proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Educación y Descanso

Educación y Descanso foi unha das Obras da Organización Sindical española (antes coñecida como Confederación Nacional de Sindicatos, CNS) do réxime franquista; os chamados sindicatos verticais. Educación y Descanso (EyD, en diante) estaba adicada a promover e realizar todo tipo de actividades artísticas, culturais e deportivas por parte dos traballadores (produtores), que para eses fins encadrábanse nos Grupos de Empresa.
EyD creouse en 1940 e subsistiu até o desmonte dos sindicatos verticais en 1977. Contaba para os seus fins cunha rede de centros culturais, instalacións deportivas (incluídos os Parques Sindicais), residencias e cidades residenciais.
As actividades amparadas por EyD estendíanse pois a grupos de teatro, cineclubs, coros e danzas (a mesma denominación que principalmente se refire aos Coros y Danzas da Sección Feminina de Falange cos que non debe confundirse), viaxes e vacacións e sobre todo competicións deportivas, que culminaban nos denominados Juegos Deportivos Sindicais. De feito determinadas actividades minoritarias como o aeromodelismo, o tiro con arco, a espeleoloxía ou mesmo o xadrez e a filatelia tiveron durante anos o seu mellor nicho nos grupos de EyD.
Pola súa banda as grandes empresas españolas do franquismo, sobre todo as do INI pero non só elas, tiñan moi a gala subvencionar xenerosamente os seus Grupos de Empresa; e quizais entre todos eles foi o máis destacado en cantidade e calidade o de Ensidesa que lindaba co auténtico luxo, incluíndo club de case todos os deportes e moitas actividades artísticas e culturais.
Os campionatos e concursos de todo tipo tiñan o seu expoñente culminante de forma anual, nas demostracións do 1 de maio, das que a Nacional, celebrada normalmente no Estadio Santiago Bernabéu de Madrid con asistencia do Xefe do Estado, con numerosas actuacións ximnásticas e folclóricas.
Outra manifestación deportiva clásica de EyD que se mantivo sen interrupción desde o ano 1948 até a edición póstuma de 1976 foi a Regata de Traineras en honra del Caudillo, (posteriormente Generalísimo e finalmente S. E. el Jefe del Estado segundo evolucionaba a nomenclatura do sistema). Esta competición celebrábase na Coruña todos os veráns, tradicionalmente o 15 de agosto, participando nela normalmente unha embarcación de cada unha das provincias nas que se practicaba esa especialidade do deporte do remo; Guipúscoa, Biscaia, Santander, Asturias, A Coruña e Pontevedra; e coa asistencia do homenaxeado.
As áreas cubertas por EyD agrupábanse da seguinte forma: Extensión cultural (coros, bandas de música, orquestras, rondallas, teatro, danza e ballet, agrupacións folclóricas)
Arte (agrupacións teatrais, concursos literarios, fotográficos, cineclubs)
Turismo
Fogares do Produtor, residencias e as Cidades Residenciais de Perlora (Asturias) e Tarragona
Bibliotecas
Deportes
Edvard Grieg

Edvard Hagerup Grieg, nado en Bergen o 15 de xuño de 1843 e finado na mesma cidade o 4 de setembro de 1907, foi un pianista e compositor noruegués. Son especialmente destacábeis o seu Concerto para piano en A menor e a música incidental que, encargada polo escritor Henrik Ibsen, escribiu para o seu drama Peer Gynt ou as máis intimistas Pezas líricas, para piano. Ademais de Ibsen, tamén tivo contacto con outro intelectual noruegués Bjørnstjerne Bjørnson. Compositor de profundos sentimentos patrióticos, inspirouse na música folclórica norueguesa.
Edward C. Prescott

Edward C. Prescott, nado en Glens Falls, Nova York, o 26 de decembro de 1940, e finado o 6 de novembro de 2022, foi un economista estadounidense. Traxectoria
Prescott obtivo en 1962 a licenciatura en Matemáticas no Swarthmore College. En 1963 acadou o mestrado na Universidade Case Western Reserve e culminou o doutoramento na Universidade Carnegie Mellon en 1967.
Traballou como consultor e economista visitante no Banco da Reserva Federal de Mineápolis e, desde 2003, foi profesor na W. P. Carey School of Business da Universidade Estatal de Arizona. É unha figura destacada da macroeconomía, especialmente polos seus estudos sobre os ciclos económicos e o equilibrio xeral. En 1977, xunto con Finn E. Kydland, analizou se os bancos centrais deben dispoñer de obxectivos numéricos estritos en vez de exercer discrecionalidade na política monetaria. Ambos os dous son tamén coñecidos polo desenvolvemento do filtro Hodrick-Prescott, utilizado para depurar flutuacións nunha serie temporal.
En 2004 foi galardoado co Premio Nobel de Economía, xunto co noruegués Finn E. Kydland, «polas súas contribucións á macroeconomía dinámica: a coherencia temporal da política económica e as forzas impulsoras detrás do ciclo económico», unha liña de investigación que comezaran cando traballaban na Graduate School of Industrial Administration da Universidade Carnegie Mellon. Bibliografía seleccionada
Kydland, F. ; Prescott, E. (1977): «Rules Rather than Discretion: The Inconsistency of Optimal Plans». Journal of Political Economy, xuño, 473–492.
Kydland, F. ; Prescott, E. (1977): «Time to Build and Aggregate Fluctuations». Econometrica 50: 1345–1370.
Kydland, F. ; Prescott, E. (1990): «Business Cycles: Real Facts and a Monetary Myth». Quarterly Review 14 (2): 3–18, Federal Reserve Bank of Minneapolis.
Edward Dodwell

Edward Dodwell, nado o 30 de novembro de 1767 e finado o 13 de maio de 1832, foi un pintor, viaxeiro e escritor irlandés sobre arqueoloxía. Traxectoria
Familia e formación
Dodwell naceu en Irlanda e pertencía á mesma familia que Henry Dodwell, o teólogo. Estudou no Trinity College de Cambridge.
Carreira
Dodwell viaxou de 1801 a 1806 a Grecia, que entón formaba parte do Imperio Otomán, e pasou o resto da súa vida na súa maior parte en Italia, en Nápoles e Roma. Morreu en Roma polos efectos dunha enfermidade contraída en 1830 durante unha visita de exploración ás montañas Sabinas. A viúva de Dodwell, filla do conde Giraud e trinta anos menor que el, fíxose posteriormente famosa como a "fermosa" condesa de Spaur, e xogou un papel considerable na vida política da cidade papal.
Dodwell publicou A Classical and Topographical Tour through Greece (1819), do que apareceu unha tradución ao alemán en 1821; Vistas en Grecia (Views in Greece), con trinta láminas de cores (1821); e Vistas e descricións de restos cíclopes ou pelásxicos en Italia e Grecia (Views and Descriptions of Cyclopian or Pelasgic Remains in Italy and Greece, Londres e París, con texto francés, 1834).
Edward Kelley

