proxectonos/corpus_dominio_cientifico huggingface dataset:
Fasor

Un fasor ou vector de rotación é un vector bidimensional usado para representar unha onda en movemento harmónico simple.
Representandose a onda: x ( t )
A cos ⁡ ( ω t + α ) {\displaystyle x(t)
A\cos(\omega t+\alpha )\, } é posíbel identificarse unha relación entre ese modelo e a proxección no eixo das abscisas do seguinte vector x → ( t )
A ( cos ⁡ ( ω t + α ) i → + sin ⁡ ( ω t + α ) j → ) {\displaystyle {\vec {x}}(t)
A(\cos(\omega t+\alpha ){\vec {i}}+\sin(\omega t+\alpha ){\vec {j}})\, } Ou sexa, é posíbel representar unha onda de amplitude máxima A {\displaystyle A\, } e ángulo de fase ( ω t + α ) {\displaystyle (\omega t+\alpha )\, } a través dun vector de magnitude A {\displaystyle A\, } e que ten como ángulo ( ω t + α ) {\displaystyle (\omega t+\alpha )\, } co eixo das abscisas, no sentido directo. Aplicacións
Os fasores teñen unha larga aplicación práctica pois ofrecen varias vantaxes na manipulación e cálculo de ondas. Velaquí algunhas vantaxes:
Sobreposición de ondas
Grazas á natureza vectorial dos fasores, o cálculo do efecto da sobreposición de ondas redúcese a unha soma vectorial.
Derivación e determinación da velocidade e aceleración
Debido á natureza do modelo matemático da onda en movemento harmónico simple, das operación de derivación e das propiedades trigonométricas, a determinación da velocidade e aceleración dunha partícula en movemento harmónico simple tornase trivial. Derivando a expresión x ( t ) {\displaystyle x(t)} obtéñense as seguintes expresións para a velocidade e aceleración: v ( t )
x ˙ ( t )
− A ω sin ⁡ ( ω t + α ) {\displaystyle v(t)
{\dot {x}}(t)
-A\omega \sin(\omega t+\alpha )\, } a ( t )
x ¨ ( t )
− A ω 2 cos ⁡ ( ω t + α ) {\displaystyle a(t)
{\ddot {x}}(t)
-A\omega ^{2}\cos(\omega t+\alpha )\, } A partir das relacións trigonométricas dedúcese que a velocidade e a aceleración poden ser representados como vectores que teñen un ángulo de π / 2 {\displaystyle \pi /2\, } e π {\displaystyle \pi \, } co fasor posición e que posúen as magnitudes − A ω {\displaystyle -A\omega \, } e − A ω 2 {\displaystyle -A\omega ^{2}\, } respectivamente.
Circuítos eléctricos en corrente alternada
Para circuítos eléctricos sinusoidais en réxime permanente, é posíbel a utilización do método fasorial para o estudo, evitando unha resolución con ecuacións diferenciais. Os elementos eléctricos (resistencias, indutancias e capacitancias) serán representados por impedancias, todos nunha mesma unidade (ohm).
Un fasor funciona como un vector, onde o módulo é a intensidade da grandeza medida (tensión ou corrente) e o ángulo mede a defasaxe da grandeza con relación a un circuíto puramente resistivo (ø 0).
Fast Auroral Snapshot Explorer

FAST, acrónimo de Fast Auroral Snapshot Explorer, tamén coñecido como Explorer 70, é un satélite artificial da NASA pertencente ó programa Explorer e lanzado o 21 de agosto de 1996 mediante un foguete Pegasus XL desde a base Vandenberg da Forza Aérea. Características
A misión de FAST consistiu no estudo da física do plasma dos fenómenos aurorais cunha alta resolución espacial e temporal, no rango dos microsegundos. O satélite foi lanzado a unha órbita moi excéntrica e case polar que precesiona un grao por día.
FAST estabilízase mediante xiro a unha velocidade de 12 revolucións por minuto, co eixo de xiro situado perpendicular ó plano orbital. Leva a bordo unha memoria de estado sólido de 1 Gbit de capacidade e unha velocidade de adquisición de datos de 8 Mbps. A alimentación eléctrica proporciónana células solares de arseniuro de galio montadas no corpo do satélite.
A misión finalizou o 4 de maio de 2009. Instrumentos
FAST leva catro instrumentos a bordo: ESA (Electrostatic Analyzers): dezaséis analizadores que miden a distribución de electróns e ións no rango de enerxías entre 3 eV e 30 keV.
TEAMS (Time-of-flight Energy Angle Mass Spectrograph): mide a distribución tridimensional das especies iónicas principais mediante un espectrómetro de masas.
Magnetómetros triaxiais de porta de fluxo e de bobinado: miden os campos magnéticos mediante dous magnetómetros dispostos en mastros separados 180 graos.
Campo eléctrico/sonda Lagmuir: miden a temperatura e densidade do plasma, así como o seu campo eléctrico, mediante tres mastros ortogonais.
Fastos Capitolinos

Os Fastos Capitolinos (en latín: Fasti Capitolini) ou Fastos Capitolinos Consulares e Triunfais (en latín: Fasti Capitolini Consulares et Triumphales) son un conxunto de inscricións no Arco de Augusto no Foro Romano, que lista tódolos cónsules romanos entre o 483 a. C. e o 19 e tódolos xenerais que recibiron un triunfo entre o 753 a. C. e o 19. Son unha fonte fundamental para recrea-la cronoloxía da época republicana. Características.
Consisten nunhas pranchas de mármore que se expuñan non Foro onde estaban á vista de todo o mundo. Os primeiros fragmentos atopáronse en 1546 e, xunto a outros fragmentos que se ían retirando, progresivamente, do Foro porque se ían reutilizando as estruturas antigas para construír a basílica de san Pedro, foron gardándonse no Palacio dos Conservadores, onde permanecen facendo parte das coleccións de antigüidades romanas dos Museos Capitolinos, en Roma.
Fat Man

