Старогрчки монети

Историјата на старогрчките монети може да се подели (заедно со повеќето други грчки уметнички форми) на четири периоди: архаичен, класичен, хеленистички и римски. Архаичниот период се протега од воведувањето на монетите во грчкиот свет во текот на 7 век п.н.е. до Персиските војни во околу 480 година. п.н.е. Потоа започнал класичниот период, кој траел до освојувањата на Александар Велики во околу 330 година п.н.е., кој го започнал хеленистичкиот период, кој се протегал сè до римското присвојување на грчкиот свет во 1 век. п.н.е. Грчките градови продолжиле да произведуваат свои монети уште неколку векови под римска власт. Монетите произведени во овој период се нарекуваат римски провинциски монети или грчки царски монети.
1 Стандарди за тежина и деноминации
Деноминации на сребрени монети според атичкиот стандард
Слика, Деноминација, Вредност, Тежина
Декадрахма, 10 драхми, ~43 грама
Тетрадрахма, 4 драхми, ~17,2 грама
Дидрахма, 2 драхми, ~8,6 грама
Драхма, 6 оболи, ~4,3 грама
Тетробол, 4 оболи, ~2,85 грама
Хемидрахма (триобол), 3 оболи, ~2,15 грама
Диобол, 2 оболи, ~1,43 грама
Трихемиобол, 1½ оболи, ~1,08 грама
Обол, 4 тетартемориони, ~0,72 грама
Тритартеморион, 3 тетартемориони, ~0,54 грама
Хемиобол, 2 тетартемориони, ~0,36 грама
Трихемитаттеморион, тетартемориони, ~0,27 грама
Тетартеморион, обол, ~0,18 грама
Хемитетартеморион, тетартеморион, ~0,09 грама
Трите најважни стандарди на античкиот грчки монетарен систем биле атичкиот стандард, базиран на атинската драхма од 4, грама сребро, и коринтскиот стандард базиран на статерот од 8,6 грама сребро, кое било поделено на три сребрени драхми од 2,9 грама и егинетскиот статер или дидрахма од 12,9 грама, врз основа на драхма од 6,1 грама. Зборовите ''драхма'' и драм потекнуваат од старогрчкиот збор grc, постара форма на grc-x-attic што значи „една шака“. Драхмите биле поделени на шест ''оболи'' (од грчкиот збор за ражен ), а шест раженки правеле „шака“. Ова сугерира дека пред да почнат да се користат монетите во Грција, раженките во праисторијата се користеле како мерки во секојдневните трансакции. Во архаичното, преднумизматичко време, железото се ценело за изработка на трајни алатки и оружја, а неговото леење во форма на ражен можеби всушност претставувало форма на преносливи прачки, кои на крајот станале гломазни и незгодни по усвојувањето на скапоцените метали. Поради овој аспект, спартанското законодавство забранувало издавање спартански монети и наметнувало употреба на железни инготи, наречени ''пеланои,'' со цел да се обесхрабри алчноста и трупањето богатство. Покрај неговото оригинално значење (кое го давало и деминутивот „ ''обелиск''“), зборот ''обол'' (ὀβολός, ''obolós'' или ὀβελός, ''obelós'' ) бил задржан како грчки збор за монети со мала вредност, сè уште користен како таков во современиот грчки сленг (όβολα, ''óvola'', „пари“).
Оболот бил понатаму поделен на ''тетартемориои'' (еднина ''тетартеморион'') што претставувало обол, или драхма. Оваа монета (за која се знае дека била кована во Атина, Колофон и неколку други градови) е спомената од Аристотел како најмалата сребрена монета. Исто така, биле ковани разни множители на оваа деноминација, вклучувајќи го и ''трихемитартеморионот'' (буквално три полутетартемориони) во вредност од од еден обол.
2 Архаичен период (до околу 480 г.) п.н.е.)
 
Најраните познати монети од електрум, лидиски и источногрчки монети пронајдени под храмот на Артемида во Ефес, датираат од околу 640 година п.н.е. Овие монети биле издавани или од негрчките Лидијци за нивна сопствена употреба или можеби затоа што грчките платеници сакале да бидат платени во скапоцен метал по завршувањето на нивната служба и сакале нивните плаќања да бидат обележани на начин што ќе ја потврди нивната автентичност. Овие монети биле изработени од електрум, легура од злато и сребро која била многу ценета и изобилна во таа област.
