proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Coltan

O coltan é unha mestura de dous minerais: columbita e tantalita. Da columbita extráese o niobio e da tantalita, o tántalo. Este último é un metal de alta resistencia térmica, electro-magnética e corrosiva e por tales capacidades o seu uso está moi difundido na composición de dispositivos electrónicos: teléfonos móbiles, ordenadores, GPS, consolas, MP3, MP4, reprodutores de DVD, satélites. .. O niobio é semellante ao tántalo, alén do potencial como hipercondutor. Ambos os metais foron e continúan sendo fundamentais para o avance tecnolóxico da comunicación portátil. Historia e características
As maiores reservas de tantalita (na forma coltan, ou sexa, xunto coa columbita) están na República do Congo, onde se desenvolve unha guerra civil hai anos en torno da posesión das minas, entre outras complicacións étnicas, territoriais e políticas. A ONU presenta estimativas desconcertantes como a que xa morreron máis de 4 millóns de persoas na disputa polo tamén chamado "ouro azul", alén da impresionante facturación de máis de 250 millóns de dólares estadounidenses que obtivo o Exército de Ruanda do comercio do ansiado mineral.
A minaría de columbita-tantalita provoca grandes impactos no medio ambiente tropical do Congo, especialmente se non se toman as debidas medidas de mitigación ambiental (feito obvio no medio dunha rexión en guerra), a pesar de se encontraren as minas próximas ou dentro de parques nacionais. A obtención deses materias para elaborar compoñentes electrónicos é complexa e cara. Ambos os metais son extremadamente caros e raros na natureza.
Países produtores
O principal produtor de coltan é a República Democrática do Congo con cerca do 80% das reservas mundiais estimadas, aínda que existen reservas probadas ou en explotación no Brasil co 5% das reservas, Tailandia tamén cun 5% e Australia con outro 5%. No Brasil, as maiores reservas de tantalita encóntranse nos estados de Roraima (sobre todo no sur do estado) e no Amapá.
Columbofilia

A columbofilia é a cría e adestramento de pombas para convertelas en pombas mensaxeiras, capaces de volver ao seu pombal desde puntos distantes e que derivou na época moderna nun deporte que xa non ten como finalidade levar mensaxes e si percorrer un traxecto no menor tempo posible medido mediante reloxos especiais. Como deporte o país que conta con máis licenzas é China (300. 000 licenzas 2005) seguida de Alemaña (58. 000), Bélxica (43. 000), Polonia (43. 000), Reino Unido (37. 800), Países Baixos (29. 800) e existe unha Olimpíada Columbófila.
O primeiro concurso columbófilo que se coñece data do 15 de xuño de 1820, nesa época é tamén cando os diferentes exércitos establecen a aplicación militar da columbofilia, coñecida como columbofilia militar que tivo o seu auxe durante a primeira guerra mundial. En España o primeiro pombal militar data de 1879 e actualmente os pombais militares están integrados no Servizo Columbófilo Militar (SCM), que é ademais o encargado de regular a posesión e utilización de pombas mensaxeiras en España, o número de licenzas en España en 1999 era de 4. 200 con 320. 000 pombas e o SCM posuía 5 pombais con 600 pombas. En Galicia existe a Federación Columbófila Galega adscrita á Real Federación Columbófila Española que ten o maior número de integrantes nas Canarias debido á influencia inglesa.
Columbograma

O columbograma (en inglés pigeon-gram) é unha mensaxe transportada por unha pomba mensaxeira. Xa desde os tempos antigos esta clase de transporte foi habitual para transmitir mensaxes urxentes sobre todo ás tropas, o século XIX foi cando máis se utilizou para fins civís mesmo emitíndose selos específicos para esta clase de correo, desde a Segunda guerra mundial desapareceu para fins civís polos modernos medios de telecomunicación e na actualidade só se utiliza por determinadas unidades militares e en caso de conflito bélico cando están cortadas todas as outras formas de comunicación.
En 1897 estableceuse en Nova Zelandia o The Great Barrier Pigeongram Service para o transporte de columbogramas entre Auckland e a illa da Gran Barreira, a 100 km de distancia e a partir de 1898 emitíronse selos especiais.
Columna Mariscal López

A Columna Mariscal López (abreviado CML) foi unha organización guerrilleira rural vinculada ao Partido Comunista Paraguaio (PCP), que operou en Paraguai durante finais da década de 1950 e principios de 1970. A unidade formou parte dos intentos de oposición armada contra a ditadura de Alfredo Stroessner e despregou accións principalmente en zonas rurais do departamento de Cordillera. Orixe
A Columna Mariscal López emerxeu no marco dos movementos insurxentes que tentaron enfrontar pola vía armada ao réxime de Alfredo Stroessner tras a derrota política da esquerda nas décadas anteriores. A súa creación está vinculada a procesos de militarización e reorganización da Fronte Unida de Liberación Nacional (FULNA) do PCP, que desde fins dos anos cincuenta buscaban establecer focos guerrilleiros no interior do país, inspirados en varios modelos de loita revolucionaria latinoamericana. Organización
A CML estivo dirixida por Arturo López Areco, baixo o pseudónimo de Agapito Valiente, quen actuou como principal responsable político-militar da agrupación, coordinando as accións armadas e a articulación co Partido Comunista Paraguaio. Outro dos seus integrantes destacados foi Celso Ávalos Ocampos, quen cumpriu un rol relevante como segundo comandante da organización.
A estrutura operativa incluía ademais a Wilfrido Álvarez, encargado da conformación e coordinación dos distintos grupos guerrilleiros que respondían ao PCP. A composición xeral do grupo foi maioritariamente campesiña, con liderado asociado a cadros comunistas formados en actividades políticas de base e en labores de organización comunitaria.
Columna térmica

