proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Lingua chickasaw

A lingua chickasaw (Chikashshanompa) é unha lingua da familia muskogee tradicionalmente falada polo pobo nativo americano chickasaw, do sueste dos Estados Unidos. É unha lingua aglutinante estreitamente relacionada, mais non completamente intelixible, co choctaw. É falada por só 75 membros da tribo chickasaw, residentes no sueste de Oklahoma, e todos eles teñen máis de 55 anos. O chickasaw está clasificado como en perigo severo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO. Rexurdir da lingua
O programa de revitalización da lingua chickasaw, creado no 2007, emprega os alfabetos de Munro-Willmond e Humes alphabets. Debido a que o chickasaw é unha lingua falada, "non hai xeito correcto ou incorrecto de deletrear o chickasaw. " Chickasaw ten actualmente programas de aprendizaxe individualizados, de comunidades, e de autoestudo.
A aplicación "Chickasaw Language Basic" está dispoñible en iPhone, iPad, e outros dispositivos iOS.
Lingua chitimacha

A lingua chitimacha (/ˌtʃɪtɪməˈʃɑː/ CHIT-i-mə-SHAH ou /tʃɪtɪˈmɑːʃə/ chit-i-MAH-shə, ou sitimaxa) é unha lingua illada que foi falada historicamente polo pobo chitimacha de Luisiana, nos Estados Unidos. Extinguise en 1940 coa morte da derradeira falante fluída, Delphine Ducloux.
Aínda que xa non se fala, foi amplamente documentada na obra (na súa maior parte inédita) dos lingüistas Morris Swadesh e John R. Swanton a comezos do século XX. Swadesh en particular escribiu unha gramática e un dicionario completos, e recompilou numerosos textos dos dous derradeiros falantes, aínda que nada diso está publicado.
Estanse a realizar esforzos de revitalización lingüística para ensinar a lingua a unha nova xeración de falantes. Os membros da tribo recibiron o software Rosetta Stone para aprender a lingua. Dende 2015, está en preparación un novo dicionario de chitimacha e están a impartirse clases na reserva dos Chitimacha. Foi aprendida por algúns nenos a través de programas de inmersión lingüística.
Lingua chiwere

A lingua chiwere (tamén chamada iowa-otoe-missouria ou báxoje-jíwere-ñút’achi) é unha lingua síux falada orixinalmente polos pobos missouria, otoe e iowa, que habitaban na rexión dos Grandes Lagos antes de seren deportados ás chairas do medio oeste. A lingua está estreitamente relacionada co ho-chunk, tamén coñecido como winnebago. A lingua chiwere foi documentada por vez primeira polos misioneiros cristiáns na década de 1830, pero dende entón non se fixo ningunha publicación sobre a lingua. O chiwere sufriu un esmorecemento incesante despois do contacto cos colonos europeos e en 1940, a lingua xa case deixara de ser falada. Segundo datos de 2009 conta con menos de 40 falantes semi-fluídos. O chiwere está clasificado como extinto polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
Lingua choctaw

A lingua choctaw é unha lingua da familia muskogee tradicionalmente falada polo pobo nativo americano choctaw, do sueste dos Estados Unidos. Malia que o chickasaw é clasificado coma un dialecto do choctaw, un estudo máis exhaustivo do chickasaw demostrou que son linguas diferentes pero estreitamente relacionadas. O choctaw está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO. Ortografía
A escrita da lingua choctaw está baseada na versión inglesa do alfabeto latino e foi desenvolvido polo programa de civilización dos Estados Unidos a comezos do século XIX. Malia existir outras variación do alfabeto choctaw, as tres formas máis comúns son o de Byington (Orixinal), Byington/Swanton (Lingüístico), e o Moderno (Mississippi Choctaw).
Lingua comanche

O comanche é unha lingua indíxena norteamericana, da familia uto-azteca, e da subfamilia númica, que empregaban os comanches. No ano 2000 contaba con case 700 falantes, concentrados nas reservas da parte occidental de Oklahoma. O comanche está clasificado como en perigo severo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
A lingua comanche é moi semellante á lingua dos shoshones a pesar de que certas modificacións de baixo nivel de consoantes en comanche dificultan a intelixibilidade mutua. Orixe do nome
Aínda que existen varias propostas sobre a orixe do nome Comanche, crese que procede do termo da lingua ute Ko·mantci· 'o meu inimigo' (pronunciado [kɨ. ˈman. tsi] ou [kɨ. ˈma. tsi]), mentres que a denominación propia para a súa lingua é nʉmʉ tekwap ʉ (lingua do pobo).
Lingua crow

A lingua crow (na propia lingua: apsáalooke) é unha lingua síux do val do Missouri falada polo pobo crow, que no presente habita en Montana. O termo apsáalooke quere dicir "fillos da ave do gran peteiro. " É unha das linguas indíxenas de América do Norte con maior número de falantes, arredor de 3500 (2007). O crow está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO. Clasificación
O crow está estreitamente relacionado coa lingua hidatsa falada polos hidatsa e as dúas linguas son os únicos membros da póla síux do val de Missouri. O devanceiro do crow-hidatsa puido constituír a división principal do protosíux. O crow e o hidatsa non son mutuamente intelixibles, mais as dúas linguas comparten trazos fonolóxicos comúns, e teñen unha morfoloxía e sintaxe semellantes. A división entre o crow e o hidatsa puido ter ocorrido hai 300 ou 800 anos.
Lingua dakota

A lingua dakota (tamén chamada dakhota) é unha lingua síux falada pola tribo síux dos dakota. O dakota é considerada unha lingua estreitamente relacionada e mutuamente intelixible coa lingua lakota. Segundo datos de 2016 tiña 290 falantes. O dakota está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO. Fonoloxía
Vogais
O dakota ten cinco vogais orais, /a e i o u/, e tres vogais nasais, /aŋ iŋ uŋ/.
Lingua de sinais