Во средината на 6 век п.н.е., кралот Крез ги заменил електрумските монетите со монети од чисто злато и чисто сребро, наречени ''Крезеиди''. Херодот им ја припишува заслугата за пронаоѓањето на чисто злато и сребро во ковањето монетите на Лидијанците:
  
Грчкиот свет бил поделен на повеќе од две илјади самоуправни градови-држави (на грчки, ''полис''и), а повеќе од половина од нив издавале свои монети. Некои монети кружеле широко надвор од нивните ''полиси'', што укажува дека се употребувале во меѓуградската трговија; првиот пример се чини дека бил сребрениот статер или ''дидрахма'' од Егина, кој редовно се појавува во богатствата во Египет и Левант, места каде што постоел недостиг од сребро. Бидејќи ваквите монети циркулирале пошироко, другите градови почнале да коваат монети со овој „егински“ стандард за тежина од 6,1 грама до драхмата, другите градови вклучувале свои симболи на монетите.
Сепак, атинските монети биле ковани на „атичкиот“ стандард, при што драхмата била еднаква на 4,3 грама сребро. Со текот на времето, изобилството на залихи на сребро во Атина од рудниците во Лаврион и нејзината растечка доминација во трговијата го направиле ова најистакнат стандард. Овие монети биле познати како „бувови“ поради нивната средишна дизајнерска карактеристика. Тие биле ковани според исклучително строг стандард на чистота и тежина; ова придонело за нивниот успех како водечка трговска монета од нивниот период. Тетрадрахмите на овој стандард за тежина продолжиле да бидат широко користена монета (честопати најшироко користена) во текот на класичниот период. До времето на Александар Велики и неговите хеленистички наследници, оваа голема деноминација редовно се користела за вршење големи плаќања или се чувала за складирање.
2.1 Меѓународен тираж
Архаичните грчки монети се смета дека имале многу широка употреба во Ахеменидското Царство. Многу од нив биле откриени во богатства со монети низ целото Ахеменидското Царство, како што се богатствата Газат и Ападана, а исто така и многу далеку на исток, како што се богатствата Кабул или богатствата Пушкалавати во Античка Индија, по освојувањето на долината Инд од страна на Ахеменидите. Општо земено, грчките монети (и архаични и ранокласични) се релативно многубројни во богатствата со монети на Ахеменидите откриени на истокот од Ахеменидското Царство, многу побројни од Сиглоите, што укажува дека циркулацијата на грчките монети била централна во монетарниот систем на тој дел од империјата.
3 Класичен период (480–323 п.н.е.)
Тетрадрахма од Атина(околу 454-404 п.н.е.)Предна страна : глава на Атена, божица-заштитничка на градот, која носи атички шлем.Рев .: бувот од Атина, со гранче од маслинка и натписотВо класичниот период, грчкото ковање на монети достигнало високо ниво на технички и естетски квалитет. Поголемите градови во тој период произведувале низа фини сребрени и златни монети, од кои повеќето со портрет на нивниот бог-заштитник или божица или легендарен херој од едната страна, а симбол на градот од другата. Некои монети користеле визуелна игра на зборови: некои монети од Родос содржеле роза, бидејќи грчкиот збор за роза е ''родон''. Исто така, започнала употребата на натписи на монетите, обично името на градот што ги издавал.
Богатите градови на Сицилија произведувале некои особено убави монети. Големата сребрена ''декадрахма'' (10 драхми) од Сиракуза многу колекционери ја сметаат за најфината монета произведена во античкиот свет, можеби и некогаш. Сиракузанските монети биле прилично стандардни во нивните отпечатоци, од едната страна била главата на нимфата Арета, а другата обично победничка квадрига. Тираните на Сиракуза биле неверојатно богати, а дел од нивната политика за односи со јавноста била да финансираат квадриги за олимписката трка со кочии, многу скап потфат. Бидејќи честопати можеле да финансираат повеќе од една квадрига истовремено, тие биле чести победници на овој многу престижен настан. Сиракуза била еден од епицентрите на нумизматичката уметност во текот на класичниот период. Предводени од граверите Кимон и Еуаинетос, Сиракуза произвела некои од најдобрите дизајни на монети од антиката.
Меѓу првите центри кои произведувале монети за време на грчката колонизација на копнена Јужна Италија ( Голема Грција) биле Пестум, Кротоне, Сибарида, Каулонија, Метапонтум и Таранто. Овие антички градови почнале да произведуваат монети од 550 до 510 година п.н.е.
4 Хеленистички период (323–31 п.н.е.)
Хеленистичкиот период се карактеризирал со ширење на грчката култура низ голем дел од познатиот свет. Грчки говорни кралства биле основани во Египет и Сирија, а извесно време и во Иран, па сè до денешниот Авганистан и северозападна Индија. Грчките трговци ги ширеле грчките монети низ оваа огромна област, а новите кралства наскоро започнале да произведуваат свои монети. Бидејќи овие кралства биле многу поголеми и побогати од грчките градови-држави од класичниот период, нивните монети имале стремеж да бидат масовно произведени, како и поголеми, и почесто во злато. Честопати им недостасувала естетската нежност на монетите од претходниот период.
