proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Caso Fritzl

O caso Fritzl foi un escándolo dos medios que saltou á opinión pública en abril de 2008 cando unha muller de 42 anos, Elisabeth Fritzl (nada o 6 de abril de 1966), declarou á policía na cidade de Amstetten, en Austria que estivera presa durante 24 anos nunha parte oculta do soto da casa familiar do seu pai, Josef Fritzl (nado o 9 de abril de 1935), e que fora sometida a múltiples abusos sexuais e violacións durante o seu cativerio. Elisabeth explicou que o seu levaba abusando dela dende os 11 anos de idade. A relación incestuosa forzada polo seu pai resultou no nacemento de sete fillos e un aborto involuntario.
Tres dos nenos viviron retidos coa súa nai durante toda a súa vida: Kerstin, de 19 anos, e os seus fillos Stefan, 18, e Felix, 5. Un neno, de nome Michael, morreu por mor de problemas respiratorios tres días despois do nacemento, todos eles privados de asistencia médica; o seu corpo foi cremado no forno da casa por Josef Fritzl.
Os outros tres nenos foron criados por Fritzl e a súa esposa Rosemarie fóra do soto. Josef obrigou á súa filla a escribir notas onde dicía que non podía coidalos e que llos deixaba ós seus pais. Fritzl deseñara a aparición destes nenos expósitos descubertos fóra da súa casa: Lisa de nove meses en 1993, Monika en dez meses en 1994 e Alexander ós 15 meses en 1997.
Josef Fritzl xa estivera en prisión cinco anos por unha violación nos anos sesenta. Era coñecido polas súas viaxes a Tailandia. Historia do caso
Crese que Josef Fritzl comezou a abusar da súa propia filla Elisabeth en 1977, mais non a encerrou no soto da casa da familia até o 24 de agosto de 1984. En setembro de 1984 apareceu unha carta manuscrita de Elisabeth, na cal explicaba ós seus pais que deixasen de buscala. Entre 1988 e 1989 naceu a súa filla Kerstin, a súa primeira filla. O seu segundo fillo, Stefan, naceu un ano despois. En maio de 1993, atopouse un neno no portal da casa da familia, a carón do cal apareceu unha nota de Elisabeth na que pedía que coidasen do neno, e en decembro de 1994 naceu outro bebé, Monika. Os pais de Elisabeth fixéronse cargo dos nenos. En maio de 1996, Elisabeth deu a luz xemelgos, un dos cales morreu ós tres días de nacer. Josef Fritzl confesou ter incinerado o corpo na casa. Cando a filla máis vella, Kerstin, se puxo gravemente enferma, Josef accedeu ás peticións de Elisabeth para levala a un hospital, provocando unha serie de acontecementos que conducirían ó descubrimento dos feitos.
Josef Fritzl foi detido o 26 de abril de 2008, con 73 anos, baixo sospeita de delitos graves contra os membros da familia e foi a xuízo en Sankt Pölten, Austria o 16 de marzo de 2009. Nun comezo, declarouse culpable de catro dos seis cargos ós que se enfrontaba, é dicir, o incesto, a violación, a coacción e o secuestro, pero negou os outros dous cargos de asasinato de Michael e o de escravitude. Ó terceiro día do xuízo, declarouse culpable dos seis cargos. O 19 de marzo, o cuarto día do xuízo, Josef Fritzl foi condenado por tódolos cargos a cadea perpetua.
Caso Lasa e Zabala

O Caso Lasa e Zabala foi o primeiro acto terrorista realizado polos Grupos Antiterroristas de Liberación (GAL). Toma o seu nome dos membros de ETA José Antonio Lasa e José Ignacio Zabala, que foron secuestrados, torturados e asasinados en 1983. Cronoloxía
Segundo a sentenza do caso, no ano 1981 José Antonio Lasa Aróstegui e José Ignacio Zabala Artano, ámbolos dous de 18 anos, pertencían a ETA, formando parte, xunto con Íñigo Alonso Uranga e outra persoa sen identificar, do comando denominado Gorki.
En novembro de 1981 Íñigo Alonso foi detido cando, cos seus compañeiros de comando, acababa de realizar un atraco nunha entidade bancaria, mentres que os demais, tras enfrontarse a tiros cos membros da Policía, lograban darse á fuga. A raíz destes feitos Lasa e Zabala fuxiron de España.
No ano 1983 encontrábanse en Francia, residindo na localidade de Baiona; alí estaban en contacto co chamado Comité de Refuxiados, tiñan formulado peticións de asilo político e, mentres se tramitaban, foron solicitando permisos de residencia, que lles concederon por distintos períodos de tempo.
O 15 de outubro dese ano, Lasa e Zabala foron secuestrados en Baiona (Francia) por membros do GAL. Foron retidos no cuartel da Gardia Civil de Intxaurrondo. Seguindo instrucións do xeneral Galindo, leváronos ó palacio de La Cumbre, en Donostia, onde foron torturados. Á vista do estado no que quedaron, o xeneral Galindo, co coñecemento do gobernador civil Julen Elgorriaga e do tenente-coronel Ángel Vaquero, ordenou a súa desaparición. Os gardas civís Enrique Dorado e Felipe Bayo leváronos ata Bussot (Alacant), cavaron unha fosa, e o primeiro disparoulles tres tiros na testa. Despois enterráronos.
En xaneiro de 1985 foron atopados os seus restos, pero permaneceron sen identificar ata 1995, xa que os corpos foran soterrados en cal viva, o que dificultou a súa identificación.
No funeral polos dous etarras asasinados, a Policía autonómica vasca cargou contra os familiares dos finados. Sentenza
Por este crime foron condenados Enrique Rodríguez Galindo, xeneral da Garda Civil destinado en Intxaurrondo; Ángel Vaquero, tenente coronel do mesmo cuartel; e Julen Elgorriaga, gobernador civil de Guipúscoa. En total asignáronselles 365 anos de cárcere, aínda que, finalmente, e tras cumprir uns anos de cadea (5 no caso do xeneral Galindo) acabaron sendo indultados polo goberno. Literatura e cinema
O tema foi abordado polo escritor vasco Harkaitz Cano na novela Twist (onde as figuras de Lasa e Zabala están representadas polo personaxes Soto e Zeberio). Así mesmo, o asunto foi tratado no cinema, no filme Lasa eta Zabala de Pablo Malo.
Caso Mabo contra Queensland (Nº 2)