Unha colúmna térmica ou, simplemente, térmica, ou deriva vertical é unha masa de aire ascendente ou corrente convectiva ascendente na atmosfera, que transfire verticalmente enerxía térmica. As térmicas son creadas pola radiación solar desigual que recibe a superficie da Terra e son un exemplo de convección, concretamente de convección atmosférica. Térmicas na Terra
O Sol quenta o chan, que á súa vez quenta o aire que está directamente encima. O aire cálido preto da superficie expándese, facéndose menos denso que o aire que o rodea. O aire máis lixeiro ascende e arrefría debido á súa expansión nas condicións de baixa presión de altitudes máis altas. Deixa de ascender cando arrefriou á mesma temperatura, e densidade, que o aire que o rodea.
Asociado cunha térmica está un fluxo descendente que rodea a columna térmica. Esta parte exterior que descende é causada porque o aire máis frío está sendo desprazado na parte superior da térmica e desde alí baixa.
O tamaño e potencia das térmicas está influenciada pola propiedades da capa inferior da atmosfera (a troposfera). Cando o aire é frío, fórmanse burbullas de aire quente poque o chan quenta o aire que está sobre el e así este pode ascender como o faría un globo de aire quente. O aire denomínase entón inestable, xa que é apropiado para que se formen térmicas. Se hai unha capa quente de aire a maior altura, o que é unha situación de inversión térmica, isto pode impedir que as térmicas ascendan moi alto e o aire dise que é estable, a medida que non se poden formar térmica maduras.
As térmicas a miúdo indican a súa presenza pola formación dunha nube de tipo cúmulo illada visible na parte superior da térmica. Os cúmulos fórmanse polo aire ascendente dunha térmica, que a medida que ascende arrefría, ata que o vapor de auga que contén o aire empeza a condensarse en pingas que en conxunto forman a nube visible. Cando hai un vento constante, as térmicas e os seus respectivos cúmulos poden aliñarse en filas orientadas na dirección do vento, ás veces denominadas "rúas de nubes" polos pilotos de planadores. A auga condensada libera enerxía de calor latente permitindo que o aire ascenda máis alto. O aire moi inestable pode acadar o nivel de convección libre, ascendendo a gran altura, condensando grandes cantidades de auga e formando nubes convectivas causando chuvascos ou mesmo tormentas eléctricas. Estas últimas son perigosas para os avións que voan a través ou preto delas.
As térmicas son unha das moitas fontes de forza ascensional usada por aves que voan pairando e polos pilotos de avións planadores. Térmicas fóra da Terra
As térmicas tamén se forman noutras partes do sistema solar. En Marte, por exemplo, as térmicas a miúdo forman remuíños de po, que levan po en vez de vapor de auga. Tamén hai térmicas no Sol, formando prismas hexagonais (células de Bénard).
Columnario

En numismática, coñécese como columnario a moeda de prata con valor facial en reais (principalmente o real de oito ou peso), cuñada pola monarquía española nalgúns dos seus territorios de América no século XVIII, entre os anos 1732 e 1773, cando foi substituída pola moeda de busto.
Cuñáronse sobre todo nas cecas de México, Potosí e Lima, aínda que tamén noutras americanas como as cecas de Popayán, Guatemala, Novo Reino ou Santiago de Chile. Historia
O nome de "columnario" non responde a unha nova unidade monetaria senón a unha tipoloxía de moeda, con valores de medio, un, dous, catro e, sinaladamente, oito reais. Este último circulou e colleu sona por todo o mundo, debido en parte a ter un acabamento e unha calidade moi superiores aos das antigas moedas cuñadas a martelo.
As moedas coloniais anteriores, coñecidas como "macuquinas", adoitaban ter forma irregular e por iso eran doadas de cernar no seu canto, para lles subtraer fraudulentamente parte da súa a prata (ou ouro, no caso dos escudos). Pola contra, os columnarios tiñan unha forma ben arredondada e contaban cun bordo gravado, o que facía imposible a cernadura da moeda e a súa nova posta en circulación.
A través de dúas disposicións reais de 1728 e 1730 iniciouse o proxecto de establecer novas casas de moeda na América española, co obxectivo de cambiar a antiga moeda macuquina, cuñada a martelo, pola nova moeda. Primeiramente implantouse para este efecto a ceca de México (1733), logo a de Lima (1754) e máis tarde a de Potosí (1767).
A moeda columnaria foi substituída paulatinamente a partir de 1772 pola chamada "de busto", por amosar a imaxe do monarca nos seus anversos. Caracterización
Reverso
Os columnarios caracterizábanse fundamentalmente polos motivos dos seus reversos, que amosaban unha tipoloxía moi característica: dous globos terráqueos que representan os hemisferios oriental e occidental, cunha coroa real por riba, e por baixo un deseño de ondas mariñas (o océano Atlántico, que separa o Novo Mundo do Vello Mundo). A ambos os lados dos globos erguíase unha columna coroada (o que lles dá o nome), que simbolizaban as Columnas de Hércules, cada unha delas cinguida cun pano co lema en latín PLVS VLTRA ("máis aló"; lema nacional de España).
No bordo superior dos anversos aparece a lenda VTRAQUE VNUM ("ambos son un"), que alude á unidade entre os territorios do Imperio Español en cada hemisferio. O espazo entre a data e a lenda está ocupado comunmente pola marca de ceca.
Anverso
A tipoloxía habitual dos anversos dos columnarios consistía no nome do monarca español seguido pola lenda D[EI] G[RATIA] HISPAN[IARUM] ET IND[IARUM] REX ("pola graza de Deus, rei das Españas e das Indias"). Á esquerda aparecían as iniciais do ensaiador e no centro o escudo de España coa coroa real na parte superior. Á dereita deste, un número arábigo indicaba o valor facial en reais.
Columnata

Na arquitectura clásica, unha columnata é unha longa secuencia de columnas vinculadas por un arquitrabe común. Ás veces constitúe un elemento autónomo, como a famosa columnata que Gian Lorenzo Bernini deseñou fronte á basílica de San Pedro do Vaticano, conformando unha gran praza de planta elíptica, ou a da catedral de Kazán, en San Petersburgo.
A forma particular da de San Pedro responde á necesidade de crear un espazo visualmente pechado pero materialmente aberto que se poida encher e baleitar de xente eficazmente. Cando unha persoa camiña pola praza de San Pedro o propio espesor das columnas superpostas entre si dálle a entender que é un espazo pechado. Porén, ao situarse nunha das dúas fontes, a percepción cambia por completo xa que estas coinciden cos focos da elipse e desde ese punto pode verse o exterior da praza a través das columnas, que xa non se superpoñen entre si. Casos particulares
Cando unha columnata se encontra diante dun edificio protexendo a súa porta principal, chámase pórtico;
Cando a columnata pecha un espazo aberto, como en San Pedro, denomínase perístilo. Os perístilos son típicos das arquitecturas do antigo Exipto, da antiga Grecia e da antiga Roma.
Xa no templos do antigo Exipto había filas de columnas, especialmente como elementos de sostemento das naves e delimitando o perímetro dos patios. Na antiga Grecia, e até o período helenístico, os templos, as prazas e os mercados a miúdo estaban delimitados por fileiras de columnas. A columnata romana converteuse nun elemento típico da fase madura da súa arquitectura, e a columnata con superposición de arcos converteuse case nunha constante na era cristiá.
Colville Young

