proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Lingua okanagan

A lingua okanagan, tamén coñecida como colville-okanagan, ou nsyilxcən (n̓səl̓xcin̓, n̓syilxčn̓), é unha lingua salish falada polo pobo okanagan que habitaba na rexión da meseta interior da conca do río Okanagan no período precolonial. O seu territorio está dividido entre a Columbia Británica do Canadá e o Estado de Washington nos Estados Unidos de América. Despois da colonización británica, estadounidense e canadense durante o século XIX e a posterior asimilación de todas as tribos salish, o uso da lingua okanagan declinou drasticamente. O okanagan está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
O okanagan está en perigo de extinción, xa que non se transmite como primeira lingua, mais está a ser ensinada como segunda lingua por máis de 40 adultos e 35 nenos na cidade de Spokane, Washington, e por varias ducias de adultos na reserva india de Colville, no estado de Washington, así como polos habitantes do val do río Okanagan da Columbia Británica. Quedan arredor de 50 persoas que falan o okanagan con fluidez como primeira lingua, a maioría delas viven no val de Okanagan na Columbia Británica. A lingua está nun estado moribundo e non ten falantes como primeira lingua de menos de 50 anos. O okanagan é a segunda lingua salish máis falada despois do shuswap.
Lingua oligosintética

Unha lingua oligosintética (do grego ὀλίγος, que quere dicir "pouco" ou "pequeno") é calquera linguaxe que use moi poucos morfemas, talvez uns poucos centos, o que combina unha forma sintética para crear oracións. Sería antónimo á linguaxe polisintética. A oligosíntese é na súa maioría teórica e dependería basicamente na creación de longas palabras compostas.
Non existen linguaxes naturais humanas que sexan oligosintéticas. As linguas nativas americanas náhuatl e siksiká mostraron no pasado ter cualidades oligosintéticas (segundo Benjamin Whorf), mais a comunidade lingüística considéraas polisintéticas.
Debido a que non existen linguas naturais que mostren propiedades oligosintéticas, algúns lingüistas sosteñen que unha verdadeira lingua oligosintética é imposible ou nada práctica para un uso produtivo entre humanos.
Algunhas linguas auxiliares, por exemplo a lingua sona, o aUI, o ygyde, o kali-sise, o vuyamu e o kah, deberían ser considerados oligosintéticos.
A neolingua falada en Oceanía na novela 1984 tende teoricamente a ser unha lingua oligosintética, xa que o obxectivo era reducir os morfemas.
Lingua onondaga

A lingua onondaga (cuxo autoglotónimo é Onoñdaʼgegáʼ nigaweñoʼdeñʼ; IPA: [onũdaʔɡeɡáʔ niɡawẽnoʔdẽʔ], literalmente "o onondaga é a nosa lingua") é unha lingua da familia iroquesa falada polo pobo onondaga, un dos pobos orixinarios que constituíron a Liga dos Iroqueses (Haudenosaunee).
Esta lingua fálase nos Estados Unidos e no Canadá, principalmente na reserva do centro do estado de Nova York e preto de Brantford, Ontario. Segundo datos de 2007 tiña 40 falantes, mais o seu número está a medrar dende 2010. O onondaga está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO. Uso e revitalización
Segundo o Atlas das linguas do mundo en perigo da UNESCO, hai uns 10 falantes nativos de onondaga en Nova York e 40 falantes nativos na Reserva das Seis Nacións en Ontario, no Canadá. A lingua chegou a estar en perigo pola presión do inglés como lingua do poder. Esta visión da lingua tamén se produciu nas escolas residenciais de todo o Canadá entre os anos 1800 e 1900. Os nenos da escola residencial india do Instituto Mohawk de Brantford, Ontario, foron castigados por usar a súa lingua.
O Centro de Linguas da Nación Onondaga (chamado Ne' Eñhadiweñnayeñdeʼnhaʼ, ou "eles coñecerán a lingua") leva a cabo esforzos de revitalización lingüística dende 2010. Os nenos aprenden a lingua onondaga na Onondaga Nation School e tamén hai clases dispoñibles para adultos. En setembro de 2015, anunciouse que quince adultos ingresarían nunha clase de inmersión lingüística a tempo completo en onondaga, despois da cal se converterían en profesores da lingua. No Canadá, Gawęnahwishe' Onǫda'gega' é un proxecto de dinamización que se lanzou en 2017 con seis novos estudantes. É un programa de inmersión para adultos que implementa o marco da Comisión Lingüística das Seis Nacións (SNLC). Están implicados na tradución da estación de radio local, na realización de programas coas escolas primarias e secundarias locais e en eventos de divulgación para a comunidade.
Lingua osca

O osco, a lingua dos oscos, formaba parte da rama sabélica dafamilia das linguas itálicas, que á súa vez era unha rama das linguas indoeuropeas, que inclúe o umbro, o latín e mais o falisco. Era falado no Samnio e na Campania, así como na Lucania e nos Abruzos. Inscricións
O osco é coñecido por inscricións que se datan desde o século V a. C. As inscricións oscas máis importantes son a Tabula Bantina e o Cippus Abellanus. O osco usou as grafías do alfabeto latino e do alfabeto grego, e mais unha serie de variedades dos vellos alfabetos itálicos. Coñécese tamén unha forma de alfabeto osco designada como nucerino. Dialectos
Os dialectos oscos comprendían falares dos samnitas, marrucinos, pelignos, vestinos, sabinos e marsos. Algúns trazos lingüísticos
O osco compartía moitos riscos comúns co latín, aínda que tiñan tamén moitas diferenzas. Por exemplo, o verbo latino volo, volui, velle e outras formas similares, provenientes da raíz do protoindoeuropeo *wel- ('querer'), estaban representados en osco por vocábulos derivados da raíz *gher ('desexar'); así, o osco herest ('desexa, quere') contrasta co latín vult ('quere'). Ao latín locus ('lugar, posto') correspondíalle en osco slaagid.
A fonoloxía osca evidencia diferenzas respecto do latín: en osco /p/ equivalía ao /kw/ (qu) latino (Osc. pis, Lat. quis); /b/ equivalía ao /v/ latino; /f/ medial en vez do /b/ ou /d/ (Osc. mefiai, Lat. mediae).
Considerado como a máis conservadora de todas as linguas itálicas coñecidas, o osco rivalizaba só co grego en manter intacto o sistema herdado de vocais con ditongos. Exemplo dun texto osco (Cippo Abellano)
ekkum[svaí píd herieset
trííbarak[avúm tereí púd
liímítú[m] pernúm [púís
herekleís fíísnú mefi[ú
íst, ehtrad feíhúss pú[s
herekleís fíísnam amfr
et, pert víam pússtíst
paí íp íst, pústin slagím
senateís suveís tangi
núd tríbarakavúm lí
kítud. íním íúk tríba
rakkiuf pam núvlanús
tríbarakattuset íúk trí
barakkiuf íním úíttiuf
abellanúm estud. avt
púst feíhúís pús físnam am
fret, eíseí tereí nep abel
lanús nep núvlanús pídum
tríbarakattíns. avt the
savrúm púd eseí tereí íst,
pún patensíns, múíníkad ta[n
ginúd patensíns, íním píd e[íseí
thesavreí púkkapíd ee[stit
a]íttíúm alttram alttr[ús
h]erríns. avt anter slagím
a]bellanam íním núvlanam
s]úllad víú uruvú íst. edú e]ísaí víaí mefiaí teremen
n]iú staíet.
Lingua ottawa

