volante do motor.
Algunhas bielas dispoñen dunha cabeza con conexión oblicua, facilitando o acceso durante a montaxe e desmontaxe do motor.
Bienal de Venecia

A Bienal de Venecia (en italiano, Biennale di Venezia) é unha institución sen ánimo de lucro subvencionada polo Estado italiano. É unha das institucións culturais máis importantes do mundo.
O seu nome utilizouse sempre como sinónimo da Exposición Internacional de Arte de Venecia, entre as exposicións internacionais de arte contemporánea do mundo máis antigas, importantes e prestixiosas.
O nome "Biennale" deriva da frecuencia bienal dos seus eventos (coa excepción do Festival Internacional de Cinema de Venecia, nado o ano 1932, con frecuencia anual).
Tanto a Bienal internacional de Arte de Venecia como o Festival Internacional de Cine de Venecia son os eventos máis antigos e os primeiros do seu xénero.
Outros eventos celebrados pola Bienal son: a Exposición Internacional de Arquitectura de Venecia; o Festival de Teatro de Venecia; o Festival de Danza Contemporánea de Venecia e o Festival de Música Contemporánea de Venecia.
Bienvenido Lago Alonso

Bienvenido Lago Alonso, nado en Vilagarcía de Arousa cara a 1892, foi un policía e político galego. Traxectoria
Na II República foi elixido vogal primeiro da directiva do Partido Republicano Gallego de Vilagarcía, presidida por Emiliano Porto Rial, en setembro de 1932. Foi nomeado xefe da Policia Municipal de Vilagarcía de Arousa en abril de 1933. Cando aconteceu o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido o 31 de xullo e ingresou no cuartel da Garda Civil. Trasladado á Escola Normal de Pontevedra, habilitada como prisión, foi nomeado ordenanza da inspección da prisión o 17 de agosto; despois internárono no campo de concentración da illa de San Simón. Escribiu un diario de xullo de 1936 a marzo de 1937 no que relata o acontecido nas prisións de Pontevedra e San Simón. Dende 1941 traballou como recadeiro entre Vilagarcía e Santiago de Compostela. En 1953 a Dirección Xeral de Administración Local rexeitou o seu recurso para recuperar o posto. Vida persoal
Foi pai de Bienvenido e Enrique Lago Cid.
Bienvenue à Marly-Gomont

Bienvenue à Marly-Gomont é un filme francés de 2016 dirixido por Julien Rambaldi. Está protagonizado por Marc Zinga e Aïssa Maïga. Trata sobre a vida do pai do cantante Kamini Zantoko após se instalar coa súa familia en Francia. Sinopse
En 1975, despois de graduarse como doutor na universidade de Lille, Seyolo Zantoko decide mudarse coa súa familia a Francia dende Zaire (a actual República Democrática do Congo) para traballar como médico e obter así a cidadanía francesa.
Por mor dun malentendido coa súa dona e os seus fillos, que crían ir vivir a París, chegan á pequena vila rural de Marly-Gomont (en Aisne), o que lles causará moita desilusión e problemas, xa que estaban afeitos ás comodidades dunha capital como Kinshasa. A situación agravarase polo comportamento racista dos veciños, xa que son a única familia de orixe africana. Seyolo tenterá integrarse na comunidade para gañar a súa confianza e que lle deixen exercer como médico. Personaxes
Marc Zinga como Seyolo Zantoko
Aïssa Maïga como Anne Zantoko
Bayron Lebli como Kamini Zantoko
Médina Diarra como Sivi Zantoko
Rufus como Jean
Jonathan Lambert como Lavigne
Mata Gabin como Mado
Sylvestre Amoussou como tío Beki
Riton Liebman como mestre de condución
Bierg

Bierg (en luxemburgués: Bierg; en alemán: Berg) é unha vila e centro administrativo da comuna de Betzdorf, situada no distrito de Grevenmacher, no cantón de Grevenmacher. A vila dista a 20 quilómetros aprox. da Cidade de Luxemburgo.
O D'Schlass vu Bierg (Castelo de Bierg), tamén chamado Gemengenhaus, xa que non é un castelo, se non unha casa cunha torre, denominouse no ano 2003 Monumento Nacional do Luxemburgo.
Xusto ao carón da vila opera unha escola de verán da Cruz Vermella (Rout Kräiz) onde os nenos luxemburgueses poden xogar no verán.
Bieruń

