Convención Internacional sobre os Dereitos das Persoas con Discapacidade

A Convención internacional sobre os dereitos das persoas con discapacidade (CDPD) é un instrumento internacional de dereitos humanos das Nacións Unidas ou Dereito internacional dos dereitos humanos destinado a protexer os dereitos e a dignidade das persoas con discapacidade. Os países asinantes teñen a obriga de promover, protexer e garantir o pleno goce dos dereitos humanos das persoas con discapacidade e garantir a plena igualdade ante a lei.
O texto foi aprobado pola Asemblea Xeral das Nacións Unidas o 13 de decembro de 2006 na súa Sede en Nova York, e abriuse para a sinatura o 30 de marzo de 2007. Tras a súa aprobación pola Asemblea Xeral, a Convención foi aberta aos 192 estados Membros para a súa ratificación e aplicación. A Convención entraba en vigor cando fose ratificada por 20 países, o que sucedeu o 3 de maio de 2008. Conta con 164 signatarios, 94 signatarios do Protocolo Facultativo, 185 ratificacións da Convención e 100 ratificacións do Protocolo. Trátase do primeiro instrumento amplo de dereitos humanos do século XXI e a primeira convención de dereitos humanos que se abre á sinatura das organizacións rexionais de integración. Sinala un “cambio paradigmático” das actitudes e enfoques respecto das persoas con discapacidade. A Convención está supervisada polo Comité de Expertos da ONU sobre Dereitos das Persoas con Discapacidade. Xénese
Esta non foi a primeira vez que se expuxo a necesidade que a Organización de Nacións Unidas aprobase unha convención internacional en materia de dereitos humanos para as persoas con discapacidade. Desde as iniciativas innovadoras do decenio de 1980, foi proclamado oficialmente polo "Decenio das Nacións Unidas para os Impedidos (1983-1992)" en 1987 unha reunión mundial experta para examinar os progresos recomendou que a Asemblea Xeral de Nacións Unidas debería redactar unha convención internacional para eliminar todas as formas de discriminación contra as persoas con discapacidade. Unhas "Normas Uniformes sobre a igualdade de oportunidades para as persoas con discapacidade" foron aprobados pola Asemblea Xeral das Nacións Unidas en 1993 con carácter non obrigatorio. No 2000, as principais organizacións non gobernamentais internacionais no campo da discapacidade (Rehabilitación Internacional, Organización Mundial de Persoas con Discapacidade, Unión Mundial de Cegos e Federación Mundial de Xordos) reuníronse en Pequín, China. Elaboraron a Declaración de Beijing, na que lle pediron aos gobernos apoio para a convención internacional. En 2001, a Asemblea Xeral de Nacións Unidas apoiou unha proposta do goberno de México e nomeou un Comité específico para considerar as propostas para a elaboración dunha Convención Ampla e Integral para Promover e Protexer os Dereitos e a Dignidade das Persoas con Discapacidade, baseada nun enfoque holístico. Estrutura e articulado
A Convención segue a tradición de dereito civil. Componse dun preámbulo e 50 artigos, que recollen dereitos de carácter civil, político, social, económico e cultural. A diferenza de moitos pactos e convencións das Nacións Unidas, non está formalmente dividida en partes, mais poden identificarse:
Xeneralidades
Artigo 1: Propósito
Artigo 2: Definicións
Artigo 3: Principios xerais
Artigo 4: Obrigas xerais
Dereitos e liberdades
Artigo 5: Igualdade e non-discriminación
Artigo 6: Mulleres con discapacidade
Artigo 7: Nenos e nenas con discapacidade
Artigo 8: Toma de conciencia
Artigo 9: Accesibilidade
Artigo 10: Dereito á vida
Artigo 11: Situacións de risco e emerxencias humanitarias
Artigo 12: Igual recoñecemento como persoa ante a lei
Artigo 13: Acceso á xustiza
Artigo 14: Liberdade e seguridade da persoa
Artigo 15: Protección contra a tortura e outros tratos ou penas crueis, inhumanos ou degradantes
Artigo 16: Protección contra a explotación, a violencia e o abuso
Artigo 17: Protección da integridade persoal
Artigo 18: Liberdade de desprazamento e nacionalidade
Artigo 19: Dereito a vivir de forma independente e a ser incluído na comunidade
Artigo 20: Mobilidade persoal
Artigo 21: Liberdade de expresión e de opinión e acceso á información
Artigo 22: Respecto da privacidade
Artigo 23: Respecto do fogar e da familia
Áreas de aplicación
Artigo 24: Educación
Artigo 25: Saúde
