procesaur/Wiki.mk huggingface dataset:
Грејбек (риба)

Грејбек претставува општо име дадено на неколку видови риби од Северна Америка, како што се алевифата, циското и белата риба Меномини.
1 Географска распределба
Се среќава на атлантскиот брег од Заливот Сент Лоренс и Нова Шкотска до Северна Каролина, во потоци и реки, Големите езера и во езерата Сенека и Кајуга.
Гопа

Гопа (''Boops boops'') — вид орада домородна на источниот Атлантик.
1 Распространетост и живеалиште
Видот се среќава покрај бреговите на Европа, Африка, Азорските Острови и Канарските Острови, од Норвешка до Ангола, како и во Средоземното и Црното Море. Ги избегнува солените води како што е Балтичкото Море. Како демерсален и полупелагична риба, генерално може да се најде на длабочина од 100 м ,а ретко и до 350 м.
2 Екологија
Се храни со алги, ракови и одреден вид планктон, во јатата што се издигаат на површината ноќе. Поединци можат да достигнат 36 см, но просечна големина им е 20 см.
Одредувањето на полот кај рибата е нејасно. Различно е опишана како рудиментарен интерсексуален организам, со неколку интерсексуални единки или менлив интерсексуален организам, при што единките го започнуваат животот како женки, а некои подоцна стануваат машки.
3 Човечка употреба
Видот се лови комерцијално, со 37.830 тони уловени во 2008 година. Стандардите на Европската комисија вклучуваат три категории на големина за ''Boops boops'', од големина 3, која е помеѓу 32 и 70 риби на килограм, до големина 1, која е не повеќе од 5 риби на килограм.
Кога се чистат и пржат во тава, се печат на скара или се печат свежо, тие имаат добар вкус, но кога се складираат, нивната цревна флора наскоро шири непријатни вкусови на нивното месо.
Нивниот рок на траење е ограничен, како на пример кога се чуваат замрзнати (0 °C) во текот на една недела, или малку над нулата во текот на 2 до 4 дена, вкусот по готвењето станува со „неприфатлив квалитет“. Голем дел од уловот се користи за рибино брашно или мамка за риболов на туна. ''Boops boops'' се користи како индикатор за микропластично загадување во Средоземното Море.
4 Паразити
Рибата е домаќин на широк спектар на паразити, почнувајќи од метазои како што се моногените сплескани црви (на пр. ''Microcotyle isyebi'' и ''Cyclocotyla bellones''), боцкоглавци, нематодни, изоподи и копеподни ракчиња и жаркари, па сè до едноклеточниот динофлагелат ''Ichthyodinium chabelardi'', паразит смртоносен за јајцата што се развиваат во јајниците. Пријавени се најмалку 67 видови метазои паразити од овој вид. По излевањето на нафтата од Престиж во 2002 година, заедницата на паразитски видови што живеат во гопата фатена покрај брегот на Шпанија била значително изменета.
5 Галерија
Космин

Косминот претставува сунѓерест и коскен материјал од кој се составени дентинските слоеви во лушпите на резноперкии. Рибните лушпи што вклучуваат слоеви на космин се познати како космоидни лушпи.
1 Опис
Косминот, како што е традиционално опишано се состои од слој дентин кој е покриен со континуиран слој од глеѓ. Пулпните шуплини, кои лачат дентински тубули, се опкружени со комплексна полигонална мрежа од „пукнатини на порите“ кои го пробиваат горниот слој на глеѓта, со давање на косминот карактеристичен испрекинат изглед. Пулпните шуплини и порските комори се поврзани со комплексна мрежа од порски канали која продолжува во слој од васкуларна коска под дентинот. Точната конфигурација на мрежата од порски канали и обликот на порските комори се разликуваат кај различните таксони, иако општата организација во еден слој од енамел над дентинот со порски канали со васкуларна коска под нив останува конзистентна, барем во рамките на саркоптеригиите.
2 Историја
За прв пат косминот е опишан во родот Osteolepidida, ''Megalichthys hibberti'' од Вилијамсон во 1849 година, во чисто описна, преддарвинистичка, нееволутивна рамка. Гудрич ги проширил описите на Вилијамсон, претпоставувајќи премин од моноодонтодна скала во комплексна полиодонодна скала преку фузија на дискретни единици. Монографијата на Грос од 1956 година го обезбедила најсложениот опис на космоидните ткива, детално опишувајќи ги разликите помеѓу обликот и конфигурацијата на порите во различни клади на риби со лобусни перки. Понатамошни описи на растот и развојот на косминот ги унапредил Тор Орвиг, занимавајќи се конкретно со моделот на сквамација или формирање на лушпи низ телото на рибата. Орвиг ги рационализирал набљудуваните модели на космин во фосилните записи со претпоставени загуби на ткивото кај целакантите и постојните белодробни риби, предлагајќи дека целакантите, на пример, ја задржале морфологијата на младешката лушпа преку педоморфоза. Кит Томсон подоцна анализирал специфични структури на раст на косминскиот лист наречени „плускавци“ или „острови“ каде што косминот се распаднал и заклучил електроцептивна функција за порите. Споредбите со електроцептивните органи кај постојните саркоптеригијци, сепак, ја побиле функционалната хипотеза на Томсон.
3 Филогенетика
Новите фосили од Кина го промениле сегашното разбирање за раната еволуција на рибите. Голем број од овие фосили се идентификувани врз основа на хистолошки карактеристики, како што е ''Meemannia eos,'' класифициран како ран дивергентен саркоптеригиец врз основа на систем на порски канали сличен на косминот. Сепак, подоцнежните студии за кранијалните карактеристики покажале дека ''Meemannia'' е веројатно базален актиноптеригиец. Поновите студии за снимање вклучително и синхротронската томографија, укажуваат дека системите на порски канали во асоцијација со дентинот се јавуваат надвор од крунскиот саркоптеригиски клад, што имплицира постара синапоморфија на коскени риби, спротивно од дефинитивна саркоптеригиска особина. Точното филогенетско значење на косминот останува нејасно.
4 Поврзано
* Дентин
* Ганоин
Mobula yarae

