Биелит

Биелит — исклучително редок минерал, молибдат што содржи антимон и арсен со формула . Потекнува од Цумеб, Намибија.
1 Етимологија и историја
Биелитот е откриен од непознат рудар кој веројатно извлекол примероци од новиот минерал од третата оксидациска зона на рудникот Цумеб. Материјалот што содржи кристали на биелит првпат се појавил на пазарот во 1989 година и веројатно бил откриен истата година. Иако брзо станало јасно дека станува збор за нов минерал, процесот на идентификација се покажал како многу долг, првенствено поради фиброзната природа на кристалите. Дури по понатамошни обемни истражувања биле завршени податоците што ги барало Меѓународното минералошко здружение (IMA), а минералот бил официјално признаен од IMA на 2 декември 1999 година, под бројот IMA 1999-019a. Во 2000 година, германски истражувачки тим составен од Јохен Шлитер, Карл-Хајнц Класка, Гунади Адивидјаја, Карен Фризе и Георг Гебхард го опишал како биелит во германското научно списание „Neues Jahrbuch für Mineralogie, Monatshefte“ (Нов годишник за минералогија, месечни изданија).
Минералот е именуван по минерологот од Минстер, Фридрих Карл Бил (1887–?), кој бил еден од првите минералози кои детално ги проучувале минералите на Цумеб и докторирал во 1919 година со дисертација насловена како „Придонеси во познавањето на минералите од рудните наоѓалишта на Цумеб“.
Материјалот за типизација, стекнат од Јохен Шлитер од Клајв Квејт од Јоханесбург на Минхенскиот минерален саем во октомври 1991 година, се чува на Универзитетот во Хамбург во Германија (холотип, колекција бр. MMHH TS 220, во сефот на музејот).
2 Класификација
Бидејќи биелитот бил признат како посебен минерал дури во 1999 година, тој сè уште не е наведен во 8-то издание на класификацијата на минерали на Штрунц, која е застарена од 1977 година.
Во минералниот именик Лапис од Стефан Вајс, последен пат ревидиран и ажуриран во 2018 година, кој сè уште се придржува до оваа постара форма на класификација од Карл Хуго Штрунц од почит кон приватните колекционери и институционалните колекции, на минералот му е доделен системскиот и минерален број VI/G.02-05. Во системот за класификација Лапис, ова одговара на класата „сулфати, хромати, молибдати и волфрасти“, поточно на поделбата „молибдати [MoO4]2− и волфрасти [WO4]2−, поливолфрасти“, каде што биелитот, заедно со купромолибдитот, купротунгститот, феримолибдитот, линдгренитот, маркашеритот, сценскиоттот, танкаит-(Ce) и вергасоваит, ја формира неименуваната група VI/G.02.
Сепак, 9-тото издание на класификацијата на минерали на Штрунц, последен пат ажурирано во 2009 година од страна на Меѓународното минералошко здружение (IMA), го сместува биелитот во класата „оксиди и хидроксиди“, поточно во поделбата на оксиди со однос метал-кислород од 1:2 и слично. Оваа класификација е понатаму поделена според релативната големина на вклучените катјони и кристалната структура, така што, врз основа на неговиот состав, минералот се наоѓа во подгрупата „Со средно големи катјони; синџири од октаедри со заеднички раб“, каде што е единствениот член на неименуваната група 4.DB.60.
Дана класификацијата на минерали, претежно користена во земјите што зборуваат англиски, го сместува биелитот во класата „Фосфати, арсенати и ванадати“ и во рамките на таа класа во поделбата „Молибдати и волфраги“. Тука, тој е единствениот член на неименуваната група 48.02.04 во рамките на подгрупата „Безводни молибдати и волфраги со (A)₂XO₄“.
3 Хемија
Просечните вредности од пет микросондни анализи на биелит од Цумеб дадоа содржина од 33,76% MoO3, 60,99% Sb2O3 и 4,95% As2O3. Од ова, била изведена емпириската формула (Sb3 + 1,79 As3 + 0,21)Σ = 2,00 Mo6 + 1,00 O6 (врз основа на шест анјони), која беше поедноставена на (Sb,As)2MoO6. Идеалната хемиска формула Sb2MoO6 бара 66,94% Sb2O3 и 33,06% MoO3. Понатамошните хемиски анализи (анализа на неутронска активација, ICP-AES) дадоа различни резултати со значително пониски вредности за MoO3, Sb2O3 и As2O3, за кои не е пронајдено објаснување.
4 Кристална структура
Биелитот кристализира моноклинички во просторната група C2/c (просторна група бр. 15) со параметри на решетката a = 18,076 Å; b = 5,920 Å; c = 5,083 Å и β = 96,97°, и четири формулни единици по единична ќелија.
Структурата на биелитот е типична синџирна структура во која врските во синџирите се значително посилни од оние што ги поврзуваат соседните синџири. Јонот Mo6+ е координиран од атомите на кислород за да формира високо искривен октаедар. Овие октаедри делат заеднички рабови, што резултира со цик-цак синџири од составот [Mo2O8]4−, кои се движат паралелно со кристалографската c-оска [001]. Секој јон на антимон формира кратка врска со кислородот O2 на октаедрите и исто така има две кратки врски со кислородот O1. На овој начин, синџирот октаедри [Mo₂O₈]⁴⁻ е опкружен од двете страни со групи [Sb₂O₂]²⁺, што резултира со бесконечни ленти од составот [Sb₄Mo₂O₁₂] кои се движат во насока [001]. Соседните ленти се држат заедно само со слаби Sb-O врски во насоките [100] и [010], што е исто така причина за азбестно-сличното расцепување на влакната на биелитот. За разлика од речиси сите структури на хемиски слични соединенија, биелитот не е структура од интимно врзани слоеви, туку еднодимензионална синџирна структура.
Стибиванитот покажува структурни сличности и заеднички карактеристики со биелитот. Структурата на синтетичкиот Sb₂MoO₆ е тесно поврзана со онаа на „Ауривиловите фази“ со составот (Bi₂O₂)(An⁻¹MnX³n+¹), кои се наоѓаат, на пример, во сулфурната киселина сулфид.
5 Формирање и локации
Биелитот се формира како типичен секундарен минерал во комплексно наоѓалиште на бакар-pb-цинк руда сместено во карбонатни карпи. Антимонот, арсенот и молибденот потекнуваат од распаѓање на поранешни сулфидни рудни минерали. Биелитот се јавува заедно со големи, безбојни кристали на англезит и мали кафеави вулфенитни кристали на матрица од ситнозрнеста, темна бакарна руда.
Како многу редок минерал, биелитот досега (од 2016 година) е опишан само од една локација. Неговиот типски локалитет е светски познатото наоѓалиште на бакар-pb-цинк-ag-ge-кадмиум на „Рудникот Цумеб“ (Рудник Цумкорп) во Цумеб, регионот Ошикото, Намибија. Точната локација на наодот во рудникот Цумеб не е позната, но треба да биде во рамките на третата зона на оксидација, која започнува на длабочина од 1350 м и се протега на површината помеѓу нивоата 42 до 48.