A lingua ottawa ou odawa é un dialecto da lingua ojibwa falada polo pobo ottawa que habita no sur de Ontario no Canadá, e no norte de Míchigan, nos Estados Unidos. Existen descendentes de falantes de ottawa que migraron e viven en Kansas e Oklahoma. O primeiro encontro rexistrado de falantes de ottawa e europeos tivo lugar en 1615 cando un grupo de ottawas atopou co explorador Samuel de Champlain na costa norte da baía Xeorxiana. O ottawa escríbese nun sistema alfabético usando letras latinas, e os seus falantes coñécense como nishnaabemwin 'fala a lingua nativa' ou daawaamwin "fala ottawa". O ottawa está clasificado como en perigo severo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
Lingua paiute do norte

A lingua paiute do norte, tamén coñecida como numu ou paviotso, é unha lingua númica da familia uto-azteca falada polo pobo paiute nos Estados Unidos de América. Segundo Marianne Mithun, en 1994 tiña arredor de 500 falantes nativos. Porén, en 1999 Ethnologue elevaba o número a 1631. En 2007, estimábase que había uns 700 ademais de 400 falantes parciais. A lingua paiute do norte está estreitamente relacionada coa lingua mono. O paiute do norte está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO. Fonoloxía
A fonoloxía da lingua paiute do norte é moi variábel e os seus fonemas teñen moito alófonos.
Lingua persa media

O persa medio, pelvi ou persa sasánido, que inclúe, entre outras linguas, o palavi e o parto, é o conxunto de linguas iranias faladas durante o período sasánida. Derivaba do persa antigo e chegou até nós en documentos en escritura palavi, aínda que tamén foi rexistrado en escritura maniquea polos maniqueos persas.
Na clasificación das linguas iranianas, o Período Medio inclúe as linguas comúns en Irán desde o século III a. C. (coa caída da dinastía aqueménida) até o século VII d. C. cando caeron os sasánidas.
Lingua polisintética

En tipoloxía lingüística, parte da lingüística, e segundo criterios morfolóxicos, unha lingua polisintética é unha lingua na que unha palabra pode estar formada por unha serie de lexemas e morfemas ata tal punto elevada que equivale ao que noutras moitas linguas se enunciaría por medio dun enunciado.
Exemplos de linguas deste tipo son o inuit e as linguas paleosiberianas.
As linguas polisintéticas opóñense tradicionalmente ás aglutinantes, ás flexivas e ás illantes.
Lingua potawatomi

O potawatomi (neshnabémwen) é unha lingua algonquina falada polo pobo potawatomi, que vivía tradicionalmente na rexión dos Grandes Lagos, nos actuais Míchigan, Wisconsin e Ontario. No ano 2012, nove persoas potawatomi, todos eles maiores, eran os únicos falantes da lingua. As tribos federalmente recoñecidas de Míchigan están a traballar para a revitalización da lingua. O potawatomi está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
Lingua powhatan

A lingua powhatan ou lingua algonquina de Virxinia (cuxo autónimo é kikitowämak) é unha lingua morta pertencente á pola oriental da familia algonquina. Foi falada polos powhatan de Virxinia. Extinguiuse arredor de 1790 despois de que os seus falantes foran forzados baixo coacción a falar inglés. As únicas probas documentais desta lingua son dúas listas de palabras rexistradas no tempo do primeiro contacto cos europeos. William Strachey rexistrou arredor de 500 palabras e o capitán John Smith rexistrou outras 50. Smith tamén rexistrou a existencia dun pidgin do powhatan, pero non se coñece nada sobre el. Ó igual que outras linguas algonquinas, o powhatan non tiña un sistema de escrita, polo que todo o que se sabe da lingua son estes rexistros do século XVII e a investigación que se pode facer con comparacións doutras linguas algonquinas.
Lingua proto-hmong-mien

O proto-hmong-mien é o devanceiro hipotético (protolingua) das linguas hmong-mien.
Lingua protoalgonquina

A lingua protoalgonquina é unha protolingua da cal derivan as linguas algonquinas. En xeral estímase que se falou hai entre 2. 500 e 3. 000 anos, mais hai menos acordo sobre onde se falou. A familia algonquina, que é unha rama da máis grande familia de linguas álxicas, adoita dividirse en tres subgrupos: algonquinas orientais, que é unha división xenética, algonquinas centrais e das chairas, ambas as dúas agrupacións sprachbund. Na lingüística histórica de América do Norte, o protoalgonquino é unha das protolinguas mellor estudadas e reconstruídas a fondo. Desenvolveuse a partir da lingua protoálxica.
Lingua protoindoeuropea

O protoindoeuropeo (PIE) é o teórico devanceiro común da familia lingüística das linguas indoeuropeas. Os elementos que compoñen a lingua derivan da reconstrución lingüística a partir das linguas indoeuropeas documentadas. Non existen ningún rexistro directo da existencia do protoindoeuropeo.
Existen máis obras sobre a reconstrución do protoindoeuropeo que ningunha outra protolingua, e é a máis estudada de tódalas protolinguas da mesma época. A maioría das obras dos lingüistas durante o século XIX estiveron dedicadas á reconstrución do protoindoeuropeo ou as protolinguas que descenden del (como o protoxermánico e o protoindoiranio), e moitas das técnicas modernas de reconstrución lingüística (como o método comparativo) foron desenvolvidas como resultado.
Crese que o protoindoeuropeo foi falado como unha única lingua dende o ano -4500 até o -2500, durante finais do Neolítico e comezos da Idade de Bronce, aínda que as estimacións varían en máis de mil anos. Segundo a teoría prevalente, a hipótese Kurga, a patria orixinal dos protoindoeuropeos puido ser a estepa póntica do leste de Europa. A reconstrución lingüística do protoindoeuropeo achegou información sobre a cultura e a relixión patriarcal dos seus falantes.
Lingua protoiroquesa

