proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Cuchavira

Cuchavira ou Cuchaviva era o deus do arco da vella, protector das mulleres traballadoras e dos doentes segundo a relixión dos muiscas. Os muiscas e a súa confederación foron unha das catro civilizacións avanzadas de América e vivían no fértil val que forma o Altiplano Cundiboyacense nos Andes. A choiva e o Sol foron moi importantes para a súa agricultura e daquela, a sabana de Bogotá tiña varios pantanos e os asulagamentos eran comúns. Descrición
Cuchavira, que era chamado "aire resplandecente", apareceu ante os muiscas cando Bochica, o mensaxeiro do ser supremo Chiminigagua foi enviado ás chairas dos muiscas. Cando o deus da choiva Chibchacum estaba anoxado, enviaba fortes trebóns ás chairas, causando o desbordamento dos ríos, asulagando as terras e as casas (bohíos) dos muiscas. Cando remataban as choivas e o Sol volvía saír, aparecía Cuchavira, e a xente ofrecíalle ouro de baixo grao ou aliaxes de ouro e cobre (tumbaga), caracois mariños e esmeraldas pequenas para agradecerlle.
Cuco-Rei

Cuco-Rei foi unha revista galega dirixida por Luís Seoane en Buenos Aires. O seu único número saíu en setembro de 1970 e sería a súa última publicación do exilio. Historia e características
É, en parte, continuadora de Galicia Emigrante. Comparte con esta revista os contidos, centrados principalmente en Galiza e na emigración e as súas preocupacións e participación tanto de emigrados como de galegos residentes na Galiza interior. A publicación de só seis páxinas contén: un editorial de Luís Seoane, un poema de Lorenzo Varela titulado "Cantiga nova que se chama cadea", un artigo de Isaac Díaz Pardo baixo o pseudónimo de Fernández Ollarmao, outras recensións e un comentario sobre o ingreso de Rafael Dieste na Real Academia Galega.
O editorial titulado "Homes-cucos" é unha fábula contra persoas reais coas que Luís Seoane tivera problemas. A publicación tróuxolle duras críticas por parte dalgúns membros da Irmandade Galega de Bos Aires.
Cucujiformia

Cucujiformia é unha infraorde de escaravellos polífagos, que comprende a maioría dos escaravellos comedores de plantas. A infraorde contén sete superfamilias: Chrysomeloidea (~7 familias incluíndo os escaravellos de cornos longos e os crisomélidos)
Cleroidea
Coccinelloidea (15 familias, inclúe as maruxiñas)
Cucujoidea (~27 familias)
Curculionoidea (~8 familias principalmente gurgullos)
Lymexyloidea
Tenebrionoidea (antes chamados "Heteromera", 30 familias)
Cucujoidea

Cucujoidea é unha superfamilia de escaravellos. Este grupo comprendía anteriormente todas as familias agora incluídas na superfamilia Coccinelloidea. Inclúen algúns escaravellos de fungos e unha diversidade de liñaxes de escaravellos da codia das árbores non relacionados cos Scolytinae, que son gurgullos (superfamilia Curculionoidea). Morfoloxía
A morfoloxía dos Cucujoidea é variada e non hai características comúns para todos os membros da superfamilia.
Os adultos poden recoñecerse porque as cavidades procoxais están abertas internamente na maioría dos taxons, as femias teñen a fórmula tarsal 5-5-5 e os machos 5-5-5 ou 5-5-4 (raramente 4-4-4), femias co terxito VIII tapado dorsalmente polo terxito VII, e os machos co terxito X completamente membranoso.
As larvas teñen "brazos" frontais xeralmente liriformes, a superficie mandibular media xeralmente cunha mola ben desenvolvida, adoitan presentar unha área articuladora maxilar, un escleroma hipofarínxeo normalmente presente e dúas sedas pretarsais. Taxonomía
De acordo cunha revisión de 2015, a superfamilia Cucujoidea comprende as seguintes 25 familias: Agapythidae Sen Gupta e Crowson, 1969
Boganiidae Sen Gupta & Crowson, 1966
Cavognathidae Sen Gupta & Crowson, 1966
Cryptophagidae Kirby, 1826 –
Cucujidae Latreille, 1802 –
Cybocephalidae Jacquelin du Val, 1858
Cyclaxyridae Gimmel, Leschen & Ślipiński, 2009 –
Erotylidae Latreille, 1802 –
Helotidae Reitter, 1876
Hobartiidae Sen Gupta & Crowson, 1966
Kateretidae Erichson in Agassiz, 1846 ( Brachypteridae)
Laemophloeidae Ganglbauer 1899
Lamingtoniidae Sen Gupta & Crowson, 1966
Monotomidae Laporte, 1840
Myraboliidae Lawrence e Britton, 1991
Nitidulidae Latreille, 1802
Passandridae Erichson, 1845
Phalacridae Leach, 1815
Phloeostichidae Reitter, 1911
Priasilphidae Crowson, 1973
Protocucujidae Crowson, 1954
Silvanidae Kirby, 1937
Smicripidae Horn, 1879
Sphindidae Jacquelin du Val, 1860
Tasmosalpingidae Lawrence e Britton, 1991
† Parandrexidae Kirejtshuk, 1994 (Xurásico medio-Cretáceo temperán)
Xéneros extintos
† Alloterocucus Li et al. , 2022 ámbar birmano, Myanmar, Cretáceo medio (final do Albiano- inicios do Cenomaniano)
Cucujus