Bieruń é unha vila e concello (gmina) urbano do condado de Bieruń-Lędziny, en Polonia. Sitúase a aproximadamente 25 km ao sur de Katowice, a capital do voivodato de Silesia.
O concello ten unha superficie de 40, 49 km2, e unha poboación total de 19. 681 habitantes (2012).
Biface

En arqueoloxía un biface é unha ferramenta lítica prehistórica. A pedra entallábase xeralmente polos dous lados de forma simétrica, polo común coa zona de remate en punta e a base arrondeada; porén hainos tamén con outras formas. O seu tamaño medio oscila entre os 8 e os 15 cm. Apareceu hai 1. 6 millóns de anos en África, con probabilidade elaborados pola especie Homo ergaster. Os bifaces caracterizan o período achelense pero tamén están presentes no Paleolítico Medio e posteriormente.
Bifosfonato

Os bifosfonatos son un grupo de medicamentos utilizados para a prevención e o tratamento de doenzas con resorción ósea, como a osteoporose e o cancro con metástase ósea, sexa este con ou sen hipercalcemia, asociadas ó cancro de mama e de próstata. Tamén se prescriben na enfermidade de Paget e noutras alteracións que provocan fraxilidade ósea, como a doenza renal crónica tratada con diálese. Aínda que son moi eficaces, nos últimos anos constatouse un aumento no número de casos clínicos nos que o uso dos bisfosfonatos se relaciona coa osteonecrose dos maxilares; por iso, o odontólogo debe de estar moi alerta sobre as posibles complicacións nos pacientes que os toman. Neste senso, é fundamental a colaboración co oncólogo e o cirurxián maxilofacial, naqueles pacientes en tratamento con bisfosfonatos, e tomar as medidas necesarias para a prevención da osteonecrose, tales como o control de carie, o emprego de prótese atraumáticas na zona lingual e evitar os tratamentos periodontais invasivos e implantes.
Bifröst

Bifröst (tamén Bilröst) é na mitoloxía nórdica unha ponte de arco da vella ardente que une Midgard (o mundo dos homes) e Asgard (o reino dos deuses). A ponte aparece mencionado como Bilröst na Edda poética, como Bifröst na Edda prosaica de Snorri Sturluson e en diversos poemas da poesía escáldica. Ambas Eddas tamén se refiren á ponte como Asbrú (antigo nórdico "a ponte dos Æsir").
Segundo a Edda prosaica, a ponte finaliza na bóveda celestial onde o deus Heimdall, o vixilante, ten a súa residencia chamada Himinbjörg. Dende alí vixía ós xigantes. A destrución da ponte durante o Ragnarök polos exércitos de Muspell está profetizada. Existen paralelismos entre Bifröst e outro ponte presente na mitoloxía nórdica, Gjallarbrú. Etimoloxía
Andy Orchard traduce Bifröst como posible "brillante camiño". Resalta que o primeiro termo Bilröst—bil ( "un momento")—"suxire a natureza efémera do arco da vella", e relaciónao co primeiro termo de Bifröst—o verbo en antigo nórdico bifa significa "brillar" ou "sacudir"—notando que o elemento provoca un concepto dunha ponte "brillante e lustrosa". Por outra banda, Rudolf Simek afirma que Bifröst podería significar "o camiño cara o ceo" (tamén citando bifa) ou, se Bilröst é a forma orixinal que os dous mencionados por Simek, "o arco da vella fugazmente entrevisto" (ver Bil, quizais significando "intre, punto feble").
Big Crunch

