procesaur/Wiki.mk huggingface dataset:
Раборци

Раборци — село во Општина Струмица, во околината на градот Струмица.
1 Географија и местоположба
Раборци се наоѓа во југоисточниот дел на Република Македонија. Од најблискиот град Струмица е оддалечен 6 километри.
Надморската височина во селото е 370 метри а површината на селото изнесува 419 ха.
Селото се граничи со Костурино, Чепели, Попчево, Три Води, Струмица.
2 Историја
Во текот на Втората светска војна, селото претрпило голема штета. По крајот на војната започнала изградбата на селото Раборци изгорено во 1944 година од Германците и веќе во 1945 година населението од ова село било сместено во нови домови.
3 Стопанство
Претежно занимање на населението е земјоделство. Обработливото земјиште во селото зафаќа површина од 18 ха.
4 Население
Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на Кралството Југославија од 1931 година, селото имало 25 до 50 Македонци.
Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 105 жители, сите Македонци.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 77 жители, од кои 64 Македонци, 1 Албанец, 1 останат и 11 лица без податоци.
5 Општествени установи
* Подрачно Основно училиште Даме Груев
* ХМС Маркова река
6 Самоуправа и политика
6.1 Избирачко место
Во селото постои избирачкото место бр. 1835 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место е опфатено и селото Три Води.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 87 гласачи.
На Македонски парламентарни избори во 2020 година, на овие избирачки места биле запишани вкупно 90 гласачи.
7 Културни и природни знаменитости
* Црква Св.Кирил и Методиј
* Викенд куќи
Степски сокол

Степски сокол, ловџиски сокол или крагуј (()), за разлика од сивиот е прилагоден да лови и цицачи. Имено, својот плен може да го улови и на земјата. Поголем е од сивиот сокол и може да совлада и поголем плен. Степскиот сокол во Македонија се среќава при неговата преселба кон неговите територии на размножување. Сѐ уште нема податоци за негово гнездење во Македонија. Бојата на степскиот сокол е темнокафена до светла, во зависност од регионот од кој потекнува. Во првата година младите соколи имаат сина боја на нозете и восковицата - делот кој се наоѓа веднаш над клунот.
Степскиот сокол е една од најупотребуваните птици во соколарството. Арапите го ценат како заслужен за преживување на нивните предци - Бедуините. Во минатото, храната на Бедуините била многу еднолична и се состоела од растенија и корења. Кога увиделе дека степскиот сокол со леснотија лови птици и зајаци, го припитомиле и го искористиле за да дојдат до поквалитетна, белковинска храна. Од тогаш степскиот сокол "SAKER" претставува симбол во арапскиот свет. На банкнотата на Обединетите Арапски Емирати - дирхам, тој стои како неизбежен знак на препознатливост.
Пагаруша

Пагаруша — село во Општина Студеничани, во областа Торбешија, во околината на градот Скопје. Во минатото селото било чисто македонско (христијани и муслимани).
1 Географија и местоположба
Пагаруша се наоѓа во областа Торбешија, во северозападниот дел на територијата на Општина Студеничани.
2 Историја
Во век, селото е дел од нахијата ''Каршијак'' во Скопската каза во Отоманското Царство.
Според податоците на Васил К’нчов од 1900 година, селото имало 15 жители христијани (Македонци) и 380 жители муслимани (Македонци).
3 Население
Според опширните османлиски дефтери за населението на Скопската Каза од 1832/33 година, селото било мешано со христијанско и муслиманско население, каде имало 3 христијански и 33 муслимански домаќинства. На овој попис биле забележани 7 мажи христијани, без новороденчиња и 100 мажи муслимани со 12 новороденчиња. Се проценува дека селото во тој период имало 238 жители.
Стефан Верковиќ во 1857 година го забележува со 282 жители.
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Пагаруша живееле 395 жители, од кои 15 Македонци христијани и 380 Македонци муслимани. Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Пагаруша имало 24Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија.
После Втората балканска војна, 1913 г. селото влегува во границите на Србија'','' како дел од Општина Горно Количани и има 540 жители.
Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на Кралство Југославија во 1931 година, селото имало 350 Македонци.
Според пописот од 2002 година, селото имало население од 227 жители, од кои 226 Турци и 1 Албанец.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 181 жител, од кои 9 Албанци, 147 Турци и 25 лица без податоци.
3.1 Родови
Пагаруша е торбешко село.
Според истражувањата од 1950 година. Родови во селото биле:
* Староседелци: ''Панчевци (1 к.)'' исламот го примиле од како се доселиле другите муслимански родови. За нив може да се слушне и името ''Алиовци''.
* Доселеници: ''Јуцовци со Селмановци и Оручовци (15 к.)'' доселени се од селото Жировница во Долна Река. Го знаат следното родословие: Заим (жив на 38 г. во 1950 година) Узеир-Зејнел-Јонуз-Реџеп, се доселил неговиот татко; ''Аџовци (12 к.)'' доселени се од Долна Река, мислат дека се од Жировница; ''Чалмовци (11 к.), Суљовци (7 к.), Зулковци (6 к.), Чумуровци (5 к.) и Османовци (3 к.)'' доселени се од Долна Река. Последните се продолжуваат само преку домазети.
4 Галерија
5 Иселеништво
Оџовци се иселиле од селото до 1950 година. Биле доселени од Долна Река. До 1950 година се иселиле од селото. Се населиле во Скопје (5 семејства) и во Турција (3 семејства). До 1950 година и голем број семејства од споменатите родови се иселиле од селото во Скопје (21 семејство) и во Турција (8 семејства). Други иселеници имало во Горно Лисиче, Долно Количани и во Љубош. Иселување од селото имало и после 1950 година.
6 Поврзано
* Торбешија
* Општина Студеничани
* Студеничани
Браздење

