proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Luperca

Luperca é o nome da loba que segundo a mitoloxía romana aleitou a Rómulo e Remo, fundadores de Roma, cando estes foron mandados a matar o rei Amulio. Actualmente a estatua dedicada a ela, chamada a «loba capitolina» (lupa capitolina en italiano), consérvase no museo do Capitolio romano (Museos Capitolinos). A cronoloxía da figura da loba foi moi discutida; segundo a tradición a escultura da loba sería etrusca, aínda que se estima que data da Idade Media, mentres as estatuas dos nenos Rómulo e Remo foron creadas e engadidas en 1471. A figura
Trátase dunha figura en bronce, de 75 centímetros de altura e 114 de anchura. Segundo a tradición, trataríase dunha escultura etrusca, aínda que recentemente se puxo en dúbida esta datación, demostrándose finalmente que esta data da Idade Media.
Os dous nenos engadíronse durante o Renacemento en 1471 e probabelmente son obra do escultor Antonio Pollaiuolo. Historia
A lupa romana é un tema popular en medallas, moedas, xoias, relevos, mosaicos, etc, no Imperio Romano. A loba foi inicialmente representada sen os xemelgos, pero a partir do século III a representación da loba aleitando aos xemelgos é habitual. A lupa romana é un símbolo da orixe divina do fundador de Roma, Rómulo, fillo do deus da guerra, Marte, e a reivindicación do carácter eterno (aeternitas) da cidade e do imperio. Lenda
Segundo a mitoloxía romana, en Alba Longa, cidade fundada por Ascanio, fillo do heroe troiano Eneas, o rei local Numitor foi vítima dunha estrataxema do seu irmán, Amulio, co obxectivo de facerse co trono. Capturou a Numitor, matou a todos os homes do reino e obrigou á súa sobriña, Rea Silvia, a facerse sacerdotisa vestal, dedicada á deusa Vesta, o que implicaba que ela debería manter a castidade. Namentres, Rea Silvia acababa de ter dous fillos de Marte (deus romano da guerra), os irmáns Rómulo e Remo. Ao descubrilos, Amulio capturou a Rea e ordenou que os seus fillos fosen afogados no río Tíber. Como un milagre, o cesto onde estaban os xemelgos chegou até as ribeiras do río preto do monte Palatino, onde foron atopados por unha loba que os aleitou. Tempo despois, un pastor de ovellas chamado Fáustulo atopou aos nenos ao pé da Figueira Ruminal (Ficus Ruminalis), na entrada dunha caverna chamada Lupercal. Recolleunos e adoptounos, sendo criados pola súa muller Acca Larentia.
Anos despois, durante o asalto a unha caravana, Remo foi capturado e levado a Alba Longa. Nese momento Fáustulo revelou a verdade a Rómulo, que partiu cara á cidade, onde matou a Amulio e liberou a Numitor. Os xemelgos decidiron entón partir de Alba Longa e fundar unha nova cidade. Rómulo quería chamala Roma e edificala no Palatino, mentres que Remo desexaba chamala Remora e fundala sobre o Aventino. Este conflito levou a Rómulo a matar ao seu irmán Remo e fundar a súa nova cidade, Roma.
Lupus eritematoso sistémico

O lupus eritematoso sistémico é unha enfermidade autoinmune que pode afectar a multitude de aparellos e sistemas. Existen diversos subtipos, clasificados en función dos patróns clínicos e histolóxicos. Diagnóstico
Existen unha serie de criterios diagnósticos propostos por American College of Rheumatology (ACR), dos cales para cumprir o diagnóstico de lupus eritematoso sistémico (LES), deben ser cumpridos como mínimo catro.
Os criterios propostos son: 1. Exantema malar permanente: inflamación da pel sobre a rexión malar (na cara), que respecta o suco nasoxeniano (que separa a meixela da boca).
2. Lupus discoide: lesión cutánea circunferencial elevada con escamas queratósicas adherentes.
3. Fotosensibilidade: reacción esaxerada coa luz solar, con lesións cutáneas erosivas.
4. Úlceras orais ou farínxeas: escavacións na mucosa oral, de cor branca, habitualmente indoloras.
5. Artrite non erosiva en articulacións periféricas (fora do pescozo, tronco, lombo), con inflamación, derramo articular e dor.
6. Serosite:
a) Inflamación da pleura (a cuberta do pulmón).
b) Pericardite, ou inflamación do pericardio, a cuberta do corazón.
7. Alteracións renais:
a) Perda de proteínas nos ouriños, superior a 500 miligramos ó día.
b) Cilindros proteicos nos ouriños.
8. Alteracións neurolóxicas:
a) Convulsións sen que se aprecie outra causa.
b) Psicose sen que se aprecie outra causa.
9. Afectación hematolóxica:
a) Anemia hemolítica
b) Leucopenia (menos de 4. 000 leucocitos) en dúas determinacións, ou
c) Linfopenia (menos de 1. 500 linfocitos) en dúas determinacións, ou
d) Trombopenia (menos de 100. 000 plaquetas) en dúas determinacións.
10. Alteracións inmunolóxicas:
a) Anticorpos anti-ADN positivos en altas cantidades ou
b) Anticorpos anti-Sm positivos ou
c) Anticorpos antifosfolípidos: anticardiolipina, anticoagulante lúpico, VDRL falsamente positivo durante 6 meses.
11. Anticorpos antinucleares: positivos a título alto, en ausencia de uso de fármacos indutores de lupus ou pseudolupus.
Lura