O Big Crunch (grande implosión) é unha teoría cosmolóxica sobre a fin do universo. Características
Esta teoría propón que, tralo big-bang, o universo comezou unha fase de expansión (que aínda continúa hoxe), pero que esta expansión comezará a desacelerarse e chegará un punto no que a gravidade será máis forte cá enerxía da explosión e o universo comezará unha fase de contracción.
Durante a fase de contracción, as galaxias comezarían a desplazarse de novo cara ao centro do universo e comezarían a chocar unhas coas outras, inda que as colisións entre estrelas non serían frecuentes debido á gran separación que hai entre elas mesmo dentro das propias galaxias. A temperatura do universo comezaría a aumentar pola proximidade das estrelas e a acumulación de enerxía nun espazo cada vez máis pequeno. As estrelas e estruturas planetarias comezarían a desaparecer non só polas colisións (cada vez máis frecuentes conforme a acumulación de materia sexa maior no centro do universo), se non que a elevadísima temperatura do baleiro acabarían por impedirlles que realicen a fusión nuclear.
Logo destruiríanse os enlaces moleculares, os átomos e os nucleóns, quedando unicamente quarks e fotóns (cando as partículas se atopan a grandes temperaturas non poden formar enlaces de ningún tipo)
Os buratos negros tamén colisionarían e chegaría un punto no que só existiría un único burato negro supermasivo que absorbería toda a materia do universo.
A partir desta teoría, xorde a idea de que o universo é cíclico (ata o punto de que algúns científicos propoñen que, na fase de contracción, o tempo correría en sentido contrario ó da actual fase de expansión), pois ese gran burato negro volvería colapsar orixinando un novo Big Bang e o reinicio do universo, sen variar ningunha das leis físicas.
Pola contra, os científicos descubriron recentemente que o universo non se está contraendo, nin sequera reducindo a velocidade de expansión. Ademais, o descubrimento da enerxía escura (que supón o 73% do total de materia e enerxía do universo, mesmo sen coñecerse aínda abondo) deixa practicamente obsoleta a teoría do Big Crunch, dando lugar a outras coma o Big Freeze ou o Big Rip.
Big Rip

O Big Rip é unha hipótese cosmolóxica que propón un final fóra do común para a fin do universo. Predí que a densidade de toda a materia do universo, desde estrelas e galaxias a átomos e partículas subatómicas, increméntase co tempo, isto a pesar de que o universo segue a expandirse; nesta situación a densidade do universo convértese en infinita nun tempo finito, teminando a súa existencia por unha singularidade gravitacional en toda a súa estrutura. A diferenza do Big Crunch, no cal todo se condensa nun só punto, no Big Rip o universo convértese en partículas subatómicas flotantes que permanecerían separadas para sempre, sen cohesión gravitatoria nin enerxía.
A hipótese propúxoa por primeira vez Robert R. Caldwell en 1999, o nome puxéronllo el e os seus colaboradores Marc Kamionkowski e Nevin N. Weinberg en 2003.
Big data

Big data é un termo usado para determinados sistemas de bases de datos. Utilízase para unha serie de tecnoloxías que axudan a organizar, recoller e analizar datos. En galego tamén se emprega o termo base de datos a grande escala. Aplícanse polo menos algunhas das seguintes características: Hai cantidades enormes de datos
Os datos cambian con moita frecuencia
É difícil estruturar os datos para que se poidan usar facilmente Uso
Os big data utilízanse para analisar diferentes temas. A través da análise pódese obter nova información. As cantidades máis grandes de datos facilitan atopar información fiable. Utilízase en moitas áreas diferentes, como goberno, saúde, seguros, medios de comunicación, publicidade e tecnoloxía da información. Orixe
Os datos recóllense entre outras cousas a través de: Vixilancia
O uso de tarxetas de crédito
Comunicación electrónica (por exemplo, correo electrónico e teléfonos intelixentes)
Internet e redes sociais (por exemplo, usando a busca en Google Search ou ao visitar Facebook)
Internet das cousas (obxectos que poden conectarse a Internet, por exemplo Amazon Alexa)
Gobernos e Autoridades públicas (por exemplo, datos fiscais, datos do censo) Crítica
O big data foi criticado por diferentes motivos. Unha crítica destacada é a crecente vixilancia para recoller datos, que ten lugar de moitas formas novas. Edward Snowden revelou como a Axencia Estadounidense de Seguridade Nacional (NSA) usa tecnoloxía dixital para espiar persoas de todo o mundo. Outras críticas destacadas é a privacidade dos datos, que trata sobre o risco de filtración de datos persoais sensibles porque non están o suficientemente protexidos. Unha crítica máis fundamental do big data é que só porque sexa máis grande, non é automaticamente mellor. A calidade dos datos aínda ten que ser controlada. Tamén se indica que a análise de datos só pode preguntar "que" está a pasar, pero non "por que" está a suceder. No eido académico galego, unha das maiores defensoras do emprego do big data é a catedrática Amparo Alonso Betanzos.
Bigamia

