proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Adolf Butenandt

Adolf Friedrich Johann Butenandt, nado o 24 de marzo de 1903 en Lehe, Bremerhaven, (Alemaña) e finado o 18 de xaneiro de 1995 en Múnic, foi un bioquímico e profesor universitario alemán galardoado co Premio Nobel de Química do ano 1939. Traxectoria
Estudou na Universidade de Marburg e na Universidade de Gotinga, onde se graduou en 1927, tendo como profesor a Adolf Windaus. Desde 1931 impartiu clases na Universidade de Gotinga e desde 1933 na Escola Técnica Superior de Danzig.
En 1936 foi nomeado director do Instituto de Bioquímica de Max Planck (antes chamado Kaiser Wilhelm) en Berlín-Dahlem.
Desde 1945 impartiu clases e investigou na Universidade de Tubinga, e posteriormente entre 1956 e 1971, foi profesor de química fisiolóxica na Universidade de Múnic e presidente da Sociedade Max Planck para o Progreso da Ciencia entre 1960 e 1972. Investigacións científicas
Dedicouse a investigar as hormonas sexuais humanas, illando en 1929 o estróxeno, a androsterona en 1931 e a proxesterona e testosterona en 1934, determinando, así mesmo, as relacións entre estas e os esteroides.
Foi galardoado en 1939 co premio Nobel de Química, que compartiu con Leopold Ruzicka, polos seus traballos sobre as hormonas sexuais, pero o réxime nacionalsocialista no poder, obrigoulle a rexeitar tal galardón, que finalmente aceptou en 1949.
As súas investigacións, ademais, trataron sobre as hormonas e os virus dos insectos.
Adolf Lüderitz

Franz Adolf Eduard Lüderitz, nado o 16 de xullo de 1834 en Bremen, e finado o 24 de outubro de 1886, foi un comerciante alemán, fundador da primeira colonia alemá na África do Suroeste.
Deu tamén o seu nome á cidade namibia de Lüderitz. Traxectoria
Naceu en Bremen, onde se ocupou do negocio de tabaco co seu pai. Desde 1854 até 1859 viviu nos Estados Unidos.
Á morte do seu pai, que morreu en 1878, Adolf Lüderitz fíxose cargo do negocio, no que tivo moito éxito. En 1881 estableceu unha fábrica en Lagos, na colonia británica de África Occidental. Aínda que non puido prosperar fronte a competencia estranxeira.
A pesar deste fracaso, Lüderitz mantivo os seus plans en África, encontrando o apoio do xove comerciante, tamén bremés, Heinrich Vogelsang. Ambos decidiron fundar unha colonia alemá no suroeste de África, xa que esta zona nunca fora ocupada por ningunha outra potencia colonial. Así, en 1883 adquiriu terras alí, que colocou baixo a protección do Imperio alemán en 1884, dando orixe á colonia da África Suroriental alemá.
Morreu afogado no río Orange o 24 de outubro de 1886.
Adolf Otto Reinhold Windaus

Adolf Otto Reinhold Windaus, nado o 25 de decembro de 1876 en Berlín (Alemaña) e finado o 9 de xuño de 1959 en Göttingen, foi un químico alemán, descubridor da vitamina D e a histamina. Gañou o Premio Nobel de Química en 1928. Traxectoria
Estudou no Liceo Francés (Französisches Gymnasium) de Berlín, no que se interesou principalmente pola literatura. Iniciou estudos de Medicina en 1895. Impresionáronmo tanto as conferencias do premio Nobel de química Emil Fisher que comezou a estudar química en Friburgo ao tempo que continúa coa Medicina. Doutorouse en 1900 cunha tese dedicada ao veleno que se extrae da dedaleira. A partir de 1906, traballa como profesor na Universidade de Innsbruck, e na Universidade de Göttingen de 1915 a 1944 como director do Instituto Químico.
Investigacións científicas
Volveu a Berlín para traballar con Emil Fischer e coñeceu a Otto Diels (futuro premio Nobel en 1950), con quen mantivo unha longa amizade. En 1901 retornou a Friburgo e comezou a traballar sobre o colesterol e os esterois. A partir de 1906 impartiu docencia na universidade de Innsbruck e logo en Göttingen entre 1915 e 1944. En 1919 logrou transformar o colesterol en ácido colánico (que fora illado dos ácidos biliares por Heinrich Otto Wieland). Windaus mostrou así a ligazón entre os esterois e os ácidos biliares. Descubriu tamén que a vitamina D é un esterol e que a luz é precisa para que esta vitamina actúe. Estas investigacións valéronlle o premio Nobel. Traballou igualmente sobre os derivados do imizadol, o que o levou a demostrar que a histidina (un aminoácido) é un derivado do imidazol, e a descubrir a histamina.
Adolf von Baeyer

Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer, nado en Berlín en 1835 e finado en Stanberg en 1917, foi un químico alemán de orixe xudía-asquenací por liña materna, que sintetizou o índigo e en 1905 recibiu o Premio Nobel de Química. Traxectoria
Estudou matemáticas e física na Universidade de Berlín antes de se trasladar a Heidelberg para estudar química con Robert Bunsen. Alí traballou no laboratorio de August Kekulé.
Entre os seus logros científicos está o descubrimento da fenolftaleína e a fluoresceína, derivados do ácido úrico, e as resinas de fenol-formaldehido. Conseguiu en 1880, logo de dezasete anos de investigación a síntese do índigo e conseguiu determinar a súa estrutura molecular (1883).
Baixo a súa dirección traballou o farmacéutico galego Xosé Casares Gil que foi o precursor do desenvolvemento actual da Química en España.
Adolfo Allegue Allegue

Adolfo Cipriano Allegue Allegue, coñecido como Riqueche, nado en Grandal (Vilarmaior) o 19 de febreiro de 1919 e finado en Monfero o 31 de outubro 1949, foi un guerrilleiro antifranquista galego. Traxectoria
Exerceu como carpinteiro en Vilarmaior. Pasou polo cárcere entre 1941 e 1943. En 1946 ingresou no Partido Comunista de España e actuou como enlace da guerrilla. Foi reclamado polo xuíz militar da Coruña en setembro de 1948 encartado na causa 36/46 xunto con Diego Romero Jiménez, Benigno Fraga Pita, Segundo Vilaboy Martínez, Carlos Allegue Caruncho, Antonio Tenreiro Leira e Jesús Calvo García.
En 1948 botouse ao monte e liderou o destacamento Arturo Cortizas pertencente á IV Agrupación do Exército Guerrilleiro de Galicia que actuaba na época no norte da provincia da Coruña. En 1949 o destacamento trasladouse aos concellos de Vilarmaior, Pontedeume e Monfero. Foi reclamado polo xuíz militar de Ferrol en setembro de 1949 encartado na causa 190/49 por atraco a man armada en Monfero o 31 de maio dese ano xunto con Francisco Paz Fornos e Francisco Martínez Leira. Morreu cos seus compañeiros Antonio López Arias, José Chao Rouco, José Temblás Paz, Juan Freire Barcia, Rogelio Alonso Carral e José Remuiñán Barreiro, nun enfrontamento coa Garda Civil en Pazos (San Fiz de Monfero) o 31 de outubro de 1949.
Adolfo Frederico de Mecklemburgo

