Берта фон Сутнер

Берта Софи Фелиситас Фрајфрау фон Зутнер (9 јуни 1843 година21 јуни 1914) била австриско-боемски пацифист и романописец. Во 1905 година, таа станала втората жена добитничка на Нобеловата награда (по Марија Кири во 1903 година), првата жена на која и била доделена Нобеловата награда за мир и првиот австриски лауреат.
1 Ран живот
Берта Кински е родена на 9 јуни 1843 година во палатата Кински во областа Обекни двор (цз) во Прага . Нејзините родители биле австрискиот генерал-полковник, Франц Михаел де Паула Јозеф Граф Кински фон Вчиниц и Тетау (1769-1843), кој починал непосредно пред нејзиното раѓање на 75-годишна возраст, и неговата млада сопруга Софи Вилхелмин фон Кернер (1815-1884), која била речиси педесет години помлада од него.
Нејзиниот татко бил член на славната куќа на Кински преку потекло од грофот Вилхелм Кински (1574-1634), како помлад син на грофот Франц Фердинанд Кински фон Вчиниц и Тетау (1738-1806) и неговата сопруга, принцезата Марија Кристина Ана фон Лихтенштајн (1741-1819), ќерка на принцот Емануел од Лихтенштајн. Мајката на Берта потекнувала од семејство кое припаѓало на неименувано благородништво со значително понизок статус, како ќерка на другарот на нејзиниот сопруг, Џозеф фон Кернер (капетан на коњаницата во царската армија), далечен роднина на поетот Теодор Кернер. Преку нејзината мајка, Берта била поврзана и со Теодор Кернер, Едлер фон Зигринген, имењак и правнук на поетот, кој подоцна служел како четврти претседател на Австрија.
До крајот на својот живот, Берта се соочувала со исклучување од австриското високо благородништво поради нејзиното „мешано“ потекло; на пример, само оние со беспрекорно аристократско потекло од нивните прабаба и прадедо биле подобни за претставување на царскиот двор. Таа била дополнително обесправена затоа што нејзиниот татко, како трет син, немал големи имоти или други финансиски средства за наследство. Берта била крстена во прашката црква на Пресвета Богородица на снеговите - не традиционален избор за аристократијата.
Набргу по нејзиното раѓање, мајката на Берта се преселила да живее во Брно во близина на старателот на Берта, Ландгравот Фридрих Мајкл цу Фирстенберг-Тајковиц (1793–1866). Нејзиниот постар брат, грофот Артур Франц Кински фон Вчиниц и Тетау (1827–1906), бил испратен во воено училиште на шестгодишна возраст и последователно имал мал контакт со семејството. Во 1855 година, тетката на Берта по мајка, Шарлот (Лот) Бушел, ''моминско'' фон Корнер (исто така вдовица) и нејзината ќерка Елвира се придружиле на домаќинството. Елвира, чиј татко бил приватен научник и чиј официјален старател, по смртта на нејзиниот татко, станал гроф Јохан Карл Аугуст фон Хујн, била на слична возраст како Берта и била заинтересирана за интелектуални определби, воведувајќи ја нејзината роднина во литературата и филозофија. Покрај читањето, Берта како адолесцент се стекнала со познавање на француски, италијански и англиски јазик, под надзор на редица приватни тутори; таа исто така станала успешен аматерски пијанист и пејач.
Мајката и тетката на Берта, кои се сметале за видовити, отидоа да се коцкаат во Визбаден во летото 1856 година, надевајќи се дека ќе се вратат со богатство. Нивните загуби се покажале толку тешки што биле принудени да се преселат во Виена . За време на ова патување, Берта добила предлог за брак од принцот Филип цу Сајн-Витгенштајн-Берлебург (1836–1858), трет син на принцот Август Лудвиг цу Сајн-Витгенштајн-Берлебург (државен министер на Војводството Насау) и Франциска (1802-1878), што бил одбиен поради нејзината млада возраст. Семејството се вратило во Визбаден во 1859 година; второто патување се покажало слично неуспешно, и тие морале да се преселат во мал имот во Клостернејбург. Набргу по ова, Берта го напишала своето прво објавено дело, новела. Постојаните лоши финансиски околности ја навеле Берта на кратка свршувачка со богатиот Густав, баронот Хајне фон Гелдерн, 31 година постар од неа и член на банкарското семејство Хајне, кого го сметала за непривлечен и одбивен; нејзините мемоари го бележат нејзиниот згрозен одговор на обидот на постариот сопруг да ја бакне.