Colville Young, nado na Cidade de Belize o 20 de novembro de 1932, é un político e escritor belizense, que ocupou o cargo de gobernador xeral de Belize dende o 17 de novembro de 1993 até o 30 de abril de 2021. Substituíu a Elmira Minita Gordon.
Colville foi un dos fundadores do Partido Liberal, unha formación política de curta vida que terminou por unirse ó Partido Democrático Unido. Interesouse polo desenvolvemento das institucións educativas do seu país e nos anos 80 chegou a ser presidente do University College of Belize. Publicou diversos libros sobre literatura belizense, así como poemas e libros de relatos curtos.
Colza

A colza (Brassica napus) é unha planta de cuxas sementes se extrae o aceite de colza. As follas da planta serven tamén de forraxe para o gado.
No Canadá desenvolveuse unha variedade baixo o nome de Canola, que é unha contracción da expresión inglesa "Canadian oil low acid" ("aceite canadense de baixo contido en ácido") referindose ao ácido erúcico. Esta variedade de colza presenta unha proporción inferior á normal en ácido erúcico e glicosinolatos, produtos de toxicidade media presentes no aceite de colza estándar. Foi desenvolvida por investigadores canadenses a partir de 1960.
Colégio Dom Diogo de Sousa

O Colégio Dom Diogo de Sousa é unha escola en Braga, Portugal, fundada en 1949 por iniciativa de Mário Augusto Fernandes Afonso, o Padre Joaquim António Alves, o profesor José Maria de Freitas e o profesor António Duarte da Costa.
Coma (medicina)

En medicina, o coma (do grego κῶμα ou κωμα, que significa sono profundo) é un estado severo de perda de conciencia, que pode resultar dunha gran variedade de condicións incluíndo as intoxicacións (drogas, alcol ou tóxicos), anomalías metabólicas (hipoglicemia, hiperglicemias, cetose), enfermidades do sistema nervioso central, ictus, traumatismo cranio-encefálico, convulsións e hipoxia. As causas metabólicas son as máis frecuentes.
O coma é xa que logo unha síndrome. Na Clasificación internacional de trastornos da saúde (CIE-10) asígnaselle a letra "R" (síntomas e diagnósticos). O coma é unha expresión dun forte trastorno das funcións cerebrais e xa que logo con perigo de morte. O desenvolvemento (prognóstico) do paciente en coma é dependente das enfermidades subxacentes e da asistencia médica.
Comalcalco (sitio arqueolóxico)

Comalcalco (do náhuatl: Comalli-Calli-Co que significa: "Casa dos comales") é un sitio arqueolóxico da civilización maia que se atopa no concello de Comalcalco; no estado mexicano de Tabasco, a uns 60 km de Villahermosa. O seu nome orixinal era Joy Chan que significa en maia: "Ceo Rodeado".
As ruínas constitúen unha necrópoles do período clásico maia (do século I a. C. ao IX d. C. ) construída con ladrillos e estuco de cuncha de ostión. Este sitio está considerado como o máis occidental da cultura maia, e desenvolveuse entre os anos 700 a. C. e 900 da nosa era.
O sitio arqueolóxico de Comalcalco sitúase na área central da Chontalpa, sobre a
ribeira este do río Seco, entre os vestixios do que foi unha inmensa selva tropical. A característica máis notable de Comalcalco, é a utilización de ladrillos nos seus sistemas construtivos, isto debido á nula presenza de materiais pétreos na rexión, ademais de ser o sitio maia máis afastado cara ó oeste.
O asentamento prehispánico, abrangue unha superficie de 72 hectáreas (7 km²), onde se localizan os grupos arquitectónicos nos que se desenvolveron varios sistemas de construción, entre os que salientan os baseamentos erixidos con corpos de terra compactada revestidos cun aplanado de cal de cuncha de ostión, así como construcións de cachotaría de ladrillos. Os edificios foron decorados con modelaxes de estuco, os cales foron tamén pintados de cores como o vermello, azul, verde, amarelo e negro, de tal xeito que os ladrillos non eran visibles.
En xuño de 2011, o Instituto Nacional de Antropoloxía e Historia (INAH), deu a coñecer o descubrimento do que podería ser o primeiro cemiterio maia, ó atopar un total de 116 enterros funerarios con máis de mil anos de antigüidade, localizados en tres montículos de terra nunha extensión de 220 m² na periferia desta cidade maia.
En novembro de 2011, o Instituto Nacional de Antropoloxía e Historia de México (INAH) mencionou o achado dunha segunda inscrición maia anunciando a súa famosa profecía do fin dunha era do calendario maia, na mítica data do 21 de decembro do 2012, nunha peza coñecida dende entón como o “Ladrillo de Comalcalco”.
En Comalcalco atopáronse en total tres tumbas e 14 enterros funerarios dos cales 7 atopábanse dentro de furnas feitas de barro, así como o panteón descuberto na periferia da cidade con 116 enterros. Toponimia
Grazas ó glifo emblema atopado, agora sábese que nome orixinal da cidade foi ¨Joy Chan¨, que provén do idioma maia e cuxo significado é ¨Ceo Rodeado¨ ou Ceo Enrolado. O nome actual de Comalcalco deuse porque cando as tribos de orixe náhuatl chegaron á zona, a cidade de Joy Chan estaba xa deshabitada, e ó ver os edificios construídos de ladrillo, un termo que non coñecían, o máis parecido que atoparon para describila foi a palabra "comal", así que lle chamaron "Comalli-Calli-Co", que significa: "Casa dos comales", por iso o nome desta cidade maia está en náhuatl.
Comalies

Comalies é o terceiro álbum do grupo de gothic metal italiano Lacuna Coil, lanzado ao mercado o 8 de outubro de 2002 e producido pola discográfica Century Media. Listaxe de cancións
Todos os temas compostos por Lacuna Coil.
Comandante

