proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Río Geau

O río Geau é un curso fluvial dos Países Baixos. Discorre pola provincia de Frisia, entre as cidades de Drylts e Snits. É unha parte da conexión entre o Snits Mar e o Hegemer Mar que soporta moito tráfico marítimo-turístico no verán. Sobre o río pasan cinco pontes, a máis grande é a Ponte de Geau (Geaubrêge), preto do centro da cidade de Snits, que está a unha altura de 3. 16 metros e ten 9 metros de largo.
Río Henares

O río Henares é un curso fluvial de Castela, afluente do río Jarama. Percorrido
O Henares nace na Serra Ministra, cerca de Sigüenza, na provincia de Guadalaxara, a uns 1. 220 m. s. n. m. Pasa pola cidade de Guadalaxara, para entrar posteriormente na provincia de Madrid, onde pasa xunto as cidades de Alcalá de Henares e San Fernando de Henares. Desauga logo de 150 km de curso na beira esquerda do río Jarama, á súa vez tributario do río Texo, preto da localidade de Mejorada del Campo.
Afluentes
Entre os afluentes do Henares destacan: o Torote, o Sorbe e o Bornova.
Río Hulaya

O río Hulaya foi un curso fluvial situado nun distrito fronteirizo entre territorio hitita e Lukka, que tiña por capital Hawaliya. Está situado ao norte ou leste de Lukka e foi ocupado temporalmente pola xente de Lukka a comezos do reinado de Hattusilis III, pero ao cabo dun par de anos foi recuperado polos hititas.
Río Kennet, río Támese

O río Kennet é un curso fluvial de Inglaterra, afluente do río Támese, que discorre polo Wiltshire e o Berkshire. Ten unha lonxitude de 72 km, a unha conca de 1164 km². Percorrido
Nace en Swallowhead Spring, en Silbury Hill, e flúe cara ao sur antes de bifurcarse cara ao leste. Atravesa Marlborough (onde recibe as augas do Og), Hungerford (onde se une so Dun) e Newbury, antes de confluír co río Támesis en Reading.
Forma parte da rede de conexión fluvial Londres-Bristol a través do Támese.
Río Khabur

O río Khabur é un afluente do río Éufrates, ao que desauga máis embaixo da cidade de Deir es Zor.
Nace ao sueste de Turquía e ten 320 km de percorrido, boa parte deles por Siria.
Río La Peña

La Peña é un río asturiano, de Nava. Nace cerca da poboación de Campanal e desemboca no río Pra nun lugar chamado Molín de Pra, cerca de Piloñeta.
É un río pequeno, coñecido polos restos de catro muíños. A carón do río hai unha rota de sendeirismo.
Río Leitha

O Leitha[Cómpre referencia] (en húngaro Lajta, en checo Litava), é un río de Europa central, cun percorrido duns 180 kms. Nace na parte oriental de Austria, da unión de dous afluentes: o Schwarza e o Pitten. O Leitha forma a fronteira natural entre a Baixa Austria e o Burgenland, que coincide coa fronteira interna austrohúngara ata 1918.
O ría cruza varias cidades (Nickelsdorf, Wiener Neustadt e Bruck an der Leitha), e tamén pequenos encoros de subestacións eléctricas deixan o leito practicamente seco no derradeiro tramo do seu curso.
Río Liard

O Liard é un río de 1215 km que percorre o Yukón, a Columbia Británica e os Territorios do Noroeste, no Canadá. Nace nos Montes Pelly no sueste de Yukón, flúe polo sueste cara a Columbia Británica ata desembocar no río Mackenzie en Fort Simpson.
Río Limpopo

O Limpopo é un río que nace no norte de Suráfrica e desemboca no océano Índico. Posúe 1. 600 quilómetros de lonxitude.
Río Lule

O Lule é un río que se encontra no noroeste de Suecia, un dos máis importantes do país debido ao seu atractivo turístico e á enerxía hidroeléctrica. Este río desemboca no golfo de Botnia, e dálle nome á cidade de Luleå. O río Lule conxélase durante case todo o inverno, o que fai difícil a prosperidade dos negocios que este río fomenta.
Río Mackenzie

O río Mackenzie é un río do Canadá, de 4. 241 km de lonxitude, que, conxuntamente cos ríos que desembocan no Gran Lago do Escravo, os ríos Peace e Finlay, forman o segundo sistema fluvial máis longo de Norteamérica. A súa conca hidrográfica cobre 1. 805. 200 km² e na súa desembocadura deixa no mar 9. 700 m³ de auga por segundo. Este río desemboca no Océano Glaciar Ártico.
Co seu curso é o segundo maior río da América do Norte, superado polo río Mississippi, e o 11º do mundo. É navegábel en apenas cinco meses do ano, sendo que a súa superficie conxela en outubro (coa aproximación do inverno, até maio, co inicio da primavera.
Recibiu o seu nome na honra ao explorador Alexander MacKenzie (1764-1820), que en 1789 explorou a zona en busca do Paso do Noroeste.
Río Marasanda

Marasanda foi o nome hitita dun río de Anatolia, correspondente ao clásico río Halys ou ao moderno Kizil Irmak.
Os kaskas de Pishuru ao comezar o século –XIII ocuparon Ishupitta e Daistipassa, na Terra Alta Hitita, e, a seguir, Landa, Marista e algunhas cidades fortificadas dos hititas; os hititas os deron contido e os kaskas continuaron avanzando cara ao sur, cruzando o río Marasanda ou Maraššanda e chegando ata a terra de Kanis (Kanesh).
Río Mira

O Mira é un río portugués que nace na serra do Caldeirão, a unha altitude de 470 m, e percorre cerca de 145 km até desaugar no océano Atlántico xunto a Vila Nova de Milfontes, a 30 km ao sur de Sines.
Entre os principais afluentes do Mira destacan os ríos Luzianes e Perna Seca na marxe dereita, Macheira, Guilherme e Telhares na marxe esquerda.
O val do río Mira, desde a vila de Odemira até a desembocadura, está inserido no Parque Natural do Suroeste Alentejano e Costa Vicentina.
Río Moldava

O Moldava (en alemán Moldau, en checo Vltava) é un río da parte occidental da República Checa. Nace nos bosques montañosos da Bohemia e é confluente do Río Elba. É o río de maior extensión do país, percorrendo un total de 435 km, pasando pola capital, Praga.
En varios treitos do seu curso construíronse presas para aproveitamento hidroeléctrico.
Río Monongahela

O Monongahela (pronunciado [məˌnɑŋ. gəˈheɪ. lə], tamén coñecido localmente como the Mon, é un río que se acha na Allegheny Plateau, na parte norte de Virxinia Occidental e o oeste de Pensilvania nos EUA. En Pittsburgh, únese ao río Allegheny para formar o río Ohio.
Río Mosela