O duque Adolfo Frederico Alberte de Mecklemburgo (en alemán: Adolf Friedrich Albrecht Heinrich), nado en Schwerin o 10 de outubro de 1873, e finado en Eutin o 5 de agosto de 1969, foi un explorador alemán en África, un político colonial, que foi elixido duque do Ducado Unido do Báltico, exercendo desde o 5 de novembro ao 28 de novembro de 1918.
Foi tamén o primeiro presidente do Comité Olímpico Nacional de Alemaña (desde 1949 a 1951). Traxectoria
Familia
Foi o terceiro fillo de Frederico Francisco II, gran duque de Mecklemburgo-Schwerin (1823-1883), e da súa terceira esposa, a princesa María de Schwarzburgo-Rudolstadt. Seu irmán máis novo foi o príncipe Henrique Vladimiro de Mecklemburgo-Schwerin, príncipe consorte da raíña Guillermina dos Países Baixos.
Explorador en África
Desde 1907 até 1908, Adolfo Frederico encabezou unha expedición científica de investigación en África Central, a atravesou África de leste a oeste. En 1908 foi galardoado coa Medalla Eduard Vogel da Asociación de Xeografía de Leipzig. Os insectos recollidos nas súas expedicións, e da súa residencia en Togo (onde foi gobernador) encóntranse no Museo de Historia Natural de Berlín e no Museo Senckenberg de Frankfurt.
De 1910 a 1911 encabezou unha expedición ao lago Chad e os ríos setentrionais da conca do Congo até o Nilo, no actual Sudán. Adolfo Frederico e os seus compañeiros exploraron a daquela pouco coñecida rexión do bosque primario dos tributarios do Congo e a conca do lago Chad. Grupos individuais estenderon as súas exploracións ao río Bahr al Ghazal, cerca do alto Nilo, mentres outros viaxaron ao sur de Camerún e ás illas do golfo de Guinea. O Vom Kongo zum Niger und Nil ("Desde o Congo até o Níxer e o Nilo"), é un tratado en dous volumes baseado nas súas expedicións de 1910-1911; ten na actualidade unha excelente reputación polo seu detalle e imaxes.
Desde 1912 até 1914 Adolfo Frederico foi o último gobernador de Togolandia na África Occidental Alemá, e foi convidado durante a celebración oficial da independencia de Togo en 1960. Despois da primeira guerra mundial, serviu como vicepresidente da Sociedade Colonial Alemá para a África Suroccidental, entidade de carácter privado; seu irmán Xoán Alberte foi o presidente desde 1895 até 1920.
Adolfo Rodríguez Ansias

Adolfo Rodríguez Ansias, nado no Brasil o 11 de agosto de 1908 e finado en Ourense o 27 de xuño de 1982, foi un mestre e político galego. Traxectoria
Fillo de Digna Ansias Camba, orixinaria de San Cibrao das Viñas, e Adriano Rodríguez Cordeiro, de Allariz. A nai finou por complicacións no parto dun novo fillo, e Adolfo foi enviado a Galicia a vivir coa súa tía materna Victoria Ansias Camba en Ourense. Estudou Maxisterio na Escola Normal de Ourense e aprobou a oposición de mestre en 1928. Exerceu no Rañadoiro (Muíños), na Escola Anexa de Ourense e en Bóveda de Amoeiro.
Foi un dos fundadores da Asociación de Trabajadores de la Enseñanza de Orense e administrador da súa revista Escuela del Trabajo. De ideoloxía radical-socialista, era coñecido polo seu activismo anticlerical. Foi detido o 28 de outubro de 1934 con Ignacio Herrero Fuentes acusados de inxurias ao réxime, pero a causa foi sobresida, e puxéronlle unha multa de 2. 000 pesetas. Volveu ser detido en decembro.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi cesado e destituído como mestre a principios de agosto por ser un dos dirixentes da ATEO. Foi perseguido, pero eludiu a súa detención manténdose agochado durante 28 anos na Loña, Mariñamansa, San Cibrao e fundamentalmente nun zulo construído na propia vivenda de planta baixa do edificio dos seus tíos na praza de San Cosme de Ourense. Abríronlle expediente de responsabilidades políticas en 1941.
O 1 de novembro de 1964 solicitou a reiconporación ao maxisterio. Foi reposto como mestre en Ferreira de Pantón. En 1965 foi mestre en Requiás (Muíños) e ao ano seguinte trasladouse a Marce (Pantón). Despois foi mestre en Viveiro.
Adolph von Menzel

Adolph Friedrich Erdmann (posteriormente: von) Menzel é un pintor de etnia alemá nado o 8 de decembro de 1815 en Wrocław e finado o 9 de febreiro de 1905 en Berlín. Notábel polos seus debuxos, gravados e pinturas. Os temas da súa obra son frecuentemente inspirados na historia e é considerado o máis salientábel representante alemán do realismo pictórico do século XIX. Biografía
Menzel recibiu as súas primeiras leccións artísticas no estudo litográficos de seu pai. No ano de 1833, estudou por seis meses na Real Academia de Berlín, a época coñecida pola súa énfase na arte retratista e perspectiva. Un ano despois, von Menzel xuntouse á Asociación Xoves Artistas. Até entón el estaba a traballar máis en óleos. En 1838 foi admitido na Asociación de Artistas Elder.
Conquistou a súa fama artística aos 25 anos de idade, en 1839, cando ilustrou a obra A vida de Frederico, o Grande do historiador Franz Kugler; para este proxecto Menzel preparou centos de esbozos a fin de reproducir coidadosamente a arquitectura, os traxes e o mobiliario da época. Desde entón a súa preparación exhaustiva e precisa garantiulle o recoñecemento por parte da elite política e social de Berlín - retratada en moitas das súas pinturas.
En 1853 ingresa na Real Academia da Arte. En 1855 viaxa a París para visitar a Exposición Universal e ver o Pavillón do realismo de Gustave Courbet. En 1867 recibe a Cruz da Lexión de Honra Francesa pola pintura histórica de Frederico e as súas tropas na batalla de Hochkirch. En 1875 é nomeado profesor e membro do Senado. En 1884 ten a súa primeira exposición individual.
Menzel obtén en 1885 un doutoramento na Universidade de Berlín. De 1880 e até o seu falecemento en 1905 en Berlín, abandonou a pintura de relevancia pública ou de valor histórico e pasou a retratar rúas, xardíns e fragmentos de paisaxes. Deixou para a posteridade unha abondosa contribución artística, composta por máis de dez mil deseños e outros milleiros de litografías, xilogravados, acuarelas. ..
Adolphe Delessert