A bigamia é o acto e estado dunha persoa que contrae un segundo matrimonio estando xa casada. É un termo formado polas palabras de orixe grega bis, que significa dúas veces, e gamia, gamos, matrimonio, polo que no seu sentido etimolóxico equivale a matrimonio dobre. No campo do dereito, e máis especificamente no do dereito canónico, contraponse a monogamia considerada polo cristianismo como a verdadeira e única forma do matrimonio. De acordo en gran medida con esta tradición cristiá a bigamia é un delito en Europa e en América, e noutros países con herdanzas xurídicas, culturais e relixiosas diversas. Dereito romano
Nun principio, na Antiga Roma non existiu unha lei específica contra a bigamia, aínda que co tempo considerouse adúltera á muller bígama polo que se lle aplicou a pena de morte que correspondía ó delito de adulterio e ó home bígamo reo de estupro. A primeira lei sobre a bigamia foi obra do emperador Valeriano que declarou suxeito á nota de infamia ó que a un tempo tivese dúas mulleres. A prohibición foi reiterada por Diocleciano e Maximiano quen mandaron que os xuíces non deixasen impune este delito. O Código de Xustiniano recolleu a prohibición da bigamia, suscitándose a controversia de se esta debía castigarse coa mesma pena que correspondía ó adulterio ou a que correspondía ó estupro, ou ben debía deixarse ó arbitrio do xuíz segundo as circunstancias.
Bigato

Bigato (en latín: bigatus) é a denominación dun tipo específico de denario, moeda de prata da Antiga Roma, caracterizado por levar nos seus reversos unha biga ou carruaxe tirada por dous cabalos e conducida por unha divindade romana.
A tipoloxía dunha moeda de prata caracterizada pola imaxe dunha carruaxe pon o bigato en relación tipolóxica co cuadrigato, emitido tamén en tempos da República, que toma o seu nome pola presenza dunha cuadriga nos seus reversos. Historia
Os bigatos comezaron a cuñarse na primeira década do século II a. C. como unha alternativa ao vitoriato, e algúns investigadores numismáticos consideran que non circulou máis alá do 190 a. C. Estas emisións foron tan numerosas que, nalgunhas fontes de época imperial, este termo chegou a utilizarse para designar, en xeral, a todos os denarios republicanos.
Os primeiros bigatos levaban unha representación da deusa Luna na súa carruaxe de dous cabalos, e mantivéronse en uso en paralelo aos cuadrigatos ata 170 a. C. , cando os denarios foron temporalmente suprimidos. Unha segunda serie de bigatos representaba a Vitoria na súa biga, probabelmente para conmemorar o dominio de Roma logo da batalla de Pidna, en Tesalónica. Tácito e Plutarco mencionan unha estatua de Vitoria nunha biga. O establecemento da data de cuñaxe dos primeiros bigatos é complicado por mor do uso impreciso da palabra bigatus (e o plurar bigati) por historiadores e literatos latinos como Tito Livio, quen ao escribir acerca dos acontecementos de 216 a. C. (antes de que se coñeza que estas moedas existisen), utiliza a palabra para se referir xenericamente ás moedas de prata espoliadas na Gallia Cisalpina e en Hispania. O termo bigati era utilizado adoito nos estudos desta época no sentido de denarii, e non referíndose ao tipo específico.
Na súa obra etnográfica Germania, Tácito (56 a. C. - 117 a. C. ) sinala que, malia que a maioría dos pobos xermánicos dependesen aínda nese tempo do troco, os que se asentaban ao longo das fronteiras do Imperio mantiñan relacións comerciais e utilizaban a moeda, aínda que só confiaban no valor das "antigas e ben coñecidas" como os bigati e os serrati (como se denominaba aos denarios con bordos dentados):
Bigbug