Браздењето (односно бластулацијата) е третата фаза од ембриогенезата која следува по оплодувањето. Во оваа фаза, оплодената јајце-клетка, т.е. зиготот почнува митотично да се дели, при што се создава топчеста маса од клетки во вид на плод од црница чија површина е набраздена. Оваа структура се нарекува морула, чиешто име доаѓа од истоимениот грчки збор што значи црница.
Во текот на браздењето, ембрионот ги користи хранливите материи складирани во јајце-клетката. Митозата која се одвива при браздењето е доста брза. Во неа отсуствуваат G<sub>1</sub> и G<sub>2</sub> периодите од интерфазата, бидејќи јајце-клетката содржи огромни количини ДНК-полимераза неопходна за катализирање на сукцесивни хромозомски репликации, како и повеќе mRNA неопходна за синтеза на белковини во текот на раното браздење.
Трансформацијата на зиготот во повеќеклеточен комплекс во текот на набраздувањето се одликува со:
* Делење со последователни митотички делби
* Во овој период зачетокот (комплексот) не расте
* Општата форма на комплексот не се менува, освен што во внатрешноста се создава празнина - бластоцел
* Хранливите материи се претвораат во активна цитоплазма
* Количеството на DNA постојано се зголемува со бројот на новите клетки, кои се диплоидни
* Производ на овие делби е творбата бластула, која со движењата на трепките во јајцеводот се носи до матката
* Бластулата се всадува во ѕидот на матката.
Сив сокол

Сиви сокол — птица од на соколите, најбрзата птица, а воедно и живо суштество на планетата. Се храни со птици, најчесто гулаби, патки, сколовранци и сл. Во својот добро познат пад од небото постигнува фантастична брзина од 320 км/ч. Во Северна Америка измерена е брзина од дури 389 км/ч. Својот плен го лови исклучиво во воздух. Мажјакот кај сивиот сокол, како и кај повеќето птици-грабливки е 1/3 помал од женката. Својата сива боја ја добива по една година возраст, претходно младите се темнокафени.
Во Македонија се среќаваат два подвида: ''F.P. peregrinus'' или номиналниот подвид и средоземниот подвид, нешто помал - ''F.P.brookei''.
Се гнезди во дупки на непристапни карпи. Како и сите останати соколи никогаш не прави гнездо, туку користи стари напуштени гнезда од гаврани, или, пак, едноставно ги несе своите јајца на карпата. Во гнездото обично несе од 3 до 4 јајца, во зависност од пристапот до храна. По 38-42 дена инкубација претежно од страна на женката, се испилуваат малите сосема беспомошни соколчиња.За да излетаат од гнездото потребни се 40 дена. А за да станат неприкосновени ловци како своите родители, потребни се уште наредни 40 дена. Важно да се напомене е тоа дека само 1/3 од младите соколи успеваат да ја преживеат првата зима.
Сивиот сокол е познат како најбрзото животно на светот, кое при спуст може да развие брзина од 389 км/ч.
Наум Миладинов

:''Поврзано Браќа Миладиновци''.
Наум Миладинов (Миладин) (1817-1895) — македонски музиколог, брат на Димитар и Константин Миладинови.
1 Животопис
1.1 Ран живот и образование
Роден е во Струга во семејството на грнчарот Ристе Миладинов и неговата сопруга Султана Миладинова. Основно училиште завршил во Струга. Со Димитрија тој скоро две години поминал на печалба во Драч во Албанија. Бидејќи имал големи склоности кон музиката, таму научил да свири на виолина. Потоа, заедно со Димитрија, ја завршил Јанинската гимназија и извесно време работел како негов помошник учител.
Наумовите афинитети и дарба кон музиката ги забележале и неговите професори, па со нивна препорака заминал за Цариград. Во времето од 1841 до 1844 година студирал на Духовната академија на патријаршиската Богословија на Халки во Цариград, каде и дипломирал на отсекот музика и граматика.
1.2 Преродбенска дејност
Во 1843 година тој го напишал и првиот учебник по музика во Македонија, а подготвил и една грчка граматика. По враќањето во Македонија Наум се вклучил во преродбенските активности на неговите браќа. Неговата собирачка дејност, е карактеристична по тоа што народните песни тој ги нотирал односно ги запишувал со нотни записи, па така станал прв македонски мелограф.
Според огласот за претплата на Зборникот, објавен во повеќе весници и списанија, во него требало да бидат напечатени и единаесет ороводни песни со ноти, кои, за жал, не се објавени во конечната верзија на Зборникот. Причините за тоа сè уште не се целосно и докрај разјаснети.
Покрај работата како учител, Наум Миладинов работел и како музички педагог. Во текот на таа работа оспособил повеќе генерации кои ќе станат наши вредни музички дејци, а најпознати меѓу нив се Ѓорѓи Икономов и Калистрат (Крстан) Санџакоски.
Неговата активност на полето на музикологијата ќе резултира со една вистински богата оставнина од музички композиции од областа на црковното пеење. Така со неговата дејност Наум Младинов ги поставува темелите на македонската музикологија.
По Берлинскиот конгрес до неговата смрт во 1895 година, заедно со семејството, како пензионер тој живее во Бугарија.
Пред крајот на животот Наум ја напишал и неговата „Автобиографија“. Делови од неа се објавени по неговата смрт. Но, нејзиниот целосен оригинален ракопис, за жал, сѐ уште не е достапен за нашата научна јавност.
Во 1895 година умира во Софија.
Месечев календар

Месечев календар (лунарен календар) — календар чии датуми ги означуваат месечевите мени (месечеви мени се различните изгледи на Месечината гледана од Земјата).
Календарите кои ги означуваат временските сезони и вртењето на Земјата околу Сонцето се викаат сончеви календари, како грегоријанскиот календар.
Единствениот месечев календар кој е во широка употреба е исламскиот календар.
Православен календар

Православниот календар го диктира ритамот на живот на православието. Секој датум имаа содветен дел од Светото Писмо, светци и настани и прослави како и многу посебни правила за постење или прослави соодветни на празникот или светецот на секој датум.
Постојат два типа на датуми во праввославието: утврдени и променливи. Утрвдените празници важат за ним соодветните денови во годината, додека променливите датуми се менуваат секоја година; тие се општоповрзани со празникот Велигден, кој и самиот е датумски менлив.
Следниве датуми укажуваат само на утврдените датуми. Сите датуми поврзани со Велигден - почнувајќи со Велики пости, и Успението, Педесетницата итн. - не се утврдени и затоа не стојат во овој календар (видете Велигденски циклус). За претворање на датуми од стар во нов стил, додајте 13 дена.
Православната литургиска година започнува на 1 септември.
Септември (Гроздобер), 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Октомври (Листопад), 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Ноември (Студен), 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Декември (Снежник), 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Јануари (Коложег), 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Февруари (Сечко), 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 (29)
Март (Цутар), 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Април (Тревен), 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Мај (Косар), 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Јуни (Жетвар), 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Јули (Златец), 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Август (Житар), 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Список на цркви и манастири на Македонската православна црква

