proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Endolimax

Endolimax é un xénero de amebozoos que se encontran nos intestinos de varios animais, onde xeralmente viven como comensais, e inclúe a especie E. nana que se encontra nos humanos. Antes pensábase que non era patóxeno, pero posteriores estudos suxeriron que pode causar diarrea crónica e intermitente. Ademais, é significativo en medicina porque causa falsos positivos noutras probas, especialmente nas probas de detección da especie similar Entamoeba histolytica, o patóxeno responsable da disentería amebiana, e porque a súa presenza indica que o hóspede inxeriu material de procedencia fecal. Forma quistes con catro núcleos, que se abren no corpo e orixinan trofozoítos. Os trofozoítos viven no colon, e os quistes son infectivos. Os núcleos de Endolimax nana teñen un grande endosoma algo descentrado e pequenas cantidades de cromatina visibles ou ningunha. Quiste
Os quistes son pequenos, con forma de esférica a elipsoidal. Os quistes maduros conteñen catro núcleos; os quistes inmaturos raramente se ven. Estes quistes poden medir de 5-10 μm, e máis comunmente de 6-8 μm. Nas preparacións tinguidas, o núcleo ten un claro cariosoma (agregación de cromatina), que, aínda que non é tan grande como o que presenta o trofozoíto, é meirande que o cariosoma observado nas especies de Entamoeba. A cromatina periférica está ausente. Aínda que os núcleos non son visibles nas preparacións non tinguidas, os cariosomas son doadamente aparentes en preparacións húmidas tinguidas con iodo. O citoplasma pode conter glicóxeno difuso, e os corpos cromátidos están ausentes. Ocasionalmente, poden aparecer pequenos gránulos ou inclusións no citoplasma. Trofozoíto
Este estadio do ciclo vital mide de 6-12 µm, e os valores medios están entre 8 e 10 µm. Os trofozoítos vivos son lentos. O núcleo simple ás veces é visible nas preparacións non tinguidas. Nos organismos tinguidos, o cariosoma xeralmente é longo e de forma irregular, pero por veces pode ser fragmentado ou situado contra un lado da membrana nuclear. Non hai cromatina periférica preto da membrana nuclear. O citoplasma, que é bastamente granular e con frecuencia moi vacuolado, pode conter bacterias.
Endomorfismo

En matemáticas, un endomorfismo é un morfismo dun obxecto matemático en si mesmo. Cando un endomorfismo é tamén un isomorfismo entón é un automorfismo. Por exemplo, un endomorfismo dun espazo vectorial V é un mapa linear f: V → V. Un endomorfismo dun grupo G é un homomorfismo de grupos f: G → G. En xeral, podemos falar de endomorfismos en calquera categoría. Na categoría de conxuntos, os endomorfismos son funcións desde un conxunto S ata si mesmo.
En calquera categoría, a composición de dous endomorfismos de X é de novo un endomorfismo de X. De aquí segue que o conxunto de todos os endomorfismos de X forma un monoide, o monoide de transformación completa, denotado End(X) (ou EndC(X) para destacar a categoría C). Automorfismos
Un endomorfismo invertible de X chámase automorfismo. O conxunto de todos os automorfismos é un subconxunto de End(X) cunha estrutura de grupo, chamado grupo de automorfismos de X e denotado Aut(X). Aneis de endomorfismos
Dous endomorfismos calquera dun grupo abeliano, A, pódense sumar pola regra (f + g)(a) f(a) + g(a). Baixo esta suma, e coa multiplicación definida como composición de funcións, os endomorfismos dun grupo abeliano forman un anel (o anel de endomorfismos). Por exemplo, o conxunto de endomorfismos de Z n {\displaystyle \mathbb {Z} ^{n}} é o anel de todas as matrices n × n con entradas nos números enteiros. Os endomorfismos dun espazo vectorial ou módulo tamén forman un anel, do mesmo xeito que os endomorfismos de calquera obxecto nunha categoría preaditiva. Os endomorfismos dun grupo non abeliano xeran unha estrutura alxébrica coñecida como un anel próximo. Teoría de operadores
En calquera categoría concreta, especialmente para espazos vectoriais, os endomorfismos son mapas dun conxunto en si mesmo, e poden interpretarse como operadores unarios sobre ese conxunto, que actúan sobre os elementos e permiten definir a noción de órbitas de elementos, etc.
Dependendo da estrutura adicional definida para a categoría en cuestión (topoloxía, métrica, .. .), ditos operadores poden ter propiedades como continuidade, límites, etc. Endofuncións
Unha endofunción é unha función cuxo dominio é igual ao seu codominio.
Sexa S un conxunto arbitrario. Entre as endofuncións en S atópanse as permutacións de S e as funcións constantes que asocian a cada x en S o mesmo elemento c en S. Toda permutación de S ten o codominio igual ao seu dominio e é bixectiva e invertible. Se S ten máis dun elemento, unha función constante en S ten unha imaxe que é un subconxunto propio do seu codominio e, polo tanto, non é bixectiva (e, polo tanto, non é invertible). A función que asocia a cada número natural n a función chan de n/2 ten a súa imaxe igual ao seu codominio e non é invertible.
Exemplos particulares de endofuncións bixectivas son as involucións; é dicir, as funcións coincidentes coas súas inversas.
Endonuclease flap

As endonucleases flap ou endonucleases de solapa (abreviadas FEN, tamén coñecidas como nucleases 5' en referencias vellas) son unha clase de encimas nucleolíticos que actúan como exonucleases 5'-3' ou como endonucleases específicas de estrutura sobre estruturas de ADN especializadas que aparecen durante os procesos biolóxicos de replicación, reparación e recombinación do ADN. As endonucleases flap foron identificadas en eucariotas, bacterias, arqueas e nalgúns virus. Os organismos poden ter máis dunha FEN homóloga; esta redundancia pode dar unha indicación da importancia destes encimas. En procariotas, o encima FEN encóntrase como un dominio N-terminal da ADN polimerase I, pero algúns procariotas parece que codifican un segundo homólogo.
A actividade de endonuclease das FEN foi identificada inicialmente como unha actuación sobre ADN bicatenario que ten unha solapa que sobresae monocatenaria 5' nunha das febras (denominada flap ou solapa 5', de aí o nome do encima). As FEN catalizan a clivaxe hidrolítica do enlace fosfodiéster na unión do ADN monocatenario co bicatenario. As FEN poden tamén actuar como exonucleases 5'-3' sobre o extremo 5' da febra da solapa e sobre o substrato de ADN con 'amosega'.
Os modelos de estrutura proteica baseados en datos de cristalografía de raios X suxiren que as FEN teñen un arco flexible creado por dúas hélices α a través do cal pode enfiarse a febra monocatenaria 5' da estrutura de solapa 5'.
As endonucleases flap foron utilizadas en biotecnoloxía, por exemplo no ensaio Taqman PCR. e no ensaio de polimorfismo de nucleótido simple (SNP) Invader®.
Endoparasito

