Црниот свештеник

„Црниот свештеник“ — расказ на Антон Чехов, напишан во 1893 година додека Чехов живеел во селото Мелихово. За прв пат расказот бил објавен во 1894 година во списанието ''Артист'', едно од водечките руски списанија за театар и музика во последната четвртина од 19 век. Приказната раскажува за последните две трагични години од животот на фиктивниот научник Андреј Василевич Коврин.
1 Објавување
Приказната, поделена во девет поглавја и опишана од Чехов како „медицинска новела, ''historia morbi''“, прикажувајќи „''млад човек кој страда од заблуди на величественост''“, за првпат била објавена од ''Артист'' (бр. 1, број од јануари 1894 година) . Истата година расказот бил вклучен во збирката ''Новели и раскази'' (Повести и рассказы). Чехов го вклучил во том VIII од неговите Собрани дела, објавен во 1899-1901 година од Адолф Маркс. На 7 јули 1898 година , РЕЦ Лонг му пристапил на Чехов за дозвола да преведе неколку негови приказни на англиски. Збирката ''Црниот свештеник и други приказни'', која излегла во Британија во 1903 година, станала првата што ја запознала британската читателска публика со делата на Чехов.
2 Заднина
На 28 јули 1893 година, Чехов го известил Алексеј Суворин во писмо дека штотуку завршил „мала новела, со само неколку прашања“. „''Дојдете да ме посетите овде, ќе ви дадам да прочитате''“, додал тој. Суворин предложил приказната да биде објавена во ''Новое времеја'', но Чехов ја одбил понудата. Подоцна, откако ја прочитал приказната, Суворин прашал до кој степен таа ја одразува менталната состојба на авторот. „''Кога писателот прикажува болна личност, тоа не значи дека тој самиот е болен.''''. . Само сакав да прикажам човек кој страда од заблуди на величественост. Во сон ми дојде ликот на монах кој јава по полињата и кога се разбудив му кажав на Миша''(т.е. неговиот брат)“, одговорил Чехов во писмото од 25 јануари 1894 година.
Според Михаил Чехов, приказната на многу начини го одразувала искуството на Чехов во Мелихово. Во расказот тој сериозно се занимава со градинарство. „''Рано наутро... доаѓаше во градината и внимателно го проверуваше секое дрво, секоја грмушка, можеби за кастрење, или само зјапаше во него, проверувајќи нешто“''. Чехов таму често бил посетуван од Игнатиј Потапенко и Лика Мижинова. „''Лика ќе седне на клавир и ќе ја пее тогаш сè попопуларната „Légende valaque“ од Брага ... песна во која болна, делириозна девојка ги слуша ангелите како пеат и ја замолува мајка си да дојде на балконот и да и каже каде се овие звуците може да доаѓаат од... На Антон Павлович му се допадна мистицизмот и финиот романтизам на оваа романса. Го спомнувам ова затоа што беше директно поврзано со потеклото на приказната Црниот монах''“, напишал Михаил Чехов .
Психолошки, тоа претставувале тешки денови за Чехов, кој страдал од анксиозност и несоница. „''Нестрпливо би побегнал кај вас во Петербург, такви се моите расположенија, од колера која беснее, на дваесет врста одовде''“, напишал на Суворин на 28 јули 1883 година, жалејќи се на „''смртоносниот копнеж за одредена осаменост''“ и „''грозни психопатски расположенија''“. Потоа додал “... ''Сметам дека не патам од некоја психолошка болест. Едноставно, се чини дека волјата за живот ме напушти, иако не мислам дека тоа е некаква болест, можеби нешто минливо и тривијално''“, му напишал на Суворин во јануари 1894 година
Според Михаил Чехов, „''во Мелихово нервите на Антон Павлович целосно се расипале поради прекумерна работа, а тој за малку ќе изгубил сон.''''Штом ќе почнеше да паѓа во поспаност, некоја чудна сила ќе го исфрлеше''.“ За време на една толку лоша ноќ тој имал ментален вид на црн свештеник. „''Тоа имаше огромно влијание врз мојот брат, тој нема да може да се ослободи од него, одвреме-навреме се враќаше кај овој свештеник во разговори и на крајот ја напиша својата добро позната приказна за тоа''“.
Во овој перид било и времето кога Чехов длабоко се заинтересирал за психијатрија и се спријателил со лекарот Владимир Јаковенко, основачот и директорот на најдобрата руска психијатриска клиника во тоа време, во Мешчерскоје. „''Ако сакаш да станеш вистински писател, драга моја, студирај психијатрија, ова е сосема неопходно''“, ја уверувал тој Шчепкина-Куперник, „...''во тие денови кога го пишуваше Црниот свештеник''“, според нејзините мемоари од 1928 година. .
