proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Esperanza de vida

A esperanza de vida é a media da cantidade de anos que vive unha certa poboación nun certo período de tempo. Adóitase dividir en masculina e feminina, e vese influenciada por factores coma a calidade da medicina, a hixiene, as guerras etc, se ben actualmente adóitase referir unicamente ás persoas que teñen unha morte non violenta. Definición
A esperanza de vida ó nacer é unha estimación da media de anos que viviría un grupo de persoas nadas o mesmo ano se os movementos na taxa de mortalidade da rexión avaliada se mantiveron constantes. É un dos indicadores da calidade de vida máis comúns e en ocasións utilízase para medir o retorno sobre o investimento no capital humano dunha rexión por organismos ou institucións internacionais.
Advertencias
A esperanza de vida non é a esperanza matemática do número de anos que vivirá realmente unha persoa. Isto sucede por culpa dos cambios tecnolóxicos e outros incidentes que variarán as taxas de mortalidade. Realmente o que chamamos "esperanza" de vida no ano t, EV0(t) é o promedio de idade das persoas falecidas un ano, isto é: E V 0 ( t )
∑ j
1 j
∞ p j ( t ) ⋅ j {\displaystyle EV_{0}(t)
\sum _{j
1}^{j
\infty }p_{j}(t)\cdot j} Onde pj(t) é a proporción de persoas falecidas á idade j no ano t (expresada en tanto por 1). Mentres que a verdadeira esperanza matemática de vida <EV(t)> viría dada por: ⟨ E V ( t ) ⟩
∑ j
1 j
∞ p ¯ j ( t ) ⋅ j {\displaystyle \langle EV(t)\rangle
\sum _{j
1}^{j
\infty }{\bar {p}}_{j}(t)\cdot j} Onde pj(t) é a probabilidade de que unha persoa nada no ano t morra á idade de j anos. Se as condicións de saúde melloran obxectivamente e non ocorren desastres ou cataclismos abruptos durante a vida das persoas nadas nun ano, espérase que a esperanza de vida estimada por cálculos de defuncións sexa inferior á verdadeira esperanza de vida: E V 0 ( t ) < ⟨ E V ( t ) ⟩ {\displaystyle EV_{0}(t)<\langle EV(t)\rangle }.
Por outra banda, está moi estendida a crenza errónea de que a esperanza de vida ó nacer corresponde coa idade de senectude: por exemplo, óese con frecuencia que, na prehistoria, os seres humanos eran anciáns á idade de 30 ou 40 anos. Isto é totalmente falso. Unha esperanza de vida de 40 anos pode significar, por exemplo, simplificando moito, que a metade da poboación morre ó nacer ou no seu primeiro ano de vida (cousa bastante razoable na prehistoria) e a outra metade ós 80 anos de idade. Algúns valores
Aínda que a media mundial é de 66, 7 anos (en 2005), existen diferenzas abismais entre as distintas zonas do planeta. En Europa e América do Norte a media é de 73 anos, en Oceanía é de 70 anos, en Latinoamérica de 69 anos, en Asia de 61 e en África de 55.
Segundo o informe anual da ONU, os Estados con menor expectativa son Zambia con 37, 5 anos, a República Centroafricana con 39, 3, Malawi con 39, 7 e Serra Leoa con 40, 8. Os de maior expectativa son Xapón con 82, a rexión de Hong Kong, China con 81, 6, Islandia con 80, 7 e Suíza con 80, 5. Lista da OMS (estimacións para 2015)
Datos recollidos no ano 2015 e publicados en maio de 2016.
HALE: Health-adjusted life expectancy (esperanza de vida con boa saúde)
Espermateca

A espermateca é un órgano do aparato reprodutor das femias de certos insectos, moluscos e algúns outros invertebrados, no que estas almacenan o esperma dos machos tras a cópula. Etimoloxía
O termo está formado polos elementos esperma- e -teca, ambos os dous derivados das voces do grego antigo σπέρμα, σπέρματος spérma, spérmatos "semite", "seme", e θήκη thḗkē "caixa", "depósito".
Este neoloxismo emprgouse por primeira vez na linguaxe científica en 1826 no inglés. Función
O propósito da espermateca é o de recibir e almacenar a esperma do macho e, xelamente, é alí onde ten lugar a fecundación, é dicir, a unión do gameto feminino con masculino, cando o óvulo está maduro.
A espermateca está recuberta de epitelio e ten forma variábel; algunhas son tubos finos e enroscados, outras son evaxinacións do aparato reprodutor. Algunhas especies teñen máis de unha espermateca.
Cómpre non confundir este termo con espermatóforo, estrutura que contén espermatozoides, que é precisamente a que os machos introducen na espermateca das feminias durante a cópula.
Espermatogonia

Unha espermatogonia é unha célula xerminal masculina indiferenciada. As espermatogonias sofren a espermatoxénese, ao final da cal se orixinan os espermatozoides maduros nos túbulos seminíferos dos testículos. As espermatogonias divídense por mitose e son células diploides, mentres que os espermatocitos se dividen por meiose.
Existen tres substipos de espermatogonias en humanos: Células de tipo Ad (dark), con núcleos escuros. Estas células son unha reserva de células nais espermatogoniais que non adoitan realizar unha activa mitose.
Células de tipo Ap (pale), con núcleos pálidos. Son células nais espermatogoniais que están realizando unha activa mitose. Estas células divídense producindo as células de tipo B.
Células de tipo B, que crecen e convértense en espermatocitos primarios.
Cando as espermatogonias se dividen, a citocinese é inclompleta e quedan unidas por pontes citoplasmáticas, formando sincitios. O mesmo ocorre cos espermatocitos e as espermátidas durante a espermatoxénese. Fármacos anticancerosos
Fármacos anticancerosos como a doxorrubicina e a vincristina poden afectar adversamente á fertilidade masculina ao causaren danos no ADN das células nais espermatogoniais proliferativas. A exposición experimental de espermatogonias indiferenciadas de ratas á doxorrubicina e á vincristina indicou que estas células poden responder aos danos no ADN incrementando a expresión de xenes de reparación do ADN e que esta resposta probablemente prevén parcialmente a acumulación de roturas no ADN. Ademais da resposta de reparación do ADN, a exposición de espermatogonias á doxorrubicina pode tamén inducir a morte celular programada (apoptose). Galería
Espermatozoide

