Нува

Нува (Nüwa), позната и како Нугуа (Nügua) — божица-мајка, културен херој и/или член на Тројцата владетели во кинеската митологија. Таа е божица во кинеската народна религија, кинескиот будизам, конфуцијанството и таоизмот. Нејзе ѝ се припишува заслугата за создавањето на човештвото и поправањето на Небесниот столб.
Како создателка на човештвото, таа ги обликувала луѓето поединечно, со рака, користејќи жолта глина. Во други приказни каде што ја исполнува оваа улога, таа од жолта земја ги создала само благородниците и/или богатите. Приказните варираат во однос на другите детали за создавањето на човештвото, но во древна Кина било широко распространето верувањето дека таа ги создала обичните луѓе од кафена кал. Една приказна вели дека таа се уморила додека ги создавала „богатите и благородните“, па затоа сите останати, или „луѓето направени со јаже“, биле создадени така што таа „влечела јаже низ калта“.
Во делото „Хуајнанзи“ (Huainanzi) постои опис на голема битка помеѓу божествата која ги скршила столбовите што го држеле Небото и предизвикала огромно опустошување. Настанала голема поплава, а Небото се срушило. Нува била таа што ги закрпила дупките во Небото со пет обоени камења, а ги искористила нозете на една желка за да ги поправи столбовите.
Постојат многу примери за неа во литературата низ цела Кина кои детално ги опишуваат приказните за создавањето, а денес таа останува важна фигура за кинеската култура. Таа е една од најпочитуваните кинески божици, заедно со Гуанин (Guanyin) и Мацу (Mazu).
Во кинеската митологија, божицата Нува е легендарен предок (родоначалник) на сите човечки суштества. Таа исто така создава магичен камен. За нејзиниот сопруг Фу Сји се смета дека е предок на претскажувањето (дивинацијата) и светец-заштитник на броевите.
1 Име
Карактерот (пинјин: nü; кинески: 女; буквално: „женско“) е вообичаен префикс во имињата на божиците. Личното име е wa (ва), кое се чита и како gua (媧). Овој кинески карактер е единствен за ова име. Бирел го преведува како „љупка“ или „прекрасна“, но забележува дека „би можело да се протолкува и како ’жаба‘“, што е во согласност со нејзиниот воден мит. Во кинескиот јазик, зборот за „вир“ (вртлог) е wo (渦), кој ја дели истата изговорна основа со зборот за „полжав“ (蝸). Десната страна на сите овие карактери е составена од зборот wa (咼), кој како именка може да се преведе како „спирала“ или „завојница“, а како глагол како „врти“, за да опише „спирално движење“. Ова митско значење е симболично претставено и преку шестарот во нејзината рака, кој може да се најде на многу слики и портрети поврзани со неа.
Нејзиното почитувано име е (媧皇;).
2 Опис
''Хуајнанзи'' ја поврзува Нува со времето кога Небото и Земјата биле во нарушување:
Катастрофите наводно биле предизвикани од битката помеѓу божествата Гонггонг (Gonggong) и Џуансји (Zhuanxu) (настан кој е споменат претходно во „Хуајнанзи“). Петте обоени камења ги симболизираат петте кинески елементи (дрво, оган, земја, метал и вода), црниот змеј бил есенцијата на водата, а со тоа и причина за поплавите, додека провинцијата Џи (Ji) служи како метонимија за централните региони (кинескиот свет). По ова, „Хуајнанзи“ раскажува за тоа како владетелите-мудреци Нува и Фу Сји воспоставиле ред во царството следејќи го Патот (Тао/Dao, 道) и неговата моќ (Те/De, 德).
Во книгата ''„Класикот на планините и морињата“ (The Classic of Mountains and Seas),'' која датира помеѓу периодот на Завојуваните држави и династијата Хан, пишува дека цревата на Нува биле распрскани во десет духови.
Во делото ''„Лиези“'' (Liezi, околу 475 – 221 г. пр. н. е.), Глава 5 „Прашањата на Танг“ (卷第五 湯問篇), авторот Лие Јукоу опишува како Нува го поправила првобитното несовршено небо користејќи пет обоени камења и како ги отсекла нозете на една желка за да ги искористи како потпирачи за да го држи небото.
