Војводство Буковина

Војводство Буковина (|Herzogtum Bukowina or Herzogtum Buchenland; |Ducatul Bucovinei; |Герцогство Буковина) ― конститутивна земја на Австриската Империја од 1849 година и цислајтанска круна земја на Австроунгарија од 1867 до 1918 година.
1 Име
Името Буковина влегло во службена употреба во 1775 година со припојувањето на регионот од Кнежеството Молдавија кон поседите на Хабсбуршката Монархија (која станала Австриска Империја во 1804 година и Австроунгарија во 1867 година).
Службеното германско име, ''die Bukowina'', на покраината под австриска власт (1775–1918), е изведено од полскиот облик ''Bukowina'', која пак е изведена од украинскиот збор Буковина и вообичаениот словенски облик бук, што значи бука (бук како, на пример, на украински или, дури, ''Buche'' на германски). Друго германско име за регионот, ''das Buchenland'', најчесто е користено во поезијата и значи „букова земја“ или „земја на букови дрвја“. На романски јазик, во книжевен или поетски контекст, понекогаш е користено името ''Țara Fagilor'' („земјата на буковите дрвја“).
2 Историја
По монголската инвазија на Европа, земјите во Буковина од 14 век биле дел од Кнежеството Молдавија, при што Сучава била кнежествена престолнина од 1388 до 1565 година. Во 16 век, Молдавија потпаднала под османлиска власт, но сепак ја задржала својата автономија. Во текот на почетокот на 18 век, Молдавија станала цел на ширењето на Руската Империја кон југ, започната од императорот Петар Велики за време на кампањата кај реката Прут од 1710–1111 година. Во 1769 година, за време на Руско-османлиската војна од 1768–74 година, Молдавија била заземена од Императорската руска армија.
2.1 Австриска власт
По Првата поделба на Полска во 1772 година, Хабсбуршката Монархија имала за цел копнено поврзување од Кнежеството Трансилванија до новостекнатото Кралство Галиција и Лодомерија. По склучувањето на руско-османлискиот Ќучукајнарџиски договор во јули 1774 година, Австријците стапиле во преговори со Високата порта од октомври и конечно можеле да добијат територија на Молдавија со површина од околу 10.000 квадратни километри, што тие ја нарекувале Буковина, која формално ја припоиле во јануари 1775 година. На 2 јули 1776 година, во Паламутка, Австријците и Османлиите потпишале гранична конвенција, при што Хабсбуршката Монархија вратила 59 од претходно заземените села и останала со 278 села. Заради противење и протестирање против припојувањето на северозападниот дел на Молдавија, молдавскиот владетел - кнезот Григоре III Гика бил убиен од страна на Османлиите.
Буковина на почетокот била затворена воена област од 1775 до 1786 година, а потоа била вклучена како најголема област, Oкругот Буковина, од австриското конститутивно Кралство Галиција и Лодомерија. Досега, молдавското благородништво традиционално ја образувало владејачката класа на таа територија. Хабсбуршкиот император Јозеф II сакал да го поврзе регионот со покраините на австриската монархија (иако не со првото германско царство); тој ги имал опустошените земји колонизирани од Дунавските Шваби, подоцна познати како Буковински Германци. Во средината на 19 век, градот Садора станал средиште на хасидската династијата Садигура. Постапката на доселување го промовирал понатамошниот економски развој на повеќе-етничката земја, иако таа останала далечен источен бастион на дунавската монархија.
Во 1804 година, регионот станал дел од преорганизираната Австриска Империја. По политичките превирања од револуциите од 1848 година, имотите ја поттикнале виенската влада да ја подигне Буковина во посебна австриска крунска земја (германски: Kronland). Со сила на 4 март 1849 година, поранешниот Округ Буковина бил прогласен за Војводство Буковина, номинално војводство како дел од службениот целосен стил на австрискиот император. Бил управуван од т.н. државен носител (kk Statthalter) назначен од императорот, со негово службено седиште во Черновиц од 1850 година.
Во 1860 година, Буковина повторно била споена со Галиција, но повторно била воспоставена како посебна покраина според Патентот од февруари 1861 година издаден од императорот Франц Јозеф I. Обновената крунска земја добила свое сопствена собрание (''Landtag''), вклучувајќи извршна власт на Државниот комитет (Landesausschuss), статус кој ќе трае до 1918 година. Во 1867 година, со новата организација на Австриската Империја како Австроунгарија, таа станала дел од Цислајтанските („австриски“) територии. По прогласувањето на Декемврискиот устав, Императорскиот совет, на иницијатива на Министерството за граѓани на Цислајтанија, предводено од Карл фон Ауерсперг, одлучил да му ја додели титулата земски претседател ( Landespräsident) на поранешниот државен член, на чело на земската влада (Landesregierung). Девет (од изборите во 1907 година: 14) делегати ја претставувале Буковина во австрискиот Дом на пратениците.
