proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Caxigo (rede social)

Caxigo é unha rede social creada en Galicia co obxectivo de promover a lingua e a cultura galega. Descrición
Foi fundada en xaneiro de 2013 por Marcos Suárez, un emprendedor galego. O seu obxectivo era crear un espazo virtual onde os galegos e galegas poderían expresarse e compartir as súas inquedanzas, vivencias e ideas en lingua galega.
A rede social comezou como Vituin, pero en 2014 mudou o seu nome a Caxigo. En 2016, a propiedade da rede social foi transferida á Asociación APRODIGA (Asociación para a Promoción e Dignificación do Galego), mantendo o seu equipo orixinal.
Caxigo baséase na idea de ser un espazo libre e sen ataduras para que os usuarios poidan expresarse e intercambiar as súas inquedanzas, vivencias e ideas. A rede social permite aos usuarios crear perfís, publicar contido, seguir a outros usuarios e comunicarse entre eles. Ademais, enfócase en proporcionar contido exclusivo relacionado coa cultura e a lingua galega, como novas, eventos e outras informacións.
Cayo Lara

Cayo Lara Moya, nado en Argamasilla de Alba (Cidade Real) en 1952, é un político español, membro do Partido Comunista de España e coordinador xeral de Izquierda Unida. Traxectoria
Agricultor de profesión, foi un dos impulsores do sindicato COAG. Foi alcalde de Argamasilla de Alba entre 1987 e 1999. Dende 2000 é coordinador xeral de IU de Castela-A Mancha. Como tal foi nunha ocasión, en 2007, candidato á presidencia da Xunta de Comunidades, sen obter escano. Destacou na rexión pola súa loita en defensa dunha lei electoral máis democrática e contra a especulación urbanística, en apoio do alcalde de Seseña fronte ao construtor Francisco Hernando, coñecido como El Pocero.
Liderado de Esquerda Unida estatal
Na IX Asemblea Federal de Esquerda Unida, en novembro de 2008, foi candidato a coordinador xeral, avalado polo PCE e outros sectores, obtendo un 43 % dos votos dos delegados e sendo elixido membro do Consello Político Federal. Na xuntanza dese órgano celebrada o 14 de decembro de 2008, foi elixido como o sucesor de Gaspar Llamazares á fronte da organización, cun 55 % dos votos.
Caza de focas

A caza de focas é unha actividade consistente na obtención de recursos a partir de focas, principalmente cachorros de focas arpa (o 95% aproximadamente).
Principalmente dáse no Canadá e Groenlandia, onde se estima que en total cada ano se matan uns cincocentos mil exemplares.
O método máis habitual para matalas é esmagarlles o cranio cun pico de ferro ou con paus cun gancho nunha extremidade, se ben en ocasións se empregan rifles. Segundo os ecoloxistas, en ocasións tamén son esfoladas vivas. Canadá
A caza de focas no Canadá é unha cita anual na cal pescadores canadenses dedícanse a disparar e cazar cachorros de focas arpa na tempada de caza, malia a oposición de boa parte da opinión pública e as constantes protestas de grupos defensores dos dereitos dos animais. Cada ano extermínase arredor dunhas 350. 000 focas mozos fronte á costa leste do Canadá, outras miles quedan mutiladas ou gravemente feridas de por vida.
Algúns científicos, así como as organizacións de protección animal que protestan polas cazas, sinalan que a debilidade do xeo dos últimos anos significou unha mortalidade moi superior á normal entre os cachorros.
O profesor David Lavigne, unha das maiores autoridades científicas do mundo en focas arpa informou que segundo os propios datos das autoridades canadenses, nos períodos recentes nos que o xeo foi débil a mortalidade se disparou entre o 25 e o 75% das crías nacidas.
A falta de grandes placas de xeo flotantes tamén dificulta a caza para os pescadores que teñen que disparar ás focas a distancia, en vez de golpealas na cabeza sobre os carambelos como se fixo tradicionalmente no golfo de San Lorenzo, onde se realiza maioritariamente esta práctica. O uso de rifles, a dispersión das focas e a súa escaseza fai que cada vez este tipo de caza sexa menos rendible para os pescadores do Canadá.
Organizacións como a Humane Society of the United States (HSUS) e o Fondo Internacional do Benestar Animal (IFAW) denuncian que a caza non só é "cruel" senón que as elevadas cotas de caza permitidas polo Canadá dende 1996 poden ter un impacto catastrófico sobre o futuro da poboación de focas na rexión.
Só entre o 2003 e o 2005, os pescadores canadenses cazaron polo menos un millón de focas arpa, algo máis dunha sexta parte da poboación total na costa atlántica canadense.
Ademais, argumentan HSUS e IFAW, os animais cazados son os máis novos polo que o impacto da súa desaparición se verá realmente nos próximos anos cando eses exemplares deberían acadar a súa madureza sexual.
As autoridades canadenses, non obstante, negan que a súa xestión represente unha ameaza para as focas arpa. Segundo o voceiro do Ministerio de Pesca canadense, Phil Jenkins, as autoridades incluíron nos seus modelos de xestión o impacto ambiental como o quentamento global e a desaparición da capa de xeo.
John Efford, ministro de Pesca e Agricultura de Terra Nova, declarou:
Caza deportiva

