Команчејски јазик

Команчејскиот е нумиски јазик од групата на јутоацтечки јазици. Јазикот е мајчин јазик на Комачејците, американски староседелски народ кој денес живее во Оклахома. Овој јазик се одделил од шошонскиот штом овој народ се преселил југозападно во државата. Ова се случило некаде во 1705 година. Поради тоа, команчејскиот и шошонскиот се многу слични, со мали фонолошки разлики.
Името на јазикот потекнува од зборот ''com-Latn'' што значи „непријател, странец“. Самиот народ го именува јазикот како '''' што значи "„јазик на народот“".
1 Состојба
Денес постојат напори за оживување на јазикот, поточно преживување, бидејќи неговите говорници претежно се стари. Во 19 век команчејските деца се праќале во училишта каде не им било дозволено употреба на команчејски, па дури и биле казнувани. Подоцна, генерациите израснувале со англискиот, со помислата дека подобро е да не знаат команчејски.
За време на Втората светска војна команчејскиот во одреден степен нашол корисна употреба. Група од 17 момчиња биле тренирани и ангажирани од војската на САД како испраќачи на кодови на команчејски јазик, кодови кои имале чувствителна содржина. Целта била да не се разотријат информациите од страна на непријателите, во тој случај Нацистите и империјалните јапонски војници.
Според податоците од јули 2013 година, имало околу 25 до 30 говороници. Постои семрежен курс по команчејски, а Команчејскиот јазичен и културен комитет нуди речници и материјали за изучување. Постои и јазичен курс во Колеџот на Команчејската Нација.
2 Фонологија
2.1 Самогласки
, кратки, долги
предни, централни, задни, предни, централни, задни
високи, (ʉ), (ii), (ʉʉ), (uu)
средни, (ee), (oo)
ниски, (aa)
Јазикот има должина на самогласки, односно тие можат да бидат долги и кратки. Долните никогаш не обезвучуваат и се пишуваат двојно (aa, ee, ii, oo, uu, ɨɨ). Кратките можат да бидат продолжени кога се акцентирани и можат да бидат звучни и безвучни. Неакцентираните кратки самогласки може да бидат безвучни пред /s/ или /h/.
2.2 Согласки
, уснени, забни, преднонепчени, заднонепчени, гласилни
рамни, уснени
носни
експлозивни, (kw)
слеани
струјни
апроксимантни, (y)
3 Писмо
Команчејската азбука била создадена од Д-р Алис Андертон и била усвоена како службена од Команчејската Нација во 1994.
азбука изговор азбука изговор азбука изговор азбука изговор азбука изговор азбука изговор
a, /a/, b, /p/, e, /e/, h, /h/, i, /i/, k, /k/
m, /m/, n, /n/, o, /o/, p, [p] /p/, r, /t/, s, /s/
t, [t] /t/, u, /u/, ʉ, /ə/, w, /w/, y, /j/
4 Поврзано
* Јутоацтечки јазици
* Шошонски јазик
5 Наводи
6 Литература
* Ager, Simon. . Omniglot, 1998-2013.
* Anderton, Alice. (1997). Kaawosa plays a trick on a soldier: A Comanche coyote story. In Jane Hill, P.J. Mistry, & Lyle Campbell (Eds.), ''The life of language: Papers in linguistics in honor of William Bright'' (pp. 243–255). Trends in linguistics: Studies and monographs (No. 108). Berlin: Mouton de Gruyter.
*
*
*
*
*
*
*
*
* Canonge, Elliott D. (1958). ''Comanche texts''. Summer Institute of Linguistics publications in linguistics and related fields (No. 1). Norman, OK: Summer Institute of Linguistics of the University of Oklahoma.
*
*
*
*
* Charney, Jean Ormsbee, 1993. ''A Grammar of Comanche.'' London/Lincoln: University of Nebraska Press.
*, October 22, 2005.
*
*
* Rejón, Manuel García. (1864; reprint 1995). ''Comanche vocabulary'' (trilingual ed.). Gelo, Daniel J. (Ed.). Texas archaeology and ethnohistory series. Austin: University of Texas Press.
***