A lingua protoiroquesa é unha protolingua teórica das linguas iroquesas. Lounsbury (1961) estimou a partir da glotocronoloxía unha profundidade temporal de 3. 500 a 3. 800 anos para a división entre as linguas iroquesas do norte e do sur. No momento do primeiro contacto cos europeo, os exploradores franceses no século XVI atoparon aldeas ao longo do río San Lourenzo, agora asociadas co pobo laurentino. Outras tribos do norte máis coñecidas tomaron o seu territorio e desprazáronos, e máis tarde foron atopadas por máis colonos franceses, europeos e ingleses. Estas tribos incluían os huróns e neutrais na actual Ontario, atopados por primeira vez polos exploradores e comerciantes franceses; as Cinco Nacións da Liga Iroquesa no norte do estado de Nova York e Pensilvania, e os pobos erie e susquehannock en Pensilvania.
Os falantes do sur das linguas iroquesas ían dende o cherokee nas Grandes Montañas Fumegantes, ata os tuscarora e os nottoway no interior preto dos modernos estados de Virxinia e Carolina do Norte.
Lingua protomaia

O protomaia é o devanceiro hipotético das linguas maias, tanto das que aínda se falan hoxe, como das xa extintas, incluíndo o maia clásico documentado nas inscricións xeroglíficas maias. Fonoloxía
O protomaia ten as seguintes sons, de acordo coa reconstrución feita por Campbell e Kaufman (1985).
Cinco vogais: a, e, i, o e u. Cada unha delas ten unha versión curta e unha longa versión: aa, ee, ii, oo e uu.
Regras sonoras
O seguinte conxunto de cambios no protomaia para as linguas modernas emprégase como base da clasificación das linguas maias. Cada cambio de son pode ser compartido por moitas linguas, un fondo agrisado sinala que non goubo ningún cambio.
Lingua protonahua

A lingua protonahua (tamén chamada protoazteca) é unha hipotética protolingua descendente da lingua protouto-azteca. É o devanceiro común dende o cal evolucionaron as modernas linguas nahuas. Patria
Hai certa controversia sobre onde e cando se falou o protonahua. Seguindo fontes etnohistóricas nahuas que describen unha migración cara ao sur de falantes de náhuatl, así como o feito de que todas as outras linguas uto-aztecas están ao norte das linguas nahuas, tradicionalmente considerouse que a patria está situada ao norte da actual área de extensión.
Unha hipótese alternativa de Jane Hill é que o protonahua xurdiu dentro de Mesoamérica, e os nahuas son os únicos restos dunha migración a grande escala cara ao norte.
Lingua protouto-azteca

A lingua protouto-azteca é o devanceiro común hipotético das linguas uto-aztecas. As autoridades sobre a historia do grupo lingüístico adoitan situar a Urheimat protouto-azteca na rexión fronteiriza entre os Estados Unidos e México, é dicir, as rexións altas de Arizona e Novo México e as áreas adxacentes dos estados mexicanos de Sonora e Chihuahua, que corresponden aproximadamente co deserto de Sonora e á parte occidental do deserto de Chihuahua. Foi falada por cazadores do Mesolítico en Aridoamérica, hai uns 5. 000 anos. Urheimat
As reconstrucións do vocabulario botánico achegan pistas sobre o nicho ecolóxico habitado polos protouto-aztecas. Fowler colocou o centro do protouto-azteco no centro de Arizona, cos dialectos do norte que se estenden ata Nevada e o deserto de Mojave e os dialectos do sur que se estenden ao sur polo corredor de Tepiman ata México. A terra natal das linguas númicas situouse no sur de California preto do Death Valley, e a terra natal do proposto grupo uto-azteca do sur situouse na costa de Sonora.
Unha proposta contraria suxire que a patria do protouto-azteco estaba moito máis ao sur; esta teoría foi publicada en 2001 por Jane H. Hill, baseándose na súa reconstrución do vocabulario relacionado co millo en protouto-azteco. Segundo a súa teoría, os supostos falantes do protouto-azteco eran os principais cultivadores de millo en Mesoamérica, que gradualmente se desprazaron cara ao norte, levando consigo o cultivo de millo, durante o período de hai uns 4. 500 ou 3. 000 anos. A difusión xeográfica dos falantes correspondeu á ruptura da unidade lingüística. A hipótese foi criticada por varios motivos, e non é xeralmente aceptada polos uto-aztecanistas. Usando métodos de filoxenética computacional, Wheeler & Whiteley (2014) tamén suxiren unha terra natal do sur para o protouto-azteca ou preto da área ocupada polo pobo cora e algúns grupos nahuas. O náhuatl forma o clado máis basal do filograma uto-azteca de Wheeler & Whiteley (2014). Unha enquisa de vocabulario relacionado coa agricultura realizada por Merrill (2012) descubriu que o vocabulario agrícola só se pode reconstruír para o uto-azteca do sur. Iso apoia a conclusión de que a comunidade de fala protouto-azteca non practicaba a agricultura senón que a adoptou só despois de entrar en Mesoamérica polo norte.
Unha proposta máis recente de 2014, de David L. Shaul, presenta evidencias que suxiren un contacto entre o protouto-azteca e as linguas do centro de California, como a esselen e a yokuts. Iso levou a Shaul a suxerir que o protouto-azteca falábase na área central do val de California, e que formaba parte dunha antiga zona lingüística californiana.
Lingua protoálxica

A lingua protoálxica é a protolingua dende a cal evolucionaron as linguas álxicas (incluíndo a lingua wiyot, a lingua yurok e a lingua protoalgonquina). Estímase que se falou hai uns 7. 000 anos en América do Norte, posiblemente arredor da meseta de Columbia. É un exemplo de protolingua de segundo nivel (unha protolingua cuxa reconstrución depende dos datos doutra protolingua, neste caso da lingua protoalgonquina) a cal é amplamente aceptada que existiu. O seu principal investigador foi Paul Proulx. Vogais
O protoálxico tiña catro vogais básicas, que podían ser longas ou curtas: long: *i·, *e·, *a·, *o·
short: *i, *e, *a, *o
Lingua prusiana antiga