Cucujus é un xénero de escaravello da familia Cucujidae. Contén 19 especies e subespecies actualmente recoñecidas. Descrición
As especies de Cucujus son de tamaño moderado (6-25 mm), moi comprimidas dorsoventralmente e de vivas cores, xeralmente vermellas e negras. Ademais, poden distinguirse doutros membros da familia porque a cabeza é xeralmente máis ancha que o pronoto con tempas prominentes, e os xenitais alongados e invertidos do macho teñen un flaxelo. O xénero vive na rexión holártica, e ten especies indíxenas de América do Norte, Europa e Asia. A súa maior diversidade dáse en Asia. Ecoloxía
A bioloxía da maioría das especies do xénero non se coñece ben. Todos os estadios do animal viven baixo as codias das árbores, onde aparentemente son predadores. As larvas están tamén comprimidas dorsoventalmente. Cucujus clavipes puniceus, que vive ne América do Norte, foi moi investigada debido á súa capacidade de producir compostos anticonxelantes naturais. Especies
Cucujus bicolor Smith, 1851
Cucujus chinensis Lee & Sâto, 2007
Cucujus cinnaberinus Scopoli, 1763
Cucujus clavipes Fabricius
Cucujus clavipes clavipes Fabricius, 1781
Cucujus clavipes puniceus Mannerheim, 1843
Cucujus coccinatus Lewis, 1881
Cucujus coloniarius (Olliff, 1885) (sinónimo de C. bicolor? )
Cucujus costatus Zhao & Zhang, 2019
Cucujus elongatus Lee & Pütz, 2008
Cucujus grouvellei Reitter, 1877
Cucujus haematodes Erichson
Cucujus haematodes haematodes Erichson, 1845
Cucujus haematodes caucasicus Motschulsky, 1845
Cucujus haematodes opacus Lewis, 1888
Cucujus janatai Háva, Zahradník & Růžička, 2019
Cucujus kempi Grouvelle, 1913
Cucujus mniszechi Grouvelle, 1874
Cucujus muelleri Bussler, 2017
Cucujus nigripennis Lee & Sâto, 2007
Cucujus tulliae Bonacci, Mazzei, Horák, & Brandmayr, 2012
Cueca

A cueca é un xénero musical e a súa danza, que consiste nun baile de parella solta, no que se representa o asedio amoroso dunha muller por parte dun home. Os bailaríns, que levan un pano na man dereita, trazan figuras circulares, con voltas e medias voltas, interrompidas por diversos floreos. Trátase da danza nacional oficial de Chile, bailada no oeste de América do Sur, dende Bolivia, como danza típica, até a Arxentina e Colombia, tendo distintas variedades segundo as rexións e as épocas.
Cueca chilota

A cueca chilota é unha das variantes rexionais do baile homónimo chileno no que unha parella segue un patrón mixto sen tocarse nin mirarse (tamén pode adaptarse para un trío); este tipo de cueca «é moi brincada e zapateada para entrar en calor, e a muller busca o home, que é máis indiferente que no centro de Chile». Así mesmo, cómpre destacar que en zonas do arquipélago de Chiloé ten unha forte connotación relixiosa.
Cueiro

Un cueiro é unha peza absorbente usada para hixienizar e evitar a contaminación da contorna por mor dos refugallos dun organismo. Adoitan usalo os bebés e adultos que perderon a capacidade de controlar os seus refugallos (feces e ouriños), ou que son incapaces de atopar un lugar onde depositar os mesmos. Isto aplica tanto a persoas que non poden chegar a tempo a un baño ou non é accesible o mesmo, tal é o caso dos astronautas, mergulladores, etc. Características
O propósito dun cueiro é conter e manter a quen o usa seco e confortable por varias horas. Cando o cueiro é utilizado e alcanza a súa capacidade, hai que cambiar o mesmo por un novo; este proceso adoita facelo outra persoa, aínda que en certos casos tamén o mesmo usuario pode cambiar o cueiro.
O uso do cueiro non é exclusivo de persoas. Por varias razóns os animais poden utilizalos, dende razóns veterinarias (doenzas, etc), até para facilidade do dono do mesmo, como pode ser o dono dun mono ou outro animal ó que debe adestrarse para o uso dun lugar común de depósito de refugallos.
Aínda que non se coñece a data da súa invención, en diversas culturas ancestrais, como a azteca, exipcia e a romana, xa se empregaban diversos materiais, como follas, teas ou peles, para cubrir os nenos.
Cuenca, Ecuador

Cuenca é unha cidade do Ecuador, Patrimonio da Humanidade por resolución da UNESCO. É a capital da provincia do Azuay e está situada na parte sur da Cordilleira Andina Ecuatoriana; é a terceira cidade de maior importancia no Ecuador. A súa praza central atópase a 2. 550 msnm.
Cuestor

Un cuestor (do latín QVÆSTOR 'indagador') é un maxistrado da antiga Roma. Os primeiros cuestores foron xuíces encargados dos casos de asasinato e de insurrección ou alta traizón. Co tempo a súa denominación máis común foi Decumviri Perduillionis et parricidii. Eran nomeados para cada caso e non constituían unha maxistratura permanente.
A fins do Século III a. C os decumviri ou cuestores perderon as súas atribucións xudiciais que pasaron aos triunviri nocturni.
Simultaneamente a estes cuestores xudiciais existiron os cuestores administrativos, nos cales delegaba ao rei a administración dos fondos públicos. Coa república as súas funcións pasaron aos cónsules que as delegaron en dous cuestores civís (para o Tesouro público) e dous cuestores militares (para as arcas do Exército). Foi nese momento. 309 a. C. , no que os plebeos conseguiron acceder á Cuestura, que até entón estaba reservada só para patricios, e ocuparon tres das catro prazas, quedando a cuarta para un patricio. O seu número seguiu aumentando até que na época de Xulio César chegaron a ser 40. Máis tarde o seu nomeamento pasou aos comicios tribunados.
Tamén existiron catro cuestores da Mariña, encargados da administración das catro bases navais romanas. Finalmente establecéronse, xunto aos cuestores existentes, os cuestores Itálicos, con competencias para coordinar os censos da parte de Italia sometida a Roma.
Culler de Casagrande

A culler de Casagrande, tamén chamada copa de Casagrande, é un instrumento de medición utilizado en xeotecnia e enxeñaría civil, para determinar o límite de liquidez dun terreo. Foi inventada por Arthur Casagrande. Estrutura e uso
O instrumento está composto dun casquete esférico de metal, fixado no extremo dun dispositivo que mediante a operación dunha manivela produce a elevación do casquete e a súa subsecuente caída, producindo así un choque controlado contra unha base tamén metálica. O terreo mesturado uniformemente con auga é colocado na parte do casquete metálico oposta ao punto fixo e dáselle forma cun padrón que deixa no centro unha rañura uniforme. A cada volta de manivela prodúcese un golpe no casquete que tende a facer deslizar o solo humidificado xuntando os bordos da rañura. Límite de liquidez
O límite de liquidez defínese como o contido en auga do terreo en correspondencia, no cal o suco practicado se pecha nun tramo de 12 mm despois dunha secuencia de 25 golpes.
Cultivar