Para o buque oceanográfico homónimo, véxase B/O Lura. A lura (Loligo vulgaris), tamén chamada lula nalgunhas partes de Galicia, e tamén lura común, é, para moitos autores, un molusco cefalópodo coleoideo da superorde dos decapodiformes, orde dos téutidos e familia dos lolixínidos. Porén, outros autores sitúana na orde dos miópsidos. Características
A lura é mariña e carnívora e caracterízase por posuír unha cabeza diferenciada, simetría bilateral e dez tentáculos con ventosas, oito curtos para a captura do alimento (tamén chamados brazos), e outros dous longos con función reprodutiva.
A lura ten cromatóforos na súa pel, ou sexa, células que permiten cambios de cor dependendo do ambiente en que se encontran, o que caracteriza a súa capacidade mimetizante. Sendo un coleoideo, ten unha cuncha interna chamada pluma, debido á súa forma similar ás plumas das aves. A lura móvese por medio de retropropulsión, exectando grandes cantidades de auga almacenada na cavidade paleal, a través dun sifón de gran mobilidade e capacidade de direccionamento da auga. Por esta razón, e debido a súa forma altamente hidrodinámica, é un forte rival dos peixes no que se refire á habilidade de natación e manobrabilidade.
Na boca, a lura presenta unha lingua dura, chamada rádula, de constitución quitinosa, que lle permite triturar alimentos e que é a característica común a todos os moluscos, excepto os bivalvos e os aplacóforos.
A lura respira por dúas galas ou branquias, e ten un sistema circulatorio no que o sangue é bombeado por un corazón principal e dous subsidiarios.
É un animal exclusivamente carnívoro, alimentándose de peixes e de invertebrados, que capturan cos brazos.
A maioría das luras non alcanzan máis de 60 cm de lonxitude. Pesca deportiva da lura
A forma mais habitual de pescar a lura na pesca deportiva realízase de noite cunha liña habitualmente sen cana, empregando un engado artificial, chamado poteira por ser usado tamén para a pesca comercial da pota, de menor calidade culinaria. A poteira é un aparello que consta dun chumbo vernizado cunha luz química e arrodeado de anzois. A técnica de pesca consiste en pendurar a poteira da embarcación por medio da liña, e facela vibrar tirando da liña para arriba e abaixo con movementos curtos e rápidos. A vibración e a luz conseguen enganar a lura, que confunde a poteira cun pequeno peixe, ao que tenta comer. Gastronomía
As luras son obxecto dunha grande apreciación comercial polos seus usos gastronómicos. Son populares non só na gastronomía galega senón en moitas cociñas do mundo atlántico (Portugal, País Vasco, Aquitania "á bordalesa", Bretaña "á bretoa") e mediterráneo (España, Provenza, Italia, Grecia e Turquía).
Non só o seu corpo é comestible, tamén os brazos e a tinta. De feito, só o bico e a pluma non se comen. Son unha boa fonte de zinc, manganeso, cobre, selenio, vitamina B12 e riboflavina.
Adóitanse preparar guisadas, grelladas, na súa tinta ou fritidas en aneis á romana.
Lura de Humboldt

A lura de Humboldt, pota ou potón do Pacífico (Dosidicus gigas) é un molusco cefalópodo de gran tamaño e abundante nas costas peruanas e mexicanas. Nestes países practícase a pesca industrial deste recurso e actualmente gañou importancia grazas a unha forte demanda internacional.
É un invertebrado de crecemento rápido cun sistema nervioso complexo e un sistema visual ben desenvolvido. O corpo da lura ten dúas rexións. A cabeza, que está unida aos brazos (feito do cal deriva o termo cefalópodo) e o manto, que ten unha forma cilíndrica e o cal envolve os órganos internos.
É un organismo peláxico que se distribúe no océano Pacífico oriental dende a fronteira de México e os Estados Unidos até Chile. En México, a lura de Humboldt representa o 95 % do total das especies de lura.
Lura xigante

Lura xigante, Architeuthis dux, é unha especie de cefalópodo da orde dos egópsidos e, segundo a maioría dos autores, e do WoRMS, a única da familia dos arquitéutidos e do seu único xénero, Architeuthis.
Lurcy

Lurcy é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Lusitanos

Os lusitanos eran un dos pobos celtiberos da Península Ibérica. Durante séculos o estado portugués utilizounos como os antergos máis antigos no novo estado.
Eran un pobo prerromano que habitaba parte do centro do actual Portugal, desde a beira esquerda do Douro até as inmediacións do Algarve. Séguese a dubidar sobre a súa celticidade ou si son un pobo nativo influído por correntes centroeuropeas. Sociedade
A estrutura social lusitana estaba baseada nas gentilitates e sobre elas existía unha elite gobernada por un princeps elixido de entre a aristocracia; semella que tiñan tanto propiedades privadas (casa, gando) como comunais (terras de pasto, murallas) e guiábanse polo espírito bélico que os levaba a organizar expedicións non de conquista pero si de botín como ritual de paso da xuventude. Podían usar da súa forza empregándose como mercenarios en exércitos estranxeiros.
O seu hábitat repartíase entre poboados fortificados (castros) e granxas; o comercio levábase a cabo mediante o pago en metálico (lingotes de prata) ou o intercambio de bens con agasallos, as rutas comerciais eran axilizadas usando curraghs (barcos de coiro e vime) ou troncos baleirados.
A explotación mineira levábase a cabo en escavacións superficiais de filóns mentres que os ourives e ferreiros se movían por todo o territorio traballando segundo as demandas e conseguindo un alto nivel en trebellos de luxo, como son as famosas lúnulas (como a moi famosa lúnula lusitana de Chao de Lamas) con técnicas de repuxado; tamén se traballou o ferro, sobre todo en armas (espadas de antenas, falcatas, lanzas, puñais. .. ) que formaban parte da panoplia do guerreiro lusitano (que durante anos se confundiu cos estatuas de guerreiros galaicos bracarenses a pesar de que estas estatuas só se dan no territorio galaico e non lusitano).
A súa cultura era típica da Idade de Ferro e conservouse parte da lingua lusitana a través das inscricións de Arroyo de la Luz (Estremadura), Cabeço das Fráguas (Guarda, Portugal), Lamas de Moledo (Viseu) e Arronches (Alto Alentexo, Portugal).
Relixión lusitana
A relixión dos lusitanos era politeísta de carácter panteísta; descoñécese moito sobre ela pero sábese que debía existir algo semellante aos druídas (que oficiaban sacrificios humanos para adiviñar o futuro) que se atopaban nos santuarios lusitanos de Panoias, Lamas de Moledo ou San Miguel da Mota.
Os seus deuses eran comúns a outros pobos veciños (Galaicos, Vetóns): Caricocecus: Deus da guerra, un dos máis importantes debido a que recibe os mellores sacrificios (humanos e de cabalos e cabras)
Ataecina: Deusa da vida e da morte, compartía o control da saúde con Bormánico.
Bandagona.
Bormánico: Deusa da saúde.
Duberdicos: Deus das augas.
Navia: Deusa dos ríos.
Runesocesios: Consérvase un ritual baseado en lanzas completas de bronce relacionado con este teónimo.
Sucellos: Deus da abundancia.
Lusofobia

A lusofobia é o sentimento de odio cara a Portugal, os portugueses, ou cara á lingua portuguesa e a cultura portuguesa. É o contrario á lusofilia. Historia
No século XIX, a lusofobia era a miúdo utilizada para describir opinións nacionalistas no Brasil, no Imperio Portugués, con políticos liberais no Río de Xaneiro e Pernambuco que avogaban pola redución de participación portuguesa na economía brasileira, aínda que case todos eran de ascendencia portuguesa. En Río, oS "Xacobinos", un pequeno grupo radical nacional, eran os adversarios máis fortes dos "Galegos", os inmigrantes portugueses, que eran (e aínda é) a comunidade de etnocultural máis grande no Brasil.
Lustro

