Божество

Божество — митолошки лик од вишата митологија, моќно, вишо натприродно суштество. Божеството поседува поголеми способности од обичните луѓе, но стапува во заемодејство со нив на позитивен или негативен начин, издигнувајќи ги на нови нивоа на свест надвор од рамките на секојдневниот живот. Поимот може да означува и што било друго што се почитува како божествено, и се однесува на поими како што се Бог, богови и божици.
Боговите, како моќни натприродни суштества, се главни ликови во повеќето митови во рамките на развиените митологии. Во архаичните митолошки традиции, ликовите на боговите се слабо изразени или воопшто не постојат. Во политеистичките религии постои верување во многу богови, додека во монотеистичките — во еден единствен Бог. Генотеизмот, иако ги прифаќа претставите за мноштво богови, во исто време го нагласува владејачкиот статус на едно одредено божествено начело. Во рамките на монолатријата, претставата за постоење на многу богови се сврзува со постојано обожување на само едно божество.
1 Изучување
Прашањето за потеклото на претставите за Бога е предмет на бројни расправи. Влијанието на теолошката положба за всадување на ликот на Бога кај првиот човек директно преку божествено откровение се забележува во низа научни правци. Тука спаѓа и концептот на „прамонотеизмот“, карактеристичен главно за католичката Виенска школа по етнологија, предводена од Вилхелм Шмидт, според која во верувањата дури и кај најархаичните народи постои древен лик на врвно небесно суштество.
Митолошката школа, претставена од автори како Јакоб Грим, Макс Милер и други, ги разгледувала боговите како олицетворенија на природните сили — главно на небесните тела и појави, вклучувајќи ги небото, громот, сонцето, месечината и сл. Според овие автори, неразбирањето на причините за движењето на светилата и промената на времето кај древниот човек довело до објаснување на овие појави преку дејства на натприродни суштества. Ова ги создало ликовите на моќните божества на стихиите што станале објекти на обожување што требало да се смират и одоброволат. Со текот на времето, оваа возвишена митолошка визија се менува — небесните богови „се симнуваат“ на земјата и почнуваат да се претставуваат во човечки или животински епски и бајковидни ликови. Концепцијата на митолошката школа го изгубила своето влијание по 1870-тите години со натрупување на нови етнографски материјали, според кои многу архаични митолошки традиции вклучуваат значително постари елементи од астралната индоевропска митологија.
Еволутивна школа на историјата на културата, застапувана од истражувачи како Едвард Тајлор, Џон Лебок, Јулиус Липерт и други, сметала дека појавата на претставите за големите небесни богови и монотеистичките верувања се подоцнежна етапа во развојот на религиозно-митолошката сфера. Еден правец на оваа концепција била теоријата на „манизам“ на Херберт Спенсер, во која потеклото на поимот Бог се поврзувало со култот на предците — според оваа верзија, бог бил воопштен предок. Многу претставници на еволуционизмот се потпирале на евхемеристичко толкување на митовите — дека боговите се всушност вистински луѓе предци. Друга точка на гледање му припаѓа на Џејмс Џорџ Фрејзер, кој претпоставувал дека претставите за Бога настанале како последица на разочарувањето на луѓето во сопствените магиски способности за влијание врз светот, по што почнале да веруваат во виши суштества што управуваат со него. Блиска е и положбата на германскиот етнограф Конрад Теодор Пројс, според кого Бог претставува „олицетворени волшебни акти“ или „дејствувачки супстанции“ што ги привлекуваат кон себе магиските дејства на многу други супстанции. Слична теорија формулирал и германскиот научник Херман Узенер, кој тргнувал од староримските имиња на боговите. Тој сметал дека древниот човек, плашејќи се од сѐ непознато, го обожувал секое поединечно дејство и појава во околината. Ова прво создало претстави за „моментални“ богови, а подоцна за видови или „посебни“ богови, чии имиња биле само обични епитети; со текот на времето луѓето го заборавиле значењето на епитетите, па тие станале лични имиња на боговите, што довело до создавање на големите божества на антиката.
Во рамките на фројдизмот, ликот на Бога се разбира како сублимат на потиснатиот лик на таткото: „секој си создава бог според ликот на својот татко“, додека ликот на божицата мајка е сублимат на мајчината личност. Претставниците на француската социолошка школа, основана од Емил Диркем, на прашањето за потеклото на ликот на Бога одговарале потпирајќи се на социјалната психологија. Диркем го разбирал Бога како олицетворение на социјалните сили што влијаат врз човекот, но му остануваат нејасни, поради што секој облик на општество создава сопствени претстави за Бога.