Џорџо Паризи

Џорџо Паризи (роден на 4 август 1948 година) — италијански теоретски физичар, чии истражувања се фокусирале на теоријата на квантното поле, статистичката механика и комплексните системи. Неговите најпознати придонеси се равенките за еволуција на квантната квантна диференцијација за густини на партоните, добиени заедно со Гвидо Алтарели, познати како равенки Алтарели-Паризи или DGLAP, точното решение на моделот Шерингтон-Киркпатрик на спин стакла, равенката Кардар-Паризи-Жанг што го опишува динамичкото скалирање на растечките интерфејси и проучувањето на вртложните јата птици. Тој ја добил Нобеловата награда за физика за 2021 година заедно со Клаус Хаселман и Сјукуро Манабе за револуционерни придонеси во теоријата на комплексни системи, особено „за откривањето на меѓусебното дејствување на нередот и флуктуациите во физичките системи од атомски до планетарни размери“.
1 Ран живот и образование
Џорџо Паризи бил роден во Рим. Учел средното училиште „Сан Габриеле“ во Рим во 1966 година, а подоцна дипломирал на Универзитетот во Рим Ла Сапиенца во 1970 година под менторство на Никола Кабибо со тезата за Хигсовиот бозон.
2 Кариера
По дипломирањето, Паризи почнал да работи прво во Националниот истражувачки совет (Италија) (CNR), потоа во Институтот за Физика при Националните лаборатории Фраскати (1971 до 1981). Воведен од Сидни Дејвид Дрел кај Џенгдао Ли, тој работел и на Универзитетот Колумбија (1973–1974), а подоцна во Институт за напредни научни студии (1976–1977) и Виша нормална школа во Париз (1977–1978), пред да се врати во Италија како истражувач за INFN. Од 1982 до 1992 година бил редовен професор по теоретска физика на Универзитетот во Рим Тор Вергата, а од 1992 година на Универзитетот Сапиенца во Рим, каде што предавал неколку курсеви, вклучувајќи теоретска физика, квантна механика, статистичка физика и веројатност.
Учествувал во проектот APE100 за проучување на теоријата на решетката и бил член на Симонс Колаборацијата „Пукнатина на проблемот со стаклото“.
По пензионирањето во 2018 година, до 2021 година бил избран за претседател на Академијата деи Линчеи, а во 2023 година, член на Светската академија на науки.
Во февруари 2021 година, ја освоил наградата Волф за физика, а во октомври истата година му била доделена Нобеловата награда за физика.
3 Истражување
Истражувачките интереси на Паризи се широки и ја опфаќале статистичката физика, теоријата на поле, динамички системи, математичка физика и физика на кондензираната материја, каде што е особено познат по својата работа на спин стакла и сродни модели на статистичка механика кои потекнуваат од теоријата на оптимизација и биологијата. Особено, имал придонес во однос на систематските примени на методот на реплика кај неуредни системи, иако самиот метод на реплика првично бил откриен во 1971 година од Сер Сем Едвардс.
Тој, исто така, придонел во областа на физиката на елементарните честички, особено во квантната хромодинамика и теоријата на струни. Заедно со Гвидо Алтарели, тој ги вовел таканаречените равенки Докшицер-Грибов-Липатов-Алтарели-Паризи. Во областа на хидродинамиката, тој е познат по тоа што вовел, заедно со Уриел Фриш, мултифрактални модели за да го опише феноменот на интермитентност во турбулентните текови. Познат е и по равенката Кардар-Паризи-Жанг што моделира стохастичка агрегација.
4 Почести и награди
Џорџо Паризи е странски член на Француската академија на науките, на Американското филозофско друштво, и на Националната академија на науките на САД.* Наградата Фелтринели, 1986 година. * Болцманов медал, 1992 година.
:: „Медалот Болцман за 1992 година му се доделува на Џорџо Паризи за неговите фундаментални придонеси во статистичката физика, а особено за неговото решение на теоријата на средното поле на спинските стакла.“
5 Поврзано
* Асимптотска безбедност во квантната гравитација
* Метод на шуплина
* Ренормалон
* Стохастичка квантизација