O rango militar de comandante ou maior é o inmediatamente inferior ao de tenente coronel e inmediatamente superior ao de capitán.
Polo xeral comanda un batallón. Na mariña de guerra é o grao equivalente a capitán de corveta. España
En España coñécese como comandante e ten como distintivo do seu rango unha estrela de oito puntas. Noutras linguas
En inglés e en alemán, este rango escríbese con «iota»: major. A pronunciación é diferente en cada unha desas dúas linguas.
Comandante en xefe

Comandante en xefe é o cargo que exerce o comando sobre todas as forzas armadas dun territorio. Na maioría dos casos son os xefes de Estado, ou os xefes de goberno. Con isto se reforza a noción de que é a autoridade civil e política a que está a cargo das forzas armadas. Foi instaurado por primeira vez por Carlos I de Inglaterra en 1639. En España
Este cargo recibe o nome en España de capitán xeneral de cada unha das tres ramas das Forzas Armadas e, de acordo coa Constitución, correspóndelle ao rei (actualmente osténtao Filipe VI).
Comarca

Unha comarca (do latín commarca ou comarcha, á súa vez derivado do termo de orixe xermánica Mark, "confín", "límite", "marca") ou bisbarra é unha subdivisión do territorio que configuran varias poboacións que adoitan ter uns nexos comúns condicionando unha unidade, política, natural ou cultural.
Nos diferentes países do mundo, as comarcas representan unha subdivisión non corresponde coa galega, tendo distintos fins e significado. Na Península Ibérica as comarcas foron un xeito de ordenación do territorio moi estendido, existindo matices entre as distintas rexións e países, así en Portugal unha comarca actualmente designa unha división xudicial correspondente á xurisdición dun Tribunal de Primeira Instancia. No Principado de Asturias, as comarcas englobarían a varios concellos, mais as oito comarcas de Asturias non teñen existencia oficial, empregan un sistema de comarcas funcionais ou áreas de planificación territorial. En italiano: contea
En francés: contrée
En inglés: county
As bisbarras galegas remóntanse tempos atrás, mesmo á época castrexa. De moita importancia é tamén o Parrochiale suevum, datado na segunda metade do século VI e onde se reflicte a organización administrativa e eclesiástica do Reino suevo da Gallaecia, contendo unha relación de 134 parroquias agrupadas en trece dioceses (ademais menciónase a diocese Britoniarum). O manuscrito indica ademais a existencia de pagus (distritos) especificamente suevos. Este documento, realizado en base á conformación do territorio xa existente anteriormente, mantívose en gran parte ata a actualidade.
Comarcas de Galicia

En Galicia, segundo o decreto 65/1997 da Xunta, existen oficialmente 53 comarcas, das cales 18 pertencen á provincia da Coruña, 13 á de Lugo, 12 á de Ourense e 10 están na provincia de Pontevedra. As comarcas constitúen o ámbito de actuación dos plans de desenvolvemento comarcal e carecen de funcións administrativas. Poboación, superficie e concellos
A continuación detállase a poboación por comarcas en cada unha das catro provincias galegas:
Provincia da Coruña
Das 18 comarcas da provincia da Coruña, no ano 2020 é a comarca da Coruña a que ten máis poboación, con 406. 873 habitantes, mentres que en último lugar estaría a comarca da Barcala, con 10. 203 habitantes.
Provincia de Lugo
Dentro da provincia lucense, no ano 2020 a capital e a súa comarca ocupan o primeiro posto con 118. 955 habitantes; pola contra, a comarca de Fonsagrada é a menos poboada, con 4. 830 habitantes.
Provincia de Ourense
No ano 2020, na provincia de Ourense, a propia comarca de Ourense reunía máis da metade da poboación provincial, con 144. 440 habitantes. A comarca da Terra de Caldelas é pola contra a menos poboada de provincia e de Galicia, con 2. 764 habitantes.
Provincia de Pontevedra
A provincia de Pontevedra acolle no seu seo a bisbarra máis poboada da comunidade, a comarca de Vigo, con 426. 834 habitantes no ano 2020. A comarca da Paradanta é a menos poboada da provincia, con 12. 060 habitantes nese mesmo ano.
Comares

Comares é un municipio da provincia de Málaga, situado nos arredores dos Montes de Málaga a 703 metros de altitude. Pertence á comarca da Axarquía.
A súa poboación segundo o padrón municipal en 2003 era de 1. 365 habitantes (723 homes e 642 mulleres). O nacemento de Comares está ligado coa chegada dos gregos focenses nas costas de Málaga no século VII a. C. Comares destaca por ser o berce dos Verdiales, un folclore típico da provincia de Málaga.
Combate

Combate, loita, rifa, contenda, pendencia, pugna, pelexa ou liorta, é un conflito violento intencional destinado a estabelecer o seu dominio sobre o opoñente.
O termo "combate" polo xeral refírese aos conflitos armados ou bélicos entre as forzas militares na guerra, mentres que o termo máis xeral "loita" pode referirse a calquera conflito violento entre individuos ou nacións.
A violencia do combate pode ser unilateral, mentres que a loita implica polo menos unha reacción defensiva. Con todo, os termos adoitan utilizarse como sinónimos, xunto co termo "pelexa". Unha loita a grande escala coñécese como unha batalla.
Un combate pode ter un determinado conxunto de regras ou non estar regulado. Exemplos de regras inclúen os Convenios de Xenebra (que abarcan o tratamento dos soldados na guerra), a cabalaría medieval, as normas do Marqués de Queensberry (que cobren o boxeo) e varias formas de deportes de combate.
O combate na guerra inclúe dúas ou máis organizacións militares opostas, polo xeral a loita entre as nacións en guerra (aínda que a guerra de guerrillas e a supresión da insurxentes poden quedar fóra desta definición). A guerra entra baixo as leis da guerra, que rexen os seus obxectivos e condutas, e protexen os dereitos dos soldados e o non combatentes.
O combate pode ser armado ou sen armas. O combate corpo a corpo é un combate de moi curto alcance, no que se ataca ao opoñente co corpo (dando puñadas, pateando, estrangulando etc. ) ou coas armas brancas (coitelos, espadas, bastóns etc. ), a diferenza do combate de longo alcance.
Comboios de Portugal