A caza deportiva é unha modalidade de caza que non pretende conseguir alimentos para a subsistencia, senón a perpetuación das "tradicións", a emoción da persecución e da matanza, entre outras xustificacións antropocéntricas (centradas no ser humano).
A caza deportiva é unha actividade considerada deporte, na cal se persigue a un animal silvestre ou salvaxe coa intención de abatilo (matalo). Desenvólvese en grandes espazos naturais como por elemplo, en España os Terreos Cinexeticamente Ordenados, en xeral acondicionados ou limitados para esa actividade. Tamén hai unha limitación de tempo, xa que só se permite cazar durante unhas estacións do ano determinadas e unha limitación por especies.
Coa explosión demográfica e a extinción ou ameaza de extinción de varias especies, foi necesario crear normas regulamentarias para esta actividade, que só está permitida en determinados lugares, para determinadas especies, en determinados momentos e en cantidades limitadas. Nalgúns países, a prohibición é total e noutros aínda non existe un control efectivo. Tipos
Hai dous tipos principais: a caza menor, a máis practicada en España, e a caza maior. Diferéncianse polo tipo de animal cazado: Na maior, grandes animais: cervos, xabaríns, cabras montesas, muflóns. .. en Europa (en África, nos safaris, elefantes, leóns, leopardos, guepardos. ..
Na menor, pequenos animais: lebres, coellos, perdices, papallases, patos. ..
Na maioría dos casos a caza realízase con arma de fogo, (escopetas ou rifles), aínda que tamén hai caza con arco. Hai moitas variedades dentro de cada tipo de caza, dependendo do método, número e tipo de participantes, e do lugar. En moias ocasións na caza colaboran cans de caza. A caza con aves de presa forma parte da arte da cetrería.
A caza ten aspectos positivos, como son o intenso contacto coa natureza, o exercicio físico que exixe en varias das súas modalidades (non en todas), pode favorecer a socialización. Pero tamén ten perigos, especialmente o risco de recibir un disparo.
Existen federacións e moitos clubs ou asocacións locais, con competicións a diversos niveis. Controversias
A caza deportiva é un deporte algo controvertido, moi criticado por colectivos ecoloxistas e de defensa dos animais, pero ten sido enormemente popular, especialmente en áreas rurais, e moitos cazadores defenden que a caza ten un papel positivo na conservación do medio ambiente. A caza e a conservación da natureza
A caza deportiva converteuse nunha ferramenta da conservación da natureza nalgúns países. Posibilitar a creación de reservas (grandes superficies destinadas á vida e á reprodución de especies de animais no seu día en perigo de extinción) nas que se caza selectivamente animais. As reservas, o seu mantemento, conservación e protección susténtanse pola actividade comercial resultante. Nestes lugares a caza regúlase segundo cotas definidas polas administracións públicas nacionais xunto nalgúns casos con organismos internacionais. Como, por exemplo, nos Estados Unidos, a República de Suráfrica ou Namibia.
Caza-recolección

Coñécese como caza-recolección o sistema económico do paleolítico e mesolítico, practicado aínda por algúns pobos que consiste en alimentarse dos animais que se cazan e de plantas que non foron cultivadas e crecen silvestres. A caza-recolección foi a primeira adaptación da humanidade que levou a cabo con éxito, ocupando polo menos o 90% da historia e prehistoria da humanidade.
Soamente algunhas sociedades contemporáneas foron clasificadas como sociedades cazadoras-recolectoras, e complementan a súa actividade coa horticultura e o coidado dos animais. Historia
A especie humana, dende a súa existencia hai cinco millóns de anos até hai dez mil anos, sobrevivía mediante a caza e a recolección. Aproximadamente unha trintena de individuos, unidos polo parentesco, cazaban ruminantes e colleitaban froitos e sementes silvestres. Este sistema non se diferencia da forma de vida doutras especies de mamíferos depredadores.
Neses cinco millóns de anos, a característica principal foi o aumento do volume do cerebro, é dicir, que a capacidade de almacenar e transmitir foron necesarias para a supervivencia; sobrevivían os humanos con maior cerebro, que eran os que organizaban grupos para cazar, os que informaban dalgún perigo e os que deseñaban estratexias ofensivas ou defensivas. Dita capacidade de comprensión e comunicación sobreviviu até a organización da sociedade e economía actual.
Cazadores de testas

En antropoloxía, fálase de cazadores de testas para referirse ós grupos humanos que practicaban o ritual de preservar a testa dunha persoa despois de matala. A caza de cabezas foi practicada en tempos históricos en partes de Oceanía, Asia Meridional e Sueste asiático, África Occidental e Central e en Mesoamérica, así como en certas tribos dos celtas, pobos xermánicos e escitas da Europa antiga. En Europa, produciuse até o remate da Idade Media en Irlanda e na rexión da fronteira anglo-escocesa, e até o século XIX en Montenegro, Croacia, Albania e as partes occidentais de Hercegovina.
Esta práctica foi obxecto de intenso estudo dentro da comunidade antropóloga, e os estudosos tentaron definir e interpretar o seu rol social, así como as súas funcións e motivacións. Os escritos de antropólogos achegan temas como a mortificación do rival, a violencia ritual, o equilibro cosmolóxico, o canibalismo, o prestixio de capturar o espírito e poder do rival, e como xeito de conseguir os servizos da vítima como escravo na outra vida.
No presente, os estudosos concordan que a función primaria da caza de testas era ritual e cerimonial. Algúns expertos teorizan que a práctica provén da crenza de que a cabeza contén a "alma" ou a forza vital, que podería ser aproveitada a través da súa captura.
Cañete, Chile

Cañete é un municipio, unha cidade e unha comuna da provincia de Arauco na Rexión de Biobío, Chile. Segundo o censo INE de 2002 a comuna tiña un total de 31. 270 habitantes, unha área é de 760, 4 km2 e unha densidade de poboación de 41, 12 hab/km². Sitúase na altitude de 80 metros sobre o nivel do mar. O xentilicio da comuna é cañetino/a.
A cidade atópase a uns 635 km ao sur de Santiago, e uns 135 km ao sur da cidade de Concepción. En termos históricos, en torno á cidade desenvolveuse a Batalla de Tucapel e ocorreu a posterior morte de Pedro de Valdivia.
Cea (comida)

A cea é, como norma xeral, a última comida do día, e tómase pola tarde/noite. Características
Nos países anglosaxóns, como o Reino Unido, Canadá e Estados Unidos, a cea tómase a media tarde, entre as 6 e as 9. Esta hora tamén é habitual na Europa continental. Con todo, en España céase bastante máis tarde que noutros países, mesmo ás 10 ou ás 11 da noite. Isto débese, en parte, a que España se atopa nunha franxa horaria que xeograficamente non lle corresponde[Cómpre referencia]. Aínda así, sería equivalente ás 9 ou 10 da noite en hora solar.
Outra razón podería ser que a hora de deitarse e de espertar é máis tardía en certas zonas de España que no resto de Europa debido á calor, o cal é cuestionable no ámbito urbano en que se desenvolven a maioría dos españois.
As ceas adoitan incluír dúas ou máis pratos, e poden ir acompañadas de viño ou sobremesa. O prato principal adoita incluír carne e verduras, pero non adoita ter froita no inverno. Con todo, nas épocas de verán, a cea pode consistir nun prato principal acompañado dunha ensalada ou froita.
En Colombia, e Chile entre outros países suramericanos, a cea tamén é coñecida como "a comida".
Cebola