Во 1864 година, семејството го поминало летото во Бад Хомбург, модерна дестинација за коцкање меѓу аристократијата од таа ера. Берта се спријателила со грузиската аристократка Екатерина Дадијани, принцезата од Мингрелија и го запознала царот Александар III. Барајќи кариера како оперска пејачка како алтернатива на бракот за пари, таа почнала интензивен курс на часови, работејќи на својот глас повеќе од четири часа на ден. И покрај школарината од еминентниот Жилбер Дупрез во Париз во 1867 година и од Полин Виардо во Баден-Баден во 1868 година, таа никогаш не обезбедила професионален ангажман. Таа страдала од страв на сцената и не можела добро да се проектира во изведбата. Во летото 1872 година, таа се свршила со принцот Адолф цу Сајн-Витгенштајн-Хоенштајн (1839-1872), син на принцот Александар цу Сајн-Витгенштајн-Хоенштајн (1801-1874) и грофицата Амали Луис фон Бентејм 1802–1887). Принцот Адолф починал на море тој октомври, додека патувал во Америка за да ги избегне своите долгови.
2 Тутор во домаќинството Сутнер, живот во Грузија
Старателот на Берта (Ландгрев Фридрих цу Фирстенберг) и нејзината братучетка Елвира починале во 1866 година, а таа (сега над типичната возраст за брак) се чувствувала сè повеќе ограничена поради ексцентричноста на нејзината мајка и лошите финансиски околности на семејството. Во 1873 година, таа нашла вработување како учител и придружник на четирите ќерки на Карл, Фрајхер фон Сутнер, кои биле на возраст меѓу 15 и 20 години. Семејството Сутнер живеело во Виена во Иннер Штад три сезони од годината и летото го поминувало во замокот Хармансдорф во Долна Австрија. Имала приврзан однос со нејзините четворица млади студенти, кои поради нејзината големина и дале прекар „Булот“ (дебела), име што подоцна ќе го прифати како литературен псевдоним во формата „Б. Оулот“.
Наскоро се заљубила во постариот брат на девојчињата, баронот Артур Гундакар фон Сутнер, кој бил седум години помлад од неа. Тие биле свршени, но не можел да се венчаат поради неодобрувањето на неговите родители. Во 1876 година, со охрабрување на нејзините работодавци, таа одговорила на оглас во весник што довело до тоа набрзо да стане секретарка и домашна помошничка на Алфред Нобел во Париз. За неколку недели од нејзиното вработување, таа и Нобел развиле пријателство, а Нобел можеби направил и романтични гестови. Сепак, таа останала посветена на Артур и набргу се врати во Виена за да се омажи за него во тајност, во црквата Св. Егид во Гумпендорф.
Новопечениот пар побегнал во Мингрелија во западна Грузија, Руската Империја, во близина на Црното Море, каде што се надевала дека ќе ја искористи нејзината врска со поранешниот владејачки Дом на Дадијани . По нивното пристигнување, ги забавувал принцот Нико . Двојката се населила во Кутаиси, каде што нашле работа подучувајќи јазици и музика на децата од локалната аристократија. Сепак, тие доживеале значителни тешкотии и покрај нивните социјални врски, живеејќи во едноставна дрвена куќа со три соби. Нивната ситуација се влошила во 1877 година на избувнувањето на Руско-турската војна, иако Артур работел како известувач за конфликтот. Сутнер, исто така, често пишувала за австрискиот печат во овој период и работела на нејзините рани романи, вклучително и на романтизирана приказна за нејзиниот живот со Артур. После војната, Артур се обидел да основа бизнис со дрво, но тоа било неуспешно.
3 Артур и Берта фон Сутнер
Артур и Берта фон Сутнер биле главно социјално изолирани во Грузија; нивната сиромаштија го ограничила нивниот ангажман во високото општество, и никогаш не станале течно говорници на мингрелски или грузиски . За да се издржат, и двајцата почнале да пишуваат како кариера. Додека пишувањето на Артур во овој период е доминирано од локални теми, Сутнер немала слично влијание од грузиската култура.
