Мусковит

Мусковит (познат и како обична лискуна, исинглас или калиумска лискуна) — хидриран филосиликатен минерал на алуминиум и калиум со формула KAl<sub>2</sub>(AlSi<sub>3</sub>O<sub>10</sub>)(F,OH)<sub>2</sub>, или (KF)<sub>2</sub>(Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>)<sub>3</sub>(SiO<sub>2</sub>)<sub>6</sub>(H<sub>2</sub>O). Има високо совршен расцеп при што се добиваат извонредно тенки ламели (листови) кои често се високо растегливи. Листови од мусковит со димензии биле пронајдени во Нелор, Индија.
Мусковит има тврдост според Мосовата скала 2–2,25 паралелно на [001] лицето, 4 перпендикуларно на [001] и специфична тежина 2,76–3. Може да биде безбоен или нијансиран во сива, виолетова или црвена боја, и може да биде проѕирен или полупроѕирен. Тој е анизотропен и има висока дволомност. Неговиот кристален систем е моноклински. Зелената, со хром богата разновидност се нарекува фуксит; марипозит е исто така хром-богат тип на мусковит.
Мусковит е најчестат лискун, се среќава во гранити, пегматити, гнајси и шкрилци, како и како контактен метаморфна карпа или како секундарен минерал што настанува со измена на топаз, фелдспат, кијанит итн. Тој е карактеристичен за пералуминската карпа, во која содржината на алуминиум е релативно висока. Во пегматитите често се јавува во огромни листови што имаат комерцијална вредност. Мусковит е баран за производство на огноотпорни и изолациски материјали и до одреден степен како лубрикант.
1 Именување
Името мусковит потекнува од ''Muscovy-glass'', назив даден на минералот во Елизабетска Англија поради неговата употреба во средновековна Русија (Московија) како поевтина алтернатива на стакло за прозорци. Оваа употреба станала широко позната во Англија во текот на шеснаесеттиот век, со првото спомнување во писмата на Џорџ Турбервил, секретар на англискиот амбасадор кај рускиот цар Иван Грозни, во 1568 година.
2 Разликувачки карактеристики
Лискуните се разликуваат од другите минерали по нивната псевдошестоаголна кристална форма и нивната совршена цепливост, што овозможува кристалите да се раздвојат на многу тенки еластични листови. Пирофилит и талк се помеки од лискуните и имаат мрсно чувство на допир, додека хлорит е зелен по боја и неговите цепливи листови се нееластични. Другата честа лискуна, биотит, речиси секогаш е многу потемна по боја од мусковит. Парагонитот може да биде тешко да се разликува од мусковитот, но е многу поредок, иако веројатно често се заменува со мусковит доволно често што може да биде почест отколку што генерално се смета. Мусковитот од Бразил е црвен поради манган(3+).
3 Состав и структура
Како и сите лискунски минерали, мусковит е филосиликат (листест силикат) минерал со ''TOT-c'' структура. Со други зборови, кристалот на мусковит се состои од слоеви (''TOT'') поврзани меѓусебно со калиумски катјони (''c''). Секој слој е составен од три листови. Надворешните листови ('T' или тетраедарски листови) се состојат од силициум-кислородни тетраедри и алуминиум-кислородни тетраедри, при што три од кислородните анјони на секој тетраедар се споделени со соседните тетраедри за да формираат шестоаголен лист. Четвртиот кислороден анјон во секој тетраедарски лист се нарекува ''апикален'' кислороден анјон. Постојат три силициумски катјони за секој алуминиумски катјон, но распоредот на алуминиумските и силициумските катјони во голема мера е неуреден.
Средниот октаедарски (''O'') лист се состои од алуминиумски катјони, од кои секој е опкружен со шест кислородни или хидроксидни анјони што формираат октаедар, при што октаедрите споделуваат анјони за да формираат хексагонален лист сличен на тетраедарските листови. Апикалните кислородни анјони на надворешните ''T'' листови се свртени навнатре и се споделени со октаедарскиот лист, цврсто поврзувајќи ги листовите меѓусебно. Релативно силната врска меѓу кислородните анјони и алуминиумските и силициумските катјони во рамките на еден слој, во споредба со послабата врска на калиумските катјони меѓу слоевите, му ја дава на мусковитот неговата совршена основна цепливост.
Кај мусковит, наизменичните слоеви се благо поместени еден во однос на другите, така што структурата се повторува на секои два слоја. Ова се нарекува 1''M'' политип на општата структура на лискуните.
Формулата за мусковит обично се дава како , но често мали количини други елементи ги заменуваат главните составни делови. Алкални метали како натриум, рубидиум и цезиум го заменуваат калиумот; магнезиум, железо, литиум, хром, титан или ванадиум можат да го заменат алуминиумот во октаедарскиот лист; флуор или хлор можат да го заменат хидроксидот; а односот меѓу алуминиумот и силициумот во тетраедарските листови може да се менува за да се одржи рамнотежата на полнежот кога е потребно (како кога магнезиумските катјони со полнеж +2 го заменуваат алуминиумот со полнеж +3). До 10% од калиумот може да биде заменет со натриум, а до 20% од хидроксидот со флуор. Хлорот ретко заменува повеќе од 1% од хидроксидот. Мусковит во кој молскиот удел на силициум е поголем од алуминиумот, а магнезиум или железо заменуваат дел од алуминиумот за да се одржи рамнотежата на полнежот, се нарекува фенгит.
Хром-богатиот и ванадиумско богатиот мусковит се познати соодветно како фуксит и роскоелит.
4 Употреба
Мусковитот може да се расцепи на многу тенки проѕирни листови што можат да го заменат стаклото, особено за примени на високи температури како прозорци на индустриски печки или фурни. Се користи и во производството на широк спектар електронски уреди и како полнило во бои, пластика и гипскартон. Дава свилен сјај на тапети. Исто така се користи во производството на гуми како агенс за одвојување од калап, во флуиди за дупчење и во различни козметички производи поради неговиот сјај.
5 Галерија