''Mobula yarae'' е вид на ража од семејството Mobulidae. Овој вид на ража е еден од најголемите со должина 5-6 метри. Нејзиното живеалиште е Атлантскиот Океан, од североисточниот дел на Америка до југоисточен Бразил, вклучувајќи го Мексиканскиот Залив и Карипските острови.
Разлики измеѓу атлантските популации на Mobulidae и ''M. birostris'', кои се вклопуваат во опсегот, се пронаоѓаат барем од 2009 година, но целосно специфично име не и е дадено сè до 2025 година. Специфичното име, ''yarae'', е во чест на Јара, „мајката на водите“, преубава фигура карактеризирана како химерична сирена, делумно жена, полу риба во митологијата на Гварани и Тупи.
1 Филогенеза
Букаир и неговите соработници во описот од 2025 година, користеле митохондриска и јадрена ДНК од сите видови ''Mobula'' за да ги проверат филогенетските врски на родот. Нивните анализи со сигурност го поврзале со Mobulidae, ''M. alfredi'' и ''M. birostris.''
Синоперка туна

Синоперка туна претставува вообичаено име што многу често се користи за означување на неколку видови туна од родот ''Туна''.
Видови, Слика, Опсег
''Т. maccoyii'', пронајдени во водите на јужната хемисфера на сите светски океани
''Т. orientalis'', се среќава широко во северниот дел на Тихиот Океан и локално на југ
''Т. thynnus'', пронајдени и во западниот и источниот Атлантски Океан, како и во Средоземното Море
''Т. tonggol'', пронајдени во тропските води на Индо-Западен Пацифик
Хамур

За Хамур се смета било која од голем број риби, особено златниот пегав карпест бакалар и кафеавиот пегав гребенски бакалар, како и други тесно поврзани видови од Персискиот Залив.
1 ГЦЦ
Советот за соработка во Персискиот Залив евидентира за рибарството и рибите уловени во нивните територијални води. Од проценетите 540 видови риби во Персискиот Залив, 11 различни видови најчесто се нарекуваат „хамур“. Во евиденцијата што ја води Катар, постои јасна индикација дека количината на „хамур“ нагло се намалила од 2008 година. Намалувањето на културно важната и ценета риба хамур го поттикнала Катар да започне програма за одгледување на овие видови риби, ставајќи акцент на најценетиот ''Epinephelus coioides''. Сепак, истите држави водат евиденција за „групата хамур“, приближно поврзана со сеопфатниот термин ''Epinephelinae''. Ова го вклучува кафеавиот шарен гребенски бакалар, познат во земјите од Персискиот Залив под името „соман“, но и „хамур“.
2 Иран
Зборовите „хамур“ и „соман“ исто така се користат во Иран за да се опишат слични видови риби, на пример ''Хамур-е Калдар-е Кахвеи'', што е персиско име за кафеаво-шарениот гребенски бакалар кој на арапски е прочуен како „хамур“.
Priacanthidae

Priacanthidae, се семејство од 18 видови морски риби, зракоперки. ''Catalufa'' е алтернативно заедничко име за некои членови на Priacanthidae. Етимологијата на научното име ( , да касне + , трн) се однесува на многу грубите, боцкасти лушпи на семејството. Priacanthidae обично се обоени во светло црвена боја, но некои имаат шари во сребрена, темно кафеава или црна боја. Повеќето видови достигнуваат максимална вкупна должина од околу 30 цм, иако кај неколку видови должини од над 50 цм се познати.
Повеќето членови на ова семејство се автохтони во тропските и суптропските делови на Индискиот и Тихиот Океан, но четири видови (''Cookeolus japonicus'', ''Heteropriacanthus cruentatus'', ''Priacanthus arenatus'' и ''Pristigenys alta'') се наоѓаат во Атлантикот. Тие имаат тенденција да живеат во близина на карпести изданоци или гребени, иако е познато дека неколку живееле во отворени води. Многу видови се наоѓаат во релативно длабоки води, под длабочините достапни со нормално нуркање. Некои видови се ловат за храна.
Најраните идентификувани фосили од Priacanthidae датираат од средината еоценска епоха од долниот терцијар, или пред 40 до 50 милиони години.
1 Видови
18-те видови во четири рода се:
* Род ''Cookeolus'' Фаулер, 1928
**''Cookeolus japonicus'' ( Кивје, 1829) - Долгоперка
** † ''Cookeolus spinolacrymatus'' Кон и Јошино, 1997
* Род ''Heteropriacanthus'' Fitch & Crooke, 1984
**''Heteropriacanthus cruentatus'' ( Lacépède, 1801)
* Род ''Priacanthus'' Окен, 1817
**''Priacanthus alalaua'' Јордан и Еверман, 1903
**''Priacanthus arenatus'' Cuvier, 1829
**''Priacanthus blochii'' Bleeker, 1853
**''Приакантус фичи'' Старнес, 1988
**''Priacanthus hamrur'' ( Forsskål, 1775)
**''Priacanthus macracanthus'' Cuvier, 1829
**''Priacanthus meeki'' Jenkins, 1903
**''Приакантус наска'' Старнес, 1988
**''Priacanthus prolixus'' Starnes, 1988
**''Priacanthus sagittarius'' Starnes, 1988
**''Priacanthus tayenus'' Ричардсон, 1846
**''Priacanthus zaiserae'' Старнес и Мојер, 1988
** † ''Priacanthus liui'' Tao, 1993 година
* Род ''Pristigenys'' Agassiz 1835
**''Pristigenys alta'' (Гил, 1862)
**''Pristigenys meyeri'' ( Гинтер, 1872)
**''Pristigenys niphonia'' (Кивје, 1829)
**''Pristigenys serrula'' ( Гилберт, 1891)
** † ''Pristigenys substriatus'' ( Блејнвил, 1818)
2 Временска линија на родови
Engraulicypris sardella

''Engraulicypris sardella'' претставува „мала риба слична на сардина која се среќава во големи јата“. Поради својата големина, најчесто се суши. ''Engraulicypris sardella'' вообичаено се јаде во Малави и Мозамбик, заедно со ''нсима угали''. Сушената риба се продава на повеќето пазари во Малави. Во Малави, обично се конзумира со коски поради нивната мекост.
Усипата има значајна улога во економската егзистенција на многумина домаќинства на езерото Малави кои се зависни од риболовот. Не се знае многу за биологијата на видот.
Гуџон (риба)