O prusiano antigo é unha lingua báltica extinta, falada polos habitantes da zona que posteriormente se chamou Prusia Oriental (hoxe repartida entre Polonia, Lituania e a rexión rusa de Kaliningrado) antes das colonizacións alemá e polaca do século XIII. Despois desta colonización, empezouse a falar un dialecto xermánico do Baixo Alemán Oriental chamado tamén prusiano polo que é conveniente non confundilos. Na rexión lituana de Klaipėdá existe un grupo de persoas que intenta revivir unha versión reconstruída deste idioma báltico. Características
O prusiano antigo está estreitamente emparentado coas outras linguas bálticas extintas, o galindiano (falado antigamente no territorio do sur) e o sudoviano (ao leste). A súa relación é máis afastada coas linguas bálticas orientais, aínda vivas, o lituano e máis aínda co letón.
Os Aesti, mencionados por Tácito na súa Germania, poderían ter sido un pobo falante de prusiano antigo. Segundo os describe Tácito, eran un pobo como os demais suevos (un grupo de pobos xermánicos) pero cun idioma máis "británico" (celta).
Durante a Reforma e despois dela, grupos de persoas de Polonia, Lituania, Francia e Austria atoparon refuxio en Prusia. Estes novos inmigrantes provocaron un lento declive no uso do antigo prusiano, xa que os prusianos comezaron a adoptar os idiomas dos recentemente chegados. O prusiano antigo probabelmente deixou de ser falado arredor do final do século XVII coa gran praga.
Dáselle o nome de "prusiano antigo" para evitar a confusión co adxectivo "prusiano", que se relaciona co posterior estado alemán. O nome do país en prusiano antigo, sen ser latinizado, foi Prusa; isto pode usarse para reconstruír o idioma a partir do estado posterior. O prusiano antigo empezou a escribirse no século XIV, e del sobrevive moi pouca literatura.
Lingua púnica

A lingua púnica, (𐤃𐤁𐤓𐤉𐤌 𐤐𐤍𐤉𐤌 Dabarīm Pōnnim) tamén chamada cananeo ou fenicio-púnico, é unha variedade extinta da lingua fenicia, unha lingua cananita da familia semítica. Foi falada no noroeste de África e en varias illas mediterráneas polos púnicos durante a antigüidade clásica, dende o século -VIII até o século VI.
Lingua rama

A lingua rama é unha lingua falada polo pobo rama de Nicaragua, pertencente á familia lingüística chibcha. Os seus falantes habitan na illa de caio Rama e o sur do lago Bluefields na costa caribe de Nicaragua. Outras linguas indíxenas da rexión inclúen o miskito e o sumo. O rama é unha das linguas máis setentrionais da familia chibcha.
A lingua rama está gravemente ameazada. A súa lingua foi descrita como "morrendo rapidamente por falta de uso" xa na década de 1860. Contra o ano 1980, díxose dos rama que "case perderon a súa lingua étnica orixinal" e convertéronse en falantes dunha forma de crioulo inglés. En 1992, só se podían atopar aproximadamente 36 falantes fluídos entre unha poboación étnica de 649 individuos. O número de falantes na illa de caio Rama era de só 4 persoas en 1992. Houbo varios esforzos de dinamización lingüística. O traballo de campo para o primeiro dicionario de rama foi feito durante este tempo por Robin Schneider, un estudante graduado da Universidade de Berlín. O rama está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
Lingua sauk

O sauk é considerado tanto un dialecto da lingua fox como unha lingua distinta, unha das moitas linguas agonquinas. Está moi relacionado cos dialectos que falan os meskwaki e os kickapoo. Cada un dos dialectos contén arcaísmos e innovacións que os distinguen entre eles. O sauk e o meskwaki parecen ser os máis emparentados dos tres, o que reflicte a longa relación entre os pobos. Considérase que Sauk é mutuamente intelixible, ata certo punto, coa lingua fox. O sauk ten tan poucos falantes que se considera unha lingua en perigo de extinción, como moitas outras nativas de América do Norte. O sauk está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
Na súa propia lingua, os sauk chamáronse outrora a si mesmos asakiwaki [a-'sak-i-wa-ki], "xente da desembocadora". O pobo sauk ten un silabario propio para a súa lingua. Publicaron un libro introdutorio en 1975, baseado nun silabario "tradicional" que existía en 1906. Ao redor de 1994 propúxose unha nova ortografía para axudar ao renacemento da lingua. O antigo silabario estaba dirixido aos xa falantes nativos de sauk; a ortografía máis recente foi desenvolvida para falantes nativos de inglés, xa que moitos sauk crecen co inglés como primeira lingua.
En 2005, publicouse A Concise Dictionary of the Sauk Language usando a ortografía estándar algonquina.
En 2012, Shawnee High School de Shawnee, Oklahoma, comezou a ofrecer un curso de lingua sauk.
Lingua seneca

A lingua seneca (en seneca, onödowá'ga ou onötowá'ka: ) é unha lingua iroquesa falada polo pobo seneca, un dos seis pobos da Liga Iroquesa. No ano 2013, estaba en marcha un programa activo de revitalización da lingua. O seneca está clasificado como en perigo severo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO. Revitalización lingüística
En 1998, fundouse a Seneca Faithkeepers School como escola para ensinar ós nenos a lingua e as tradicións seneca durante cinco días á semana. En 2010, a profesora de seneca de K-5 Anne Tahamont recibiu o recoñecemento polo seu traballo cos estudantes na Escola de Silver Creek e na documentación lingüística, presentando Documenting the Seneca Language' using a Recursive Bilingual Education Framework na Conferencia Internacional de Documentación e Conservación de Linguas (ICLDC).
En 2013, celebrouse o primeiro acontecemento deportivo público en seneca cando os estudantes da escola de secundaria foron os encargados de anunciar un partido de lacrosse.
Lingua shawnee

