Os adverbios galegos

Ir ao índice do Curso de lingua galega. Tamén pode consultar a Normativa oficial do galego. Un adverbio é unha palabra ou elemento gramatical invariábel que serve para expresar un matiz ou para complementar un verbo, un adxectivo ou outro adverbio: Gústame moito
Era moi grande
Arribaron onte Os adverbios de tempo
Os adverbios de tempo sitúan no espazo un feito ou unha acción. Podemos dividilos segundo o que indiquen: anterioridade, simultaneidade, posterioridade ou totalidade.
Adverbios que indican anterioridade
antes de onte/antonte: Xa mercamos froita antonte/antes de onte
trasantonte: Trasantonte foi a última vez que vin a Tareixa
onte: Onte foi o meu aniversario
antes: ¡Apura home! Temos que chegar antes da noite
cedo: Hoxe chegaches cedo, ¿Que pasou?
outrora/noutrora: Ese castelo, noutrora importante refuxio dos labregos, é actualmente unha casa familiar.
Adverbios que indican simultaneidade
hoxe: Hoxe teño cita no doutor
aínda/inda: Quero mercar un coche, pero inda/aínda non teño cartos abondos
agora/xa: Se queremos chegar a tempo temos que saír agora/xa
daquela: Daquela non existía a televisión
entón: Entón non había tantas árbores
mentres/namentres/entrementres: Ti ponte a cociñar mentres/namentres/entrementres nós buscamos aos nenos
arestora: Arestora as mozas deben haber chegado
asemade/ao mesmo tempo: Estades a facer a mesma pregunta asemade/ao mesmo tempo
Adverbios que indican posterioridade
mañá: Lembra que mañá é a festa de Maruxa
pasadomañá: Pasadomañá van cumprirse tres anos dende que se foi
despois/logo: Ímos visitar a María despois/logo da misa
pronto/axiña: ¡Corre que axiña/pronto vai chover!
tarde: Se non colles un taxi vas chegar tarde
enseguida/deseguida/decontado: Espera que María vai vir en seguida/de seguida/de contado
Adverbios que indican totalidade
sempre: Sempre estás a molestar á túa irmá
nunca: Nunca cumpres o que me prometes
xamais: Xamais vou volver á escola
endexamais: Endexamais vou volver á escola
a miúdo/decote/decotío/acotío: Rosa ven pola aldea a miúdo/decote/de cotío/a cotío
ás veces, de cando en vez: Iago ten bo humor aínda que ás veces enfádase Os adverbios de dúbida
A dúbida preséntase con formas adverbiais mínimas como quizais/quizá/quizabes, e as locucións e expresións de dúbida seica, acaso, disque o mesmo, igual, polo visto, paréceme que, coñécese que, vese que, pode ser que. Tamén son frecuentes as locucións poida que(+subxuntivo), ao mellor, talvez, se cadra etc.
Na seguinte táboa amosamos os adverbios de dúbida, cales son as formas verbais que rexen e algúns exemplos con eles. Os adverbios de lugar
Os adverbios de lugar indican a situación no espazo. Son adverbios mínimos, que constan dunha soa palabra, ou adverbios extensos ou locucións adverbiais, se están formados por adverbio + preposición ou preposición + adverbio.
Adverbios de lugar absolutos
Os adverbios de lugar absolutos sitúan no espazo referíndose ao lugar ocupado polo falante e están relacionados co demostrativo: aquí neste lugar, "o que é máis próximo". Vexamos algúns exemplos: A vaca está alí
Maruxa vive por acolá
Aquí non hai ningunha persoa
Aí era a miña escola
Adverbios de lugar relativos
Os adverbios de lugar relativos sitúan no espazo con relación á posición dun obxecto dado. A posición interior ou exterior exprésase coa serie dentro/fóra: Estaba fóra
O grao de proximidade ou de afastamento, con cerca, preto/lonxe: Ela vive lonxe
A posición circundante: Derredor ou arredor, que indican que o obxecto rodea ao de referencia: ¡Ese neno anda todo o día arredor súa!