Bigbug é un filme francés de ciencia ficción escrito e dirixido por Jean-Pierre Jeunet. Estreouse o 11 de febreiro de 2022 a través de Netflix. Está protagonizado por Elsa Zylberstein, Isabelle Nanty, Youssef Hajdi, Alban Lenoir e François Levantal. Ambientado no mundo do futuro, onde as comunidades dispoñen de axudantes robóticos, un grupo de habitantes dos suburbios está encerrado para a súa propia casa polas normas de protección polos seus robots domésticos. Ao mesmo tempo, desátase unha revolta de androides con intelixencia artificial. Personaxes
Isabelle Nanty como Françoise
Elsa Zylberstein como Alice
Claude Perron como Monique
Stéphane De Groodt como Max
Youssef Hajdi como Victor
Claire Chust como Jennifer
François Levantal como Yonyx leader
Alban Lenoir como Greg
Marysol Fertard como Nina
Hélie Thonnat como Léo
Dominique Pinon como Igor
Bigfoot (filme)

Bigfoot (en inglés: Harry and the Hendersons) é un filme estadounidense de 1987 dirixido e producido por William Dear. Está protagonizado por John Lithgow, Melinda Dillon, Don Ameche, David Suchet, Margaret Langrick, Joshua Rudoy, Lainie Kazan e Kevin Peter Hall. Steven Spielberg serviu como produtor exectivo sen acreditar, mentres que Rick Baker foi o encargado da maquillaxe e dos deseños da criatura. É a historia do encontro entre unha familia de Seattle cun pé grande. Está parcialmente inspirado nos numerosos realatos de avistamentos na costa do Pacífico, California e outras partes dos Estados Unidos e o Canadá dende a década de 1960. O filme gañou un Oscar á mellor maquillaxe na 60ª edición dos premios, e inspirou unha serie de televisión homónima.
Estreouse en galego o 2 de xaneiro de 2002 a través da TVG. Personaxes
John Lithgow como George Henderson
Melinda Dillon como Nancy Henderson
Margaret Langrick como Sarah Henderson
Joshua Rudoy como Ernie Henderson
Kevin Peter Hall como Harry (no traxe)
Rick Baker como Harry (monicreque)
Tom Hester como Harry (monicreque)
Tim Lawrence como Harry (monicreque)
Fred Newman como Harry (voz)
Lainie Kazan como Irene Moffat
Don Ameche como Dr. Wallace Wrightwood
David Suchet como Jacques LaFleur
M. Emmet Walsh como George Henderson Sr.
William Dear como Sighting Man
Bigornia

Unha bigornia é unha peza de ferro ou aceiro alongada sobre a que se machuca outro obxecto. A súa utilidade está determinada polo seu tamaño, xa que canto máis inerte sexa a bigornia, máis eficientemente será transmitida a enerxía da ferramenta golpeadora á peza de traballo. A bigornia empregada como unha ferramenta de forxa coñécese como engra, incre ou zafra. Antes do descubrimento da tecnoloxía moderna de soldadura, foi un instrumento fundamental para os ferreiros.
A meirande parte das bigornias modernas están feitas de aceiro, de ferro fundido ou dunha mestura de ferro e aceiro. Debido a que o uso das bigornias é moi antigo e foron outrora moi cotiás, teñen hoxe en día un significado simbólico por riba do seu uso como obxectos útiles.
Bihar

Bihar é un estado da India localizado ao leste do país, xunto á fronteira co Nepal. A súa capital é Patna. O nome Bihar ven de Vihara que significa mosteiro budista. É un dos estados máis pobres da India, xa que non posúe moitas industrias.
Bihać

Bihać é unha cidade de 60. 707 habitantes, situada na ribeira do río Una, no noroeste de Bosnia e Hercegovina. A cidade é o coentro do cantón de Una - Sana da Federación de Bosnia e Hercegovina. Historia
A primeira mención da cidade data de 1260 nun documento do rei croata-húngaro Bela IV. En 1262 Bihać´converteuse nunha cidade libre ata que no século XIV perdeu o seu status nunha época de loitas dinásticas para se converter en propiedade da familia croata nobre dos Frankopan. No século XVI pasou ao dominio da familia real. En 1592 a cidade caeu en poder otomán, converténdose no punto máis o norte do Imperio Otomán, o que provocou que a cidade se vira inmersa en numerosos conflitos cos austríacos.
Cando se formou Iugoslavia, Bihać entrou a formar parte dela. Durante a segunda guerra mundial a cidade foi o cuartel xeral do exército de liberación de Josip Broz Tito e o centro da resistencia antifascista ata que en 1943 os alemáns conseguiron controlar a cidade. Durante as guerras iugoslavas sufriu a destrución de moitos edificios e os serbios sitiaron a cidade durante tres anos ata que no verán de 1995 conseguiron romper a resistencia da cidade coa Operación Oluja.
Bilar

