proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Fochiña

Unha fochiña é unha marca visible causada pola pel subxacente que se forma nas fazulas dalgunhas persoas, sobre todo cando sorrín. Non se herdan xeneticamente.
As fochiñas nas dúas fazulas son un fenómeno relativamente común. Unha forma máis rara é a fochiña única, que se produce nun só lado da cara.
Anatomicamente, as fochiñas poden ser causados por variacións na estrutura do músculo da cara coñecido como cigomático maior. En concreto, a presenza de músculo dobre ou bífido cigomático pode explicar a formación de fochiñas nas fazulas.
Esta variación bífida do músculo orixínase como unha estrutura única no óso cigomático, considérase unha enfermidade porque os músculos faciais non realizan o seu correcto funcionamento e debido a isto son considerados deformacións. A formación das fochiñas tamén se pode dar debido a que as fibras de até nove músculos faciais entrelázanse ou unen nunha formación moi diversa e multiplanar que se denomina modiolo.
Focio I, patriarca de Constantinopla

Focio (en grego: Φώτιoς), nado en Constantinopla ca. 820 e finado en Bordi (Armenia) o 6 de febreiro de 886, foi patriarca de Constantinopla e escritor bizantino, santo para a Igrexa ortodoxa e herexe[Cómpre referencia] para a Igrexa católica, pois separou á igrexa ortodoxa da católica no chamado Cisma de Focio, precursor do Cisma de Oriente. Traxectoria
De familia nobre e moi relixiosa, emparentada cos Bardas, recibiu unha esmerada educación e chegou a ser un dos homes máis cultos do seu tempo en todas as ramas do saber que practicou: Gramática, Dialéctica, Oratoria, Escrituras, Teoloxía, Dereito. Dedicouse nun principio á docencia e logo pasou á Corte; durante o reinado do emperador Miguel III, foi presidente da Chancelaría imperial e realizou delicadas misións diplomáticas, por exemplo a embaixada ante o califa de Bagdad.
Trala deposición de Ignacio, o emperador Miguel III designou a Focio como patriarca de Constantinopla no ano 858. O nomeamento non recibiu a confirmación do papa Nicolao I, pois Focio non era eclesiástico e en poucos días, do 22 ao 25 de decembro do ano 858, recibiu desde a tonsura ata a consagración episcopal; é máis, o bispo consagrante foi Gregorio Asbesta, que naquel momento estaba suspendido e excomungado tanto polo patriarca Ignacio como polo papa Bieito III; a lexitimidade do novo patriarca era pois, como mínimo, discutíbel. O papa condenou a Focio en 863.
Para resolver a disputa entre os partidarios do deposto Ignacio, os do papa e os partidarios de Focio encabezados polo emperador mesmo convocouse un concilio no que Focio estableceu as bases da futura separación entre as Igrexas de Constantinopla e Roma. A Igrexa romana foi acusada por el de alterar o credo e de considerar ao patriarca de Constantinopla a inferior nivel que o pontífice romano. Aínda se embrollou máis o asunto e no ano 867 Focio era deposto polo emperador Basilio I, sendo substituído por Ignacio, mentres que o VIII Concilio Ecuménico (869-870) o condenaba. A morte de Ignacio no ano 878 motivou a reelección de Focio como patriarca, o que provocou que o papa Xoán VIII decidise excomungalo. Como Patriarca de Constantinopla tivo preocupacións apostólicas e pastorais, enviando misioneiros a Bulgaria. Tras subir ao trono León VI, Focio foi deposto e tivo que se exiliar a Armenia, onde morreu. Obras
Foi a figura literaria máis importante no Imperio Bizantino mentres viviu. A súa produción literaria é considerábel e moi variada; ocupa catro volumes da Patroloxía grega de Jacques Paul Migne (PG, 101-104). Hai obras de erudición (Miriobilion ou Biblioteca, unha colección de epítomes en 280 capítulos de obras antigas e modernas, grazas ao cal coñecemos a obra de Ctesias, Memnón de Heraclea, Conón e as obras perdidas de Arrio e Diodoro de Sicilia), lexicográficas (Léxikon); teolóxicas (Anfiloquia; Comentarios bíblicos; Tratado contra os maniqueos; Tratado sobre o Espírito Santo; Tratados polémicos sobre as pretensións romanas); canónicas (Nomocanon; Decisións canónicas); obras de oratoria, cartas e moitas outras obras. Veneración
A Igrexa Ortodoxa venera a Focio como santo; o seu día de festa é o 6 de febreiro.
Focomelia

A focomelia ou síndrome de Roberts é unha anomalía conxénita do desenvolvemento caracterizada pola ausencia da parte proximal dun ou ámbolos dous membros superiores ou inferiores o que impide a formación normal de brazos e pernas. Caracterízase pola aproximación ou acurtamento das extremidades do feto. Ás veces, os ósos longos están ausentes, e as mans e os pés rudimentarios están unidos ao tronco por ósos pequenos e de forma irregular. Etimoloxía
A palabra "focomelia" vén do grego «φωκη» (phōkē) foca e «μελος» (melos) membro, referíndose á aparencia semellante ás extremidades curtas e proximidades ao tronco, facéndoas semellantes ás dunha foca. Historia
A focomelia chamou particularmente a atención do público e da comunidade médica a finais dos anos 50 e principios dos anos 60 debido ao uso masivo de talidomida, que provocou un gran número de casos de focomelia, amelia e dismelia. Este fármaco foi prescrito amplamente como sedante e antiemético durante o embarazo, pero acabou sendo prohibido en varios países a partir de 1961 debido aos seus efectos teratoxénicos, incluíndo casos de focomelia. Características
A focomelia caracterízase pola falta ou o acurtamento dos ósos longos das extremidades, resultando en mans e pés rudimentarios unidos directamente ao tronco por ósos pequenos e irregulares. A condición pode presentarse de diversas formas, incluíndo: Polidactilia: Presenza de dedos extra.
Amelia: Ausencia total de membros.
Dismelia: Outros defectos en membros.
Pode ser completa, onde a man está implantada directamente no tronco. Causas
Aínda que a focomelia é rara, pode ser resultado de diferentes factores, incluíndo: Síndrome de Holt-Oram
Exposición a fármacos teratoxénicos, tal como a talidomida. Prevalencia
A focomelia é unha condición rara, representando aproximadamente o 0, 8 % dos defectos conxénitos dos membros superiores. A síndrome de Holt-Oram é unha das causas xénicas e afecta aproximadamente un de cada 100. 000 nacementos.
Foedus