Cultivar é a designación dada a determinada forma dunha planta cultivada e corresponde a un determinado xenotipo e fenotipo que foi seleccionado e recibiu un nome único e debidamente rexistrado con base nas súas características produtivas, decorativas ou outras que o tornen interesante para o cultivo. O cultivar debe presentar durante o cultivo, e manter durante o proceso de propagación, un conxunto único de características que o distingan de maneira consistente de plantas semellantes da mesma especie. O termo foi cuñado polo especialista en horticultura Liberty Hyde Bailey, que o derivou das palabras inglesas "cultivated" e "variety" ("cultivado" e "variedade"), co que significaría estritamente "variedade cultivada" dunha especie vexetal. O termo non ten o mesmo significado cá designación taxonómica variedade ou có termo legal variedade de planta utilizado no comercio de plantas e as súas sementes. O concepto foi oficialmente adoptado no XIII Congreso de Horticultura, realizado en Londres (1952), co obxectivo de distinguir as variedades cultivadas das de ocorrencia natural.
Culto á personalidade

Chámase culto á personalidade ou culto á persoa á adoración e adulación excesiva dun líder vivo, carismático e polo xeral unipersonal, especialmente un xefe de Estado. O culto á personalidade (como concepto influído por Nikita Khrushchev no seu discurso no ano 1956 na 20º Convención do Partido Comunista da Unión Soviética) é unha elevación en dimensións relixiosas ou a admiración a nivel de relixión de figuras líderes carismáticas na sociedade ou a política. Nas ditaduras é adoito unha forma de culto á persoa do ditador.
Culto ós devanceiros

O culto ós devanceiros é unha práctica de respecto e veneración ós antepasados mortos. Nalgunhas culturas, está relacionado coa crenza de que os mortos teñen unha existencia continua, e algúns posúen a habilidade de influír no porvir dos vivos. Algunhas sociedades veneran ós seus antepasados familiares directos, e algunhas comunidades relixiosas, en particular a Igrexa católica, veneran ós santos como intercesores de Deus e ás almas que parten ó purgatorio.
En moitas culturas de Europa, Asia, Oceanía e África, o obxectivo da veneración é asegurar a existencia dos devanceiros e a súa boa disposición cara ós vivos, e ás veces, pedir polo seu favor ou axuda. A función social e non relixiosa do culto ós devanceiros é cultivar os valores de parentesco, como a piedade filial, a lealdade familiar e a continuación da liñaxe familiar. O culto ós devanceiros é corrente en toda clase de sociedades, con diferentes graos de complexidade política, social e tecnolóxica, e é un destacado compoñente de moitas prácticas relixiosas.
Cultura Baden

A cultura Baden ou cultura Baden-Pécel (entre o 3600 e o 2800 a. C. ) foi unha cultura arqueolóxica da Idade de Bronce atopada en Europa Central, ocupaba unha área notablemente coincidente co Imperio Austrohúngaro, menos as áreas do Adriático. Dise que formou parte dun gran complexo arqueolóxico que abarca culturas na desembocadura do Danubio, a costa oriental do Mar Negro, Helespont e (Troia).
Foi case contemporáneo coa cultura de olería cordada e coa cultura de ánforas globulares.
Son coñecidas catro das súas cidades fortificadas, a máis famosa é Vucedol. Tamén é unha das áreas onde hai probas de vehículos con rodas procedentes de Europa central. As prácticas funerarias non son inconsistentes coas atopadas na estepa, cunha clara influencia oriental.
A economía era mixta. A agricultura a grande escala estivo presente, xunto coa cría de porcos, cabras, etc.
Segundo a hipótese dos kurgan avanzada por Marija Gimbutas, a cultura de Baden parece indoeuropea. Para aqueles que estiman a vella teoría que busca o 'urheimat' (casa natal ou orixinal) dos indoeuropeos en Europa central na zona ocupada pola anterior cultura Funnelbeaker, considérase similar á cultura indoeuropea.
É imposible descubrir a identidade étnica e lingüística das persoas asociadas a esta cultura. Non obstante, é tentador situalo entre o itálico e o celta, polo menos no gran prato de mesturas europeas nas chairas de Hungría.
Cultura Chasséen

A cultura chasséen é o nome dado á cultura arqueolóxica da Prehistoria en Francia de finais do neolítico (Idade de Pedra), que data aproximadamente do 4500 a. C. ao 3500 a. C. O nome "Chasséen" deriva do sitio tipo preto de Chassey-le-Camp (Saône-et-Loire).
A cultura chasséen estendeuse por todas as chairas e mesetas de Francia, incluíndo a conca do Sena e os vales superiores do río Loira e estendeuse ata os actuais departamentos de Alto Saona, Vaucluse, Alpes-de-Haute-Provence, Pas-de-Calais e Eure-et-Loir. As escavacións en Bercy (en París) revelaron unha aldea Chasséen (4000 a. C. - 3800 a. C. ) na marxe dereita do Sena; Os artefactos inclúen canoas de madeira, olería, arcos e frechas, ferramentas de madeira e pedra.
Os chasséens eran labregos sedentarios (centeo, panicum, millo, mazás, peras, ameixas) e pastores (ovellas, cabras, bois, porcos). Vivían en cabanas organizadas en pequenas aldeas (100-400 persoas). A súa cerámica estaba pouco decorada. Non tiñan tecnoloxía metálica (que apareceu máis tarde), pero dominaron o uso de sílex.
Ao redor do 3500 a. C. , a cultura chasséen en Francia deu paso á transición do neolítico tardío cultura Seine-Oise-Marne (3100 a. C. - 2000 a. C. ) no norte de Francia e a unha serie de culturas arqueolóxicas no sur de Francia. Liña cronolóxica
4000: Aldea chasséen de Bercy preto de París
4400: Aldea chasséen de Saint-Michel du Touch preto de Tolosa.
4400: Aparición de cultura Rössen en Baume de Gonvillars en Alto Saona.
3190: cultura chasséen en Calvados.
3530: cultura chasséen en Pas-de-Calais.
3450: Fin da cultura de Chasséen en Eure e Loir.
3400: Fin da cultura de Chasséen en Saint-Mitre (Alpes-de-Haute-Provence).
Cultura Kurgan

