Чеч

Чеч или Чечко (понекогаш Чечлак) — историско-географска област поделена помеѓу Пиринска и Егејска Македонија во денешна Бугарија и Грција. Опфаќа околу 60 села, чие население е речиси целосно сочинето од Македонци-муслимани (Помаци), од кои мал дел се со турска национална свест. Соседното христијанско население ги нарекува Чеченци, Чечлии или Чешлии, додека пак македонската наука постручно ги нарекува Чечки Помаци. Се користи и името Гаџели, особено во врска со доспатските села.
1 Географија
Областа е сместена во југозападниот дел на Родопите и северните предели на планината Боздаг (''Фалакро''), чиј поголем дел е во Егејска Македонија. Историски областа се дели на Неврокопски Чеч и Драмски Чеч, од кои Драмскиот е целосно во Егејска Македонија, а Неврокопскиот е поделен помеѓу двете страни.
Западната граница на Неврокопски Чеч е ридот од десната страна на Плетенска Река (Чечка Бистрица) меѓу селата Грмен и Долно Дреново, кој на југ се протега сè до Места. Места е југозападната и јужната граница на Неврокопски Чеч, но во подножјето на Боздаг границата оди отаде реката и ги опфаќа и селата Вршен, Сидерово и Пепелаш. Северозапдната граница на Неврокопски Чеч е Дабничката Река и билото, кое продолжува од реката на североисток, опфаќајќи ја територијата на денешното шумарско подрачје Дикчан. Оттаму границата се спушта по највисокото било од источната страна на Дабраш, поминува од западната страна на Барутин и Чавдар, кои до 1787 г. исто така влегувале во Неврокопско. По ова место, границата се движи по течението на Русковска, потоа и по она Орховска Река, сè до нејзиниот влив во Места.
Драмски Чеч го опфаќа источниот дел на планината Боздаг, поречието на Места до нејзиниот излез од долината и на територијата на исток од Неврокопски Чеч до Скечкото Горје.
2 Историја
Областа е наречена по некогашното село Чеч, за што сведочи подробен записник на тимарите и хасовите во вилаетите Места, Драма, Зихна, Кешишлик, Сер, Неврокоп, Демир Хисар и Солун од 1478 – 1479 г. (ознака ''BOA, TD7''). Во документот по име се набројани главите на неговите 73 домаќинства, како и 18 неженети машки лица, 3 вдовици и 2 немуслимани.
Според Евгениј Радушев, овој подробен записник е доказ дека исламизацијата во овој крај воопшто не била присилна. Во Забележано е дека освен Чеч, во областа имало уште десетина села кои биле речиси наполно исламизирани веќе во 1478-79 г. Радушев забележува дека во целиот европски дел на царството, ваков ран процес на исламизација се забележува само уште во Босна. Тој смета дека селото Чеч се наоѓало некаде близу Радибош, Драмско. Чеч како село повеќе не се споменува во подоцнежните записници, што значи дека е напуштено или се води под сменето име.
Чеч е присутен во османлиските описи дури до преземањето на областа од Бугарија. Отпрвин не му се споменува управниот статус, а подоцна станува нахија. Се добива впечаток дека во истиот период, едни исти села се споменуваат како чечки, а воедно и како села во Неврокопската или Драмската нахија. Во пораните периоди во Неврокопско постоеле и други нахии, како Калојанската, во која, на пример, спаѓале селата В’лкосел и Кочан, како и нахиите Испанаполска и Карасу (Поместие). Ова укажува дека тие нахии се дел од предосманлискиот управен систем, а Чеч бил и село и некаква општина пред доаѓањето на Османлиите. Подоцна Чеч добил своја нахија, што било неопходно бидејќи Неврокопската каза вклучувала над 123 села и била тешка за управување.
Ширењето на исламот зело поголем замав во XVI век, а на почетокот на XVII век речиси сите села во Чечко биле наполно муслимански, како што се гледа од документите ''BOA, MAD5 25''; ''BOA, TD7''; ''BOA, TD70''; ''BOA, TD403''; ''BOA, TD167''; Мевкуфат калеми бр. 8723 од Истанбул, како и ф. 126, а.е. 4 и ф. 126, а.е. 9 од НБКМ – Ориентален оддел.
Тахсин-бег, мудир во Чечката нахија во 1898 г. пишува: Седумдесет отсто од народот во Чеч говори македонски. Помаци се. Многу сиромашна, многу сосипана заедница. Она што ми остави впечаток во таа нахија е дека имамите беа богати и влијателни. Во секое село во Чеч имамот беше важна личност, дури имаше и аги меѓу имамите... Во секое село имаше по еден имам и еден-двајца аги, кои правеа сè за да го изгорат и унишат селото.
Имамите, според Тахсин-бег, се „катили во турбани“, кои имаат речиси полна власт во селата. Во нивна надлежност е избегнувањето на воената служба, продажбата на тутунот, посредувањето со различни претставници на власта. Помалку од 1 % од населението на Чеч е писмено, нема ниедно „вистинско училиште“.
