proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Feminismo socialista (libro)

Feminismo socialista é un libro da pensadora e escritora valenciana María Cambrils, publicado orixinalmente en 1925. Foi prologado por Clara Campoamor. Contexto
A obra reúne unha serie de artigos publicados pola autora na revista El Socialista de Madrid, da que era colaboradora habitual. Os beneficios recadados polo libro foron destinados a financiar a devandita publicación.
O pensamento de Cambrils foi influenciado polas súas lecturas de autores como Karl Marx, Clara Campoamor, Alexandra Kollontai ou Pablo Iglesias, entre moitos outros. Porén, sobresae a pegada de August Bebel, un dos pioneiros do feminismo socialista. Contidos
Necesidade e defensa do feminismo
No texto, Cambrils expón a situación de desigualdade das mulleres respecto dos homes, e propón que a única solución é a constitución dunha sociedade socialista na que todos os individuos coexistan sen distinción. Porén, critica a moitos dos seu compañeiros socialistas e do PSOE por querer postergar calquera traballo de educación ou conquista de dereitos para as mulleres. Tamén realiza unha defensa das posicións feministas ante os múltiples ataques que recibía, tanto dende posicións conservadoras como de esquerda.
Falsos feminismos
Cambrils ataca o que ela considera formas de falso feminismo. Por unha banda, o "feminismo confesional", unha intromisión da Igrexa nos movementos de mulleres co único obxectivo de gañar votos tras a obtención do sufraxio feminino. Pola outra banda, está o "feminismo aristocrático", que Cambrils identifica co sufraxismo das mulleres de clase alta. Segundo a autora, estas só procuran gañar beneficios socio-políticos para elas mesmas, sen importarlles as desgrazas que padecen as mulleres de clase traballadora. Trátase, pois, dun feminismo sen conciencia de clase.
Familia, divorcio e amor libre
Nas derradeiras seccións, tócanse temas específicos, como a familia, os matrimonios de conveniencia, o divorcio ou o amor libre. Vítima ela mesma dun matrimonio forzado, denuncia as condicións de violencia ou malestar psicolóxico que se derivan de matrimonios "mal avindos". Xa que logo, esixe a promulgación do dereito universal e igualitario ao divorcio, oposto en España pola Igrexa católica. Así mesmo, propón a adopción do amor libre, non entendido como poliamor, senón como a libre unión (e separación) entre dous individuos que se aman sen a interacción de mecanismos administrativos ou institucionais. Recepción
A obra foi ben recibida nos círculos socialistas da época, sendo eloxiada polo propio fundador do Partido Socialista, Pablo Iglesias. Porén, tras o pasamento de Cambrils en 1939 e a instauración do franquismo, Feminismo socialista e a súa autora caeron no esquecemento.
Coa chegada da democracia, houbo diversos movementos para recuperar a súa figura, incluíndo a reedición dos seus textos. Edicións
1925: Feminismo socialista. Imprenta Las Artes.
1992: Feminismo socialista. Asociación Clara Campoamor de Bilbao.
2015: María Cambrils: el despertar del feminismo socialista (biografía, textos y contextos). Edición de Ana Aguado, Joan Miquel Almela e Rosa Solbes
2020: Feminismo socialista. Editorial Pablo Iglesias.
Femto-

Femto- (símbolo f) é un prefixo do Sistema Internacional de Unidades, que denota un factor de 10−15 ou 0'000000000000001.
Adoptado en 1964 pola décima segunda Conférence Générale des Poids et Mesures, e provén do noruegués femten, significando quince.
Femtosegundo

Un femtosegundo é unha unidade de tempo no Sistema Internacional de Unidades (SI) igual a 10−15 ou 1⁄1000000000000000 de segundo; é dicir, unha cuadrillionésima, ou unha millonésima dunha milmillonésima, de segundo. Un femtosegundo é a un segundo, como un segundo é a aproximadamente 31, 69 millóns de anos.
Para contextualizar, un raio de luz percorre aproximadamente 0. 3 μm (micrómetros) en 1 femtosegundo, unha distancia comparable ao diámetro dun virus. O primeiro en realizar medicións de femtosegundos foi o premio Nobel exipcio Ahmed Zewail, polo que recibiu o Premio Nobel de Química en 1999. O profesor Zewail empregou láseres para medir o movemento de partículas a escala de femtosegundos, o que permitiu observar por primeira vez reaccións químicas.
A palabra femtosegundo fórmase co prefixo SI femto e a unidade SI segundo. O seu símbolo é fs.
Un femtosegundo é igual a 1000 attosegundos ou 1/1000 de picosegundos. Dado que a unidade SI inmediatamente superior é 1000 veces maior, os tempos de 10−14 and 10−13 segundos exprésanse normalmente como decenas ou centos de femtosegundos. Os pasos de tempo típicos para as simulacións de dinámica molecular son da orde de 1 fs.
Os períodos das ondas de luz visible teñen unha duración duns 2 femtosegundos. λ c
600 × 10 − 9 m 3 × 108 m s − 1
2. 0 × 10 − 15 s {\displaystyle {\lambda \over {c}}
{600\times 10^{-9}~{\rm {m}} \over 3\times 10^{8}~{\rm {m}}~{\rm {s}}^{-1}}
2. 0\times 10^{-15}~{\rm {s}}} A duración precisa depende da enerxía dos fotóns, que determina a súa cor. (Véxase Dualidade onda-corpúsculo. ) Este tempo pódese calcular dividindo a lonxitude de onda da luz pola velocidade da luz (aproximadamente 3×108 m/s) para determinar o tempo que tarda a luz en percorrer esa distancia. Exemplos
46 fs – a reacción química máis rápida coñecida (a radiólise da auga leva á formación dun ión H2O+, que reacciona rapidamente para converterse en hidronio (H3O+) e un radical hidroxilo (•OH) de curta duración))
200 fs – a reacción química media, como a reacción dos pigmentos dun ollo á luz
300 fs – a duración dunha vibración dos átomos nunha molécula de iodo
Fen

O fen (chinés: 分; pinyin: fēn) é unha moeda divisionaria, utilizada no que se coñece como a Grande China, é dicir, a República Popular da China, República da China (Taiwán), Hong Kong (onde se denomina cent, en inglés) e Macau (denominada avo, en portugués). Historia
O fen procede dunha anterior unidade ponderal correspondente á centésima parte dun liang.
A súa cuñaxe dentro do sistema do renminbi comezou en 1949 coa equivalencia da centésima parte do yuan ou a décima parte do jiao, aínda que existían emisións previas tanto en moeda metálica como en papel moeda. Galería
Emitíronse moedas de 1, 2 e 5 fen, e tamén billetes de 1, 2, 5, 10, 20 e 50 fen.
Fenda de xénero

