Аргос (куче)

Аргос (|Ἄργος), понекогаш нарекуван Аргус — легендарно и верно куче на Одисеј, споменето во хомеровата „''Одисеја“''. Одгледан како ловечко куче пред Одисеј да замине во Тројанската војна, Аргос е запоставен откако Одисеј се смета за мртов. Дваесет години подоцна, Одисеј се враќа во Итака и го наоѓа како лежи во купишта ѓубриво, неподвижен од старост и занемарување, и исполнет со паразити. Кога Аргос го гледа Одисеј, веднаш ги спушта ушите, ја мавта опашката и го препознава. Преправен како просјак, Одисеј не може да го поздрави своето куче без да го открие својот идентитет, туку тајно плаче. Откако го гледа својот господар како се враќа дома, Аргос умира.
Сцената со Аргос е една од најпознатите епизоди во „''Одисеја“'', а научниците од класичната книжевност коментирале за нејзината структура, значење и книжевна вредност. Аргос е опишан како симбол на верност и метафора за пропаѓањето на Одисеј и неговото домаќинство (''ојкос'') во рамките на пошироката нарација на поемата. Смртта на Аргос е сигнализирана со јазик типично резервиран за благородните смртни случаи на воините, а се користи перифрастична конструкција за да се фокализира наративот како да е раскажан од негова перспектива.
1 Име
Името „Аргос“ (|Ἄργος) е изведено од старогрчката придавка grc, што буквално значи „''сјајно бело, брилијантно''“, со секундарно метафорично значење „брз, агилен“; оваа семантичка промена се среќава и на други места во индоевропските јазици. Во хомерскиот грчки јазик, овој апелат најчесто се применувал за брзи кучиња. Движењето на старогрчкиот акцент од последниот слог кон претходниот е типично за сопствените именки. Роберт Бикс го преведува името буквално како „пргав“.
Името е изведено од праиндоевропскиот збор – дериват со нулта оценка од ine-x-proto („бело, блескаво“) – со второто ine-x-proto се испушта преку дисимилација. Името е сродно со латинскиот збор la („сребро“) и хетитски hit ( ; „бел, светол“), меѓу другите. Етимолошки е поврзан со Арго (grc), бродот што го користеле Јасон и Аргонаутите во приказната за Златното руно; името на бродот се однесува и на неговата брзина. Аргос е исто така името на стоокиот чувар во други грчки митови, Аргос Паноптес (grc); една митолошка традиција тврди дека самиот Аргос Паноптес првично бил чувар.
2 Во Одисеја
Во „''Одисеја“'', Одисеј го започнува своето враќање во Итака по десет години борби во Тројанската војна. Неговите обиди да стигне до својот дом траат уште десет години, за време на кои неговото семејство и пријатели веруваат дека е мртов, а разни додворувачи се обидуваат да се оженат со неговата сопруга Пенелопа. По враќањето, Одисеј е преправен како постар просјак од Атена и му го открива својот вистински идентитет на својот син, Телемах. Заедно, тие се согласуваат дека додворувачите на Пенелопа мора да бидат убиени. Одисеј патува со својот роб свињар Еумеј, на кого не му го открил својот идентитет, кон палатата на Одисеј. Додека патуваат, Аргос се буди од звукот на гласот на Одисеј. Се открива дека Одисеј го одгледал како ловечко куче и, пред Одисеј да замине во војната, Аргос бил употребен од други млади мажи за лов на елени, диви кози и зајаци, но никогаш не добил можност да лови со него. Откако Одисеј заминал за Троја, Аргос бил запоставен и, додека Одисеј поминувал, тој е претставен како лежи во длабоки купови ѓубриво и со крлежи. Откако Аргос го препознава Одисеј, ги спушта ушите и започнува да ја мавта опашката, но неговата состојба го остава неспособен да стане и да го поздрави Одисеј; Одисеј започнува да плаче, бришејќи солза од очите. Тој го прашува Еумеј за кучето, коментирајќи за неговата прекрасна форма и се прашува дали некогаш бил толку голем колку што неговата форма сугерира дека бил. Еумеј одговара дека Аргос му припаѓал на Одисеј и дека некогаш бил големо ловечко куче кое фаќало сè што ќе го следел. Тој раскажува дека откако Одисеј бил прогласен за мртов, никој не се грижел за Аргос, а Еумеј ги проколнува слугите за нивната небрежност. Кога двајцата мажи влегуваат во палатата, каде што се додворувачите, Аргос умира.
