Црква „Св. Троица“ - Лавдар

Црквата Света Троица на Лавдар (|Kisha e Shën Triadhës në Lavdar), позната и како црквата Света Троица на Тудас е албанска православна црква од 15 век, изградена во византиски стил од средновековното албанско благородничко семејство Музака. Се наоѓа во близина на селата Лавдар и Тудас во регионот на Опар во округот Горица, југоисточна Албанија. Забележана по својата истакната архитектура и фрески, била прогласена за културен споменик на Албанија во 1963 година.
1 Локација
Црквата се наоѓа во оддалечена средина во регионот на Опар во округот Горица, југоисточна Албанија. Се наоѓа на 1220 m надморска височина, во подножјето на ''карпата Тудас'' (|Shkëmbi i Tudasit) и на 500 m од истоименото, најблиско село, на северната падина на Островица (2383 m). Второто најблиско, но поголемо село до црквата е Лавдар, од општинската единица Лекас. Мемоарите на Ѓон Музака, кои се најраните документирани извештаи за црквата, ја споменуваат како црква Света Троица на Лавдар, кај селото Ксерје.
2 Историја
Црквата Света Троица во Лавдар била изградена во 1470 година од Кирана Музака, ќерка на Џон Зеневиси, моќен албански господар на Епир. Се омажила за Андреа III Музака од благородничкото семејство Музака и добила син по име Ѓин. Ѓин Музака ја изградил и црквата Света Марија во ''Бунге'' кај селото Зерец, на неколку километри од Лавдар. Тој бил погребан од оваа црква, како и неговата сопруга и неговата мајка Кирана. На ист начин, нивните потомци изградиле уште една црква посветена на Свети Ѓорѓи во блиската Аросте (Еросто).
Претставник на семејството Музака се споменувал уште од 1090 година од страна на Ана Комнина, како доверлив командант на византискиот император Алексиј I Комнин, додека во годините 1382 –84, Теодор III Музака и неговиот брат Стоја, и двајцата чичковци на Андреа III Музака, основале нова црква во Костур, посветена на свети Атанасиј. Во неговите ''Мемоари'' од 1515 година, Ѓон Музака, внук на Кирана и син на Ѓин, го опишувал неговото семејство како побожни христијани. По опсадата на Скадар во 1479 година и освојувањето на Османлиите, Ѓон Музака ја напуштил Албанија со своето семејство и заминал во егзил во Италија. Со исламизацијата на Албанија во подоцнежните години, дел од населението се свртело кон исламот, што резултирало со религиозно мешана заедница, но топонимијата на регионот не се променила и често одразувало христијанско потекло. Црквата Света Троица била зачувана, функционална и почитувана и од христијанската и од муслиманската локална заедница. Во одредени денови црквата ја посетувале многу муслимански верници од околните села, донирале пари, па дури и ги бакнувале православните икони. Покрај фреските, во црквата има испишана икона од 18 век, подарок посветен на Кирана од извесен Симо Теодор.
На 15 јануари 1963 година, црквата Света Троица на Лавдар била прогласена за споменик на културата на Албанија. Во извештајот од 1967 година, таа била опишана како напуштена црква во близина на муслиманското село Тудас, но била забележана по својата истакната архитектура и фрески и на тој начин ја преживеала состојбата на атеизмот што била инсталирана во Албанија. Во 2013 година бил спроведен проект за реставрација и структурна санација на црквата со заедничка соработка на Православната митрополија Корча, Регионалната управа за споменици на културата и локалната самоуправа.
3 Архитектура
Црквата Света Троица Лавдар е византиска црква без патека во регионот на Опар. Истиот е со вкрстен квадрат, со толобат (купола во облик на тапан) потпрена на неговите висечки елементи, без столбови. Внатрешноста е богата со фрески од византиска иконографија. Додаден бил сувоѕид ѕидарски слој од локалните ѕидари, неколку години по неговата изградба.