Ова е список на манастири на Македонската православна црква подредени по епархии.
1 Скопска епархија
* Св. Пантелејмон, с. Горно Нерези, Скопје
* Св. Андреј, Матка
* Црква Св. Димитриј, Скопје
* Марков Манастир, Св. Димитрија, с. Маркова Сушица
* Св. Никола, с. Љубанци, Скопска Црна Гора
* Св. Никола Шишевски, Матка
* Св. Никита, с. Бањани, Скопска Црна Гора
* Св. Спас, Скопско
* Успение на Пресвета Богородица, Скопје
* Успение на Пресвета Богородица, Матка
* Св. Спас, Скопје
2 Дељадровско-илинденска епархија
* Дељадровски манастир
3 Полошко-кумановска епархија
* Св. Ѓорѓи, с. Старо Нагоричане, Кумановско
* Карпински манастир, с. Сув Ора, Кумановско
* Св. Атанасиј с. Лешок Тетовско
4 Дебарско-кичевска епархија
* Св. Софија, Охрид
* Плаошник, Охрид
* Св. Јован Богослов-Канео, Охрид
* Пресвета Богородица-Перивлептос, Охрид
* Св. Наум, Охридско
* Бигорски манастир Св. Јован Крстител
* Св Богородица Пречиста, Кичевско
* Свети Ѓорѓи Победоносец, село Рајчица (Дебар)
5 Преспанско-пелагониска епархија
* Св. Ѓорѓи, с. Курбиново, Преспа
* Св. Никола, Варош, Прилепско
* Св. Архангел Михаил, Варош, Прилепско
* Манастир „Св. Преображение“ - Зрзе, Прилепско
* Св. Јован Крстител, с. Слепче, Демир-Хисарско
* Св. Атанасиј, с. Журче, Демир-Хисар
* Успение на Пресвета Богородица, с. Суводол, Демирхисарско
* Успение на Пресвета Богородица, Трескавец, Прилепско
* Рождество на Пресвета Богородица, с. Сливница, Преспа
* Рождество на Пресвета Богородица, с. Сливница, Преспа
* Рождество на Пресвета Богородица, с. Новаци, Битола
6 Повардарска епархија
* Полошки манастир Св. Георгиј, Кавадаречко
* Манастир Св.Ѓорѓи, Неготино
7 Брегалничка епархија
* Св. Никола, Штип
* Лесновски манастир Св. Архангел Михаил, Лесново
8 Струмичка епархија
* Пресвета Богородица Елеуса, с. Вељуса
* Св. Леонтиј, с. Водоча
* Св. Архангел Михаил, Берово
* Манастирски комплекс Св. Партениј Зографски, Стар Дојран
Јастреб кокошкар

Јастребот кокошкар (''Accipiter gentillis'') е жител на речиси сите шуми и планини во Република Македонија. Распонот на крилата може да достигне и до 80 cm. Женките се поголеми од мажјаците и со леснотија можат да совладаат плен до големина на зајак. Се хранат со најразновиден дивеч, цицачи, глодачи и птици.
Првата година од животот младите птици се темнокафени, а по митарењето ја добиваат својата граоресто сива боја. Се гнезди на високи буки и четинари. Гнездото го прави во стари непристапни шуми каде во подножјето има поток или рекичка.Во изградбата на гнездото учествуваат двете единки, а старите гнезда ги доградуваат секоја наредна година. Така што често старите гнезда можат да бидат големи како кај штркот. Во средината на гнездото често се среќаваат и зелени гранки од елка кои даваат мека подлога за јајцата и ги штитат младите птици од вошки.Во гнездото најчесто има од 2-4 бели јајца. Во зависност од пристапноста до храна јастребот може да ги прехрани и сите младенчиња.
Многу сурово е прогонуван, ловен, и труен од страна на одледувачите на домашна живина, а неподнослив непријател им е на одгледувачите на гулаби - гулабарите. Но, и покрај тоа, еволуцијата го натерала да се снаоѓа и да преживее, што говори дека е неприкосновен и способен борец за опстанок во денешницата. Тој лови на многу перфиден начин. Кога лови, лета многу ниско до самата земја, пленот го здогледува и фокусира седејќи скриен до самото стебло на некое дрво. Така ниско летајќи неговиот плен не го забележува сè до последниот миг кога веќе е касно и се наоѓа во страшните канџи. Кокошкарот е една од најценетите птици за соколарство. Тој во рацете на добар соколар може да стане моќно оружје во ловот на зајаци, фазани, еребици, патки итн. Јастребот кокошкар го усмртува својот плен со стисокот на канџите, клунот му служи исклучуво за јадење. Во текот на зимските месеци јастребите се симнуваат од планините во потрага по храна и може да се забележат во непосредна близина на населените места. Многу често се случува да во непосредна близина на гулабарите им украдат гулаб пред самите очи. Овој разбојник се прилагодил на самечки живот и до наредната сезона за парење сам се грижи за себе и сам е одговорен за штетите кои ги прави. Без разлика на неговата крволочност и начин на живот, јастребот кокошкар е природно богатство кое треба да го сочуваме.
Стекнат имунолошки систем

Стекнатиот имунолошки систем или конкретниот имунитет е вид на имунитет, односно имун одговор на организмот кој се случува тогаш кога неспецифичниот имунитет нема да обезбеди заштита од туѓите честички — антигени. Конкретниот имунитет е збир од два вида на имунитет: хуморален и клеточен. Притоа, B-клетките се одговорни за одбранбената реакција антиген-антитело, која се случува при хуморалниот имунитет, додека Т-клетките се одговорни за клеточниот имунитет.
Меѓународен ден на трудот

Меѓународен ден на трудот — меѓународен празник кој се празнува на 1 мај и е посветен на борбата за зачувување и унапредување на правата на работниците.
Овој празник се одбележува на 1 мај во знак на почит кон жртвите на штрајкот што се одржал од 1 до 4 мај 1886 г. во Чикаго. На овој штрајк, организиран со цел воведување на осумчасовен работен ден, била употребена сила од страна на полицијата, при што имало и жртви. Подоцна, организаторите на штрајкот биле изведени на суд, при што четворица од нив биле погубени. Во знак на почит кон жртвите од чикашкиот штрајк, Втората интернационала на својот основачки конгрес во 1889 донесе декларација со која се повикуваат работниците од целиот свет на демонстрации на 1 мај со цел подобрување на својата положба. Оттогаш, традиционално, на 1 мај секоја година во повеќе земји ширум светот се одржуваат демонстрации во знакот на одбележувањето на Меѓународниот ден на трудот.
Меѓународниот ден на трудот е државен празник во повеќе земји во светот, пред сè во комунистичките и бившите комунистички земји. И во Република Македонија, Меѓународниот ден на трудот има статус на празник. Притоа, до 2006 година, тој се празнувал 2 дена, на 1 и 2 мај, а од 2007 година се празнува само еден ден. Во Македонија, празникот вообичаено не се одбележува политички и, наместо тоа, се користи како ден за екскурзии во природата.
1 Меѓународниот ден на трудот како мотив во книжевноста
* „Честит Први мај“ — песна на македонскиот поет Васил Куноски.
Крвни плочки