3 Анализа
Сцената на повторната средба помеѓу Одисеј и Аргос е меѓу најпознатите епизоди во „''Одисеја“'' и е опишана како една од најемотивните сцени во западната книжевност. Постојат три главни елементи на сцената на кои во голема мера е посветено научно внимание: нејзиното поставување во однос на други настани во поемата, нејзината емоционална тежина (патос) и нејзиното користење како метафора за Одисеј и состојбата на неговото домаќинство (ојкос).
3.1 Наративна функција во „Одисеја“
Сцената на Аргос е сместена во средината на седумнаесеттата книга од поемата и е дел од нејзиниот поголем наратив за посета, каде што Одисеј оди да се сретне со додворувачите на неговата сопруга, а и сцената и поширокиот наратив се инверзија на очекуваниот „ритуал на гостопримство“. Појавата на Одисеј, кај Аргос започнува серија анагноризам и е единствената во ''Одисеја'' каде што два лика се препознаваат веднаш и истовремено. Аргос е единствениот член на домаќинството на Одисеј кој го препознава без божествена помош или докази обезбедени од самиот Одисеј. Откровението од страна на нараторот за смртта на Аргос ја употребуваглавната фраза „во дваесеттата година“ ( grc), што обично е резервирано за кога Одисеј се открива на друг лик или за да ги сигнализира последиците од неговото отсуство. Наративниот јазик го деперсонализира Одисеј како „негов господар“, користејќи ја оваа перифрастична конструкција со цел да го претстави наративот како да е составен од перспектива на Аргос. Некои автори, како што се Бернхард Франк и Морис Боура, тврдат дека сцената го сигнализира „вистинскиот момент на враќање дома“ (ностос) на Одисеј, бидејќи покажува и колку долго го нема и како лојалноста и наклонетоста останале.
Главната цел на сцената е да создаде „тензија“; односно, на контекстот во кој се одвива приказната му се дава поголема раскажувачка тензија со одложување на моментот, што би ја намалило таа тензија за публиката. Во овој случај, оваа раскажувачка техника го спречува Одисеј да се соочи со додворувачите на неговата сопруга во својот дом.
3.2 Како симбол на Одисеј и неговиот „ојкос“
Научниците го нагласуваат аналогниот однос помеѓу Аргос и Одисеј, како и помеѓу Аргос и одисејовиот ојкос. Аргос е главен аспект на „мотивот на куче чувар“ што се среќава низ целата ''Одисеја'', каде што чуварите се употребуваат како симболи за нешто друго; Аргос го претставува распаѓањето на одисејовиот ојкос. Елементи од приказната на Аргос одекнуваат, понекогаш збор по збор, делови од поемата поврзани со синот на Одисеј, Телемах. Поемата наведува дека Одисеј го одгледал Аргос, но „не доживеал никаква радост од него“ (grc) бидејќи кратко потоа заминал за Троја. Истата фраза е употребена во претходната книга за да се опише односот меѓу Одисеј и Телемах, наведувајќи ја публиката да ги испита односите паралелно.
Неколку автори напишале дека, на некој начин, Аргос го претставува самиот Одисеј. Аргос лежи во купишта ѓубриво, што го отсликува преобразувањето на Одисеј како просјак, а неговото тело е преполно со паразити, што го отсликува начинот на кој Одисеј ги гледа додворувачите на неговата сопруга како „штетници“ кои го инфицираат неговиот ојкос. И Одисеј и Аргос имаат славно минато во контраст со нивните сегашни лоши услови. Во својот одговор на прашањето на Одисеј за кучето, Еумеј го претставува Аргос како аналог на самиот Одисеј; физичката вештина и извонредноста на Аргос во ловот му се припишуваат на Одисеј порано во поемата и во ''Илијада''.