Un endoparasito é un parasito que vive no interior do seu hospedeiro. Etimoloxía
O termo está forma polo elemento endo-, tirado do grego antigo ἔνδον éndon, "dentro", e parasito. Sinónimo
Parasito interno Tipos de endoparasitos
Existen endoparasitos vexetais (endófitos), ou animais (endozoos).
Por outra parte, hai parasitos que atacan aos vexetais e outros aos animais e, segundo os tecidos atacados, a fisionomía, etc. , poden distinguirse diferentes tipos.
Estes parasitos, á súa vez, divídense en: Intracelulares: necesitan desenvolver polo menos unha parte do seu ciclo de vida dentro das células.
Extracelulares: parasitan fóra das células (en tecidos ou en órganos). Enfermidades parasitarias
Moitas enfermidades son provocadas por endoparasitos: Entre elas a malaria, e a leishmaniose, nos humanos; e
Nos vexetais, os oídios da vide (Erysiphe necator) e do carballo (Erysiphe alphitoides), e o visgo (Viscum album).
Endopeptidase

As endopeptidases ou endoproteinases son peptidases proteolíticas que rompen enlaces peptídicos entre aminoácidos non terminais (é dicir, no interior da molécula), diferenciándose así das exopeptidases, as cales rompen os enlaces peptídicos desde os extremos da cadea peptídica nos aminoácidos terminais. Por esta razón, as endopeptidases non poden degradar os péptidos xerando monómeros (os aminoácidos soltos), cousa que si poden facer as exopeptidases. Un tipo especial de endopeptidases son as oligopeptidases, cuxos substratos son oligopéptidos en vez de proteínas.
Xeralmente son moi específicas para certos aminoácidos. Exemplos de endopeptidases son: Tripsina - corta despois dunha arxinina ou lisina, a non ser que vaian seguidas de prolina. Moi estrita. Funciona mellor a pH 8.
Quimotripsina - corta despois dunha fenilalanina, triptófano ou tirosina, a non ser que vaian seguidas de prolina. Corta máis lentamente despois de histidina, metionina ou leucina. Funciona mellor a pH 8.
Elastase - corta despois dunha alanina, glicina, serina ou valina, a non ser que vaian seguidas de prolina.
Termolisina - corta antes dunha isoleucina, metionina, fenilalanina, triptófano, tirosina ou valina, a non ser que vaian precedidas de prolina. Ás veces corta despois da alanina, ácido aspártico, histidina ou treonina. Termoestable.
Pepsina - corta antes dunha leucina, fenilalanina, triptófano ou tirosina, a non ser que vaian precedidas por prolina. Tamén noutros aminoácidos, xa que é bastante pouco específica. Funciona mellor a pH 2.
Glutamil endopeptidase - corta despois do ácido glutámico. Funciona mellor a pH 8.
Neprilisina - corta en residuos de aminoácidos hidrófobos.
Endoscopia

A endoscopia é unha técnica diagnóstica da medicina, que consiste na introdución dunha cámara ou lente dentro dun tubo ou endoscopio a través dun orificio natural, unha incisión cirúrxica ou unha lesión para a visualización dun órgano oco ou cavidade corporal.
O endoscopio é un instrumento (produto sanitario) en forma de tubo, que pode ser ríxido ou semiflexible, e que contén unha luz e unha óptica que permiten a visualización do interior dun órgano oco ou dunha cavidade corporal.
O estudo de endoscopia divídese a grandes liñas en catro grupos: Panendoscopia ou endoscopia alta.
Endoscopia baixa.
Esofago-duodenoscopia ou revisión completa do tubo dixestivo.
Colanxiopancreatografía endoscópica ou CPRE.
A endoscopia ademais de ser un procedemento diagnóstico minimamente invasivo, tamén pode realizar manobras terapéuticas como unha colecistectomía laparoscópica ou a toma de biopsias.
Endotoxina

A endotoxina é un composto tóxico que se atopa no interior dos axentes patóxenos, como poden ser as bacterias.
O prototipo das endotoxinas son os lipopolisacáridos (LPS) que se atopan nas paredes celulares de varias bacterias gramnegativas. Mesmo o termo LPS utilízase ás veces como sinónimo de endotoxina xa que se aplicou por primeira vez para se referir ao descubrimento que partes da bacterias gramnegativas podían causar toxicidade, os estudos que se efectuaron posteriormente revelaron que a endotoxina debíase aos lipopolisacáridos. Non obstante hai endotoxinas diferentes ao LPS como a de Listeria monocytogenes, que é unha bacteria grampositiva.
Endriago

O endriago (palabra formada do cruzamento de hidria, hidra, e drago, dragón) é un personaxe literario que é un monstro cruzamento de home, hidra, serpe de varias cabezas e dragón. Caracterízase tamén por unha gran estatura, lixeireza de movementos e condición bestial. É un dos inimigos aos que se ten que enfrontar Amadís de Gaula. A súa natureza infernal está precisada na descrición que se fai da súa morte na novela:
Enema

