Luís Seoane

Luís Seoane López, nado en Buenos Aires o 1 de xuño de 1910 e finado na Coruña o 5 de abril de 1979, foi un editor, escritor, xornalista, ilustrador, gravador, ceramista e pintor galego. Colaborou en Resol, Claridad e El Pueblo Gallego. Militante do Partido Galeguista durante a II República Española, na Guerra civil fuxiu a Buenos Aires. O seu estilo pictórico evolucionou cara ó debuxo esquemático sobre planos de cor. Con Isaac Díaz Pardo recuperou a antiga fábrica de Sargadelos, fundou o Laboratorio de Formas e o Museo Galego de Arte Contemporánea Carlos Maside. Durante o exilio apoiou a escritores e artistas galegos e promoveu diversas iniciativas editoriais. A Real Academia Galega dedicoulle o Día das Letras Galegas do ano 1994 e a Real Academia Galega de Belas Artes o Día das Artes Galegas do ano 2019. Traxectoria
Primeiros anos
Nado en Buenos Aires no ano 1910, fillo de Luis Seoane Brocos e María López Mosquera que casaran en Compostela o 18 de febreiro de 1909, e emigraran a América. En 1916, con seis anos de idade, veu a Galicia, instalándose na Coruña, onde estivo uns meses, dando aquí comezo os seus estudos primarios. Porén, a súa nai recibiu unha herdanza dunha leira na parroquia piñeira de Arca e decidiron construír aí unha casa, que aínda hoxe se conserva e onde pasou boa parte da súa xuventude. Comezou a ir ao Instituto de Santiago, polo que só vivía na casa de sábado a luns na mañá e nos meses de verán. Ademais, preto do cemiterio municipal, ao sur do lugar da Igrexa, estaba a chamada Casa de Brey, que era onde vivía a súa avoa e o resto da familia materna, que visitaba a miúdo. Ao dar comezo os seus estudos universitarios, a familia mudouse a Santiago, deixando así a casa de Arca.
Estudou Dereito na Universidade de Santiago de Compostela, onde participou na actividade política e cultural estudantil. Nesta cidade mergullouse no ambiente das Irmandades da Fala e da Xeración Nós, contactando cos novos escritores vinculados ás vangardas. Sendo aínda estudante universitario demostrou a súa vocación artística ilustrando libros e publicando debuxos en revistas e xornais. Militou na Federación Universitaria Escolar.
De 1931 a 1936 exerceu de avogado laboralista na Coruña. En 1933 afiliouse ao Partido Galeguista. Colaborou asiduamente na revista Ser, de Ramón Suárez Picallo. Foi membro da Masonería. Durante esta época participou na campaña en prol do Estatuto de Autonomía.
Exilio
Tras o Golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 mantívose agochado ata que en setembro puido exiliarse a Buenos Aires vía Lisboa. Alí fixou a súa residencia e traballou no consulado republicano. Casou por poderes coa súa prima, a coruñesa María Elvira Fernández López (1912-2003), filla da súa tía Teresa López Mosquera e irmá de Manuel Fernández López, dende aquela máis coñecida como Maruxa Seoane. Casaron de novo, por exixencia das autoridades arxentinas, no Porto de Buenos Aires á chegada dela alí. Non tiveron descendencia.
En 1937 publicou o seu primeiro libro, Trece estampas de la traición.
Foi o promotor de moitas empresas culturais, da emigración e do interior (revistas como Galicia Libre, Galicia Emigrante ou Cuco-Rei, a imprenta Resol en Santiago de Compostela xunto a Arturo Cuadrado; editoriais como Editorial Citania, Ediciones Botella al Mar e outras; o Laboratorio de Formas de Galicia, xunto a Isaac Díaz Pardo, do que nacerá o complexo de Sargadelos etc. ).
Unha das cousas que fixo na Arxentina foi dar a coñecer a cultura galega, para o que en 1940 fundou en Emecé Editores as coleccións Dorna e Hórreo e en 1942 a Editorial Nova, nas que se recuperaron obras de Manuel Antonio, Eduardo Pondal, Rosalía de Castro, Macías o Namorado, Rafael Dieste, Manuel Murguía, Benito Xerónimo Feijoo, Salvador de Madariaga, Roberto Nóvoa, Ramón Otero Pedrayo, Emilia Pardo Bazán, Martín Sarmiento, Ramón María del Valle-Inclán, Alfonso Daniel Rodríguez Castelao etc. De Seoane eran, ademais, as tapas e ilustracións de case todos os números.