Cebola ( pronunciación ) ou ceboleira é o nome vulgar da planta cuxo nome científico é Allium cepa, L. .É orixinaria de Asia Central. Durante a Idade Media empregábase tanto gastronomía como na farmacopea. En sistemas taxonómicos máis antigos pertencía á familia das Liliáceas e subfamilia das Alioídeas, mais os taxonomistas máis recentes inclúena na familia das Alliaceae. O termo refírese tamén ao seu bulbo, constituído por follas escamiformes, en capas. As súas flores están dispostas en forma de quitasol. As plantas novas, co bulbo pouco desenvolvido e sen flor, chámanse tamén co nome de cebolo ou ceboliño.
Para o seu cultivo precisa de solos ricos en materia orgánica, sans, profundos, soltos e non calcarios. É unha planta que prefire climas temperados non húmidos.
O principal produtor de cebola é México. Cultívase principalmente nos países europeos do mediterráneo e tamén nos países árabes. Ceboliño: existen dous tipos dos chamados ceboliños: Allium fistulosun e Allium schoenoprasun diferentes da Allium cepa.
Ceboliño

Para a semente de cebola, ou cebola nova (cebolo), véxase artigo cebola. O ceboliño Allium schoenoprasum, tamén coñecido polo seu nome francés ciboulette, é unha herba da familia das aliáceas, da que se utilizan só as follas picadas como herba aromática; o seu bulbo, ten un sabor moi semellante ao da cebola común mais de menores dimensións e que non se consome (Diferéciase da cebola chinesa que é de maior dimensión, incluso chegando a duplicala en tamaño, da que se utiliza o bulbo mais non a folla). Distribución e variedades
O ceboliño é orixinario do extremo norte, as terras que hoxe forman parte do Canadá e Siberia. Introduciuse ao resto de Europa como herba de cociña e aromática, mais só raramente se naturalizou. Onde medra de xeito bravo pode acharse nos beirís dos camiños ou nas vías do camiño de ferro; acostuma atoparse deste xeito na variedade: A. schoenoprasum var. sibiricum, variedade máis robusta e alta. Cultivo
O ceboliño prefire localizacións asolladas e solos húmidos, lixeiramente arxilosos. Medra dende o nivel do mar até os 2. 500 msnm. É resistente ás xeadas, e resulta pouco afectado polas pestes e predadores animais, aos que repele a alicina.
Pode verse afectado por fungos fitopatóxenos como roias (Puccinia allii, Puccinia porri), Botrytis sp, e algunhas especies de fusarium, outras pragas inclúen algunhas especies de trips e larvas de coleópteros nas raíces.
Pode cultivarse a partir de semente de xeito doado, ou pola división do bulbo coas raíces logo da súa extracción. Comercialízanse só as súas follas agás no norte da Arxentina que, por mor á súa facilidade de produción, se consegue a planta completa. Composición
O ceboliño é rico en vitamina A, B e C (da que contén até 130, 5 mg por 100 gramos de herba fresca). A súa achega proteica e lipídica é escasa, de só 27 kCal/100 g.
A alicina que contén é un potente axente antibacteriano, e pode usarse topicamente coma desinfectante e funxicida, aínda que resulta menos efectiva có allo e a cebola pola súa inferior concentración. Taxonomía
Allium schoenoprasum foi descrita por Carl von Linné e publicado en Species Plantarum 1: 301. 1753.
Etimoloxía
Allium: nome xenérico moi antigo. As plantas deste xénero eran coñecidas tanto polos romanos coma polos gregos. Porén, parece que o termo ten unha orixe celta e significa "queimar", en referencia ao forte fedor adre da planta. Un dos primeiros en utilizar este nome para fins botánicos foi o naturalista francés Joseph Pitton de Tournefort (1656-1708).
schoenoprasum: epíteto
Variedades
Allium schoenoprasum subsp. gredense (Rivas Goday) Rivas Mart. , Fern. Gonz. & Sánchez Mata
Allium schoenoprasum subsp. latiorifolium (Pau) Rivas Mart. , Fern. Gonz. & Sánchez Mata
Allium schoenoprasum subsp. schoenoprasum
Cecil Frank Powell

Cecil Frank Powell, nado o 5 de decembro de 1903 e finado o 9 de agosto de 1969, foi un físico británico. Traxectoria
Powell foi galardoado co Premio Nobel de Física en 1950 polo seu desenvolvemento do método fotográfico de estudar os procesos nucleares e polo resultante descubrimento do pión (pi-mesón), unha partícula subatómica pesada. Os seus colaboradores no estudo, publicado en 1947, foron Giuseppe Occhialini, H. Muirhead e o mozo físico brasileiro César Lattes. O pión demostrou ser a partícula hipotética proposta en 1935 por Yukawa Hideki do Xapón na súa teoría de física nuclear.
Powell tamén foi galardoado coa Medalla de Ouro Lomonosov en 1967, e foi un asinante do Manifesto Russell-Einstein en 1955. Foi educado na Judd School, Tonbridge e o Sidney Sussex College, Cambridge.
Cecilia Bartoli

Cecilia Bartoli, nada en Roma o 4 de xuño de 1966, é unha mezzosoprano coloratura italiana cantante de óperas e recitais. Está especializada principalmente en óperas de Mozart e Rossini, se ben tamén cómpre salientar as súas interpretacións de compositores barrocos como Vivaldi ou Händel. O seu amplo rexistro permítelle interpretar papeis tanto de mezzo como de soprano, sendo considerada ás veces como unha soprano cunha tesitura baixa. Ao contrario do que ocorre coa meirande parte dos cantantes de ópera, Bartoli fíxose mundialmente coñecida moi nova, contando con menos de vinte anos. Entre os títulos, están o de Cavalieri de Italia e o de Chevalier des Arts et des Lettres, outorgado polo goberno de Francia. Cecilia Bartoli foi elixida Membro Honorario da Royal Academy of Music de Londres e Accademico Effetivo di Santa Cecilia en Roma.
Cecilia Berdichevski

