Христијанска митологија

Христијанската митологија — збир на митови поврзани со христијанството. Терминот опфаќа широк спектар на легенди и наративи, особено оние кои се сметаат за свети наративи. Митолошките теми и елементи се јавуваат низ целата христијанска книжевност, вклучувајќи повторувачки митови како што се искачување на планина, ''оската на светот'', митови за борба, спуштање во Подземјето, приказни за бог кој умира и воскреснува, мит за потоп, приказни за основање на племе или град и митови за големи јунаци (или светци) од минатото, рајови и саможртва.
Различни автори го употребувале терминот и за да се осврнат на други митолошки и алегориски елементи пронајдени во Библијата, како што е приказната за Левијатан. Терминот се применувал за митови и легенди од средниот век, како што се приказната за Свети Ѓорѓи и Змејот, приказните за кралот Артур и неговите витези на тркалезната маса и легендите за ''Парцивал''. Поголемиот број на коментатори ја класифицирале епската поема „''Изгубениот рај''''“'' на Џон Милтон како дело од христијанската митологија. Терминот се применувал и за современи приказни што се вртат околу христијански теми и мотиви, како што се делата на К.С. Луис, Џ.Р.Р. Толкин, Меделин Ленгл и Џорџ Мекдоналд.
Низ вековите, христијанството се поделило на многу деноминации. Не сите од овие деноминации го имаат истиот сет на свети традиционални наративи. На пример, библиските книги прифатени од Римокатоличката црква и источните православни цркви вклучуваат голем број текстови и приказни (како оние раскажани во Книга Јудита и Книга Товит) што многу протестантски деноминации не ги прифаќаат како канонски.
1 Ставови
Христијанскиот теолог и професор по Нов завет, Рудолф Бултман, напишал дека: Космологијата на Новиот завет во суштина претставува мит по карактер. Светот во него се гледа како трикатна структура, со земјата во средината, небото горе и подземјето долу. Небото е живеалиште на Бога и на небесните суштества - ангелите. Подземјето е пекол, местото на маките. Дури и земјата е повеќе од сцена на природни, секојдневни настани, на тривијална тркалезна и вообичаена задача. Таа е сцена на натприродната активност на Бога и неговите ангели од една страна, и на Сатаната и неговите демони од друга страна. Овие натприродни сили интервенираат во текот на природата и во сè што луѓето мислат, сакаат и прават. Чудата воопшто не се ретки. Човекот не е во контрола на сопствениот живот. Злите духови можат да го освојат. Сатаната може да го инспирира со зли мисли. Алтернативно, Бог може да ја поттикне неговата мисла и да ги води неговите цели. Тој може да му даде небесни виденија. Тој може да му дозволи да го слушне неговиот збор за помош или некое барање. Тој може да му ја даде натприродната моќ на својот Дух. Историјата не следи мазен непрекинат тек; таа е ставена во движење и контролирана од овие натприродни сили. Овој еон (живот) е држен во ропство од Сатаната, гревот и смртта (бидејќи „силите“ се токму она што се), и брза кон својот крај. Тој крај ќе дојде многу наскоро и ќе има форма на космичка катастрофа. Ќе биде свечено отворен со „маките“ од последното време. Потоа Судијата ќе дојде од небото, мртвите ќе воскреснат, ќе се случи последниот суд и луѓето ќе влезат во вечно спасение или проклетство.
1.1 Митовите како традиционални или свети приказни
Во најширока научна смисла, зборот ''мит'' едноставно значи традиционална приказна. Сепак, голем број на научници го ограничуваат терминот „мит“ на свети приказни. Фолклористите честопати одат подалеку, дефинирајќи ги митовите како „''приказни за кои се верува дека се вистинити, обично свети, сместени во далечното минато или други светови или делови од светот, и со вончовечки, нечовечки или херојски ликови''“.
Во класичниот старогрчки јазик, ''muthos'', од кој потекнува македонскиот збор ''мит'', значел „''приказна, наратив''“. До времето на Христос, ''muthos'' започнал да ги добива конотациите на „''басна, фикција''“, и раните христијански писатели честопати избегнувале да ја нарекуваат приказната од канонските списи „мит“. Апостол Павле го предупредил Тимотеј да нема никаква врска со „''безбожни и глупави митови''“ (''bebēthous kai graōdeis muthous)''. Ова негативно значење на „мит“ преминало во популарна употреба. Некои современи христијански научници и писатели се обиделе да го рехабилитираат терминот „мит“ надвор од академијата, опишувајќи ги приказните во канонските списи (особено приказната за Христос) како „''вистински мит''“; примери се К.С. Луис и Ендру Грили. Неколку современи христијански писатели, како што е Клајв С. Луис, ги опишале елементите на христијанството, особено приказната за Христос, како „мит“ што е исто така „вистински“ („вистински мит“). Други се противат на поврзувањето на христијанството со „мит“ од различни причини: поврзувањето на терминот „мит“ со политеизам, употребата на терминот „мит“ за означување на лага или неисторичност, и недостатокот на усогласена дефиниција за „мит“. Како примери за библиски митови, Евери го наведува извештајот за создавањето во Битие 1 и 2 и приказната за искушението на Ева.
Христијанската традиција содржи многу приказни кои не потекнуваат од канонски христијански текстови, но сепак прикажуваат христијански теми. Овие неканонски христијански митови вклучуваат легенди, народни приказни и разработки на канонската христијанска митологија. Христијанската традиција создала богато тело од легенди кои никогаш не биле вклучени во официјалните списи. Легендите биле основна компонента на средновековната книжевност. Примери за тоа се хагиографии како што се приказните за Свети Ѓорѓи или Свети Валентин. Пример за тоа е историскиот и канонизиран Брендан Морепловецот, ирски црковник од 6 век и основач на манастири. Околу неговата автентична фигура било вткаено ткиво кое е веројатно легендарно, а не историско: ''Navigatio'' или „Патувањето на Брендан“. Легендата дискутира за митските настани во смисла на натприродни средби. Во оваа нарација, Брендан и неговите сопатници на бродот се среќаваат со морски чудовишта, рајски остров и пловечки леден остров и карпест остров населен со свет пустиник: буквално настроените верници сè уште се обидуваат да ги распознаат и пронајдат „островите на Брендан“ во вистинската географија. Ова патување било рекреирано од Тим Северин, што укажува дека биле сретнати китови, ледени брегови и рокол.
Народните приказни сочинуваат голем дел од неканонската христијанска традиција. Фолклористите ги дефинираат народните приказни (за разлика од „вистинските“ митови) како приказни кои нивните раскажувачи ги сметаат за чисто фиктивни и на кои честопати им недостасува специфична просторна или временска поставка. Народните приказни со христијанска тематика широко кружиле помеѓу селското население. Еден широко распространет жанр на народни приказни е оној на Покајничкиот Грешник (класифициран како Тип 756A, B, C, во индексот на типови приказни на Арне-Томпсон); друга популарна група народни приказни опишуваат паметен смртник кој го надмудрува Ѓаволот. Не сите научници ја прифаќаат фолклористичката конвенција за примена на термините „мит“ и „народна приказна“ на различни категории на традиционална нарација.
Христијанската традиција создала голем број на популарни приказни кои разработуваат канонски списи. Според едно англиско народно верување, одредени билки ја добиле својата денешна лековита моќ од тоа што биле употребени за лекување на раните на Христос на планината Голгота. Во овој случај, неканонската приказна има врска со неканонска форма на фолклор - имено, народната медицина. Артуровата легенда содржи голем број разработки на канонската митологија. На пример, Сер Балин го открива светото копје, кое го прободело Христос. Според традицијата широко потврдена во раните христијански списи, черепот на Адам лежел закопан на Голгота; кога Христос бил распнат, неговата крв паднала врз черепот на Адам, симболизирајќи го искупувањето на човештвото од гревот на Адам.
