Џон Ивлин

Џон Ивлин (|John Evelyn; — ) — англиски писател, земјопоседник, градинар, дворјанин и ниж управен службеник, кој денес е најпознат како дневничар. Тој бил еден од основачите на Кралското друштво.
Дневникот, или мемоарите на Џон Ивлин, го опфаќа периодот од неговиот возрасен живот од 1640 година, кога бил студент, до 1706 година, годината кога починал. Тој не пишувал секојдневно во секое време. Големиот број на томови даваат увид во животот и настаните во времето пред да се објавуваат редовни списанија или весници, што ги прави дневниците од поголем интерес за современите историчари отколку што таквите дела би можеле да бидат во подоцнежните периоди. Делото на Ивлин опфаќа уметност, култура и политика, вклучувајќи го и погубувањето на Чарлс I, подемот на Оливер Кромвел и евентуалната природна смрт, последната Голема чума во Лондон и Големиот пожар во Лондон во 1666 година.
''„Дневникот“ на Џон Ивлин'' првпат бил објавен постхумно во 1818 година, и доживеал определен успех, но со текот на годините бил засенет од дневникот на Семјуел Пипс. Пипс напишал поинаков вид дневник, во истиот период, но опфаќајќи многу пократок период, 1660–1669 година, и многу подетално.
Помеѓу повеќето теми за кои пишувал Ивлин, градинарството претставувало сè поголема опсесија, а тој оставил огромен ракопис на оваа тема кој не бил отпечатен сè до 2001 година. Објавил неколку преводи на француски книги за градинарство, а неговото ''дело „Силва, или разговор за шумски дрвја“'' (1664) бил многу влијателно во апелот до сопствениците на земјиште да садат дрвја, за кои тој верувал дека земјата е опасно кратка. Делови од неговиот главен ракопис биле додадени во изданијата на ова дело, а исто така биле објавени и одделно.
1 Животопис
Џон Ивлин е роден во семејство чие богатство во голема мера се темелело на производство на барут. Џон Ивлин е роден во Вотон, Сари, и пораснал живеејќи со своите баба и дедо во Луис, Сасекс. Додека живеел во Луис, во Саутовер Грејнџ, се школувал во Старото граматичко училиште „Луис“, одбивајќи да биде испратен во колеџот Итон. После тоа се школувал на Балиолскиот колеџ, Оксфорд, и во Мидл Темпл. Во Лондон, тој бил сведок на важни настани како што се судењата и егзекуциите на Вилијам Хауард, 1-ви виконт од Стафорд, и Томас Вентворт, гроф од Страфорд.
Во 1640 година неговиот татко починал, а во јули 1641 година заминал во Холандија. Бил запишан како волонтер, а потоа логорувал пред Џенеп, на реката Вал, но неговото воено искуство било ограничено на шест дена живот во логор. Се вратил на есен пронаоѓајќи ја Англија на работ на граѓанска војна. Откако накратко се приклучил на ројалистичката војска и пристигнал предоцна за победата на ројалистите во Битката кај Брентфорд во 1642 година, тој поминал некое време подобрувајќи го имотот на својот брат во Вотон, но потоа заминал во странство за да избегне понатамошно вклучување во Англиската граѓанска војна.
Во октомври 1644 година, Ивлин ги посетил римските урнатини во Фрежус, Прованса, пред да замине за Италија. Тој присуствувал на предавања по анатомија во Падова во 1646 година и ги испратил Ивлиновите табели назад во Лондон. Се смета дека овие се најстарите зачувани анатомски препарати во Европа; Ивлин подоцна ги предал на Кралското друштво, а денес се наоѓаат во Хантеријанскиот музеј. Во 1644 година, Ивлин го посетил Англискиот колеџ во Рим, каде што католичките свештеници биле обучувани за служба во Англија. Во Венето го обновил своето запознавање со познатиот колекционер на уметнички дела Томас Хауард, 21-ви Ерл од Арундел, и ги обиколил уметничките колекции во Венеција со внукот и наследник на Арундел, подоцна војводата од Норфолк. Тој набавил древна египетска стела и испратил скица назад во Рим, која била објавена од отецот Кирчерски (1650), иако без да се наведе Иелин.