Во ''„Песните на Чу“'' (''Songs of Chu'', околу 340 – 278 г. пр. н. е.), Глава 3 „Прашања до Небото“ (问天), авторот Чу Јуен пишува дека Нува обликувала фигури од жолта земја, давајќи им живот и способност да раѓаат деца. Откако демоните се бореле и ги урнале небесните столбови, Нува работела неуморно за да ја поправи штетата, топејќи ги петте обоени камења за да го закрпи небото.
Во ''„Шуовен Џиези“'' (''Shuowen Jiezi'', околу 58 – 147 г. н. е.), најстариот кинески речник, под одредницата за Нува, авторот Сји Шен ја опишува како сестра и сопруга на Фу Сји. Нува и Фу Сји се прикажани со испреплетени змијолики опашки на мурал од периодот на Источната династија Хан во храмот Вулијанг во округот Џиасјианг, провинцијата Шандонг.
Во '''' (獨異志; околу 846 – 874 н.е.), том 3, авторот Ли Ронг го дава овој опис.
Постојат приказни во кои таа е претставена како „сопруга“ на ФуСји, а не како негова сестра.
Во ''Чучуан Зији'' (玉川子集c. 618 – 907 н.е.), поглавје 3 ( "與馬異結交詩" 也稱 "女媧本是伏羲婦" ), авторот Лу Тонг ја опишува Нува како сопругата на Фу Сји.
Во „Сику Чуаншу“ (''Siku Quanshu''), Сима Џен (679–732) дава коментар на воведното поглавје на „Шиџи“ (Записи на историчарот) од Сема Ќен, насловено како „Дополнување на историските записи: Историја на Тројцата суверени“, каде што се наведува дека Тројцата (суверени) возвишени (August Ones) се Нува, Фу Сји и Шеннунг; Фу Сји и Нува го имаат истото презиме, Фенг (Feng, 風).Во збирката ''„Четирите големи книги на Сонг“'' (''Four Great Books of Song'', околу 960 – 1279 г. н. е.), составена од Ли Фанг и други автори, во 78-от том од книгата „''Царски четива од ерата Тајпинг''“, се наоѓа поглавјето „Обичаи од Јингшао од династијата Хан“. Во него се наведува дека немало луѓе кога небото и земјата се разделиле, па затоа Нува користела жолта глина за да ги создаде. Но, глината не била доволно цврста, па таа ставила јажиња во неа за да ги направи телата исправени. Исто така, се вели дека таа им се молела на боговите да ѝ дозволат да биде божица на брачните работи. Постојат и варијации на оваа приказна.
Во митовите од династијата Минг за преминот од династијата Шанг во династијата Џоу, Нува донела лоши одлуки кои на крајот се покажале корисни за Кина, како што е испраќањето на лисичји дух да го поттикне развратот на кралот Џоу, што довело до негово соборување од власт. Други приказни ја прикажуваат неа и Фу Сји исклучиво како „големи и нежни заштитници на човештвото“, кои не сакаат да користат сплетки.
Нува и Фу Сји исто така се сметале за богови на свилата.
3 Иконографија на Фу Сји и Нува
Иконографијата на Фу Сји и Нува варира во физичкиот изглед во зависност од временскиот период, а покажува и регионални разлики. Во кинеските гробни мурали и иконографија, Фу Сји и Нува главно имаат змијолики тела и човечки лица или глави.
Нува често е прикажана како држи еден или повеќе компаси, кои биле традиционален кинески симбол за небото во облик на купола. Исто така, се сметало дека таа е вооплотување (инкарнација) на ѕвездите и небото, или пак ѕвездено божество.
Фу Сји и Нува можат да бидат прикажани како поединечни фигури распоредени во симетричен пар или можат да бидат прикажани во двојни фигури со испреплетени змијолики тела. Нивните змијолики опашки можат да бидат прикажани и како се протегаат една кон друга.
Фу Сји и Нува можат да се појават и како поединечни фигури на засебни гробни тули. Тие главно ги држат или ги прегрнуваат дисковите на сонцето или месечината, кои содржат слики на птица (или тринога врана) или крастава жаба (понекогаш зајак), кои се соодветно симболи за сонцето и месечината; и/или секој од нив држи аголник или пар од компаси, или пак го држат растението на долговечноста – габата лингџи (lingzhi, 靈芝). Приказите на Фу Сји и Нува како ги држат сонцето и месечината се појавуваат уште во доцната династија Западен Хан. Постојат и други варијации во физичкиот изглед, како што е обликот на долниот змијолик дел од телото (на пр. дебели наспроти тенки опашки), прикази на нозе (т.е. нозе долж змијоликото тело) и крилја (на пр. крилја со пердуви кои излегуваат од нивниот грб, како кај гробницата Синан од доцниот Западен Хан, или помали пердуви на нивните раменици), како и разлики во капите и фризурите.