A fenda de xénero (en inglés gender gap) é unha construción analítica e empírica que xorde da diferenza entre as categorías dunha variábel en relación coas taxas masculinas e femininas. Destaca as desigualdades existentes entre homes e mulleres en calquera ámbito, en relación co nivel de participación, acceso a oportunidades, dereitos, poder e influencia, remuneración e beneficios, control e uso dos recursos, que lles permiten garantir o seu benestar e desenvolvemento humano. As fendas de xénero exprésanse en todas as áreas do desempeño, como a económica, social, laboral, cultural, sanitaria etc. Fúndanse na xerarquización das diferenzas entre homes e mulleres e exprésanse de distinta maneira segundo a área de que se trate. Historia
Foi a feminista estadounidense Eleanor Smeal quen utilizou por primeira vez o concepto "gender gap" en 1980 aplicado na política, para explicar as diferenzas no voto de homes e mulleres na política dos Estados Unidos, e sinalando que a fenda de xénero sería decisiva na elección do novo presidente do país. En 1984, Eleanor Smeal escribiu un libro sobre a fenda de xénero: Why and How Women Will Elect the Next President (Harper & Row).
Feng Bao 1

Feng Bao 1, en chinés, 风暴 ( pronunciación ), significando tormenta, e tamén denominado abreviadamente como FB-1, foi o nome dun modelo foguete chinés que voou durante a década de 1970 e principios dos anos 1980. Características
O FB-1 ten a súa orixe, como o Longa Marcha 2, no mísil balístico intercontinental DF-5. Foi desenvolvido principalmente para lanzar satélites da clase JSSW, que se pensa que eran satélites ou ben de recoñecemento ou ben de desenvolvemento tecnolóxico.
Os voos con satélites JSSW terminaron en 1976 debido aos vaivéns políticos na China, que levaron á detención da cúpula política da facción que puxera en marcha o desenvolvemento do FB-1. Houbo algúns voos máis despois de 1976, pero con cargas distintas. Historial de lanzamentos
Feng Huo 1

Feng Huo 1, abreviadamente coñecidos como FH-1, é o nome dunha serie de satélites de comunicacións militares chineses que proporcionan comunicacións en banda C e en UHF. Os satélites son fabricados por China Aerospace Science and Technology Corp. usando o bus DFH-3 e son lanzados mediante foguetes CZ-3A. O primeiro satélite da serie foi lanzado o 25 de xaneiro de 2000 (dándoselle a designación ZX 22 ou ChinaSat 22), mentres que o segundo o foi o 12 de setembro de 2006 (ZX 22A ou ChinaSat 22A).
Fengyun

Fengyun (en chinés tradicional: 風雲; en chinés simplificado: 风云; en pinyin: Fēngyún; en galego: Nube de vento), abreviadamente FY, é o nome dunha serie de satélites meteorolóxicos chineses. Existen dúas familias de satélites FY: a familia FY-1 e FY-3, satélites en órbita polar; e a formada polas series FY-2 e FY-4, situados en órbita xeoestacionaria. FY-1
Os FY-1 eran satélites meteorolóxicos en órbita polar, a uns 900 km de altura e cunha inclinación orbital duns 99º. Lanzáronse catro (FY-1A, FY-1B, FY-1C e FY-1D) entre 1988 e 2002, os dous primeiros (experimentais) mediante foguetes CZ-4 e os dous últimos mediante CZ-4B. O instrumento principal era un radiómetro que observaba en cinco bandas entre as lonxitudes de onda visibles e infravermellas próximas. Os satélites estabilizábanse nos tres eixos e transmitían os seus datos en banda X. As características dos satélites FY-1 variaban lixeiramente entre eles. Tiñan forma de caixa con masas entre 750 e 880 kg. Alimentábanse mediante paneis solares que proporcionaban ata 800 W de potencia que eran almacenados en baterías de níquel-cadmio. O control de actitude era exercido mediante unha combinación de propulsores de nitróxeno e volantes de inercia. O FY-1C foi destruído o 11 de xaneiro de 2007 durante a proba dun mísil antisatélite por parte da China, xerando unha nube de restos que segue en órbita. FY-2
Os FY-2 eran satélites meteorolóxicos en órbita xeostacionaria, a uns 35. 700 km de altura. Lanzáronse oito entre entre 1997 e 2018, os dous primeiros mediante foguetes CZ-3 e os restantes mediante CZ-3A. Un primeiro satélite foi perdido durante a explosión do foguete lanzador en 1994 durante probas previas ao lanzamento. Os FY-2 estabilizábanse mediante xiro a unhas 100 r. p. m. e tiñan unha masa duns 600 kg. Tiñan forma cilíndrica, cuns 2, 1 m de diámetro e unha altura total de 4, 5 m. O instrumento principal era un radiómetro de exploración con sensores para o visible e o infravermello, cunha resolución de 1, 25 km e 5, 0 km, respectivamente. Os satélites transmitían os seus datos en banda S e en UHF. FY-3
Os FY-3 son os sucesores dos FY-1. Van equipados con sensores multiespectrais, tridimensionais e útiles en calquera clase de tempo meteorolóxico. Acadan unha resolución de 250 m e teñen unha masa de 2200 kg. Lanzáronse catro, todos mediante foguetes CZ-4C, entre 2008 e 2017. FY-4
Os FY-4 son os sucesores dos FY-2. A diferenza destes, estabilízanse nos tres eixos e están baseados no bus SAST-5000. Lanzáronse dous satélite deste modelo, en 2016 e 2021, mediante foguetes CZ-3B.
Fenobarbital

O fenobarbital ou fenobarbitona (tamén coñecida polos nomes comerciais Luminal® ou Gardenal®) é unha droga da familia dos barbitúricos usada como medicamento anticonvulsionante, hipnótico e sedativo.
A súa composición química é: 5-etil-5-fenil-1, 3-diazinano-2, 4, 6-triona, de fórmula molecular C12H12N2O3,
Fenol