2 Христос
* Евангелските книги за Исус Христос, неговиот живот и смрт. Овде авторот ја комбинира нарацијата со приказна за тоа како „се појавила“ целата христијанска теологија. На пример, приказната за Исус како „збор“ или „ Логос “ (Јован 1:1), воплотувањето на Логосот или Синот Божји како човекот Исус (на пр., Лука 1:35) и Христовото искупување за гревовите на човештвото (на пр., Матеј 26:28). Важни наративи во евангелските извештаи вклучуваат:
** Чудото на зачнувањето и раѓањето на Исус на Христос од Дева Марија
** Крштевањето на Исус
** Сатановото Христово искушение
** Преображението на Исус
** Исусови параболи
** Тајната вечера
** Смртта и воскресението на Исус
** Вознесение
* Делата на апостолите – приказната за раната христијанска црква, службата на дванаесетте апостоли и на апостол Павле.
** Слегувањето на Светиот Дух врз учениците на Исус по Вознесението.
3 Есхатологија
* Доаѓањето на Антихристот
* Второто доаѓање
* Воскресението на мртвите
* Судниот ден
* Конечното и целосно воспоставување на Божјето Царство на земјата
4 Други примери
Примери за (1) христијански митови што не се споменати во канонот и (2) книжевни и традиционални разработки на канонската христијанска митологија:
* Верзии на христијанската митологија што ги користело гностичкото христијанство
** Валентинскиот мит за создавањето во кој се вклучени Софија и демиургот.
** Манихејскиот мит за создавањето.
** Гностичките извештаи за Исус, од кои некои претставуваат докетски поглед на Исус.
* Литературни третмани на христијанскиот канон или теологија
**''„Изгубениот рај“'' од Џон Милтон, во кое се опишува бунтот на Сатаната против Бога и падот на човекот, и неговиот ''„Вратен рај“'', во кој се опишува искушението на Христос од страна на Сатана.
**''„Божествената комедија“'' од Данте Алигиери е книжевна алегорија што опишува посета на пеколот, чистилиштето и рајот.
**''„Прогресот на аџијата“'' од Џон Банјан, христијанска духовна алегорија.
**''„Регресијата на аџијата“'' од К.С. Луис, посовремена христијанска духовна алегорија.
** Според некои толкувања, улогата на Аслан во ''„Лавот, вештерката и орманот“'' од К.С. Луис алегориски ја претставува Христовата смрт и воскресение (иако Луис негира дека приказната е директна алегорија).
* Легенди за христијански светци и херои. Примери за нив се Авгар од Едеса, Јован и Свети Ѓорѓи. Легендите за светците најчесто се нарекуваат хагиографии. Некои такви приказни се многу чудесни, како оние што се наоѓаат во ''„Златната легенда“'' на Јаков Ворагински; други, помалку.
* Приказни за артефакти како што се Светиот Грал, Светото Копје и Торинското платно.
* Имиња и биографски детали дадени за неименувани библиски ликови
* Легендите за кралот Артур и Карло Велики како христијански кралеви, особено „Потрагата по Светиот Грал“.
* Легендарна историја на христијанските цркви, како што се приказните од крстоносните војни или паладините во средновековната романса.
* Легенди за витезите Темплари и Сионскиот приорат.
* Средновековни христијански приказни за ангели и ангели чувари.
* Неканонски разработки или измени на библиските приказни, како што се приказните за Салома, Тројцата мудреци или Свети Дисмас.
5 Врски со други системи на верување
5.1 Еврејска митологија
* Космогонија
** Наративот за 7-дневната седмица на создавањето (Битие 1:1—2:3)
** Наративот за Еден (Битие 2:4—3:24)
* Потекло
** Гревопаѓање: Иако Книгата Битие не го споменува првородниот грев, многу христијани го толкуваат Падот како потекло на гревот.
** Ноевиот ковчег
** Вавилонската кула: потеклото и поделбата на народите и јазиците
* Животот на Авраам
* Излезот на Евреите од Египет
* Освојувањето на Ветената земја од страна на Евреите
* Периодот на еврејските пророци. Еден пример е апокрифниот дел од Книгата на пророк Даниел (14:1–30; исклучен од еврејскиот и протестантскиот канон) кој ја раскажува приказната за Бел и змејот.
5.2 Зороастризам
Некои научници веруваат дека голем број на елементи од христијанската митологија, особено нејзиното линеарно прикажување на времето, потекнуваат од персиската религија зороастризам. Мери Бојс, авторитет за зороастризам, пишува:Зороастер бил првиот што ги поучувал доктрините за индивидуален суд, Рајот и Пеколот, идното воскресение на телото, општиот Страшен суд и вечниот живот за повторно обединетата душа и тело. Овие доктрини требало да станат познати членови на верата за голем дел од човештвото, преку позајмување од јудаизмот, христијанството и исламот. 
Мирча Елијаде верува дека Евреите имале чувство за линеарно време пред зороастризмот да влијае врз нив. Сепак, тој тврди дека „''голем број други [еврејски] религиозни идеи биле откриени, ревалоризирани или систематизирани во Иран''“. Овие идеи вклучуваат дуализам помеѓу доброто и злото, верување во иден спасител и воскресение и „оптимистичка есхатологија, прогласувајќи ја конечната победа на Доброто“.
Зороастриските концепти за Ахриман, Амеша Спентас, Јазата и Даевс веројатно довеле до христијанското разбирање на Сатаната, архангелите, ангелите и демоните.
5.3 Други врски
Во будистичката митологија, демонот Мара се обидува да го одвлече вниманието на историскиот Буда, Сидарта Гаутама, пред да може да достигне просветлување. Хјустон Смит, професор по филозофија и писател за компаративна религија, ја забележал сличноста помеѓу искушението на Мара кон Буда пред неговата служба и искушението на Сатаната кон Христос пред неговата служба.
Во Откровението на Јован, авторот гледа визија за бремена жена на небото која ја брка огромен црвен змеј. Змејот се обидува да го проголта нејзиното дете кога таа се породува, но детето е „''однесено кај Бога и неговиот престол''“. Ова се смета дека е алегорија за триумфот на христијанството: детето веројатно го претставува Христос; жената може да го претставува Божјиот народ од Стариот и Новиот завет (кој го родил Христос); а Змејот ја симболизира Сатаната, која се спротивставува на Христос. Според католичките научници, сликите што се употребуваат во оваа алегорија можеби се инспирирани од паганската митологија:Ова одговара на широко распространет мит низ целиот антички свет дека божица бремена со спасител била прогонувана од ужасно чудовиште; со чудесна интервенција, таа родила син кој потоа го убил чудовиштето.
6 Митски теми и типови
Академските проучувања за митологијата честопати ја дефинираат митологијата како длабоко ценети приказни кои го објаснуваат постоењето на едно општество и светскиот поредок: тие приказни за создавањето на едно општество, потеклото и темелите на општеството, нивниот или нивните богови, нивните оригинални јунаци, поврзаноста на човештвото со „божественото“ и нивните приказни за есхатологија (што се случува во „''задгробниот живот''“). Ова е многу општ преглед на некои од основните свети приказни со тие теми.
6.1 Космогонски митови
Христијанските текстови го употребуваат истиот мит за создавањето како и еврејската митологија запишана во Стариот завет. Според книгата Битие, светот бил создаден од темнина и вода за седум дена. (За разлика од Евреин, христијанин може да го вклучи чудото на раѓањето на Исус како еден вид втор космогониски настан) Канонските христијански списи ги вклучуваат двата еврејски космогониски митови кои се наоѓаат во Битие 1:1—2:2 и Битие 2:4—3:24.
