Аладар Рац

Аладар Рац (28 февруари 1886 Јаспати - 28 март 1958 Будимпешта) — унгарски цимбалски изведувач, познат по барокната адаптација на репертоарот на чембалото, кој традиционално е унгарски народен музички инструмент. Тој ја добил Кошутната награда во 1948 година и влијаел врз композиторот Игор Стравински да го вклучи цимбалот во своите композиции.
1 Ран живот
Рац бил роден во ромско семејство; неговиот татко свирел виола во Јаспатскиот локален оркестар, додека неговата мајка била продавачка на локалниот пазар. Тој започнал часови по цимбал со неговиот татко на 3 години, а до 10-годишна возраст се приклучил на локалниот унгарски оркестар за народна музика. Набргу потоа мигрирал во Будимпешта каде што го продолжил своето образование на инструментот; очигледно голем дел од ова рано образование го стекнал преку набљудување на професионални свирачи, бидејќи немал приходи да плати за часовите.
2 Музичка кариера
Од 16 до 24 години, Рац наводно се издржувал финансиски како работник музичар во унгарски ансамбли за народна музика во Будимпешта. Во 1910 година, по турнејата на еден фолклорен ансамбл, Рац се преселил во Париз и студирал француска музика, јазик и филозофија, додека продолжил да се издржува свирејќи цимбал во традиционални музички ансамбли. Во 1914 година, кога започнала Првата светска војна, тој бил во Женева. Тој останал таму некое време и свирел во мало кафуле со гудачки ансамбл. Така, тој го привлекол вниманието на значајни личности од швајцарската музичка сцена, вклучувајќи ги Игор Стравински, Ернест Ансерме, Жак Далкроз и Густав Дорет. Неговата прва средба со Стравински во „Кафулето на Максим“ во Женева фреквентно е опишана во мемоари и биографии; се вели дека композиторот дотрчал до инструментот, побарал соло и се обидел да го транскрибира она што се свирело. Овие бројки го убедиле Рац да одржи соло рецитали во Женева, а Стравински особено бил многу импресиониран од можностите на овој народен инструмент и го вклучил во некои од неговите идни композиции. Помеѓу нив биле балетот наречен „Ренар“, (1915-1916), и камерното музичко дело „Регтајм“, компонирано во 1918 година. Други композитори го вклучиле цимбалот во своите композиции во годините што доаѓале, како што е Золтан Кодали, кој се допишувал со Рац за употребата на инструментот во неговата опера „Хари Јанос (Дури подоцна, во 1934 година, Рац се спријателил со Бела Барток и го советувал правилно да го вклучи цимбалот во неговите композиции.
Во 1926 година, Рац одржал индивидуална нарација во Лозана, кој бил толку успешен што го донел на турнеја низ Европа; прво во Салата на концертот Гавот во Париз, а потоа во Шпанија, Италија и пошироко. Овие изведби се состоеле од адаптации на цимбал на барокни дела за чембало, како и од сопствени аранжмани на Рац на унгарски и други фолк теми. Во тоа време, Рац ја запознал својата втора сопруга и идна соработничка, Ивон Барблан. Таа ќе го придружува неговиот цимбал свирејќи на пијано во поголемиот дел од останатите негови изведби.
Во 1938 година, унгарскиот амбасадор во Рим, Барон Фредерик Вилани, го видел Рац како настапува таму и бил мошне изненаден што ги убедил надредените на Музичката академија „Франц Лист“ во Будимпешта да го поканат Рац да се врати во Унгарија и да биде професор во нивната институција. Сепак, неговите нови методи на предавање цимбал (очигледно засновани на виолински дела од Бах и без никаков пишан метод) предизвикале конфликти меѓу него и главните учители по цимбал во Будимпешта, како и Ерно Доњани, раководител на академијата, иако успеал да ја задржи својата позиција со јавна поддршка од Бела Барток. Рац предавал на Музичката академија во следните две децении, сè до неговата смрт во 1958 година.
3 Наследство
Рац имал мноштво на ученици кои го споделувале неговиот уникатен репертоар и техники, вклучувајќи ги Ференц Геренчер, Зот Елек и Јожеф Салаи. Геренчер го наследил Рац како цимбалом инструктор на академијата; еден од неговите студенти Марта Фабиан, можеби е најпознатиот цимбалом кој продолжил да свири класичен репертоар на инструментот. Исто така постои и музичко училиште именувано по Рац во Будимпешта.
Во 1999 година, Рац пост-хумно бил награден со Унгарската награда за наследство. Тој бил номиниран од Викторија Херенцар, сродна колешка која свирела на цимбалом и основач на Светскиот конгрес за цимбалом.