Караванки тунел (автопат)

Тунелот Караванки е автопатски тунел што поминува низ планинскиот венец Алпски Караванки помеѓу Австрија и Словенија, со вкупна должина од 7,864 метри, 8,019 метри ограда помеѓу порталите. Неговата изградба започнала во 1986 година и била отворена на 1 јуни 1991 година. Го поврзува австрискиот автопат Караванкен (А11) од Вилах со автопатот А2 што води до Крањ и Љубљана во Словенија.
1 Историја
Кон крајот на 1970-тите било планирано од страна на австриското Министерство за сообраќај како тунел со две цевки, (една цевка со две ленти за секоја насока), но не достигнатите очекувања на нивоа на сообраќај значеле дека тој останал како една цевка, една лента, двонасочен тунел. Тунелот бил изграден помеѓу 1986 и 1991 година од страна на акционерското друштво Тауерн аутбан, претставено од австриската држава Корушка. На неговото отворање бил еден од најдобро опремените тунели со системи за безбедност и надзор: телефони за итни случаи, детектори за пожар, видео надзор, сообраќајна сигнализација, радио и телефонски врски, следење на циркулацијата на воздухот и сензори за јаглерод моноксид.
Помалку од еден месец по неговото отворање, кон крајот на јуни 1991 година, словенечкиот крај на тунелот и неговата гранична станица во Јесенице биле накратко заземени од оклопен одред на Југословенската народна армија за време на Десетдневната војна. Местото било сведок на кратки, но интензивни борби, кои вклучиле и пренесување на сили до југословенските трупи со хеликоптер и кулминирале со неефикасен воздушен напад од страна на југословенските воздухопловни сили. Зградата на граничниот пункт била тешко оштетена во вкрстени оган.
2 Изградба на втората цевка 2018–2027 година
Откако Словенија се приклучила на Шенген зоната во 2007 година, граничните контроли биле укинати. Поради зголемениот обем на сообраќај, особено по завршувањето на втората цевка од тунелот на патот Тауерн во јуни 2011 година, метежот се појавувал, особено за време на викендите во летната сезона, и довела до продолжување на плановите за изградба на втора цевка. Договорот за вториот тунел близнак бил потпишан во септември 2015 година.
По изградбата на 350 метри долг (1,150 стапки) мост и продолжувањето на автопатот, завршена на австриска страна до крајот на 2017 година, изградбата на самата нова цевка успешно започнала на 18 септември 2018 година од австриска страна.
Изградбата во Словенија започнала една и пол година подоцна во првата недела од март 2020 година по спорот за наградата која била решена на крајот на 2019 година.
2.1 Спор за наградата во Словенија
Изградбата во Словенија била одложена, но конечно започнала на почетокот на март 2020 година, бидејќи националната комисија за ревизија на Словенија, ДКОМ, го откажала доделувањето на договорот направен со турскиот изведувач Џенгиз Инсаат кој првично бил избран да ја гради словенечката страна од тунелот на крајот на ноември 2018 година. Причината за ова била несоодветната понуда до словенечкиот оператор ДА2 за тендерот во август 2018 година. Дополнително, ДАРС одлучил да ги одбие сите понуди генерално во средината на февруари 2019 година, затоа што сите од нив имале грешки според компанијата за автопат. Шест понудувачи би биле поканети да учествуваат во преговарачка постапка со ДАРС, вклучувајќи го и Џенгиз Инсаат. Периодот за приговор сепак завршил две недели подоцна, кога ДАРС примил два формални приговори од словенечките градежни компании Колектор ЦПГ и Горењска Градбена. Стручната комисија од ДАРС две недели подоцна ги отфрлила приговорите и повторно ја предала одлуката на ДКОМ.
На 15 мај 2019 година ДКОМ ја објавил својата одлука да ги отфрли приговорите и по оставката во април на претседателот на ДКОМ Борут Смрдел.
Оттогаш ДАРС водела постапка со преговарање со шест апликанти и нивните партнери.
Постапката со преговарање била уште еднаш прекината од 26 јуни затоа што градежната компанија „Горењеска“ и „Колектор ЦПГ“ трет пат по ред поднесоле жалба против учеството на Џенгиз Иншаат, обвинувајќи ја компанијата дека не била соодветна за изведувач.
Во средината на јули 2019 година ДКОМ одлучил да ја отфрли жалбата на Горењска и Колектор КПГ. Веднаш по објавувањето на одлуката ДАРС ги објавил официјалните понуди од завршената постапка со преговарање. По два месеци евалуација ДАРС одлучил да им даде шанса на три понудувачи да поднесат нова понуда.
Во октомври 2019 година Горењска и Колектор уште еднаш по четврти пат поднеле жалба против новиот избор на понудувачи. ДАРС го отфрлил две недели подоцна, како и ДКОМ во ноември.
2.1.1 Џенгиз Иншаат го добива конечниот договор
На 3 декември 2019 година ДАРС конечно му дал нов договор на Џенгиз Иншаат со вредност од 98,5 милиони евра (без ДДВ) по кратки преговори со тројца понудувачи.
Жалбениот период завршил без дополнителни приговори во средината на декември 2019 година.
Главниот преговарач на победникот, Мехмет Џенгиз, подоцна изјавил на медиумите дека договорот ќе бил потпишан кон крајот на декември. Извршниот директор на Џенгиз Иншаат, Утку Гок, во понеделникот пред завршните преговори изјавил дека изградбата во Словенија сепак ќе била завршена навреме со неговата компанија.
Изградбата во Словенија конечно започнала во првата недела од март 2020 година. Официјалниот период на договорот за Словенија започнал на 2 март 2020 година. Во меѓувреме, Австријците ископале 2.400 метри во планината до крајот на март 2020 година.
Втората цевка требала да биде завршена во јуни 2025 година. После тоа, старата цевка требало да претрпи интензивно реновирање две години. Двете цевки конечно треба да бидат отворени во 2027 година.
3 Патарини
За возење по австриски, како и по словенечки автопати, потребна е налепница за патарина. Но, не е потребна за возење низ тунелот. Наместо тоа, специјална патарина (стапка за 2023 година) од 8,80 евра (20% со вклучен ДДВ) се наметнува на возачите на возила до 3,5 тони за користење на тунелот. Патарината се наплатува за делот од најблиската рампа до тунелот од австриската страна до австриско/словенечката граница во средината на тунелот. Словенечката вињета не е потребна бидејќи тунелот не е дел од автопатските делови со задолжителна употреба на вињети. Додека патарината од словенечка страна е 8,80 евра.
Возилата над 3,5 тони (камиони, автобуси, моторни куќи) плаќаат патарина на австриските автопати според бројот на поминати километри.