Крвни плочки (тромбоцити) — цитоплазматични парчиња во крвта и се едни од формативните елементи. Имаат бела боја и се големи околу 4 µ. Тие содржат ткивна материја серотонин и ензим тромбокиназа, кои лесно се ослободуваат при кршење на плочката. Со тоа крвните плочки имаат клучна улога во хемостазата, поточно во згрутчувањето на крвта (за да се спречи крвавење). Ако некој крвен сад е оштетен (на пример, со пресекување или со модринки), крвните плочки брзо одат на местото и се групираат за да ја затнат пукнатината.
Недоволен број на крвни плочки може да предизвика често крвавење од носот, подолго крвавење при пресекување, абнормално добивање модринки, или крвавење во столицата, урината или на кожата. Во сериозни случаи, кога бројот на плочките е многу мал, постои опасност од крвавење во внатрешните органи или во мозокот.
Мастоцит

Мастоцитите (познати и како маст клетки) се клетки кои се дел од имуниот систем и играат главна улога во алергиските реакции во организмот. Тие се резидентни клетки на повеќе видови ткива и содржат многу гранули во нивната цитоплазма, кои се богати со ''хистамин'' и ''хепарин'' (двата главни одговорни фактори кои предизвикуваат алергиски реакции).
''Мастоцитите'' играат важна улога во штитењето на човечкиот организам од патогени и учествуваат во лечењето и заздравувањето на раните. Овие клетки се многу слички со клетки, и по изглед и по функција, но се разликуваат по тоа што тие потекнуваат од различни лози на клетки.
Мастоцитите, многу често се грешат со , со тоа што нивното име потсеќа на маст (масно), но ова е погрешен заклучок и треба да се врши диференцијација помеѓу двата поими.
Хемостаза

Хемостазата е одбранбена реакција на организмот, бидејќи тоа е процес на прекинување на крвавењето кое настанало како резултат на повреда на некој крвен сад. При повреда на крвните садови започнува хемостазата, манифестирајќи се преку:
# Стеснување на крвните садови
# Создавање на тромбоцитен затворач
# Коагулација на крвта
# Сраснување на сврзното ткиво.
Сврзно ткиво

Сврзното ткиво е животинско ткиво чијашто основна улога е потпора и заштита на органите. Тоа исто така ги поврзува останатите клетки и ткива во организмот.
Сврзното ткиво е составено од три компоненти:
# Основна супстанција (матрица)
# Сврзни влакна и
# Сврзни клетки.
Основната супстанција функционира како молекуларно сито кое ја олеснува дифузијата на метаболитите помеѓу крвта и самото сврзно ткиво, а истовремено претставува и физичка бариера за продор на големи честички, како бактерии или други микроорганизми.
Сврзните влакна имаат потпорна улога, односно обезбедуваат потпора на сврзното ткиво. Тие формираат густи потпорни мрежи во кожата, стромата на паренхимските органи, ги прикрепуваат поединечните клетки во ткивото, мускулните клетки итн. Се разликуваат три типови на сврзни влакна:
# Колагени - изградени се од колаген, белковински полимер на тропоколагенот, чијашто структурна организација дава извонредна јачина и отпорност кон истегнување. Колагените влакна се присутни во сите типови на сврзно ткиво (освен во крвното). Се јавуваат во вид на дебели снопови и му даваат цврстина на ткивото
# Ретикуларни - тенки колагени нишки собрани во деликатни мрежи
# Еластични - лесно се растегнуваат и не се толку јаки како колагените влакна. Присутни се во повеќето фиброзни ткива и особено во ткивата кои бараат флексибилност. Составени се од белковината еластин.
Сврзните клетки можат да бидат постојано присутни во сврзното ткиво (перманентни), или, пак, слободни, привремено сместени во сврзното ткиво. Имаат релативна бројна застапеност и нивното присуство е варијабилно, во зависност од густината на фибриларната компонента на сврзното ткиво, локацијата, како и нивната функционална состојба. Тука спаѓаат: фибробласти, мезенхимални клетки, фиксирани макрофаги или хистоцити. Од привремените клетки се среќаваат: неутрофили, еозинофили, моноцити и лимфоцити кои доаѓаат од крвта и формираат т.н. емигрантска популација. Овие клетки учествуваат во имуниот одговор и воспалителните реакции. Фибробластите ги произведуваат колагените влакна, а мастоцитите се специјализирани за синтеза и складирање на липиди.
1 Типови на сврзно ткиво
Класификацијата на различни типови на сврзни ткива не е така јасна и остро разграничена. Се разликуваат неколку типови сврзни ткива, кои понатамошно можат исто така што се поделат:
* Влакнесто сврзно ткиво (сврзно ткиво во потесна смисла):
** Растресито сврзно ткиво
** Густо (фиброзно) сврзно ткиво
*** Формирано
*** Неформирано
* Сврзно ткиво со посебни својства:
** Масно ткиво
** Еластично ткиво
** Крвно ткиво
** Слузно ткиво
* Потпорно сврзно ткиво:
** Коскено ткиво
** ‘Рскавично ткиво.
** Фиброзно сврзно ткиво
Употреба на загради во македонскиот јазик

Заградите, „(“ и „)“, во македонскиот литературен јазик се употребуваат во следните случаи:
* Зборови, изрази или цели реченици кои придонесуваат да се дообјасни нешто што е речено пред тоа:
** Тој го посетил градот Малме ''(Шведска)''.
** Митре извади од црвените бечви ''(од купечко платно)'' голема шамија со цвеќиња и го избриша челото.
** Тој зел околу педесет илјади денари ''(а тоа не е мала сума)''.
* Дидаскалии во драмите:
** Петре ''(претходно искашлува)'': - Тоа не е така.
** Васка ''(влегува од десната врата)'': - Добро вечер!
* Реченици, изрази што укажуваат на односот на слушателите кон она што го зборува говорителот:
** Да живее слободата! ''(долг и силен аплауз).''
Носовка