O fenol é un sólido cristalino de cor branca a temperatura ambiente. A súa fórmula química é C6H5OH, e ten un punto de fusión de 43 °C e un punto de ebulición de 182 °C. O fenol é un alcohol que pode producirse mediante a oxidación parcial do benceno.
O fenol é unha substancia manufacturada. En forma pura, o fenol é un sólido branco-incoloro. O produto comercial é un líquido. Pódese detectar o sabor e o cheiro do fenol a niveis máis baixos que os asociados con efectos nocivos. O fenol evapórase máis lentamente que a auga e unha pequena cantidade pode formar unha solución con auga. O fenol inflámase facilmente, é corrosivo e os seus gases son explosivos en contacto có lume.
O fenol úsase principalmente na produción de resinas fenólicas. Tamén se usa na manufactura de nailon e outras fibras sintéticas. O fenol úsase tamén en produtos químicos para matar bacterias e fungos, coma desinfectante, antiséptico, para combater a acne, para producir agroquímicos, policarbonato, no proceso de fabricación de ácido acetil salicílico (aspirina) e en preparacións médicas.
Antigamente coñecíase co nome de ácido fénico.
Fenoloxía

A fenoloxía é a parte da ecoloxía que estuda as relacións entre os factores climáticos e as manifestacións estacionais ou periódicas dos seres vivos.
A fitofenoloxía é a parte da fenoloxía que estuda a influencia das variábeis meteorolóxicas nos ciclos das plantas (floración, aparición de froitos, caída da folla. .. ) mentres que a zoofenoloxía faino nos ciclos dos animais (apareamento, migración, hibernación. .. ).
A recompilación de series de datos durante certo tempo pode axudar á mellora da produtividade dos cultivos. Asemade, a variación repentina dos ciclos dos seres vivos pode supor unha evidencia do cambio climático.
Fenomenoloxía

A fenomenoloxía (do grego phenomena, "cousas que aparecen" + logos, "coñecemento") é un método filosófico que pon énfase na neutralidade descritiva do receptor na determinación dos significados obxectivos dos fenómenos.
A fenomenoloxía deriva do pensamento do filósofo alemán Edmund Husserl (1859-1938), quen afirmaba que o obxecto propio do coñecemento filosófico non son os obxectos do mundo perceptíbeis polos sentidos e, supostamente, externos á conciencia, senón os contidos a priori que aparecen dados en xeral nunha consciencia. Así, o método esixe un exame detido dos estados e procesos mentais e intelectuais. Usando este método, Husserl pensaba que sería posíbel revelar a natureza subxacente da consciencia e dos fenómenos e facelo de maneira atemporal e ahistórica, estabelecendo unha teoría trans-subxectiva da comprensión. Isto implica que a mente humana, entendida universalmente e non particularmente, é o lugar onde os significados obxectivos adquiren realidade.
Outro fenomenólogo destacado foi Max Scheler (1874-1928) quen, na obra O formalismo na ética e a ética material dos valores, puxo o método fenomenolóxico ó servizo da ética proporcionando unha teoría descritiva dos diferentes valores de enorme influencia na ética contemporánea.
Os conceptos da fenomenoloxía foron desenvolvidos desde comezos do século XX por Martin Heidegger, orixe da filosofía existencial e Hans-Georg Gadamer, creador da Hermenéutica filosófica, na Alemaña e por Maurice Merleau-Ponty na Francia. Na literatura
A focaxe crítica fenomenolóxica envolve a investigación da natureza subxacente e da esencia dunha obra estudada e, en consecuencia, o acceso en certa maneira á consciencia do autor.
Unha versión diferente, e talvez máis "vulgar", é a exploración da personalidade única que hai por detrás dunha obra literaria. O crítico fenomenolóxico precisa baleirar primeiro a súa mente de todos os preconceptos sobre o autor e o texto. Unha vez logrado, o crítico debe atinxir un estado moi receptivo e sensíbel que lle permita compartir o modo de consciencia do autor. Este estado da mente ten sido descrito como "consciencia da consciencia doutro".
O teórico polonés Roman Ingarden ten elaborado as ideas de Husserl nos libros A obra de arte literaria (1931) e A cognición da obra de arte literaria (1937). Influenciou aos críticos alemáns Wolfgang Iser e Hans Robert Jauss. Esta influencia é especialmente clara na teoría do lector-resposta de Iser e na teoría da recepción de Jauss. Ténselle denominado "crítica fenomenolóxica" ao traballo da Escola de Xenebra de crítica. Son tamén moi evidentes as influencias no post-estruturalismo. Galiza
En Galiza, é especialmente importante o labor de difusión da fenomenoloxía e os estudos de estética fenomenolóxica do profesor Nel Rodríguez Rial[Cómpre referencia].
Fenosa (2011)

Fenosa, temporalmente chamada Fenosa Wind, é o nome provisional dunha empresa eléctrica galega, formalizada de maneira pública en 2011. Composición
A firma Fenosa está participada nun 75% pola empresa enerxética Gas Natural Fenosa e nun 25% pola construtora ourensá Copasa. Traxectoria
Fenosa Wind foi a máxima beneficiaria do concurso eólico que, en 2010, resolveu a Xunta de Galicia durante o goberno de Alberto Núñez Feijóo. O goberno galego concedeulle a explotación de 339 megawatts repartidos en once parques, o 14, 5% da potencia total da convocatoria. No concurso inmediatamente anterior, promovido pola consellería do nacionalista Fernando Blanco (2008), a Gas Natural, que daquela concorría coaligada con Enel, só lle corresponderan a cantidade marxinal de 15 megawatts, mais o concurso foi revogado polo goberno do PPdeG.
En setembro de 2011 presentouse publicamente, recuperando o nome de Fenosa, a empresa fundada na posguerra por Pedro Barrié de la Maza. Nesta nova firma agrupábanse non só a explotación da enerxía eólica concedida polo goberno galego, senón tamén os activos hidráulicos de Gas Natural Fenosa fóra de Galicia (2. 100 megawatts en 2011), as centrais de Belesar, As Conchas e Santo Estevo (1500 MW), así como as centrais minihidráulicas, as plantas de coxeración e de biomasa en funcionamento en Galicia (600 MW). Iso incluiría 54 centrais hidroeléctricas, 41 subestacións e 21 grandes encoros.
Fenotipo

