Кирјази

Семејство Кирјази (|Familja Qiriazi) — истакнато албанско семејство од Битола. Тие биле просветители, преведувачи, издавачи и јавни личности од периодот на албанското национално будење. Запаметени се по нивните активности за поддршка на консолидацијата на албанската национална свест. Исто така се познати, особено Ѓерасим и Ѓерѓ, по нивната улога како рани основачи на Албанското евангелско движење.
1 Членови
Ѓерасим Кирјази (1858–1894) посетувал грчко училиште во родниот Монастир и, со помош на неговата учителка по англиски јазик, американската мисионерка Џени, студирал на американски библиски колеџ во Самоков, Бугарија. По четири години обука таму, му била понудена работа од Британското и странското библиско друштво, за кое започнал да работи во Горица во 1883 година. Почнал да пишува и албанска граматика и е познато дека проповедал на албански јазик. На 12 ноември 1884 година, додека патувал по планините југозападно од Охридското Езеро, бил нападнат од разбојници и држен за откуп половина година. Наративот за неговото шестмесечно искушение бил преведен на англиски од страна ''на'' Џ. В. Баирд од Монастир како Заробен од Бриганди (Лондон, 1902). Отворањето на првото официјално признато албанско училиште во Корча во 1887 година го инспирирало него и неговите сестри Севасти Кирјази-Дако (1871–1949) и Парашќеви Кирјази (1880–1970) да отворат женско училиште. Со помош на Наим Фрашери добиле соодветни овластувања во Истанбул и на 15 октомври 1891 година го отвориле првото албанско женско училиште во Корча. Следното лето, тие ги преместиле просториите во поголема зграда за да направат простор за повеќе ученици. Грчката православна хиерархија од самиот почеток фанатично се спротивставила на училиштето и отишла дотаму што одбила да го погреба синот на еден од неговите патрони. На 4 јануари 1894 година, Ѓерасим Кирјази починал, на 36-годишна возраст, од плеврит што го добил за време на неговиот период на заробеништво. Автор е на поезија, песни, скици, дијалози и училишни учебници. Избор од неговите дела бил објавен од неговиот помлад брат Ѓерѓ во збирката ''Христомати во четири дела'' (Хрестоматија во четири дела; Софија, 1902).
Ѓерѓ Кирјази (1868–1912), познат на англиски како Џорџ Киријас, посетувал грчко училиште во родниот Монастир и американскиот библиски колеџ во Самоков. Во 1908 година бил делегат на конгресот во Монастир. Политички активниот Ѓерѓ Кирјази бил еден од основачите на весникот на албански јазик ''Башким и Комбит'' (Единство на нацијата) во 1909 година. Покрај хрестоматијата на неговиот брат, тој објавил збирка верски стихови со наслов ''Kënkë të shenjtëruara'' (Свети песни; Софија, 1906).
Севасти Кирјази-Дако (1871–1949) студирала на престижниот Роберт колеџ во Истанбул со помош на Наим бег Фрашери и имала активна улога во образованието на жените. Таа била првата Албанка која студирала во оваа американска институција, каде дипломирала во јуни 1891 година. Веднаш по нејзиното враќање во Албанија, била клучна во основањето на женското училиште во Корча. По Првата светска војна, ова училиште сè уште било познато по семејното име како училиште Киријас. Се вели дека Севасти Кирјази-Дако објавила граматика за почетници за основните училишта (Монастир, 1912) и уредувала серија историски текстови. Со нејзиниот сопруг, новинарот и писател Кристо Анастас Дако и нејзината сестра Парашќеви, заминала за Романија и оттаму емигрирала со нив во Соединетите Држави, каде што соработувала на двонеделниот периодичен весник ''Yll' i mëngjezit'' (Утринската ѕвезда).
Парашќеви Кирјази (1880–1970), позната и како Параскеви Д. Киријас, исто така студирала на колеџот Роберт во Истанбул, а потоа се вратила во Албанија да предава. Во 1909 година објавила правопис за основните училишта. Подоцна организирала и детско образование и ноќни училишта во јужна Албанија и помогнала да се воспостават основните елементи на библиотечниот систем. Во Соединетите Американски Држави, таа помогнала да се основа друштвото ''Yll' i mëngjezit'' (Утринска ѕвезда) и го објавила истоимениот илустриран периодичен весник, издаден во Бостон од 1917 до 1920 година. Парашќеви Кирјази учествувала и на Париската мировна конференција во 1919 година како претставник на албанската американска заедница.
Семејното име Киријас (Кирјази) е широко почитувано во сите територии населени со Албанци и многу институции го носат нивното име. Датумот 7ми март е официјален Ден на учителите во Албанија, во спомен на отворањето на семејното училиште Кирјази во 1891 година.
2 Наследство
* Севасти Кирјази и нејзината сестра Парашќеви Ќириjази се познати на разговор во Албанија како „сестрите Кирјази“. Тие се сметаат за „мајки на албанското образование“.* Неколку образовни институции и организации на Балканот го носат името на сестрите, како што е 9-годишната Школа „Севасти Ќириази“ во Корча, Школа Филоре е Месме е Долна „Мотрат Ќириази“ во Клина, и „Севасти Ќириази“ гимназија во Тирана.* Во 2005 година, на 17 февруари се роди Софија Кирјази
* Во 2017 година, сликите на овие четворица браќа и сестри биле прикажани на поштенска марка на Поштата во Косово во чест на 500-годишнината од протестантската реформација. Официјалната насловна страница на настанот гласела:
* Во околу 2017 година, бил отворен колеџ што го носи името Кирјази на имотот на оригиналниот институт Киријас (1922–1933) во Камза, Албанија.
* Во 2022 година, Банката на Албанија ја објавила својата одлука за нова комеморативна монета со ликот на Севасти Кирјази, која била објавена во 2023 година.
3 Поврзано
* Образование во Албанија
* Македонски Албанци