По Балканските војни целиот Драмски и половината од Неврокопскиот Чеч е припоен кон Грција, а другата половина од Неврокопски Чеч ѝ припаднал на Бугарија. За време на Вората светска војна, Бугарија го зазела целиот Чеч, но веќе тогаш месното население во егејскиот дел заменето со грчки бегалци од Турција согласно Лозанскиот договор од 1923/4 г. Македонското население на Неврокопски Чеч е иселено претежно во Мал Самоков, Лозенград, Одрин и Узунќопру во Источна Тракија, Турција.
3 Населени места во Бугарија
3.1 Пиринска Македонија
* Општина Сатовча: Боголин, Марулево (''Ваклиново''), В’лкосел, Годешево, Долен, Жижево, Кочан, Крабул (''Крибул''), Осина, Плетена, Сатовча, Слаштен, Туховишта, Фргово
* Општина Грмен: Долно Дреново, Крушево, Ореше
* Општина Хаџидимово: Абланица, Беслен, Теплен
4.2.1 Историски
* Општина Сатовча: Букорово, Пониква
3.2 Смољанска област
* Општина Доспат: Брштен, Љубча, Црнча
4 Населени места во Егејска Македонија
4.1 Неврокопски Чеч
* Општина Неврокоп: Борово (''Потами''), Оштица (''Микромилија''), Странен (''Перасма'').
* Општина Драма: Владиково (''Оропедио''), Елес (''Охиро''), Ловча (''Каликарпо''), Љубан (''Скалоти''), Осеница (''Сидиронеро''), Попово Село (''Пападес'')
4.2.1 Историски
* Општина Неврокоп: Борен (''Врахохори''), Витово (''Делта''), Вршен (''Вирсан''), Долна Лакавица (''Лакуда''), Даблен (''Диплохори''), Избишта (''Агриокерасеја''), Кашица (''Критаристра''), Кољарба (''Еримоклисија''), Костен (''Психро''), Малошиица (''Мелисомандра''), Манастир (''Еклисаки''), Муждел (''Милопетра''), Перух (''Агиос Петрос''), Почан (''Поцен''), Сидерово (''Месовуни''), Старен (''Полилито''), Тисово (''Маврохори''), Шурдилово
* Општина Драма: Брхово (''Кокинија''), Драженица (''Воскотопи''), Граждел (''Магнисио''), Дереќој (''Ватиревма''), Добријаџил (''Дебренѕили''), Глум (''Плакострото''), Дреновица, Калчово (''Врахотопос''), Кољуш (''Клиста''), Пепелаш (''Мирсинеро''), Прибојна (''Вунохори''), Пулово (''Евренес''), Рашово (''Лимон''), Русково (''Кесаријано'')
4.2 Драмски Чеч
* Општина Бук: Белен (''Сили''), Џура (''Прасинада''), Катун (''Дипотама''), Лишен (''Полинери'')
* Крстополе (во Скеча): Калово (''Калива'' / ''Дексамени''), Халепа (''Халепи'') — денес во Западна Тракија
4.2.1 Историски
* Општина Драма: Бичово (''Петротопос''), Јуреказ (''Јурекас''), Орхово (''Ставродроми''), Тиклиево (''Кастаниес''), Черешово (''Тисавро'')
* Општина Бук: Балабан (''Трахони''), Бахан (''Тригоно''), Буково (''Охија''), Горно Алиќој (''Ано Мандрија''), Горуново (''Вуноплагија''), Дала (''Потамаки''), Долно Алиќој (''Като Мандрија''), Драчишта (''Мелисохори''), Ѓур Маала (''Ликофолија''), Ибишлер (''Парамеро''), Јавор (''Дијамесо''), Карово (''Керамјо''), Капотчук (''Поликипо''), Коница (''Певки''), Краново (''Рахула''), Лакатина (''Вунокорифи''), Лештен (''Фарасино''), Л’џа (''Термија''), Пастрово (''Каликруно''), Радибош (''Аеторахи''), Радишани (''Монопати''), Томал (''Авго''), Тифута (''Тихота''), Холеван (''Амисино''), Чатак (''Полигефиро''), Черковица (''Сикидија''), Черњагово (''Строфес'')
Интересно е што многу од селата кои ги набројува К’нчов се заведени во многу постар записник од 1478-79 г. Во записникот се гледа дека нивното население не е турско, туку македонско, кое уште тогаш го примило исламот речиси во полност. К’нчов ги наведува жителите на тие села како Турци, но Евгениј Радушев јасно укажува дека станува збор за помачки села, во кои турскиот се наметнал поради масовноста на исламската вероисповед уште од средината на XV век.''Списокот погоре не ги одразува сите села во Чечко. Кај едни, ова е поради неможноста да им се утврди точната местоположба, а пак други се премногу ситни населби како што е на пр. ''Цилингирови Колиби'', за кои исто така недостасуваат податоци.''
5 Потекло на името
Според бугарскиот јазичар Јордан Н. Иванов, името Чеч доаѓа од турското ''tr'', што значи „стог сено“ или „крстица“, иако семантичката врска е нејасна. Според други тврдења, поимот ''чеч'' значи „тврд камен“.
6 Поврзано
* Мрвачко
* Западни Родопи
* Веда Словена
* Чечка Бистрица