Comboios de Portugal (abreviado como CP) é unha empresa pública portuguesa de transporte ferroviario e a principal operadora ferroviaria do país. Foi creada o 11 de maio de 1860 por José de Salamanca y Mayol co nome de Companhia Real dos Caminhos de Ferro Portugueses, cambiado durante a Primeira República Portuguesa a Companhia dos Caminhos de Ferro Portugueses e máis tarde a Caminhos de Ferro Portugueses. A empresa Comboios de Portugal, E. P. E. foi creada polo Decreto-Lei n. º 137-A/2009. Caracterización
Na actualidade, a CP transporta preto de 178 millóns de pasaxeiros (107 millóns en 2013) e 9, 3 millóns de toneladas de mercadorías por ano.
Atópase dividida en diferentes sub-empresas que representan unidades de negocio diferentes, cada unha cunha parte específica dos servizos prestados pola empresa: CP Regional
CP Porto
CP Lisboa
CP Coimbra
CP Longo Curso
CP Frota
CP Serviços
CP Carga
A CP na actualidade dedícase apenas ao transporte e actividades conexas. A xestión da rede ferroviaria nacional, que lle pertenceu ata 1997, está hoxe entregada a outra empresa pública, a REFER.
Está liderada por Manuel Queiró, presidente do Conselho de Administração da CP dende o 21 de febreiro de 2013.
En xuño de 2011, a empresa presetaba un beneficio de 195 millóns de euros e unha débeda de 3. 3 millóns de euros. Liñas actuais e antigas
Actuais:
Liña do Minho
Ramal de Braga
Liña de Guimarães
Liña do Douro
Liña do Tua (por concesión ao Metro de Mirandela)
Liña do Norte
Liña do Vouga
Liña da Beira Alta
Ramal de Alfarelos
Liña do Oeste
Ramal de Tomar
Liña da Beira Baixa
Liña de Cintura
Liña de Sintra
Liña de Cascais
Liña do Alentejo
Liña de Évora
Ramal de Neves-Corvo
Liña do Sul
Liña do Algarve Consello de Administración
O Presidente do Consello de Administración é o responsábel máximo da empresa, lidedrando un equipo xeralmente constituído por cinco membros, contando co propio presidente. Os membros do consello de administración son nomeados directamente polo ministro responsábel e exercen xeralmente un mandato trianual.
Sendo un cargo de confianza política, os nomeados son xeralmente membros ou independentes próximo dos dous partidos que se alteran o Goberno de Portugal, o PS e o PSD.
O actual Presidente do Consello de Administración é Manuel Queiró, que sucedeu a José Benoliel o 21 de febreiro de 2013.
Combustible

Un combustible ou combustíbel é calquera substancia que reacciona co osíxeno de forma violenta, con produción de calor, chamas e gases. Supón a liberación dunha enerxía da súa forma potencial a unha forma utilizable (por ser unha reacción química, que se coñece como enerxía química). En xeral trátase de algo susceptible de queimarse, pero hai excepcións que se explican a continuación.
Hai varios tipos de combustibles. Entre os combustibles sólidos inclúense o carbón, a madeira e a turba. O carbón quéimase en caldeiras para quentar auga que pode vaporizarse para mover máquinas a vapor ou directamente para producir calor utilizable en usos térmicos (calefacción). A turba e a madeira utilízanse principalmente para a calefacción doméstica e industrial, inda que a turba se utilizou para a xeración de enerxía: as locomotoras que empregaban madeira como combustible eran comúns no pasado.
Entre os combustibles fluídos, áchanse os líquidos como o gasóleo, o queroseno ou a gasolina (ou nafta) e os gasosos, como o gas natural ou gas licuado de petróleo (GLP), representados polo propano e o butano. As gasolinas, gasóleos e ata os gases, úsanse para motores de combustión interna.
Inda que pouco utilizado, é tamén combustible o hidróxeno, e amais é limpo, pois ó combinarse co osíxeno deixa como residuo vapor de auga.
Nos corpos dos animais, o combustible principal está constituído por carbohidratos, lípidos, proteínas, que proporcionan enerxía para os músculos, o crecemento e os procesos de renovación e rexeneración celular.
Impropiamente chámase tamén combustibles ás substancias empregadas para producir a reacción nuclear no proceso de fisión, cando este proceso non é propiamente unha combustión.
Tampouco é propiamente un combustible o hidróxeno, cando se utiliza para proporcionar enerxía (e en grandes cantidades) no proceso de fusión nuclear, no que se funden atomicamente dous átomos de hidróxeno para converterse nun de helio, con gran liberación de enerxía. Este medio de obter enerxía non foi dominado inda polo ser humano (máis ca na súa forma máis violenta, a bomba nuclear de hidróxeno, coñecida como Bomba H) pero no universo é común posto que é a fonte de enerxía das estrelas.
Os combustibles fósiles son mesturas de compostos orgánicos mineralizados que se extraen do subsolo co obxecto de producir enerxía por combustión. A orixe deses compostos son seres vivos que morreron fai millóns de anos. Considéranse combustibles fósiles ó carbón, procedente de bosques do período carbonífero, o petróleo e o gas natural, procedentes doutros organismos. Características
A principal característica dun combustible é o seu poder calorífico, ou as quilocalorías desprendidas pola combustión completa dun quilogramo do combustible.
Táboa dos Elementos máis utilizados como combustibles
Combustíbel de algas

