Мато Косик

Мато Косик (18 јуни 1853 г. – 22 ноември 1940 г.) бил германски министер и поет на лужички јазик. Бил роден во Вербен, Прусија, емигрирал од Долна Лужица во Соединетите Држави и починал во неговиот рурален дом во близина на Албион, Оклахома.
1 Биографија
Косик го започнал своето школување во гимназијата во Котбус во 1867, за да студира теологија. Пред да дипломира во 1873 година, тој ја напуштил гимназијата, привремено завршувајќи ги своите студиски амбиции. Наместо тоа, започнал да работи во железничка компанија во Лајпциг, каде што ги напишал своите први лирски текстови. Сите биле напишани на долнолужички.
1.1 Литературни активности
Поради здравствени проблеми, Косик се вратил во Вербен во 1877 година. Во текот на следните години живеел како слободен писател и ги создавал своите најважни поетски дела. Од 1880 година бил ко-уредник на ''Bramborske nowiny'' (Бранденбург новости). Преку неговото учество во ревизијата на долнолужинскиот црковен химнал, тој извршил трајно влијание врз долнолужичкиот јазик.
Косик одржувал контакти со практично сите значајни претставници на лузерскиот културен живот: Кито Швјела, Хајндрих Јордан, Бјарнат Крушвица, Јуро Суровин и Алфонс Парцевски, како и Михал Хорник и Јан Арношт Смолер. Косик бил еден од основачите на долносорбиската Машича Сербска, најважната организација на долнолужичката култра.
2 Емиграција
Во октомври 1883 година, Косик заминал за Хамбург, од каде што отплови за Њујорк. Патувал по Бафало, Њујорк, до Спрингфилд, Илиноис. Тука можел да ги исполни своите соништа да студира теологија и се запишал на православна лутеранска теолошка семинарија. Меѓутоа, во јануари 1884 година, тој се префрлил во германска семинарија во Чикаго, Илиноис, и ги продолжил студиите во либерална лутеранска насока. Дополнително на тоа, тамошните студенти зборувале германски наместо англиски, што му го олеснувало разбирањето на Мато Косик. Тој ги завршил своите студии во 1885 година и бил ракоположен во Велсбург, Ајова, каде работел меѓу германските фризиски имигранти. Иако Косик работел во Соединетите Држави меѓу земјоделци кои зборуваат германски и фризиски, никогаш не престанал да ги пишува своите лурбиски приказни и песни во овој период. Тој продолжил да објавува во лурбиски изданија.
2.1 Привремено враќање
На крајот на 1886 година, Мато се вратил во Долна Лужица бидејќи починал неговиот брат Кито. Се чини дека неговото враќање било олеснето поради тензиите меѓу собранието во Велсбург и него. По враќањето, се трудел да му биде признаено неговото ракополагање; тој многу сакал да пополни слободно работно место во Драххаузен во близина на Пајц. Меѓутоа, неговите напори биле залудни и отпатувал назад во САД во 1887 година.
3 Америка
Во 1887, Косик повторно заминал за Соединетите Држави и никогаш повеќе не се вратил во Европа. Нашол работа како свештеник во Небраска, каде до 1907 година работел во неколку собранија на германски јазик: Риџли во округот Доџ (од 1887 до 1889 година), Принстон во округот Ланкастер (од 1889 до 1895 година), Стемфорд во округот Харлан (од 1896 до 1899 година) и Охајова во округот Филмор (од 1899 до 1907 година). Од есента 1895 година до летото 1896 година, бил без работа и живеел во Рока во округот Ланкастер. Косик се оженил со Ана Вер во Принстон во 1890 г. Ана дојде од Дусно (формално Хохберг, сега дел од Трземешно), село во Крајс Гнесен во провинцијата Позен. Последната позиција на Косик била во Ел Рено, Оклахома. Се пензионирал во 1913 година и се преселил во близина на Албион, Оклахома каде во 2010 година сè уште стоел домот во кој живеел.
Во 1892 година, Косик повторно почнал пишува. Ги обновил и запоставените контакти со лужичките интелектуалци. Богумил Швјела сакал да објави антологија на песните на Косик, која се појавила во 1893 година. Косик имал објавено песни во Лаусиц до 1898 година.
По смртта на единствениот син на Косик, Јуро, (на 24-годишна возраст поради несреќа со јавање) во 1915 година и неговата сопруга Ана во 1929 година, Косик станувал сè поизолиран. На крајот се оженил со својата куќна помошничка Вилма Филтер во 1938 година. Вилма го напуштила Албион една година по смртта на Косик, земајќи ги неговите документи со себе; овие се сметаат за изгубени. Во овој последен период, Косик имал интензивни контакти со младата лужичка писателка Мина Виткојц.
4 Наследство
Делото на Мато Косик било претежно лирски и содржи многу малку проза. Неговите песни се концентрирани околу христијанската вера, која Косик генерално ја поврзувал со природата воопшто, а особено со Лужица. Последново е еквивалент на татковината, на ''Хеимат'', и е во контраст со туѓото. Косик го идентификувал ова преку лужичкиот јазик, кој од една страна ги комбинирал убавината и ранливоста, а од друга страна требал да се бори против претстојното изумирање.
Косик користел и класична форма и римувани форми земени од народната култура за своите песни. Неговата предност била хексаметарската форма. На пример, неговата ''Serbska swajźba w Błotach'' („Сорбиската свадба во Шпревалд“) содржи околу 2.000 хексаметри. Хексаметрите се користат и во ''Ten kśicowany'' („Распнатиот“) и ''во Helestupjenje Jezusa Kristusa'' („Слегувањето на Исус Христос во пеколот“).
Домот во кој Косик живеел од 1913 до 1940 година, сместен во близина на Албион, Оклахома, округот Пушматаха, наречен Куќа Мато Косик, бил додаден во Националниот регистар на историски места. Оправдувањето за вклучување е дека тоа е единствената преживеана структура поврзана со Косик. Како и во времето на Косик, има прекрасен поглед на планините Киамичи.
Основно училиште во Бризен го добило името по Косик.
4.1 Дела
*''Српска свајеба во Блотач'', 1880 година
*''Pśerada markgroby Gera'', 1881 година
*''Подлога Бранибора'', 1882 година
*''Zběrka dolnoserbskich pěsnjow'', 1893 година
*''Zhromadźene spisy''*''Песни'', два дела, 1929–1930 година, издадена од Богумил Швела