Non deixou nunca de afrontar proxectos e participar activamente na recuperación da cultura galega.
Idas e vidas
Regresou a España en 1960. En 1968 fixo unha exposición retrospectiva na Art Gallery Internacional de Buenos Aires e o 22 de agosto dese mesmo ano foi designado Académico de Número da Academia Nacional de Bellas Artes da Arxentina. Nas últimas décadas da súa vida, alternou a residencia en América con viaxes a Galicia. Morreu na Coruña en abril de 1979.
Legado
En 1980 a súa viúva legou á Real Academia Galega 2. 411 libros sobre arte e creación. A biblioteca é unha das mellores na súa especialidade, cun marcado carácter internacional e composta case integramente por primeiras edicións. 276 volumes do fondo están relacionados con Pablo Picasso e os libros dedicados a Paul Klee, Joan Miró, Henri Matisse ou George Grosz teñen tamén unha notable presenza nesta colección. Obra plástica
A súa obra como artista gráfico foi moi importante: debuxante, gravador, deseñador de libros e de obxectos cerámicos, muralista, cartelista, pintor… Luís Seoane é un dos máis grandes plásticos galegos de tódolos tempos, e sen dúbida o máis completo e coñecido. A súa obra é tan extensa como o foron as súas inquedanzas artísticas e intelectuais. A súa obra pictórica reflicte ese amor a Galicia e a súa ansia por recuperar paisaxes, símbolos e personaxes galegos para facelos universais.
A súa obra, de tendencia expresionista e próxima á abstracción, foi exposta en lugares como Buenos Aires, Montevideo, Londres, Nova York, Venecia, México, Bruxelas ou Hamburgo.
Teñen obra súa, entre outras, as seguintes institucións: o Museo Nacional de Artes Visuais do Uruguai, o MoMA de Nova York, o Museo de Belas Artes da Coruña, a Colección Afundación, o Museo Galego de Arte Contemporánea Carlos Maside, o Museo de Arte Contemporánea Gas Natural Fenosa, o Museo de Pontevedra, o Museo Nacional de Belas Artes da Arxentina, o Museo de Artes Plásticas Eduardo Sívori de Buenos Aires, o Metropolitan Museum of Art, a Free Library of Philadelphia, o Museo de Bellas Artes de Caracas, o Museo Municipal Quiñones de León, o Museo Genaro Pérez de Córdoba, Arxentina, a Biblioteca do Congreso dos Estados Unidos de América, a Pinacoteca Francisco Fernández del Riego, o Centro Internacional da Estampa Contemporánea de Betanzos, o Museo de Arte Moderna de Buenos Aires e o Teatro San Martín de Buenos Aires.
Libros ilustrados por Seoane
Ilustrou centos de libros, editados en Galicia e maioritariamente na Arxentina. Por exemplo: Mar ao norde, de Álvaro Cunqueiro. Nós, Santiago de Compostela, 1932.
Huellas, de Feliciano Rolán. Nós, Santiago de Compostela, 1932.
Poemas do si e non, de Álvaro Cunqueiro. Ediciós Ún, Lugo, 1933.
Corazón ao vento, de Aquilino Iglesia Alvariño. Ediciós Ún, Lugo, 1933.
Cantiga nova que se chama Riveira, de Cunqueiro. Resol, Santiago de Compostela, 1933.
Torres de amor, de Lorenzo Varela. Editorial Nova, Buenos Aires, 1942.
Historias e invenciones de Félix Muriel, de Rafael Dieste. Nova, Buenos Aires, 1943.
Lonxe, de Lorenzo Varela. Botella al Mar, Buenos Aires, 1954.
Cartas a Lelo, de Xosé Neira Vilas. Ediciós do Castro, 1971.
Farsas para títeres, de Eduardo Blanco Amor, Ediciós do Castro, 1973.
