Андреа Мантења

Андреа Мантења (13 септември 1506) бил италијански сликар, студент по римска археологија и зет на Јакопо Белини.
Како и другите уметници од тоа време, Мантења експериментирал со перспектива, на пр. со спуштање на хоризонтот со цел да создаде чувство на поголема монументалност. Тој, исто така, водел работилница која била водечки производител на отпечатоци во Венеција пред 1500 година.
1 Биографија
1.1 Младите и образованието
Мантења бил роден во Исола ди Картуро, Венецијанската Република близу Падова (сега Италија), втор син на столарот Бјаџо. На 11-годишна возраст, тој станал чирак на падуанскиот сликар Франческо Скварчоне. Скварчоне, чија првобитна професија била кројачката, се чини дека имала извонреден ентузијазам за античката уметност и факултет за глума. Како и неговиот познат сонародник Петрарка, Скварчоне бил ентузијаст за Стариот Рим: тој патувал во Италија, а можеби и во Грција, собирајќи антички статуи, релјефи, вазни и друго, правејќи цртежи од нив, а потоа ја ставал на располагање својата колекција за другите да ја проучуваат.
Дури 137 сликари поминале низ училиштето на Скварчоне, кое било основано околу 1440 година и кое станало познато низ цела Италија. Падова привлекла уметници не само од Венето, туку и од Тоскана, како што се Паоло Учело, Филипо Липи и Донатело. Раната кариера на Мантења била обликувана од впечатоците за фирентинските дела. Во тоа време, се велело дека Мантења бил омилен ученик на Скварчоне, кој го научил латински и му наложил да проучува фрагменти од римската скулптура. Мајсторот, исто така, претпочитал присилна перспектива, чие сеќавање можело да биде причина за некои од подоцнежните иновации на Мантења. Сепак, на 17-годишна возраст, Мантења ја напуштил работилницата на Скварчоне. Тој подоцна тврдел дека Скварчоне профитирал од неговата работа.
Првото дело на Мантења, сега изгубено, било олтар на црквата Санта Софија во 1448 година. Истата година тој бил повикан, заедно со Николо Пизоло, да работи со голема група сликари на кои им било доверено украсувањето на капелата Оветари во трансептот на црквата Еремитани. По низа случајности, Мантења го завршил најголемиот дел од работата сам, иако Ансуино, кој соработувал со Мантења во капелата Оветари, го донел својот стил од школата за сликање Форли.
Оваа серија била речиси целосно изгубена во сојузничките бомбардирања на Падова во 1944 година.
Скицата за фреската ''на Свети Стефан'' била преживеана и била најраната позната прелиминарна скица која сè уште опстојувала за да се спореди со соодветната фреска. Цртежот покажувал доказ дека голите фигури - кои подоцна биле насликани како облечени - биле користени во концепцијата на делата за време на раната ренесанса. Во прелиминарната скица, перспективата била помалку развиена и поблиска до попросечна гледна точка. И покрај автентичниот класичен изглед на споменикот, тој не бил копија на ниту една позната римска градба.
Меѓу другите рани фрески на Мантења биле двајцата светци над влезниот трем на црквата Сант Антонио во Падова, од 1452 година. Како што напредувал младиот уметник во својата работа, тој бил под влијание на Јакопо Белини, татко на прославените сликари Џовани Белини и Џентиле Белини, и ја запознал неговата ќерка Николозија. Во 1453 година Јакопо се согласил на брак помеѓу Николозија и Мантења.
1.2 Естетски
Мантења бил критикуван за неговите форми на телото кои биле премногу статуални. Неговата уметност, сепак, правела разлика помеѓу античката класична естетика во голи форми и намерно прикажување на скулптурната илузија. Вековната критика потекнувала од мајсторот на Мантења, Франческо Скварчоне од Падова, опишан во ''Животот на најистакнатите сликари, скулптори и архитекти на Џорџо Вазари.'' Се верувало дека Мантења ги проучувал репродуцираните кастинзи на овие скулптури во студиото на Скварчоне. Тој исто така бил под влијание на работата на Донатело и моделите што тој самиот ги извајал за да ја долови анатомијата. Подоцна во животот, тој бил во Рим од 1488 до 1490 година, каде што студирал и скулптура.