Мала носовка (старосл. ''юсъ малъıи'', кирилица: , глаголица: ) и голема носовка (стсл. ''юсъ большии'', кирилица: , глаголица: ) — букви кои означуваат две општословенски носни самогласки, во прасловенскиот и старословенскиот јазик. Секоја од нив се наоѓа и во јотуван облик (кирилица: и ; глаголица: и ), како лигатура со буквата I.
Фонетски, мала носовка означува , а голема носовка — . Би можеле да се претстават како е<sup>н</sup> / е<sup>м</sup> за малата и о<sup>н</sup> / о<sup>м</sup> за големата носовка.
Имињата на буквите не се поврзани со капитализација: двете букви постојат и во големи и во мали варијанти.
1 Губење на носовките
Сите современи словенски јазици кои користат кирилица ја имаат изгубено оваа буква, со тоа што кај секој од нив носовката станала непотребна поради гласовните промени низ времето.
Големата носовка била составен дел од бугарската азбука и руската азбука сѐ до 1945 г. Меѓутоа, дотогаш засната носовка исчезнала од јазикот. Како резултат на тоа, постоеле несоодветности помеѓу буквата и фактичкиот јазик и луѓето морале напамет да учат каде да ја ставаат буквата без некоја логика. Постојат некои македонски дијелекти околу Лерин и Костур и во Пиринска Македонија кои сѐ уште имаат носен изговор: ''К’<sup>н</sup>де гре<sup>н</sup>деш, мило че<sup>н</sup>до?'' („Кѫдє грѧдєшъ, мило чѧдо?“)
Во Русија, малата носовка било преземено за да ја означува јотираната буква я на средината или на крајот од зборот; современата буква ја (я) е прилагодување на оваа курзивен облик од XVII век променета со типографската реформа од 1708 г.
Во полскиот јазик, кој користи латиница, буквата Ę, ę ја има фонетската вредност на малата носовка, додека буквата Ą, ą на големата носовка. Јотизираните облици пак, на полски се пишуваат со ię, ią. Меѓутоа, фонемите ę и ą не водат историско потекло од оние кои малата и големата носовка ги означувало, но се создадени потоа на полско тло.
2 Поврзано
* Јат
Агранулоцит

Агранулоцити — вид леукоцити со овални, несегментирани јадра. Во нив не среќаваат гранули, откаде им доаѓа и името. Агранулоцитите имаат способност за клеточна делба и повеќето од нив (како моноцитите, Т и B лимфоцитите) се произведуваат во лимфните јазли, слезината, крајниците и градната жлезда. Овие клетки имаат важно значење во клеточниот имунитет. Тие ги контролираат долготрајните бактериски инфекции и ги неутрализираат токсините во ткивата погодени со инфекцијата.
Бураг

Бураг (латински: ''rumen''), наречен и преден желудник, е првата комора на желудникот кај преживните животни. Тој служи како примарно место каде се врши ферментација на дигестивниот материјал во целиот систем за варење. Откако храната се голта, таа патува во дорзалниот мрежавец (''reticulum''), првата комора на желудникот кај преживарите, од каде се носи во дорзалниот бураг, каде потпаѓа под ензимско (ферментско) дејство.
Белковинските, неструктурните јаглехидрати (вклучувајќи скроб, сахароза и пектин), и структурните јаглехидрати (вклучувајќи хемицелулоза и целулоза) се ферментираат од преживарските микроби. Низ процесот на варење и преживање, дигестивните честички се редуцираат во големина, а се зголемува нивната густина сѐ додека тие не преминат во вентралниот бураг. Контракциите на бурагот го носат дигестивниот материјал повторно во мрежичката и преку ретикулобуражниот отвор тие одат до другите делови на дигестивниот тракт. Алтернативно, честичките можат да бидат однесени повторно во бурагот.
Бидејќи границата помеѓу бурагот и мрежичката е неизразена и нецелосна, овие комори се нарекуваат некогаш и како ''мрежобураг''.
Кочија

Класичната дефиниција за кочија е возило со коњска влеча за приватни лица со полуелиптична амортизација (елиптични пружини во 19 век) или кожни ремени за амортизација кои можат да бидат лесни брзи и практични или пак големи и удобни.
Влечно возило без пружини се нарекува ''кола''.
1 Историја на кочиите
Во средниот век сите патници или оделе или јавале, освен старите и немошните. Патот со грубите коли не бил лесен. Затворените кочии почнале да се користат од аристократијата во 16 век. Во 1601 во Англија за кратко време дури и постоел закон во кој се забранува мажи да се возат во кочии, бидејќи тоа се сметало за женствено. Возила со подобра амортизација се појавиле во 17 век. Нови, полесни возила со модерен изглед иу засебни називи се впуштиле во меѓусебна конкуренција кон средината на 18 век. Изработувачите на кочии соработувале со резбари и позлатувачи, сликари и лакери како и со глазери и тапацири за изработка на лесни, брзи и удобни возила за забава и покажување.
Кај британските и француските кочии, кочијашот седел на издигнато седиште напред. Во Шпанија пак, кочијашите ги јавале коњите.
Од 1860-тите богатите престанале да ги користат кочиите за долги патишта: купе од прва класа била брза и современа алтернатива. Потоа, во 1890-тите, како што автомобилите почнале да се користат, кочијаштвото станал спорт за високите класи во Британија и Америка каде богатите луќе се тркале со големи кочии кои обично би биле возени од кочијаши.
2 Типови на кочии
Постоеле голем број на видови на кочии. Кон средината на 18 век имало повеќе од 325 вида. Веќе на почетокот на 19 век кочиите се бирале не само по нивните перформанси и пратична употреба, туку и како статусни симболи кои се менуваат со модата. Еве некои видови:
valign, valign, valign, valign
3 Кралски кочии
* Златна церемонијална кочија
* Ирска церемонијална кочија
* Шкотска церемонијална кочија
4 Збирки на кочии
* Нимфенбург
* Уметничкоисториски музеј, Виена
*** Версај, Великите коњушници
**
Анубис