Fat Man foi o nome en código que recibiu a bomba atómica detonada sobre a cidade xaponesa de Nagasaki polos Estados Unidos o 9 de agosto de 1945. Foi a segunda das dúas únicas armas nucleares na historia usadas nunha guerra, sendo a primeira a bomba Little Boy, e a súa detonación foi a terceira explosión nuclear artificial da historia. Foi construída no Laboratorio de Los Alamos usando plutonio procedente das plantas de Hanford Engineer Works e foi lanzada dende o Boeing B-29 Superfortress Bockscar, pilotado polo maior Charles W. Sweeney.
O nome "Fat Man" fai referencia ó primeiro deseño da bomba por mor da súa forma ancha e redonda. Tamén se coñecía como a bomba Mark III. Fat Man era unha arma nuclear de implosión cun núcleo sólido de plutonio. A primeira bomba deste tipo fora detonada na proba Trinity en Novo México, o 16 de xullo de 1945. Detonáronse outras dúas bombas Fat Man máis durante as probas nucleares da operación Crossroads no atol Bikini en 1946. Entre 1947 e 1949 producíronse unhas 120 unidades de bombas Fat Man, ata que foron substituídas polo modelo Mark 4, e o deseño Fat Man foi finalmente retirado no ano 1950.
Fatiha Boudiaf

Fatiha Boudiaf, nada en Orán o 28 de novembro de 1944, é unha activista alxeriana, viúva do antigo presidente Mohamed Boudiaf. Tralo seu asasinato en 1992, estableceu a Fundación Boudiaf para divulgar a mensaxe de paz do seu marido. Foi unha crítica da reclusión de Lambarek Boumaarafi, dicindo que unha conspiración maior estaba involucrada na morte do seu marido e pediu que se reabrise a investigación. Morte de Mohamed Boudiaf
Boudiaf era a segunda esposa do presidente alxeriano Mohamed Boudiaf. Denunciou a investigación oficial do asasinato do seu marido, suxerindo que non foi obra un fanático solitario, senón que formou parte dun plan maior. Intentou visitar a Lambarek Boumaarafi, o home que foi apresado polo homicidio, mentres estaba en prisión, mais a petición foi rexeitada polas autoridades.
Mantén a teoría de que a persoa que asasinou o seu marido se agachou baixo a mesa en fronte del e aínda non foi arrestado. En 2016, acusou catro antigos oficiais do exército do asasinato e enviou unha carta aberta ao antigo presidente Abdelaziz Bouteflika pedindo que se reabrise o caso. Activismo
Boudiaf estableceu a Fundación Boudiaf, pola que recibiu o Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional en 1998. A fundación creouse en honra do marido de Boudiaf e intenta esparexer unha mensaxe de paz e educación para todos os habitantes de Alxeria. Cada ano, no aniversario do pasamento, celebra a súa vida.
Fauna Europaea

Fauna Europaea é unha base de datos en liña de nomes científicos e áreas dedistribución de todos os animais pluricelulares terrestres e de auga doce europeos.
A súa construción foi inicialmente promovida pola Unión Europea (2000-2004). O proxecto está coordinado pola Universidade de Ámsterdam.
Fauna profunda

De todos os ecosistemas da Terra, un dos máis descoñecidos é o dos fondos profundos dos océanos, non en van se di que está mellor coñecida a Lúa. A importancia destes ecosistemas reside na súa grande extensión. Así, o océano ocupa o 71% da superficie da Terra, a súa profundidade media é de 4. 000 m, e máis da metade está por debaixo dos 3. 000 m.
Considérase fauna profunda todos os animais que viven na capa de auga de mar á que non chega a luz solar. Asúmese que esta capa de auga vai desde os 100 metros ata o fondo, aínda que esta profundidade pode variar segundo a latitude, época do ano e zona xeográfica. Trátase dun mundo escuro no que a única luz existente é a dalgúns organismos bioluminiscentes e no que, polo tanto, non existen vexetais, debido a que non se pode realizar a fotosíntese sen luz. Outras características destes fondos son a elevada presión á que están sometidos (entre 10 e 110 atmosferas) e as baixas temperaturas ás que se atopan (2-3 °C). Ningún destes factores varía moito ao longo do ano e probabelmente sexan moi semellantes tanto nos polos como no trópico, o que lle dá unha estabilidade moi grande.
Este é un ecosistema moi diferente ao da superficie. Mentres que nas zonas con luz a base da pirámide alimenticia son os vexetais, nestes hábitats non hai ningún vexetal. Trátase dun ecosistema con pouca materia orgánica, no que os organismos dominantes son os suspensívoros e sedimentívoros que se alimentan dos poucos restos que caen dende a superficie, formando así a base da pirámide trófica. As fontes hidrotermais son unha excepción; son comunidades con gran cantidade de materia orgánica asociadas á enerxía xeotérmica, nas que a base da cadea alimentaicia son as bacterias oxidadoras de xofre.
Fauna tomotiana

En paleontoloxía, chámase fauna tomotiana, fauna tommotiense (do Tommotiense, un dos últimos períodos do cámbrico inferior) ou pequenos fósiles con cuncha (do inglés small shelly fossils), a un conxunto de fósiles que se formaron no inicio do período cámbrico, hai por volta de 542 millóns de anos.
Os exemplares coñecidos desta fauna viviron nun período de preto de dez millóns de anos, e sucederon á fauna de Ediacara ou fauna vendiana, que se desenvolveu ao final do proterozoico, e antecederon a explosión cámbrica. .
O descubrimento destes seres de tamaño milimétrico realizouse en Siberia, e son os primeiros restos de esqueletos mineralizados que aparecen no rexistro fósil. O termo foi empregado por primeira vez no ano 1975 por Crosbie Matthews e Vladimir Missarzhevsky.
Os restos consisten en escleritos, espículas, tubos e cunchas. Moitos destes restos interprétanse como elementos de organismos maiores, e outros parecen ser cunchas individuais pertencentes a organismos de pequeno tamaño; algúns dos fósiles non parecen gardar parentesco con ningún grupo de animais modernos, polo que, ao igual que a fauna de Ediacara, parecen ser un tipo de organismos que apareceron e desapareceron do rexistro xeolóxico.
Encontráronse pequenos fósiles con cuncha en todo o planeta, existindo xacementos paleontolóxicos en Inglaterra, Australia, a Antártida, illa de Terra Nova, Canadá continental, California, México, China, Mongolia, Irán, India, Turquía, Marrocos etc.
Faust (ópera)