Un espermatozoide ou espermatozoo, do grego clásico σπέρμα (seme) e ζῷον (ser vivo), é a célula haploide que constitúe o gameto masculino. Os espermatozoides fórmanse no interior dos testículos, e únense ó ovocito para formar o cigoto. Un cigoto é unha célula con todo os cromosomas propios da especie e que se vai converter xeralmente nun embrión.
O espermatozoide é o resultado dunha meiose no testículo a partir dunha célula proxenitora. Este é o proceso de espermatoxénese.
Esta célula posúe: Cabeza: Esta porta a información xenética (unha copia de cada xene, xa que é unha célula haploide). Tamén achamos o acrosoma, resultado da fusión de lisosomas. Porta enzimas histolíticos para furar a membrana pelúcida do ovocito. Toda esta infraestrutura está rodeada dunha membrana que se prolonga ó pescozo.
Pescozo: É unha estrutura estreita na que se achan microtúbulos modificados e o inicio do flaxelo.
Peza media: Nela atópanse as mitocondrias, que subministran a enerxía necesaria. Empregan como combustible as reservas do espermatozoide, pero sobre todo os nutrientes do seme, como a glicosa.
Cola, que será quen mova esta célula. Só contén unha membrana que engloba os microtúbulos do interior. Espermatoxénese
Proceso polo cal as células xerminais primordiais (espermatogonias) convértense en gametos masculinos. Ten unha duración aproximada de 74 días. O proceso comeza e desenvólvese nos testículos e remata coa maduración final no epidídimo. Lévase a cabo durante toda a vida do individuo, aínda que disminúe co comezo da andropausia. Consta de varias etapas: mitose, meiose I, meiose II e espermioxénese. Estas fases non ocorren á vez en todas as células senón que maduran de forma asincrónica e helicoidal ao largo do túbulo seminífero. Empeza o día 24 do embrión pero non será ata a puberdade cando comecen as meioses e se formen os primeiros espermatozoides. Mitose: as espermatogonias (2n) de fenotipo Ad replicaranse formando 2 células fillas idénticas diploides e pouco diferenciadas. A espermatogonia permanece en mitose 16 días.
Meiose I: as espermatogonias de fenotipo Ap poden dar lugar a espermatocitos secundarios (n). Este proceso dura 24 días.
Meiose II: os espermatocitos secundarios en poucas horas convértense en espermátidas (n).
Espermioxénese: non confudir coa espermatoxénese. Nesta última etapa as espermátidas (n) convértense en espermatozoides. O proceso dura 24 días. Durante este tempo, redúcese o citoplasma, o núcleo alárgase situándose na cabeza. As mitocondrías situaranse no pescozo e os centriolos na peza media para formar o flaxelo. O último paso ocorre no epidídimo, onde se obtén o acrosoma (contén enzimas necesarios para a fecundación) e o glicolema (protexe ó gameto do pH ácido da vaxina).
Espermidina

A espermidina é unha poliamina implicada no metabolismo celular e atopada en case todos os tecidos asociada aos ácidos nucleicos. Trátase dunha poliamina lineal con tres grupos amínicos coa fórmula H2N-((CH2)4-NH-)2-H. A pH fisiolóxico a espermidina está ionizada en forma policatiónica. A espermidina sintetízase a partir da putrescina por reacción coa S-adenosil metionina descarboxilada en reacción catalizada pola espermidina sintase. A partir da espermidina pode sintetizarse a espermina. Funcións e aplicacións
Entre as funcións coñecidas da espermidina están as seguintes: Axuda a estabilizar os ácidos nucleicos.
Inhibición da óxido nítrico sintase neuronal (nNOS ou NOS1)
Axuda no proceso in vitro de transcrición do ARN por estimulación da actividade da polinucleótido quinase do bacteriófago T4 e a ARN polimerase T7.
Únese e fai precipitar o ADN e utilízase na purificación de proteínas de unión ao ADN Regulación e promoción do crecemento das plantas, xa que as poliaminas reguladoras do crecemento das plantas funcionan tamén como hormonas vexetais que promoven a embrioxénese somática.
Tamén se encontrou que a espermidina reduce o envellecemento dos lévedos, moscas, vermes, e células inmunitarias humanas ao inducir a autofaxia.
A espermidina pode utilizarse en electroporación durante a transferencia de ADN ao interior da célula con impulsos eléctricos.
Estimulación da autofaxia. Recentemente Tirupathi Pichiah et. al. , suxeriron que a espermina podía ser útil para tratar a diabetes tipo 2.
Espermina

A espermina é unha poliamina presente en todas as células eucariotas. A súa fórmula é H2N–((CH2)4–NH–)3–H, polo que ten catro grupos amínicos. Fórmase a partir da espermidina por adición dun grupo aminopropílico procedente da S-adenosil metionina descarboxilada, en reacción catalizada polo encima espermina sintase.
A espermina intervén no metabolismo celular. Encóntrase en numerosos órganos e tecidos eucarióticos e é un factor de crecemento esencial para moitas bacterias. A pH inferior a 10 a espermina ten polo menos un nitróxeno protonado, e a pH fisiolóxico todos os seus nitróxenos están protonados, polo que é un policatión. A espermina atópase no núcleo celular onde se asocia co ADN, principalmente por atracción electrostática entre as súas cargas positivas e as negativas dos fosfatos do ADN, estabilizando e condensando a estrutura en dobre hélice.
Tanto a espermina coma a espermidina poderían estabilizar tamén os ARNs, como os ARNt e os ácidos nucleicos dos virus.
A espermina, como moitas poliaminas, ten a capacidade de estimular a proliferación celular. Aplicacións
A espermina utilízase nos laboratorios de bioloxía molecular para a precipitación de cadeas curtas de ADN (>100 pares de bases) e na purificación e análise de oligonucleótidos con determinadas técnicas de electroforese. Como a espermina é un policatión (a pH fisiolóxico) ten elevada afinidade polo ADN, que é un polianión, e grazas a esa propiedade pode utilizarse na síntese de vectores xénicos non virais. Pode causarse a precipitación das proteínas e complexos proteicos utilizando a espermina. Outra aplicación é utilizala como matriz na técnica MALDI (Matrix-assisted laser desorption/ionization) para a análise de glicoconxugados e oligonucleótidos. Historia
Anton van Leeuwenhoek describiu por primeira vez en 1678 cristais de fosfato de espermina no líquido seminal humano. O nome espermina foi acuñado polos químicos alemáns Albert Ladenburg e J. Abel en 1888. A estrutura correcta da espermina permaneceu pouco clara ata 1926, ano en que foi determinada definitivamente por Dudley, Rosenheim, e Starling en Inglaterra e por Wrede. et al. en Alemaña.
Espermátida