Cecilia Berdichevsky, nada en Vilnius o 30 de marzo de 1925 e finada o 28 de febreiro de 2010, foi unha programadora arxentina, pioneira na área da informática e no uso de Clementina. Despois da "Noche de los Bastones Largos" comezou a traballar na compañía de Sadosky, Guber e Chamero. Traxectoria
Berdichevsky estudou matemáticas na Facultade de Ciencias Exactas da Universidade de Buenos Aires onde tivo as súas primeiras aproximacións á informática. Fixo cursos coa programadora inglesa Cicely Popplewell e co español Ernesto García Camarero, converténdose na primeira programadora do primeiro gran ordenador que tivo Arxentina. Despois continuou os seus estudos en Manchester e regresou a Arxentina en 1963. Ademais de programadora, Cecilia tamén traballou como Xefa de Traballos Prácticos de Cálculo Numérico I, onde o profesor titular era Sadosky. En 1962 obtivo unha bolsa para traballar na Unidade de Informática da Universidade de Londres e despois continuou o seu traballo en Francia.
Cecilia traballou en diferentes empresas vinculadas á tecnoloxía como: ACT, a empresa de Sadosky, Guber e Chamero; IBIZA; e, en 1984, pasa a ser subdirector xeral da Caixa de Aforros, encargado do Centro de Informática. Despois da súa xubilación, traballou como consultora informática e participou en importantes proxectos e organizacións internacionais como o PNUD.
Cecilia Payne-Gaposchkin

Cecilia Payne-Gaposchkin, nada o 10 de maio de 1900 en Wendover (Inglaterra) e finada o 7 de decembro de 1979 en Cambridge (EUA), foi unha astrónoma anglo-estadounidense. En 1925, na súa tese de doutoramento, indicou que as estrelas están compostas na súa meirande parte por hidróxeno e helio. Este traballo foi considerado durante moito tempo como "a máis destacada tese de doutoramento escrita nunca en astronomía". Traxectoria
Cecilia Payne e estudou botánica, física e química na Universidade de Cambridge. A súa condición de muller imposibilitoulle conseguir un título, polo que abandonou Inglaterra en 1922. Marchou vivir aos Estados Unidos, e nacionalizouse en 1931. En 1925 converteuse na primeira persoa en ter un doutoramento en astronomía no Radcliffe College (hoxe, parte da Universidade Harvard) pola súa disertación Stellar Atmospheres, A Contribution to the Observational Study of High Temperature in the Reversing Layers of Stars (“Atmosferas estelares, unha contribución ó estudo da observación das altas temperaturas nas capas invertidas das estrelas”). O astrónomo Otto Struve cualificou o traballo de Cecilia como “sen dúbida a tese de doutoramento en astronomía máis sobresaínte da historia”. Aplicou a teoría da ionización desenvolta polo físico Meghnad Saha para relacionar de xeito exacto a clasificación espectral das estrelas coa súa temperatura absoluta. A tese estableceu que o hidróxeno era o compoñente principal das estrelas.
Nunha viaxe posterior por Europa en 1933 coñeceu o astrofísico ruso Sergei I. Gaposchkin en Alemaña. Axudouno a conseguir un visado para os Estados Unidos, casaron en marzo de 1934 e tiveron tres fillos. Payne-Gaposchkin seguiu en activo toda a súa vida en Harvard. Tardou varias décadas en ter un posto oficial: ata 1938 non se lle concedeu o título de “astrónoma”. En 1956 foi a primeira muller en ser profesora asociada en Harvard. Posteriormente, foi tamén a primeira en dirixir un departamento na mesma universidade. Premios e honores
Premio Annie J. Cannon en Astronomía (1934)
Lectura do Henry Norris Russell da American Astronomical Society (1976)
O Asteroide 2039 Payne-Gaposchkin leva o seu nome.
Cedi

O cedi é a moeda de curso legal de Ghana. O seu código ISO 4217 é GHS. A palabra cedi deriva da palabra akan que designaba un tipo de cunchas empregadas antigamente como moeda, e a fracción desta moeda, coñecida como pesewa, deriva da akan pésewabo, nome dunhas sementes que tamén se empregaban como unidades de conta. O cedi foi introducido o 3 de xullo do 2007 e é igual a 10. 000 vellos cedis. Foi a unidade monetaria de valor máis alto dos países africanos no 2007. Un cedi divídese en 100 pesewas (Gp), aínda que a inflación fixo que desapareceran as moedas fraccionarias. Historia
O cedi apareceu en 1965 en substitución da libra ghanesa a razón de 2, 4 cedis por libra ou, o que era o mesmo, 1 pesewa 1 penique. Este primeiro cedi substituíuse por outra moeda, tamén chamada cedi en 1967. O novo cedi valía 1, 2 antigos cedis, co cal a conversión de libras a cedis facíase máis sinxela (2 novos cedis por libra).
Nos anos '70, 1 cedi equivalía a 1 dólar. En 1983, o troco baixara xa a 90 cedis por dólar, e en 1993, a 720 cedis por dólar. No 2005, a taxa de troco evolucionou desfavorablemente ata máis de 9. 000 cedis por dólar. Con esta taxa de troco, e segundo datos de agosto do 2005, o cedi era a sexta moeda de valor máis baixo do mundo.
O novo cedi
A causa da gran inflación dos últimos anos, en xullo do 2007 puxéronse en circulación os novos billetes e moedas emitidos na nova divisa, o Novo Cedi (GH¢). 1 Novo Cedi 10. 000 antigos, e cada un deles se dividía en 100 Pesewas. De xeito que o troco dun Novo Cedi por 1 Dólar USA a decembro do 2006 era de 0, 92 GHc ou 92 Pesewas. Moedas e billetes
O Banco de Ghana emite moedas de 1, 5, 10, 20 e 50 pesewas e 1 Novo Cedi, así como billetes con denominacións de 1, 5, 10, 20 e 50 cedis.
Cedro