O Mosela (en francés Moselle, en alemán Mosel, en luxemburgués Musel) é un río afluente do Rhin pola marxe esquerda, que atravesa Francia, Luxemburgo e máis a Alemaña ao longo dun curso de 545 km. A súa conca abrangue unha área de 28. 286 km². Percorrido
O Mosela nace no macizo montañoso dos Vosgos, fluíndo a través da Francia nororiental cruzando Épinal, Charmes, tocando case Nancy, Metz, Guénange e Thionville. Logo durante un longo treito serve de límite entre Alemaña e Luxemburgo, para pasar a continuación a ser un río exclusivamente alemán desde as proximidades de Tréveris. Únese finalmente ao río Rhin en Coblenza (Koblenz). Afluentes
Os seus principais tributarios son: Pola esquerda:
Orne.
Sauer.
Pola dereita:
Meurthe.
Saar, dito tamén Sarre en varias linguas románicas.
Ruwer. Navegabilidade
O Mosela está en boa parte do seu curso canalizado, sendo navegábel até a zona de Nancy, xogando un importante papel como importante vía de trasporte para as industrias extractivas da rexión. Outros datos
O val do Mosela é famoso polos seus viños, especialmente brancos, conformando a rexión Mosel-Saar-Ruwer.
Río Negro, río Amazonas

O río Negro é un río que baña o Estado brasileiro do Amazonas.
Únese preto de Manaus co río Solimões no Encontro das Augas para forma-lo río Amazonas, sendo un dos afluentes deste.
A súa lonxitude é de 2250 km, cunca cunca de 691000 km2.
Río Niágara

O río Niágara é un río que corre do Lago Erie até o Lago Ontario, nun sentido norte-sur.
O río actúa como unha fronteira natural entre o Canadá (provincia de Ontario) -ao leste- e os Estados Unidos (Estado de Nova York) -ao oeste-. No río, encóntranse as Cataratas do Niágara. O curso do río mide uns 56 quilómetros, e crese que as cataratas se desprazaron once quilómetros desde a súa situación orixinal nos últimos 12. 000 anos.
Río Oka, río Volga

O río Oka (en ruso Ока) é un curso fluvial de Rusia que nace nun manancial na aldea de Alexandrovka, no óblast de Oryol. Pasa por Orël e desemboca no río Volga, na cidade de Nizhny Nóvgorod. Ten un curso de 1495 km.
Río Omolon

O río Omolon é un longo curso fluvial ruso, localizado no extremo nordés de Siberia, o principal afluente do río Kolyma, que á súa vez verte as súas augas no golfo do Kolyma, na parte central do mar de Siberia Oriental. Administrativamente, o río discorre polo óblast de Magadán, o distrito autónomo de Chukotka e a república de Saxa da Federación Rusa.
Río Paraguai

O río Paraguai (en castelán, río Paraguay) é un dos principais ríos de América do Sur, o principal afluente do río Paraná e un dos máis importantes da conca do Prata.
Nace no Brasil, no concello de Alto Paraguai, no estado do Mato Grosso, discorre brevemente por Bolivia, cruza Paraguai e, no seu treito final, serve de límite entre este último país e a Arxentina, até desaugar no río Paraná fronte á localidade arxentina de Isla del Cerrito (provincia del Chaco).
É a principal arteria fluvial da rexión, en especial de Paraguai. A súa conca, que ten unha superficie de 1168540 km², está entre as 20 maiores da Tierra. Ten unha lonxitud total de 2625 km, o que o sitúa tamén entre os 40 ríos máis longos do mundo.
O seu curso alto forma en gran parte as maiores zonas húmidas de América: os Bañados de Otuquis e o Gran Pantanal, que actúa como un xigantesco regulador do seu caudal e, á súa vez, do caudal do río Paraná.
O seu nome é de orixe guaraní: o sufixo -ay significa "río", mientres que o significado do prefixo para- non está esclarecido; probabelmente sexa unha mutación de payaguá, nome pexorativo co que os guaranís apelaban aos integrantes dunha etnia de indíxenas do Chaco e o actual Paraguai Oriental, que contra o século XVI habitaba na zona de confluencia dos actualmente chamados ríos Paraná e Paraguai. Polo tanto, o significado máis probábel sexa "río dos payaguás".
Río Pilcomayo

O río Pilcomayo ou Araguay é un curso de auga da cunca do Prata que discorre por territorio de Bolivia, Arxentina e Paraguai, servindo de fronteira en parte do seu curso. Historia e características
Ten unha lonxitude nominal de 2426 km, e drena unha conca de 270000 km².
É o único río do mundo que presenta o fenómeno de extinción do leito por atarquinamento.
O topónimo pilcomayo deriva do quechua: pishqu
"paxaro" e mayu
"río", é dicir, "río dos paxaros".
A denominación guaraní é Araguay ou, mellor, Araguaý, que pode significar: ará
"pagaio" e guaý
"río", é dicir, "río dos papagaios", ou talvez ara
"ceo", guá
"lugar" e y "auga, isto é "auga do ceo".
Río Prípiat

O río Prípiat, tamén transcrito ás veces como Prypiat ou Pripyat (en belaruso: Прыпяць, IPA [ˈprɨpʲatsʲ]; en ucraíno: Прип’ять, IPA [ˈprɪpjɑtʲ] é un dos principais afluentes do río Dniéper, o máis importante por conca, que nace en Ucraína e pouco despois entra en Belarús, onde discorre en dirección leste, volvendo a entrar en Ucraína pouco antes de desembocar no Dniéper. Ten unha lonxitude de 710 km e unha conca hidrográfica de 121. 000 km².
As principais cidades que atravesa son Pinsk e Mazir. Tamén cruza a zona de exclusión establecida ao redor da central nuclear de Chernóbil, o lugar onde se produciu o accidente de Chernóbil. É, polo tanto, un río contaminado con radioisótopos no que a concentración de cesio-137 nos seus sedimentos segue incrementándose. A cidade de Prípiat, cunha poboación de 45. 000 habitantes, tivo que ser evacuada completamente despois do desastre de Chernóbil e é hoxe unha cidade fantasma.
Río Quaraí

O río Quaraí ( Cuareim en español) marca o límite da parte norte do Uruguai co Brasil. No inicio do seu curso corre con dirección noroeste, para logo dirixirse até o oeste, desembocando finalmente no río Uruguai pola marxe esquerda.
Río Santa Lucía

