O nacemento de Venus

O nacemento de Venus é unha pintura a témpera sobre lenzo de liño (172, 5 cm × 278, 5 cm) de Sandro Botticelli. Feita para a Vila Castello dos Médici, a obra está conservada na Galería Uffizi de Florencia.
Obra emblemática do Renacemento italiano, a miúdo asumida como símbolo da propia Florencia e da súa arte, quizais antigamente estaba conectada coa famosa Primavera de Botticelli, coa que comparte procedencia, formato e algunhas referencias filosóficas. Representa unha das máis altas creacións da estética da pintura florentina, e un ideal universal de beleza feminina da época. Historia
A reconstrución histórica dos acontecementos relacionados co Nacemento de Venus, por Horne en 1908, ten moitas similitudes coa da Primavera. Vasari, en 1550, citou ambas as pinturas na vila de Castello, na altura propiedade de Giovanni e Popolano de Medici, curmáns de Lourenzo. Isto levou á suposición de que o cliente era "il Popolano", que tiña a Primavera, e que as dúas formaban parte do mesmo ciclo mitolóxico que incluiría a Pallas e o centauro, tamén nos Uffizi e Venus e Marte, hoxe na National Gallery de Londres. En realidade, ningunha obra na que se poida recoñecer o nacemento de Venus aparece nos inventarios da vila de 1498, 1503 e 1516, polo que foi levada alí máis tarde, antes da visita de Vasari. No momento da referencia, o edificio era propiedade de Cosimo de Médici, herdeiro da pintura, pero tamén pode ser que a mercase pola súa conta ou a roubase nunha desamortización do estado. A primeira mención nun inventario da vila remóntase a 1598.
Xeralmente considérase O nacemento anterior á Primavera. Segundo algúns, ambas se remontan a un período próximo, logo do regreso do pintor de Roma para pintar algunhas escenas da capela Sixtina ou xusto antes da viaxe. Segundo outros, a Primavera pintouse antes e o Nacemento despois da viaxe. Yashiro indicou 1487, Salvini 1484; a crítica moderna tende a 1486.
Hai varias réplicas de taller do tema, datadas a finais do século. Tres delas sobreviviron: unha está na Gemäldegalerie de Berlín, outra na Galleria Sabauda de Turín e a terceira nunha colección privada en Xenebra.
Co tempo, esta pintura converteuse nunha das iconas máis coñecidas da cultura italiana; por iso, un detalle do Nacemento (o rostro da deusa) úsase na moeda de euro italiana de dez céntimos. Descrición
A fonte do mito foi case seguro unha das Stanze do Poliziano, á súa vez inspirada por Ovidio, á Teogonía de Hesíodo, no De rerum natura de Lucrecio e un himno homérico. Ao contrario do título co que se coñece, non representa o nacemento da deusa, senón o seu desembarco na illa de Chipre.
Venus avanza lixeiramente flotando sobre unha cuncha de vieira ao longo da superficie do mar ondulada, en toda a súa graza, espida e distante como unha estatua antiga. É empurrada e quentada polo alento de Céfiro, o vento fecundante, abrazado por un personaxe feminino co que simboliza a fisicidade do acto de amor, que move a Venus co vento da paixón. Quizais a figura feminina sexa a ninfa Cloros, quizais o vento Aura ou Bora. Na costa, unha rapariga, unha das horas que preside o cambio das estacións, en particular a Primavera, dálle á deusa un manto rosa bordado con flores para protexela (mirtos, prímulas e rosas). Representa a casta serva de Venus e ten un vestido sedoso ricamente decorado con flores e grilandas de rosas e acianos (flor de lis), as flores que a deusa Flora atopou preto do corpo do seu amado Ciano.
A pose da deusa, co equilibrio do "contrapposto", deriva do modelo clásico de Venus pudica (cubrindo os seos e o abdome inferior cos brazos) e Anadiomene (é dicir, "emerxente" ou subindo da escuma do mar), da que os Medici posuían unha estatua clásica desde 1375 citada por Benvenuto Rambaldi (con todo, non se trata da famosa Venus de Medici, que chegou á cidade só en 1677). O rostro parece estar inspirado nos trazos de Simonetta Vespucci, a muller de vida curta (morreu aos 23 anos) cunha beleza cantada por artistas e poetas florentinos, mentres o fondo parece ser inspirado no Golfo dei Poeti onde o pintor coñeceu á súa musa.