O Caso Mabo contra Queensland (Nº 2) (Mabo versus Queensland (Nº 2)), comunmente coñecido como Caso Mabo (Mabo Case), foi un importante caso xudicial da Corte Suprema de Australia, cuxa resolución foi dada a coñecer o 3 de xuño de 1992. Estabeleceu a anulación do concepto de terra nullius, ou «terra de ninguén», que estivera vixente dende o comezo da colonización británica en 1788, e recoñeceu unha forma de native title.
A decisión da Corte Suprema anulaba unha sentenza previa da Corte Suprema do Territorio do Norte, sobre unha demanda territorial interposta polos insulares do estreito de Torres Eddie Mabo, David Passi e James Rice, das Illas Murray. Aínda que Mabo foi un caso analizado dentro do contexto do dereito de propiedade, as decisións do caso tiveron alcances moito máis extensos.
Caso Malaya

O Caso Malaya foi unha operación contra a corrupción urbanística en España, dirixida polo xuíz Miguel Ángel Torres Segura e a Fiscalía Anticorrupción, cuxas primeiras investigacións remóntanse a novembro de 2005. Tiña como obxectivo destapar un armazón de asociacións que encobría numerosas actividades delituosas (suborno, malversación de caudais públicos, prevaricación, tráfico de influencias etc. ) levadas a cabo, entre outros, por dirixentes do Concello de Marbella, importantes empresarios e avogados, e ramificacións en localidades como Málaga, Madrid, Huelva, Cádiz, Murcia, Granada, Córdoba, Sevilla e Pamplona. Este caso abriu o camiño para unha sucesión case ininterrompida de investigacións sobre outros posibles casos en decenas de concellos españois.
En xullo de 2012, o sumario principal do caso quedou visto para sentenza, e tamén a causa secundaria por branqueo de capitais. O Caso Malaya xulgouse na Audiencia de Málaga, con sentenza condenatoria, celebrándose a vista do recurso de casación en xullo de 2014 na Sala Segunda do Tribunal Supremo, atopándose pendente da sentenza de casación. A causa por branqueo de capitais concluíu cunha sentenza condenatoria, que foi confirmada polo Tribunal Supremo.
Caso Reace

O caso Reace é o escándalo que salpicou a empresa Reace (Refinería del Noroeste de Aceites y Grasas, SA) en marzo de 1972 en Guixar (Vigo) após a desaparición de 4036052 kg de aceite de oliva, propiedade da Comisaría de Abastecimientos y Transportes (CAT) e valorado en 167615172 pesetas. Arredor do caso producíronse diversas mortes en estrañas circunstancias por parte de persoas implicadas no caso. A empresa Reace foi fundada na localidade pontevedresa de Redondela, polo que popularmente o caso se coñece tamén como o caso do aceite de Redondela. Trama
Reace foi fundada en 1956 por Rodrigo Alfonso Fariña. En 1968 o presidente era Isidro Suárez, aínda que Rodrigo Alonso seguía a formar parte do consello de administración. Outros membros do consello de administración eran Rodrigo Alonso Seoane, Nicolás Franco Bahamonde (irmán do ditador Francisco Franco), Jorge Alonso de la Rosa e Alfredo Román Pérez.
A empresa dedicábase a almacenar produtos oleicos nos seus silos de Guixar dende que se erixiron en 1964. Entre 1966 e 1972, a Comisaría de Abastecimientos y Transportes (CAT), dependente do goberno franquista, alugaba as súas instalacións para gardar a subministración de aceite de oliva nos seus silos, e así poder especular cos produtos básicos e intervir nos prezos do mercado.
Malia que a CAT alugaba mensualmente os silos de Reace para gardar alí o aceite, a empresa viguesa negociaba e comerciaba co aceite ás costas da administración. Así, o 25 de marzo de 1972 a CAT decidiu dispor do aceite que Reace custodiaba. Ao non atoparse este nos seus tanques, José María Romero González denunciou nos xulgados de Vigo a fraude, coñecida posteriormente co sumario 43/1972. Días despois, un dos socios maioritarios de Reace, Isidro Suárez, foi detido nun tren rumbo a Bilbao.
O 30 de setembro de 1972, José María Romero apareceu morto no seu domicilio de Sevilla, no que se instalara días antes, xunto coa súa muller e unha das súas fillas. O xuíz do caso recibiu días despois unha carta, presuntamente escrita por José María Romero, na que declaraba que a súa morte e a da súa familia se trataba dun suicidio. Os expertos, porén, puxeron en dúbida a dita hipótese. O 21 de outubro de 1974 comezou o xuízo na Audiencia de Pontevedra, nun tribunal presidido por Mariano Rajoy Sobredo (pai de Mariano Rajoy Brey). O fiscal foi Cándido Conde-Pumpido Ferreiro (pai de Cándido Conde-Pumpido Tourón). Un dos avogados do caso foi José María Gil Robles.
No ano 2011, os tanques da empresa foron demolidos e reconvertidos en chatarra. O caso Reace no cine
En 1987 o caso Reace foi levado ao cine no filme Redondela da man do director catalán Pedro Costa Musté.
Caso Schoklender

O caso Schoklender é a denominación que recibe o parricidio ocorrido na madrugada do 30 de maio de 1981 en Buenos Aires, cando Sergio e Pablo Schoklender asasinaron os seus pais no seu piso do barrio de Belgrano no que vivían. Este caso foi moi coñecido e conmocionou a opinión pública da Arxentina.
Caso Verein KlimaSeniorinnen Schweiz e outros contra Suíza