Faust (en galego, Fausto) é unha grand opera en cinco actos con música de Charles Gounod e libreto en francés de Jules Barbier e Michel Carré, versión da lenda de Fausto; adapta a peza teatral Faust et Marguerite dos mesmos Barbier e Carré, inspirada levemente no Fausto, parte I, de Goethe. Estreouse no Théâtre Lyrique (Théâtre-Historique, Opéra-National, Boulevard du Temple) de París o 19 de marzo de 1859.
Faustino Cela

Faustino Cela Sanmartino, coñecido como Cuco, nado en San Martín de Neira de Rei (concello de Neira de Xusá) cara a 1898 e finado nos anos oitenta, foi un avogado e político galego. Traxectoria
Estudou o bacharelato no Instituto de Lugo. Organizou con Evaristo Correa Calderón, Paulino Pardo Neira e Casiano Díaz Moreno a Irmandade da Fala de Baralla en 1917. Licenciouse en Dereito en 1923. Foi cabo do Somatén de Neira de Xusá (1924), e secretario do Concello de Neira de Xusá dende 1925, cesando no posto en 1927 por traslado a Becerreá. Foi un dos asinantes do manifesto anticaciquil dirixido ao distrito de Becerreá en maio de 1930 con Mauro Fernández, José de Boado e Octavio García. Participou no mitin agrario de Becerreá do 28 de marzo de 1931. Na República militou na ORGA, foi elixido vogal do Comité provincial do Partido Republicano Gallego polo partido de Becerreá en maio de 1932, e despois foi directivo de Izquierda Republicana en Neira de Xusá. Foi secretario interino do Concello de Neira de Xusá ata outubro de 1934.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu. Encartado na causa 190/37 por rebelión militar, foi reclamado polo Xulgado Militar de Lugo en agosto de 1937. Foi xulgado en Lugo por rebelión e declarado en rebeldía. Foi sancionado con multa polo Tribunal de Responsabilidades Políticas en 1940. Despois de estar fuxido, agochado no mosteiro de Samos e exiliado, volveu en 1949. Retomouse o proceso polo delito de auxilio á rebelión e foi sobresido. Colaborou coa guerrilla antifranquista. Volveu exercer como avogado a partir dos anos cincuenta. Vida persoal
Casou en Lugo con Rosalía Iglesias Rodríguez, filla de Manuel Iglesias Chaos, en xaneiro de 1930, e foi pai de Manuel Cela Iglesias.
Fausto (Goethe)

Fausto (en alemán, Faust) é un poema dramático de Johann Wolfgang von Goethe, publicado por primeira vez en dúas partes: en 1808 a primeira parte, Faust: der Tragödie erster Teil (Fausto: Primeira parte da traxedia) e en 1832 a segunda parte Faust: der Tragödie zweiter Teil (Fausto: Segunda parte da traxedia). Fausto está considerado o mellor poema longo da literatura moderna europea.
Goethe terminou de escribir a Segunda parte de Fausto en 1832, o ano da súa morte. A diferenza da Primeira parte, o foco da acción xa non está centrado na alma de Fausto, que fora vendida ao diaño, senón máis ben en fenómenos sociais como a psicoloxía, a historia e a política. A segunda parte constituíu a principal ocupación de Goethe nos seus últimos anos e apareceu só postumamente en 1832. Edicións
A obra foi traducida[cando? ] ao galego por Lois Tobío, distinguida co premio Plácido Castro de tradución.
En 1932 Ramón Otero Pedrayo traducira un anaco do Fausto, o diálogo do protagonista co centauro Quirón. O texto foi publicado xunto coa conferencia "Lembranza de Goethe", lida en Ourense o 6 de marzo dese ano.
Fausto Dopico

Fausto Dopico Gutiérrez del Arroyo, nado en Xixón en 1944 e finado en Santiago de Compostela o 31 de outubro de 2020, foi un economista e escritor galego. Traxectoria
Nado en Xixón de pais galegos. Sendo estudante participou na creación do Frente de Liberación Popular (FLP) en Galicia (onde adoptou o nome de Unidade Socialista) e despois integróuse no PSdeG-PSOE. Licenciado en matemáticas e económicas. Foi profesor de Historia Económica na Universidade de Santiago de Compostela dende 1974. Doutor en Económicas coa tese A Ilustración e a sociedade galega, a visión de Galicia dos economistas ilustrados (1977), que foi a primeira tese lida en galego na USC. Catedrático de Historia e Institucións Económicas na USC dende 1992, mantivo relación con Ernest Lluch e colaborou con María Xosé Rodríguez Galdo no campo da historia agraria de Galicia. Foi vicepresidente da ADEH en 1996 e colaborou no campo da demografía histórica. Foi director en Galicia da Universidade Internacional Menéndez Pelayo, dirixiu a Revista Galega de Economía e colaborou en Grial, Revista de Historia Económica e El Museo de Pontevedra. Finou o o 31 de outubro de 2020. Obras
A ilustración e a sociedade galega. A visión de Galicia dos economistas ilustrados, 1978.
Crisis agrarias y crecimiento económico en Galicia en el siglo XIX, 1981 (con María Xosé Rodríguez Galdo).
Fausto Isorna

Fausto Castiñeira Isorna, nado en Catoira en 1961, é un ilustrador e deseñador gráfico galego amais de coeditor en El Patito Editorial. Traxectoria
Comezou a súa actividade na banda deseñada a comezos da década de 1980 en publicacións como Aula Aberta, Tintimán, El Correo Gallego ou Atlántico Diario. Creou o fanzine Valium dez e a revista Das Capital. Dirixiu a revista Golfiño.
Como debuxante realizou os álbums Os viaxeiros do tempo e a serie Un misterio para Simón, protagonizada pola aventureira detective Simón Martel.
Realizou ilustracións e capas para libros da colección Medusa da editorial Sotelo Blanco e a colección Costa Oeste de Editorial Galaxia. Tamén colaborou no mundo do teatro coa compañía Chévere, e na fundación da Sala Nasa de Santiago de Compostela.
En 1996 foille concedido o Premio Ourense de Banda Deseñada da Casa da Xuventude de Ourense pola súa traxectoria.
Fayan