Анубис — бог од староегипетска религија, претставен со глава во вид на шакал или на куче. Тој се родил така што Нефтида се преправила како Изида, и го завела Озирис да легне со неа. Тој бил одгледан од Изида и кога пораснал ја следел каде и да оди и бил нејзин чувар, а бил исто и чувар на Озирис. Тој имал силно сетило за мирис и и' помагал на Изида да ги пронајде распарчените делови на нејзиниот маж Озирис. Тој бил бог и заштитиник на балсамичарите, лекарите и хирурзите. Бил господар на церемониите. Тој ги водел за рака душите на мртвите низ Аменти - подземното кралство на неговиот татко Озирис. Анубис ѝ помагал на Изида при барањето на расечените делови на Озирис. Анубис бил присутен во подземниот свет при мерењето на терезија на душата на мртвата личност.
Несомнено е дека обожувањето на Анубис започнало од најстари времиња во Египет. Негова мајка била Нефтида, а татко според една верзија му бил Сет; според друга бил син на богот Ра.
Во погребните церемонии, Анубис ја примал мумијата и ги поставувал своите заштитнички раце врз нејзе. Тогаш (според вињетите) тој говори: Дојдов да го заштитам Озирис; а носот на покојникот вели; „Моите усни се усните на Анпу“. Од разните извадоци на „Книгата на Мртвите“ се гледа дека Анубис бил голем бог на Подземниот Свет (т.е. Аменти), така што, неговата величина и важност се речиси исти со оние од Озирис.
1 Наводи
* Египетска религија - египетската идеја за задгробниот живот - Е.А. Волис Баџ
Демокрит

Демокрит од Абдера (околу 460-370 п.н.е.) е најзначајниот претставник на материјализмот во антиката.
1 Животопис
Демокрит го потрошил неговото богатство патувајќи по Египет, Вавилон и Грција.
2 Философија
Демокрит ја разработил теоријата за атомите, поставена од неговиот претходник Леукип. Тој сметал дека постојат битие и небитие. На битието гледал како на сетилно достапна објективна состојба на светот. Битието, според него, е деливо. Меѓутоа делењето не може да оди до бесконечност, туку мора да запре на некои делчиња што не можат понатаму да се делат. Нив Демокрит ги нарекол атоми (неделиво). За да докаже дека постојат атомите се служи со еден аргумент на Зенон. Тој образложува: ,,Ако предметите бесконечно се делат на се поситни и поситни делчиња, тогаш ќе има бесконечен број делчиња. Ако тие имаат големина колку и да е мала, збирот од бесконечно ситни делчиња ќе даде бесконечно голем предмет. Но и овие делчиња да немаат големина, тогаш збирот на бесконечен број делчиња на еден предмет што немаат големина дава предмет без големина". И така претпоставката дека деливоста на секој предмет оди до бесконечност е невозможна (апсурдна), според тоа логички следи дека секој предмет кој има определена големина е составен од атоми. За атомите не можеме да речеме ништо друго освен дека се битие. Тие се концентрација на битието, апсолутна набиеност. Спојувајќи се, атомите, кои, поради тоа што се мали се сетилно недостапни, ги градат сложените тела кои го минуваат прагот на осетливоста и се достапни на сетилното познание. Сложените тела се составени од битие и небитие, од атоми и од празнина. Елејската школа учела дека битието мора да биде нешто исполнето, цврсто, неменливо. Демокрит се согласувал со тоа. За Демокрит, животниот идеал бил да биде автономен и слободен како што атомите се самостојни во постоењето, формата и во своето движење. Го викале ''мудриот'' со што се кажува дека тој и Аристотел биле најучени во таа епоха. Го викале и ''насмеаниот'' - постојано бил со ведар дух и се насмевнувал.
Позната е неговата изрека:
Повеќе би сакал да откријам една причинско-последична врска отколку да го добијам Персиското царство.
Тот

Тот (егип. „џехут“, ''ḏḥwty'') - едно од најважните божества на Египетскиот пантеон. Неговиот женски пандан била божицата Маат.
Главното светилиште на Тот било во Кемену (подоцна преименуван од старите Грци во Хермополис), каде претседавал над дружината од локални богови. Кај Грците бил познат како Хермес Трисмегист или Ешмунен кај Арапите. Исто така, тој имал светилишта во Абидос, Хесерт, Урит, Пер-Аб, Рекуи, Та-ур, Сеп, Хат, Пселкет, Талмсис, Анча-Мутет, Амен-хери-аб и Та-кенс. За него се мислело дека ги претставува срцето и јазикот на Ра и дека е посредник преку кој се пренесувала волјата на Ра во говорот. На овој начин, тој бил поистоветуван со Логосот на Платон (Словото на Јован) и умот на Господ. Во египетската митологија тој играл многу витални и значајни улоги и бил еден од двајцата богови кои стоеле на секоја страна од бродот на Ра (другото божество била Маат). Познат е како бог на магијата, писменоста, науката и судењето на мртвите.
Богот Тот бил претставен како човек со глава на птицата ибис, а понекогаш и со глава на бабун, а и на Месечината. Според некои легенди, тој бил син на Ра и негов гласник, а според други тој се создал самиот себе преку моќта на јазикот. Тот бил писарот меѓу боговите, го открил пишувањето и бил големиот бог на знаењето, мудроста, пишувањето, писмото и тајните. Тој бил и бог на Месечината и бог на магијата. Во судот на мртвите, тој бил писарот кој ги запишувал исповедите на мртвите на неговите сведоци, а исто така правел запис на тоа кој ќе оди во рајот на блажените, а кој ќе биде изеден од кучињата на судот. Платон го обвинувал Тот поради тоа што ги открил броевите и буквите, сметајќи дека, потпирајќи се врз пишаниот збор, луѓето ќе го загубат сеќавањето.
Гнајс

Гнајсот е метаморфна карпа составена од средни до поголеми, груби зрна. Има висок степен на метаморфизам. Гнајс (''Gneiss'') е стар германски збор првично употребуван од рударите во Саксонија. Потеклото на гнајсевите е различно. Со метаморфоза на гранитите настануваат ортогнајсевите, додека парагнајсевите настануваат со преобразба на песочниците и со момирокизација на шкрилците.
Според својата структура, гнајсевите можат да бидат гранобластични, лепидобластични, порфиробластични, додека во зависност од својата текстура се делат на шкрилави, масивни, окцести, лентести и набрани. Гнајсевите се изградени од кварц, алкални момирок и лискуни како важни состојки. Кварцот е обилно застапен и се јавува во зрна со различна големина.
Во Македонија гнајсевите се доста застапени, почнувајќи од околината на Прилеп, па сѐ до Кајмакчалан.
Кирилични бројки

