Хипербореја

Во старогрчката митологија, Хиперборејците (старогрчки: ''ὑπερβόρε(ι)οι'', |Hyperborei) — митски народ кој живеел во далечниот северен дел од познатиот свет. Се смета дека нивното име потекнува од грчкиот збор grc, „надвор од Бореј“ (богот на северниот ветер). Некои научници претпочитаат изведен збор од grc (''хиперферо'', „да се пренесе“).
И покрај нивната местоположба во инаку студениот дел од светот, се верувало дека Хиперборејците живеат во сончева, умерена и божествено благословена земја. Во многу варијанти на приказната, тие живееле северно од Рифејските Планини, кои ги штителе од ефектите на студениот северен ветер. Најстарите митови ги прикажуваат како миленици на Аполон, а некои антички грчки писатели ги сметале Хиперборејците за митските основачи на светилиштата на Аполон во Делос и Делфи.
Подоцнежните писатели не се согласувале околу постоењето и местоположбата на Хиперборејците, при што некои ги сметале за чисто митолошки, а други ги поврзувале со реални луѓе и места во северна Евроазија (на пр. Британија, Скандинавија или Сибир). Во средновековната и ренесансната книжевност, Хиперборејците започнале да означуваат оддалеченост и егзотичност. Современите научници го сметаат хиперборејскиот мит за спој на идеи од античкиот утопизам, приказните за „работ на земјата“, култот на Аполон и извештаи за феномени во северна Европа (на пр. арктичкото „полноќно сонце“).
Грците првично го употребувале терминот Хиперборејски Планини за да означат митски планински венец на далечниот север, поврзан со Хипербореја, но подоцна античките географи го примениле на вистински планински венци, вклучувајќи го Кавказ, Уралските Планини и Рипејските Планини.
1 Рани извори
1.1 Херодот
Најраниот постоечки извор кој детално ја споменува Хипербореја, „''Истории''“ на Херодот (Книга IV, поглавја 32–36), Херодот запишал три претходни извори кои наводно ги споменуваат Хиперборејците, вклучувајќи ги Хесиод и Хомер, при што вториот наводно пишувал за Хипербореја во своето изгубено дело ''„Епигони“''. Херодот изразува сомнежи во врска со припишувањето на делото на Хомер.
Херодот напишал дека поетот од 7 век п.н.е. , Аристеј, пишувал за Хиперборејците во песна (денес изгубена) наречена ''Аримаспеја,'' за патување до Иседонците, за кои се проценува дека живееле во Казашката степа.Зад нив живееле еднооките Аримаспијци, понатаму грифоните чувари на злато, а зад нив Хиперборејците. Херодот претпоставувал дека Хипербореја се наоѓа некаде во Североисточна Азија.
Пиндар, лирски поет од Теба и современик на Херодот, во Десеттата Питиска Ода ги опишал Хиперборејците и раскажал за патувањето на Персеј до нив.
Други грчки автори од 5 век п.н.е., како што се Симонид од Кеос и Хеланик од Лезбос, ги опишале или споменале Хиперборејците во своите дела..
1.2 Местоположба
Се верувало дека Хиперборејците живееле надвор од снежните Рипејски Планини, а Пвусаниј ја опишува местоположбата како „Земјата на Хиперборејците, луѓе кои живеат надвор од домот на Бореј“. Хомер го сместува Бореј во Тракија, и затоа Хипербореја, според негово мислење, била северно од Тракија, во Дакија. Софокле (''Антигона'', 980–987), Есхил (''Агамемнон'', 193; 651), Симонид (Schol. on Apollonius Rhodius, 1. 121) и Калимах (''Делијан'', [IV] 65) исто така го сместуваат Бореј во Тракија.
Други антички писатели верувале дека домот на Бореј или Рипејските Планини се на друго место. На пример, Хекатеј од Милет верувал дека Рипејските Планини се граничат со Црното Море. Алтернативно, Пиндар го сместува домот на Бореј, Рипејските Планини и Хипербореја во близина на Дунав.