2.2 Прва светска војна
Главната воена сила во регионот за време на мир бил 22-от пешадиски полк во Черновиц, во тоа време единствениот пешадиско-одбранбен (Landwehr) полк со романско мнозинство (54%). Меѓутоа, веднаш штом започнале непријателствата, биле создадени нови единици од месното регрутирано население. 22-ри, 23-ти и 41-ви пешадиско-одбранбени полкови, заедно со 4-от полк, сите имале романско мнозинство. За да биде поттикнато регрутирањето, на Романците им било дозволено да ги носат нивните национални бои, како и да добиваат духовно водство од воени свештеници кои биле Романци по народност.
Во 1914-1915 година, големи делови од Буковина биле заземени од руската 8-ма армија под генерал Алексеј Брусилов по австроунгарскиот пораз во Битката кај Лавов и можеле да бидат повратени само од обединетите сили на Централните сили по Горличката офанзива предводена од Германија, и руското Големо повлекување. Романците војници храбро се бореле, 62 биле наградени со Медал за храброст. Во еден пример, 41-от полк се борел 54 часа непрекинато. До 4 јуни 1916 година, Буковинските романски жртви биле 184 убиени, 1175 ранети и 82 заробени.
Во есента 1918 година, повеќе-етничката држава Австроунгарија пропаднала и Министерството за војна службено наредило демобилизација, иако ниту една централна власт не можела да обезбеди деактивирање на оружјето. На 18 октомври 1918 година, Украинскиот национален совет основан во Лемберг (Лавов), Галиција, планирал да прогласи Украинска Република која исто така ќе ги вклучувала Буковина и Карпатска Рутенија. На 25 октомври 1918 година, во Черновиц бил создаден украински регионален комитет, предводен од Емилијан Попович, за да го претставува Украинскиот национален совет во Буковина. На 14 (сс)/27(нс) октомври 1918 година, на иницијатива на Секстил Пушкариу, Јанку Флондор и Исидор Бодеа, Основачкото собрание на Буковина го основало во Черновиц, Романскиот национален совет (составен од претставници од австриското собрание и од собранието на Кнежевството Буковина, и месни политички активисти), кои усвоиле декларација за поддршка на обединувањето на Буковина со Романија и побараа од последниот австриски управник Јозеф Граф Ецдорф да ја отстапи својата власт.
Во меѓувреме, месните паравоени сили на Украинскиот национален совет ја презеле контролата над Черновиц и другите делови на Буковина, ефективно заменувајќи ја австриската контрола до 6-ти ноември. Иако месните Украинци се обиделе да ја вклучат Буковина во таканаречената Западноукраинска Народна Република, тие не биле во можност да наметнат управа. Во светлината на дејствијата на Украинците, водачот на Романскиот национален совет, Јанку Флондор, побарал од романската влада да интервенира во Буковина. Пет дена подоцна, романската 8-ма дивизија, предводена од генералот Јакоб Задик, влегла во Черновиц, против украинските протести, додека украинските паравоени сили се повлекле без отпор кон Галиција. Понатамошните обиди на месните Украинци да вклучуваат делови од северна Буковина во Западноукраинската Народна Република, биле брзо потиснати од трупите, при што раководството на Украинскиот национален совет избегал преку реката Днестар, во Галиција која била делумно под контрола на украинската војска.
Откако романските трупи го обезбедиле регионот, на 15 (сс)/28 (нс) ноември 1918 година бил создаден Генерален конгрес на Буковина, кој броел меѓу неговите членови 74 Романци, 13 Рутенци, 7 Германци и 6 Полјаци (ова е според јазичниот состав и Евреите не биле евидентирани како посебна група). Народен ентузијазам изникнал низ целиот регион и голем број луѓе се собрале во градот за да ја чекаат резолуцијата на Конгресот. Конгресот го избрал романскиот буковински политичар Јанку Флондор за претседавач и гласал за обединувањето со Кралството Романија, со поддршка на романските, германските и полските претставници; украинските претставници го бојкотирале Конгресот. Наведените причини биле дека, до нејзиното преземање од хабсбуршка страна во 1775 година, Буковина било срцето на Кнежевството Молдавија (каде што се наоѓаат погребните места на војводите) и правото на самоопределување.
Романската контрола врз покраината била меѓународно признаена со Договорот од Сен Жермен, во 1919 година, и со Тријанонскиот Договор, во 1920 година, кога и Република Германска Австрија и Кралството Унгарија се откажале од сите претензии кон Буковина.
3 Администрација
Кога Округот Буковина бил издигнат во војводство самостојно во 1849 година, првично сè уште бил управувано од главниот град на Галиција, Лемберг (Лавов). По наредба на австриското Министерство за внатрешни работи, Черновиц станал седиште на императорско-кралски (kaiserlich-königlich) државен носител (stadtholder) во 1850 година. До Февруарскиот патент од 1861 година, Војводството Буковина добила претставничко собрание со извршна власт ''на'' Државниот комитет (''Landesausschuss'') предводена од земски капетан (Landeshauptmann) . На цислајтанските законодавни избори во 1907 година, војводството било претставувано со 14 делегати во законодавниот дом на Австрискиот императорски совет.