Sir Edward Kelley, tamén coñecido coma Edward Talbot, nado en Worcester, Inglaterra, o 1 de agosto de 1555 e finado en Praga o 1 de novembro de 1597, foi un alquimista, ocultista e autodeclarado médium inglés. Traxectoria
Ademais de declararse coa capacidade de convocar espíritos ou anxos cunha bola de cristal, moi valorada polo seu colega John Dee, Kelley aseguraba tamén ser quen de transformar metais comúns en ouro. Todo tipo de lendas empezaron a circular tras o seu finamento, o que, unido á súa notoria biografía, á súa sona entre os historiadores de fala inglesa e á súa asociación con Dee, fixeron de Kelley a imaxe prototípica do alquimista laretas.
Edward Mills Purcell

Edward Mijos Purcell, nado en Taylorville o 30 de agosto de 1912 e finado en Cambridge (Massachusetts) o 7 de marzo de 1997, foi un físico norteamericano galardoado co Premio Nobel de Física o ano 1952. Traxectoria
Estudou enxeñería na Purdue University licenciándose o 1933, e posteriormente física na Universidade Harvard onde se doutorou en 1938. Foi conselleiro científico dos presidentes Dwight D. Eisenhower, John Fitzgerald Kennedy e Lyndon B. Johnson. Investigacións científicas
Tras participar no desenvolvemento do radar no Laboratorio de radiación do Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts (MIT) Purcell volveu a Harvard para continuar as súas investigacións sobre a medición de campos magnéticos no núcleo atómico, descubrindo no ano 1945 a resonancia magnética nuclear (RMN). Esta pasou a ser amplamente usada en física e química para estudar a estrutura molecular de materiais puros e a composición das mesturas.
En 1952 foi galardoado, xunto con Felix Bloch, co Premio Nobel de Física polos seus estudos, por separado, sobre a medición de campos magnéticos no núcleo atómico, resonancia magnética nuclear.
Interesado en astronomía detectou as microondas emitidas polo hidróxeno no medio interestelar, radiación que permitiu aos astrónomos localizar as nubes de hidróxeno das galaxias e medir a rotación da Vía Láctea. Xunto a Norman Foster Ramsey enunciou a violación da simetría CP da física de partículas.
Edward Sapir

Edward Sapir, nado en Lauenburg (daquela pertencente a Pomerania) o 26 de xaneiro de 1884 e finado en New Haven (Connecticut) o 4 de febreiro de 1939, foi un lingüista estadounidense de orixe alemá. Foi o fundador, xunto con Leonard Bloomfield, do estruturalismo norteamericano. Traxectoria
Sapir naceu na Prusia Occidental, na actual Lębork en Polonia, nunha familia xudía de lingua yiddish que emigrou para os Estados Unidos cando el tiña só cinco anos. Fixo os seus estudos na universidade de Columbia onde foi alumno de Franz Boas.
Os seus estudos de lingüística xeral baseáronse nas súas investigacións sobre idiomas indíxenas americanos, a partir das cales elaborou unha nova clasificación tipolóxica das linguas.
Enfocou o seu estudo sobre as linguas atapascanas, do grupo na-dené, e especialmente sobre as linguas e culturas chinook, navagho, nootka, paiute, takelma e yana. Aínda que salientou no terreo das linguas amerindias, foi tamén prolífico na lingüística en xeral. No seu libro Language propuxo unha clasificación gramatical e tipolóxica das linguas (con exemplos tomados do chinés ou do nuu-chah-nulth), críticano a especulación sobre o fenómeno da linguaxe ou as arbitrariedades que se cometían ao asociaren lingua, raza e cultura.
Durante os últimos anos da súa vida, mantivo unha importante relación co psiquiatra Harry S. Sullivan, e ambos os dous asentaron as bases do que posteriormente sería a psiquiatría transcultural ou psiquiatría cultural (cfr. Antropoloxía médica).
Foi director da sección de antropoloxía do museo canadense de Otava e profesor das universidades de Chicago e Yale (1931 - 1939).
Hipótese de Sapir-Whorf
Foi un dos creadores do que agora se coñece como a hipótese de Sapir-Whorf, que sostén que a concepción do mundo dun pobo está directamente relacionada coa estrutura conceptual da súa lingua. Obras
Libros
Wishram Texts (1909).
Language: An introduction to the study of speech (1921) (link). Edición en galego (2010): A linguaxe: introdución ó estudo da fala. USC (link Arquivado 30 de novembro de 2015 en Wayback Machine. ).
Nootka Texts (1939).
Ensaios e artigos
The Function of an International Auxiliary Language (link).
The problem of noun incorporation in American languages. Am. Anthropol. 13: 250-82. (1911).
Time Perspective in Aboriginal American Culture: A Study in Method. Canada Department of Mines, Geological Survey, Memoir 90. Anthropological Series, No. 13. (1916).
Edward Teller