A cultura Kurgan é unha cultura arqueolóxica neolítica nómade e gandeira, desenvolvida cara ao V milenio antes de Cristo en adiante nas chairas situadas ó nordeste do mar Negro e nos lugares cara ós que se expandiu. A hipótese da existencia desta cultura creouna Marija Gimbutas, e nela combina arqueoloxía e lingüística para situar a sede orixinaria dos pobos falantes do protoindoeuropeo (PIE).
É a primeira cultura indoeuropea, e polo tanto, a polémica en séculos pasados causada pola Urheimat (patria ancestral dos indoeuropeos), é establecida segundo as hipóteses de Gimbutas nas chairas meridionais rusas, entre o nordeste do mar Negro e o noroeste do mar Caspio, acoutada polo sur polo Cáucaso. Descubrimento
A arqueóloga lituana Marija Gimbutas escava as chairas meridionais de Rusia e descobre unha cultura que corresponde ós datos da arqueoloxía lingüística, e chámaa cultura Kurgan polos enterramentos en túmulos que se atoparon (kurgan significa en ruso túmulo. Sociedade
Trátase dunha sociedade gandeira, con animais domesticados coma a vaca, o porco ou o cabalo. A grande expansión da cultura Kurgan débese a que nela tiña unha enorme importancia a clase guerreira. Os xefes eran enterrados en grandes túmulos. Xa coñecían a roda, polo que o combate o facían en carros, o cal lles daba vantaxe sobre outras culturas do seu tempo.
Adoraban os deuses dun panteón eminentemente masculino. Adoraban un deus supremo, do ceo, en contraposición da deidade suprema da cultura da Vella Europa, a deusa da terra. Historia
A cultura Kurgan desenvólvese cara ao V milenio a. C. e, froito da súa capacidade expansiva, acada as zonas danubianas e balcánicas centroeuropeas cara ao ano 4400 a. C. A maior expansión prodúcese no IV milenio a. C. : durante este período acada a Transcaucasia e parte de Europa, cara ao 3500 a. C. Cara ao 3000 a. C. produciuse unha nova expansión cara ás rexións bañadas polo mar Exeo.
Esta cultura irá absorbendo pouco a pouco a cultura da vella Europa, presente en gran parte de Europa xa dende antes da expansión kurgan.
Cultura Naqada

A cultura Naqada é unha cultura arqueolóxica da Idade do Cobre no Exipto predinástico (ca. 4400 - 3000 a. C. ). O nome doullo Werner Kaiser e procede da cidade de Naqada, situada ás marxes do Nilo, a 25 km ao norte de Tebas. Non obstante, un estudo de datación por radiocarbono da Universidade de Oxford do 2013 do Período Predinástico do 2013 suxire unha data moito máis tardía que comeza entre o 3800 e 3700 a. C.
A última fase da cultura Naqada é a Naqada III, que coincide co Período Protodinástico ( Idade de Bronce temperá, ca. 3200 ou 3000 a. C. ) no antigo Exipto. Cronoloxía
William Flinders Petrie
O período Naqada dividiuse por primeira vez polo exiptólogo británico William Flinders Petrie, que explorou o sitio en 1894, en tres subperíodos: Naqada I: Amratiense (despois do cemiterio preto de El-Amrah)
Naqada II: Gerzeatiense (despois do cemiterio preto de Gerzeh)
Naqada III: Semaine (despois do cemiterio preto de Es-Semaina)
Werner Kaiser
A cronoloxía de Petrie substituíuse pola de Werner Kaiser en 1957. A cronoloxía de Kaiser comezaba ca. 4000 a. C. , pero a versión moderna comeza lixeiramente antes, do seguinte xeito: Naqada I (ca. 4400 - 3500 a. C. )
Cerámica pintada de cor negra.
Comercio con Nubia, os oasis do deserto occidental e o Mediterráneo oriental.
Obsidiana de Etiopía.
Naqada II (ca. 3500 - 3200 a. C. )
representado en todo Exipto
primeira olería en marga e fabricación de metais
Naqada III (ca. 3200 - 3000 a. C. )
Enxoval funerario máis elaborado.
Tarros cilíndricos.
Escritura. Monumentos e escavacións
Os exipcios predinásticos do período Naqada I negociaban con Nubia ao sur, cos oasis do deserto occidental ao oeste e as culturas do mediterráneo oriental ao leste. Tamén importaron obsidiana de Etiopía para dar forma a cuchillas e outros obxectos de lascas. As mostras de carbón atopadas nas tumbas de Nekhen, datadas nos períodos Naqada I e II, identificáronse como cedro de Líbano.
A análise craneométrica dun fósil da Naqada predinástica atopou que estaban estreitamente relacionados con outras poboacións de fala Linguas afroasiáticas afroasiaticas que habitaban no Corno de África e o Magreb, así como co período da idade de bronce e medieval nubios e da antiga Xericó. Os esqueletos de Naqada tamén son morfoloxicamente próximos ás series osteolóxicas modernas de Europa e do subcontinente indio. Non obstante, os fósiles de Naqada e eses esqueletos antigos e recentes eran fenotípicamente distintos dos fósiles pertencentes ós modernos falantes Nixer-Congo que habitan África tropical, así como dos esqueletos mesolíticos escavados en Wadi Halfa no Val do Nilo.
Cultura Nariño

A cultura Nariño ou capulí é unha cultura arqueolóxica do século VII que habitaba o frío altiplano andino na fronteira entre Colombia e Ecuador, no actual departamento de Nariño. Esta cultura, que enterrou ós seus caciques en tumbas con profundidades de até 30 ou 40 m, mantivo relacións comerciais cos poboadores da conca amazónica e o litoral do Pacífico. Traballaron o ouro fino por martelado, con técnicas semellantes ás do suroeste colombiano.
Simultaneamente, a rexión foi ocupada por outro grupo, os piartal, cuxos obxectos de cerámica, madeira, téxtiles e pezas de ourivaría, sorprenden polo refinamento do seu deseño e pola súa técnica única no panorama ourive do país. Os seus descendentes, coñecidos como tuza, sentiron a tardía influencia do Imperio Inca, e aínda habitaban a zona na época da conquista española.
Cultura Nok