Во Фиренца, тој го нарачал т.н. кабинетот „Џон Ивлин“ (1644–46), раскошен кабинет од абанос со фиренски мозаик и позлатено-бронзени панели, кој денес се наоѓа во Музејот „Викторија и Алберт“. Тој бил во неговата куќа во Лондон по неговата смрт, потоа вратен во Вотон и многу веројатно е дека во „кабинетот од абанос“ подоцна биле пронајдени неговите дневници.
Во 1647 година, Ивлин се оженил за Мери Браун, ќерка на Сер Ричард Браун, англискиот амбасадор во Париз. Во текот на следните неколку години, тој патувал напред-назад помеѓу Франција и Англија, допишувајќи се со Браун во интерес на ројалистите, вклучувајќи ја и средбата со Чарлс I во 1647 година.
За време на периодот на Државната заедница на Англија, Ивлин сакал да ги задржи англиканските практики на Англиканската црква. Меѓу нив била богослужбата според ''Книгата за заедничка молитва''. Иако молитвеникот бил забранет и заменет со ''Директориумот за јавно богослужение'', Ивлин можел да најде и да се моли на службите со молитвеникот, вклучително и во Лондон. На една таква служба - одржана на Божиќ, 1657 година - Ивлин известил дека парламентарците „''ги држеа своите мускети против нас додека доаѓавме да ги примиме Светите елементи“''. Ивлин, исто така, раскажувал за редовното користење на канцелариите на молитвеникот и нејзиниот календар со неговото семејство во нивниот дом.
Во 1651 година, тој се уверил дека монархистичката кауза е безнадежна и решил да се врати во Англија. Следната година, двојката се населила во Дептфорд (денешен југоисточен Лондон). Нивната куќа, Сејс Корт (во непосредна близина на поморското бродоградилиште), ја купил Ивлин од неговиот свекор во 1653 година; Ивлин наскоро започнал дворот да го претвара во градина. Во 1671 година, тој се сретнал со мајсторот дрводелец Гринлинг Гибонс (кој изнајмил куќа на имотот Сејс Корт) и го запознал со Сер Кристофер Рен. Денес постои изборна единица наречена Ивлин во Дептфорд, лондонската општина Луишам. Тој останал ројалист, одбил вработување од владата на Комонвелтот и одржувал шифрирана преписка со кралот Чарлс II; во 1659 година објавил ''Извинување до Кралската партија''.
1.1 По реставрацијата
По англиската реставрација, кариерата на Ивлин заминала во горна насока, и тој уживал непрекината дворска наклонетост сè до неговата смрт. Никогаш не држел никаква важна политичка функција, иако извршувал многу корисни и споредни функции. Во 1660 година, тој бил член на групата што го основала Кралското друштво. Следната година, тој го напишал ''Фумифугиум'' (или ''Непријатностите на воздухот и чадот од Лондон што се распрснале''), памфлет за растечкиот проблем со загадувањето на воздухот во Лондон. Тој бил комесар за подобрување на улиците и зградите во Лондон, за испитување на работите на добротворните фондации, комесар на Кралската ковница и на странски плантажи. За време на Втората англо-холандска војна, која започнала на 28 октомври 1664 година, Ивлин служел како еден од четворицата комесари на Одборот за болни и повредени (меѓу другите биле Сер Вилијам Д'Ојли и Сер Томас Клифорд), останувајќи на тоа место за време на Големата чума во 1665 година. Не му било невозможно да обезбеди доволно пари за правилно извршување на своите функции, а во 1688 година сè уште поднесувал барање за исплата на своите сметки во оваа работа. Накратко дејствувал како еден од комесарите на тајната служба. Во 1695 година му била доверена функцијата благајник на Гриничката болница за пензионирани морнари и го поставил првиот камен-темелник на новата зграда на 30 јуни 1696 година.