A lingua shawnee (saawanwaatoweewe, sâwanwâtowêwe) é unha lingua algonquina falada en partes do centro e nordeste de Oklahoma polo pobo shawnee. Era orixinalmente falada por este pobo nun territorio amplo no leste dos actuais Estados Unidos, maioritariamente ao norte do río Ohio. Ocupaban territorio en Ohio, Virxinia Occidental, Kentucky e Pensilvania. O shawnee está intimamente relacionado con outras linguas algonquinas, como o mesquakie-aauk (sac e fox) e o kickapoo. Segundo un censo de 2015, conta con 260 falantes, aínda que o seu número está a minguar. É unha lingua polisintética que se caracteriza como ter liberdade na ordenación das palabras. O shawnee está clasificado como en perigo severo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
Lingua shoshone

A lingua shoshone, tamén escrita shoshoni ou shoshoni-gosiute (en shoshone: Sosoni' ta̲i̲kwappe, newe ta̲i̲kwappe ou neme ta̲i̲kwappeh) é unha lingua númica da familia uto-azteca, falada polo pobo shoshone. O shoshone fálase principalmente na rexión da Gran Conca, nos estados de Wyoming, Utah, Nevada e Idaho. O shoshone está clasificado como en perigo severo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
Lingua shuswap

A lingua shuswap (/ˈʃuːʃwɑːp/; en shuswap: secwepemctsín [ʃəxʷəpəməxˈtʃin]) é unha lingua da familia salish do interior, falada tradicionalmente polo pobo shuswap (secwépemc [ʃəˈxʷɛpəməx]) da Columbia Británica. O shuswap, unha lingua en perigo de extinción, fálase principalmente no sur e centro da Columbia Británica entre o río Fraser e as Montañas Rochosas. Segundo o Consello Cultural dos Primeiros Pobos, 200 persoas falan o shuswap como lingua materna, e hai outros 1. 190 semifalantes. O shuswap está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO. Clasificación
O shuswap é a máis setentrional das linguas salish do interior que se falan no Canadá e no noroeste do Pacífico dos Estados Unidos. Hai dous dialectos do shuswap: Oriental: Kinbasket (Kenpesq’t) e Shuswap Lake (Qw7ewt/Quaaout).
Occidental: Canim Lake (Tsq’escen), Chu Chua (Simpcw), Deadman's Creek (Skitsestn/Skeetchestn)–Kamloops (Tk'emlups), Fraser River (Splatsin, Esk’et) e Pavilion (Tsk’weylecw)–Bonaparte (St’uxtews).
As outras linguas salish do interior setentrionais son o lillooet e o thompson.
Lingua siksiká

A lingua siksiká (ᓱᖽᐧᖿ), tamén coñecida como lingua pés negros, é unha lingua algonquina falada pola tribo dos pés negros, que viven nas chairas do noroeste de Norte América. Case tódolos falantes viven no Canadá. Existen catro dialectos do siksiká, tres deles falados en Alberta, e outro falada nos Estados Unidos. O siksiká está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
Existen diferenzas entre o siksiká antigo (tamén chamado alto siksiká), que é falado pola xente maior, e o siksiká moderno, falado pola xente nova. Entre as linguas algonquinas, o siksiká é relativamente diverxente na fonoloxía e no léxico. Ó igual que as outras linguas algonquinas, o siksiká é tipoloxicamente polisintética.
A academia Cuts Wood de Browning, Montana, fundada por Darrell Kipp e o Insituto Piegan, ofrecen cursos de inmersión en siksiká.
Lingua squamish

O squamish (Sḵwx̱wú7mesh sníchim; [sqʷχʷoʔməʃ snit͡ʃim]; onde sníchim quere dicir lingua) é unha lingua salish da costa falada polo pobo squamish que habita no noroeste do Pacífico canadense. É falada na área do suroeste na Columbia Británica, no Canadá, centrándose nas comunidades das reservas en Squamish, North Vancouver e West Vancouver. O squamish está estreitamente relacionado coas linguas sechelt, halkomelem e nooksack. O squamish está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
O seu sistema de escrita é o sḵwx̱wú7mesh (1990).
Lingua tonal

Unha lingua tonal é unha lingua na que o contorno da frecuencia fundamental coa que se pronuncia cada sílaba serve para crear contrastes fonolóxicos e pares mínimos. Para que unha lingua se clasifique como tonal, os tons teñen que afectar ao significado das palabras. Distribución xeográfica
O ton é unha característica fonolóxica que se atopa en todos os continentes. Un exemplo típico son as linguas chinesas de Asia. Un estudo de corpus estimou que arredor do 40% das linguas humanas posúen esta característica. A pesar da súa ampla difusión no mundo, as linguas tonais concéntranse en cinco rexións: Extremo Oriente (familias sino-tibetana e vietnamita).
África occidental subsahariana (linguas bantús).
Nova Guinea.
Mesoamérica (linguas otomangueanas, entre outras) e América do Norte (linguas na-dené).
Amazonía (por exemplo, as linguas makú).
As linguas tonais son pouco frecuentes en Europa. Destaca o sueco, que posúe dous tons (grave ou baixo e agudo ou alto); porén, estes son contrastivos só nas palabras dun lexema, pero non nas compostas. Exemplos
O chinés mandarín é un idioma tonal. Posúe catro tons principais: O primeiro ton, que se pronuncia de forma sostida, sen variacións.
O segundo ton, que comeza baixo e remata alto, como ao facer unha pregunta en castelán.
O terceiro ton, que empeza nunha posición media, logo baixa moito e acaba subindo.
O cuarto ton, que empeza agudo e acaba baixo.
Existe tamén un ton neutro, que se caracteriza por ser curto, usado principalmente en partículas auxiliares.
A correcta pronuncia dos tons é de grande importancia, xa que os erros poden producir malentendidos ou confusións. Por exemplo, a sílaba ma pode adquirir diferentes significados segundo o ton: mā (primeiro ton): nai, materno.
má (segundo ton): sésamo, cánabo.
mǎ (terceiro ton): cabalo.
mà (cuarto ton): rifar, insultar.
ma (ton neutro): partícula interrogativa.
Grazas aos tons poden construírse oracións infrecuentes, mais comprensibles. Por exemplo: 妈妈骂麻马吗? (chinés tradicional: 媽媽罵麻馬嗎? )
māma mà má mǎ ma?
Rifa mamá co cabalo de cánabo?
妈妈骂马吗
māma mà mǎ ma?
Mamá insulta ao cabalo?
Lingua tongva