As espermátidas son células xerminais masculinas haploides que son o resultado da división de espermatocitos secundarios e dan lugar ao espermatozoide maduro. Como resultado da meiose cada espermátida contén só a metade do material xenético presente no espermatocito primario orixinal. No testículo, as espermátidas están conectadas unhas con outras por material citoplásmico (ponte protoplásmica) e teñen material citoplásmico superfluo arredor dos núcleos. Este tipo de pontes protoplasmáticas aparecen tamén nas espermatogonias e espermatocitos e son resultado da división incompleta dos citoplasmas durante a división (citocinese incompleta), polo que constitúen sincitios. Os espermatozoides sepáranse deste sincitio no momento da súa liberación do epitelio e paso á luz do túbulo seminífero.
Cando se forman, as espermátidas termperás arredondadas deben sufrir un proceso de maduración para converterse en espermatozoides chamado espermioxénese. Durante a maduración, ás espermátidas empézalle a crecer unha proxección filamentosa (futuro flaxelo), desenvolven unha parte media engrosada na que se localizan mitocondrias e forman un acrosoma. O ADN das espermátidas sofre un empaquetamento, quedando moi condensado. Inicialmente o ADN empaquétase coas proteínas básicas nucleares habituais (histonas) e despois estas son substituídas por protaminas durante a elongación da espermátida. A cromatina moi empaquetda resultante é transcricionalmente inactiva.
En 2016 científicos da Universidade médica de Nanjing afirmaron ter producido artificialmente células similares ás espermátidas de ratos a partir de células nais. Inxectaron estas espermátidas en óvulos de rato, o cigoto formado foi implantado en ratos e finalmente naceron crías. Reparación do ADN
A medida que as células xerminais postmeióticas se desenvolven en espermatozoides maduros perden progresivamente a capacidade de reparar os danos que sofre o ADN que entón se acumulan e son transmitidos ao cigoto e finalmente ao embrión. En concreto, a reparación das roturas de dobre febra polo mecanismo da unión de extremos non homólogos, aínda que está presente nas espermátidas arredondadas, parece perderse a medida que se desenvolven dando lugar a espermátidas alongadas.
Espertador

Un espertador é un dispositivo que se utiliza para espertar mediante un son (que pode ser un ruído, música ou emisora de radio) ou unha luz, a unha hora determinada. Para deter o son, é necesario premer un botón ou apertar unha manivela. Algúns detéñense automaticamente despois dalgúns minutos.
Un reloxo espertador analóxico clásico ten unha manivela adicional que se usa para especificar o horario no cal se debe activar a alarma. Os reloxos espertadores mecánicos tradicionais posúen unha campaíña na parte superior que produce o son, pero os espertadores analóxicos poden facer outros ruídos. Algúns posúen radio, que comeza a funcionar a unha hora especificada. O nome máis específico para este artefacto é radio reloxo.
Un teléfono móbil pode conter unha función de espertador ou incluír unha axenda (que diferencia entre mañás, tardes ou días da semana) con alarma e por tanto funcionar como tal. Nos dous casos denomínanse "teléfono móbil con espertador". Tipos de espertadores
Hoxe en día existen moitos modelos de espertadores no mercado: Espertadores estándar: estes funcionan por son e adoitan incorporar funcións como a radio.
Espertadores lumínicos ou Wake Up Light: estes espertadores simulan o amencer ao alumarse progresivamente durante un período de tempo.
Espertadores vibratorios: como o propio nome indica, estes modelos funcionan por vibración e adoitan ser usados por persoas con problemas de audición. Características
Un reloxo espertador pode ter as seguintes características: Tipos de alarma.
Alarma con volume en progresión.
Diversos sons.
Radio.
Campaíñas, do clásico deseño con manivelas e sen radio.
Repetición da alarma cada certo tempo, no caso de que o usuario volva a durmir.
Activación segundo o día da semana.
Alumamento.
Axuste automático da hora.
Espiga

A espiga é un tipo inflorescencia de flores sésiles dispostas ao longo dun raque (eixo da inflorescencia). Cando o eixo é groso e carnoso, a inflorescencia chámase de espádice.
As espigas poden ser vistas en moitas familias: Arecaceae (palmeiras), Piperaceae, Orchidaceae entre outras. A espiga do trigo é unha espiga composta, pois no eixo floral hai espiguetas sésiles e non flores solitarias.
Espinosauro

O espinosauro (Spinosaurus, en grego "réptil espiña") é un xénero representado por dúas especies de dinosauros terópodos espinosáuridos, que viviron a mediados do Cretáceo, hai aproximadamente 95 e 93 millóns de anos, no Cenomaniano), no que hoxe é África. O xénero foi coñecido nun principio polos restos atopados en Exipto en 1910 e descritos polo paleontólogo alemán Ernst Stromer. Os restos orixinais foron destruídos durante os bombardeos da segunda guerra mundial, e o material adicional do cranio apareceu en anos recentes. Non está claro se os restos fósiles representan unha ou dúas especies. A especie mellor coñecida é Spinosaurus aegyptiacus de Exipto, cunha potencial segunda especie que foi recobrado en Marrocos. Tamén se atoparon restos en Alxeria, Tunisia e posiblemente de Níxer, Kenya e Libia.
Espionaxe