Хераклид Понтик и Антимах, пак, ги утврдиле Рипејските Планини со Алпите, а Хиперборејците како келтско племе (можеби Хелвети) кои живееле веднаш зад нив. Аристотел ги сместил Рипејските Планини на границите на Скитија, а Хипербореја подалеку на север.. Хекатај од Абдера и други верувале дека Хипербореја била Британија.
Подоцнежните римски и грчки извори продолжиле да ја менуваат местоположбата на Рипејските Планини, домот на Бореј, како и на Хипербореја, која наводно била сместена зад нив. Сепак, сите овие извори се согласувале дека сите тие биле на далечниот север од Грција или јужна Европа. Античкиот граматичар Симија од Родос во 3 век п.н.е. ги поврзал Хиперборејците со Масагетите , а Посидониј во 1 век п.н.е. со Западните Келти, но Помпониј Мела ги сместил уште подалеку на север во близина на Арктикот.
На картите засновани на наводни точки и описи дадени од Страбон, Хипербореја, прикажана различно како полуостров или остров, се наоѓа надвор од она што денес е Франција и се протега подалеку север-југ отколку исток-запад. Други описи ја ставаат во општата област на Уралските Планини.
1.3 Подоцнежни класични извори
Плутарх, пишувајќи во 1 век од н.е., го споменал Хераклид Понтик, кој ги поврзал Хиперборејците со Галите кои го ограбиле Рим во 4 век п.н.е.
Елијан, Диодор Сицилиски и Стефан Византиски запишале важни антички грчки извори за Хипербореја, но не додале нови описи..
Стоичкиот филозоф Хиерокле од 2 век од н.е. ги изедначил Хиперборејците со Скитите, а Рипејските Планини со Уралските Планини. Климент Александриски и други рани христијански писатели исто така го направиле истатото скитско равенство.
1.4 Античка идентификација со Британија
Хипербореја првпат била идентификувана со Британија од страна на Хекатај од Абдера во 4 век п.н.е., како во зачуван фрагмент од Диодор Сицилиски:Во регионите надвор од земјата на Келтите, во океанот се наоѓа остров не помал од Сицилија. Овој остров, продолжува извештајот, се наоѓа на север и е населен од Хиперборејците, кои се нарекуваат со тоа име затоа што нивниот дом е надвор од точката од каде што дува северниот ветер (Бореј); а островот е плоден и продуктивен од секаква култура, и има невообичаено умерена клима. Хекатај од Абдера, исто така, напишал дека Хиперборејците на својот остров имале „величествено свето место на Аполон и значаен храм кој бил украсен со неколку заветни приноси и имал сферична форма“. Некои научници го идентификувале овој храм со Стоунхенџ. Диодор, сепак, не ја идентификувал Хипербореја со Британија, а неговиот опис на Британија (5.21–23) не ги споменува Хиперборејците или нивниот сферичен храм.
Псевдо-Скимн, околу 90 година п.н.е., напишал дека Бореј живеел на крајот од галската територија и дека подигнал столб во негово име на работ на морето (''Periegesis'', 183). Некои тврдат дека ова е географски наод за северна Франција, а за Хипербореја како Британските острови кои лежеле веднаш зад Ламанш.
Птоломеј (''Географија'', 2. 21) и Маркијан од Хераклеја (''Периплус'', 2. 42) ја сместуваат Хипербореја во Северното Море, кое го нарекле „Хиперборејски Океан“.
Во својата работа за друидите од 1726 година, Џон Толанд конкретно ја идентификувал диодоровата Хипербореја со островот Луис, а сферичниот храм со Каланишките камења.
2 Легенди
Заедно со Туле, Хипербореја била една од неколкуте la до Грците и Римјаните, каде што Плиниј, Пиндар и Херодот, како и Вергилиј и Цицерон, известиле дека луѓето живееле до илјада години и уживале во животи на целосна среќа. Хекатај од Абдера ги собрал сите приказни за Хиперборејците кои се протегале во 4 век п.н.е. и објавил долг, денес изгубен трактат за нив, кој го забележал Диодор Сицилиски (ii.47.1–2). Легендата кажува дека сонцето требало да изгрева и да заоѓа само еднаш годишно во Хипербореја, што би го сместило над или на Северниот поларен круг, или, поопшто, во арктичките поларни региони.