Во муралите од регионот Луојанг, кои датираат од доцната династија Западен Хан, Фу Сји и Нува главно се прикажани како поединечни фигури, поставени од двете страни на централниот гребен на гробните комори, како што е случајот во гробницата на Бу Чиенчиу (Bu Qianqiu). Тие исто така можат да се сретнат и без испреплетени опашки на камените мурали од истиот период. Почнувајќи од средината на династијата Хан, нивните опашки почнале да се преплетуваат.
Во муралите од Гансу (Gansu) кои датираат од периодот на Веи и Западниот Џин, една од најтипичните карактеристики на Фу Сји е „планинската капа“ (shanzixing, 山字形), која изгледа како капа со три врвови, додека Нува е прикажана со различни фризури карактеристични за жените од династијата Хан. Двете божества се облечени во облека со широки ракави, што го одразува типичниот стил на облекување на народот Хан, кој исто така вообичаено се прикажувал во уметноста на династијата Хан.
4 Легенди
4.1 Појавување во „Инвеститура на боговите“
Нува се појавува во познатиот роман од династијата Минг, ''„Фенгшен Банг“'' (''Fengshen Bang'' – Инвеститура на боговите). Како што е прикажано во овој роман, Нува е почитувана уште од династијата Шјиа поради создавањето на петте обоени камења за да го поправи небото, кое се накосило откако Гонггонг го срушил еден од небесните столбови, планината Буџоу. Шанг Ронг побарал од кралот Џоу од династијата Шанг да го посети нејзиниот храм како знак на длабока почит. Гледајќи ја нејзината статуа, Џоу бил целосно обземен од страст пред убавината на древната божица Нува. Тој напишал еротска поема на еден од блиските ѕидови и си заминал. Кога Нува подоцна се вратила во својот храм по посетата на Жолтиот император, ја видела расипаноста на зборовите на Џоу. Во својот гнев, таа се заклела дека династијата Шанг ќе заврши како казна за неговата навреда. Бесна, Нува лично се упатила кон палатата во обид да го убие кралот, но одеднаш била одбиена од два големи снопа црвена светлина.
Откако Нува сфатила дека на кралот Џоу му било преодредено да владее со кралството уште дваесет и шест години, таа ги повикала своите три потчинети суштества — Илјадагодишната лисица (која подоцна станува Даџи), Нефритната (Жадова) Пипа (Jade Pipa) и Деветглавиот фазан. Со следниве зборови, Нува го внела преодредениот хаос во династијата Шанг: „Среќата што Ченг Танг ја освои пред шестотини години бледее. Ви зборувам за нов Небесен мандат кој ја одредува судбината на сите. Вие трите треба да влезете во палатата на кралот Џоу и да го маѓепсате. Што и да правите, не повредувајте никој друг. Ако ја исполните мојата наредба, и тоа го направите добро, ќе ви биде дозволено да се реинкарнирате како човечки суштества.“ По овие зборови, Нува повеќе не се појавила, но и понатаму останала главен индиректен фактор за падот на династијата Шанг.
4.2 Создавање на човештвото
Се вели дека Пангу бил богот-творец во кинеската митологија. Тој бил џин кој спиел во јајцето на хаосот. Кога се разбудил, станал и ги раздвоил небото и земјата. Потоа, Пангу починал од исцрпеност, а неговото тело се претворило во реки, планини, растенија, животни и сè останато во светот, меѓу кои и моќното битие познато како Хуасју (Huaxu, 華胥). Хуасју родила брат и сестра близнаци, Фу Сји и Нува. За Фу Сји и Нува се вели дека биле суштества со човечки лица и змијолики тела.