A espionaxe é a práctica e o conxunto de técnicas asociados coa obtención de información confidencial. Técnicas de espionaxe
As técnicas comúns de espionaxe foron, historicamente, a infiltración, a corrupción e a chantaxe. A infiltración consiste no uso dunha persoa, chamado a toupa, cuxo obxectivo básico é gañar a confianza de quen posúe a información.
O suborno é a compra da información con diñeiro ou outros medios, aínda que tamén se usa a coerción para a súa obtención, unha técnica que se chama chantaxe xeralmente significa a obtención de información persoal sobre a vítima, que non quere que se faga pública.
Co desenvolvemento de novas tecnoloxías, apareceron técnicas que permiten obter información obxectiva tales como fotos, conversas etc. sen intervención humana. Así, hai unha industria deseñada para facilitar sofisticados medios tecnolóxicos, de satélites espía e microcámaras, tanto para espionaxe como para a protección da información. O 2013, un revelador americano, Edward Snowden, denunciou o software espía Prisma, desenvolvido por Estados Unidos para supervisar, controlar e analizar a nivel global, os datos persoais de todo o mundo, en colaboración cos xigantes da informática, tales como Google, Apple e Microsoft. Espionaxe industrial
A espionaxe industrial é a obtención ilícita de información relativa á investigación, o desenvolvemento e a fabricación de prototipos, por medio do cal as empresas buscan anticipar os seus competidores na colocación no mercado un novo produto.
Espiral

Unha espiral é unha liña curva xerada por un punto que se vai afastando progresivamente do centro á vez que xira arredor del. Normalmente defínese cunha función que depende de dous valores: o ángulo do punto respecto a un eixo de referencia, e a distancia dende ese punto ó centro, situado no vértice do ángulo. Espirais bidimensionais
As espirais bidimensionais máis coñecidas son: A espiral de Arquimedes: r a + bθ
A espiral clotoide
A espiral de Fermat: r θ1/2
A espiral hiperbólica: r a/θ
A espiral logarítmica Diferenzas entre espiral e hélice
Espiral e hélice son dous termos que poden confundirse facilmente. Unha espiral adoita ser plana. Unha hélice sempre é tridimensional. A espiral como símbolo
A espiral é un dos símbolos máis antigos, e atópase en todos os continentes, tendo un papel fundamental no simbolismo desde a súa aparición na arte megalítica. En Galiza hai algúns petróglifos con representacións de labirintos en forma de espiral. Pénsase que en moitos lugares representaba o ciclo "nacemento-morte-renacemento", así como o Sol, que se cría seguía ese mesmo ciclo, nacendo cada mañá, morrendo cada noite e renacendo á mañá seguinte.
Actualmente a espiral tamén é usada como símbolo do pensamento cíclico, en diversas propostas filosóficas, estéticas e tecnolóxicas.
Galería de imaxes
Espiral de Ekman

A espiral de Ekman é un perfil de velocidades vertical que xeralmente aparece onde o vento (lonxe do ecuador terrestre) sopra continuamente sobre unha superficie de auga extensa. No rango de profundidades da espiral de Ekman, e medido en conxunto, ten lugar un transporte de auga na dirección transversal ao vento. Isto é fundamental para a comprensión da circulación impulsada polo vento. Descrición
O vento tira da auga a través da fricción. O movemento da auga é á súa vez desviado debido á forza de Coriolis, no hemisferio norte seguindo a regra da man dereita en dirección á profundidade. Na auga, cada capa horizontal é arrastrada pola súa respectiva capa superior e freada pola capa inmediatamente inferior. As diferentes direccións e intensidades das forzas de fricción compensan exactamente a forza de Coriolis en cada capa. Desta condición resulta o feito que canto máis profundas son as capas máis lentamente se moven e máis discrepa a dirección do seu movemento da dirección do vento. Máis exactamente, os vectores de velocidade forman unha espiral logarítmica: | v |
e − α {\displaystyle |v|
e^{-\alpha }} Onde e {\displaystyle e} é o número de Euler e α {\displaystyle \alpha } o ángulo de rotación en radiáns.
Tras dar media volta o valor | v | {\displaystyle |v|} da velocidade diminúe dunha fracción e − π ≈ 1 / 23 {\displaystyle e^{-\pi }\approx 1/23}.
A extensión en profundidade da espiral depende da viscosidade, da densidade da auga e da compoñente vertical da velocidade de rotación. A unha profundidade chamada profundidade de Ekman (en latitudes medias correspondendo a uns 50 metros) a auga flúe en sentido contrario ao vento. Esta profundidade é considerada o límite de influencia da fricción do vento na auga.
A dirección da corrente de auga superficial desviase de 45° con respecto á dirección do vento e ten unha velocidade de aproximadamente un 3% da velocidade do vento.
Igual que acontece na auga superficial, tamén se forman espirais de Ekman no aire enriba das superficies de auga ou terrestres, ou na auga en contacto co leito oceánico en presenza de fluxos mariños. Esta última ten un sentido de rotación oposto: a velocidade resultante rota cara a esquerda en dirección ao leito oceánico (oposto á regra da man dereita, no hemisferio norte). En augas pouco profundas ambas espirais sobrepóñense. Se a auga é dabondo pouco profunda a corrente superficial resultante segue a dirección do vento.
Espiral dourada

A espiral dourada (denominada tamén espiral áurea) é unha espiral logarítmica asociada ás propiedades xeométricas do rectángulo dourado. A razón de crecemento é Φ, é dicir a razón dourada ou número áureo. Aparece esta espiral representada en diversas figuras da natureza (plantas, galaxias espirais), así como na arte. Desenvolvemento matemático
A ecuación polar que describe a espiral dourada é a mesma que calquera outra espiral logarítmica, pero co factor de crecemento ( b {\displaystyle b} ) igual Φ, isto é: r
a e b θ {\displaystyle r
ae^{b\theta }\, } ou, da mesma forma θ
1 b ln ⁡ ( r / a ), {\displaystyle \theta
{\frac {1}{b}}\ln(r/a), } Sendo e a base do logaritmo natural, a {\displaystyle a} é unha constante real positiva e b {\displaystyle b} é tal que cando o ángulo θ é un ángulo recto: e b θ r e c t o
ϕ {\displaystyle e^{b\theta _{\mathrm {recto} }}\,
\phi } Por tanto, b {\displaystyle b} atópase determinado por b
ln ⁡ ϕ θ r e c t o. {\displaystyle b
{\ln {\phi } \over \theta _{\mathrm {recto} }}. } O valor numérico de b {\displaystyle b} depende de se o ángulo θ é medido en graos ou radiáns; como b {\displaystyle b} pode tomar valores positivos ou negativos segundo o signo de θ o máis sinxelo é indicar o seu valor absoluto: | b |
ln ⁡ ϕ 90
0. 0053468 {\displaystyle |b|
{\ln {\phi } \over 90}
0. 0053468\, } para θ en graos | b |
ln ⁡ ϕ π / 2
0. 306349 {\displaystyle |b|
{\ln {\phi } \over \pi /2}
0. 306349\, } para θ en radiáns
Unha fórmula alternativa para a espiral dourada obtense en: r
a c θ {\displaystyle r
ac^{\theta }\, } onde a constante c {\displaystyle c} está determinada por: c
e b {\displaystyle c
e^{b}\, } para a espiral dourada os valores de c {\displaystyle c} son: c
ϕ 190 ≐ 1. 0053611 {\displaystyle c
\phi ^{\frac {1}{90}}\doteq 1. 0053611} se θ se mide en graos sexaxesimais, e c
ϕ 2 π ≐ 1. 358456. {\displaystyle c
\phi ^{\frac {2}{\pi }}\doteq 1. 358456. } se θ se mide en radiáns. Aproximacións á espiral dourada
Existen aproximacións á espiral dourada, que non son iguais. Este tipo de espirais, a miúdo confúndense coa espiral dourada. Un exemplo é a espiral de Fibonacci que resulta ser unha aproximación á espiral dourada.
Espirilo

