Хаплогрупа З

Хаплогрупа Z — човечка митохондријална ДНК (mtДНК) хаплогрупа.
1 Потекло
Се верува дека хаплогрупата Z се појавила во Средна Азија и е потомок на хаплогрупата CZ.
2 Распространетост
Најголемата разновидност на кладовите на хаплогрупата Z се наоѓа во Источна Азија и Средна Азија. Сепак, нејзината најголема честота се појавува кај некои народи во Русија, како што се Евените од Камчатка (8/39 Z1a2a, 3/39 Z1a3, 11/39 = 28,2% Z вкупно) и од Березовка, област Среднеколимски, Република Саха (3/15 Z1a3, 1/15 Z1a2a, 4/15 = 26,7% Z вкупно), и кај народот Саами од северна Скандинавија. Со исклучок на три хакаси кои припаѓаат на Z4, двајца Јакути кои припаѓаат на Z3a1, двајца Јакути, Јакутски Евенк, Бурјат и Алтај Кижи кои припаѓаат на Z3(xZ3a, Z3c), и присуството на кладот Z3c меѓу населенијата на Република Алтај, скоро сите членови на хаплогрупата Z во Северна Азија и Европа припаѓаат на поткладовите на Z1. TMRCA на Z1 е 20.400 [95% околу 7.400 <-> 34.000] п.н.е. според Сукерник ''и сор.'' 2012, 20.400 [95% околу 7.800 <-> 33.800] п.н.е. според Федорова ''и сор.'' 2013 година, или 19.600 [95% околу 12.500 <-> 29.300] п.н.е. според ''Јфул''. Помеѓу членовите (Z1, Z2, Z3, Z4 и Z7) на хаплогрупата Z, непалските населенија се карактеризираат со ретки кладови Z3a1a и Z7, од кои Z3a1a беше најчестиот потклад во Њуар, со честота од 16,5%. Z3, пронајден во Источна Азија, Северна Азија и MSEA, е најстариот член на хаплогрупата Z со проценета возраст од ~ 25,4 ка. Хаплогрупата Z3a1a е откриена и кај други непалски населенија, како што се Магар (5,4%), Тару, Катманду (мешано население) и непалско-друго (мешовито население од Катманду и Источен Непал). Z3a1a1 откриен во Тибет, Мјанмар, Непал, Индија, Тајланд-Лаос и Виетнам ги трагаат своите предци корени во Кина со здружена возраст од ~ 8,4 ка.''Федорова''''и сор.'' 2013 објавија дека нашле Z*(xZ1a, Z3, Z4) кај 1/388 Турци и 1/491 Казахстан. Овие поединци треба да припаѓаат на Z1* (на друго место забележано кај тофалар), Z2 (набљудувано на јапонски), Z7 (набљудувано на Хималаите), Z5 (забележано на јапонски) или базално Z* (забележано кај единка Бланг во северен Тајланд).
3 Поткладови
3.1 Дрво
Ова филогенетско дрво од поткладовите на хаплогрупата Z се заснова на трудот на Манис ван Овен и Манфред Кајзер ''Ажурирано сеопфатно филогенетско стебло на глобалната варијација на човечката митохондријална ДНК'' и последователните објавени истражувања.
* CZ
** Z
*** Z*
*** Z5
*** Z-T152C!
**** Z-T152C!*
**** Z1
***** Z1a
****** Z1a1
******* Z1a1a
******** Z1a1a*
******** Z1a1a1
******** Z1a1a2
******** Z1a1a3
******** Z1a1a4
******* Z1a1b
******** Z1a1b*
******** Z1a1b1
********* Z1a1b1*
********* Z1a1b1a
****** Z1a2
******* Z1a2*
******* Z1a2a
******** Z1a2a*
******** Z1a2a1
********* Z1a2a1*
********* Z1a2a1a
****** Z1a3
******* Z1a3*
******* Z1a3a
******** Z1a3a*
******** Z1a3a1
******* Z1a3b
****** Z1a4
******* Z1a4*
******* Z1a4a
***** Z1b
**** Z2
**** Z3
***** Z3a
****** Z3a1
******* Z3a1a
******** Z3a1a
******** Z3a1a*
******** Z3a1a1
******** Z3a1a2
******* Z3a1b
****** Z3a2
******* Z3a2a
****** Z3a3
***** Z3b
***** Z-G709A
****** Z3c
****** Z3d
***** Z3e
****** Z3e1
***** Z3f
***** Z3g
**** Z4
***** Z4a
****** Z4a1
******* Z4a1a
******** Z4a1a1
**** Z7
**** Z8*
4 Наводи