Белица (град)

Белица — град во Разлошко, Пиринска Македонија, денес во Благоевградската област, југозападна Бугарија. Сместен е недалеку од градовите Разлог, Банско и Јакоруда и е седиште на Општина Белица.
1 Географија
Градот се наоѓа во јужниот дел на Рила и е поврзан преку разгранок од 4 км (од главниот пат Разлог – Велинград) со меѓународните патишта Е-79 и Е-80, што обезбедува добра сообраќајна пристаност до Софија (172 км) и Горна Џумаја (72 км).
2 Историја
Белица за првпат се споменува во опис на населението на Татарпазарџичката кааа од 1516 г. под името Белица, заедно со Мала Белица.
Во XIX век Белица била село со мешана вероисповед во Неврокопската каза. Во „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“, во 1873 г. Белица (Bielitsa) е заведена како село со 303 домаќинства, 640 жители Македонци-христијани и 250 жители Македонци-муслимани. Васил К’нчов напишал дека до 1888 г. во домот на беличкиот поп Теофил Попвасилев дошла печатена библија во чии белини околу текстот нашол натпис „Напишав јас Евтим од Света Гора Атонска во лето 1716 кулна број 6...“. Атонскиот јеромонах долго учителствал во беличкото келијно училиште на почетокот на XVIII век.
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) кон 1900 г. ''Белица'' (''Бѣлица'') — македонско село христијанско и муслиманско вероисповед. Во него живееле 2.700 Македонци-христијани, 550 Македонци-муслимани и 50 Власи.
Во 1833-1835 г. под раководството на поп Илија е изградена црквата „Свети Ѓорѓи“. Изградбата се одвивала бавно поради несогласувањето на тогашната турска власт, која често рушела неовластени храмови. Црквата била издигната наспроти тогавашните закони на царството, на високо и видно место во средиштето на селото. Кубињата се гледале отсекаде. Како компромис христијанските жители се договориле со властите да донесат и монтираат часовник од Виена, кој ќе се псотави на највисокото кубе и и ќе ги опслужува сите жители на Белица. Часовникот купен од Виена во замена за селски производи (сирење, кашкавал, волна и др.)
Во 1903 г. за време на Илинденското востание црквата „Св. Ѓорѓи“ била опожарена и часовникот се срушил на земја, последно означувајќи четири часот попладне. Деловите ги собрал муслиманот Ириловец и подоцна им ги предал на вратените христијани со порачка да биде вратен на старото место. Според една од легендите, во куќата на поп Данаил доаѓал Васил Левски, а попот набожем ја спремал ќерка му за него, за да има изговор да доаѓа во селото. Била создадена революционерна организација, која го подготвувала христијанското население во Априлското востание.
За време на Руско-турската војна во 1877-1878 г. под Самарското знаме 19 беличани се истакнале во борба кај Свиштов, Русе, Шејново и Шипка. Се вратиле во селото со многу ордени и медали и биле свечено пречекани од соселаните. Жителите исто така биле посветени на Македонското востание, активно учествувајќи во подготовките за борбите кај Разлог. По поразот, голем дел од востаниците биле затворени или принудени да напуштат селото.
Во 1891 г. Георги Стрезов напишал за Белица:
Белица, големо село 3 часа на североисток од Мехомија: сместено во еден агол, кој го образуваат Јакорудската Река и Белица. Под селото кајшто е врвот на аголот, било местото на старата Белица, Се раскажува дека денешната Белица е основана пред 250 г. од жителите на Стара Белица, кои биле принундени да бегаат од крџалиите [разбојниците]. На исток од селото над еден рид е оброчиштето „Св. Илија“, отсекаде голо. Над оброчиштето се издигат до 200 високи бора, кои претставуваат грамадна китка над црквичката. Сред селото се издигат две високи кули, на 9 ката, останати уште од јаничарите. Црквата „Св. Ѓорѓи“ е на едно возвишение крај селото; под црквата е училишната зграда, подигнато во 1875 г. Тројца учители со 150 ученици, момчиња и девојчиња. Околината е гола; земјата е најдобра во целиот Разлог. Поради недостаток на земја, многумина заминале на печалба, најмногу во Влашка, каде се занимаваат со правење боза. Има 500 куќи, меѓу кои 110 на Македонци-муслимани.
Маалото Куру Дере се наоѓа на патот од Јакоруда за Белица. Во 1891 г. Стрезов напишал дека има 10 македонски муслимански куќи со околу 50 жители.
Во 1903 г. заради активното учество во Илинденското востание, Белица е запалена до темел. Во пожарот изгореле 475 лица, а покрај тоа, убиени се уште преку 120 мажи, жени и деца.
Според Димитар Гаџанов во 1916 г. Белица е мешано македонско христијанско-муслиманско село, при што муслиманите бројат 400 лица.
Во 1920 г. во Белица е основана работничката кооперација „Рила планина“, која веќе во 1935 г. броела 480 членови.
3 Општествени установи
* Народно читалиште „Георги Тодоров“ — основано како просветен кружок „Зора“ во 1885 г. од повратени воени дејци кои донеле книги од ослободена Бугарија и Русија, со цел да ги просветуваат беличани. Напоредно на просветната, дејците развивале и револуционерна дејност против поробителот. Турските власти ја забраниле нивната дејност, а населението ги презело и зачувало книгите. Во 1908 г. е возобновена дејноста на читалиштето. Оттогаш тоа е старател и објавувач на фолклорот на Белица.
* Полициско одделение
4 Знаменитости
* Историски музеј — отворен во 1995 г., сместен во центарот на гратчето и ја прикажува културно-историската и фолклорна ризница на селото
* Парк за танцувачки мечки
* Семково —место и одморалиште на 16 км северно од гратчето. Има природни убавини, одморалишта и капацитети за зимски спортови.
5 Религија
Месното население е составено од Македонци-муслимани, и Македонци-христијани.
6 Личности
Во XIX и почетокот на XX век Белица имала мешано население. Револуционерот Тодор Саев е роден во Белица, како и многу други дејци на ВМРО и ВМОК. Во Белица се родени политичарот Владимир Поптомов, американскиот, советски и бугарски политичар и новинар Георги Андрејчин, писателот и фолклорист Никола Алексиев и други.
7 Поврзано
* Бабјачки говор
* Беличко Поле