A lingua de sinais ou lingua de signos é un sistema de comunicación utilizado sobre todo entre as persoas con xordeira e problemas auditivos.
É un tipo de linguaxe que utiliza xestos e signos naturais para a expresión de ideas e sentimentos. O máis estudado e utilizado é o ASL ou AMESLAN (American Sign Language). Esta linguaxe está constituída por un código de sinais que se efectúan de acordo con tres parámetros: configuración da man, movemento desta e lugar onde se realiza o signo. As frases prodúcense nun espazo determinado: verticalmente, dende a cintura ata a parte alta da cabeza e, en sentido horizontal, esténdese algúns centímetros a cada lado do corpo. Ao final da frase indícase cunha pausa e as mans en posición de repouso (cerca da parte baixa onde se producen os sinais). A interrogación indícase ó final da frase, mantendo as mans en posición final e dirixíndoas cara ó destinatario, antes de volver á súa posición de repouso; pola súa vez, o rostro adopta unha actitude interrogante. A expresión facial non é exclusiva das informacións interrogativas, senón que esta, xunto co movemento e a expresión do corpo, son de suma importancia para comprender a frase, de tal xeito que a combinación da cabeza e a expresión facial poden indicar unha relación gramatical de subordinación e unha oración de relativo. A adquisición temperá desta linguaxe é positiva para o desenvolvemento cognitivo e lingüístico dos nenos xordos profundos, pero sobre todo se é acompañada da falada, é dicir, se se leva a cabo unha educación e comunicación bimodal. Linguas de sinais na Península ibérica
Considérase que existen entre tres e catro linguas diferentes na Península Ibérica (sen contar Xibraltar).
A lingua de sinais portuguesa (LSP), en verde, pertence a unha familia distinta, a Lingua de Sinais Española (LSE) en amarelo, a Lingua de Sinais Catalá (LSC) en vermello e a Lingua de Sinais da Comunidade Valenciana (LSCV) en alaranxado pertencen á mesma familia en orixe, pero diverxen até un 70% nos substantivos. As variantes galega e éuscara diverxen entre un 10% e un 30% da LSE.
Lingua de vaca avermellada

A lingua de vaca avermellada, (Hydnum rufescens) é un basidiomiceto comestible da familia Hydnaceae. Pertence ao pequeno grupo de cogomelos de fungos hidnoides que producen corpos frutíferos onde a parte inferior do sombreiro está cuberta dun himenóforo con forma de espiñas ou dentes, e non de poros nin lamelas.
É moi similar á lingua de vaca (Hydnum repandum), e foi anteriormente ás veces considerada variedade desta especie. Non obstante, existen as seguintes diferenzas: o sombreiro da H. rufescens é arroibado en vez de beis,
as dimensións xerais son menores e de formas máis regulares, cun estipe central,
as espiñas non son decorrentes, e
as esporas son lixeiramente máis grandes.
Ambas especies medran nos solos dos montes coníferos e caducifolios europeos. Ectomicorriza con Picea abies, Pinus sylvestris, Fagus sylvatica e Quercus robur.
Lingua flexiva

En tipoloxía lingüística, parte da lingüística, e segundo criterios morfolóxicos, unha lingua flexiva (tamén chamadas flexionais ou fusionais) é unha lingua na que as palabras se forman engadindo ao lexema unha serie de afixos, pero de xeito que non hai unha correspondencia biunívoca entre morfemas e trazos semánticos ou funcións gramaticais.
Exemplos: en galego cantabamos pódese segmentar en morfemas que indican tempo (-ba-) e persoa e número (-mos). Este último morfema resume dúas categorías gramaticais, cousa que distingue as linguas flexivas das aglutinantes.
As linguas flexivas distínguense das linguas aglutinantes, das linguas illantes e das linguas polisintéticas.
Entre as linguas flexivas figuran especialmente moitas das indoeuropeas (entre elas o galego)
Lingua fox

A lingua fox (tamén coñecido por unha gran variedade de nomes diferentes como mesquakie (meskwaki), mesquakie-sauk, mesquakie-sauk-kickapoo, sauk-fox e sac e fox) é unha lingua algonquina, falado por unhas mil persoas dos pobos meskwaki, sauk, e kickapoo en varias localizacións do Medio Oeste dos Estados Unidos e o norte de México. O fox está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
Lingua franca

Lingua franca é unha expresión latina para lingua de contacto ou lingua de relación resultante do contacto e comunicación entre grupos ou membros de grupos lingüisticamente distinguidos para o comercio internacional e outras interaccións máis extensas. Historia e características
No Imperio Romano e no milenio seguinte a lingua franca foi a lingua grega no oriente e o latín no occidente.
O portugués serviu de lingua franca na África e Asia os séculos XV e XVI. Cando os portugueses comezaron a explotar os mares da África, América, Asia e Oceanía, tentaron comunicarse cos nativos mesturando unha versión da lingua franca, influenciada pola portugués coas linguas locais. Cando navíos da ingleses e franceses chegaron para competir cos portugueses, a tripulación tentou aprender ese "Portugués truncado". A través de sucesivas mudanzas ao longo do tempo, a lingua franca, xunto co vocabulario portugués, foi substituída pola lingua dos pobos en cuestión.
O idioma francés serviu de lingua franca axiña, sendo a lingua da diplomacia na Europa a partir do século XVII; aínda é a lingua de traballo de institucións internacionais, usada en documentos varios, desde pasaportes até formularios do correo aéreo.
Na maior parte da Asia, África e partes da Oceanía e Europa o árabe foi lingua franca desde o século VII, sendo utilizado desde as Filipinas até o Senegal.
O alemán serviu de lingua franca en gran parte da Europa durante os séculos XIX e XX, especialmente en negocios.
O inglés é a lingua franca actual no mundo dos negocios internacionais no occidente e na diplomacia.
Noutras rexións do mundo, outras linguas teñen o papel de lingua franca: KiSwahili na África oriental, ruso nas rexións da antiga Unión Soviética, hindi (xunto co inglés) na India, urdú no Paquistán (tamén xunto co inglés), malaio no sueste asiático, bislama nas illas do Pacífico, o árabe (falado por 1. 000 millóns de persoas ao redor do mundo e moi utilizado aínda no comercio) e varias linguas crioulas noutros lugares e épocas.
O Chinés mandarín tamén ten a función de prover unha lingua falada común entre os chineses que falan diversos dialectos inintelixíbeis entre si.
O xaponés é a lingua franca do Xapón, usada no cotián e na tecnoloxía.
Lingua francoprovenzal

