Acordo de Escazú

O Acordo Rexional sobre o Acceso á Información, a Participación Pública e o Acceso á Xustiza en Asuntos Ambientais en América Latina e o Caribe, máis coñecido como Acordo de Escazú, é un tratado internacional asinado por 24 países de América Latina e o Caribe respecto de protocolos para a protección do medio ambiente. Actualmente conta con doce ratificacións (Antiga e Barbuda, a Arxentina, Bolivia, Ecuador, Güiana, México, Nicaragua, Panamá, Saint Kitts e Nevis, San Vicente e as Granadinas, Santa Lucía e o Uruguai).
O acordo orixínase como resultado da Conferencia das Nacións Unidas sobre o Desenvolvemento Sustentable (Río+20), realizada en 2012, e a Decisión de Santiago adoptada en 2014 por 24 países. Desde ese momento realizouse un proceso de negociación entre os 24 países interesados, a través dunha comisión copresidida polas delegacións de Chile e Costa Rica. Tras catro anos de negociacións, o Acordo Rexional foi adoptado o 4 de marzo de 2018 na cidade costarriqueña de Escazú.
Este acordo foi o primeiro realizado pola Comisión Económica para América Latina e o Caribe (Cepal), unha axencia da Organización das Nacións Unidas. O acordo foi asinado finalmente por 14 países o 27 de setembro de 2018 no marco da reunión anual da Asemblea Xeral das Nacións Unidas, e posteriormente por outros 10 países máis e está á espera do proceso de ratificación respectivo por cada Estado asinante.
Este acordo rexional é considerado como un dos instrumentos ambientais máis importantes da rexión. Ten como obxectivo garantir a aplicación plena e efectiva en América Latina e o Caribe dos dereitos de acceso á información ambiental, participación pública naqueles procesos de toma das decisións na contorna ambiental e ao acceso á xustiza no ámbito ambiental, así como a aplicación e ao fortalecemento das capacidades e a cooperación, garantindo a protección do dereito de cada persoa, das xeracións presentes e futuras, a ter un desenvolvemento sustentable e a vivir nun medio ambiente san.
Durante a Declaración, os países asinantes comprometéronse a avanzar na obtención dunha ferramenta rexional que facilite a aplicación completa dos dereitos ao acceso á información, participación e xustiza en asuntos ambientais. Como resultado, o 4 de marzo de 2018 foi adoptado o Acordo Rexional sobre Acceso á Información, a Participación Pública e o Acceso á Xustiza en Asuntos Ambientais en América e o Caribe, Acordo de Escazú, o cal estivo aberto á firma dos países de América Latina e o Caribe por un período de dous anos, do 27 de setembro de 2018 e até o 26 de setembro de 2020. Antecedentes
A Declaración de Río sobre o Medio Ambiente e o Desenvolvemento, aprobada no segundo Cume da Terra en Río de Xaneiro en 1992, comprendeu a proclamación de 27 principios fundamentais, entre eles, o Principio 10: Vinte anos máis tarde, durante a Conferencia de Desenvolvemento Sustentable de Nacións Unidas (Río+20) levada a cabo do 20 ao 22 de xuño de 2012 en Río de Xaneiro, dez gobernos de América Latina e o Caribe impulsaron a Declaración sobre a Aplicación do Principio 10 da Declaración de Río. Estes dez países foron Chile, Costa Rica, Xamaica, México, Panamá, Paraguai, o Perú, a República Dominicana e o Uruguai. Nesta declaración, os dez países afirmaron: A partir desa declaración, iniciouse o proceso de desenvolvemento do tratado que tivo unha fase preparatoria de 2012 a 2014, culminando na Declaración de Santiago en Chile, e logo a negociación que se levou a cabo de 2014 a 2018, culminando co Acordo de Escazú en Costa Rica. A partir dese momento, iniciouse o proceso de firma e ratificación do tratado.