O Santa Lucía é o principal río do sur do Uruguai. A súa lonxitude é de 248 km e a súa cunca abrangue 14. 200 km². Nace nunha vertente occidental das serras do departamento de Lavalleja, preto de Minas. Gran parte do seu curso funciona de límites entre os departamentos de Florida e Canelones, posteriormente entre este e San José e no seu último treito separa San José de Montevideo. Desemboca no Río da Prata, formando un pequeno delta onda a Illa do Tigre. Os seus principais afluentes son os ríos Santa Lucía Chico e San José, pero ten ademais 200 arroios e máis de 1000 canellóns. En chegando á súa desembocadura, o río ten un caudal medio de 28. 000 L/s.
Na localidade de Aguas Corrientes atópase a depuradora de auga de O. S. E. que, aproveitando o leito do río, abastece de auga potable á cidade de Montevideo e a gran parte do sur do país.
Río Shimanto

O Shimanto (xaponés: 四万十川, しまんとがわ ou Shimanto-gawa) é un río que se atopa no oeste da prefectura de Kochi, no Xapón. Ten 196 km de longo e a súa bacía cobre 2270 km²
Río São Francisco

O Río São Francisco é un importante río brasileiro, camiño de penetración no Sertão do Brasil central. Nace no Estado de Minas Xerais na Serra da Canastra e desemboca no océano Atlántico, despois de atravesar os Estados de Baía, Pernambuco, Alagoas e Sergipe.
Río Támese

O río Támese ou río Támesis (en inglés Thames, pronunciado /temz/) é un río de Inglaterra que conecta Londres co mar. Hoxe en día é o río máis importante de Inglaterra e a principal fonte de abastecemento de auga de Londres. Etimoloxía
O nome do río é prerromano, dunha raíz indoeuropea *tam- "de cor escura" que aparece en numerosos hidrónimos galegos: Tamuxe, Tambre, Támoga, Támega, Tameiga en Mos. Curso
As fontes do Támese atópanse preto da localidade de Kemble; segue logo ata Oxford, Wallingford, Reading, Henley-on-Thames, Marlow, Maidenhead, Eton, Windsor e Londres. O Támese ten unha lonxitude de 346 quilómetros e desemboca no Mar do Norte. [Cómpre referencia] Historia
Durante o Plistoceno, o primitivo río Támese fluía dende Gales ata Clancton-on-Sea, percorrendo o que na actualidade é o Mar do Norte para rematar sendo un afluente do Rin. Este curso bloqueouse por unha masa de xeo durante a Idade do xeo. O río desviouse ata tomar o seu curso actual, chegando ata a que hoxe é a cidade de Londres. [Cómpre referencia] Durante os séculos XVI e XVII, o río foi un dos principais medios de transporte entre Londres e Westminster. Durante os séculos XVII e XVIII, o río conxelouse en diversas ocasións. Dende entón, o Támese non se volveu a conxelar totalmente. A construción dunha nova ponte de Londres, con menos alicerces cá antiga, permite que o río flúa con máis facilidade, evitaron que a corrente sexa demasiado lenta, o que permitiría a conxelación das augas. [Cómpre referencia]
A partir do século XIX o río comezou a contaminarse. A finais dese século e ata mediados do século XX, realizouse unha limpeza masiva do Támese. Na actualidade é un dos ríos máis limpos dos que flúen a través dunha gran cidade. [Cómpre referencia] A regata Oxford-Cambridge
O Támese é o escenario dunha das carreiras máis populares do Reino Unido: a regata Oxford-Cambridge, que enfronta cada ano aos remeiros das universidades de Oxford e Cambridge. [Cómpre referencia]
Río Volta

O río Volta é un río da África occidental que nace en Burkina Faso (anteriormente Alto Volta). O río principal recibe o nome de Volta Negro e ten unha lonxitude total de 1. 500 quilómetros. Trátase dun río de augas profundas, veloces e amarelentas, carecendo de portos.
Os seus dous afluentes máis importantes son o Volta Branco e o Volta Vermello, afluente do primeiro.
Alí atópase o Lago Volta, o pantano máis grande do mundo.
Río Yamuna

O río Yamuna é un curso fluvial do norte da India. Cunha lonxitude total de 1. 370 km é un dos principais tributarios do Ganxes, ao que se une pola marxe dereita.
Nace en Yamunotri, Uttaranchal (no Himalaia) flúe por Delhi, Haryana e Uttar Pradesh antes de unirse ó Ganxes en Allahabad. Os principais tributarios son ríos Tons, Chambal, Betwa, Sindh e Ken.
Río Yarkon

O río Yarkon (en hebreo: נחל הירקון, Nahal HaYarkon; tamén escrito río Yarqon e en árabe: نهر العوجا, Nahr el-Auja), é un río asiático que transcorre por Israel. O nacemento do Yarkon se encontra en Tel Afek (Antipatris), ao norte de Petah Tikva. Flúe ao oeste a través de Gush Dan e Tel Aviv ata o mar Mediterráneo. É o río costeiro máis longo de Israel, con 27. 5 km de lonxitude.
Río Yoshino

O Yoshino (吉野川, よしのがわ Yoshinogawa) é un río da illa de Shikoku, no Xapón. Ten 194 km de longo e cobre unha bacía de 3. 750 km², é o segundo río máis longo de Shikoku, logo do Shimanto, e é o único río que percorre as catro prefecturas da illa.
Río de San Lufo

O río de San Lufo é un río do concello de Dodro, afluente pola marxe dereita do Ulla. Coñécese tamén como río de Vigo. Etimoloxía
O nome Lufo semella voz antiga, debe ser xermánico, relacionado coa partícula ufe/ulfe, lobo. Non hai no Nomenclátor ningún outro Lufo agás o de Dodro. Tamén se coñece como río de Vigo e chámanlle, augas abaixo da aldea de Vigo, río do Cabalo porque os chaláns abeberaban nel os animais cando ían á feira a Padrón. Curso
Nace moi preto de Pexegueiro e do castro de Traxeito, discorren as súas augas por Traxeito, Paizal, Rialiño, continuando o seu percorrido por Susavila, Dodriño e Vigo para desembocar no río Ulla tras percorrer pouco máis de 5 km. Historia
A primeira referencia escrita que atopamos sobre o río de San Lufo é do padre Sarmiento na súa viaxe de 1754. Menciónao Madoz no seu Diccionario como San Luf, describindo o ritual, e aparece tamén no catastro de Ensenada como San Lufe. Neste río bañaban os nenos enfermos, somerxéndoos na corrente do río para salvalos do mal que padecian, superstición xurdida de antigas crenzas.
Lémbrase en Dodro o día no que, cansados dos abusos do marqués de Bendaña, os mozos que o portaban botárono ó río dentro do palanquín no que ía á igrexa de Santa María a oír misa. Guindárono ó pasar pola ponte do San Lufo, para escarmentalo polo infame dereito de pernada, o ius primae nocti, que após foi abolido pola Constitución de 1812.
Río arriba do lugar onde se facía o rito, o padre Sarmiento menciona a mediados do século XVIII a ermida de San Lufo, porén xa non se cita nos Libros de fábrica de Dodro, que empezan no 1790. Actualmente non se conserva a ermida. Ritos e supersticións
O río está vinculado a vellas tradicións, consideradas como antigas supersticións. Nas súas augas somerxíanse tres veces os nenos que padecían algún mal, bañábanos coa camisa posta nun meandro do río, á beira do prado do cura, arriba da ponte que da acceso á aldea de Vigo. Deixaban ir a camisa polo río e poñíanlle outra nova. Si a camisa flotaba o neno viviría pero se afundía considerábase mal sinal. Acudía xente de moi lonxe para curar os meniños e despois quedaban as beiras do río cheas de camisiñas brancas. A tradición persistiu ata o século XX e foron moitos os nenos que se mergullaron nas súas augas en secretas noites de luar.
Río Şuşiţa, río Siret