Foedus é o nome que recibe o pacto que estabelecía o Imperio Romano con diversos pobos e con diferentes fins. Normalmente eran de tipo político e militar dándose axuda mutua a cambio dalgunha garantía.
No caso concreto dos vándalos, alanos e suevos, que cruzaran os pasos pirenaicos no outono do 409 e se dedicaran á depredación sistemática dos territorios, observándose a fraxilidade do Imperio tan profundo que deixaba campo aberto á libre actuación dos pobos xermánicos. Progresaba así o proceso que os convertería na forza de facto no marco dos territorios que ocupaban. Parece bastante seguro que o foedus se estableceu co momentáneo dominador da situación naquel momento na Hispania, Flavio Constancio e para ambas as partes o tratado era do máis conveniente. Desde o punto de vista xermánico porque o bandoleirismo non era forma de vida posíbel a longo prazo, a non ser que trocasen de territorio continuamente coma até agora fixeran e continuarían a facer os vándalos. E desde o punto de vista de Flavio Constancio porque garantía a estabilidade, aínda que fora dun xeito provisional, na Hispania e podería atender os asuntos que reclamaban a súa presenza na Italia e facer fronte á sublevación da Galia que estaba o ocorrer naqueles intres.
Estas circunstancias explican o porque o representante romano non se amosase excesivamente esixente á hora de repartir as terras dos seus asentamentos e non obrigándoos á contrapartida habitual nos foedus, que era a axuda militar ao Imperio en caso de guerra. A única esixencia foi que deixasen libre a provincia Tarraconense, que se debe entender como un intento de afastar os xermánicos do Mediterráneo, derradeiro reduto a unidade romana. A cambio disto e, como base do seu asentamento, concedíaselle aos bárbaros o territorio da restante provincia da Hispania.
Por mutuo acordo procederon estes ao repartimento, mediante sorteo, de tres lotes equivalentes entre tres grupos de poboación numericamente equilibrados. Aos alanos correspondeu a Cartaxinense e a Lusitania, a rexión máis ampla, pero tamén a máis pobre. Os vándalos silingos asentáronse na Bética, territorio máis reducido pero máis rico. Por fin, ao conxunto formado por vándalos asdingos e suevos foilles adxudicada a provincia da Gallaecia.
Suevos e vándalos asdingos repartíronse a provincia, que tras a reorganización de Diocleciano, comprendía a actual Galiza até o Douro, e, cara ao leste, boa parte da meseta norte. A división faise seguindo os meridianos actuais, correspondéndolles aos vándalos a meseta e terras chás, mentres que os suevos ocuparon os límites do Macizo Galaico até o mar, pero non ocuparon toda a súa extensión, xa que eran un pobo cun número moi limitado de individuos, e, segundo as fontes, estabelecéronse na súa maior parte no Convento Xurídico Bracarense, isto é, centrándose en Braga, as terras que abranguen entre o Miño e o Douro cara ao océano.
Foggia

Foggia é a capital da provincia homónima na rexión da Puglia. Ten 153. 197 habitantes (2009) sendo a terceira aglomeración da rexión tras Bari e Taranto. É a cidade principal do Tavoliere delle Puglie, un plano no terreo moi usado para a agricultura. Os habitantes reciben o xentilicio de foggiani.
Fogo de santelmo

O fogo de santelmo ou simplemente santelmo (de Santo Elmo) é un meteoro eléctrico consistente nunha descarga de efecto coroa electroluminescente provocada pola ionización do aire dentro do forte campo eléctrico que orixinan as tormentas eléctricas. Chámaselle «fogo», pero na realidade é un plasma de baixa densidade e relativamente baixa temperatura provocado por unha grande diferenza de potencial eléctrico atmosférica que excede o valor de ruptura dieléctrica do aire, en torno a 3 MV/m
Este fenómeno toma o seu nome de Erasmo de Formia (santo Elmo), patrón dos mariñeiros, os que tiñan observado o fenómeno da antigüidade e crían que a súa aparición era de mal agoiro.
Fisicamente, é un resplandor brillante branco-azulado, que nalgunhas circunstancias ten aspecto de lume, a miúdo en dobres ou triplos chorros xurdindo de estruturas altas e puntiagudas como mastros, pináculos e chemineas.
O santelmo obsérvase a miúdo nos mastros dos barcos durante as tormentas eléctricas no mar, nas que tamén se alteraba o compás. Benxamín Franklin observou correctamente en 1749 que é de natureza eléctrica. Tamén se dá nos avións e dirixibles. Nestes últimos era moi perigoso, pois moitos deles cargábanse con hidróxeno, gas moi inflamable, e podían incendiarse, tal como pasou no 1937 co dirixible Hindenburg.
Dise que tamén pode aparecer nas puntas dos cornos do gando durante as tormentas eléctricas e nos obxectos afiados na metade dun tornado, pero non é o mesmo fenómeno que o raio globular, aínda que poden estar relacionados.
Na Grecia Antiga, a aparición dun único fogo de santelmo chamábase Helena e cando eran dous chamábanselles Cástor e Pólux. Citas
Hai referencias ao fogo de santelmo nas obras de Xulio César (De Bello Africo 47), Plinio o Vello (Naturalis Historia ii. 101) e Herman Melville, así como no diario de Antonio Pigafetta sobre a súa viaxe con Fernão de Magalhães. Outra referencia: Charles Darwin observou o efecto mentres estaba embarcado no Beagle unha noite que estaba ancorado no río da Prata e describiu o episodio nunha carta a J. S. Henslow:
Foguete sonda