A lingua francoprovenzal ou arpitano (arpitan ou patouès) é unha lingua románica que se fala nalgunhas partes de Francia, Italia e Suíza. A súa zona de distribución autóctona é coñecida como Arpitania. Ethnologue estima que o seu número de falantes rolda os 77. 000. Non ten status oficial en ningún país, máis é lingua protexida en Italia, especialmente no Val de Aosta. O francoprovenzal está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO Territorio
O territorio de fala francoprovenzal é coñecido como Arpitania, que abrangue en parte ou totalmente os seguintes estados e rexións: Francia Ródano-Alpes Franco Condado (na zona sur) Italia Val de Aosta Piemonte (nas zonas alpinas da Provincia de Turín)
Puglia (dous enclaves na Provincia de Foggia, ao sur de Italia) Suíza Friburgo Neuchâtel Valais (no oeste do cantón) Vaud Xenebra
Lingua haida

A lingua haida (X̱aat Kíl, X̱aadas Kíl, X̱aayda Kil, Xaad kil) é a lingua do pobo haida, falada no arquipélago Haida Gwaii da costa oeste do Canadá e na Illa Príncipe de Gales de Alasca. É unha lingua gravemente ameazada segundo o libro da UNESCO, xa que só ten uns 24 falantes nativos, aínda que se están a poñer en marcha medidas para a súa revitalización. No tempo da chegada dos europeos a Haida Gwaii en 1774, cóidase que o número de falantes de haida era dunhas 15000 persoas. Porén, as epidemias minguaron drasticamente a poboación haida, que se viu limitada a tres vilas: Masset, Skidegate e Hydaburg. As actitudes positivas cara á asimilación, combinadas coa prohibición de falar haida nas escolas, conduciron a unha forte diminución no uso da lingua, e hoxe en día case todos os haida étnicos empregan o inglés para comunicarse. O haida está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
A clasificación da lingua haida é obxecto de controversia, xa que algúns lingüistas considérana unha lingua na-dené ó tempo que outros coidan que é unha lingua illada. O haida divídese nos dialectos do norte e do sur, que difiren principalmente na fonoloxía.
Lingua histórica

As linguas históricas son linguas que foron faladas durante un período histórico, mais que se diferencian das súas variantes actuais. Trátase, pois, de formas lingüísticas do pasado que quedaron rexistradas e evolucionaron co tempo. Xa que logo, diferéncianse das linguas mortas, que se extinguiron. Tamén se distinguen das linguas reconstruídas, como o indoeuropeo, que resultan das investigacións en lingüística teórica. Unha aproximación á definición e uso deste concepto foi implementada no estándar ISO 639. ISO 639
A Organización Internacional para a Estandarización (ISO, polas súas siglas en inglés) publica e mantén estándares para as linguas. O ISO 639-3 inclúe o tipo H para as linguas históricas, como parte dunha clasificación quíntupla. Para alén das linguas históricas, esta tipoloxía inclúe as linguas vivas (con falantes activos), extintas (cuxos derradeiros falantes morreron nos últimos séculos), antigas (cuxos derradeiros falantes finaron hai máis dun milenio) e artificiais. O inglés antigo é un exemplo de lingua histórica, que ten o código ISO 639 ang. Outro criterio para as linguas históricas é a posesión dunha literatura distintiva. Así, o Beowulf e outras obras da literatura anglosaxoa constitúen un corpus de materiais propio do inglés antigo.
Lingua hopi

A lingua hopi é unha lingua uto-azteca falada polo pobo hopi do nordeste de Arizona. O uso do hopi esmoreceu gradualmente ó longo do século XX. En 1990, estimouse que máis do 5000 hopi falaban a lingua como primeira lingua (arredor do 75% da poboación), dos cales só 40 eran monolingües en hopi. Unha enquisa lingüística de 1998 en 200 hopi amosou que o 100% dos hopi de máis de 60 anos eran falantes fluídos, mais atendendo ós adultos entre 40 e 59 a cifra baixaba até o 84%. O 50% dos mozos adultos entre 20 e 39 anos eran falantes fluídos, e entre os nenos tan só o 5%. O hopi está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
Malia as cifras á baixa, os hopi teñen programas de educación bilingüe en Arizona, e os nenos aprenden a súa lingua nativa como lingua vehicular.
Lingua illante

Chámase lingua illante en tipoloxía lingüística, unha rama da lingüística, e segundo criterios morfolóxicos, a unha lingua na que as palabras son ou teñen tendencia a seren invariábeis. Un exemplo típico de lingua illante é o chinés.
As linguas illantes opóñense tradicionalmente ás aglutinantes, ás flexivas e ás polisintéticas.
Lingua indonesia

A lingua indonesia (Bahasa Indonesia) é a lingua oficial de Indonesia. É un dialecto estandarizado da lingua malaia que foi oficialmente definida coa declaración da independencia de Indonesia en 1945, aínda que tódolos xeitos permanecen co seu carácter similar.
En orixe era unha lingua sen falantes nativos, hoxe unha parte da xente nova das cidades adoptouna a expensas das súas linguas nativas como a lingua xavanesa, a lingua sundanesa etc. por mor da súa prevalencia no ensino, medios de comunicacións, literatura e vida oficial de Indonesia, entre 17 e 30000000 teñen a lingua como nativa e outros 140000000 como segunda lingua, aínda que o grao de coñecemento e uso varía grandemente entre as diferentes rexións. En Timor Leste, sen carácter oficial des que no 2002 conseguiu a independencia pero que mantén o carácter de lingua de traballo segundo a constitución é aínda falada pola poboación nova escolarizada durante a época da ocupación indonesia.
Lingua indíxena

Lingua indíxena é un denominación que reciben moitas linguas, mais sobre a que non existe unha categorización clara.
Para a lingüista Yásnaya Elena Aguilar Gil é calquera lingua cuxa poboación e territorio non alcanzou a formar o seu propio país e, polo tanto, sempre é precaria fronte a calquera lingua que utilice o Estado.
Lingua kawaiisu

