Rundale

O sistema rundale (aparentemente das palabras gaélicas irlandesas "Roinn" que se refire á división de algo e "Dáil", que normalmente significa reunión ou asemblea) era unha forma de ocupación da terra en Irlanda, que se asemellaba algo ao sistema de campo común inglés. O terreo está dividido en parcelas descontinuas, e cultivado e ocupado por unha serie de arrendatarios aos que se lles arrenda conxuntamente. O sistema era común en Irlanda, especialmente nos condados occidentais. En Escocia, onde tamén existía o sistema, chamábase run rig (de run, e rig ou ridge). Historia
Os sistemas de cultivo de Rundale en Irlanda existiron dende a Alta Idade Media até a época da Primeira guerra mundial. O sistema rundale da agricultura consistía en aldeas nucleadas coñecidas como clachans. Normalmente a terra era de mala calidade e a poboación que tentaba gañarse a vida era intensiva.
A principal zona "clachan" onde se concentraban as pequenas cottage, estaba situada nun acio nas mellores terras (os campos interiores) rodeada de terras montañosas ou de pasto de inferior calidade (os campos exteriores) onde pastaba o gando no verán ou períodos secos, unha práctica coñecida como "transhumancia" ou "booleying". Todas as ovellas ou gando da aldea pastábanse xuntos para aliviar a presión sobre as colleitas e tamén proporcionaban pastos frescos para o gando. Nas remotas áreas occidentais de Irlanda, onde se vía máis comunmente o sistema rundale, a terra era unha complexa mestura de cultivos, ásperas e turbeiras. Era unha tarefa difícil asegurar que cada inquilino tivese a mesma proporción de terras boas e pobres.
Os clachans de rundale e os seus pastos de transhumancia, tamén coñecidos como Booley, Boley, Bouley, Bualie e Boola aínda se poden ver na parroquia de Kilcommon en Erris, no condado de Mayo, en moitas cidades como Gortmelia, Inver e Glengad, onde se poden ver grupos de casas de campo. visto nas ladeiras con terra en estreitas franxas que baixan até o mar. Estes nomes perviven en topónimos como Buaile h'Anraoi en Kilcommon onde a paisaxe aínda mostra moi claramente o trazado do sistema rundale.
A práctica do booleying proporcionou unha válvula de seguridade na medida en que permitiu maximizar os recursos humanos dispoñibles. A migración estacional a Escocia e Inglaterra substituíu a este sistema antigo e foi acompañada dunha emigración máis permanente aos Estados Unidos. O booleying aliviou a presión sobre os cultivos en crecemento e proporcionou pastos frescos ao gando mentres que o traballador migratorio aos campos de patacas de Ayrshire ou dos Lothians gañaba ingresos suficientes para permitirlle a el e á súa familia vivir na casa durante a maior parte do ano. A explotación media nas pequenas granxas do condado de Mayo era de só cinco hectáreas, insuficiente para manter unha familia durante máis dunha parte do ano. O booleying menciónase nas Leis Brehon.
John O'Donovan do Ordnance Survey (1838) sinalou que a xente posuía casas en dúas cidades, unha das cales era un booley. "É un gran costume entre a xente da illa ter dúas terras urbanas e casas construídas en cada unha das que sacan ocasionalmente co seu gando. As terras urbanas teñen un contrato de arrendamento e unha destas granxas chámase Bouley".
A desaparición do booleying en Irlanda produciuse no século XIX, cando os propietarios comezaron a incautarse do gando que invadía a súa propiedade. As multas por recuperación eran prohibitivas e produciuse a consecuente redución do número de reses mantidas.
Comunismo primitivo
As comunas agrarias do sistema rundale en Irlanda foron avaliadas posteriormente utilizando un marco de comunismo primitivo, onde o sistema encaixaría na definición de Karl Marx e Friedrich Engels.