Шпански јазик

Шпански јазик (es) или познат како кастиљски јазик (es) — романски јазик од групата на ибероромански јазици. Јазикот се развил од неколку јазици и дијалекти кои се зборувале во централниот дел на Пиринејскиот Полуостров во IX век. Јазикот постепено се зголемувал и се приширувал со експанзијата на Кралството Кастиља.
Соврмениот кастиљски јазик се развил со прераспоредување на согласките, процес кој започнал во XV век. Јазикот постепено почнал да создава нови зборови, како од домашно, така и од странско потекло. Јазикот станал значаен со шпанската колонизација на Америка, Африка и делови од Азија - колонизација која била предводена од Шпанската империја во периодот од 15 до XIX век. Во тој период јазикот станал најзначаен јазик за владата и трговијата.
1 Географска распространетост
Кастиљскиот е признат како службен во над 20 држави и поголем број меѓународни организации. Во следната табела е наведено присуството на шпанскиот по држави.
држава, население, шпанскиот како мајчин јазик, шпанскиот како втор јазик во држави каде шпанскиот е службен<ref :es:Anexo:Hablantes de español en la U.E. según el Eurobarómetro (2006) for Europe countries, или како странски јазик во држави каде не е службен, 35.468.501 , 14.531.499, %, 50.000.000
47.150.819 , , 98,8%
46.240.000 , , 130.080, 99,2%
40.900.496 , 36.333.605 , 4.321.488, 99,4%
29.434.660 , , 725.281, 98,8%
29.797.694 , , 744.942, 86,6%
17.291.300 , 17.041.797 , 85.914, 99,3%
14.306.000 , 11.907.200 , 2.126.986, 98,1%
14.361.666 , <ref>Spanish (official) 60%, Amerindian languages 40%:, 86,4%
11.235.863 , 11.235.863 , 99,4%
10.225.000 , 10.006.500 , 177.600, 99,6%
10.426.154 , , 87,9%
8.215.313 , 8.007.563 , 125.597, 99,0%
6.183.002 , 6.168.902 , 99,7%
65.821.885 , 440.106 , 5.721.380, 9,4%, 6.161.486 <ref
5.822.000 , 5.331.876 , 315.464, 97,0%
31.759.997, 20.000 , 5.480.000, 17,32%, 5.500.000 <ref>there are between 4 and 7 million Spanish speakers in Morocco (Ammadi, 2002)
190.732.694 , 460.018 , 5.000.000, 2,86%, 5.460.018
4.615.646 , 4.530.228 , 48.493, 99,2%
6.460.000, 3.682.200 , 446.145, 69,5%
3.998.000 , , 98,8%
62.041.708 , 184.867 , 3.737.633, 6,4%, 3.922.500 <ref
3.372.000 , 3.221.800 , 113.108, 98,9%
3.508.000 , 3.006.957 , 258.991, 93,1%
94.013.200 , 2.930 , 3.013.843, 3,2%, 3.016.773 , 29.242.608, %,
Вкупно шпански говорници како втор јазик:, 78.109.665, %,
2 Граматика
име= Шпански јазик
2.1 Глаголи
Глаголите во шпанскиот јазик се потешко подрачје за странците. Има три главни конјугации, а преку 50 конјугирани форми по глагол. Меѓутоа, трите конјугации се слични, и има релативно малку неправилни глаголи.
2.1.1 Правилни -ar глаголи (amar, љуби)
Безлични (''Formas no personales'') (м. едн.,ж. едн., м. мн., ж мн.)
Инфинитив (''Infinitivo''), ''amar''
Герунд (''Gerundio''), ''amando''
Минат партицип (''Participio''), ''amado (amado, amada, amados, amadas)''
Индикатив (''Indicativo'') ''yo''''tú''''él, ella, usted''''nosotros''''vosotros''''ellos, ellas, ustedes''
Сегашно (''Presente''), ''amo'', ''amas'', ''ama'', ''amamos'', ''amáis'', ''aman''
Свршено (''Pretérito imperfecto'' или ''copretérito)'', ''amaba'', ''amabas'', ''amaba'', ''amábamos'', ''amabais'', ''amaban''
Минато прераскажано (''Pretérito perfecto simple'' или ''Pretérito''), ''amé'', ''amaste'', ''amó'', ''amamos'', ''amasteis'', ''amaron''
Идно (''Futuro simple'' o ''Futuro''), ''amaré'', ''amarás'', ''amará'', ''amaremos'', ''amaréis'', ''amarán''
Услов (''Condicional simple'' или ''Pospretérito'') ''yo''''tú''''él, ella, usted''''nosotros''''vosotros''''ellos, ellas, ustedes''''amaría'', ''amarías'', ''amaría'', ''amaríamos'', ''amaríais'', ''amarían''
Субјунтив (''Subjuntivo'') ''yo''''tú''''él, ella, usted''''nosotros''''vosotros''''ellos, ella, ustedes''
Сегашно (''Presente''), ''ame'', ''ames'', ''ame'', ''amemos'', ''améis'', ''amen''
Несвршено 1 (''Pretérito imperfecto'' или ''Pretérito''), ''amara'', ''amaras'', ''amara'', ''amáramos'', ''amarais '', ''amaran''
Минато прераскажано, ''amase'', ''amases'', ''amase'', ''amásemos'', ''amaseis'', ''amasen''
Идно (''Futuro simple'' или ''Futuro''), ''amare'', ''amares'', ''amare'', ''amáremos'', ''amareis'', ''amaren''
Заповедно (''Imperativo'') ''tú''''usted''''nosotros''''vosotros''''ustedes''
потврдно, ''ama'', ''ame'', ''amemos'', ''amad'', ''amen''
одречно, ''no ames'', ''no ame'', ''no amemos'', ''no améis'', ''no amen''
2.1.2 Правилни -er глаголи (temer, се плаши)
Безлични (м. едн.,ж. едн., м. мн., ж мн.)