A lingua kawaiisu é unha lingua númica da familia uto-azteca falada polo pobo kawaiisu de California. Segundo datos de 2005 tiña 5 falantes. O kawaiisu está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO. Clasificación
O kawaiisu é membro das linguas númicas meridionais dentro da familia uto-azteca. Revitalización
En 1994, a lingua estaba en grave perigo de extinción, contando con menos de 20 falantes.
En 2011, o Proxecto Kawaiisu recibiu o Premio á Preservación Histórica do Gobernador de California polos seus esforzos en documentar a lingua e a cultura Kaiwaiisu, incluíndo "o Manual do Kawaiisu, o ensino da lingua, o Centro de Lingua e Cultura Kawaiisu [e] a exposición Kawaiisu no Museo Tehachapi". Dende 2012, o Centro Cultural da Lingua Kawaiisu ofrece clases para aprender a lingua e conta con DVDs para a aprendizaxe na casa, así como formación para outros grupos que buscan crear programas e materiais de aprendizaxe de idiomas.
Lingua kickapoo

A lingua kickapoo (cuxo autoglotónimo é metotheeneniaatoweeheni) é considerada tanto unha lingua distinta como un dialecto da lingua fox, coa que ten un alto grao de intelixibilidade mutua, así como coas variedades sauk e meskwaki. A lingua clasifícase no subgrupo central das linguas algonquinas. O kickapoo está clasificado como en perigo severo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO. Recuperación da lingua
En 1985, a escola da nación kickapoo en Horton, Kansas, comezou un programa de inmersión lingüística para os cursos de primaria para revivir o ensino e o uso da lingua kickapoo no xardín de infancia ata o 6º curso. Os esforzos na educación lingüística continúan na maioría dos sitios de poboación kickapoo.
En 2010, o programa "Head Start" na reserva kickapoo de Texas, que ensina a lingua kickapoo, converteuse na "primeira escola nativa americana en conseguir a certificación do proxecto Texas School Ready! (TSR)". Malia estes esforzos, non hai nenos que sexan falantes de kickapoo como primeira lingua, xa que optan por falar inglés. Existen textos, recordings, e un vocabulario da lingua dispoñibles para a xente que queira aprender a lingua.
Tamén en 2010, o Instituto Nacional de Antropoloxía e Historia de México participou na elaboración dun alfabeto kickapoo. Os kickapoo en México son coñecidos pola súa lingua a base de asubíos. Na cultura popular
A lingua kickapoo e membros da tribo kickapoo apareceron no filme The Only Good Indian (2009), dirixido por Greg Wilmott e protagonizado por Wes Studi. A historia baséase nos nenos nativos americanos que foron obrigados a asistir a un internado indio, onde se viron obrigados a falar inglés e abandonar as súas prácticas culturais. Sistema de escrita
En 1974, Paul Voorhis desenvolveu un alfabeto kickapoo que foi revisado en 1981. O Programa de Desenvolvemento da Lingua Kickapoo de Oklahoma emprega unha nova ortografía.
Lingua kiowa

A lingua kiowa ou cáuijògà / cáuijò: gyà (″lingua dos Cáuigù (Kiowa)″) é unha lingua tanoana falada polos kiowas que habitan nos condados de Caddo, Kiowa e Comanche. O centro tribal kiowa atópase en Carnegie. Como a maioría das linguas nativas norteamericanas, o kiowa está en grave perigo de desaparición. Segundo datos de 2013 tiña 100 falantes fluídos. O kiowa está clasificado como en perigo severo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
Lingua lakota

A lingua lakota (tamén chamada lakhota, teton, teton sioux) é unha lingua síux falada pola tribo síux dos lakota. É considerada unha lingua separada, malia que é mutuamente intelixible con outras dúas linguas (cf. dakota occidental e oriental), e é considerada por moitos lingüistas unha das tres variedades da lingua síux. A lingua lakota é o idioma dunha das maiores comunidades lingüísticas nativo americanas dos Estados Unidos, con aproximadamente 6. 000 falantes. A maioría deles viven nos estados das grandes chairas, en Dacota do Norte e Dacota do Sur. O lakota está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO. Foi usada por primeira vez na escritura por misioneiros cara ao ano 1840, e dende entón evolucionou para reflectir as necesidades e usos contemporáneos. Fonoloxía
Vogais
O lakota ten cinco vogais orais, /i e a o u/, e tres vogais nasais, /ĩ ã ũ/ (foneticamente [ɪ̃ ə̃ ʊ̃]). O /e/ e o /o/ son máis abertos que as vogais cardinais correspondentes, máis achegado ó [ɛ] e ó [ɔ]. Ortograficamente, as vogais nasais son escritas ⟨ƞ⟩, ⟨ŋ⟩ ou ⟨n⟩; historicamente, eran escritos con ogonek, ⟨į ą ų⟩.
Lingua literaria

A lingua literaria é o rexistro lingüístico dunha determinada linguaxe empregada na escrita literaria. Tamén pode incluír a lingua litúrxica. A diferenza entre formas literarias e non literarias (lingua coloquial) é máis pronunciada nunhas linguas ca noutras; cando hai unha gran diverxencia, dise que a lingua presenta diglosia. O latín clásico era o rexistro literario do latín, a diferenza do latín vulgar que se falaba en todo o Imperio Romano. O latín levado polos soldados romanos á Galia, Iberia e Dacia non era o latín das obras de Cicerón ou doutros autores clásicos, con grandes diferenzas de vocabulario, sintaxe e gramática. Algunhas obras literarias que amosan o rexistro máis baixo da lingua durante o período do latín clásico poden dar unha idea do mundo do latín vulgar arcaico; as obras de autores como Plauto e Terencio, por seren comedias con diferentes personaxes, como escravos ou pertencentes ás clases baixas, conservan algunhas características latinas basiletais, como o discurso dos libertos rexistrado na sección Cea Trimalchionis do Satiricón, novela escrita por Petronio. Durante o terceiro Concilio de Tours de 813, ordenouse aos sacerdotes que predicasen en lingua vernácula, xa sexa na lingua rústica románica (latín vulgar) ou en linguas vernáculas xermánicas, pois a xente xa non podía entender máis o latín formal.
Ás veces, unha lingua literaria é só unha convención entendible polos falantes pero en realidade non falada vernaculamente por ninguén. Por exemplo o alto alemán antigo aínda que usa léxico altoxermánico dos séculos VIII e IX usa unha sintaxe que en moitos puntos imita a gramática e a orde do latín, polo que moitas das súas oracións parecen máis ben latín clásico parafraseado en altoxermánico, mentres que na lingua coloquial a gramática non calcaba as estruturas latinas. Outro caso interesante é o francoitaliano que se usou para a primeira versión das viaxes de Marco Polo no século XIII, xa que aínda Dante Alighieri non escribira A divina comedia que a partir de mediados do século XIV sería amplamente usada como estándar literario na península italiana, a pesar de que coloquialmente en moitas rexións empregábanse linguas romances diferentes do toscano medieval de Alighieri.
Lingua litúrxica

