proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Enfoque das capacidades

O enfoque das capacidades (en inglés: Capabilities approach) é unha aproximación normativa ao benestar humano que se centra nas capacidades reais das persoas para alcanzar unha vida que valoren, no canto de atender só á posesión de dereitos e liberdades. Foi desenvolvido na década de 1980 como unha alternativa á economía do benestar.
Os seus creadores, Amartya Sen e Martha Nussbaum, combinaron unha serie de ideas tradicionalmente excluídas das perspectivas tradicionais, ou que non eran tratadas de xeito adecuado. O núcleo do enfoque das capacidades é mellorar o acceso das persoas ás ferramentas que necesitan para vivir unha vida satisfactoria. Xa que logo, ten fortes conexións coa sustentabilidade. Avaliación das capacidades
Nos seus primeiros traballos, Sen estableceu 5 compoñentes para a avaliación as capacidades: A importancia das liberdades efectivas na avaliación das vantaxes dunha persoa.
As diferenzas individuais na habilidade para transformar os recursos en actividades de valor.
A natureza múltiple e variada das actividades que conducen ao benestar.
Un equilibrio entre os elementos materiais e non materiais na avaliación do benestar humano.
A preocupación pola distribución de oportunidades na sociedade.
Posteriormente, en colaboración coa filósofa Martha Nussbaum e os economistas Sudhir Anand e James Foster, Sen traballou para impulsar o enfoque das capacidades como paradigma para a elaboración de políticas públicas nos debates sobre o desenvolvemento humano. Estes esforzos levaron á creación do Índice de Desenvolvemento Humano das Nacións Unidas (un sistema moi popular para medir o desenvolvemento humano que mide as capacidades para a saúde, a educación e os ingresos). Ademais, o enfoque foi adaptado tamén para países cun PIB elevado por Paul Anand e os seus asociados. Así mesmo, Sen fundou a Human Development and Capability Association en 2004 para fomentar o debate, a formación e a investigación neste ámbito. Dende entón, o enfoque das capacidades foi tema de reflexión nos eidos da teoría política, a filosofía e moitas ciencias sociais, incluídas as interesadas na saúde humana.
Este enfoque céntrase nas capacidades funcionais ou liberdades substantivas, como poder vivir até unha idade provecta, realizar transaccións económicas, ou participar en actividades políticas. Estas capacidades fundaméntanse en liberdades que as persoas valoran, no canto de na utilidade (felicidade, obtención do que se desexa ou escolle) ou no acceso aos recursos (ingresos, bens, activos). Unha perspectiva sobre o benestar centrada na utilidade é a do utilitarismo, namentres o acceso aos recursos é típico da xustiza como equidade propugnada por John Rawls.
Enforcamento

O enforcamento ou aforcamento é a suspensión dunha persoa por unha ligadura para producir a morte por suspensión do corpo dende o pescozo. A suspensión pódese facer nunha forca ou culquera outro punto de suxeición a altura dabondo e resistencia ó peso.
O enforcamento tamén foi empregado como un xeito de suicidio no cal a persoa aplica unha ligadura ó pescozo até que se presenta a inconsciencia e despois a morte por medio de suspensión parcial ou por mor do soporte do peso na ligadura. Este xeito foi máis adoito en prisións e outras institucións, onde é difícil levar a cabo unha suspensión completa. O primeiro uso coñecido nese sentido foi en 1325.
Enfrontamentos relixiosos na India

Os enfrontamentos relixiosos na India refírese a altercados con violencia e conflitos diversos con motivación relixiosa entre, principalmente, musulmáns, cristiáns e hindús na India. Os enfrontamentos entre cristiáns e hindús adquiren especial relevancia na rexión sueste do país, en Kranataka. Características
O fundamentalismo relixioso considérase un dos principais impulsores, xunto co nacionalismo hindú, o separatismo sikh, o evanxelismo cristián e o fundamentalismo islámico que actúan como catalizadores ou como forzas primarias dos gromos de violencia.
Os actos de violencia inclúen incendios de templos, reconversión de fieis pola forza e ameazas de violencia física, queima de libros sagrados, violacións e destrución de escolas, colexios e cemiterios.
Engalaxe

En aeronáutica, a engalaxe é a segunda fase e esencial dun voo (a primeira é a rodaxe), que se logra tras realizar a carreira de engalaxe sobre unha pista dun aeroporto ou nunha superficie extensa de auga, coa cal se consegue o efecto aerodinámica da sustentación, que é provocado polo fluxo a unha determinada velocidade do aire sobre as ás. Introdución
Para conseguir unha engalaxe, considéranse tres factores: o do lado terra, o do lado aparello e o do lado aire.
O primeiro, o factor terra, baséase en que se require rodar cara á pista usando as rúas de rodaxe coa autorización e guía do control do tráfico aéreo (Air Traffic Controller, ATC), contar cunha superficie apta para engalar, solicitar ó ATC o permiso de engalaxe e iniciar co factor aparello, no cal inflúen todas as partes do avión; libéranse os freos, mantense o avión centrado na pista, e acelérase, por último, a máxima potencia a planta motriz da aeronave para acadar durante a carreira a velocidade requirida para obter sustentación.
Entón empeza o factor aire: a través de efectos aerodinámicos sobre a á, a fuselaxe e o resto das partes e das superficies de control do avión, alcánzase a sustentación suficiente para levantar a aeronave do chan, para o que se require que as condicións atmosféricas previas sexan convenientes para conseguir unha engalaxe segura.
Por último, mantense a potencia máxima nos motores do aparello, móvense os elevadores ou temóns de profundidade e parte dos flaps, e provócase que se erga o morro e, tras a separación das rodas dos trens de aterraxe do chan, o avión inicie o voo.
A engalaxe considerarase rematado unha vez que os trens de aterraxe queden gardados.
A engalaxe réxese pola lei física de Daniel Bernoulli, contida na ecuación: L
( 12 ρ ) C L S V 2 {\displaystyle L
\left({\frac {1}{2}}\rho \right)C_{L}SV^{2}} onde a forza de sustentación, L, é igual ó produto dun medio da densidade do aire, multiplicado polo coeficiente de sustentación da á, CL pola superficie alar, S, e polo cadrado da velocidade de engalaxe, V2.
Deste xeito, se se desexa coñecer a distancia de engalaxe, STO e o tempo de engalaxe, tTO, para o caso de engalaxes en terra, é posible facer unha simplificación da engalaxe realizando os cálculos para tres fases diferentes: rodaxe no chan, transición e ascenso.
Engraulinos