Un lustro é un período de cinco anos. É unha verba na actualidade case en desuso.
Etimoloxicamente provén do latín lustrum (limpo, puro), referíndose á cerimonia da Lustración (purificación) que se celebraba cada 5 anos, a máis importante da Roma primitiva. Nela celebrábanse unha serie de ritos e unha comida. Tódolos pater familiae (os patricios) estaban obrigados a asistir, perdendo os seus dereitos cidadáns ata a próxima lustración quen se ausentase. Ese era un castigo moi importante, xa que se perdía ata o dereito a preitear.
Lutecio

O lutecio é un elemento químico de número atómico 71 e símbolo químico Lu. A pesar de ser un dos elementos do bloque d, aparece con frecuencia incluído entre os lantánidos xa que comparte con estas terras raras moitas propiedades, sendo de feito o elemento máis difícil de illar de todos eles, o que xustifica a súa escaseza e as relativamente poucas utilidades que se lle atoparon.
Luther Evans

Luther Harris Evans, nado o 23 de outubro de 1902 e finado o 23 de decembro de 1981, foi bibliotecario do Congreso dos Estados Unidos e Director Xeral da Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (Unesco).
Nado en Sayersville, Texas, estudou na Universidade de Texas e recibiu un doutoramento pola Universidade Stanford en ciencias políticas. En 1935 empezou a traballar para o goberno dos Estados Unidos, primeiro como bibliotecario do Historical Records Survey e en 1939 pasou á Biblioteca do Congreso dos Estados Unidos, onde chegou a ser bibliotecario en 1945.
En 1953 dimitiu do cargo de bibliotecario para converterse en Director Xeral da Unesco. Anteriormente fora conselleiro da delegación dos Estados Unidos na Unesco. Un dos maiores logros do seu mandato foi a elaboración da Convención Universal sobre Copyright. Evans deixou a Unesco en 1958. Morreu en San Antonio, Texas, en 1981.
Luthier

Un luthier ou lutier é unha persoa que constrúe, axusta ou arranxa instrumentos de corda fretada e pulsada. Isto inclúe a violíns, violas, violoncellos, contrabaixos e violas da gamba, alén de todo tipo de guitarras (acústica, eléctrica, electroacústica ou clásica). Lexicografía
A verba francesa lutherie, empregada nunha gran variedade de linguas, fai referencia á arte de construír instrumentos de corda. O nome luthier relaciónase cos primeiros luthiers, e provén da palabra francesa luth, á súa vez procedente do árabe al-`ūd ('laúde'). Xenericamente al-`ūd significa 'madeira'; a variante alemá de luthier es Luther, termo que debeu en apelido (Martiño Lutero) e en nome (Martin Luther King).
Lutraria magna

A pixola ou arola oblonga (Lutraria magna, da Costa, 1778) é un molusco bivalvo pertencente á familia dos máctridos (Mactridae), de tamaño relativamente grande. Existe outra especie semellante, a Lutraria lutraria. Chega a acadar uns 11–15 cm.
Lutsk

Lutsk (en ucraíno: Луцьк; en polaco: Łuck; en belaruso: Луцк) é unha cidade á beira do río Styr, no noroeste de Ucraína. É o centro adminitrativo da rexión de Volinia e do distrito de Lutsk que a rodea, mais ao que non pertence. Lutsk ten o estatuto de cidade de importancia rexional, equivalente ao dun distrito. A poboación da cidade estimábase en 2015 de 217103 persoas.
Luva

Unha luva é unha peza de vestiario para cubrir a man. Polo xeral, as luvas cobren cada dedo por sepado. Hai dous tipos peculiares de luva: a manopla, que só ten cobertura independente para o dedo polgar.
a mitena, luva sen dedos ou cortada a medio dedo.
Os materiais de confección varían segundo a función e poden incluír algodón, la, pel ou látex, entre outros. Etimoloxía
O substantivo luva deriva do termo da lingua gótica lofa que significaba 'palma da man'. Historia
As referencies escritas das luvas datan da Grecia antiga, onde eran vestidas para protexer as mans na navegación e na guerra. Igualmente, os pobos xermánicos aparecen retratados con luvas para protexerse do frío.
Na Idade Media comezaron a asociarse coa elegancia e o luxo, xa que o portador podía levar teas caras e amosar pel sen marcas, a diferenza dos traballadores manuais de clase baixa. As mulleres incorporaron luvas máis afíns ós seus ornamentos cara ó século XIII, os deseños complicáronse, e tamén se engadiron fíos de materiais preciosos e xoias, especialmente a realeza.
A finais da Idade Moderna nacen as luvas de traballo, como os de xardinaría, que continuaron usándose en ámbitos profesionais e deportivos.
Lux

Lux (abreviadamente Lx) é a unidade de medida de iluminación que mide a incidencia perpendicular de 1 lumen nunha superficie de 1 metro cadrado. A luz do Sol acostuma variar no rango de 32000 (32 klx) a 100000 lux (100 klx)
Os estudios de TV teñen unha iluminación de 1000 lux (1 klx)
Unha oficina brillante, 400 lux
Ao solpor e saír-do-sol, sobre 400 lux (co ceo claro)
A luz da Lúa, 1 lux.
Luxación

Unha luxación, descompoñedura, descompostura, desconxuntamento, desconxuntura ou esnogadura é a dislocación súbita e duradeira, parcial ou total de un ou máis ósos dunha articulación. Acontece cando unha forza actúa directa ou indirectamente sobre unha articulación, empurrando o óso cara a unha posición anormal. Non debe ser confundido cunha escordadura ou torcedura.
Luz (enxeñaría)

Na arquitectura, enxeñaría e construción adoita empregarse a palabra luz para designar a distancia, en proxección horizontal, existente entre os apoios dunha viga ou un arco. Ás veces adoita empregarse como sinónimo de "van". Desta forma emprégase para cuantificar a distancia do van que hai entre os dous estribos, ou apoios, dun arco. Ao ser considerada unha distancia, a luz mídese necesariamente nas unidades de lonxitude correspondente. O espazo entre os apoios adóitase denominar interluz. Características
Hoxe, designa a extensión entre os apoios de elementos construtivos análogos sometidos a flexión predominante, nos que tal distancia resulta relevante desde o punto de vista resistente: O momento flector de cargas puntuais é proporcional á luz.
O momento flector de cargas distribuídas, como o peso propio, adoita ser proporcional ao cadrado da luz.
Luz Castro