O río Şuşiţa é un afluente do río Siret en Romanía. Afluentes pola esquerda: Dragomirna, Chiua, Cremene, Mărăşti, Alba, Aluna
Afluentes pola dereita: Soveja, Păcura
Ródano-Alpes

Ródano-Alpes (en francés: Rhône-Alpes, [ʁo. n‿alp] (AFI); en arpitano: Rôno-Arpes; en occitano: Ròse Aups) é unha rexión de Francia que comprende oito departamentos: Ain, Ardèche, Drôme, Isère, Loira, Ródano, Alta Savoia e Savoia. Ten 43. 698 km² e nela habitan 5. 645. 407 habitantes.
Różanka, voivodato de Lublin

Różanka (pronuncia [ruˈʐaŋka] é unha localidade do concello rural de Włodawa, no condado de Włodawa do voivodato de Lublin (Polonia), preto da fronteira con Belarús. Está a 8 km ao norte de Włodawa e a 79 km ao nordés de Lublin. Ten unha poboación de 983 habitantes.
Rúa peonil

Unha rúa ou área peonil é unha zona urbana onde non está permitida a circulación con vehículos motorizados. As rúas ou zonas semipeonís, tamén chamadas de preferencia peonil, son espazos onde, malia non estar prohibidos, si existe unha preferencia pola circulación dos viandantes e bicicletas. Algunhas rúas semiponís poden ter restricións horarias, de velocidade, de tipo de vehículo (eléctricos, de baixas emisións) ou mesmo só permitir o acceso a veciños ou garaxes. A conversión dun espazo urbano á circulación peonil denomínase peonalización.
As zonas peonís adoitan ter excepcións de tránsito, permitindo en todo caso o paso a vehículos de emerxencias, como ambulancias ou policía; a vehículos de reparto de mercadorías, e a automóbiles de reparación, mantemento e saneamento.
A meridande parte das áreas e rúas peonís atópanse nos centros históricos das cidades e vilas, así como zonas comerciais abertas.
En Galicia, a cidade de referencia en peonalización e preferencia ao viandante é Pontevedra. En Europa, a primeira rúa construída específicamente para uso peonil foi a rúa Lijnbaan en Róterdam, inaugurada en 1953. Peonalización en Galicia
Rúas peonís
En Galicia existen varías rúas, prazas e espazos peonís de interese. As cidades de Santiago de Compostela e Pontevedra posúen unha grande extensión de espazos peonís nas súas respectivas cidades vellas. No paso de Pontevedra, dita peonalización non se limitou á súa cidade vella, senón a outras zonas da cidade. Ademais, acompañáronse de outras medidas para promover a mobilidade urbana a pé e desincentivar o uso do vehículo privado, como o Metrominuto ou o deseño de aparcadoiros disuasorios na periferia.
As rúas peonís máis importantes en Galicia son: Rúa do Príncipe, en Vigo, unha importante vía peonil no centro da cidade, e un dos núcleos comerciais da cidade.
Rúa Real, na Coruña, a principal rúa comercial da cidade.
Rúa de Santo André, na Coruña.
Rúa Xeneral Gutiérrez Mellado, en Pontevedra.
Rúa do Franco, en Santiago.
Rúa Quiroga Ballesteros, en Lugo
Rúa do Paseo, en Ourense
Prazas e paseos
Outras estruturas urbanas, polas súas características arquitectónicas, son susceptíbeis de seren peonís. Prazas coma a de María Pita na Coruña, a praza de Ferrol en Lugo ou a praza da Ferrería en Pontevedra son exemplos de prazas peonís. En Vigo, a porta do Sol foi recentemente remodelada para eliminar o tránsito e favorecer ao viandante.
Os paseos son un tipo de vía longa conceptualizada para o seu uso peonil. Exemplos de paseos atópanse nas cidades costeiras ou ribeireñas, como o paseo de Samil en Vigo, o paseo marítimo da Coruña ou o paseo polo río Lérez en Pontevedra.
Rúa, Piñeiro, Ames

Rúa (á espera da oficialización da forma A Rúa) é un lugar da parroquia de Piñeiro no concello coruñés de Ames na comarca de Santiago. Segundo o Instituto Nacional de Estadística en 2009 tiña 29 habitantes (14 homes e 15 mulleres). Toponimia
O topónimo A Rúa (do latín rūga) sinala un camiño con casas ás beiras. Aparece docmuentado con este nome desde 1920, e atingamente coñecíase como Piñeiro de Abaixo e A Aldea Grande.
Rútilo

O rútilo (do latín rutilus, que significa vermello) é un mineral da clase dos óxidos cuxa fórmula química é TiO2 (contén o 60% de titanio e o 40% de osíxeno). Aspecto
O rútilo preséntase en forma de cristais prismáticos case sempre extremadamente finos (en forma de agullas) e moitas das veces creando entre eles estruturas en forma de mallas. A súa cor pode ser parda, amarela, vermella ou negra. Lugares onde se atopa
Atopámolo en rochas sedimentarias e metamórficas, en pegmatitas e rochas alpinas. Asóciase frecuentemente co cuarzo e coa hematita.
Os principais produtores deste mineral son Rusia, a India e algúns países de Suramérica. A Antártida contén tamén xacementos de rútilo.
Merecen mención especial os rútilos de Carballo (A Coruña) e Lalín (Pontevedra). Usos do rútilo
O rútilo utilízase para a extracción de titanio, usado para a fabricación de revestimentos de varas de soldadura e como metal especial na industria aeronáutica. Propiedades
Propiedades físicas
O seu punto de fusión é de 2378, 2 K. O seu sistema cristalino é o tetragonal pero lixeiramente distorsionado.
Propiedades químicas
O rútilo presenta gran resistencia ó ataque de axentes químicos. Só o ácido fluorhídrico e o ácido sulfúrico concentrado logran atacar este mineral. Outros óxidos
A casiterita e a magnetita son outros óxidos importantes.
S