O cedro (Cedrus sp) é, estritamente, un xénero de coníferas (pináceas) orixinario de Oriente Próximo e do Himalaia. Tódalas especies de cedro son grandes árbores, de madeira olorosa e de copa cónica ou vertical. Características
Os cedros son grandes árbores, de vinte e cinco a cincuenta metros de alto, coas follas (agullas) perennes e curtas, de dous a catro centímetros, un pouco puntiagudas; pero máis longas, de tres a seis centímetros e máis flexibles no caso do cedro do Himalaia, reunidas en ramiños sobre as pólas máis curtas. A súa copa, afiada durante a súa xuventude, toma unha forma tabular característica a partir dos trinta anos. As súas pólas son moi horizontais. As piñas femia son ovoides oblongas, de seis a once centímetros de longo e catro a seis de diámetro, da que medran piñóns delgados, separándose antes da súa caída da árbore. As sementes triangulares teñen ás.
Calcúlase que os cedros poden vivir máis de dous mil anos, aínda que os máis antigos da actualidade teñen unha idade estimada de arredor de mil anos. Clasificación
Cedro do Líbano
Cedro do Atlas
Cedro de Chipre
Cedro do Himalaia
A especie coñecida vulgarmente coma Cedro de California non é unha especie do xénero Cedrus senón Calocedrus (Calocedrus decurrens). Usos
Árbores ornamentais
Os cedros foron introducidos en Europa, onde son amplamente utilizados coma árbores ornamentais en parques públicos e xardíns.
Especie de repoblación
O cedro do Atlas foi moi empregado durante o século XIX para repoboar as ladeiras espidas dos Pireneos e outros montes. Logra constituír poboacións notables entre os oitocentos e os mil metros de altitude, rexenerándose abundantemente.
Madeira
Hai que cita-lo uso da madeira do cedro do Líbano para a construción do primeiro Templo de Xerusalén cara ao 976 antes de Cristo. A súa madeira ten a calidade, á parte do seu olor particular, de repeler os insectos e vermes. O cedro, erez en hebreo, é a árbore máis citada da Biblia.
Aínda así, é unha madeira bastante fráxil, o cal limita o seu emprego en carpintería. A súa resistencia á putrefacción fano tamén ideal para ser usado na construción naval e para a fabricación de sarcófagos desde a antigüidade, de feito, o rei Salomón posuía unha grande frota mercantil de barcos de madeira desta árbore.
A madeira preciosa do cedro do Líbano serve ós artesáns para a confección de xoieiros, cofres e outros produtos deste tipo.
Hoxe utilízase para a construción, sobre todo no recubrimento de muros exteriores ou tellas, ou para a construción de vivendas de madeira.
Esencia e resina
O aceite natural aromático do cedro do Atlas ten propiedades antisépticas (non confundir este aceite co aceite de cedro utilizado para a observación microscópica, extraído do xenebreiro de Virxinia, por iso chamado cedro de Virginia).
Ns antigo Exipto, a esencia do cedro utilizábase na preparación do embalsamento de momias.
Cedro (foguete)

Cedro foi unha familia de foguetes espaciais líbaneses desenvolvidos ao principios dos anos 1960, ao principio de forma afeccionada e posteriormente co apoio do exército do país. Historia
A orixe dos foguetes Cedro está na fundación por parte do profesor armenio-libanés Manoug Manougian dun club de foguetería na Universidade Haigazian en novembro de 1960. Manougian viña de obter un grao en física e matemáticas pola Universidade de Texas, volvendo ao Líbano para exercer de profesor na universidade.
Afeccionado á foguetería, Manougian atopou que o club de foguetes comezou a ter popularidade, proporcionando algúns materiais básicos aos estudantes para comezar con probas rudimentarias e mellorando mediante o sistema de proba e erro. En abril de 1961 o club construíu un foguete que chegou aos 1000 m de altura, co seguinte chegando aos 2000 m. Nese punto o grupo atrouxo a atención dos militares, quen lles ofreceron os servizos do tenente Ioussef Wehebe, especializado en balística, e poder facer os lanzamentos nunha área segura, un antigo campo de tiro sen risco para edificios civís. Baixo a axuda dos militares o grupo tivo acceso a materiais máis adecuados para construír foguetes, con Manougian sempre declarando que a súa finalidade era puramente científica e educativa.
Despois dunha recepción na que o presidente Fuad Chehab asegurou fondos limitados para o proxecto, o club foi renomeado Sociedade de Foguetes Libanesa, e os foguetes comezaron a usar o nome de Cedro. En abril de 1963 o foguete Cedro IV chegou a unha altura de 145 km, rebasando a fronteira do espazo. Nese punto o exército tiña un interese máis práctico nos foguetes de Manougian, quen comezou a recibir algunhas ofertas doutros países veciños, declinando sempre ao sospeitar unha intención militar tras os intentos de contratalo. O proxecto comezou a declinar en xullo de 1964, tras un accidente no que dous estudantes resultaron feridos ao tratar un deles de preparar un foguete sen a supervisión de Manougian. O último lanzamento dun Cedro tivo lugar en 1966 e case acaba en accidente ao estar a punto de impactar nun buque británico que monitorizaba o lanzamento.
Coa Guerra dos Seis Días de 1967 e a posterior guerra civil no Líbano o proxecto finalizou e caeu no esquecemento, sen ter ningún tipo de continuidade.
Cedro de Chipre

O cedro de Chipre é unha variante do cedro. Considerado en ocasionalmente unha subespecie do cedro do Líbano, é unha especie endémica existente nos montes Troodos, na illa de Chipre.
Cefaclor

Cefaclor é un antibiótico beta-lactámico pertencente á segunda xeración de cefalosporinas. Espectro de acción
Semellante a cefazolina, pero algo máis activo fronte a Enterobacteriáceas. Posúe actividade fronte a Staphylococcus, Streptococcus beta-hemolíticos, Streptococcus pneumoniae, Moraxella catarrhalis. As cepas de Streptococcus pneumoniae resistentes á penicilina poden ser resistentes a cefaclor. Algunhas especies de Haemophilus influenzae poden ser resistentes. Dosificación
A dose habitual de cefaclor é de 500 ou 1000 miligramos cada 6 u 8 horas. A dose debe ser axustada en nenos e en insuficencia renal grave (filtrado menor de 10). Está catalogado como categoría B da FDA durante o embarazo.
Cefadroxilo

O cefadroxilo é un antibiótico beta-lactámico pertencente á primeira xeración de cefalosporinas. É activo fronte a microorganismos grampositivos (Streptococcus pyogenes, Streptococcus grupo viridans, Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus epidermidis e Clostridium perfringens). Ten unha leve actividade fronte a enterobacterias coma Escherichia coli. Foi comercializado baixo o nome de Duricef. Dosificación
Unicamente dispón de formulación oral. A dose habitual e 500 ou 1. 000 miligramos cada 8 ou 12 horas. A dose debe reducirse en insuficiencia renal grave e nos nenos.
Cefalexina