Adolphe Delessert, nado o 15 de setembro de 1809 en Cossonay, Vaud (Suíza), e finado o 6 de abril 1869 en Saint-Barthelemy, Vaud (Suíza), foi un explorador e naturalista francés. Traxectoria
Decidiu marchar de Francia para estudar as plantas do sueste asiático, e saíu de Nantes o 24 de abril de 1834 cun amigo, George Samuel Perrottet, fixo escala na illa de Madeira e nas illas Canarias, e chegou o 15 de xullo á illa de Francia (hoxe Mauricio). Comezou o seu traballo nas Mascareñas e logo foi a Pondicherry.
A finais de ano embarcou para as Indias Orientais Neerlandesas, fixo escala en Penang, no estreito de Malaca e despois en Malaca. Despois marchou a Singapur, e chegou a Batavia o 27 de xaneiro de 1835 despois de ter que enfrontarse a un terrible tifón.
De volta en Pondicherry, enviou as súas coleccións de historia natural a Francia. Despois visitou Madrás e cazou nos seus arredores.
En 1836 Delessert permaneceu gran parte do ano na illa Bourbon (hoxe Reunión), e despois, en xaneiro de 1837 embarcou cara a Bengala. Despois visitou Calcuta onde coñeceu a Charles Gaudichaud-Beaupré.
De novo en Pondicherry en 1838, visitou as montañas Nilgiri e multiplicou as súas herborizacións. Tamén fixo alí observacións meteorolóxicas que comunicou á Sociedade Asiática de Calcuta. Descansando en Calcuta, chegou a Mahé, Cananor, Goa e Bombai pola costa de Malabar. Saíu definitivamente da India o 25 de febreiro de 1839, e marchou a Adén, regresando despois a París o 30 de abril. Trouxo das súas viaxes numerosas coleccións de mamíferos, aves, réptiles, peixes, insectos, cunchas, plantas e minerais. Abreviatura
A abreviatura Delessert emprégase para recoñecer a Adolphe Delessert como autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía.
Adonis

Adonis é un deus grego que simboliza a morte e a renovación da natureza, sendo unha das figuras máis complexas dos tempos clásicos. A figura de Adonis está baseada case totalmente no deus semita Tammuz, relacionado co termo hebreo Adonaï (o meu señor).
Afrodita por medio dun meigallo fixo que Mirra tivese relacións incestuosas con seu pai, Tías, rei de Asiria. Cando o rei o descubriu tratou de matar a filla cun coitelo, e os deuses para o evitar converteron a Mirra nunha árbore de mirra. Desta árbore xermolou Adonis, confirmando a súa natureza como deus da vexetación.
Segundo a versión de Apolodoro, Adonis era fillo de Ciniras, rei de Chipre e Metharne, e segundo Hesíodo era o fillo de Fénix.
Unha vez nado Adonis, Afrodita meteuno nun cofre e levouno baixo a súa á, confiando a súa crianza a Perséfone. Cando Afrodita o reclamou, Perséfone negouse a devolvelo, prendada da súa beleza. Zeus decidiu que Adonis debería pasar catro meses con Afrodita, catro con Perséfone e catro meses con quen elixise; Adonis sempre elixiu a Afrodita por ser Perséfona a deusa máis fría do baixomundo.
Durante unha xornada de caza con Afrodita, un xabaril (enviado por Ares) atacouno, e do seu sangue naceron unhas flores chamadas anemones; cando Afrodita foi socorrelo feriuse cunhas silvas e as pingas do seu sangue transformáronse nunhas flores semellantes á rosa, denominadas adonis. Lingua
Na fala coloquial, cando alguén (normalmente un home e non unha muller) destaca pola súa beleza, compárase con este deus: Está feito un Adonis.
Adonis Morón Silva

Adonis Morón Silva, nado en Santiago de Compostela cara a 1899, foi un político galego. Traxectoria
Funcionario do Concello de Santiago de Compostela, foi nomeado axente executivo de arbitrios en 1936. En 1933 foi nomeado delegado da Federación Española de Boxeo en Santiago de Compostela. Foi presidente da Comisión de Instrución do Centro Federal de Santiago en xaneiro de 1933. Foi membro da comisión organizadora do Partido Sindicalista que se constituíu en Compostela en marzo de 1935, e elixido vogal na directiva en maio.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu e permaneceu agochado na súa casa ata que foi descuberto nun rexistro e detido o 22 de xullo de 1937. Foi xulgado por rebelión militar en consello de guerra o 19 de agosto de 1937 e condenado a pena de morte. Indultado en marzo de 1938 por ser subdito cubano, a sentenza foi conmutada por cadea perpetua. A Comisión Provincial de Incautación de Bens abríulle expediente de responsabilidade civil en abril de 1938. Abríronlle expediente por responsabilidades políticas en 1942. Preso na Prisión Central de Santa Isabel, concedéronlle a liberdade provisional en 1943. Cesado como funcionario, traballou de escribente de documentos e cartas para quen o precisase. Vida persoal
Foi pai de Bibiano Adonis Morón Giménez.
Adorned Brood

Adorned Brood é un grupo de folk black metal con orixe en Neuss, Alemaña. O grupo leva publicado varias demos e oito álbums de estudio.
Trala súa fundación en 1993 gravaron dúas demos, e asinaron co selo alemán Folter Records, co que gravaron o seu primeiro álbum de estudio Hiltia en 1996. O seu segundo álbum titulado Wigand, foi publicado no 1998. Posteriormente asinaron co selo Moonstorm Records, e publicaron o seu terceiro álbum de estudio no 2000, titulado Asgard. O cantante Erik Hecht do grupo Subway to Sally uniuse ó grupo para a gravavación do seu cuarto álbum, titulado Erdenkraft e publicado no ano 2000.
Adrafinil