O S (ese) é a décimo oitava letra do alfabeto galego, e representa o fonema fricativo alveolar xordo. Usos
En química, S é a abreviatura do elemento químico xofre.
Escrito en minúscula, é a abreviatura da unidade de medida de tempo segundo.
S Ori 70

S Ori 70 ou S Ori J053810. 1-023626 é un obxecto astronómico de tipo T que está situado en primeiro plano no cúmulo estelar de Sigma Orionis, que está a aproximadamente 1. 150 anos luz de Terra. Foi descuberto o 24 de novembro de 2002 polo equipo de M. R. Zapatero Osorio e E. L. Martín no Observatorio de Roque de los Muchachos. Aínda non se determinou se é unha anana marrón ou un planeta de 3 millóns de anos de idade que forma parte do cúmulo anteriormente citado. As imaxes da espectroscopia no infravermello próximo tomadas 3 anos despois do seu descubrimento levaron ás primeiras medidas do movemento do obxecto. O seu comportamento é significativamente diferente do que se podía esperar; ademais describiuse a súa atmosfera coma de baixa gravidade ou unha atmosfera con metalicidade. O pequeno movemento propio do obxecto suxire que está máis lonxe do esperado se fose unha simple anana marrón. Descubrimento
O cúmulo aberto Sigma Orionis foi o foco das observacións do equipo de Osorio debido á idade do cúmulo (aproximadamente de 3 a 8 millóns de anos). O cúmulo tamén ten unha extinción baixa, a súa distancia resulta conveniente, e obsérvase que é rico e denso. Usando o Telescopio William Herschel de 4, 2 metros para unha mini-procura profunda cun radio de 55 minutos de arco ó cadrado e cunha sensibilidade de 21 magnitudes nas bandas J e H, permitiu ó equipo atopar S Ori 70. Os datos brutos recollidos reducíronse a IRAF (un acrónimo en inglés para redución e análise de imaxes), unha técnica estándar empregada con imaxes de infravermellos próximos; despois de subtrae-lo fondo do ceo e a corrente escura, o espectro do obxecto extraído foi revelado. Éra o membro máis tenue e frío atopado no cúmulo e recibiu o nome de S Ori 70.
Argumento do estudo inicial
Adam J. Burgasser examinou as afirmacións do descubrimento da anana marrón tipo-T de Osorio e a súa masa baixa verificada espectroscópicamente. Fíxose unha comparación do espectro de banda J entre S Ori 70 e outros obxectos próximos. O espectro da banda J revelou unha morfoloxía espectral distintiva de forma triangular que fora previamente explicada por Osorio e Martin debido á baixa gravidade da superficie. Para ver se se produciran discrepancias semellantes no comportamento da anana T, o equipo de Burgasser comparou os datos das afirmacións de Osorio cos modelos COND estándar. Escalas de lonxitude de onda idénticas interpoladas a través de espectros empíricos e modelos foron suavizadas por procesos de Gauss; isto mostrou que os modelos espectrais máis axustados poden producir gravidades distorsionadas para ananas T de tipo tardío, o cal dou coma resultado a subestimación da idade e da masa. Burgasser concluíu que S Ori 70 non é un membro do cúmulo Sigma Ori senón que é unha anana marrón en primeiro plano. Un estudo máis profundo do obxecto suxire que a baixa gravidade non provén da anana de tipo T, senón dunha estrela de fondo próxima. Ata o ano 2009 non existían datos científicos directos que rexeitasen ou confirmasen ningunha das conclusións.
Podería ser o primeiro planeta orfo descuberto cunha masa de 3 Mx, pero necesitase confirmación.
S-3 (motor foguete)

S-3 é a designación do motor foguete utilizado polo foguete estadounidense Juno II. Características
Os motores S-3 eran fabricados por Rocketdyne e funcionaban alimentados por osíxeno líquido e queroseno. Tiñan un pulo de 758, 7 kN no baleiro.
S-55

S-55 foi unha serie de satélites artificiais do programa Explorer da NASA lanzados a principios dos anos 1960. Características
Os catro satélites S-55 foron deseñados para estudar o rendemento e guiado dos satélites e investigar a natureza e efectos dos micrometeoroides nos sistemas das naves espaciais. Tiñan forma de cilindro de 61 cm de diámetro e 192 cm de longo e usaban a estrutura da cuarta etapa dos foguetes Scout que se usaron para lanzalos. A bordo levaban células de aceiro inoxidable presurizadas como detectores de penetración. así como detectores de impacto, detectores capacitores e detectores de sulfuro de cadmio para obter datos sobre o tamaño, cantidade, distribución e momento das partículas de po na contorna próxima á Terra.
S-55
O primeiro S-55 en ser intentado lanzar o foi a bordo dun Scout X1 o 30 de xuño de 1961 desde as instalacións de voo de Wallops e non conseguiu chegar a órbita a causa dun fallo da terceira etapa. O satélite perdeuse.
S-55A (Explorer 13)
O S-55A, denominado tamén como Explorer 13, foi lanzado con éxito a bordo dun Scout X1 o 25 de agosto de 1961 pero a súa órbita foi máis baixa do esperado, cun perixeo de só 125 km e un apoxeo de 1164 km. O satélite reentrou na atmosfera só dous días despois do lanzamento, sen chegar a rexistrar ningún impacto de meteroide, o que axudou a establecer límites de impactos e mellorar o deseño de futuros experimentos.
S-55B (Explorer 16)
S-55B ou Explorer 16 foi enviado a órbita o 16 de decembro de 1962 a bordo dun Scout X3. Desta vez non houbo problemas e o satélite entrou nunha órbita de 750 x 1181 km, na que estivo sete meses funcionando sen problemas.
S-55C (Explorer 23)
S-55C (Explorer 23) tiña un deseño lixeiramente distinto ao do resto de satélites S-55. Tiña unha lonxitude de 234 cm en lugar dos 192 cm dos anteriores e ademais dos experimentos comúns estudou tamén o efecto dos meteoroides nas células solares. Foi lanzado o 6 de novembro de 1964 a unha órbita de 466 x 977 km mediante un Scout X4. Funcionou durante un ano, cumplindo os seus obxectivos, aínda que o experimento do detector con células de sulfuro de cadmio fallou ao ser danado durante o lanzamento.
S-adenosil-L-homocisteína

