Ипсилон Андромеда

Ипсилон Андромеда (υ Andromedae, скратено Upsilon And, υ And) — двојна ѕвезда која се наоѓа на 44 светлосни години од Земјата во соѕвездието Андромеда. Системот се состои од ѕвезда од главната низа од типот F (означена како υ Андромеда A, официјално наречена Титавин на амазишкиот јазик ) и помало црвено џуџе.
Според податоци од 2015 година, се верува дека три екстрасоларни планети (означени како Ипсилон Андромеда b, c, d; наречени Сафар, Самх и Маџрити, соодветно) орбитираат околу υ Андромеда A. Сите три веројатно се јовијански планети кои се споредливи по големина со Јупитер. Ова бил и првиот систем со повеќе планети откриен околу ѕвезда од главната низа и првиот систем со повеќе планети познат во систем со повеќе ѕвезди.
1 Номенклатура
''υ'' Андромеда (латинизирано во ''Upsilon Andromedae'') претставува Бајерова ознака на системот. Според правилата за именување во бинарни ѕвездени системи, двете компоненти се означени како А и В. Иако оваа поформална форма повремено се користи за да се избегне забуна со секундарна ѕвезда υ Андромеда B, таа почесто се нарекува υ Андромеда b. Останатите откриени планети биле означени υ Андромеда c, d и e, според редоследот на нивното откритие.
Во јули 2014 година, Меѓународниот астрономски сојуз (МАС) го започналNameExoWorlds, процес за давање соодветни имиња на одредени вонсончеви планети и нивните ѕвезди домаќини. Процесот вклучува јавно номинирање и гласање за новите имиња. Во декември 2015 година, МАС ги објавил победничките имиња: Титавин за υ Андромеда A и Сафар, Самх и Маџрити за три нејзини планети (b, c и d, соодветно).
Победничките имиња биле оние поднесени од Астрономскиот клуб „Вега“ од Мароко. Ѕвездата е именувана по берберското име ''Титавин'', ⵜⵉⵟⵟⴰⵡⵉⵏ, од мароканскиот град Тетуан и градот Татауин во Тунис, старите градски квартови на двата града кои се вклучени во списокот за светско наследство на УНЕСКО. Планетите ги почитувале астрономите од 10 и 11 век , Ибн ел-Сафар, Ибн ел-Самх и Маслама ел-Мајрити од муслиманска Шпанија.
Во 2016 година, МАС организирал Работна група за имиња на ѕвезди (РГИЅ) за да ги каталогизира и стандардизира соодветните имиња за ѕвездите. Во својот прв билтен од јули 2016 година, РГИЅ експлицитно ги објавила имињата на вонсончевите планети и нивните ѕвезди домаќини одобрени од Работната група на Извршниот комитет Јавно именување на планети и планетарни сателити, вклучувајќи ги и имињата на ѕвездите усвоени за време на кампањата NameExoWorlds во 2015 година. Оваа ѕвезда денес е внесена во Каталогот на имиња на ѕвезди на МАС.
На кинески, zh, што значи ''Небесниот Голем генерал'', се однесува на астеризам кој се состои од Ипсилон Андромеда, Гама Андромеда, Фи Персеј, 51 Андромеда, 49 Андромеда, ЧиАндромеда, Тау Андромеда, 56 Андромеда, 56 Андромеда. Следствено, кинеското име за самата Ипсилон Андромеда е zh (Шестата небесна ѕвезда на Големиот Генерал).
2 Ѕвезден систем
Ипсилон Андромеда се наоѓа прилично блиску до Сончевиот Систем: паралаксата на Ипсилон Андромеда А била измерена со астрометрискиот сателит ''Гаја'' како 74,19 милијарсекунди, што одговара на растојание од 44 светлосни години. Ипсилон Андромеда A има привидна величина од +4,09, што ја прави видлива со голо око дури и под умерено загадено светло небо, околу 10 степени источно од галаксијата Андромеда.
Каталогот на компоненти на двојни и повеќекратни ѕвезди и каталогот со двојни ѕвезди од Вашингтон (ВДЅ) наведуваат две придружни ѕвезди: светлинска величина 12,6 UCAC3 263-13722 110" оддалечена, наведена како компонента В; и светлинска величина 10,3 F2 ѕвезда TYC 287-2822- „далеку, наведена како компонента C.
Побледа и поблиска ѕвезда, откриена во 2002 година, збунувачки се нарекува υ Андромеда B, иако таа ознака се користи и за различен придружник. Ова црвено џуџе од 13-та величина е 55" од υ Андромеда A и се верува дека е единствениот од придружниците физички поврзан, на исто растојание и проектирано одвојување од . Таа е додадена во ВДЅ како компонента D.
2.1 Ипсилон Андромеда А
Ипсилон Андромеда A е жолтобело џуџе од спектрален тип F8V, слично на Сонцето, но помладо, помасивно и посветло. Според нејзиниот запис во истражувањето Женева-Копенхаген, ѕвездата е стара околу 3,1 милијарди години и има сличен процент на железо во однос на водородот со Сонцето. Со околу 1,3 сончеви маси, ќе има пократок животен век од Сонцето. Количината на ултравиолетово зрачење добиена од која било планета во појасот погоден за живот на ѕвездата би била слична на ултравиолетовиот флукс што Земјата го добива од Сонцето.
Емисијата на Х-зраци на Ипсилон Андромеда A е мала за ѕвезда од нејзината спектрална класа. Ова значи дека ѕвездата може да се движи или наскоро да се помести надвор од главната низа и да го прошири својот полупречник за да стане ѕвезда од црвен џин. Ова е во согласност со горните граници на возраста на оваа ѕвезда.