O Adrafinil é unha suave droga estimulante do sistema nervioso central empregada en aliviar o insomnio escesivo e as distracións en pacientes maiores de idade. Tamén a usan persoas que poden ter fatiga ou traballadores nocturos ou aqueles que precisan estar en alerta por longos períodos de tempo. Os efectos do consumo amósanse entre os 45-60 minutos cando se toman oralmente nun estómago baleiro.
Esta droga non está aprobada nos EUA, porén úsase en Francia e noutros lugares de Europa. A droga foi creada pola compañía farmaceútica francesa Lafon no 2001, usandoa baixo a marca rexistrada Olmifon. En inglés
Sito Web da empresa Cephalon
Adrafinil: A Novel Vigilance Promoting Agent by Norton W. Milgram, Heather Callahan, and Christina Siwak of the University of Toronto at Scarborough, CNS Drug Reviews, Vol. 5, No. 3, pp. 193-212 Arquivado 13 de novembro de 2006 en Wayback Machine. (PDF)
Adrenoleucodistrofia

A adenoleucodistrofia é unha doenza neurolóxica hereditaria agrupada dentro do grupo das leucodistrofias. Produce unha desmielinización intensa e a morte prematura en nenos.
Esta doenza caracterízase pola presenza dunha dexeneración progresiva da codia suprarrenal e motora cerebral, o que dá lugar a unha insuficiencia suprarrenal ou Doenza de Addison, asociada á desmielinización da substancia branca do sistema nervioso central (sistema formado polo encéfalo e a medula espiñal), con perda da vaíña de mielina de certo tipo de fibras cerebrais.
Adriana Calcanhotto

Adriana da Cunha Calcanhotto, máis coñecida por Adriana Calcanhotto ou Adriana Partimpim, nada en Porto Alegre o 3 de outubro de 1965, é unha cantante e compositora brasileira. As súas composicións abordan estilos variados: samba, bossa nova, rock, pop e baladas.
Adriano Martínez Morales

Adriano Martínez Morales, nado en Porto do Son e finado no mesmo concello o 5 de xuño de 1942, foi un perito agrícola e escritor galego. Traxectoria
Estudou no Instituto da Coruña. Foi membro da Sociedade Agrícola de Nebra. Traballou na estación experimental agrícola da Coruña. Publicou en 1930 Divagaciones. Consejos, ideas y conocimientos útiles al campesino y para él escritos.
Adriano Paz Suárez

Adriano Paz Suárez, coñecido como Valdés de Zayas, natural de Pontedeume, foi un político galego. Traxectoria
Obreiro naval. Estivo afiliado ao Partido Federal. Colaborou no semanario Renovación. Foi elixido candidato a concelleiro na asemblea de Unión Republicana de Ferrol a principios de abril de 1936. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido e xulgado en Ferrol por auxilio á rebelión o 18 de agosto. Foi condenado a 12 anos e 1 día de prisión. Foi expulsado da Constructora Naval. En 1940 conmutáronlle a pena por 6 anos e 1 día. Pasou polas prisións de La Casería de Ossio de San Fernando (ata novembro de 1941) e Provincial de Huelva, de onde saíu en liberdade provisional o 22 de xullo de 1942. En 1949 obtivo o licenciamento definitivo. Publicou o libro Otra vida. .. Liberación. Poesía y prosa (2005). Vida persoal
Casou con Josefina Martínez Ruíz en 1929.
Adrián Pérez Bote

Adrián Pérez Bote, nado en Vigo en 1992, é un estatístico e escritor galego. Traxectoria
Despois de estudar no bacharelato no IES Politécnico de Vigo, licenciouse en Matemáticas pola Universidade de Santiago de Compostela e marchou vivir a Madrid. Alí tivo distintos traballos relacionados con aprendizaxe automática e como científico de datos, ata que en 2023 aprobou co número 1 as oposicións ao corpo superior de Estatísticos do Estado, o que o levou a traballar no Instituto Nacional de Estatística, en Madrid.
En 2010, aínda como estudante, levou o segundo premio no Xaquina Trillo de relato curto, na categoría de entre 13 e 18 anos. E en 2023 obtivo o premio Terras do Chamoso de relato. En 2024 gañou o premio Illa Nova de novela con Baixo o ceo de xeo, unha peza de ciencia ficción. Este premio leva aparellada a publicación da obra. Obra
Baixo o ceo de xeo (2024). Vigo: Galaxia. 304 páxs. ISBN 978-84-1176-350-9.
Adro

O adro, ou adral, é o patio principal ou o terreo arredor das igrexas e a súa orixe está no atrium das casas romanas. Engloba calquera terreo co que delimite unha igrexa ou un cemiterio, xa sexa de propiedade eclesiástica ou particular.
Nas parroquias galegas o adro era o lugar tradicional de reunión semanal dos veciños para tratar os asuntos da parroquia. Nas igrexas máis antigas é común a existencia de cemiterios situados no adro.
Adsorción

A adsorción é o proceso que consiste en atraer átomos, ións ou moléculas á superficie dun material en contraposición á absorción, que é un fenómeno de volume. O grao de absorción depende da temperatura, da presión e da área da superficie
A adsorción química dunha substancia é a súa acumulación nunha determinada superficie, unidos mediante ligazóns químicas. O resultado é a formación dunha película líquida ou gasosa na superficie dun corpo sólido ou líquido.
A adsorción física débese a febles forzas atractivas, xeralmente forzas de Van der Waals, o que implica que calquera superficie limpa exposta ó ambiente amorea unha capa de material fisisorbido.
Adstrato

En lingüística un adstrato é unha lingua que influencia a outra, por razón de veciñanza, poder político ou influencia cultural, sen chegar a desaparecer a lingua influenciada. Hoxe en día o inglés é o adstrato máis común na maioría das linguas.
No galego o adstrato principal é o castelán desde hai séculos.
Adstrinxente

