Брунејски Султанат (1368–1888)

Брунејски Султанат (јави : كسلطانن بروني) или Брунеи ( /b r uː ˈ n aɪ / broo-NY ) — малајски султанат, со центар во Брунеј на северниот брег на островот Борнео во Југоисточна Азија. Брунеј станал суверена држава околу 15 век, кога значително пораснал по падот на Малака под Португалците, проширувајќи се низ крајбрежните области на Борнео и Филипините, пред да опадне во 17 и 18 век. Првиот владетел или султан на Брунеј бил муслиман. Таа станала британски протекторат во 19 век.
1 Историографија
Да се разбере историјата на стариот брунеиски султанат е доста тешко бидејќи тој речиси не се споменува во современите извори од своето време, како и дека има недостиг на докази за неговата природа. Не постојат локални или домородни извори за да обезбедат докази за нешто од ова. Како резултат на тоа, се потпираат кинески текстови за да се конструира историјата на раниот Брунеи. ''Бони'' во кинеските извори најверојатно се однесува на Западен Борнео, додека ''Поли'' (婆利), веројатно сместен во Суматра, но локалните власти тврдат дека се однесува и на Брунеи.
2 Историја
2.1 Пресултанатска историја
Во 1300-тите, кинеските анали, ''Нанхаи жи'', објавиле дека Брунеи ги нападнал или управувал со Саравак и Сабах, како и филипинските кралства: Бутуан, Сулу, Ма-и (Миндоро), Малилу (денешна Манила), Шахучонг (денес- ден Сиокон или Самбоанга), Јахен ( Отон, некогаш дел од Маџа-ас Кедатуан) и Вендулинг (денешен Минданао), кои подоцна ќе ја вратат својата независност. На крајот таа еволуирала да се нарекува Пон-и и била вазална држава на империјата Мајапахит со јавански центар.
Во 14 век, се чини дека Брунеи бил подложен на Јава. Јаванскиот ракопис ''Нагаракретагама'', напишан од Прапанка во 1365 година, го спомнува ''Баруне'' како вазална држава на Мајапахит, која морала да дава годишен данок од 40 кати камфор.
Откако Мајапахит го нападнал Брунеи, неговите поданички кралства на Филипините кои биле под нејзина империја, се побуниле против Брунеи, кои бил главен на поранешното кралство Сулу кое го опседнало и ограбило.Нејзината (на Брунеи) сопствена империја исчезна, се чини дека се намалила во своето срце покрај заливот Брунеи. Сега му плаќаше годишен данок од 40 кати камфор на императорот Мајапахит. Но, полошо требаше да следи. 1369 година го означува апсолутниот надир на богатството на Брунеи, бидејќи во таа година неговите поранешни поданици Сулуките го отпуштија. Брунеите беа толку беспомошни, што мораше да бидат спасени од флотата Мајапахит, која ги избрка натрапниците, кои заминаа натоварени со огромен плен и земајќи ги двата скапоцени бисери. Роберт Никол, "Brunei Rediscovered: A Survey of Early Times"
2.2 Проширување
По присуството на Португалците по падот на Малака, португалските трговци редовно тргувале со Брунеи од 1530 година и го опишале главниот град Брунеи како град опкружен со камен ѕид.
За време на владеењето на Болкија, петтиот султан, империјата имала контрола над крајбрежните области на северозападниот дел на Борнео (денешен Брунеи, Саравак и Сабах) и стигнала до Селудонг (денешна Манила) и архипелагот Сулу, вклучувајќи делови од островот Минданао. Во 16 век, влијанието на империјата Брунеи се проширило до делтата на реката Капуас во Западен Калимантан. Малајскиот султанат Самбас во Западен Калимантан и Султанатот Сулу на југот на Филипините особено развиле династички односи со кралската куќа Брунеи. Дури и муслиманските Раџа од Манила, Раџа Матанда на пример, имале семејни врски со султанатот Брунеи. Другите малајски султани од Понтијанак, Самаринда до Банџармасин, го третирале султанот од Брунеи како свој водач . Вистинската природа на односот на Брунеи со другите малајски султанати на крајбрежниот Борнео и архипелагот Сулу сè уште е предмет на проучување, за тоа дали станува збор за вазална држава, сојуз или само церемонијална врска. Своето влијание врз овие султанати имале и други регионални политики. На пример Султанатот Бањар (денешен Бањармасин), исто така бил под влијание на Демак во Јава. Растот на Малака како најголем југоисточен азиски претприемач во поморскиот пат на свилата довело до постепено ширење на неговото културно влијание кон исток низ островската Југоисточна Азија. Малезиската стана регионална лингва франка на трговијата и многу политики ги културираа исламските малезиски обичаи и владеење до различен степен, вклучувајќи ги Капампанганите, Тагалите и другите крајбрежни филипински народи. Според брунејанскиот фолклор, околу 1500 година, султанот Болкија започнал успешна експедиција кон север за да го скрши монополот на Тондо како регионален потфат на кинеската трговија и ја основал Мајнила (Селуронг) преку делтата Пасиг, управувана од неговите наследници како сателит. Последователно, влијанието на Брунеја се проширило и на други места околу заливот Манила, денешен Батангас и крајбрежниот Миндоро преку поблиски трговски и политички односи, со растечка популација во странство Капампанган-Тагалог со седиште во Брунеи и пошироко во Малака во различни професии како трговци, морнари, бродоградители. платеници, гувернери и робови.
2.3 Одбивање
:''Поврзано: Кастилска војна''
Зголемената моќ на блискиот султанат Сулу настанала поради внатрешните борби меѓу брунејските благородници и кралот. Брунеи на крајот ја изгубил својата власт над Бахаус и паднал во збирка речни територии управувани од полуавтономни поглавари.
До крајот на 17 век, Брунеи влегол во период на опаѓање предизвикан од внатрешните судири околу кралското наследство, колонијалното ширење на европските сили и пиратеријата. Империјата изгубила голем дел од својата територија поради доаѓањето на западните сили како што се Шпанците на Филипините, Холанѓаните во јужен Борнео и Британците во Лабуан, Саравак и Северен Борнео . До 1725 година, многу од брунејските патишта за снабдување биле преземени од султанатот Сулу .
Во 1888 година, султанот Хашим Џалилул Алам Акамадин апелирал до Британците да престанат со понатамошното навлегување. Истата година, Британците потпишале „Договор за заштита“ и го направиле Брунеи британски протекторат, кој траел до 1984 година, кога Брунеи стекнал независност.
3 Владата
Султанатот бил поделен на три традиционални земјишни системи познати како ''кераџаан'' (сопственост на круната), ''курипан'' (службена сопственост) и ''тулин'' (наследна приватна сопственост).
4 Наводи
5 Поврзано
***