Artigo 26: Habilitación e rehabilitación
Artigo 27: Traballo e emprego
Artigo 28: Nivel de vida adecuado e protección social
Artigo 29: Participación na vida política e pública
Artigo 30: Participación na vida cultural, as actividades recreativas, o tempo de lecer e o deporte
Aplicación da convención e informes
Artigo 31: Recompilación de datos e estatísticas
Artigo 32: Cooperación internacional
Artigo 33: Aplicación e seguimento nacionais
Artigo 34: Comité sobre os dereitos das persoas con discapacidade
Artigo 35: Informes presentados polos Estados Partes
Artigo 36: Consideración dos informes
Artigo 37: Cooperación entre os Estados Partes e o Comité
Artigo 38: Relación do Comité con outros órganos
Artigo 39: Informe do Comité
Ratificación da convención
Artigo 40: Conferencia dos Estados Partes
Artigo 41: Depositario
Artigo 42: Sinatura
Artigo 43: Consentimento en obrigarse
Artigo 44: Organizacións rexionais de integración
Artigo 45: Entrada en vigor
Artigo 46: Reservas
Artigo 47: Emendas
Artigo 48: Denuncia
Artigo 49: Formato accesíbel
Artigo 50: Textos auténticos Disposicións básicas
Principios reitores da Convención
Como se define no obxectivo da convención: A Convención e cada un dos seus artigos baséanse en oito principios reitores:
Definición de discapacidade
A convención adopta un modelo social de discapacidade, e entre eles defínese a discapacidade como
Principio de "axustes razoábeis"
Para os fins da presente Convención:
Accesibilidade
A Convención fai fincapé en que: Os Estados Partes tamén adoptarán as medidas pertinentes para:
Situacións de risco e emerxencias humanitarias
A Convención fai fincapé na axuda humanitaria:
Dereito á educación
O Convenio estabelece que as persoas con discapacidade deben ter garantido o seu dereito á educación. Polo tanto, o artigo expón que: Os Estados Partes deben velar por que: Os nenos e nenas con discapacidade non queden excluídos da Educación primaria gratuíta e obrigatoria nin da Educación secundaria;
As persoas adultas con discapacidade teñan acceso xeral ao Ensino superior, á formación profesional, á Educación de persoas adultas e á aprendizaxe permanente;
As persoas con discapacidade reciben o apoio necesario, dentro do sistema xeral de educación, para facilitar a súa formación efectiva; e
As medidas de apoio personalizadas e efectivas ponse en práctica para aproveitar ao máximo o desenvolvemento académico e social.
Estímase que os Estados Partes deben adoptar medidas apropiadas, talles como: apoiar a aprendizaxe do braille, a escritura alternativa, os modos, medios e formatos aumentativos e alternativos de comunicación e habilidades de orientación e mobilidade;
facilitar o apoio entre pares e a titoría;
apoiar a aprendizaxe da Lingua de sinais e a promoción da identidade lingüística das persoas xordas;
defender a educación das persoas, especialmente nenos e nenas, que son cegos e / ou xordos;
dispor da maioría dos idiomas e medios de comunicación apropiados para cada individuo, e
empregar mestres e mestras, incluídos persoas con discapacidade, que estean cualificados en lingua de signos ou braille e preparados para formar aos profesionais da educación e a concienciación do persoal sobre a discapacidade, o uso de modos e formatos de comunicación aumentativos e alternativos e técnicas educativas e materiais para apoiar ás persoas con discapacidade.
En palabras simples, recoñécese o dereito á educación inclusiva, a educarse nas mesmas escolas que o resto das persoas. Por iso os estados teñen a obriga de dar apoio para que as persoas con discapacidade poidan educarse en igualdade cos demais e garantir que accedan á educación superior e á aprendizaxe durante toda a vida.
Dereito a vivir en forma independente
O Convenio recoñece o dereito das persoas con discapacidade de elixir con quen e onde vivir. Por iso os estados teñen a obriga de dar todos os apoios necesarios para que as persoas con discapacidade poidan vivir como elixan e non sexan illadas. Este dereito está recoñecido no artigo 19 da Convención.
Dereito a formar unha familia
O Convenio recoñece o dereito das persoas con discapacidade a formar unha familia, ter relacións sexuais, ter fillos, manter a súa capacidade reprodutiva, etc. Ningún neno ou nena pode ser separado dos seus pais e nais porque algún deles teña discapacidade. Recoñecido no artigo 23 da Convención.