Denomínase enema, , lavativa, ou clister, ao procedemiento terapéutico de introducir líquidos no recto ou no colon a través do ano, así como ao instrumento co que se realiza esta operación.
Os enemas poden llevarse a cabo por razóns médicas ou de hixiene, con fins diagnósticos, ou como parte de terapias alternativas ou tradicionais, e mesmo para obter excitación sexual. Tipos de enemas
Os enemas médicos ou por hixiene úsanse desde hai séculos e son basicamente de dous tipos:
Enema evacuante
Os enemas evacuantes, que xeralmente actúan de inmediato (de 15 a 20 minutos como máximo), úsanse para tratar a retención fecal, a eliminación de fecalomas, ou o estrinximento, como, por exemplo, nas mulleres embarazadas úsanse para aliviar a molestia causada por este, que a algunhas lles produce a inxesta de suplementos nutricionais.
Enema opaco ou de retención
Os enemas opacos (ou de retención), que requiren a retención da substancia introducida durante dun mínimo de trinta minutos até varias horas, úsanse para introducir medicamentos ou substancias radiopacas, como o sulfato de bario, e así visualizar mediante exploracións radioscópicas ou radiográficas imaxes do tracto intestinal inferior con fins diagnósticos.
Outros tipos
Enema para alimentación
Tamén existían enemas para a alimentación por vía rectal, pero actualmente están en desuso.
Enema clismafílico
Os enemas clismafílicos son enemas que se realizan como vehículo para obter excitación sexual, é dicir, que forman parte de prácticas sexuais, como expresión ou variación de parafilias, sobre todo sadomasoquistas. Substancias para enemas
Os enemas evacuantes realízanse con auga, solucións salinas, solucións xabonosas, emulsións con aceite o con glicerina e solucións hipertónicas; existen tamén preparados comerciais. Xeralmente todas estas substancias aplícanse á temperatura corporal (37 °C).
Os enemas opacos ou de retención (ás veces precedidos por enemas de evacuación ou limpeza) fanse con aceite de oliva (enema oleoso ou emoliente), medicamentos diversos como antihelmínticos ou laxantes e antisépticos, sulfato de bario e líquidos con nutrientes en caso do enema alimenticio, así como líquidos para a hidratación (proctólise).
En medicina alternativa úsanse enemas de café para afeccións hepáticas polo seu efecto colerético (é dicir, activador da produción da bile). Contraindicacións
Xeralmente non se deben practicar enemas nos seguintes casos:
Enemy Mine (filme)

Enemy Mine é un filme estadounidense dirixido por Wolfgang Petersen que se estreou en 1985. Baséase na historia homónima de Barry B. Longyear. Foi protagonizado por Dennis Quaid e Louis Gossett, Jr. . O filme comezou a produción en Budapest en abril de 1984 baixo a dirección de Richard Loncraine, que axiña entrou en "diferenzas creativas" co produtor Stephen J. Friedman e os executivos de 20th Century Fox. Wolfgang Petersen converteuse no novo director e rodou de novo as escenas de Loncraine movendo a produción a Múnic. Sinopse
Inimigos por instinto, un humano e un alieníxena con aspecto de réptil libran nun planeta abandonado unha dura batalla, parte da salvaxe guerra que enfronta a Terra co planeta Dracon. Esta guerra acada unha dimensión que pode poñer en perigo a supervivencia de ámbolos planetas e pode conducir ó exterminio total. Personaxes
Dennis Quaid como Willis "Will" Davidge
Louis Gossett, Jr. como Jeriba Shigan
Brion James como Stubbs
Richard Marcus como Arnold
Carolyn McCormick como Morse
Bumper Robinson como Zammis
Jim Mapp como Drac vello
Lance Kerwin como Joey Wooster
Scott Kraft como Jonathan
Lou Michaels como Wilson
Andy Geer como Bates
Henry Stolow como Cates
Herb Andress como Hopper
Danmar como Home sabio
Mandy Hausenberger como Primeiro médico
Enemy of the State

Enemy of the State é un filme estadounidense dirixido por Tony Scott que se estreou en 1998. Sinopse
A feliz vida familiar e a brillante carreira do avogado Robert Clayton Dean están a piques de esvaecerse, cando chega ás súas mans unha cinta de vídeo que contén imaxes do asasinato dun membro do Congreso dos Estados Unidos, no que aparecen involucrados axentes do Goberno. Personaxes
Will Smith como Robert Clayton Dean
Gene Hackman como Edward 'Brill' Lyle
Barry Pepper como David Pratt
Jon Voight como Thomas Brian Reynolds
Regina King como Carla Dean
Ian Hart como John Bingham
Lisa Bonet como Rachel F. Banks
Jascha Washington como Eric Dean
James LeGros como Jerry Miller
Jake Busey como Krug
Scott Caan como Jones
Jamie Kennedy como Jamie Williams
Jason Lee como Daniel Leon Zavitz
Gabriel Byrne como Fake Brill
Stuart Wilson como Sam Albert
Jack Black como Fiedler
Laura Cayouette como Christa Hawkins
Loren Dean como Loren Hicks
Dan Butler como Almirante Shaffer
Seth Green como Selby
Tom Sizemore como Pintero
Jason Robards como Phil Hammersley
Philip Baker Hall como Mark Silverberg
Larry King como El mesmo
Ivana Miličević como Secretaria de Vendas de Ruby
Enerxía de ionización