En bioloxía denomínase fenotipo á manifestación visíbel do xenotipo nun determinado ambiente.
O fenotipo dun organismo individual está definido pola aparencia física e mais a constitución. Especificamente maniféstase como trazas que varían entre os diferentes individuos tales como o tamaño ou a cor dos ollos.
O fenotipo está determinado, en certa medida polo xenotipo, ou pola identidade dos alelos, os cales, individualmente, ocupan unha ou máis posicións nos cromosomas. Algúns fenotipos están determinados polos múltiples xenes, influenciados ademais por factores do medio. Desta maneira, a identidade dun, ou duns poucos alelos coñecidos, non sempre permite unha predición do fenotipo.
Así e todo, como os fenotipos son moito máis doados de observar do que os xenotipos (non se necesita ningún tipo de exame químico para determinar a cor de ollos dunha persoa), a xenética clásica usa os fenotipos para determinar as funcións dos xenes. Os experimentos de reprodución poden probar estas interferencias. Desta forma, estudos xenéticos temperáns son capaces de rastrexar os padróns hereditarios sen ningún tipo de coñecemento da bioloxía molecular.
A interacción entre o xenotipo e mais o fenotipo describiuse a miúdo usando a simple ecuación que se expón a continuación: Fenotipo xenotipo + ambiente
En conclusión, o fenotipo é calquera característica detectábel dun organismo (por exemplo, estrutural, bioquímico, fisiolóxico e as relativas á conduta) determinado por unha interacción entre o seu xenotipo e o seu medio.
A idea de fenotipo como o produto do xenotipo foi xeneralizada por Richard Dawkins no seu libro O fenotipo estendido de 1982.
Fenta

A fenta ou fento femia (Athyrium filix-femina) é unha especie de fieito longo e plumoso, natural na maior parte do Hemisferio Norte temperado, xeralmente abundante en ambientes húmidos e sombrizos (bosques) e que se planta a miúdo como elemento decorativo. Recibe tamén o nome de fento manso.
A planta é cespitosa (as frondas medran a partir do grupo basal ao longo do rizoma). As frondes son amarelo-verdosas, de 20–90 cm de lonxitude e 5–25 cm de amplo; e son caducas. Os soros semellan puntos no envés das frondes, entre 1-6 soros por pínnula, cubertos por unha prominencia albeira, e con forma de ril. As frondes son tripinnuladas. Cultivo e usos
O rizoma e as frondes novas son velenosas se están cruas, mais comestibles despois de cociñalas.
Fento das boticas

O fento das boticas (Asplenium trichomanes) é un fentiño da familia Aspleniaceae. Moi abondoso nos penedos e muros sombrizos e nas ribeiras galegas, tamén recibe o nome vulgar de coandro. Recoñécese facilmente polas súas frondes miúdas e atoparse sempre pendurado dos muros.
En Galiza existen dúas subespecies: Asplenium trichomanes subsp. trichomanes, que foxe dos solos calcarios e prefire a montaña e Asplenium trichomanes subsp. quadrivalens, de maior tolerancia ecolóxica. Descrición
Fento vivaz, de tamaño moi variábel, ás veces moi pequeniño, duns 4 cm, até os 50 cm, con curto rizoma, escamoso, do que xorden numerosas raíces magras, duras, negras, e unha serie de frondes de 8–45 cm, estreitas e longas co pecíolo máis ou menos sen vilosidades. Escamas de até 5 mm, con banda central (raque) tesa, pardo escura e brillante. Limbo linear, pinnado unha soa vez, con 15-30(40) pares de segmentos ovais, un chisco irregulares, de bordos dentados, máis largos os basais ca os superiores. Soros lineares. Os esporanxios maduran ao longo de todo o ano. Os soros son lineais e os esporanxios poden ser collidos coa man. Moi común a fins de primavera e verán. Hábitat
Dáse moito en fendas de rochas e paredes de muros húmidos e sombrizos. A. t. subsp. trichomanes prefire solos acedos e arenitas, basalto e granito.
A. t. subsp. quadrivalens prefire rochas calcarias e dolerita.
A. t. subsp. pachyrachis, non o atopamos en Galiza, principalmente en rochas calcarias e muros. Distribución
Europa e gran parte de Asia no sur deica Turquía, Irán e o Himalaia, cunha poboación no Iemen. Aparece tamén no norte, sur e partes do leste de África, no leste de Indonesia, sueste de Australia, Tasmania, Nova Zelandia e Hawai. Atópase en América do Norte e América Central, en Cuba e no norte e o oeste de América do Sur.
Moi abondoso nas beiras dos ríos galegos, especialmente en cavorcos e en zonas onde hai rochas, valados e muros de pedra, xa que o fento das boticas pendura das paredes. Atópase até os 2. 000 m de altitude. Propiedades
Indicacións: é emoliente, antiinflamatorio, expectorante. Taxonomía
Asplenium trichomanes foi descrita por Carl von Linné e publicado en Species Plantarum 2: 1080. 1753. Etimoloxía O nome científico do xénero Asplenium fai referencia ao uso terapéutico que se daba a estas plantas durante a Idade Media para sandar doenzas ligadas co bazo (exceso de bile negra). Así, Asplenium sería unha adaptación ao latín do grego "splen" (bazo). O nome vulgar da especie en galego ‘’das boticas’’ fai tamén referencia a este uso medicinal.
trichomanes: epíteto da palabra grego: τριχομανεϛ, trichomanes que é o nome para os fentos. Variedades Asplenium trichomanes L. subsp. trichomanes
Asplenium trichomanes L. subsp. quadrivalens
Asplenium trichomanes L. subsp. inespectans
Asplenium trichomanes L. subsp. pachyrachis
Asplenium trichomanes L. subsp. hexavalens
Sinonimia Asplenium csikii Kümmerle & András.
Asplenium linnaei Soó
Asplenium x lusaticum D. E. Mey.
Asplenium melanocaulon Willd.
Asplenium trichomaniforme H. P. Fuchs
Trichomanes callitriche Bubani
Chamaefilix trichomanes (L. ) Farw.
Fento negro

O fento negro (Asplenium adiantum-nigrum L. 1753) é un fento da familia botánica Aspleniaceae. Aparece en Galiza. Descrición
É un fento que acada os 10 a 30 cm de altura, ten un talo escamoso (en realidade é un rizoma curto) con follas triangulares, bi ou tri-pinnadas. Estas follas, teñen de 3 a 15 cm de longo e 2, 5 a 7, 5 cm de largo, con pinnas dentadas, nacen dun longo pecíolo de brillante cor marrón-negra, polo menos, na base.
Os soros están protexidos por un indusium alongado, producen as esporas, entre abril e outubro, o seu xeito de propagación é polo vento. Reprodúcese tamén asexualmente, a través do rizoma. Distribución e hábitat
A miúdo atopámolo nos bordos de camiños, sebes, veigas, ou en muros vellos.
En Europa é considerada unha das plantas propias da asociación vexetal Androsacion vandellii P. , Asarinion procumbentes, é dicir, propia de rochas silíceas das montañas. Nos Estados Unidos de América atópase frecuentemente nos bosques de Pinus ponderosa ou en matogueiras de montaña, polo xeral por riba dos 1. 500 m de altitude. Usos
Indicacións: é pectoral. Úsanse as follas. Taxonomía
Asplenium adiantum-nigrum foi descrita por Carl von Linné e publicado en Species Plantarum 2: 1081. 1753. Etimoloxía
O nome científico do xénero Asplenium fai referencia ao uso terapéutico que se daba a estas plantas durante a Idade Media para sandar doenzas ligadas co bazo (exceso de bile negra). Así, Asplenium sería unha adaptación ao latín do grego "splen" (bazo).
adiantum-nigrum: epíteto que significa coma o "Adiantum negro". Citoloxía
Número de cromosomas de Asplenium adiantum-nigrum (Fam. Aspleniaceae) e táxones infraespecíficos: n 72 Variedades
Asplenium adiantum-nigrum var. silesiacum (J. Milde) Viane & Reichst.
Asplenium adiantum-nigrum var. yuanum (Ching) Ching A
Sinonimia
Asplenium andrewsii A. Nelson
Asplenium chihuahuense J. G. Baker
Asplenium dubiosum Davenport
Fenómeno físico