Гуџон е народното име за минијатурна мрена и голем број мали слатководни риби од семејствата Butidae, Крапови, Eleotridae или Ptereleotridae. Повеќето гуџони се издолжени риби што живеат на дното, од кои многу живеат во брзаци и други брзи води, сепак, голем дел од нив може да се најдат во мирни води.
1 Семејства
* Крапови – Различни гуџони, членови на подсемејството Gobioninae, се наоѓаат во езера и реки низ цела Европа. Најчесто гуџон се однесува на видот ''Gobio gobio''. Ова е реофилен вид кој се јавува и во речните и езерските живеалишта низ континентална Европа и Обединетото Кралство. ''G. gobio'' се храни со различни безрбетници. Овој гуџон е лесна риба за фаќање за почетници. Еден британски рибар уловил рекорден гуџон од 147 гр во 1990 година на реката Надер, Вилтшир.
* Eleotridae – Познати како гуџони, многу видови во семејството Eleotridae. За разлика од гобиите, гуџоните од семејството Eleotridae имаат парни карлични перки, наместо споена вентрална перка. Во Австралија, гуџоните од семејството Eleotridae се широко распространети и се популарни за аквариуми.
* Ptereleotridae – Гуџоните од семејството Ptereleotridae се првенствено морски видови и често се поврзуваат со тропските корални гребени.
2 Галерија
Плати (риба)

Плати рибата е слатководна риба и овој вид на риба претставува жива риба. Плати рибите се застапени на источниот брег на Централна Америка и јужните предели на Мексико.
Од оваа риба, познати се два вида (''Xiphophorus maculatus'' и ''Xiphophorus variatus'') кои се вкрстени и многу тешко се разликуваат. Поголем дел од плати што се продаваат за чување во аквариуми, се хибриди од двата вида.
1 Xiphophorus variatus
Xiphophorus variatus е вид аквариумска риба која достигнува максимална должина до 7 сантиметри. Во природните живеалишта, овие риби имаат маслинеста боја со црни мермерни дамки или точки, кои се особено карактеристични за страничниот дел на опашната перка.
За разлика од некои други членови на родот ''Xiphophorus'', кај Xiphophorus variatus не се јавува канџа на врвот на зракот. Четвртиот прентен зрак е добро развиен и содржи јасно изразени септички.
Телесната структура се одликува со 20 до 24 странични лушпи, 10 до 12 грбни зраци, како и два реда вилични заби, што е карактеристична особеност на овој вид.
2 Аквариум
За Платите се карактеристични повеќе бои, како што се црвена, жолта, портокалова, сина, виножито (комбинација од повеќе бои) и бела.
Доколку параметрите на водата во која живеат Платите се задоволени, нивниот животен век е околу 3 години.
Долгоперка штука

Долгоперката штука (''Dinolestes lewini''), позната како жолтоперка штука ― вид на акропоматиформна зракоперкаста риба, притоа и единствениот вид во родот ''Dinolestes'', како и во семејството Dinolestidae.
Оваа издолжена риба е карактеристична по својата зашилена муцка и сребрена боја, по изглед е слична на баракуда и достигнува должина од 84 цм. Како ендемски вид живее во крајбрежните води на јужна Австралија, вклучувајќи го и Нов Јужен Велс.
1 Наводи
*
Mystus keletius

''Mystus keletius'' ― вид сом од семејството Bagridae. Потекнува од Индија и Шри Ланка.
Овој вид расте до максимална должина од 18 сантиметри. Живее во реки и езерца, често среде вегетација во калливи води. Сметан e за редок вид, но има широка распространетост, па затоа е наведен како незагрозен вид според Црвениот список на МСЗП.
Захари Ѓорев

Захариј Ѓорев–Стамболиев (или Ѓурев, Ѓоров) (Куманово, – Софија, ) — македонски револуционер и учител, учесник во македонското револуционерно движење, член на Македонската револуционерна организација.
1 Животопис
Ѓорев е роден на 8 април 1871 г. во Куманово, тогаш во Отоманското Царство. Учел во машката гимназија „Св. Кирил и Методиј" во Солун, по што станал учител во ениџевардарското село Грубевци (1891-1903). Стапил во ВМОРО во 1897 г. и бил меѓу првите организациони дејци во тој реон. Покрај револуционерната активност тој собирал фолклорни материјали од околијата и пишувал дописки до весникот „Новини“. Во 1903 г. станал четник на Апостол Петков, а учествувал во Илинденското востание на чело на 20 милиционери од с. Грубевци, со кои на 19 јули ги исекле телеграфските жици и ги срушиле столбовите во реонот.
По пропаста на востанието се иселил во Бугарија, каде работел како учител. По Младотурската револуција (1908) станал учител во Крива, Ениџевардарско, но за време на разоружувачката акција од 1910 г. пребегал во Бугарија и бил учител сѐ до неговото пензионирање во 1927 г. Подоцна учествувал во раководството на Ениџевардарско-гуменџинското добротворно братство и бил негов секретар во 1930 г. Починал на 8 март 1943 г. во Софија.
Обичен дискус

Обичен дискус (''Symphysodon discus'') ― вид на риба ендемска во амазонскиот басен во Бразил, каде што може да се сретне во долниот дел на реката Рио Негро, и горниот дел на Уатума, Нхамунда, Тромбетас и Абакаксис.
Овој вид е во ограничен на места или живеалишта кои што содржат црни води со висока температура од 26°-32°C и ниска pH вредност од 4,2–5,2. Често може да порасне до должина од 20 см.
Овој вид понекогаш може да се сретне и во аквариумската трговија.
Hemibagrus nemurus

''Hemibagrus nemurus'' ― вид сом од семејството Bagridae. По обемниот преглед од страна на Нг и Котела (2013), верувано е дека неговата распространетост е ограничена (ендемска) на Јава.Се наоѓа и на Суматра во Националниот парк Букит Тигапулух во 2016 година. Овие сомови се наоѓаат во Малезија, Индонезија (Јава, Суматра, Борнео) и Тајланд.
1 Во човечката култура
Тие се вообичаени риби за храна во Малезија и Индонезија, каде што се варени на пареа или се готвени во кари.
Soccerway

Soccerway (изг. ''сокервеј'') — мрежно место и база на податоци посветени на фудбалот. Има над 1.000.000 корисници и покрива преку 700 лиги ширум светот.
Во јуни 2025 г. мрежното место било во сопственост на Sportsight s.r.o. со седиште во Прага, Чешка.
Silurus caobangensis

''Silurus caobangensis'', или жолт сом, ― вид сом што се наоѓа во реката Банг, во покраината Као Банг, Виетнам.
1 Етимологија
Рибата е именувана по покраината Као Банг, Виетнам, каде што е пронајден примерокот од овој вид.
Портокалов хромид