A dos engraulinos (Engraulinae) é unha subfamilia da familia dos engráulidos que comprende numerosas especies de peixes denominados comunmente bocareus, bocartes, anchoas ou anchovetas, distribuídas por augas costeiras dos océanos Atlántico, Pacífico e Índico, así como no mar Mediterráneo e en grandes lagos de auga tanto doce como salgada, en zonas cálidas e temperadas. Taxonomía
Descrición
A subfamilia foi descrita en 1861 polo ictiólogo e paleontólogo estadounidense Theodore Nicholas Gill.
Etimoloxía
O nome científico Engraulinae está formado normalmente sobre a raíz do nome do se xénero tipo, Engraulis, coa adición da desinencia do latín científico -inae, propio das subfamilias de animais.
Sinónimos
Ademais de polo nome que lle impuxo Gill, a subfamilia coñeceuse tamén polo sinónimo Engraulidinae. Xéneros
Na actualidade na subfamilia recoñécense os xéneros seguintes: Amazonsprattus Roberts, 1984
Anchoa Jordan & Evermann, 1927
Anchovia Jordan & Evermann in Jordan, 1895
Anchoviella Fowler, 1911
Cetengraulis Günther, 1868
Encrasicholina Fowler, 1938
Engraulis Cuvier, 1816
Jurengraulis Whitehead in Whitehead, Nelson e Wongratana, 1988
Lycengraulis Günther, 1868
Pterengraulis Günther, 1868
Stolephorus Lacepède, 1803
Engraulis

Engraulis é un xénero de peixes osteríctios da orde dos clupeiformes, o tipo da familia dos engráulidos. Taxonomía
Descrición
O xénero foi descrito en 1816 polo naturalista francés Georges Cuvier.
Etimoloxía
O nome científico do xénero, Engraulis, deriva do grego antigo εγγραυλισ engraylis, que significa "bocareu".
Especies
A taxonomía desta familia é controvertida.
Segundo Froese e Pauly (FishBase) actualmente recoñécense as nove especies seguintes: Engraulis albidus
Engraulis anchoita
Engraulis australis
Engraulis capensis
Engraulis encrasicolus
Engraulis eurystole
Engraulis japonicus
Engraulis mordax
Engraulis ringens
Porén, o SIIT só recoñece seis: Engraulis anchoita
Engraulis australis
ngraulis encrasicolus
Engraulis eurystole
Engraulis japonicus
Engraulis mordax
Engraulis ringens
Véxase tamén as especies que consideran o WoRMS e máis o NCBI.
Enhanceosoma

O enhanceosoma (do inglés enhanceosome e, literalmente, amplificosoma) é un complexo proteico de orde superior que se ensambla nos amplificadores (enhancers) dos xenes e regula a expresión dun xene diana, especificando a localización, temporalización e magnitude da resposta. A unión e ensamblaxe das proteínas activadoras é cooperativa debido ás interaccións proteína-proteína enerxeticamente favorables formadas no complexo.
O exemplo mellor coñecido de enhanceosoma actúa sobre o xene do interferón beta humano, o cal está regulado á alza en células que son infectadas por virus. Tres proteínas activadoras (NF-κB, unha proteína activadora do interferón como IRF-3, e o complexo ATF-2/c-Jun) únense cooperativamente á rexión amplificadora dese xene situada augas arriba en infeccións virais. A interacción está mediada por unha cuarta proteína, a HMG-I, a cal axuda a estabilizar o complexo ao promover as interaccións entre proteínas. O enhanceosoma ensamblado recruta a maquinaria transcricional, como a ARN polimerase na rexión promotora para iniciar a expresión xénica.
Enki Bilal

Enki Bilal (nado Enes Bilal o 7 de outubro de 1951) é un creador de banda deseñada e director de cine francés. Biografía
De pai bosníaco e nai eslovaca, Bilal naceu en Belgrado, Iugoslavia, mais xa de moi novo, con 9 anos, emigrou canda os seus pais ata París, Francia. Á idade de 14 puido coñecer a René Goscinny quen o animou a se dedicar á banda deseñada.
En 1972 e logo dun fugaz paso pola facultade de Belas Artes publicou a súa primeira historia, Le Bol maudit, na revista de BD Pilote no marco dun concurso que esta organizaba. Froito deste traballo coa revista francesa vai entrar en contacto con moitos importantes autores: Bretéchér, Druillet, Giraud, Mézières etc. Os seus primeiros traballos para a revista foron pequenas historias de ficción científica, coas que acadou certa sona e foi etiquetado dentro dos seguidores de Moebius, e tamén ilustracións para as páxinas de actualidade da revista.
A partir de 1975 comezou unha frutífera colaboración co guionista Pierre Christin co que realizou unha serie de historias escuras e fantásticas que retratan a realidades políticas coñecidas co nome de Légendes d'aujourd'hui. Ata 1983 suman 5 álbums: A cruzada dos esquecidos, O navío de pedra, A cidade que non existía, As falanxes da orde negra e Partida de caza.
En 1980 comezou a publicar en Pilote do seu primeiro álbum como autor completo e que deu inicio á Triloxía Nikopol: A feira dos inmortais. Completaron a triloxía A muller trampa en 1986, e Frío Ecuador en 1992, sendo este último escollido mellor álbum do ano pola revista francesa Lire.
En 1982, Alain Resnais encargoulle o deseño dos decorados do filme La Vie est un Roman. Pouco despois, en 1985, unha nova colaboración co cinema, desta volta da man de Jean-Jacques Annaud no filme O nome da rosa. Na década de 1980, xa como autor consagrado, ilustra os textos de Patrick Cauvin en Fora de xogo e comeza a publicar compilacións de ilustracións e outros materiais gráficos.
En 1987 gañou o Grande Premio do 14º Festival de Banda Deseñada de Angoulême. En 1989 realizou o seu primeiro filme como director Bunker Palace Hôtel, protagonizada por Jean-Louis Trintignant e Carole Bouquet, coa que obtén críticas positivas. O segundo dos seus filme foi Tykho moon, estreada en 1997. Ademais continuou a deseñar decorados e vestiario de diversos filmes.
En 1999 volveu ao mundo da BD coa publicación de O soño do monstro que deu inicio a unha nova serie (Tetraloxía Hatzfeld) que completan outros tres títulos: 32 de decembro (2003), Cita en París (2006) e Catro? (2007). Nelas están moi presentes conflitos actuais coma as Guerras nos Balcáns ou os atentados do 11-S.
En 2000 publicouse unha nova colaboración con Christin, O sarcófago, na que se trata o Accidente de Chernóbil.
En 2004 estréase o seu terceiro filme titulado Immortel: ad vitam que é unha adaptación libre dos dous primeiros álbums da Triloxía Nikopol, feita en parte con actores reais e, en parte con imaxes de síntese xeradas por computador. Filmografía
Bunker Palace Hôtel (1989).
Tykho Moon (1997).
Immortel, ad vitam (2004).
Enlace covalente