6.1.1 Битие 1:1—2:3
Во првиот текст за создавањето (Битие 1:1—2:3), Творецот е наречен ''Елохим'' (обично преведен едноставно како „Бог“). Тој го создава универзумот во период од шест дена, создавајќи нова карактеристика секој ден: прво го создава денот и ноќта; потоа го создава небесниот свод за да ги оддели „водите горе“ од „водите долу“; потоа ја одделува сувата земја од водата; потоа создава растенија на земјата; потоа ги поставува Сонцето, Месечината и ѕвездите на небото; потоа создава животни кои пливаат и летаат; потоа создава копнени животни; и конечно создава маж и жена заедно, „по свој лик“. На седмиот ден, Бог се одмара, давајќи ја основата за обичајот за одмарање во сабота.
6.1.2 Битие 2:4—3:24
Вториот мит за создавањето во Битие се разликува од првиот во голем број важни елементи. Овде Творецот се нарекува ''Јахве'' (обично преведен како „Господ Бог“ или „ ГОСПОД Бог“ (со мали букви), и покрај тоа што Јахве е всушност личното име на Богот на Израел и не значи буквално „Господ“).
Овој мит започнува со зборовите: „Во денот кога Господ, Бог, ги правеше земјата и небото, уште немаше никакво полско растение по земјата, уште немаше никнато никакво зеленило, зашто Господ, Бог, уште не пушти дожд на земјата, и го немаше човекот да ја обработува земјата...“ . Потоа митот продолжува да го опишува Јахве како создава човек по име Адам од прав. Јахве ја создава Едемската градина како дом за Адам и му кажува на Адам да не јаде од плодот на Дрвото на познавањето на доброто и злото во средината на Градината (до Дрвото на животот).
Јахве исто така создава животни и му ги покажува на човекот, кој им дава имиња. Јахве гледа дека нема соодветен другар за човекот меѓу животните, па потоа го успива Адам и вади едно од ребрата на Адам, создавајќи од него жена која Адам ја нарекува Ева.
Змијата ја искушува Ева да јаде од Дрвото на познавањето на доброто и злото, и таа подлегнува, нудејќи му го и плодот на Адам. Како казна, Јахве ги протерува двојката од Градината и „го истера човекот; и насели источно од Еденската Градина, херувими со пламенен меч, кој се вртеше околу, за да го штитат патот, кон дрвото на животот“. Господ вели дека мора да ги протера луѓето од Градината затоа што станале како него, знаејќи го доброто и злото (поради јадењето од забранетото овошје), а сега само бесмртноста (која можеа да ја добијат јадејќи од Дрвото на животот) стои помеѓу нив и божеството:И Господ, Бог, рече: „Еве, човекот стана како еден од Нас, знаејќи го доброто и злото. Да не ја испружи сега раката, и да набере од дрвото на животот па да јаде и да живее вечно!“ Иако текстот на Битие не ја идентификува искушувачката змија со Сатаната, христијанската традиција ги изедначува двете. Оваа традиција си го пронашла својот пат во неканонските христијански „митови“, како што е „ ''Изгубениот рај'' “ од Џон Милтон.
6.2 Искачување на планината
Според Лорена Лаура Стуки, голем број на митови ги прикажуваат светите планини како „места на откровенија“: „Во митот, искачувањето на светата гора претставува духовно патување, кое ветува прочистување, увид, мудрост или познавање на светото“. Како примери за оваа тема, Стуки ги вклучува откровението на Десетте заповеди на планината Синај, Христовото искачување на планина за да ја одржи својата Беседа на гората и Христовото вознесение на небото од Маслиновата гора.
6.3 Аксис мунди
Голем број на митологии вклучуваат „светски центар“, кој често е светото место на создавањето; овој центар често има форма на дрво, планина или друг исправен предмет, кој служи како ''axis mundi'' или оска на светот. Голем број научници ја поврзале христијанската приказна за христовото распнување на Голгота со оваа тема на космички центар. Во своите ''„Митови за создавањето на светот“'', Дејвид Лиминг тврди дека, во христијанската приказна за распнувањето, крстот служи како „''axis mundi, центарот на новото создавање''“.
Според традицијата зачувана во источнохристијанскиот фолклор, Голгота претставува врвот на космичката планина во средината на светот и местото каде што бил создаден и погребан Адам. Според оваа традиција, кога Христос е распнат, неговата крв паѓа врз черепот на Адам, кој е закопан во подножјето на крстот, и го искупува. Џорџ Еври ја дополнува врската помеѓу космичката средина и Голгота во својата книга ''„Христијанска митологија“'', забележувајќи дека сликата на черепот на Адам под крстот се појавува во многу средновековни претстави на распнувањето.
Во ''„Митови за создавањето на светот“'', Лиминг објаснува дека Едемската градина може да се смета и за светски центар.
6.4 Борбен мит
Голем број на блискоисточни религии вклучуваат приказни за битка помеѓу божествено суштество и змеј или друго чудовиште што го претставува хаосот - тема која се наоѓа, на пример, во ''Енума Елиш''. Голем број научници ја нарекуваат оваа приказна „мит за борба“. Голем број научници сметаат дека древните Израелци го вклучиле митот за борба во нивните религиозни слики, како што се ликовите на Левијатан и Раав, Песната на морето, описот на Божјото избавување на својот народ од Вавилон во Исаија 51:9–10, и прикажувањата на непријатели како што се фараонот и Навуходонозор. Идејата за Сатаната како Божји противник можеби се развила под влијание на митот за борбата. Научниците, исто така, даваат објаснување дека Книгата Откровение употребува слики од митови за борба во своите описи на космичкиот судир.
6.5 Спуштање во подземјето
Според Дејвид Лиминг, пишувајќи во ''„Оксфордскиот придружник на светската митологија“'', оживувањето на пеколот претставува пример за мотивот на спуштањето на херој во подземјето, што е вообичаено во голем број на митологии. Според христијанската традиција, Христос се спуштил во пеколот по неговата смрт за да ги ослободи таму душите; овој настан е познат како оживување на пеколот. Оваа приказна е раскажана во Евангелието по Никодим и може да биде значењето зад Првото послание на апостол Петар 3:18–22.
6.6 Умирачкиот Бог
Голем број на митови, особено од Блискиот Исток, прикажуваат Бог кој умира и воскреснува; оваа фигура понекогаш се нарекува „бог што умира“. Важна студија за оваа фигура е ''„Златната гранка'' “ од Џејмс Џорџ Фрејзер, која ја следи темата за Бог кој умира низ голем број митови. Богот што умира често се поврзува со плодноста. Голем број научници, вклучувајќи го и Фрејзер, сметаат дека приказната за Христос е пример за темата за „Бог што умира“. Во статијата „Бог што умира“ во ''„Оксфордскиот придружник на светската митологија“'', Дејвид Лиминг забележува дека Христос може да се смета како носител на плодност, иако од духовен, а не од физички вид.
Во својата проповед за Празникот на Пресветото Тело и Христовата Крв од 2006 година, папата Бенедикт XVI ја забележал сличноста помеѓу христијанската приказна за воскресението и паганските митови за мртвите и воскреснати богови: „''Во овие митови, душата на човечката личност, на одреден начин, се протегала кон тој Бог создаден човек, кој, понижен до смрт на крст, на овој начин ни ја отворил вратата на животот на сите нас''.“
6.7 Митови за поплавите
Голем број на култури имаат митови за потоп што го прочистува светот како подготовка за преродба. Вакви приказни се појавуваат на секој населен континент на земјата. Пример е библиската приказна за Ное. Во ''„Оксфордскиот придружник за светската митологија“'', Дејвид Лиминг забележал дека, во библиската верзија, како и во другите митови за потопот, потопот означува нов почеток и втора шанса за создавањето и човештвото.