Нува го создала човештвото поради нејзината осаменост, која со текот на времето станувала сè поинтензивна. Таа обликувала жолта земја или, во други верзии, жолта глина во облик на луѓе. Овие поединци подоцна станале богатите благородници во општеството, бидејќи биле создадени од сопствените раце на Нува. Сепак, поголемиот дел од човештвото бил создаден кога Нува влечела јаже низ калта за да ги произведе масовно, што го направила бидејќи рачното создавање на секој човек одземало премногу време и енергија. Оваа приказна за создавањето дава етиолошко објаснување за социјалната хиерархија во древна Кина. Благородништвото верувало дека се поважни од масовно произведеното мнозинство на човештвото, бидејќи Нува одвоила време да ги создаде и биле директно допрени од нејзината рака. Во друга верзија на создавањето на човештвото, Нува и Фу Сји го преживеале големиот потоп. По наредба на Богот на небото, тие се венчале и Нува родила дете кое било во облик на парче месо. Ова парче месо било исечено на мали делови, а парчињата биле распрскани низ светот, по што тие станале луѓе.
Нува е родена три месеци по нејзиниот брат,Фу Сји, кого подоцна го зела за сопруг; овој брак бил причината зошто на Нува ѝ се припишува изумот на идејата за брак.
Пред двајцата да се венчаат, тие живееле на планината Кунлун. Откако почувствувале вина поради тоа што се вљубиле еден во друг, упатиле молитва. Молитвата гласи вака:
„О, Небо, ако сакаш да нè споиш како маж и жена, тогаш направи сета густа магла да се собере. Ако не, тогаш направи сета густа магла да се распрсне.“
По молитвата се собрала густа магла (пареа), што било знак дека двајцата можат да се венчаат. За време на интимноста, тие направиле лепеза од трева за да ги заклонат своите лица, поради што и во современите бракови двојката заедно држи лепеза. Преку нивното поврзување, двајцата станале претставници на Јин и Јанг; Фу Сји бил поврзан со Јанг и машкоста, додека Нува била поврзана со Јин и женственоста. Ова е дополнително дефинирано со тоа што Фу Сји добил столарски аголник, кој ја симболизира неговата идентификација со физичкиот свет, бидејќи аголникот се поврзува со прави линии и квадрати, што води кон подиректен начин на размислување. Во меѓувреме, на Нува ѝ бил даден шестар за да ја симболизира нејзината идентификација со небесата, бидејќи шестарот се поврзува со криви линии и кругови, што води кон поапстрактен начин на размислување. Нивниот брак го симболизирал сојузот помеѓу небото и земјата. Други верзии велат дека Нува самата го измислила шестарот, наместо да го добие како подарок. Дополнително, системот на машки и женски пол, филозофијата на јанг и јин, овде е изразен на комплексен начин: прво како Фу Сји и Нува, потоа како шестар (машко) и аголник (женско), и трето, како Нува (жена) со шестар (машко) и Фу Сји (маж) со аголник (женско).
4.3 Нува ги поправа небесата
„Нува го поправа небото“ (Nüwa Mends the Heavens; 女娲补天; ''Nǚwā bǔtiān'') е добро позната тема во кинеската култура. Храброста и мудроста на Нува ги инспирирале древните Кинези да ги контролираат природните стихии, а овој мотив станал омилена тема на кинеските поети, сликари и скулптори, заедно со бројни поетски и уметнички дела како романи, филмови, слики и скулптури; на пример, скулптурите што ги красат Наншан и Ја’ан.
„Хуајнанзи“ (''Huainanzi'') пренесува една античка приказна за тоа како четирите столба што го подпираат небото необјасниво се урнале. Други извори се обиделе да ја објаснат причината, односно битката помеѓу Гонг Гонг и Џуансји или Џуронг. Не можејќи да го прифати својот пораз, Гонг Гонг намерно со глава удрил во планината Буџоу (''Buzhou''), која била еден од четирите столба. Половина од небото паднало, што создало огромна дупка, а самата Земја се напукнала; оската на светот (''axis mundi'') се накосила кон југоисток, додека небото се подигнало кон северозапад. Се вели дека ова е причината зошто западниот регион на Кина е повисок од источниот и зошто повеќето нејзини реки течат кон југоисток. Истото објаснување се применува и за Сонцето, Месечината и ѕвездите, кои се поместиле кон северозапад. Голем пожар ги запалил шумите и ги натерал дивите животни да побеснат и да ги напаѓаат невините луѓе, додека водата што излегувала од пукнатините на земјата не покажувала знаци на запирање.