Un fenómeno físico é aquel que ocorre sen que as moléculas cambien de posición. Clasificación
Clasificación 1:
Fundamentais.
Derivadas.
Clasificación 2:
Escalares: quedan ben definidas dando un número.
Vectoriais: para definilas ben, ademais de número (módulo) e unidades, temos que especificar: dirección, sentido e punto de aplicación. Para representala, úsanse vectores.
Fenómenos de transporte

Denomínase Fenómenos de transporte á parte da Física que estuda os mecanismos de transferencia de materia, enerxía e cantidade de movemento. Malia semellaren diferentes, o transporte destas magnitudes é susceptible, polo menos en parte, dunha análise física e matemática común a todos eles.
Os Fenómenos de transporte divídense habitualmente en transporte molecular e transporte convectivo.
Feodor Felix Konrad Lynen

Feodor Lynen, de nome completo Feodor Felix Konrad Lynen, nado en Múnic o 6 de abril de 1911 e finado ibidem o 6 de agosto de 1979, foi un bioquímico alemán. En 1964 foi galardoado co Premio Nobel de Fisioloxía ou Medicina. Traxectoria
Feodor Lynen comezou os seus estudos no departamento de Química da Universidade de Múnic en 1930 e licenciouse en marzo de 1937 con Heinrich Wieland co traballo: "Sobre as substancias tóxicas na Amanita". Lynen permaneceu en Alemaña durante a Segunda guerra mundial. En 1942 converteuse en profesor de Química na Universidade de Múnic. En 1947 pasou a ser profesor axudante e en 1953 profesor de Bioquímica. A partir de 1954 foi director do Instituto Max-Planck de Química Celular de Múnic, cargo que foi creado para el por iniciativa de dous científicos de alto nivel, Otto Warburg e Otto Hahn. En 1972, este instituto fusionouse co recentemente fundado Instituto Max-Planck de Bioquímica en 1972. Tamén en 1972, Lynen foi nomeado presidente da Gesellschaft Deutscher Chemiker (GDCh).
En 1964, gañou o Premio Nobel de Fisioloxía ou Medicina xunto con Konrad Bloch (que realizara as súas investigacións de xeito independente nos Estados Unidos), polos seus descubrimentos sobre o mecanismo e a regulación do metabolismo do colesterol e dos ácidos graxos. Estes descubrimentos tardaron moitos anos en funcionar. O Comité Nobel considerou isto importante porque comprender o metabolismo dos esterois e dos ácidos graxos pode revelar como o colesterol afecta as doenzas cardíacas e os ictus. A súa conferencia Nobel o 11 de decembro de 1964 foi "A vía do 'ácido acético activado' aos terpenos e ácidos graxos".
Traballando principalmente por separado, Lynen e Bloch descubriron os pasos que crearon o escualeno e convertérono en colesterol. Inicialmente, Lynen descubriu que se necesitaba acetato activado coa coenzima A para iniciar o proceso. Descubriu a estrutura química do acetil-coenzima A, necesaria para unha comprensión detallada das vías bioquímicas. Tamén aprendeu que a biotina, ou vitamina B7, era necesaria no proceso.
O 14 de maio de 1937, Lynen casou con Eva Wieland (1915–2002), filla do seu profesor académico. Tiveron cinco fillos entre 1938 e 1946. Feodor Lynen morreu en Múnic, Alemaña, o 6 de agosto de 1979, seis semanas despois dunha operación de aneurisma.
Ferberita

A ferberita é un mineral de tungsteno e ferro de fórmula química FeWO4. O seu nome provén de Rudolph Ferber, mineraloxista afeccionado, que encontrou en 1863 este mineral en Serra Almagrera (provincia de Almería). Propiedades
A ferberita é un mineral negro ou gris escuro cuxa composición química é FeO 23, 65 % e WO376, 35 %. Como impurezas pode conter niobio, tántalo e escandio. Funde facilmente e é soluble tanto en ácido clorhídrico como en ácido sulfúrico.
É da mesma serie que a hübnerita, pero mentres esta última é o extremo rico en manganeso, a ferberita encóntrase no extremo rico en ferro. Entre ambos está a volframita, que contén tanto ferro como manganeso en proporcións variables entre o 20% e o 80%. Dos tres membros da serie, a ferberita é a máis rara. Morfoloxía e formación
Preséntase como cristais tabulares e prismáticos, e tamén como agregados masivos e granulares. Tipicamente áchase canda a pegmatitas o en vetas hidrotermais de altas temperaturas. Depósitos
É un mineral bastante raro.
Ademais do depósito situado en Serra Almagrera (Cuevas de Almanzora), existen depósitos no val de Rankach (Wolfach, Alemaña) e en Les Chaillats (Puy-de-Dôme, Francia). Tamén hai depósitos en Bolivia, en lugares como Llallagua (Departamento de Potosí) e Huanuni (Departamento de Oruro), e encontráronse bos exemplares na Mina de Panasqueira, unha mina de volframio en Castelo Branco, Portugal.
Ferdinand Porsche