6.8 Основачки митови
Според Сандра Франкиел, записите за „''животот и смртта на Исус, неговите дела и зборови''“ ги даваат „основачките митови“ на христијанството. Франкиел смета дека овие основачки митови се „''структурно еквивалентни''“ на митовите за создавањето во другите религии, бидејќи тие се „''вртежот околу кој религијата се врти и на кој се враќа''“, воспоставувајќи го „''значењето''“ на религијата и „''суштинските христијански практики и ставови''“. Том Кејн го употребува изразот „основачки митови“ пошироко, за да опфати приказни како што се оние за Небесната војна и Гревопаѓањето; според Каин, „''катастрофалните последици од непослушноста''“ се сеприсутна тема во христијанските основачки митови.
Христијанската митологија за основањето на нивното општество започнува со Исус и неговите многубројни учења и ги вклучува приказните за христијанските ученици кои ја основале христовата црква и соборите во текот на 1 век. Ова може да се смета за приказните во четирите канонски евангелија и Делата на сетите апостоли. Јунаците на првото христијанско општество започнуваат со Исус и оние избрани од Исус, дванаесетте апостоли, вклучувајќи ги Петар, Јован, Јаков, како и Павле и Марија (мајката на Исус).
6.9 Херојски митови
Во своето влијателно дело од 1909 година ''„Мит за раѓањето на јунакот“'', Ото Ранк смета дека раѓањата на многу митски јунаци следат заеднички образец. Ранк ја вклучува приказната за Христовото раѓање како репрезентативен пример за овој образец.
Според Мирча Елијаде, една сеприсутна митска тематика ги поврзува јунаците со убивањето змејови, тема која Елијаде ја поврзува со „''многу древниот космогониско-јуначки мит''“ за битка помеѓу божествен јунак и змеј. Тој ја наведува христијанската легенда за Свети Ѓорѓи како пример за оваа тема. Пример од доцниот среден век доаѓа од Диедоне де Гозон, трет голем мајстор на витешкиот ред од Родос, познат по убивањето на змејот од Малпасо. Елијаде пишува:„Легендата, како што беше природно, му ги додели атрибутите на Свети Ѓорѓи, познат по неговата победничка борба со чудовиштето. [...] Со други зборови, со едноставниот факт дека бил сметан за херој, де Госон бил идентификуван со категорија, архетип, кој [...] го опремил со митска биографија од која било невозможно да се изостави борбата со влекачко чудовиште.“Во ''„Оксфордскиот придружник на светската митологија“'', Дејвид Лиминг ги навел Мојсеј, Исус и кралот Артур како примери за јуначкиот мономит, нарекувајќи ја приказната за Христос „особено комплетен пример за јуначкиот мономит“. Лиминг го смета воскресението за заеднички дел од јуначкиот мономит, во кој воскреснатите херои честопати стануваат извори на „''материјална или духовна храна за својот народ''“; во врска со ова, Лиминг забележува дека христијаните го сметаат Исус за „''леб на животот''“.
Во однос на вредностите, Лиминг го споредил „митот за Исус“ со митовите за други „христијански херои како што се Свети Ѓорѓи, Роланд, Ел Сид, па дури и кралот Артур“; подоцнежните митови за јунаците, според Лиминг, го одразуваат опстанокот на претхристијанските јуначки вредности - „вредности на воена доминација и културно разликување и хегемонија“ - повеќе од вредностите изразени во приказната за Христос.
6.10 Рај
Голем број на религиозни и митолошки системи содржат митови за рајот. Многу од овие митови вклучуваат губење на рајот што постоел на почетокот на светот. Некои научници виделе во приказната за Едемската градина пример за овој општ мотив.
6.11 Жртвување
Жртвувањето претставува елемент во многу верски традиции и често е претставена во митови. Во ''„Оксфордскиот придружник на светската митологија“'', Дејвид Лиминг ја навел приказната за Авраам и Исак и приказната за Христовата смрт како примери за оваа тема. Венди Донигер ги опишал евангелските ракописи како „метамит“ во кој Исус разбира дека е дел од „нов мит [...] за човек кој е жртвуван во омраза“, но „го гледа внатрешниот мит, стариот мит за потеклото и прифаќањето, митот за бог кој се жртвува себеси во љубов“.
6.12 Евхаристија
Поврзано со доктрината за транссупстанцијација, христијанска практика на Исус Христос за време на Евхаристијата е пример за теофагија.
6.13 Пренесување на злото
Теолошкиот концепт за Христовото раѓање за искупување на првородниот грев е средишен во христијанската нарација. Според христијанската теологија, со тоа што Адам не го послушал Бога во Едемската градина, човештвото стекнало вкоренета маана која ги држи луѓето во состојба на морална несовршеност, генерално наречена „првороден грев“. Според апостол Павле, гревот на Адам донел грев и смрт за целото човештво: „''Затоа, како што гревот влезе во светот преку еден човек, а преку гревот - смртта; така смртта помина на сите луѓе, зашто сите згрешија''.“ (Римјаните 5:12).
Според православниот христијански поглед, Исус го спасил човештвото од конечна смрт и проклетство умирајќи за нив. Поголемиот дел од христијаните веруваат дека Христовата жртва натприродно ја променила моќта на смртта врз човештвото, што се докажало кога тој воскреснал и ја укинало моќта на гревот врз човештвото. Според Павле, „''Но со подарокот не е исто како со престапот. Додека престапот на еден човек им донесе смрт на многумина, љубовта на еден друг човек, на Исус Христос, им носи изобилно простување на мнозина, како подарок кој произлегува од Божјата благонаклоност''.“ (Римјаните 5:15). За многу христијани, доктрината за искупување природно води кон есхатолошките наративи за христијанските луѓе кои воскреснуваат од мртвите и оживуваат, или веднаш влегуваат во рајот за да се придружат на Исус.
6.13.1 Искупување во канонските списи
Теолошките списи на апостол Павле ја поставуваат основната рамка на доктрината за искупување во Новиот завет. Сепак, делата на Павле содржат релативно малку митологија (наратив). Поголемиот дел од наративите во Новиот завет се наоѓаат во Евангелијата и во Откровение.
Иако евангелските наративи не ја изложуваат доктрината за искупување толку целосно како Павле, тие ја имаат приказната за Тајната вечера, распнувањето, смртта и воскресението. Искупувањето е исто така споменато во параболите за Исус во неговите последни денови. Според евангелието на Матеј, на Тајната вечера, Исус ја нарекува својата крв „''зашто ова е Мојата крв на Заветот, која се пролева за мнозина, за проштавање на гревовите''“ (Матеј 26:28). Јовановото евангелие е особено богато со параболи и ветувања за искупување: „''Јас сум животодавниот Леб Кој слезе од небото! Кој се храни од овој Леб - ќе живее вечно! А Лебот што Јас ќе го дадам за животот на светот е Моето тело''.“ (Јован 6:51); „''Вистина, вистина ви велам, ако пченичното зрно не падне во земјата и не умре, останува само; а ако умре, донесува многу плод''.“ (Јован 12:24).
6.13.2 Искупување во неканонска литература
Наративот за жртвата и искупувањето се појавува експлицитно и во голем број од неканонските дела. На пример, во Книга 3 од милтоновиот „''Изгубениот рај“'', Синот Божји се нуди да стане човек и да умре, со што го плаќа долгот на човештвото кон Бог Отецот.