Adstrinxente, adstritivo ou estíptico é calquera das substancias que coa súa aplicación externa local (tópica), retraen os tecidos e poden producir unha acción cicatrizante, antiinflamatoria e antihemorráxica. Entre os adstrinxentes usuais, con efectos de moi diverso grao, áchanse os alcois, o alume, os taninos, a quina, o nitrato de prata, o acetato de chumbo, o sulfato de zinc, sales de bismuto, o soro salino e o aceite esencial de alcipreste.
Tamén se consideran adstrinxentes os fármacos que producen estrinximento, tamén chamados antidiarreicos ou restrinxentes.
O sabor adstrinxente é que se produce na boca e que é unha sensación entre a sequidade intensa e o amargor. Algúns alimentos teñen sabor adstrinxente, coma certos froitos especialmente non chegados como son os dátiles, o caqui etc. Algunhas infusións de té tamén teñen certo sabor adstrinxente. Ademais o sabor adstrinxente é unha das cualidades organolépticas propias dos viños tintos, segundo o seu contido de taninos, substancias que ademais de lles fornecer a cor carmesí característica, tamén lle dan ese ton de amargor e sequidade propio dos viños tintos fortes, ricos en taninos.
Aduaneiros sem fronteiras

Aduaneiros sem fronteiras (ADS) foi un proxecto gráfico galego de humor e retranca creado en 2003 e orientado á análise social, política e cultural. Publicouse nun formato blog actualizado con periodicidade irregular pero constante. Foi un proxecto do programador Berto Yáñez e o deseñador Pancho Lapeña. Finalmente, o blog pechou en 2007. Historia
O proxecto Obra Social forneceuse das colaboracións orixinais de todos aqueles que desexaron participar e publicar os seus traballos baixo unha licenza Creative Commons. Desenvolvéronse así iniciativas de diversa índole como unha colección de tipografías galegas e a primeira edición do "Concurso de Fotografía Anecdótica Galega".
O blog tivo unha grande acollida entre o blogomillo e era un referente en Galiza en deseño gráfico e implicación coa actualidade do país feita cun retranqueiro humor contra as iconas de Galiza. Publicaron caricaturas de persoeiros como Rosalía de Castro ou Moncho Reboiras e retranqueiras interpretacións dos tópicos do país. Os seus deseños gañaron sona e difusión co tempo. Os usuarios axudaron a darlle publicidade.
Fixeron e venderon camisolas con deseños propios, algúns dos cales aínda se seguen a vender. Un exemplo é unha camisola co lema "GA LEGO", facendo un xogo de palabras co logo e a tipografía de Lego.
O peche do blog
Nunha entrada baixo o título Tu quoque Iolanda? , Aduaneiros sem fronteiras amosaba a unha muller representada como unha boneca cun coitelo ensanguentado na man ao lado dun vestidor. No debuxo podíase clicar para ir trocando as roupas. O deseño foi identificado con Iolanda Castaño.
A caricatura estivo sete meses acumulando comentarios, máis de oitenta, e sona nas redes. Foi interpretada como unha crítica a Iolanda Castaño, que tiña participado nunha homenaxe a Isaac Díaz Pardo cando fora apartado da dirección de Sargadelos e pouco tempo despois aceptou un posto en Sargadelos dirixindo a galería na Coruña. O título da entrada foi a frase dita por Xulio César cando o seu fillo Bruto o acoitelaba.
Iolanda Castaño ofendeuse por catro ou cinco dos comentarios que había na entrada do blog. O seu avogado solicitou a retirada do debuxo e tódolos comentarios ameazando cunha demanda xudicial por delitos de inxurias con publicidade, dando un prazo de dez días para o seu cumprimento.
Aduaneiros sem fronteiras publicou unha entrada no blog con respecto á situación, ofrecéndose a súa avogada a borrar tódolos comentarios mantendo a caricatura. A proposta non foi aceptada e os autores do blog botaron o peche o 16 de outubro de 2007, que resultou ser definitivo.
O blog pechou non só deixando de actualizarse, senón que os seus contidos deixaron de estar en liña e foron os propios usuarios os que gardaron as creacións e continuaron coa súa difusión.
Adulterio

Adulterio é ter relacións sexuais consentidas unha persoa casada fóra do matrimonio. Nalgúns países unha persoa solteira que mantén relacións sexuais cunha persoa casada tamén é considerada adúltera. Un matrimonio no que os cónxuxes consideran aceptable teren relacións sexuais fóra do matrimonio denomínase matrimonio aberto e non se consideran adúlteros aínda que nalgúns países si que o poidan ser legalmente.
Historicamente o adulterio estaba castigado severamente, incluída mesmo a pena de morte, tipicamente o apedramento. Na actualidade o adulterio é aínda ilegal nalgúns estados como en Corea do Sur e Taiwán e en boa parte dos países musulmáns.
En Galicia, como no resto de España, o adulterio estivo penalizado ata o 19 de febreiro de 1978. Segundo a lei 2/2006 de dereito civil de Galicia o adulterio é unha das causas polas que se pode desherdar sempre que fose reiterado ou grave.
Adulto

Co termo adulto referímonos a calquera organismo maduro, aínda que máis especificamente úsase para facer referencia a un ser humano que pasou a infancia e a adolescencia para acadar o seu completo desenvolvemento, sexa home ou muller. Maioría de idade
Historicamente ó paso ó mundo adulto viña marcada pola puberdade, o paso dunha serie de probas que demostraban que o rapaz estaba preparado para entrar na vida adulta ou chegar a unha determinada idade. Na maior parte do mundo a idade na que se é legalmente adulto está comprendida entre os 16 e os 21 anos, na maioría dos países da Europa Occidental, ó igual que en Galicia, a idade está establecida nos 18 anos.
Aduto

Un aduto (do latín adductus) é o produto único dunha soa reacción de adición directa de dúas ou máis moléculas distintas, que contén todos os átomos de todos os compoñentes que interviñeron na reacción. O produto resultante desta reacción é considerado unha especie molecular distinta. Exemplos son o aduto formado entre o peróxido de hidróxeno e o carbonato de sodio, que é o percarbonato de sodio, ou a adición de bisulfito de sodio a un aldehido para dar un sulfonato.
Fórmanse adutos a miúdo entre ácidos de Lewis e bases de Lewis. Un bo exemplo é a formación de adutos entre o ácido de Lewis borano e o átomo de oxíxeno da base de Lewis tetrahidrofurano (THF): BH3•O(CH2)4 ou entre o borano e a base de Lewis dietil éter: BH3•O(CH3CH2)2. Os compostos ou mesturas que non poden formar un aduto debido a impedimentos estéricos denomínanse pares de Lewis frustrados.
Os adutos non son necesariamente de natureza molecular. Un bo exemplo da química en estado sólido é o aduto do etileno ou o monóxido de carbono con CuAlCl4. Este último é un sólido cunha estrutura en rede estendida. Despois da formación do aduto, fórmase unha nova fase estendida na cal as moléculas de gas son incorporadas (inseridas) como ligandos dos átomos de cobre na estrutura. Esta reacción pode tamén considerarse unha reacción entre unha base e un ácido de Lewis co átomo de cobre no papel de receptor de electróns e os electróns pi da molécula de gas no papel de doantes de electróns.
Segundo a IUPAC, pode formarse un aduto intramolecular cando as entidades químicas que reaccionan son grupos que forman parte da mesma molécula. Ións adutos
Un ión aduto está formado a partir dun ión precursor e contén todos os átomos constituíntes dese ión e ademais átomos ou moléculas adicionais. Os ións adutos fórmanse con frecuencia nas fontes de ións de espectroscopia de masas.
Aduto do ADN

