Фритјоф Капра

Фритјоф Капра (|Fritjof Capra; роден на 1 февруари 1939) е американски физичар, теоретичар на системи и длабок еколог со австриско потекло. Во 1995 година, тој станал основачки директор на Центарот за екописменост во Беркли, Калифорнија. Тој е на дел од катедрата на Шумахерскиот колеџ.
Капра е автор на неколку книги, меѓу кои ''„Тао на физиката''“ (1975), ''„Пресвртната точка''“ (1982), ''„Невообичаена мудрост''“ (1988), ''„Мрежата на животот“'' (1996 година) и ''„Скриени врски“'' (2002) и соавтор на ''Системскиот поглед на животот'' (2014).
1 Живот и дела
Роден во Виена, Австрија, Капра студирал на Виенскиот универзитет, каде што докторирал по теоретска физика во 1966 година. Спровел истражувања за чистична физика и теорија на системи на Универзитетот во Париз (1966-1968), Универзитетот во Калифорнија, Санта Круз (1968-1970), Центарот за линеарни акцелератори на Стенфорд (1970), Империалниот колеџ во Лондон (1971-1974) и Лабораторијата Лоренс Беркли (1975–1988). Додека бил во Беркли, тој бил член на Групата Фундаментал Физикс, основана во мај 1975 година од Елизабет Раушер и Џорџ Вајсман, кои се состануваа неделно за да разговараат за филозофијата и квантната физика. Тој исто така предаваше на УЗ Санта Круз, УК Беркли и Државниот универзитет во Сан Франциско.
Тој има напишано популарни книги за импликациите на науката, особено ''„Тао на физиката“'', со поднаслов ''„Истражување на паралелите помеѓу современата физика и источниот мистицизам“''. ''Тао на физиката'' тврди дека и физиката и метафизиката водат до истото знаење. По турнејата во Германија во раните 1980-ти, Капра заедно со авторката Шарлин Спретнак во 1984 година ја напишале ''„Зелената политика“''.
Тој течно зборува германски, англиски, француски и италијански јазик.
Капра придонел за сценариото на филмот ''Mindwalk'' од 1990 година, со Лив Улман, Сем Вотерстон и Џон Херд во главните улоги. Филмот е лабаво базиран на неговата книга ''„Пресвртница“''.
Во 1991 година Капра беше соавтор на ''Припадност кон вселената'' со Дејвид Штајндл-Раст, бенедиктински монах. Користејќи ја ''„Структурата на научните револуции“'' на Томас Кун како инспирација, книгата ги истражува паралелите помеѓу новата парадигма во науката и религијата; авторите тврдат дека, заедно, овие нови парадигми нудат извонредно компатибилни погледи за универзумот.
Капра смета дека западната култура треба да ја напушти конвенционалната линеарна мисла и механиистичките погледи на Декарт. Критикувајќи го редукционистичкиот Декартов став дека сè може да се проучува во делови за да се разбере целината, тој промовира холистички пристап. Во ''The Web of Life'', Капра се фокусира на системски информации генерирани од ''односите'' меѓу сите делови како значаен дополнителен фактор во разбирањето на карактерот на целината, нагласувајќи ја структурата на сите системи слична на мрежа и меѓусебната поврзаност на сите делови.
Тој е основачки директор на Центарот за екописменост сместен во Беркли, Калифорнија, кој промовира екологија и системско размислување во основното и средното образование.
Капра е член на Меѓународниот совет на Повелбата на Земјата.
2 Библиографија
*''Тао на физиката: Истражување на паралелите помеѓу современата физика и источниот мистицизам'' (1975), првата книга на Капра, повлекува паралели помеѓу ведските и ориенталните мистични традиции и откритијата на физиката од 20 век. Првично објавена од мал издавач без буџет за промоција, книгата стана бестселер сè додека не беше подигната од една голема американска издавачка куќа. Сега е објавена во 43 изданија на 23 јазици. Таа имала големо влијание врз подемот на квантниот мистицизам.*''Пресвртна точка: наука, општество и култура во подем'' (1982) ги објаснува согледаните научни и економски кризи. Започнува со исцртување и следење на историјата на науката и економијата и критикување на Декартовте, Њутновите и редукционистичките парадигми. Тој тврди дека таквите гледишта станале несоодветни за потребите на модерната технологија и екологијата и дека науката треба да ги развие концептите и согледувањата на холизмот и теоријата на системи за да ги реши сложените проблеми на општеството.
*''Зелената политика'' (1984), во соавторство со Шарлин Спретнак, го анализира подемот на Зелената партија во Германија и слични политички партии ориентирани кон екологијата во другите европски земји. Објавен е во 7 изданија на 4 јазици.
*''Ретка мудрост'' (1988) ги опишува дијалозите и личните средби меѓу него и мислителите кои помогнале да се обликува темата на ''Пресвртната точка''. Објавен е во 16 изданија и 12 јазици.
*''Припаѓање на универзумот: Истражувања на границите на науката и духовноста'' (1993) беше соавтор со Дејвид Штајндл-Раст и Томас Матус. Книгата ги истражува паралелите помеѓу начините на размислување во науката и христијанската теологија. Објавен е во 10 изданија на 7 јазици.
*''Мрежата на животот: Ново научно разбирање на живите системи'' (1996) започнува од концептуалната рамка претставена во ''Пресвртната точка'', ја сумира математиката на сложеноста и нуди синтеза на неодамнешните нелинеарни теории за живите системи кои драматично го зголемија нашето разбирање за клучните одлики на животот. Капра опширно се повикува на работата на Умберто Матурана, Франциско Варела, Илја Пригожин, Грегори Бејтсон и други во предлагањето на нов научен пристап заснован на системи за опишување на меѓусебните односи и меѓузависноста на психолошките, биолошките, физичките, социјалните и културните феномени. Книгата е објавена во 14 изданија на 10 јазици.
*''Скриените врски'' (2002) ја проширува рамката на системите и теоријата на сложеност на општествениот домен и ја користи проширената рамка за да разговара за некои од критичните прашања на нашето време.
*''Науката на Леонардо: Внатре во умот на големиот гениј од ренесансата'' (2007). Нејзината централна идеја е дека науката на Леонардо да Винчи е наука за живите форми, за квалитетот, што може да се гледа како далечен претходник на денешните теории за сложеност и системи. Книгата е објавена во 7 изданија на 5 јазици.
*''Учејќи од Леонардо: Декодирање на тетратките на генијот'' (2013), нуди увид во делата на претпазливиот мислител Леонардо да Винчи, чиј пионерски гениј придонесе за многу научни области.
*''Системскиот поглед на животот'' (2014), во соавторство со Пјер Лујџи Луиси, нуди радикални решенија за предизвиците на дваесет и првиот век со фокусирање на поврзаниот свет и испитување на животот преку неговите нераскинливо поврзани системи. 
*''Модели на поврзување.''''Суштински есеи од пет децении'' (2021) е личен приказ на интелектуалното патување на авторот, документирано со серија есеи заедно со обемни коментари кои ги преплетуваат есеите и обезбедуваат историски и филозофски контекст.
3 Поврзано
* Хиндуски идеализам
* Холизам