Verein KlimaSeniorinnen Schweiz v. Suíza (2024) foi un caso histórico do Tribunal Europeo de Dereitos Humanos no que o tribunal ditaminou que Suíza violou o Convenio Europeo de Dereitos Humanos ao non abordar adecuadamente o cambio climático. É o primeiro litixio sobre cambio climático no que un tribunal internacional ditaminou que a inacción do Estado viola os dereitos humanos.
O caso foi promovido pola asociación KlimaSeniorinnen Schweiz (Anciás polo Clima), un grupo de mulleres maiores de Suíza, formado inicialmente por un grupo de 40 persoas en 2016 e que en abril de 2024 contaba con máis de 2. 500 membros. A formación do grupo desencadeouse pola preocupación de que o Goberno suízo non estaba a tomar medidas suficientes para cumprir os obxectivos de cambio climático da Lei de CO2, o que conduciría a temperaturas máis cálidas e ameazaría a súa saúde, en particular para os seus membros maiores de 75 anos. A finais de 2016 empezaron a solicitar demandas ao Consello Federal e, co respaldo xurídico de Greenpeace, presentaron demandas contra o Goberno polo seu inacción. A demanda foi desestimada por varios tribunais suízos, incluído o Tribunal Supremo Federal en 2020, que ditaminou que os dereitos das mulleres non se vían afectados e que debían emprender accións políticas.
Caso das fotografías de Alberto Núñez Feijóo con Marcial Dorado

O caso das fotografías de Alberto Núñez Feijóo con Marcial Dorado, en ocasións citado como escándalo das fotos con Marcial Dorado fai referencia ao escándalo político en Galicia tras a publicación dunhas fotografías no xornal El País o 30 de marzo de 2013, onde aparecía o presidente da Xunta de Galicia, o político do Partido Popular Alberto Núñez Feijóo, xunto ao narcotraficante Marcial Dorado. A publicación da información puxo en evidencia a relación de amizade entre o político galego e o narcotraficante, os cales chegaron a realizar viaxes xuntos.
As polémicas fotos foron tiradas nunha embarcación recreativa no ano 1995. Por aquel entón, Dorado era xa un recoñecido narcotraficante residente na Illa de Arousa, que fora xa detido en dúas ocasións. Pola contra, Feijóo ocupaba un posto destacado na Administración galega, no departamento de Saúde, sendo o "número dous" do daquela conselleiro, Romay Beccaría.
Ademais das fotografías no barco de Dorado, a relación entre Feijóo e o contrabandista incluíu invitacións persoais á súa mansión na Illa de Arousa, e tamén visitas a un domicilio en Baiona entre 1995 e 1998. O propio Feijóo recoñeceu ter realizado viaxes co narcotraficante a Cascais, en Portugal, e a Andorra. Reaccións políticas e sociais
O 1 de abril dese mesmo ano, dous días despois da publicación das fotografías, o daquela presidente da Xunta de Galicia compareceu no Parlamento Galego para dar explicacións sobre o feito. Feijóo non negou a súa relación co narcotraficante, pero asegurou que non tiña coñecemento de que este se adicase ao contrabando, e que no momento no que o soubo cesou a súa relación con el. Na súa comparecencia parlamentaria declarouse vítima dun plan para amedrentalo. Días máis tarde, Manuel Vázquez Padín, testemuña protexida na operación Nécora contra o narcotráfico en Galicia, declarou nunha entrevista na Cadena SER que era "imposíbel" que Feijóo non soubese a que se adicaba Dorado.
Feijóo non dimitiu como esixía a oposición, pese a que el mesmo pedira a dimisión de Anxo Quintana, antigo Vicepresidente da Xunta de Galicia, cando se publicaran unhas fotografías nas que saíra cun empresario.
Por outra banda, o voceiro nese momento do grupo parlamentario de Alternativa Galega de Esquerda (AGE), Xosé Manuel Beiras, acusou a Feijóo nunha sesión parlamentaria de "narcopresidente".
O xornal La Voz de Galicia publicou unha enquisa na súa páxina web na que participaron máis de 2700 internautas, onde se afirmaba que o 75 % dos votantes pensaban que o escándalo non erosionara a carreira política de Feijóo.
Caso de violación en grupo de Delhi en 2012

O caso de violación grupal de Delhi do 2012 foi un caso de violación en grupo e asalto mortal que ocorreu o 16 de decembro de 2012 en Munirka, un barrio do distrito sur de Delhi. O incidente produciuse cando unha rapaza de 23 anos interna de fisioterapia, Jyoti Singh foi agredida, violada e torturada nun autobús no que viaxaba co seu amigo, Awindra Pratap Pandey. Había outras seis persoas no autobús, incluíndo o condutor, todos os cales violaron á rapaza e mallaron no seu amigo. Trece días despois do ataque, foi transferida a un hospital de Singapur para tratamentos de emerxencia, pero morreu por mor das feridas dous días despois. O caso xerou grande atención nacional e internacional, e as protestas contra os gobernos central e estatal por non protexer axeitadamente ás mulleres tiveron lugar en Nova Delhi, onde milleiros de manifestantes se enfrontaron ás forzas de seguridade. Protestas semellantes tiveron lugar nas principais cidades do país. Debido a que a India non permite á prensa publicar o nome das vítimas de violación, a vítima foi coñecida como Nirbhaya, que significa "sen medo", e a súa vida e morte convertéronse nun símbolo da loita feminina de rematar coas violacións e a común práctica de atacar a vítima como responsable do suceso.
Arrestouse a todos os imputados, acusados de agresión sexual e asasinato. Un dos acusados, Ram Singh, morreu en custodia policial o 11 de marzo de 2013 no cárcere de Tihar. Segundo algúns artigos publicados, a policía dixo que Ram Singh se colgou, mais os avogados da defensa e a súa familia sospeitan que o asasinaron. O resto dos acusados foron levados a xuízo e a acusación presentou as súas probas o 8 de xullo de 2013. Os acusados menores foron condenados por violación e asasinato e recibiron a sentenza máxima, tres anos nun reformatorio. O 10 de setembro de 2013, os catro acusados adultos foron declarados culpables dos cargos e tres días despois foron condenados a morte por aforcamento.
Caso gramatical