„Проклетството на пеколот“ е неканонски мит со приближни одредени вредности од доктрината за искупување. Според оваа приказна, Христос се спуштил во земјата на мртвите по неговото распнување, спасувајќи ги праведните души кои биле отсечени од небото поради дамката на првородниот грев. Приказната за проклетството била популарна во текот на средниот век. Староанглиската поема наречена „''Проклетството на пеколот''“ го опишува Христос како влегува во пеколот и ги спасува патријарсите од Стариот завет. (Проклетството не е единственото објаснување кое христијаните го дале за судбината на праведните кои умреле пред Христос да го изврши искупувањето.)
Во современата книжевност, искупувањето продолжува да биде тема. Во првиот роман за ''Нарнија'' од К.С. Луис, ''„Лавот, вештерката и ормано“'', едно момче по име Едмунд е осудено на смрт од бела вештерка, а магичниот крал-лав Аслан се нуди да умре наместо Едмунд, со што го спасува. Животот на Аслан е жртвуван на олтар, но повторно се враќа во живот. Саможртвата на Аслан за Едмунд често се толкува како алегорија за приказната за Христовата жртва за човештвото; иако Луис негирал дека романот претставува алегорија.
6.14 Есхатолошки митови
Христијанските есхатолошки митови вклучуваат приказни за задгробниот живот: наративите за Исус Христос кој воскреснал од мртвите и denes дејствува како спасител на сите генерации христијани, како и приказни за рајот и пеколот. Овие митови би ги вклучиле и пророштвата за крајот на светот и новиот милениум во Откровението на Јован, како и приказната дека Исус еден ден ќе се врати на земјата.
Главните карактеристики на христијанската есхатолошка митологија вклучуваат верувања за задгробниот живот, Второто доаѓање, воскресението на мртвите и Страшниот суд.
6.14.1 Непосреден задгробен живот (рај и пекол)
Поголемиот дел од христијанските деноминации имаат одредено верување во непосреден задгробен живот кога луѓето умираат. Христијанските списи даваат неколку описи на непосреден задгробен живот и рај и пекол; сепак, во најголем дел, и Новиот и Стариот завет се фокусираат многу повеќе на митот за конечно телесно воскресение отколку на какви било верувања за чисто духовен задгробен живот подалеку од телото.
Голем дел од Стариот завет не изразува верување во личен задгробен живот исполнет со награда или казна:„Сите мртви одат во Шеол, и таму заедно лежат во сон - без разлика дали се добри или зли, богати или сиромашни, робови или слободни (Јов 3:11–19). Опишан е како регион „темен и длабок“, „Јамата“ и „земјата на заборавот“, отсечен и од Бога и од човечкиот живот горе (Псалми 6:5; 88:3–12). Иако во некои текстови моќта на Јахве може да достигне до Шеол (Псалми 139:8), доминантната идеја е дека мртвите се напуштени засекогаш. Оваа идеја за Шеол е негативна во контраст со светот на животот и светлината горе, но не постои идеја за суд или за награда и казна.“Подоцнежните старозаветни списи, особено делата на еврејските пророци, опишуваат конечно воскресение на мртвите, честопати придружено со духовни награди и казни:„Тогаш ќе се разбудат мнозина кои спиеја во земниот прав; едни за вечен живот а други за срам и вечен презир. Разумните ќе блескаат како сјајниот небесен свод, и кои ги учеа мнозината на праведност, како ѕвезди довека, во сета вечност“ (Даниел 12:2).Сепак, дури и овде, акцентот не е придава на непосреден задгробен живот во рајот или пеколот, туку на некое идно телесно воскресение.
Новиот завет, исто така, посветува доста малку внимание на непосредниот задгробен живот. Неговиот примарен фокус е воскресението на мртвите. Некои делови од Новиот завет се смета дека споменуваат (невоскреснати) мртви луѓе кои доживуваат некаков вид задгробен живот (на пример, параболата за богатиот човек и Лазар); сепак, Новиот завет вклучува единствено неколку митови за рајот и пеколот. Поточно, рајот претставува место на мирен престој, каде што Исус оди да „подготви дом“ или соба за своите ученици (Јован 14:2). Црпејќи од библиските слики (Јован 10:7, Јован 10:11–14), многу христијански наративи за рајот вклучуваат убаво зелено пасиште и средба со добронамерен Бог. Некои од најраните христијански уметности го прикажуваат рајот како зелено пасиште каде што луѓето се овци водени од Исус како „добриот пастир“ како во толкувањето на рајот.
Како што се развивале доктрините за рајот и пеколот (и исто така и католичкото чистилиште), неканонската христијанска книжевност започнала да развива елаборирана митологија за овие места. Дантеовата ''„Божествена комедија“'' во три дела е одличен пример за таква митологија за задгробниот живот, опишувајќи го Пеколот, Чистилиштето и Рајот. Денес, концептуализациите за пеколот се разликуваат доста низ различните деноминации.
6.14.2 Второ доаѓање
Второто Христово доаѓање зазима средишно место во христијанската митологија. Второто Христово доаѓање е враќањето на Христос на Земјата за време на периодот на преобразба што претходи на крајот на овој свет и воспоставувањето на Небесното Царство на Земјата. Според евангелието според Матеј, кога Исус е на суд пред римските и еврејските власти, тој тврди: „Отсега ќе Го гледате Човечкиот Син, како седи оддесно на Силата и како доаѓа на небесните облаци. Легендата за скитникот Евреин се однесува на Евреин кој го исмејувал Исус на патот кон распнувањето, а потоа бил проколнат да оди по земјата до Второто доаѓање.
6.14.3 Воскресението и конечниот суд
Христијанската митологија ги вклучува пророштвата од Стариот завет за идно воскресение на мртвите. Како и еврејскиот пророк Даниел (на пр., Даниел 12:2), христијанската Книга Откровение (меѓу другите стихови од Новиот завет) го опишува воскресението: „''Морето ги предаде луѓето загинати во него, а и Смртта и Адот ги предадоа умрените луѓе што тие ги држеа. На сите луѓе им беше судено според нивните дела''.“ Праведните и/или верните уживаат во блаженство во земното Небесно Царство, но злите и/или нехристијаните се „''фрлени во огненото езеро''“.