En xenética molecular, un aduto do ADN é un fragmento de ADN que está enlazado covalentemente a un composto químico (xeralmente causante de cancro). A formación destes adutos pode ser o inicio da conversión da célula en célula cancerosa (carcinoxénese). Os adutos do ADN utilízanse en experimentos científicos como biomarcadores de exposición e realízanse medicións da súa abundancia para reflectir cuantitativamente, por comparación, a cantidade de exposición carcinóxena do organismo examinado, por exemplo ratas. En condicións experimentais, a formación destes adutos do ADN é inducida por carcinóxenos coñecidos, dos cales o que se usa máis comunmente é o DMBA (7, 12-dimetilbenz(a)antraceno). Por exemplo, cando se usa o termo "aduto DMBA-ADN" (ou "DMBA-DNA adduct") nunha revista científica refírese a un fragmento de ADN que leva unido DMBA. Exemplos
Compostos químicos que forman adutos do ADN son: acetaldehido, un constituínte significativo do fume de tabaco
cisplatino, que se une ao ADN e causa enlaces cruzados, que dan lugar á morte da célula
DMBA (7, 12-dimetilbenz(a)antraceno)
malondialdehido, un produto natural da peroxidación de lípidos
Adutos do ADN son: adutos eteno-ADN: 1, N(6)-eteno-2'-desoxiadenosina (epsilondA) e 3, N(4)-eteno-2'-desoxicitidina (epsilondC)
Subprodutos son: M1G, un subproduto da reparación de excisión de base (BER) dun tipo específico de aduto do ADN chamado M1dG. Danos no ADN
Cando un composto químico se une ao ADN o ADN queda danado, e non pode producirse unha replicación correcta que orixine unha célula normal. Isto pode ser o inicio dunha mutación, ou mutaxénese. Se a célula non tivese mecanismos efectivos de reparación do ADN, que actúan de forma natural en circunstancias normais, isto podería ser o inicio dun cancro.
Advaita Vedanta

A doutrina Advaita Vedanta ou Vedānta Advaita, ás veces referida simplemente como Advaita é a corrente máis influente do Vedanta. Esta escola afirma a unidade entre as almas (Atman) e a divindade (Brahman).
A persoa que consolidou os principios do Advaita Vedanta foi Adi Shankara. Non dualidade ou a-dualidade
A doutrina Vedanta Advaita postula a existencia dun ser unido á totalidade dos seres existentes, de tal xeito que non pode falarse de relación entre os distintos seres, senón da unidade total. A unión entre o suxeito que percibe, o que é percibido, e o acto de percibir.
A falsa aparencia da multiplicidade é debida á función mental de conceptualizar, que consiste en definir e, xa que logo, dividir en partes o que non está dividido. Así, cando a mente abandona o proceso de conceptualización, a realidade do ser un é revelada, sen lugar a dúbidas, coma un feito puramente obxectivo.
Ante a pregunta fundamental «quen son eu? », a resposta é a non conceptualización. Advaita no século XX
Así como Adi Shankara (tamén coñecido como Shankaracharya) é considerado como a referencia primordial da antiga doutrina Advaita, máis recentemente xorde a figura de Ramana Maharshi, principal referente no século XX, que se ben difería da ortodoxia Advaita en aspectos puntuais, tiña a esta e aos comentarios de Adi Shankara coma principal referente.
Outros referentes modernos do Advaita Vedanta son Sri Nisargadatta Maharaj, autor do libro Eu son, e Atmananda Krishna Menon, cuxas obras máis coñecidas son "Atma Darsan" e "Atma Nirvriti"
Mención especial merecen tamén, entre outros, os diferentes estudos sobre o Vedanta, o Ioga e a meditación de Swami Sivananda ou Sri Aurobindo. Semellanzas do Advaita Vedanta con outras ensinanzas
O Advaita Vedanta ten unha grande afinidade con diversos movementos no seu aspecto máis místico. Atópanse resonancias co zen, o sufismo, o taoísmo, o tantrismo, os místicos cristiáns etc. Textos chave
Os textos chave na escola Vedānta son os chamados Prasthana Trayi (tres probas): as Upanishads, o Bhagavad Gita e os Brahma Sutras.
Máis recentemente, xa no século XX, xurdiron os valiosos textos de Ramana Maharshi e o libro máis coñecido de Nisargadatta Maharaj, Eu son.
Tamén compre destacar a aparición de libros de autores contemporáneos máis enfocados ao público occidental, sen o exceso de terminoloxía hindú habitual nas obras anteriores. Exemplo destes últimos son Eternity Now de Francis Lucille, ou Beyond Knowlegde, do seu mestre Jean Klein.
Advanced Audio Coding

O Advanced Audio Coding (AAC) é un formato de son dixital comprimido con perda. Foi deseñado co fin de substituír o MP3. Para un mesmo número de impulsos por segundo (bitrate) e un mesmo tamaño de arquivo MP3, o formato AAC é máis estable e ten máis calidade, producindo un son máis cristalino.
Tratase dun formato en propiedade, pero utilizado por multitude de aplicacións como Ahead Nero, iTunes (como m4a), Winamp etc. Características
Este códec está orientado a usos de banda larga e baséase na eliminación de redundancias do sinal acústico, así como en compresión mediante a transformada de coseno discreta, case igual que no caso de MP3. Porén, permite empregar frecuencias de amostra desde os 8 Hz (hertzs) ata os 96 KHz (MP3 só soporta desde os 16 Hz ata os 48 KHz). Ademais soporta un máximo de 48 canais independentes, o cal o converte nun códec apropiado para son envolvente (Surround) avanzado.
Advanced Communications Technology Satellite