Un enlace covalente é unha forma de enlace químico caracterizado pola compartición dun ou máis pares de electróns entre átomos para producir unha atracción mutua que mantén unida a molécula resultante. Os átomos tenden a compartir electróns de tal maneira que se enchan as órbitas exteriores. Estes enlaces son sempre máis fortes que o enlace de hidróxeno intermolecular e semellantes en forza ou máis fortes que o enlace iónico. Os enlaces covalentes danse con maior frecuencia entre átomos con electronegatividades semellantes (altas), nos que se require demasiada enerxía para tirarlle un electrón a un átomo. Os enlaces covalentes son máis comúns entre os non metais, mentres que o enlace iónico é máis común entre un átomo de metal e un átomo dun non metal.
O enlace covalente tende a ser máis forte que outros tipos de enlace, como o enlace iónico. Ao contrario que nos enlaces iónicos, nos que os ións se manteñen unidos por unha atracción culómbica non direccional, os enlaces covalentes son moi direccionais. Como resultado, as moléculas con enlaces covalentes tenden a formarse nun número pequeno de formas características, mostrando ángulos de enlace específicos. Tipos de enlaces covalentes
Apolar
Se a compartición de pares de electróns é equitativa, o enlace covalente é apolar. Isto adoita suceder cando os átomos que comparten pares de electróns son do mesmo elemento.
Polar
Se a compartición de pares de electróns non é equitativa, o enlace covalente é polar. Isto adoita suceder cando os átomos que comparten electróns son de distinto elemento, xa que teñen distinta electronegatividade.
Enlace de hidróxeno de barreira baixa

Un enlace de hidróxeno de barreira baixa é un tipo especial de enlace de hidróxeno que se pode orixinar cando os pKa dos dous heteroátomos que interveñen no enlace están moi igualados, o cal permite que o hidróxeno sexa compartido entre eles de modo máis equitativo. Esta compartición do hidróxeno causa a formación de enlaces de hidróxeno especialmente curtos e fortes. Descrición
Os enlaces de hidróxeno ordinarios son máis longos (por exemplo de 2, 8 Å para un enlace de H entre oxíxenos), e o ión hidróxeno pertence claramente a un dos heteroátomos. Pero cando o pKa dos heteroátomos está moi igualado, é posible que se estableza un enlace de hidróxeno de barreira baixa cunha distancia máis curta (~2, 55 Å). Cando a distancia decrece máis (< 2, 29 Å) o enlace caracterízase por ter un só pozo na gráfica e ser un enlace de hidróxeno curto e forte. Proteínas
Os enlaces de hidróxeno de barreira baixa aparecen nos ambientes do interior das proteínas nos que a auga está excluída. Neles múltiples residuos actúan xuntos nun sistema de relevo de carga para controlar os valores do pKa dos residuos implicados. Os enlaces de hidróxeno de barreira baixa tamén aparecen na superficie das proteínas, pero alí son inestables debido á súa proximidade á masa de auga que as rodea e os requirimentos desfavorables das fortes pontes salinas da interface proteína-proteína.
Catálise encimática
Propúxose que as pontes de hidróxeno de barreira baixa son relevantes para a catálise encimática en dous tipos de circunstancias. Primeiro, un enlace de hidróxeno de barreira baixa nunha rede de relevo de carga no sitio activo do encima podería activar un residuo catalítico (por exemplo entre o ácido e a base dunha tríade catalítica). En segundo lugar, a formación de dito enlace podería darse durante a catálise para estabilizar o estado de transición (por exemplo no estado de transición do substrato nun burato de oxianión). Ambos os mecanismos son discutidos, e as consideracións teóricas e as probas experimentais están repartidas entre as que están a favor de que realmente ocorren e as que non. Desde a década de 2000, o consenso xeral foi que os encimas non usan os enlaces de hidróxeno de barreira baixa para axudar á catálise. Porén, en 2012, propúxose que un enlace de hidróxeno de barreira baixa estaba implicado na discriminación fosfato-arsenato en proteínas que transportan fosfato. Este descubrimento podería sinalar a posibilidade de que estes enlaces xoguen un papel catalítico na selección do tamaño do ión nalgúns casos moi raros.
Enlace fosfodiéster

Un enlace fosfodiéster é un tipo de enlace covalente que se establece entre un grupo fosfato (H3PO4) e dous grupos hidroxilo (-OH) de dúas moléculas distintas, de modo que se orixinan dous enlaces éster, e as dúas moléculas quedan unidas por medio do fosfato. É un enlace típico dos ácidos nucleicos. Os enlaces fosfodiéster son esenciais para a vida, porque son os responsables da formación do esqueleto pentosa-fosfato das cadeas do ADN e ARN. Estes enlaces tamén están presentes nos fosfolípidos, moléculas que son os principais constituíntes das bicapas lipídicas de todas as membranas celulares.
Tanto no ADN coma no ARN, o enlace fosfodiéster é o vínculo entre cada dous nucleótidos. Neles reacciona o -OH do carbono 3' do azucre (ribosa ou desoxirribosa) cun fosfato á súa vez unido por enlace éster ao carbono 5' do azucre doutro nucleótido. Os grupos fosfato do enlace fosfodiéster teñen unha forte carga negativa na célula. Isto débese a que os grupos fosfato teñen unha pKa próxima a 0, polo que a súa carga é negativa a pH 7. A repulsión entre estas cargas negativas obriga aos fosfatos a posicionarse nos lados opostos das dúas cadeas do ADN, e esta carga está neutralizada polas proteínas histonas, ións metálicos e poliaminas.
Para que os enlaces fosfodiéster se formen e os nucleótidos se unan hai que ceder enerxía. Xeralmente se unen os nucleósidos trifosfato. O nucleósido trifosfato perde dous dos seus fosfatos en forma de pirofosfato e a enerxía liberada utilízase para establecer o enlace con outro nucleótido, proceso catalizado encimaticamente por encimas como a ADN polimerase, ARN polimerase ou ADN ligase.
A hidrólise dos enlaces fosfodiéster pode ser catalizada pola acción das fosfodiesterases, que xogan un papel importante na reparación das secuencias de ADN.
Enlace iónico