Esta páxina trata das bacterias con forma espiral. Para o xénero bacteriano ver Spirillum. Os espirilos son bacterias de forma espiral. Son un dos grandes tipos morfolóxicos de bacterias, xunto cos cocos, bacilos e vibrios. Os espirilos son Proteobacterias, e poden encontrarse algunhas especies de espirilos en todos os grandes grupos proteobacterianos: Alfaproteobacterias, Betaproteobacterias, Gammaproteobacterias, Deltaproteobacterias, e Epsilonproteobacterias. Inicialmente os espirilos foron clasificados no xénero Spirillum, que foi un dos primeiros xéneros de procariotas que se crearon, xa no século XIX, por Ehrenberg en 1832. Spirillum chegou a ter moitas especies, pero despois foron reclasificadas noutros xéneros, e hoxe nas listas da LPSN Spirillum só ten dúas especies.
A curvatura espiral dos espirilos pode variar desde só unha volta completa (ao que os fai parecerse aos vibrios) ata moitas voltas (o que fai que se parezan ás espiroquetas). Nunca teñen endoflaxelos como as espiroquetas, as cales teñen forma de sacarrollas con voltas máis apertadas ca as dos espirilos e máis flexibilidade. Os espirilos, á parte da súa forma espiral e de que son gramnegativos e a maioría móbiles e flaxelados, con frecuencia con penachos de flaxelos, teñen gran variedade de características metabólicas e formas de vida. Hainos patóxenos, simbiontes e de vida libre e están distribuídos amplamente en medios acuáticos. Poden ser aerobios estritos ou facultativos ou microaerófilos, fermentativos ou fixadores de nitróxeno.
Algúns espirilos son de gran lonxitude e é posible que algúns foran observados xa por Antoni van Leeuwenhoek. Algúns espirilos teñen características especiais, como o magnetotactismo de Magnetospirillum, o fototrofismo de Thiospirillum ou a fixación do nitróxeno de Azospirillum lipoferum. Os xéneros Campylobacter e Helicobacter son patóxenos do aparato dixestivo.
Son espirilos por exemplo os xéneros: Spirillum, Aquaspirillum, Oceanospirillum, Magnetospirillum, Azospirillum, Herbaspirillum, Campylobacter, Helicobacter, Ancylobacter (que son como vibrios enrolados sobre si mesmos), Thiospirillum (bacteria vermella do xofre de gran tamaño), Rhodospirillum. O xénero Bdellovibrio é en realidade similar a un vibrio só lixeiramente torsionado.
Espiritualidade

O termo espiritualidade (do latín spiritus, espírito), depende da doutrina, escola filosófica ou ideoloxía que a trate, así como do contexto en que se empregue.
Nun sentido amplo, significa a condición espiritual. Hai autores que o consideran unha dimensión máis da persoa, como a dimensión biolóxica ou social. Referido a unha persoa, é a disposición principalmente moral, psíquica ou cultural, que posúe quen tende a investigar e desenvolver as características do seu espírito. Esta decisión implica habitualmente a intención de experimentar estados especiais de benestar, como a salvación ou a liberación. Relaciónase así mesmo coa práctica da virtude. Na relixión
En certo sentido é posible falar de prácticas espirituais sen estar especificamente baixo o que habitualmente se considera unha relixión organizada, aínda que en xeral non deixan de ser prácticas tradicionais.
No occidente relacionouse habitualmente o termo con doutrinas e prácticas relixiosas, especialmente na perspectiva da relación entre o ser humano e un ser superior (Deus), así como coas doutrinas relacionadas coa salvación da alma, aínda que actualmente se ampliou moito o seu uso e non son estas as únicas formas en que se fai uso da expresión.
Dise tamén de estilos ou formas de vida que inclúen perspectivas relacionadas co ámbito espiritual e as súas prácticas, buscando, por exemplo, a liberación. Outros enfoques diferentes tamén son posibles: (iniciación, rito).
Igualmente, pode entenderse sen referencia ningunha a un ser superior ou exterior ao ser humano, empregándose o termo para referirse a unha "espiritualidade atea", ou "sen deus". Na filosofía
Algúns puntos de vista filosóficos, utilizan o termo para facer referencia á oposición entre materia e espírito, ou entre interioridade e exterioridade.
Porén, polo contrario, a postura filosófica dos practicantes do budismo zen concibe a "unidade" dos opostos: Nas artes
Ás veces tamén no ámbito literario, o termo obedece só a aspectos estéticos e estilísticos.
Espirro

Un espirro ou esbirro é unha forma do corpo de expulsar dióxido de carbono en exceso, en forma de partículas líquidas. O espirro é unha expulsión de ar (como pode ser a tose), que é convulsiva e semiautónoma, do nariz e a boca. Algunhas doenzas poden ser transmitidas polo esbirro, que pode espallar até 40. 000 gotículas infecciosas cuxo diámetro varía entre 0, 5 e 5 µm. Factores causantes do espirro
Alerxias (pole, po, etc. ).
Irritación polo po, pementa, talco, etc. ; cando entran en contacto coa mucosa nasal.
Inhalación de corticosteroides ou outros elementos químicos.
Inxestión dalgúns alimentos (chocolate, café, viño, froitos secos etc. ), en particular se se é alérxico aos mesmos.
Infeccións virais, como gripes ou arrefriados.
Reacción á luz brillante.
Reacción a unha perda de temperatura (p. ex. desabrigarse).
Esplendor na herba