Изгледа дека Андреа бил под влијание на неговите стари стриктуристи, иако неговите подоцнежни поданици, на пример, оние од легендата за Свети Кристофер, го комбинирале неговиот скулпторски стил со поголемо чувство за натурализам и живост. Мантења отворено признал дека ја сметал античката уметност супериорна од природата за поеклектична форма. Како резултат на тоа, сликарот покажал прецизност во контурите. Севкупно, работата на Мантења демонстрирала строга целина наместо грациозна чувствителност на изразувањето. Неговите фигури биле тенки, мускулести; акцијата напорна, но со запрена енергија. Конечно, кафеавиот пејзаж, песок со расфрлани камчиња, го означувал врвот на неговиот стил.
Мантења никогаш не го променил начинот кој го усвоил во Падова, иако неговата боја - на почетокот неутрална и неопределена - се зајакнала и созреала. Низ неговите дела имало повеќе балансирање на бојата отколку финост на тонот. Една од неговите големи цели била оптичката илузија, спроведена со мајсторство на перспективата која, иако не секогаш математички точна, постигнала зачудувачки ефект за времето.
Остатокот од својот живот го поминал во Верона, Мантова и Рим; не било потврдено дали престојувал и во Венеција и Фиренца. Во Верона помеѓу 1457 и 1459 година, тој насликал голем ''жртвеник'' за црквата Сан Зено Маџоре, прикажувајќи Мадона и ангели, со четири светци на секоја страна од олтарниот дел на Сан Зено.
1.3 Работа во Мантова
Маркизот Лудовико III Гонзага од Мантова некое време го притискал Мантења да влезе во негова служба, а следната година, 1460 Мантења бил назначен за дворски уметник. Од декември 1466 година со своето семејство се преселил во Мантова. Неговиот ангажман бил за плата од 75 лири месечно, сума толку голема за тој период, што видливо ја означувал високата почит за неговата уметност. Тој всушност бил првиот сликар од која било еминенција со седиште во Мантова.
Неговото Мантованско ремек-дело било насликано за дворот на Мантова: серија целосни композиции во фреска, вклучувајќи различни портрети на семејството Гонзага и други.
Украсувањето на комората најверојатно било завршено во 1474 година. Десетте години што следеле не биле среќни за Мантења и Мантова: Мантења станал раздразлив, неговиот син Бернардино починал, како и неговата сопруга Барбара и неговиот наследник Федерико. Само со изборот на Франческо II од Домот на Гонзага, уметничките навики во Мантова повторно започнале. Тој изградил прекрасна куќа во областа на црквата Сан Себастиано и ја украсил со мноштво слики. Куќата може да се види и денес, иако сликите не преживеале. Во овој период тој почнал да собира некои Стар Римски бисти (кои му биле дадени на Лоренцо де Медичи кога фирентинскиот водач ја посетил Мантова во 1483 година), насликал некои архитектонски и украсни фрагменти и го завршил ''свети Себастијан'', кој сега се наоѓа во Лувр.
Во 1488 година Мантења бил повикан од папата Инокентиј VIII да наслика фрески во капелата Белведере во Ватикан. Оваа серија фрески, вклучително и познатото ''Крштение на Христос'', подоцна била уништена од Пиј VI во 1780 година. Мантења се сретнал и со познатиот турски заложник Џем и внимателно ги проучувал античките споменици на Рим, но неговиот впечаток за градот во целина бил разочарувачки. Се вратил во Мантова во 1490 година, и влегол во силна врска со културната и интелигентна Изабела д'Есте.
Во сегашниот негов град, тој продолжил со деветте слики од ''триумфите на Цезар'', кои веројатно ги започнал пред неговото заминување во Рим, а кои ги завршил околу 1492 година. Овие композиции биле сметани за најдобро дело на Мантења, и биле продадени во 1628 година заедно со најголемиот дел од уметничките богатства на Мантова на англискиот крал Чарлс I.