Un enlace iónico é unha forma de enlace químico.
O enlace iónico dáse xeralmente entre átomos de elementos metálicos e átomos de elementos non metálicos.
Enlace triplo

Un enlace triplo en química é un enlace químico entre dous átomos no que están implicados seis electróns de enlace en lugar dos máis usiais dous dun enlace covalente simple. Os enlaces triplos máis comúns entre dous átomos de carbono poden encontrarse nos alquinos. Outros grupos funcionais que conteñen un enlace triplo son os cianuros e os isocianuros e os nitrilos. Algunhas moléculas diatomicas, como o dinitróxeno e o monóxido de carbono, teñen tamén enlace triplo. Na fórmula esquelética o triplo enlace debúxase como tres liñas paralelas (≡) entre dous átomos conectados.
Os enlaces triplos son máis fortes que os seus equivalentes enlaces simples ou dobres, cunha orde de enlace de tres. Isto dálle grande estabilidade a compostos que os levan; por exemplo o N2 (N≡N) do aire é moi difícil de separar nos seus átomos, o cal é importante no ciclo do nitróxeno na natureza, e que só unhas poucas bacterias teñen encimas con capacidade de romper este enlace e realizar unha significativa fixación do nitróxeno. Enlaces
Os tipos de enlace poden explicarse pola hibridación de orbitais. No caso do acetileno cada átomo de cabono ten dous orbitais sp e dous orbitais p. Os dous orbitais sp son lineares con ángulos de 180° e ocupan o eixe X (do sistema de coordenadas cartesianas). Os orbitais p son perpendiculares aos eixes Y e Z. Cando dous átomos de carbono se aproximan, os orbitais sp solápanse e forman un enlace sigma sp-sp. Ao mesmo tempo os orbitais pz achéganse e xúntanse formando un enlace pi pz-pz. Igualmente, o outro par de orbitais py forma un enlace pi py-py. O resultado é a formación dun enlace sigma e dous enlaces pi, que conforman o triplo enlace.
No modelo de enlace flexionado o triplo enlace pode formarse tamén polo solapamento de tres lobos sp3 sen necesidade de que haxa un enlace pi.
Enlil

Enlil era o deus do aire na antiga Sumeria, fillo de Anu, foi escalando postos ata acadar o posto de seu pai a nivel práctico que non honorífico, converténdose no deus supremo do panteón babilónico clásico. Foi o deus patrón da cidade de Nippur.
Enlil aparece frecuentemente relacionado coa montaña, ten por emblema a tiara astada, é o deus que ten nas súas mans as táboas do destino e decide a sorte de cada un, incluso dos deuses. A súa esposa era a deusa Ninlile, tendo varias concubinas así como parellas ocasionais (tal e como relata a propia mitoloxía sumeria en relación a seu pai o deus Anu). A deusa Ninlil aparece xunto a seu home divino no relato mitolóxico o "Mito de Enlil e Ninlil", no cal o deus procreou a varios deuses baixo varias aparencias e de forma pintoresca procreando ao deus da Lúa, Nanna, e logo dous deuses ctónicos, Meslamtaea e Ninazu, que substituirían a seu pai no mundo inferior.
Enna

Enna (Castrugiuvanni en siciliano, Henna en latín) é unha comuna do centro de Sicilia. É a capital da provincia de Enna e ten uns trinta mil habitantes.
Recibiu distintos alcumes como "belvedere" (polas súas panorámicas) ou "ombelico" (embigo) de Sicilia.
Enol

Un enol ou alquenol é un alqueno (hidrocarburo cun dobre enlace entre carbonos) que leva unido un grupo hidroxilo a un dos átomos de carbono do dobre enlace. Un alqueno que leve un hidroxilo unido en cada un dos carbonos do dobre enlace denomínase enodiol. Os anións desprotonados dos enois reciben o nome de enolatos. Unha redutona é un composto que ten unha estrutura de enodiol cun grupo carbonilo adxacente.
O dobre enlace C C co grupo OH adxacente dálle aos enois e enodiois as súas características químicas, que fan que presenten tautomería ceto-enólica. Na tautomería ceto-enol, os enois interconvértense coas cetonas ou aldehidos.
As palabras enol e alquenol proceden de alqueno ou do prefixo en que indica dobre enlace, e da terminación ol dos alcohois, indicando o seu grupo hidroxilo. Tautomería ceto-enólica
Os enois interconvértense con compostos con grupos carbonilo que teñen un hidróxeno alfa, como cetonas e aldehidos. O composto é desprotonado nun lado e protonado noutro, á vez que se intercambia a posición dun enlace sinxelo e outro dobre. Estes cambios denomínanse tautomería ceto-enólica.
A forma enol é xeralmente inestable e cambia rapidamente á forma ceto (cetona), debido á maior electronegatividade do osíxeno, que lle permite formar enlaces máis fortes.
Tautomería en compostos multicarbonados
Porén, en compostos 1, 3-dicarbonil e 1, 3, 5-tricarbonil predominan as formas (mono-)enol. Isto débese á formación intramolecular de enlaces de hidróxeno e posiblemente a unha doada transferencia de protóns interna. Así, no equilibrio, aproximadamente o 99 % das moléculas de propanodial (OHCCH2CHO) están na forma monoenol. A porcentaxe é menor para as 1, 3-aldehido cetonas e dicetonas, como a acetilacetona. Enolatos
Cando ocorre a tautomería ceto-enol, o ceto ou o enol é desprotonado e fórmase un anión chamado enolato como intermediato da reacción. Os enolatos son xeralmente moi básicos. Nos enolatos a carga aniónica deslocalízase no osíxeno e o carbono. Os enolatos son estabilizados en certo grao por esta deslocalización da carga sobre tres átomos. Nas descricións clásicas do enlace, fundamentalmente na teoría do enlace de valencia, isto explicábase por un fenómeno chamado resonancia (unha explicación máis moderna dáa a teoría dos orbitais moleculares). Enodiois
Un enodiol é un alqueno cun grupo hidroxilo unido a cada un dos carbonos do dobre enlace C C. Os enediois son intermediatos de reacción na transformación Lobry-de Bruyn-van Ekenstein. Redutonas
Os enodiois cun grupo carbonilo adxacente ao grupo enodiol denomínanse redutonas. A estrutura enodiol estabilízase por resonancia, como resultado da tautomería co carbonilo adxacente. Por tanto, o equilibrio químico produce principalmente a forma enodiol en vez da ceto. As redutonas son axentes redutores fortes, eficaces antioxidantes e ácidos bastante fortes.
Exemplos de redutonas son o tartronaldehido, o ácido redúctico e o ácido ascórbico.
Enrico IV