Портокаловиот хромид (''Pseudetroplus maculatus)'' ― риба која е ендемска во слатководните и соленкастите потоци, лагуните и естуарите во јужна Индија и Шри Ланка. Видот е популарен кај хобистите кои се занимаваат со риболов и често се чува во аквариуми. Видот е дел од семејството ''Cichlidae'' и е вклучен во потсемејството ''Etroplinae''. Достигнува должина до 8 см.
1 Исхрана
Видот се храни со јајцата и ларвите на зелениот хромид, а исто така дејствуваат како „риби чистачи“ отстранувајќи паразити од поголемите риби со кои живеат во симбиоза. Видот се храни и со зоопланктон и алги.
Младите единки се хранат со мукозната обвивка на нивните родители, што е од суштинско значење за нивно преживување. За време на периодот на хранење, мукозните жлезди на родителските риби се зголемуваат за 34%.
Јан Исотам

Јаан Исотам псевдоним Џони Б. Изотам; 19 октомври 1939 година во Тарту - 2 јуни 2014 година бил естонски поет.
Во 1956 година бил затворен поради учество во антисоветска подземна младинска организација. Бил испратен во работен логор во Мордовскиот АССР. Во 1963 година бил ослободен и се преселил во Тарту. Од 1969 до 1988 година работел како ноќен чувар. Од 1988 до 2003 година работел за списанието „Академија“.
1 Дела
* 1972: стихозбирка „Текстираамат. Лулетуси 1967-1970“
* 1999: збирка поезија „Мина - Џони Б. Тексте астаист 1967-1974“
Алкедо

''Алкедо'' — зачуван римски бродолом кој потонал во 1 век од н.е., и бил откриен за време на градежен проект во Пиза, Италија.
1 Ископување
Во 1998 година започнала изградбата на контролен центар за железничката линија Рим-Џенова, веднаш до Пиза Сан Росоре. За време на проектот, биле откриени околу триесет бродоломи, вклучувајќи го и ''Алкедо.''
2 Карактеристики
Изграден од даб и бор, со влошка во предниот дел направена од даб, бил веслан од дванаесет веслачи и се користел како пловен објект за забава. Речиси недопрениот труп на бродот е доволно добро зачуван за да се прочита натписот на плоча закована на една од веслачките клупи; натписот ги наведува петте букви што го сочинуваат зборот „ALK (E) DO“. Преведено од латински значи „галеб“, се смета дека ова било името на бродот. Траги од црвена и бела боја биле видливи на надворешните страни на бродот за време на неговото ископување, што укажува дека некогаш бил насликан. Изложен е до реплика во полна големина во Музејот на антички бродови во Пиза, Италија.
Пеетер Волконски

Принцот Пеетер Волконски роден на 12 септември 1954 година во Талин е естонски рок-музичар, композитор, глумец и театарски режисер.
1 Биографија
Тој станал познат со панк -групата „Пропелер“, основана во 1978 година.
Во 2015 година, Волконски бил кандидат на Слободната партија во изборната единица Тарту за парламентарните избори во Естонија. Тој добил 916 гласови, што не било доволно за место во парламентот.
2 Потекло
Потекло на Пеетер Волконски по татко потекнува од руското благородничко семејство Волконски; неговиот татко бил рускиот композитор и чембалист, принцот Андреј Волконски. Неговиот дедо по таткова линија бил познатиот руски оперски баритон, принц а неговиот пра-пра-прадедо бил принцот Петар Михајлович Волконски, со што бил потомок на кнежевската династија Рурикиди.
По мајка потеклото му било естонско; неговата мајка била естонската преведувачка и писателка Хелви Јурисон, која била позната поетеса и авторка на детска литература.
3 Ордени
* 2001 Орден на Белата ѕвезда од петта класа на Република Естонија .
Александар Станишиќ

Александар Станишиќ (Пријепоље, 15 декември 1877 − Бања Вруќица, Теслиќ, 26 август 1934) бил српски професор и политичар. Станишиќ бил министер, народен пратеник, сенатор и бан.
1 Биографија
Бил наставник во Српската машка гимназија и учител во основното училиште во Скопје (1899–1901). Студирал педагогија и филозофија во Лајпциг и Јена. Бил наставник во богословијата во Призрен (од јануари 1904 до септември 1906 године), наставник во Српската машка гимназија и Учителската школа во Скопје (1908–1912).
Поставен е за сенатор на Зетската Бановина во јануари 1932. За бан на Зетската Бановина е изабран во април 1932. За бан на Вардарската Бановина е избран во 1934.
Славе Атанасовски

Славе Крстанов Атанасовски – Крстанче (Охрид, – Охрид, ) — македонски копаничар. Се смета за дел од „Големата охридска четворка“ резбари, заедно со Димитри Јанков, Петар Калајџиев и Наум Донев.
1 Животопис
Крстанче е роден во 1915 г. во Охрид, тогаш во Кралството Србија. Завршил Резбарско училиште во родниот град (1935/1936), каде бил ученик на академскиот вајар Бранислав Јованчевиќ од Крагуевац (1929-1932) и на Бранко Шотра, а се усовршил во Белград кај чешкиот мајстор-резбар Антон Книха и кај резбарот-скулптор Анте Бихиќ. По Втората светска војна, тој станал наставник во Резбарското училиште во Охрид (1947–1949) и во Училиштето за применета уметност во Скопје, а потоа работел во Резбарското ателје „Андон Дуков” (1950–1962) и во Музејот на Охрид.
Има изработено над 2.660 примероци резбарен мебел, копаници, икони од дрво, иконостаси, маски, розети и друго. Повеќе негови изработки се наоѓаат во Соборната црква во Скопје, во црквата „Св. Атанасиј” во Болно, Ресенско, црквата „Св. Богородица” во Калишта, Струшко, 25 дела во Музејот „25 Мај” и во Палатата на Федерацијата, во Македонска сала, во Белград. Посебно впечатливи се резбарените столбови со висина од 10,5 х 0,50 м ширина во свечената сала на МАНУ и двете розети во Палатата на Федерацијата во Белград. Од основањето, тој бил член на Здружението за применети ликовни уметници на Македонија. Имал 17 самостојни изложби. Починал на 1 април 1998 г. во Охрид.
Терор (ТВ-серија)

