Мираз

Мираз, чеиз или приќе — подарок што семејството на невестата му го дава на семејството на младоженецот на денот на свадбата. Многу луѓе мислат дека тоа е придонесот на семејството на невестата за идните трошоци што ги прави таа да се пресели во домот на младоженецот. Во патријархалното општество, ако невестата имала браќа, миразот што невестата го добивала за време на мажачката бил сè што добивала од родителите и немала право на друго наследство. Во Македонија тоа било прекинато со законодавството по Втората светска војна, кога сите деца, и машки и женски, добиле еднакви права на наследство. Но, и покрај тоа, во многу рурални средини сè уште се одржува овој обичај, каде ќерката ''доброволно'' се откажува од својот дел од наследството. Затоа, важноста на миразот порано била поголема од сега, а материјалните износи биле поголеми.
Ако невестата нема браќа, тогаш таа е миразџика (или ''миражлика'') и има право да добие дел од имотот на нејзините родители како мираз или целиот имот ако нема други сестри. Миразџика денес обично се смета за ќерка единица, т.е. невеста која нема браќа или сестри. Во случај на развод, миразот му се враќа на младиот човек.
Миразот е древен обичај, а неговото постоење веројатно претходи на записите за него. Миразот сè уште се очекува и бара како услов за прифаќање предлог за брак во некои делови од светот, главно во делови од Азија, Северна Африка и на Балканот. Во некои азиски земји, споровите за миразот понекогаш резултираат со насилство врз жените, вклучувајќи убиства и напади. Обичајот на мираз е најчест во културите кои се многу патријархални и очекуваат жените да живеат со или во близина на семејството на нивниот сопруг (патрилокалитет). Миразот има долга историја во Европа, Јужна Азија, Африка и други делови од светот.
1 Дефиниција
Миразот е пренос на родителски имот на ќерка да се омажи (т.е. ), а не во случај на смрт на сопственикот. Миразот воспоставува еден вид брачен фонд, чија природа може значително да варира. Овој фонд може да обезбеди елемент на финансиска сигурност случај жената да остане вдовица или против несовесен сопруг, а на крајот може да обезбеди грижа за нејзините деца. Миразот, исто така, може да помогне да се воспостави брачно домаќинство, и затоа може да вклучува предмети за домаќинството како постелнина и мебел.
Локално, миразот, чеизот или приќето на невестата се нарекува јахез на урду, персиски и арапски; дахез на хинди, dāj на пенџаби, ''даџо'' на непалски, tr на турски, ''Joutuk'' на бенгалски, ''Jazhuang'' на мандарински, ''varadachanai'' на тамилски, ''stridanam'' на малајалам, ''miraz'' на српски, и во различни делови на Африка како ''serotvana'',''idana'', ''sadukuat'' или ''mugtaf''.
2 Потекло
Компаративното истражување на антропологот Џек Гауди за системите за мираз низ целиот свет, користејќи го Етнографскиот атлас, открило дека миразот е облик на наследство што се наоѓа во широк опсег на евроазиски општества од Јапонија до Ирска кои практикуваат „дивергентна деволуција“, т.е. кои им пренесуваат имот на децата од двата пола. Оваа практика се разликува од повеќето потсахарски африкански општества кои практикуваат „хомогено наследство“ во кое имотот се предава само на деца од ист пол како сопственикот на имотот. Овие африкански општества се одликуваат со пренос на „цена на невестата“, пари, стоки или имот дадени од младоженецот или неговото семејство на родителите на невестата (не на самата невеста).
Гуди ја покажал историската поврзаност помеѓу практиката на „дивергентна децентрализација“ (мираз) и развојот на интензивното плужно земјоделство, од една страна, и хомогеното наследство (невеста) и екстензивното земјоделство (копаштво), од друга страна. Потпирајќи се на работата на Естер Босеруп, Гуди забележува дека родовата поделба на трудот се разликува во интензивното земјоделство со орање и во опсежната променлива хортикултура. Во ретконаселените области каде што се применува променлива култивација, најголемиот дел од работата ја вршат жени. Тоа се општества кои ја ценат невестата. Босеруп дополнително го поврзува пренасочувањето на хортикултурата со практикувањето на полигамијата, а невестата се плаќа како компензација на нејзиното семејство за загубата на работник. Во плужното (орното) земјоделство, кое главно се заснова на машки труд, се дава мираз. Плужното земјоделство е поврзано со приватна сопственост, а бракот има тенденција да биде моногамен, за да се задржи имотот во рамките на потесното семејство. Потесно семејство се претпочитани брачни партнери со цел да се задржат средствата во групата.
Постои научна дебата за теоријата на Гуди. Силвија Јанагиско тврди, на пример, дека има голем број општества, вклучувајќи делови од Јапонија, Јужна Италија и Кина, кои не го поддржуваат тврдењето на Гуди дека миразот е облик на женско наследување на машкиот имот. Таа забележува дека визијата на Гуди е еволутивен модел во кој овие историски варијабли веројатно не се одлучувачки чинители во денешно време. Спротивно на тоа, Сузан Ман тврди и дава примери каде дури и во доцната царска Кина, миразот бил облик на женско наследство.
Стенли Џ. Тамбјах (соавторот на Гуди во претходното дело, „Богатството и миразот на невестити“ ) подоцна тврдел дека целокупната теза на Гуди останала релевантна во Северна Индија, иако била потребна модификација за да одговара на месната ситуација. Тој истакнува дека миразот во Северна Индија само делумно се користи како фонд за брак на невестата, а голем дел оди директно во заедничкото семејство на младоженецот. Првично се добива впечаток дека тоа го негира моделот на Гуди, освен што во Северна Индија заедничкото семејство го сочинуваат родителите на младоженецот, неговите браќа и невенчани сестри во брак и нивните деца од третото поколение. Ова заедничко семејство го контролирало овој дел од миразот, кој го користеле за да го финансираат миразот на нивната ќерка/сестра. Но, кога родителите ќе умрат, а заедничкото семејство ќе се подели, ова заедничко богатство потоа се дели меѓу оженетите синови, така што на крајот миразот на невестата даден на заедничкото семејство се враќа кај неа и нејзиниот сопруг како нивен „фонд за брак“.
Шлегел и Елул го прошириле моделот на Гуди со понатамошна статистичка анализа на Етнографскиот атлас. Тие тврдат дека главниот чинител за одредување на видот на брачната трансакција е видот на имотот што го контролира домаќинството. Младинското богатство циркулира имот и жени, и е типично за општества каде имотот е ограничен. Миразот го концентрира имотот и го има кај класите кои поседуваат имот или кај трговците или земјопоседниците. Кога семејствата даваат мираз, тие не само што ја обезбедуваат економската сигурност на својата ќерка, туку и „купуваат“ најдобар можен сопруг, а за себе и зет.
3 Поврзано
* Ковчег