Кирилични бројки — броен систем на основа на старословенската кирилица, употребувана кај јужните и источните Словени, вклучувајќи ја Македонија. Овој систем се употребувал во Русија сѐ до 1700-тите кога Петар Велики ја заменил со индоарапскиот броен систем.
Системот бил квазидекаден, заснован на јонскиот броен систем и се пишувал со соодветни графеми од кирилицата. Секоја единица (1, 2, ... 9) имала своја буква, како и секоја десетка (10, 20, ... 90) и секоја стотка (100, 200, ... 900). Броевите се запшишувале од лево на десно со исклучок на броевите од 11 до 19. Тие биле пишувани од десно на лево. Броевите се разликувале од текстот по тоа што врз нив се придодавало титло. Доколку бројот бил поголем од 1000, бил употребуван знакот за илјадници се пишувал пред бројката ҂ и по него се пишувал бројот на илјадницните со соодветните букви.
Примери:
* — 1706
* — 7118 година по библиски стил, еднаква на 1610 н.е.)
Глаголичните броеви работеле на сличен принцип, освен тоа што бројките се пишувале по глаголскиот азбучен ред, а не по ред преземен од грчкото писмо.
1 Поврзано
* Старословенско писмо
* Глаголица
* Глаголични броеви
* Грчки броеви
* Римски броеви
Шкрилец

Шкрилецот е среднозрнеста до крупнозрнеста метаморфна карпа со среден до висок кристалитет и со одлично изразена шкрилавост, по која и го добиле името. Од минералите, во нив доминираат мусковит, талк, хлорит, биотит и други. Името го добиваат по водечкиот минерал или минералите што доминираат: микашисти (ако доминира лискунот), хлоритски шкрилци, талкотни шкрилци итн. Кварцот како редовна состојка некогаш може и да доминира (кварц-микашисти, кварц-хлоритски шкрилци итн.).
Лискун

Лискун — мошне распространета метаморфна карпа со среден или висок кристалитет. Структурно се лепидобластични, додека текстурно се шкрилави. Настануваат со метаморфоза (видоизменување) на глинестите карпи.
Овие карпи се изградени од кварц и лискуни, како важни состојки. Од групата лискуни најчесто се застапени мусковит, а нешто поретко биотит. Отпорни се кон хемиско распаѓање, но поради составот и добро изразената шкрилавост, лесно подлежат на механичко распаѓање.
Тава (дрво)

Тава (науч. ''Beilschmiedia tawa'') е новозеландско широколисно дрво кое вирее насекаде при крајбрежните краишта на централниот дел од земјата. Зборот „tawa“ е маорското име на дрвото. Тавата често е дрвото со доминантна крошна во ниските шуми на Северниот остров и североисточниот дел на Јужниот остров, но често создава и поткрошна во големите шуми ширум земјата под ногоплодите како кахикатејата, матаито, мирото и римуто. Дрвото расте до 30 м или повеќе во височина, а пречникот на трупот му достигнува до 1,2 метри. Дрвото има мазна темна кора.
Тава дрвото дава мали, незабележителни цветови, а по нив и плодови со боја на темноцрвена слива и должина од 2-3,5 см. Со неговите големи плодови, ова дрво е познато по тоа што истото зависи исклучиво од птицата кереру (новозеландски гривјак) и (кога е таму), северноостровскиот кокако за разнесување на семето. Ова се единствените преживеани птици од првобитната новозеландска биота, доволно голема за да може да ги јаде овие семиња, да ги свари, а потоа да исфрли измет. Тавата исто така може да поддржува значајни епифитни градини под нивние крошни.
Населбата Тава во градот Велингтон го носи името на ова дрво.
0.1 Употреба
Ова дрво е едно од ретките тврди дрва во земјата кои даваат добар дрвен материјал. Дрвото може да се употребува, меѓу другото, и за привлечни и еластични дрвени подови. Во дивината овие дрва се забранети да се сечат, освен кога се самите паднати, и тоа со посебна дозвола.
Комо (езеро)

Комо (|Lago di Como или ''Lario'') — езеро од ледничко потекло во Ломбардија, Италија. Зафаќа површина од и со тоа е трето по големина во земјата, по Гарда и Маџоре. Со своите 410 м ова езеро е едно од најдлабоките езера во Европа и самото дно е 200 м подморска височина.
Езерото има многу интересен облик: како превртена буква „Y“. Северниот ракавец почнува од градот Колико, додека градовите Комо и Леко се наоѓаат на краевите на југозападниот, односно југоисточниот ракавец. Малите гратчиња Белаџо, Менаџо и Варена се наоѓаат кај крстопатот помеѓу трите ракава на езерото: ти се поврзани, меѓу другото, со тригајолна бродска превозна служба.
Во голем дел езерото го полни реката Ада, која се влева близу градот Колико а истекува кај градот Леко. Ова значи дека југозападниот ракавец е всушност слеп завршеток бидејќи Комо, за разлика од Леко, често се поплавува. Убавината на езерото и околината привлекува многу богати луѓе и ѕвезди каде тие имаат вили.
1 Името на езерото
Вистинското италијанско име на езерото е ''Lario'', но ова име ретко се употребува; Обично езерото се нарекува ''Lago di Como', што значи „Езеро Комо“.
2 Крајезерски населени места
Населени места крај Комо
Западен брег од север кон југ
Јужен брег од запад кон исток
Источен брег од север кон југ
* Домазо
* Граведона
* Донго
* Мусо
* Менаџо
* Каденабија
* Тремецо
* Мецегра
* Лено
* Осучо
* Аргењо
* Бриено
* Молтрасио
* Чернобио
* Комо
----
* ''Комо''
* Блевио
* Белаџо
* Малграте
* ''Леко''
* Колико
* Дорио
* Дервио
* Белано
* Варена
* Леко
3 Поврзано
* Вила дел Балбијанело
Фонетика и фонологија на старословенскиот јазик