Esplendor na herba (en inglés: Splendor in the Grass) é un filme estadounidense dirixido por Elia Kazan que se estreou en 1961. Escrito por William Inge, quen aparece brevemente como clérigo protestante, gañou o Oscar ó mellor guión orixinal.
Esponxa de Menger

A esponxa de Menger, ás veces chamada cubo de Menger é, en matemáticas, un conxunto fractal descrito por primeira vez en 1926 por Karl Menger mentres exploraba o concepto de dimensión topolóxica. Do mesmo xeito que a alfombra de Sierpinski constitúe unha xeneralización bidimensional do conxunto de Cantor, esta é unha xeneralización tridimensional de ambos os dous concpetos.
Esponxioblasto

Chámase glioblasto ou esponxioblasto ao tipo de células do sistema nervioso que se crean na zona ventricular do neuroepitelio do tubo neural a través do proceso de proliferación celular a partir da 4ª semana da xestación humana. Formación
As divisións das células proxenitoras orixinan neuronas inmaturas e glioblastos. Estes diferéncianse das neuronas inmaturas en que manteñen a súa capacidade proliferativa (capacidade de dividirse) ao longo da vida.
Na actualidade, mediante estudos de técnicas inmunocitoquímicas, chegouse á conclusión de que na zona ventricular existen dous tipos de células proxenitoras, unha que orixina glioblastos e outra que orixina neuronas inmaturas. É dicir, a determinación como neurona inmatura ou glioblasto xa procede das células proxenitoras das que se orixinan as células nerviosas.
Esporanxio

O esporanxio é a estrutura das plantas, fungos ou algas que produce e contén as esporas. Atópanse esporanxios nas anxiospermas, ximnospermas, fieitos e os seus parentes, nas briófitas, algas e fungos.
En relación ao ciclo de vida das plantas, naquelas plantas cuxa xeración diplonte é multicelular (posúen "esporófito"), chámase esporanxio á estrutura nacida no esporófito que se especializa en levar a cabo a meiose que dará as esporas haploides (n). Nos fieitos, os esporanxios poden estar recubertos por indusios.
Esporófito

O esporófito é unha fase diploide multicelular que ten lugar nas plantas, e naquelas algas que comparten coas primeiras a presenza de alternancia de xeracións heterofásica.
Esta fase produce por meiose esporas haploides (meiosporas), do desenvolvemento das cales derivan individuos haploides, chamados gametófitos. Un esporófito desenvólvese por proliferación celular (mitose) a partir dun cigoto, formado por fecundación, é dicir, a fusión de dous gametos ou células sexuais haploides, orixinados en órganos especializados chamados gametanxios que se desenvolven sobre os gametófitos.
Espremedor

Un espremedor é un utensilio de cociña que serve para espremer froitos, en especial o limón e a laranxa, co obxectivo de lles extraer o zume. Existen varios tipos de espremedor, desde os máis simples, como o espremedor manual, aos eléctricos.
Relativamente ao espremedor manual, é necesario rodar e esmagar o cítrico, exercendo forza contra o mesmo, para que a fricción entre o froito e o espremedor resulte na expulsión do zume. No caso do eléctrico, o espremedor xira só ao apertar o froito na parte xiratoria, polo que non é necesaria forza por parte do usuario. Existen moitos tipos de espremedores eléctricos, desde os caseiros aos industriais, usados por restaurantes, ou outros estabelecementos comerciais. Este foi creado en 1926 por Madeline Turner.
Espulla

Unha espulla, tamén chamada espunlla, burra ou verruga, é unha pequena excrecencia da pel, dura e rugosa. Aparecen nas mans ou nos pés, pero a miúdo noutras partes do corpo. As espullas están causadas por unha infección viral, especificamente por un dos moitos tipos de virus do papiloma humano (VPH). Existen até 10 variedades de espullas, sendo a máis común a considerada como menos daniña. É posible infectarse das espullas doutros, xa que son contaxiosas e adoitan entrar no corpo por unha área de pel morta.
Espírito do pobo

O Espírito do pobo (en alemán, Volksgeist) é un concepto propio do nacionalismo romántico. Consiste en atribuírlle a cada nación uns trazos comúns e inmutábeis ao longo da historia. Orixe e expansión do concepto
Algúns pensadores ilustrados, como Voltaire ou Rousseau, compartían a idea de que as distintas nacións teñen distintas personalidades. Na obra L'esprit des lois ("O espírito das leis"), Montesquieu afirma no capítulo 4 do libro XIX que «o espírito dunha nación» (resultante de factores coma o clima, a relixión ou os costumes), orixina un tipo específico e distintivo de dereito para cada nación, contrario ao dereito natural universal.
A orixe do concepto de Volksgeist nace co prerromanticismo alemán, en especial nas obras de Johann Gottlieb Fichte e sobre todo de Johann Gottfried Herder. Fronte o cosmopolitismo ilustrado, Herder defende a existencia de nacións independentes e diferenciadas. A cada unha correspóndenlle uns trazos constitutivos inmutábeis de índole cultural, racial ou psicolóxico, entre outros. Estes trazos son, por tanto, ahistóricos, anteriores e superiores ás persoas que forman a nación nun momento determinado.
A idea do Volksgeist de Herder foi posteriormente adoptada polo Romanticismo primitivo e reaccionario, en especial polos irmáns Friedrich e August Wilhelm von Schlegel. Estes adaptaron o Volksgeist ao estudo das linguas, a literatura e a arte. Como resultado, negaron a existencia de normas artísticas e literarias universais, como defendía o Neoclasicismo. Por contra, déronlle importancia aos xéneros e elementos en que, segundo o seu punto de vista, se observaba con maior claridade o espírito propio de cada nación. A eles débeselles, por exemplo, a revalorización da épica medieval e do teatro de William Shakespeare ou de Pedro Calderón de la Barca, rexeitados durante o século anterior por non seguiren as normas aristotélicas.
Herder concibía así o Volksgeist: Pola súa parte, Fichte describíao así: Johann W. von Goethe, membro do movemento literario e musical Sturm und Drang ("tormenta e pulo"), opúxose ao racionalismo da Ilustración e proclamou a liberdade do sentimento, ao tempo que asumiu a tradición alemá. Goethe tratou de buscar unha síntese entre o xermanismo e o humanismo. Ernst Moritz Arndt, poeta nacionalista alemán, sinalou como misión da mocidade alemá a procura da unidade nacional. Entendía a nación como comunidade cultural (que combinaba ideas do Clasicismo e a Ilustración), comunidade de destino (baixo a influencia do Romanticismo) e comunidade política, é dicir, un conxunto de homes libres ao redor dun Estado (inspirado no modelo francés).
Esquema Ponzi

