Етан Суматр (езеро)

Етан Суматр (|Laguna del Fondo) — најголемо езеро во Хаити. Познато е и како езеро Азуеи; неговото име на јазикот на домородците Таино било ''Јаинагва''.
За разлика од неговиот хиперсолен сосед, Етан Суматр е езеро со блага соленост. Се наоѓа 22 километри источно од Порт о Пренс на плодната рамнина Плајн ди Кул-де-Сак. Езерото поддржува над 100 видови водни птици, американски фламинга (''Phoenicopterus ruber''), американски крокодили (''Crocodylus acutus''), како и неколку други видови фауна кои не се среќаваат никаде на друго место во Хаити. Бојата на езерото е интензивна нијанса на сина, а неговите брегови се опкружени со грмушки и кактуси.
1 Географија
Етан Суматр се наоѓа на сувиот дел од долината Кул-де-Сак, 29 километри источно од Порт о Пренс во департманот Запад. Неговата источен брег претставува дел од границата помеѓу Хаити и Доминиканската Република; доминиканскиот град Химани е на помалку од 1 километар од југоисточниот крај на езерото.
Самото езеро е дел од синџир на блиски солени езера што се наоѓаат во долината позната како Кул-де-Сак депресија во Хаити и Хоја де Енрикиљо во Доминиканската Република. Затоа што регионот бил поранешен морски теснец, неколку области од долината се под нивото на морето. Додека езерото создадено во депресија е 16 километри долго и 4 километри широко.
Етан Суматр нема излез на море, бидејќи нема површински истек. Се снабдува со вода од извори што извираат од варовнички карпи. Западниот дел од езерото има благо солена вода, додека источниот дел има слатка вода.
Езерото има должина, од северозапад кон југоисток, од 22 километри; неговата максимална ширина е 12 километри. Вкупната површина е 170 километри квадратни. Водата во езерото е на надморска височина од 15 метри со максимална длабочина на водата од 30 метри. Песочен брег, плитки лагуни и калливи рамнини ја формираат источната крајбрежна линија, додека западните брегови имаат мали извори на слатка вода и мочуришта. Источниот брег е во државна сопственост, но делови од западната страна на езерото се во приватна сопственост. Соленоста на езерската вода сега се пријавува како 15‰ (делови на илјада). Промените во нивото на водата се минимални, околу 50 сантиметри, освен за време на суша, кога нивото на водата може да се намали за 2 метри. Спротивно на тоа, нивото на водата се искачува за околу 2 метри над просекот во текот на годините со обилни врнежи. Сегашната проценка е дека нивото на езерото се зголемува во последниве години, принудувајќи ги Хаиќаните кои живеат во станбени области со плантажи („bateyes“) околу работ на езерото да бараат повисоки места.
Друг заклучок што се извлекува од споредбата помеѓу двете езера - Азуеи и Енрикиљо - кои се наоѓаат во иста област и имаат исто геолошко потекло, е дека иако се сметаат за „близнаци“, се работи за две различни езерски тела. Азуеи има стабилна крајбрежна линија, неговата вода е азурно сина по боја, нивото на соленост е ниско (11‰) и неговата површина е релативно стабилна. Сепак, водата на Енрикиљо изгледа бело-сиво по боја, нејзините нивоа на соленост се многу високи (тие се зголемиле од 36‰ на 110‰) и моменталната површина на водата (160 километри квадратни) се споредува со 280 километри квадратни во 1968 година. Климатските услови кај двете езера се слични (мали врнежи од дожд во опсег од 500–1,000 милиметри, во слична геолошка средина.
Соленоста на Азуеи е приближно една петтина (1/5) од соленоста на морската вода. Во езерото се влеваат неколку мали реки.
2 Фауна и флора
Езерото и околното земјиште претставуваат живеалиште за флора и фауна на неколку ендемски видови, вклучувајќи безрбетници, риби и влекачи. Овој ендемизам е карактеристичен и за двете „близначки“ езера, поради близината и заедничката геолошка историја.
2.1 Фауна
Езерото е дом на над 100 видови водни птици (вклучувајќи фламинга), како и американски крокодили. Исто така, во езерото живеат слатководни видови желки, меѓу кои и хиспаниолскиот лизгач (''Trachemys decorata'') како и други влекачи, како што е носорогот игуана (''Cyclura cornuta''). Исто така, се среќаваат и некои риби, како што е тилапијата. Признаеното значење е како област за гнездење, престој и зимување за бројни видови птици: дури 300-400 гнездечки парови птици во облик на штркови можат да се најдат во источната зона на лагуната. Важни видови птици грабливки на езерото вклучуваат орел-рибар (''Pandion haliaetus'').