Unha lingua litúrxica é unha lingua empregada polos crentes dunha relixión no curso das súas cerimonias relixiosas. Considérase que ten un valor relixioso superior á lingua cotiá. Non todas as relixións teñen unha lingua litúrxica.
Úsase sobre todo o termo de «lingua litúrxica» cando a lingua relixiosa é diferente da lingua vernácula. Ás veces, os crentes non comprenden a lingua litúrxica da súa relixión.
Esta pode ter varias orixes, e en particular: unha orixe xeográfica diferente: é a lingua do grupo que desenvolveu inicialmente a relixión en cuestión.
unha orixe histórica: é a lingua falada na época na que a relixión en cuestión se desenvolveu inicialmente.
Estas dúas orixes non se exclúen entre si. Exemplos
o armenio clásico da igrexa apostólica armenia
o latín da igrexa católica latina;
o árabe clásico dos musulmáns, (diferente dos dialectos modernos);
o hebreo dos xudeus relixiosos (o hebreo falado en Israel foi recreado a finais do século XIX sobre a base do hebreo litúrxico, pero non se confunde completamente con el);
o ge'ez dos cristiáns coptos de Etiopía, pero tamén dos Falashas, xudeus de Etiopía;
o grego antigo dos ortodoxos gregos;
o mandeo clásico dos mandeos;
o eslavo dos ortodoxos rusos;
o eslavo eclesiástico das igrexas búlgaras, macedonias, rusas, serbias e outras Igrexas ortodoxas.
o sánskrito dos hinduístas
o siríaco dos siríacos ortodoxos
o copto da igrexa ortodoxa copta
o xeorxio antigo da igrexa ortodoxa e apostólica xeorxiana
Lingua luiseña

O luiseño é unha lingua uto-azteca de California falada polo pobo luiseño, un pobo indíxena que no momento do primeiro contacto cos europeos no século XVI habitaba na área costeira do sur de California, dende o Condado dos Ánxeles até o Condado de San Diego, California. O pobo foi chamado "luiseño", debido á súa proximidade coa Misión San Luis Rey de Francia.
A lingua está moi ameazada, sendo clasificada como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO, mais conta cun activo proxecto de revitalización lingüística, co apoio de lingüistas da Universidade de California en Riverside. A tribo Pechanga ofrece clases para nenos, e en 2013, "a tribo. .. comezou a financiar unha clase de posgrao en luiseño na Universidade Estatal de California, San Bernardino, un dos poucos cursos universitarios de linguas indíxenas con créditos do país". En 2012, creouse un videoxogo en luiseño para a Nintendo DS orientado a ensinar a lingua aos mozos.
O dialecto juaneño, falado polo pobo acjachemen, está extinto.
Lingua massachusett

A lingua massachusett (muhsachuweesee unôtuwâôk; /məhsatʃəw[iː]see ənãtuwaːãk/) ou wôpanâôtuwâôk; /wãpanaːãˈtuwaːãk/) é unha lingua algonquina da familia de linguas álxicas, antigamente falada por varios pobos da costa leste e sueste de Massachusetts, entre eles o pobo massachusett, o wampanoag), o pawtucket (naumkeag e agawam), o nauset e o coweset. Os pobos algonquinos veciños falábana como segunda lingua. Na súa forma revivida, fálase en catro comunidades do pobo wampanoag. A lingua tamén é coñecida como natick ou wôpanâak (wampanoag), e historicamente como pokanoket, indio ou nonantum. Declarouse extinta a finais do século XIX.
Lingua menominee

A lingua menominee, tamén soletreada menomini e cuxo autoglotónimo é omǣqnomenēweqnæsewen, é unha lingua algonquina falada polo histórico pobo menominee no que hoxe é o norte de Wisconsin, nos Estados Unidos. A tribo, recoñecida a nivel federal, estivo a traballar para fomentar a reactivación do uso da lingua mediante clases intensivas a nivel local e colaboracións coas universidades. A maioría dos falantes fluídos son persoas maiores. Moitas persoas usan o inglés como primeira lingua. O menominee está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
Lingua mescalero-chiricahua

O mescalero-chiricahua é unha lingua apacheana falada polos pobos mescalero e chiricahua en Oklahoma e Novo México. Está relacionada co navagho e co apache occidental e foi descrita en gran detalle polo antropólogo lingüista Harry Hoijer (1904–1976), especialmente en Hoijer & Opler (1938) e Hoijer (1946). A obra Chiricahua and Mescalero Apache Texts de Hoijer e Opler, inclúe unha introdución gramatical e historias relixiosas e seculares, que foron convertidos nun "libro" en liña dispoñible pola Universidade de Virxinia.
Virginia Klinekole, a primeira presidenta muller da tribo apache mescalero, foi coñecida polos seus esforzos por preservar a lingua.
Existe cando menos unha escola de inmersión lingüística para nenos en Mescalero. O mescalero-chiricahua está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
Lingua miami-illinois

A lingua miami-illinois ou irenwee, cuxo autoglotónimo é myaamia, é un lingua indíxena algonquina morta que foi falada nos territorios dos actuais estados de Illinois, Missouri, Indiana, oeste de Ohio e áreas adxacentes ao longo do río Mississippi polos pobos miami e wea, así como polas tribos da Confederación Illinois, incluíndo os kaskaskia, peoria, tamaroa e posiblemente mitchigamea. A nación myaamia de Oklahoma e a nación miami do estado de Indiana (unha organización sen ánimo de lucro) aínda practican e usan a súa herdanza nativa para ensinar a mozos e maiores para que poidan manter viva a súa lingua tradicional. Segundo datos de 2016 a lingua está en proceso de revitalización e conta con 500 usuarios con diferentes graos de coñecemento.
Lingua minoritaria

