Мезитит

Мезитит порано попознат како ''мезитински шпар'', ''феро магнезит'' или кафеав шпар — вид на магнезит, карбонатен минерал, кој се смета за вид на магнезит што содржи железо или, во други случаи, брунерит. Достоен на своето име, мезититот е средниот член на континуирана изоморфна серија на магнезит - сидерит со општа формула (Mg,Fe)<sub>CO3</sub>, во која содржината на железни јони (Fe2<sup>+</sup>) е приближно од 30 до 50%,а односот на железо и магнезиум се движи, соодветно, од 30:70 до 50:50.
1 Име и историја
''Мезитински шпар'', подоцна скратено како ''мезитит'' во согласност со меѓународно прифатената терминологија, поретко ''мезитин'' е старо историско име, широко користено меѓу рударите, геолозите и минералозите за некои железни магнезити, за неметални минерали со лесно видливи кристални површини, кои лесно се цепат на мазни, сјајни фрагменти (ромбоиди, коцки). Најчесто се однесува на светли, лесно цепливи минерали како фелдспат, калцит или барит, кои честопати се сјајни. До крајот на 19 век, разни автори понекогаш го сметале мезитинскиот шпар за синоним (разновидност) на брунерит, во други случаи — синоним (разновидност) на пистомезит. Во најопшта форма, мезитинот се сметал за кафеав шпар, кој пак е вид на анкерит (во овој случај, почесто магнезит), обоен со манган или железен карбонат.
Самото име истовремено ги дефинирало и пропорциите на хемиските соединенија во неговиот состав и позицијата на минералот меѓу сродните минерали. На пример, во 1835 година, германско-рускиот речник на технички термини и имиња на Владимир Еремев го дефинирал мезитинскиот шпар како „формирање на средна основа помеѓу ангерит и железна руда“. Иако самата дефиниција за ангерит била широка, таа се однесувала на неколку различни минерали и не била многу јасна.
Дефинициите во англиската минералогија се одликувале со приближно иста прецизност. Поточно, во 1853 година, Џејмс Двајт Дана го опишал овој минерал во својот ''„Прирачник за минералогија“'' со следниве зборови: „''Мезитинска шпар''. (Бреунерит). Карбонат од железо и манган, кој се јавува во жолтеникави ромбоедри од 107°14′... Ова вклучува голем дел од она што се нарекува ромбски шпар, или ангерит, кој станува 'рѓосан при изложеност.“
Дефиницијата на Александар Ремзи, дадена деценија и пол подоцна, се покажала како многу поточна: „Мезитински шпар. (Mg:FeO)CO2<sub>.</sub>''Син''. Пистомезит. Овој вид е составен од спатична железна руда, или сидерит и магнезит, често во еднакви пропорции. Кристалите се ромбоедри со краен агол од 107°14′, со сива или жолтеникава боја, стаклен и малку бисерен сјај, тврдост од 4 до 4,5,специфична тежина од 3 (33.434) до 3,6 (40.140) и транспарентност нешто поголема од онаа на халибитот. Се наоѓа во хлоритен шкрилец во Сент Готхард, исто така во Цилертал, во Тирол и во Пиемонт“.
Во последната четвртина од 19 век, конвенционалната хемиска формула на мезититот била <sub>2MgCO3</sub> · <sub>FeCO3</sub>, што не го одразувало варијабилниот состав на овие минерали.
Минералологијата од 20 век го дефинирала мезититот како среден (медијален) член на континуирана изоморфна серија на феругинозни магнетити (магнезит— сидерит) со општа формула (Mg,Fe)<sub>CO3</sub>, сместен во средината по состав помеѓу брунеритот и пистомезитот. Во зависност од содржината на молекулата <sub>FeCO3</sub>, во оваа серија се разликуваат четири варијанти. Првиот е брунеритот, во кој содржината на железо е најниска (до 30%), а својствата се најблиски до магнезитот, потоа доаѓа мезититот, кој содржи до половина сидерит (30-50% <sub>FeCO3</sub>); содржината на железо е уште поголема кај пистомезитите (50-70% <sub>FeCO3</sub>) и последниот, блиску до железниот шпар, е сидероплезитот (70-95% <sub>FeCO3</sub>).