Тој бил познат по своето познавање на дрвјата и имал пријател и дописник, Филип Думареск, кој „''посветувал поголем дел од своето време на градинарство, овоштарство и култура на дрвја''“. Трактатот на Ивлин, ''„Силва, или разговор за шумските дрвја“'' (1664), бил напишан како охрабрување до земјопоседниците да садат повеќе дрвја за да обезбедат дрва за растечката англиска морнарица. Понатамошни изданија се појавиле за време на неговиот живот (1670 и 1679), а четвртото издание (1706) се појавило веднаш по неговата смрт и ја содржи гравурата на Ивлин прикажана на оваа страница (подолу) иако била направена повеќе од 50 години претходно од Роберт Нантеј во 1651 година во Париз. Различни други изданија се појавиле во 18 и 19 век и содржат неточен портрет на Ивлин направен од Франческо Бартолоци.
Ивлин имал извесна обука како цртач и уметник и создал неколку бакрописи. Поголемиот дел од неговите објавени дела, изработени во форма на цртежи што ќе ги гравираат други, биле за илустрација на неговата сопствена работа.
По Големиот пожар во 1666 година, кој бил детално опишан во неговите дневници, Ивлин го претставил првиот од неколкуте планови (Кристофер Рен изработил уште еден) за обнова на Лондон, од кои сите биле отфрлени од Чарлс II, главно поради сложеноста на сопственоста на земјиштето во градот. Тој се заинтересирал за обновата на катедралата „Свети Павле“ од страна на Рен (со уметноста на Гибонс како значаен додаток). Интересот на Ивлин за градините дури го навел и да дизајнира градини за задоволство, како оние во Јустон Хол.
Ивлин станал плоден автор и пишувал книги на различни теми како теологија, нумизматика, политика, хортикултура, архитектура и вегетаријанство, и негувал врски со современици од целиот спектар на политичкиот и културниот живот на Стјуартската династија. Во септември 1671 година, тој отпатувал со кралскиот двор на Чарлс II во Норвич, каде што го посетил Сер Томас Браун. Како Браун и Пипс, Ивлин станал доживотен библиофил, а до неговата смрт се знае дека неговата библиотека сочинувала 3.859 книги и 822 памфлети, негови лични ракописи и преписка со благородни личности од Англија и Франција. Била наречена Архива на Џон Ивлин и сместена во Британската библиотека. Во неа би биле вклучени и неговите дневници поделени во четири тома со над половина милион зборови. Многумина биле рамномерно поврзани со француски стил и го носеле неговото мото ''Omnia explorate; meliora retinete'' („Проверувајте се што се проповеда и држете се до тоа што е добро.“) од Прво послание до Солуњаните, 5,21.
Неговата ќерка, Мери Ивлин (1665–1685), е признаена како псевдоним авторка на книгата ''Mundus Muliebris'' од 1690 година''. Mundus Muliebris: или, Отклучената дамска гардероба и нејзиниот тоалет. Во бурлеска. Заедно со речникот, составено за употреба на поубавиот пол'' е сатиричен водич во стихови за франкофилската мода и терминологија, а неговото авторство често се припишува на Џон Ивлин, кој се смета дека го уредувал делото за печат по смртта на неговата ќерка.
Во 1694 година, Ивлин се вратил во Вотон, Сари, бидејќи неговиот постар брат, Џорџ, немал живи синови достапни за да го наследат неговиот имот. Поради тоа, Ивлин го наследил имотот и семејното седиште, Вотон Хаус, по смртта на неговиот брат во 1699 година. Сајес Корт бил достапен за изнајмување. Нејзин најзначаен закупец бил рускиот цар Петар Велики, кој живеел таму три месеци во 1698 година (и предизвикал голема штета и на куќата и на имотот). Куќата повеќе не постои, но јавен парк со истото име може да се пронајде покрај улицата Ивлин.
Ивлин починал во 1706 година во својата куќа на улицата Довер, Лондон. Куќата и имотот Вотон ги наследил неговиот внук Џон Ивлин (1682–1763), подоцна Сер Џон Ивлин.
2 Семејство
Џон и Мери Ивлин имале осум деца:
* Ричард (1652–1658)
* Џон Стендсфилд (1653–1654)
* Џон (помладиот) (1655–1699)
* Џорџ (1657–1658)
* Ричард II (1664)
* Марија (1665–1685)
* Елизабета (1667–1685)
* Сузана (1669–1754). Единствено Сузана ги надживеала своите родители.
Мери Ивлин починала во 1709 година, три години по смртта на својот сопруг. Двајцата се погребани во Ивлиновата капела во црквата „Свети Јован“ во Вотон.