Enrico IV é unha obra de teatro en lingua italiana do escritor Luigi Pirandello, representada por primeira vez o 24 de febreiro de 1922 no Teatro Manzoni de Milán.
Enrique Bande Rodríguez

Enrique Bande Rodríguez, nado en Sande (Cartelle) o 4 de xaneiro de 1936, é un teólogo e escritor galego. Obra
Institucións docentes e grandes mestres en Ourense, 1846-2005. Vigo: Galaxia, 2010. ISBN 978-84-9865-314-4.
Mandatos pastorais e trazos antropolóxicos nas parroquias raianas. Ourense: Duen de Bux, 2008. ISBN 978-84-936024-8-2.
Manuel Chamoso Lamas. Ourense: Duen de Bux, 2008. ISBN 978-84-936957-0-5.
A biblioteca da Excma. Deputación de Ourense. Con María del Carmen Pérez Rodríguez. Deputación de Ourense, 2008. ISBN 978-84-96503-86-1.
Episcopologio ourensano: 1848-2004. Deputación de Ourense, 2005. ISBN 84-96011-93-3.
Xaquín Lorenzo "Xocas". Ourense: Duen de Bux, 2004. ISBN 84-932078-8-8.
Alexandre Bóveda: motor do galeguismo. Ourense: Duen de Bux, 2003. ISBN 84-932078-4-5.
El Seminario de Ourense: doscientos años. Ourense: Duen de Bux, 2003. ISBN 84-932078-7-X
As viaxes do P. Sarmiento na provincia de Ourense. Ourense: Duen de Bux, 2002. ISBN 84-932078-2-9.
Evolución do conxunto histórico-artístico de Santa Mariña de Augas Santas. Con Olaia Armada Bande, Deputación de Ourense, 2002. ISBN 84-96011-01-1.
El templo parroquial de Videferri. Ourense: Grafo Dos, 2000. ISBN 84-931590-1-8.
La diócesis de Ourense: evolución histórica, santoral orensano y parroquias de la ciudad. Ourense: E. Bande, 1999. ISBN 84-930484-0-2.
Posesos e endemoniados. Con J. Luis Fernández. 1998. ISBN 84-923232-4-8.
San Pedro de Bande: orixe e evolución da parroquia. Deputación de Ourense, 1998. ISBN 84-605-3817-6.
Inventario del fondo de protocolos notariales: (1415-1902). Arquivo Histórico Diocesano de Ourense. Con Justo M. Carnicero Méndez-Aguirre e Mª del Coro Lomas Lara. Deputación de Ourense, 1997. ISBN 84-87575-50-1.
Palmés, retazos de su historia. Ourense: Concello, 1994. ISBN 84-87623-21-2
Ciclo festivo ourensan. Con Luis Fernández Rodríguez. Ourense: Ayuntamiento, 1990. ISBN 84-87623-00-X.
Orense hace cien años. Con Carlos Taín Carril e José Carlos González Cao. Ourense: Ayuntamiento, 1986. ISBN 84-505-3866-1
Os labores dos nosos devanceiros. Con Carlos Taín Carril. Ourense: Caixa de Aforros Provincial, 1985. ISBN 84-505-1934-9
Enrique Gippini

Enrique Gippini Escoda, nado en Reus o 12 de outubro de 1901 e finado en Santiago de Compostela o 25 de decembro de 1984, foi un mestre e escritor galego. Traxectoria
Aos dous anos trasladouse a Santiago de Compostela, onde fixo o Bacharelato Superior. Marchou voluntario á guerra do Rif en 1921 onde permaneceu tres anos. Á volta cursou Maxisterio na Escola Normal de Santiago de Compostela e exerceu en Cerdeda, Buxán, Beneso, Oleiros, San Cosme de Muíño, Bastabales e Campo das Rodas en Noia. Membro da loxa Agarimo nº 78 de Santiago. Foi militante do Partido Socialista dende 1931. Pertenceu a Federación Socialista de Santiago de Compostela e foi director do seu voceiro Trabajo.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi destituído e a Comisión de Depuración da Ensinanza propuxo a súa separación definitiva do servizo da súa escola no Campo das Rodas de Noia, con efecto dende o 19 de xuño de 1937. Foi detido o 21 de xullo de 1937 e encarcerado en Santiago pola súa condición de masón, ata o 27 de decembro de 1939. Volveu ser detido o 6 de febreiro de 1940, permanecendo en prisión ata o 10 de abril dese ano.
O Tribunal Especial para a Represión da Masonería e o Comunismo condenouno a 12 anos e un día de reclusión menor, ingresou na Prisión habilitada de Torrijos, en Madrid. Despois pasou á Prisión de Burgos. En 1943 conmutáronlle a pena pola de seis anos de confinamento, inhabilitación e accesorias. Cumpriu a pena en Santander, onde chegou o 13 de decembro de 1943. En marzo de 1944 foi autorizado a cambiar a residencia a Valdoviño. Extinguiu a condena de confinamento o 15 de maio de 1945. En xaneiro de 1947 solicitou ser reposto como mestre nacional.
Colaborou no Seminario Fontán-Sarmiento de Hagiografía, Toponimia y Onomástica e no Boletín do Seminario publicou en 1980 "D. Alonso Pita da Veiga. Testamento" e "El Catastro del Marqués de la Ensenada y su valor para el estudio de la Toponimia: la parroquia de San Juan de Camboño". Edicións do Castro publicou postumamente Refraneiro galego (escolma) (1991), unha escolma de refráns, consellos e ditos galegos, recollidos durante os anos de ensinante e nas súas viaxes.
Fiinou en Santiago de Compostela o 25 de decembro de 1984. Vida persoal
Casou coa tamén mestra Ángela Botana López e foi pai de Olga, Félix, María Luisa e Enrique Gippini Botana.
Enrique Macías Ruiz