1.4 Подоцнежни години
И покрај опаѓањето на неговото здравје, Мантења продолжил да слика. Други дела од овој период се ''Мадона од пештерите'', ''Свети Себастијан'' и ''Оплакување над мртвиот Христос'', веројатно насликани за неговата лична погребна капела.  Друго дело од подоцнежните години на Мантења било она што е познато како ''Мадона дела Виторија'', сега во Лувр. Била насликана во темпера околу 1495 година, во спомен на Битката кај Форново, чиј сомнителен исход Франческо Гонзага сакал да го покаже како победа на италијанската лига; црквата во која првично била сместена сликата била изградена по дизајн на Мантења. Мадона овде била прикажана со различни светци, архангелот Михаил и Свети Морис како ја држеле нејзината мантија, која била испружена над клекнатиот Франческо Гонзага, среде изобилство од богати украси и други додатоци. Иако не во сите погледи на неговиот највисок редослед на извршување, ова се вбројувало меѓу најочигледно најубавите дела на Мантења во кои квалитетите на убавината и привлечноста биле помалку изразени од оние други извонредности кои биле поприродни за неговата тешка гениј, напната енергија која преминува во ослабена страст.
По смртта на неговата сопруга, Мантења станал татко на вонбрачен син Џовани Андреа, и имал сериозни неволји, како што било протерувањето од Мантова на неговиот син Франческо, кој го предизвикал незадоволството на Марчезите.
Тој починал во Мантова, на 13 септември 1506 година. Во 1516 година, неговите синови му поставиле убав споменик во црквата Сант Андреа, каде што го насликал жртвеникот на капелата на мртовечницата. Куполата била украсена од Кореџо.
2 Гравури
Мантења никогаш не потпишал или датирал ниту една од неговите гравури. Според Вазари, Мантења почнал да гравира во Рим, поттикнат од гравурите направени од Фиренца. Можно било Мантења да почнал да гравира додека бил во Падова, на школување кај угледниот златар, Николо. Денес се смета дека Мантења таму изгравирал само седум, или ниту една. Друг уметник од работилницата кој направил неколку чинии обично се идентификувал како Џовани Антонио да Бреша (познато како Зоан Андреа).
Меѓу главните примери биле: ''Битката на морските чудовишта'' , ''Богородица и дете'', ''Бакански фестивал'', ''Херкул и Антеј'', ''морските богови'', ''Џудит со главата на Холоферн'', ''Депонирањето од крстот'', ''Гробницата'', ''Воскресението'', ''Човекот на тагата'', ''Богородица во пештера'' и неколку сцени од ''триумфот на Јулиј Цезар''. Неколку негови гравури се претпоставува дека биле изведени на некој метал помалку тврд од бакар.
Сега се верува дека ниту Мантења ниту неговата работилница ги произведувале таканаречените картички Мантења Тароки.
3 Проценка и наследство
Во однос на класичниот вкус, Мантења ја оддалечил целата современа конкуренција. Иако бил суштински поврзан со 15 век, неговото влијание врз стилот и трендовите на неговата ера било многу означено врз италијанската уметност генерално. Џовани Белини, во неговите претходни дела, очигледно го следел водството на неговиот зет Андреа. Албрехт Дирер бил под влијание на неговиот стил за време на неговите две патувања во Италија, репродуцирајќи неколку негови гравури. Леонардо да Винчи ја зел од Мантења употребата на украси со овошје.
Главното наследство на Мантења се сметало за воведување на просторен илузионизам, и во фреските и во сликите: неговата традиција на украсување на таванот се следела речиси три века. Почнувајќи од бледата купола на Свадбената соба, Кореџо го изградил истражувањето на неговиот мајстор и соработник во перспективни конструкции, на крајот создавајќи ремек-дело како куполата на катедралата во Парма.