6.14.4 Небесното Кралство на Земјата
Христијанските есхатолошки митови претставуваат целосно светско обновување по конечниот суд. Според Книгата Откровение, Бог „''ќе ја избрише секоја солза од нивните очи. Нема повеќе да постојат смртта, тагата, плачот и болката, зашто стариот свет неповратно ќе го нема''. Според пасусите од Стариот и Новиот завет, доаѓа време на совршен мир и среќа:„И ќе им суди Тој на народите и ќе изобличи многу племиња; ќе ги прековаат мечевите свои во плугови, а копјата свои – во српови: народ против народ нема да крене меч и нема повеќе да се учат на војна.“
Одредени библиски пасуси дури сугерираат дека Бог ќе ги укине денешните природни закони во корист на бесмртност и целосен мир:
* „Волкот ќе живее со јагнето, рисот ќе лежи со јарето, телето и лавчето ќе пасат заедно, а мало детенце ќе ги води. [...] Кравата и мечката ќе пасат заедно, а нивните млади ќе лежат заедно, лавот ќе јаде слама како говедо. [...] Доилче ќе си игра над дупката на змијата, цицалчето ќе ја вовлекува раката во змииното легло. [...] Не ќе се прави повеќе зло, не ќе се опустува на сета Моја света гора: земјата ќе се исполни со знаење за Господа, како што морињата се полнат со вода..“* „На оваа гора Тој ќе ја скине завесата која ги покриваше сите народи, покривката што ги покриваше сите племиња, 8и ќе ја уништи смртта засекогаш. И Господ Бог ќе ја избрише солзата од секое лице - ќе го симне срамот на Својот народ од целата земја.“ * „во еден миг, во миг на окото, при гласот на последната труба: имено трубата ќе затруби и мртвите ќе воскреснат нераспадливи, а ние ќе се измениме.“* „Ноќ нема да има веќе и не ќе им биде потребна светлина од светилка, ни светлина од сонцето, зашто Господ Бог ќе ги осветлува, и ќе владеат во веки веков.“
6.14.5 Миленаризам и амиленијализам
Во времето кога христијанството била нова и прогонувана религија, голем број на христијани верувале дека крајот на времето е неизбежен. Научниците и денес разговараат за тоа дали Исус бил апокалиптичен проповедник; сепак, неговите рани следбеници, „''групата Евреи кои го прифатиле како месија во годините веднаш по неговата смрт, го разбирале првенствено во апокалиптични термини''“. Распространет во раната црква, а особено во периоди на прогонство, ова христијанско верување во неизбежен крај се нарекува „миленаризам“. (Го добива името од илјадагодишното („милениумско“) владеење на Христос кое, според книгата Откровение, ќе претходи на конечното светско обновување; слични верувања во претстојниот рај се наоѓаат и во други религии, а овие феномени често се нарекуваат и „миленаризам“)
Миленаризмот ги утешувал христијаните во време на прогонство, бидејќи предвидувал непосредно избавување од страдање. Од негова перспектива, човечкото дејствување има мало значење: миленаризмот е утешен токму затоа што предвидува дека среќата доаѓа без разлика што прават луѓето: „''Навидум триумфот на Злото го сочинуваше апокалиптичниот синдром што требаше да му претходи на Христовото враќање и милениумот''.“
Сепак, со текот на времето, миленаризмот ја изгубил својата привлечност. Христос не се вратил веднаш, како што предвидувале претходните христијани. Покрај тоа, на голем број христијани повеќе не им била потребна утехата што ја обезбедувала миленаризмот, бидејќи повеќе не биле прогонувани: „''Со триумфот на Црквата, Небесното Царство веќе беше присутно на земјата, и во извесна смисла стариот свет веќе беше уништен''.“ (миленаризмот оживеал во периоди на историски стрес, и моментално е популарен меѓу евангелистичките христијани.)
Во осудата на миленаризмот од страна на Римската црква, Елијаде ја гледа „првата манифестација на доктрината за [човечки] напредок“ во христијанството. Според амиленаристичкиот поглед, Христос навистина ќе дојде повторно, воведувајќи совршено Небесно Царство на земјата, но „Божјето Царство е [веќе] присутно во светот денес преку присуството на небесното владеење на Христос, Библијата, Светиот Дух и христијанството“. Амиленаристите не ја чувствуваат „''есхатолошката тензија''“ која ја инспирира прогонството; затоа, тие ги толкуваат своите есхатолошки митови или фигуративно или како описи на далечни настани, а не како непосредни. Така, откако ја зазел амиленаристичката позиција, Црквата не само што чекала Бог да го обнови светот (како што правеле миленаристите), туку и верувал дека го подобрува светот преку човечко дејствување.
6.15 Вештерки
Во раниот современ период, познати христијански теолози развиле разработени митологии за вештерки кои придонеле за засилување на ловот на вештерки. Главните дела во христијанската демонологија, како што е Malleus Maleficarum, биле посветени на имплементацијата на Исход 22:18 од Стариот завет: „Не ќе дозволиш волшебничка да живее.“ Концептот за саботата на вештерките бил добро артикулиран до 17 век. Теологот Мартин Делрио бил еден од првите што дал живописен опис во неговото влијателно ''дело Disquisitiones magicae'': Таму, во повеќето прилики, откако ќе се запали гнасен, одвратен оган, злиот дух седи на престол како претседател на собранието. Неговиот изглед е застрашувачки, скоро секогаш како на коза или куче. Вештерките доаѓаат да му се поклонат на различни начини. Понекогаш го молат на свиткани колена; понекогаш стојат со грб свртен кон него. Нудат свеќи направени од смола или папочна врвца од дете и го бакнуваат на аналниот отвор како знак на почит. Понекогаш го имитираат жртвувањето на мисата (најголемото од сите нивни злосторства), како и прочистувањето со вода и слични католички церемонии. По празникот, секој зол дух го зема за рака ученикот на кого му е доверен, и за да можат да направат сè со најапсурдниот вид ритуал, секој човек се наведнува наназад, ги спојува рацете во круг и ја фрла главата како што прават избезумените фанатици. Потоа започнуваат да танцуваат. Пеат многу непристојни песни во негова чест [на Сатана]. Се однесуваат смешно на секој начин и на секој начин спротивно на прифатените обичаи. Потоа нивните љубители на демони копулираат со нив на најодвратен начин.
6.16 Легенда и фолклор
* Легенди
* Презвитер Јован
* Свети Ѓорѓи и Змејот
* Скитнички Евреин
6.16.1 Легендарни суштества
Голем број на легендарни суштества се посведочени во христијанската митологија. Меѓу нив се Бехемотот, Левијатан, ангели, демони, Исполини, Реем, Зиз и змејови.
7 Ставови кон времето
Според Мирча Елијаде, голем број нљ традиционални општества имаат циклично чувство за време, периодично реконструирајќи митски настани. Преку ова реконструирање, овие општества постигнуваат „вечно враќање“ во митското доба. Според Елијаде, христијанството задржува чувство за циклично време, преку обредно одбележување на Христовиот живот и имитирањето на Христовите постапки; Елијаде го нарекува ова чувство за циклично време како „митски аспект“ на христијанството.
Сепак, јудео-христијанската мисла, исто така, прави „новитет од прва важност“, според Елијаде, бидејќи го прифаќа поимот за линеарно, историско време; во христијанството, „''времето повеќе не е [само] кружно Време на Вечното Враќање; тоа стана линеарно и неповратно Време''“. Собирајќи ги изјавите на Елијаде на оваа тема, Ерик Раст напишал: „''Нова религиозна структура стана достапна. Во јудео-христијанските религии - јудаизмот, христијанството, исламот - историјата се сфаќа сериозно, а линеарното време се прифаќа. [...] Христијанскиот мит му дава на таквото време почеток во создавањето, центар во Христовиот настан и крај во конечното исполнување''“.
Спротивно на тоа, митовите на голем број на традиционални култури претставуваат цикличен или статичен поглед на времето. Во овие култури, целата „[важна] историја е ограничена на неколку настани што се случиле во митските времиња“. Со други зборови, овие култури ги сместуваат настаните во две категории, митско доба и сегашност, помеѓу кои нема континуитет. Сè во сегашноста се гледа како директен резултат на митското доба:„Исто како што современиот човек се смета себеси за составен од [целата] Историја, човекот од архаичните општества сметал дека е резултат на [само] одреден број митски настани.“ Поради ова гледиште, според Елијаде, членовите на голем број на традиционални општества ги гледаат своите животи како постојано повторување на митски настани, „ вечно враќање“ во митското доба:
Според Елијаде, христијанството до одреден степен учествува во ова циклично чувство за времето. „Со самиот факт дека е религија“, според него, христијанството задржува барем еден „митски аспект“ - повторување на митските настани преку одреден ритуал. Елијаде дал типична црковна служба како пример:„Исто како што црквата претставува прекин во рамнината во профаниот простор на еден современ град, [така] службата што се слави во [црквата] означува прекин во профаното временско траење. Веќе не е денешното историско време присутно - времето што се доживува, на пример, на соседните улици - туку времето во кое се случило историското постоење на Исус Христос, времето осветено со неговото проповедање, со неговото страдање, смрт и воскресение.“ Хајнрих Цимер, исто така, го забележил нагласувањето на христијанството врз линеарното време; тој го припишал ова нагласување конкретно на влијанието на теоријата за историјата на Августин од Хипо. Цимер не го опишал експлицитно цикличниот концепт на времето како „митски“ сам по себе, иако забележал дека овој концепт „''е во основата на хиндуистичката митологија''“.