Enrique Macías Ruiz, nado en Pontevedra o 4 de decembro de 1923 e finado en Vigo o 18 de decembro de 2007, foi un químico e catedrático de matemáticas galego. Traxectoria
Estudou o bacharelato en Pontevedra e licenciouse en Ciencias Químicas en 1945, na Universidade de Santiago de Compostela. Entre 1946 e 1955 é profesor de matemáticas no Colexio Inmaculada Concepción de Pontevedra. Nese último ano fixa a súa residencia en Vigo e traballa dende entón en distintos centros de ensino (Labor, Maristas, Carmelitas, Muro e Alba). En 1965 ingresou no corpo de Profesores Agregados de Institutos Nacionais de Ensino Medio, e en 1979 foi nomeado Catedrático Numerario de Bacharelato. Estivo destinado en diferentes centros: Instituto Mixto de Ourense, IES Santa Irene de Vigo, INB Val Miñor de Nigrán, e finalmente dende 1981 como xefe do seminario de matemáticas no IB Castelao de Vigo, onde se xubilou en 1989. Entre os anos 1967 e 1976 foi director do Instituto A Guía de Vigo. Cargos e Distincións
Ademais de distintos cargos nos centros de estudos onde traballou, foi secretario do Colexio Oficial de Doutores e Licenciados en Filosofía e Letras e en Ciencias da provincia de Pontevedra; secretario de ANQUE Asociación Nacional de Químicos de España de Galicia e delegado para Galicia da Mutualidade Xeral de Previsión Social dos Químicos Españois.
Foi o promotor da Olimpíada galega de Química, participando dende 1980 nos tribunais das primeiras vinte edicións da mesma, labor pola que foi recoñecido no ano 2001 como "Colexiado distinguido" polo Colexio Oficial de Químicos de Galicia.
Enrique Macías Virgós

Enrique Macías Virgós, nado en Vigo o 23 de xaneiro de 1956, é un matemático galego, catedrático de Xeometría e Topoloxía na Universidade de Santiago de Compostela. Traxectoria
Participou na creación da Biblioteca Dixital Europea de Matemáticas.
Enrique escribiu unha carta ao director de La Voz de Galicia apoiando a plataforma En defensa do mestrado de Matemáticas da USC na que afirma que a decisión de non outorgar a singularidade ao máster en matemáticas da USC se interpreta no sentido de que as matemáticas non importan e que ignora o valor estratéxico das matemáticas puras, que son a base da educación STEM e un eixo transversal de toda ciencia.
Enrique Pena Vila

Enrique Pena Vila, nado na Coruña o 19 de xuño de 1899, foi un debuxante e político galego. Traxectoria
Estudou Artes Gráficas. Foi árbitro de fútbol. Militante das Juventudes Socialistas, das que foi presidente en 1933. Foi elixido membro do Comité directivo da Agrupación Socialista da Coruña en abril de 1932. Coa folga xeral revolucionaria de 1934 foi detido. Foi proclamado candidato a deputado a Cortes nas eleccións de 1936. Despois integrouse nas JSU. En abril de 1936 participou nun atentado frustrado contra o xeneral Carlos Bosch Bosch. Foi editor da revista Ciaboga da Federación de Remo.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 permaneceu agochado. O 5 de agosto de 1942 foi detido. Xulgado en causa militar por rebelión o 26 de xuño de 1943. Condenado á pena de morte foille, conmutada por cadea perpetua. Beneficiouse de varios indultos e saíu da prisión en abril de 1949.
Enrique Pereira Ibáñez

Enrique Pereira Ibáñez, nado en Redondela cara a 1913 e finado en Colombia en abril de 1977, foi un profesor e político galego. Traxectoria
Fillo de José Pereira Míguez e Carmen Ibáñez Araujo. Estudou Químicas na Universidade de Madrid. Doutor en Ciencias Químicas en 1935. Estaba matriculado nas oposicións a Cátedras de Institutos en xullo de 1936. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi profesor das escolas de aviación no exército leal. Foi capitán de aviación do exército republicano. Cando rematou a guerra foi detido. Xulgado en consello de guerra por adhesión á rebelión, foi condenado a pena de morte. Conmutada a 30 anos, estivo preso na Prisión Provincial de Murcia, onde ingresou o 9 de setembro de 1939; foi trasladado á prisión de Figueirido en xaneiro de 1940, de onde pasou ao Destacamento Penal das Minas de Silleda en 1943. volvendo ao ano seguinte á prisión de Figueirido. Saíu en liberdade provisional en 1947. Instalouse como industrial en Vigo. En 1960 trasladouse a Colombia para facerse cargo da dirección dunha empresa metalúrxica. Foi profesor de enxeñería da Universidade de Tunja. Morreu en Colombia en abril de 1977. Obras
Los carbones de Colombia, fuente de energía, de trabajo y de divisas, 1971. Vida persoal
Casou en Santiago de Compostela con Elisa Pereiro Miguens en 1952, e foi pai de Enrique, Elisa, Pilar e Javier Pereira Pereiro.
Enrique Santamarina Becerra

Enrique Santamarina Becerra, nado na Fonsagrada en 1910 e finado o 11 de febreiro de 2005, foi un veterinario, patólogo, endocrinólogo e filántropo galego. Traxectoria
Estudou veterinaria. Despois da Guerra Civil, en 1947, exiliouse nos Estados Unidos de América. Doutorouse pola Universidade de Ohio. Foi profesor de Patoloxía Comparada na Rutgers University. Colaborou en revistas e xornais de Galicia e América. Obra escrita publicada
Os progresos científicos das grandes potencias e a forza moral dos pobos pequenos.
"A morriña de antes i a de agora". Grial n. º 2.
Reflexións encol da emigración galega.
A universidade galega.
Enrique Veira Catrufo

Enrique Veira Catrufo, nado na Coruña cara a 1901 e finado na mesma cidade o 6 de maio de 1984, foi un político galego. Traxectoria
Emigrou a Cuba con 17 anos. Chofer, foi un dos organizadores do Sindicato de Transportes da Habana e foi detido. Participou na fundación do Partido Comunista Cubano. Foi deportado a España en 1936. Formou parte do primeiro Comité Regional de Galicia do PCE na clandestinidade dirixido por Alberto Puente García a finais de 1938. Detido xunto cos outros membros do comité, pasou seis meses en prisión. Reorganizado o Comité Regional a finais de 1940, pasou a ser o secretario xeral. Foi detido o 18 de agosto de 1942. Xulgado en consello de guerra no verán de 1943 con Alberto Puente, José Camín Río, Mariano Granda Fernández e Marcelino Eirín Mayo, foron condenados a morte. Conmutáronlle a pena e estivo 20 anos no penal de Burgos.
Cando saíu pasou a Francia e despois a Hungría. Foi un dos promotores da Asociación de Ex-Presos Políticos e Persoas Afectadas por Actividades Político-Sociais constituída na Coruña en marzo de 1977. Finou na Coruña o 6 de maio de 1984.
Enrique Vidal de Bustamante