O Fayan ou Ditos exemplares (chinés tradicional e simplificado: 法言; pinyin: Fǎyán; Wade-Giles: Fa3-yen2) é un texto chinés clásico do poeta Yang Xiong. Foi redactado arredor do ano 9, durante a dinastía Han. Está composto por unha colección de diálogos e aforismos sobre filosofía, política, literatura, ética e outros temas académicos. Datación
O Fayan inclúe ao remate unha referencia a Wang Mang como duque de Han. O nobre tivo este título durante apenas unha década, entre os anos 1 e 9 d. C. Ademais, na obra indícase que a dinastía Han levaba 210 anos reinando, polo que o texto debe ser necesariamente posterior ao ano 8. En consecuencia, a datación do Fayan é bastante segura, arredor do ano 9 d. C. Estilo
O estilo da obra está deliberadamente inspirado no Lunyu ("Analectas") de Confucio, considerado polo autor como o máis grande dos comentarios. Neste sentido, preséntase na forma de diálogos entre Yang Xiong e un interlocutor anónimo que lle fai preguntas, ás que Yang responde de maneira breve e con autoridade, empregando unha linguaxe arcaizante. Destaca o uso do enxeño e os xogos de palabras sobre a argumentación ou demostración lóxica. Contidos
O Fayan está dividido en trece capítulos. Yang intentaba refutar as visións do confucianismo que el consideraba heterodoxas, e contrarias ás ensinanzas dos sabios antigos. Entre os seus temas principais, destacan a cultivación do espírito, as virtudes humanas, a importancia da amizade e da aprendizaxe, e o exercicio dos ritos e a música. Así, a vida social destaca sobre as preocupacións soteriolóxicas, espirituais ou supersticiosas, en liña coa visión de Confucio.
Por outra banda, Yang Xiong fai referencia ao debate sobre o xing 性 ou natureza humana. Yang Xiong disentía tanto da filosofía de Mencio, quen coidaba que a natureza humana era inherentemente boa, como da de Xunzi, que consideraba que era en esencia mala. A súa opinión estaba a cabalo entre ambas, dado que pensaba que a educación exercía un papel fundamental na transformación das persoas en individuos virtuosos ou corrompidos. En palabras do autor: No referente á política, o texto defende unha visión reformista, propugnando a frugalidade do goberno e a preocupación polos desamparados. Así, opónse aos reformistas que, seguindo o exemplo da antiga filosofía legalista, procuraban o aumento do poder e a riqueza do goberno e os poderosos.
Fazula

A fazula, meixela ou moufa é cada unha das dúas prominencias que hai no rostro humano, debaixo dos ollos. Tamén se coñece así á parte carnosa da faciana, dende os pómulos até por baixo da mandíbula, de xeito que designa a parte do rostro que recobre a cavidade bucal polos extremos, pechada polas mandíbulas.
Fealdade

A fealdade é unha característica o máis ben unha percepción dun ser vivo ou inanimado, cuxa aparencia é visualmente desagradábel e resulta nunha avaliación desfavorábel.
Un ser feo ou laido é un ser non atraente, mais si repulsivo, ou até mesmo ofensivo, aos que comparten ou non dos mesmos valores culturais. O seu oposto é a beleza, beldade ou fermosura, e así como esta, a fealdade envolve un xuízo subxectivo a través dos "ollos de quen ve", podendo variar de padróns, e dependendo da cultura de cada un. Contodo, pode haber excepcións persoais: "quen ama o feo, bonito lle parece". Así, a percepción da fealdade pode adquirir un carácter moi variábel, como no conto de fadas O parrulo feo de Hans Christian Andersen.
As persoas desprovistas de agrado a quen ve, adoitan ser máis discriminadas, recibindo mesmo salarios dun 10% ou 15% menos ca os traballadores considerados guapos, e incluso son menos propensas a seren contratadas. Existe falta de recursos legais para combater a discriminación.
Febe (lúa)

Febe é un satélite de Saturno. Foi descuberto polo astrónomo estadounidense William Henry Pickering en 1898. Posúe un diámetro de 220 km. A súa distancia sobre Saturno é de 12954000 km e a súa masa é de 4. 0e+18 kg. A lúa ten unha inclinación da súa órbita de 175. 3 º. Reflicte só o 6 % da luz solar que recibe. Tarda nove horas en completar unha rotación sobre o seu eixo.
Orbita sobre Saturno nuns 18 meses (550, 4 días) en dirección contraria á dos outros satélites, nun plano máis próximo ao eclíptico que o plano ecuatorial de Saturno.
Febre

A febre ou quentura é a elevación da temperatura do sangue no ser humano por encima do que se considera normal. A febre actúa como axuda ao corpo a combater os organismos que causan enfermidades e xorde en resposta a unhas substancias chamadas piróxenos que se derivan de bacterias ou virus que invaden o corpo. Características
O ser humano reacciona de diferentes modos aos ataques dos axentes piróxenos, modificando a temperatura corporal (entre 36 e 37 °C), ben subíndoa, ben baixándoa.
Ao chegar a 39 °C (pirexia) existe abundante suor acompañada de rubor, con taquicardias e dispnea. Pode xurdir esgotamento. Os menores e as persoas adultas con epilepsia poden sufrir convulsións chegados a este punto.
Ao chegar a 40 °C sófrense mareos, vertixes, deshidratación, debilidade, náuseas, vómitos, cefalea e suor profunda.
Con 41 °C (urxencia) os síntomas anteriores aparecen acentuados. Amais, pode existir confusión, alucinacións, delirios e somnolencia. Con 42 °C aparecen como síntomas a palidez ou ruibén. Pódese chegar ao coma, con hiper ou hipotensión e unha gran taquicardia. Xa con 43 °C sucédese a morte ou deixa como secuelas diversos danos cerebrais, acompáñase de continuas convulsións e shocks. Pode existir a parada cardiorrespiratoria. Con 44 °C ou superior a morte é segura.
Pola contra, cando a tempertura corporal é inferior a 35 °C tense hipotermia. Hai tremor intenso, entumecemento e coloración azulada/gris da pel. Cunha temperatura de 34 °C hai tremor severo, perda de capacidada de movemento nos dedos, cianose e confusión. Pode haber cambios no comportamento.
Con 33 °C hai confusión moderada, adormecemento, arreflexia, progresiva perda de tremor, bradicardia, dispnea. O suxeito non reacciona a certos estímulos. Con 32 °C (emerxencia) sófrense alucinacións, delirio, gran confusión, moi adurmiñado podendo chegar incluso ao coma. O tremor desaparece, o suxeito incluso pode crer que a súa temperatura é normal. Hai arreflexia, ou os reflexos son moi febles.
Con 31 °C existe coma, é moi estraño que estea consciente. Ausencia de reflexos, bradicardia severa. Hai posibilidades de que xurdan graves problemas de corazón. A partir de 28 °C hai alteracións graves de corazón, poden acompañarse de apnea e até aparentar ou incluso estar morto.
Entre 24 e 26 °C a morte adoita ter lugar por alteracións cardiorrespiratorias, non obstante, algúns pacientes sobreviviron a baixas temperaturas aparentando estaren mortos a temperaturas inferiores a 14 °C.
Tratamento
Aínda que a febre sexa unha resposta imunolóxica propia do organismo contra algún mal, a medicina moderna chegou a desenvolver algunhas drogas chamadas de antipiréticos que poden reducir a febre a niveis tolerados. Os antipiréticos máis comúns son o paracetamol e a dipirona. No interior do Brasil a febre é controlada coa inxesta de follas de froitos cítricos en infusión ou por medios máis naturais como baños fríos.
Febre aftosa humana