Dereito ao traballo e ao emprego libre
O Convenio recoñece o dereito das persoas con discapacidade ao emprego libre, a traballar no emprego que elixan. Prohibe a discriminación por motivos de discapacidade no emprego e obriga aos Estados a asegurar que as persoas con discapacidade reciban o mesmo salario e as mesmas condicións de traballo que as demais persoas.
Ademais destas obrigas, os estados deben fomentar o emprego das persoas con discapacidade, asegurar a súa formación laboral, empregar persoas con discapacidade, etc.
Dereito á saúde
O convenio recoñece que as persoas con discapacidade teñen dereito ao goce do máis alto nivel alcanzábel de saúde sen discriminación por razón de discapacidade garantindo o acceso aos servizos sanitarios sensíbeis ao xénero, incluída a rehabilitación relacionada coa saúde con especial atención á calidade e estándar de atención, gratuidade, saúde sexual e reprodutiva, identificación e intervención temperá, prevención de novas discapacidades, servizos sanitarios próximos, consentimento libre e informado, normas éticas para a atención sanitaria pública e privada, etc.
Dereitos de participación
A Convención sobre os dereitos das persoas con discapacidade recoñece que: Tamén estabelece que: A Convención entende a participación das persoas con discapacidade como un dos seus principios e sinala:
Dereito de voto
O artigo sobre a participación na vida política e pública exixe que todos os estados contratantes estarán obrigados a regular: Segundo esta disposición, cada estado contratante debería proporcionar os medios de votación que permita aos votantes con discapacidade que voten con independencia e en segredo. Algúns países asinantes como Estados Unidos, Países Baixos, Eslovenia, Albania e a India permiten aos votantes con discapacidade utilizar máquinas de votación electrónica. Noutros, entre eles Azerbaidján, Kosovo, Canadá, Ghana, Reino Unido, e a maioría de países africanos e asiáticos, os electores con discapacidade visual poden utilizar as papeletas en braille ou papeletas con padrón. Outros máis como España permiten a outra persoa emitir o voto para os votantes cegos ou con discapacidade. Acordos deste tipo, con todo, non cumpren coa Convención, xa que non garante voto secreto. [Cómpre referencia]
Outra condición que ese mesmo artigo exixe é asegurar que os Estados contratantes garantan que os procedementos, instalacións e materiais electorais sexan adecuados, accesíbeis e fáciles de entender e utilizar Reservas e declaracións interpretativas
Algunhas das partes formularon reservas e declaracións interpretativas á aplicación da Convención. Algúns estados que ratificaron a Convención sobre os dereitos das persoas con discapacidade trataron de precisar a aplicación do tratado por medio de declaracións interpretativas ou de reservas. No parágrafo 1 d) do artigo 2 da Convención de Viena sobre o Dereito dos Tratados, defínese a "reserva" como "unha declaración unilateral, calquera que sexa o seu enunciado ou denominación, feita por un estado ao asinar, ratificar, aceptar ou aprobar un tratado ou ao adherirse a el, con obxecto de excluír ou modificar os efectos xurídicos de certas disposicións do tratado na súa aplicación a ese estado". O artigo 46 da Convención sobre os dereitos das persoas con discapacidade permite ás partes formular reservas sempre que non sexan "incompatíbeis co obxecto e o propósito da presente Convención".
Até o momento, varios países formularon reservas á Convención e "declaracións" á mesma: Australia, O Salvador, Malta, Mauricio e Polonia. Debe sinalarse que a terminoloxía elixida polos estados para cualificar ás súas comunicacións de "reservas" ou "declaracións" non ten efectos xurídicos; a natureza da excepción está determinada exclusivamente polo seu contido de conformidade co artigo 2 da Convención de Viena. No momento de redactar o presente informe, só a reserva formulada polo Salvador suscitara a obxección formal de Austria pola súa "redacción xeral e imprecisa".