En gramática, o caso gramatical é a forma que adquire unha palabra (substantivos, adxectivos, pronomes ou determinantes) dependendo da función sintáctica que desempeñe. Este concepto é aplicábel en principio ás linguas flexivas e ás linguas aglutinantes. Ao conxunto de casos que ten unha palabra dada chámaselle declinación. Así, por exemplo, en latín existían seis casos (nominativo, vocativo, acusativo, xenitivo, dativo e ablativo), en grego clásico cinco (nominativo, vocativo, acusativo, xenitivo e dativo). Nas dúas linguas existen tamén trazas dos antigos locativo e instrumental.
Os casos poderían clasificarse nos seguintes subtipos: caso formal: expresa unha relación puramente sintáctica entre o predicado e os sintagmas nominais. En latín sería o nominativo e o acusativo.
caso relacional: establece unha relación entre dous sintagmas nominais ou entre un sintagma nominal e un verbo. En latín serían o xenitivo e o dativo.
caso posicional: indica o lugar onde se dá ou ten lugar unha acción. En latín sería o ablativo.
Existen linguas cun sistema de casos posicionais moi desenvolvido, como o tabasarano, que posúe cincuenta e dous: entre eles o inlativo, o elativo, o ablativo, o adlativo, o sublativo, o delativo, o supralativo, o postlativo, o interlativo, o inesivo, o adesivo, o subesivo, o interesivo, o postesivo, ou o superesivo.
No grupo dos casos relacionais existen dous grandes sistemas nas linguas do mundo. Aquí do que se trata é de ver quen leva as marcas formais entre o suxeito dos verbos transitivos e intransitivos e o complemento directo dos verbos transitivos: Se se marca dalgún xeito o Complemento Directo estaremos ante un sistema acusativo (no que o suxeito se pon en nominativo e o Complemento Directo en acusativo) -este sería o caso do latín e, dalgún xeito, o do galego;
Se o que se marca é o suxeito dos verbos transitivos e non o dos intransitivos nin o Complemento Directo, o primeiro irá en caso ergativo e os outros en absolutivo. É o que se chama un sistema de ergativo, propio entre outros do éuscaro. Listaxe de casos
Esta é unha listaxe de casos tal e como se usan en varias linguas flexivas que teñen declinación. Lugar e tempo
Nota: a maioría dos casos que expresan lugar e movemento empréganse tamén para indicar tempo. Nivel morfosintáctico
Para os significados dos termos axente, paciente, experimentador, e instrumento, ver papeis theta.
Caspar Bauhin

Caspar Bauhin ou Gaspard Bauhin, nado en Basilea o 17 de xaneiro de 1560 e finado na mesma cidade o 5 de decembro de 1624, foi un botánico e anatomista suízo. Traxectoria
Gaspard Bauhin introduciu a nomenclatura binomial en taxonomía, que máis tarde desenvolvería Carl von Linné. O libro de Bahuhin, Pinax theatri botanici (1596) foi o primeiro en usar esta convención para dar nome ás especies.
Fillo de Jean Bauhin, un médico francés que tivo que deixar o seu país tras converterse ao protestantismo.
Caspar naceu en Basilea e estudou medicina en Padua, Montpellier e en Alemaña, volveu a Basilea en 1580 e deu clases privadas de botánica e anatomía ata que en 1582 obtivo o posto de profesor de grego na Universidade de Basilea, e en 1588 conseguiu a cátedra de anatomía e botánica e en 1614 a de medicina, posteriormente foi o reitor da universidade.
Ademais de Pinax Theatri Botanici, sen Index in Theoplirasti, Dioscoridis, Plinii, et botanicorum qui a seculo scripserunt opera, na que describe 2. 600 especies, Caspar proxectou unha segunda obra, Theatrum Botanicum, da que só rematou tres partes das doce nas que estaba proxectada, aínda só publicou unha (1658). En Enumeratio plantarum ab herboriis nostro saeculo descriptarum cum corum differentiis (1620) describiu 6. 000 plantas. Tamén realizou un catálogo das plantas que medraban nos arredores de Basilea, Catalogue plantarum circa Basileum nascentium. .. (1622) e editou as obras de Pietro Andrea Mattioli (1500-1577), con considerables adicións. A súa principal obra de anatomía humana foi Theatrum Anatomicum infinitis locis auctum (1592).
Cass Gilbert

Cass Gilbert, nado en Zanesville (Ohio) o 29 de novembro de 1859 e finado o 17 de maio de 1934, foi un arquitecto americano. Traxectoria
Foi mediano de tres irmáns, e creceu en St. Paul (Minnesota). Con 17 anos entrou na firma McKim, Mead and White e despois estableceuse pola súa conta. Os seus edificios públicos en estilo clásico reflicten o sentido americano optimista. Víase como o herdeiro da democracia grega, a lei romana e do humanismo do renacemento.
Gilbert considérase un pioneiro dos rañaceos, pero o revestimento dos seus edificios miraban de novo ó Neoclasicismo. A súa obra máis coñecida é o edificio do Tribunal Supremo dos Estados Unidos.
Cassandra Rios

Cassandra Rios, nada en São Paulo en 1932 e finada ibidem o 8 de marzo de 2002, foi unha escritora brasileira de ficción, misterio e principalmente de erótica lésbica, máis coñecida co pseudónimo de Odete Rios.
Os seus pais foron exiliados da Guerra Civil Española. Escribiu máis de 40 novelas. Bibliografía (parcial)
Volúpia do Pecado
Carne em delírio
Nicoletta Ninfeta
Crime de Honra
Uma Mulher Diferente
Copacabana Posto 6 - A madrasta
A Lua Escondida
O Gamo e a Gazela
A Borboleta Branca
As Traças
A Tara
O Prazer de Pecar
Tessa, a Gata
A Paranoica
Breve História de Fábia
Um Escorpião na Balança
Muros Altos
Castas (hinduísmo)

No hinduísmo, as castas (en sánscrito "varna", literalmente 'cor', visto como unha cualidade) corresponden na India a unha maneira de estratificación social establecida, en forma tradicional e prescritiva, a cal clasifica ás persoas dentro da sociedade en catro grandes grupos.
En forma xeral, casta refírese a calquera forma de estratificación que pon énfase en factores herdados ou de nacemento do individuo para clasificalo socialmente.
As catro grandes castas son: Os brahmana (sacerdotes, mestres, académicos) son a casta máis alta, que —segundo eles acreditan— saíron da boca de Brahma.
Os chatria ou xatria (clase política-militar), que saíron dos ombreiros de Brahma.
Os vaixá (comerciantes, artesáns e agro-gandeiros), que se formaron das cadeiras de Brahma.
Os sudra (servos e obreiros), que proveñen dos pés de Brahma.
Un grupo á parte das castas é o que conforman os dalits ou intocables, unha clase social tan baixa que se consideraba fóra dos varnas. Os hindús consideran que os dálits "son tan baixos coma o mar", e para sobrevivir traballan nos espazos laborais permitidos polo sistema de castas, como o de recoller excrementos humanos coas mans.
Castañeiro, castañeira