Инфинитив, ''temer''
Герунд, ''temiendo''
Минат партицип, ''temido (temido, temida, temidos, temidas)''
Индикатив ''yo''''tú / vos ''''él''''nosotros''''vosotros / ustedes''''ellos''
Сегашно, ''temo'', ''temes / temés'', ''teme'', ''tememos'', ''teméis / temen'', ''temen''
Имерфект, ''temía'', ''temías'', ''temía'', ''temíamos'', ''temíais /temían'', ''temían''
Претерит, ''temí'', ''temiste'', ''temió'', ''temimos'', ''temisteis / temieron'', ''temieron''
Идно, ''temeré'', ''temerás'', ''temerá'', ''temeremos'', ''temeréis / temerán'', ''temerán''
Услов ''yo''''tú / vos''''él''''nosotros''''vosotros / ustedes''''ellos''''temería'', ''temerías'', ''temería'', ''temeríamos'', ''temeríais / temerían'', ''temerían''
Субхунтив ''yo''''tú / vos''''él''''nosotros''''vosotros / ustedes''''ellos''
Сегашно, ''tema'', ''temas'', ''tema'', ''temamos'', ''temáis / teman'', ''teman''
Имперфект 1, ''temiera'', ''temieras'', ''temiera'', ''temiéramos'', ''temierais / temieran'', ''temieran''
Имперфект 2, ''temiese'', ''temieses'', ''temiese'', ''temiésemos'', ''temieseis / temiesen'', ''temiesen''
Идно, ''temiere'', ''temieres'', ''temiere'', ''temiéremos'', ''temiereis'', ''temieren''
Заповеден ''tú / vos''''usted''''nosotros''''vosotros''''ustedes''
потврдно, ''teme / temé'', ''tema'', ''temamos'', ''temed'', ''teman''
одречно, ''no temas'', ''no tema'', ''no temamos'', ''no temáis'', ''no teman''
2.1.3 Правилни -ir глаголи (partir, разделува/тргнува)
Безлични (м. едн.,ж. едн., м. мн., ж мн.)
Инфинитив, ''partir''
Герунд, ''partiendo''
Минат партицип, ''partido (partido, partida, partidos, partidas)''
Индикатив ''yo''''tú / vos''''él''''nosotros''''vosotros''''ellos''
Сегашно, ''parto'', ''partes / partís'', ''parte'', ''partimos'', ''partís'', ''parten''
Имперфект, ''partía'', ''partías'', ''partía'', ''partíamos'', ''partíais'', ''partían''
Претерит, ''partí'', ''partiste'', ''partió'', ''partimos'', ''partisteis'', ''partieron''
Идно, ''partiré'', ''partirás'', ''partirá'', ''partiremos'', ''partiréis'', ''partirán''
Услов ''yo / vos''''tú''''él''''nosotros''''vosotros''''ellos''''partiría'', ''partirías'', ''partiría'', ''partiríamos'', ''partiríais'', ''partirían''
Субхунтив ''yo''''tú / vos''''él''''nosotros''''vosotros''''ellos''
Сегашно, ''parta'', ''partas'', ''parta'', ''partamos'', ''partáis'', ''partan''
Имперфект 1, ''partiera'', ''partieras'', ''partiera'', ''partiéramos'', ''partierais'', ''partieran''
Имперфект 2, ''partiese'', ''partieses'', ''partiese'', ''partiésemos'', ''partieseis'', ''partiesen''
Идно, ''partiere'', ''partieres'', ''partiere'', ''partiéremos'', ''partiereis'', ''partieren''
Заповеден ''tú / vos''''usted''''nosotros''''vosotros''''ustedes''
потврдно, ''parte / partí'', ''parta'', ''partamos'', ''partid'', ''partan''
одречно, ''no partas'', ''no parta'', ''no partamos'', ''no partáis'', ''no partan''
2.1.4 ser, сум
Безлични
Инфинитив, ''ser''
Герунд, ''siendo''
Минат партицип, ''sido''
Индикатив ''yo''''tú / vos''''él''''nosotros''''vosotros / ustedes''''ellos''
Сегашно, ''soy'', ''eres / sos'', ''es'', ''somos'', ''sois / son'', ''son''
Имперфект, ''era'', ''eras'', ''era'', ''éramos'', ''erais / eran'', ''eran''
Претерит, ''fui'', ''fuiste'', ''fue'', ''fuimos'', ''fuisteis / fueron'', ''fueron''