María Luz Castro Pena, nada no ano 1972 en Ferrol, é unha enxeñeira informática socia fundadora da empresa galega Imaxin Software e profesora na Universidade da Coruña. Traxectoria
É enxeñeira informática pola Universidade da Coruña e durante a súa etapa universitaria fundou a Plataforma polo Galego na Informática. Ao rematar a carreira creou cos seus socios Diego Vázquez Rey, Antonio Fernández Cabezas e José Ramom Pichel Campos a empresa Imaxin Software en 1997, onde dirixe a área de desenvolvemento de xogos educativos e produtos multimedia.
Entre os anos 2002 e 2004 foi vicepresidenta primeira da Mesa pola Normalización Lingüística.
Dende o ano 2008 tamén é profesora interina na Facultade de Comunicación Audiovisual da Universidade da Coruña, onde imparte clases en materias do Grao en Comunicación Audiovisual así como noutros títulos como o Grao en Creación Dixital, Animación e Videoxogos ou o Máster Universitario en Deseño, Desenrolo e Comercialización de Videoxogos, este último na súa cidade natal, Ferrol. Entre 2008 e 2010 foi vicepresidenta da asociación de Empresas Galegas Adicadas a Internet e ás Novas Tecnoloxías (Eganet), e dende 2012 é representante da asociación na Rede de Mulleres en Informática (MUIN).
Ademais, é membro do comité de dirección do Cluster TIC de Galicia, así como participante da Startup Galicia e da LaconNetwork. É cofundadora da Asociación galega de videoxogos e contidos interactivos Videoxogo. gal, sendo ademais a súa presidenta dende decembro de 2021. Forma parte do Comité de Sabias da Cátedra de Feminismos 4. 0 da Universidade de Vigo. É socia da spin-off PhotoILike creada por investigadores/as da Universidade da Coruña no canto da busca das mellores imaxes a través de Intelixencia Artificial. No 28 de abril do 2022 participou na iniciativa #FaiClic da CRTVG (onde colabora dende anos atrás). Esta iniciativa foi lanzada no Día Internacional das Nenas nas TIC para fomentar as carreiras tecnolóxicas entre as nenas galegas. Premios e recoñecementos
2009 - Premio Eganet. Premio ao mellor ambiente de traballo para a súa empresa Imaxin Software.
2012 - I Premio Ada Byron. Outorgado o 23 de novembro polo Colexio Profesional de Enxeñaría en Informática de Galicia (CPEIG).
Luz negra

A luz negra é o nome común para lámpadas que emiten radiación electromagnética ultravioleta próxima, cunha compoñente residual moi pequena de luz visible. As lámpadas de luz negra fabrícanse xeralmente do mesmo xeito que as lámpadas fluorescentes convencionais, agás que utilizan un único fósforo, e en lugar do cristal transparente exterior empregan un cristal escuro coñecido como cristal de Wood, que bloquea a maior parte de "luz visible" con lonxitude de onda por encima dos 400 nanómetros. A radiación ultravioleta destas lámpadas prodúcese cunha lonxitude de onda superior a 350 nm. Unha onda ultravioleta xerada tan preto do espectro visible non produce dano (ou polo menos non maior dano que o que pode producir a luz visible). Non obstante, pola súa natureza invisible, a luz negra utilízase sempre como iluminación tenue. Estas lámpadas son altamente ineficientes, emitindo poucos lumen por watt de potencia, o que eleva perigosamente a súa temperatura, e por iso recoméndase que se utilice por curtos períodos.
A luz negra utilízase en ambientes escuros para resaltar algunhas cores sobre outras, logrando efectos sorprendentes. É xeralmente aceptado que a luz negra soamente fai resaltar as cores brancas, que teñen un brillo branco violáceo, deixando case na escuridade ao resto. En realidade a luz negra resalta as cores fluorescentes, que se atopan principalmente no poliéster e que adoita estar presente nas teas brancas (en camisetas, camisas e zapatillas). Este tipo de luz adóitase utilizar nos bares e discotecas para crear un brillo especial en conxunto coas demais luces.
Tamén é útil para revisar os gravados que brillan só baixo a luz ultravioleta, e que demostran a autenticidade da maioría dos billetes e as moedas de case todo o mundo.
Luz solar

A luz solar é a luz e enerxía que provén do Sol. Cando esta enerxía chega á superficie terrestre chámase insolación. O que experimentamos como luz solar é en realidade a radiación solar: é a radiación e a calor do Sol en forma de ondas electromagnéticas.
A atmosfera terrestre afecta a cantidade de radiación solar recibida polo planeta. Cando a radiación solar a atravesa, parte dela é absorbida pola atmosfera (16%); algunha parte é espallada ao espazo (6%); parte dela reflíctese polas nubes (28%); cerca do 47% chega á superficie terrestre. Sen a luz solar, non podería haber vida tal como a coñecemos na Terra. As plantas necesitan luz solar para o proceso da fotosíntese. Durante a fotosíntese, as plantas usan a enerxía da luz solar, auga e dióxido de carbono para crear glicosa (azucre). A glicosa pode ser usada posteriormente pola planta para obter enerxía para si mesma, e os animais que comen a planta obteñen a glicosa nela. En ausencia de luz solar hai seres vivos que poden vivir no profundo dos océanos, asociados aos procesos volcánicos, grazas a un proceso chamado quimiosíntese.
A radiación solar pode ser tanto boa como mala para a saúde das persoas. Exposto á luz, o corpo humano utiliza a parte ultravioleta da luz do sol para facer a súa Vitamina D propia. Sen protector solar, demasiada radiación ultravioleta a luz pode causar queimaduras e cancro de pel. O ángulo do Sol marca a diferenza nas estacións da Terra, así como a duración do día e da noite. Un ángulo alto fai quentes os trópicos e un ángulo baixo fai frío o ártico. Intensidade da luz do sol en planetas de Sistema Solar
Os corpos diferentes do Sistema Solar reciben luz do sol de intensidades diferentes. A táboa seguinte compara a cantidade de luz recibida por cada planeta: Uso da enerxía solar
A enerxía solar é usada de moitas formas diferentes por persoas en todo o mundo, tanto na súa forma tradicional para quentar, cociñar ou secar como para producir electricidade onde outras fontes de enerxía están ausentes, tal como en lugares remotos da Terra ou no espazo. Moitas veces, é máis barato facer electricidade coa luz solar que con combustíbeis fósiles como carbón ou petróleo, ademais de ser menos contaminante.
Luz zodiacal