Murais
Seoane fixo o seu primeiro mural en Buenos Aires en 1943, no restaurante La Casa de Troya da Avenida de Mayo, nun edificio hoxe desaparecido. Na cidade consérvanse, catalogados, 25 murais nos barrios de Recoleta, Retiro, San Nicolás, Balvanera e Belgrano, 11 deles situados en lugares públicos como galerías comerciais ou teatros e 14 en recibidores de edificios particulares. Algúns exemplos son: Av. Santa Fe 1660, Marcelo T. de Alvear 1645, Recoleta. Galería Santa Fe. Los músicos. Fresco, bóveda lateral. 1953-1954.
Montevideo 1920, Recoleta, edificio particular. Las Carretas. Mural combinando cerámica e resinas sintéticas. 1956.
Av. Corrientes 1530, San Nicolás. Teatro General San Martín. El nacimiento del Teatro Argentino. 35x11m. 1957.
Florida 971, San Martín 948, Retiro. Galería Larreta. Taracea de mármores sobre fondo de mármore travertino. 1958.
Marcelo T. de Alvear 1260, Libertad 948, Retiro. Galería Las Victorias. Mater Galeciae. 1958
Esmeralda 1075/77, Retiro. Edificio de vivendas e oficinas, Ing. Lázaro Goldstein. Las pescadoras e vidreira. 1959.
Esmeralda 561 - Tucumán 764, San Nicolás. Galería del Centro. Homenaje a Guamán Poma de Ayala. 10x6m. 1960. Obra literaria
Publicou numerosos estudos e ensaios de arte, obras de teatro, crónicas radiofónicas etc.
Tamén se dedicou á poesía e no 1977 Ediciós do Castro publicou a súa obra poética completa.
En 2023 Pablo García Martínez publicou Alguén virá. .. Romanticismo, memoria e revolución na literatura de Luís Seoane (2023). Santiago: Laiovento. 124 páxs. ISBN 978-84-8487-623-6.
Obra en galego
Poesía
Fardel de eisilado (Buenos Aires, Ediciós Anxel Casal, 1952).
Na brétema, Sant-Iago (Buenos Aires, Ediciones Botella al Mar, 1956).
As cicatrices (Buenos Aires, Editorial Citania, 1959).
A maior abondamento (Buenos Aires, Cuco-Rei, 1972).
Obra poética. Limiar de Basilio Losada. (Sada, Ediciós do Castro, 1977).
Narrativa
Tres follas de ruda e un allo verde (inédito).
"Un cristo na montaña", conto publicado en Galicia Emigrante n. º 2 en 1954.
Teatro
A soldadeira (Ediciós do Castro).
Esquema de farsa, publicada na revista Galicia Emigrante en 1957.
O irlandés astrólogo, edición bilingüe (Ediciós do Castro, 1980).
Ensaio
Eiroa (Vigo, Galaxia, 1957). Inclúe 27 gravados.
Castelao artista (Buenos Aires, Alborada, 1969).
Comunicacións mesturadas (Vigo, Editorial Galaxia, 1973).
George Grosz (Sada, Ediciós do Castro, 1975).
Textos encol da arte galega (Cadernos da Gadaña, Brais Pinto, 1979).
Textos sobre arte galega e deseño (Vigo, Edicións A Nosa Terra, 1994).
Luís Seoane. Teórico do deseño gráfico (Museo do Pobo Galego, 2010). Edición de X. R. Fandiño e G. López.
Gravados e debuxos con textos literarios
O meco (A Coruña, Ediciós do Castro, 1963).
Luis Seoane. Grabados (Galaxia, 1965). 34 gravados con texto de Domingo García-Sabell.
Homaxe a un paxaro (A Coruña, Ediciós do Castro, 1969).
Retratos de esguello (A Coruña, Ediciós do Castro, 1968).
O conde asesino de Sobrado (A Coruña-Buenos Aires, Ediciós Cuco-Rei, 1971).
Figuraciós (A Coruña, Deputación da Coruña, 1990). Edición de Lino Braxe e Xavier Seoane.
Edicións
Homaxes / Lorenzo Varela; textos de Seoane e Lidia Besouchet (Ediciós do Castro, 1979). ISBN 84-7492-010-8.