4 Главни дела
*''Свети Џером во дивината'' (околу 1448–1451) - Темпера на дрво, 48 × 36 cm, Музеј на уметноста (Саун Пауло), Саун Пауло, Бразил
*''Обожавањето на овчарите'' (околу 1451–1453) - Темпера на платно пренесено од дрво, 40 × 55,6 см, Метрополитен (музеј), Њујорк
*''Олтар на Сан Лука'' (1453) - Панел, 177 × 230 см, Пинакотека ди Брера, Милано
*''Света Ефимија'' (1454) - темпера на платно, 171 × 78 cm, Museo nazionale di Capodimonte, Неапол
*''Презентација во храмот'' (околу 1455) - Темпера на дрво, 68,9 × 86,3 cm, Staatliche Museen, Берлин, Германија
*''Мадона и детето со Свети Џером и Свети Луј од Тулуз'' (околу 1455) - Темпера на панел, Музеј Жакмар-Андре, Париз
*''Распетие'' (1457–1459) - Дрво, 67 × 93 см, Лувр, Париз
*''Христос како страдален спасител'' (1495–1500) - Темпера на дрво, 78 × 48 cm, Statens Museum for Kunst, Копенхаген, Данска
*''Агонија во градината'' (околу 1459) - Темпера на дрво, 63 × 80 cm, Национална галерија (Лондон)
*''Портрет на кардиналот Лудовико Тревисан'', (околу 1459–1460) - Темпера на дрво, 44 × 33 cm, Берлин
*''Свети Бернардино од Сиена меѓу двајца ангели'', (припишано, 1460) - Темпера на платно, 385 × 220 см, Пинакотека ди Брера, Милано
*''Портрет на човек'' (околу 1460–1470) - Вуд, 24,2 × 19 cm, Национална галерија на уметност, Вашингтон, САД
*''Смртта на Богородица'' (околу 1461) - Панел, 54 × 42 cm, Прадо, Мадрид
*''Портрет на Франческо Гонзага'' (околу 1461) - Панел, 25 × 18 см, музеј Каподимонте, Неапол
*''Мадона со заспаното дете'' (околу 1465–1470) - масло на платно, 43x32 cm, Staatliche Museen, Берлин
*''Свети Ѓорѓи'' (околу 1460) - Темпера на панел, 66 × 32 cm, Галерија на академијата, Венеција
*''Олтар на Сан Зено'' (1457–1460) - Панел, 480 × 450 см, Сан Зено, Верона
*''Свети Себастијан'' (околу 1457–1459) - дрво, 68 × 30 cm, Уметничкоисториски музеј (Виена), Виена *''Свети Себастијан'' - Панел, 255 × 140 см, Лувр, Париз
*''Обожување на магиите'' (1462) - Темпера на панел, 76 × 76,5 см, Уфици, Фиренца
*''Вознесение'' (1462) - Темпера на панел, 86 × 42,5 см, Уфици, Фиренца
*''Обрежувањето'' (1462–1464) - Темпера на панел, 86 × 42,5 см, Уфици, Фиренца
*''Портрет на Карло де Медичи'' (околу 1459–1466) - Темпера на панел, 40,6 × 29,5 см, Уфици, Фиренца
*''Мадона на херувимите'' (околу 1485) - Панел, 88 × 70 см, Пинакотека ди Брера, Милано
*''Триумфи на Цезар'' (околу 1486) - Палатата Хемптон Корт, Англија
*''Оплакувањето над мртвиот Христос'' (околу 1490) - Темпера на платно, 68 × 81 см, Пинакотека ди Брера, Милано *''Мадона од пештерите'' (1489–1490) - Уфици, Фиренца
*''Свети Себастијан'' (1490) - Панел, 68 × 30 cm, Ca' d'Oro, Венеција
*''Мадона дела Виторија'' (1495) - Темпера на платно, 285 × 168 см, Лувр, Париз
*''Ecce homo'' (1500) - Темпера на платно, 54 × 72 см, Музеј Жакмар-Андре, Париз
*''Свето семејство'' (околу 1495–1500) - Темпера на платно, 75,5 × 61,5 cm, Галерија на старите мајстори, Дрезден
*''Џудит и Холофернес'' (1495) - темпера на дрво, Национална галерија на уметност, Вашингтон
*''Тривулцио Мадона'' (1497) - Темпера на платно, 287 × 214 cm, Милано
*''Парнасус (Марс и Венера)'' (1497) - платно, 160 × 192 см, Лувр, Париз
*''Минерва ги брка пороците од градината на доблеста'' (околу 1502) Масло на платно, 160 × 192 см, Лувр, Париз
5 Библиографија
** Janson, H.W., Janson, Anthony F.''History of Art''. Harry N. Abrams, Inc., Publishers. 6 edition. January 1, 2005. ISBN 0-13-182895-9
*''Early Italian Engravings from the National Gallery of Art''; J.A. Levinson (ed); National Gallery of Art, 1973, LOC 7379624
* Martineau, Jane (ed.), Suzanne Boorsch (ed.). ''Andrea Mantegna'' (New York: Metropolitan Museum of Art; London: Royal Academy of Arts, 1992) Exhibition Catalog: Metropolitan Museum of Art; Royal Academy of Arts
** Berger, John and Katya, ''Lying Down to Sleep''. Corraini Edizioni. 2010. ISBN 9788875702618