Милош Црњански

Милош Црњански (, — , ) — српски книжевник и еден од најзначајните творци на српската книжевност во XX век. Исклучителен е како поет, раскажувач, романописец и публицист. Познат е и како ликовен критичар.
1 Животопис
Црњански е роден 26 октомври 1893 година во Чонград, во Австроунгарија (денес Унгарија), во осиромашено градско семејство. Неговиот татко Тома бил чиновник кој поради своето темпераментно застапување на српската малцинска политика бил „протеран“ од Банат, од Иланџа (која Црњански ја нарекувал Иланчо, по нејзиното старо име) во Чонград, кој според Црњански бил некаков вид „тогашен чиновнички Сибир". Неговата мајка се викала Марина Вујиќ, е родена во Панчево.
1.1 Детство и образование
Милош Црњански од 1896 година растел во Темишвар, во патријархално-патриотска средина што ќе му создаде култ кон Србија и нејзиното минато ќе го всади во неговата душа како најсилна реликвија. Најдлабока и најтрајна сензација на своите детски и младешки години доживеал во типично српски национални и верски содржини: црковно училиште, икони на свети Сава, темјан, православно српско гробје со ритуални погреби и задушници, вечерни приказни и песни за Србија, ајдукување и набивање на колец — сето тоа со детски емоции се претвора во траен немир и непресушен извор, надеж, радости, сомнежи, разочарувања и воскревања.
Основно училиште завршил во српска вероисповедна школа кај учителот Душан Бериќ во Темишвар. Матурирал во темишварска гимназија кај католичките фратри пијаристи. Според сопствените зборови, бил среден ученик до татковата смрт, односно до петтото одделение во гимназијата, а тогаш решил „во иднина да биде меѓу првите“, што и остварил. Во летото 1912 година заминал во Опатија, а потоа се запишал во речна експортна академија. Играл фудбал во клубот „Викторија“ на Сушак (источен дел на Риека).
Во 1913 година се запишал на медицина во Виена но тој факултет никогаш не го завршил.
Првата песна „Судба“ Црњански ја објавил во сомборското детско списание „Голуб“ во 1908 година. Во 1912 година во сараевска „Босанска вила“ е печатена неговата песна „На почетокот беше сјај“ („У почетку беше сјај“).
2 Творештво
Најзначајни дела на Црњански се:
* „Дневник за Чарноевиќ“
* „Роман за Лондон“
* „Приказни за машкото“ (1920)
Во својата „Антологија на српската поезија“, Зоран Мишиќ истакнува дека поезијата на Црњански е највисокиот уметнички израз на повоената духовна клима на разочараноста и на безнадежното, нихилистичко несогласување со неподносливите рамки на граѓанскиот морал и на екстатичното и пантеистичко предавање на сетилните сензации и на космичките заноси. Во неговите песни „Лириката на Итака“ и особено во „Стражилово“ се среќаваат двата века на српската поезија: дамнешната, елегична и мека, распеана и нежна мелодија која потекнува од Бранко Радичевиќ и новата, посложена и понемирна чувствителност на модерниот човек со префинет слух за најскриените внатрешни движења и за сеопштата поврзаност на нештата и суштествата. Како поет на една нова „светска болка“, Црњански не раскинал со традицијата, туку својата „суматраистичка“ визија на светот ја прелил со здивот на родните лозја и ги открил нашите резонанци за немирите на својот век. Токму затоа, неговото влијание е толку силно, зафаќајќи цела низа современи поети.
3 Влијание и значење
Во 1922 година, Иво Андриќ напишал песна со наслов „М. Цр.“, посветена на Црњански, а исто така, Црњански е главниот лик во расказот „Смртта на Милош Црњански“ на Милорад Павиќ од 1986 година, како и еден од двата главни лика во расказот „Заминување во Киленц“ (српски: ''Odlazak u Kilenc'') на српскиот писател Вуле Журиќ од 2014 година.