A luz zodiacal é unha feble banda de luz, de forma case triangular, que pode verse no ceo nocturno estendéndose ó longo do plano da eclíptica onde se atopan as constelacións do Zodíaco. Cobre o ceo por completo aínda que só é apreciable sobre o plano da eclíptica e é responsable do 60% da luz natural nunha noite sen Lúa. Está causada pola dispersión da luz solar nas partículas de po que se atopan ó longo de todo o Sistema Solar. Observación
A luz zodiacal é moi feble e é completamente invisible nos ceos iluminados por outros obxectos brillantes coma a Lúa ou a contaminación lumínica. Nas latitudes medias do hemisferio norte observase mellor dirixindo a vista cara ao oeste na primavera, despois do crepúsculo, o mirando cara ao leste no outono, un pouco antes do amencer.
Decrece en intensidade lumínica coa distancia con respecto ó Sol. En certas noites moi escuras pódese observar unha banda continua ó longo de toda a eclíptica. En oposición á luz zodiacal, é posible observar un brillo ovalado moi feble coñecido coma Gegenschein. Orixe
A luz solar absorbida polas partículas de po é reemitida novamente coma radiación infravermella en tódalas direccións. Isto causa que as pequenas partículas sexan freadas lentamente pola presión da radiación solar, describindo órbitas cada vez máis pechadas e migrando cara ao Sol (efecto Poynting-Robertson).
Dado que o tempo de vida do po no Sistema Solar é moi reducido comparado coa súa historia, é necesario ter unha fonte continua de novas partículas que manteñan a luz zodiacal. O po xerado polos cometas e nas colisións entre pequenos asteroides manteñen o plano da eclíptica poboado con partículas de po. Nestes anos púidose observar coma a luz zodiacal ten estruturas importantes, incluíndo bandas de absorción ligadas á maior presenza de po producido en familias de asteroides e nos restos concretos da cola dos cometas.
Luzia

Luzia é un esqueleto fósil humano parcial dunha muller que viviu no territorio do actual Brasil hai entre 12. 000 anos e 14. 000 anos. Atopouse en 1975 na cova de Vermelha, proxima a Lagoa Santa, Belo Horizonte, Minas Gerais.
É o fósil de ser humano máis antigo atopado no Brasil e posibelmente en todo o continente americano. Nome
O fósil chámase formalmente Lapa Vermelha IV Hominídeo 1, pero foi nomeado Luzia polo biólogo brasileiro Walter Alves Neves, do Instituto de Biociências da Universidade de São Paulo, inspirado noutro fósil, Lucy, un Australopithecus afarensis atopado un ano antes en Etiopía en 1974, de 3, 5 millóns de anos. Aínda que foi chamado "o pai da Luzia", Neves non foi o seu descubridor (foi a arqueóloga francesa Annette Laming-Emperaire), pero si o seu maior estudoso, e o principal impulsor da teoría do poboamento de América por individuos non chegados de Asia (non-mongoloides), con características máis semellantes aos humanos orixinarios de África e Oceanía. Reconstrución paleobiolóxica
Os forenses determinaron que a Luzia morreu arredor dos seus 20 anos. Aínda que se encontraron artefactos de sílex nas inmediacións, os seus foron os únicos restos humanos atopados na cova de Lapa Vermelha.
En 1999, o antropólogo británico Richard Neave, da Universidade de Manchester, realizou unha reconstrución paleobiolóxica de como sería o rostro de Luzia. O que máis intrigou aos investigadores foi a orixe do cranio.
O artista forense Cicero Moraes fixo unha reconstrución facial forense do rostro de Luzia en 2012. Danos
Foi perdido no incendio que destruíu o Museu Nacional do Brasil no 2 de setembro de 2018.
O museo estaba situado na rexión norte da cidade do Río de Xaneiro. Fundado por D. João VI, o museo cumpriu douscentos anos no mesmo ano do incendio e contiña un acervo composto por máis de 20 millóns de elementos, entre eles o fósil de Luzia. O 19 de outubro de 2018 o director do museo, Alexander Kellner, anunciou que se atoparan o 80% das partes do fósil, nalgúns casos fracturadas.
Luzmila Carpio

Luzmila Carpio, nada en 1954 na comunidade indíxena Qala Qala, Ayllu Panacachi, no Departamento de Potosí, é unha cantante boliviana. As súas cancións son na súa maioría en lingua quechua e están inspiradas na natureza dos Andes e nos cantos dos seus antergos. Embaixadora
En abril de 2006, o presidente de Bolivia, Evo Morales, designou a Luzmila Carpio como a nova embaixadora do seu país en Francia, misión que durou 4 anos até o 31 de marzo de 2011. Cancións
"Yaw kuntur mallku"
"Wiñay llaqtamanta kayku"
"Ima sarata munanki"
"Aylluman kutiripuna"
Luís Barreiro Paradela

Luís Barreiro Paradela, nado en Santiago de Compostela o 17 de agosto de 1902 e finado en Madrid o 3 de xaneiro de 1976, foi un mestre, xornalista, escritor, debuxante e militar galego. Traxectoria
Fillo de Rosa Paradela Varela e Antonio Barreiro Oleiro, dono este último dunha zapatería na Rúa do Vilar, 84 en Santiago de Compostela no ano 1896 e en adiante. En 1920 rematou a carreira de mestre na Escola Normal de Santiago de Compostela. Foi mestre no Colexio de San Luis Gonzaga en Santiago de Compostela no curso 1921-22 ata o curso 1924-25. Alistado como voluntario no Rexemento de Infantaría de Zaragoza número 12, foi ascendido a cabo en maio de 1924, a sarxento en outubro dese ano, a suboficial en abril de 1925 e a alférez de complemento de Infantaría en xaneiro de 1926. Despois foi mestre en Piloño (Vila de Cruces) e dende 1926 en Santo André de Vea (A Estrada). Estando de mestre en Santo André de Vea incorporouse ao Rexemento de Infantaría de Zaragoza para facer as prácticas de suboficial de complemento en abril de 1927. Foi ascendido a tenente en novembro de 1929. Colaborou en Vida Gallega e El Pueblo Gallego. Obtivo un accésit nos Xogos florais de Tui de 1925. En 1933 foi mestre na Academia Gelmírez de Santiago de Compostela. Foi membro do Seminario de Estudos Galegos, impartiu conferencias sobre temas culturais e pedagóxicos e en 1936 publicou Nova xeografía de Galicia prás escolas. Concedéronlle a excedencia en xaneiro de 1936.
Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 incorporouse ao exército como oficial de complemento e foi un dos defensores no consello de guerra aos membros do comité de defensa republicano de Santiago de Compostela, e defedeu a varios republicanos de Vedra. Tamén defendeu a republicanos asturianos en novembro de 1937. Foi depurado como mestre e separado definitivamente do servizo en 1942.
En 1947 publicouse o seu libro Novísimo método para la confección de mapas da editorial Miguel A. Salvatell de Barcelona. En 1954 publicouse o libro El Camino de Santiago pola editorial Ediciones Marius de Barcelona con debuxos a pluma do autor. Reingresou no maxisterio en 1966. Finou en Madrid o 3 de xaneiro de 1976. Obras
Nova xeografía de Galicia prás escolas. Publicaciones Actuales Gallegas, 1936. Ed. facsimil, Sálvora, 1980.
Novísimo método para la confección de mapas, 1947.
El Camino de Santiago, 1954. Vida persoal
Casou en Ourense con María Josefa García Couceiro en 1930, e foi pai de Manuel Barreiro García.
Luís Blanco Vila