Поделбата на крунската земја била изменета во 1868 година; до 1914 година, Војводството Буковина се состоела од единаесет окрузи (Bezirke):
Округ, Површина, Нас. (1900)
Черновиц (Чернивци), 879.05 км<sup>2</sup>, 99,438
Гурахумора (Гура Хуморулуј; осн. 1893), 739.89 км<sup>2</sup>, 55,741
Кимполунг (Сампулунг Молдовенеск), 2,349.48 км<sup>2</sup>, 55,688
Коцман (Кицман), 518.80 км<sup>2</sup>, 94,633
Радауц (Радауци), 184.097 км<sup>2</sup>, 82,152
Серет (Сирет), 518.8 км<sup>2</sup>, 60,743
Сторошинец (Сторожинец), 1,158.31 км<sup>2</sup>, 80,100
Сучава, 569.32 км<sup>2</sup>, 62,447
Васкоуц на Черемош (Вашкивци; осн. 1903), 427.87 км<sup>2</sup>, 43,595
Вишниц (Вишницја), 1,499.89 км<sup>2</sup>, 71,631
Заставна (осн. 1905), 492.82 км<sup>2</sup>, 51,502
4 Историско население
Според австрискиот попис од 1775 година, покраината имала вкупно 86.000 жители (ова вклучувало 56 села кои подоцна биле вратени на Молдавија). Пописот го запишувал само општествениот статус и некои етнорелигиозни групи. Во 1919 година, историчарот Јон Нистор тврдел дека Романците сочинувале огромно мнозинство во 1774 година, приближно 64.000 (85%) од вкупното население од 75.000. Во меѓувреме, околу 8.000 (10%) биле Рутенци и 3.000 (4%) други етнички групи. Од друга страна, само четири години пред истиот Нистор да тврди дека населението од 1774 година се состоело од 52.750 Романци (73%), 15.000 Рутенци (21%) и 4.000 други „користеле романски јазик во разговорот“ (6%). Во 2011 година, антрополошката анализа на рускиот попис на населението во Молдавија во 1774 година, покажала дека имало население од 68.700 луѓе во 1774 година, од кои 40.920 (59,6%) Романци, 22.810 Рутенци и Хуцули (33,2%) и Евреи, Роми и Ерменци (7,2%). Рутенците живееле погусто во северозападниот дел на Буковина, особено во зоната помеѓу Прут и Днестар, а Хуцулите биле концентрирани во планинската зона на запад од покраината, особено во зоната на реките Черемуш и Путила. Во 1787 година, императорските службеници документирале во Черновиц 414 куќи, од кои 153 молдавски (романски), 84 германски, 76 еврејски, а останатите биле Ерменци, Арнаути (Албанци), Чеси, Грци, Унгарци, Полјаци и Рутенци (Украинци).
Во текот на 19 век, политиките на Австриската империја го поттикнале приливот на многу доселеници (австриските власти го поттикнале доселувањето со цел да ја развијат економијата), главно Украинци (во тоа време биле нарекувани Рутенци од Галиција) и Романци од Трансилванија и Унгарија, како и помал број Германци, Полјаци, Евреи и Унгарци. Службените пописи во Австриската Империја (подоцна Австроунгарија) не забележувала етнојазични податоци до 1850-1851 година. Х.Ф Милер велел дека населението од 1840 година, користено за воена регрутација е 339,669 лица. Според Алеку Хурмузаки, до 1848 година 55% од населението било романско. Австрискиот попис од 1850-1851 година, кој за прв пат забележа податоци за јазиците што се зборувани, покажува 48,50% Романци и 38,07% Рутенци.
Во 1843 година, рутенскиот јазик, заедно со романскиот јазик, бил признат како „јазик на народот и на црквата во Буковина“.
Според проценките и пописните податоци на Австроунгарија, населението на Буковина било:
Година, Романци, Рутенци (Украинци), Други(вклучувајќи ги, особено, буковинските Германци)
1774, 40.920 – 64.000, 59,6% - 85,33%, 8.000 – 22.810, 10,6% - 33,2%, 3.000 – 4.970, 4,0% - 7,2%
1848, 209.293, 55,4%, 108.907, 28,8%, 59.381, 15,8%
1851, 184.718, 48,5%, 144.982, 38,1%, 51.126, 13,4%
1880, 190.005, 33,4%, 239.960, 42,2%, 138.758, 24,4%
1890, 208.301, 32,4%, 268.367, 41,8%, 165.827, 25,8%
1900, 229.018, 31,4%, 297.798, 40,8%, 203.379, 27,8%
1910, 273.254, 34,1%, 305.101, 38,4%, 216.574, 27,2%