Нил Форсајт запишал дека „она што ги разликува и еврејскиот и христијанскиот религиозен систем [...] е тоа што тие се издигнуваат до светиот статус на митски наративи што се сместени во историско време“.
8 Наследство
8.1 Концепти на напредок
Според Карл Мичам, „''христијанската митологија за напредок кон трансцендентално спасение''“ создала услови за современи идеи за научен и технолошки напредок. Хајден Вајт го опишува „митот за напредокот“ како „секуларен, просветителски пандан“ на „христијанскиот мит“. Рајнхолд Нибур ја опишал современата идеја за етички и научен напредок како „навистина рационализирано толкување на христијанскиот мит за спасение“.
Според Ирвин, од перспектива на хебрејската Библија (Стариот завет), „историјата е приказна за напредок“. Христијанството го наследило хебрејското чувство за историјата преку Стариот завет. Така, иако поголемиот дел од христијаните веруваат дека човечката природа е по природа „падната“ (видете првороден грев) и не може да се усоврши без божествена благодат, тие веруваат дека светот може и ќе се промени на подобро, или преку човечко и божествено дејствување или само преку божествено дејствување.
8.2 Политички и филозофски идеи
Според Мирча Елијаде, средновековниот „џоакински мит [...] за сестрана обнова во повеќе или помалку непосредна иднина“ влијаел врз голем број современи теории за историјата, како што се оние на Лесинг (кој експлицитно ги споредува своите ставови со оние на средновековните „ентузијасти“), Фихте, Хегел и Шелинг; а влијаел и врз голем број руски писатели.
Нарекувајќи го марксизмот „вистинска месијанска јудео-христијанска идеологија“, Мирча Елијаде напишал дека марксизмот „презема и продолжува еден од големите есхатолошки митови на блискоисточниот и средоземноморскиот свет, имено: искупителната улога која треба да ја играат Праведните („избраните“, „помазаните“, „невините“, „мисионерите“, во наше време пролетаријатот), чии страдања се повикуваат за да го променат онтолошкиот статус на светот“.
Во својата статија „Христијанската митологија на социјализмот“, Вил Херберг тврдел дека социјализмот ја наследува структурата на својата идеологија од влијанието на христијанската митологија врз западната мисла.
Во ''„Оксфордскиот придружник на светската митологија“'', Дејвид Лиминг запишал дека јудео-христијанските месијански идеи влијаеле врз тоталитарните системи од 20 век, наведувајќи ја како пример државната идеологија на Советскиот Сојуз.
Според Хју С. Пајпер, библиските „основачки митови за Исходот и прогонството, читани како приказни во кои една нација се создава преку одржување на својата идеолошка и расна чистота наспроти угнетувачка голема сила“, влегле во „реториката на национализмот низ целата европска историја“, особено во протестантските земји и помалите нации.
8.3 Божиќни приказни во популарната култура
Божиќните приказни станале распространети во западната книжевност и култура.
9 Библија
9.1 Стар завет
Митски модели како што е првобитната борба меѓу доброто и злото се појавуваат во пасуси низ Хебрејската Библија, вклучувајќи пасуси кои опишуваат историски настани. Голема карактеристика на Хебрејската Библија е реинтерпретацијата на митот врз основа на историјата, како во Книгата на Даниил, запис за искуството на Евреите од периодот на Вториот храм под странска власт, претставена како пророштво за идни настани и изразена во смисла на „митски структури“ со „''хеленистичкото кралство претставено како застрашувачко чудовиште кое не може а да не се сети на [блискоисточниот пагански мит за] змејот на хаосот''“.
Мирча Елијаде тврдел дека сликовитоста која се употребува во некои делови од хебрејската Библија одразува „преобразба на историјата во мит“. На пример, според Елијаде, прикажувањето на Навуходонозор како змеј во Еремија 51:34 е случај во кој Евреите „ги толкувале современите настани преку многу древниот космогониско-јуначки мит“ за битка помеѓу јунак и змеј.
Според научниците, вклучувајќи ги Нил Форсајт и Џон Л. Мекензи, Стариот завет вклучува приказни, или фрагменти од приказни, од вонбиблиска митологија. Според Нова Американска Библија, католички превод на Библијата произведен од Конфратернитетот на христијанската доктрина, приказната за исполините во Битие 6:1–4 „''очигледно е фрагмент од стара легенда која позајмила многу од античката митологија''“, а „''синовите Божји''“ кои се споменуваат во тој пасус се „''небесни суштества од митологијата''“. Во Нова Американска Библија, исто така, пишува дека Псалм 93 алудира на „древен мит“ во кој Бог се бори со персонифицирано Море. Некои научници го распознале библиското суштество Левијатан како чудовиште од хананската митологија. Според Хауард Шварц, „митот за падот на Луцифер“ постоел во фрагментарна форма во Исаија 14:12 и друга древна еврејска кижевност; Шварц тврди дека митот потекнува од „древниот ханански мит за Атар, кој се обидел да владее со престолот на Бал, но бил принуден да се спушти и наместо тоа да владее со подземјето“.
Некои научници тврдат дека мирната, уредна, монотеистичка приказна за создавањето во Битие 1 може да се протолкува како реакција против митовите за создавањето на другите култури од Блискиот Исток. Во врска со ова толкување, Дејвид и Маргарет Лиминг го опишуваат Битие 1 како „демитологизиран мит“, а Џон Л. Мекензи тврди дека писателот на Битие 1 „ги отстранил митските елементи“ од својата приказна за создавањето.
Можеби најпознатата тема во Библијата што би можела да се поврзе со митско потекло е темата за Рајот (или небото) како место каде што престојува Бог (или ангелите или светците), со приказни како што е вознесението на Илија (кој исчезнал на небото), војна на човекот со ангел, летачки ангели. Дури и во Новиот завет се вели дека апостол Павле го посетил третото небо, и Исус е прикажан во неколку книги како ќе се врати од небото на облак, на истиот начин како што се вознесел таму. Официјалниот текст што го повторуваат присутните за време на римокатоличката миса (Апостолскиот симбол на верата) ги содржи зборовите „Тој се вознесе на небото и седи од десната страна на Бога, Отецот. Оттаму ќе дојде повторно да им суди на живите и мртвите".
9.2 Нов завет и рано христијанство
Според голем број научници, приказната за Христос содржи митски теми како што се спуштањето во подземјето, херојскиот мономит и „богот кој умира“ (погледнете го делот погоре за „митски теми и типови“).
Некои научници сметаат дека книгата Откровение вклучува слики од античката митологија. Според Новата Американска Библија, сликата во Откровение 12 :1–6 на бремена жена на небото, загрозена од змеј, „одговара на широко распространет мит низ целиот антички свет дека божица бремена со спасител била прогонувана од ужасно чудовиште; со чудесна интервенција, таа родила син кој потоа го убил чудовиштето“. Бернард Мекгин семта дека сликата на двата Ѕвера во Откровение произлегува од „митолошка позадина“ што ги вклучува ликовите на Левијатан и Бехемот.
