Дерусификација на Украина

Дерусификација во Украина (украински: ''Дерусифікація/деросіянізація в Україні'') — процес на отстранување на руското влијание од постсоветска Украина. Оваа дерусификација започнала по распадот на Советскиот Сојуз во 1991 година и се интензивирала со уривањето на спомениците на Ленин за време на Евромајдан во 2014 година и понатамошниот системски процес на декомунизација во Украина. Руско-украинската војна дала силен поттик на процесот. Заедно со декомунизацијата, дерусификацијата е опишана како една од компонентите на поголем процес на деколонизација во Украина.
Процесот се изразува во преименувањето на топонимите именувани по руски државници и културни дејци, или оние за кои се верува дека го одразуваат русизмот и рускиот светоглед или на друг начин се поврзани со Русија. Исто така, дел од процесот е и демонтирање на предмети од руското владеење (на пр. плочи, знаци, споменици, бисти и панели). Од 8 април 2022 година, според анкетата на социолошката група ''Рејтин'', 76% од Украинците ја поддржувале иницијативата за преименување на улици и други објекти чии имиња се поврзани со Русија.
Во март 2023 година, украинскиот парламент го донел Законот на Украина „За осуда и забрана на пропаганда на руската царска политика во Украина и деколонизација на топонимијата“, со кој се забранува топонимијата поврзана со Русија. На 21 април 2023 година, претседателот Володимир Зеленски го потпишал законот. Овој закон забранува топонимија што ја симболизира или величи Русија, поединци кои извршиле агресија врз Украина (или друга земја), како и тоталитарните политики и практики поврзани со Руското Царство та империја и Советскиот Сојуз, вклучително и Украинците кои живеат на териториите окупирани од Русија. Врз основа на овој закон веќе се преименувани низа топоними.
1 Историја
Процесот започнал со распадот на Советскиот Сојуз, но бидејќи прашањето за декомунизација претставувал многу поголем проблем, дерусификацијата добила релативно мало внимание, по 2014 година, двата процеси биле тесно испреплетени и првично тие се одвивале претежно на спонтан и несистематски начин. Бидејќи процесот на декомунизација во Украина бил речиси завршен до 2022 година, процесот на дерусификација се интензивирал по руската инвазија на Украина. Во селата и градовите, имињата на улиците биле сменети и советско-руските споменици биле урнати. Не само архитектонските структури, туку и имињата на улиците поврзани со Русија биле дерусифицирани. Биле направени промени во Лавов, Днипро, Киев и Харков. Ивано-Франковск станал првиот град во Украина кој бил целосно ослободен од руските имиња на места.
Во јуни 2022 година, градот Киев одржал електронска консултација за избор на украински имиња со кои ќе се преименуваат улици и плоштади со руски имиња. Во консултациите учествувале 6,5 милиони Украинци.
Министерот за култура и информатичка политика, Александар Ткаченко изјавил дека дерусификацијата на Украина ќе се случи природно и дека „''време е засекогаш да се збогуваме со симболите на руско-империјалната, советска идеологија''“. Тој, исто така, истакнал дека Владата на Украина го одобрила проектот на документот „За изменување и дополнување на Законот на Украина „За заштита на културното наследство“: ќе има законска основа за отстранување на спомениците на културното наследство од Државниот регистар на недвижни споменици на Украина, што е симбол на руската царска и советска тоталитаристичка идеологија.
На 21 април 2023 година, претседателот Володимир Зеленски го потпишал Законот на Украина „ За осуда и забрана на пропаганда на руската царска политика во Украина и деколонизација на топонимијата“. Овој закон забранува топонимија што ги симболизира или величи Русија и СССР, нивните спомен-локалитети, датуми, настани, поединци кои извршиле агресија врз Украина (или друга земја), како и тоталитарните политики и практики на Советскиот Сојуз и Русија, вклучително и Украинците на териториите на Украина окупирани од Русија.