Бернд Штајнбок тврди дека епизодата со Аргос содржи паралели со сцената помеѓу Одисеј и неговиот татко Лаерт седум книги подоцна. Иако сè уште е подвижен, Лаерт повеќе не патува во градот и го чека единствено враќањето на својот син во Итака. Преплавен од тага, тој се понижува себеси носејќи лоша облека и работејќи како роб, имитирајќи го преплавениот од крлежи Аргос. Лаерт носи шлем од козја кожа (κυνέη, што е изведено од κύων „куче“) и страда мизерно како Аргос во отсуство на Одисеј.
3.3 Патос
Научниците распознале неколку книжевни средства кои го засилуваат емоционалното влијание (патосот) на Аргос врз приказната. Признавањето на Одисеј за комбинираната верност и сиромаштија на Аргос води до неговиот емоционален одговор; неможноста на двајцата да дејствуваат врз основа на своите емоции. – Аргос, неспособен да оди, и Одисеј, неспособен да го препознае – ја охрабрува публиката да сочувствува со обете. Јазикот што го опкружува Аргос го третира како човечки лик; му се дава име и вовед.
Пријателското однесување на Аргос, исто така, ја поканува публиката да доживее вознемирена загриженост за Одисеј; доколку Еумеј забележи дека Аргос се однесува пријателски кон наводен странец, тоа може да ги зголеми неговите сомневања за идентитетот на Одисеј пред да биде подготвен да го открие. Неможноста на Аргос да се движи кон Одисеј, на тој начин, ѝ дава олеснување на публиката. – како што Аргос не е во можност несвесно да ја предаде маската на својот господар – и понатамошни емоционални превирања, бидејќи повторното обединување не може целосно да се доживее. Раскажувачот го споредува минатото на Аргос како неспоредливо ловечко куче со неговата сегашна немоќ, отсликувајќи ја состојбата на Одисеј пред да се соочи со додворувачите на неговата сопруга, што создава атмосфера на неизвесност околу можноста за шансите на Одисеј за успех против додворувачите. Низ целата ''Одисеја'', Одисеј ги задржува или ги крие солзите од оние околу него, но кога ќе го види Аргос, тој плаче; иако солзите се скриени од Еумеј, тие не се скриени од публиката.
3.4 Смрт
Кога Аргос умира, раскажувачот на поемата употребува јазик резервиран за благородните смртни случаи на воините. – „ формулата за свечена смрт“ – што го воздигнува Аргос како благородна и јуначка фигура. Смртта на Аргос ги исполнува надежите на Одисеј за неговата сопствена смрт, опишани во седмата книга: „''И нека ме напушти животот кога повторно ќе го видам мојот имот, моите слуги и мојата голема куќа со висок покрив''.“ Времето на неговата смрт – веднаш откако го видел Одисеј – ја покажува неговата непоколеблива верност кон својот господар и служи за понатамошно унапредување на патосот на сцената и вклучувањето на Аргос во пошироката нарација. Бернхард Франк тврди, користејќи ја сиромаштијата на Аргос како претстава за Одисејовата, дека смртта на Аргос го симболизира крајот на пропаѓањето на Одисеј. Воздржаноста на Одисеј ја покажува неговата решеност да ја заврши својата мисија: „со тоа ослободен од својата слаба слика за себе и опасностите од сентименталноста [...] тој сега е слободен да продолжи понатаму“.
4 Адаптации
Во 2016 година, „ХарперКолинс“ ја објавил книгата ''„Аргос: Приказната за Одисеј раскажана од неговото лојално куче“,'' прераскажување од гледна точка на Ралф Харди чија проза е почит кон книжевните традиции на старогрчкиот јазик. Во нејзината ''рецензија за „Билтен на Центарот за детски книги“'', Ејприл Списак ја оцени книгата како „чудна, но привлечна“, а насловната кучешка приказна како „незаборавна“. Сепак, таа додала дека „голем дел од итноста, страста, борбата и драмата на оригиналната приказна се пригушени или целосно изгубени“ преку нејзиниот фокус на животинските ликови. Персоналот на ''„Kirkus Reviews“'' понудил слични ставови како и за самиот Аргос и ја оценил приказната како „неповрзана“. Рецензентите ја препорачале како достапна верзија на митот за млади читатели, , но го критикувале недостатокот на речник.
5 Цитати
6 Наводи