Lingua kutenai

A lingua kutenai (/ˈkuːtəneɪ, -i/), tamén coñecida como kootenai, kootenay, ktunaxa e ksanka, é a lingua nativa do pobo kutenai que habita en Montana e Idaho nos Estados Unidos e na Columbia Británica, no Canadá. É considerada unha lingua illada, sen relación coas linguas salish faladas polas tribos veciñas da costa e a chaira do interior. O pobo kutenai tamén fala ʔa·qanⱡiⱡⱡitnam, a lingua de sinais ktunaxa. Segundo o censo de 2016 tiña 345 falantes. O kutenai está clasificado como en perigo severo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO. Clasificación
O kutenai é considerado tradicionalmente unha lingua illada. Houbo intentos de clasificar o kutenai nunha familia de linguas macro-algonquinas ou macro-salish, máis recentemente coa familia salish, mais non foron xeralmente aceptados como probados. Tipoloxía
Ao igual ca outras linguas da zona, o kutenai ten un rico inventario de consoantes e un pequeno repertorio de vogais, aínda que hai alófonos das tres vogais fonémicas básicas. A falta dunha distinción fonémica entre as consoantes sonoras e as xordas é igual a outras linguas da zona. Dado que o kutenai está na periferia desta área lingüística, a perda dun rico inventario lateral é consistente con outras linguas próximas, que agora só teñen unha ou dúas consoantes laterais. Un destes grupos lingüísticos contén as linguas sahaptianas, que tiveron unha perda similar de laterais. A lingua nez perce ten /ts/, e crese que é a africada lateral na protolingua. O nez perce, como o kutenai, atópase na periferia oriental da área lingüística do noroeste.
Outra análise tipolóxica investiga a categoría léxica dos preverbos en kutenai. Esta categoría léxica distingue as linguas algonquinas veciñas, que se atopan ao leste das Montañas Rochosas Kootenay e preto da área lingüística kutenai. Outra relación tipolóxica que o kutenai podería ter é a presenza dun sistema de obviación. Status actual
En 1969, a lingua kutenai era falada por 446 indíxenas rexistrados no Canadá. No ano 2021, as estatísticas do Canadá reportaron 210 falantes de ktunaxa. Segundo os achados do programa de coñecemento tradicional e lingua do Consello da Nación Ktunaxa (KNC), o estudoso de ktunaxa Christopher Horsethief afirmou que quedan 24 falantes fluídos e todos teñen máis de 65 anos.
No ano 2012, o pobo ktunaxa do Canadá comezaron a traballar en esforzos de dinamización lingüística. Os consellos tribais das comunidades separadas da nación ktunaxa achegaron unha selección de gravacións de son de palabras e frases kutenai a FirstVoices, un catálogo en liña das linguas indíxenas de América do Norte. En novembro de 2017, a páxina en ktunaxa tiña 2500 palabras e 1114 frases, historias e cancións arquivadas, así como unha aplicación de aprendizaxe da lingua e un titor de FirstVoices. O titor de FirstVoices ofrece leccións e prácticas nesta lingua. A aplicación da lingua ktunaxa, accesible para dispositivos iOS e Android, é un dicionario ktunaxa que utiliza as gravacións de son de palabras e frases, e achega tarxetas con son e vocabulario que se atopa na páxina web de FirstVoices. A nación ktunaxa pretende dirixirse ás xeracións máis novas cos materiais de FirstVoices para ensinar a lingua kutenai con fluidez.