Старогрчкиот писател Теопомп, во своето дело ''„Филипика“'', тврдел дека Хипербореја некогаш била планирана да биде освоена од голема раса војници од друг остров; сепак, овој план очигледно бил напуштен, бидејќи војниците од Меропис разбрале дека Хиперборејците се премногу силни и премногу благословени за да бидат освоени. Оваа необична приказна, која според некои е сатира или комедија, била зачувана од Елијан (''Varia Historia'', 3. 18).
Тезеј ги посетил Хиперборејците, а Пиндар ја пренел средбата на Персеј со Медуза таму од традиционалното место во Либија, на незадоволство на неговите александриски уредници.
Аполониј напишал дека Аргонаутите ја виделе Хипербореја кога пловеле низ Еридан.
2.1 Хиперборејци во Делос
Како еден од Дванаесетте Олимпијци, Грците го почитувале Аполон меѓу Хиперборејците, а се сметало дека богот ги поминувал своите зими таму меѓу нив.
Според Херодот, прилозите од Хиперборејците доаѓале во Скитија спакувани со слама, и тие биле пренесувани од племе на племе сè додека не пристигнале во Додона, а од нив на други грчки народи сè додека не пристигнале во храмот на Аполон на Делос. Тој кажал дека го употребиле овој метод бидејќи првиот пат даровите ги донеле две девојки, Хипероха и Лаодика, со придружба од пет мажи, но ниту еден од нив не се вратил. За да го спречат ова, Хиперборејците почнале да ги носат даровите до своите граници и да ги замолуваат своите соседи да ги достават во следната земја и така натаму сè додека не стигнат до Делос.
Херодот, исто така, детално наведува дека две други девици, Арге и Опида, пристигнале од Хипербореја во Делос претходно, како почит кон божицата Илитија за полесно раѓање деца, во придружба на самите богови. Девиците добивале почести во Делос, каде што жените собирале подароци од нив и им пееле химни..
2.2 Абарис Хиперборејецот
Еден хиперборејски легендарен исцелител бил познат како „Абарис“ или „Абарис Исцелителот“, кого Херодот прв го опишал во своите дела. Платон (''Хармид'', 158C) го сметал Абарис за лекар од далечниот север, додека Страбон известува дека Абарис бил Скит како раниот филозоф Анахарсид (''Географика'', 7. 3. 8).
2.3 Физички изглед
Грчката легенда вели дека Борејадите, кои биле потомци на Бореј и Хиона, ја основале првата теократска монархија на Хипербореја. Оваа легенда е зачувана во списите на Елијан:Овој бог [Аполон] ги има за свештеници синовите на Бореј и Хиона, тројца на број, браќа по раѓање, и шест лакти во висина [околу 2,7 метри]. 
Диодор Сицилиски на ова сведоштво додал:И кралевите на овој (хиперборејски) град и надзорниците на светиот предел се нарекуваат Бореади, бидејќи се потомци на Бореј, а наследувањето на овие позиции секогаш се чува во нивното семејство.Затоа се верувало дека Борејците биле гигантски кралеви, високи околу3 метри, кои владееле со Хипербореја. Во класичните извори не се дадени други физички описи на Хиперборејците. Сепак, Елиј Херодијан, граматичар во 3 век, напишал дека митските Аримаспи биле исти со Хиперборејците по физички изглед (''De Prosodia Catholica'', 1. 114), а Стефан Византиски во 6 век го напишал истото (''Ethnica'', 118. 16). Античкиот поет Калимах ги опишал Аримаспите како лица со руса коса,но спорно е дали Аримаспите биле Хиперборејци. Според Херодијан, Аримаспите биле слични по изглед на Хиперборејците, што го прави заклучокот дека Хиперборејците имале руса коса потенцијално валиден.
2.4 Келтите како хиперборејци
Шест класични грчки автори, исто така, ги идентификувале Хиперборејците со нивните келтски соседи на север: Антимах од Колофон, Протарх, Хераклид Понтик, Хекатај од Абдера, Аполониј Родоски и Посидон. Начинот на кој Грците го разбирале својот однос со негрчките народи бил значително обликуван од начинот на кој митовите од Златното доба биле пренесени во современата сцена, особено во контекст на грчката колонизација и трговија.