Un foguete sonda é un foguete deseñado para levar instrumentos a bordo e facer medicións e experimentos científicos durante voos suborbitais. A altura típica que alcanzan os foguetes sonda está entre 48 e 145 km, que é a altura intermedia entre a que traballan os globos sonda e os satélites artificiais. A altura máxima á que poden chegar os globos é duns 40 km e a mínima dos satélites uns 120 km. Algúns foguetes sonda son capaces de chegar a alturas de 1000 e 1500 km, como os Black Brant X e XII. Os foguetes sonda con frecuencia usan motores foguete sobrantes de material militar. Deseño
Os elementos básicos dun foguete sonda son un motor foguete, habitualmente de propelente sólido, e unha carga científica. Os foguetes sonda máis grande e que chegan a maior altura teñen dúas ou tres etapa para aumentar a súa eficiencia e capacidade de carga. A parte da traxectoria na que o foguete está en caída libre é unha traxectoria elíptica cun eixo maior vertical que fai que pareza que a carga se mantén flotando cerca do seu apoxeo. O tempo de voo medio adoita ser de menos de 30 minutos, e máis habitualmente entre 5 e 20 minutos. O foguete consome o propelente da primeira etapa na primeira parte do voo, separándose e caend mentres a carga continúa a súa viaxe en arco e volvendo a terra mediante paracaídas. Vantaxes
Os foguetes sonda teñen a vantaxe, para algunhas investigacións, do seu baixo custo, corto tempo de preparación (menos de seis meses en ocasións) e a súa capacidade para facer experimentos en sitios inaccesibles a globos e satélites. Tamén se usan como bancos de proba para equipamento que vai usarse en misións espaciais. Canto máis pequeno é un foguete sonda máis sinxelo é lanzalo desde localizacións temporais, permitindo estudos en áreas remotas ou desde o medio do océano se se lanza desde un buque. Aplicacións
Meteoroloxía
Pódense facer observacións meteorolóxicas a alturas de ata 75 km mediante foguetes sonda con radiosondas, recollendo datos como temperatura, presión, humidade, dirección e forza do vento e densidade do aire.
Investigación
Os foguetes sonda poden usarse para: Investigacións en aeronomía, o estudo da parte superior da atmosfera.
Astronomía de raios X e ultravioleta, para o que se necesita estar por enriba da maior parte da atmosfera.
Investigacións en microgravedade, cuns minutos de ausencia de peso en foguetes lanzados a alturas duns poucos centos de quilómetros.
Estudos remotos de recursos terrestres para obter unha visión mediante sensores dunha determinada área xeográfica.
Uso dobre
Dada a gran relevancia militar da tecnoloxía de mísiles balísticos sempre houbo unha relación próxima entre os foguetes sonda e os mísiles militares. É un caso típico de tecnoloxía de dobre uso que pode ser usada con fins tanto civís como militares. Durante a guerra fría, a República Federal de Alemaña cooperou neste tema con países que firmaran o Tratado de non proliferación de armas nucleares do momento, como o Brasil, a Arxentina ou a India.
Fol (pneumático)

Un fol ou fole é un dispositivo mecánico cuxa función é a de conter ar para expelelo a certa presión e en certa dirección para diversos fins. Basicamente, un fol é un contedor deformábel o cal ten un bico de saída. Cando o volume do fol diminúe, o ar sae expulsado do mesmo a través dun bico. Un típico fol ten tamén unha entrada e saída de ar separadas ou valvas de non retorno (valva check), o que asegura que o ar entre e saia nunha dirección determinada. Noutros termos, pódeselle considerar como unha especie de bomba pneumática. Usos
Metalurxia
Durante numerosos procesos, tales como a fundición ou a forxa de metais e incluso a soldadura, requírese moita calor, o cal só puido desenvolverse a través da invención do fol. Os foles son usados para achegar ar ao combustíbel elevando o nivel de combustión e consigo a cantidade de calor. Varios tipos de foles úsanse na metalurxia. Fol de caixa (usados tradicionalmente en Asia. )
Fol de ola
Fol de acordeón
Fol de émbolo
Fol axial
O antigo enxeñeiro chinés Du Shi nalgunha ocasión usou o poder do movemento das caídas da auga para accionar foles de altos fornos para a forxa do ferro, contra o século III a. C. . Os antigos gregos e os romanos e outras civilizacións usaron os foles en fornos onde se producía ferro coado. Na industria moderna os foles reciprocantes son usualmente substituídos por ventiladores motorizados.
Instrumentos musicais
Nalgúns instrumentos musicais, os foles úsanse frecuentemente coma un substituto ou regulador do ar a presión provista polos pulmóns humanos.
Os instrumentos a seguir usan foles: Acordeón ou concertina e outros instrumentos relacionados
Órgano de tubos
Algúns tipos de gaita
Harmonio
Órgano portátil
Hydraulis (tamén chamado órgano hidráulico)
Os reloxos de cuco tamén usan un fol para xerar o clásico son.
Folclorismo

O folclorismo é o uso dunha tradición popular fóra do contexto no que se desenvolveu. Algúns investigadores alemáns comezaron a utilizar o termo a comezos dos anos 60 para referirse ó uso do folclore por parte da industria turística. A arte profesional baseado no folclore, os anuncios de televisión con personaxes de conto de fadas e mesmo os estudos académicos de folclore poden considerarse exemplos de folclorismo.
Folga