Во август 1882 година, Екатерина Дадијани починала. Набргу потоа, парот решил да се пресели во Тбилиси. Таму, Артур работел секаква работа што можел (во сметководство, градежништво и дизајн на тапети), додека Сутнер во голема мера се концентрирала на нејзиното пишување. Таа станала дописник на Мајкл Георг Конрад, на крајот придонесувајќи со статија во изданието на неговата публикација од 1885 година. Делот со наслов „Вистина и лаги“ е полемика во полза на натурализмот на Емил Зола. Нејзиното прво значајно политичко дело, „Попис на душата“ (''Inventarium einer Seele''), било објавено во Лајпциг во 1883 година. Во ова дело, Сутнер зазема став кој е про-разоружување, прогресивен став, аргументирајќи за неизбежноста на светскиот мир поради технолошкиот напредок; можност која ја разгледув и нејзиниот пријател Нобел поради сè посилното одвраќање на помоќното оружје.
Во 1884 година, мајката на Сутнер починала, оставајќи ја двојката со дополнителни долгови. Артур се спријателил со грузиски новинар во Тбилиси, М, и парот се согласил да соработуваат со него на преводот на грузискиот еп ''„Витез од пантерска кожа“'' . Сутнер требало да го подобри буквалниот превод на грузискиот на француски од М., а Артур да го преведе францускиот на германски. Овој метод се покажал напорен и тие работеле по неколку часа секој ден поради расеаноста на мингрелското село околу домот на М. Артур објавил неколку написи за работата во грузискиот печат, а Михали Зичи подготвил некои илустрации за објавувањето, но М. не успеал да ја плати очекуваната исплата, а откако започнала бугарската криза во 1885 година, двојката се чувствувала сè понебезбедно на грузиски општеството кое поради руското влијание станувало понепријателски настроено кон Австријците. Тие конечно се смириле со семејството на Артур и во мај 1885 година можеле да се вратат во Австрија, каде што парот живеел во замокот Хармансдорф во Долна Австрија.
Берта нашла засолниште во нејзиниот брак со Артур, за што забележала дека „третото поле на моите чувства и расположенија лежи во нашата брачна среќа. Во ова беше мојот необично неотуѓив дом, моето засолниште за сите можни услови на живот, […] и така, листовите од мојот дневник се полни не само со политички домашни записи од секаков вид, туку и со меморандуми за нашите среќни мали шеги, нашите доверливи пријатни прошетки, нашето возбудливо читање, нашите часови на заедничка музика и нашите вечерни игри шах. Нам лично ништо не можеше да се случи. Се имавме - тоа беше сè.“
4 Мировен активизам
По нивното враќање во Австрија, Сутнер го продолжила своето новинарство и се концентрирала на прашањата за мир и војна, кореспондирајќи со францускиот филозоф Ернест Ренан и под влијание на Меѓународната асоцијација за арбитража и мир, основана од Хоџсон Прат во 1880 година.
Во 1889 година, Сутнер станала водечка фигура во мировното движење со објавувањето на нејзиниот пацифистички роман, ''Положи ги рацете!'', што ја направило една од водечките фигури на австриското мировно движење . Книгата е објавена во 37 изданија и преведена на 12 јазици. Таа била сведок на основањето на Интерпарламентарната унија и повикала на основање на австриската пацифистичка организација од 1891 година. Сутнер станала претседателка и исто така го основала Германското мировно друштво следната година. Таа станала меѓународно позната како уредник на меѓународно пацифистичко списание именувано по нејзината книга, ''Положи ги рацете!,'' од 1892 до 1899 година. Во 1897 година, таа му подарила на царот Франц Јосиф список со потписи со кои се бара формирање на Меѓународен суд на правдата и учествувала во Првата хашка конвенција во 1899 година со помош на Теодор Херцл, кој го платил нејзиното патување како дописник. на ционистичкиот весник Ди Велт.