Este artigo trata sobre as persoas que venden castañas, para a árbore véxase: castiñeiro e para os topónimosː castañeira O castañeiro ou a máis das veces castañeira é a persoa que vende castañas na rúa. É un retallista que dispón dun pequeno fogón para asar castañas. Os postos de castañas poden ser fixos ou móbiles, e é tradición, tras tiralas da grella na que se cociñan, servilas nun 'cornete'. A figura da castañeira espállase polo norte de España e varias zonas de Europa, sendo moi común en Galicia, pola abundancia de castiñeiras e soutos para a produción deste froito. Aparecen no outono e no inverno (cando vai frío, coincidindo cos magostos) nas rúas de vilas e cidades, sendo xa todo un fenómeno cultural. O aspecto tradicional asociado á castañeira é o dunha vella que veste roupas vellas e escuras e leva mantelo e pano na cabeza, e que leva un queipo cheo de castañas que apañou no souto para as torrar. Como recolle Daniel Cortezón Álvarez en 1981 n'A vila sulagada: As castañeiras empiringotadas, cos seus grandes tixolos: «¡Castañas asadas, castañas bulladas! ». A muller grosa, fondona, peitona, peituda, cu de bomba, nadeguda, mantelo, fatelo, pano ao cacharulo, aínda negro. .. .
O termo castañeiro tamén se refire á época do outono en que maduran as castañas e se varean os castiñeiros para recollelas. Tipoloxía
Non se coñece a orixe do costume da venda de castañas asadas na rúa que sobreviviu en Galicia até os nosos días. Sábese da súa existencia na Península Ibérica dende último terzo do século XVIII, co seu apoxeo ao longo do século XIX, chegando a se diferenciaren dous tipos: As castañeiras que cocían, vendedoras ambulantes cun pote no que fervían e almacenaban as castañas, e que podía servirlles de mostrador para as vender. Adubaban as castañas con fiúncho ou anís e asaban con carbón ou leña.
As castañeiras que asaban debían ter os seguintes utensilios:
unha mesa, ou unha táboa sobre un caixón.
unha vasilla
algún tipo de fornelo ou fogón portátil
unha cheminea ou canón de lata que dea saída ao fume do fornelo
algún tipo de fol
unhas tenaces para remexer as castañas na grella e o lume.
unha faca ou coitelo para fender cada castaña e evitar que estoupen; tamén facilita a posterior separación da casca
un cobertor ou trapo para abrigar a mercadoría
unha esporta ben provista de carbón ou leña
un cacharro cheo de sal
unha cadeira ou tallo, e nos casos máis luxosos, un alpendre ou alboio para se gorecer. Na literatura
Foron recolleitas, en especial as mulleres dedicadas a este oficio, en moi diversos exemplos da literatura, como é o caso de Las castañeras picadas, sainete de Don Ramón de la Cruz.
Xa en lingua galega existen innumerábeis referencias literarias ás castañeiras dende o século XIX. Farruco Portela Pérez na súa Coleución de poesías gallegas d'algúns autores de 1882 fala das castañeiras en Santiago: Mosiñas madrugadeiras que, todas cheas de frío, á sidá vindes lixeiras a fasé-lo voso avío; e volvés ás vosas leiras a traballar de cotío, castañas cosidas vendo; ¡Ai qué ricas fervendo! Rapasas, quentade as mans; un carto delas sequera, que non aturan os cans, un carto dá-o calquera, e nestas crúas mañáns. ..
Castel Goffredo

Castel Goffredo é unha localidade e comuna italiana da provincia de Mantua, rexión da Lombardía, cuns 12. 440 habitantes no 2011.
Castelanismo

Un castelanismo é un vocábulo ou construción da lingua castelá adoptada por outra lingua. Castelanismos no galego
Particularmente, e ao referirse á lingua galega, a palabra castelanismo é empregada como un hipónimo de barbarismo. O termo castelanismo non fai referencia á corrección ou incorrección dun vocábulo, senón a un tipo concreto de empréstito. É polo tanto, un termo do campo da etimoloxía. A norma, ou no seu defecto o estándar, define o que é incorrecto e o que non, independentemente da súa orixe ou procedencia. Por iso hai na lingua galega castelanismos admitidos como lunar, tortilla, bocadillo, pacotilla, serranilla, pandilla, pastilla, perilla, xustillo, boquilla, cartilla, gatillo, guerrilla, guerrilleiro etc.
Por mor do contacto lingüístico, a presenza de castelanismos na fala do galego é importante. Os castelanismos que encontremos poden ser dos seguintes tipos: Castelanismos fonéticos.
Castelanismos ortográficos.
Castelanismos morfosintácticos.
Castelanismos léxicos.
Castelanismos semánticos.
Castelanismos fonéticos

Como castelanismo fonético defínese a influencia do español sobre outra lingua no eido da fonética, é dicir, na articulación de sons. Castelanismos fonéticos no galego
Os castelanismos, como calquera outro empréstito, pode ser aceptado pola norma da lingua ou rexeitado. Dado que a norma escrita non comenta apenas nada sobre a correcta pronuncia dos sons do galego, non se pode dicir que os castelanismos fonéticos sexan incorreccións contra a norma, aínda que si contra o estándar.
Enuméranse a continuación algúns exemplos de castelanismos fonéticos que se poden atopar no galego:
Consonánticos
Pronunciar o "xe" (ʃ) coma o "s" apicoalveolar. Este fenómeno pode considerarse castelanismo na maior parte do territorio galego, se ben hai zonas específicas da área occidental onde existen modelos de seseo, en que esa realización apicoalveolar pode ser o estándar patrimonial.
Alveolarización da nasal velar: *una no canto de unha.
Vocálicos
Alteracións dos timbres, suprimindo a oposición entre vogais abertas (o e e) e vogais pechadas (o, u, i e e), e optando por unha realización común medial. Isto pode suceder en posición tónica e átona.
Alteración da pronuncia do "-a" final (a polítika no canto de ɘ pulítekɘ).
Monotongación de ditongos (otro en vez de outro).
Prosódicos
Empregar a entoación castelá, con final elevado.
Apoiar as palabras átonas sobre o acento posterior, fronte ao modelo tradicional de apoialas sobre o anterior.
Castelanismos léxicos

