Revolución copernicana

A revolución copernicana ou revolución de Copérnico é o nome co que adoita coñecerse a revolución científica que se produciu en Europa Occidental, representada na astronomía polo paso do tradicional sistema tolemaico xeocéntrico (herdanza clásica adaptada e conservada polo pensamento cristián medieval) ao innovador sistema copernicano heliocéntrico, iniciada no século XVI por Nicolao Copérnico (cuxa obra De Revolutionibus, non alude ao actual e usual concepto de revolución, senón ao de ciclo ou traxectoria circular dos corpos celestes) e culminada no século XVII por Isaac Newton, tras pasar por Galileo. En gran parte, como consecuencia desta revolución (no sentido de cambio profundo e brusco), o panorama intelectual de finais do século XVII e comezos do XVIII considera a crise da conciencia europea e abrirá o século XVIII como o Século das Luces ou da Ilustración.
A expresión revolución copernicana ou xiro copernicano pasou a ser popularmente sinónimo de cambio radical en calquera ámbito. Historia e características
A transformación da sociedade occidental de medieval a moderna, no seu aspecto de cambio de mentalidade cara á modernidade, significou unha nova consideración da natureza desde un novo pensamento científico, permitido polo uso da razón humana sen suxeición ao principio de autoridade. Desde o Renacemento, o antropocentrismo humanista substitúe ao teocentrismo da escolástica. O Barroco revalorizaría os sentidos e a experiencia como fonte de coñecemento. Racionalismo e empirismo serán dúas orientacións filosóficas opostas, pero complementarias.
En tempos de Galileo, a física adquiriu o status de modelo de ciencia, modelo que debería seguir todo saber que quixera alcanzar a categoría de coñecemento científico. A tarefa da ciencia do século XVII foi encontrar técnicas precisas para ter o control racional da experiencia e mostrar como conceptos matemáticos se poden utilizar para explicar os fenómenos naturais.
Esencialmente, o éxito de Galileo debeuse á súa capacidade para combinar as funcións de erudito e de artesán. Para iso aceptou as técnicas dos artesáns —as lentes, o astrolabio, as bombas— e o razoamento lóxico-matemático desenvolvido polos antigos gregos e a escolástica medieval. A partir de datos repetíbeis, ordenados baixo principios matemáticos, Galileo formulou a lei da caída dos corpos, as leis do movemento dos proxectís e a lei do péndulo. É dicir, que reduciu a leis os diversos feitos observados utilizando un razoamento indutivo.
As formulacións de Galileo foron decisivas na revolución intelectual e científica do século XVII. Os seus traballos sobre a mecánica e a dinámica, sumados aos esforzos dos astrónomos Copérnico e Johannes Kepler foron integrados e sistematizados por Isaac Newton.
Galileo albiscou que, en gran parte, as dificultades para comprender o movemento planetario estaban causadas polo modelo xeocéntrico, e que tales dificultades desaparecían aceptando o modelo heliocéntrico proposto por Copérnico. En relación co estudo das traxectorias planetarias, en particular a de Marte, sabíase que no século XVI non existía concordancia entre o que se podía predicir cos instrumentos de Tolomeo e as verdadeiras traxectorias observadas no ceo. Os tolemaicos supoñían que cada planeta xiraba ao redor dunha circunferencia (epiciclo), cuxo centro, á súa vez, describía outra circunferencia (deferente) centrada na Terra. O astrónomo danés Tycho Brahe, a mediados do século XVI, demostrou que a teoría fallaba e realizou novas e máis precisas observacións planetarias. Presentáronse entón dúas opcións: admitir, como o fixera antes Copérnico e logo Galileo e Kepler, que estaba fallando a teoría xeocéntrica, ou ben que as hipóteses auxiliares acerca do número e tamaño de epiciclos e outros recursos para a explicación eran insuficientes. Os tolemaicos adoptaran esta última postura durante moitos séculos até que Kepler puido explicar o que sucedía asignando a cada planeta unha única traxectoria elíptica ao redor do Sol. Desta maneira Kepler formulou as súas leis do movemento planetario.
A mecánica de Newton mostrou que as leis galileanas e keplerianas se podían deducir a partir dos principios da teoría que leva o seu nome. Desta maneira logrou unificar por vía dedutiva o que doutro modo quedaría como un conxunto disperso de leis empíricas. A miúdo conclúese que o proxecto da ciencia moderna encontra a súa culminación na física de Newton. A teoría de Newton, tal como foi presentada polo autor nos Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica, de 1687, é frecuentemente considerada como un dos logros máis espectaculares da historia da ciencia.