Codeso

O codeso común (Adenocarpus complicatus), é unha especie da familia das fabáceas, semellante á xesta. Tamén recibe os nomes comúns de cítiso e piorno. Descrición
Arbusto de até 2 m, aínda que xeralmente é de menor tamaño. Pólas estriadas en sentido lonxitudinal. Follas trifoliadas e pecioladas; cada folliña lanceolada ou oblanceoalada, cubertas dun veludo polo envés e lampiñas ou lago vilosas pola face. Flores en acios terminais alongados, máis estreitos canto máis preto do ápice; cáliz bilabiado cuberto de pelos (en ocasións glandulares) co labio superior máis curto ca o inferior e dividido profundamente en dous lóbulos triangulares; corola con forma de bolboreta de cor amarela ou amarela-alaranxada, de 9–15 mm de lonxitude. Froito en legume densamente cuberto de tubérculos glandulares, de 15–45 mm de longo por 5–6 mm de largura. Florea na primavera e no verán. Distribución e hábitat
Medra na rexión mediterránea e suroeste de Europa (chegando até o centro de Francia). Na Península Ibérica esténdese por todas as comarcas con terreos silíceos, dende o País Vasco a Galiza polo norte, e por toda a metade occidental, penetrando até o centro. Medra en matogueiras, uceiras e bosque aclarados dos pisos inferior e montano (desde o nivel do mar até uns 1. 500 m de altitude), fundamentalmente en terreos silíceos (granitos, gneis etc), ás veces en solos areentos. Tamén aparece na illa de Madeira; no norte de África aparece nas montañas do norte de Marrocos (Rif e Atlas Medio central e setentrional) e nas de Kabylia en Alxeria (Montes de Akfadou, Jebel Tamesguida e Jebel Babor). Diversidade
É unha especie extraordinariamente polimorfa, que comprende varias razas ou subespecies que na Península Ibérica non amosan unha distribución claramente diferenciada. A. complicatus L. J. Gay subsp. complicatus ten as franzas, o cáliz e o eixo da inflorescencia provistos de pelos curtos e pouco mestos. Medra principalmente na metade norte da Península Ibérica en zonas de clima máis ou menos continental.
A. complicatus subsp. aureus (Cav. ) C. Vicioso no que as franzas e o cáliz están densamente cubertos de pelos longos. Medra de preferencia en terreos areentos do centro e centro-oeste de España: Estremadura, Castela e León e Castela-A Mancha. Plantas semellantes aparecen no centro e centro-norte de Portugal (Estremadura, Beira Alta).
A. complicatus subsp. parvifolius (DC. ) García Adá & al. que ten o cáliz cuberto de glándulas estipitadas, e ás veces leva algúns pelos longos non glandulíferos; esténdese de preferencia polo norte de España desde Áraba a Galiza, noroeste de Portugal e penetra até o centro da Península onde é máis raro. Etnografía
O codeso común é unha das sete plantas esenciais usada nas herbas de San Xoán; polo que é considerada con propiedades máxicas e medicinais. Existe a tradición de pedir un desexo e anoar os seus varelos para que se cumpra, quizais derivado de que fose un arbusto sagrado na antigüidade. [Cómpre referencia] Taxonomía
Adenocarpus complicatus foi descrita por (Carl von Linné) J. Gay e publicado en Annales des Sciences Naturelles, Botanique II, 6: 125. 1836. Etimoloxía Adenocarpus: nome xenérico que procede do grego aden, que significa "glándula" e karpos, que significa "froito", facendo referencia a unha característica dos legumes destas plantas.
complicatus: epíteto latino que significa "dobrado sobre si mesmo". Variedades Adenocarpus complicatus subsp. anisochilus (Boiss. ) Franco
Adenocarpus complicatus subsp. aureus (Cav. ) C. Vicioso
Adenocarpus complicatus subsp. cebennensis (Delile) Breistroffer
Adenocarpus complicatus subsp. commutatus (Guss. ) Cout.
Adenocarpus complicatus subsp. complicatus (L. ) Gay
Adenocarpus complicatus subsp. graecus (Griseb. ) Rivas Mart. & Belmonte
Sinonimia Adenocarpus divaricatus var. divaricatus Sweet
Adenocarpus intermedius subsp. complicatus (L. ) C. Vicioso
Adenocarpus parvifolius DC.