Сатурн го голта својот син

''Сатурн го голта својот син'' (|Saturno devorando a su hijo) — слика на шпанскиот уметник Франциско Гоја. Традиционално се толкува како приказ на грчкиот мит за Титан Крон (познат како Сатурн во римската митологија) како јаде едно од неговите потомци. Плашејќи се од пророштвото претскажано од Геја, кое предвидувало дека ќе биде соборен од едно од неговите деца, Сатурн го изел секое по нивното раѓање. Делото е едно од 14-те таканаречени ''Црни слики'' што Гоја ги насликал директно на ѕидовите на неговата куќа некаде помеѓу 1819 и 1823 година. Тој бил префрлен на платно по смртта на Гоја и сега се наоѓа во музејот Прадо во Мадрид.
1 Заднина
Во 1819 година, Гоја купил куќа на брегот на Мансанарес во близина на Мадрид наречена Куинта дел Сордо (|Quinta del Sordo, буквален превод „Вила на глувиот човек'). Тоа била двокатна куќа кој го добило името по претходен станар кој бил глув, сепак името му одговарало и на Гоја, кој останал глув откако добил треска во 1792 година. Помеѓу 1819 и 1823 година, кога ја напуштил куќата за да се пресели во Бордо, Гоја направил серија од 14 слики користејќи мешана техника на ѕидовите на куќата.
Од прво ги украсил собите од куќата со поинспиративни слики, со текот на времето ги насликал сите со интензивни прогонувачки слики познати денес како ''Црните слики''. Создадени без нарачка за приватно прикажување, овие слики може да ја рефлектираат состојбата на уметникот доцна во животот што било сведок на насилството на војната и теророт поттикнати од шпанската инквизиција.''Сатурн го голта својот син'' било едно од шесте дела што Гоја ги наслика во трпезаријата. Важно е да се напомене дека Гоја никогаш не ги именувал делата што ги продуцирал во Квинта дел Сордо; имињата биле доделени од други по неговата смрт. Овоа толкување на сликата ја гледа како референца на римскиот мит (инспириран од оригиналниот грчки мит), во кој Тера (Геа) претскажал дека еден од синовите на Сатурн ќе го собори, исто како што тој го соборил својот татко, Келус. (Уран). За да го спречи ова, Сатурн ги јадел своите деца неколку моменти по нивното раѓање, јадејќи ги боговите Веста (Хестија), Церера (Деметра), Јунона (Хера), Плутон (Ад) и Нептун (Посејдон). Неговата сопруга Опа (Реја) на крајот ги сокрила неговото шесто дете и третиот син, Јупитер (Зевс), на островот Крит, измамувајќи го Сатурн нудејќи му камен повиен на местото од синот. За разлика од сликата, митовите обично го прикажуваат Сатурн/Кронос ''како ги голта'' своите деца, а подоцна ги повраќа живи откако го проголта каменот, наместо насилно да ги раскинува како на сликата. Јупитер на крајот го заменил својот татко исто како што предвидело пророштвото.
2 Состав и толкувања
Гоја прикажува голема фигура јадејќи со човечки облик. Човечката глава и дел од левата рака се веќе потрошени. Веројатно и десната рака е изедена, иако може да се свитка пред телото и да се држи на место со палците на поголемата фигура. Поголемата фигура е на точката на залак уште еден залак од левата рака; додека се наѕира од темнината, устата му се отвора и очите му се испакнати широко. Единствената друга светлина на сликата доаѓа од белото месо, црвената крв на трупот и белите зглобови на поголемата фигура додека ги закачува прстите во задниот дел од телото.
Понудени се различни толкувања на значењето на сликата: конфликтот меѓу младоста и староста, времето како голтач на сите нешта, гневот Божји и алегорија на ситуацијата во Шпанија, каде што татковината ги трошела сопствените деца во војни и револуција. Има објаснувања вкоренети во односите на Гоја со неговиот син, Ксавиер, единствениот од неговите шест деца што преживеал до полнолетство, или со неговата домашна помошничка и можна љубовница, Леокадија Вајс; полот на телото што се јаде не може со сигурност да се одреди. Ако Гоја направил некакви белешки на сликата, тие не останале зачувани, бидејќи тој никогаш не ја наменил сликата за јавно изложување.