Bilar (en castelán: Elvillar e oficialmente Elvillar/Bilar) é un concello de Áraba, no País Vasco. Pertence á cuadrilla de Laguardia-Rioxa Arabesa e tiña en 2015 unha poboación de 353 habitantes.
O seu nome deriva do éuscaro Elbi-oyar ('bosque de moscas') ou Erbi-oyar ('bosque de lebres').
Bilateral (zooloxía)

Os bilaterais (Bilateria) son os animais con simetría bilateral, na cal o organismo é simétrico respecto a un plano (plano saxital) que divide o corpo en dúas metades idénticas en espello. Polo tanto, estes seres teñen unha parte dianteira e unha traseira (eixe anterior-posterior), así como unha dorsal e outra ventral (eixe dorsal-ventral). Este tipo de simetría é o máis estendido no reino animal.
Os animais evolutivamente máis primitivos e que teñen un tipo de vida sedentario posúen unha simetría radial en cambio os animais que teñen unha vida activa precisan da simetría bilateral para poder desenvolver as súas actividades. Para os animais radiados un lado do animal é tan importante como calquera outro pero se o individuo é activo precisa estar en busca de alimento, refuxio, lugares de repouso, e compañeiros de reprodución, todo isto require un conxunto de estratexias e dunha organización nova do corpo cunha forma alongada, con cabeza (anterior) e rematando nunha cola (posterior), en definitiva, unha estrutura bilateral do corpo. Todos os filos triblásticos presentan simetría bilateral, aínda que secundariamente poidan perdela en estado adulto, como sucede nos equinodermos. Filoxenia
Hai cando menos dous superfilos de Bilaterais. Os deuteróstomos que inclúen os equinodermos, Hemicordados, Cordados e posiblemente algúns filos menores, e os protóstomos que inclúen o resto dos bilaterais, como artrópodos, anélidos, moluscos, e outros seres vivos. Hai unha serie de diferenzas, principalmente na forma como o embrión se desenvolve. Unha das máis importantes consiste na apertura do embrión que tórnase en boca en protóstomos e ano en deuteróstomos.
Moitos taxonomistas recoñecen agora polo menos dous superfilos entre os protóstomos: Ecdysozoa e Lophotrochozoa. Outros taxonomistas recoñecen tamén outro Superfilo dentro dos protóstomos chamado Platyzoa, mentres que outros dicen que os Platyzoa están dentro dos Lophotrochozoa e outros non os inclúen en ningún Superfilo.
A filoxenia dos bilaterais proposta por Nielsen (2001) é a seguinte (hai que ter en conta que isto non concorda coa caixa taxonómica que está neste artigo xa que nesta árbore clasifícase, por exemplo, a Phoronida e Brachiopoda como Deuteróstomos en vez Protóstomos) Unha filoxenia alternativa suxire un grupo basal chamada Ecdysozoa.
Bilbainada