O concepto de lingua minoritaria é un termo da sociolingüística tradicional para referirse a linguas que presentaban distintos graos de precariedade. Concepto segundo CELRM
En base á Carta Europea das Linguas Rexionais ou Minoritarias, unha lingua minoritaria ou rexional refírese a linguas que son: Usadas tradicionalmente nun territorio ou Estado determinado polos nativos de tal Estado, quen forman un grupo numericamente menor ao resto da poboación de tal Estado e
distinta da lingua(s) oficial dese Estado Lingua minoritaria e lingua minorizada
Cómpre distinguir entre lingua minoritaria e lingua minorizada. Así, na actualidade é común o uso do concepto lingua minorizada aplicado a aqueles códigos lingüísticos que, compartindo un espazo con outro ou outros, non chegan a desenvolver todos os rexistros e usos que lle son propios, mentres que o temo de lingua minoritaria se emprega unicamente para referirse a estatísticas de poboación.
Unha lingua será minoritaria entre unha poboación determinada cando os seus falantes representan unha pequena porción, pero pode ser maioritaria con outra perspectiva xeográfica. Así, o galego é maioritario, por exemplo, no concello de Baños de Molgas, pero é minoritario en Europa ou o turco é maioritario en Turquía pero minoritario en Alemaña. E de igual maneira falamos de dinamarqués ou galego como linguas minoritarios a escala global, pero soamente falamos de lingua galega como lingua minorizada, pois o dinamarqués está plenamente integrado nos usos e rexitros cotiáns, cousa que non sucede coa lingua propia de Galiza.
Lingua minorizada

Lingua minorizada é un concepto da sociolingüística que fai referencia a calquera lingua que, compartindo espazo xeográfico con outra ou outras, ten usos restrinxidos. É aquela que, sendo historicamente propia dun pobo, ve restrinxidas as súas funcións de uso. Unha das razóns que poden levar a unha situación de minorización é un proceso de substitución lingüística, pero na maior parte dos casos as linguas minorizadas nunca chegaron historicamente a desenvolver eses rexistros e usos. A competencia desigual con outra lingua de maior prestixio constitúe o factor causante desta situación.
Tradicionalmente denominóuselles a estas linguas minoritarias, pero ese é un valor erróneo, posto que a minorización non depende do número de falantes, senón do status do que goce a lingua. Historia e características
A minorización lingüística pode ter causas predominantemente políticas, que se expresan nas normas de uso lingüístico explícitas (por exemplo os decretos de Nova Planta nos Países Cataláns que crearon as circunstancias que permitiron a prohibición do uso do catalán nos ámbitos oficiais), ou sociais, expresadas na conciencia ou representación social, que pode impedir a normativización ou a codificación e o cultivo da lingua (por exemplo, a clase alta prefire e impulsa o francés en Luxemburgo e acaba impedindo o desenvolvemento do idioma luxemburgués).
Do mesmo xeito, a situación de minorización pode ser reversíbel como consecuencia da vontade firme dun pobo e das políticas dos seus gobernos (é o caso do finés, húngaro, islandés, noruegués, polaco e checo, no século XX). Hai aínda casos de resurrección de linguas, como a recuperación da lingua hebrea como vehículo de comunicación, dado que quedara reducida aos usos litúrxicos xa en tempos de Xesucristo.
Lingua minoritaria
O concepto de lingua minoritaria refírese á demografía relativa dun idioma, ás dimensións dunha comunidade lingüística. Aplícase, pois, á lingua dunha comunidade lingüística pequena, en termos xerais ou rexionalmente. Pode haber, pois, linguas minoritarias en situación de oficialidade plena (a danesa) e linguas minoritarias minorizadas (o galego ou o catalán). Se se toman como referencia para estas dúas últimas o ámbito da Comunidade Autónoma, en vez do estatal, non son linguas minoritarias minorizadas senón maioritarias minorizadas, pois son usadas pola maioría das respectivas poboacións. Tamén, dentro dun ámbito estatal, unha lingua pode estar en situación de minorización, e seguramente en minoría ante o grupo dominante, e, pola contra, á outra banda da fronteira estar en situación de oficialidade plena (é o caso do grupo alemán de Alsacia e Lorena, dentro do Estado francés).
Lingua mohawk

A lingua mohawk (en mohawk: Kanien’kéha, "[lingua] do lugar de sílex") é unha lingua iroquesa ameazada que no presente falan unhas 3800 persoas (2011-2016) do pobo mohawk, que se atopan principalmente no Canadá (sur de Ontario e Quebec) e nos Estados Unidos de América (oeste e norte do Nova York). O mohawk está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
Lingua mohegan-pequot