A enerxía de ionización, tamén chamada, impropiamente, potencial de ionización é a enerxía que hai que subministrar a un átomo neutro, gasoso e en estado fundamental, para arrincarlle o electrón máis debilmente retido.
Podemos expresalo así:
Átomo neutro gasoso + Enerxía -----> Ión positivo gasoso + e -
Sendo esta enerxía a correspondente á primeira ionización.
A segunda enerxía de ionización representa a enerxía que se precisa para arrincar o segundo electrón; esta segundo enerxía de ionización é sempre maior que a primeira, pois o volume dun ión positivo é menor que o do átomo e a forza electrostática sobre o electrón que queremos arrincar é maior no ión positivo que no átomo, xa que se conserva a mesma carga nuclear.
A enerxía de ionización expresase en electrón-volt ou en jouls (ou kilojouls) por cada mol de átomos (kJ/mol).
1 eV
1, 6. 10 -19 coulombs. 1 volt
1, 6. 10-19jouls
Se a enerxía dun átomo fose de 1 eV, para ionizar un mol deses átomos (6. 22x1023 átomos) serían necesarios 96, 5 kJ.
Como norma xeral, na táboa periódica, nos elementos dunha mesma familia ou grupo, a enerxía de ionización diminúe a medida que aumenta o número atómico, é dicir, de arriba a abaixo, tal como se representan habitualmente as táboas periódicas.
Nos metais alcalinos, por exemplo, o elemento de maior enerxía de ionización é o litio e o de menor o cesio. Isto é fácil de explicar, pois o último electrón sitúase en orbitais situados cada vez máis lonxe do núcleo e, á súa vez, os electróns das capas interiores exercen un efecto de pantalla sobre a atracción nuclear sobre os electróns periféricos. Esta norma deixa de cumprirse para o francio. Nos elementos dun mesmo período da táboa periódica, a enerxía de ionización aumenta a medida que aumenta o número atómico, é dicir, de esquerda a dereita.
Isto debese a que o electrón diferenciador (o último en enerxía) dos elementos dun período está situado no mesmo nivel enerxético, mentres que a carga do núcleo aumenta, polo que será maior a forza de atracción, e, á súa vez, o número de capas interiores non varía e o efecto pantalla non aumenta.
Isto último non é unha regra, senón unha orientación, xa que o aumento non é continuo, pois no caso do berilio e do nitróxeno, por exemplo, téñense valores máis altos do que nun principio sería de esperar por comparación cos outros elementos do mesmo período. Este aumento debese a estabilidade que presentan as configuracións s2 e s2 p3, respectivamente.
A enerxía de ionización máis elevada correspóndelle ós gases nobres, xa que a súa configuración electrónica é a máis estable, e polo tanto haberá que proporcionar máis enerxía para arrincarlles electróns. Táboa periódica de enerxías de ionización, en kJ/mol
Enerxía do punto cero

En física, a enerxía do punto cero é a enerxía posible máis baixa que un sistema físico mecánico cuántico pode posuír. É a enerxía base do sistema. Preséntase en relación ó estado máis básico do oscilador harmónico cuántico, aquel no que ten oscilacións mínimas (pola imposibilidade que ten de ter oscilacións nulas debido ó principio de indeterminación).
Enerxía escura

En cosmoloxía, a enerxía escura é unha forma hipotética de enerxía que estaría permeada no espazo, tendo unha forte presión negativa. De acordo coa teoría da relatividade, o efecto de tal presión negativa sería semellante, cualitativamente, a unha forza que axe en larga escala en oposición á gravidade. Tal efecto hipotético é frecuentemente utilizado por diversas teorías actuais que tentan explicar as observacións que apuntan a un universo en aceleración, así como para explicar a porción significativa de masa en falta no universo.
Os datos das sondas COBE e WMAP sinalan que o universo está formado nun 5 % de materia e enerxía ordinarias, nun 25 % de materia escura (que xera gravidade, consonte os datos obtidos da rotación das estrelas nas galaxias), e nun 70 % de enerxía escura (que mantén a súa densidade fixa no universo, a diferenza da materia e enerxía ordinarias que se dilúen pola expansión do universo), datos tamén confirmados polo experimento BOOMERanG.
Hoxe en día propóñense dúas hipóteses explicativas posíbeis para a enerxía escura: a constante cosmolóxica (unha densidade enerxética que preenchería o espazo de forma homoxénea) e a "quintesencia" (un campo dinámico cuxa densidade enerxética podería variar no tempo e no espazo). Optar por unha destas dúas alternativas presuporá medidas rigorosas da expansión do universo para comprender de que forma varía co tempo a velocidade da expansión. A taxa de expansión é parametrizada pola ecuación de estado cosmolóxica. Descuberta da enerxía escura
Aínda que foi Albert Einstein o que postulou no século XX a existencia dunha enerxía á que chamou constante cosmolóxica, e que despois desdeñou coma un dos seus maiores erros, non sería ata o ano 1998 cando dous equipos científicos demostraron a expansión acelerada do universo e polo tanto a existencia da chamada enerxía escura.
Un deles chamado "Proxecto Cosmolóxico Supernova"(Supernova Cosmology Project) dirixido por Saul Perlmutter no Laboratorio Nacional Lawrence Berkeley (Estados Unidos); e o outro chamado "Equipo de Busca de Supernovas de Alto Z" (High-z Supernova Search Team) dirixido por Brian Schmidt da Australian National University en Weston Creek (Australia), e no que tamén traballa Adam G. Riess da Jhons Hopkins University e do Space Telescope Science Institute de Baltimore (Estados Unidos). Ambos os equipos estudando as explosións de supernovas de tipo IA -como candelas estándar- descubriron de xeito independente a expansión acelerada do universo, isto é a separación entre os obxectos do universo aumenta de xeito exponencial en todas as direccións. Dende entón, a aceleración tense confirmado por outras fontes: medidas do fondo cósmico de microondas, lentes gravitacionais, nucleosínteses primixenias de elementos lixeiros, estrutura a grande escala do universo, medidas melloradas de supernovas IA, todas elas teñen sido consistentes co modelo Lambda-CDM. Saul Perlmutter, Brian P. Schmidt, e Adam G. Riess foron galardoados co Premio Nobel de Física no ano 2011 polo descubrimento da expansión acelerada do universo.
Enerxía hidráulica

A enerxía hidráulica é un tipo de enerxía obtida a partir da enerxía potencial dunha masa de auga. Esta enerxía maniféstase en estado natural nos fluxos de auga, como nos ríos e lagos e pode ser aproveitada por medio dun desnivel ou encoro. Pode ser convertida en enerxía mecánica a través de turbinas hidráulicas ou muíños de auga. As turbinas á súa vez poden ser usadas como accionamento dun mecanismo industrial, coma un compresor ou un xerador eléctrico, coa finalidade de prover enerxía eléctrica para unha rede de enerxía.
A potencia máxima que pode ser obtida a través dun desnivel pode ser calculada polo produto P
ρ Q H g {\displaystyle P
\rho QHg}.
En unidades do Sistema Internacional de Unidades (SI) Potencia(P): Watt(W)
Queda(H): m
Densidade(ρ): k g / m 3 {\displaystyle kg/m^{3}} Volume(Q): m 3 / s {\displaystyle m^{3}/s} Aceleración da gravidade(g): m / s 2 {\displaystyle m/s^{2}}
Enerxía libre de Gibbs