Епитафот на Ивлин (оригинален правопис) гласи:Овде лежи телото на ЏОН ИВЕЛИН, втор син на РИЧАРД ИВЕЛИН, кој откако служел на јавноста на неколку работни места, од кои најпочитуван бил Комесаријатот на Тајниот печат за време на владеењето на кралот Јаков II: и ја овековечил својата слава со многу потрајни споменици од оние од камен или месинг: неговите учени и корисни дела, се упокоил на 27 февруари 1705/6 година, на 86-тата година од својот живот, со целосна надеж за славно воскресение преку верата во Исус Христос. Живеејќи во период на вонредни настани и револуции, тој ја научил (како што самиот тврдел) оваа вистина која, согласно неговата намера, е овде објавена. Дека сè е суета што не е чесно и дека нема цврста мудрост освен во вистинската побожност.Од петте сина и три ќерки што му ги роди неговата најверна и одлична сопруга Мери, единствена ќерка и наследничка на Сер Ричард Браун од Сејс Корт во близина на Дептфорд во Кент, само една ќерка Сузана, мажена за Вилијам Дрејпер, го преживеа - другите две починаа во цветот на своите години, а сите синови беа многу млади освен еден по име Џон, кој почина на 24 март 1698/9 година, во 45-тата година од неговата возраст, оставајќи еден син ЏОН и една ќерка ЕЛИЗАБЕТ.Куќата и имотот Вотон му биле предадени на пра-пра-правнукот на Ивлин, Сер Фредерик Ивлин, третородениот (1733–1812). Баронетската титула потоа им припаднала на братучедите на Фредерик Ивлин, Сер Џон Ивлин, четвртородениот (1757–1833) и Сер Хју Ивлин, петтородениот (1769–1848). И двајцата биле ментално болни и затоа имотот му бил оставен на далечен братучед од првиот брак на дедото на дневничарот, во чие семејство тој останува до ден-денес, иако тие повеќе не ја населуваат куќата. Титулата исчезнала во 1848 година. Сепак, има многу живи потомци на Џон Ивлин преку неговата ќерка Сузана, г-ѓа Вилијам Дрејпер и неговата внука Елизабет, г-ѓа Сајмон Харкорт. Постојат многу потомци на пра-правнукот на Џон Ивлин, Чарлс Ивлин помладиот, преку неговата ќерка Сузана Придо (Ивлин) Рајт кои живеат во Нов Зеланд. Чарлс Ивлин помладиот бил исто така татко на Сер Џон Ивлин, четвртородениот, и на последниот барон, Сер Хју Ивлин, петтородениот.
Во 1992 година, черепите на Џон и Мери биле украдени од непознати лица кои ги пробиле камените саркофази на подот од капелата и ги искинале ковчезите. Тие сè уште не се пронајдени.
3 Дела
''„Дневникот“ на Џон Ивлин'' останал необјавен како ракопис до 1818 година. Тој е во кварто том кој содржи 700 страници, опфаќајќи ги годините помеѓу 1641 и 1697 година, а продолжува во помала книга - која го сведува раскажувањето на рок од три недели од смртта на авторот. И покрај записите што датираат од 1641 година, Ивлин всушност почнал да го пишува својот дневник многу подоцна, потпирајќи се на алманаси и извештаи на други луѓе за многу од претходните настани. Избор од ова го уредил Вилијам Бреј, со дозвола од семејството Ивлин, во 1818 година, под наслов ''„Илустративни мемоари за животот и делата на Џон Ивлин“, кој го опфаќа неговиот дневник од 1641 до 1705/6 година и избор од неговите познати писма''. Следеле и други изданија, вклучувајќи ги и оние на Х.Б. Витли (1879) и Остин Добсон (3 тома, 1906). Современото издание е од Ги де ла Бедојер, кој исто така ја уредувал преписката на Ивлин со Самјуел Пипс.