O esquema Ponzi é un unha operación fraudulenta de investimento na que se prometen anormalmente altos réditos a custa do capital procedente de novos investidores máis que dos beneficios reais da operación. Constitúe unha forma sofisticada do venda piramidal que forma unha burbulla económica destinada ó colapso.
O esquema débelle o nome a Charles Ponzi, un inmigrante italiano nos Estados Unidos, quen utilizou esta técnica na década de 1920, aínda que non foi el quen a inventou, pois xa Charles Dickens a describiu nunha das súas novelas. O esquema orixinal baseábase no cambio de Cupóns de Resposta Internacional enviados desde Italia por selo de correos estadounidenses, o que en teoría permitía obter beneficios pola diferente taxa postal entre os dous países, pero axiña derivou en que os novos investores paragaban os réditos dos investidores anteriores, facendo millonario ó propio Ponzi ata que foi detido acusado de fraude postal.
Nos Estados Unidos de América, na década de 2000, o financeiro Bernard Madoff ofrecía un fondo de investimento con xuros mensuais do 1% no mercado norteamericano a través dun esquema en pirámide do tipo Ponzi. A pesar da taxa de xuros de mensuais do 1% non ser totalmente absurda, era moi elevada respecto ao patróns da economía norteamericana (da orde do 1% ao ano) e só foi posible a través de depósitos de novos investidores. A partir da crise financeira mundial de 2007 os investidores dos fondos de Madoff foron sorprendidos ao non conseguir rescatar os seeus depósitos, un esquema de fraude estimado en US$ 65 millóns de dólares. En 2008, Bernard Madoff, entón con 71 anos, foi acusado e condenado a 150 anos de prisión.
Esquemas comunicativos

A comunicación é o resultado da emisión dunha mensaxe codificada a un receptor que a interpreta. Os elementos participantes da comunicación comunmente aceptados son o emisor, receptor, mensaxe, código, canle, ruído, realidade referencial ou contexto. Así a todo, non é esta a única perspectiva para definirmos o acto de nos comunicarmos: Esquema de Johnson
Acontece un evento.
O evento estimula un individuo "A".
Prodúcense sensacións preverbais. Os impulsos nerviosos diríxense ó cerebro de "A".
"A" traduce as sensacións en palabras.
"A" selecciona palabras e ordénaas segundo as normas.
Por medio dunha canle "A" entra en relación con "B".
B recibe estímulos físicos provocados pola emisión de "A".
No cerebro de B xéranse sensacións preverbais.
B traduce as sensacións en palabras.
Decodifícase e interprétase a mensaxe. Esquema de Laswell
‘Quen’: O estudo deste elemento implica unha análise de control
‘Di o que’: Implica unha análise de contido.
‘En que canle’: Medios interpersoais ou de masa. Análise dos medios.
‘A quen’: Análise de audiencia.
‘Con que efectos’: Análise do impacto sobre a audiencia. Esquema de Dobb
Emisor ou comunicador.
Obxectivo de comunicación.
Medios básicos de comunicación (por ex. palabras e xestos usados polo emisor)
Medios de extensión (gravación en cita, medio impreso, .. .): Canle
Coordenadas espazo-temporais: Contexto
Restricións. Condicións en que se inhibe ou censura a transmisión da comunicación (tabús, costumes, preconceptos, prohibicións, eufemismos, disfemismos, .. .)
Comunicación: A mensaxe.
Estado de espírito: Sentimentos e disposición para a resposta por parte da audiencia.
Percepción por parte da audiencia da mensaxe.
Reaccións da audiencia.
Cambios: Efectos da comunicación inmediatos ou a longo prazo.
Indicios informativos da reacción da audiencia ó comunicador Esquema de Shannon e Weaver
Unha fonte de información selecciona unha mensaxe.
O emisor converte a mensaxe en sinal, de acordo cun código determinado.
Eses sinais son transmitidos ó destinatario mediante unha canle adecuada.
O receptor, descodifica os sinais recibidos para recuperar a mensaxe orixinal
Ruído: Todo o que interfire na transmisión e dificulta na recepción da mensaxe.
Esquematismo

O esquematismo é unha forma de representar obxectos reais cun estilo caracterizado polo uso de trazos simbólicos e simplificados que non pretenden ser realistas. O debuxo resultante, usualmente, omite detalles irrelevantes para a información que interesa resaltar e, así mesmo, os elementos son reducidos a diagramas arbitrarios ou convencionais que rozan a abstracción e que, malia iso, son doadamente accesibles á comprensión humana.
A miúdo engádense símbolos abstractos de difícil interpretación se o debuxo está fóra de contexto, pero a comprensión dos mesmo aumenta a medida que o espectador familiarízase cos elementos icónicos e diagramas empregados.
O esquematismo é un recurso artística que se dá en numerosas correntes ao longo de toda a Historia; pero tamén é utilizado noutros campos da vida humana nos que se necesita un sistema comunicativo universal e accesible, por exemplo, os sinais de tráfico, os planos, os esquemas de reparación ou montaxe de obxectos compostos, os procesos científicos (ex. a representación gráfica propia da fórmulación en química orgánica).
Esquerda política