Indican situación (superior/inferior) no plano vertical: arriba, enriba, derriba/abaixo, embaixo, debaixo, non moi concreta: O gato está arriba da mesa e o can está abaixo	Arriba e abaixo pode ir acompañados do adverbio máis: A igrexa está máis arriba, e a lonxa máis abaixo. Tamén poden indicar dirección ascendente ou descendente: A barca vai río arriba, Xosé corría monte abaixo Enriba, embaixo indican unha situación superior ou inferior dende o punto de vista do falante: Eu agacheime enriba e a miña irmá embaixo A posición anterior/posterior exprésana os adverbios: adiante, diante/atrás, detrás. Adiante indica "en dirección á fronte": Aparcou máis adiante; atrás indica "en dirección oposta á fronte": Non quixo volver atrás Moitos destes adverbios estpan vinculados coas preposicións e, seguidos da preposición de, forman locucións prepositivas que introducen referencia espacial: Dorme fóra da casa. Está enriba da mesa. Vive preto do mar.
Indefinidos
Hai tres adverbios indefinidos: algures significa "algún sitio": Ese papel debe estar por algures
ningures significa "ningún sitio": Non vexo a túa camisa por ningures
xalundes significa "calquera outro sitio": Non está aquí, busca xalundes
Interrogativos
Os adverbios interrogativos son onde e u, en correspondencia co relativo ou cos interrogativos: A cidade onde vive, o país onde morreu.
U só se utiliza na interrogativa directa, sen verbo e seguido da segunda forma do artigo ou do pronome: ¿U-las vacas? , ¿U-lo cabalo?
Presentativos
Velaquí, velaí utilízanse para presentar ou responder ao adverbio u: Velaí o vai, non o ves? 'Velaquí están os nosos animais.
Ademais destes adverbios de lugar, dispomos de locucións adverbiais que expresan as mesmasnocións ou outras máis precisas: Por riba/por cima, por baixo: Bota un pano por riba da mesa
De dentro, de fóra: Deixoulle unha man de fóra para que tocara o pandeiro, a chaqueta tiña un forro por de dentro
A carón, ao carón, a rente, a rentes, ao rente, ao rentes, ao pé: Está soterrado a carón da igrexa. Cortou o céspede a rentes do chan. Vive na vila ao pé do monte.
Ao redor: 'Os coches van ao redor do mercado
De fronte: Tíñao de fronte a ela e non o vía
Fronte por fronte: A catedral e o Concello están fronte por fronte
A desmán: A praia quedaba a desmán
A contramán: Irei mañá ao mercado porque agora está a contramán
Á beira, ao lado: Está na casa á beira do mar, Ela pasou ao teu lado e non te decataches
Ao par, de par: Esa kmoza sempre vai de paseo de par do pai Os adverbios de modo
Os adverbios de modo son os seguintes: como: Está tola como unha cabra
así: O caldo non se fai así
ben: Os mobles están ben feitos
mal: Comín moito e fíxome mal
mellor: Esta é a mellor película
peor: Peor non poderíamos estar
asemade ( ao mesmo tempo): Rir e chorar asemade
gratis: Na festa había polbo gratis
paseniño/engorde ( con lentitude): A campá da Berenguela soaba moi engordiño As locucións adverbiais
As locucións ás présas, ás carreiras, a escape indican rapidez; e amodo e devagar indican, dun feito, que se fai lentamente e con tino, con coidado. Xa vai velliño e anda moi amodo
Saíu a escape do choio, coma unha chispa
Colle os ovos amodo, que vas escachalos
Andas ás présas e atrapállaste todo
¿Para que te ergues tan tarde se logo tes que andar ás carreiras?
Se fas as cousas devagariño, sairanche mellor
As locucións ás toas, ás cegas, ao tuntún, a rumbo, ao chou significan "de calquera maneira, sen pensalo, tal como saia, sen orde".
De (a) feito significa "de principio a fin, dende o primeiro ao derradeiro, sen saltear, na orde en que vai".
A eito significa "en grande cantidade e de calquera maneira, sen escoller".
A treu, a esgallo significa "sen reparar nas dificultades".
A modo, ao xeito significa "con coidado", "con moderación", "con precaución", "lentamente". Ao xeito significa tamén "como é debido".
De súpeto, de socato, de sotaque, de repente, de golpe indican brusquidade.
Ao cabo, á fin, á mantenta, a propósito, de propósito indican "con intención".
De balde, en balde indican "gratis", "sen proveito".