A lingua mohegan-pequot (tamén coñecida como mohegan-pequot-montauk, secatogue ou shinnecock-poosepatuck) é unha lingua algonquina morta que foi falada outrora por varios pobos indíxenas que habitaban os actuais sur de Nova Inglaterra e leste de Long Island. En 1908, foi declarada extinta coa morte de Fidelia Fielding. Documentación da lingua
A lingua foi documentada xa no século XVII. En 1690, o reverendo James Noyes elaborou unha lista de vocabulario pequot en Groton. En 1717, Experience Mayhew, un ministro congregacional traduciu o Nosopai ao mohegan-pequot. Ezra Stiles, presidente da Universidade Yale recolleu datos lingüísticos do pequot en Groton en 1762. Esforzos de revitalización
Segundo datos de 2014, había entre 1. 400 e 1. 700 membros tribais rexistrados (estas cifras varían segundo a fonte). A lingua mohegan estivo latente durante aproximadamente 100 anos, xa que a derradeira falante nativa, Fidelia Fielding, morreu en 1908. Fielding, unha descendente do xefe Uncas, é considerada a gran preservadora da lingua. Deixou catro diarios que se están a utilizar no proceso de restauración da lingua do século XXI. Tamén participou na preservación da cultura tradicional. Ela practicou un estilo de vida tradicional mohegan e foi a última persoa en vivir nunha vivenda tradicional de troncos.
Outro membro importante da tribo foi Gladys Tantaquidgeon, que foi a curadeira da tribo dende 1916 ata a súa morte en 2005. Ela tamén axudou moito a manter a cultura mohegan, xa que recolleu miles de documentos e artefactos tribais. Estes documentos foron de importancia crítica para o seu caso de recoñecemento federal, que foi aprobado en 1994.
No ano 2010, as nacións Shinnecock e Unkechaug de Long Island comezaron a traballar coa Universidade Estatal de Nova York en Stony Brook, no campus de Southampton, para revivir a lingua dos seus devanceiros.
A partir de 2012, o "Mohegan Language Project" creou leccións, un dicionario e outros materiais de aprendizaxe en liña para revivir a súa lingua. O proxecto tamén ten unha gramática completa nos traballos, que foi elaborada por Stephanie Fielding. O obxectivo principal do proxecto é que a próxima xeración de mohegans teña fluidez coa lingua.
Moitos dos dicionarios que circulan baséanse na interpretación de Prince e Speck da fala de Fidelia Fielding, tamén coñecida na súa lingua como Dji's Butnaca (Paxaro voador).
A colección do Museo e Centro de Investigación Mashantucket Pequot inclúe un menú de 1992 "que tenta traducir palabras como hamburguesa e hot dog ao mohegan-pequot".
As oracións da Fe bahá'í foron traducidas á lingua mohegan-pequot. "É unha obriga sagrada", declarou o xefe de Golden Hill Paugussett, Big Eagle. "Os indios deben manter as súas linguas vivas. Se a lingua non se fala, hai que facela vivir de novo".
Lingua mono

A lingua mono (/ˈmoʊnoʊ/ MOH-noh) é unha lingua númica da familia uto-azteca, a lingua ancestral do pobo mono. O mono consta de dous dialectos, o oriental e o occidental. O nome "monachi" utilízase habitualmente en referencia ao mono occidental e "paiute do val Owens" en referencia ao mono oriental. En 1925, Alfred Kroeber estimou que o mono tiña entre 3. 000 e 4. 000 falantes. No ano 2010, só unhas 40 persoas maiores falaban o mono como primeira lingua. Está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas. Fálase no sur da Serra Nevada, na bacía do río Mono e no val Owens do centro e leste de California. O mono está estreitamente relacionado coa lingua paiute do norte; estas dúas clasifícanse como o grupo occidental das linguas númicas, unha rama da familia uto-azteca.
Lingua morta

Chámase lingua morta ou lingua extinta a unha lingua que non é a lingua materna de ningún individuo, e polo tanto tampouco se usa en ningunha comunidade natural de falantes.
Algunhas linguas mortas continúan en certos usos, como segunda lingua, lingua clásica ou lingua litúrxica, aínda que a lingua xa non sexa adquirida por ninguén como lingua materna. Aínda neses casos a lingua non segue o camiño normal de evolución e desenvolvemento que ocorren ó longo do tempo nas linguas vivas.
O termo extinción lingüística resérvase xeralmente para describir o proceso de substitución lingüística polo cal unha lingua pode chegar a perder tódolos seus falantes. Causas da desaparición das linguas
Existen moitas causas polas que unha lingua pode desaparecer. Un exemplo é a conquista española de América, na que a hispanización e a forte influencia cultural europea, que se produciu no transcurso do século xviii, fixo que o número de falantes en lingua caribeña materna fose diminuíndo paulatinamente até desaparecer definitivamente e ser catalogada como lingua morta en 1920. Existen tres procesos principais polo cal unha lingua morre: A substitución lingüística ou cambio de lingua.
A evolución lingüística ou cambio lingüístico.
A desaparición dos falantes por violencia, guerras ou epidemias, historicamente deuse con moita menos frecuencia que as outras dúas.
Lingua mundial

O concepto lingua mundial utilízase para definir unha lingua falada internacionalmente que ademais é aprendida por moita xente como segunda lingua. Unha lingua mundial non vén caracterizada unicamente polo número de falantes (nativos ou secundarios), senón tamén pola súa distribución xeográfica, o seu uso en organizacións internacionais ou o seu uso en relacións diplomáticas. Con respecto a isto, a maioría das linguas do mundo están dominadas por linguas de orixe europea. A razón histórica deste fenómeno vén determinada polo período de expansionismo europeo: imperialismo e colonialismo. Visión de conxunto
A lingua máis utilizada no mundo é o inglés, no que teñen competencia máis de 1500000 millóns de usuarios en todo o mundo. A expansión internacional do árabe ten a súa razón histórica nas conquistas islámicas medievais e a posterior arabización de Oriente Medio e África do Norte, e tamén existe como lingua litúrxica entre as comunidades musulmás fóra do mundo árabe. O chinés estándar (mandarín) é a substitución directa do chinés clásico, que foi unha lingua franca histórica do afastado oriente até o século XX, e hoxe en día ten a función de proporcionar unha linguaxe común falada entre falantes de diferentes e mutuamente inintelixibles linguas chinesas, non só dentro da propia China (entre os chineses han e outros grupos étnicos non relacionados), senón tamén entre cidadáns vivindo en comunidades da diáspora chinesa por todo o mundo, ademais de ser ensinada como segunda lingua internacional. O ruso foi utilizado no Imperio ruso e a Unión Soviética, e no presente está en uso e amplamente recoñecido en áreas de Europa central e oriental e en Asia do Norte e Asia Central, que eran antes parte da Unión Soviética, ou do antigo bloque soviético, e segue sendo a lingua franca na Comunidade de Estados Independentes. O alemán serviu como lingua franca en gran parte de Europa durante séculos, sobre todo para o Sacro Imperio Romano Xermánico e o Imperio Austrohúngaro. Segue sendo unha importante segunda lingua en gran parte de Europa central e oriental, e na comunidade científica internacional.
Outras linguas importantes non se utilizan amplamente en varios continentes, pero tiveron unha importancia internacional como a lingua franca utilizada nun histórico imperio. Estes inclúen o grego koiné no mundo helenístico despois das conquistas de Alexandre o Grande, e nos territorios do Imperio bizantino, o latín no Imperio romano e a linguaxe litúrxica estándar para os fieis católicos en todo o mundo, chinés clásico en Asia na Chinesa imperial, o persa durante a época antiga e medieval e durante o Imperio persa, e no pasado serviu como segunda lingua franca do mundo islámico despois do árabe; o sánscrito nos períodos antigo e medieval de varios estados en Asia do Sur, o sueste asiático e Asia Central, e do mesmo xeito que o latín foi unha importante lingua litúrxica das relixións védicas.
Lingua n'ko