Edward Teller, nado en Budapest o 15 de xaneiro de 1908 e finado en Stanford, Estados Unidos, o 9 de setembro de 2003, foi un físico teórico. Traxectoria
De orixe xudía, emigrou aos Estados Unidos en 1935 fuxindo das persecucións da Alemaña de Hitler. En 1941 adoptou a nacionalidade estadounidense. Recórdase especialmente a Teller pola súa vinculación á fabricación da bomba de hidróxeno, polo que se lle atribúe o alcume de pai da bomba H, en contra do seu criterio, pois aludía a que non fixera méritos para iso.
Fixo numerosas contribucións á física nuclear e física molecular, espectroscopía (en particular, o efecto Jahn-Teller e o efecto Renner-Teller) e á física de superficies. A súa extensión da teoría de Enrico Fermi da radiación beta, na forma das transicións Gamow-Teller, proporcionou un fito na súa aplicación, mentres o efecto Jahn-Teller e a teoría Brunauer–Emmett–Teller (BET) mantiveron a súa formulación orixinal e son aínda pedras angulares en física e química. Tamén fixo contribucións á teoría de Thomas-Fermi, precursora da teoría da función densidade, ferramenta estándar na aplicación da Mecánica cuántica ó tratamento de moléculas complexas. No 1953, con Nicholas Metropolis, Arianna Rosenbluth, Marshall Rosenbluth, e Augusta Teller, foi autor dun artigo que supuxo o punto de partica para a aplicación do Método de Montecarlo na Mecánica estatística. Ó longo da súa vida, Teller foi coñecido pola súa habilidade científica e as súas dificultosas relacións interpersoais e volátil personalidade.
Foi un dos primeiros membros do Proxecto Manhattan, que promoveu, encargado de desenvolver a primeira bomba atómica. Durante ese tempo, fixo asemade un grande esforzo para o desenvolvemento das armas baseadas na fusión nuclear, aínda que dito tipo de armas tivo comezo pasterior á segunda guerra mundial. Despois da súa controvertida testemuña no proceso do seu superior no laborario Nacional dos Álamos, J. Robert Oppenheimer, Teller foi illado pola maioría da comunidade científica. Seguiu tendo o apoio do goberno e estamentos de investigación militar estadounidenses, en particular pola súa defensa do desenvolvemento da enerxía nuclear, dun forte arsenal nuclear e dun programa de testado nuclear vigoroso. Foi cofundador do Laboratorio Nacional Lawrence Livermore (Lawrence Livermore National Laboratory, LLNL), do que foi tamén director asociado e director durante moitos anos.
Nos seus últimos anos, foi coñecido como defensor de solucións tecnolóxicas controvertidas para problemas civís e militares, incluíndo un plan para a escavación dun porto artificial en Alasca usando explosivo termonuclear (proxecto Chariot). Asemade, foi un firme defensor da Iniciativa estratéxica de defensa (SDI) de Ronald Reagan.
A súa figura pública foi sempre controvertida, tendo recibido importantes honores e sendo criticado duramente por moitos dos seus colegas.
Edward Tyson

Edward Tyson, nado en Clevedon, Somerset, en 1650 e finado o 1 de agosto de 1708, foi un médico e anatomista británico. Traxectoria
Tyson licénciase en Artes en Oxford, e en 1677 obtén o seu doutoramento en Medicamento pola Universidade de Cambridge. En 1684 é nomeado médico e gobernador do Bethlem Royal Hospital de Londres (o primeiro hospital psiquiátrico de Gran Bretaña).
Tyson é considerado un dos fundadores da anatomía comparada. En 1680 descobre que as marsopas son mamíferos. En 1698 practica a disección dun chimpancé. Publica os seus resultados nun libro titulado Orang-Outang, sive Homo Sylvestris: or, the Anatomy of a Pygmie Compared with that of a Monkey, an Ape, and a Man. Nel, chega á conclusión de que o chimpancé aseméllase máis ao ser humano que aos monos.
Edward Victor Appleton

Edward Victor Appleton, nado en Bradford o 5 de setembro de 1892 e finado en Edimburgo o 21 de abril de 1965, foi un físico inglés. Traxectoria
Despois do remate da primeira guerra mundial, entrou no Laboratorio de Cavendish como axudante de física experimental en 1920. Entre 1924 e 1936 foi profesor de física na Universidade de Londres, para pasar a dar clases de filosofía natural na Universidade de Cambridge (1936-1939). Secretario do Departamento de Investigación Científica e Industrial entre 1939 e 1949.
En 1947 recibiu o Premio Nobel de Física polas súas contribucións ao coñecemento da ionosfera, cousa que permitiu o desenvolvemento do radar.
Edward Whymper

Edward Whymper, nado en Londres o 27 de abril de 1840 e finado en Chamonix-Mont Blanc, Francia, o 16 de setembro de 1911, foi un famoso montañeiro e explorador británico da época vitoriana coñecido pola primeira escalada do Matterhorn en 1865. No descenso, morreron catro membros da expedición. Obras
Edward Whymper, Scrambles Amongst the Alps, ISBN 0-7922-6923-3
Edward Whymper, The Ascent of the Matterhorn, ISBN 1-903933-17-X
Edward Whymper, Travels Amongst the Great Andes of the Equator, ISBN 1-904466-24-9
Sobre Whymper
Whymper, Le fou du Cervin, Max Chamson Édition Perrin, 1986 ISBN 2-262-00393-9
Edwin Armstrong

Edwin Howard Armstrong, nado en 1890 e finado en 1954, foi un enxeñeiro electricista e inventor norteamericano.
Armstrong foi un dos inventores máis prolíficos da era da radio. Inventou a radio FM (1933), os circuítos rexenerativos (1914), superheterodinos e superrexenerativo.
Edwin Arnold

Edwin Arnold, nado en Gravesend o 10 de xuño de 1832 e finado o 24 de marzo de 1904, foi un xornalista e escritor británico. Traxectoria
Formou parte da dirección do Daily Telegraph, e foi un dos que máis apoiou, cos propietarios do seu periódico e o New York Herald, a viaxe de Stanley a África para descubrir o curso do río Congo, en agradecemento Stanley deulle o seu nome a unha montaña. Arnold foi tamén o primeiro que tivo a idea dunha liña de ferrocarril que atravesase o continente africano e o primeiro en empregar a frase, en 1874, "Cape to Cairo railway" (Ferrocarril de Cidade do Cabo a O Cairo), popularizada posteriormente por Cecil Rhodes.
A súa principal obra The Light of Asia (1879), unha epopea india, na que versifica a vida e ensinanzas de Buda, tivo un inmediato éxito en Gran Bretaña e os Estados Unidos.
Edwin H. McConkey

