Саксо Граматик

Саксо Граматик ( 1160 — 1220) — дански историчар, теолог и писател. Се верува дека бил службеник или секретар на Абсалон, архиепископот од Лунд и главен советник на Валдемар I. Тој бил автор на делото ''Геста Данорум,'' првата целосна историја на Данска од каде легендата за Амлет подоцна ја инспирирала приказната за ''Хамлет,'' од Шекспир.
1 Живот
''Јитландската хроника'' дава доказ дека Саксо бил роден на островот Зеланд (|Sjælland). Веројатно не се родил пред 1150 година и се претпоставува дека неговата смрт се случила околу 1220 година. Неговото име Саксо било вообичаено име во средновековна Данска. Прекарот ''Граматик'' ("Учениот") му било даден во ''Јитландската хроника'' додека ''Зеландската хроника'' го споменува како Саксо Лонг ("Високиот").
Живеел во периодот на војувања и данската експанзија за време на владеењето на Валдемар и на архиепископот Абсалон. Данците тогаш живееле под закана на Вендите кои напаѓале и ограбувале преку границата и по морски пат. Кралот Валдемар извојувал победа во граѓанска војна, а подоцна Валдемар II водел експедиција низ Елба за да го нападне Холштајн.
Свен Агесен, дански благородник и автор на малку постарата историја на Данска од онаа на Саксо, го опишува својот современик како негов ''шаторски другар (contubernium).'' Ова дава доказ дека Саксо и Свен веројатно биле војници во ''Хирд'' или кралската стража. Исто така постои и некој Саксо кој се наоѓа на списокот на свештенството во Лунд каде што Свен бил запишан како архиѓакон. Постои и некој Дин Саксо кој починал во 1190 година но овој датум не се совпаѓа со тоа што е познато за Саксо.
Двата аргумента за секуларниот или религиозниот Саксо, потврдуваат дека тој бил добро образован, бидејќи латинското свештенство и синовите на големите луѓе честопати биле испраќани во Париз. Саксо потекнувал од воено семејство и пишувал дека и самиот бил посветен на тоа да биде војник. Тој кажувал дека го следел "старото право на наследната служба" и дека неговиот татко и дедо "биле признати припадници на воениот логор на Валдемар I.
Образованието и вештината на Саксо ја поддржува идејата дека бил образован надвор од Данска. Некои сугерираат дека прекарот "Граматик" не се однесува на неговото образование, туку на неговиот латински стил. Се дознава од неговото пишување дека бил во затвор и примил покровителство од архиепископот на Лунд, Абсалон, кој бил најзначаен советник на кралот Валдемар I. Во неговиот тестамент Абсалон му простува на својот службеник Саксо мал долг од две и пол марки сребро и му кажува да врати две позајмени книги во манастирот Соре. Наследството на Саксо Граматик се шеснаесет херојски приказни за подвизите на Данците наречени ''Геста Данорум''.
2 Gesta Danorum (Делата на Данците)
Во предговорот на делото Саксо пишува дека неговиот покровител Абсалон, архиепископот Лунд, го охрабрил да напише херојска историја за Данците. Се смета дека историјата започнала околу 1185 година, откако Свен Агессен ја напишал неговата историја. Целта на ''Геста Данорум'' била како што пишува Саксо "да ја славиме нашата татковина", што тој го постигнува по моделот на Енеида од Вергилиј. Саксо, исто така, можеби многу му должел на Платон, Цицерон и на повеќе современи писатели како Џефри од Монмут.
Историјата на Саксо за Данците била составена од извори кои имаат сомнителна историска вредност, но биле единствените што постоеле. Тој ги пишувал усните приказни за Исланѓаните, древни книги, врежани букви на карпи и камења, како и изјавите на неговиот патрон Абсалон во врска со историјата на која бил архиепископ. Делото на Саксо не било строго историја или едноставно досие на стари приказни, туку, во суштината на Фрис-Јенсен, "производ на сопствениот ум и времињата на Саксо". Вестергард напишал дека Саксо ја комбинирал историјата и митологијата на херојската ера на Данска и ја преработил во својата приказна која го опишувала минатото на Данците.
Историјата е составена од шеснаесет книги и се протега од времето на основачите на данскиот народ, Дан I од Данска и Ангул во околу 1187 година. Првите четири се насочени кон историјата на Данците пред Христос, следните четири со историјата по Христос, книгите 9-12 Христијанска Данска и 13-16 го промовираат Лунд и подвизите пред и за време на животот на Саксо. Се претпоставува дека последните осум книги биле напишани прво, како што Саксо во голема мера привлечел дела на Асалон (кој умрел во 1202 година, пред да биде завршен) за доказ за ерата на Свети Канут и Валдемар I.