O combustíbel algal, tamén denominado combustíbel de algas, oleoalgal, oilgae, algaeoleum ou biocombustíbel de terceira xeración, é un biocombustíbel fabricado a partir dos produtos das algas. Un equipo de expertos da Universidade de Xaén, encabezado por Sebastián Sánchez Villasclaras, iniciou un estudo de investigación dirixido á limpeza de augas residuais terciarias a través da microalga Botryococcus braunii, que produce grandes cantidades de hidrocarburos líquidos. As empresas de capital risco dos Estados Unidos decidiron deixar de apoiar o etanol procedente do cultivo de millo e investir en produtores que utilicen algas.
O reto da produción a grande escala de microalgas con fins enerxéticos foi asumido a escala global por un gran número de empresas, e os avances neste campo prodúcense con rapidez. Algúns exemplos son o anuncio, realizado pola empresa Solazyme, de produción do primeiro queroseno de aviación producido a partir de biomasa de algas; a iniciativa do Carbon Trust británico destinando 26 millóns de libras ao desenvolvemento destas tecnoloxías ou tamén o interese do DARPA norteamericano nas aplicacións no ámbito militar.
Actualmente, o desenvolvemento en España de tecnoloxías de produción de algas para o seu uso enerxético comeza a saír do ámbito da investigación pura co anuncio da posta en marcha das primeiras plantas comerciais. Estas son as de Mutxamel, que promove a empresa alicantina BFS co obxectivo de producir enerxía eléctrica nunha instalación de 30 MW de potencia, e a de Xerez da Fronteira, onde Aurantia, a través da sociedade Celulosa Investment, pretende producir biocarburantes e outros produtos nunha instalación que serviría á vez como sumidoiro de parte do CO2 emitido pola fábrica de cemento que Holcim ten nesa localidade andaluza.
Come Closer (filme)

Come Closer (en hebreo: קרוב אלי) é un filme israelí-italiano de 2024 escrito e dirixido por Tom Nesher, no seu debut como director. Está protagonizado por Lia Elalouf e Darya Rosenn, xunto con Ido Tako, Yaakov Zada-Daniel e Netta Garti. Conta a historia dunha moza con problemas que se obsesiona coa noiva do seu irmán falecido.
Foi escollido como candidato de Israel para o Óscar ó mellor filme internacional na 97ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado. Personaxes
Lia Elalouf como Eden
Darya Rosenn como Maya
Ido Tako como Nati
Yaakov Zada-Daniel como Shlomo
Netta Garti como nai
Comedia de situación

A comedia de situación (situation comedy ou sitcom en inglés) consiste normalmente nunha serie de televisión con personaxes comúns onde hai unha ou máis historias de humor simuladas en ambientes habituais como familia, grupo de amigos, lugar de traballo. .. Orixinalmente gravábanse en fronte dun público en vivo e caracterízanse polos "risos enlatados". A duración habitual dos episodios das comedias de situación acostuma ser arredor dos 30 minutos, para facilitar o seu consumo. Historia
A comedia de situación ten a súa orixe nas radio comedias da época dourada da radio no Reino Unido, mais hoxe é unha peza fundamental da programación televisiva e das emisións nas plataformas de streaming.
A primeira sitcom emitida por televisión é Pinwright's Progress, série de dez episódios transmitidos pela BBC entre 1946 e 1947. Nos Estados Unidos, o diretor e produtor William Asher foi acreditado como o "home que inventou a sitcom", tendo dirixido máis de dúas decenas das principais, incluíndo I Love Lucy a partir da década de 1950 até à década de 1970.
A data de 2006, a sitcom con maior tempo de exposición era a británica Last of the Summer Wine, emitida sen interrupción desde 1973.
Sitcoms galegas
En Galicia, a comedia de situación acadou grande éxito desde os anos 1990 coa serie Pratos combinados, emitida pola Televisión de Galicia entre 1995 e 2006. Outras sitcoms galegas destacadas foron Mareas vivas (1998–2002), que mesturaba drama e comedia, Padre Casares (2008–2015), ambientada nunha reitoral rural, e Pepe o inglés (2004–2006). A maior parte destas producións empregaban a ortofonía estándar do galego (sen gheada, seseo etc. ), pero desde Mareas Vivas, na que algúns personaxes falaban unha variante de galego da costa, por suxestión de Federico Pérez, houbo unha incorporación doutras variantes lingüísticas nestas producións. . A data de 2006, a sitcom con maior tempo de emisión era a británica Last of the Summer Wine, emitida sen interrupción desde 1973.
Comedia grega antiga

A comedia (en grego antigo κωμῳδία / kōmōidía) é un xénero literario da Antiga Grecia, máis recente ca traxedia. A única mostra de comedia que se conserva é a de Atenas polo que se denomina tamén comedia ática.
Se ben Epicarmo foi o primeiro autor do que temos noticia, a comedia grega coñécese principalmente por Aristófanes do cal se conservan once comedias completas, de Menandro descubriuse en 1956 unha peza enteira, O díscolo. En total disponse de fragmentos ou títulos de 1500 comedias. Orixe
A orixe da comedia é difícil de precisar, segundo Aristóteles tivo unha orixe espontánea e estivo nos cantos cantos fálicos que acompañaban aos cortexos dionisíacos. Comedia antiga
A comedia antiga abrangue o século V a. C. e o comezo do século IV a. C. . Coñécese esencialmente por Aristófanes, é súa a comedia máis antiga que se conserva Os acarneneses que se representou no ano 425 a. C. .
A maior parte teñen unha mesma estrutura: Un prólogo que serve de presentación do heroe.
πάροδος / párodos, entrada en escena do coro bailando e cantando.
ἀγών / agṓn, loita dialéctica entre o heroe e os seus adversarios que arbitra o director do coro ou corifeo e no que o heroe sae gañador.
παράϐασις / parábasis, intermedio no que o corifeo se dirixe ao público para declamar un discurso político ou falar do autor.
Diversos episodios onde o heroe celebra a súa vitoria, sepáranse por actuacións do coro.
ἔξοδος / éxodos, escena final celebrando o triunfo do heroe.
En cada comedia interviñan tres ou catro actores principais coa axuda de varios secundarios máis o coro de 24 membros homes. A inventiva do autor primaba sobre o resto, as bromas e chistes derivaban do uso dunha linguaxe obscena e escatolóxica. A comedia tomaba como punto de partida a procura polo heroe dun obxecto fantástico que era imposible de conseguir na vida real, cidadáns ben coñecidos na cidade ridiculizábanse, como o caso de Sócrates ou Eurípides e mesmo dábaselle un trato irreverente os deuses. Comedia media
Da transición entre a comedia antiga e a nova, coñecida como comedia media, sábese pouco. Antífanes e Alexis son os autores con máis sona aínda que se perderon todas as pezas deste período e tan só quedan algúns fragmentos das súas obras. Comedia nova
A comedia nova comeza na segunda metade do século IV a. C. , o autor máis coñecido é Menandro, nestas comedias a intriga ocupa un lugar ben máis importante do que acontecía na comedia antiga, é internamente máis coherente e os episodios sucédense de maneira lóxica. O gran tema é o amor contrariado que acaba por triunfar. As personaxes son máis estereotipados ca na comedia antiga e a acción está menos ligada á historia de Atenas, por iso é máis fácil de entender para un non ateniense e facilita que se exporte a Roma e que se adapte baixo o nome de comedia palliata no século III a. C.
Comedor