Современата минералогија ги дели магнезитите што содржат железо на два приближно еднакви дела, во целосна согласност со процентот на содржина на железен карбонат (под и над 50%). Така, брунеритот и мезититот се сметаат за феругинозни сорти на магнезит, додека сидероплеситот и пистомезитот, напротив, се видови на сидерит што содржат магнезиум.
2 Својства
Во 19 век, ''мезитинскиот шпар'' често се сметал за вид на брунерит, во тоа време најпознат од железните магнезити. Слично на тоа, во првата половина на 20 век, брунеритот останал најпознат од сите видови, но ни тој никогаш немал статус на независен минерален вид.
Во однос на составот, мезитинскиот шпар (вклучен во неопределен број брунерити) бил претставен како изоморфна мешавина од магнезиум карбонат (магнезит) и железо карбонат (сидерит) во различни пропорции, или <sub>MgCO3</sub>, со мешавина од <sub>FeCO3</sub>. На пример, Дмитриј Менделеев во својата магистерска теза ''„''Изоморфизам ''во врска со други врски на кристалната форма со составот“'' препорачал прикажување на формулата на мезитинскиот шпар како (½Fe•½Mg)C или едноставно (MgFe)C. Друга графичка верзија на формулата на мезитинскиот шпар се сметала за (Mg:FeO)<sub>CO2.</sub>
Советската минералошка школа честопати продолжувала традиционално да ги класифицира гореспоменатите сидероплезити (70 до 95% <sub>FeCO3</sub>), пистомезити и мезитити како сорти на брунерит, сепак наведувајќи дека „...самиот брунерит, најчест во природата, се однесува на видови со содржина на <sub>FeCO3</sub> до 30%.“
Во раните 1950-ти, во Русија биле спроведени студии за луминисценција на тригонални карбонати формирани од мешани кристали од <sub>CaCO3</sub> - <sub>MgCO3</sub> (доломит) со последователна изовалентна супституција на магнезиум со железо, манган, а понекогаш и цинк. Во рамките на наведените изоморфни серии, биле проучувани многу видови и варијанти на минерали, откривајќи некои редовни промени во луминисцентните својства. Меѓу општите својства, за прв пат било откриено дека нечистотијата од железо, присутна во форма на <sub>FeCO3</sub> во мешани кристали, како што е брунерит (MgFe) <sub>CO3</sub>, или изовалентно супституирачки магнезиумови јони, предизвикува ефект на цврсто гаснење. Ниту еден од проучуваните минерали (брунерит, анкерит, мезитит, вклучувајќи го и сидерит) не дале луминисцентен ефект кај кој било од употребените видови на зрачење.
3 Наоѓалишта
Мезитинскиот шпар се меѓу најраспространетите карбонатни минерали, што се определува првенствено од нивниот состав. Тие се пронајдени во сите магнезитни (карбонатни) наоѓалишта кои содржат железни минерали (сидерити) на еден или друг начин. Траверсела (Пиемонт) се смета за типичен регион од кој доаѓаат референтни примероци на мезитин уште од почетокот на 19 век.
Во Руската Империја од 19 век, одлични музејски примероци на ''мезитински шпатула'' биле пронајдени на Наголскиот Гребен (дел од Донецкиот Гребен), како и во Нерчинскиот округ. Едно од активните наоѓалишта на мезитит се наоѓа во Магаданската област (златното наоѓалиште Енгтери, областа на планинскиот венец Омсукчан).
Најголемиот број модерни рудници со утврдени мезитити се наоѓаат во Западна Австралија и Австрија (Корушка, Салцбург, Тирол). Во Франција, мезититни лопати се познати од североисточните наоѓалишта на Гранд Ест, како и во регионот Окситанија и Прованса-Алпи-Азурен Брег.
Во раните 1920-ти, Едвард Симпсон детално го опишал појавувањето на мезитити во Западна Австралија: „...мезититот се јавува само како грануларен состав на високо феругинозни серпентини и перидотити кои страдале од длабоко вкоренета карбонатација. Голем дел од таканаречениот мезитит што се споменува во локалната геолошка литература е всушност брунерит, феругинозен вид на магнезит...“ До средината на 20 век, пистомезитите честопати биле класифицирани меѓу попознатите и пораспространетите мезитити.
4 Поврзано
* Фелдспати – други минерални серии