Edwin H. McConkey é un zoólogo estadounidense. Traxectoria
McConkey obtivo os títulos de BS (1949) e MS (1951) na Universidade de Florida en Gainesville, e o doutoramento na Universidade de California en Berkeley en 1960, onde o seu interese pola historia natural transformouse pola bioloxía molecular. Fixo un traballo posdoutoral con Jean Brachet en Bélxica, e outro con J. D. Watson en Harvard. Ingresou na Universidade de Colorado en 1966 onde traballou na síntese de proteínas durante moitos anos, despois dos cales a xenética humana dominou a súa docencia e investigación. É autor, entre outras publicacións, dun libro de texto, Human Genetics: The Molecular Revolution (Xenética humana: a revolución molecular). Nos últimos anos estivo interesado en estudar a evolución do xenoma humano. A súa investigación céntrase en analizar as rexións do cromosoma humano 18 que estiveron implicadas nunha inversión pericéntrica despois de que a liñaxe humana se separara do último antepasado común cos chimpancés. Tamén estivo activo na organización de esforzos para establecer un proxecto internacional de evolución do xenoma humano. Na actualidade (2021) é profesor emérito no Departamento de Bioloxía Molecular, Celular e do Desenvolvemento da Universidade de Colorado en Boulder.
Contribuciós á taxonomía
Entre as súas contribucións á taxonomía inclúense a descrición orixinal da especie Anguis incomptus ( Ophisaurus incomptus), e da subespecie Plestiodon egregius similis. Algunhas publicacións
A Systematic Study of the North American Lizards of the Genus Ophisaurus. University of Florida, 1951.
"A New Lizard of the Genus Ophisaurus from Mexico". Natural history miscellanea 145. Chicago Academy of Sciences, 1955.
Protein Synthesis: A Series of Advances. 2 Vol. M. Dekker, 1971, ISBN 978-0-8247-1459-8.
Human Genetics: The Molecular Revolution. Jones & Bartlett Learning, 1993, ISBN 978-0-8672-0854-2.
How the Human Genome Works. Jones & Bartlett Learning, 2004, ISBN 978-0-6372-3842-3. Abreviatura
A abreviatura McConkey emprégase para recoñecer a Edwin H. McConkey como autoridade na desrición e taxonomía en zooloxía.
Edwin J. Reiter

Edwin J. Reiter, máis coñecido como Ed Reiter, nado en Rochester, Nova York, o 9 de xuño de 1938 e finado en Wilkes-Barre, Pensilvania, o 24 de agosto de 2017, foi un escritor e editor numismático estadounidense. Traxectoria
Reiter cursou o seu ensino secundario na escola católica Aquinas Institute, en Rochester, a súa cidade natal, e os seus estudos superiores na Saint Bonaventure University, de Nova York, onde se graduou en Xornalismo en 1959.
Entre 1964 e 1980 exerceu a súa profesión no xornal Asbury Park Press, de Nova Jersey. Desde o 1 de xullo de 1979 a xaneiro de 1989 escribiu unha columna periódica sobre numismática na sección semanal de Arte e Lecer en The New York Times, e tamén traballou, entre outros, en The Record, de Hackensack, Nova Jersey, desde 1983 ata a súa morte.
A súa relación coa prensa numismática comezou en 1972, cando se incorporou á redacción de Krause Publications como editor de Numismatic News. Tamén foi editor do NLG Newsletter (1981-1982) —o xornal do Gremio Literario Numismático— e da revista COINage (1986-2017). En 1990 foi nomeado director executivo do NLG Newsletter.
En 2002 publicou o libro The New York Times Guide to Coin Collecting, baseado nas súas columnas xornalísticas publicadas nese xornal.
Ed Reiter faleceu en Wilkes-Barre, Pensilvania, o 24 de agosto de 2017, aos 79 anos. Vida persoal
Reiter estivo casado con Patricia Reiter, con quen tivo tres fillas e dous fillos. Recoñecementos
(1986): Premio Clemy, do Numismatic Literary Guild.
(1997): Glenn Smedley Memorial, da American Numismatic Association (ANA).
(1998): Medalla ao Mérito, da ANA.
(2014): Premio Burnett Anderson Memorial, da ANA, a ANS e o Numismatic Literary Guild (NLG).
Edwin Mattison McMillan

Edwin Mattison McMillan, nado o 18 de setembro de 1907 en Redondo Beach, no condado dos Ánxeles (Estados Unidos) e finado o 7 de setembro de 1991 en El Cerrito (California), foi un químico e profesor universitario estadounidense galardoado co Premio Nobel de Química do ano 1951. Traxectoria
Estudou química no Instituto Tecnolóxico de California, onde se licenciou en 1928. Posteriormente ampliou os seus estudos na Universidade de Princeton, onde se doutorou en 1932. Ese mesmo ano foi nomeado profesor de química da Universidade de California, Berkeley, sendo nomeado director do Laboratorio de Radiación da mesma universidade en 1934, cargo que ocupou ata 1973. Investigacións científicas
En 1940, xunto a Philip Abelson, conseguiu crear o elemento sintético chamado neptunio (Np), un produto obtido a partir do uranio-239, usando o ciclotrón instalado en Berkeley. Durante a segunda guerra mundial estivo implicado na investigació sobre o radar, sonar e as armas nucleares no Proxecto Manhattan. En 1945 desenvolveu, así mesmo, as ideas para a mellora do ciclotrón, conducindo ao desenvolvemento do sincrotrón.
Xunto a Glenn T. Seaborg compartiu o Premio Nobel de Química de 1951 pola creación dos primeiros elementos transuránicos.
Edwin Rivera

Edwin Rivera, nado en Santurce o 14 de outubro de 1970, é un cantante portorriqueño de salsa. Discografía
Dame Un Día Más (1993)
Contigo (1994)
Baby Baby Baby (1995)
Nada Es Igual (1997)
Edwin - (1999)
Reecuentro: Sus Grandes Éxitos (1999)
Vuelve - (2000)
Todo Edwin - (2003)
Te Ofrezco Lo Mejor De Mí - (2004)
Con Más Fuerza - (2007)
Edícula