Enrique Vidal de Bustamante, nado en Monterrei o 21 de febreiro de 1897 e finado en Vigo o 17 de febreiro de 1964, foi un mestre e político galego. Traxectoria
Irmán de José Vidal de Bustamante. Mestre, fundou e foi profesor da academia Liceo Politécnico de Verín en 1919 e tres anos despois foi director da Academia Verinense. Dirixiu El Eco de Monterrey. En 1925 aprobou as oposicións e foi destinado a Castrelo do Val, onde permaneceu ata 1928. Despois rexentou a escola de nenos de Albarellos. En 1929 pasou á escola número 2 de Bueu e en 1930 á escola do Casal adscrita ao Pósito Marítimo de Moaña. En 1931 foi elixido presidente da Asociación de Mestres de Pontevedra. Nesta época interveu en mitins e accións de proselitismo societario, acompañando a Emiliano Iglesias como militante do Partido Republicano Radical. O 19 de maio de 1931 tivo lugar en Moaña unha homenaxe a catro mestres do concello, Corbacho, Vidal, Taboada e Novás. En xuño de 1931 constituíuse o Centro Republicano Radical de Moaña, sendo elixido como presidente. En 1932 pasou a militar no Partido Republicano Radical Socialista e a finais dese ano foi destinado a Vigo para dar clases de preparatoria no Instituto de Segundo Ensino. Participou na Asemblea que aprobou o texto do Estatuto de autonomía en decembro de 1932, defendendo a cooficialidade da lingua galega.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 sufriu expediente de depuración e foi suspendido de emprego e soldo. Foi baixa no posto en 1940. Acolleuse ao decreto de rehabilitación en 1958 cunha sanción de cinco anos de traslado fóra da provincia. Foi destinado á escola de nenos da Notaría (Desteriz, Padrenda). Enfermo, volveu a Vigo onde morreu en febreiro de 1964. Foi soterrado no cemiterio de Pereiró de Vigo o 18 de febreiro de 1964.
Enrique Vigo Teijeiro

Enrique Vigo Teijeiro, nado en Ferrol en 1914 e finado en Barallobre (Fene) o 16 de xaneiro de 2008, foi un militar e escritor galego. Traxectoria
Con 18 anos ingresou na Mariña e foi destinado ao cruceiro Almirante Cervera. Catro anos despois, cando se produciu o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 optou polo bando republicano. Foi apresado, retido e xulgado en Ferrol por rebelión (causa instruída polos sucesos do Cervera) o 8 de xaneiro de 1937. Foi condenado a cadea perpetua e estivo encarcerado en Cádiz ata que foi liberado en 1942. Á saída entrou en contacto coa guerrilla antifranquista, coa que colaborou ata que o detiveron en 1950. Xulgado en consello de guerra en Ferrol o 18 de marzo de 1952 con outros 42 enlaces da guerrilla, foi condenado a doce anos de prisión. Encarcerado en Dueso (Santoña), foi liberado en 1956.
Regresou a Fene e incorporouse ao traballo auxiliar da industria naval. Obras
Memorias dun antifranquista, Edicións Embora, 2004.
Enrique Vila-Matas

Enrique Vila-Matas, nado en Barcelona o 31 de marzo de 1948, é un escritor español. Traxectoria
Estudou dereito e xornalismo e en 1968 entrou como redactor na revista de cine Fotogramas. En 1970 dirixiu dúas curtametraxes, Todos los jóvenes tristes e Fin de verano. En 1971, fixo o servizo militar en Melilla onde escribiu o seu primeiro libro, Mujer en el espejo contemplando el paisaje. Ao regreso a Barcelona, traballou como crítico de cine das revistas Bocaccio e Destino. Viviu en París dous anos nun faiado que lle alugou a escritora Marguerite Duras, e alí escribiu a súa segunda novela, La asesina ilustrada. Empezou a ser recoñecido en 1985 co libro Historia abreviada de la literatura portátil. Obra
Narrativa
Mujer en el espejo contemplando el paisaje, 1973.
La asesina ilustrada, 1977.
Al sur de los párpados, 1980.
Nunca voy al cine, 1982.
Impostura, 1984.
Historia abreviada de la literatura portátil, 1985.
Una casa para siempre, 1988.
Suicidios ejemplares, 1991.
Hijos sin hijos, 1993.
Recuerdos inventados, 1994.
Lejos de Veracruz, 1995.
Extraña forma de vida, 1997.
El viaje vertical, 2000.
Bartleby y compañía, 2001.
El mal de Montano, 2002.
París no se acaba nunca, 2003.
Doctor Pasavento, 2005.
Exploradores del abismo, 2007.
Dietario voluble, 2008.
Ella era Hemingway. No soy Auster, 2008.
Dublinesca, 2010.
Perder teorías, 2010
En un lugar solitario. Narrativa 1973-1984, 2011
Chet Baker piensa en su arte. Relatos selectos, 2011
Aire de Dylan, 2012
Kassel no invita a la lógica, 2014
El día señalado, 2015
Marienbad eléctrico, novela, 2016.
2017 Mac y su contratiempo, novela, 2017.
Ensaio
El viajero más lento, 1992.
El traje de los domingos, 1995.
Para acabar con los números redondos, 1997.
Desde la ciudad nerviosa, 2000.
Extrañas notas de laboratorio, 2003.
Aunque no entendamos nada, 2003.
El viento ligero en Parma, 2004.
Y Pasavento ya no estaba, 2008.
De l´imposture en littérature. De la impostura en literatura (diálogo con Echenoz).
Enrique de los Arcos Fajardo

Enrique de los Arcos Fajardo, nado en Madrid en 1884 e finado no Carballiño en decembro de 1948, foi un médico e político español. Traxectoria
Fillo de Francisco de los Arcos, tenente coronel da Garda Civil e irmán de Francisco de los Arcos Fajardo, que tamén foi tenente coronel da Garda Civil. Estudou medicina na Universidade de Santiago de Compostela, licenciándose en 1907. Exerceu como médico en Sigüeiro e dende 1925 no Carballiño, onde foi médico forense e médico municipal. Foi impulsor da Sociedade Cultural Deportiva (1926) e creou unha escola onde impartía aulas gratuítas despois da xornada laboral. Foi membro da UGT e presidente da Casa do Pobo de Carballiño. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi destituído como médico titular e inspector de sanidade do concello. As influencias familiares, as amizades de xentes de dereitas e o feito de ser médico das monxas do asilo, librárono de maiores represalias. Abríronlle expediente de incautación de bens en agosto de 1937. Curou ás agachadas ao seu correlixionario Evaristo Carballo Nóvoa que enfermou cando estaba agochado nunha bodega. Recuperou o seu posto en agosto de 1941. Vida persoal
Casou na Coruña en 1906 con Dolores Pérez Rodilla en xuño de 1906, e foi pai de Dolores, Enrique, Adela, Elvira, Francisco e María de la Concepción de los Arcos Pérez. A súa filla Adela casou no Carballiño con José Echeverría Novoa en febreiro de 1933.
Enrolamento