En Termodinámica, a enerxía libre de Gibbs (ou entalpía libre) é unha expresión matemática -máis concretamente unha función de estado extensiva-, que dá a condición de equilibrio e de espontaneidade para calquera proceso que teña lugar a presión constante (por exemplo moitas reaccións químicas). Cambios na enerxía libre simbolízanse como ΔG e representa a enerxía que queda dispoñible para traballo químico útil. ΔG ΔH - T ΔS
onde H é o contido de calor; T é a temperatura e S é a entropía do sistema. Foi desenvolvida nos anos 1870 polo físico-matemático estadounidense Williard Gibbs. A condición de equilibrio é Δ G
0 {\displaystyle \Delta \ G
0} A condición de espontaneidade é Δ G ≤ 0 {\displaystyle \Delta \ G\leq \ 0} A condición de equilibrio na dirección oposta é Δ G ≥ 0 {\displaystyle \Delta \ G\geq \ 0} A enerxía de Gibbs molar parcial, é o que se coñece co nome de potencial químico, que é o que se manexa en cálculos termodinámicos en equilibrio, xa que o equilibrio químico entre dous sistemas implica a igualdade de potenciais químicos e o seu uso facilita os cálculos. Unidades
Pódese expresar como unha magnitude extensiva, é dicir, que depende da cantidade de sistema, ou intensiva. Neste caso, se cadra máis frecuente, as unidades serían de enerxía por unidade de cantidade de materia. As máis utilizadas son: k J m o l {\displaystyle {\frac {kJ}{mol}}} k c a l m o l {\displaystyle {\frac {kcal}{mol}}}
Enerxía mareomotriz

A enerxía mareomotriz é a producida polo movemento das augas do mar polas subidas e baixadas das mareas, esta enerxía é aproveitada por turbinas, as cales á súa vez moven un alternador que xera enerxía eléctrica. Ao non consumir combustibles fósiles nin tampouco producir gases que axuden ao efecto invernadoiro, considerase unha enerxía limpa e renovable pero hai que ter en conta que provoca cambios na salinidade do estuario e no ecosistema da zona
As centrais mareomotrices instálanse en estuarios, constan dun dique que separa o mar da costa e que permite reter a auga na preamar, na baixamar ábrense as comportas e a auga acciona unha turbina que está unida a un alternador.
Para aproveitar a enerxía das mareas é preciso que a súa amplitude sexa considerable, o aconsellable é unha amplitude superior a 10 m. Unha das primeiras foi a de La Rance en Francia construída en 1967 no estuario do río Rance na Bretaña.
Con todo, esta forma de producir enerxía eléctrica ven ser unha actualización dos tradicionais muíños de marea, que existen en lugares como Muros ou Vilagarcía de Arousa.
Enerxía potencial

A enerxía potencial é un tipo de enerxía mecánica que procede da posición dun obxecto nun campo gravitacional. Como exemplo, a gravidade na superficie terrestre supón unha aceleración sobre os corpos con masa e polo tanto unha forza. Se esta forza realiza un traballo nunha caída libre, o sistema debe obter a enerxía da súa posición (pois canto máis cae, máis enerxía cinética ten): é a enerxía potencial.
O seu valor absoluto pode calcularse grazas á lei de gravitación universal asignada a Isaac Newton, que relaciona a forza de atracción entre dous corpos coas masas e inversamente proporcional á distancia. Así valerá: E p
− G M m d {\displaystyle E_{p}
-G{\frac {M\, m}{d}}\, } onde G é a constante da gravitación universal, M e m as masas dos corpos e d a distancia entre os seus baricentros ou centro de gravidade.
O seu valor relativo e práctico na superficie terrestre calcúlase mediante a fórmula: E p
m g A {\displaystyle E_{p}
m\, g\, A} onde m é a masa, g a aceleración da gravidade na terra (aproximadamente 9'8 ó nivel do mar) e A a altura respecto a un punto tomado coma referencia, tamén xeralmente o nivel do mar.
Enerxía potencial eléctrica

A enerxía potencial eléctrica ou enerxía potencial electrostática é unha enerxía potencial (medida en xulios no sistema internacional) que resulta das forzas de Coulomb conservativas. Está asociada coa configuración dun conxunto particular de cargas puntuais dentro dun sistema definido. Un corpo pode obter enerxía potencial eléctrica grazas a dous elementos clave: a súa propia carga eléctrica e a súa posición relativa respecto doutros corpos cargados electricamente.
O termo "enerxía potencial eléctrica" emprégase para describir a enerxía potencial en sistemas con campos eléctricos que varían no tempo, namentres "enerxía potencial electrostática" serve para falar da enerxía potencial en sistemas con campos eléctricos estáticos.
Enerxía térmica

Denomínase enerxía térmica a enerxía liberada en forma de calor. Este tipo de enerxía pódese obter de moi diferentes maneiras, entre as que destacan: Obtención da propia natureza (enerxía xeotérmica).
Mediante a combustión dalgún combustible fósil, (petróleo, gas natural ou carbón).
Mediante enerxía eléctrica por efecto Joule.
Por rozamento.
Por un proceso de fisión nuclear.
Como residuo doutros procesos mecánicos ou químicos.
Esta enerxía térmica pódese utilizar, nun motor térmico; no caso da enerxía nuclear para a xeración de enerxía eléctrica, na combustión, ademais, para obter traballo, como nos motores dos automóbiles ou dos avións. As instalacións empregadas para conseguir este tipo de enerxía chámanse centrais termoeléctricas, que fan que a partir de enerxía liberada en forma de calor se xere enerxía eléctrica.
O gran problema deste tipo de enerxía e das centrais, é que a emisión de residuos á atmosfera e os procesos de combustión que se producen, teñen unha grande incidencia ambiental. [Cómpre referencia] Para tratar de paliar, na medida do posible, os danos que estas plantas provocan no contorno natural, se incorporan ás instalacións diversos elementos e sistemas.
A contaminación é máxima no caso das centrais termoeléctricas convencionais, que utilizan como combustible o carbón. A combustión libera CO2 e outros gases contaminantes. Tamén a tecnoloxía actual en centrais nucleares dá lugar a residuos radioactivos que deben ser controlados.
Ademais, deben terse en conta a utilización de terreos das plantas xeradoras de enerxía e os riscos de contaminación por accidentes no uso dos materiais implicados, como os derramamentos de petróleo ou de produtos petroquímicos derivados. Emisións
Unha central térmica emite aproximadamente: Combustible / misión de CO2 kg/kWh
Gas natural / 0, 44
Fuelóleo / 0, 71
Biomasa (0, 82
Carbón / 1, 45
Enerxía xeotérmica