''Терор'' (|The Terror) — американска натприродна телевизиска серија на ужасите.
Сценариото за првата сезона е засновано на истоимениот роман на американскиот писател Ден Симонс и започнало да се прикажува во март 2018 г. на телевизискиот канал АМС. Премиерата на првата сезона во САД се одржала на 26 март 2018 г. Премиерата на втората сезона се одржала на 12 август 2019 г.
Во февруари 2024 г., серијата била продолжена за трета сезона, која ќе биде заснована на романот „Ѓаволот во сребро“ од писателот Виктор Лавал.
1 Заплетот на првата сезона
Во 1845 г., два брода на Кралската воена морнарица на Обединетото Кралство, „Терор“ и „Еребус“, испловуваат во потрага по Северозападниот премин низ Арктикот.
Набргу, бродовите се заглавуваат во мразот, а членовите на нивните екипажи се соочуваат не само со сурови природни услови, болести и недостиг на залихи на храна, туку и со некаква непријателска сила што се појавува во облик на огромната бела мечка Тунбак.
Основата на заплетот лежи во вистинската историја на настраданата поларна експедиција на англискиот истражувач Џон Френклин од 1845 до 1848 г., како и во романот „Терор“ од Ден Симонс, објавен во 2007 г. Исто така, вклучени се и елементи од ескимската митологија, особено преданијата за морската божица Седна и џиновските бели мечки Нанурлук и Кукувеак.
Во филмската адаптација има неколку отстапувања од главната приказна на романот, особено, изменет е крајот и се исфрлени некои споредни раскажувачки линии.
Horabagrus brachysoma

''Horabagrus brachysoma'' или сончев сом ― вид сом кој е ендемски за реките во Западните Гати во Индија. Познат е како Гинтеров сом или жолт сом. Во неговиот домороден опсег е познат и како Манџакори. Познат е и под мноштво други имиња, како што се затемнувачковиден сом, биковооковиден сом, златноцрвеноопашест сом.
1 Опис
''H. brachysoma'' има голема глава и широка уста. Очите се големи и може да бидат видени одоздола на рибата. Има грбна перка со тврд 'рбет, како и масна перка. Постојат четири пара мрена, еден назален, еден максиларен (страни на устата) и два мандибуларни (брадести). Телото е жолтеникаво со црна дамка на рамената опкружена со посветли контури. Оваа риба може да достигне должина од 45 цм.
2 Распространетост
''H. brachysoma'' е познат од мирните води на Керала, езерото Вембанад, реката Чалакуди, реката Миначил, реката Нетравати во јужна Карнатака. и округот Утара Канада во Индија. Се јавуваат во спори области со многу вегетација.
3 Живеалиште и екологија
''H. brachysoma'' се наоѓа во области со рамномерен тек со многу вегетација. Реката Перијар во државата Керала е најдоброто живеалиште, но сега тие најчесто се гледани во реката Чалакуди поради помалку нарушените живеалишта. Генетската структура на населението на овој вид е опширно проучена со користење на генетски обележувачи. Овој вид ги зафаќа низинските области на реките и мирните води со кал или песок. Исто така, е забележан во длабоки басени и ридски потоци. Исхраната на ''H. brachysoma'' е проучена. Тој не е одреден јадач и јаде разновидна месна храна. Прехранбените производи се ракови, мекотели и риби. Возрасните може да консумираат копнени инсекти, па дури и жаби. Стомаците на овие риби содржат детритус, што е показател за неговите навики за хранење на дното. Оваа флексибилна исхрана е корисна во неговото променливо живеалиште, во кое достапноста на храна е под влијание на монсуните. Познато е дека стапката на хранење се зголемува за време на сезоната на размножување во месеците по сезоната на монсуни. Мрестењето се случува пред монсуните и завршува до југозападниот монсун во лето.
4 Односи со луѓето
''H. brachysoma'' е важна риба за храна во Индија, а е продавана и во аквариумската трговија. МСЗП го смета ''H. brachysoma'' за ранлив вид, додека други го сметаат за загрозен вид. Прекумерната експлоатација, промената на живеалиштата, загадувањето и поврзаните човечко настанати притисоци врз нивните природни живеалишта значително го намалиле населението на овој вид за 60&#x2013;70 % во текот на последните неколку години.
Сказна за глинената птица

„Сказна за глинената птица“ — збирка раскази на хрватскиот писател Григор Битез.
1 Содржина
Книгата содржи раскази:* „Сказна за глинената птица“
* „Разбојник со жолта дамка“
* „Страчката е страчка“
* „Огледалце“
* „Петлова солзичка“
2 Изданија на македонски јазик
Збирката била објавена во 1978 година како заедничко издание на издавачките куќи: Мисла, Детска радост, Култура, Наша книга и Македонска книга, а во реализација на Мисла. Книгата служела како лектира за второ одделение според наставниот план и програмата во основните училишта во СР Македонија. Преводот го извршил Видое Подгорец, а автор на корицата и на илустрациите во книгата е Тома Шијак. Таа била испечатена во Графичкиот завод „Гоце Делчев“ во Скопје, во тираж од 20 000 примероци.
Шакел ван Перси

Шакел ван Перси (роден на 16 ноември 2006 година) е Холандски фудбалер кој игра на позицијата напаѓач за ФК Фејенорд.
1 Во почеток
Шакел ван Перси е роден на 16 ноември 2006 година во Лондон, Англија, тој е син на поранешниот холандски репрезентативец Робин ван Перси, кој во тоа време играл за Арсенал. Неговата мајка Бухра, е холандска мароканка.
2 Клупска кариера
2.1 Рана кариера
Ван Перси ја започна својата кариера во академијата на англискиот премиерлигаш Манчестер Сити во 2015 година. Од јули 2015 до јуни 2017 година, тој играл две сезони за академијата Фенербахче,кога неговиот татко исто така играл фудбал за ФК Фенербахче.
2.2 ФК Фејенорд
Тој се преселил во Холандија во летото 2017 година, потпишувајќи за клубот каде што неговиот татко ја започнал својата кариера, Фејенорд.Тој за првпат привлекол меѓународно внимание со голот што го постигна под 15 години за Феенорд против ФК Ајакс, шут со нога кој ја освоил наградата за гол на месецот во ноември 2020 година.
Тој го потпишал својот прв професионален договор со клубот на 16 мај 2022 година, потпишувајќи тригодишен договор. На 27 ноември 2025 година, тој имал дерби во сениорската репрезентација за ФК Фејенорд под раководство на неговиот татко, влегувајќи во игра со поразот од 3–1 од ФК Селтик во Лигата на Европа.
3 Меѓународна кариера
Откако ја претставувал Холандија до 16 години претходната година, ван Перси бил повикан во националниот тим до 17 години во јануари 2023 година, по добрите настапи во младинскиот тим на Фенорд. Тој започнал во мартските пријателски натпревари против Република Ирска и Данска, но се нашол на клупа за натпреварот против Англија, додека тренерот Питер Шрасер Берт се изјаснил дека напаѓачот на ФК Евертон, Мартин Шериф, подобро одговарал на неговиот план за игра за натпреварот, но дека без ван Перси, „дел од фудбал ќе биде предадено“.
Музеј на воена историја во Мелиља