Unha folga é unha acción emprendida de forma individual, ou por un colectivo social, consistente en deixar de facer algunha actividade, dentro das funcións do colectivo ou individuo, para exercer unha presión social, con vistas á obtención dun obxectivo concreto.
Folga de fame: É unha forma de protesta que consiste en deixar de inxerir alimentos durante o tempo que faga falta ata que a súa reivindicación sexa atendida.
Folga laboral: Internacionalmente a folga é recoñecida como un dereito fundamental dos traballadores (dereito de folga), constitutivo da liberdade sindical. Consiste basicamente en deixar de traballar co obxectivo de conseguir vantaxes laborais ou sociais, aínda que pode ser manifestada doutras formas:
Folga de celo
Folga á xaponesa
Cando unha folga laboral ou doutro tipo se estende á maioría dos estamentos sociais denomínase folga xeral. Historia
A primeira noticia dunha protesta colectiva de traballadores recóllese no "papiro da folga", que se conserva no Museo Exipcio de Turín. Ao parecer, os traballadores que construían a necrópole real durante o reinado de Ramsés III (1166 a. C. ) deixaron de recibir os alimentos que constituían o seu salario, por mor da corrupción que invadía o país. Tras varios meses nesta situación, deixaron de traballar e ó grito de 'fame! ' organizaron unha "sentada", que repetiron tres días seguidos, ata que lograron que se lles pagase e o aumento das porcións de manutención.
En España regulouse o Dereito de Folga por primeira vez mediante unha norma con rango de lei polo Real Decreto Lei 17/1977 de Relacións de Traballo xa que durante a época franquista e con anterioridade non se tratou a regulación legal deste dereito. Actualmente, aínda que a Constitución española recoñece expresamente este dereito no seu art. 28. 2 como un dereito fundamental, non se levou a cabo o seu desenvolvemento mediante lei orgánica (a pesar dalgúns destacados esforzos como o frustrado proxecto lexislativo de 1992) sendo entón de aplicación o mencionado real decreto preconstitucional, aínda que debidamente matizado e corrixido polo Tribunal Constitucional na súa famosa sentenza de 8 de abril de 1981. Ademais, está prohibido realizar folgas se non se informa previamente a autoridade laboral. Fonte
Normativa citada, "Prontuario del Derecho del Trabajo" Ed. Civitas, 2001. J. A. Sagardoy Bengoechea, J. M. del Valle Villar y J. L. Gil y Gil. ISBN 84-470-1702-8
Folga de fame

Unha folga de fame, é unha actividade de resistencia para forzar ás autoridades correspondentes a cumprir ou eliminar algunhas actividades regulas ou normas que se poden considerar inxustas.
Este considérase unha medida opresiva de non-violencia para evitar o uso de armas o manifestar un descontento social.
Folga do aceite

Coñécese como Folga do aceite á que foi a primeira folga obreira salientable que se organizou en Galicia durante o franquismo. O conflito comezou o 27 de xuño de 1946 ao principiaren os obreiros do estaleiro militar de Ferrol un paro como protesta pola redución do racionamento do aceite. Aos dous días os militares botaron os traballadores concentrados nas instalacións militares. Dun cadro de persoal de 6000 traballadores, 300 foron despedidos, aínda que a maioría volveu ser admitida posteriormente. Detívose a 50 persoas e as autoridades procesaron 14 persoas por sedición, entre eles Julio Aneiros Fernández e Segundo Vilaboy Martínez.
Folga estudantil pola vivenda do 9 de abril de 2025

O día 9 de abril de 2025 decorreu unha xornada de paro académico polo dereito á vivenda no ensino medio, profesional e universitario de Galiza. A xornada de folga veu acompañada dunha mobilización en Santiago de Compostela, e foi lanzada o día 24 de marzo por tres entidades: Fervenza, Erguer e a asemblea de Traballo Social. Precedentes e contexto
Erguer - Estudantes da Galiza convocou en outubro de 2024 unha folga nacional baixo o lema O estudantado polo dereito á vivenda. A folga foi acompañada de mobilizacións nas sete cidades galegas. A organización nacionalista presentara daquela un programa centrado en tres propostas: a ampliación de prazas nas residencias públicas universitarias, a creación de bolsas de vivendas en alugueiro para o estudantado e o control de prezos dos alugueiros. A folga de Erguer saldárase cun elevado seguimento do paro académico en todos os niveis de ensino e cun seguimento moderado das convocatorias de mobilización, explicábeis en parte polas intensas chuvias que acompañaron a xornada. A convocatoria de Erguer foi pioneira no Estado, por se tratar da primeira folga estudantil pola vivenda nos últimos anos.
A vivenda constitúe en 2025 o principal problema para os galegos. En marzo de 2025 naceu a plataforma galega Vivenda Xa! e o día 5 de abril de 2025, apenas uns días antes da folga estudantil, decorreron varias manifestacións nas cidades galegas, acompañando a convocatoria estatal programada para esa xornada. En abril de 2025 naceu Fervenza, unha organización estudantil lanzada desde o seo do PCRG, a organización herdeira de Xeira. Fervenza marcou como primeira acción a convocatoria dunha folga pola vivenda. Logo de conversas con varias organizacións do ámbito estudantil, a convocatoria anunciouse xunto con Erguer. A folga e a campaña de folga
A folga anunciouse inicialmente con tres propostas: o control dos prezos dos alugueiros, a ampliación do parque público de vivendas, unha bolsa de vivendas dedicadas aos estudantes a prezos accesíbeis e a habilitación de máis prazas nas residencias. Este programa coincidía esencialmente co lanzado por Erguer en outubro de 2024.
A particularidade esencial desta folga é que a convocatoria do paro académico e da mobilización foron separadas. Así, a tarefa de organizar, convocar e elaborar o manifesto da mobilización recaeu sobre os comités abertos. Fervenza organizou comités abertos en varias cidades galegas. O obxectivo era dotar a folga dunha organización asemblearia, horizontal e aberta.
A actividade axitativa foi reducida en Compostela e testemuñal no resto de campus galegos. Os centros de ensino medio e profesional recibiron a convocatoria con menos de 48 horas de antelación, algo que impediu e reduciu o seguimento nesas capas do ensino. O luns 7 de abril celebrouse un comité xeral de folga. O programa inicial, coincidente co de Erguer, mudouse ese día tras a cooptación do comité por grupos alleos á organización da folga.
A xornada de folga logrou un seguimento baixo entre o estudantado. Á única mobilización convocada acudiron uns 400 estudantes, cifra sensibelmente superior á da convocatoria de Erguer.
Folga xeral