Advanced Communications Technology Satellite ou ACTS é un satélite de comunicacións experimental da NASA lanzado o 12 de setembro de 1993 a bordo do transbordador espacial Discovery na misión STS-51. Características
ACTS foi exectado da bodega de carga do Discovery acoplado a un foguete TOS-21H de propelente sólido que o levaría á súa órbita xeoestacionaria, situada a 100° de lonxitude oeste.
Foi o primeiro satélite de comunicacións completamente dixital. Funcionaba usando a banda K e foi construído por Lockheed Martin. Cos paneis solares e as antenas despregados mide uns 14 metros de longo e uns 9 metros de alto. Os estudos e experimentos comezaron 12 semanas tralo lanzamento e sucedéronse sen problema ata maio de 2000, en que o programa se deu por finalizado. En agosto de 2000 foi movido a unha posición a 105, 2 graos de lonxitude oeste e foi desactivado definitivamente o 28 de abril de 2004
Advanced Crew Escape Suit

ACES (acrónimo de Advanced Crew Escape Suit), denominado S1035 polo seu fabricante (David Clark) era un modelo de traxe espacial estadounidense posto en servizo en 1995 para substituír o LES (Launch/Entry Suit) como vestimenta durante o lanzamento e reentrada atmosférica dos transbordadores espaciais. A finalidade de ACES era protexer á tripulación no caso de perda de presión na cabina do transbordador a altitudes de máis de 30 km e adicionalmente protexela do frío e da auga no caso de ter que saltar en paracaídas, así como aislala de calquera posible contaminación da cabina. O traxe incluía unha parte interior pola que circulaba líquido refrixerante. A diferenza do LES, ACES era un traxe de presión completa.
Durante a reentrada, ACES usaba o mesmo sistema usado no LES para contrarrestrar as fortes aceleracións, consistente en vexigas de presión situadas nas pernas e no abdome inferior para evita-la acumulación de sangue na parte inferior do corpo tras as longas exposicións á microgravedade. Foi usado por primeira vez na misión STS-64, o 9 de setembro de 1994.
Advanced Encryption Standard

Advanced Encryption Standard (AES), tamén coñecido como Rijndael, é un esquema de cifrado por bloque adoptado como un estándar de encriptación polo goberno estadounidense, e esperase que sexa usado en todo o mundo, como tamén analizado exhaustivamente, como foi o caso do seu predecesor, o DES. Foi adoptado polo Instituto Nacional de Estándares e Tecnoloxía (NIST) como un FIPS (PUB 197) en novembro do 2001 despois de 5 anos do proceso de estandarización.
O cifrado foi desenvolvido por dous criptologos Belgas, Joan Daemen e Vincent Rijmen, e enviado ó proceso de selección AES baixo o nome "Rijndael". Descrición do cifrado
Estritamente falando, AES non é precisamente Rijndael (aínda que na práctica chamaselle de maneira indistinta) xa que Rijndael permite un maior rango de tamaño de bloque e clave; AES ten un tamaño de bloque fixo de 128 bits e tamaños de chave de 128, 192 ó 256 bits, mentres que Rijndael pode ser especificado por unha clave que sexa múltiplo de 32 bits, cun mínimo de 128 bits e un máximo de 256 bits.
A maioría dos cálculos do algoritmo AES fanse nun campo finito determinado.
AES opera nun arranxo de 4×4 bytes, chamado state (algunhas versións de Rijndael cun tamaño de bloque maior teñen columnas adicionais no state). Para o cifrado, cada rolda da aplicación do algoritmo AES (excepto a última) consiste en catro pasos: SubBytes — neste paso realizase unha substitución non lineal onde cada byte é substituído por outro seguindo unha táboa lookup table.
ShiftRows — neste paso realizase unha transposición onde cada fila do state é rotado de maneira cíclica un número determinado de veces.
MixColumns — operación de mesturado que opera nas columnas do «state», combinando os catro bytes en cada columna usando unha transformación lineal.
AddRoundKey — cada byte do «state» é combinado coa clave «round»; cada clave «round» deriva da clave de cifrado usando unha key schedule.
A rolda final omite a fase MixColumns.
Advanced Photovoltaic Experiment

Advanced Photovoltaic Experiment, tamén coñecido polo seu acrónimo APEX, foi un satélite artificial da Forza Aérea dos Estados Unidos lanzado o 3 de agosto de 1994 mediante un foguete Pegasus desde a Base Edwards da Forza Aérea, en California. Características
A misión de APEX consistía en probar novas células solares e compoñentes electrónicos nun contorno de radiación para mellorar o deseño de futuros vehículos espaciais. A órbita altamente elíptica de APEX permitiu tamén investiga-lo efecto do plasma espacial en circuítos operando a alta voltaxe cando o satélite estaba no perixeo e o efecto da radiación espacial cando estaba no apoxeo.
O satélite levaba o experimento PASP (Photovoltaic Array Space Power) Plus para o estudo da forma en que o rendemento das células solares se degrada no contorno espacial. Probáronse doce tipos de células, incluíndo catro tipos de células de silicio, tres de arseniuro de galio, tres novos tipos de materiais (fosfuro de indio e outros dos tipos diferentes) e dous con deseños de concentrador.
APEX tamén levaba o experimento CRUX (Cosmic Ray Upset Experiment), patrocinado polo centro de voo espacial Goddard da NASA, e o experimento FERRO (Thin-Film Ferroelectric Experiment), desenvolvido pola Escola Naval de Posgraduados.
Durante a misión a nave sufriu dous incidentes, un relacionado co sensor da batería e outro cun chip de memoria, resolvéndose os dous sen maiores problemas.
A nave estaba baseada no bus PegaStar da empresa Orbital Sciences.
Advanced Research and Global Observation Satellite