2 Донесени политики
2.1 Промоција на украинскиот јазик
* На 17 октомври 2016 година, министерот за инфраструктура на Украина Володимир Омелијан му наложил на својот персонал да го ослободи меѓународниот аеродром Бориспил и другите аеродроми во Украина од руски и комунистички имиња. Според Омелијан, сите информации на електронските билборди и табли или објавени од звучниците мора да бидат само на украински и англиски јазик. „''Ова не е само прашање на употреба на државниот јазик, туку прашање на самопочит''“, изјавил министерот.* На 23 мај 2017 година стапиле на сила „''Правилата за поставување рекламни медиуми во градот Киев''“ усвоени од Градскиот совет на Киев. Од тоа време, целото рекламирање во главниот град морало да биде на украински.* На 5 октомври 2017 година, Градскиот совет на Киев донел одлука „За мерки за обезбедување регионална јазична политика во градот Киев“ и утврдил дека во градот Киев украинскиот јазик е јазик на работа, водење евиденција и документација на сите тела на локалната самоуправа, претпријатија, институции и организации од заедничка сопственост и јазик на официјални соопштенија и пораки..* На 2 ноември 2017 година, Советот на Житомирската Област донел одлука за дерусификација на услужниот сектор во регионот. Во одлуката „За надминување на последиците од советската окупација во јазичната средина на регионот Житомир“, било препорачено да се употреби украинскиот јазик како јазик на работа, водење евиденција и документација на органите на локалната самоуправа, претпријатија, институции и организации од заедничка сопственост. Покрај тоа, рекламите, знаците, постерите, известувањата и другите форми на аудио, фото, видео рекламирање производи и ценовни ознаки мора да бидат на украински јазик.* На 12 декември 2017 година, Градскиот совет на Черкаси усвоил одлука „За мерки за обезбедување на регионалната јазична политика во градот Черкаси“, според која украинскиот е главен јазик во сите сфери на животот во градот. Менито со ресторани, рекламирање, знаци и постери мора да биде на украински.* На 15 февруари 2018 година, на седницата на Градскиот совет на Кропивницки била усвоена предлог-одлуката „За мерки за обезбедување на регионалната јазична политика“. Во одлуката било наведено дека на територијата на градот сите имиња на институции, претпријатија, организации, табли, постери, јавни огласи, мора да бидат исклучиво на украински јазик. Дополнително, сите угостителски објекти мора да имаат мени на националниот јазик, што се обврзани пред се да им го понудат на посетителите. Персоналот мора да комуницира со клиентите првенствено на украински и да се префрли на друг јазик само на барање на потрошувачите.* На 16 февруари 2018 година, Градскиот совет на Лавов ја одобрил резолуцијата „За регулирање на јазикот на услугата на граѓаните во сферата на обезбедување услуги, трговија и обезбедување информации за стоки и услуги во градот Лавов“. Резолуцијата препорачува угостителските и услужните објекти да даваат услуги на украински, како и на англиски јазик. Документот, исто така, утврдил дека сите знаци, постери, известувања и ценовници во Лавов треба да бидат на државниот јазик..* На 31 мај 2018 година, претседателот на Украина, Петро Порошенко го потпишал указот „за итни мерки за зацврстување на државниот статус на украинскиот јазик и промовирање на создавање обединет културен простор на Украина“. Указот има за цел да обезбеди усогласеност со уставните гаранции за сеопфатен развој и функционирање на украинскиот јазик како државен јазик во сите сфери на јавниот живот на целата територија на Украина, зацврстување на неговата консолидирачка улога во украинското општество како средство за зацврстување на државното единство, земајќи ја предвид потребата за заштита на националниот јазичен и културен и јазичен информативен простор, поддршка на неговиот развој на европската национална интеграција и нашиот развој на светот. културен простор.* На 4 октомври 2018 година, 261 пратеник на Врховната Рада гласале за предлог-законот за поддршка на функционирањето на украинскиот јазик како државен јазик (бр. 5670-г) во прво читање. Подготовката на предлог-законот за второ читање траело околу четири месеци. За тоа време, Комитетот за култура и духовност на Врховната Рада изработил повеќе од две илјади амандмани кои дојдоа од пратениците.* На 25 април 2019 година, Врховната Рада го усвоила законот за поддршка на функционирањето на украинскиот јазик како државен јазик во второ читање..* На 14 мај 2019 година, Врховната Рада на Украина ги отфрлила нацрт-резолуциите со кои се блокирало потпишувањето на претходно усвоениот закон за функционирање на украинскиот јазик како државен јазик. Претседателот на Врховната Рада Андриј Парубиј го потпишал законот за функционирање на украинскиот јазик како државен јазик.* На 15 мај 2019 година, претседателот Петро Порошенко го потпишал Законот за поддршка на функционирањето на украинскиот јазик како државен јазик. а следниот ден законот го објавил ''Гласот на Украина''. Законот влегол во сила за 2 месеци од денот на објавувањето.