Во летото 1892 година, книгата ''Дегенерација'' на Макс Нордау била широко дискутирана во рускиот печат. Чехов малку размислувал за идеите на Нордау, но можеби тоа му оставило некаков впечаток, бидејќи најмалку двапати Црниот свештеник во своите говори цитира фрагменти од поглавјето наречено „''Гениј и толпа''“.
3 Заплет
Оваа приказна го следи ликот Андреј Коврин, руски научник кој е навидум брилијантен. Во почетокот на приказната, Коврин е преморен и нервите му се исклучени. Го покануваат да се одмори во земјата во домот каде што пораснал. Местото е прекрасно, со огромни градини и овоштарници - тоа е животно дело на Јегор, неговиот поранешен старател, кој живее и работи таму со неговата ќерка Тања. Кога Тања и Коврин биле деца, Јегор станал негувател на Коврин кога умреле и двајцата родители. И двајцата многу високо мислат за Коврин и се многу возбудени поради неговото доаѓање. Коврин учи колку е тешко да се грижи за градината и развива длабоко ценење за неа. Потоа почнува да гледа црн свештеник, чиј изглед се граничи со натприродното, и почнува да го доведува во прашање неговиот разум. Црниот свештеник го убедува Коврин дека е избран од Бога за посебна цел - дека има моќ да го спаси човештвото од милениумски страдања користејќи ја својата генијалност, и дека неговото неодамнешно лошо здравје е неизбежно за некој што прави такви благородни жртви.
Старецот му изразува на Коврин дека единствениот човек на кој би можел да му верува да се ожени со неговата ќерка е самиот Коврин, убеден дека секој друг маж ќе ја одведе и дека неговиот животен труд ќе пропадне. Тие се венчаат и со текот на времето, сопругата на Коврин ги забележува неговите халуцинации, бидејќи тој често разговара со црниот свештеник. Таа со текот на времето го „лечи“ Коврин, но тој се уверува дека без „насоки“ на црниот монах, тој е осуден на просечност наместо на гениј. Тој станува огорчен и антагонист кон своите сакани и на крајот парот се разделува. Неговото физичко здравје рапидно се влошува поради туберкулоза, тој се преселува кај жена која се грижи за него. Приказната завршува така што Коврин доживува една последна халуцинација додека крвари; црниот свештеник го води кон бестелесен гениј и тој умира со насмевка.
3.1 Цитати
* „Јас постојам во вашата имагинација, а вашата имагинација е дел од природата, па затоа постојам во природата“. (Црниот монах)
* „А што е предметот на вечниот живот? (Коврин)] - „Како и за целиот живот - уживање. Вистинското уживање е во знаењето, а вечниот живот дава безброј и неисцрпни извори на знаење и во таа смисла е речено: „Во домот на Мојот Татко има многу дворци“. (Црниот монах)
* „Пријателе мој, здрави и нормални луѓе се само обичното стадо. . . Воздигнувањето, ентузијазмот, екстазата - сè што ги разликува пророците, поетите, мачениците за идејата, од обичниот народ - е одбивно за животинската страна на човекот - односно неговото физичко здравје. Повторувам, ако сакате да бидете здрави и нормални, одете во заедничкото стадо“. (Црниот монах)
* „Зошто, зошто ме излечи? Подготовки на бромид, безделничење, топли бањи, надзор, кукавички запрепастувања на секоја уста, на секој чекор - сето тоа конечно ќе ме доведе до идиотизам. Излегов од памет, имав мегаломанија; но тогаш бев... интересен и оригинален. Сега станав поразумен и полош, но сум исто како и сите други: јас сум - просечен. . . (Коврин)
4 Прием
По објавувањето на „Црниот свештеник“, неколку дописници на Чехов му пишале да изразат задоволство и благодарност, меѓу кои и новинарот Михаил Меншиков, писателот за деца (и сопственикот на имотот Бабкино) Марија Кисељова и Иван Горбунов-Посадов. „''Го прочитав вашиот Црн свештеник и сам го изгубив умот''“, му напишал свештеникот отец Сергиј (С.А. Петров) на Чехов на 8 мај 1897 година. Гаврила Русанов, пријател и долгогодишен дописник на Лав Толстој, на 14 февруари го информирал Чехов за тоа колку му се допаднала приказната („Тоа е чудо, само чудо!“ рекол тој). Сепак, современите критички осврти, кои се концентрирале најмногу на дискусија за техничките детали за лудилото на херојот, длабоко се незадоволни. Писателот Сергеј Семјонов, кој го сретнал Чехов во канцелариите на издавачот Посредник кон крајот на 1894 година, се сетил: „''А.П. шеташе низ кабинетот и зборуваше за општата идеја на Црниот свештеник и како расказот е целосно погрешн разбран''“.