Сепак, некои од грчко-бактриските монети, како и оние на нивните наследници во Индија, индо-Грците, се сметаат за најдобри примери на грчка нумизматичка уметност со „убава мешавина од реализам и идеализација“, вклучувајќи ги и најголемите монети кои биле ковани во хеленистичкиот свет: најголемата златна монета ја исковал Евкратид (владеел 171–145 п.н.е.), најголемата сребрена монета на индо-грчкиот крал Аминтас Никатор (владеел п.н.е.). Портретите „покажуваат степен на индивидуалност што никогаш не е споен со честопати благите прикази на нивните кралски современици подалеку на Запад“ (Роџер Линг, „Грција и хеленистичкиот свет“).
Највпечатливата нова карактеристика на хеленистичките монети била употребата на портрети на живи луѓе, имено на самите кралеви. Оваа практика започнала на Сицилија, но била неодобрена од другите Грци како покажување на гордост (ароганција). Но, кралевите на Птоломејскиот Египет и Селевкидска Сирија немале такви скрупули: откако веќе се наградувале себеси со „божествен“ статус, тие издавале прекрасни златни монети украсени со свои портрети, со симболите на нивната држава на задната страна. Имињата на кралевите често биле врежани и на монетата. Ова воспоставило модел за монетите кој опстојувал долги години: портрет на кралот, обично во профил и во херојска поза, на предната страна, со неговото име покрај него, и грб или друг симбол на државата на задната страна.
Хеленистичкиот период конвенционално завршува со битката кај Акциум во 31 година п.н.е., иако неколку хеленистички владетели се познати во Индија сè до владеењето на индо-грчкиот крал Стратон III (владеел до 10 н.е.), кои ги издале последните хеленистички монети. Многу грчки заедници во источната половина на Римското Царство продолжиле да издаваат свои монети, познати како римски провинциски монети или „грчки императори“ во постарата наука, сè до третиот век. од н.е.
5 Ковање
Сите грчки монети биле рачно изработувани, а не машински обработени како што се современите монети. Дизајните за предната и задната страна биле резбани во блок од бронза или евентуално железо, наречен калап. Празен диск од злато, сребро или електрум бил леан во калап, а потоа поставен помеѓу калапите, веројатно претходно загреан, по што изработувачот на монети силно го удирал горниот калап со чекан, со што ги втиснувал дизајните на металот.
6 Монети како симбол на градот-држава
Монетите на грчките градови-држави прикажувале уникатен симбол или карактеристика, рана форма на амблем, познат и како значка во нумизматиката, што го претставувал нивниот град и го промовирал престижот на нивната држава. На пример, коринтскиот статер го прикажувал Пегаз, коњ со крила во старогрчката митологија, припитомен од нивниот херој Белерофонт. Монетите од Ефес ја прикажувале пчелата света на Артемида. Драхмите од Атина го прикажувале бувот на Атена. Драхмите од Егина прикажувале хелон. Монетите од Селинунт прикажувале ''„селинон“'' (σέλινον, целер). Монетите од Хераклеја го прикажувале Херакле. Монетите од Џела прикажувале бик со човечка глава, персонификација на реката Џела. Монетите од Родос прикажувале ''„родон“'' (ῥόδον, роза). Монетите од Пантикапеум го прикажувале грифонот, особено на бизмутската монета од Пантикапеум и на златната монета од Пантикапеум, кои биле продадени во Цирих во 2023 година за над 6 милиони долари, со нов рекорд за цената на античките грчки монети . Монетите од Кносос го прикажувале лавиринтот или митското суштество минотаур, симбол на минојскиот Крит. Монетите од Мелос прикажувале ''„диња“'' (μήλον - јаболко). Монетите од Теба прикажувале беотски штит .
7 Антички грчки монети денес
Колекции на антички грчки монети денес се чуваат во музеи низ целиот свет, од кои колекциите на Британскиот музеј, Американското нумизматичко друштво и Данскиот национален музеј се сметаат за најдобри. Колекцијата на Американското нумизматичко друштво опфаќа околу 100.000 антички грчки монети од многу региони и ковници, од Шпанија и Северна Африка до Авганистан. Во различен степен, овие монети се достапни за проучување од страна на академици и истражувачи.
Исто така, постои активен колекционерски пазар за грчки монети. Неколку аукциски куќи во Европа и САД се специјализирани за антички монети (вклучувајќи грчки), а постои и голем онлајн пазар за вакви монети.
Грчки монети сè уште се наоѓаат во Европа, Блискиот Исток и Северна Африка, а некои од монетите во овие множества се наоѓаат на пазарот. Поради бројот во кој биле произведувани, трајноста на металите и древната практика на закопување на голем број монети за да се спасат, монетите се древна уметност достапна за обичните колекционери.