Luís Alfonso Blanco Vila, nado en Boiro o 9 de novembro de 1936 e finado na mesma vila o 31 de decembro de 2023, foi un catedrático, escritor, xornalista, crítico literario, tradutor e político galego, autor de máis de 30 obras, entre as que destacan Memorias de un gato tonto e Para leer a Camilo José Cela. Traxectoria
Foi profesor de Literatura Contemporánea na Universidade Complutense de Madrid e catedrático de Teoría da Literatura da Facultade de Humanidades e Ciencias da Comunicación da Universidade San Pablo CEU.
Dirixiu, entre outras publicacións, El Ideal Gallego. Foi correspondente en París e Roma. Obras destacadas
Madrid al paso: un paseo cultural (1976; ensaio)
De las costumbres económicas de los españoles (1977; ensaio)
El Correo Gallego: 100 años de aportación a la historia 1878-1978 (1978; ensaio)
Dos días antes y otras antiguallas (1982; novela curta e contos).
Para leer a Camilo José Cela (1991; crítica literaria)
Domestico de Lujo (1992; novela)
Diálogo con las sombras (1992; novela)
La crisis de las ideas en el fin-de-siglo (1995; crítica literaria)
Memorias de un gato tonto (1996; novela infantil)
La literatura del siglo XX (1999; crítica literaria)
El Último Vuelo del Principito (2000; novela)
La Literatura Contada Con Sencillez (2002; crítica literaria)
Literatura y existencia. Ensayo metodológico de Literatura Contemporánea Comparada (2013; crítica literaria). Vida familiar
Casou con Begoña Urgoiti Fernández de Viana e tiveron por fillos a Begoña M. ª Pilar, Luís Ignacio e Javier Alfonso, Jaime e Uxía. Recoñecementos
Premio Doncel 1967.
Premio Café Gijón 1975 por Ministro.
Premio Felipe Trigo 1991.
Luís Bolívar Massó

Luís Bolíbar Massó, finado en Cangas o 14 de novembro de 1939, foi un industrial conserveiro e político galego. Traxectoria
Fillo de Francisca Massó Ferrer e Tomás Bolívar Galup. Dono da fábrica de conservas Massó Hermanos da ría de Aldán. Nos últimos anos da ditadura de Primo de Rivera foi nomeado concelleiro de Cangas e elixido primeiro tenente de alcalde. Volveu ser nomeado primeiro tenente de alcalde en abril de 1930, na corporación presidida por Indalecio García Soto. Foi elixido concelleiro nas eleccións do 12 de abril de 1931. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi nomeado primeiro tenente de alcalde de Cangas en marzo de 1938 na corporación presidida por Joaquín Carnero Graña. Vida persoal
Nunca casou.
Luís Bouza-Brey Trillo

Luís Bouza-Brey Trillo, nado en Vilagarcía de Arousa o 1 de agosto de 1905 e finado no mesmo concello o 23 de marzo de 1980, foi un avogado, escritor e político galego. Traxectoria
Fillo de Luís Bouza Trillo e irmán de Fermín Bouza-Brey. Estudou Dereito na Universidade de Santiago de Compostela, rematando en 1928. Colaborou en El Pueblo Gallego. Integrouse no Partido Galeguista e foi un dos dirixentes do grupo de Vilagarcía.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Xulgado en Pontevedra por auxilio á rebelión o 21 de xaneiro de 1937 con outros republicanos de Vilagarcía, foi absolto, pero cunha proposta de sanción económica. Houbo de repetirse o consello de guerra por "omisión dun dos trámites". Estivo preso na Illa de San Simón.
Exerceu a avogacía en Vilagarcía. Colaborou en La Noche e foi académico correspondente da Real Academia Galega desde 1964. Obras
Obra completa, Sada: Do Castro, 2002. Vida persoal
Casou con Celia Villar Padín e foi pai de Luís, Carlos e Gonzalo Bouza-Brey Villar.
Luís Calvo

Luís Calvo Sanz, nado en Santa Marina de Somoza (Santa Colomba de Somoza, León) o 19 de xullo de 1897 e finado en Carballo o 7 de xullo de 1980, foi un empresario galego. Traxectoria
Fillo de José Calvo Pérez, que rexentaba un almacén de coloniais en Carballo. Cando morreu o pai en 1902, herdou xunto á súa nai o negocio familiar. Estudou nos Escolapios de Monforte de Lemos e fixo o bacharelato na Coruña no Colexio Dequidt, despois estudou a carreira de profesor mercantil. En 1928 coñeceu a Emilio González López, co que estableceu unha fonda amizade, e afiliouse á ORGA. Coa proclamación da Segunda República foi elixido concelleiro de Carballo. Militante de Izquierda Republicana, formou parte da Comisión Xestora da Deputación da Coruña constituída en marzo de 1936.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi xulgado na Coruña por rebelión, resultou absolto, pero foi sancionado por "Responsabilidades Políticas". Na posguerra montou unha fábrica de carne en latas. Cando un decreto prohibiu a conserva de carnes decidiu transformala en fábrica de fabada en conserva, orixe do Grupo Calvo. Despois pasou ao escabeche. Nos anos sesenta introduciuse no bonito co invento dunha empacadora de atún. Finou en en Carballo o 7 de xullo de 1980. Recoñecementos
En 1996 recibiu a Medalla de Prata de Galicia. Vida persoal
Casou en 1934 con María Dolores Pumpido Esperante e foi pai de Manuel e José Luis Calvo Pumpido.
Luís Carballo