Активниот ум на Ивлин создал многу други дела, и иако многу од нив биле засенети од познатиот ''„Дневник“'', тие се од значителен интерес. Тие вклучуваат:
*''„За слободата и ропството''...“ (1649), превод од француски јазик на Франсоа де ла Мот ле Вајер, чија сопствена копија на Ивлин содржи забелешка дека тој „сакал да биде доведен во прашање од страна на бунтовниците за оваа книга“;
*''Државата Франција, каква што беше во IX-тата година од ... Луј XIII'' (1652), памфлет составен од лични набљудувања за кралското семејство, дворот, службениците, воените сили, институциите и обичаите на Франција;
*''Есеј за Првата книга на Т. Лукрециј „Карус де Рерум Натура“'' . Интерпретирано и напишано на англиски јазик од Џ. Ивлин (1656); на неговиот превод, Ивлин приложил коментар базиран на делата на Гасенди и други филозофски атомисти.;
*''Златната книга на Свети Јован Златоуст, за образованието на децата. Преведена од грчки од Ивлин'' (печатена 1658, датирана 1659);
*''Францускиот градинар: Упатство за одгледување на сите видови овошни дрвја и билки за градината'' (1658), преведено од француски јазик од Никола де Бонефонс;
*''„Карактерот на Англија“, како што беше неодамна претставено во „Писмо до еден благородник од Франција“'' (1659), сатира што ги опишува обичаите на земјата онака како што би му изгледале на странски набљудувач, препечатено во „Сомерсови ''трактати“'' (изд. Скот, 1812) и во ''„Харлејански зборник“'' (изд. Парк, 1813);
*''Доцните вести, или Пораката од Брисел разоткриена и Неговото Височество оправдана'' ... (1660), како одговор на клеветничкиот памфлет за Чарлс I од Маршамонт Недам ;
*''Фумифугиум: или Непријатностите на чадот од Лондон'' (1661), во кое тој предложил во Лондон да се садат дрвја со сладок мирис за да се прочисти воздухот;
*''Упатства за изградба на библиотека''... (1661), од францускиот на Габриел Науде;
*''Тиран или модул, во разговор за законите на сумптуарството'' (1661);
*''Скулптура: или историјата и уметноста на халкографијата и гравурата од бакар...'' (1662); ова го содржи првиот извештај за „Нов начин на гравирање, или ''Мецотинта'', соопштен од Неговото Височество Принцот Руперт до Авторот на овој трактат“. Всушност, многумина сметат дека Руперт, кој одиграл улога во пронаоѓањето или усовршувањето на мецотинтата, го напишал или е коавтор на овој дел. Фронтисписот „измислен“ (дизајниран) од Ивлин ги покажува неговите ограничувања како уметник на фигурата, освен ако не бил многу разочаран од неговиот гравер.
*''Силва, или разговор за шумските дрвја и размножувањето на дрвата во Неговите Величества, на кои е припоена Помона... Исто така, Kalendarium Hortense''... (1664); најпознатата од неговите книги; апел за пошумување насочен кон сопствениците на земјиште;
*''Паралела на античката архитектура со модерната'' (1664), од францускиот на Ролан Фреар, на која е додаден ''и „Преглед на архитектите и архитектурата“'' од сопственото перо на Ивлин
*''Идеја за совршенството на сликарството: Демонстрирано од принципите на уметноста и со примери'' (1668), превод на друго дело од Ролан Фреар;
*''Историјата на тројцата доцни познати измамници, имено Падре Отомано, Махомед Беј и Сабатеј Севи'' ... (1669);
*''„Навигација и трговија“, во кое титулата на Неговото Височество за Доминион над морето се потврдува наспроти Романот, а подоцна и „Претенденти“'' (1674), што е предговор на проектирана историја на холандските војни преземени на барање на Чарлс II, но поништени по склучувањето на мирот;
*''Филозофски разговор за Земјата'' ... (1676), трактат за хортикултурата, попознат по подоцнежниот наслов ''Тера''*''„Комплетен градинар“'' (1693), од францускиот јазик на Ж. де ла Квинтиние;
*''Нумизми. Разговор за медалони, антички и современи... На кој е додаден Дигресија за физиономијата'' (1697);
*''Ацетарија: Разговор за салати ...'' (1699), првата запишана книга за салати.
Некои од нив биле препечатени во ''„Разновидните записи на Џон Ивлин“'', уредени (1825) од Вилијам Апкот.
