Síndrome alcólica fetal

A síndrome alcólica fetal (SAF ou FAS, en inglés) é un trastorno permanente caracterizado por alteracións físicas, mentais e de crecemento que pode presentar un feto cando a nai inxire alcol durante o embarazo. Esta síndrome foi descrita en 1973 por vez primeira por Kenneth Lyons Jones e David Weyhe Smith, dous especialistas en malformacións. Ámbolos dous identificaron un patrón común de defectos craneofaciais e redución da masa cerebral, defectos nas extremidades e cardiovasculares asociados a deficiencias no crecemento e desenvolvemento prenatal. Atoparon, ademais, unha relación entre esta síndrome e a inxesta de alcol no embarazo. Incidencia e prevalencia
A prevalencia está entre 1 e 3 de cada 1. 000 nacidos vivos, pero a incidencia sería superior, arredor dun 1%. En España aparecen, cada ano, 1. 500 casos, mentres que nos Estados Unidos nacen 40. 000 nenos con algún tipo de deficiencia causada polo alcol. Por outra banda, poden sufrir alteracións menores 1 de cada 300 nenos, aínda que isto é proporcional ó alcol inxerido, sendo nun 20-40% en alcólicas e nun 10% en bebedoras moderadas.
Os defectos craneoencefais estarían ligados ó consumo de alcol durante o primeiro trimestre do embarazo ou período embrionario, mentres que as alteracións no crecemento e os danos neurolóxicos serían por un consumo no segundo ou terceiro trimestre. Causas e factores de risco
O consumo de alcol durante o embarazo, á parte dos problemas que supón para a embarazada, pode supor a maiores un risco para o feto, xa que atravesa a barreira placentaria (que representa unha estrutura de comunicación entre a nai e o feto). Este risco sería maior durante o primeiro trimestre (período de diferenciación celular) no cal pode producir efectos teratoxénicos que comportan malformacións.
Téñense realizado estudos prospectivos nos que a nai consumía unha cantidade mínima de alcol (menos de 3, 3 gramos/etanol día, equivalente a algo menos dunha cerveza ó día) nos que non se observaron efectos teratoxénicos no seguimento dos nenos ata os 6 anos. No estudo de Jacobson (1994) asegúrase que as alteracións máis importantes prodúcense cando a nai tomou unha cantidade maior de 19 gr de alcol ou consumiu nun breve espazo de tempo unha cantidade maior de 70 gr, e ademais estes problemas cobran máis importancia se a nai ten máis de 30 anos. Tamén se afirma que o consumo de alcol menor de 14g/etanol diario non provoca problemas a nivel intelectual, non obstante, non se sabe se nun futuro poden ter outro tipo de deficiencias, como se demostra no estudo de Streissguth et al. (1994 a, b).
É por todo isto polo que no estudo de Streissguth se describe que non hai unha “dose limiar”, que depende ademais das características xenéticas de cada persoa e da distinta metabolización do alcol, polo que se establece que o máis adecuado é a abstinencia total no embarazo. Mecanismo
Na actualidade non se coñece aínda o mecanismo exacto polo que actúa o etanol, pero albérganse varias hipóteses polas que produciría teratoxenia. Entre elas, e como suposicións, atópanse as seguintes: ocasionaría a morte celular, podería intervir no transporte e metabolización de glucosa no cerebro ou o estrés oxidativo que suporía e que levaría a morte celular etc. Diagnóstico
Atraso no crecemento, prenatal e posnatal. Tanto a nivel de peso como de estatura.
Trazos faciais típicos: ollos pequenos e rasgados con pregas epicánticas grandes, cabeza pequena, maxilar superior pequeno, beizo superior liso e delgado, suco nasolabial liso.
Problemas cardíacos como a comunicación interauricular ou interventricular.
Danos neurolóxicos, microencéfalos, alteracións estruturais no cerebro, tremores, hiperactividade, danos funcionais, atención deficiente, problemas de aprendizaxe, linguaxe, alteracións no comportamento, atraso intelectual, alteración na visión e audición. Ocasionalmente presentan malformacións cerebrais maiores como a anencefalia, porencefalia e mielomeningocele.
O diagnóstico require un caso clínico de exposición ó alcol prenatal, aínda que ás veces non pode ser confirmado. Exames
Un bebé pode presentar problemas cardíacos, e co paso do tempo maniféstase o atraso intelectual.
Para detectalo pódense realizar os seguintes exames: Medir o nivel de alcol en mulleres embarazadas que mostren sinais de estaren ebrias.
Realización dunha tomografía computerizada (TAC) ou resonancia magnética ó feto que mostren desenvolvemento cerebral anormal.
Ecografía do embarazo que mostre un crecemento lento do feto. Tratamento
Trátase a abstinencia ó alcol dos nenos con fármacos, pero tódalas discapacidades e defectos conxénitos que trae consigo esta síndrome non poden ser tratados. É necesario que os nenos teñan un ambiente de apoio que estableza unhas mesmas rutinas, evitar situacións nas que o neno se sinta desbordado, establecer uns límites, animar o neno a que tome decisións. Prevención
As mulleres sexualmente activas, que estean ou sospeiten de que poidan estar embarazadas non deben consumir ningunha bebida alcólica. Pódese evitar na súa totalidade se a embarazada se abstén totalmente de beber alcol.