Noble (moeda escocesa)

Noble é a denominación de senllas moedas escocesas de ouro e de prata, a primeira delas introducida en 1357 polo rei David II (1329-1371) e a segunda cuñada por primeira vez por Xacobe VI (1567-1625) antes de acceder ao trono de Inglaterra. Noble de ouro
David II (1329-1371)
Na súa reforma monetaria de 1357, David II introduciu no sistema monetario escocés dúas novas moedas: o groat de prata e o noble, como primeira moeda de ouro do país. No mesmo ano, Adam Tor, o responsable da Casa da Moeda de Edimburgo, recibiu a encarga de ocuparse das cuñaxes dos dous novos valores. Nos libros de contas da ceca figura unha mención a "James Mulekyn, de Florencia", como mestre gravador en Escocia, probablemente autor dos cuños de ambas as moedas.
O noble escocés de ouro foi creado tomando como base o noble inglés cuñado a partir de 1354 por Eduardo III de Inglaterra (1327-1377), que se caracterizaba pola figura do rei sobre un navío no anverso, en pé e cunha espada e o escudo coas armas de Inglaterra e de Francia, e unha cruz ornamentada no reverso, con leóns coroados nos seus cuarteis.
A moeda escocesa, poucos anos posterior, retomou a mesma tipoloxía, aínda que cunha notable modificación no anverso: no escudo que sostén o rei sobre o navío, en lugar das armas inglesas e francesas introduciuse por vez primeira nunha moeda o característico león rampante das armas escocesas, que fora introducido por Guillerme I (1165-1214). A lenda que rodea os motivos do anverso é + DAVID: DEI: GRA: REX: SCOTOROTVM ("David, pola graza de Deus, rei dos escoceses") e a do reverso coincidía exactamente coa do noble inglés: + IHC AUTEM TRANSIENS PER MEDIUM ILLORUM IBAT ("Mais Xesús, pasando entre eles, marchou").
O noble tiña un peso de 120 grans troy (ca. 7, 77 gramos) e un diámetro de 36 milímetros. Estaba cuñado en ouro cunha lei de 23, 875 quilates e tiña un valor de 6 xilins e 8 peniques ou, o que é o mesmo, un terzo da libra escocesa.
Coñécense unicamente sete exemplares desta moeda, que se conservan nas coleccións numismáticas do Museo Hunterian (Glasgow), do Museo Nacional de Escocia (Edimburgo); do Departamento de Moedas e Medallas do Museo Británico (Londres) e do Museo Ashmolean (Oxford).
Xacobe VI (1567-1625)
Lion noble
Véxase tamén: Lion (moeda escocesa)
Logo de tres séculos de existencia doutras diversas moedas de ouro no sistema monetario escocés (lion, unicorn, hatpiece, sword & sceptre etc. ) Xacobe VI retomou o noble na súa cuarta serie de emisións, coa cuñaxe en 1584 do chamado lion noble. O anverso desta nova moeda está caracterizado pola figura dun gran león coroado en posición sedente, cunha espada e un cetro en senllas gadoupas dianteiras, rodeado pola lenda POST 5 & 100 PROA' INVICTA MANENT HEC. No reverso reprodúcese unha cruz cuxos brazos están formados polo monograma I R (Iacobus rex) e un S no centro, coa lenda DEVS IVDICIVM TVVM REGI DA e o ano de emisión.
O valor desta moeda era de 3 libras escocesas e 15 xilins (ou 75 xilins escoceses). Medía 31, 8 mm de diámetro e tiña un peso de 78, 5 grans (ca. 5 gramos).
Thistle noble
Xa na quinta serie de emisións, no período 1588-1590, Xacobe VI emitiu novamente o noble, denominado agora thistle noble, pola presenza no reverso do cardo (thistle), un dos símbolos nacionais de Escocia. Esta nova moeda retoma a figura do navío no anverso, sobre a que agora aparece un grande escudo co león rampante escocés, rodeada pola lenda · IACOBVS · 6 · DEI · GRATIA · REX · SCOTORVM · ("Xacobe VI, pola graza de Deus, rei dos escoceses"). No reverso amósase unha cruz formada por cetros, cun cardo no centro, rodeado por catro coroas, cardos e leóns rampantes, coa lenda FLORENT · SCEPT · PIIS · REGNA · HIS · IOVA · DAT · NVMERATQ · ("Os cetros florecen cos piadosos, Xehová dálles reinos e numéraos").
O valor do thistle noble era de 146 xilins e 8 peniques (equivalente a 11 merks ou a 22/3 de libra escocesa). A moeda tiña un peso de 7, 63 gramos e un diámetro de 36 mm.
O gravador dos cuños foi Thomas Foulis. Noble de prata
A mesma denominación de noble recibiuna tamén outra moeda, de prata, cuñada por vez primeira no marco da segunda serie de emisións a nome de Xacobe VI, ininterrompidamente entre 1572 e 1580. O valor inicial do noble de prata era de 6 xilins e 8 peniques ( medio merk ou 1/3 de libra escocesa), polo que coincidía co do primeiro noble de ouro, de David II. O seu peso era de 105 grans (ca. 6, 80 gramos).
A lenda do anverso é · IACOBVS · 6 · DEI · GRATIA · REX ·SCOTORVM · ("Xacobe VI, pola graza de Deus, rei dos escoceses") e o motivo principal é un grande escudo coas armas escocesas, flanqueado pola marca de valor 6 - 8 (6 xilins e 8 peniques). No reverso represéntase unha cruz ornamentada, cunha estrela no centro e con coroas e cardos alternando entre os seus cuarteis; a súa lenda é · SALVVM · FAC · POPVLVM · TVVM ·DNE · ("Oh, Señor! Salva o teu pobo").
Nos mesmos anos e tamén ininterrompidamente cuñouse tamén a moeda fraccionaria de medio noble, coa metade de peso e valor. A súa tipoloxía é idéntica á do noble, coas únicas excepcións do seu diámetro (25 mm fronte aos 32 mm do noble) e da marca de valor, que neste caso é 3 - 4 (3 xilins e 4 peniques, ou 1/3 de merk, ou 1/6 de libra escocesa).
Cuñaron tamén pezas dun nobre de prata (ou ½ merk) Carlos I (entre 1636 e 1638) e Carlos II (entre 1664 e 1775).