Нува се сожалила над луѓето што ги создала и се обидела да го поправи небото. Таа собрала пет обоени камења (црвен, жолт, син, црн и бел) од речното корито, ги растопила и ги искористила за да го закрпи небото: оттогаш небото (облаците) се шарени. Потоа убила џиновска желка (во некои верзии желката се вика Ао), им ги отсекла четирите нозе на суштеството за да ги искористи како нови столбови за подпирање на небото. Но, Нува не го направила тоа совршено, бидејќи нееднаквата должина на нозете го накривила небото. Откако работата била завршена, Нува ги избркала дивите животни, го изгаснала огнот и го сопрела потопот со огромно количество пепел од изгорена трска, па светот станал мирен како што бил и претходно.
4.4 Царицата Нува
Многу Кинези добро ги познаваат своите Три суверени и Пет императори, т.е. раните водачи на човештвото, како и културните херои според верувањето на Северна Кина. Но, списоците варираат и зависат од користените извори. Една верзија го вклучува Нува како еден од Трите суверени, кои владееле по Фу Сји и пред Шеннунг.
Митот за Трите Суверени ги гледа тројцата како полубогови, а митот се користи за да се нагласи важноста на царското владеење. Разликата помеѓу изворите произлегува од тоа што Кина генерално била поделена пред династиите Ќин и Хан, а верзијата со Фу Сји, Шеннонг и Нува била користена за да се нагласи владеењето и структурата.
За време на нејзиното матријархално владеење, таа се борела против поглаварот на едно соседно племе, го поразила и го однела на врвот на една планина. Поразен од жена, поглаварот се чувствувал засрамен што е жив и со главата удрил во небесниот бамбус за да се самоубие и да се одмазди. Неговиот чин искинал дупка во небото, по што голем потоп го погодил целиот свет. Потопот ги убил сите луѓе освен Нува и нејзината војска, која била заштитена од нејзината божественост. Потоа, Нува го закрпила небото со пет обоени камења сè додека поплавата не се повлекла.
5 Популарна култура
* Во фантастичниот роман за династијата Минг ''„Инвеститура на боговите''“ (1567) Нува е еден од поттикнувачите на падот на династијата Шанг, бидејќи го испратила демонот од лисици Даџи да го корумпира кралот Џоу за вториот вербално да ја оскверни нејзината статуа во храмот.
* Романот од династијата Чјинг ''„Сон на црвената одаја'' “ (1754) раскажува како Нува собрала 36.501 камења за да го поплочи небото, но оставила еден неискористен. Неискористениот камен игра важна улога во приказната на романот.
* Статуа на божицата Нува наречена ''„Небесно крпење“'' од Јуан Сикун била изложена на Тајмс Сквер, Њујорк, на 19 април 2012 година, по повод прославата на Денот на планетата Земја (2012), симболизирајќи ја важноста на заштитата на озонската обвивка. Претходно, оваа 3,9 метри статуа била изложена во Пекинг, а сега е поставена во Виенскиот меѓународен центар, Виена од 21 ноември 2012 година.
* Приказната за Нува како го крпи небото ја прераскажувал Керол Чен во нејзината книга ''„Божицата Нува го крпи небото'' “ (2014), која била илустрирана од Менг Сјанлонг.
* Во Шин Мегами Тенсеи 5, Нува (гласот го озвучува Ајана Такетацу ) е партнерка на Шохеи Јакумо (гласот го озвучува Томоказу Сугита ) како двајца од главните ликови кои му помагаат на протагонистот.
* Во анимираната серија ''Гремлини'', Нува (чиј глас го позајмува Сандра О) е прикажана како создавач на видот Могваи од кој потекнува Гизмо и кој паднал во депресија кога луѓето не можеле правилно да коегзистираат со нив.
* Во метроидванијата ''Девет души'' од 2024 година, двајца антагонисти се инспирирани од Нува и Фукси. Двајцата се членови на истоимениот совет на Солс и се борат заедно во средба со шефот кон крајот на играта. Подоцнежните флешбекови и аудио записи имплицираат дека биле во инцестуозна врска.* Божицата се појавува како играчки лик во кинескиот пантеон во мултиплеер онлајн борбената арена Смитај во 2014 година.
6 Поврзано
* Митологија на поплавите во Кина
7 Наводи