A febre aftosa humana (tamén coñecida como exantema vírico de mans, pés e boca ou HFMD polas súas siglas en inglés) é unha leve doenza viral, cuxos síntomas principais son dor na boca e presenza de pequenas bochas, úlceras ou aftas. Os dous tipos de virus que a causan son o Coxsackie virus e o Enterovirus. Non debe ser confundida coa outra febre aftosa ou glosopeda, que é unha afección do gando e que probablemente é moito máis coñecida polo público. Epidemioloxía
Ataca especialmente aos nenos que empezan a andar, aínda que pode aparecer a calquera idade. Isto ocorre particularmente cando fai calor, normalmente no verán ou a principios do outono.
As mulleres embarazadas deben evitar exporse á febre aftosa, xa que esta pode causar unha infección viral máis grave no neno que aínda non naceu e, con ela, posibles defectos de nacemento. Con todo o risco é pequeno. Signos e síntomas
Os síntomas da febre aftosa empezan de tres a seis días despois de estar exposto a ela e, inicialmente, son: Febre baixa (de 37, 5 a 39 °C).
Perda de apetito.
Dor na boca.
Sentimento de enfermidade non localizada.
Pasados un par de días, empezan a aparecer bochas pequenas pero de aspecto normal. Estas poden variar de tamaño, desde 2 a 4 mm. Ditas bochas están rodeadas dunha área pequena de coloración avermellada.
Aparecen xeralmente: Na boca, formando algunhas ulceracións pouco profundas e dolorosas.
Nas palmas das mans e nas plantas dos pés, na maioría dos nenos en idade preescolar e nun dez por cento dos adultos.
Con menos frecuencia, nas nádegas, na parte superior dos brazos e das pernas ou nos xenitais. Tratamento
Non existe tratamento específico para a enfermidade de mans, pés e boca. Síntomas individuais, como a febre ou a dor das bochas (pel) poden ser aliviados co uso de medicamentos, aínda que a maioría das bochas desaparecen sen ulcerarse, romper ou deixar cicatrices. A febre aftosa é unha enfermidade viral que ten que seguir o seu curso; moitos doutores non recetan medicamentos, a menos que a infección sexa severa. É usualmente recomendable que ao neno afectado se lle deixe repousar en casa ata que a infección ceda. Os redutores de febre axudarán a controlar as altas temperaturas. Baños mornos tamén serven para baixar a temperatura. O único medicamento recomendado é o paracetamol.
Só unha pequena minoría dos pacientes require atención de hospital, principalmente produto de complicacións neurolóxicas, tal como a encefalite, a meninxite, os edemas agudos de pulmón ou as hemorraxias pulmonares.
Febre amarela

A febre amarela (tamén chamada a praga americana), é unha doenza viral aguda e infecciosa causada polo "virus da febre amarela", que pertence á familia dos Flaviviridae, e do xénero Flavivirus amaril. É unha causa importante de enfermidade hemorráxica en moitos países de África e a zona norte de Suramérica que orixina 30000 mortes cada ano. Nesas rexións é unha enfermidade endémica. Existe unha vacina efectiva pero non se coñece cura polo que cando persoas non vacinadas contráena só se lles pode proporcionar tratamento sintomático. A palabra amarelo do nome refírese ós signos de ictericia que afectan a algúns pacientes. Epidemioloxía
A febre amarela só ocorre no presente en África, Suramérica e o Caribe. A maioría dos gromos en Suramérica ocorren entre persoas que traballan nas selvas tropicais chuviosas, converténdose por iso, nesas localidades, nunha enfermidade ocupacional.
É transmitida pola picadura do mosquito Aedes aegypti e outros mosquitos dos xéneros Aedes, Haemagogus e Sabethes, que se atopan xeralmente a menos de 1. 300 metros sobre o nivel do mar, pero Aedes foron achados ocasionalmente até os 2. 200 msnm, nas zonas tropicais de América e África. Na febre amarela de transmisión urbana hai que lembrar que Aedes aegypti abunda en zonas húmidas ó redor da auga estancada limpa, e só pica durante o día.
A doenza pode permanecer localmente descoñecida en humanos por extensos períodos e de súpeto brotar nun modo epidémico. En Centroamérica, Venezuela e Trindade, tales epidemias debéronse á forma da enfermidade (febre amarela selvática), que permanece viva na poboación de monos ouveadores e é transmitida polo mosquito Haemagogus, o cal vive precisamente no dosel forestal das selvas chuviosas. O virus pasa ós humanos cando as selvas altas son talladas. Os obreiros forestais poden entón transmitir a enfermidade a outros, iniciando así unha epidemia.
O período de incubación sitúase entre os 3 e os 7 días. A duración da enfermidade en caso de curación é dunha a dúas semanas.
Tras o período de incubación cabe distinguir dúas formas clínicas: a leve e a grave ou clásica.
Febre de Oropouche