Unha edícula (do latín, aedĭcŭla, en plural, aedĭcŭlae) é unha construción pequena empregada como remate doutra, ou un templete que pode servir como tabernáculo ou relicario, entre outras finalidades. É un diminutivo de aedis ou aedes, que significa templo. Aparecen tanto na arquitectura clásica coma na gótica. Orixe
Moitas edículas foron santuarios caseiros con pequenos altares ou estatuas dos Lares e Penates. Os deuses Lares eran deidades romanas que protexían a casa e o fogar. Os Penates foron en orixe deuses tutelares, con anterioridade xenios da despensa, converténdose logo en deuses domésticos que gardaban a totalidade da casa e aos cales daba culto a xentilidade.
Outras eran pequenos santuarios dentro de templos máis grandes, normalmente situados sobre un pedestal ou base, e superados por un frontón e rodeado de columnas. Na arquitectura romana as edículas tiñan esta función representativa na sociedade. Instalábanse en edificios públicos como arcos triunfais, portas municipais ou nas termas. A Biblioteca de Celso en Éfeso (século II) é un bo exemplo.
Pequenos templetes semellantes, chamados naiskos atopábanse na relixión grega, de uso estritamente relixioso. Anubis, deus da mitoloxía exipcia, é representado a miúdo velando sobre unha tumba simbolizada por unha edícula. Usos posteriores
Ás veces trátase unha fiestra ou unha fornela cunha estrutura de edícula, nunha sección de parede coma se fose un edificio, ás veces con columnas ou pilastra flanqueando o van, que apoian unha arquitrabe ou frontón ou unha bóveda de aresta arqueada.
Na arquitectura cristiá, a forma tectónica tridimensional dun baldaquino, sobrevoando un altar, pode chamarse ciborio, un dos varios usos dese termo. Na Idade Media, estas construcións en miniatura con personaxes esculpidos decoraban os portais e as galerías superiores das igrexas medievais. Edículas pintadas enmarcan figuras da historia sagrada nas letras capitais dos manuscritos ilustrados.
No século XVIII, en urbanismo e arte de xardíns, as edículas eran construcións colocadas en parques e prazas, máis pechados que os pavillóns e os quioscos e de inspiración antiga. Marcos con forma de edícula, tallados e dourados, son un dos recursos favoritos dos marcos de espello palladianos de Inglaterra de finais dos anos 1720 ata os anos 1740, obra de deseñadores tales como William Kent.
Os edículos existen actualmente en cemiterios romanos como parte da súa arquitectura funeraria. Dende o século XIX, en urbanismo, úsanse edículas como pequenas construcións dentro do espazo público, como por exemplo quioscos de prensa ou saídas de metro. Vólvese a atopar unha asociación con estatuas como as fontes Wallace. Son célebres as «edículas Guimard» de estilo modernista, realizados por Hector Guimard, que adornan numerosas estacións do metro de París.
Eemiano

O Eemiano foi o último período interglacial do Plistoceno. Comezou hai uns 130. 000 anos e rematou hai uns 115. 000 anos ao comezo do último período glacial. O Holoceno é o interglacial actual.
O Eemiano forma parte do Paleolítico Medio, sendo un período de grande interese para a evolución dos humanos anatómicamente modernos que existían nesa época. Terminoloxía
O Eemiano coñécese como o Ipswichiano no Reino Unido, o interglacial Mikulin en Rusia, o interglacial Valdivia en Chile e o interglacial Riss-Würm nos Alpes. Dependendo de como unha publicación específica defina o Sangamoniano de América do Norte, o Eemiano equivale a todo ou a parte dela. Clima
O clima eemiano era, de media, entre 1° e 2° C (1. 8° a 3. 6° F ) máis cálido que o do Holoceno. Durante o Eemiano, a proporción de CO2 na atmosfera era dunhas 280 partes por millón.
Para facer unha idea do cálido que era, en Gran Bretaña os hipopótamos estaban no Támesis e outros ríos, e os elefantes vivían en terra. Hai ósos de grandes mamíferos baixo Trafalgar Square en Londres. O interglacial adoitaba chamarse "escenario de Trafalgar Square" (Trafalgar Square stage), terminoloxía que aínda se emprega ás veces.
Efebo

Efebo (do latín ephebus, á súa vez do grego antigo, "adolescente") é un termo usado na Grecia Clásica para referirse ao seu uso aos homes atenienses de 18 a 20 anos, que eran instruídos na efebeia, unha especie de servizo militar, pois era unha institución que se dedicaba a formar aos futuros cidadáns, adestrando aos efebos nas artes da guerra, ás veces mesmo no campo de batalla. Os novos recrutas constituían unha boa parte das tropas atenienses e dedicábanse fundamentalmente a tarefas de construción de pontes, trincheiras e fortificacións.
Efecto 2000

O efecto 2000 foi o nome dado a un bug ou erro de software que estaría causado pola omisión da centuria no díxito correspondente ó ano para a almacenaxe de datas. Esta práctica tiña como obxectivo economizar memoria, asumindo que o software só funcionaría durante os anos que comezaran por "19", os do século XX. Características
A hipótese do efecto 2000 presumía que despois do 31 de decembro de 1999 os sistemas informáticos contabilizarían as datas considerando que o 1 de xaneiro do 2000 sería o 1 de xaneiro de 1900.
Na predición dos efectos que este erro de software podería ter considerábanse os seguintes posibles: Os programas que contan o número de anos a través da subtracción das datas obterían unha cantidade de anos negativa. Por exemplo, para unha persoa nacida 1977, a súa idade no ano 2000 sería 00-77 -77 anos.
Os programas que contan o ano utilizando os dous últimos díxitos e mostran os dous primeiros do ano, por exemplo 19, ó intentaren mostrar o ano despois do 1999 mostrarían 19 seguido do número que segue ó 99, é dicir: 19100. Isto é coñecido como problema do ano 1900.
Ó aproximarse o ano 2000 xurdiron moitos rumores sobre os problemas que este efecto 2000 provocaría. Falábase de catástrofes económicas e dun eventual colapso dos sistemas informáticos. As intervencións nos sistemas encamiñadas a corrixir estes posibles efectos tivo un custo elevadísimo en termos económicos, sen contar outros custos relacionados. Casos relacionados
Existen outros erros de software similares, relacionados coa representación de datas: En UNIX a data está representada por un número enteiro de 32 bits con signo, que pode oscilar entre -231 a 231-1. Este número é a cantidade de segundos que transcorreron dende o 1 de xaneiro de 1970. Así, o ano 2038 será o último representable por este sistema. Este erro de software coñécese como problema do ano 2038.
En sistemas máis anticuados, como as versións de Windows 1. x, 2. x e 3. x, o problema radica na omisión de tales díxitos. Neste caso, ó cumprirse o primeiro segundo do ano 2000 sería o 1 de xaneiro de 1980, o ano no que se creou o MS-DOS, sistema operativo destes contornos.
Efecto Aharonov-Bohm