O enrolamento é un elemento decorativo arquitectónico formado por estruturas, normalmente vexetais, enroladas que se pode dispor, pintados ou esculpidos, en chapiteis, linteis, lenzos exteriores dos muros, recubrimentos de monumentos ou en manuscritos iluminados, contendo fundamentalmente motivos vexetais e, ás veces, animais ou figuras.
Os enrolamentos apareceron na arquitectura antiga, na decoración de teitumes na Antiga Grecia e especialmente en frisos, durante a época imperial romana, como reflexo dos froitos da civilización. Tamén se encontran enrolamentos nos enfeites da cerámica andaluza de ponos iberos como os turdetanos e os bastetanos.
No mundo occidental europeo non deixou nunca de utilizarse. Empregouse amplamente durante a arte visigoda e, serviu para decorar frisos e chapiteis das estruturas románicas ou linteis, paneis ou frisos de edificios renacentistas, onde tamén aparecen pequenos animais ou cabezas humanas. Posteriormente, pódese dicir que foi unha das características decorativas da arte plateresca.
O enrolamento experimentou un retorno á súa forma máis simple do estilo clásico no século XVII, e no XVIII aplicouse con maior liberdade, sen unha repetición estrita de formas iguais.
Ensaio (literatura)

O ensaio é un xénero literario prosístico mediante o que se expoñen temas filosóficos, literarios, científicos, políticos. .. Malia a súa pluralidade en canto a manifestacións históricas e na selección temática, habitualmente está delimitado por unha acción discursiva problematizadora na que son dominantes os elementos persuasivos e reflexivos sobre outros que se poida considerar.
O introdutor do xénero foi o francés Michel de Montaigne nos seus Ensaios (1580).
A argumentación e a exposición son sistemas de elocución propios da prosa ensaística, que debe fuxir da ambigüidade e desenvolverse dentro da obxectividade, a claridade e o rigor, rexeitar o accidental e tentar abrir novas portas aos interesados polos temas de que se trate.
Ensaio clínico

Un ensaio clínico é un estudo prospectivo de investigación biomédica ou comportamental realizado en participantes humanos, deseñado para responder preguntas específicas sobre intervencións biomédicas ou de comportamento, incluídos novos tratamentos (como novas vacinas, fármacos, eleccións dietéticas, suplementos alimenticios e produtos sanitarios) así como intervencións coñecidas que merecen máis estudos e comparacións. Os ensaios clínicos xeran datos sobre a dosificación, a seguridade e a eficacia. Realízanse só despois de recibir a aprobación da autoridade sanitaria/comité de ética do país onde se solicita a aprobación da terapia. Estas autoridades son responsables de verificar a relación risco/beneficio do ensaio; a súa aprobación non significa que a terapia sexa "segura" ou eficaz, só que se pode realizar o ensaio.
Dependendo do tipo de produto e da fase de desenvolvemento, os investigadores inicialmente inscriben voluntarios ou pacientes en pequenos estudos piloto e, posteriormente, realizan estudos comparativos a maior escala. Os ensaios clínicos poden variar en tamaño e custo, e poden implicar un só centro de investigación ou múltiples centros, nun país ou en varios países. O deseño do estudo clínico ten como obxectivo garantir a validez científica e a reproducibilidade dos resultados.
Os custos dos ensaios clínicos poden chegar aos miles de millóns de dólares por medicamento aprobado. O patrocinador pode ser unha organización gobernamental ou unha empresa de farmacéutica, biotecnoloxía ou dispositivos médicos. Determinadas funcións necesarias para o ensaio, como o seguimento e o traballo de laboratorio, poden ser xestionadas por un socio subcontratado, como unha organización de investigación por contrato ou un laboratorio central. Só o 10 por cento de todos os medicamentos iniciados en ensaios clínicos en humanos convértense en fármacos aprobados.
Ensanche

Ensanche é un terreo urbano adicado ás edificacións nos arrabaldes dunha poboación, normalmente mediante urbanismo planificado. Tamén define a ampliación da cidade. Adoitan desenvolverse mediante un plano en cuadrícula ou plano ortogonal.
Cando o crecemento demográfico e as novas actividades con requisitos intensivos de chan, como o ferrocarril, obrigaron a un crecemento extramuros das cidades e o derrubamento das antigas murallas, que perderan todo o seu valor militar e tenían só a función fiscal de aduana. En moitos casos, este crecemento proxectado e concibido para conseguir unha cidade saudable por e para a burguesía, desvirtuouse co paso do tempo por mor da especulación e a medida que a cidade seguiu medrando, foron desaparecendo progresivamente os espazos verdes.
Ensayos poéticos en dialecto berciano

Ensayos poéticos en dialecto berciano é un libro publicado en 1861, obra de Antonio Fernández Morales, escrito na súa maior parte, en dialecto berciano. Características
Está considerado coma o segundo libro escrito en galego durante o Rexurdimento, despois d' A gaita gallega de Xoán Manuel Pintos. Este libro está escrito en dialecto berciano, considerado polo autor como forma dialectal do Bierzo do idioma galego ("Entre o galego i o seu dialecto berciano", "O Berciano é un sub-dialecto galego", "aínda que o berciano é un subdialecto galego". .. ). Segundo explica o autor no prólogo, foi animado a publicalo polo frenólogo e filólogo Mariano Cubí Soler, con que mantivo unha relación epistolar moi fecunda a partir de 1847.
Conta cunha introdución sobre linguas, dialectos, subdialectos e xergas en xeral, e a orixe do dialecto berciano, lingua e dialectos casteláns e galegos en particular realizada por Mariano Cubí Soler, autor de varias obras filolóxicas. Componse de 8000 versos distribuídos en 15 poemas en galego e un bilingüe castelán-berciano, e inclúe tamén unha oitava de Pascual Fernández Baeza, un soneto de Mateo Garza, unha oitava de Deogracias L. Villalibre ao autor, unha composición de José de Estrañi ao autor e un catálogo de voces do dialecto berciano. Edición
En 2003 reeditouno o Instituto de Estudios Bercianos, e no ano 2016 Edicións Positivas publicou unha nova edición.