2.2 Уништување на рускиот јазик
* На 28 февруари 2018 година, Уставниот суд на Украина донел одлука во врска со неуставноста на Законот Колесниченко-Кивалов од 2012 година, со што практично го поништил. Законот ги признавал руските и другите малцински јазици како регионални јазици на Украина, со што се дозволило нивна употреба во судовите, училиштата и другите владини институции во областите на Украина каде што националните малцинства надминуваат 10% од населението. * На 12 април 2018 година, Советот на Николаевската Област го отфрлил предлогот за одземање на статусот на рускиот јазик како регионален јазик, доделен во согласност со укинатиот Закон Колесниченко-Кивалов, кој неодамна бил поништен од Уставниот суд. * На 25 април 2018 година, Градскиот совет на Одеса, со мнозинство од 50 од своите 53 членови, одлучил да не ги измени своите прописи за спроведување на Законот за јазици Кивалов-Колесниченко, и покрај фактот што овој закон неодамна бил поништен од Уставниот суд. * На 6 декември 2018 година, пратениците на Советот на Харковската Област гласале за откажување на одлуката за доделување регионален статус на рускиот јазик. * На 6 мај 2019 година, Окружниот управен суд Днепропетровската Област ја откажал одлуката за доделување на рускиот јазик во градот Днепар во статус на регионален јазик. * На 7 јуни 2019 година, Окружниот управен суд во Донечката Област ја откажал одлуката за доделување на рускиот јазик во регионот Донецк статус на регионален јазик. Апликантот е добро познат борец за правата на Украинците во Украина, вонреден професор на катедрата за програмирање на Националниот универзитет Иван Франко од Лавов, Свјатослав Литински. * Различни селски совети на Луганската област ја откажале одлуката за доделување на рускиот јазик статус на регионален јазик: на 26 септември 2019 година, селскиот совет на Голубивск; на 1 октомври 2019 година, село Нововодијанск; на 03.10.2019 година, селскиот совет Епифаниј; на 04.11.2019 година, селскиот совет на Макеив; на 7 ноември 2019 година, селскиот совет во Новомикилск; на 21 ноември 2019 година, селскиот совет Михаило. * На 23 октомври 2020 година, Окружниот управен суд во Запорожје ја откажал одлуката за доделување на рускиот јазик во градот Запорожје статус на регионален јазик. * На 4 декември 2020 година, Окружниот административен суд на Одеса ја откажал одлуката за доделување на рускиот јазик во Одеската Област статус на регионален јазик.
2.3 Преименување на топонимите
2.3.1 Киев
* На 14 декември 2016 година, Постојаниот комитет на Градскиот совет на Киев за култура, туризам и информативна политика ја одобрил нацрт-одлуката „За преименување на авении, булевари, улици, улички, разјаснување на имињата и враќање на историското име во градот Киев“, со која се предлага да се менуваат имињата на две улици. Промените се однесуваат само на правописот на сопствените имиња. * На 22 февруари 2018 година, Градскиот совет на Киев одлучил да ги дерусифицира имињата на девет улици и улички во Киев. * На 6 декември 2018 година, Градскиот совет на Киев го преименувал плоштадот Новоросијск во Черногивска, а улицата Толстој во улицата Володимир Бетс. * На 27 март 2023 година, Градскиот совет на Киев ја преименувал градската улица Јуриј Гагарин (именувана по советскиот/рускиот космонаут) во авенија Леонид Кадениук (Кадениук бил првиот астронаут на независна Украина)
* На 18 мај 2023 година, Градскиот совет на Киев преименувал уште 26 градски објекти, вклучително и киевските метро станици („Плоштад Лав Толстој“) во „Плоштад на украинските херои“, „Пријателство во изградба и.т.н. Овие преименувања значеле дека 314 градски објекти веќе добиле нови имиња.