Идно, ''seré'', ''serás'', ''será'', ''seremos'', ''seréis / serán'', ''serán''
Услов ''yo''''tú / vos''''él''''nosotros''''vosotros / ustedes''''ellos''''sería'', ''serías'', ''sería'', ''seríamos'', ''seríais / serían'', ''serían''
Субхунтив ''yo''''tú / vos''''él''''nosotros''''vosotros / ustedes''''ellos''
Сегашно, ''sea'', ''seas'', ''sea'', ''seamos'', ''seáis / sean'', ''sean''
Имперфект 1, ''fuera'', ''fueras'', ''fuera'', ''fuéramos'', ''fuerais / fueran'', ''fueran''
Имперфект 2, ''fuese'', ''fueses'', ''fuese'', ''fuésemos'', ''fueseis / fuesen'', ''fuesen''
Идно, ''fuere'', ''fueres'', ''fuere'', ''fuéremos'', ''fuereis'', ''fueren''
Заповеден ''tú / vos''''usted''''nosotros''''vosotros''''ustedes''
потврдно, ''sé'', ''sea'', ''seamos'', ''sed'', ''sean''
одречно, ''no seas'', ''no sea'', ''no seamos'', ''no seáis'', ''no sean''
2.1.5 estar, сум
Безлични
Инфинитив, ''estar''
Герунд, ''estando''
Минат партицип, ''estado''
Индикатив ''yo''''tú / vos''''él''''nosotros''''vosotros''''ellos''
Сегашно, ''estoy'', ''estás'', ''está'', ''estamos'', ''estáis'', ''están''
Имперфект, ''estaba'', ''estabas'', ''estaba'', ''estábamos'', ''estabais'', ''estaban''
Претерит, ''estuve'', ''estuviste'', ''estuvo'', ''estuvimos'', ''estuvisteis'', ''estuvieron''
Идно, ''estaré'', ''estarás'', ''estará'', ''estaremos'', ''estaréis'', ''estarán''
Услов ''yo''''tú / vos''''él''''nosotros''''vosotros''''ellos''''estaría'', ''estarías'', ''estaría'', ''estaríamos'', ''estaríais'', ''estarían''
Субхунтив ''yo''''tú / vos''''él''''nosotros''''vosotros''''ellos''
Сегашно, ''esté'', ''estés'', ''esté'', ''estemos'', ''estéis'', ''estén''
Имперфект 1, ''estuviera'', ''estuvieras'', ''estuviera'', ''estuviéramos'', ''estuvierais'', ''estuvieran''
Имперфект 2, ''estuviese'', ''estuvieses'', ''estuviese'', ''estuviésemos'', ''estuvieseis'', ''estuviesen''
Идно, ''estuviere'', ''estuvieres'', ''estuviere'', ''estuviéremos'', ''estuviereis'', ''estuvieren''
Заповеден† ''tú / vos''''usted''''nosotros''''vosotros''''ustedes''
потврдно, ''está'' ИЛИ ''estate'', ''esté'' ИЛИ ''estese'', ''estemos'' ИЛИ ''estemonos'', ''estad'' ИЛИ ''estaos'', ''estén'' ИЛИ ''estense''
одречно, ''no estés'', ''no esté'', ''no estemos'', ''no estéis'', ''no estén''
3 Споредба на зборови
Шпанскиот и италијанскиот споделуваат сличен фонолошки систем. Денес се проценува дека сличноста на зборовите меѓу италијанскиот и шпанскиот е 82%. Истата сличност со португалскиот е проценета на 89%. Сличноста меѓу шпанскиот од една страна и францускиот и романскиот од друга страна е помала, па така лексичката сличност се проценува на 75% и 71%.
латински, шпански, галисиски, португалски, астуро-леонски, аргонски, каталонски, италијански, француски, романски, македонски
la, es, gl(''outros''), pt, ll, an, ca (архаично ca), it (''altri''), fr (''autres''), ro, ние
la (буквално „вистински брат“), es, gl, pt, ll, an, ca (архаично ca), it, fr, ro, брат
la (класичен латински), es, gl, pt, ll, an, ca, it, fr, ro, вторник
la, es, gl/''cançom'', pt, ll, an, ca, it, fr, ro, песна
la или la, es (архаично es), gl, pt (архаично pt), ll, an, ca (архаично ca), it, fr, ro, повеќе
la, es (исто така es), gl, pt (архаично pt), ll, an, ca, it, fr, ro, лева рака
la или la, es, gl/gl, pt (''neca'' and ''nula rés'' во некои изрази; архаично pt), ll, an, ca, it/it, fr/fr, ro, ништо