Salvia officinalis

Salvia officinalis, comunmente chamada sarxa, xarxa ou salvia, é unha especie herbácea pertencente á familia das lamiáceas. É nativa da rexión mediterránea, aínda que se naturalizou en moitos lugares do mundo. Ten unha longa tradición tanto de usos medicinais como culinarios e durante os últimos tempos utilízase tamén como ornamental. Descrición
É unha planta perenne aromática de até 70 cm de altura. Talos erectos e pubescentes. Follas pecioladas, oblongas e ovais, máis raramente lanceoladas, coa nervadura ben marcada. Flores branco-violáceas en acios, con corola de até 3 cm, cun labio superior case recto; o cáliz é máis pequeno que a corola con tonalidades púrpureas. Taxonomía
Salvia officinalis foi descrita por Carl Linnaeus en 1753. Foi cultivada durante séculos no Vello Mundo polas súas propiedades culinarias e medicinais e moitas veces foi descrita con propiedades curativas milagrosas O epíteto específico officinalis, refírese ao uso medicinal, officina, a cal foi unha herba tradicional en expendios medievais dos mosteiros S. officinalis foi clasificada con varias denominacións taxonómicas Distribución e hábitat
Encóntrase na Europa mediterránea, en sitios rochosos e herbeiros secos, desde o nivel do mar até zonas montañosas. Ten preferencia polos terreos pouco produtivos e pouco fértiles. En España predomina a variedade lavandulifolia. Cultivares
A maioría deles son cultivados máis frecuentemente como ornamentais que polas súas propiedades herbais, como pequenos arbustos, especialmente en lugares excesivamente soleados. Propáganse facilmente de póla durante a estación cálida. "Purpurascens", cultivar de follas púrpura, considerado como o máis forte das Salvia.
"Tricolor", cultivar con follas variegadas branco, amarelo e verde.
"Berggarten", cultivar con follas alongadas.
"Icterina", cultivar con follas variegadas amarelo verdosas.
"Alba", cultivar de flores brancas.
"Lavandulaefolia", cultivar de follas pequenas.
Un dito medieval é: "Cur moriatur homo cui Salvia crescit in horto? " ("Por que ha morrer un home mentres medra a xarxa no seu xardín? "). Citoloxía
Número de cromosomas de Salvia officinalis (Fam. Labiatae) e taxóns infraespecíficos. 2n 14. Variedades e Sinonimia
subsp. gallica (W. Lippert) Reales, D. Rivera & Obón, Bot. J. Linn. Soc. 145: 365 (2004). Desde Alemaña até o norte de España Salvia lavandulifolia subsp. gallica W. Lippert, Mitt. Bot. Staatssamml. München 15: 416 (1979).
subsp. lavandulifolia (Vahl) Gams in Hegi, Ill. Fl. Mitt. -Eur. 5(4): 2482 (1927). Do leste e centro de España Salvia lavandulifolia Vahl, Enum. Pl. 1: 2221804
Salvia hispanorum Lag. , Gen. Sp. Pl. : 11816
Salvia tenuior Desf. ex Roem. & Schult. , Syst. Veg. 1: 2001817
Salvia rosmarinifolia G. Don in Sweet, Hort. Brit. , ed. 3: 5321839
Salvia approximata Pau, Not. Bot. Fl. Españ. 1: 71887
Salvia lavandulifolia subsp. pyrenaeorum W. Lippert, Mitt. Bot. Staatssamml. München 15: 4191979
Salvia lavandulifolia subsp. approximata (Pau) Figuerola, Anales Jard. Bot. Madrid 43: 1781986
Salvia lavandulifolia var. adenostachys (O. Bolòs & Vigo) Figuerola, Anales Jard. Bot. Madrid 44: 1741987
Salvia lavandulifolia var. trichostachya (Font Quer ex O. Bolòs & Vigo) Figuerola, Anales Jard. Bot. Madrid 44: 1741987
Salvia lavandulifolia var. approximata (Pau) Figuerola, Stübing & Peris, Folia Bot. Misc. 7: 861990
Salvia lavandulifolia var. pyrenaeorum (W. Lippert) Figuerola, Stübing & Peris, Folia Bot. Misc. 7: 861990
subsp. multiflora Gajic, Glasn. Prir. Muz. Beogradu, C 7: 491973. Península Balcánica
subsp. officinalis. De Italia e Península Balcánica. Salvia cretica L. , Sp. Pl. : 23 (1753)
Salvia hispanica Garsault, Fig. Pl. Méd. : t. 510 b 1764, opus utique oppr.
Salvia minor Garsault, Fig. Pl. Méd. : t. 511 a 1764, opus utique oppr.
Salvia digyna Stokes, Bot. Mat. Med. 1: 581812
Salvia chromatica Hoffmanns. , Verz. Pfl. -Kult. : 1941824
Salvia grandiflora Ten. , Fl. Neapol. Prodr. App. 5: 31826, nom. illeg.
Salvia papillosa Hoffmanns. , Verz. Pfl. -Kult. , Nachtr. 3: 581828
Oboskon cretica (L. ) Raf. , Fl. Tellur. 3: 931837
Salvia clusii Vilm. , Fl. Pleine Terre: 7731863
Salvia tricolor Vilm. , Fl. Pleine Terre: 7731863
subsp. oxyodon (Webb & Heldr. ) Reales, D. Rivera & Obón, Bot. J. Linn. Soc. 145: 3652004. Del sudeste de España Salvia oxyodon Webb & Heldr. , Cat. Pl. Hispan. : 3091850
Salvia lavandulifolia subsp. oxyodon (Webb & Heldr. ) Rivas Goday & Rivas Mart. , Anales Inst. Bot. Cavanilles 25: 1701967
Salvia lavandulifolia var. lagascana Webb, Iter Hispan. : 191838
Salvia lavandulifolia var. spicata Willk. in M. Willkomm & J. M. C. Lange, Prodr. Fl. Hispan. 2: 4211870
Salvia aucheri var. aurasiaca Maire, Bull. Soc. Hist. Nat. Afrique N. 20: 1961929
Salvia lavandulifolia var. aurasiaca (Maire) Rosua & Blanca, Acta Bot. Malac. 11: 2591986
Salvia blancoana var. aurasiaca (Maire) Figuerola, Anales Jard. Bot. Madrid 44: 1741987
Salvia blancoana var. lagascana (Webb) Figuerola, Anales Jard. Bot. Madrid 44: 1741987 Usos
Principios activos
Contén aceites esenciais, flavonoides e principios amargos.
Medicinais
Ten moitas propiedades medicinais como antisudorífica, hipoglucemiante, emenagoga, estimulante, antiespasmódica, adstrinxente e antiséptica. Por iso é cultivada como planta medicinal.
Culinarios
Como condimento ten un sabor lixeiramente picante. Na cociña occidental, úsase para condimentar carnes graxas (especialmente as marinadas), queixos, e algunhas bebidas. Nome común
Galego: salva, sargha, sarxa, xarxa.