Unha folga xeral é unha acción de protesta levada a termo por toda a forza de traballo dunha cidade, comarca, rexión ou país, consistente en deixar de traballar e manifestarse nas rúas para conseguir un obxectivo económico ou político. A finais do século XIX e inicios do século XX foron frecuentes porque os movementos sindicais tiñan unha grande influencia a nivel internacional.
As folgas xerais foron frecuentes en España durante as primeiras décadas do século XX impulsadas polos movementos anarquistas, así como nos últimos anos da ditadura franquista.
A folga xeral máis importante dos últimos anos aconteceu en París durante o mes de maio de 1968. Folgas xerais salientábeis
Folga xeral de 1917 en España.
Folga xeral de 1918 en Suíza.
Folga xeral de 1919, en Barcelona.
Folga xeral de 1932 en Xenebra.
Folga xeral revolucionaria de 1934 en España (principalmente en Asturias e Cataluña).
1936 (en Francia).
A Folga xeral do inverno 1960-1961 en Bélxica.
Maio de 1968.
Revolución laranxa en Ucraína (2004). Folga xeral en Galicia e España desde 1981
1981, tralo golpe de estado do 23 de febreiro de 1981.
1985, 20 de xuño
1988, 14 de decembro
1992, 28 de maio
1994, 27 de xaneiro
2002, 20 de xuño
2003, 10 de abril
Folga xeral española de 2010, 29 de setembro
2011, 27 de xaneiro
2012, 29 de marzo
2012, 14 de novembro
Folga xeral de 1917

A folga xeral de 1917 foi unha folga convocada en toda España en agosto de 1917, provocada pola crise política daquel ano que coincidiu coa grave situación económica provocada pola primeira guerra mundial, que enriquecera os empresarios exportadores pero á vez provocara unha forte inflación que prexudicou ás clases medias e baixas. Historia e características
Foi convocada pola CNT, a UXT e o PSOE, precipitándose por unha folga de ferroviarios en Valencia no mes de xullo. O día 13 de agosto foi declarada a folga xeral revolucionaria pola UXT e a CNT, co apoio do PSOE e dos partidos republicanos, esixindo a constitución dun goberno provisional, que preparase eleccións constituíntes e emprendese unha reforma da constitución.
Ó preparar a folga había a esperanza de que o exército se decantase polo bando dos folguistas, seguindo o exemplo do que pasara cinco meses antes en San Petersburgo ó iniciarse a revolución rusa. Pero o exército reprimiu con dureza as manifestacións, producíndose nos cinco días que durou a folga un total de 43 mortos e 64 feridos. En Cataluña a represión sobre o movemento obreiro comezou co encarceramento do comité de folga (entre outros, Francisco Miranda, Ángel Pestaña e Salvador Seguí) para se estender sobre moitos outros dirixentes sindicais.
Folga xeral de 1972

A folga xeral de 1972 foi unha serie de protestas que tiveron lugar en Vigo. Está considerada un fito na historia galega. Desenvolvemento
Durante o franquismo 30000 traballadores da comarca de Vigo mobilizáronse durante dúas semanas tras o despedimento de cinco traballadores da factoría Citroên. Inicialmente, houbo seis mil despedimentos que finalmente quedaron en catrocentos e centos de persoas detidas e feridas. Valoración
A valoración que se fai dela é de exitosa malia os custos que tivo. No documental Vigo 1972. O ano da memoria (Roi Cagiao, 2017) os seus protagonistas consideran que foi un pulso importante ao franquismo, un preludio da transición política e que provocou unha mellora substancial de todos os convenios colectivos a continuación. Na cultura xeral
Ambienta a novela Todo chega desde o mar de Santiago Ferragud.
Folga xeral española de 2010

A folga xeral española de 2010 (tamén coñecida como do 29-S) estivo convocada para o mércores día 29 de setembro polos principais sindicatos (CCOO, UXT), menos os do País Vasco e Navarra. Esta folga, de 24 horas de duración, foi en contra da Reforma laboral de 2010, promovida polo goberno socialista de José Luis Rodríguez Zapatero e aprobada no Congreso dos Deputados o 9 de setembro de 2010 entrando en vigor o 19 de setembro de 2010; e contra a Reforma de sistema público de pensións anunciada polo Goberno español. Na convocatoria tamén se uniron outros sindicatos, como a CIG, CNT, CXT, a USO ou a COS; e diversas organizacións e asociacións nacionais e internacionais.
Foliada de Melide

A Foliada de Melide é unha festa folclórica galega que se celebra anualmente, na derradeira semana de abril, na vila de Melide. Historia
En maio de 2005 a Asociación Cultural O Castelo, organizou en Melide unha xuntanza festiva con distintos grupos e asociacións folclóricas da contorna. Coa colaboración do concello de Melide, o encontro tivo continuidade no ano seguinte. Así, durante o domingo 30 de abril de 2006 sucedéronse na vila diferentes actividades: ruadas, unha mostra de artesanía, exposicións, conferencias, obradoiros, actuacións etc. A festa rematou cun concerto de Mini e Mero e un serán até altas horas da madrugada.
A festa repetiuse nos dous anos seguintes neste formato dun só día, na 3ª edición (2007) e na 4ª (2008). Porén, a 5ª foliada, no ano 2009, pasou a celebrarse xa en dous días, sábado e domingo, incorporando por primeira vez o concurso de cantos de taberna. Os concertos desta edición foron os últimos que se ofreceron no Pazo de Congresos e Exposicións de Melide, trasladándose desde aquela, co apoio do goberno municipal do BNG, á céntrica Praza das Coles.
En dous días foi tamén o calendario das edicións 6ª (2010), con concertos de Tiruleque e Arrás! ; a 7ª (2011) con Quempallou e Cé Orquestra Pantasma; a 8ª (2012) con Pepe Vaamonde grupo e Odaiko; e 9ª (2013) con Vaamonde, Lamas e Romero, Pelepau e Sés.
Na décima edición da foliada (2014), o evento ampliou novamente a súa duración incorporando tamén o venres. Naquel ano actuaron, entre outros, Anxo Lorenzo, Caxade e Radio Cos.
Este novo formato a tres días continuou na 11ª edición (2015), na que pecharon a festa os diplomáticos de Monte Alto; na 12ª (2016), con Xabier Díaz e as Adufeiras; na 13ª (2017) con Davide Salvado; e na 14ª (2018) con Vanesa Muela.
XV Foliada de Melide
No ano 2019 a 15ª edición da foliada foi suspensa por discrepancias entre os organizadores e o concello de Melide. A Asociación Cultural O Castelo denunciou nun comunicado a falta de colaboración da administración municipal desde a chegada o poder do Partido Popular no ano 2011, polo que comunicou a súa renuncia a organizar novamente o evento. A alcaldesa popular Dalia García Couso, denunciou que esta renuncia tiña motivacións políticas, por ser presentada a poucos meses das eleccións municipais. Malia tentar o concello organizar o evento polos seus propios medios, a falta de apoio do sector cultural, fixo que a foliada fose suspendida nese ano. As restricións provocadas pola epidemia de COVID-19, imposibilitaron a realización do festexo nos anos 2020 e 2021. Finalmente, foi no ano 2022 cando se puido celebrar a foliada número 15, novamente nun formato de dous días. Nesta xeira a organización correu a cargo do concello, co novo goberno de Xosé Manuel Pérez Penas, apartándose a asociación O Castelo da xestión do festival. As actuacións principais neste ano foron dos grupos Comando Curuxás e Tanxugueiras.
Folión de Entroido