A enerxía xeotérmica é a enerxía que se atopa no interior da terra en forma de calor, como resultado da desintegración dos elementos radioactivos e da calor permanente que se orixinou nos primeiros momentos da formación do planeta.
A enerxía xeotérmnica manifestase por medio de procesos xeolóxicos como volcáns, géyseres e fontes termais.
O vapor producido por líquidos quentes naturais en sistemas xeotérmicos é unha alternativa ao que se obten en plantas de enerxía que queiman materia fósil, utilizan a fisión nuclear, ou outros medios.
As perforacións mais modernas nos sistemas xeotérmicos alcanzan reservas de auga e vapor, quentados por magma moito máis profundo, que se atopa ata os 3. 000 metros baixo o nivel do mar. O vapor purificase na boca do pozo antes de ser transportado en tubos grandes e illados cara ás turbinas. Vantaxes e inconvenientes
Vantaxes
É unha fonte de enerxía que evitaria a dependencia da enerxía do exterior
Os residuos que produce son mínimos, tendo un baixo impacto ambiental a diferenza doutros tipos de enexía.
O fluxo de produción de enerxía é constante ao longo do ano.
Non depende das variacions estacionais como a chuvia, os caudais dos ríos etc. É o complemento ideal para as plantas hidroeléctricas.
Inconvenientes
Emite ácido sufhídrico, que é detectado polo cheiro a ovos podres, pero que en grandes cantidades non se percibe e é letal.
Emite CO2, co que aumenta o efecto invernadoiro.
Contamina as augas próximas con substancias como arsénico, amoníaco etc.
Produce contaminación térmica.
Non se pode transportar
Enfant terrible

L'enfant terrible (en galego, rapaz temíbel) é unha expresión francesa para se referir a rapaces particularmente inxenuos que fan preguntas terribelmente embarazosas aos adultos, especialmente aos seus pais. Porén, o seu uso máis estendido é o referido a unha persoa, xeralmente moza, que posúe opinións ou actitudes fóra da ortodoxia, son innovadoras ou vangardistas. Orixe da expresión
O termo foi acuñado por Thomas Jefferson para describir a Pierre Charles L'Enfant, arquitecto de Washington, un enxeñeiro militar francés hábil, idealista, e moi obstinado. Literatura
Na obra de Lev Tolstoy titulada Anna Karenina (parte tres, capítulo XVII), a princesa Betsy Tverskaya utiliza a frase para describir a Liza Merkalova e Anna Karenina no contexto de discutir as súas actitudes como esposas infieis.
Les Enfants Terribles é tamén unha novela clásica da literatura francesa escrita por Jean Cocteau.
Enfermaría de saúde mental

A enfermaría de saúde mental ou enfermaría psiquiátrica é a especialidade da enfermaría que se encarga do coidado de persoas de todas as idades con algún trastorno ou enfermidade mental, como o son a esquizofrenia, trastorno bipolar, psicose, depresión ou demencia. Os enfermeiros especializados nesta área reciben máis información en terapias psicolóxicas, relación terapéutica e administración de medicación psiquiátrica. Historia en España
É no primeiro terzo do século XX cando comezou a desenvolverse plenamente a enfermaría mental. En 1903 créase o Instituto de Reformas Sociais, que se encargará de diagnosticar os principais problemas de España, entre os que están a mortalidade infantil e a saúde mental. Neste século mantense custodiando aos enfermos no sistema penal e o sanitario. En 1923 créase a Escola Nacional de Puericultura (1923) e a Escola Nacional de Sanidade (1924), que buscan unha solución ao problema do coidado dos enfermos mentais. A busca de solucións para tratar este tipo de doentes levou á creación dunha Escola de Psiquiatría no ano 1926. Esta institución dedicouse a realizar diversas investigacións sobre a enfermidade mental, o seu tratamento e posible curación. Paralelamente, en 1928, a Liga Española de Hixiene Mental promoveu a formación de comités destinados a ofrecer informes ás autoridades locais. Neses informes incluíanse recomendacións sobre o persoal de enfermaría, así como as cualidades necesarias para desempeñar axeitadamente o seu traballo con este tipo de pacientes.
En 1931 xurdiu o Consello Superior Psiquiátrico que dependía da Dirección Xeral de Sanidade. Este grupo estudaba con frecuencia os problemas mentais da sociedade e deu lugar neste mesmo ano á sección de psiquiatría e enfermidades mentais. En 1932, a enfermaría de saúde mental tivo un gran avance, implantouse a lei de ordenación e regulación do persoal sanitario en establecementos psiquiátricos. Tras a Guerra Civil Española, a enfermaría psiquiátrica sufriu un retroceso. Non é ata 1987, cando se crea o título de «Enfermaría de Saúde Mental», o cal comeza a impartirse a partir de 1998 nas universidades españolas.
Enfermaría obstétrico-xinecolóxica

A enfermaría obstétrico-xinecolóxica é unha especialidade da enfermaría dedicada a prestar coidados de enfermaría ás mulleres en todas as etapas da vida, abarcando o aspecto reprodutivo, especialmente durante o embarazo, parto e puerperio, tamén abrangue outros aspectos como a sexualidade, os anticonceptivos ou a menopausa. En España
En España, unha enfermeira obstétrico-xinecolóxica é recoñecida de maneira excepcional pola Confederación Internacional de Matronas (ICM) como un tipo de matrona (matrón).
A Confederación Internacional de Matronas definiu á matrona do seguinte xeito: “Unha matrona é unha persoa que, sendo admitida para seguir un programa educativo de obstetricia, debidamente recoñecido polo Estado, terminou con éxito o ciclo de estudos prescritos en obstetricia e obtivo as cualificacións necesarias que lle permitan inscribirse nos centros oficiais ou exercer legalmente a práctica da obstetricia” (unha definición que tamén foi adoptada pola OMS e a Federación Internacional de Xinecoloxía e Obstetricia).
Enfermidade actual