2.1.1 Американски крокодили
Американските крокодили се присутни во езерото и предизвикуваат страв кај локалната заедница. Тоа е еден од факторите што го спречува развојот на езерото како екотуристичка дестинација. Објавени се обемни студии за овој вид крокодил, за разлика од централноамериканскиот ''Crocodylus moreletii'' и јужноамериканскиот ''Crocodylus intermedius''.''C. acutus'' е широко распространет во крајбрежните региони на неотропските области; сепак, се претпоставува дека преживува на островот Хиспаниола само во солените езера Етан Суматр и Енрикиљо. Во 1984 година, се проценува дека имало повеќе од 400 единки во и околу Етан Суматр. Исто така е пријавено дека оваа популација се приближува кон истребување поради прекумерниот лов и криволов.
Американските крокодили генерално достигнуваат должина од 4 метри но забележани се крокодили со должина и до 7 метри. Езерото е познато по високата концентрација на крокодили, со густина од 9,6 километри во одредени зони, и просечна густина од 6,3 километри за сите класи на големина на крокодили. Густината варира во различните зони на живеалишта, на растојание од 1 километар и 1,5 километри должина од крајбрежјето. На карпестите брегови, густината е само 0,2 километри, додека на растојание од 1 километар од крајбрежјето, наречен раб на конокарпус, густината е забележана како 14,5 километри. Тие растат до возраст од околу 2 години, кога нивната големина е од 0,9–1,8 метри. Се наоѓаат во плитки водни зони и се хранат со циклиди (''Nandopsis haitiensis''). Претежно се движат по дното на езерото, а за време на сезоната на гнездење на птиците, можат да се најдат околу чапји, каде ловат паѓачки јајца. Нивните техники на исхрана варираат од активен до пасивен режим, и се хранат со неводни безрбетници, а исто така се хранат и со ларви. Птиците и рибите (Cichilidae) се чести делови во нивната исхрана. Возрасните крокодили јадат и домашни животни како кучиња и кози, како и желки. Тие се гнездат на површина од 6.6 километри во опсег од 7–47 метри од крајбрежјето, на ненаселениот источен брег на езерото, во близина на места за производство на јаглен и во коралителни варовнички изданоци.
2.1.2 Водна фауна
Водната фауна на езерото се состои од мали риби од фамилијата Poeciliidae (како што се ''Gambusia dominicensis'', Limia melanonotata и ''Limia nigrofasciata'') и циклиди (''Nandopsis haitiensis''). Во минатото, во езерото биле воведени околу 17.000 младенчиња од огледален крап и 50.000 младенчиња од Tilapia mossambica (се споменува и бројка од 6.000). Податоци за продуктивноста на рибите во езерото не се достапни. Сепак, пријавените улови се мали, бидејќи риболовот се врши само во мал обем. Бродовите не пловат по лагуната; методите на риболов се примитивни и не се користат мрежи. Исто така, патките се ловат и за храна.
2.2 Флора
Езерото се наоѓа во регионот на суви суптропски шуми и затоа вегетацијата околу езерото е ретка, со кактуси и грмушки од типот на грмушести дрвја. Типичната вегетација се состои од суви шумски растенија ендемски на островот Хиспаниола. Тие вклучуваат дрвја, грмушки и кактуси: кагеј Leptocereus paniculatus, дињо еспиносо (''Melocactus lemairei''), пало бланко (''Croton poitaei''), питахаја (''Harrisia nashii'') и ориганило ( ''Lantana cifferiana'').
Самата лагуна има неколку видови алги. Во крајбрежните делови на езерото се пријавени растенијата ''Conocarpus erectus'', а ''Typha domingensis'' се гледа во мочурливиот регион, како и во потоците и каналите со слатка вода што се влеваат во езерото. Езерото има халофитни алги распоредени како душеци кои растат на дното на езерото. Дрвјата мангрови имаат голем раст на периферијата на езерото. Тие се сечат во голема количина за производство на јаглен.
3 Закани на езерото
Сечењето на шумите и ерозија на почвата се случило и се случува во сливниот регион на езерото Азуеи. Нивото на водата останало релативно стабилно. Забележани се зголемени нивоа на еутрофикација, што се манифестира преку зголемен раст на алги, предизвикано главно од урбаниот раст, особено во населбата Фонд Паризиен. За време на силни попладневни ветрови периодично се истура пластика што се фрла од брегот. Јавното управување и собирање на отпадот ретко функционира во околината на езерото, кое исто така има слабо спроведување на законот против мали форми на фрлање отпадоци.
4 Мерки на зачувување
Хаити и Доминиканската Република, како и многу меѓународни организации, се свесни за состојбата на двете водени површини и сливовите што ги исцедуваат. Додека езерото Енрикиљо во Доминиканската Република станало првото доминиканско место Рамсар и е национален парк од 1996 година, неговото „близначко“ езеро, Етан Суматр, е само предмет на студии и сè уште чека конструктивно внимание за заштита на американските крокодили и за промоција на екотуризмот воопшто. Сепак, двете влади идентификувале прекугранична еколошка програма што ги опфаќа сливните области на двете езера, со цел заеднички да иницираат мерки за подобрување на состојбата на езерата и нивните сливови. Овој тим, со професионалци од двете земји и со финансиска поддршка од Европската Унија, може да обезбеди преземање на чекори за „создавање мудри практики за користење на двете езера и нивните сливови“.
5 Наводи