Зајас

Зајас — село во Општина Кичево, во областа Кичевија, во околината на градот Кичево. До 2013 година, селото претставувало административно седиште на поранешната истоимена општина.
1 Географија и местоположба
Зајас се наоѓа во северниот дел на областа Кичевија, на 10 километри северно од Кичево. Селото се наоѓа крај Зајаска Река. Името на селото на месниот дијалект е ''Зајаз'' (''Zajaz'').
2 Потекло на името
Се смета дека името на селото доаѓа од долот (јазот) во кој се плакнело железото, а селото се наоѓало зад, па така е наречено ''зајаз'', денес Зајас.
3 Историја
Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од Кичевската нахија (Nahiye-I Kirçova) со 70 семејства, 9 неженети и 3 вдовици, сите христијани.
Според бугарскиот етнограф Васил К’нчов, Албанците во селото се населиле во XVIII век. Изворното население на Зајас било христијанско. Околу 1740 г. селото е албанизирано со населување или исламизација. Населените Албанци ги нападнале околните православни села и ги колонизирале. Такви се Црвивци, Бериково, Трапчин Дол и други К’нчов забележал дека во селото во 1900 година имало 2.150 жители Албанци. Слични ставови имал и рускиот филолог Афанасиј Селишчев во 1929 година.
4 Население
Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на Кралство Југославија во 1931 година, селото имало 1.750 Албанци.
Според пописот од 2002 г. во Зајас живееле вкупно 4.712 жители, од кои:
*Македонци - 4
*Албанци - 4682
*Срби - 4
*останати - 22
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 2.567 жители, од кои 1 Македонец, 2.449 Албанци и 117 лица без податоци.
4.1 Родови
Како едни од најстарите албански родови во селото се споменуваат родовите: ''Думовци'', ''Џаковци'', ''Лимановци'' и ''Браовци'', сите заедно имаат околу 240 куќи. Доселени се од споменатата област Мат (во северна Албанија) кон крајот на 18 век.
Зајас е албанско село.
Родови во селото се:
* Во Џума маалото се следните родови: Думовци, Лановци, Џаковци, Лимановци, Браовци, сите имаат околу (240 к.) куќи. Предците на споменатите родови се доселиле кон крајот на XVIII век. Во родот Думовци се знае следното родословие: Мустафа (жив на 51 г. во 1961 година) Асан-Муарем-Реџеп-Садик-Муарем, основачот на родот кој се доселил.
* Во Теќе маалото се следните родови: Томај, Јаовци, Пирковци и Коџовци, сите заедно имаат (117 к.), предците на споменатите родови се доселени кон крајот на 18ти или почетокот на XIX век. Во родот Пирковци се знае следното родословие: Медија (жив на 62 г. во 1961 година) Велија-Усејин-Велија-Усејин, се доселил таткото на Усејин.
* Во Челиковци маалото е родот Челиковци (40 к.) основачот на родот е доселен кон крајот на 18ти или почетокот на XIX век.
* Во Туфковци маалото е родот (10 к.) основачот на родот е доселен кога и другите родови.
Сите албански родови имаат потекло од областа Матија во Албанија.
5 Самоуправа и политика
5.1 Избирачко место
Во селото постојат избирачките места бр. 814, 815, 816, 816/1 и 819 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на основното училиште.
На претседателските избори во 2019 година, на овие избирачки места биле запишани вкупно 4.171 гласач.
6 Личности
* Али Ахмети — политичар, водач на ДУИ
* Муса Џафери — политичар од ДУИ
7 Поврзано
* Кичевско Поле
* Општина Зајас
* Кичево