Старословенскиот гласовен систем ги опфаќа согласките и самогласкит во овој изумрен јазик. Дополнително, оваа област го проучува начинот на создавање на гласовите.
1 Самогласки
Старословенската азбука се состоела од 38 букви со кои се обележувале словенските гласови, и тоа 11 самогласки, а дугите за согласки. Самогласките се обележувале со овие букви: , ,, , , , , , , . Од нив тврди (од заден ред) се: , ,, , , , а меки (од преден ред) се: , (,), , и . Во фонетиката општо самогласките се делат на самогласки од преден ред т.е. такви што се образуваат во предниот дел на устата (со врвот на јазикот кој се движи кон предното непце и на самогласки од заден ред, т.е. такви што се образуваат во задниот дел на устата, со задниот дел на јазикот.
Покрај чистите самогласки имало и двогласки: , , , и . Како што се гледа, за одбележување на гласот и имало три, а за о и у по два знака, но во нивното читање немало разлика. Подоцна во некои јазици (како македонскиот) се извршило едначење меѓу нив, додека кај некои останале да се употребуваат 2-3 од нив.
Самогласките , , , , и се читале на следниов начин:
* Старословенските гласови и биле полугласови. Тоа значи дека биле редуцирани, односно мошне кратки гласови, пократки од кратките самогласки и . бил од заден, а од преден ред. Тоа може да се види од фактот што согласките пред не смекнувале, а пред смекнувале, како во , а се озговарало како „н“, а во како „њ“.
:Првиот полуглас се вика „јор“ и се изговарал помеѓу и .
:Полугласот се вика „јер“ и се изговарал помеѓу и . Примери за тоа се: , , , , . Можеле да стојат и во средината и на крајот од зборот, зад согласка.
* Гласот се изговарал како носно ''о'', односно ''о<sup>н</sup>'': , , . Се нарекува „носно о“ или „голема носовка“.
* Гласот се изговарал како носно ''e'', односно како ''е<sup>н</sup>'': , , , . Се вика „носно е“ или „мала носовка“.
* Гласот се изговарал како среден глас помеѓу ''е'' и ''а'' (''e<sup>а</sup>''): , , . Се вика „јат“.
* Гласот се вика ''јери'' и се изговарал помеѓу ''и'' и ''ъ'', слично на руското ''ы'': , , . Тој самогласка е од заден ред.
2 Самогласно р и л
Во старословенскиот јазик постоеле и самогласни и . Тие се обележувале со и ( и ) кога се наоѓале меѓу согласките: , , , итн.
3 Согласните групи шт и жд
Согласните групи и се типични за старословенскиот гласовен систем. Тие се изговарале меко: ш'т', ж'д', како во , , , итн.
4 Поврзано
* Старословенски морфолошки систем
* Старословенски јазик
Гранодиорит

Гранодиорит — вариетет на гранитот, кај кои натриумовиот плагиоклас преовладува над алкалниот момирок. Имаат зрнеста (главно среднозрнеста до ситнозрнеста) структура. По боја се сивозелени, зелени или црвеникави (кога бојата им доаѓа од обоениот момирок). Бидејќи се побогати со боени состојки, гранодиоритите се главно потемни од гранитите.
Минерали кои го градат гранодиоритот се:
*кварц,
*алкални момирок, кои може да биде ортоклас или микроклин,
*интермедијарни плагиоклас,
*обоени минерали (најчесто од групата на лискуни).
Структурата на гранодиоритот е зрнеста, а текстурата е масивна.
1 Поврзано
*Список на карпи
Гранит

Гранитот — едeн од најраспространетите плутонски магматски карпи. Името го добил по зрнестата структура (од латинскoто: ''grannum'' што значи зрно). По боја можат да бидат сиви, светлосиви, темносиви и црвеникави. Имаат зрнеста структура, но со мошне големи варијации на зрната. Според големината на зрната се разликуваат:
* Грубозрнести (со големина на зрната преку 10мм);
* Крупнозрнести (5 до 10мм);
* Среднозрнести (3 до 5мм);
* Ситнозрнести (2 до 3мм);
* Мошне ситнозрнести гранити (под 2мм).
Гранитите содржат доста кварц (некогаш и 20 до 40%) и момироки, со присуство на лискун или некој друг минерал што поблиску го одредува вариететот на карпата. Гранитите се мошне отпорни карпи. Со нивно раздробување се добива гранитски грус. Одејќи од гранитите кон гранодиоритите и диоритите, пропорционално се смалува количеството на кварц и алкален момирок, додека количеството на натриумовиот плагиоклас расте.
Диорит

Диоритот е магматска карпа која по својот надворешен изглед се разликува од гранодиоритите по потемната боја што доаѓа од содржината на обоени минерали, како и поради отсуството на кварц. Тоа се интрузивни карпи со темносива, сивозелена, зелена, па дури и темнозелена боја. Ретко се јавуваат како самостојни маси, т.е. обично се среќаваат покрај гранодиоритите како маса без кварц. Типичните диорити се среднозрнести до крупнозрнести карпи.
Диорит (јазик англиски|Diorite, јазик француски|Diorite, јазик германски|Diorit, јазик руски|Диорит) е интермедијарна магматска длАбинска карпа.
Се создава со кристализација на базични магми, во однос на оние од кои кристализираат сијенит и монцонит. Кристализацијата на магмата се врши во длабоките делови на Земјината кора.
Минерали кои го градат диорит се:
* интермедијарен плагиоклас: андезин или олигоклас,
* обоен минерал: хорнбленда, аугит, биотит, хиперстен,
* споредни минерали: апатит, магнетит, сфен.
Структурата на диориттот е зрнеста, а поретко може да биде и порфироидна. Текстурата е масивна.
1 Поврзано
* Список на карпи
Метаморфна карпа

Метаморфните карпи (''Meta - morphe'' - изменување на формата, видоизменување) се голема група на карпи. Тие се настанати со преобликување на магматските и седиментните, или веќе постоечките метаморфни карпи. Ваквите промени се резултат на физичко - хемиски услови кои се разликуваат од оние кои владееле во времето на настанување на матичната (магматска или седиментна) карпа. Најчесто метаморфизмот се врши поради промена на притисокот и температурата, при што преобразбата на матичната карпа може да биде структурна, минералошка и хемиска. Со процесот на прекристализација се зголемуваат зрната, при што, на пример од варовниците настануваат мермери, од песочниците кварцити и сл.
Метаморфни карпи се мермерот, гнајсот, шкрилците, кварцитот, амфиболитот и други.
Терминот шкрилавост или фолијација се користи за взаемниот паралелен распоред на листовидните минерали, како биотит, мусковит, хлорит, талк итн.
Метаморфните карпи се делат на ''регионално-метаморфни'', ''динамометаморфни'' и ''контактно-метаморфни''.
1 Поврзано
* Карпа
* Магматски карпи
* Седиментни карпи