Светски ден на учителите

Светскиот ден на наставниците, кој секоја година се одбележува на 5 октомври, е меѓународен празник посветен на признавање на улогата на наставниците во општеството. Воспоставен во 1994 година, како потсетник на усвојувањето на „Препораката на МОТ/УНЕСКО од 1966 година за статусот на наставниците“, документ кој бил потпишан од страна на Меѓународната организација на трудот (МОТ) и Организацијата за образование, наука и култура на Обединетите нации (УНЕСКО). Оваа препорака претставува историски инструмент за поставување стандарди што се однесуваат на статусот и состојбите на наставниците ширум светот, нагласувајќи ја важноста на политиката за образовниот персонал, регрутирањето и почетната обука, континуираното образование, како и нивното вработување и условите за работа. Со воспоставувањето на овој ден, МОТ и УНЕСКО ја нагласуваат потребата наставниците да бидат ценети, оценувани и поддржани, бидејќи тие се темелот на квалитетното образование и двигатели на општествениот развој. Светскиот ден на наставниците претставува можност за глобално разгледување на прашањата поврзани со наставниците и наставата, за признавање на нивниот придонес и за поттикнување акција кон подобрување на нивниот статус и услови за работа. Така, 5 октомври не е само празник, туку и глобален повик за акција поточно да се обезбедат услови во кои наставниците ќе можат да ја извршуваат својата работа со достоинство и признание, а учениците да добијат образование што навистина ги подготвува за иднината.
1 Прослава
Во прославите на Светскиот ден на наставниците, значајна улога имаат Организацијата на Обединетите нации за образование, наука и култура (УНЕСКО) и Меѓународната организација за образование (EI), кои секоја година организираат глобална кампања со цел светот подобро да ги разбере наставниците и нивната улога во развојот на учениците и општеството. Овие кампањи не се ограничени само на образовните институции, туку вклучуваат и соработка со приватниот сектор, особено со медиумските организации, за да се прошири пораката и да се допре до пошироката јавност. Секоја година кампањата се фокусира на различна тема, со цел да се нагласи одреден аспект од наставничката професија и да се поттикне дискусија за предизвиците и можностите во образованието. На пример, во 2017 година темата била „Овластување на наставниците“, што се совпаднало со 20-годишнината од усвојувањето на Препораката на УНЕСКО од 1997 година за статусот на наставниот кадар во високото образование. Со оваа тема во центарот на вниманието била ставена една област која често останува занемарена, наставниците во високообразовните институции и нивната улога во градењето на квалитетни академски средини и во развојот на идните професионалци.
Во 2018 година, Светскиот ден на наставниците бил одбележан под темата „Правото на образование значи право на квалификуван наставник“. Оваа тема била избрана во чест на 70-годишнината од Универзалната декларација за човекови права (1948) и служела како потсетник дека правото на образование не може да се оствари без обучени и квалификувани наставници. УНЕСКО истакна дека секој може да придонесе кон оваа цел преку славење на наставничката професија, подигање на свеста за проблемите со кои се соочуваат наставниците и обезбедување почит кон нивната работа како природен дел од општествениот ред. На овој ден, училиштата и учениците ширум светот организираат посебни пригоди за наставниците, изразувајќи благодарност за нивниот труд и посветеност. На пример, училиштата и учениците подготвуваат посебна пригода за наставниците на овој ден.
Светскиот ден на наставниците го одбележуваат повеќе од 100 земји, секоја со свои специфични традиции и активности. Во Индија, покрај Светскиот ден на наставниците, се слави и Националниот ден на наставниците секој 5 септември, во чест на роденденот на д-р Сарвепали Радхакришнан, филозоф, учител и поранешен претседател на Индија. Овој ден е посветен на изразување благодарност кон наставниците и нивниот придонес во образованието и културата. Во Австралија, поради тоа што 5 октомври често се поклопува со училишните распусти, државите и териториите го одбележуваат последниот петок од октомври. Така, наставниците добиваат свој посебен ден во рамките на учебната година, што овозможува учениците и заедниците активно да учествуваат во прославите.
Овие различни практики покажуваат дека, иако Светскиот ден на наставниците има заедничка глобална порака, секоја земја го прилагодува на своите културни и образовни традиции.
Светскиот ден на наставниците во 2023 година бил одбележан под темата „Наставниците што ни се потребни за образованието што го сакаме“. Со оваа тема било ставено акцент на тоа дека наставниците се срцето на образованието, носители на знаење и инспирација, но истовремено и професионалци кои се соочуваат со сериозни предизвици. Во многу земји наставниците ја напуштаат професијата што ја сакаат, а сè помалку млади луѓе се стремат да станат наставници, што создава алармантен недостиг.
Според проценките на УНЕСКО, светот ќе има потреба од повеќе од 69 милиони нови наставници до 2030 година, за да може да се обезбеди квалитетно и инклузивно образование за сите. Недостигот на наставници не само што продолжува да расте, туку и директно го загрозува остварувањето на глобалните цели за одржлив развој, особено целта за обезбедување праведно и квалитетно образование.
Во 2024 година, Светскиот ден на наставниците бил одбележан под темата „Вреднување на гласовите на наставниците: кон нов општествен договор за образование“. Оваа тема ја истакна потребата наставниците да бидат активно вклучени во креирањето и спроведувањето на образовните политики, со цел да се изгради нова рамка на доверба и соработка меѓу наставниците, учениците, заедниците и владите.
Со тоа се нагласило дека наставниците не се само изведувачи на наставата, туку и креатори на знаење и носители на стручност, кои секојдневно придонесуваат за развојот на учениците и за иднината на општеството. Признавањето на нивниот придонес значи признавање на фактот дека без наставници нема квалитетно образование.
2 Поврзано
* Меѓународна едукација