Воениот музеј во Мелиља е музеј во шпанскиот град Мелиља. Се наоѓа во Балуарте де ла Консепсион Алта, во рамките на Првата утврдена ограда на Мелила ла Виеха.
1 Историја
Како дел од прославата на 5-годишнината од Мелиља, била одржана изложба за воена историја, со средства од Музејот на армијата, која останала во Мелиља по изложбата, и со други предмети обезбедени од Автономниот град, како и други од приватни лица, бил формиран овој музеј, отворен на 15 јули 1997 година.
Во продавницата за барут, постојаната изложба се наоѓа во долната сала, каде што се изложени воени униформи, модели, диорами и артефакти од сите видови, вклучувајќи машина Енигма и седло што ѝ припаѓало на кралицата Изабела II. Привремените изложби, со топови и минофрлачи изложени на артилериски платформи, се наоѓаат во горната сала.
Ден на независноста на Албанија

Ден на независноста (|Dita e Pavarësisë) е државен празник во Албанија кој се одбележува на 28 ноември. Ја одбележува Декларацијата за независност на Албанија (од Османлиската империја), која беше усвоена од Сеалбанскиот конгрес на 28 ноември 1912, со што беше основана државата Албанија.
1 Значење
Денот на независноста се слави секој 28 ноември како државен празник во Албанија. Се прославува Декларацијата за независност од 28 ноември 1912 и подигањето на знамето во Валона од страна на Исмаил Ќемали.
2 Наводи
Ленка Јанкулоска

Ленка Јанкулоска ( во — ) — учесник во НОВ на Македонија.
1 Животопис
Со создавањето на слободната територија во 3ападна Македонија била формирана шивачка работилница за потребите на НОВ во
кој работела мошне активно.
Досија Јанкулоска

Досија Јанкулоска ( во — во ) — учесник во НОВ на Македонија.
1 Животопис
Нејзиниот син бил активен учесник во НОВ и Досија била неговиот пpв соработник. Во нејзиниот дом постојано престојувале илегалци и борци на НОВ, а таа се грижела за нивната исхрана, безбедност, облека и слично.
2 Поврзано
* Мице Јанкуловски
Сакам маж

„Сакам маж“ (|Хочу замуж) е филм на режисерката Соња Карпуњина од 2022 година. Режисер на филмот е Клим Шипенко. Главните улоги ги толкуваат: Милош Биковиќ, Кристина Асмус и Марина Александрова.
1 Заплет
Целиот живот на новинарката Љуба се одвива по план: работи како водителка на телевизија и има успешен и богат свршеник. Пресвртот во нејзиниот живот настапува кога нејзиниот мобилен телефон престанува да работи, па таа замолува еден случаен минувач да се јави од неговиот телефон. Минувачот е Сергеј, чиј живот, исто така, минува мирно и одмерено. Оваа средба ќе предизвика низа од настани и ќе ги промени нивните животи, но и нивните личности.
Детска игра (филм)

„Детска игра“ (англиски: ''Child’s Play'') – филм на режисерот Сидни Лумет од 1972 година, снимен по сценариото на Џои Хартстоун (Joey Hartstone). Главните улоги ги играат: Џејмс Мејсон, Роберт Престон и Бо Бриџис.
1 Синопсис
Пол Рејс се враќа во католичкото средно училиште кое го завршил пред девет години, но сега како професор по физичко воспитување. Тој повторно се среќава со својот некогашен ментор и професор по англиски јазик, љубазниот Џозеф Добс, најпопуларниот член на наставничкиот совет, како и со Џером Мали, строгиот професор по класични јазици, кој не омилен кај учениците поради застарените наставни методи. Мали одбива да се пензионира, додека Добс сака да го преземе матурантскиот клас. Иако Малиевата мајка умира од рак, тој одбива да му го препушти местото на Добс. Спротивностите меѓу двајцата професори се одразуваат и врз учениците, кои во последно време се изложени на злонамерно малтретирање кое никој од вработените не го разбира.
Софија Јанкулоска

Софија Јанкулоска—Цола ( во — ) — учесник во НОВ на Македонија.
1 Животопис
Од есента 1943 година нејзиниот дом бил ползуван како партизанска база и честопати престојувале илегалци, а Цола негувала ранети борци, пречекувала н испраќала партизански курири и самата вршејќи курирска работа. Есента 1944 година била избрана за
член на Одборот на АФЖ во селото.
2 Поврзано
* Тасе Момиров Јанкулоски — македонски револуционер од ВМОРО.
* Дело Спасев Јанкулоски — македонски револуционер од ВМОРО.
* Благуња Јанкулоска — учесник во НОВ на Македонија
Кутикула (влакно)

Кутикула на влакно — најоддалечениот дел од стеблото на влакното. Образувана е од мртви клетки, кои се преклопуваат во слоеви, кои образуваат лушпи кои го зајакнуваат и штитат стеблото на влакното. Овие слоеви се образувани од кератински белковини. Кутикулата на влакното е позната и по тоа што содржи антиезо-18-метилеикозаноична киселина, која придонесува за хидрофобните својства на косата.
Иако кутикулата е најнадворешниот слој, таа не е одговорна за бојата на косата. Меланинот е пигментот што ѝ ја дава бојата на косата и се наоѓа во кортексот.
Влада Аврамов

Влада Аврамов (роден на 5 април 1979, Нови Сад) е српски поранешен фудбалер со македонско потекло, кој играл на позицијата голман.
1 Биографија
Аврамов бил во брак со српската пејачка, Славица Ќуктераш, со која има една ќерка.
Логи (митологија)

Логи (стар нордиски : , „оган, пламен“) познат и како Халоги (, „Висок, силен пламен“) е јотун и персонификација на оган во нордиската митологија. Тој е син на јотунот Форnjот и брат на Агир или Хлер („море“) и Кари („ветер“). Логи се оженил за огнената џинка Глед и таа ги родила нивните две прекрасни ќерки - Еиса и Еимира.
1 Име
Старонордиското име ''Логи'' генерално се преведува како „оган“ или „пламен“. Исто така, се користело во поезијата како синоним за меч или сечило.
Бидејќи Логи е спротивставен на богот Локи во приказна во делот ''Гилфагининг'' од ''Прозната Еда'', се претпоставува дека Локи бил поврзан и со оган, но најверојатно станува збор за игра на зборови. Но тој нема докажлива врска со германскиот збор ''Лохе'' („пламен“), и покрај употребата на името ''Логе'' од страна на Рихард Вагнер за полубогот во неговиот ''„Прстен на Нибелунзите“''.
2 Потврди
2.1 Гилфагининг
Во ''„Гилфагининг“'' („Измамничката на Гилфи “), Логи се појавува во приказната за патувањето на Тор и Локи до замокот на џинот Утгарда-Локи во Јотунхајм, каде што Локи се соочил со Логи во натпревар во јадење. Натпреварувачите изгледале изедначени во брзина на јадењето месо од коска, но Логи ги изел и коските, па дури и дрвениот сад во кој било ставено месото, покажувајќи ја својата моќ. Утгарда-Локи подоцна објаснил дека Логи всушност бил самоволен пожар.
3 Наводи
4 Библиографија
****
Маски (книга)