Ferdinand Porsche, nado o 3 de setembro de 1875 e finado o 30 de xaneiro de 1951, foi un enxeñeiro de automóbiles austríaco-bohemio-alemán e fundador da Porsche. É máis coñecido por crear o primeiro vehículo híbrido de gasolina e eléctrico ( Lohner-Porsche), o Volkswagen Escaravello, os coches de carreiras Auto Union, o Mercedes-Benz SS/SSK e outros desenvolvementos importantes e automóbiles Porsche.
Un contribuínte importante ao esforzo bélico alemán durante a Segunda Guerra Mundial, Porsche participou na produción de carros de combate avanzados como o VK 45. 01 (P), o canón autopropulsado Elefant (inicialmente chamado "Ferdinand") e o tanque superpesado Panzer VIII Maus, así como outros sistemas de armas, incluíndo o mísil V-1. Porsche era membro do Partido Nazi e oficial da Schutzstaffel (SS). Recibiu o Premio Nacional Alemán de Arte e Ciencia, o SS-Ehrenring e a Cruz ao Mérito de Guerra.
Porsche foi incluído no Salón Internacional da Fama dos Deportes a Motor en 1996 e foi nomeado Enxeñeiro Automotriz do Século en 1999.
Ferdinand de Saussure

Ferdinand de Saussure, nado en Xenebra o 26 de novembro de 1857 e morto no castelo de Vufflens-sur-Morges o 22 de febreiro de 1913, foi un lingüista suízo. Traxectoria
Está considerado o fundador da lingüística moderna[Cómpre referencia]. No seu Cours de linguistique générale (1916) (Curso de lingüística xeral), publicado tras a súa morte polos seus alumnos, define certos conceptos fundamentais (distinción entre linguaxe, lingua e fala, entre sincronía e diacronía, carácter arbitrario do signo lingüístico etc. ) que han inspirar non só a lingüística ulterior senón tamén outros sectores das ciencias humanas.
A partir das súas observacións sobre certos fenómenos do grego e o sánscrito nace o que se había de converter na teoría das laringais, tan importante no campo da indoeuropeística. Ideas
Saussure distingue a linguaxe (facultade de utilizar unha lingua), a lingua (conxunto de signos utilizados por unha comunidade. Ex. : o galego, o francés, o inglés) e a fala (enunciados dun interlocutor nunha lingua dada).
Teoría do signo como asociación pola mente dun significante (imaxe mental, visual ou acústica dunha palabra) e dun significado (concepto, é dicir representación mental dunha cousa). (Ver signo lingüístico. )
A linguaxe recorta simultaneamente un significante na masa informe dos sons e un concepto na masa informe das percepcións.
A linguaxe ten unha dimensión sincrónica (relacións entre os signos nun momento dado) e unha dimensión diacrónica (evolución dos signos no curso do tempo).
Todo signo é definido por relación cos outros, por pura diferenza (negativamente) e non polas súas características propias ("positivas"): é o carácter estrutural da lingüística saussuriana. Esta idea está na orixe do estruturalismo e da filosofía de Derrida.
A relación entre o significante e o significado é arbitraria; iso é o que distingue o signo do símbolo (a balanza que simboliza a xustiza esta ligada conceptualmente a ela, contrariamente á palabra «gato» ligada a un animal felino que miaña). Ferdinand de Saussure e a lingua galega
As edicións Laiovento publicaron no 2005 unha tradución de Xosé Manuel Sánchez Rei en galego do Curso de lingüística xeral. A publicación leva notas e un estudo introdutorio do tradutor. Neste estudo danse datos entre o curso de Saussure e a lingua e lingüística galegas. Ferdinand de Saussure (2005). Curso de lingüística xeral. Ediciòns Laiovento. ISBN 84-8487-077-4.
Ferdowsi

Abu ʾl-Qasim Ferdowsi Tusi máis coñecido só como Ferdowsi, nado en Paj c. 940 e finado en Tus en 1020, foi un poeta persa, autor de Shahnameh, o poema épico máis longo creado por un único autor, e a épica nacional do Grande Irán. Ferdowsi celébrase como o autor máis influente da literatura persa e un dos principais da historia da literatura. Traxectoria
Ferdowsi naceu no seo dunha familia de propietarios de terra (dehqans) nunha aldea preto da cidade de Tus na rexión de Khorasan do Imperio Samánida, na actual provincia Razavi Khorasan do nordeste de Irán. Pouco é o que se sabe da vida do poeta, coñécese que tiña unha muller e un fillo que lle morreu con 37 anos e que recordou nunha elexia inserida en Shahnameh. Non se sabe se escribiu algunha obra anterior, comezou a traballar en Shahnameh arredor do ano 977 coa intención de continuar o traballo do poeta Daqiqi asasinado por un escravo. Como Daqiqi, Ferdowsi empregou como unha das fontes o Shahnameh de Abu-Mansuri, en prosa e preislámico. Recibiu xeneroso patrocinio do samánida Mansur e completou unha primeira versión en 994. Cando o turcos gaznávidas derrubaron os samánidas en 999, Ferdowsi continuou a traballar no poema, reescribindo seccións enteiras para eloxiar o novo sultán Mahmud. Ferdowsi finalmente rematou a súa obra épica o 8 de marzo de 1010. Practicamente nada se sabe con algunha certeza da última década da súa vida.
Ferida

Ferida é toda lesión da pel con perda da continuidade, producida, normalmente, por unha causa externa e acompañada de sangue. Por extensión, aplícase tamén a un traumatismo semellante nalgún órgano ou tecido interno (feridas internas). Poden estar causadas por numerosas causas, como obxectos cortantes, punzantes, esmagamentos, rozamento continuado etc. Figuradamente, tamén se pode aplicar o termo a dores psicolóxicas. Tipos
Hai dous tipos de feridas: Feridas leves: só racha a pel e o tecido graxo inferior.
Feridas graves: dánanse, amais, músculos, vasos, tendóns ou órganos.
Feridas leves
Erosións: feridas de bordos esfiañados producidas na pel pola fricción continua ou violenta.
Feridas incisas: tamén denominadas cortes, presentan bordos lisos, que se ben poden non sangrar moito,
Feridas punzantes: Son feridas profundas e anchas, polo que se infectan facilmente, provocadas por un obxecto con máis lonxitude ca sección.
Feridas graves
Hemorraxias
Fracturas abertas
Feridas penetrantes no tórax (pneumotórax) ou abdome
Amputacións
Fermilab

O Fermi National Accelerator Laboratory, é unha instalación arredor da aceleración de partículas subatómicas situada preto de Chicago. É a base de lanzamento de partículas para o experimento DUNE (Deep Underground Neutrino Experiment). Historia
Creouse en 1967 co nome de National Accelerator Laboratory, e en 1973 engadíuselle o nome de Enrico Fermi. Foi a sede do Tevatrón, un avanzado acelerador de partículas que operou entre 1987 e 2011.
Fermio

O fermio é un elemento químico radioactivo de número atómico 100 e símbolo Fm. Existen 16 isótopos coñecidos sendo o 257Fm o máis estable cun período de semidesintegración de 100, 5 días. O seu nome ven do científico Enrico Fermi. Non ten aplicacións industriais.
Fermoselle