Luís Efrén Carballo Taboada, nado en Xinzo de Limia o 23 de novembro de 1938 e finado en Panxón (Nigrán) o 9 de febreiro de 2019, foi un publicista galego. Traxectoria
A súa carreira transcorreu en paralelo ao desenvolvemento da moda galega e da industria téxtil en Galicia. Foi un dos impulsores da pasarela de moda Luada, que tiña lugar en París, Barcelona, Vigo, Santiago de Compostela, A Coruña e outras cidades. Tamén da revista Galicia Moda, que combinaba as últimas tendencias da moda galega con contidos culturais de amplo espectro. Luís Carballo foi o responsable do slogan La arruga es bella, para Adolfo Domínguez.
Tamén foi o responsábel da revista cultural de tendencias Ith e da revista DOA, vinculada ao sector da gastronomía e da alimentación e realizou algúns deseños e campañas para o Ano Xacobeo de 1993 e creou a mascota Pelegrín. Tamén traballou para multinacionais como Pescanova, Coren ou o Banco Pastor.
Dirixiu unha axencia de publicidade en Vigo. Galardóns
Medalla de Bronce de Galicia (1993)
Premio Internacional Arjo Wiggins (2000).
Luís Carlos Prestes

Luís Carlos Prestes, nado en Porto Alegre o 3 de xaneiro de 1898 e finado en Río de Xaneiro o 7 de marzo de 1990, foi un militar e político comunista brasileiro, unha das figuras políticas máis influentes do país durante o século XX.
Luís Carragal Peón

Luís Carragal Peón, nado en Pontevedra o 25 de marzo de 1894, foi un mestre e xornalista galego. Traxectoria
Fillo de Concepción Peón López. Foi mestre de Cela (1924), O Hío (1926) e Quíntela (1927). Dende 1929 foi mestre da escola de Budiño, e entre 1932 e 1936 desenvolveu coa axuda da sociedade Fomento de Porriño y su Distrito a Cooperativa Agrícola Escolar de Budiño. Foi membro da Asociación de Trabajadores de la Enseñanza de Vigo (UGT) e colaborou en La Hora. Foi presidente da Sociedad-Sindicato La Progresiva de Budiño.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi suspendido de emprego e soldo en setembro, foi reposto en decembro con suspensión de emprego e soldo dun mes. Depurado, foi sancionado co trasladado fóra da provincia e inhabilitado para cargos directivos e de confianza en xuño de 1940 e destinado a Noviercas (Soria), despois foi mestre en Simes (Meaño) dende 1946. Nos anos corenta colaborou en Spes. O seu traballo "La Agricultura en la Escuela" foi premiado polo Ministerio de Agricultura en 1950. Xubilouse por imposibilidade física en 1959.
Luís Celeiro

Luís Celeiro Álvarez, nado en Samos o 25 de decembro de 1955, é un xornalista e escritor galego. Traxectoria
Licenciado en Ciencias da Información (rama de Xornalismo) pola Universidade Complutense de Madrid, é doutor en Socioloxía e Ciencia Política, pola Universidade de Santiago de Compostela.
Desenvolveu a súa actividade como xornalista en A Nosa Terra, o semanario Tempo Galego, correspondente de Diario 16 en Galicia, colaborador de La Voz de Galicia, El Progreso, La Región, El Correo Gallego e O Correo Galego, xunto con outra serie de publicacións diarias e semanais. Entre 1991 e 1996 foi xefe do Gabinete do Conselleiro, primeiro, de Relacións Institucionais e, despois, de Cultura. En xuño de 1996 retomou a súa actividade como director de Comunicación da Universidade de Santiago de Compostela. No ano 1997 encargáronlle a dirección da súa publicación xornalística e, en novembro de 1999, a do diario dixital USC. Xornal electrónico, o primeiro xornal diario electrónico das universidades do Estado Español. Actualmente é xefe do Gabinete de Comunicación e profesor Asociado na Facultade de Ciencias da Comunicación nesta mesma Universidade. Obras
Ensaio
El Escolar, El Faro de Veiga e La Voz de Ortigueira, 1989.
Xacobeo: bibliografía, 1994.
Os Gabinetes de comunicación en Galicia: portavoces de organizacións, fontes abertas ós medios, 1995, Tese de doutoramento. USC.
Elías Valiña, 1996, Xunta de Galicia.
Fiz Vergara Vilariño, poeta nos eidos da bremanza, 2003, Fundación Caixa Galicia.
Elías Valiña, o valedor do Camiño: 1955-1989, 2007, Xunta de Galicia.
Elías Valiña, valedor del Camino: 1955-1989, 2007, Xunta de Galicia.
Obras colectivas
A Comunicación na empresa e na institución, 2000, Ir Indo.
Apuntes sobre a prensa comarcal en Galicia, 1990.
Sucasas, 1993.
Estratexias dos medios locais galegos na fin de século, 1999.
Realidade social galega, 2000. Premios
Premio Literario Ánxel Fole, 2002.
Luís Cereijo Mosquera

Luís J. Cereijo Mosquera, nado en Ferrol en 1909, foi un político e xornalista galego. Traxectoria
Fillo de Luís Cereijo León. Foi correspondente de Faro de Vigo en Sada en 1929. Promoveu en Sada co seu pai a edición da revista semanal Galicia en 1933. Oficial primeiro do Concello de Zas en 1936, sufriu un atentado en xuño cando intentaron prenderlle lume á casa de José Barreiro Espasandín onde se hospedaba. Participou nos mitins de propaganda do Estatuto.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido en setembro e internado na prisión de Santiago de Compostela. Xulgado en Compostela por rebelión na causa 572/36 con Jorge Varela Rial, José Ferreiro Pardiñas, Manuel Costa García, José Rodríguez Gómez e Manuel Díaz Mosquera o 19 de decembro, foi condenado a pena de morte. A sentenza foi conmutada por cadea perpetua. Abríronlle expediente de responsabilidades políticas. Preso na Prisión da Coruña, saíu en liberdade condicional en maio de 1943. En 1985 foi rehabilitado como oficial do Concello de Zas e indemnizado con case dez millóns de pesetas por sentenza do Tribunal Supremo. Vida persoal
Casou con Teresa Badía Benzano, que finou en 1986.
Luís Cornide Quiroga