A cefalexina é un antibiótico beta-lactámico, pertencente á primeira xeración de cefalosporinas. É activo fronte a bacterias grampositivas, coma Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae e algunhas especies de Streptococcus. Non ten actividade fronte a Enterococcus. Presenta unha leve actividade fronte a Enterobacteriáceas. Dosificación
A dose habitual é de 500 ou 1. 000 miligramos cada 6 ou 8 horas. A dose debe reducirse en poboación pediátrica e en insuficiencia renal (filtrado glomerular menor de 50). Sitúase na categoría B da FDA durante o embarazo.
Cefalotórax

O cefalotórax, do grego κεφαλή kephalé, "cabeza" e θώραξ thórax, "tórax", é a parte do corpo dos crustáceos e arácnidos formada pola unión da cabeza e o tórax nunha única unidade funcional, perfectamente distinguíbel do abdome.
Nos crustáceos, maiormente nos decápodos, adoita denominarse pereion, que é un tipo de cefalotórax cuberto por unha casca, na cal hai, en xeral, un par de ollos, dous pares de antenas, tres de pezas bucais e cinco de patas.
Porén, o termo cefalotórax non debería usarse para designar a parte anterior do corpo dos arácnidos, xa que non é homóloga do cefalotórax dos crustáceos; o termo apropiado é o de prosoma.
Cefazolina

A cefazolina é un antibiótico beta-lactámico pertencente á primeira xeración de cefalosporinas.
É activa fronte a bacterias grampositivas, coma Staphylococcus aureus e Clostridium, agás Clostridium difficile. Posúe ademais actividade fronte a Neisseria, Escherichia coli, Klebsiella, Proteus mirabilis e algúns bacilos gramnegativos anaerobios (Fusobacterium e Bacteroides, agás Bacteroides fragilis). Dosificación
A dose habitual é de 1 ou 2 gramos cada 8 horas por vía parenteral. A dose debe reducirse en poboación pediátrica e en insuficencia renal con filtrado menor de 50. Está situado na categoría B da FDA de emprego de fármacos durante o embarazo.
Cefoxitina

Cefoxitina é un antibiótico beta-lactámico pertencente á segunda xeración de cefalosporinas. Espectro de acción
Cefoxitina é activa fronte a bacterias grampositivas (Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis, Streptococcus agalactiae, Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes), agás Enterococcus, aínda que cun menor índice de actividade ca cefazolina. Ten actividade fronte a Clostridium (agás Clostridium difficile), Neisseria e algunhas enterobacterias (Escherichia coli, Klebsiella e Proteus mirabilis). Tamén ten certa eficacia fronte algúns microorganismos anaerobios: Fusobacterium e Bacteroides. Algunhas especies de Bacteroides fragilis poden ser resistentes a cefoxitina. Dosificación
A dose estándar é de 1 ou 2 gramos cada 6 u 8 horas. A dose debe reducirse en poboación pediátrica e en insuficiencia renal (filtrado menor de 30). Está incluído na categoría B da FDA de emprego de fármacos durante o embarazo.
Ceftriaxona

A ceftriaxona é un antibiótico do grupo das cefalosporinas, activo fronte a unha gran cantidade de bacterias, tanto grampositivas coma gramnegativas. Pódese administrar por vía intravenosa e intramuscular. Mecanismo de acción
A ceftriaxona é un antibiótico beta-lactámico, polo que altera a produción da parede bacteriana, uníndose ás proteínas ligandos da penicilina ou PBPs. Usos
Emprégase habitualmente en diversos tipos de infección: pneumonía, infección do tracto urinario, meninxite, endocardite (por patóxenos do grupo HACEK), peritonite bacteriana espontánea e outros. Dosificación
A dose máis habitual é de 2 gramos diarios, agás na meninxite, onde se administran 2 gramos cada 12 horas. Nos casos de insuficiencia renal moi grave (taxa de filtrado glomerular inferior a 10), a dose debe reducirse a 1 gramo diario.
Cefuroxima

A cefuroxima é un antibiótico beta-lactámico pertencente á segunda xeración de cefalosporinas. Existe unha forma farmacéutica denominada cefuroxima-axetilo apta para administración oral. Esta forma é inactiva, pero na mucosa intestinal é hidrolizada e convertida en cefuroxima. Foi comercializada baixo o nome de Zinnat. Espectro de acción
Cefuroxima é activa fronte a diversos microorganismos grampositivos (Staphylococcus spp. , Streptococcus beta-hemolíticos, Streptococcus pneumoniae). Tamén mostra actividade fronte a diversas enterobacteriáceas e outras especies, coma Moraxella catarrhalis. Dosificación
Por vía intravenosa, a dose convencional é de 750 miligramos cada 8 horas. A formulación oral (cefuroxima-axetilo) emprégase a razón de 500 miligramos cada 8 ou 12 horas. A dose debe reducirse en poboación pediátrica e en insuficiencia renal grave. Pode empregarse durante a lactación e probablemente durante o embarazo (categoría B da FDA).
Cegueira ortográfica

A cegueira ortográfica é un efecto producido durante a lectura, polo que non se le todo o que está escrito: este efecto é sempre ocasional e de percepción, xa que os de produción denomínanse erros na escrita ou mecanografía, mentres que os máis permanentes entran dentro do estudo dos trastornos da linguaxe.
O cerebro humano está constantemente recibindo estímulos e non se pode permitir absorber, adaptar e interpretar todos, polo cal debe facer unha selección. Esta selección tamén se dá no proceso automático de lectura e mesmo é a base para determinados sistemas de escritura. A cegueira correspóndese coa omisión involuntaria de estímulos, e non coa falla de atención ou a interferencia (coma o efecto Stroop). Por exemplo, no alfabeto árabe ou no hebreo, o normal é que non se insiran as vogais (agás en textos nos que haxa que ser especialmente coidadosos, coma o libro sagrado Corán). Unha extrapolación sería o seguinte parágrafo: (No exemplo dado, a rima substitúe a ausencia de contexto, que case sempre existe na lectura). En relación con isto, un estudo dunha universidade dinamarquesa que revela a pouca influencia das incorreccións ortográficas para a comprensión: Estes tipo de escrita braquigráfica tamén pode fundarse no mecanismo que aparece nun coñecido texto que circula por Internet, baseándose no resultado do estudo dunha universidade británica. Trátase da importancia das letras iniciais e finais sobre as internas na palabra e o texto é o seguinte: Esta característica cognitiva é a base para os métodos de lectura rápida. A súa aplicación por parte da mocidade tamén produciu unha ortografía específica alternativa: a das mensaxes sms por teléfono móbil, causado nunha combinación desta característica coa necesidade de abreviar (mesmo iconicamente) e restrinxir todo o contido a un determinado número máximo de caracteres.
Cel shading