A S-adenosil-L-homocisteína (SAH) é un derivado de aminoácido utilizado en varias vías metabólicas na maioría dos organismos. É un intermediario na síntese de cisteína e adenosina.
A SAH fórmase por desmetilación da S-adenosil-L-metionina (SAM), que pode ser inhibida pola 3-deazaneplanocina A.
S5.4

S5. 4, código GRAU 8D66, foi un motor foguete desenvolvido por Isayev e usado como retrofoguete para o retorno a terra das cápsulas Vostok e Voskhod e nos satélites espía Zenit.
O motor incluía catro tobeiras laterais orientables. Eran construídos pola fábrica Zlatoust de construción de maquinaria, onde deixaron de montarse en 1975.
S5.45

S5. 45 foi un motor foguete desenvolvido por Isayev e usado como motor de corrección de traxectoria para as naves Zond 1, Venera 2 a 8 e algunhas outras.
O motor tiña un impulso de 1961 kN e alimentábase de ácido nítrico e UDMH
S5.92

S5. 92 é un motor foguete desenvolvido por Isayev e usado como motor principal das sondas Fobos e máis tarde adaptado para funcionar como motor da etapa superior Fregat.
O motor S5. 92 serviu como motor para as falladas sondas Fobos e logo usado para a etapa superior Fregat. Pode regular o seu pulo e ten un tempo total de ignición de ata 2000 s.
S5.98M

S5. 98M é un motor foguete desenvolvido por Isayev e usado como motor principal das etapas superiores Briz] Briz M.
O motor S5. 98M ten un pulo de 19, 62 kN e é capaz de 8 acendidos. Voou por primeira vez en 1990 e usa tetróxido de nitróxeno e UDMH como propelentes.
SAC-A

SAC-A, acrónimo de Satélite de Aplicaciones Científicas A, foi un satélite artificial colaboración entre a CONAE Arxentina e a NASA lanzado o 4 de decembro de 1998 a bordo do transbordador espacial Endeavour desde Cabo Cañaveral durante a misión STS-88. Características
SAC-A foi exectado do transbordador espacial once días despois de chegar a órbita. Foi deseñado para probar diferentes tecnoloxías a ser usadas nos seguintes satélites da Arxentina. Tiña unha masa de 268 kg e levaba a bordo unha cámara cun detector CCD, un magnetómetro, células solares de nova tecnoloxía, un GPS diferencial e un experimento para o seguimento de baleas. O satélite reentrou na atmosfera o 25 de outubro de 1999, dez meses despois do seu lanzamento, cumprindo tódolos seus obxectivos.
SAC-C

SAC-C, acrónimo de Satélite de Aplicaciones Científicas C, foi un satélite artificial da colaboración entre a CONAE Arxentina, a NASA, Italia, Dinamarca e o Brasil, lanzado o 4 de decembro de 1998 a bordo dun foguete Delta 7320 desde a base Vandenberg da Forza Aérea. Características
SAC-C foi un satélite lanzado coa misión de estudar a vexetación e diversos ecosistemas en varias lonxitudes de onda. Foi enviado a unha órbita coplanar cos satélites EO 1, Landsat 7 e Terra, o que permitía estudar as mesmas zonas do planeta con moi diferentes sensores. Levaba a bordo o intrumento GOLPE (GPS OccuLtation and Passive reflection Experiment) para estudar de maneira indirecta a estrutura da atmosfera e un magnetómetro de helio. O satélite deixou de funcionar o 15 de agosto de 2013, nove anos despois de superar a súa vida útil calculada de catro anos.
SAC-D

SAC-D, acrónimo de Satélite de Aplicaciones Científicas C, e tamén coñecido como Aquarius, foi un satélite artificial colaboración da CONAE Arxentina e a NASA lanzado o 10 de xuño de 2011 a bordo dun foguete Delta 7320 desde a base Vandenberg da Forza Aérea. Características
A misión de SAC-D foi estudar a salinidade superficial dos océanos terrestres mediante varios radiómetros e un radar de dispersión en banda L. Tiña unha masa de 1350 kg. O satélite deixou de funcionar en xuño de 2015.
SACI

SACI (SAtélite CIentífico) foi unha serie de dous satélites artificiais do Brasil lanzados en 1999. Características
Os satélites SACI foron dous satélites científicos do Brasil duns 60 kg de masa para estudar as burbullas do campo xeomagnético, a luminiscencia atmosférica e os fluxos anómalos de raios cósmicos. Tamén pretendían ser demostradores tecnolóxicos. Alimentábanse mediante catro paneis solares despregables.
SACI 1 foi lanzado o 14 de outubro de 1999 a bordo un foguete CZ-4B e perdeuse contacto con el pouco despois de ser lanzado. SACI 2 foi lanzado o 11 de decembro de 1999 pero non chegou a órbita por problemas co seu foguete lanzador, un VLS-1.
SAGE

SAGE (acrónimo de Stratospheric Aerosol and Gas Experiment), tamén coñecido como AEM-B (Applications Explorer Missions B), foi un satélite artificial da NASA lanzado o 18 de febreiro de 1979 mediante un foguete Scout D1 desde a base de Wallops Island. Características
A misión de SAGE foi estudar o ozono e os aerosois da estratosfera terrestre para comprender mellor o medio ambiente e equilibrio radiativo da atmosfera.
O satélite estaba formado por dous módulos: o módulo de instrumentos, coa instrumentación científica; e o módulo base, cos sistemas de enerxía, comunicacións e propulsión. Foi deseñado para pasar un ano en órbita.
SAGE foi inxectado nunha órbita inicial de 655 km de apoxeo e 545 km de perixeo, cunha inclinación orbital de 54, 9 graos e un período de 96, 9 minutos. O satélite comezou a ter problemas de enerxía o 15 de maio de 1979, aínda que continuou recollendo información científica ata o 19 de novembro de 1981. O último sinal de SAGE recibiuse o 7 de xaneiro de 1982, ao fallar a batería. O satélite reentrou na atmosfera terrestre o 11 de abril de 1989.
SAMPA