Luís Cornide Quiroga, nado en Monforte de Lemos en 1884 e finado en Madrid o 6 de novembro de 1946, foi un avogado, empresario e político galego. Foi o primeiro presidente do Deportivo da Coruña e foi elixido deputado pola provincia da Coruña nas eleccións xerais de 1931 e 1936. Traxectoria
Nacido no concello de Monforte de Lemos realizou os seus primeiros estudos no Colexio dos Escolapios da vila lucense. Trala morte de seu pai, trasladouse coa súa familia á Coruña, onde estudou bacharelato no Eusebio da Guarda. Licenciouse en Dereito na Universidade de Santiago de Compostela e foi secretario da Sala da Audiencia Territorial de Galicia na Coruña, cidade na que tamén tivo un bufete de avogados.
Destacado no sector eléctrico, foi presidente da sociedade Fábricas Coruñesas Gas y Electricidad e conselleiro da Sociedad General Gallega de Electricidad. Tamén foi representante da Región Noroeste na Cámara Oficial de Productores y Distribuidores de Electricidad. Foi secretario da Liga de Amigos da Coruña e e colaborador do xornal La Voz de Galicia. Foi o primeiro presidente do Deportivo da Coruña de 1906 a 1908 e tamén do Patronato de la Caridad, hoxe Residencia Padre Rubinos. Foi líder da Asociación Popular Coruñesa e membro correspondente da Real Academia Galega, e participou na promoción da Cidade Xardín.
Membro de Agrupación Social Republicana, foi elixido deputado pola provincia da Coruña nas eleccións xerais de 1931 e 1936 como galeguista independente e trabou amizade con Indalecio Prieto. En 1936 foi nomeado secretario de goberno do Tribunal Supremo da República, pero cando se produciu o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi separado do servizo. Viviu fóra de España ata o seu regreso en 1938 e a súa ideoloxía conservadora non lle evitou ser xulgado na Coruña por un consello de guerra. Condenado a 12 anos de prisión por rebelión, pasou case un ano no cárcere de El Dueso. Tras ser rehabilitado viviu en Madrid ata a súa morte en 1946. Vida persoal
Casou con Fe Brage.
Luís Cortiñas

Luís Antonio Cortiñas Díaz, nado en Betanzos o 3 de novembro de 1900 e finado en Concepción del Uruguay (Arxentina) o 24 de xullo de 1987, foi un avogado e político galego. Traxectoria
Fillo do farmacéutico Ricardo Cortiñas Vidal e de Juana Díaz Rodríguez, e irmán de Francisco Cortiñas Díaz, foi o menor dos trece fillos do matrimonio. Estudou o bacharelato na Coruña e Dereito na Universidade de Madrid. Sendo estudante en Madrid formou parte da primeira directiva da Mocedade Céltiga (1921). Colaborou en Rexurdimento, co pseudónimo Lucordia, e A Nosa Terra e foi presidente da Irmandade da Fala de Betanzos. Asistiu á VI Asemblea Nacionalista celebrada na Coruña en 1930. Instalouse como avogado na Coruña en 1931, militou na ORGA, impartiu conferencias sobre Dereito e colaborou en La Voz de Galicia. Despois militou en Izquierda Republicana.
O golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 cólleo en Carballo, onde pasaba consulta de avogado. En setembro bota unha tempada en Viveiro. En novembro foi detido en Carballo pola denuncia dun sarxento de Requetés. Procesado en outubro, impóñenlle unha multa e embárganlle a súa parte da casa familiar. Ingresou durante seis meses no manicomio de Conxo para eludir a cadea e a posibilidade de ser paseado. Acusado de rebelión foi xulgado na Coruña en consello de guerra o 13 de novembro de 1937. Condenado a cadea perpetua, cumpriu a pena na cadea de Pamplona. Foille concedida a liberdade condicional o 25 de xaneiro de 1941.
Ao saír do cárcere exiliouse na Arxentina, onde tiña familia. Instalouse en Concepción del Uruguay, onde traballou como avogado e fundou a Agrupación de Republicanos Españoles en 1941. Na Arxentina colaborou con organizacións antifranquistas e co Centro Betanzos de Buenos Aires. Participou no primeiro Congreso da Emigración Galega. Colaborou na revista Betanzos e en Lar. Publicou en 1958 o libro Traizón consagrada. A gran derrota do pobo hispano, onde relata os acontecementos da súa detención, condena e prisión. Foi membro da loxa Jorge Washington de Concepción del Uruguay. Obras
Traición consagrada (La gran derrota del pueblo hispano), 1958. Reedición en galego da Asociación Cultural Eira Vella, 2010. Vida persoal
Casou con Manuela Lema e foi pai de Luis Manuel Cortiñas Lema.
Luís Davila

Luís Davila Malvido, nado en Pontevedra en 1972 e criado en Bueu, é un deseñador gráfico, pintor, ilustrador e viñetista galego, coñecido polo seu traballo O Bichero para Faro de Vigo. Traxectoria
Estudou na Escola de Arte e Superior de Deseño Pablo Picasso da Coruña. Comezou a traballar en Faro de Vigo facendo infografías, portadas de suplementos, deseño de páxinas interiores e ilustracións, para pasar logo a facer unha viñeta diaria.
Ten autoeditado varios volumes nos que se compilan os seus mellores debuxos cómicos. O Bichero I, 2014. ISBN 978-84-617-1501-5.
O Bichero II. Outra ronda! , 2014. ISBN 978-84-617-1504-6.
O Bichero III. Non hai dous sen tres! , 2014. ISBN 978-84-617-1505-3.
O Bichero IV. Menudo día, 2014. ISBN 978-84-608-1999-8.
O Bichero V. Living a vida loca, 2015. ISBN 978-84-606-7418-4.
O Bichero VI. Ti sacha! , 2016. ISBN 978-84-608-7545-1.
O Bichero VII. De punta a chicote, 2017. ISBN 978-84-697-7050-4.
O Bichero VIII. Pasa pa corte! , 2018. ISBN 978-84-09-06374-1.
Faro de Vigo. Ilustrando as historias do noso día a día. O Bichero 20 anos, 2018.
Canda o actor Carlos Blanco Vila, fixo os espectáculos Menú do día e Menú da noite.
É autor tamén de abondosas pinturas de gran formato, cuxas láminas e cadros ten presentado en diversas exposicións. Recoñecementos
Premio San Martiño de normalización lingüística (2014), convocado pola Asociación Cultural O Brado da Estrada.
Premio Xoán Manuel Pintos ao compromiso coa lingua na 6ª ed. (2016), convocado polo Concello de Pontevedra e a Rede Amiga da Lingua (REAL).
Varias edicións do Premio Fervenzas Literarias.
Premio Trasalba (2023)