A febre de Oropouche é unha enfermidade viral tropical causada polo virus Oropouche orthobunyavirus (OROV), un arbovirus do xénero Orthobunyavirus da familia Peribunyaviridae. É endémico na América Central e do Sur, con surtos tamén en partes do Brasil e outros países da rexión. Epidemioloxía
Foi descuberto por primeira vez en 1955 preto do río Oropouche en Trinidad e Tobago. As variacións na escrita, como "ourupuche" e "orepuche", débense a diferenzas fonéticas e ortográficas entre as linguas e dialectos da rexión onde se atopa a enfermidade, pero todas se refiren ao mesmo virus e condición.
A enfermidade foi detectada en varios estados do norte do Brasil en 2023 e pode converterse nun problema serio de saúde pública en calquera momento. A Organización Panamericana da Saúde emitiu un alerta epidemiolóxico en febreiro de 2024 debido ao aumento na detección de casos na rexión da Amazonia brasileira e peruana. En maio e xuño de 2024 houbo unha epidemia do virus en Cuba.
Casos en Galiza
En 2024, detectouse por primeira vez un caso de febre de Oropouche en Galiza, importado de Cuba. A pesar de que o vector principal, o mosquito Culicoides paraensis, non se atopa en Europa, non se descarta a posibilidade de que outras especies poidan actuar como vectores. Transmisión
A transmisión ocorre en dous ciclos: un silvestre, candodípteros, como mosquiñas e mosquitos pican do sangue de macacos e preguiceiros, e un urbano, afectando principalmente aos humanos. Os principais vectores son Aedes serratus e Coquillettidia venezuelensis para o ciclo silvestre, e Culicoides paraensis para o ciclo urbano. Síntomas
Os síntomas inclúen febre alta (entre 38 e 39. 5 °C), dor de cabeza, calafríos, dor muscular e nas articulacións, vómitos e náuseas, e son semellantes aos do dengue, chikungunya e zika, pero sen casos graves reportados até o momento. En casos graves, pode haber hemorraxias excesivas e o sistema nervioso central pode verse afectado, con inflamación do encéfalo e das meninxes. Tratamento e prevención
Non existe un tratamento específico; o manexo é principalmente sintomático, incluíndo repouso e hidratación. Non se dispón de vacina, pero estanse realizando estudos para o seu desenvolvemento.
Febre do ouro

Unha febre do ouro é un descubrimento de ouro, ás veces acompañado por outros metais preciosos e minerais de terra raros, que atraen a un bo número de mineiros que buscan a súa fortuna. As febres do ouro máis importante tiveron lugar no século XIX en Australia, Nova Zelandia, o Brasil, o Canadá, Suráfrica e os Estados Unidos de América.
A riqueza que xurdía era distribuída amplamente polos reducidos custos das migracións e escasas barreiras para acceder á súa extracción. Malia que a minaría de ouro non foi proveitosa para a maioría de mineiros e donos de minas, algunhas persoas chegaron a xuntar grandes fortunas, e os mercadores e transportistas obtiveron grandes beneficios. O aumento resultante na subministración mundial de ouro estimulou o comercio e os investimentos mundiais. Numerosos historiadores describiron a migración, o comercio, a colonización e a historia ambiental asociada coas acometidas do ouro. As febres do ouro remóntanse até o Imperio Romano, cuxa minaría foi descrita por Diodoro Sículo e por Plinio o Vello, e probablemente sexan aínda máis antigas, remontándose ó Antigo Exipto. Industria mineira contemporánea
Existen entre 10 e 30 millóns de mineiros a pequena escala en todo o mundo segundo "Communities and Small-Scale Mining" (CASM). Arredor de 100 millóns de persoas dependen directa ou indirectamente da minaría a pequena escala. Só na República Democrática do Congo hai entre 800000 e 1, 5 millóns de mineiros artesanais, en Serra Leoa entre 350000 e 650000, e entre 150000 e 250000 en Ghana.
Febre tifoide

Non confundir co tifo producido por Rickettsia.
A febre tifoide ou febre entérica é unha doenza infecciosa producida por bacterias do xénero Salmonella do serovar Salmonella enterica subsp. enterica serovar Typhi (antes Salmonella typhi ou bacilo de Eberth). Moi similar á febre tifoide é a febre paratifoide (ambas poden denominarse febre entérica) causada por Salmonella enterica subsp. enterica serovar Paratyphi A, B ou C (antes Salmonella paratyphi). O reservorio da febre tifoide é o ser humano, e o mecanismo de contaxio é a vía fecal-oral, a través da inxestión de auga e alimentos contaminados con dexeccións. Non se debe confundir co tifo producido por bacterias Rickettsia e transmitido por piollos e outros artrópodos.
A bacteria entra no corpo por vía dixestiva e chega ao intestino, pasando finalmente ao sangue, causando unha fase de bacteremia cara á primeira semana da doenza; posteriormente localízase en diversos órganos e produce fenómenos inflamatorios e necróticos, debidos á liberación de endotoxinas. Finalmente, as salmonelas expúlsanse ao exterior polas feces. A bacteria causante pode espallarse en condicións de malos hábitros hixiénicos e malas medidas de salubridade públicas, e ás veces a través de insectos, como as moscas, que se alimentan de feces.
No período de incubación, que dura de 10 a 15 días, aprécianse trastornos do estado xeral, unha fase de bacteremia con febre que aumenta progresivamente ata chegar a 39-40 °C e mantense así, cefalea, estupor, roséola no ventre, tumefacción da mucosa nasal, lingua torrada, úlceras no padal e, ás veces, hepatoesplenomegalia e diarrea.
A doenza pode evolucionar ata a súa curación en dúas semanas ou prolongarse con localizacións focais a partir da quinta semana. Se non se somete a un tratamento axeitado poden presentarse complicacións graves, como hemorraxias e perforación intestinal, e choque séptico. Prodúcese un certo grao de inmunidade que, aínda que non protexe fronte ás reinfeccións, cando estas se producen son máis benignas. O estado de portador pode ser transitorio ou crónico.
A aparición desta doenza diminuíu abruptamente no mundo desenvolvido coa xeneralización das medidas de limpeza, potabilización e salubridade públicas e o uso de antibióticos.
Febreiro

Febreiro é o segundo mes do ano no calendario gregoriano, con 28 días os anos normais e 29 os anos bisestos. Tres veces ao longo da historia, e só en determinados países, houbo un 30 de febreiro. Tamén recibe o nome en galego de candeloria, derivado do día da Candeloria que se celebra o 2 de febreiro. Acontecementos en febreiro
O 14 de febreiro celébrase o Día dos namorados, ou de San Valentín.
O terceiro domingo de febreiro celébrase o Día Mundial das Baleas.
Por estas datas celébranse os seguintes certames cinematográficos: Premios Goya da Academia de Artes Cinematográficas de España, a Berlinale en Alemaña, os premios Mestre Mateo da Academia Galega do Audiovisual e finalmente os Premios Óscar (por orde máis ou menos cronolóxica). Febreiro na cultura popular
Por San Brais, dúas horas máis. [3 de febreiro]
Por San Pedro da Cuadrela, sal a cóbrega da súa pedra. [22 de febreiro]
Feces