Бидејќи Рипејските Планини од митското минато биле идентификувани со Алпите во северна Италија, постоела барем географска основа за идентификување на Хиперборејците со Келтите што живееле во и надвор од Алпите, или барем на Хиперборејските земји со земјите населени од Келтите. Репутацијата за гозби и љубовта кон златото можеби ја зацврстиле таа врска.
3 Идентификација како хиперборејци
Северноевропејците (Скандинавците), кога се соочиле со класичната грчко-римска култура на Медитеранот, се идентификувале со Хиперборејците. Ова се совпаѓа со традиционалниот аспект на постојано сончева земја надвор од северот, бидејќи северната половина на Скандинавија се соочува со долги денови во текот на средното лето без час темнина („полноќно сонце“). Оваа идеја била особено силна во текот на 17 век во Шведска, каде што подоцнежните претставници на идеологијата на готизмот го прогласиле скандинавскиот полуостров и за изгубена Атлантида и за хиперборејска земја.
Северните региони и нивните жители се нарекуваат „хиперборејци“, без тврдења за потекло од митолошките хиперборејци. Во овој контекст, самопрогласената „хиперборејско-римска компанија“ (de) биле група северноевропски научници кои ги проучувале класичните урнатини во Рим, основан во 1824 година од Теодор Панофка, Ото Магнус фон Штакелберг, Август Кестнер и Едуард Герхард. Во оваа смисла, Вашингтон Ирвинг, елаборирајќи ја експедицијата Астор на северозападниот дел на Пацификот, опишал како:Додека огнениот и величествен Шпанец, разгорен од манијата за злато, ги проширил своите откритија и освојувања над тие брилијантни земји изгорени од жешкото сонце на тропските предели, искусниот и весел Французин, и смирениот и пресметлив Британец, се занимавале со помалку раскошна, но не помалку профитабилна трговија со крзна меѓу хиперборејските региони на Канада, сè додека не напредувале дури и во Арктичкиот круг..Терминот „хиперборејски“ сè уште наоѓа современа употреба во однос на групи луѓе кои живеат во ладна клима. Според Системот за класификација на Конгресната библиотека, подкласата на буквите ПМ ги вклучува „хиперборејските јазици“, категорија што се однесува на сите јазично неповрзани јазици на народите што живеат во арктичките региони, како што се Инуитите.
Хипербореја се употребувал и во метафорична смисла, за да се опише чувство на растојание од обичното. На овој начин, Фридрих Ниче ги нарекол своите сочувствителни читатели хиперборејци во ''„Антихрист“'' (напишана 1888, објавена 1895): „Да се погледнеме еден со друг во лице. Ние сме хиперборејци“. – доволно добро знаеме колку е оддалечено нашето место.“ Тој го цитирал Пиндар и додал „Надвор од Северот, над мразот, над смртта“ – нашиот живот, нашата среќа.“
4 Хиперборејанска индоевропска хипотеза
Џон Г. Бенет напишал истражувачки труд насловен како „Хиперборејското потекло на индоевропската култура“ (''Journal Systematics'', том 1, бр. 3, декември 1963) во кој тврди дека индоевропската татковина е на далечниот север, што го сметал за хипербореја на класичната антика. Оваа идеја претходно ја предложиле Бал Гангадар Тилак (кого Бенет го смета за заслужен) во неговото дело ''„Арктичкиот дом во Ведите'' “ (1903), како и австроунгарскиот етнолог Карл Пенка (''Потекло на Аријците'', 1883).
Советскиот индолог Наталија Р. Гусева и советскиот етнограф С.В. Жарникова, под влијание на Тилаковото дело „ ''Арктичкиот дом во Ведите“'', се залагале за северно-уралска арктичка татковина на индоарискиот и словенскиот народ. Нивните идеи биле популаризирани од руските националисти.
