Зеленика

Зеленика или шимшир (науч. ''Buxus'') — род од околу 70 видови во семејството зеленики (''Buxaceae'').
Зелениката води потекло од западна и јужна Европа, југозападна, јужна и источна Азија, Африка, Мадагаскар, најсеверна Јужна Америка, Средна Америка, Мексико и Карибите, со тоа што најголемиот број видови се тропски или суптропски; само европските и некои азиски видови се отпорни на мраз. Центри на диверзитет наоѓаме во Куба (околу 30 вида), Кина (17 вида) и Мадагаскар (9 вида).
Ова се бавнорастечки зимзелени грмушки и мали дрва, кои растат до висина од 2-12 м (ретко до 15 м). Листовите се спротивставени, заоблени, ланцеолатни и кожести; кај највеќето видови се мали, со должина од 1,5-5 см и широчина од 0,3-2,5 см, но долги и до 11 см и 5 см во ширина кај ''B. macrocarpa''. Цветовите се мали и жолтозелени, со обата пола на едно растение. Плодовите се мали капсули долги по 0,5-1,5 см (до 3 см кај ''B. macrocarpa'') и содржат по неколку мали семиња.
Родот се дели на три генетски посебни отсека, секој од различен регион - еден од Евроазија, друг од Африка (соврен северозападна Африка) и Мадагаскар, и трет од Америка. Африканските и американските отсеци се генетски посродни од евроазискиот отсек (Балтазар и др., 2000).
0.1 Одбрани видови
;Европа, северозападна Африка, Азија
*''Buxus austro-yunnanensis'' (јинанска зеленика; југозападна Кина)
*''Buxus balearica'' (балеарска зеленика; Балеарски Острови, јужна Шпанија, северозападна Африка)
*''Buxus bodinieri'' (Кина)
*''Buxus cephalantha'' (Кина)
*''Buxus cochinchensis'' (Малезија)
*''Buxus colchica'' (грузиска зеленика; Западен Кавказ)
*''Buxus hainanensis'' (хајнанска зеленика; Кина: Хајнан)
*''Buxus harlandii'' (Харландова зеленика; јужна Кина)
*''Buxus hebecarpa'' (Кина)
*''Buxus henryi'' (хенриева зеленика; Кина)
*''Buxus hyrcana'' (касписка зеленика; Елбрус, источен Кавказ)
*''Buxus ichangensis'' (Кина)
*''Buxus latistyla'' (Кина)
*''Buxus linearifolia'' (Кина)
*''Buxus megistophylla'' (Кина)
*''Buxus microphylla'' (јапонска зеленика; Кореја, Кина; долго време одгледувана во Јапонија)
*''Buxus mollicula'' (Кина)
*''Buxus myrica'' (Кина)
*''Buxus papillosa'' (западни Хималаи)
*''Buxus pubiramea'' (Кина)
*''Buxus rivularis'' (Филипини)
*''Buxus rolfei'' (Борнео)
*''Buxus rugulosa'' (Кина, источни Хималаи)
*''Buxus rupicola'' (Малезија)
*''Buxus sempervirens'' (Шимшир или европска зеленика; Македонија, западна и јужна Европа, освен далечниот југозапад)
*''Buxus sinica'' (кинеска зеленика; Кина, Кореја, Јапонија)
*''Buxus stenophylla'' (Кина)
*''Buxus wallichiana'' (хималајска зеленика; Хималаи)
;Африка, Мадагаскар
*''Buxus acuminata'' (Африка: Заир; син. ''Notobuxus acuminata'')
*''Buxus calcarea'' (мадагаскарска ендемска)
*''Buxus capuronii'' (мадагаскарска ендемска)
*''Buxus hildebrantii'' (источна Африка: Сомалија, Етиопија)
*''Buxus humbertii'' (Хамбертова зеленика; Мадагаскарска ендемска)
*''Buxus itremoensis'' (мадагаскарска ендемска)
*''Buxus lisowskii'' (Конго)
*''Buxus macowanii'' (’ртска зеленика; источна и северна Јужна Африка)
*''Buxus macrocarpa'' (мадагаскарска ендемска)
*''Buxus madagascarica'' (мадагаскарска зеленика; Мадагаскар, Комори)
*''Buxus monticola'' (мадагаскарска ендемска)
*''Buxus moratii'' (Мадагаскар, Комори)
*''Buxus natalensis'' (наталска зеленика; источна ЈАР; син. ''Notobuxus natalensis'')
*''Buxus obtusifolia'' (источна Африка; син. ''Notobuxus obtusifolia'')
*''Buxus rabenantoandroi'' (мадагаскарска ендемска; син. ''B. angustifolia'' ГЕ Шац & Лоури ''нон'' Мил.)
;Америка
*''Buxus aneura'' (Куба)
*''Buxus bartletii'' (Средна Америка)
*''Buxus brevipes'' (Куба)
*''Buxus citrifolia'' (Венецуела)
*''Buxus crassifolia'' (Куба)
*''Buxus ekmanii'' (Куба)
*''Buxus excisa'' (Куба)
*''Buxus heterophylla'' (Куба)
*''Buxus imbricata'' (Куба)
*''Buxus lancifolia'' (Мексико)
*''Buxus macrophylla'' (Средна Америка)
*''Buxus mexicana'' (Мексико)
*''Buxus muelleriana'' (Куба)
*''Buxus olivacea'' (Куба)
*''Buxus pilosula'' (Куба)
*''Buxus portoricensis'' (Порторико)
*''Buxus pubescens'' (Мексико)
*''Buxus rheedioides'' (Куба)
*''Buxus vahlii'' (валова зеленика или мазна зеленика; Порторико; син. ''B. laevigata'')
0.2 Симболика и употреба
Зелениките често се користат како жива ограда и во украсно поткастрување, а цврстото дрво (наречено „шимшир“) е особено вреднувано за дрворез и дрвени печати за печатење. Фактот што цветовите се незабележителни значи дека растението се одгледува за листовите. Зелениката особена примена наоѓа кај живата ограда, украсното поткастрување, и лавиринти во формални градини. Ако ѝ се даде време, живата ограда може да порасне огромна. Меѓутоа често се кастри во мал формат, како кај познатите градини на Виландрискиот дворец во Франција.
Скопската населба Зелениково е именувана по ова растение, заради неговото изобилие во тоа подрачје.
Зелениката традиционално се користела за израборка на белите шаховски фигури.
1 Зелениката како тема во музиката
* „Ој зелено, зеленико“ - македонска народна песна.
2 Поврзано
* Зелениче