Un folión, ou fulión, é unha agrupación musical formada, durante o Entroido, polos veciños das comarcas de Viana, Terra de Trives e Valdeorras. Características
Durante as celebracións do Entroido, os veciños dalgúns lugares das comarcas de Viana, Trives e Valdeorras, organízanse para desfilar polas aldeas da comarca. Estes grupos musicais veciñais, chamados folións, marchan ao ritmo da percusión de enormes tambores de entroido e de diversas ferramentas de traballo: gadañas, fouces, martelos e sachos. Nalgúns lugares, como Vilariño de Conso, empréganse tamén cornos, trompetas e cornetas de metal. Os folións, cada un dos cales ten a súa particular cadencia, van sempre acompañados polos boteiros, as máscaras de entroido propias da zona, encargadas de animar a festa cos seus bailes e carreiras.
Folión de Fachas

O Folión de Fachas é unha festa que se celebra o último venres de setembro no lugar da Besta (Vilelos, O Saviñao). Está na liña do Folión de Castelo, tamén coñecido como Queima das Fachas de Castelo, en Taboada, e coa Festa dos Fachós de Castro Caldelas.
Os folións de fachas eran comúns nas vésperas de festa na Ribeira Sacra, ademais doutras celebracións como Os Remedios na cidade de Ourense, por Allariz e na Merca. Destaca o Folión de Vilelos por ser o que mellor conserva a tradición de subir, en procesión, con fachas con lume o castro do lugar. Nas semanas previas os veciños percorren os soutos á procura de agucios secos, destinados á elaboración das fachas. Estas lévanse o día indicado ao campo da festa. Á media noite préndenlles lume e ascenden con elas ata a croa do castro.
Folk metal

O folk metal é un xénero de fusión do heavy metal e a música folk tradicional xurdido en Europa nos anos 1990. A música deste xénero caracterízase pola mestura de diversos estilos de heavy metal coa música folk, sendo habitual o uso de instrumentos folclóricos xunto aos tradicionais do heavy metal, en ocasións incluíndo estilos de canto tradicionais. Algúns grupos tamén empregan teclados para simular o son dos instrumentos tradicionais. As letras das cancións neste xénero adoitan tratar sobre temas como a fantasía, mitoloxía, paganismo, historia e natureza.
Considérase aos grupos Skyclad, Moonspell e Amorphis como os pioneiros deste xénero. A mediados dos anos 1990 outros grupos comezaron a xurdir en diversas zonas de Europa, como por exemplo os irlandeses Cruachan e os alemáns Subway to Sally, cada un deles encabezando as variacións de estilo que serían denominadas celtic metal e medieval metal respectivamente. Malia as contribucións destes primeiros grupos, non foi ata comezos dos anos 2000 que o xénero acadou unha gran popularidade, particularmente en Finlandia con grupos como Finntroll, Ensiferum, Korpiklaani, Turisas e Moonsorrow.
Folla engurrada

A folla engurrada do pexegueiro é unha enfermidade criptogámica do pexegueiro e da amendoeira, por mor do fungo Taphrina deformans (ascomiceto) que produce deformacións nas follas, podendo causar importantes danos ás árbores produtoras de pexegos e nectarinas. Descrición
Adoita atacar ás follas novas, aínda que ás veces tamén a follas vellas e incluso aos froitos. As follas infectadas cambian a cor, tornándose normalmente vermellas ou verde pálido. Porén o máis característico é que se engurran e enrolan.
A evolución natural da doenza remata co encoirado, murchado e caída das follas, a finais de xuño ou primeiros de xullo. Ademais as pólas terminais fenecen, polo que supón un problema para o desenvolvemento do froito tanto do ano da infección coma o seguinte. A árbore enfraquece e incluso pode causar a morte se se repite ano tras ano.
O tempo frío e húmido durante o desenvolvemento das follas é favorábel á proliferación do fungo. Prevención e tratamento
A prevención pasa por tirar os froitos podres, enterrar as follas infectadas e facer cada ano unha boa subministración de compost ao pé da árbore. Evitar tamén podas e feridas nos pexegueiros.
Os tratamentos con extractos de allo, zinc e cobre tamén semellan ser efectivos. O máis habitual e facer a finais do outono, cando todas as follas caeron, unha pulverización con cobre e zinc. Só os tratamentos preventivos son efectivos, e os tratamentos unha vez abran os gomos ou durante o verán son ineficaces.
Fonación

A fonación é o traballo muscular realizado para emitir sons intelixíbeis, é dicir, para que exista a comunicación oral. O obxectivo último da fonación é a articulación de palabras, a través do proceso polo cal se modifica a corrente de ar procedente dos pulmóns e a larinxe nas cavidades supraglóticas como consecuencia dos cambios de volume e da forma destas cavidades.
O conxunto das cavidades supraglóticas pode dividirse en tres partes: a farinxe, a cavidade bucal e a cavidade nasal.
O sistema fonatorio vencéllase con outros sistemas. A interacción destes é parte activa na función fonatoria, que se regula polo sistema nervioso central e periférico.
Fondo Latinoamericano de Reservas