2.3.2 Остатокот од земјата
* На 4 февруари 2016 година, Врховната Рада започнал активна политика на декомунизација и дерусификација со усвојување на Резолуцијата „За преименување на одредени населби и раони“, со која се преименуваа голем број населби именувани по руски државници..* На 1 јули 2017 година, Градскиот совет на Черновци ја преименувал улицата на Олимписките игри во Москва во улицата Сич Рифлемен.* На 14 декември 2017 година, Советот на Киевската Област го поддржа преименувањето на Перејаслав-Хмелницки во Перејаслав.* На 30 октомври 2019 година, Врховната Рада го вратила историското име Перејаслав на градот Перејаслав-Хмелницки. Ова е направено по барање на градскиот совет.* На 9 октомври 2020 година, Кабинетот на министри на Украина ја усвоил Резолуцијата „За преименување на одредени територии и објекти на Фондот за природен резерват".* На 13 април 2022 година, 37 улици поврзани со Русија биле преименувани во општина Ивано-Франковск.* Во октомври 2022 година, Градскиот совет на Красноград ги преименува нивните (меѓу другите) улиците Пушкин и Јуриј Гагарин.* На 21 март 2023 година, Врховната Рада ја забранил топонимијата со имиња поврзани со Руското Царство и Советскиот Сојуз. Во образложението на законот се наведува дека е „''забрана за доделување имиња на географски објекти кои ја глорифицираат, овековечуваат, промовираат или симболизираат државата окупатор''“. Следниот месец, претседателот Володимир Зеленски го потпишал законот.
* Во мај 2023 година, Полтава ја преименувала улицата Николај Никиченко (Генер на советската светска војна) во чест на Џохар Дудаев.* На 26 април 2024 година, Градскиот совет на Харков преименувал 367 улици и две станици на метрото во Харков. Едната станица била дерусирана: Пушкинска („Пушкин“) до Јарослава Мудрого („Јарослав Мудриот").* На 26 јули 2024 година, Регионалната управа на Харков ги преименувала 48 улици и три станици на метрото во Харков („Авенија Гагарин“) во Левада, Героив Праци („Херои на трудот“) во Салтивска и Завод имени Малишева („Малишевводи“) во Заводска
* На 19 септември 2024 година, Врховната Рада гласала за преименување на 327 населени места и четири раони. Меѓу нив имало десет градови: Новомосковск до Самар, Першотравенск до Шахтарско, Первомаиск до Сокологирск, Молодогвардијск до Отаманивка, Севиродонецк до Сиверскодонецк, Червонорад до Шептицки, Дружба до Кутир-Мигривској, Беригаил, до Златопил, а Ватутин до Багачеве.*
2.4 Уривање на споменици
* На 26 април 2022 година, во Киев била демонтирана бронзената скулптура на Лакот на народното пријателство од советскиот период на група Украинци и Руси. Интересно, главата на скулптурата, која симболизирала Русин, паднала. * На 21 април 2022 година, споменикот на Зоја Космодемјанскаја бил уништен во Чернигов, а 9 дена подоцна, споменикот на Пушкин.
* Споменикот на основачите на Одеса, познат и како споменик на царицата Катерина II и нејзините придружници Хозе де Рибас, Франсоа Сент де Волан, Платон Зубов и Григориј Потемкин, бил отстранет на 28 декември 2022 година. * На 1 август 2023 година, започнала работата за замена на Споменикот „Српот и чеканот на татковината“ во Киев со украинскиот грб, кој завршил на 6 август и бил прекрстен во Мајка Украина.
2.5 Руски културни центри
* На 25 октомври 2016 година, Советот на Лавовската Област одлучил да го исели Рускиот културен центар од комуналните простории и да ги изнајми просториите на групи вклучени во операциите на украинската армија во источна Украина против проруските сепаратисти. На 13 октомври 2018 година, во зградата на поранешниот Руски културен центар била отворена „Куќата на воинот“ – центар за учесници и ветерани од руско-украинската војна. * На 15 ноември 2017 година, како одговор на инсинуации за можна продажба на Националниот културен центар на Украина во Москва, група пратеници на Врховната Рада побарале затворање на руските културни центри во Украина тврдејќи дека тие биле искористени за да се обезбеди правно покритие за субверзивните активности на руските специјални служби.
2.6 Други
* За време на состанокот на 16 јуни 2022 година, работна група на Министерството за образование и наука на Украина одлучило, во врска со инвазијата на Руската Федерација во Украина, да отстрани повеќе од 40 дела од советски и руски автори од училишните учебници. * На 7 февруари 2023 година, милиони книги, главно на руски јазик, биле отстранети од народните библиотеки во земјата. * На 3 мај 2023 година (во своето второ читање), Врховната Рада го усвоил законот „За изменување и дополнување на Законот на Украина за заштита на културното наследство“, со кој се легализирало отстранувањето на „советските и царските културни споменици“ од државниот регистар. Законот бил познат како „Закон против Пушкин“. * На 2 септември 2024 година, Народната банка на Украина иницирала процес на преименување на копејка ( гривни) во историскиот шах.