O n'ko (en n'ko: ߒߞߏ) é unha koiné estandarizada e unificada das diversas linguas mandinga escrita en alfabeto n'ko. É empregada en Guinea, Malí, Costa do Marfil, Burkina Faso e outros países de África Occidental, mais non exclusivamente de forma escrita, mentres que na fala real, úsanse as diferentes variedades mandinga: maninka, bambara, diula entre outras.
É un rexistro literario cunha gramática prescritiva coñecida como "kángbɛ" ("linguaxe clara") codificada por Solomana Kante, sobre a variedade màninkamóri falada na rexión nativa de Kante, Kankan, servindo como dialecto intelixible.
Valentin Vydrin en 1999 e Coleman Donaldson en 2019 indicaron que a popularidade de escribir as linguas mandinga na forma estandarizada n'ko está a medrar. Esta forma escrita estandarizada úsase cada vez máis para a educación dos falantes das diferentes variedades. Tamén é de uso común nas comunicacións electrónicas.
Lingua nanticoke

A lingua nanticoke é unha lingua algonquina morta falada outrora por varios pobos indíxenas que habitaban os territorios dos actuais estados de Delaware e Maryland, nos Estados Unidos. A mesma lingua era falada por varias tribos veciñas, incluíndo os nanticoke, que constituían o cacicado primordial; os choptank, os assateague, e probablemente tamén os piscataway e os doeg. En 1856 foi declarada extinta coa morte de Lydia Clark. Nanticoke moderno
Coa axuda dunha falante nativa de Manitoba, Canadá, Myrelene Ranville, de solteira Henderson, quen fala unha lingua semellante, o anishinaabemowin, un grupo de persoas do pobo nanticoke en Millsboro, Delaware, reuníronse para revivir a lingua en 2007, utilizando a lista de vocabulario de Thomas Jefferson. Había "máis de 150 anos dende que tivo lugar a última conversa en manticoke". A Asociación India de Nanticoke tamén levou a cabo esforzos semellantes mediante a colaboración con lingüistas locais. En 2023, publicouse un libro para a revitalización da lingua nanticoke.
Lingua navagho

O navagho, navaho ou navajo (Diné bizaad) é unha lingua amerindia falada nos Estados Unidos de América por 175. 000 indios navaghos (2015). Pertence á subfamilia linguas atapascanas meridionais, á familia atapascana e ó filo na-dené. O navagho está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
Fálase nos estados de Arizona, Novo México, Utah, Colorado, California e Nevada; e unha pequena minoría de 37 persoas nos estados mexicanos de Chihuahua, Sonora e Baixa California.
Na segunda guerra mundial, os americanos empregaron os navaghos para mandárense mensaxes codificadas. Nestas mensaxes, os navaghos empregaban curiosas palabras para referirse ao instrumental bélico, poñéndolle distintos nomes de paxaros a distintos avións, por exemplo. Nomenclatura
"Navagho" é un exónimo. Procede da palabra tewa "navahu" (gran campo), que combina as raíces "nava" (campo) e "hu" (val). O castelán tomou o termo para referirse á área noroeste do actual estado de Novo México e, posteriormente, pasou ao inglés, xa como apelativo para o pobo navagho e a súa lingua.
Os navagho refírense a si mesmos como "diné" (o pobo), e á súa lingua como "diné bizaad" (a lingua do pobo).
Lingua nez perce

A lingua nez perce ou niimi'ipuutímt é unha lingua sahaptiana relacionada cos numerosos dialectos do sahaptin. O nome "nez perce" provén do francés "nariz furada, " malia que os nez perce (que se chaman a si mesmo niimíipu, "o pobo") non practican esta decoración. Isto puido deberse a unha confusión entre os franceses, que estaban rodeados de tribos que practicaban este acto. O nez perce está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.
Lingua oficial

Unha lingua oficial é a lingua consagrada na constitución ou no ordenamento xurídico dun país, estado ou outro territorio como a lingua adoptada oficialmente nese país, estado ou territorio. Características
Con todo moitos países que non teñen recoñecida lingua oficial si contan con linguas oficiais de feito, é o caso dos Estados Unidos de América que pese a non contar con lingua oficial ten o inglés como lingua habitual da administración, da xustiza ou da educación. Noutros países as linguas oficiais do estado e dos territorios poden diferir, é o caso de Bélxica que ten como linguas oficiais o alemán, francés e holandés para as institucións estatais pero non todas son oficiais en cada un dos territorios nos que se divide Bélxica, ou o caso de Finlandia no que o finés e sueco son oficiais para as institucións estatais pero logo cada concello segundo o número de falantes ten dúas ou unha soa lingua oficial, constituíndo o arquipélago das Aland un caso especial con só o sueco como lingua oficial.
Só cerca de metade dos países do mundo teñen linguas oficiais. Algúns teñen só unha lingua oficial, caso de Portugal, do Brasil e dos PALOPs, outros teñen máis dunha, casos de Timor-Leste, país no que son oficiais o portugués e o tetum, ou, fora do espazo lusófono, de países como a Bélxica, Suíza, Suráfrica ou Paraguai, entre outros. [Cómpre referencia]
Algúns países atribúen aínda estatuto de lingua oficial a certas linguas en partes do seu territorio. Esas linguas son linguas oficiais nesas áreas, coexistindo alí coa(s) lingua(s) oficial(is) do estado. É o caso en España, do galego (en Galiza), do éuscaro (en Euskadi e en Navarra) e do catalán (na Cataluña, Baleares e Comunidade Valenciana), é o caso do portugués e do inglés na República Popular da China, co-oficiais, respectivamente, en Macau e Hong Kong, e é o caso do mirandés en Portugal, co-oficial na Terra de Miranda.
Tamén moitas organizacións supraestatais contan con lingua ou linguas oficiais como é o caso da ONU ou a Unión Europea. [Cómpre referencia]