As feces, caca, excrementos ou materia fecal son o conxunto de produtos de refugallo da dixestión, que se expulsan polo ano (ou a cloaca, no caso das aves) en forma xeralmente sólida ou, en caso de enfermidade, en forma máis ou menos líquida. Están formadas polos restos dos alimentos non absorbidos polo aparato dixestivo, como a fibra alimentaria e outros compoñentes, células do epitelio intestinal que se descaman, microorganismos e outras substancias que non logran atravesar a mucosa intestinal.
Fecundación

A fecundación, para os seres vivos, é o estadio da reprodución sexual que consiste nunha fusión dos gametos masculinos e femininos nunha célula única nomeada cigoto. Foi observada e descrita por primeira vez por Gustave Adolphe Thuret en 1854 coa alga parda coñecida como Fucus ou fuco.
Fecundidade

A fecundidade é a realización efectiva da fertilidade, é dicir, a abundancia da reprodución biolóxica. Como concepto demográfico mídese polo número medio de fillos por muller, ou índice de fecundidade. Pode aplicarse tamén a calquera especie biolóxica ou ata á terra mesma. Características
É característica do Antigo Réxime demográfico unha fecundidade moi alta, por encima de catro fillos por muller, e o mesmo ocorreu durante a Transición demográfica, e actualmente nos países menos desenvolvidos, que non a completaron.
O réxime demográfico moderno redúcea ata a cifra que equilibra as xeracións (dous fillos por muller), conseguindo unha pirámide de poboación estable, ou ata por baixo desa cifra, co que as pirámides de poboación convértense en regresivas.
España pasou de cifras de tres fillos por muller a finais do franquismo ata 1, 2 fillos por muller a finais do século XX. Nos primeiros anos do século XXI vén producindo unha recuperación da fecundidade, debido máis ó comportamento natalista dos inmigrantes que ás políticas de protección á familia. Non obstante, non se acadan as cifras que permitirían a substitución de xeracións.
FedSat

FedSat (Federation Satellite) é un satélite artificial australiano lanzado o 14 de decembro de 2002 mediante un foguete H-2A desde o Centro Espacial de Tanegashima. Características
FedSat é un microsatélite de 58 kg de masa que ten como obxectivo desenvolver a experiencia de Australia no campo dos microsatélites e proporcionar unha plataforma de investigación en ciencia espacial, comunicacións e GPS.
FedSat foi desenvolvido polo Centro de Investigación Corporativa para Sistemas de Satélites (Cooperative Research Centre for Satellite Systems en inglés). Instrumentos
FedSat levaba a bordo os seguintes instrumentos: Receptor GPS.
NewMag (magnetómetro).
Computación de alto rendemento.
Transpondedor de banda Ka.
Procesador de banda base.
CD-ROM: o satélite leva a bordo un CD-ROM montado nun lateral con mesaxes de son de varios australianos.
Federacion Estudantil Libertaria

A Federación Estudantil Libertaria (FEL) foi unha organización estudantil de orientación libertaria da Península Ibérica. Historia
A FEL naceu o 16 de xullo de 2014, durante o Congreso Estudantil Libertario que tivo lugar na localidade de Chinchón, Comunidade de Madrid. Este congreso supuxo o punto culminante nun proceso de confluencia entre varios colectivos estudantís libertarios de ámbito local.
En marzo de 2016, a organización celebrou o seu primeiro congreso, celebrado na localidade de Villaverde.
En xaneiro de 2017, a FEL lanza Senda, un fanzine que buscaría actuar como medio de expresión periódico.
En verán de 2022 a organización súmese nun proceso de autocrítica, o cal remataría en decembro de 2024, cando o último núcleo aínda existente da FEL, o da Universidade Autónoma de Barcelona, anuncia a súa disolución e a integración da súa militancia en Batzac. Organización
A FEL organizábase en congresos, posuíndo para a súa coordinación entre estes un Comité Federal onde estaban representadas as distintas agrupacións locais ou de centro e que nomea un Secretariado Permanente para levar a cabo os acordos da federación. Ademais, cada agrupación local funcionaba de forma asemblearia.
A organización posuíu agrupacións en Santiago de Compostela, Vigo, A Coruña, Madrid, Ourense, Sevilla e Zaragoza.
Federación Agropecuaria del Norte Galaico

A Federación Agropecuaria del Norte Galaico foi unha asociación gandeira de varias parroquias dos concellos de Riotorto, A Pontenova, A Pastoriza e Meira constituída en 1909. Historia e características
Venancio Gavín Gallo foi un dos seus promotores e estivo á fronte das súas oficinas en Lugo dende abril de 1910. A Federación levou a cabo estudos de cultivo con sementes que traían do estranxeiro, tiña campos de experimentación e proxectaba a introdución de nova maquinaria e a fabricación industrial de queixos en réxime cooperativo. En 1911 celebrou as primeiras paradas de sementais e os primeiros concursos de gando; iniciativas que lle permitiron realizar exportacións de reses a Barcelona.
Federación Anarquista Ibérica