A cultura Nok é unha cultura arqueolóxica cuxos restos materiais levan o nome da aldea ham de Nok, no sur do estado de Kaduna, en Nixeria, onde as súas esculturas de terracota foron descubertas por primeira vez en 1928. O pobo nok e o pobo gajiganna puideron ter emigrado do Sáhara Central, xunto co millo perla e a cerámica, diverxeron antes de chegar á rexión norte de Nixeria e, polo tanto, instaláronse nos seus respectivos lugares na rexión de Gajiganna e Nok. A xente de Nok tamén puido emigrar do Sahel de África Occidental. A cultura Nok puido xurdir en 1500 a. C. e persistir ata o 1 a. C.
O pobo nok puido desenvolver esculturas de terracota a gran escala, como parte dunha complexa cultura funeraria que puido incluír prácticas como o banquete. As primeiras esculturas de terracota de Nok puideron desenvolverse no 900 a. C. Algunhas destas esculturas retratan figuras empuñando tiracroios, así como arcos e frechas, o que pode ser indicativo de que os habitantes de Nok se dedican á caza de animais non domesticados.
Unha das esculturas retrata a dous individuos, xunto cos seus bens, nunha canoa. As dúas figuras antropomórficas da embarcación están remando. A representación de terracota de Nok dunha canoa pode indicar que os habitantes de Nok usaban canoas para transportar carga ao longo dos afluentes (por exemplo, o río Gurara ) do río Níxer, e intercambiábanas nunha rede comercial rexional. Outra figura cunha cuncha na cabeza pode indicar que o tramo destas rutas comerciais fluviais puido estenderse ata a costa atlántica. Na historia marítima de África, está a anterior canoa de Dufuna, que foi construída hai aproximadamente uns 8000 anos na rexión norte de Nixeria; como a segunda forma máis antiga de embarcación de auga coñecida en África subsahariana, a representación de terracota de Nok da canoa creouse na rexión central de Nixeria durante o primeiro milenio a. C.
As seguintes tradicións artísticas de África occidental poderían ter sido moldeadas pola tradición anterior da cultura Nok. Os asentamentos de Nok atópanse a miúdo nos cumios das montañas. A metalurxia do ferro puido desenvolverse de forma independente na cultura Nok entre 750 e 550 a. C.
Cultura Tumaco-La Tolita

A cultura de Tumaco-La Tolita foi unha cultura arqueolóxica precolombiana que se difundiu pola rexión costeira de Colombia e Ecuador. Dous dos xacementos máis notables desta cultura amerindia son Tumaco e La Tolita, dos que toma o seu nome. A evidencia arqueolóxica dispoñible desta cultura é antiga no caso do sitio de La Tolita, cuxos materiais foron datados arredor do ano 600 a. C. , mentres que en Tumaco as datas máis antigas corresponden a 300 a. C. Relixión
A súa relixión era politeísta, así mesmo tamén se rexían polo xamanismo. Practicaban unha relixión dirixida polos señores ou gobernantes, cuxo culto era o das deidades nadas do mundo real circundante como o xaguar, a serpe, a aguia, a harpía e o caimán. A actividade sacerdotal era moi intensa, con participación do xamanismo, consumo de plantas estimulantes e utilización de elementos de diversa procedencia ecolóxica.
Cultura acheulense

A cultura acheulense, ou acheuliano, do francés acheuléen nomeado como o xacemento de Saint-Acheul, é un tipo de cultura arqueolóxica baseada na industria lítica de fabricación de ferramentas de pedra caracterizada polos distintivos bifaces ovalados e en forma de pera asociados ao Homo erectus e especies derivadas como o Homo heidelbergensis.
As ferramentas acheulenses producíronse durante o Paleolítico Inferior en África e en gran parte de Asia Occidental, Asia Meridional, Asia Oriental e Europa, e normalmente atópanse con restos de Homo erectus. Pénsase que as tecnoloxías acheulenses desenvolvéronse inicialmente hai uns 1, 76 millóns de anos, derivadas da tecnoloxía Oldovaiense máis primitiva asociada ao Homo habilis. O acheuliano inclúe polo menos a primeira parte do Paleolítico Medio. O seu final non está ben definido, dependendo de se inclúe a tecnoloxía Sangoense, pódese considerar que dura ata hai 130. 000 anos. En Europa e Asia Occidental, os primeiros neandertais adoptaron a tecnoloxía acheulense, facendo unha transición ao Musteriano hai uns 160. 000 anos.
Cultura arqueolóxica

Unha cultura arqueolóxica é un conxunto recorrente de tipos de artefactos, edificios e monumentos dun período e rexión (ou xacemento) específicos que poden constituír os restos da cultura material dunha determinada sociedade humana pasada. A conexión entre estes tipos é unha observación empírica, pero a súa interpretación en termos de grupos étnicos ou políticos baséase na comprensión e interpretación dos arqueólogos e, en moitos casos, está suxeita a debates que levan tempo sen resolver. O concepto de cultura arqueolóxica é fundamental para a arqueoloxía cultural e histórica.
Cultura chinchorro

A cultura chinchorro de América do Sur é unha cultura arqueolóxica precerámica que durou entre o 7000 e o 1500 a. C. As persoas que formaban a cultura chinchorro eran pescadores sedentarios que habitaban na rexión costeira do Pacífico do actual norte de Chile e sur de Perú. A presenza de auga doce na rexión árida da costa facilitou o asentamento humano nesta zona. Os chinchorro eran famosos pola súa detallada momificación e prácticas funerarias. A zona da cultura chinchorro comezou a recibir influencias da Meseta Andina ao redor de 4000 a. C. , o que levou á adopción da agricultura. Moito máis tarde, pasou baixo a influencia do Imperio Tiwanaku.
En 2021, a cultura chinchorro foi incluída na Lista do Patrimonio Mundial da UNESCO.
Cultura da olería de bandas

A cultura de olería de bandas (Linearbandkeramik), abreviada LBK, constitúe un horizonte arqueolóxico do Neolítico europeo, cuxo cumio data de c. 5500-4500 a. C. As súas concentracións máis densas atópanse no Danubio medio, e no Elba superior e medio, así como nos sectores superior e medio do Rin.
Estes grupos están relacionados coa introdución da agricultura en Europa Central. Os obxectos de cerámica dos que procede o seu nome consisten en cuncas, xarras, potas e frascos de fabricación simple, sen asas. Están decoradas con frisos superpostos con diversos motivos, destacando os meandros, volutas e formas angulares. Máis tarde, esta cerámica adornouse con pequenas asas, bases e colos. Os grupos que o usaron vivían en aldeas fortificadas, algunhas delas de gran tamaño (ata 40 hectáreas).
Recoñécense dúas variantes da cultura da olería de bandas temperá: A olería de bandas temperá ou occidental desenvolveuse no Danubio medio, incluída Hungría occidental, e extendeuse polo Rin, Elba, Oder e Vístula.
A Cultura de bandas orientais floreceu no leste de Hungría.
Tamén se definen fases medias e tardías. Un bo número de culturas substituíron finalmente a cultura de Cerámica de bandas no seu rango, pero sen unha correspondencia unha a unha entre as súas variantes e as culturas que a substituían. O mapa cultural, en cambio, é complexo. Algunhas das culturas sucesoras son as culturas Hinkelstein, Großgartach, Rössen, Lengyel, Cucuteni-Trypillian, e Boian-Maritza.
Cultura da olería do peite