O Fondo Latinoamericano de Reservas (FLAR), antigamente como Fondo Andino de Reservas, é unha organización financeira de carácter internacional conformada por Bolivia, Colombia, Costa Rica, Ecuador, Paraguai, o Perú, o Uruguai e Venezuela. O FLAR forma parte do Sistema Andino de Integración e ten a súa sede en Bogotá, Colombia. Historia
Nun principio, chamouse Fondo Andino de Reservas (FAR), e foi constituído o 12 de novembro de 1978 polos países asinantes do Acordo de Cartaxena (Bolivia, Colombia, Ecuador, o Perú e Venezuela). O 10 de xuño de 1988, subscribiuse o Convenio Constitutivo do Fondo Latinoamericano de Reservas, co cal quedou derrogado o Convenio anterior, que estabelecía o Fondo Andino de Reservas; e permitíuselle á organización admitir outros países latinoamericanos. Desta maneira, os activos, pasivos e patrimonio do FAR foron asumidos polo FLAR.
O 1 de setembro de 2000, a República de Costa Rica adheriuse ao FLAR, e converteuse no seu sexto país membro. En 2009, a República Oriental do Uruguai foi aceptada no fondo.
O directorio do FLAR, na súa LXXII Reunión Ordinaria do 23 de setembro de 2013, e a Asemblea do FLAR, no seu XXVII Reunión Extraordinaria do 24 de setembro de 2013, aprobaron o ingreso da República de Paraguai como novo país membro do FLAR. Coa entrada da República de Paraguai, son oito os países membros que xa poden contar cun seguro de liquidez externa, a través do FLAR. Obxectivos
O FLAR ten tres obxectivos principais: Achegar apoio á balanza de pagamentos dos países membros, outorgando créditos de curto e longo prazo, con recursos achegados polos bancos centrais.
Contribuír á armonización das políticas cambiarias, monetarias e financeiras dos países membros.
Prestar servizos de administración das reservas internacionais aos países membros.
Fondo Mundial para a Natureza

O Fondo Mundial para a Natureza (en inglés: World Wide Fund for Nature, WWF) é un organización non gobernamental de ámbito internacional fundada o 29 de abril de 1961. Os seus obxectivos son a conservación, investigación e restauración dos ecosistemas. Anteriormente chamouse World Wildlife Fund, nome que aínda é o oficial no Canadá e nos Estados Unidos. É a organización conservacionista independente máis grande do mundo, con 5 millóns de seguidores, traballando en máis de 100 países, e mantendo 1. 300 proxectos de conservación e restauración. É unha fundación, recibindo no 2010 o 57% dos seus fondos a partir do apoio individual e doazóns, o 17% de fontes de gobernos (como o Banco Mundial) e o 11% de corporacións.
A misión do grupo é "deter a degradación do medio natural do planeta e construír un futuro no que os humanos vivan en harmonía coa natureza. " Na actualidade, o seu traballo está concentrado na conservación de tres ecosistemas que conteñen a maioría da biodiversidade do planeta: os océanos e as costas, os bosques e os ecosistemas de auga doce. Entre outros temas, tamén se atende ás especies ameazadas, á contaminación e ó cambio climático actual.
Fondo cotizado

Os fondos cotizados, máis coñecidos como ETF (de exchange-traded funds), son cestas de valores compostas por accións que replican normalmente índices ou sectores determinados. A diferenza cos fondos de investimento tradicionais radica en que son fondos que cotizan como calquera outra acción.
Unen, por tanto, dous métodos populares de investimento: proporcionan a axilidade e os baixos custos operativos das accións, pero ademais proporcionan a diversificación dos fondos de investimento.
A flexibilidade dos fondos cotizados é tal que incluso existen opcións e produtos derivados sobre estes.
Como debilidade respecto ós fondos de investimento cómpre dicir que os fondos cotizados non gozan da actual fiscalidade vantaxosa dos primeiros, isto é, a posibilidade de transferir dun fondo a outro sen tributa-los impostos (os fondos tradicionais permiten operar coas plusvalías dos fondos sen ter que aboar as retencións fiscais ata o momento da liquidación do fondo).
Outro método de investimento de crecente popularidade son os fondos de investimento libre ou Hedge Funds. Estes fondos buscan unha maior rendibilidade á custa dunha maior opacidade de cara ó investidor, ao dotar o xestor do fondo dunha maior liberdade operativa para acadar a dita rendibilidade. Non obstante, estes fondos son máis parecidos ós fondos de investimento tradicionais, dado que non cotizan. Comparativa cos fondos de investimento tradicionais
Dous métodos de obter beneficio: revalorización do fondo (mediante a revalorización dos seus activos) ou revalorización da cotización do fondo (pola oferta e a demanda). Normalmente esta última irá asociada á primeira, pero poden xurdir ocos que se traduzan en oportunidades.
Transparencia e maior liquidez: ó entrar ou saír dun fondo de investimento tradicional, ó investidor adxudícaselle o prezo ao pechamento da sesión, non no momento de introducir a orde. Isto fainos malas ferramentas en escenarios de elevada volatilidade. Pola contra, nos fondos cotizados, sabemos en calquera momento o prezo ao que cotizan, sendo este o prezo ó que poderemos entrar ou saír, de desexalo.
Maior diversificación: normalmente, os fondos cotizados van replicar índices enteiros ou un gran número de accións dun sector determinado, o que se traducirá nunha elevada diversificación do investimento, moito maior normalmente da dos fondos de investimento. Isto proporciona unha menor exposición ós problemas dunha empresa en particular.
Independencia dun xestor do fondo: os fondos tradicionais dependen dun ou varios xestores que deciden que valores e en que cantidade compoñen o fondo en cada momento, rotando os activos frecuentemente. Isto provoca unha gran dependencia entre a rendibilidade do fondo e a habilidade do seu xestor. Nos fondos cotizados desaparece a figura do xestor: somos nós quen eliximos o fondo que queremos e os seus compoñentes non van variar dende a súa constitución.
Menores custos de xestión: as comisións de xestión dun fondo de investimento rolda o 1, 75% de media, mentres que no caso dos fondos cotizados van normalmente dende 0, 05% ata o 0, 2% e nalgúns casos son consideradas como accións coas súas mesmas comisións.
Fondo de Brántega, Brántega, Agolada

