Селеноводород

Селеноводород — неорганско соединение со формула H<sub>2</sub>Se. Овој водороден халкогенид е наједноставниот и најчесто сретнуван хидрид на селен. H<sub>2</sub>Se е безбоен, запалив гас во стандардни услови. Тоа е најтоксичното соединение на селен. Дури и при екстремно ниски концентрации, ова соединение има многу иритирачки мирис кој наликува на распаднат рен или „гас што истекува“, но мириса на расипани јајца во повисоки концентрации.
1 Структура и својства
H<sub>2</sub>Se прифаќа свиткана структура со агол на врска H−Se−H од 91°. Во согласност со оваа структура, забележани се три IR-активни вибрациони ленти: 2358, 2345 и 1034 cm<sup>−1</sup>.
Својствата на H<sub>2</sub>S и H<sub>2</sub>Se се слични, иако селенидот е покисел со p''K''<sub>a</sub> = 3,89 и за вториот p''K''<sub>a</sub> = 11, или 15,05 ± 0,02 на 25 °C.
2 Подготовка
Индустриски, тој се произведува со третман на елементарен селен на T > 300 °C со водороден гас Пријавени се голем број правци до H<sub>2</sub>Se и се погодни и за големи и за мали препарати. Во лабораторија H<sub>2</sub>Se обично се подготвува со дејство на водата на Al<sub>2</sub>Se<sub>3</sub>, истовремено со формирање на хидрирана алумина. Поврзана реакција вклучува киселинска хидролиза на FeSe.:: Al<sub>2</sub>Se<sub>3</sub> + 6 H<sub>2</sub>O ⇌ 2 Al(OH)<sub>3</sub> + 3 H<sub>2</sub>Se
H<sub>2</sub>Se исто така, може да се подготви со помош на различни методи засновани на ''in situ'' генерирање во воден раствор со користење на бор хидрид, Марш тест и легура на Деварда. Според методот Сонода, H<sub>2</sub>Se се генерира од реакцијата на H<sub>2</sub>O и CO на Se во присуство на Et<sub>3</sub>N. H<sub>2</sub>Se може да се купи во цилиндри.
3 Реакции
Елементарниот селен може да се обнови од H<sub>2</sub>Se преку реакција со воден сулфур диоксид (SO<sub>2</sub>).
:: 2 H<sub>2</sub>Se + SO<sub>2</sub> ⇌ 2 H<sub>2</sub>O + 2 Se + S
Неговото распаѓање се користи за подготовка на високо чистиот елемент.
4 Употреба
H<sub>2</sub>Se најчесто се користи во синтезата на соединенија што содржат Se. Се додава преку алкени. Илустративно е синтезата на селенореа од цијанамиди::
Гасот H<sub>2</sub>Se се користи за натопување на полупроводници со селен.
5 Безбедност
Водородниот селенид е опасен, бидејќи е најтоксичното соединение на селен и многу поотровно од неговиот сроден водород сулфид. Граничната вредност на прагот е 0,05 ppm. Гасот делува како надразнување при концентрации повисоки од 0,3 ppm, што е главниот предупредувачки знак за изложеност; под 1 ppm, ова е „недоволно за да се спречи изложување“, додека при 1,5 ppm иритацијата е „неподнослива“. Изложеноста во високи концентрации, дури и за помалку од една минута, предизвикува гасот да ги нападне очите и мукозните мембрани; ова предизвикува симптоми слични на настинка барем неколку дена потоа. Во Германија, границата во водата за пиење е 0,008 mg/L, а американската EPA препорачува максимална контаминација од 0,01 mg/L.
И покрај тоа што е многу токсичен, сè уште не се пријавени човечки жртви. Се сомнева дека ова се должи на тенденцијата на гасот да оксидира за да формира црвен селен во мукозните мембрани; елементарниот селен е помалку токсичен од селенидите.
6 Поврзано
* Водород диселенид