O comedor designa un espazo ou lugar no cal as persoas se reúnen para inxerir alimentos, xa sexa almorzo, comida, cea ou refrixerio. Pode haber un ou varios comedores nunha casa, edificio, empresa, hotel, oficina ou escola. Dependendo do lugar, do servizo e dos produtos que ofreza o comedor pode cambiar de nome: restaurante ou cafetaría, pero cumpre a mesma finalidade. O comedor é unha ampliación da cociña e polo xeral atópase preto desta, coa finalidade de atender ben aos comensais, e de levar e traer sen dificultade os aveños necesarios para a inxesta de alimentos: pratos, cubertos, manteis, potas con comida, xerras, panos de mesa etc. En ocasións, para aproveitar o espazo, a cociña e o comedor atópanse nun mesmo sitio.
Comensalismo

Comensalismo (do latín com mensa, 'compartindo a mesa') é unha relación interespecífica entre seres vivos na que un deles sae beneficiado, mentres que o outro nin se beneficia nin se prexudica. Tipos de comensalismo
Comensalismo
O propio termo foi utilizado orixinalmente para describir o uso de restos de comida por parte dun segundo animal, coma no caso dos que seguen aos animais de caza e agardan a que estes rematen de comer para aproveitar a carniza.
Forese
Cando un ser vivo se aproveita doutro para o transporte. Pode ser de carácter temporal ou permanente.
Son exemplos a rémora, que se aproveita da quenlla, ou algúns ácaros, que son transportados sobre os excrementos de insectos.
Inquilinismo
Cando un organismo se hospeda sobre outro. Son exemplos as plantas epífitas que viven sobre as árbores como algunhas orquídeas, ou aves coma o peto real, que habita nos buracos que el mesmo fai nas árbores.
Facilitación
Cando unha especie se beneficia de medrar xunto a outra. Nalgúns casos poden saír beneficiadas ambas as dúas especies.
Tanatocrese
A tanatocrese (do latín tanatos, 'morte'), tamén coñecida coma comensalismo metabiótico, é unha dependencia máis indirecta, na que un dos organismos usa algo do outro, mais faino tras a súa morte. É exemplo disto o caranguexo ermitán, que usa a cuncha dun molusco para defender o seu corpo.
Comercio xusto

Comercio xusto define unha forma alternativa de comercio promovida por varias organizacións non gobernamentais, por Nacións Unidas e por movementos sociais e políticos (coma o pacifismo e o ecoloxismo) que promoven unha relación comercial xusta entre produtores e consumidores.
O segundo sábado do mes de maio celébrase o Día Mundial do Comercio Xusto. Principios
Os principios que defende o Comercio xusto son: Os produtores forman parte de cooperativas ou organizacións e funcionan de xeito democrático.
Rexeito á explotación infantil.
Igualdade entre homes e mulleres.
Trabállase con dignidade respectando os dereitos humanos.
O prezo que se paga aos produtores permite condicións de vida dignas.
Os compradores xeralmente pagan por adiantado para evitar que os produtores busquen outras formas de se financiar.
Valórase a calidade e a produción ecolóxica.
Respecto ao medio ambiente.
Búscase o xeito de evitar intermediarios entre produtores e consumidores.
Infórmase aos consumidores acerca da orixe do produto.
Inténtase con isto evitar as grandes diferenzas entre o prezo que pagan por un produto os consumidores do primeiro mundo e o diñeiro que se lles paga aos seus produtores no Terceiro Mundo, ademais de evitar a explotación dos traballadores. Tamén, isto axuda a compensar os efectos da obsesión de consumir no prezo mais barato, e as súas repercusións: Progresiva deterioración da calidade e duración dos produtos.
Explotación dos produtores.
Deterioración ambiental. Selo de Comercio Xusto
O Selo de Comercio Xusto ou Selo FAIRTRADE é o selo que, impreso nun produto, garante que este provén de comercio xusto e foi producido e comercializado seguindo os criterios internacionais de comercio xusto establecidos por Fairtrade Labelling Organzitions (FLO) International. A certificación dos produtos de Comercio Xusto cun Selo permite a súa fácil identificación e a súa venda nos canais de distribución habituais. Ademais a certificación Fairtrade abre o comercio xusto a todas aquelas empresas dispostas a seguir os criterios de Comercio Xusto na elaboración dun ou máis produtos. Deste xeito a certificación Fairtrade contribúe de forma significativa ao crecemento global do volume dos produtos de Comercio Xusto vendidos en todo o mundo.
En España a Asociación do Selo de Produtos de Comercio Xusto (ASPCX) dá licenza para o uso deste Selo e fomenta o que consumidoras e consumidores o coñezan e opten por produtos Fairtrade. a Asociación do Selo FAIRTRADE é membro de FLO International, o organismo internacional que apoia os produtores que traballan con Fairtrade ou desexan traballar con Fairtrade e que establece os criterios ou estándares de Comercio Xusto para cada produto.
Cometa Giacobini-Zinner

O 21P/Giacobini-Zinner é un cometa con período de 6, 621 anos. As características da súa órbita respecto da órbita terrestre fan que de que cada dúas revolucións unha delas sexa favorable para a observación, dado que o cometa pasa entón relativamente preto da Terra. Esa circunstancia acontece o 9 ou o 10 de outubro, entón observase a chuvia de meteoros das Giacobínidas ou Dracónidas (chamadas así porque o seu radiante sitúase na constelación do Dragón). Recibe o seu nome polos seus descubridores, Michel Giacobini e Ernst Zinner, que o avistaron por vez primeira o 20 de decembro de 1900. Atópase clasificado como cometa da familia de Xúpiter. Elementos orbitais
Época 6 de marzo de 2006
Semieixo maior (a) 3, 526 UA
Perihelio 1, 038 UA
Afelio 6, 014 UA
Excentricidade (e) 0, 7056
Período orbital (P) 6, 621 anos
Inclinación (i) 31, 8108°
Próximo perihelio 2012
Designación actual 21P/Giacobini-Zinner
Cometa Hale-Bopp

