Антички роман

Антички роман — жанр кој датира од првиот век од нашата ера, а процветал во првите четири века; тој бил производ на Римското Царство. Точната врска помеѓу античкиот хеленистички роман и латинските романи на Петрониј и Апулеј е предмет на дебата, но повеќето научници сметаат дека двајцата римски писатели биле свесни за старогрчките романи и до одреден степен биле под нивно влијание.
Пет антички хеленистички романи или романси биле зачувани целосно од антиката: „''Калироја''“ од Харитон (средината на 1 век), „''Левкип и Клитофон“'' од Ахил Татиј (почеток на 2 век), „''Дафнис и Хлое''“ од Лонг (2 век), „''Ефеска приказна''“ од Ксенофонт Ефески (крајот на 2 век) и „''Етиопика''“ од Хелиодор Емески (3 век). Исто така, постојат бројни фрагменти зачувани на папирус или во цитати, како и резимеа во ''Библиотеката'' од Фотиј, вселенски патријарх од 9 век. Познати се насловите на над дваесет такви антички грчки љубовни романи, но повеќето од нив биле зачувани само во нецелосна, фрагментарна форма. Ненаведените ''„Метиох“ и „Партенопа“'' може да бидат зачувани од она што се чини дека е верен персиски превод од поетот Онсори.
1 Терминологија
Не е познат старогрчки термин за жанрот прозна фикција. Фотиј го користел зборот δραματικόν, термин што се среќава во ''Поетиката'' на Аристотел (1448b35; 1459a19: δραματικοὶ μῦθοι) и кој може да се преведе како „драматичен, во врска на драмите“. Фотиј го користел терминот за да ги опише делата на Хелиодор, Ахил Татиј, Јамблих и Антониј Диоген - Фотиј не ги споменува Харитон ниту Лонг:*''Библ.'' 73: ἀνεγνώσθη Ἡλιοδώρου Αἰθιοπικόν. Ἔστι δὲ τὸ σύνταγμα δραματικόν („Читај: ''Етиопските приказни'' од Хелиодор. Ова дело е роман“);
*''Библ.'' 87: Ἀνεγνώσθη Ἀλεξανδρέως Ἀχιλλέως Τατίου τῶν περὶ Λευκίππην καὶ Κλειτοφῶντα λόγοι ηʹ. Ἔστι δὲ δραματικόν („Читај: осум книги ''Историја на Леуцип и Клитофон'', од Ахил Татиј Александриски. Ова е роман“);
*''Библ.'' 94: ἀνεγνώσθη Ἰαμβλίχου δραματικόν („Читај: роман од Јамблих“);
*''Библ.'' 166 (Антониј Диоген), ἀνεγνώσθη Ἀντωνίου Διογένους τῶν ὑπὲρ Θούλην ἀπίστων λόγοι κδʹ. Δραματικὸν οἱ λόγοι („Читај: дваесет и четири книги за ''Неверојатните авантури зад Туле'', од Антониј Диоген. Овие книги се романи“).
Алтернативно бил предложен терминот δρᾶμα (именка, од истата корен како и придавката δραματικόν). Современите писатели на англиски јазик може да ги нарекуваат овие дела „романи“ или „романси“, иако тие термини биле измислени за средновековни и модерни дела. На други европски јазици, термини сродни на „романса“ се користат на француски, германски, италијански и португалски јазик, додека терминот ''новела'' се користи во шпански јазикот.
2 Жанр
Повеќето научници се согласуваат дека петте преживеани антички романи претставуваат кохерентен, но флексибилен жанр, но од антиката не е познато име за овој жанр. Современите литературни критичари обично ги изоставуваат проширените прозни наративи од антиката од дискусиите за романот. Не постојат јасни жанровски разлики помеѓу петте „романтични“ романи и други дела од хеленистички ката прозна фикција, како што се ''„Вистинската приказна“'' на Лукијан, „''Александридата“'' и „''Езоповата романсата“''.
Според Б. П. Рирдон, за едно дело да се нарече роман треба да ги има следниве квалификации: „наративна фикција во проза - имагинативна, креативна книжевност, доволно слична на она што го нарекуваме романи за да го оправдаме терминот овде“. Оваа дефиниција му овозможила да ја прошири категоријата за да ги вклучи, покрај петте ''канонски'' романи, „''Магарето''“ од Псевдо-Лукијан, ''„Вистинска приказна“'' од Лукијан, „''Романсата за Александар'' “ од Псевдо-Калистен и анонимно напишаната ''„Приказната за Аполониј, кралот на Тир“.''
Иако заплетите на преживеаните романи изгледаат релативно конвенционални, подразбирајќи ја исполнетата хетеросексуална желба на убава и обично доблесна млада двојка, овој впечаток за униформност и морализам може да биде илузија создадена од подоцнежните христијани, кои одлучувале кое дело да го копираат за идните генерации. Писатели кои сега се изгубени, како што се Лолијан (автор на ''„Феникиски приказни'' “) и Јамблих, се чини дека биле многу поекспериментални. Сепак, преживеаните текстови (веројатно со исклучок на ''„Ефеската приказна“'' на Ксенофонт) покажуваат голема софистицираност во нивното справување со ликовите, наративот и интертекстуалноста.
Две приказни вклучени од Рирдон во неговиот список на романи се зачувани само како резимеа: ''„Чудата зад Туле“'' од Антониј Диоген и „''Вавилонската историја''“ од Јамблих. И двете резимеа се дело на Фотиј во неговата ''Библиотека''.
3 Влијанија
Влијанието на романсиерите се докажува врз ''Херојот и Леандер'' на Мусеј, доцноантичкиот еп од Нониј насловен ''Дионисијака'', врз Прокопиј, како и врз византискиот роман и византиската историографија воопшто. Благодарение во голема мера на преводите на Жак Амио, тие биле повторно откриени во раната модерна Европа и одигра влијателна улога во формирањето на модерниот роман, особено на „романтичната“ варијанта.