En medicina, a enfermidade actual (comunmente abreviado EA) ou doenza actual é unha síntese que describe, na historia clínica, os principais síntomas, trastornos ou a preocupación principal expresada polo paciente no momento en que solicita atención médica. Se o doente é incapaz de expresarse, o profesional médico adoita anotar suposicións baseadas en informacións dos coidadores, familiares e na observación inicial.
Ao facer unha consulta médica, os pacientes adoitan teren unha lista dos principais síntomas ou queixas que desexan que se investiguen ou manexen polo profesional da saúde, quen adoita asociar un diagnóstico baseado, en parte, na enfermidade actual.
A enfermidade actual escríbese desde a perspectiva e a linguaxe do paciente xa que non se considera, estritamente, un lugar para anotar termos médicos. Dependendo da situación e a preferencia do provedor, a enfermidade actual pode resumirse de acordo cun sistema estándar de codificación ou por escrito nas propias palabras do doente. Calquera que sexa o sistema utilizado, a EA correctamente rexistrada debe representar a explicación do por que o paciente acudiu a ver ao médico.
No ámbito da atención primaria, a EA xeralmente inclúe o coidado preventivo ao que estivo exposto o suxeito, incluíndo trastornos mentais.
Enfermidade autoinmune

Unha enfermidade autoinmune é unha enfermidade causada porque o sistema inmunitario ataca as células do propio organismo. Neste caso, o sistema inmunitario convértese no agresor e ataca a partes do corpo no canto de protexelo. Existe unha resposta inmune esaxerada contra substancias e tecidos que normalmente están presentes no corpo. As causas son un tanto descoñecidas, pero están relacionadas co recoñecemento proteico entre as superficies das membranas celulares do sistema inmunitario e as que forman o organismo. A causa, polo tanto, ten que ver ás veces coa predisposición ou mutacións xenéticas que codifican proteínas diferentes, ben nas células inmunitarias ou ben nas orgánicas.
Enfermidade de Charcot-Marie-Tooth

A síndrome de Charcot-Marie-Tooth (CMT) é un conxunto de neuropatías sensitivomotoras que afectan fundamentalmente ao sistema nervioso periférico. Constitúen un grupo de patoloxías hereditarias, cunha herdanza complexa e heteroxénea. Os síntomas adoitan comezar desde a infancia. A síndrome de CMT caracterízase por unha dexeneración ou desenvolvemento anormal do nervio periférico.
Entre a sintomatoloxía predominante, destaca a atrofia ou perda de forza nas catro extremidades, especialmente na parte distal, isto é, mans e pés; así como tamén deformidades, coma o pé cavo. Tamén se produce alteración da marcha e teñen máis tendencia a presentaren caídas e, por tanto, fracturas.
A herdanza da CMT é variada, e existen diferentes tipos en función do tipo de herdanza (autosómica dominante, recesiva ou ligada ao cromosoma X).
O diagnóstico da síndrome inclúe a avaliación clínica e as probas complementarias, fundamentalmente a electrofisioloxía, as probas de imaxe e as análises xenéticas. O tratamento inclúe o consello xenético, a rehabilitación e as intervencións cirúrxicas correctoras, e o propio tratamento dos síntomas que poidan aparecer. Non existe un tratamento curativo para a doenza. Clasificación
Subtipos clínicos
En función dos signos e síntomas, podemos clasificar a doenza nos seguintes subtipos:
Enfermidade de Creutzfeldt-Jakob

A enfermidade de Creutzfeldt-Jakob (ECJ) é un mal neurolóxico con formas xenéticas hereditarias, producidas por unha proteína chamada prión (PrP). Se ben os casos hereditarios e infecciosos están perfectamente documentados, a causa da aparición do prión é descoñecida na maior parte dos casos informados. Trátase dunha doenza de natureza dexenerativa e prognóstico mortal que afecta aproximadamente a unha persoa por millón (prevalencia de 1: 106) a nivel global. Nos Estados Unidos había, en 2006, 127 pacientes de ECJ e as súas variantes (2006).
De acordo coa evidencia dispoñíbel, a ECJ resulta do pregamento anormal dun prión. Este fenómeno parece estimular a outras proteínas alteren as súas formas, afectando a súa capacidade para funcionar. Por isto, clasifícase entre as enfermidades priónicas ou encefalopatías esponxiformes transmisíbeis (EET), caracterizadas por presentaren unha forma anómala da proteína priónica celular (PrPC). Estas enfermidades poden existir en formas esporádicas (idiopáticas), hereditarias, e adquiridas. O termo esponxiforme alude ao aspecto esponxoso que presenta na autopsia o cerebro afectado.
Enfermidade de Gaucher

A enfermidade de Gaucher é unha enfermidade de almacenamento lisosómico de carácter hereditario autosómico recesivo, debida a unha acumulación de glicocerebrósido (un tipo de esfingolípido) por déficit da encima glicocerebrosidase. Está considerada como unha das "enfermidades raras". Inclúese dentro do grupo das lipidoses que son enfermidades producidas por almacenamento de lípidos.
Maniféstase por alteracións hemáticas, hepatomegalia ou esplenomegalia.
Enfermidade de Minamata