O Speech Assessment Methods Phonetic Alphabet ou SAMPA é un alfabeto fonético leXible por computador mediante caracteres ASCII de 7 bits. Está baseado no Alfabeto Fonético Internacional ou IPA.
Foi desenvolvido por ESPRIT information technology research and development program pertencente á que era Comunidade Económica Europea (actual Unión Europea) nos anos oitenta. O propósito inicial era aplicalo a seis idiomas europeos. Tentaron utilizar o maior número posible de símbolos do IPA, pero cando iso non era posible, empregaron símbolos alternativos. Por exemplo, [@] para o son vocálico débil do inglés schwa, para o son vocálico do francés deux e para o son vocálico do francés neuf.
Hoxe en día, SAMPA desenvolveuse oficialmente para todos os sons das linguas que aparecen a continuación: Os caracteres ["s{mp@] representan a pronuncia do nome de SAMPA en inglés. Do mesmo xeito que o IPA, SAMPA adoita pecharse entre corchetes cadrados, que non pertencen ao alfabeto propiamente dito e tan só cumpren unha función diferenciadora para indicar que son caracteres fonéticos e non texto de escritura regular. Problemas do SAMPA
As táboas de SAMPA tan só son válidas naquelas linguas para as que están deseñadas. As táboas das distintas linguas non son compatibles entre si e iso crea conflitos entre as distintas linguas. Como consecuencia, SAMPA non se pode utilizar como unha representación alternativa en ASCII ao alfabeto xeral da IPA. X-SAMPA creouse para solucionar ese problema. Este outro código prové unha soa táboa sen diferenzas específicas entre linguas.
SAP AG

SAP AG é a meirande compañía europea de software. A súa sede central está en Walldorf, Alemaña. SAP fundouse en 1972 como Systemanalyse und Programmentwicklung por cinco enxeñeiros que traballaran para a IBM en Mannheim. O acrónimo cambiouse máis tarde por Systeme, Anwendungen und Produkte in der Datenverarbeitung e desde a xunta xeral de 2005 cambiouse polo actual SAP AG.
O seu produto máis coñecido é o ERP R3.
SAPPHIRE

SAPPHIRE, acrónimo de Stanford Audio Phonic Photographic Infra Red Experiment, tamén coñecido como SQUIRT 1 (Satellite Quick Research Testbed) e como Navy-OSCAR 45, foi un satélite artificial da Universidade Stanford patrocinado polo Departamento de Defensa dos Estados Unidos lanzado o 30 de setembro de 2001 mediante un foguete Athena 1 desde o Complexo do Espazoporto do Pacífico - Alasca. Características
SAPPHIRE foi un satélite construído por estudantes do Laboratorio de Desenvolvemento de Sistemas Espaciais da Universidade Stanford para probar novas tecnoloxías. Cunha masa de 16 kg, tiña forma de prisma hexagonal e alimentábase mediante células solares. A súa carga útil incluía detectores de horizonte no infravermello, unha cámara dixital, un sintetizador de voz e experimentos de telemetría e autonomía.
SAR-Lupe

SAR-Lupe son os primeiros satélites de recoñecemento militares alemáns. Características
Os satélites SAR-Lupe son satélites de recoñecemento que usan radar de apertura sintética (SAR polas súas siglas en inglés para facer as súas observacións. Teñen unha resolución espacial de 1 metro ou menos e poden facer observacións independentemente do tempo meteorolóxico da zona observada. Lanzáronse cinco SAR-Lupe entre 2006 e 2008, todos a bordo de foguetes Kosmos 3M.
SARAL

SARAL, acrónimo de Satellite with ARgos and ALtika, é un satélite artificial colaboración do CNES francés e o ISRO indio lanzado o 25 de febreiro de 2013 mediante un foguete PSLV-CA desde o Centro Espacial Satish Dhawan. Características
A misión de SARAL era complementar ao satélite Jason 2 mediante a realización de medicións altimétricas. Os seus obxectivos eran: Facer medicións precisas e globais da altura da superficie mariña, altura das ondas e a velocidade do vento para mellorar os modelos climáticos, mellorar as predicións meteorolóxicas e facer estudos oceanográficos.
Asegurar a continuidade da obtención de datos altimétricos globais comezada con Jason 1 e Envisat.
Formar parte dun sistema global de observación oceánica.
SARAL, de 346 kg de masa, leva a bordo dous instrumentos: o altímetro AltiKa de alta resolución, traballando en banda Ka (a 35 GHz), que tamén fai medicións radiométricas; e o sistema Doris de orbitografía de precisión xunto cun retrorreflector láser.
SARM

Non confundir con Moduladores do receptor de andróxenos selectivos (en inglés SARMs). SARM son as siglas en galego do nome da bacteria "Staphylococcus aureus resistente á meticilina" (en inglés MRSA). Esta cepa bacteriana, resistente a varios antibióticos, coñécese desde a década de 1960 pero está a causar maior preocupación nos últimos anos polo aumento de casos de infeccións graves. Descrición
A bacteria, tamén descrita como Staphylococcus aureus con resistencia múltiple ou como Staphylococcus aureus con resistencia á oxacilina, é un estafilococo causante de infeccións que acaban por ser mortais en gran número de casos. Ataca fundamentalmente individuos enfermos, con feridas profundas ou que teñen sondas ou tratamentos intravenosos, como unha infección secundaria en pacientes co sistema inmunolóxico debilitado.
A bacteria xerou unha resistencia aos antibióticos máis coñecidos: primeiro á penicilina e logo á meticilina. Foi descrita orixinariamente no Reino Unido en 1961 e na actualidade está moi espallada.
Hai dous tipos de contaxios frecuentes: as infeccións nosocomiais, isto é, as contraídas en hospitais, e as contraídas en contornos naturais, fundamentalmente a través do contaxio cutáneo en ximnasios e a través da práctica sexual. Dentro das infeccións nosocomiais, a máis grave é a pneumonía que vai asociada á inserción dun tubo ventilador no corpo do paciente. O 20% dos contaxios afectan a poboación que consome drogas por vía intravenosa. Infección e contaxio
Aparentemente, e cando menos nos Estados Unidos, o contaxio por SARM vai en aumento. Un estudo de 2007 sinalaba que os casos de infección por SARM dobraron neste país en seis anos, dos 127. 000 de 1999 aos 278. 000 de 2005, do mesmo xeito que as mortes asociadas aumentaban, se ben non na mesma proporción (de 11. 000 a 17. 000, respectivamente). . Outro estudo estimou que a SARM foi responsable en 2005 de 94. 360 casos de infeccións serias e de 18. 650 mortes relacionadas con estadías en hospitais. Conforme estes datos, a SARM provocaría máis mortes anuais nos Estados Unidos cá sida.
En xaneiro de 2008 fixéronse públicos uns datos sobre a existencia dun gromo de SARM entre poboación nos hospitalizada en San Francisco. A cepa USA300 sería a responsábel de contaxios moi graves a uns 4. 000 pacientes na cidade, que se terían infectado a través de contacto cutáneo e/ou sexual. Tratamento
Aínda que resistente aos antibióticos comúns, existen produtos de elevado custo, como a vancomicina e o linezolide, que axudan a combater a infección.
SBIRS-GEO