Пријателството на Ивлин со Маргарет Блеџ, подоцна г-ѓа Годолфин, е запишано во дневникот, кога тој вели дека имал намера „''да го посвети нејзиниот достоен живот на идните потомци''“. Ова тој ефикасно го направил во мало ремек-дело на религиозна биографија кое останало во ракопис во сопственост на семејството Харкорт сè додека не било уредено од Семјуел Вилберфорс, епископ од Оксфорд, како ''„Животот на г-ѓа Годолфин'' “ (1847), препечатено во „Кралските класици“ (1904). Сликата за светиот живот на г-ѓа Блеџ на дворот е зголемена по интерес кога се чита во врска со скандалозните мемоари на грофот де Грамон, или современите политички сатири за дворот.
Зачувани се бројни други трудови и писма на Ивлин на научни теми и прашања од јавен интерес, вклучувајќи збирка приватни и службени писма и трудови (1642–1712) или адресирани до Сер Ричард Браун и неговиот зет, кои денес се чуваат во Британската библиотека.
Највлијателната од неговите книги во неговиот живот, долго пред да биде познат „''Дневникот“'', била ''„Силва“''. Тој верувал дека земјата брзо ги исцрпува дрвјата поради индустрии како што се фабриките за стакло и печките за железо, и сметал дека треба да се направи никаков обид да се надомести штетата со садење. Во „Силва“, Ивлин се залагал за пошумување и во својот предговор до кралот тврдел дека ги натерал земјопоседниците да садат милиони дрвја. Тоа било вредно дело за арборикултурата кое содржело многу гравури на дрвја и нивните лисја за да помогне во идентификацијата.
Голем дел од својот подоцнежен живот го поминал работејќи на огромниот ''„Елизиум Британикум“'', кој ги опфаќа сите аспекти на градинарството. Тоа дело никогаш не било завршено и конечно било објавено во 2001 година, од неговиот ракопис од 1.000 страници што денес се наоѓа во Британската библиотека (MS 78432). Делови од него биле објавени кога почнал да разбира дека главната задача никогаш нема да биде завршена. Меѓу нив биле ''„Календариум Хортенсе“, или „Градинарскиот алманах“'' - месечен список на задачи за градинарот, ''„Помона'' “ на јаболка и „ ''Ацетарија“'' на „салети“ (растенија за салата).
4 Наследство
Во 1977 и 1978 година, на осум аукции во Кристи, голем дел од библиотеката на Ивлин што преживеала била продадена. Британската библиотека чува голема архива на лични документи на Ивлин, вклучувајќи го и ракописот на неговиот дневник. Музејот „Викторија и Алберт“ во својата колекција има кабинет во сопственост на Ивлин, за кој се смета дека ги чувал неговите дневници. Во 2006 година, била објавена нова биографија од Џилијан Дарли, врз основа на целосен пристап до архивата. Во 2011 година била објавенаа започната кампања за реставрација на градината на Џон Ивлин во Дептфорд. Вилијам Артур Ивлин бил еден од потомците.
Работите именувани по Ивлин вклучуваат:
* Ивлин, Лондон, изборна единица на лондонската општина Лујшам што го опфаќа Дептфорд каде што живеел Џон Ивлин.
* Женски колеџ „Ивлин“, краткотрајниот координативен колеџ на Универзитетот Принстон, САД * Куќа во училиштето „Ади и Стенхоуп“ во Лондон, Англија
* Крабтри и Ивлин, компанијата за нега на кожа * Ивлин, рубриката за разговори во студентскиот весник ''„Червел“'' од Оксфорд
* Улица Ивлин, пат во Дептфорд
* Основно училиште „Џон Ивлин“ на аголот од улицата Ролт, Дептфорд.
* Паб-куќата „Џон Ивлин“ на улицата Ивлин во Дептфорд (како што е прикажано во емисијата „''Кулата“'' на телевизијата Би-Би-Си). Била затворена во 2011 година.
* Градината на заедницата Ивлин, Виндлас Плејс, Дептфорд
* Бањите на улицата Ивлин, познати и како бањите и библиотеката на улицата Клајд, биле отворени во 1928 година и ѝ служеле на заедницата Дептфорд до околу 1988 година.