O efecto Aharonov-Bohm é un fenómeno cuántico descrito en 1949 por Werner Ehrenberg e Raymond Eldred Siday e redescuberto en 1959 por David Bohm e Yakir Aharonov: o patrón de interferencia entre dous feixes de electróns pode modificarse pola presenza dun campo magnético fóra das traxectorias clásicas dos electróns. O efecto Aharonov-Bohm é unha evidencia cuántica de que o momento linear π → {\displaystyle {\vec {\pi }}} (cantidade de movemento clásico) das partículas de carga q {\displaystyle q} está dado por π →
p → − q A → {\displaystyle {\vec {\pi }}
{\vec {p}}-q{\vec {A}}} onde A → {\displaystyle {\vec {A}}} é o vector potencial e p → {\displaystyle {\vec {p}}} é o impulso.
En 1985, Akira Tonomura et al. , realizaron un experimento que verificaría o efecto, que unha fonte coherente de electróns ao longo de diferentes camiños a través dun pequeno toroide revestido cunha película superconductora, as pequenas dimensións son de aproximadamente ~ 10 µm. Cando os electróns pasan a través do toroide, as franxas de interferencia toroidal xéranse a partir da luz que pasa polo pequeno toroide mostrando a diferenza de fase que é xerada na partícula cargada polo vector potencial nas rexións onde o campo e nulo.
Efecto Coandă

O efecto Coandă é o fenómeno físico procucido en mecánica dos fluídos, no que unha corrente de fluído, gasosa ou líquida, tende a ser atraída por unha superficie veciña a súa traxectoria. O termo foi acuñado por Albert Metral en homenaxe ao enxeñeiro aeronáutico romanés Henri Coandă, que descubriu o efecto no seu prototipo de avión a reacción. Explicación
Ao verter algo sólido nunha superficie curva, como un cilindro, rebotará cara a un lado; o cilindro, polo principio de acción-reacción, tenderá a ir cara ao outro lado. Mais ao verter un líquido, debido á súa viscosidade, tenderá a "pegarse á superficie curva". O fluído sairá en dirección oposta. Neste caso, o fluído será atraído cara ao cilindro. Imaxinando o líquido que cae como miles de capas de auga, as capas que tocan o cilindro pegaranse. As capas contiguas, polo rozamento, pegaranse a esta e desviaranse un pouco. As seguintes capas, igualmente, desviaranse algo máis. Descubrimento
O efecto Coandă foi descuberto en 1910 por Coandă (1885-1972), que se interesou no fenómeno despois de destruír un prototipo de aeroplano desenvolvido por el, o (Coandă-1910). Tras observar como as chamas e os gases queimados que saían dos motores se aproximaban á fuselaxe, Coandă notou que un fluído tende a seguir o contorno da superficie sobre a que incide, se a curvatura desta, ou o ángulo de incidencia do fluído coa superficie, non son demasiado acentuados. Efecto Coandă no mundo das carreiras
No automobilismo, e en especial na Fórmula 1, este efecto utilízase para canalizar o fluxo de aire onde se desexe en certas partes do chasis do monopraza sen ter que deflectalo en demasía, evitando gran resistencia aerodinámica.
Efecto Compton

En mecánica cuántica, o efecto Compton, observado por Arthur Compton en 1923, consiste no aumento do lonxitude de onda (e diminución de enerxía) que ocorre cando interactúan fotóns (de raios X ou gamma) de enerxía entre 0, 5 MeV e 3, 5MeV cos electróns dun material.
O efecto Compton é orixinado pola dispersión de Compton, que é a dispersion inelástica dun fotón por unha partícula cargada, xeralmente un electrón. Parte da enerxía do fotón é transferida ao electrón en retroceso. Na dispersión inversa de Compton (ou Compton inversa) unha partícula cargada transfire parte da súa enerxía a un fotón.
Efecto Dunning-Kruger

O efecto Dunning-Kruger é un nesgo cognitivo, segundo o cal os individuos con escasa habilidade ou coñecementos sofren dun sentimento de superioridade ilusorio, considerándose máis intelixentes que outras persoas máis preparadas, medindo incorrectamente a súa habilidade por encima do real. Este nesgo explícase por unha incapacidade metacognitiva do suxeito para recoñecer a súa propia ineptitude. Pola contra, os individuos altamente cualificados tenden a subestimar a súa competencia relativa, asumindo erroneamente que as tarefas que son doadas para eles tamén son doadas para outros.
David Dunning e Justin Kruger da Universidade Cornell concluíron que «a sobrevaloración do incompetente nace da mala interpretación da capacidade dun mesmo. A infravaloración do competente nace da mala interpretación da capacidade dos demais. ». Proposta
O fenómeno foi demostrado nunha serie de experimentos realizados por Justin Kruger e David Dunning, da Universidade de Cornell (Nova York). Os seus resultados foron publicados no Journal of Personality and Social Psychology de decembro de 1999.
Kruger e Dunning investigaron certo número de estudos previos que tendían a suxerir que en diversas habilidades como a comprensión lectora, condución de vehículos de motor e xogos como o xadrez ou o tenis, «A ignorancia xera confianza máis frecuentemente que o coñecemento» (como dixo Charles Darwin). A súa hipótese é que, nunha habilidade típica que os humanos posúen en maior ou menor grao: Os individuos incompetentes tenden a sobrestimar a súa propia habilidade.
Os individuos incompetentes son incapaces de recoñecer a habilidade doutros.
Os individuos incompetentes son incapaces de recoñecer a súa extrema insuficiencia.
Si poden ser adestrados para mellorar substancialmente o seu propio nivel de habilidade, estes individuos poden recoñecer e aceptar a súa falta de habilidades previa.
Os investigadores quixeron probar estas hipóteses en suxeitos humanos, estudantes da universidade de Cornell, que estaban matriculados en varias carreiras de psicoloxía.
Nunha serie de estudos, Kruger e Dunning examinaron as autovaloracións en razoamento lóxico, gramática e humor. Despois de mostrarlles as puntuacións dos seus tests, preguntáronlles aos suxeitos a súa estimación sobre a posición obtida na clasificación, resultando que, mentres que o grupo dos competentes estimaba bastante ben a súa clasificación, os incompetentes sobreestimaban a súa posición. Como Dunning e Kruger dixeron: Mentres tanto, a xente con coñecemento real tende a subestimar a súa competencia.
Un estudo posterior suxire que os estudantes máis incompetentes melloran tanto o seu nivel de habilidade como a súa habilidade para estimar a súa posición na clasificación só tras recibir moitas clases nas habilidades que non tiñan.
Daniel Ames e Lara Kammrath estenderon este traballo á empatía, e á propia percepción desta.
Algún outro traballo de Burson Larrick e Joshua Klayman suxeriu que o efecto quizais é debido aos niveis de ruído e aos prexuízos.
Dunning e Kruger gañaron o premio Ig Nobel no ano 2000 polo seu traballo.
Efecto Föhn