Пастирските посланија содржат осуди на „митовите“ (''muthoi''). Ова може да укажува дека рабинската или гностичката митологија била популарна помеѓу раните христијани до кои биле напишани посланијата и дека авторот на посланијата се обидувал да се спротивстави на таа митологија.
Сибилинските пророштва содржат предвидувања дека мртвиот римски цар Нерон, озлогласен по своите прогони, еден ден ќе се врати како фигура слична на Антихрист. Според Бернард Мекгин, овие делови од пророштвата веројатно биле напишани од христијанин и вклучиле „митолошки јазик“ во опишувањето на враќањето на Нерон.
10 Историски развој
10.1 Од Римското Царство до Европа
Откако христијанската теологија била прифатена од Римското Царство, промовирана од Свети Августин во текот 5 век, христијанската митологија започнала да доминира во Римското Царство. Подоцна, теологијата била пренесена на север од Карло Велики и франкискиот народ, а христијанските теми почнале да се вплетуваат во рамката на европските митологии. Претхристијанската германска и келтска митологија што им припаѓала на племињата од Северна Европа била осудена и потопена, додека митовите за светците, приказните за Марија, митовите за крстоносните војни и други христијански митови го зазеле нивното место. Сепак, претхристијанските митови никогаш не исчезнале целосно, тие се измешале со (римокатоличката) христијанска рамка за да формираат нови приказни, како на пример митови за митолошките кралеви и светци и чуда (Елијаде 1963:162–181). Приказни како онаа за Беовулф и исландските, нордиските и германските саги биле донекаде реинтерпретирани и им биле дадени христијански значења. Легендата за кралот Артур и потрагата по Светиот Грал претставува впечатлив пример. Напливот на соединување се движел во една од двете насоки. Кога христијанството напредувало, паганските митови биле христијанизирани; кога се повлекувало, библиските приказни и христијанските светци го изгубиле своето митолошко значење за културата.
10.2 Среден век
Според Мирча Елијаде, средниот век претставува сведок на „подем на митската мисла“ во која секоја општествена група имала свои „митолошки традиции“. Честопати професијата имала свој „мит за потеклото“ кој воспоставувал модели што членовите на професијата требало да ги имитираат; на пример, витезите се обидувале да го имитираат Ланселот или Парсифал. Средновековните трувери развиле „митологија за жената и љубовта“ која вклучувала христијански елементи, но, во некои случаи, била спротивна на официјалното црковно учење.
Џорџ Еври вклучува дебатирање за средновековните легенди во својата книга ''„Христијанска митологија“''. Некои средновековни легенди ги разработуваат животите на христијанските личности како што се Исус, Дева Марија и светците. На пример, голем број легенди опишуваат чудесни настани околу раѓањето на Марија и нејзиниот брак со Јосиф.
Во голем број на случаи, средновековната митологија се смета дека наследила елементи од митовите за пагански богови и херои. Според Еври, еден пример може да биде „митот за Свети Ѓорѓи“ и други приказни за светци кои се борат со змејови, кои „''без сомнение во многу случаи биле создадени врз основа на постари претстави за создавачот и чуварот на светот во борба со хаосот''“. Елијаде забележал дека некои „митолошки традиции“ на средновековни витези, имено артурскиот циклус и темата за Гралот, комбинираат превез на христијанството со традиции во врска со келтскиот Друг свет. Според Лорена Лаура Стоуки, „многу научници“ гледаат врска помеѓу приказните во „ирско-келтската митологија“ за патувања до Другиот свет во потрага за подмладување и средновековните извештаи за потрагата по Светиот Грал.
Според Елијаде, „есхатолошките митови“ станале истакнати во текот на средниот век за време на „''одредени историски движења''“. Овие есхатолошки митови се појавиле „во крстоносните војни, во движењата на Танхелм и Еуд де л'Етоил, при воздигнувањето на Фридрих II во ранг на Месија и во многу други колективни месијански, утописки и предреволуционерни феномени“. Еден значаен есхатолошки мит, воведен од теологијата на историјата на Џоакино да Фиоре, бил „митот за непосредно трето доба кое ќе ја обнови и заврши историјата“ во „владеење на Светиот Дух“; овој „џоакинов мит“ влијаел врз голем број месијански движења што се појавиле во доцниот среден век.
10.3 Ренесанса и Реформација
За време на ренесансата, се појавил критички став кој остро правел разлика помеѓу светото предание и она што Џорџ Еври го нарекува „споредна митологија“ - популарни легенди околу светци, мошти, крст итн. - потиснувајќи го второто.
Делата на ренесансните писатели честопати вклучувале и проширувале христијански и нехристијански приказни како што се оние за создавањето и гревопаѓањето. Рита Олејар ги опишува овие писатели како „во целина, почитувани и верни на првобитните митови, но исполнети со свои увиди во природата на Бога, човекот и универзумот“. Пример е ''„Изгубениот рај'' “ од Џон Милтон, „епска разработка на јудео-христијанската митологија“ и исто така „вистинска енциклопедија на митови од грчката и римската традиција“.
Според Синтија Стјуарт, за време на Реформацијата, протестантските реформатори ги употребувале „основачките митови на христијанството“ за да ја критикуваат црквата од своето време.
Евери смета дека „омаловажувањето на митот во нашата сопствена цивилизација“ делумно произлегува од приговорите кон перцепираното идолопоклонство, приговори кои се интензивираа во Реформацијата, и меѓу протестантите и меѓу католиците кои реагирале против класичната митологија оживеана за време на ренесансата.
10.4 Просветителство
Филозофите на просветителството ја употребиле критиката на митот како средство за прикриени критики на Библијата и црквата. Според Брус Линколн, филозофите „ја направиле ирационалноста белег на митот и ја конституирале филозофијата - наместо христијанската ''керигма'' - како противотров за митскиот дискурс. Имплицирано, христијанството може да се појави како понов, моќен и опасен пример за ирационален мит“.
Од крајот на 18 век, библиските приказни изгубиле дел од својата митолошка основа во западното општество, поради скептицизмот на просветителството, слободното размислување од 19 век и модернизмот од 20 век. Поголемиот дел од западњаците повеќе не го сметале христијанството за нивна примарна имагинативна и митолошка рамка преку која го разбираат светот. Сепак, други научници веруваат дека митологијата се наоѓа во психата на човекот и дека митските влијанија на христијанството се дел од неговите идеали, на пример јудео-христијанската идеја за задгробен живот и рај. Книгата „''Виртуелна вера: Непочитуваната духовна потрага на генерацијата X''“ од Том Бодоан ја истражува премисата дека христијанската митологија е присутна во митологиите на поп-културата, како што се „ ''Like a Prayer''“ на Мадона или „''Black Hole Sun''“ н''а Soundgarden.'' Современите митови се силни во стрип-приказните (како приказни за културни јунаци) и детективските романи како митови за доброто наспроти злото.
10.5 Современ период
Некои коментатори категоризирале голем број современи фантастични дела како „христијански мит“ или „христијанска митопеја“. Примери за тоа се фикцијата на К.С. Луис, Мадлен Л'Енгл, Џ.Р.Р. Толкин и Џорџ Мекдоналд.
Во ''„Вечниот Адам и Градината на Новиот Свет“'', напишана во 1968 година, Дејвид В. Нобл тврди дека фигурата на Адам е „централен мит во американскиот роман од 1830 година“. Како примери, тој ги наведува делата на Купер, Хоторн, Мелвил, Твен, Хемингвеј и Фокнер.
11 Наводи