A cultura da cerámica do peite é unha cultura arqueolóxica europea do Neolítico, que existiu desde ao redor do 4200 a. C. ata arredor do 2000 a. C. O nome deriva do tipo de decoración máis común na súa olería, que se asemella ás pegadas dun peite. Distribución
A distribución dos artefactos atopados inclúe Finnmark (Noruega) no norte, o río Kalix (Suecia) e o Golfo de Botnia (Finlandia) no oeste, e o río Vístula (Polonia) no sur. Ata chegar ós Montes Urais.
Inclúe a cultura de Narva, en Estonia e a cultura Sperrings en Finlandia, entre outros. Crese que provén esencialmente da economía cazadores-recolectores, aínda que Narva amosa algunhas evidencias de agricultura.
Unha parte desta rexión foi posteriormente absorbida polo horizonte da Cultura da olería cordada. Cerámica
Divídese nos seguintes períodos: Cedo (Ka I, c. 4200 a. C. - 3300 a. C. aproximadamente)
Típico (Ka II, c. 3300 a. C. - 2700 a. C. aproximadamente)
Tardío (Ka III, c. 2800 a. C. - 2000 a. C. aproximadamente)
Non obstante, as datas de radiocarbono calibradas para algúns fragmentos de cerámica atopados no Istmo de Carelia dan datas entre 5600 a. C. e 2300 a. C. Vivenda
Os asentamentos localizáronse na ribeira do mar ou na beira dos lagos, e a economía baseábase na caza, pesca e na recolección de plantas. En Finlandia, foi unha cultura marítima que se especializou na caza focas. A vivenda dominante é o teepee de 30 metros cadrados, onde poderían vivir unhas 15 persoas. Houbo tamén casas de madeira rectangulares, especialmente en Finlandia desde o 4000 a. C. As tumbas escavabanse dentro dos asentamentos e os mortos eran cubertos de ocre vermello. Arte
A cultura caracterizouse pola presenza de pequenas figuras de arxila e cabezas de animais feitas de pedra. As cabezas de animais representan normalmente osos e alces e obtivéronse a partir de técnicas do mesolítico. Houbo tamén moitas pinturas rupestres. Idioma
Existe unha hipótese sobre a orixe urálica desta cultura. Crese que non falaban unha lingua indoeuropea. Vexa tamén
Linguas urálicas
Cultura da violación

A cultura da violación é un concepto sociolóxico usado para describir unha cultura, unha sociedade e unha época determinadas nas que a violación é omnipresente e normalizada debido a actitudes sociais sobre xénero e sexualidade. Esta expresión emprégase de xeito xeneralizado dende o ano 2012 para designar a calquera cultura que permite desacreditar, responsabilizar ou culpar as persoas agredidas, que representan o corpo feminino como dispoñible ("violable", mentres que o dun home non o é) e a glamurización e banalización da violencia. Esta cultura é perpetuada e normalizada a través da linguaxe misóxina. Países enteiros de Europa e América do Norte foron acusados de seren culturas de violación.
Esta cultura provoca que, malia desfrutar dunhas leis escritas supostamente igualitarias, na práctica se promova o machismo e a violencia contra as mulleres. Está tan enraizada na sociedade que se fai invisible e é lexítima. Así, a violación e as agresións contra as mulleres en xeral permítense, conséntense e normalízanse socialmente e mesmo no eido xudicial. Outro trazo distintivo desta cultura é o non recoñecemento de que o violador pode ser calquera persoa, que de feito adoitan ser pais de familia e coñecidos das súas vítimas e veciños, e non que se tratan de casos illados perpetrados por tolos.
A cultura da violación implica todo un sistema e todas aquelas persoas que normalizan o delito. Tamén o é todo o sistema xudicial patriarcal que nega o valor da palabra da muller, a cuestiona ou alude a ela dende a culpabilidade. Así, permite converter en culpable a muller que padeceu o abuso e en troques confraterniza cos violadores: cuestiona a muller antes, durante e despois da agresión coa única finalidade de xustificar o violador. Orixes do termo
A expresión "cultura da violación" (en inglés: rape culture) foi empregada por vez primeira durante a década de 1970 polas feministas da segunda vaga dos Estados Unidos de América para referirse ao conxunto da cultura contemporánea do seu país. Nesa época, o movemento feminista comezou a concienciar ao público sobre a frecuencia das violacións. Anteriormente, segundo a psicóloga canadense Alexandra Rutherford, a meirande parte da poboación estadounidense supoñía que as violacións, o incesto e a violencia de xénero eran fenómenos infrecuentes. O concepto de cultura da violación postulaba que a violación era común e normal, unha manifestación extrema da misoxinia e o sexismo que dominaban a sociedade. A violación redefiniuse como un crime violento máis que como un crime sexual, e o seu motivo xa non era o desexo de pracer sexual dos violadores, senón a dominación masculina, a intimidación e o control sobre as mulleres. Así mesmo, comezou a analizarse dende a perspectiva das vítimas, e non dos perpetradores.
O termo apareceu publicado por primeira vez no libro Rape: The First Sourcebook for Women, editado por Noreen Connell e Cassandra Wilson en 1974 como parte dun proxecto do grupo New York Radical Feminists (NYRF).
Cultura de Golasecca

A cultura de Golasecca (entre os séculos -IX e -IV) foi unha cultura arqueolóxica da Idade de Bronce tardía e a Idade de Ferro temperá desenvolvida no norte de Italia, cuxos sitios arqueolóxicos foron escavados en Golasecca na provincia de Varese, Lombardía, onde, na área de Monsorino a principios do século XIX, o abade Giovanni Battista Giani fixo os primeiros descubrimentos dunhas cincuenta tumbas con olaría e obxectos de metal.
A evidencia material da cultura está espallada nunha ampla área de 20000 km² ao sur dos Alpes, entre os ríos Po, Serio e Sesia, e limitada polo norte polos pasos alpinos. Fases
A continuación amósanse as diferentes fases da cultura de Golasecca: Cultura de Canegrate: século -XIII
Proto-Golasecca: século -XII a -X
Tipo Ascona I ou A (século -XII)
Tipo Ascona II ou B (11th century)
Tipo Ca’ Morta (Como) - Malpensa (século -X).
Golasecca I A: séculos -IX a -VIII.
Golasecca I B: finais do século -VIII - comezos do século -VII.
Golasecca I C: século -VII.
Golasecca II A: -600 a -550.
Golasecca II B: -550 a -500.
Golasecca III A: -500 a -350.
G. III A 1: -500 a -450.
G. III A 2: -450 -400.
G. III A 3: -400 a -350.
Cultura de La Tène

