Ашик Пери

Ашик Пери (|Aşıq Pəri, az; ) била ашик (народен поет) од 19 век, која се сметала за првата истакната жена од Азербејџан. Нејзината поезија првенствено се состоела од вербални поетски дуели, каде што користела различни народни форми на азербејџански. Родена во 1811 година во селото Маралјан во Карабашкиот хан (сега во округот Џебраил во Азербејџан), почнала да пишува поезија како дете, а подоцна се преселила во Шуша, главниот град на Карабашкиот хан. Често учествувала на локални поетски натпревари, натпреварувајќи се и победувајќи ги своите машки колеги и на крајот станала првата позната жена ашик во регионот. Таа починала млада под непознати околности.
Главните теми во делото на Пери биле љубовта, приговарањето на неправдите и изразувањето на страдањето и копнежот. Таа користи едноставен и директен јазик во нејзината поезија. Како единствена жена во нејзиниот уметнички колектив, таа често усвојувала разигран, потсмешлив тон кон своите колеги од колективот и пренесувала впечаток на команда и компетентност. Нејзината поезија била забележлива по својата духовна одбрана на нејзината независност, користејќи ја воспоставената структура на вербалниот натпревар на ашик за да го прошири нејзиниот изразен потенцијал како жена. Била опишана како „модел на силна, независна жена од азербејџанската култура“ затоа што, во нејзините дуели со машките колеги, го одбила нивниот напредок додека ја одржувала својата чест и скромност, секогаш настапувајќи соло без да бара машко старателство.
1 Биографија
Малку било познато за животот на Ашик Пери. Поголемиот дел од достапните информации доаѓаат од набљудувањата на рускиот ориенталист историчар Адолф Берге, кој патувал низ Кавказ за антрополошко истражување во раните 1800-ти и се сретнал со Пери. Нејзиното вистинско име и прецизен датум на раѓање останале непознати, но врз основа на проценката на Берге дека имала 18 години во 1829 година, се проценило дека била родена во 1811 година. Ашик Пери го користела псевдонимот ''Пери'' во нејзините дела. Пери била родена и израсната во Маралијан, село во Канатот Карабах, кој сега се наоѓал во Азербејџанскиот округ Џебраил. Таму го стекнала своето образование и почнала да пишува поезија уште како дете. Некои извори сугерирале дека била чирак кај Махамад Беј Ашик, познат ашик (народен поет) од своето време.
Пери почнала да учествува на локални поетски натпревари, честопати натпреварувајќи се и победувајќи ги своите машки колеги. На крајот, таа станала првата позната жена ашик во регионот. Во 1830 година, се преселила во Шуша, главниот град на Канатот Карабах, каде нејзината репутација продолжила да расте. Таа останала немажена и во својата поезија изразила дека нејзиниот живот „завршил со смртта на нејзиниот љубовник“. Пери починала млада под непознати околности. Според Ана К. Олдфилд, професорка по светска литература, повеќето референци укажувале на тоа дека Пери починала во 1848 година, но не давале никакви детали за причината или околностите на нејзината смрт. Меѓутоа, некои референци ја наведувале нејзината година на смрт како 1835 година.
2 Поезија
Било познато дека Пери напишала меѓу 40 и 50 песни, но повеќето од нив се изгубени. Нејзината поезија првенствено се состоела од вербални поетски дуели, кои ги препишувале гледачите, зачувувајќи го приказот на изведбите во живо. Овие дуели се одвивале во рамките на уметничкиот колектив познат како мејлис. Пери припаѓал на вагифскиот мејлис, именуван по Мола Панах Вагиф, поет и државник од Канатот Карабах кој одиграл клучна улога во воспоставувањето на азербејџанската ашичка поезија како признат литературен жанр. Вагифскиот мејлис, како и самиот Вагиф, бил познат по компонирање и рецитирање стихови на азербејџански, за разлика од повеќето азербејџански песни од 19 век, која била поврзана со градските елити и напишана на персиски јазик. Олдфилд сугерирала дека ова било показател за „подемот на азербејџанската национална свест“, при што Пери била „меѓу оние кои се залагале за нејзиниот мајчин јазик и поетските традиции“. Пери користела народни форми како герајли (строфи со четири реда од по осум слогови) и гостма (строфи со четири реда од единаесет слогови) во нејзината поезија, која доминантно ја истражувале темата на љубовта, со нејзините болки и предизвици. Таа често алудирала на романтичната љубов во нејзините стихови, честопати прифаќајќи ја нејзината женственост, додека исто така ја одразувала длабоката шиитска муслиманска вера. Друга честа тема во нејзината поезија бил приговорот кон неправдата, како и изразувањето на страдањето и копнежот. Иако користела едноставен и директен јазик, нејзините песни покажувале темелно разбирање и на народните и на висококултурните поетски мотиви.
Пери била единствената жена член на нејзиниот мејлис. Нејзината поезија се карактеризирала со својата духовитост и разиграност, често усвојувајќи потсмевен тон кон нејзините колеги од мејлисот и пренесувајќи впечаток на команда и компетентност. Олдфилд ја споредила со „постара сестра“ на другите членови мејлис, иако таа забележувала дека Пери „би била помлада од сите нив“. Други ашици и посветиле многу песни, истакнувајќи ја истакнатата улога што таа мора да ја имала во мејлис. Нејзината поезија била забележлива по својата духовна одбрана на нејзината независност, користејќи ја воспоставената структура на вербалниот натпревар на ашик за да го прошири нејзиниот изразен потенцијал како жена. Во нејзините поетски размени со машките членови на мејлисот, таа ја поддржувала својата чест, го отфрлала нивниот напредок и ја одржувала својата скромност.
3 Наследство
Тугба Бајрактарлар, модерен научник на турската литература, ја опишала Пери како еден од најзначајните претставници на ашичката поезија во 19 век. Нејзината поезија помогнала да се шири женската литература не само во нејзиниот роден регион Карабах, туку и низ денешен Азербејџан. Пери се сметала и за првата истакната жена од Азербејџан ашик, а нејзиното наследство продолжило до ден-денес. Во 1984 година, првото здружение на женски ашици и поети било основано во Азербејџанската Советска Социјалистичка Република и било именувано Самовила собрание во љубов (или „мејлис на Ашик Пери) во нејзина чест. Здружението обединувало над 100 поетеси. Олдфилд ја опишувала Пери како „модел на силна, независна жена од азербејџанската култура“ затоа што таа ја поддржувала својата чест и скромност во нејзините јавни дуели со машките ашици, тврдејќи за својата доминација над мажите со кои имала дуели и настапувала соло без потреба од старателство од маж.
4 Наводи