По смртта на нејзиниот сопруг во 1902 година, Сутнер морала да го продаде замокот Хармансдорф и се преселила назад во Виена. Во 1904 година таа се обратила на Меѓународниот конгрес на жените во Берлин и седум месеци патувала низ Соединетите држави, присуствувајќи на универзален мировен конгрес во Бостон и на средба со претседателот Теодор Рузвелт.
Иако нејзиниот личен контакт со Алфред Нобел бил краток, таа се допишувала со него до неговата смрт во 1896 година, и се верува дека Фон Сутнер имала големо влијание врз неговата одлука да вклучи награда за мир меѓу наградите предвидени во неговиот тестамент. Берта фон Сутнер била наградена со Нобеловата награда за мир во петтиот мандат на 10 декември 1905 година, заедно со нејзиниот другар, правниот научник Тобијас Асер (1838-1913) за нивната помош во развојот на меѓународен поредок заснован на мир, а не на војна. Презентацијата се одржала на 18 април 1906 година во Осло.
Во 1907 година, Фон Сутнер била единствената жена што присуствувала на Втората хашка мировна конференција, која главно се однесувала на правото на војна . Фон Сутнер, всушност, била многу критички настроена за конференцијата во 1907 година и предупредила дека ќе дојде војна. При прифаќањето на Нобеловата награда за мир, таа изјавила: „(...) дали нашата Европа ќе стане изложба на урнатини и неуспеси, или дали можеме да ја избегнеме оваа опасност и така побрзо да влеземе во претстојната ера на безбеден мир и право во која цивилизацијата на ќе се развие незамислива слава. Многуте аспекти на ова прашање се она што треба да се дискутира на втората Хашка конференција, а не предложените теми кои се однесуваат на законите и практиките на војна на море, бомбардирањето на пристаништата, градовите и селата, поставувањето мини итн. Содржината на оваа агенда покажува дека, иако поддржувачите на постоечката структура на општеството, кое прифаќа војна, доаѓаат на мировна конференција подготвени да ја изменат природата на војната, тие во основа се обидуваат да го задржат сегашниот систем недопрен.
Отприлика во тоа време, таа се сретнала и со Ана Бернхардин Екштајн, уште еден германски шампион на светскиот мир, која влијаела на агендата на Втората хашка мировна конференција. Една година подоцна, таа присуствувала на Меѓународниот конгрес за мир во Лондон, каде што првпат ја запознала Керолин Плејн, англиска антивоена активистка која подоцна ќе ја напише првата биографија на Сутнер.
Во пресрет на Првата светска војна, Сутнер продолжила да води кампања против меѓународното вооружување. Во 1911 година станала член на советодавниот совет на Фондацијата за мир Карнеги. Во последните месеци од нејзиниот живот, додека боледувала од рак, таа помогнала да се организира следната Мировна конференција, која требало да се одржи во септември 1914 година. Сепак, конференцијата никогаш не се одржала, бидејќи таа починала од рак на 21 јуни 1914 година, а седум дена подоцна бил убиен наследникот на престолот на нејзината нација, Франц Фердинанд, што ја предизвикало Првата светска војна .
Пацифизмот на Сутнер бил под влијание на списите на Имануел Кант, Хенри Томас Бакл, Херберт Спенсер, Чарлс Дарвин и Лав Толстој замислувајќи го мирот како природна состојба нарушена од човечките незадоволства на војната. Како резултат на тоа, таа тврдела дека правото на мир може да се бара според меѓународното право и дека е неопходно во контекст на еволутивната дарвинистичка концепција на историјата. Сутнер била почитувана новинарка, а еден историчар ја опишал како „најпромислен и највешт политички коментатор“
5 Пишување
Како писателка од кариера, Сутнер често морала да пишува романи и новели во кои не верувала или навистина сакала да ги напише, за да се издржува. Сепак, и во тие романи има траги од нејзините политички идеали; често, романтичните херои ќе се заљубат кога ќе сфатат дека и двајцата се борат за истите идеали, обично мир и толеранција.  <sup class="noprint Inline-Template" >&#x5D;</sup>
За да ја промовира својата писателска кариера и идеали, таа ги искористила своите врски во аристократијата и пријателствата со богати поединци, како што е Алфред Нобел, за да добие пристап до меѓународните шефови на држави, а исто така и да добие популарност за нејзиното пишување. За да го зголеми финансискиот успех на нејзиното пишување, таа користела машки псевдоним на почетокот на нејзината кариера. Покрај тоа, Сутнер често работела како новинар за да ја објави нејзината порака или да ги промовира сопствените книги, настани и каузи.