A enfermidade de Minamata é unha síndrome neurolóxica grave e permanente causada por un envelenamento por mercurio. Os síntomas inclúen ataxia, alteración sensorial nas mans e nos pés, deterioración da vista e da audición, debilidade e, en casos extremos, parálise e morte. Historia e características
A enfermidade de Minamata chámase así porque a cidade de Minamata (no Xapón) foi o centro dun envelenamento por metilmercurio nos anos 1950. En 1956 morreron corenta e seis persoas.
Entre 1953 e 1965 houbo 111 vítimas e máis de 400 casos con problemas neurolóxicos. Tamén se deron casos de nais que non presentaban ningún síntoma, mais que deron á luz meniños gravemente afectados.
En 1968, o goberno xaponés anunciou oficialmente que a causa da enfermidade era a inxestión de peixe e de marisco contaminado de mercurio que vertera a empresa petroquímica Chisso. Calcúlase que entre 1932 e 1968, ano en que cambiou o proceso de síntese por outro menos contaminante, vertéronse na baía 81 toneladas de mercurio.
As vítimas non foron indemnizadas até 1996. O caso constitúe un dos chamados "catro grandes procesos" da responsabilidade ambiental no Xapón. A súa característica máis importante radica na admisión do uso da proba epidemiolóxica como proba do nexo causal entre o consumo dos alimentos contaminados e a enfermidade.
En 2001 había diagnosticados case 3. 000 casos da enfermidade de Minamata, e 2. 265 viviran na costa do Mar de Yatsushiro. Os pacientes poden solicitar compensacións económicas e axudas para os gastos médicos. Para reducir a preocupación da poboación, o goberno xaponés tamén ofrece exames médicos aos habitantes da área afectada.
A reportaxe gráfica de W. Eugene Smith atraeu a atención do mundo pola enfermidade.
Enfermidade de refluxo gastroesofáxico

A enfermidade de refluxo gastroesofáxico, tamén coñecida como en inglés Gastroesophageal reflux disease (GERD; segundo as siglas en galego ERGE e DRGE) é un trastorno dixestivo crónico que afecta a parte do corpo que vai da boca até o estómago. Descrición
Caracterízase polo movemento do contido gástrico cara atrás no esófago, provocando síntomas como ardor no peito, regurxitación de comida ou líquido amargo, e dor ao tragar.
Prevalencia
A ERGE é unha condición común que afecta a unha porcentaxe significativa da poboación mundial. A súa prevalencia varía segundo a rexión xeográfica, os hábitos dietéticos e o estilo de vida da poboación. Estímase que un 40% da poboación experimenta refluxo gástrico eventual, pero este non sempre se converte en ERGE. En menos de tres décadas esta doenza incrementouse significativamente, en máis dun 70%.
Factores de risco
Os factores que poden incrementar o risco de desenvolver ERGE inclúen obesidade, o consumo de certos alimentos e bebidas, o uso de medicamentos que relaxan o esfínter esofáxico inferior, o tabaquismo, e cambios hormonais durante a gravidez.
Diagnose
O diagnóstico da ERGE xeralmente baséase nos síntomas reportados polo paciente. Pode ser confirmado con probas como a endoscopia dixestiva alta, a manometría esofáxica, e a monitorización do pH esofáxico. A detección precoz e o tratamento adecuado son cruciais para previr complicacións. Durante a pandemia de Covid-19 impulsáronse técnicas educativas debido ás restricións de interacción cos pacientes, incluíndo simulacións de endoscopia e plataformas de aprendizaxe en liña.
Tratamento
O tratamento inclúe cambios no estilo de vida, como modificar a dieta e evitar deitarse inmediatamente despois de comer. Medicamentos como os inhibidores da bomba de protóns e antiácidos poden axudar a controlar os síntomas (por exemplo o omeprazol). En casos graves, pode ser necesaria a cirurxía.
Complicacións
Se non se trata, a ERGE pode levar a complicacións graves, incluíndo esofaxite erosiva, que é a inflamación e dano ao revestimento do esófago; estreitamento do esófago, tamén coñecido como estenose esofáxica, que pode dificultar a deglución; úlceras esofáxicas, que son feridas abertas no revestimento do esófago; e o esófago de Barrett, unha doenza onde o tecido normal do esófago cambia a un tipo de tecido similar ao revestimento do intestino, aumentando o risco de cancro esofágico.
Enfermidades de declaración obrigatoria

Clasifícanse como enfermidades de declaración obrigatoria (EDO) ou, antes, enfermidades de notificación obrigatoria, aquelas enfermidades que se consideran de especial relevancia para a saúde pública, polo que as autoridades sanitarias de cada país ou comunidade esixen que tódolos médicos ou laboratorios que as diagnostiquen notifiquen os casos ás redes de vixilancia epidemiolóxica que corresponda. Con estes datos, as autoridades sanitarias poden realizar estudos estatísticos que axuden a identifica-las tendencias epidemiolóxicas da enfermidade -orixe, difusión, presenza, desaparición- e controlar mellor o gromo presente e mailos que se poidan presentar no futuro.
As enfermidades obxecto de declaración obrigatoria clasifícanse segundo diferentes criterios, que engaden ou non a necesidade de incluír na declaración datos individualizados do enfermo, así como a frecuencia co que a información recabada debe remitirse ós organismos que centralicen a recollida de datos. Relación das enfermidades de declaración obrigatoria
Botulismo
Brucelose
Cólera
Difteria
Disentería bacilar
Encefalopatías esponxiformes transmisibles
Enfermidade invasiva por ''Haemophilus influenza'' tipo B (HIB)
Enfermidade meningocócica
Febre exantematica mediterránea (febre botonosa)
Febre tifoide e paratifoide
Febre amarela
Gripe
Hepatite A e B, e outras hepatites víricas
Infección gonocócica
Lepra
Lexionelose
Meninxite tuberculosa
Meninxites viricas
Paludismo
Parotidite
Peste
Poliomielite
Rabia
Rubéola e rubéola conxénita
Salmonelose de transmisión alimentaria
Sarampelo
Sida
Sífilis e sífilis conxénita
Síndrome respiratoria aguda severa
Tétano e tétano neonatal
Tifo exantemático
Tose ferina
Toxiinfeccións alimentarias
Triquinose
Tuberculose respiratoria
Varicela A Rede Galega de Vixilancia en Saúde Pública
En Galicia, é a Rede Galega de Vixilancia en Saúde Pública (RGVSP), dependente da Dirección Xeral de Saúde Pública, o organismo que xestiona a comunicación e procesamento das enfermidades de declaración obrigatoria, a través do Sistema Xeral de Notificación Obrigatoria de Enfermidades de Galicia (SXNOE). Esta Rede Galega forma parte dunha Rede Nacional de Vixilancia Epidemiolóxica, de nivel nacional.
Tódolos médicos en exercicio no ámbito da Comunidade Autónoma galega deberán comunicar inmediatamente, por teléfono ou por escrito, directamente o a través dos correspondentes servizos hospitalarios, os casos das enfermidades catalogadas que poidan diagnosticar.