A cultura de La Tène (Pronunciación francesa: ​[la tɛn]) foi unha cultura arqueolóxica da Idade de Ferro europea. Desenvolveuse e prosperou durante a Idade de Ferro serodia (dende o -450 até a conquista romana no século -I), sucedendo a Idade de Ferro temperá da cultura de Hallstatt sen unha rotura cultural definitiva, baixo o pulo dunha influencia mediterránea considerábel por parte dos gregos na Galia prerromana, dos etruscos e da cultura de Golasecca.
A extensión territorial da cultura de La Tène correspóndese co que hoxe é Francia, Bélxica, Suíza, Austria, o sur de Alemaña, a República Checa, partes do norte de Italia, Eslovenia e Hungría, así como partes adxacentes dos Países Baixos, Eslovaquia, Croacia, Transilvania (oeste de Romanía), e Transcarpatia (oeste de Ucraína).
Os celtiberos do oeste de Iberia compartían moitos trazos desta cultura, aínda que non así o estilo artístico. Polo norte estendíase a contemporánea Idade de Ferro prerromana do norte de Europa, que incluía a cultura de Jartorf do norte de Alemaña.
Cultura de masas

A cultura de masas é un produto da sociedade de consumo no mundo occidental. A principios do século XX a cultura, a vida privada, o pensamento etc. empezaron a ser fabricados a escala masiva e vendidos no mercado. Concepto e desenvolvemento
A cultura de masas consegue fabricar a grande escala, con técnicas e procedementos industriais ideas, soños e ilusións, estilos persoais, e ata unha vida privada en gran parte produto dunha técnica, subordinada a unha rendibilidade, e á tensión permanente entre a creatividade e a estandarización; apta para poder ser asimilada polo cidadán de clase media.
A cultura de masas é o desenvolvemento dun novo modelo no que se reforzan as diferenzas e as desigualdades con estratexias e instrumentos mercadolóxicos cada vez máis elaborados. A ciencia e o coñecemento póñense ó servizo da produción duns valores e símbolos estereotipados.
Os tres alicerces fundamentais desta cultura son: unha cultura comercial, unha sociedade de consumo e unha institución publicitaria. Principios
A cultura de masas ten uns principios interrelacionados xurdidos da escisión entre produción e consumo: Centralización do poder en todos niveis (económico, político etc. )
Uniformación dos produtos para consumidores similares.
Sincronización con novas técnicas como a liña de montaxe e a produción en serie.
Maximización da produtividade: máxima produción a un menor custo e nun menor tempo.
Concentración de poboación, produto da urbanización da sociedade.
Xorde así o concepto de industria cultural, o cine e a radio non necesitan xa darse como arte, autodefínense como industrias.
Cultura do vaso campaniforme

A cultura do vaso campaniforme é unha etapa do calcolítico caracterizada polo uso da cerámica atopada en enterramentos funerarios. Está datada entre o 2200 antes da era actual ata os arredores do 1800 antes da era actual. A cerámica é feita a man, sen torno e ten contorna en forma de S. Ten decoracións xeométricas feitas con cordas, pedras, cunchas ou paus.
Os primeiros vasos en Galicia foron atopados nas Pontes de García Rodríguez por Santiago de la Iglesia Santos a finais do século XIX (1893). No ano seguinte, o ortegán Federico Maciñeira atopa na mesma zona outros exemplares deste tipo de cerámica.
Cultura dos Campos de Urnas

A coñecida como cultura dos campos de urnas ou cultura sorotáptica é un ritual da cultura indoeuropea da Idade de Bronce de Europa central, caracterizada polas súas necrópoles de incineración e a grande expansión que levaron a cabo no século -XIII. Características
Os pobos indoeuropeos occidentais afincados ao norte dos Alpes compartían unha cultura común desde o século -XV (Cultura dos Túmulos). No século -XIII estenderase o costume da incineración e o depósito das cinzas nas características urnas. Coincidindo con este fenómeno cultural, estes pobos, entre os que se atopan os celtas, itálicos e ilirios, inician unha rápida expansión que os leva a conquistar gran parte dos Balcáns e porcións menores de Europa occidental. Tamén destruíron o Imperio Hitita, apoderándose do segredo da metalurxia do ferro. Posteriormente (s. XII) proseguiron as súas campañas por mar, atacando Exipto e colonizando Filistea. Case con certeza, estes centroeuropeos, xa helenizados, constitúen a misteriosa orixe dos dorios que invadirían Grecia no s. XI, destruíndo a civilización micénica (ver Micenas). Hábitat
Adoitan ter defensas artificiais ou naturais, en ocasións ambas. As casas son realizadas maioritariamente en madeira e barro, con forma rectangular e trapezoidal Enterramentos
O común é o rito de incineración. Hai tamén outras variantes: Foxo escavado na terra, no que se deposita a urna.
Sen urna, directamente no foxo.
Urnas cubertas por círculos de pedras, cistas etc.
Túmulos planos rodeando a fosa.
Fosas grandes.
No enxoval adoita haber cerámica e metais. Ás veces, as necrópoles están delimitadas por recintos rituais, xeralmente fosos, de planta circular ou cuadrangular. Economía
Hai abundancia de muíños de pedra, aixolas de bronce e fouces, tamén hai existencia de celeiros. Hai proliferación de oficios e especialización artesanal. Con respecto ao comercio, intensifícanse as relacións comerciais. Melloran os transportes, co uso do carro e do cabalo como animal de tiro.
Nace o comercio do sal e iníciase a produción de vidro.
A cerámica e a ourivaría experimentan un auxe, multiplicándose tamén os centros metalúrxicos.
Cultura mississipiana