Како што забележал Толстој и оттогаш другите се согласиле, постои силна сличност меѓу Сутнер и Хариет Бичер Стоу. И Бичер Стоу и Сутнер „не беа ниту едноставно писатели на популарна забава ниту автори на тенденциозна пропаганда. . . . [Тие] користеа забава за идеалистички цели.“ За Сутнер, мирот и прифаќањето на сите поединци и на сите народи бил најголемиот идеал и тема.
Сутнер пишувала и за други прашања и идеали. Две заеднички прашања во нејзината работа, освен пацифизмот, се религијата и полот.
5.1 Религија
Постојат две главни прашања со религијата за кои Сутнер често пишувала. Таа имала презир кон спектаклот и раскошот на некои религиозни практики. Во една сцена во ''„Положи ги рацете!“'', таа ја истакнала чудната театралност на некои религиозни практики. Во сцената, царот и царицата им ги мијат нозете на нормалните граѓани за да покажат дека се понизни како Исус, но ги повикуваат сите да бидат сведоци на нивното покажување на понизност и да влезат во салата на драматичен начин. Протагонистот Марта забележува дека тоа било „навистина лажно перење“.
Друго прашање истакнато во поголемиот дел од нејзиното пишување е идејата дека војната е праведно за Бога, а водачите често ја користат религијата како изговор за војна. Сутнер го критикувала ова размислување со образложение дека ја става државата како важен ентитет на Бога, а не на поединецот, со што го прави умирањето во битка пославно од другите форми на смрт или преживувањето на војна. Голем дел од ''Положи ги рацете!'' дискутира на оваа тема.
Овој тип на религиозно размислување води и до сегрегација и борби врз основа на верски разлики, што Берта и Артур фон Сутнер одбиле да ги прифатат. Како побожен христијанин, Артур ја основал Лигата против антисемитизмот како одговор на погромите во Источна Европа и растечкиот антисемитизам низ Европа. Семејството Сутнер повикало на прифаќање на сите луѓе и сите вери, а Сутнер во своите мемоари напишала дека „религијата е љубов кон соседот, а не омраза кон соседот. Секаков вид на омраза, против другите народи или против други вери, ја нарушува хуманоста на човештвото.“
5.2 Родови прашања
Сутнер често се смета за лидер во движењето за ослободување на жените.
Фон Сутнер ги пробила родовите бариери со нејзината работа како писателка и активистка. Таа била отворен лидер во општество во кое жените требало да се видат, а не да се слушнат. Но, таа не учествувала активно во движењата за право на глас на жените, на пример, што го објаснила поради недостаток на време. Наместо тоа, таа се фокусирала на контактирање со другите жени во меѓународното мировно движење, иако одржувала близок контакт со движењето за право на глас на жените. Како знак на заедничка солидарност, на пример, Фон Сутнер била истакнат учесник на „Меѓународната женска конференција“ во 1904 година во Берлин. Сепак, фон Сутнер знаела дека конфликтот може да се избегне само ако и мажите и жените заедно се борат за мир, што барало апсолутно верување во родовата еднаквост . „Задачите вклучени во континуираното облагородување на човештвото се такви што можат да се исполнат само преку фер и еднаква соработка меѓу половите“, напиша таа.
Во ''Положи ги рацете!'', протагонистката Марта често се судира со нејзиниот татко по ова прашање. Марта не сака нејзиниот син да си игра со војници-играчки и да биде индоктриниран на машките идеи за војна. Таткото на Марта се обидува да ја врати Марта во кутијата по женски пол, сугерирајќи дека синот нема да има потреба да бара одобрение од жена, а исто така вели дека Марта треба повторно да се омажи бидејќи жените на нејзина возраст не треба да бидат сами.