O cel shading ou toon shading, (de cartoon, sombreado de debuxos animados) é un tipo de renderizado e procesamento non-fotorrealista deseñado para facer que os gráficos por ordenador aparezan debuxados e/ou pintados a man. O cel shading úsase para imitar o estilo dos cómics e debuxos animados 2D (en dúas dimensións). É unha incorporación relativamente nova aos gráficos por ordenador, e é moi común en certas películas e videoxogos de consola. Aínda que o resultado pode parecer sinxelo, é un proceso complexo. O nome provén das láminas de acetato transparente, skies en inglés, que eran pintadas a man na produción de animacións tradicionais en 2D, como os clásicos de Walt Disney; e shading é 'sombreado' en inglés, o termo shader, do que procede, emprégase nas infografías para definir os materiais dun obxecto segundo as características físicas que teñen que emular (por exemplo, vidro, plástico, madeira ou metais). Normalmente a renderización das imaxes creadas con este tipo de material debe realizarse en dúas fases, por unha banda a cor e o efecto de volume (luces e sombras) se é que se quere empregar, ou a cor só nas producións nas que non hai volumetría, e por outro lado a liña debuxando o perfil e a forma dos obxectos; as dúas partes únense posteriormente mediante técnicas de posprodución.
Unha das primeiras veces que se utilizou esta técnica foi na serie do Dr. Slump lanzada en 1997. Nos videoxogos, un dos exemplos máis característicos é a saga Zelda de 2002 (The Legend of Zelda: The Wind Waker); unha versión sofisticada destes acabados é o Prince of Persia de 2008.
Os acabados resultantes deste tipo de renders son similares aos logrados coa técnica do rotoscopio, unha técnica moi utilizada nos primeiros filmes de Disney. Unha das últimas películas en utilizar esta técnica foi A Scanner Darkly (2006), protagonizada por Keanu Reeves, na que se usou un programa especial chamado Rotoshop (de Flat Black Films) para acelerar o proceso. Está en desenrolo un videoxogo sobre o filme.
Celacántidos

A dos celacántidos (Coelacanthidae) é unha familia de peixes osteíctios sarcopterixios da extinta orde dos celacantiformes (Coelacanthiformes), que apareceron durante o período permiano e se extinguiron no Xurásico.
A miúido pénsase que o moderno xénero Latimeria pertencre a esta familia, cando, de feito, é o xénero tipo da familia máis avanzada dos latimeríidos, que apareceron durante o triásico. Taxonomía
Descrición
A familia foi descrita en 1843 polo zoólogo e xeólogo estadounidense de orixe suíza Louis Agassiz en Recherches Sur Les Poissons Fossiles.
Etimoloxía
O nome da familia formouse, como é habitual, sobre a base da raíz do nome do seu xénero tipo, Coelacanthus, á que se lle engadiu a desinencia do latín científico -idae, propia dos nomes de familias de animais.
En canto a Coelacanthus (que significa "de espiñas ocas") está formado polo elemento do latín científico coelo-, tirado do grego antigo κοῖλος koîlos, "oco", e do termo grego ἄκανθα ákantha, "espiña", coa desinencia -us, indicando substantivo masculino.
Xéneros
Familia Coelacanthidae † Agassiz, 1843 Xénero Axelia † Stensio, 1921
Xénero Coelacanthus † Agassiz, 1836
Xénero Indocoelacanthus † Jain, 1974
Xénero Ticinepomis † Rieppel, 1980
Xénero Wimania † Stensio, 1921
Celeiro (documento)

Celeiro ou o diploma do rei Silo é o documento en pergamiño considerado como o máis antigo que se conserva na Península Ibérica, malia algún estudo chegar á conclusión de que é unha copia do IX ou X. Fai referencia a unha doazón que o rei Silo lles fai a cinco frades para construíren unha igrexa. O documento está confirmado polos reis Afonso II, Ramiro I, Ordoño I e Afonso III. Pergamiño
O pergamiño orixinal está en lingua latina e pertence á Colección documental do Arquivo Eclesiástico da catedral de León. As características deste pergamiño son as que seguen: 495×110/140 mm, cursiva visigótica, cortado de forma irregular e coa falta dun fragmento na parte inferior que lle afecta á primeira columna de confirmantes. O seu estado de conservación é bo, en xeral, aínda que o texto está desgastado e borroso nalgunha liña.
No dorso do pergamiño hai un texto posterior do século XVIII cunha breve descrición do pergamiño, cunha sinatura e incluíndo Atado 9º. Descrición
Este documento é unha doazón que o rei Silo fai o 23 de agosto de 775 a cinco frades para construíren unha igrexa entre os ríos Iube (actual río Eo) e Masma, e máis concretamente entre o río Alesancia (actual río Grande, en Ribadeo) e o Mera, no lugar chamado Lucis, actualmente Celeiro de Mariñaos, no concello de Barreiros.
Celenterados