Fermoselle é un concello da provincia de Zamora, na comunidade autónoma de Castela e León. Esténdese por unha área de 69. 34 km² onde no ano 2007 vivían 1. 482 habitantes. Localización
O municipio de Fermoselle encóntrase na comarca de Sayago dentro do Parque Natural de Arribas do Douro. Dista de Zamora capital uns 63 km.
Os seus límites serven de fronteira natural coa provincia de Salamanca nas beiras do percorrido do río Tormes e con Portugal, co río Douro. Conta cun paso fronteirizo sobre a presa de Bemposta no tramo de aproveitamento portugués do Douro.
Entre o seu patrimonio está o castelo de Fermoselle. Demografía
Evolución da poboación de Fermoselle dende a década dos 50: Política
O repartimento de escanos quedou deste xeito: Cultura e patrimonio
Castelo de Fermoselle.
Fermín IV

Fermín IV Caballero Elizondo, nado en Monterrey (Nuevo León) o decembro de 1974, é un rapeiro e pastor mexicano, líder do grupo de Control Machete. Discografía
Álbums de estudio
Mucho Barato (1996)
Artilleria Pesada presenta. .. (1999)
Boomerang (2002)
Solo Para Fanaticos (2002)
Uno, Dos: Bandera (2003)
Los Que Trastornan al Mundo (2005)
Odio/Amor (2017)
Laberinto (2018)
Colaboracións Molochete (2000; con Molotov)
Fermín López Varela

Fermín López Varela, nado en Forcarei o 30 de marzo de 1911, foi un mestre e político galego. Traxectoria
Fillo de Indalecio López Balseiros, industrial do Cachafeiro. Estudou Maxisterio na Escola Normal de Pontevedra, rematando en 1929. Protagonizou protestas nos cursos de selección profesional do maxisterio de 1931 e foi detido e multado xunto con Felipe Paz Adrio, aínda que foron liberados dous días despois. Foi nomeado mestre interino de Valeixe (A Cañiza) en novembro de 1931. Fixo o servizo militar, aprobou o curso de ingreso ao maxisterio en abril de 1932 e fixo as prácticas na escola da Consolación; despois foi nomeado mestre de Cernadelo (San Miguel de Presqueiras, Forcarei) en maio de 1933. En novembro de 1934 foi destinado á escola de Pardesoa. Pertenceu á Asociación de Trabajadores de la Enseñanza de Vigo da UGT, e militou no PSOE. Colaborou en Escuela Vivida, onde apareceron os artigos "Himno republicano para los niños" e "El laicismo y su poder renovador". Presentou o relatorio "La comunidad infantil en la escuela" ao Congreso regional de trabajadores de la enseñanza de Galicia de maio de 1936.
Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido e estivo preso nove ou dez meses primeiro no depósito de Cerdedo e despois na Escola Normal de Pontevedra. Foi destituído a finais de agosto. Aos seus pais confiscáronlles un ómnibus sen indemnización, e á súa irmá Edelmira López Varela (militante do PCE) os falanxistas quixeron cortarlle o pelo ao rape en Forcarei. Incautáronse da súa biblioteca e no proceso de depuración foi sancionado con separación do servizo e baixa na escala en 1940. Revisado o seu expediente, a sanción foi confirmada ao ano seguinte. Tivo problemas para dar clases particulares en Soutelo de Montes debido ás continuas denuncias de mestres falanxistas. Veuse implicado na caída do PCE en setembro de 1948, sendo detido e trasladado ao cuartel da Garda Civil de Lalín xunto cos seus irmáns Jesús e Josefina López Varela. Vida persoal
Casou en 1933 con Irene Blanco Adán, que finou en Soutelo de Montes o 1 de xaneiro de 2001, e foi pai de María del Carmen López Blanco.
Fermín Pais Alonso

Fermín Pais Alonso, coñecido como Farrapeira, nado en Cabral (Vigo) cara a 1904 e finado en Vigo en 1939, foi un guerrilleiro antifranquista galego. Traxectoria
Foi elixido vogal sociedade Cultural Deportiva Veritas de Cabral en xaneiro de 1923. Afiliado ao Ateneo Libertario de Lavadores, era o seu abandeirado. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu ao monte. Reclamado por requisitoria en xuño de 1937 xunto con Roberto Oya Alonso, Álvaro Ballesteros Estévez, Guillermo Santos Caride, Abraham Lloriente Sánchez, Eugenio González Fernández e outros veciños de Lavadores fuxidos, foi xulgado por rebelión militar e declarado en rebeldía. Agochado nunha leira de millo de Cabral propiedade de Benigno Rodríguez Vila, foi descuberto pola Garda Civil en outubro de 1938, pero logrou fuxir. Finalmente foi detido en 1939. Morreu na cadea. Foi xulgado en Vigo co resultado de sobresemento pola súa morte na cadea.
Fernanda Barros

Fernanda Barros, nada na Coruña, é unha bibliotecaria galega. Traxectoria
Barros é licenciada en Xeografía e Historia.
Acadou sona en 2017 tras o seu paso polo concurso televisivo Saber y Ganar, onde chegou a "magnífica" logo de 17 programas (participaría nun total de 22 consecutivos, cun saldo acumulado de 9480 euros).
En 2017 traballaba na biblioteca Rosalía de Castro do campus de Ourense, dependente da Universidade de Vigo.
Fernando Balsa Antón

Fernando Balsa Antón, nado en Mugardos cara a 1880 e finado nos anos cincuenta, foi un político galego. Traxectoria
Irmán de Andrés Balsa Antón. Axente comercial, foi fundador e presidente da Federación de Axentes de Comercio e Industria da Coruña (UGT). Pertenceu á loxa Renacimiento Masónico da Coruña. Foi correspondente de El Pueblo Gallego en Sada. Foi un dos membros da comisión promotora do periódico Adelante en 1930. Foi presidente da Agrupación Socialista da Coruña en 1932 e secretario de actas en xaneiro de 1936. Coa folga xeral revolucionaria de 1934 foi detido. En abril de 1936 foi elixido compromisario do PSOE pola Coruña para a elección do novo Presidente da República (Manuel Azaña); a finais dese mes foi nomeado delegado do gobernador civil no partido xudicial de Pontedeume.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido o 6 de agosto, sendo posto en liberdade e autorizado a embarcar con rumbo á Habana o 8 dese mes. O Tribunal Especial de Represión da Masonería e o Comunismo procesouno en rebeldía, condenándoo a 12 anos de reclusión. Exiliado nos Estados Unidos de América, regresou a España en 1950. Finou nos anos cincuenta. Vida persoal
Casou con Amparo Casal Franco e foi pai de Fernando Balsa Casal.
Fernando Barros Pumariño