A lingua tongva (tamén coñecida como gabrielino ou gabrieleño) é unha lingua morta da familia uto-azteca, falada outrora polo pobo tongva, un pobo indíxena que habitou arredor da actual cidade dos Ánxeles, en California. Non é unha lingua de fala cotiá dende os anos corenta. O pobo tongva agora fala inglés, mais algúns están tentando revivir a súa lingua usándoa en conversacións cotiás e contextos cerimoniais. No presente, a lingua tamén se está a utilizar en clases de dinamización lingüística e nalgún debate público sobre cuestións relixiosas e ambientais. O tongva está estreitamente relacionado coa lingua serrano. Os nomes de varias cidades e barrios do sur de California son de orixe tongva, incluíndo Pacoima, Tujunga, Topanga, Azusa, Cahuenga no paso de Cahuenga e Cucamonga no Rancho Cucamonga.
Os derradeiros falantes nativos de tongva viviron a comezos do século XX. A lingua está documentada principalmente nas notas de campo inéditas de John Peabody Harrington feitas durante esa época. O "Proxecto J. P. Harrington", desenvolvido por The Smithsonian a través da Universidade de California, Davis, codificou para a súa documentación aproximadamente 6. 000 páxinas das súas notas sobre a lingua tongva, traballo realizado por un membro tongva durante tres anos. Non se comprobou se uns supostos falantes nativos de tongva faleceron na década de 1970. O tongva está clasificado como morta polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
O planetoide 50000 Quaoar recibiu o nome do deus creador tongva.
Lingua vehicular

Unha lingua vehicular é unha lingua, a miúdo simplificada, que serve de medio de comunicación entre poboacións de linguas diferentes. Opónse a lingua vernácula, falada localmente por unha poboación. As linguas litúrxicas desempeñan ás veces un papel tal en tanto que punto común lingüístico de comunidades multilingües unidas por unha mesma relixión. Exemplos de linguas vehiculares
O inglés na India, no mundo científico e no mundo dos negocios serve a miúdo de lingua vehicular. Na India, un papel tal foi desempeñado anteriormente polo sánscrito, lingua litúrxica;
o latín, na Antigüidade, servía, en competencia coa koiné grega, de lingua vehicular no seo dos pobos do Imperio Romano. Continuou, sobre todo na escrita pero non exclusivamente, a desempeñar este papel durante séculos en Europa ─ tanto máis canto que serviu por longo tempo de lingua litúrxica cristiá ─ no campo das ideas, das artes, das ciencias e das letras. Foi suplantada polas linguas vernáculas locais, entre elas o inglés, que cumpre un papel semellante hoxe;
o suahili, en África, permite a comunicación entre os diferentes pobos de África do leste;
a lingua común chinesa é a lingua vehicular e oficial na China;
os pidgins serven de lingua vehicular nos contornos multilingües;
o árabe, en tanto que lingua litúrxica, desempeña tamén un papel semellante no mundo musulmán.
o esperanto e a interlingua foron inventados con este fin.
Lingua vernácula

Unha lingua vernácula é a lingua local comunmente falada no seo dunha comunidade. Este termo emprégase a miúdo en oposición co termo lingua vehicular.
Por exemplo, cando a liturxia católica romana era en latín, era a mesma no mundo enteiro: o latín servía de lingua litúrxica vehicular. Ao mesmo tempo, o ensino da relixión facíase na lingua local, a lingua vernácula.
Atópase tamén esta dicotomía nos intercambios económicos e comerciais de hoxe, onde o inglés serve de lingua vehicular fronte á multitude das linguas vernáculas.
A palabra vernácula vén do latín e significa «relativo aos escravos nados na casa». Designaba todo o que lles era propio a estas persoas, por oposición á lingua e aos costumes dos amos. O seu senso aproximouse ao das palabras autóctono ou indíxena.
Lingua wiyot

A lingua wiyot (tamén coñecida como wishosk ou soulatluk) é unha lingua álxica morta falada outrora polo pobo wiyot, da baía Humboldt, en California. A derradeira falante nativa da lingua, Della Prince, morreu en 1962. O wiyot está clasificado como extinto polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
Dende 2019, o goberno tribal wiyot está a fomentar o renacemento da lingua a través de vídeos, dicionarios en liña e un calendario anual en lingua wiyot.
Lingua wyandot

A lingua wyandot é unha lingua iroquesa falada tradicionalmente polo pobo wyandot ou hurón, descendentes dos wendat. Foi falado polos membros das comunidades de Oklahoma, nos Estados Unidos e do Quebec, no Canadá. O wyandot "morreu" como lingua falada hai un século, malia que hai iniciativas que pretenden a súa revitalización. O derradeiro falante morreu en 1972. A Nación Wyandotte de Oklahoma está ofrecendo clases de wyandot nas Escolas Públicas Wyandotte, graos K–4, e tamén no programa preescolar "Turtle-Tots" da Nación Wyandotte. A comunidade Wendat do Quebec está ofrecendo clases para nenos e adultos en lingua wyandot no colexio de Wendake. O wyandot está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
Lingua yaqui

A lingua yaqui (ou hiaki), coñecida localmente como yoeme ou yoem noki, é unha lingua nativa americana da familia uto-azteca. Fálana uns 20. 000 membros do pobo yaqui, no estado mexicano de Sonora e alén da fronteira en Arizona, nos Estados Unidos. É parcialmente intelixible coa lingua mayo, tamén falada en Sonora, e xuntas compoñen o grupo de linguas cahitas. Segundo datos do censo de 2020 en México tiña 20. 000 falantes e nos Estados Unidos 640 máis. O yaqui está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO. Revitalización e ensino da lingua
En 2009, o Consello Tribal Pascua Yaqui e a Universidade de Arizona colaboraron nun programa no que os anciáns das tribos ensinan a lingua yaqui ás familias. A partir de 2010, estaba en marcha un proxecto de revitalización na universidade, "usando cintas de hai 30 anos gravadas pola membro da tribo Maria Leyva". A partir de 2012, "Calquera material didáctico, ferramentas, leccións, arquivos sonoros, etc. ", no sitio web da Tribo Pascua Yaqui estaba "restrinxido só a 'Membros inscritos tribalmente'".
Lingua yuchi

A lingua yuchi (Euchee) é a lingua do pobo yuchi que vive no suroeste dos Estados Unidos, e cuxo territorio inluía o leste de Tennessee, o oeste das Carolinas e o norte de Xeorxia e Alabama no período anterior á colonización europea. O pobo yuchi e os falantes da lingua foron forzados a trasladarse a Oklahoma a comezos do século XIX. Segundo datos de 2012 tiña 5 falantes. O yuchi está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
Lingua yurok