Para a información sobre os cnidarios (augamares ou medusas, pólipos de coral, anemones etc. ) ver Cnidaria. Os Coelenterata ou celenterados (tamén chamados celentéreos) é a denominación dun grupo taxonómico hoxe obsoleto, que xa non se usa nas clasificacións modernas. Durante un tempo comprendía o grupo dos Cnidaria e Ctenophora, que se consideraban diblásticos e radiados. Despois, os Ctenophora foron separados e o termo pasou a utilizarse como sinónimo de Cnidaria, pero nas clasificacións modernas o termo foi abandonado en favor de Cnidaria.
O nome procede do grego koilos, "oco", referíndose á súa cavidade interna, e de enteron, "intestino". Esta cavidade interna é o celénteron ou cavidade gastrovascular. Relacións filoxenéticas
Xa en 1866 se propuxo que Cnidaria e Ctenophora estaban máis relacionados entre si que cos animais bilaterais (Bilateria) e formouse con eles o grupo dos Coelenterata. En 1881 propúxose que Ctenophora e Bilateria eran grupos próximos, pero as análises recentes desbotan esta idea e polo contrario indican que son os Cnidaria os que están máis próximos aos bilaterais. A estrutura diblástica e a presenza dunha soa abertura corporal e cavidade fixera crer que os cnidarios e os ctenóforos estaban relacionados. Pero agora sábese que a estrutura embrionaria de cternóforos e cnidarios non está relacionada, e tampouco hai outros datos que demostren que ambos os grupos comparten un devanceiro común. Hoxe hai un acordo xeral en que a similitude entre Ctenophora e Cnidaria (a forma medusoide) débese a converxencia evolutiva debida ao feito de estaren os dous grupos adaptados á vida peláxica. Os ctenóforos bentónicos non se parecen en absoluto aos pólipos. Os ctenóforos carecen de ciclo metaxénico de vida e dos cnidoblastos característicos dos cnidarios, pero teñen coloblastos.
As análises filoxenéticas indican que Ctenophora e Cnidaria son grupos separados.
Pola súa parte, a posición dos Ctenophora dentro do reino animal foi debatida durante longo tempo e aínda non está de todo clara e propúxose que eran unha rama irmá dos Bilateria, irmá dos Cnidaria, irmá dos Cnidaria, Placozoa e Bilateria, ou irmá de todo o resto dos filos animais.
En consecuencia, Cnidaria e Ctenophora considéranse filos separados, e o termo Coelenterata englobando a ambos considérase parafilético e non válido taxonomicamente. Celenterado como sinónimo de cnidario aínda segue aparecendo en moitos libros, pero como termo taxonómico debe usarse Cnidaria. Para complicar máis este asunto, un traballo de 1997 de Lynn Margulis (revisando un modelo previo de Thomas Cavalier-Smith) sitúa a Cnidaria e Ctenophora sós dentro da rama dos Radiata do subreino Eumetazoa. Os eumetazoos comprenden todos os animais excepto os Porifera (esponxas), Trichoplax, e os aínda pouco comprendidos Mesozoa. Ningunha agrupación é aceptada universalmente; pero poden atoparse na literatura taxonómica. A hipótese dos Coelenterata como grupo foi recentemente reavivada baseándose en datos molecuares, que situarían aos celenterados como un grupo irmán monofilético dos Bilateria.
Celeridade

A magnitude ou módulo da velocidade coñécese como celeridade ou rapidez. Adóitase expresar como distancia percorrida partido por unidade de tempo. Cando a velocidade é uniforme (constante), a celeridade pódese calcular dividindo a distancia percorrida entre o tempo empregado. Cando un obxecto está acelerado, o seu vector velocidade varía ó longo do tempo. A aceleración pode consistir nun cambio de dirección do vector velocidade, un cambio na magnitude ou ámbalas dúas cousas.
Celestina

A celestina (do latín caelestis que significa celeste, en alusión a súa cor) é un mineral da clase dos sulfatos cuxa fórmula química é SrSO4 (contén un 56% de SrO e un 44% de SO3). Aspecto
A celestina preséntase a miúdo en forma de cristais tabulares ou tamén de forma acicular. Moitos exemplares presentan unha cor azul clara moi característica. Lugares onde se atopa
Atópase con frecuencia en rochas calcarias e arenitos, revestindo cavidades en forma de xeodas ou en filóns hidrotermais en forma de drusas asociada en ocasións con pirita, calcita ou barita
É un mineral moi estendido en España, sendo fácil atopalo en case que tódalas rexións da península. Usos da celestina
A celestina é unha fonte importante da que obter nitrato de estroncio, que logo é usado para a fabricación de fogos artificiais na industria pirotécnica.
Úsase tamén na industria da enerxía nuclear. Propiedades
A celestina é un mineral que presenta unha temperatura de fusión moi baixa. Outros sulfatos
A anhidrita e o xeso son outros minerais importantes da clase dos sulfatos.
Celestina Marrón

Celestina Marrón Llaneza, nada en Lada (Langreu) o 29 de xuño de 1926 e finada en Xixón o 9 de agosto de 2016, foi unha militante comunista española. Xunto a outras compañeiras como Tina Pérez e Anita Sirgo tivo un labor decisivo na Huelgona de 1962. Traxectoria
A súa familia sufriu as consecuencias da represión franquista e tivo que traballar xa desde nena. O seu pai e o seu irmán foron fusilados tras a guerra civil en Pando, e os falanxistas queimaron a súa casa cando Marrón tiña 10 anos.
Casou en 1946 e tivo dous fillos, dos que quedou a cargo tras a súa separación sete anos despois. Ocupouse entón de todo tipo de traballos para poder saír adiante. Ademais, tivo un papel destacado nos inicios na clandestinidade de Comisións Obreiras, sindicato no que ao longo da súa vida ocupou diversos cargos. A súa casa serviu de refuxio a dirixentes históricos do Partido Comunista como Horacio Fernández Inguanzo ou Ángel León Camblor.
En 1962, durante a Huelgona, levou a cabo labores fundamentais para o éxito da folga xunto a outras compañeiras como Anita Sirgo, Tina Pérez ou o resto de mulleres das Concas Mineiras, dende lanzar millo aos crebafolgas até organizar as mulleres e difundir propaganda clandestina do Partido Comunista. ​ Por outra parte, tamén exerceu o seu labor político como correspondente para Radio España Independiente baixo o pseudónimo de «Amapola asturiana de pura cepa».
En 1966 comezou a traballar nos comedores do pozo Candín, onde continuou até a súa xubilación en 1991. Después de xubilada, Marrón continuou a súa militancia en Comisións Obreiras.
Finou en Xixón o 9 de agosto de 2016, aos 90 anos. Os seus restos mortais foron incinerados. Homenaxes
En marzo de 2016 o PCE de Langreu homenaxeou a Celestina Marrón pola súa «vida de loita», tanto na clandestinidade coma nos cargos que logo ocupou.
En 2009 foille concedida, xunto a Rosa María Fernández García, a Medalla ao Mérito no Traballo na categoría de Prata pola súa loita a prol da clase obreira. No acto, Marrón lembrou «a quen loitaron contra o franquismo e a favor da democracia, ás mulleres explotadas, aos traballadores e traballadoras que sofren a crise, e aos sindicalistas que en calquera lugar do mundo arriscan as súas vidas pola liberdade».