O Cometa Hale–Bopp (C/1995 O1) é un cometa dos máis amplamente observados no século XX, un dos máis brillantes vistos en moito tempo e o de maior tamaño ata a descuberta do cometa C/2014 UN271 Bernardinelli-Bernstein. Alan Hale e Thomas Bopp fixeron a descuberta de xeito separado o 23 de xullo de 1995, antes de que fora visible a ollo nu. Pasou polo perihelio o 1 de abril de 1997, acadando unha magnitude -1, 8. Foi visible sen instrumental durante 18 meses, o dobre que o gran cometa de 1811, marca previa.
Cometa Hyakutake

O Cometa Hyakutake (Pronuncia xaponesa: [çakɯ̥take], C/1996 B2) és un cometa, descuberto o 31 de xaneiro de 1996, que pasou moi preto da Terra en marzo dese ano. Foi denominado o Gran cometa de 1996; o seu paso pola veciñanza terrestre foi un dos encontros máis próximos dos últimos dous séculos. Hyakutake foi moi brillante nos ceos nocturnos e amplamente contemplado en toda a Terra, superando en popularidade temporal ó moito máis anticipado Cometa Hale-Bopp, que estaba aproximándose ó Sistema solar interior naquelas datas.
As observacións científicas do cometa levaron a varios descubrimentos. Moitos, sorprenderon ós científicos cometarios, como a primeira emisión observada de Raios X por cometa, o que se cre que foi causado por partículas ionizadas de vento solar interactuando con átomos neutros da cola do cometa. A nave Ulises cruzou de xeito inesperado a cola do cometa a unha distancia de máis 500 UA do núcleo cometario, amosando que Hyakutake tiña a cola máis longa coñecida a un cometa.
Hyakutake é un cometa de período longo. Antes do seu recente paso a través do Sistema Solar, o seu período era duns 17000 anos, pero as perturbacións gravitatorias dos planetas xigantes incrementou ese período a 70000 anos.
Cometa Lulin

O cometa Lulin, oficialmente denominado C/2007 N3 Lulin, é un cometa pequeno e pouco brillante, de 5ª magnitude como máximo, que orbita arredor do Sol cun período orbital duns 18679348, 784892 anos (erro 4, 5 anos). Foi descuberto por Ye Quanzhi e Lin Chi-Sheng o 11 de xullo do 2007. Polo tanto suponse que é un obxecto da Nube de Oort.
Comezo de acción

O inicio de acción ou comezo de acción refírese ao tempo que transcorre dende a administración dun medicamento ata que comezan a observarse os seus efectos. Este período varía significativamente dependendo da ruta de administración; por exemplo, os medicamentos administrados oralmente poden tardar de 20 minutos a máis dunha hora en facer efecto, mentres que os administrados por inxección intravenosa poden actuar en cuestión de segundos ou minutos. Con todo, varios factores inflúen no inicio de acción, incluíndo a formulación do medicamento, a dosificación, características individuais do paciente, entre outros.
Comida

A comida é cada unha das accións de comer, polo xeral a unhas horas máis ou menos fixas, que se fai a diario. Estes son o almorzo, o xantar, a merenda e a cea. En función da hora, do contexto social e cultural, os pratos que se consomen tenden a variar. Tamén se lle chaman comidas ós almorzos, xantares, merendas ou ceas que se fan co gallo dunha festa, unha reunión etc. na honra de alguén ou de algo. Partes dunha comida
Os xantares e ceas consisten en principio das seguintes partes: Aperitivo ou vermut, no que se serven alimentos lixeiros e que se poden servir con calquera bebida. Non é obrigatorio, e xeralmente faise en domingos ou en grandes comidas e festas.
O primeiro prato
O segundo prato
Sobremesa. Despois da sobremesa pódese tomar un café ou un dixestivos e pode facerse para romper a falar na mesa.
Ás veces, pode ser que no canto de facer un primeiro prato e, a continuación, un segundo, tamén cabe a posibilidade de comer un único prato.
Coming to America

Coming to America é un filme estadounidense dirixido por John Landis que se estreou en 1988. En 2021 estreouse unha segunda parte, titulada Coming 2 America. Sinopse
É o vixésimo primeiro aniversario do príncipe Akeem, do reino africano de Zamunda, e debe casar cunha muller á que non viu xamais, como fixo o seu pai antes ca el. Como non está de acordo en que lle impoñan a muller coa que ten que pasar o resto da súa vida, Akeem decide viaxar a Nova York, onde ninguén o coñece, e así poder buscar unha moza guapa e intelixente que o ame realmente pola súa persoa e non pola súa riqueza. Así, instálase en Nova York cun amigo e, a pesar de contar cunha inmensa fortuna, decide vivir modestamente. Galardóns e nomeamentos
1988: 2 nomeamentos ó Oscar: Mellor vestiario e maquillaxe.
Comisión Central para a Navegación do Rin

A Comisión Central para a Navegación do Rin (CCNR), (en francés: Commission Centrale pour la Navigation du Rhin; en alemán: Zentralkommission für die Rheinschifffahrt), con sede en Estrasburgo, é un organismo internacional que ten por misión favorecer a prosperidade da navegación fluvial ao longo do río Rin, garantindo a súa seguridade e o respecto pola súa contorna. É a organización de cooperación internacional máis antiga do mundo, creada en 1815 polo Congreso de Viena e está regulada pola Convención para a Navegación do Rin de 1868. Historia
Estabelecida en 1815 polo Congreso de Viena, a CCNR inclúe os países ribeiregos do Rin: Alemaña, Bélxica, Francia, Países Baixos e Suíza. A primeira reunión tivo lugar en Maguncia o 15 de agosto de 1816. En 1831 é adoptada a "Convención de Maguncia" que constituíu un conxunto de disposicións regulamentarias para a navegación do Rin. En 1861 a sede da comisión trasládase a Mannheim. En 1868 asínase a acta que leva o nome desta cidade e que contén os principios vixentes até hoxe. En 1920, ao final da primeira guerra mundial, o Tratado de Versalles dispón o cambio de sede a Estrasburgo.
En 2003 a Comisión Europea, no marco do proxecto de ampliación da Unión Europea. solicitou un mandato do Consello da Unión Europea para negociar a adhesión da Unión Europea á CCNR e á Comisión do Danubio.