Првите осум тома имаат сличност со делата на современиот Снори Стурлусон на Саксо. Тие се занимаваат со митски елементи како што се џиновите и скандинавскиот пантеон на боговите. Саксо раскажува за Дан, првиот крал на Данска, кој имал брат по име Ангул, кој го дал своето име во Англите. Тој исто така ги раскажува приказните за разни други дански херои, многумина кои комуницираат со скандинавските богови. Меѓутоа, "боговите" на Саксо не биле секогаш добри ликови. Тие понекогаш биле предавници, како на пример во приказната за Харалд, легендарниот крал на Данците, кој бил подучуван за начините на војување од Один, а потоа бил предаден и убиен од богот кој потоа го довел до Валхала.
Се смета дека светот на Саксо има многу воени вредности. Тој ги прославува хероите што ги имитираа имињата во битка многу повеќе од оние што направија мир. Неговото гледиште за периодот на мирот под кралот Фроде било многу ниско и бил задоволен само кога кралот Кнут ги вратил обичаите на предците. Саксонската хронологија на кралевите се протега до Сен Канут и неговиот син Валдемар I.
Саксо ја завршил историјата со Предговорот, кој го напишал последно, околу 1216 година под покровителство на Андерс Сонсен, кој го заменил Абсалон како архиепископ на Лунд. Саксо вклучил во предговорот топла благодарност кон двата архиепископи и на владеачкиот крал Валдемар II.
Од особена важност за научниците на Шекспир е приказната за Амлет, прва инстанца на Хамлет на драмскиот писател. Саксо ја раскажува приказната за една орална приказна за синот што се одмаздува за убиениот татко.
3 Историски придонес
Кристиер Педерсен, Канон од Лунд, соработувал со Јодокус Бадиус Асцендиј , колеги ентузијаст, за да ја испечати работата на Саксо Граматик на почетокот на шеснаесеттиот век. Ова било првиот голем чекор кон обезбедување историско значење за ''Gesta Danorum.'' Тогаш тој почнал да стекнува слава меѓу академската заедница. Оливер Елтон, кој прв ги превел првите девет книги на ''Gesta Danorum'' на англиски, напишал дека Саксо бил првиот писател на Данска.
Вештината на Саксо како латинист била пофалена од Еразмо кој се прашувал како "Данец од тоа време имал толку голема моќ на елоквенција". Подоцна Р.В. Чемберс би го нарекол "тежок и бомбастичен, но секогаш забавен латински". Исто така имало неколку обиди да се разбере латинскиот стил на Саксо и да се стави во историја да се соберат повеќе информации за тоа каде можеби бил образован. Некои сметаат дека неговиот латински има повеќе заедничко со правната обука од црковните а за неговата поезија се смета дека има траги од паралелизам.
Тој исто така го гледаат модерните Данци како нивниот прв национален историчар. Неговите дела биле ентузијастички примени од ренесансните научници кои биле љубопитни за претхристијанската историја и легенди. Приказот на Саксо за историјата се смета дека се разликува во голема мера од оној на неговите современици, особено помеѓу неговите записи и оние на Норвежаните и Исландерите, со тоа што насловите на херој и негативец се префрлаат меѓу ликовите на различните националности. Постојат дури и разлики помеѓу работата на Саксо и на колегите дански историчар Свен Агесен.
Овие разлики најчесто се резултат на разработка од страна на Саксо, кој многу често користел еухемеризам за да го објасни скандинавскиот мит, но исто така имал своја агенда. Неговиот извештај за приказната за Тири, на пример, е далеку пофантастична од приказната што Свен ја претставил, а за оваа стилизација и разработка на фактите честопати се критикувала историјата на Саксо. Студиите на Курт Јоханесон во голема мера го прошириле разбирањето на ''Геста Данорум'', отстапувајќи од тој заеднички пристап - фокусиран главно во митологијата и обележан со позитивизам, и дозволувајќи да се развие пошироко разбирање за делата на Саксо. Неодамна, некои научници, како Сигурд Кварддруп, инспирирани во студијата на Јоханесон за четирите кардинални добродетели во ''Геста Данорум'' , проучувале други елаборации и шеми во Саксо Грамматикус, што довело до заклучок дека Саксо, наместо едноставно да го наруши претпоставениот " чиста "скандинавска традиција, создаваше нешто ново, настроено на натпреварот во Данска од тринаесеттиот век за зајакнување на институциите и ангажирање во Северните крстоносни војни.