Os castelanimos léxicos son aqueles que se deixan sentir no apartado léxico dentro da lingua galega. Graos
Pódense establecer varios grupos de castelanismos léxicos:
Castelanismo adaptado á fonética galega
Influencias léxicas do castelán son as que consisten na introdución de formas castelás aínda que disfrazadas baixo a aparencia de formas galegas: *conexo (coello), *parexa (parella), *antoxo (antollo), *baraxa (baralla, adaptación do castelanismo), *lentexa (lentella), *almexa (ameixa), *burbuxa (burbulla), *concexal (concelleiro), *partixa (partilla), *pegaxoso (pegañoso/pegañento), *rodaxa (toro), *xaula (gaiola), *desaiuno (almorzo), *ventaxa (vantaxe), *proiecto (proxecto), *zanxa (gabia) e outros.
Castelanismo pleno
A substitución directa e errónea da forma galega pola castelá: *salud (saúde), *iglesia (igrexa), *pueblo (vila, aldea; pobo: nación), *persona (persoa), *barniz (verniz), *embudo (embude, funil), *cacerola (cazarola), *abuelo/abuela (avó/avoa), *adiós (adeus), *ballena (balea), *bellota (belota, landra), *mesilla (mesa de noite), *peine (peite), *polvo (po), *viúdo (viúvo), *ardilla (esquío), *salir (saír), *helado (xeado), *acera (beirarrúa), *arcén (beiravía), *asco (noxo), *autopista (autoestrada), *ayer (onte), *calle (rúa), *carreteira (estrada), *cerveza (cervexa), *colilla (cabicha), *cucaracha (cascuda), *cuchara (culler), *cuchillo (coitelo), *cuna (berce), *dios (deus), *encía (enxiva), *escoba (vasoira), *gafas (lentes), *granizo (sarabia), *grifo (billa), *grúa (guindastre), *gusano (verme), *laguna (lagoa), *lexía (lixivia), *lexos (lonxe), *relámpago (lóstrego), *riñón (ril), *rodilla (xeonllo), *sartén (tixola), *tenedor (garfo), *testigo (a testemuña invar. : persoa; testemuño: abstracto), *tixeira (tesoira), *tobillo (nocello), *tornillo (parafuso), *muñeca (pulso), e outros.
Castelanismos aceptados ou préstamos
Prestamismo son os castelanismos considerados correctos na norma estándar, algúns dos cales son internacionais: tortilla, guerrilla, bocadillo, e outros.
Castelanismos ortográficos

Denomínase castelanismo ortográfico ao emprego dunha ortografía incorrecta na lingua galega por interferencia da lingua castelá. Coñécense tamén co nome de préstamos innecesarios, xa que a lingua galega conta con palabras propias para referirse ao mesmo concepto. Diferéncianse así dos préstamos necesarios, que incorporan ao seu léxico termos procedentes doutras linguas cando non existe termo para a mesma no idioma propio. Os castelanismos ortográficos son as interferencias máis habituais na lingua galega. Outros intrusismos ortográficos poden ser os anglicismos e os lusismos.
En 1982 a Real Academia Galega creou unhas normas ortográficas acorde coa etimoloxía dos vocábulos. Porén, pola interferencia co castelán. Exemplos de castelanismos ortográficos
Por substitución v/b
barrer (varrer)
maravilla (marabilla)
cobarde (covarde)
boda (voda)
abogado (avogado)
móvil (móbil)
automóvil (automóbil)
inmóvil (inmóbil)
abó (avó)
Por adición/supresión do h
húmero (úmero)
armonía (harmonía)
hirmán (irmán)
hola (ola)
hombro (ombro)
hinchazón (inchazón)
Por substitución y/i
Tuy (Tui)
yoga (ioga)
Por adición de acento gráfico (e cambio da posición do acento tónico)
parásito (parasito)
atmósfera (atmosfera)
acné (acne)
albúmina (albumina)
Outros
kilómetro (quilómetro)
Préstamos innecesarios
altavoz (altofalante)
corbata (gravata)
chicle (goma de mascar)
camilla (padiola)
Castelanismos semánticos

As interferencias semánticas co español son pouco frecuentes. Velaquí algunhas: almorzar por xantar: Almorzar é en galego a realización da primeira comida do día. En castelán significa xantar (ó mediodía).
escaleira por escada: En castelán non existe esta diferenciación. É frecuente o castelanismo semántico que substitúe o vocábulo escaleira por escada. En galego a escada é a transportábel, e as escaleiras están fixadas no chan.
axuntamento (acción e efecto de xuntar) por concello (corporación, termo, xurisdición municipal).
grado (de bo grado equivale a voluntariamente, gustosamente) por grao.
quentamento por quecemento.
recorrer/recorrido por percorrer/percorrido.
roxo por vermello: Vermello é encarnado ou colorado, e roxo é unha cor que vai entre o amarelo dourado e o acastañado, mais non coinciden.
rubio por louro: A cor rubia ou ruba coincide co vermello (ex. O pícaro tiña os ollos rubios quere dicir encarnados), e o louro vén sendo o dourado, aplicado á cor do cabelo moitas veces).
solo por chan: O solo é a superficie terrestre ou un terreo delimitado, e está a ceo aberto; o chan é a superficie pola cal se camiña, adoita estar construído e pode estar baixo teito.
sono por soño: O sono pode ser a gana ou desexo de durmir, e tamén o estado de repouso durante o cal durmimos; polo contrario, o soño son as imaxes oníricas.
Castelao (Fonoteca 92)

Castelao é un EP que recolle unha descrición biográfica de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, presentado por Isabel Freire Barraza, con fragmentos da propia voz do autor rexistrada para a presentación da obra de teatro Os vellos non deben de namorarse feita en Montevideo no ano 1941 (cedida polo Arquivo Sonoro de Galicia). Así mesmo, Ramón Piñeiro e Ánxel Fole fan comentarios sobre Castelao (gravados durante a súa intervención no programa da Radio Galega "Parladoiro"), ademais das impresións proporcionadas por Ricardo Carvalho Calero e Ramón Otero Pedrayo (ámbalas dúas cedidas polo Arquivo Sonoro de Galicia). É a octoxésimo novena casete da colección Fonoteca 92, foi publicado en 1992 pola Editorial Compostela de El Correo Gallego.
Castelao na luz e na sombra