Narrativa
Tres hojas de ruda y un ajo verde (Buenos Aires, Ediciones Botella al Mar, 1948).
Teatro
La soldadera (Buenos Aires, Editorial Ariadna, 1957).
El irlandés astrólogo (Buenos Aires, Ediciones Losange, 1959).
Gravados e debuxos
13 Estampas de la traición, Buenos Aires, edición de autor (1937).
Homenaje a la Torre de Hércules (1945), obra galardoada en Nova York xunto a Histoire Naturelle de Buffon que estaba ilustrada por Picasso.
Ensaio
Arte mural. La ilustración (Buenos Aires, Sudamericana, 1974). Recoñecementos
A Real Academia Galega dedicoulle o Día das Letras Galegas do ano 1994.
En outubro de 2003 a Fábrica Nacional de Moneda y Timbre (RCM-FNMT) puxo en circulación un selo postal coa imaxe dun cadro de Seoane, El viejo y el pájaro, de 1950, cun valor facial de 1'85 €, do que se fixeron un millón de unidades.
O 27 de marzo de 2008 o Concello do Pino por unanimidade decidiu nomealo fillo predilecto, atendendo ao feito de que boa parte da súa xuventude viviu no Pedrouzo, na casa da familia que aínda hoxe se conserva, e a que na súa obra escrita e gráfica son recorrentes as referencias a esta terra, especialmente á parroquia de Arca. Ademais, a finais de maio do mesmo ano, rebautizouse a nova Casa de Cultura como Centro Sociocultural Luís Seoane.
Dous centros de ensino públicos de Galicia levan o seu nome, o colexio de educación infantil e primaria Luís Seoane de Oleiros e o instituto de ensino secundario Luís Seoane de Monte Porreiro, Pontevedra
No ano 2010 o Consello da Cultura Galega e a Fundación Luis Seoane organizaron o "Ano Seoane", de conmemoración do centenario do nacemento do intelectual galego, que incluíu o congreso internacional Luís Seoane: Galicia-Arxentina, unha dobre cidadanía e unha exposición.
A Real Academia Galega de Belas Artes dedicoulle o Día das Artes Galegas do ano 2019. Fundación Luis Seoane
A mediados dos anos noventa, a partir dos fondos conservados pola viúva de Seoane, Maruxa, creouse a Fundación Luis Seoane na Coruña, que desde entón realiza e promove mostras sobre a súa obra e a súa época. Así, en 2003 realizouse unha gran retrospectiva no Centro Galego de Arte Contemporánea (CGAC) en Santiago de Compostela, que logo se levou ao Museo de Arte Moderna de Buenos Aires. Realizáronse outras sobre a súa pintura, obra gráfica, carteis e libros ilustrados. Entre as máis relevantes sobresae a titulada Buenos Aires. Escenarios de Luís Seoane (do 4 de outubro ao 9 de decembro de 2007), na propia Fundación Luis Seoane, que recreou a cidade e a contorna de Seoane na capital arxentina, publicándose á vez un libro-catálogo co inventario máis completo existente sobre os murais do artista en Buenos Aires (máis de 50), a máis extensa cronoloxía feita ata a data, varios textos de autores arxentinos e galegos, e todas as obras que integraron a mostra. Amais da exposición permanente, a Fundación fixo outras exposicións, temporais, relativas a Luís Seoane, entre elas as seguintes: Seoane e a vangarda. Os seus mestres, os seus amigos, do 9/5/2003 ao 9/7/2003, comisariada por M. ª Luisa Sobrino.
Luis Seoane. Homenaje a la Torre de Hércules. 60 anos da súa publicación, do 21/12/2004 ao 25/12/2005.
Lorenzo Varela-Luis Seoane. Galeguidade universal, do 1/6/2005 ao 15/1/2006.
Modelos de intención. Bodegóns e paisaxes de Luis Seoane, do 28/3/2006 ao 18/6/2006.
Mirarte. Luis Seoane, do 11/1/2007 ao 11/1/2008.
Itinerario do trazo. Debuxo e ilustración de Luis Seoane, do 23/3/2007 ao 15/6/2007.
Como se imprime un libro. Grafistas e impresores en Bos Aires 1936-1950, do 17/11/2017 ao 15/4/2018.