Расположението на сликата е во целосна спротивност со Сатурн на Рубенс, бидејќи средишната фигура делува од лудило наместо да делува според разумот, а јадената фигура е целосно безживотна, а не со јасна болка. Многу е веројатно дека Гоја го видел Сатурн на Рубенс во неговиот живот, но степенот до кој е земена инспирација (ако има) е непознат.
Гоја направил цртеж со креда на истата тема во 1796–1797 година. На него е прикажана фигура како гризе за ногата на едно лице додека тој држи друго да јаде, без ништо од лудилото или лудоста од подоцнежната работа.
Научникот кој го проучувал Гоја, Фред Лихт, покренал сомнежи во врска со традиционалниот наслов, изјавувајќи дека тој „можеби е погрешен“. Тој забележува дека традиционалните иконографски атрибути поврзани со Сатурн (како што е неговата коса или песочен часовник) се отсутни на сликата, а телото на помалата фигура воопшто не наликува на телото на новороденче, па дури и на вистински анатомски точен човек. Тој наведува дека слично како и другите црни слики, „насловот мора да се земе со сомнеж“. Лихт нуди алтернативно објаснување дека сликата е инверзија на антисемитски уметнички прикази на еврејски ликови кои јадат деца, упатување на наводната крвна клевета. На овој начин, поголемата фигура ги претставува стравовите на Евреите кои се манифестираат во вистинско насилство врз нив, бидејќи „вистинската бестијалност се раѓа од замислената бестијалност“, иако тој признава дека тоа е невозможно да се докаже и, како и интерпретацијата на Сатурн, ја демонстрира различната намера на Гоја во составот. Дополнително, тој тврди дека самиот чин на именување на црните слики е обид да се наметне рационалност на сликите што го принудуваат да се размислува за хаос и ништожност, примарна тема во црните слики.
Се доведува во прашање дали консумираниот лик е машко.
Историчарот на уметност Џон Џеј Чиофало. пишува дека во други верзии, синовите се живи и се борат или барем имаат глави, па гледачот може да се идентификува или сочувствува. Жртвата не се мачи во порокот на Сатурн, кој тече крв, кој буквално и се засекува во телото, бидејќи е мртво, а да не зборуваме без глава. Таа, во најмала рака, не поттикнува идентификација. Идентификацијата тече кон Сатурн. Чиофало заклучува: „Огромното чувство на сликата е чувство на насилна и ненаситна страст, подвлечено, благо кажано, со жестокиот и енормно натрупан пенис меѓу неговите нозе... крајниот машки гнев едвај пред или оттогаш бил снимен толку живо.“
3 Трансфер од Квинта дел Сордо
Кога Гоја отишол во самонаметната изолација во Франција во 1823 година, тој му ја пренел Квинта дел Сордо на својот внук Маријано. По различни промени на сопственоста, куќата дошла во сопственост на белгискиот барон Емил д'Ерланже во 1874 година. По 70 години на ѕидовите на Квинта дел Сордо, состојбата на муралите се влошувала и, за да ги зачува, новиот сопственик на куќата ги префрлил на платно под раководство на Салвадор Мартинес Кубелс, главниот реставратор на уметноста во Музејот дел Прадо. Откако ги прикажал на Универзалната експозицијата од 1878 година во Париз, д'Ерланже на крајот ѝ ги подарил на шпанската држава. Ефектите на времето врз муралите, заедно со неизбежната штета предизвикана од деликатната операција на монтирање на распаднатиот малтер на платно, значеле дека повеќето од муралите барале реставраторска работа и некои детали можеби се изгубени, но ''Сатурн го проголтува својот син'' се чини дека поминал подобро од некои други дела.
4 Наводи
5 Библиографија
********