A Bilbainada é un xénero musical típico de Biscaia no cal, como o seu nome nos indica, fala principalmente sobre Bilbao e os seus pobos próximos. Desde 1988 Radio Nervión leva realizando un concurso centrado neste xénero musical no que se presentan un número de Bilbainadas e prémiase (segundo valoración dun xurado) á mellor canción do certame, e ao gañador outórgaselle unha figura de Diego López de Haro (fundador de Bilbao) e un cheque cunha cantidade de diñeiro. Historia
Para fixar a orixe destas cancións chamadas Bilbanadas, habería que remontarse a cando Don Diego fundou a Vila de Bilbao. Pódese dicir que existe certa semellanza entre estas cancións e aquelas notas e letras das chamadas cancións de cego, mostras populares entre as que se aireaban noticias e sucesos en prazas dos pobos. Ademais, en pleno século XX a influendcia dos ritmos da habanera conformarán a bilbainada. As cancións populares recollen así o mellor das tradicións folclóricas e a idiosincrasia dunha terra en cuxa permanencia e enriquecemento participan todos os biscaíños.
Biscaia cambiou a todo aquilo que foi como propio, e fíxoo achegando o seu particular xeito de vivir e de entender a vida. Sendo unha deses xeitos as bilbainadas. Na bilbainada conflúen a vivencia do grupo, a observación curiosa e costumista da realidade, a nostalxia e a ironía con nomes propios e todo iso cun ritmo de celebración polo instante ao que resulta moi difícil resistirse.
Entre 1920 e 1930 fráguanse os primeiros grupos de bilbainadas para un público maioritario e nome artístico. Á súa difusión contribúen tanto o gramófono, como a radio, abrindo unha nova etapa na historia das bilbainadas. Son grupos moi viculados coa Vila os que inflúen na propagaciñon desta terminoloxía botxera. O Botxo, palabra que se utiliza para referirse a Bilbao, dá nome ás cancións botxeras e ao grupo os Botxeros. Os Chimbos, apelativo de certos bilbaínos, presta o seu nome ás cancións chimberanas e a grupos como os Chimberos e os Chimbos. .. Trátase dunha terminoloxía local que pasa a converterse en universal.
Radio Nervión
O Concurso de Bilbainadas, creado por Radio Nervión no ano 1988, forma xa parte da historia do único e exclusivo xénero que é a bilbainada. Case 200 cancións que desde esa data foron plasmando os aconteceres da vila e a súa contorna. Temas que xa son parte da historia, e que unidas ás máis antigas, forman unha auténtica enciclopedia do botxo. O impulso de Radio Nervión ás Bilbainadas, a través do concurso, e sobre todo, coa súa promoción constante das cancións a través da emisora, consolidou a súa recuperación e garante o seu futuro.
Bildungsroman

O termo alemán Bildungsroman, traducido ao francés como "novela de formación ou de aprendizaxe" e ao inglés como "novela de formación", fai referencia ás novelas de autoformación nas que se amosa o desenvolvemento físico, moral, psicolóxico ou social dun personaxe, xeralmente da infancia á madurez.
O termo foi creado en 1819 polo filólogo Karl Morgenstern, e máis tarde recuperado por Wilhelm Dilthey, quen o lexitimou en 1870 e o popularizou en 1905. Historia do xénero
Malia existiren trazos de bildungsroman nas obras clásicas medievais, pódese situar no Renacemento o nacemento embrionario deste tipo de novela, especialmente no xénero picaresco. Así, no Lazarillo de Tormes amósase un proceso polo que o protagonista, Lázaro, aprende a defenderse da vida ao servizo de moitos amos.
Porén, adoita situarse no século XIX, coa novela Os anos de aprendizaxe de Wilhelm Meister de Goethe (1796), o inicio do seu xénero como tal. Moitas das grandes novelas do século XIX e XX, sen ser estritamente bildungsroman, comparten algunha das súas características.
Así, Proust en Á busca do tempo perdido (1913-1927) narra o proceso de aprendizaxe do protagonista, Marcel; o mesmo acontece co personaxe de Stephen Dedalus en Retrato do artista cando novo de James Joyce (1916), ou na obra A montaña máxica de Thomas Mann (1924). Unterm Rad, de Hermann Hesse (1906) é unha bildungsroman no sentido máis estrito.
Malia que a novela de aprendizaxe semella perder peso desde a segunda metade do século XX, moitos dos seus elementos aínda perviven en novelas coma O vixía no centeo, de J. D. Salinger (1951) ou en numerosas películas.
Un exemplo de bildungsroman ou novela de autoformación na literatura galega é Arredor de si de Ramón Otero Pedrayo (1930), na que Adrián Solovio evoluciona cara ao galeguismo.
Bilingüismo