Advanced Research and Global Observation Satellite, tamén coñecido polo seu acrónimo ARGOS e pola denominación P91-1, é un satélite artificial da Forza Aérea dos Estados Unidos lanzado o día 23 de febreiro de 1999 mediante un foguete Delta II 7920 desde a Base Vandenberg da Forza Aérea. Características
ARGOS adicouse a probar novas tecnoloxías no espazo e é o membro máis grande e capaz do programa STP (Space Test Program) da USAF.
O satélite leva nove cargas útiles principais e 30 experimentos: High Temperature Super Conducting Experiment II (HTSSE): experimento de supercondutividade a alta temperatura desenvolvido polo Laboratorio de Investigación Naval.
Extreme Ultraviolet Imaging Photometer (EUVIP): experimento para caracterizar o comportamento da atmosfera superior ante a radiación ultravioleta.
Unconventional Stellar Aspect (USA): observación en raios X de fontes brillantes, como sistemas binarios e estrelas de neutróns. As observacións, ademais da súa utilidade en astrofísica, usáronse para probar novos métodos de navegación e para facer o primeiro estudo tomográfico da atmosfera terrestre.
Electric Propulsion Space Experiment (ESEX): demostración dun novo sistema de propulsión eléctrico de alta potencia usando unha fonte de enerxía de 26 kilovatios e amoníaco como propelente.
Space Dust (SPADUS): medición da velocidade e dirección de impacto do po espacial.
Critical Ionization Velocity (CIV): experimento de solta de gases (xenon e dióxido de carbono) nun punto sobre a Terra correspondente á posición do telescopio de Maui para investigar procesos de ionización.
High Resolution Airglow / Aurora Spectroscopy (HIRAAS)
Global Imaging Monitor of the Ionosphere (GIMI)
Coherent Radio Topography Experiment (CERTO)
Advanced Satellite Launch Vehicle

Advanced Satellite Launch Vehicle, tamén coñecido polo seu acrónimo ASLV, foi un lanzador orbital indio de catro etapas e propulsado por propelente sólido. Características
O foguete foi deseñado a mediados dos anos 1980 pola Organización India de Investigación Espacial (ISRO, polo seu acrónimo en inglés).
Tres fallos sucesivos e un único éxito fixeron entrar o proxecto do ASLV en crise, sendo abandonado tralo último lanzamento (o único exitoso), en 1994.
Advanced Satellite for Cosmology and Astrophysics

Advanced Satellite for Cosmology and Astrophysics, tamén coñecido polo seu acrónimo ASCA, como ASTRO-D e polo nome de Asuka (co significado de "paxaro voador"), foi un observatorio espacial xaponés lanzado o 20 de febreiro de 1993 mediante un foguete M-3S-2 desde o centro espacial de Uchinoura. Características
ASCA foi a cuarta misión xaponesa no campo da astronomía de raios X e a segunda na que Estados Unidos colaborou con parte da carga científica. A órbita inicial do satélite tiña unha inclinación de 31, 1 graos, un apoxeo de 622 km e un perixeo de 524, 6 km. . O 14 de xullo de 2000, tras unha tormenta magnética que produciu unha expansión imprevista das capas superiores da atmosfera terrestre, o satélite perdeu o control sobre a súa actitude debido ó aumento do rozamento coas capas altas da atmosfera. Como consecuencia, os paneis solares deixaron de apuntar cara ao Sol, producíndose unha descarga das baterías. ASCA reentrou na atmosfera o 2 de marzo de 2001 ás 5: 21 UT.
A NASA obtivo un 15% do tempo de observación polas súas achegas á misión. Misión
O obxectivo de ASCA era facer observacións espectroscópicas en raios X na banda de enerxías de entre 1 e 12 keV, en especial a liña K do ferro. Adicouse tamén a obter imaxes da estrutura de fontes extensas como cúmulos de galaxias e remanentes de supernovas. Instrumentación
ASCA levaba catro telescopios idénticos cunha área total efectiva de 1300 cm2 a 1 keV e de 600 cm2 a entre 6 e 7 keV. A NASA colaborou aportando catro espellos multicapa cónicos de incidencia rasante e dous detectores CCD proporcionados polo MIT. Xapón achegou os IGSPC (imaging gas scintillation proportional counters), contadores proporcionais de escintileo, a nave, o vehículo lanzador e as estacións terrestres.
Advanced TIROS-N

Advanced TIROS-N (tamén coñecido polo seu acrónimo ATN) é o nome dun programa de satélites meteorolóxicos en órbita polar continuación do TIROS-N e xestionado pola Administración Nacional Oceánica e Atmosférica (NOAA) dos Estados Unidos. Características
O lanzamento e comprobación dos satélites en órbita era xestionado pola NASA e o control pasábase á NOAA unha vez verificado o seu normal funcionamento. Foron construídos por RCA Astro usando o mesmo bus que os satélites militares DMSP-5D1.
As especificacións dos satélites ATN eran as seguintes: Vida útil mínima de 2 anos.
Órbita heliosincrónica cunha altura de entre 833 e 870 km.
Masa de 1479, 9 kg unha vez en órbita (2231, 7 kg no momento do lanzamento).
Lonxitude de 4, 18 m e diámetro de 1, 88 m.
Propulsión mediante hidracina, GN2 e AKM.
Estabilización nos tres eixos.
Controis térmicos activos e pasivos.
Operación a través das estacións en Wallops Island e Fairbanks con soporte de apoio coas antenas de 26 m da Rede de Espazo Profundo (DSN) da NASA.
Transmisións en banda S encriptadas.
Os satélites ATN levaban estes instrumentos a bordo: AVHRR/3: radiómetro de exploración de seis canais que permitía obter datos hidrolóxicos, oceanográficos, meteorolóxicos e de uso da terra no rango de lonxitudes de onda visible a infravermello.
HIRS/3 (High-Resolution Infrared Sounder/3), AMSU-A (Advanced Microwave Sounding Unit-A) e AMSU-B (Advanced Microwave Sounding Unit-B): permitían obter perfís de temperatura e humidade da atmosfera entre o nivel do solo ata a altura da estratosfera.
SBUV (Solar Backscatter Ultraviolet Radiometer): radiómetro de escaneo espectral para medir a irradiancia solar e o seu efecto na terra a lonxitudes de onda de entre 160 e 406 nanómetros. Era capaz de medir a cantidade de ozono na atmosfera.
SEM-2 (Space Environment Monitor): medía a intensidade da radiación dos cintos de radiación terrestres e das partículas cargadas.
SARSAT (Search and Rescue Satellite Aided Tracking System): detecta e localiza chamadas de emerxencia nas frecuencias de 121, 5, 243 e 406, 05 MHz. Unidades
A serie Advanced TIROS-N constou de sete satélites: NOAA 8, lanzado o 28 de marzo de 1983.
NOAA 9, lanzado o 12 de decembro de 1984.
NOAA 10, lanzado o 17 de setembro de 1986.
NOAA 11, lanzado o 24 de setembro de 1988.
NOAA 12, lanzado o 14 de maio de 1991.
NOAA 13, lanzado o 9 de agosto de 1993.
NOAA 14, lanzado o 30 de decembro de 1994.
Os sete foron lanzados mediante foguetes Atlas E con éxito e funcionaron nominalmente.