O efecto Föhn, tamén transcrito Foehn, é o nome que recibe o vento cálido e seco que bufa en sotavento dunha cordilleira. O Föhn foi descrito por primeira vez no Tirol, onde recibiu este nome.
Este vento prodúcese en relevos montañosos cando unha masa de aire cálido e húmido é forzada a ascender para salvar ese obstáculo. Isto fai que o vapor de auga se arrefríe e experimente un proceso de condensación ou sublimación inversa formando nubes primeiro e precipitándose deseguido nas ladeiras de barlovento (nubes e choivas orográficas). Cando isto ocorre existe un forte contraste climático entre ambas as vertentes, con grande humidade e choiva a barlovento, mentres que a sotavento o tempo está despexado e a temperatura aumenta polo proceso de compresión adiabática. Este fenómeno está motivado porque o aire xa seco e cálido descende rapidamente pola ladeira, quecendo a medida que aumenta a presión ao descender. Efectos
En Galicia, esta situación de ventos é frecuente no Alto do Fiouco, provocando o peche da autovía A-8 a barlovento, mentres a sotavento, xa na Terra Chá, o tempo está despexado. Nomes
O vento Föhn recibe distintos nomes en función do lugar onde se produce, como o chinook nas Montañas Rochosas. En España chámaselle airín de les castañes en Asturias, abriguna en Cantabria, solano en Castela, levante no estreito de Xibraltar, cierzo no Val do Ebro, ou fogony no Pireneo catalán.
Efecto Hill-Robertson

En xenética de poboacións, o efecto Hill–Robertson ou interferencia Hill–Robertson, é un fenómeno que identificaron Bill Hill e Alan Robertson en 1966. Proporciona unha explicación de por que a recombinación xenética pode ter unha vantaxe evolutiva. Explicación
Nunha poboación de tamaño finito que está suxeita á selección natural, produciranse desequilibrios de ligamento aleatorios. Estes poden ser causados por deriva xenética ou por mutación, e tenderán a retardar o proceso da evolución. Isto pode entenderse máis doadamente considerando o caso de desequilibrios causados pola mutación:
Consideremos unha poboación de individuos cuxo xenoma ten só dous xenes, a e b. Se un mutante vantaxoso (A) do xene a aparece nun determinado individuo, ese xene do individuo se fará por medio de selección natural máis frecuente na poboación co paso do tempo. Porén, se un mutante vantaxoso distinto (B) do xene b se orixina antes de que A chegue á fixación, e se orixina casualmente nun individuo que non porta A, entón os individuos que porten B e os individuos que porten A estarán en competición. Se está presente a recombinación, entón acabarán por orixinarse individuos que portan tanto A coma B (de xenotipo AB). Con tal que non haxa efectos epistáticos negativos por portar ambos, os individuos de xenotipo AB terán unha maior vantaxe selectiva que os individuos aB ou Ab, e os AB chegarán, por tanto, á fixación.
Porén, se non hai recombinación, os individuos AB só poden aparecer se a última mutación (B) ocorre casualmente nun individuo Ab. A probabilidade de que isto ocorra depende da frecuencia de aparición de novas mutacións, e do tamaño de poboación, pero é en xeral improbable a non ser que A estea xa fixado ou case fixado. Por tanto, debería esperarse que o tempo que pasa desde que se orixina a mutación A e a poboación queda fixada para AB será moito máis longo en ausencia de recombinación. Por tanto, a recombinación permite un avance máis rápido da evolución.
Joe Felsenstein (1974) mostrou que este efecto era matematicamente idéntico ao modelo de Fisher-Muller proposto por R. A. Fisher (1930) e H. J. Muller (1932), aínda que a súa argumentación verbal era substancialmente diferente.
Efecto Joule

Lei de Joule (tamén coñecida como efecto Joule) é unha lei física que expresa a relación entre a calor xerada e a corrente eléctrica que percorre un condutor en determinado tempo. O nome é debido a James Prescott Joule (1818-1889) que estudou o fenómeno en 1840. Definición
Ela pode ser expresa por: Q
i 2 ⋅ R ⋅ t {\displaystyle Q
i^{2}\cdot R\cdot t} onde: Q é o calor xerado por unha corrente constante percorrendo unha determinada resistencia eléctrica por determinado tempo.
I é a corrente eléctrica que percorre o condutor. .
R é a resistencia eléctrica do condutor.
t é a duración ou espazo de tempo en que a corrente eléctrica percorreu ao condutor.
Se a corrente non for constante: Q
R ∫ t 1 t 2 i 2 d t {\displaystyle Q
R\int _{t_{1}}^{t_{2}}i^{2}dt\, } Termodinámica
Cando unha corrente eléctrica atravesa un material condutor, hai produción de calor. Esa produción de calor é debida aos choques e rozamentos dos electróns (as cargas) a través do material. Potencia disipada
Nos resistores eléctricos pódese calcular a potencia disipada utilizando a lei de Joule: P
Q / t
I 2 ⋅ R {\displaystyle P
Q/t
I^{2}\cdot R} Aplicacións
Diferentes tensións no transporte da enerxía eléctrica
É, principalmente, por causa do efecto Joule que a enerxía eléctrica é transportada en longas distancias en tensións máis altas. A maior tensión permite que a corrente sexa menor (para unha mesma potencia, P V. i) e así menos enerxía desperdizada no efecto Joule (o outro motivo é o uso de cables de menor sección coa economía do material condutor e estrutura de sustentación).
Efecto Lenard

Nos lugares onde se vaporiza a auga, o ar presenta carga negativa. Este fenómeno coñécese como efecto Lenard. As cargas positivas caen ó chan coas gotas máis gordas, mentres que as negativas quedan nas máis pequenas, as que quedan en suspensión no ar, e dan a impresión de que está cargado.
Efecto Lilliput

