Fasciculación

En medicina, unha fasciculación é a contracción breve dun grupo de fibras musculares constitutivas dunha unidade motriz, é dicir, dun fascículo muscular. Este fenómeno indoloro e independente da vontade maniféstase na periferia do músculo concernido como un lixeiro movemento transmitido á pel, habitualmente sen desprazamento articular. Todos os músculos esqueléticos poden presentar fasciculacións, que, se se fan abundantes e xeneralizadas, poden converterse nun síntoma que perturba a calidade de vida.
O fenómeno eléctrico correspondente é a xeración espontánea dun potencial de unidade motriz (PUM) único nun punto calquera do axón motor. Este PUM é rexistrable por electromiograma (EMG) e denomínase potencial de fasciculación. As fasciculacións que se producen en profundidade non son visibles, mais si detectables polo EMG.
As fasciculacións son fisiolóxicas e benignas na maioría dos casos, mais poden ser sintomáticas de certas afeccións neurolóxicas que implican unha diminución do número de unidades motrices. É a razón pola cal algúns autores como Trojaborg et Buchthal en 1965 as dividiron en «benignas» e «malignas». Mecanismo
A fasciculación corresponde á activación anormal e illada dunha unidade motriz, é dicir, dun axón motor e do conxunto de fibras musculares que del dependen (estas últimas constitúen un pequeno feixe ou fascículo muscular). Cada fasciculación resulta dunha «despolarización espontánea» dunha neurona motora inferior, o que leva á contracción síncrona de todas as fibras do músculo esquelético dentro dunha soa unidade motriz (unha despolarización espontánea e normal é por exemplo a contracción constante do músculo cardíaco, que fai latexar o corazón). A miúdo, a posta en movemento intencionada do músculo implicado provoca un cesamento inmediato da fasciculación, pero esta pode volverse a iniciar unha vez que o músculo está de novo en repouso. Discutiuse durante moitos anos cal era a zona anatómica onde se orixinan as fasciculacións musculares e as cambras. Numerosos autores coidan que esta orixe hai que situala no sistema nervioso central, e con máis precisión no corpo celular das motoneuronas do corno anterior. Porén, segundo Layzer en 1994, a maior parte das probas apoian unha orixe moi distal, nas propias terminacións nerviosas motrices intramusculares. Segundo el, as fasciculacións poderían ser o resultado dunha excitación química local de terminacións nerviosas motrices, mentres que as cambras serían o resultado dunha excitación mecánica das terminacións nerviosas motrices durante o acurtamento muscular. Aspectos médicos
Normalmente son benignas (nese caso falamos de síndrome de fasciculacións benigna ou BFS polas súas siglas en inglés) e adoitan estar asociadas ás cambras. As fasciculacións poden tamén traducir unha actividade espontánea anormal de unidades motrices que se fixeron hiperexcitables, por exemplo en caso de reinnervación despois da desnervación dunha parte das fibres musculares. Isto obsérvase en numerosas afeccións do sistema nervioso peiférico, ou nos padecementos crónicos do corno anterior. Causas coñecidas
Afeccións neurolóxicas
Entre as afeccións neurolóxicas coñecidas como orixe das fasciculacións, podemos citar as seguintes: os padecementos crónicos do corno anterior:
amiotrofias espiñais,
siringomielía,
esclerose en placas,
doenzas neurodexenerativas da motoneurona (como a esclerose lateral amiotrófica, ELA),
síndrome post-polio;
certas síndromes de hiperexcitabilidade nerviosa:
síndrome de Morvan,
neuromiotonía,
todas as doenzas do sistema nervioso periférico,
o saturnismo,
a enfermidade de Lyme.
Outras causas
Hipoparatiroidía.
Poliartrite reumatoide. (e outras doenzas reumatoides)
Artrose.
Malformación de Arnold-Chiari.
Canle lumbar estreita (bastante rara).
Consumo de substancias estimulantes ou excitantes, como por exemplo a cafeína, a pseudoefedrina, as anfetaminas, o salbutamol (que poden aumentar a frecuencia das fasciculacións sen seren a única causa).
Broncodilatadores prescritos contra a asma (Proventil, Combivent, Ventolin).
Medicamentos utilizados para tratar o trastorno por déficit de atención con hiperactividade.
Medicamentos inhibidores da colinesterase como a piridostigmina no tratamento da miastenia ou a rivastigmina no tratamento da enfermidade de Alzheimer.
Certos hipnóticos como o Zolpidem.
O estrés e a ansiedade.
Espasmofilia.
Como a asma e a TDAH son moito máis graves que as fasciculacións, este efecto secundario pode ser tolerado polo paciente despois de consultar un médico ou farmacéutico.