SBIRS-GEO, acrónimo de Space Based Infra Red Sensor - Geostationary, é un programa militar dos Estados Unidos. É a compoñente xeoestacionario do programa SBIRS-High. Características
SBIRS-GEO, xunto co resto de compoñentes de SBIRS-High, sustitúen ao Defense Support Program de alerta temperá de lanzamento de mísiles balísticos intercontinentais. Os satélites SBIRS proporcionan maior flexibilidade e sensibilidade que os DSP e poden detectar sinais de onda curta e no infravermello medio, mellorando a precisión e podendo detectar maior cantidade de lanzamentos.
O programa comezou en 1996, decidíndose combinar satélites en órbita xeoestacionaria (os SBIRS-GEO), satélites en órbita altamente elípticas (SBIRS-HEO) e sensores noutros satélites. En total lanzáronse seis satélites SBIRS-GEO dos oito proxectados, cancelándose os dous últimos.
SBIRS-GEO 1, 2, 3 e 4
Os SBIRS-GEO 1 a 4 son satélites duns 4500 kg que usan o bus A2100M e foron fabricados por Lockheed Martin. Levan dous sensores infravermellos a bordo, usan paneis solares para proporcionar enerxía eléctrica e teñen unha vida esperada de 12 anos en órbita. Lanzáronse entre 2011 e 2018, todos mediante foguetes Atlas 5.
SBIRS-GEO 5 e 6
Os SBIRS-GEO 5 e 6 son satélites cunha masa parecida aos primeiros catro pero usando o bus LM-2100M. Tamén foron fabricados por Lockheed Martin e levan dous sensores infravermellos, cunha vida esperada similar. Lanzáronse en 2021 e 2022 mediante foguetes Atlas 5.
SBSS

SBSS, sigla de Space Based Space Surveillance, e tamén nomeado ás veces como SBSS 1, foi un satélite artificial da Forza Aérea dos Estados Unidos lanzado o 26 de setembro de 2010 mediante un foguete Minotaur 4 desde a Base Vandenberg da Forza Aérea. Características
SBSS estaba deseñado para detectar e seguir obxectos no espazo, como satélites e lixo espacial. Os datos recollidos foron usados tanto pola Forza Aérea para as súas operacións como pola NASA para calcular medidas de evasión da Estación Espacial Internacional e dos transbordadores espaciais en caso de posibilidade de impacto. O satélite estaba equipado cun telescopio de 30 cm de apertura e 2, 4 Megapixel.
SCART

O SCART debe o seu nome ás siglas de Syndicat des Constructeurs d'Appareils Radiorécepteurs et Téléviseurs, tamén coñecido como Euroconector ou Peritel (de televisión periférica). Definición
O SCART ou Euroconector é un tipo de conector normalizado de 21 patillas que serve para a interconexión de dispositivos, permitindo o intercambio de información de vídeo e son. Este elemento permite acceso RGB directo ao receptor, así como o sinal de vídeo composto e bidireccional coñecido como CVBS (sinal de vídeo composto, borrado e sincronismo) xunto con conexións independentes ao canal de son estéreo. O número de estándar na CENELEC é EN 50049-1: 1997. O Euroconector emprégase na interconexión de distintos dispositivos de televisión, vídeo, descodificadores, videoxogos. .. Patillaxe
O euroconector consta de 21 patillas.
SCATSAT-1

SCATSAT-1 é un satélite artificial da ISRO lanzado o 26 de setembro de 2016 mediante un foguete PSLV-G desde o Centro Espacial Satish Dhawan. Características
A finalidade de SCATSAT-1 é continuar o traballo do satélite Oceansat-2 na súa misión de observación da Terra mediante técnicas de dispersometría para proporcionar datos para os servizos de meteoroloxía, detección de ciclóns e seguimento para usuarios. O satélite leva a bordo o dispersómetro OSCAT-2 similar ao OSCAT que voou en Oceansat-2, funcionando en banda Ku e con varias melloras tanto en hardware como en software. O satélite en si usa o bus IMS-2.
SCISAT-1

SCISAT-1 é un satélite artificial canadense lanzado o 13 de agosto de 2003 mediante un foguete Pegasus desde a base Vandenberg da Forza Aérea. Características
A misión de SCISAT-1 é monitorizar e medi-lo ozono e aerosois atmosféricos
entre os 4 e os 100 km de altura. O satélite leva dous instrumentos a bordo, ACE-FTS e MAESTRO. Instrumentos
Atmospheric Chemistry Experiment Fourier Transform Spectrometer (ACE-FTS)
Measurements of Aerosol Extinction in the Stratosphere and Troposphere Retrieved by Occultation (MAESTRO)
SCORM

SCORM (do inglés: Sharable Content Object Reference Model; en galego: Modelo de referencia para obxectos de contido compartibles) é un conxunto de estándares e especificacións que permite crear obxectos pedagóxicos estruturados, co obxectivo fundamental de facilitar a portabilidade dos contidos de aprendizaxe para poder compartilos e reusalos. Pode definirse tamén coma un conxunto de obxectos de aprendizaxe empaquetados e estruturados como material web baixo un estándar aberto que permite importar, reutilizar e compartir contidos.
A fin deste modelo é distribuír contidos en liña para simplificar a transmisión de contidos entre sistemas de xestión da aprendizaxe. Os paquetes SCORM conteñen: Metadatos que estruturan os contidos.
Obxectos de aprendizaxe de todo tipo.
API Javascript que permite a interacción cos contidos. Historia
SCORM ten as súas orixe no ano 1999, nos laboratorios de Advanced Distributed Learning (ADL), creados polo Departamento da Defensa dos Estados Unidos de América. Este centro retomou parte doutras iniciativas anteriores na incipiente industria da formación en liña, compilándoas e mellorándoas, creando un novo modelo de referencia. As especificacións fan posible que quen traballe con elas (sexa ou non unha especialista) poida crear e empaquetar os seus contidos para logo reproducilos en calquera sistema de xestión da aprendizaxe compatible con SCORM.
En xaneiro de 2000, SCORM entrou nunha etapa de probas coa versión 1. 0. Os participantes e colaboradores da comunidade ADL formularon unha serie de inquedanzas e cuestións que impulsaron a rápida aparición da versión 1. 1. En outubro de 2001, apareceu a versión 1. 2, unha das máis empregadas nas plataformas de e-learning.
Posteriormente, xurdiu SCORM 2004 (tamén coñecido como versión 1. 3), que conta con varias edicións. A súa intención era corrixir algunhas deficiencias da versión anterior, sobre todo no referente ás posibilidades de secuenciación e navegación nos contidos.