Interpretación
A obra agocha unha alegoría neoplatónica baseada no concepto de amor como enerxía que dá vida, como forza da natureza.
Seguramente a nudez da deusa non representaba para os contemporáneos unha exaltación pagá da beleza feminina, senón o concepto de Humanitas, entendido como beleza espiritual representando a pureza, a sinxeleza e a nobreza da alma. Non é casualidade que se fixese un paralelismo entre Venus e a alma cristiá, que nace das augas do bautismo. Por tanto, sería unha alegoría do amor entendida como forza motriz da natureza e a figura da deusa e a pose de Venus pudica representaría a personificación da Venus celeste, símbolo de pureza, sinxeleza e beleza da alma. Outra interpretación asocia a pintura coa necesidade de representar o nacemento de Maria Margherita de Médici. Entre as diversas interpretacións recentes, unha vincula a representación a unha matriz xeográfica, á súa vez conectada coas preparatorias da próxima Era dos Descubrimentos. Técnica
Botticelli utilizou o soporte do lenzo para esta obra, extremadamente infrecuente na Florencia do século XV. Coséronse dúas láminas de liño e engadiuse unha imprimación a base de xeso tinguida cun pouco de azul. A pintura utiliza a técnica da témpera magra, é dicir, as cores disoltas en colas animais ou vexetais como aglutinantes, o que deu un brillo extraordinario achegándose á representación do fresco. Abunda o uso de ouro para os destaques, estendido esencialmente con dúas técnicas: un "pincel", como no pelo de Venus, e "misión", é dicir, coa adición de mordente, nos troncos e nas follas. Estilo
Na obra pódense ler algunhas características estilísticas propias da arte de Botticelli, como a busca da beleza e a harmonía ideal que leva a unha representación imprecisa da anatomía de Venus; un exemplo obvio é o seu longo pescozo. Sacrificar a anatomía a cambio de beleza e harmonía será un concepto básico do Humanismo, porén, é tamén neste tempo que se recuperan e amplían os estudos sobre a precisión anatómica (evitando as prohibicións medievais que consideraban o corpo un tabú).
Composición
A composición é moi balanceada e tende á simetría: a respiración vital que ofrecen os dous ventos e a ninfa son os lados imaxinarios dun triángulo na parte superior do cal se coloca Venus que se converte así no elemento medio de toda a escena. Isto tamén pode implicar a necesidade de equilibrio na experiencia amorosa, entre paixón física e pureza espiritual, entre exaltación dos sentidos e elevación da alma. As figuras dos lados de Venus de feito realizan accións opostas, pero equilibradas no seu conxunto. Botticelli, probablemente seguindo as instrucións de De pictura de Leon Battista Alberti, limitou o número de figuras e fixo autónomos todos os elementos da composición, case coma se fosen simplemente xustapostos.
Debuxo e liñas
O deseño é harmónico, as liñas son elegantes e crean, nas ondas, nas roupas, no fluxo dos cabelos e no perfil da propia praia, sinuosos xogos decorativos. As formas son claras, moi refinadas e atopan a súa sublimación no espido estatuario da deusa, no que as calidades morais e espirituais, segundo a doutrina neoplatónica, coinciden coa súa beleza física. Típico do artista é a vea lixeiramente melancólica, pero serena, que serpentea nos ollos. A espacialidade é substancialmente plana ou pouco insinuada.
Volume e cor
En calquera caso, a atención ao debuxo nunca se resolve en efectos puramente decorativos, senón que mantén o respecto polo volume e a representación veraz dos distintos materiais, especialmente nas pezas de vestir lixeiras. A cor clara e nítida, derivada da técnica particular, impregna ás luces das figuras de luz. A forte plasticidade dos corpos individuais equilibra o aplanamento do fondo e os xogos lineais, xerando tamén unha orixinal representación do movemento que xorde das liñas, mentres as figuras parecen máxicamente suspendidas.