„Маски“ — збирка раскази на словенечкиот писател Тоне Селишкар.
1 Содржина
Македонското издание на збирката содржи 17 раскази:* Приказна за тврдоглавата и умна маска
* Приказна за маската што ги спаси партизаните
* Весела приказна за маската
* Тажна приказна за масата
* За маската што се напила ракија
* Бувка
* Маската и стршените
* Маската во пропаст — маската од пропаст
* Маската и десетте милиони
* Јака и Чеча
* Партизанот Јака, мечката и маската
* Мишка
* Партизанската маска и пионерите
* Кривка
* За маската што беше стрвна за сол
* Маската и покладниот вторник
* Пионерот Јакец и неговата маска
2 За делото
Збирката го опишува односот меѓу луѓето и животните, односно улогата на маските во партизанското движење за време на Втората светска војна. На пример, маската Муки е заробена, но успева да побегне од непријателот и да ја донесе храната кај партизаните, спасувајќи ги од гладот; исто така, маската Срна ги спасува партизаниет во најкритичниот миг; маската Лиза го спасува партизанскито баталјон од пропаст; маската Циганка го спасува масководецот Цене и со него заробуваат непријателско оружје; маската Бистра го спасува масководецот Кавел по цената на својот живот; маската Бувка ги клоца непријателите, го спасува масководецот Рафел од заробеништво и ја зачувува драгоцената партизанска пошта; а маската Шпела спасува десет милиони динари.
3 Изданија на македонски јазик
* Издание на „Култура“ од 1975 година. Преводот го извршил Круме Кепески, а нацртот на корицата е дело на Димитар Кондовски. Книгата била испечатена во печатницата „Нова Македонија“ во Скопје и служела како лектира за шесто одделение според наставниот план и програмата во основните училишта во СР Македонија. Таа има 120 страници и не е каталогизирана.
Пинкој

Пинкој е машки воден дух на морињата, кој припаѓа на читолската митологија од Чилое, Чиле.
Изгледа еквивалентно на морска сирена, неговото тело би било како голем морски лав, со светло златна боја, со убаво и мажествено човечко лице и долга златна коса, што е магично привлечна за жените. Тој е син на Милалобо (митскиот крал на морињата на Чилое) и на смртничката Уенчула; негови сестри се Сирена чилота и Пинкоја (која е и негова сопруга). Со своите сестри тој ги носи мртвите од морето до Калеуче. Покрај тоа, тој е задолжен да испее прекрасна и чудна песна за да може Пинкоја да го започне својот волшебен танц, за плодноста на морето.
1 Наводи
* Бернардо Кинтана Мансила. Chiloé mitológico: mitos, pájaros agoreros, ceremonias mágicas de la provincia de Chiloé. sn, 1987. (шпански)
Ангрбода

Ангрбода е ''јoтун'' во нордиската митологија. Таа е партнерка на Локи и мајка на чудовишта. Таа е спомената само еднаш во Поетската еда (''Völuspá hin skamma)'' како мајка на Фенрир од Локи. Прозната еда (''Gylfaginning'') ја опишува како „џин во Јoтунхајм“ и како мајка на три чудовишта: волкот Фенрир, мидгардската змија Јoрмунгандр и владетелот на подземјето Хел.
1 Име
Старонордиското име ''Angrboða'' е преведено како „онаа што донесува тага“, „таа-која-нуди-тага“, или „понудувач на штета“. Првиот елемент е поврзан со англискиот збор „anger“, но значи „тага“ или „жалење“ на старонордискиот јазик, подоцна значењето е задржано во скандинавските јазици. На норвешки и дански зборот се преведува како „anger“, додека на исландски и фарски јазик има „angur“, а на шведски „ånger“. Вториот елемент „boða“ е сроден со англискиот збор ''bode,'' како во „ова не слути на добро“.
Според некои научници, името ''Ангрбода'' е веројатно доцна измислена, настаната најрано во 12 век, иако преданието за трите чудовишта родени од Локи и ''јотун'' може да биде постара.
2 Во популарната култура
Во ''Бог на војната Рагнарок'' (2022), Ангрбода се појавува како лик што се повторува во приказната.
3 Наводи
3.1 Библиографија
*****
Јонче Снегар

Јонче П. Снегар (Охрид, 1840 – Охрид, 1882) — македонски книжевник и преведувач од Охрид.
1 Животопис
Роден е околу 1840 г. во Охрид, тогаш во Отоманското Царство, во маалото Пандонос. Мајка му, Кира, била потомка на Кузман Капидан. Учел во грчко училиште, веројатно кај Димитар Миладинов. Работел како ќурчија (крзнар), а подоцна како бакал.
Тој преведувал литургиски текстови и поучни зборови од грчки јазик во охридскиот дијалект. Во 1870 г. составил дамаскини и мал речник. Зачувани се три ракописни збирки кои се преводи на Јонче Снегар. Тие денес се чуваат во Научниот архив на БАН во Софија. Првата збирка се состои од толкување на Божјите заповеди, маките во Адот, житието на Св. Антониј Велики, Оче наш, две молитви кон Св. Богородица, молитва пред причест, молитва за по причест, како и апокрифна поука на Исус Христос. Втората збирка се состои од грчки зборови и изрази, преводи на македонски народен јазик, лекарски совети, молитва кон Богородица и житие за Св. Никола, а третата збирка се состои од расказот за пренесување на моштите на Св. Никола, житието за Св. Еразмо и за Св. Јован Владимир.
Починал во 1882 г. во несреќа со коњ.
Летиче

Летиче претставува суштество во рамките на легендите кајунски мочуришта во Луизијана, САД, кое ги прогонува мочуриштата (бајусите). Различно е опишано како душа на вонбрачно некрстено бебе, или човечко дете одгледано од алигатори. Се вели дека летичето се крие во мочуриштата и ги вознемирува чамците и ги напаѓа патниците.
Волковски манастир „Св. Ѓорѓи“

