Алутички јазик

Алутичкиот јазик (исто така наречен Сугпиак, Сугцестун, Сук, Супик, Тихоокеанскозаливско јупички, Заливско јупички, конијаг-чугачки) е блиско сроден на јазик со средноалјаскиот јупички јазик кој е зборуван во западна и југозападна Алјаска, но се смета за посебен јазик. Има два главни дијалекти:
* Кониаг алутички: говорен на горниот дел на полуостровот Алјаска и на островот Кодијак ; говорен е и на островот Афогнак пред да биде напуштен од населението во пресрет на Земјотресот на Велики петок во 1964 година .
* Чугачки алутички: говорен на полуостровот Кенаи и во Принц Вилијамовиот Залив .
Етнонимите на сугпиак-алутичкиот се дилема. „алеутски“, „алутички“, „сугпијак“, „руски“, „тихоокеанско ескимски“, „унегкумит“ и „чугачко ескимски“ се меѓу термините што се користат за идентификување на оваа група на домородци кои живеат на Долниот Кенаи Полуостров Алјаска.
Околу 400 од алутичкото население, од вкупно 3,000, лица сè уште го зборуваат алутичкиот јазик. Алутичките заедници во моментов се во процес на ревитализација на нивниот јазик. Во 2010 година средното училиште во Кодијак одговорило на барањата на учениците и се согласило да го предава алутичкиот јазик. На кодијачкиот дијалект го зборувале само околу 50 лица, сите постари, а дијалектот имал опасност да се изгуби во целост. Почнувајќи од 2014 година, Универзитето Алјаска Тихи Океан во Енкориџ нуди часови со помош на т.н. техника „Каде се вашите клучеви?“
1 Фонологија
1.1 Согласки
, Уснена, Венечна, Преднонеп., Заднонепчена, Ресична
обичен, лабија., обичен, лабија.
Избувна, p, t, k, кʷ, q
Слеана, t͡ʃ
Струјна, безгласна, f, s, x, xʷ, χ, (χʷ)
гласна, ɣ, ɣʷ, ʁ, ʁʷ
странична, ɬ
Приближна, l, ј, (w)
Носна, безгласна, m̥, n̥, ŋ̊
гласна, m, n, ŋ
Согласките може да биде двојни и да имаат геминирани звуци (на пример, ''к.к.;'' [kː]). A / χʷ / звукот понекогаш се случува, и се пишувани како ''ур,'' или се јавува како звукот на слоговен завршеток ''rw''; /ʁʷ/, и се јавува како алофон на / ʁʷ / по согласки како / q /. [w] е алофон на / ɣʷ /, кога е во слог-финале и на друго место. Повеќе согласки / ~ ~ r, lʲ, rʲ / може да се најдат само во позајмени зборови.
1.2 Самогласки
, Предна, Средна, Задна
Затворена, и, у
Средна, ə
Отворена, ä
Сите самогласки, освен за / ə /, се сметаат како цели самогласки, се одликуваат со самогласна должина. / ə / не се издолжува, ниту се појавува во самогласни збирови, но може да има тенденција да се отгласи како / ə̥ / до другите согласки.
2 Зборовна споредба
Споредба на бројни изрази во двата дијалекти:
Кониаг алутички, Чугачко Алутички, значење
алрингук / алрилук, ал'ингук ''(Ченега)'' алрингук (''Нанвалек, Порт Греам''), 1
мал'ук, ател'ек ''(Ченега)'' малрук / мал'ук ( ''Нанвалек, Порт Греам'' ), 2
пингајун, пинга'ан ''(Ченега)'' пингајун ( ''Нанвалек, Порт Греам'' ), 3
стааман, стааман (''Ченега'''', Нанвалек, Порт Греам'' ), 4
талиман, талиман (''Ченега'''', Нанвалек, Порт Греам''), 5
аруилген, аруинлен ''(Ченега)'' аруилген (''Нанвалек, Порт Греам''), 6
малрунгин, макуунгуин ''(Ченега)'' малруунгин (''Нанвалек, Порт Греам''), 7
инглулген, инглулен (''Ченега'''', Нанваллек, Порт Греам''), 8
кулнгујан, кулнгуан (''Ченега'''', Нанвалек, Порт Греам''), 9
кулен, кулен (''Ченега'''', Нанвалек, Порт Греам''), 10
Споредбата на месечните имиња во двата дијалекти:
Кониаг алутички, Чугачко алутички, значење
Куклирпаак Иралук, ., Јануари
Наникаак Иралук, Ја'алунгиа'ак, Февруари
Каигнаскак Иралук, Ја'алулраак, Март
Укна'исурт'скаак Иралук, Сакулегцик, Април
Никлит Иралуат, Маниит Ја'алуа, Мај
Наут'стаат Иралуат, Икалугцик, Јуни
., ., Јули
Алаганат Иралуат, Уксуам Ја'алуа, Август
Какиијат Иралуат, Алусастуам Ја'алуа, Септември
Какеглум Иралуа, ., Октомври
Куауим Иралуа, Капкаанам Ја'алуа, Ноември
Каним Иралуа, ., Декември
3 Дополнителна литература
* Џон Е. Смелсер, '''', 2010 година