O efecto Lilliput ou efecto Liliput é a diminución do tamaño corporal en especies animais que sobreviviron a unha grande extinción. Hai varias hipóteses que tentan explicar por que aparecen estes padróns no rexistro fósil, algunhas das cales son: a supervivencia dos taxons pequenos, o ananismo de liñaxes máis grandes, e a miniaturización evolutiva a partir de estirpes ancestrais máis grandes. O termo foi creado en 1993 por Adam Urbanek na súa publicación sobre a extinción dos graptoloides e deriva da illa de Lilliput habitada por unha raza anana de persoas no libro As viaxes de Gulliver de Jonathan Swift. Esta diminución de tamaño pode ser só un fenómeno temporal restrinxido ao período de supervivencia do episodio de extinción. En 2019 Atkinson et al. acuñaron o termo efecto Brobdingnag para describir un fenómeno relacionado que opera na dirección oposta, por medio do cal evolucionan novas especies despois da extinción en masa do Triásico-Xurásico adquirindo tamaños corporais menores antes de experimentar un aumento de tamaño. Este último termo tamén procede do libro As viaxes de Gulliver, no que Brobdingnag é unha terra habitada por unha raza de xigantes. Importancia
As tendencias no cambio de tamaño corporal poden comprobarse no rexistro fósil en moitos organismos, e os principais cambios de tamaño corporal (empequenecemento e ananismo) poden afectar significativamente a morfoloxía do propio animal e a como este interacciona co medio ambiente.
Desde a publicación de Urbanek, varios investigadores describiron unha diminución de tamaño corporal na fauna post-evento de extinción, aínda que non todos usan o termo "efecto Lilliput" cando tratan esta tendencia na diminución do tamaño corporal.
Tal como sinalaron varios autores, o efecto Lilliput ocorreu despois da extinción masiva do Permiano-Triásico. A fauna inicial do Triásico, tanto mariña coma terestre, é notablemente máis pequena que as que a precederon e sucederon no rexistro xeolóxico. Posibles causas
Extinciónn dos taxons de maior tamaño
O evento de extinción pode afectar os organismos de corpos máis grandes con maior gravidade, mentres que se libran os taxons de tamaño pequeno. Así, os organismos máis pequenos que agora constitúen a poboación tardarán máis tempo en medrar ata ter tamaños corporais meirandes. A selección evolutiva pode actuar en contra destes animais máis grandes por varias razóns, incluíndo as súas necesidades máis altas de enerxía para satisfacer as cales os recursos poden non ser xa suficientes, o aumento do tempo de xeración comparado co dos organismos de corpos pequenos, e os tamaños de pobaoción máis pequenos serían afectados máis intensamente polos cambios ambientais.
Desenvolvemento de novos organismos
Os novos taxons animais tenden a desenvolverse orixinalmente para ter un tamaño pequeno, como hipotetizou S. M. Stanley.
Empequenecemento dos taxons sobreviventes
É posible que os organismos dentro dunha liñaxe reduzan o tamaño corporal durante o evento de extinción, así que os organismos que sobreviven ao evento serían máis pequenos que os seus antepasados que vivían antes de ocorrer a extinción.
Efecto Magnus

O efecto Magnus é o fenómeno que explica porque un obxecto en rotación en desprazamento altera a súa traxectoria dentro dun fluído (líquido ou gas). Este efecto pode ser observado cando un xogador de fútbol chuta unha bola con efecto e esta fai unha curva no ar. Recibe este nome na honra do químico e físico alemán Heinrich Gustav Magnus, quen o describiu por primeira vez en 1853. É realmente produto de varios fenómenos, incluído o principio de Bernoulli e o proceso de formación da capa límite no fluído situado na contorna do obxecto en movemento. Explicación
O efecto Magnus ocorre pois para todos os fluídos e dáse a seguinte regra: En diferentes puntos dunha corrente uniforme, se o fluído se move a velocidades diferentes, nos puntos de maior velocidade obsérvase menor presión e viceversa.
Un obxecto en rotación crea un remuíño de aire ao seu redor. Sobre un lado do obxecto, o movemento do remuíño terá o mesmo sentido que a corrente de aire á que o obxecto está exposto. Neste lado a velocidade incrementarase. No outro lado, o movemento do remuíño prodúcese no sentido oposto á da corrente de aire e a velocidade verase diminuída. A presión no aire verase reducida con respecto á presión atmosférica nunha cantidade proporcional ao cadrado da velocidade, co que a presión será menor nun lado que no outro, causando unha forza perpendicular á dirección da corrente de aire. Esta forza despraza o obxecto da traxectoria que tería se non existise o fluído.
Na imaxe, na que unha esfera observada lateralmente se está desprazando cara á dereita (polo que a velocidade do aire circundante respecto da esfera vai cara á esquerda) e xira no sentido das agullas do reloxo, a velocidade do aire no punto máis baixo da esfera aumenta polo arrastre deste xiro. Así mesmo, no punto máis alto, o xiro da esfera oponse á corrente de aire e frea esta corrente. De aí que no punto máis baixo da esfera apareza unha perda de presión respecto do máis alto, que impulsa á esfera cara a abaixo. Exemplos
É común facer referencia a este efecto á hora de explicar movementos estraños observados en deportes que fan uso de bolas en rotación, como poden ser o golf, o béisbol, o fútbol, o tenis, o tenis de mesa, o billar ou o crícket. Tamén se pode observar nos búmerangs.
Efecto Pigmalión

O efecto Pigmalión, en psicoloxía e pedagoxía, é un dos sucesos que describe como a crenza que ten unha persoa pode influír no rendemento doutra persoa. Isto supón, polo tanto, algo importante de coñecer e estudar para os profesionais do eido educativo, laboral, social e familiar.
O efecto Pigmalión pódese identificar dos seguintes xeitos: Suceso polo que unha persoa consegue o que se propoñía previamente por mor da crenza de que pode conseguilo.
"As expectativas e previsións dos mestres sobre o xeito no que dalgunha forma se conducirían os alumnos, determinan precisamente as condutas que os mestres agardaban. " (Rosenthal e Jacobson).
Unha profecía autocumprida é unha expectativa que dá azos ás persoas a actuar en formas que fan que a expectativa se volva certa.