Esquerda, en política, é un termo referido (sen precisión particular) ó segmento do espectro político tipicamente asociado a calquera clase de socialismo ou socialdemocracia, en oposición á dereita política e ó liberalismo. Historia
A terminoloxía de esquerda-dereita política está orixinalmente baseada no lugar no que se sentaban os partisanos parlamentarios durante a Revolución Francesa. Os partidarios máis ardentes de medidas revolucionarias radicais eran denominados comunmente como esquerdistas porque sentaban no lado esquerdo das sucesivas asembleas lexislativas.
Dentro da esquerda, existe un amplo espectro político que vai dende o que se considera esquerda moderada até a denominada extrema esquerda. O comunismo (así como a filosofía marxista na que se basea) e o anarquismo están considerados como formas radicais de esquerda política. A esquerda tamén está asociada co sindicalismo e as manifestacións, inda que estes non sexan exclusivos da esquerda. Tamén se consideran de esquerda movementos sociais, como a antiglobalización, o ecoloxismo, o feminismo, o movemento okupa, o pacifismo ou o punk.
Os conceptos de esquerda e dereita, en calquera caso, son relativos ao país e á situación política do propio país e do mundo.
Esquí

Esquí pode referirse a: O deporte do esquí, que consiste en botarse pola aba dunha montaña na que haxa neve válida para esvarar. Hai diferentes modalidades como o salto de lonxitude (con esquís), o estilo libre etc.
Esquí acuático, un deporte no que tamén se usan esquís para desprazarse sobre a auga.
As táboas ou esquís (adoitan mencionarse en plural tantum) que se utilizan para esquiar. Están feitos de fibra de carbono, son alongados e levan uns soporte para meter os pés e que non se solten. Non se deben confundir coa zorra.
Esquílidos

A soa esquílidos (Squillidae)	é unha familia de crustáceos da clase dos malacostráceos, subclase dos hoplocáridos, orde dos estomatópodos, suborde dos unipeltados, e da súa única superfamilia, a dos esquiloideos. Taxonomía
Descrición
Tanto a superfamilia como a familia foron descritas en 1802 polo zoólogo francés Pierre André Latreille.
Sinónimos
A familia, ademais de polo seu nome cuñado por Latreille, e actualmente válido, coñeceuse tamén polos sinónimos: Chloridellidae Rathbun, 1900
Harpiosquillidae Manning, 1980
Squillares Latreille, 1802
Ursquillidae Hof, 1998
Xéneros
Na actualidade, na familia recoñécense os xéneros seguintes:
Esquío gris

O esquío gris (Sciurus carolinensis) é un esquío nativo de América. Distribución
É orixinario do leste dos Estados Unidos e do sueste do Canadá. O nome carolinensis vén do nome dos estados de Carolina do Sur e do Norte, onde foi primeiramente descrito e onde hoxe aínda é común.
Foi introducido noutras partes do mundo (México, Europa e Suráfrica), onde se comporta como unha especie invasora.
Essonne

Essonne (91) é un departamento de Francia que pertence á rexión da Illa de Francia. Debe o seu nome ao río Essonne, afluente do Sena. Principais cidades
Évry-Courcouronnes, chef-lieu (capital) do departamento
Étampes
Palaiseau
Estabilidade

Propiedade dun sistema en equilibrio estable. Estes sistemas son habituais na natureza e contémplanse seriamente en certas disciplinas coma poden ser: teoría do caos
termodinámica e termotecnia
hidráulica e física de fluídos
ecoloxía, xenética, fisioloxía e bioloxía
sociolingüística
Todos estes sistemas compóñense de elementos e as súas relacións. En tódolos casos poden identificarse elementos que son constantes, pero con relacións que oscilan arredor de valores constantes ou pouco variables.
Establishment

Establishment, tamén chamado grupo de poder, poder establecido, establecemento, clase dominante ou o sistema, é un grupo dominante visible ou elite que posúe o poder ou a autoridade nunha nación. O termo refírese a un grupo social cerrado que selecciona aos seus propios membros (oposto á selección a través de herdanza, méritos ou eleccións) e pode ser usado para describir estruturas específicas de elite arraigadas nalgunhas institucións, pero a súa aplicación é polo xeral informal e, probablemente, máis utilizado polos medios de comunicación que polos académicos.
Utilízase con maior frecuencia no Reino Unido, onde inclúe aos líderes políticos, aos altos funcionarios públicos, aos financeiros e aos industriais máis importantes, aos directivos dos grandes medios de comunicación (especificamente a BBC) e aos membros da corte. O uso do termo neste sentido foi acuñado polo xornalista británico Henry Fairlie, que en setembro de 1955, na revista londiniense The Spectator, definiu á rede de persoas prominentes e ben conectadas como The establishment, explicando: A definición foi recollida rapidamente polos xornais e revistas londinienses virando famoso ao xornalista; porén, Fairlie non foi o primeiro en utilizar the establishment con este significado, Ralph Waldo Emerson fixérao un século antes. O Oxford English Dictionary citou a columna de Fairlie como un referente. Este uso da palabra foi influenciado probablemente polo termo británico igrexa establecida (Establishment Church), que se usa para as igrexas oficiais en Gran Bretaña. Moi pronto o vocábulo resultou pouco útil na discusión das elites do poder de moitos países, aínda que a palabra inglesa se utilice como préstamo en moitas linguas. Na xerga sociolóxica, aquilo que non pertence ao poder establecido denomínase foráneo (outsider). Uso estendido
O termo utilízase a miúdo polos disidentes para queixarse dun pequeno grupo que domina unha grande organización. Por exemplo, en 1968, os académicos radicais crearon o Movemento de Liberación da Socioloxía para repudiar a dirección excesivamente dominante da Asociación Sociolóxica Estadounidense, á que chamaban o «grupo de poder da socioloxía estadounidense».
Tamén é usado no contexto da política honkonesa, na que os partidos políticos, os grupos comunitarios, as cámaras de comercio, os sindicatos e individuos que cooperan e son leais ao Partido Comunista da China e ao goberno de Hong Kong posterior a 1997, son catalogados (máis a miúdo autoetiquetados) como proelite. O termo xurdiu ao redor de 2005, para contrastar co termo "campo prodemocracia" e para substituír a outras etiquetas máis comúns e despectivas. Así mesmo, a etiqueta de oposición, outorgada ao campo prodemocracia, úsase con connotacións negativas no cantonés, falado pola maioría neste territorio, mentres que proelite é considerado xeralmente como positivo, xa que utiliza os caracteres chineses usados para as palabras "construtivo", "sistemático" e "ordenado".