Os estados que consideren a posibilidade de formular reservas ou declaracións á mantenta da Convención deben ter en conta que os órganos de supervisión de tratados expresaron de maneira sistemática a opinión de que as reservas reducen o alcance da protección que brindan os tratados. Por iso é polo que devanditos órganos traten constantemente, por medio dos seus respectivos mecanismos, de restrinxir o alcance das reservas formuladas e de alentar a súa retiro polos Estados Partes. É de esperar que o Comité sobre os Dereitos das Persoas con Discapacidade tamén tratará a cuestión das reservas e as declaracións formuladas polos Estados Partes na Convención durante o exame periódico dos informes dos Estados Partes, previsto no artigo 35 da Convención. O Protocolo Facultativo
O Protocolo Facultativo da Convención sobre os Dereitos das Persoas con Discapacidade (OP-CRPD, polas súas siglas en inglés) é unha parte de acordo á Convención que permite ás partes a recoñecer a competencia do Comité sobre os Dereitos das Persoas con Discapacidade para examinar as denuncias de particulares. De feito, como mostra o artigo principal: O texto baséase en gran medida no Protocolo Facultativo da CEDAW de 1999.
O Convenio e o seu Protocolo Facultativo entraron en vigor o 3 de maio de 2008. Na primeira Conferencia dos Estados Partes, os países que ratificaron o Convenio elixirán expertos independentes que constituirán o Comité para os Dereitos das Persoas con Discapacidade, que recibirá informes periódicos dos Estados Partes acerca dos avances que se fagan para implementar o Convenio. Os Estados Partes terán de designar un punto central no goberno e crear un mecanismo nacional que promova a implementación do Convenio. En decembro de 2008, ten 80 signatarios, 27 dos cales ratificaron. En 2022, xa son 185 os Estados Parte, 8 asinantes e 5 sen acción. Comité dos Dereitos das Persoas con Discapacidade
O Comité dos Dereitos das Persoas con Discapacidade é un órgano de expertos en dereitos humanos encargados da vixilancia da aplicación da Convención, inicialmente integrada por 12 expertos independentes en dereitos humanos, coa metade elixidos por un mandato de dous anos e a metade elixidos por catro anos. Polo tanto, como se indica: O Protocolo recoñece a competencia do Comité para recibir e considerar comunicacións de individuos que se achen baixo a xurisdición dese estado e que aleguen ser vítimas dunha violación, por ese Estado Parte, de calquera dos dereitos enunciados no Pacto. O Comité non recibirá ningunha comunicación que implique a un Estado Parte á Convención que non sexa parte no presente Protocolo. Posteriormente, os membros serán elixidos para un mandato de catro anos, coa metade dos membros elixidos cada dous anos. Cando a Convención logrou 80 ratificacións, a Comisión ampliouse a 18 membros.
Todos os Estados Partes están obrigados a presentar informes periódicos á Comisión esbozando as medidas lexislativas, xudiciais, políticas e demais medidas que adopten para aplicar os dereitos enunciados na Convención. O primeiro informe debe presentarse aos dous anos da ratificación da Convención; despois deberán presentarse informes cada catro anos. O Comité examinará cada informe e abordará as súas preocupacións e recomendacións ao Estado Parte en forma de "observacións finais".
O Comité reuniuse en Xenebra, e a súa primeira sesión levouse a cabo do 23 ao 27 de febreiro de 2009. Posteriormente, o Primeiro período de sesións da Conferencia dos Estados Partes na Convención sobre os dereitos das persoas con discapacidade celebrouse en Nova York o 31 de outubro e o 3 de novembro de 2008.
Membros electos do Comité de Dereitos das persoas con discapacidade
Segundo informa o Comité, para o ano 2021, os membros que o integran son: Interpretacións á Convención sobre os Dereitos das Persoas con Discapacidade sobre o aborto
Con respecto ao problema de aborto e discapacidade, segundo o Comité dos Dereitos das Persoas con Discapacidade, abortar a unha persoa en razón da súa discapacidade é unha grave forma de discriminación e unha violación do seu dereito á vida, tendo a linguaxe mesma (malformacións fetais graves) unha carga discriminatoria xa de seu.
En 2017, o Comité dos Dereitos das Persoas con Discapacidade nunha carta dirixida ao Comité de Dereitos Humanos afirmou que: “Leis que permiten explicitamente o aborto con base en malformacións violan a Convención sobre os Dereitos das Persoas con Discapacidade (arts. 4, 5 e 8). Aínda se a condición é considerada como fatal, a decisión está a tomarse en base á discapacidade. Ademais, con frecuencia non se pode determinar se unha condición é fatal. A experiencia mostra que os diagnósticos sobre condicións de discapacidade son falsos frecuentemente. E aínda se non é falso, o diagnóstico perpetúa nocións estereotipantes de discapacidade incompatíbeis cunha boa vida”. O Comité formulou recomendacións nesta materia a países como España, Austria, Hungría e Gran Bretaña.