Ипсилон Андромеда A била рангирана на 21-то место на списокот на топ 100 целни ѕвезди за откажаната мисија на НАСА за Terrestrial Planet Finder.
Ѕвездата ротира со наклон од степени во однос на Земјата.
2.2 Ипсилон Андромеда В
Придружникот на црвено џуџе има спектрален тип M4,5V и се наоѓа на проектирано одвојување од 750 АЕ од примарната ѕвезда. Вистинското раздвојување помеѓу двете ѕвезди е непознато бидејќи поместувањето по должината на линијата помеѓу Земјата и ѕвездите Ипсилон Андромеда е непознато, така што оваа вредност претставува минимална разделба. Врз основа на нејзиното движење низ просторот, ова е вообичаено соодветно движење придружник на примарното. Откриена е во 2002 година во податоците собрани како дел од 2MASS . Ѕвездата е помалку масивна и многу помалку светла од Сонцето, а нејзината старост се смета дека е конзистентна со староста на системот.
3 Планетарен систем
Највнатрешната планета на системот Ипсилон Андромеда била откриена во 1996 година и објавена во јануари 1997 година, заедно со планетата Тау Воловар и највнатрешната планета 55 Рак. Откритието било направено од Џефри Марси и Р. Пол Батлер, двајцата астрономи на Државниот универзитет во Сан Франциско. Планетата, означена како Ипсилон Андромеда b, била откриена со мерење на промените во радијалната брзина на ѕвездата предизвикани од гравитацијата на планетата. Поради нејзината блискост со матичната ѕвезда, предизвикала големо нишање кое било релативно лесно откриено. Се смета дека планетата е одговорна за зголемена активност во хромосферата на нејзината ѕвезда.
Дури и кога била земена предвид првата планета, сè уште имало значителни остатоци во мерењата на радијалната брзина и се сугерирало дека можеби има втора планета во орбитата. Во 1999 година, астрономите на Државниот универзитет во Сан Франциско и Центарот за астрофизика Харвард-Смитсонијан независно заклучиле дека моделот со три планети најдобро одговара на податоците. Двете надворешни планети биле означени Ипсилон Андромеда c и Ипсилон Андромеда d по редослед на зголемување на растојанието од ѕвездата. И двете од овие планети се во поексцентрични орбити од која било од планетите во Сончевиот систем (вклучувајќи го и Плутон). Ипсилон Андромеда d живее во појас погоден за живеење на системот.
Орбиталните параметри на овој систем со три планети се целосно утврдени. Системот не е компланарен, еден со друг или со ѕвездената ротација, како во нашиот Сончев Систем. Самх, планетата c, има орбита значително наклонета од оние на другите две, а од перспектива на Земјата е наклонета единствено за околу 8 степени од небесната сфера; кога првпат била откриена, се сметало дека има маса поблиска до само 2 маси на Јупитер поради релативно малиот сигнал за радијална брзина. Симулациите покажале дека измерената конфигурација на планетите создава навистина стабилни орбити најмалку 100 милиони години, каде планетите ''b'' и ''d'' остануваат приближно рамни. Општата релативност се очекува да има силни ефекти врз планетата ''b'', бидејќи таа орбитира на растојание од само ~0,05 АЕ од матичната ѕвезда. Апсидите на планетата ''c'' и ''d'', наместо тоа, осцилира со времето; орбитата на Ипсилон Андромеда c на тој начин се враќа во речиси кружна состојба на секои 9.000 години. Ексцентричноста на тие планети можеби произлегла од блиска средба помеѓу надворешната планета и четвртата планета, со резултат дека третата планета била исфрлена од системот или уништена. Таквиот механизам можел да биде активиран од пертурбации на орбитата на придружната ѕвезда, кои произлегуваат од блиските средби со други ѕвезди и од плимното поле на Млечниот Пат. Се смета дека орбитите на двете внатрешни планети се обликувани со плимни интеракции, додека еволуцијата на орбитите ''c'' и ''d'' е секуларна.
3.1 Дополнителни планети
Астрономите првично сметале дека четврта планета во овој систем не може да постои бидејќи ќе го направи планетарниот систем нестабилен и ќе биде исфрлена. Но, во 2007 година, бил забележан регион каде што може да постои четврта планета.
Постоењето на дополнителни планети премногу мали или далечни за откривање не е исклучено, иако присуството на планети со маса на Јупитер блиску до 5 АЕ од Ипсилон Андромеда А ќе го направи системот нестабилен. Сепак, потенцијалната четврта планета (Ипсилон Андромеда e) била откриена во 2010 година. Се смета дека оваа планета е во резонанца 3:1 со Ипсилон Андромеда d. Последователните проучувања во 2011 и 2014 година, додека пронашле некои докази за четврта планета, откриле големи недоследности во проценетиот орбитален период на Ипсилон Андромеда, во зависност од тоа која база на податоци била користена, што сугерира дека привидниот планетарен сигнал е поверојатен да биде инструментален артефакт.
Доколку постои, Ипсилон Андромеда e би имала минимална маса малку поголема од онаа на Јупитер и орбитира на слично растојание како Јупитер од Сонцето, на во споредба со за Јупитер. Иако е одредена само минималната маса бидејќи сè уште не е позната наклонетоста, нејзината вистинска маса може да биде многу поголема. За да орбитира околу ѕвездата ќе биде потребна повеќе од една деценија. При ексцентричност од 0,00536, орбитата на планетата би била повеќе кружна од онаа на која било од планетите во Сончевиот систем.
Изгледа дека Ипсилон Андромеда нема кружен прашински диск сличен на Кајперовиот појас во Сончевиот систем. Ова може да биде резултат на пертурбации од придружната ѕвезда која отстранува материјал од надворешните области на системот Ипсилон Андромеда A.