O bilingüismo é a capacidade dun individuo ou dunha sociedade para desenvolverse en dúas linguas. Definición
Se partimos da definición de competencia de Noam Chomsky, teremos problemas para determinar ata que punto ten que o falante ser competente nunha lingua B para ser considerado bilingüe. Bloomfield definía o bilingüismo como "un dominio de dúas linguas igual ca un nativo, mentres que para Macnamara (1969) "unha persoa pode ser cualificada de bilingüe se ademais das habilidades na súa primeira lingua, ten habilidades nunha das catro competencias da segunda lingua" (ler, falar, escribir e entender).
Para Suzanne Romaine (1989) un dos problemas no estudo do bilingüismo é que sempre se partiu dunha concepción monolingüe para abordar o estudo das linguas. Por exemplo, Chomsky definía o ámbito de referencia da lingüística como unha teoría que se ocupa "dun falante ou oínte ideal, nunha comunidade lingüística homoxénea, que coñece a súa lingua á perfección".
Unha solución intermedia podémola atopar na alternancia lingüística. Os falantes bilingües alternan habitualmente entre dúas linguas, mentres que os monolingües con algunha competencia na segunda lingua non alternan. A alternancia entre dúas linguas, para Romaine, é parte do proceso de adquisición de competencia en máis dunha lingua. Para Weinreich (1953): "A práctica de utilizar dúas linguas de forma alternativa denominarase bilingüismo e as persoas implicadas bilingües".
No estudo do bilingüismo, preséntanse catro cuestións fundamentais: Grao: o nivel de competencia bilingüe.
Función: os usos que lles dá o bilingüe aos idiomas implicados.
Alternancia: ata que punto o bilingüe alterna entre idiomas.
Interferencia: ata que punto o bilingüe consegue separar eses idiomas. Etimoloxía
Bilingüismo é un termo de orixe latino formado co número multiplicativo bis: dous e o sufixo culto de só cinco adxectivos (bilinguis, trilinguis, quinquelinguis, plurilinguis e monolinguis) -linguis: relativo á lingua, á linguaxe, de lingu-a, -ae "lingua". É dicir, que ten dúas linguas.
Bilirrubina

A bilirrubina é un pigmento biliar de cor amarela alaranxada que resulta da degradación do grupo hemo da hemoglobina. Dita degradación prodúcese no bazo. Máis tarde a bilirrubina conxúgase no fígado. Estes pigmentos almacénanse na vesícula biliar formando parte da bile (que logo é excretada cara ao duodeno, o que dá a cor ás feces). Metabolismo da bilirrubina
Esta biomolécula fórmase cando o eritrocito desaparece do aparello circulatorio, pola súa extrema fraxilidade, aproximadamente cando alcanzou a plenitude da súa vida (duns 100 a 120 días). A súa membrana celular rompe e a hemoglobina liberada é fagocitada polos macrófagos tisulares do organismo, sobre todo os macrófagos do bazo, fígado e medula ósea.
Nesta degradación da hemoglobina, sepáranse, por unha banda, a molécula de globina e, por outra, o grupo hemo.
A hemo-oxigenasa degrada o grupo hemo nos macrófagos, abrindo o anel tetrapirrólico nunha molécula lineal, e dando como resultado ferro libre (oxídase o Fe2+ a Fe3+), e unha cadea de 4 aneis pirrólicos, a que será o substrato de formación da bilirrubina. Durante as horas ou os días seguintes os macrófagos liberan o ferro da hemoglobina que será transportado pola transferrina ata a medula ósea (para formar novos eritrocitos), ou almacenado no fígado e outros tecidos en forma de ferritina para situacións de necesidade.
Os macrófagos dos tecidos transforman a porfirina da hemoglobina en bilirrubina que viaxa unida á albumina sérica (proteína transportadora) polo torrente sanguíneo ao fígado, onde se separan, e a bilirrubina se secreta pola bile (por iso a cor amarela-verdosa da bile) e degrádase.
Cando o nivel de bilirrubina no sangue aumenta (valores normais de 0, 3 a 1 mg/dl), acumúlase nos tecidos, sobre todo aqueles con maior número de fibras elásticas (padal, conxuntiva). Se é maior de 2 a 2, 5 mg/dl, obsérvase unha coloración amarelada da pel e mucosa, un fenómeno coñecido como ictericia.