Шјун (инструмент)

Шјун (; кантонски = hyun1) — топчеста, садовидна флејта од Кина. Тој е еден од најстарите музички инструменти во Кина и се користи околу 7.000 години. Шјун првично бил правен од камен, печена глина или коска, а подоцна од глина или керамика. Понекогаш инструментот бил направен со бамбус. Тоа е единствениот преживеан пример на земјен („глинен“) инструмент од традиционалните „осумтонски“ класификации на музички инструменти (врз основа на тоа дали инструментот е направен од метал, камен, свила, бамбус, тиква, земја, кожа или дрво).
1 Компоненти
Шјун е аерофон во облик на јајце, кој содржи најмалку три дупки за прстите напред и две дупки за палецот назад. Одозгора има дупка за дување и може да има до десет помали дупки за прстите, по една за секој прст. Слично е на окарина, но не содржи писка, за разлика од другите кинески инструменти слични на флејта, како што се вуду и таоди. Шјунот може да биде во различни големини.
Записот за шјун во најстарата преживеана кинеска енциклопедија, ''Ерија'' (Пречистени дефиниции, околу 3 век пр. н. е.), го опишува како да има два вида:
# голем, обликуван како јајце од гуска, со сплескано дно и шест дупки (понизок тон);
# мал, во облик на пилешко јајце (повисок тон).
2 Историја и развој
Потеклото на овој единствен дувачки инструмент датира од каменото време и има многу врска со раните кинески практики на лов. Во древно време, луѓето честопати врзувале камен или грутка за јажето што се користело за лов на диви животни. Некои од грутките биле шупливи, што им овозможувало да испуштаат многу звуци при фрлањето. На повеќето луѓе им било пријатно и научиле како да дуваат воздух во него. Постепено, „камениот метеор“ станал музички инструмент што го знаеме како „шјун“.
Археолозите откриле садови-флејти како шјун во заедничките гробови од династијата Шјиа. Тие имале три дупки за прстите и можеле да ги произведат нотите до, ми, сол, ла и фа. Обликот на инструментот и бројот на дупки за прсти на шјунот, како што го знаеме денес, биле стандардизирани за време на династијата Шанг. Повеќето шјунови од таа ера имаат дупки за пет прсти и произведуваат звук со многу подобар квалитет. Тие се во можност да ги произведат сите тонови и полутонови во една октава.
Од страна на династијата Џоу, шјунот бил вообичаен инструмент и се свирел во царските дворови. Дизајнот на шјун варирал во зависност од тоа дали се свири за уживање или за прослави.
3 Културно значење
Употребата на шјунот во кинеската историја била пронајдена главно во изведбата на дворска музика. Сепак, звукот на шјунот се поврзува и како симбол на угледни пустиници, дами во тага или јунаци на крајот од нивната сила и се смета за најдобар инструмент за изведување на срцепарателен тон или за правење свечена музика во кралскиот двор. Звукот на шјунот претставува посебна убавина, кој се соодветствува со осаменост и елеганција. Тој е олицетворение на единствените кинески естетски концепции. Во традиционален кинески оркестар, шјунот свири важен дел од гласот алт. Неговиот мек, тежок глас прави високи и ниски тонови во хармоничен сооднос. Во оваа смисла, шјунот ја претставува и идејата за хармонија, која е еден од главните делови на традиционалните кинески вредности.
4 Во книжевноста
''Ерија'' (爾雅): „Големиот шјун е како јајце од гуска, со сплескано дно и шест дупки; малиот е како кокошкино јајце“
''Книга на песните'' (詩經): „Постариот брат свири шјун, помалиот брат свири чи (попречна флејта)“
5 Поврзано
* Окарина
* Кинеска музика