Ова не било само затоа што таа инсистирала на тоа дека жените се еднакви со мажите, туку дека можела да открие како сексизмот влијае и на мажите и на жените. Како што Марта е сместена во кутија со женски структуриран пол, ликот на Тилинг е исто така сместен во машката стереотипна кутија и под влијание на тоа. Ликот дури и дискутира за тоа, велејќи: „Ние мажите мораме да го потиснеме инстинктот на самоодржување. Војниците, исто така, треба да го потиснат сочувството, сочувството за огромната неволја што ги напаѓа и пријателот и непријателот; зашто покрај кукавичлукот, она што е најсрамно за нас е сета сентименталност, сè што е емотивно.“
6 Наследство
Иако Сутнер не била финансиски успешна за време на нејзиниот живот, нејзината работа останала влијателна за оние кои се вклучени во мировното движење.
* Таа била наградена со Нобелова награда за мир во 1905 година
Таа, исто така, била одбележана на неколку монети и поштенски марки:
* Таа била избрана како главен мотив за колекционерска монета со висока вредност: Европа Талер од 2008 година, на која биле прикажани важни луѓе во историјата на Европа. Во монетата се прикажани и Мартин Лутер, Антонио Вивалди и Џејмс Ват.
* Комеморативна сребрена монета од 10 евра била издадена во Германија во чест на 100-годишнината од нејзината Нобелова награда.* Таа е прикажана на австриската монета од 2 евра и е сликана на старата австриска банкнота од 1.000 шилинзи.
* Таа била одбележана на австриска поштенска марка од 1965 година и германска поштенска марка од 2005 година.
* На 10 декември 2019 година, Google ја прославил со Google Doodle.
7 На филмското платно
* Филм од Холгер Мадсен и Карл Теодор Драјер, издаден во 1914 година.*''Нема поголема љубов'' (|Herz der Welt), филм од 1952 година ја има Берта како главен лик.
7.1 Телевизија
* ТВ биографски филм, 2014 година, по претставата ''Мистер и мисис Нобел'' од Естер Вилар.
8 Поврзано
* Пацифизам
9 Наводи
9.1 Библиографија
*** Irwin Abrams: "Bertha von Suttner and the Nobel Peace Prize". In: ''Journal of Central European Affairs.'' Bd. 22, 1962, S. 286–307
** Лоренс, Ричард Р. „Берта фон Зутнер и мировното движење во Австрија до Првата светска војна“. ''Годишник за австриска историја'' 23 (1992): 181-201.
*** Brigitte Hamann: ''Bertha von Suttner. Ein Leben für den Frieden.'' Piper, München 2002,
* Laurie R. Cohen (Hrsg.): ''„Gerade weil Sie eine Frau sind…“. Erkundungen über Bertha von Suttner, die unbekannte Friedensnobelpreisträgerin.'' Braumüller, Wien 2005, .
* Maria Enichlmair: ''Abenteurerin Bertha von Suttner: Die unbekannten Georgien-Jahre 1876 bis 1885.'' Ed. Roesner, Maria Enzersdorf 2005, .
* Beatrix Müller-Kampel (Hrsg.): ''„Krieg ist der Mord auf Kommando“. Bürgerliche und anarchistische Friedenskonzepte. Bertha von Suttner und Pierre Ramus.'' Graswurzelrevolution, Nettersheim 2005, .
* Beatrix Kempf: "Bertha von Suttner und die „bürgerliche“ Friedensbewegung". In: ''Friede – Fortschritt – Frauen. Friedensnobelpreisträgerin Bertha von Suttner auf Schloss Harmannsdorf.'' LIT-Verlag, Wien 2007, S. 45 ff.
* Valentin Belentschikow: ''Bertha von Suttner und Russland'' (= ''Vergleichende Studien zu den slavischen Sprachen und Literaturen.''). Lang, Frankfurt am Main u.a. 2012, .
* Simone Peter: "Bertha von Suttner (1843–1914)". In: Bardo Fassbender, Anne Peters (eds.): ''The Oxford Handbook of the History of International Law.'' Oxford University Press, Oxford 2012, S. 1142–1145 .
* Stefan Frankenberger (Hrsg.): ''Der unbekannte Soldat – Zum Andenken an Bertha von Suttner.'' Mono, Wien 2014,