Castelao na luz e na sombra é unha biografía de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, escrita por Valentín Paz-Andrade. Descrición
Redactouse entre abril de 1980 e outubro de 1981 e foi publicada en 1982 por Ediciós do Castro, Sada, dentro da colección Documentos para a historia contemporánea de Galicia.
A segunda edición, corrixida e aumentada, tamén de Ediciós do Castro é de 1986.
Castelo da Pluma

O castelo da Pluma é unha hipotética fortificación alto medieval sita a 489 m de altitude no monte que leva o mesmo nome, preto do lugar de Lamelas, na parroquia de San Fiz de Monfero, no concello de Monfero.
Castelo de Aranga

O castelo de Aranga, tamén coñecido como castelo de Almanzor, Hermanzón ou Barmanzón, foi construído na Alta Idade Media no territorio de Pruzos enriba do antigo Castro de Almanzor, sito a 317 m de altitude nun outeiro que domina a desembocadura do río Cambás no río Mandeo, con boas condicións de defensa natural. As ruínas están próximas ó lugar do Barreiro, na parroquia de Aranga, no concello de Aranga. Historia
Idade Media
Existen diversos testemuños documentais que mencionan o castelo: no ano 966 unha doazón do bispo Sisnando II de Iria ó mosteiro de Sobrado dos Monxes que inclúe o castelo con todas as súas prestacións; no ano 995 a restauración do mosteiro de Santa Baia de Curtis promovida por San Pedro de Mezonzo, na que doa unha igrexa próxima ó castelo; no século XII outro documento vincula o castelo coa liñaxe dos Traba ou outras liñaxes próximas; por último no século XV o Preito Tabera - Fonseca menciona que foi derrubado nas revoltas irmandiñas.
Escavación
No xacemento foi realizada unha escavación arqueolóxica no ano 1944, dirixida por José María Luengo. Rexistráronse varios elementos arquitectónicos: a porta de acceso, unha escaleira tallada na rocha (o que implica pisos a distintos niveis) e varias liñas de defensa (unha delas con seteiras). Recuperáronse fragmentos cerámicos de recipientes de distintas facturas, tellas e ladrillos, restos de madeiras queimadas e unha punta de frecha de ferro. Luengo datou o xacemento entre finais do século X e comezos do XII.
Estado actual
Os restos das estruturas quedaron soterrados baixo a maleza e apenas son visibles. Entre eles destacan un muro e mailos elementos tallados na rocha: as escaleiras e unha base cadrada que se supón que pertenceu á torre da homenaxe. O xacemento está catalogado como Ben de Interese Cultural.
Castelo de Inveraray

O castelo de Inveraray (inglés: Inveraray Castle; escocés: Caisteal Inbhir Aora, que se pronuncia ˈkʰaʃtʲal iɲɪɾʲˈɯːɾə) é unha fortaleza residencial situada á beira do Loch Fyne, na vila de Inveraray, situada no concello de Argyll e Bute). É o soar e asentamento do duque de Argyll, xefe do clan dos Campbell. Historia
Semella que, orixinalmente, o asentamento do Clan Campbell estivo situado no Castelo de Innis Chonnel, nunha illa do Loch Awe, cando menos desde o século XI. Aquí permanecería longos séculos, nos que o clan foi medrando no seu poder en detrimento do Clan MacDonald.
En 1450 foi mandado construír o primeiro Castelo de Inveraray polo primeiro Lord Campbell, Duncan Campbell.
Castelo de Monte Muralla

O castelo de Monte Muralla é unha fortificación sita no Monte Muralla, entre as aldeas de Campelo (Rianxo) e Aldarís (Lousame) a 660 m de altitude, dominando a Serra do Barbanza e as desembocaduras dos ríos Ulla e Tambre. Na actualidade só quedan restos de muros esborrallados entre as instalacións dun parque eólico.
Castelo de Vigo

O Castelo de Vigo é unha construción defensiva sita nos Montes Penedo de Vigo, entre as parroquias de Sabugueira (Santiago de Compostela) e Vigo (Boqueixón). O estado actual é de ruínas, pero aínda é apreciable unha elevación artificial no cumio do Alto do Castelo, a 498 m de altitude.
Dende esta posición domínanse o val da Ulla e o Pico Sacro, onde había outro castelo, e garda visuais con outros picos: Pico Xesteiras, Monte Xiabre, Outeiro da Meda, Monte Muralla, Iroite, Monte Pindo, Monte Pedroso, Monte Xalo, Serra dos Ancares e Monte Farelo. Na actualidade goza tamén dunha visión privilexiada sobre o aeroporto da Lavacolla.
Castelo de Villagómez la Nueva

O castelo de Villagómez la Nueva é unha fortaleza de orixe medieval situada na poboación de Villagómez la Nueva (provincia de Valladolid). Consérvanse os restos do castelo.
Foi construído no século XV e transformado no século XVII. Sitúase dentro da zona urbana da localidade, onde se mantén, a duras penas en pé, a porta monumental con imafrontes cos escudos de armas da mencionada familia.
Castelo de Vitres

O castelo de Vitres era unha torre defensiva sita na base do Masteiro, na Serra do Barbanza, nun promontorio a 472 m de altitude que domina a ría de Arousa. A vía romana XX per loca marítima pasa pola base da torre, e aínda se conserva o pavimento da calzada. As ruínas están próximas á aldea de Mosquete, na parroquia de Boiro, no concello de Boiro.
Castelo de mota