A cultura mississippiana é unha cultura nativa americana que floreceu no que hoxe é o medio oeste, o leste e o sueste dos Estados Unidos entre o 800 e o 1600, variando a nivel rexional. Caracterízase por construír grandes montículos como plataforma para as casas, estes asentamentos urbanos e aldeas satélite comunicábanse entre si por redes de comercio independentes. A cidade máis grande foi Cahokia, que se cre un importante centro relixioso situado no que hoxe é o sur de Illinois.
O estilo de vida mississipiana comezou a desenvolverse no val do río Mississippi, do que recibe o nome. As culturas do val do afluente do río Tennessee tamén comezaron a desenvolver características mississipianas neste punto. Case todos os sitios datados de Mississippi son anteriores a 1539-1540, cando Hernando de Soto explorou a zona, con excepcións notables sendo as comunidades de Natchez. Estes mantiveron as prácticas culturais mississipianas despois do século XVIII. Galería
Cultura moche

A cultura moche é unha cultura arqueolóxica do Antigo Perú que se desenvolveu entre os séculos II e VII no val do río Moche (actual provincia de Trujillo, no departamento da Libertad). Esta cultura estendeuse cara ós vales da costa norte do actual Perú.
As sociedades moches fixeron grandes obras de enxeñaría hidráulica: canles de regadía e represas, o que lles permitiu ampliar a súa fronteira agrícola a grande escala.
Foron grandes arquitectos; a súa materia prima foi o adobe. Construíron complexos relixiosos-administrativos de carácter monumental, conformados por palacios e templos ou huacas (en forma de pirámide trunca), as cales recubrían de grandes murais no alto e baixorrelevo, pintados con cores extraídas da natureza, onde plasmaron os seus deuses, mitos, lendas e toda a súa cosmovisión cultural. As máis notables destas construcións son as chamadas Huacas do Sol e da Lúa, no val de Moche.
Foron os mellores metalurxistas da súa época; douraron o cobre moito antes que en Europa; e coñeceron unha variedade de técnicas (laminado, martelado, soldadura, etc. ), fabricando ferramentas, armas, vestimentas, emblemas, ornamentos e toda a súa variada e rico aparato ritual.
Foron grandes navegantes: construíron caballitos de totora, os máis pequenos para a pesca e os meirandes para as súas viaxes até as costas ecuatoriais, dende onde traían a cuncha Spondyllus, sacra para os moches, e en xeral, para o resto das culturas costeñas do Antigo Perú.
Cultura musteriense

A cultura musteriense, ou período musteriano, refírese a unha cultura arqueolóxica que se desenvolve no paleolítico medio. Debe o seu nome ao sitio arqueolóxico de Le Moustier, un acubillo rochoso na rexión de Dordoña en Francia descuberto en 1860 por Gabriel de Mortillet. Ferramentas de pedra similares atopáronse por toda a Europa subártica e tamén no Oriente Medio e norte da África. Características
As ferramentas musterianas asócianse principalmente cos neandertais en datas comprendidas entre o 125. 000 a. C. e o 40 ou 30. 000 a. C. A industria lítica realízase basicamente sobre lascas e caracterízase polo uso da técnica de talla Levallois, que permite realizar ferramentas máis especializadas.
Deste período aparecen os primeiros rituais funerarios e o canibalismo ritual.
O musteriano divídese en varios grupos: Musteriano de cultura acheulense tipo A
Musteriano de cultura acheulense tipo B
Musteriano típico
Musteriano de tipo Quina-Farrasie
Musteriano de denticulados
Cultura olduvaiense

A cultura olduvaiense, olduvaian ou Modo I é unha cultura arqueolóxica da prehistoria baseada na industria lítica caracterizada por ferramentas sinxelas, normalmente feitas cunha ou unhas poucas faces cortadas con outra pedra. As ferramentas de Olduvaian foron utilizadas durante o período do Paleolítico inferior, hai 2, 9 millóns de anos ata hai polo menos hai uns 1, 7 millóns de anos (Ma), polos antigos homínidos en gran parte de África. Este tipo de industria foi seguida pola máis sofisticada cultura acheulense, inda que existen sitios arqueolóxicos onde se atopan ámbolos tipos de ferramentas. Dous sitios asociados co Homo erectus en Gona na rexión de Afar de Etiopía que datan de hai 1, 5 e 1, 26 millóns de anos teñen ferramentas tanto de olduvaienses como de acheulenses).
O termo Oldowan tómase do xacemento na garganta de Olduvai en Tanzania, onde as primeiras ferramentas de pedra olduvaienses foron descubertas polo arqueólogo Louis Leakey na década de 1930. Non obstante, algúns arqueólogos e paleo-antropólogos contemporáneos prefiren usar o termo ferramentas do Modo I para designar as industrias de ferramentas de grava ou grixo (incluíndo a olduvaiense), co Modo II que designa ferramentas traballadas de xeito bifacial (incluíndo os machados acheulenses), o Modo III para as ferramentas de núcleo preparado, etc.
A clasificación das ferramentas de olduvaienses aínda é algo polémica. Mary Leakey foi a primeira en crear un sistema para clasificar os conxuntos olduvaienses e construíu o seu sistema baseándose no seu uso. O sistema incluía choppers, reladores e batedores. Porén, fixéronse clasificacións máis recentes dos conxuntos olduvaienses que se centran principalmente na fabricación, debido á problemática de asumir o uso de artefactos de pedra de hai millóns de anos. Un exemplo son as categorías trimodais de Isaac et al. de "Pezas falsas" (núcleos e choppers ), "Pezas soltas" (anacos e fragmentos), "Pezas para bater" (utilizados como martelos, etc) e "Peza sen modificar" (manuports, pedras transportadas a sitios).
Non se sabe con certeza que especies de homínidos crearon e utilizaron ferramentas olduvaienses. A súa aparición adoita asociarse coa especie Australopithecus garhi e o seu florecemento con especies temperás de Homo como Homo habilis e Homo ergaster. Os primeiros Homo erectus parecen herdar a tecnoloxía olduvaiense e refínana ata entrar na acheulense a partir de hai uns 1, 7 millóns de anos.
Cultura romana

A cultura romana, tamén denominada cultura da Roma antiga ou civilización romana, foi o resultado dun importante intercambio entre civilizacións diferentes: a cultura grega e as culturas desenvolvidas en Oriente (Mesopotamia e Exipto, sobre todo) que contribuíron a formar a cultura e a arte dos romanos.
Un dos vehículos que máis contribuíu á universalización da cultura romana, que pronto foi a de todo o imperio, foi o uso do latín como lingua común de todos os pobos sometidos a Roma.
A duración da cultura romana en sentido estrito foi duns 1. 200 anos, pero a súa influencia contínuou até a actualidade.