5 Современата езотерична мисла
Според Џејсон Џефри, Х.П. Блаватска , Рене Генон и Јулиус Евола сите го делат верувањето во хиперборејското, поларно потекло на човештвото и последователното зацврстување и деволуција.Блаватска ги опишува хиперборејците како потекло на втората „ коренска раса“ и како неинтелигентни етерични суштества кои се репродуцирале со окулурање. Сепак, џефриевото сведоштво може да биде во спротивност со некои теозофски начела, бидејќи според други автори како Сантучи, теозофијата го гледа преминот од една коренска раса во друга како секогаш еволуција, никогаш деволуција, па затоа хиперборејците не би можеле да бидат супериорни во однос на современиот човек.
Според овие езотеричари, Хиперборејците го претставувале поларното средиѓте на цивилизацијата и духовноста од Златното доба, при што човештвото, наместо да се развие од заеднички предок-мајмун, прогресивно се деградирало во состојба слична на мајмун како резултат на отстапувањето, и физички и духовно, од својата мистична неземска татковина на Далечниот Север, подлегнувајќи на „демонските“ енергии на Јужниот Пол, најголемата точка на материјализација..
6 Современи толкувања
Бидејќи Херодот ги сместува Хиперборејците над Масагетите и Иседонците, двата средноазиски народи, се смета дека неговите Хиперборејци можеби живееле во Сибир. Херакле ја барал срната на Артемида со златни рогови во Хипербореја. Бидејќи ирвасите се единствениот вид елен од кој женките носат рогови, ова би сугерирало арктички или подарктички регион. Следејќи ја местоположбата на Иседонците на југозападните падини на Алтајските Планини од страна на Џ.Болтон, Карл П. Рак ја сместува Хипербореја над Џунгарската порта во северен Шјинџјианг, забележувајќи дека Хиперборејците веројатно биле Кинези.
Во 1974 година, Роберт Шару прв ги поврзал Хиперборејците со древна раса астронаути.Мигел Серано бил под влијание на списите на Шару за Хиперборејците.
Александар Дугин „се фалел со антички легенди за потонатиот град Атлантида и митската цивилизација Хипербореја“ во одбрана на својата визија за огромното Руско Царство. „Тој верува дека Русија е современа реинкарнација на античките „Хиперборејци“, кои треба да се спротивстават на современите „Атлантијци“, Соединетите Американски Држави “.
6.1 Потеклото на бронзено време
Археолозите Кристијан Кристијансен и Томас Б. Ларсон тврдат дека описите на Хипербореја и нејзините поврзани митови претставуваат „митолошки реликт“ од бронзеното време:Делфичкиот Аполон имал силни северни врски со сончевото божество на Балтикот, од каде што доаѓал килибарот. Тој патувал на своите бели лебеди до Хипербореја на студениот Север во зима. Ова е митолошки реликт на економската улога на средишната и северната европска периферија за време на бронзеното време. На бројни метални предмети лебедите го носеле сонцето, материјализирајќи го вообичаениот мит за богот на сонцето, кој според Херодот (IV, 32-6) бил донесен во Делос од хиперборејски девојки во најмалку две мисии. 
Историчарот Тимоти П. Бриџман слично опишува дека „Хиперборејскиот пат на подароци може да претставува магливо сеќавање на микенските трговски патишта и зделки со северните народи.“
Археолошките докази за грчките контакти со северот во бронзеното време вклучуваат килибар од Балтичкото Море, килибарни ѓердани од Британија и опрема за кочии од степскиот или карпатскиот басен пронајдени во елитните гробници во Микена, и балтички килибар пронајден во светилиштата во Делфи и на Делос.
Во 1924 година, гробниците поврзани со хиперборејските девојки во Делос (Хипероха, Лаодика, Опида и Арге) биле идентификувани „на самите места опишани од Херодот“ и ископани од француските археолози Шарл Пикард и Жозеф Реплат. И двата пара гробници биле пронајдени дека датираат од бронзеното време и дека содржат кикладска, минојска и микенска грнчарија која датира од периодот 1875–1420 п.н.е. (еквивалентно на средноминојско II до доцноминојско II). „Примитивен култ“ очигледно бил поврзан со гробниците во кикладското и микенско време.