Fondo de Brántega (á espera da oficialización da forma O Fondo de Brántega) é un lugar da parroquia de Brántega, no concello pontevedrés de Agolada, na comarca do Deza. Segundo o INE en 2020 tiña 3 habitantes (2 homes e 1 muller), dous menos ca en 2008.
Fonemática

Ante a fonoloxía, que é a rama da lingüística que estuda os sistemas fónicos das linguas, e fronte á fonética (estuda a articulación física da linguaxe), a fonemática é o estudo dos sons no discurso, dado que, cada vez que se emite unha sílaba ou palabra, non se realiza do mesmo xeito, porque cada emisión depende dos outros sons que a rodean. Os sons adquiren valores distintos segundo a función que ocupen nun contexto dado, con todo existen uns trazos que non varían e que permiten recoñecelos sen confusións en calquera posición.
Fonosimbolismo

Fonosimbolismo é unha figura estilística que se dá no plano fónico. Definición
Consiste na evocación de sensacións non auditivas por medio da expresividade dos sons. Pode ser visual ou óptica, cando expresa unha imaxe visual, táctil, cando expresa unha sensación no tacto, cinético, se expresa movemento ou anímica, cando expresa outro tipo de sensacións Exemplos
"Lobo" de Novoneyra: O lobo! Os ollos do lombo do lobo!
Font Vella

Font Vella é unha empresa catalá embotelladora de auga mineral de Sant Hilari Sacalm, na comarca da Selva. A marca é propiedade da multinacional Danone e comercializa auga baixo as marcas Font Vella e augas de Lanjarón. Historia
A empresa fundouse no século XIX e en 1974 pasou a ser mercada por Danone que tamén é propietaria da marca Lanjarón. Composición
A marca Font Vella é empregada por dúas plantas embotelladoras. Unha en Sacalm (Xirona) e o outro en Sigüenza (Guadalaxara).
Fontana di Trevi

A Fontana di Trevi é unha fonte barrocas erixida na cidade de Roma, capital de Italia. Segundo a actual división administrativa do centro de Roma, está situada no rione de Trevi. Ten unha altura de 26, 3m e un ancho de 49, 15m, é a meirande das fontes barrocas da cidade e unha das máis famosas do mundo. A fonte apareceu en numerosos filmes, incluíndo La dolce vita de Federico Fellini e Three Coins in the Fountain.
Fontanaría

A fontanaría ou fontanería é a actividade relacionada coa instalación e mantemento de redes de tubaxes para o abastecemento de auga potable e evacuación de augas residuais, así como as instalacións de calefacción en edificacións e outras construcións. Etimoloxía
O nome «fontanaría», deriva de «fontaneiro», que provén de «fontana», que é sinónimo de «fonte» e á súa vez provén do latín fontāna. Historia
A historia da fontanaría remóntase ós tempos da Antiga Roma, onde xa construían acuedutos de pedra para conducir a auga até as instalacións dos pazos dos seus emperadores e ós seus famosos baños, así como cloacas para desaloxala unha vez usada. A fontanaría moderna ten os seus inicios a finais do século XIX co uso dos tubos de ferro fundido para conducir a auga, os cales se soldaban con chumbo, que era fundido mediante un queimador e despois vertido nas unións. Este sistema utilizouse até finais da década dos setentas, aínda que para outro tipo de instalacións non relacionadas co consumo humano, aínda se utiliza.
Na maioría dos países occidentais o uso do sistema ferro fundido-chumbo está prohibido, tanto para a condución de auga potable como para a evacuación de augas residuais. Os motivos son que co desgaste interno das tubaxes por mor da fricción, pequenas partículas de chumbo mestúranse coa auga, provocando plumbose ós consumidores; por outra banda, o seu traballo é lento, complexo e moi custoso en comparanza con outros materiais máis modernos como o cobre, ao PVC, o polietileno de alta densidade (PEAD) e moitos outros.
Hoxe en día, a soldadura de chumbo foi substituída por varios sistemas, segundo o material da tubaxe: soldadura de aceiro, para tubos de aceiro; estaño soldado a gas, para tubos de cobre; adhesivo solvente, para tubos de PVC; termofusión para tubos de polipropileno e/ou de polibuteno; morteiro de cemento para tubos de concreto e pastas especiais para tubos de asbesto-cemento. Existen tamén as unións mecánicas, que poden ser a compresión ou bridadas ou roscadas.
Fonte arqueolóxica

Fonte arqueolóxica é a fonte documental que serve para reconstruír a historia ata en períodos ou lugares no que non hai fontes escritas para facelo. Tamén se empregan aínda que haxa fontes escritas (Exiptoloxía, Arqueoloxía industrial). As fontes arqueolóxicas son as que reconstrúen a cultura material, que é o obxecto de estudo da arqueoloxía.
Poden enumerarse como exemplo deste tipo de fontes: restos materiais, sexan estes obxectos
de arte,
edificios comúns ou monumentais
ou calquera ferramenta ou obxecto creado polo ser humano por moi insignificante que sexa,
así como restos da actividade humana no ambiente,
comezando pola súa propia presenza a través dos restos que deixa tralo seu paso (pegadas, desperdicios, lume, os seus propios cadáveres. .. )
e seguindo por evidencias de máis calado (cambios na vexetación e usos do chan, alteracións hidrolóxicas, dos ecosistemas, climáticas. .. )
Fonte de Oliva, Valboa

Fonte de Oliva (en castelán e oficialmente Fuente de Oliva) é unha localidade do concello leonés de Valboa, na bisbarra do Bierzo. Está situada no extremo sur da serra de Ancares e nela fálase galego. Atópase a uns 15 quilómetros da capital municipal, Valboa. Historia
No ano 2020, veciños de Fonte de Oliva solicitaron formalmente a incorporación da aldea a Galicia por mor da falta de investimento en infraestruturas e aducindo a súa identificación coa cultura galega.
Fonte do Santo

A Fonte do Santo e o punto de maior altitude da Serra de San Mamede, con 1614 m de altitude. No cumio atópase unha pequena capela na honra de San Mamede, que soamente se abre unha vez no ano. Preto da capela hai un refuxio de pedra acondicionado para facer comida e unha fonte que dá nome o cumio.