Волковски манастир — манастир во тетовското село Волковија.
Манастирот бил еден од најзначајните христијански светилишта во Полог во средниот век. Во него бил препишан словенски минеј за месец февруари, кој по неколку префрлања во скопски манастири бил пронајден од Кирил Пејчиновиќ и однесен во Лешочкиот манастир.
1 Местоположба
Манастирот се наоѓа јужно од селото Волковија, сместен на возвишението Чука.
2 Историја
Најрани податоци за постоењето на манастирот „Св. Ѓорѓи“ во Волковија се од крајот на или од век.
Најголем подем манастирот постигнал за време на игуменот Варлаам, кој развил широка просветителска и проповедничка дејност. Во овој период во манастирот функционирала и Волковската препишувачка школа во која се напишани дела од непроценливо значење. Најзначајно дело е Волковскиот минеј за месец февруари, кој е од особено значење за македонската и славистичката наука. Ова ретко црковно дело има големо значење за проучувањето на историјата на македонскиот јазик и македонската писменост и култура.
Манастирот повторно бил споменат и во 1550 година, кога била спомената смртта на игуменот Варлаам. Во тоа време во манастирот бил препишан словенскиот минеј за месецот февруари. По рушењето на манастирот, споменатиот минеј припаднал на скопскиот манастир „Св. Никола“ кај Шишево, а подоцна на скопскиот манастир „Св. Архангел“. Од таму од страна на Кирил Пејчиновиќ минејот бил пренесен во манастирот „Св. Богородица“ кај Лешок. Ова е дознаено во 1835 година од факсимил од записот на првата корица на минејот напишан од Арсениј, прв ученик на јеромонахот Пејчиновиќ.
Отецот Варлаам често се судирал со проблеми предизвикани од криминални групи и банди кои во тоа време особено биле активни. Во 1561 година, светилиштето било запалено и до темел уништено од страна на Османлиите. Отецот Варлаам бил сурово заклан и затрупан во рушевините. Рушењето на манастирот го наредил Синан-паша, а од рушевините ја изградил Синан-пашината џамија во Скопје. Минејот и другите вредни книги биле извлечени од рушевините и чувани од видни селани, а потоа подарувани на манастирските библиотеки низ Македонија.
По рушењето на црквата останале само два камени крста, каде мештаните подигнале параклис во 1927 година. Во параклисот биле ставени и двата камени крста, остатоци од некогашната манастирска црква. Додека не постоел параклисот, верниците се собирале и палеле свеќи околу двата камени крста.
Во 1999 година, мештаните покренале иницијатива за возобновување на манастирот. Тогаш бил срушен дотраениот параклис и на 23 мај со благослов на митрополитот Полошко-Кумановски г. Кирил се извршило осветување и полагање на камен-темелник од страна на архијерејскиот намесник протојереј-ставрофор Мирко Станковски за нова црква.
Сегашниот објект на црквата бил изграден и осветен во 2006 година од страна на митрополитот г. Кирил.
3 Градби во манастирот
Манастирскиот комплекс е составен од: главната манастирска црква, свеќарник со крст, камбанарија, како и други помошни објекти.
3.1 Црква „Св. Ѓорѓи“
Главната манастирска црква е посветена на Света Ѓорѓи, по која е и наречен целиот манастир.
4 Галерија
Ксана

Ксана е лик што се среќава во астурската митологија. Секогаш женска, таа е суштество со извонредна убавина за кое се верува дека живее во фонтани, реки, водопади или шумски предели со чиста вода. Потеклото на астурскиот збор ''ксана'' е нејасно, иако некои научници го сметаат за изведен од латинското име за божицата Дијана. Споменувањата за тоа каде живееле митолошките ксани се сè уште чести во астурските топоними. Тие се појавуваат и во источногалиската и кантабриската митологија (Анџанас).
1 Карактеристики
Ксаните нудат богатства и можат да бидат разочарани. Некои ксани исто така напаѓаат луѓе и им ја крадат храната. Тие живеат во фонтани и пештери.
Ксаната може да претставува корисен дух, нудејќи „љубовна вода“ за патниците како и подароци од злато или сребро за тие што се достојни преку некоја недефинирана пресуда. Нивните хипнотички гласови може да се слушнат во текот на пролетните и летните ноќи. Оние кои имаат чиста душа и ја слушаат песната ќе бидат исполнети со чувство на мир и љубов. Оние чии души не се невини ќе чувствуваат дека се задушуваат и може да бидат доведени до лудило.
2 Ксанинос
Ксаните имаат потомци наречени ксанинос, но бидејќи не можат да се грижат за нив &#x2014; ксаните не можат да произведат млеко за да ги нахранат своите бебиња &#x2014; тие обично земаат човечко бебе од неговата лулка и како замена го ставаат своето самовилско дете, слично на други култури. Човечката мајка ја открива оваа промена откако бебето ќе порасне за само неколку месеци. За да се разоткрие ксанинот, мора да се постават неколку садови и лушпи од јајца во близина на огнот, и, ако бебето е подметнато дете, тоа ќе извика: „Роден сум пред сто години и оттогаш не сум видел толку многу лушпи од јајца во близина на огнот!“
Приказните за ксаните можат да се поделат во четири широки категории. Прво, приказни во кои ксаната има дете. Во овие приказни, ксаната го заменува своето бебе со бебето на друга жена. Второ, раскази за ксани кои страдаат од магии. Во овие приказни, чин спроведен според таен обред може да ја прекине магијата. Трето, ксани кои поседуваат богатства. Ксаната можеби го стекнала богатството случајно, преку донација или кражба; понекогаш човечкиот лик од приказната го добива богатството, но најчесто не. Конечно, приказни за ксани кои се злобни. Најважните приказни од оваа категорија се оние во кои ксаната влегува во дом низ клучалка; ксаната зема и маѓепсува некого; ксаната се трансформира во животно; а ксаната обезбедува магичен појас.
3 Во литературата
Кубанската писателка Даина Чавијано го користи мотивот на ксана во својот роман ''„Островот на вечната љубов“''. Кога еден од ликовите ќе наиде на ксана додека се чешла, дијалогот меѓу нив означува клучен пресврт во заплетот.
Серијата ''„Темнината се крева“'' на Кели Армстронг има три лика за кои се верува дека се ксани. Оживеани членови на оваа натприродна раса поради генетска модификација: Хејли Морис, Никол Тилсон и починатата Серена. Со оглед на нивните моќи и поврзаноста со водата, смртта на Серена со давење е точка на мистерија во приказната.