A lingua yurok (tamén coñecida como chillula, mita, pekwan, rikwa, sugon, weitspek ou weitspekan) é unha lingua da familia áxica. É a lingua tradicional do pobo yurok, o cal vive nos condados de Del Norte e Humboldt, na costa norte de California. O derradeiro falante nativo coñecido, Archie Thompson, morreu en 2013. Dende 2012, ensínase yurok nas clases a estudantes de instituto, e estanse a levar a cabo outros esforzos de revitalización lingüística para facer medrar a poboación de falantes. O yurok está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
A referencia estándar sobre a gramática da lingua Yurok é obra de R. H. Robins (1958). Status da lingua
O programa para revivir o yurok foi eloxiado como o programa de dinamización lingüística máis exitoso de California. Dende o ano 2014, hai seis escolas no norte de California que ensinan yurok: catro escolas secundarias e dúas escolas primarias. Rick Jordan, director do Eureka High School, unha das escolas cun programa de lingua yurok, comentou sobre o impacto que poden ter as escolas na vitalidade dunha lingua: "Hai cen anos, eran as nosas organizacións as que estaban combatendo contra a lingua da xente, e agora estamos tentando reinculcalo, un pequeno anaco de algo que é moito máis grande ca nós".
O derradeiro falante activo e nativo coñecido de yurok, Archie Thompson, faleceu o 26 de marzo de 2013. "Tamén foi o último duns 20 anciáns que axudaron a revitalizar a lingua durante as últimas décadas, logo de que os académicos en 1990 predixeran que se extinguiría en 2010. Fixo gravacións da lingua que foron arquivadas polos lingüistas da Universidade de Berkeley, e a tribo pasou horas axudando a ensinar yurok nas aulas comunitarias e escolares e deu a benvida aos aprendices para probar os seus coñecementos".
Os lingüistas da UC Berkeley comezaron o Proxecto Lingüístico Yurok en 2001. O profesor Andrew Garrett e a doutora Juliette Blevins colaboraron con anciáns tribais nun dicionario yurok que foi aclamado como un modelo nacional. Porén, o proxecto da lingua yurok afondou moito máis ca un léxico impreso. O dicionario está dispoñible en liña e tamén é posible buscar nun dicionario de son: un repositorio de clips de son de palabras e frases curtas. Para un estudo máis profundo, hai unha base de datos de textos compilados onde se poden ver palabras e frases como parte dun contexto máis amplo.
En febreiro de 2013, había máis de 300 falantes básicos de yurok, 60 cunha habilidades intermedias, 37 avanzados e 17 que se consideran fluídos na conversa. Dende 2014, nove persoas están certificadas para ensinar yurok nas escolas. Dado que o yurok, como moitas outras linguas nativas americanas, utiliza un sistema de mestre-aprendiz para formar falantes na lingua, non tería sido posible ter eses profesores certificados sen unha lexislación aprobada en 2009 no estado de California que permitiu ás tribos indíxenas o poder de nomear os seus propios profesores de lingua.
Linguado do Senegal

O linguado do Senegal ou linguado branco (Solea senegalensis) é unha especie de peixe teleósteo da orde dos pleuronectiformes, suborde dos pleuronectoideos e familia dos soleidos,
É unha especie moi semellante ao linguado común (S. solea), que habita nas costas do océano Atlántico oriental, desde as do golfo de Biscaia até as da África central, e tamén se atopa no Mediterráneo occidental.
Na actualidade é obxecto de importante cultivo en acuicultura en Galicia (e noutros países), que está en fase de expansión. Taxonomía
A especie foi descrita en 1858 polo naturalista alemán Johann Jakob Kaup.
Sinónimos
Ademais de polo nom, e orixinario, e actualmente válido, que lle impuxo Kaup, a especie coñécese
tamén polos sinónimos: Solea cleverleyi Gilchrist, 1906
Solea melanochira Moreau, 1874 Características
É moi semellante a Solea solea, o linguado común, do que difire, exteriormente, porque a mancha da aleta pectoral é menos marcada, e na anatomía interna, porque presenta 9 vértebras precaudais, mentres que S. solea ten 10.
Alcanza un tamaño máximo de até os 60 cm, aínda que a media dos exemplares capturados rolda os 45 cm. A súa aleta dorsal está sustentada por 72 a 95 raios, e a anal, por de 60 a 75. A súa columna vertebral presenta de 44 a 46 vértebras. O último raio das aletas dorsal e anal están unidas por unha membrana á base da aleta caudal. A rama supratemporal da liña lateral forma un arco. A aleta pectoral do lado ocular ou pigmentado presenta unha mancha escura na súa parte distal. A coloración do lado ocular é parda clara, e a do lado cego, abrancazada. Bioloxía
É un peixe mariño, demersal, oceanódromo, que adoita habitar a profundidades de entre os 12 e os 65 m, en augas subtropicais do Atlántico oriental, entre os 47° N e os 14° N, e entre os 19° W e 1° W. Predominantemente litoral, vive en fondos areosos ou lamacentos, fóra das zonas costeiras, até os 100 m de profundidade, e en lagoas salobres. Aliméntase basicamente de invertebrados bentónicos, como larvas de poliquetos e moluscos bivalvos, e tamén de pequenos crustáceos. Alcanza a madurez sexual cando mide uns 30 cm. A desova ocorre entre os meses de marzo e xuño. Pesca
Solea senegalensis captúrase nas zonas de pesca 27, 34 e 37 (nordeste do Atlántico, Atlántico centro-leste e Mediterráneo, respectivamente).
Ademais, é obxecto dunha importante industria acuícola. (Ver ligazóns externas).
Linguas artificiais