Os castelos de mota (en inglés motte and bailey, en francés motte castrale) foron un tipo de fortificación medieval, precursor dos castelos de pedra da Idade Media. Caracterización
Os castelos de mota estaban compostos por dúas partes: a mota (motte) e o recinto fortificado (bailey). A mota era un outeiro artificial de terra, de forma cónica, que podía ser construído integramente polo home ou adaptado ao relevo natural do terreo. O cume da mota era nivelado para formar unha plataforma na que se erguía unha torre de madeira de planta cadrada ou, raramente, circular. A plataforma estaba rodeada por unha empalizada de madeira. Na torre residía o señor da mota (dominus), a súa familia, algúns soldados e criados. Ademais da función residencial, a torre servía como punto de observación da contorna e como último baluarte defensivo.
Ao pé da mota atopábase o bailey, un terreo cercado cunha empalizada de madeira —xeralmente en forma de media lúa, «D» ou «U»— onde se situaban almacéns, celeiros, forxas, cabanas para criados e artesáns, hortas, estábulos e outros edificios auxiliares, configurando un pequeno asentamento. Tanto a mota como o bailey quedaban illados por un foso con auga escavado durante a construción do outeiro. Unha ponte e un sendeiro estreito e empinado unían ambas as partes da fortificación. En caso de perigo, as forzas defensoras retirábanse á torre se o bailey non podía ser mantido. Distribución
Os castelos de mota xurdiron na actual Francia, entre os vales do Loira e do Rin, e desde alí espalláronse polo norte de Europa; poden atoparse nas Illas Británicas, Alemaña, Italia, Polonia e outros países. En Inglaterra este tipo de fortificación foi introducido polos normandos tras a Conquista normanda de 1066. Construídos con materiais perecedoiros, moitos foron destruídos co paso do tempo ou substituídos por estruturas máis permanentes. A célebre Tapezaría de Bayeux, datada no século XI, mostra imaxes de castelos de mota no norte de Francia e en Hastings, Inglaterra. No século XI a madeira e a terra comezaron a ser substituídas pola pedra na construción de castelos. A torre de madeira sobre a mota converteuse nunha fortificación circular de pedra, orixinando a torre da homenaxe. Unha muralla pétrea rodeou a antiga empalizada e a torre da homenaxe, protexida á súa vez por unha nova fenda ou foso. Un único portal fortificado, con ponte levadiza, permitía o acceso ao castelo.
Castelo do Carbedo

O castelo do Carbedo é unha fortaleza de orixe medieval, situado preto da aldea do Carbedo (Esperante, Folgoso do Courel).
Está situado a 930 m de altitude no cumio dun outeiro, na beira da estrada de Seoane a Visuña. Consérvanse as ruínas de muros, unha torre circular e divisións interiores.
Non se sabe certa a súa data de construción pero xa aparece citado en 1550 polo Licenciado Molina, que o chama "Fortaleza de Courel". Pertenceu a Nuno Peláez, que máis tarde o deixou aos Cabaleiros da Orde de Santiago. Escavacións
As últimas exploracións arqueolóxicas feitas no castelo datan de 1977 e 1979. O traballo foi realizado por un equipo coordinado por José María Luzón Nogué e Francisco Javier Sánchez-Palencia. Os resultados publicáronse en 1980 nun libro titulado El Caurel e editado polo Ministerio de Cultura, dentro da colección: Excavaciones arqueológicas en España.
Castelo do Pico Sacro

O Castelo do Pico Sacro foi construído na Alta Idade Media no cumio do Pico Sacro, substituíndo unha pequena capela próxima ó mosteiro de San Sebastián. No século XV a fortaleza foi destruída durante as revoltas irmandiñas, e foi posteriormente reconstruída polo arcebispo Alonso de Fonseca para defenderse da casa de Altamira residente na torre de Cira. Só se conservan restos da planta e do alxibe.
Castigo

O castigo é unha sanción ou pena por causa de molestias ou padecementos, causa pola que se procede á execución da acción, a unha comunidade ou individuo e que pode ser física ou verbal, directa ou indirecta, contra o executor de dita falta ou delito. Orixe
A palabra castigo procede da palabra latina "castigare" ("castus"
virtuoso e "agere"
facer), que vén a significar a transformación de algo incorrecto en pureza e virtude, mediante accións correctivas. A finalidade é o restablecemento da xustiza nunha situación de inequidade para intentar que cadaquén recobre o que lle é lícito. Nunha situación de roubo, o castigo persegue que o ladrón reciba o merecido, pagando o prezo do seu delito e, se é posíbel, o que roubou, como compensación do feito. Tamén pode ser que vaia ao cárcere para a súa reivindicación e por seguridade social. Sentido técnico
Refírese, falando de maneira técnica, unicamente á operación empírica (presentación ou retiro de eventos) que diminúe o ritmo de aparición dunha resposta, a cal non sempre implica unha dor física. Kadzin expón que as situacións de dor, como por exemplo as tundas, poden non facer o efecto que tiñan como obxectivo de castigo, por suposto, chegando a incrementar a cantidade de aparición das respostas a castigar, sucedendo tamén a aparición doutras respostas disruptivas. Concluíndo que o castigo se trata dun procedemento cuxo obxectivo é o modificar de condutas.
O castigo físico, dende hai tempo, non é o método adecuado para modificar condutas en rapaces, dende a perspectiva cognitivo-condutual. Kadzin comparte o mesmo criterio; considérao, por unha parte, un irrespeto total aos dereitos humanos e aos nenos sobre todo e, ademais, demostrou o seu nulo efecto para corrixir condutas disruptivas nos nenos. Ámbitos
Ademais de aplicarse castigos no ámbito do Poder Xudicial, substituíndo a vinganza privada para a solución de conflitos, no seo familiar, nos colexios, nos traballos ou nas igrexas tamén se aplica con fins correctivos. Graos
Os diferentes graos do castigo poden ser dunha simple reprimenda a unha corrección física, no ámbito familiar ou doméstico, no que concirne aos pais cos fillos menores de idade. Relixión
As oracións e a excomuñón son os castigos aplicábeis no ámbito relixioso.
Os castigos divinos, ou causados pola divindade, comunmente crido así na Idade Media, son os que castigan aos humanos por causa dos seus pecados e por medio de catástrofes naturais: inundacións ou terremotos, ou mesmo con enfermidades. Condutismo
Como condicionamento para evitar condutas incorrectas realízanse castigos.
Castil de Vela

Castil de Vela é un concello español da provincia de Palencia (Castela e León). Segundo o INE, en 2012 tiña 68 habitantes.
Castilenti

Castilenti é un concello italiano da provincia de Teramo, na rexión dos Abruzos. Ten 1615 habitantes (en 2007) e esténdese por unha área de 23 km², tendo unha densidade de poboación de 71 hab/km².
Fai fronteira cos concellos de Atri, Castiglione Messer Raimondo, Elice (PE), Montefino e Penne (PE).