Fernando Barros Pumariño, nado en Santiago de Compostela o 15 de agosto de 1906 e finado en París o 22 de marzo de 1959, foi un político galego. Traxectoria
Estudante de Medicina na Universidade de Santiago de Compostela, delegado da Sociedad General de Autores. Amigo e compañeiro de Arturo Cuadrado. Pertenceu á masonería. Participou no Pacto de Lestrobe en representación da ORGA e foi elixido secretario do Centro Republicano de Santiago de Compostela en xaneiro de 1931. Despois integrouse en Izquierda Republicana. Foi detido pola folga xeral revolucionaria de 1934. Amigo de Ramón María del Valle-Inclán, acompañouno nos seus últimos momentos e foi o seu testamenteiro.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936, permaneceu agochado no Sanatorio Baltar até que logrou atravesar a fronteira portuguesa e pasar á zona leal. Integrouse no exército republicano como comandante. Contactou en Valencia con Borobó. Coa derrota republicana foi detido e internado na prisión de San Miguel de los Reyes (Valencia) o 14 de abril de 1939. Despois pasou á prisión de Porlier. En xuño de 1945 as autoridades franquistas conmutáronlle a pena pola de seis anos de confinamento, que tería que cumprir en Vigo. En abril de 1948 desapareceu do seu domicilio de Vigo e fuxiu a Francia. Alí traballou de albanel. Reuníase no café Mabillon de París xunto con outros exiliados.
Fernando Carrera

Fernando Carrera Ramírez, nado na Coruña en 1962, é un arqueólogo galego. Traxectoria
Conservador e dende 2011 director da Escola Superior de Conservación e Restauración de Bens Culturais de Galicia. A súa especialidade científica é a documentación e conservación da arte megalítica do noroeste ibérico. Obras
Grabados rupestres en Galicia, 2002.
Arte parietal megalítico en el noroeste peninsular, 2006. Con R. Fábregas Valcarce. Santiago de Compostela, Tórculo Edicións.
El arte parietal en monumentos megalíticos del Noroeste Ibérico, 2011. Oxford, Archaeopress (BAR International Series 2190).
Fernando Colomo

Fernando Colomo Gómez, nado en Madrid o 2 de febreiro de 1946, é un director de cinema, actor, guionista e produtor español. Filmografía
Mañana llega el presidente (1973, curtametraxe)
En un país imaginario (1974, curtametraxe)
Pomporrutas imperiales (1976, curtametraxe)
Usted va a ser mamá (1976, curtametraxe)
Tigres de papel (1977)
¿Qué hace una chica como tú en un sitio como éste? (1978)
Cuentos eróticos (1979)
La mano negra (1980)
Estoy en crisis (1982)
La línea del cielo (1983)
El caballero del dragón (1985)
La vida alegre (1987)
Miss Caribe (1988)
Bajarse al moro (1989)
Chicas de hoy en día (1991, serie de TV)
Rosa Rosae (1993)
Alegre, ma non troppo (1994)
El efecto mariposa (1995)
¿Recuerdas la primera vez que hiciste. .. eso? (1996)
Eso (1997)
Los años bárbaros (1998)
Famosos y familia (1999, serie de TV)
Cuarteto de la Habana (1999)
Dime que me quieres (2001, serie de TV)
Al sur de Granada (2003)
¡Hay motivo! (2004)
El Próximo Oriente (2006)
Rivales (2008)
El Pacto (2009; filme de televisión para Telecinco)
Fernando Fernández Rego

Fernando Fernández Rego, nado en Ferrol o 25 de maio de 1979, é un profesor, xornalista e escritor galego. Traxectoria
Licenciouse en Química na Universidade de Santiago de Compostela e é docente no IES Castro Alobre. É administrador da web musical LaFonoteca. net. Escribe en Mondosonoro, Rockdelux, Luzes e colabora con múltiples plataformas tanto dixitais como impresas. Tamén colaborou en Grial como coordinador da sección de música. Xunto a Sergio Peck (Carrero Bianco) é o responsable do selo discográfico Ferror Records. Obra
Narrativa
Desorden (2009). Ediciones Oblicuas. Un tratado de existencialismo pospunk. Novela.
Blues From A Gun: Secuencias Interiores (2011). Relato e poesía.
Ensaio
50 anos de pop, rock e malditismo na música galega (2010). Toxosoutos. Libro e CD.
Galicia en Clips (2012), Con Pablo Portero. Volta.
Unha historia da música en Galicia. 1952-2018 (2019). Galaxia. 848 páxs. ISBN 978-84-9151-337-7.
Anos 80. Movida, Atlantismo, Vangardismo, Underground (2024). Vigo: Galaxia. 360 páxs. ISBN 978-84-1176-332-5.
Biografía
Cuando Ríes. Los Contentos (Unos malditos pioneros del ga­ra­ge) (2014). Xonix. Sobre a banda luguesa Los Contentos. Con Piti Sanz e prólogo de Luís Tosar.
Andrés do Barro. Saudade. El músico que llevó el pop en gallego al número uno de ventas en España (2015). La­fonoteca.
Suso Vaamonde. A canción libre e comprometida dun pobo (2022). Vigo: Galaxia, Col. Reportaxe. Premios e recoñecementos
Finalista dos Premios da Crítica de Galicia 2025 na modalidade de Investigación en Ciencias Socias e Humanidades por Anos 80. Movida, Atlantismo, Vangardismo, Underground (2024).
Fernando Hoyos

Fernando Hoyos, nado en Vigo en 1943 e finado en Guatemala o 13 de xullo de 1982, foi un xesuíta que predicou e loitou en Guatemala seguindo a Teoloxía da liberación. Traxectoria
Ordenouse xesuíta en 1960 e realizou estudos de Humanidades, Filosofía e Teoloxía en universidades de Salamanca, Múnic, Lovaina e Comillas (Madrid).
Labor en Guatemala
Xa formado na Teoloxía da liberación, chegou a Guatemala a comezos dos anos 70 e implicouse decididamente na solidariedade cun pobo privado de dereitos, masacrado polo Exército e en medio dunha pobreza e desigualdade extremas. O seu labor social e educativo deixou unha fonda pegada no país centroamericano. Acabou por se integrar no Exército Guerrilleiro dos Pobres (EGP) e morreu nun enfrontamento armado o 13 de xullo de 1982 sen que o seu corpo aparecese até o día de hoxe.