Unha lingua construída, tamén chamada lingua planificada, lingua artificial ou conlang, é un idioma que foi total ou parcialmente construído, planeado ou deseñado conscientemente por seres humanos. As linguaxes de programación non son linguas artificiais porque non son idiomas. Tampouco se considera lingua artificial a evolución histórica, e xa que logo non planeada conscientemente, de calquera lingua natural. A rama da lingüística que estuda as linguas artificiais é a interlingüística.
As motivacións que impulsan o xurdimento destas linguas non naturais son basicamente dúas: Racionalizar a comunicación humana mediante linguas perfeccionadas en aspectos onde as linguas naturais son ambiguas, inzadas de excepcións, desacordes coa lóxica, irregulares etc. Tras este obxectivo están linguas artificiais como o lojban, estruturado sobre a lóxica de predicados. Dentro desta racionalización tamén se inscribe a procura de auxilinguas aptas para a comunicación internacional, como é o caso do esperanto, do Ido ou de interlingua. Algunhas veces tamén se persegue a neutralidade cultural das auxilinguas, que é o caso do mencionado lojban.
Motivos estéticos, artísticos, ou lúdicos. Neste apartado inscríbense linguas como as desenvolvidas por J. R. R. Tolkien para as súas sagas de ficción literaria, como o Quenya ou o Sindarin. Clasificación das linguas artificiais
A maior parte das linguas artificiais teñen cabida nun destes tres grupos: Linguas auxiliares, que pretenden a comunicación entre persoas
linguas experimentais, as cales poden ser lóxicas ou filosóficas
Linguas artísticas, que agrupa todas as demais.
Unha clasificación máis detallada inclúe varios factores, tales como a súa intención de uso, o seu propósito de creación e a orixe do vocabulario e a gramática.
Pola súa intención de uso
As linguas construídas poden dividirse en dous grandes grupos de acordo á súa intención de uso: linguas auxiliares e linguas ficticias. As primeiras buscan ser un medio de comunicación real entre seres humanos mentres que as segundas son faladas por personaxes ficticios na imaxinación ou obra o autor da lingua, sen pretender ser faladas por persoas reais.
Estes propósitos poden subdividirse: Para ser faladas por seres humanos reais (auxiliares)
linguas propiamente auxiliares ou auxilinguas
Linguas auxiliares universais (por exemplo. esperanto)
Linguas auxiliares rexionais ou zonais (por exemplo. intereslavo)
Linguas experimentais
Linguas lóxicas (por exemplo. lojban)
Linguas filosóficas (por exemplo. ro)
O Ithkuil é considerado tanto lóxico como filosófico
Linguas privadas
Criptolinguas (por exemplo. lingua ignota)
Linguas persoais (por exemplo. dastmen)
Só faladas por personaxes ficticios ou non definidos
Linguas ficionais
Linguas ficionais humanas (p. ex. sindarin, klingon)
Linguas crioulas

Unha lingua crioula, chamada tamén creol ou patois, é unha lingua nada habitualmente nunha comunidade de xentes con orixes diversas que non comparten previamente ningunha lingua, que teñen necesidade de comunicarse, e que se ven forzados a valerse dun idioma que non é o de ningún deles. O resultado é unha lingua que toma o léxico (normalmente moi deformado) da lingua imposta e que así a todo ten unha sintaxe que se parece máis á doutras linguas crioulas que á da lingua "nai".
O exemplo típico é o dos obreiros (ou escravos) levados ás plantacións do Caribe dende diferentes partes do mundo que se viron obrigados a utilizar a lingua da potencia colonial (o inglés, o castelán) para comunicarse. Crioulos de base léxica portuguesa
Crioulos afro-portugueses:
Crioulos da Alta Guinea, como o crioulo caboverdiano ou o crioulo de Guinea-Bissau.
Crioulos do golfo de Guinea, como o forro ou o annobonense.
Crioulos luso-asiáticos:
Crioulos de Asia Meridional ou indo-portugueses, como o crioulo de Ceilán.
Crioulos do Sueste Asiático ou malaio-portugueses, como o crioulo de Malaca ou kristang.
Crioulos de Asia Oriental ou sino-portugueses, como o crioulo de Macau.
Crioulos luso-americanos:
Papiamento, falado en Curaçao, Aruba e Bonaire.
Crioulos anglo-portugueses de Suriname: samaracano e pamaracano Outras linguas crioulas
Crioulo afro-semínola
Crioulo de Antiga e Barbuda
Crioulo de Belize
Crioulo haitiano
Crioulo palenquero
Chavacano
Patois xamaicano ou crioulo xamaicano.
Shelta
Linguas indoarias

As linguas indoarias ou índicas son un subgrupo de linguas, pertencentes ao grupo indoiranio das linguas indoeuropeas. Fálanse nos países do subcontinente indio. Algunhas linguas indoarias
Linguas antigas: Lingua sánscrita/prácrito.
Principais linguas modernas: Lingua hindi/urdú
Bengalí.
Gujarati.
Oriya.
Panxabí.
Rajasthani.
Romaní.
Marathi.
Sindhi.
Caxemirés.
Assamés.
Nepalés.
Cingalés.
Maldivano. División das linguas indoarias:
Linguas indoarias: védico.
sanscrito.
pali.
Zona Central.
hindustanio.
hindi.
urdú.
romaní.
Zona Oriental (Magadhan linguas prácritas).
anguica.
assamés.
bengalés ou bengalí.
Bhojpuri.
Magadhi.
Maithili.
oría.
Zona Setentrional (Linguas Paharesas).
nepalés.
Zona setentrional occidental:
panxabí.
sindhi.
Khojki.
Kutchi.
raxastano.
Zona meridional (ou indoario insular):
maldivo / Mahl.
cingalés.
Zona Occidental:
guxaratés.
concanés.
marathi. Fonética
Consonantismo
As seguintes táboas corresponden aos sistemas consonánticos das principais lingua indoarias actuais (tal e como se amosan en Masica (1991): pp. 106–107), transcritos en alfabeto IPA. As consoantes entre paréntese indican que son consoantes que se atopan só en préstamos. Están ordenados de xeito xeográfico:
Linguas iroquesas

As linguas iroquesas son unha familia lingüística das Primeiras Nacións e nativos americanos de América do Norte. Son coñecidas pola súa carencia xeneralizada de consoantes labiais. As linguas iroquesas son polisintéticas e con marcaxe de núcleo.
Hoxe en día, tódalas linguas iroquesas agás o cherokee e o mohawk están severamente ameazadas, con só uns poucos falantes anciáns. División familiar
Iroqués do sur
Cherokee
Iroqués do norte
Iroqués dos lagos
Iroqueses e susquehannock
Seneca–Onondaga
Seneca–Cayuga
Seneca (gravemente ameazada)
Cayuga (gravemente ameazada)
Onondaga
Onondaga (gravemente ameazada)
Mohawk–Oneida
Oneida (gravemente ameazada)
Mohawk
Susquehannock
Susquehannock (†)
Hurón
Wyandot (Huróns–petun) (†)
Wenrohronon (†)
Neutral (†)
Erie (†)
Tuscarora–Nottoway
Tuscarora (case extinta)
Nottoway (†)
Clasificación non clara
Laurentiano (†)