„''Црниот свештеник дава длабок и прониклив приказ на психичка болест...''''Фигурите на фанатичниот газда-градинар и неговата пречувствителна, привлечна ќерка... се насликани многу експресивно. Фаталното недоразбирање меѓу болните и здравите води до ужасно бесмислена трагедија''“, напишал Сергеј Андреевски, правејќи преглед на „збирката ''Новели и приказни'' за ''„Новое време“'' И Александар Скабичевски (во ''Новости и Биржеваја Газета'') ја согледал приказната како ништо друго освен „''прилично љубопитен опис на процесот на лудување на човекот''“, од кој „''читателот не може да извлече никаков заклучок, ниту идеја''“. „''Ова можеби било ненамерно, но изгледа дека она што Чехов сметал овде било дека... силните аспирации и вистинските благородни страсти се провинција само на оние кои се склони да бркаат спектрални сенки''“, предложил Д.М., рецензентот на ''„Руски Ведомости“'' . Јуриј Говоруха-Отрок, означувајќи го Коврин како „''новиот ден''''на Попришчин''“, ја сметал приказната дека припаѓа на жанрот „''фантастика''“ и, како таква, неимпресивна.
Николај Михајловски во својата статија од 1900 година „''Литература и живот.''''Некои работи за Чехов''“ тврдел дека, далеку од тоа дека е обичен психијатриски етид, Црниот свештеник бил сериозна изјава, давајќи уште еден знак за промена на неговиот начин на размислување на авторот. Но, тој го критикувал Чехов дека е премногу непристоен во искажувањето на сопствениот став за дилемата на Коврин. „''Кој е овој црн свештеник: добронамерен дух кој ги теши уморните луѓе со соништа и заблуди за тоа дека се „избрани“... или, напротив, злобен гениј кој со гнасни ласкања ги мами во светот на лудилото, тагата... и конечно, смртта''?".
В.Албов ја сметал приказната како означувач за потрагата на Чехов за она што тој го нарекол „''водечка идеја''“. „''Само возвишениот идеал го прави животот значаен, му дава цел, го прави радосен и среќен.''''Ова може да е секој сон што го сакате, дури и лудачки делириум, но сепак е подобро од оваа депресивна реалност''“, напишал тој во 1903 година Фјодор Батјушков се смета дека го поддржувал таквото мислење. „''Сега почнуваме да разбираме зошто Чехов отсекогаш инсистирал на субјективната, релативистичка природа на сите човечки норми; тие се само чекори за нешто високо и далечно, што нашиот свесен ум може само да го погоди''“, напишал тој во својот есеј од 1903 година „''За Чехов''“.
Францускиот преведувач на Чехов, Жил Легра сметал дека таквата шема би одговарала повеќе на роман, отколку на новела. „''[Потенцијално] станува збор за огромен роман за високообразован, нервозно вознемирен Русин''“, му напишал тој на Чехов на 9 јуни 1895 година. Леграс сметал дека вториот дел од приказната е повеќе скица, особено покрај „''добро насликаниот''“ прв. За да стане романописец, сепак, според Леграс, Чеков би требало „''значително да ја промени [својата] маниера, да престане да се задоволува со користење на овие концизни, ситно изделкани фрази''“, до толку голем ефект, „''да се вклучи повеќе во она што се случува“., а „сакај го животот“ попрво остануваат негов „суров набљудувач''“.
5 Филмски адаптации
*''Чёрный монах'', ТВ филмска адаптација од 1988 година на Иван Диховични (сценарио на Сергеј Соловјов ), со Станислав Љубшин и Татјана Друбич .
*''Црниот монах'', долгометражен фантастичен филм (2017) на Мерилу и Џером Бонџорно, инспириран од расказот на Чехов. Прикажува филмски режисер кој се бори со разумот кој наидува на легендарен монах и ја открива смислата на животот и изгубената љубов.
6 Сценски адаптации
*''Црниот монах'', адаптација на расказот од драматургот Дејвид Рејб од 2003 година .*''Le Moine noir'', 2003_2005, опера во 8 сцени со либрето на Ив Херсант и музика на Филип Херсан .
*''Црниот монах'', музичка адаптација од 2008 година на Венди Кеселман .