O obxectivo principal do acordo é, segundo o seu Artigo 1: Proceso e países
A fase preparatoria do acordo durou dous anos. Empezou o 22 de xuño de 2012 durante a Conferencia de Desenvolvemento Sustentable de Nacións Unidas (Río+20) e terminou coa Decisión de Santiago o 10 de novembro de 2014.
É o único acordo vinculante orixinado da Conferencia de Desenvolvemento Sustentable de Nacións Unidas (Río+20), o primeiro acordo rexional ambiental de América Latina e o Caribe, e o primeiro no mundo en adoptar disposicións específicas sobre defensores de dereitos humanos en asuntos ambientais.
Negociación
Logo da Decisión de Santiago, conformouse unha Mesa Directiva con dous países copresidentes e outros cinco como membros. Conformouse un Comité de Negociación onde participou a Mesa Directiva e seis membros do público, para dialogar coa mesa. A primeira Mesa Directiva estivo conformada polos seguintes sete países: Chile e Costa Rica, na súa calidade de copresidentes da Mesa Directiva, e
Arxentina, México, Perú, San Vicente e as Granadinas, e Trinidad e Tobago, na súa calidade de membros da Mesa Directiva.
Tamén formaron parte das negociacións representantes do público asistente, organizacións da sociedade civil e expertos académicos.
Vinte e catro dos 33 países membros da Comisión Económica para América Latina e o Caribe (Cepal) participaron no proceso final de negociación do acordo na cidade costarriqueña de Escazú, que terminou coa celebración deste o 4 de marzo de 2018.
Firma
O día 27 de setembro de 2018 iniciouse o proceso de firma de cada un dos países subscritores do acordo, durante a celebración da Asemblea Xeral das Nacións Unidas en Nova York, Estados Unidos. 14 países inicialmente subscribiron o convenio: 12 na cerimonia inicial e 2 máis (Haití e República Dominicana) durante a tarde do mesmo día.
Ao ano e día seguinte, o 28 de setembro de 2019 asinou Paraguai. En xullo de 2019 asinou San Vicente e as Granadinas. O 24 e 26 de setembro Belize e Dominica asinaron o tratado.
O prazo para asinar o documento terminou o 26 de setembro de 2020. Dos 33 países de América Latina e o Caribe considerados no acordo, 24 países asinárono. Aqueles países que asinaron antes dese prazo poderán proceder a ratificalo en calquera momento. Aqueles que non o asinaron, xa non poderán ser países asinantes. No entanto, poden ser Parte do tratado mediante o proceso de adhesión, proceso de paso único equivalente á ratificación.
Ratificación
Unha vez asinado o acordo nas Nacións Unidas, os Estados poden aprobar, ratificar ou aceptar o acordo.
Así mesmo, a nivel internacional, 11 Estados deben ratificalo para que poida entrar en vigor. A data de finais de 2020, xa o ratificaron 12 países (Antiga e Barbuda, a Arxentina, Bolivia, Ecuador, Güiana, México, Nicaragua, Panamá, Saint Kitts e Nevis, San Vicente e as Granadinas, Santa Lucía e o Uruguai); xa o asinaron e está pendente da súa ratificación, 10 países: (o Brasil, Colombia, Costa Rica, Granada, Guatemala, Haití, Xamaica, Paraguai, o Perú e a República Dominicana).
O 18 de abril de 2019, tivo lugar a primeira ratificación do Acordo por parte de Güiana. Uns meses despois, o 26 de setembro ratificaron cinco países máis: Bolivia, Xamaica, Saint Kitts e Nevis, San Vicente e as Granadinas e o Uruguai.
O 4, 9 e 10 de marzo de 2020 ratificaron Antiga e Barbuda, Nicaragua e Panamá, respectivamente. Ecuador depositou o seu instrumento de ratificación o 21 de maio do mesmo ano. O 24 de setembro Arxentina ratificou o tratado de maneira unánime. O 5 de novembro o Senado mexicano aprobou tamén por unanimidade a ratificación do acordo.