A Federación Anarquista Ibérica (FAI) é unha organización fundada en 1927 en El Saler (Valencia) como continuación de dúas organizacións anarquistas, a portuguesa Unión Anarquista Portuguesa, e a española Federación Nacional de Grupos Anarquistas de España malia que foi fundamentalmente unha organización española. Na actualidade a organización forma parte da Internacional de Federacións Anarquistas. Traxectoria
Desde a súa fundación ata a chegada da ditadura franquista desempeñou un papel importante no movemento obreiro español, sobre todo a través da denominada trabazón coa CNT, coa presenza de elementos faístas na organización anarcosindicalista. A intención era que o sindicato non se afastase dos postulados ácratas. Desta maneira, na década dos anos 30 o sector faísta da CNT opúxose ó sector trintista.
A súa organización estaba baseada sobre grupos pequenos de activistas autónomos. A FAI permaneceu como unha organización secreta, incluso despois do recoñecemento da súa existencia dous anos despois da súa formación. A súa natureza subrepticia fai difícil xulgar a extensión numérica dos seus membros. Estímase que xusto antes da revolución rondaba entre os 5. 000 e 30. 000, se ben esta cantidade aumentou drasticamente durante os primeiros meses da guerra civil.
A FAI non foi idealmente libertaria. Porén, esta non era autoritaria nos seus métodos reais; era permitida a liberdade de disentimento para os seus membros. En efecto, a organización total da FAI era moi relaxada, a diferenza do que significaba o modelo de "alianza" de Bakunin.
A FAI foi militarmente revolucionaria, con accións que incluían os roubos de bancos para a adquisición de fondos, e a organización de folgas xerais, pero ás veces chegou a ser máis oportunista. Apoiou esforzos moderados en contra da ditadura de Primo de Rivera, e en 1936 contribuíu ó establecemento da colaboracionista Fronte Popular.
A FAI edita un periódico mensual chamado Tierra y Libertad.
En Galicia
A Federación Anarquista Ibérica comezou a súa implantación en Galicia en abril de 1931 ao se constituír a agrupación local da Coruña, seguíalle o núcleo local de Santiago de Compostela. En 1933 constituíuse o Comité Regional Galaico da FAI con 16 grupos locais e aproximadamente 150 afiliados, ademais da Coruña eran numerosas as agrupacións de Ferrol e Vigo. Na súa maioría os militantes da FAI eran cadros da CNT que se encargaban da acción directa no seo da CNT a través a formación de Comités de Defensa o que causaba tensións co sector moderado da CNT.
Federación Deportiva de Estudantes de Delft

A Federación Deportiva de Estudantes de Delft (en neerlandés: Delftse Studenten Sport Federatie - DSSF-) é o consello de estudantes pertencente á Universidade de Tecnoloxía de Delft, nos Países Baixos, que se encarga da xestión do club deportivo desta universidade. A súa sede está situada no centro deportivo e cultural da TU Delft.
Do mesmo xeito que os consellos deportivos estudantís doutras moitas universidades dos Países Baixos, o DSSF está afiliado á federación nacional Studentensport Nederland.
Cada ano, a DSSF envía os seus equipos para participar, entre outras competicións, no Gran Campionato de Estudantes dos Países Baixos (Groot Nederlands Studenten Kampioenschap -GNSK-), que en 2008 se orgazizou na cidade de Delft, e no Batavierenrace (unha carreira de remudas de 185 quilómetros que ten lugar anualmente en abril, entre as universidades de Nimega e de Twente, en Enschede, que atravesa territorio alemán).
Federación Europea de Asociacións Numismáticas Profesionais

A Federación Europea de Asociacións Numismáticas Profesionais -FENAP- (en inglés: Federation of European Numismatic Trade Associations; en alemán: Föderation Europäischer Münzenhändlerverbände; en francés: Fédération Européenne des Associations de Numismates Profesionnels), fundada en 1991, é unha organización internacional que agrupa as asociacións de numismáticos profesionais (comerciantes) pertencentes a 12 países europeos. Os países representados son todos eles da Europa Occidental, xa que os países da Europa do Leste carecen de asociacións nacionais de profesionais numismáticos que poidan afiliarse á FENAP.
O seu presidente é Ulrich Künter, quen substituíu no cargo a Hubert Lanz en 2017, e o seu secretario é Michael Becker (datos de abril de 2019).
Os representantes da federación manteñen un ou dous encontros anuais para tratar os asuntos relativos ao comercio numismático nos seus respectivos países, habitualmente relacionados coas restricións comerciais á importación e exportación de bens culturais, e coa loita contra as falsificacións e o branqueamento de capitais. Con frecuencia, o foro para estes encontros é a Feira Mundial do Diñeiro (World Money Fair), en Berlín. En 2012, a FENAP presentou unha demanda ante o Tribunal Federal de Finanzas alemán, sobre o regulamento da Unión Europea acerca das licenzas de exportación de moedas. Membros da FENAP
Esta é unha listaxe das asociacións dos 12 países europeos membros da FENAP:
Federación Galega de Dano Cerebral

A Federación Galega de Dano Cerebral (FEGADACE) constitúese en maio de 2007 polas cinco asociacións de dano cerebral de Galicia: Adaceco na Coruña, Adace-Lugo en Lugo, Alento en Vigo, Renacer en Ourense e Sarela en Santiago de Compostela.
A federación persegue a defensa dos intereses e a mellora da calidade de vida dos afectados e afectadas galegas por dano cerebral e dos seus familiares. Pretende sensibilizar á sociedade en xeral con respecto á dimensión do problema, implicar ás institucións e cantas iniciativas se dirixan a resolver os problemas de rehabilitación, integración e normalización social.
Federación Galega de Espeleoloxía

A Federación Galega de Espeleoloxía é o órgano oficial galego de control e organización dos deportes e entidades de espeleoloxía, e que á súa vez reúne a espeleólogos e técnicos. A FGE está afiliada á Federación Española de Espeleología (FEE). Historia e características
Foi fundada en 1981 e a súa sede está na Coruña. O seu actual presidente é Juan Manuel Prego Mateo. A FGE mantén un grupo de espeleosocorro que pode actuar en situacións de emerxencia ou accidentes. No ano 2006 con motivo do seu 25 aniversersario organizou o I Congreso Galego de Espeleoloxía no Barco de Valdeorras. Clubs federados na FGE
A Coruña
E. C. Madruga (A Coruña)
E. C. Obélix (Baldaio)
Espeleo Club de Descenso de Cañones (A Coruña)
Sociedade de Montaña Ártabros (A Coruña)
G. E. S. Brigantium (A Coruña)
S. E. A. D. Rey Gerión (A Coruña)
Lugo
E. C. Rei Cintolo (Mondoñedo)
G. E. Arcoia (Quiroga)
G. E. M. -A. L. Val da Néboa (Sober)
G. E. S. Irmandiños (Lugo)
G. E. S. Lugo (Lugo)
Sección Espeleología C. M. Lucus Augusti (Vilalba)
Ourense
G. E. S. C. A. Manzaneda (Ourense)
Pontevedra
Espeleo Club Aradelas (Vigo)
C. E. Maúxo (Vigo)
G. E. S. C. M Celtas (Vigo)