Унгарски јазик

Унгарски јазик (унг. ''magyar nyelv'' ) — јазик дел групата на угрофински јазици од фамилијата на уралски јазици, неповрзан со голем дел од европските јазици. Претежно јазикот се зборува во Унгарија и од унгарските малцинства во околните држави.
Како мајчин, јазикот го зборуваат околу 14,5 милиони луѓе, од кои 9.5 до 10 милиони живеат во Унгарија. Два милиони говорители живеат во околните држави, поранешни територии на кралството Унгарија. Во соседството, најмногу Унгарци има во Романија каде има околу 1,4 милиони. Покрај Романија, унгарско малцинство има и во Словачка, Србија (поточно Војводина), Украина, Хрватска, Австрија и Словенија и околу еден милион во остатокот од светот.
1 Распространетост и статус
1.1 службен стгатус
Унгарскиот е службен јазик во Унгарија, и како резултат на тоа и службен јазик во Европската Унија. Исто така, унгарскиот е еден од службените јазици во Војводина во Србија и во три општини во Словенија: Ходош, Добровник и Лендава, заедно со словенечкиот јазик. Како малцински јазик е признат во Австрија, Хрватска, Романија, Украина и во Словачка. Во Романија е службен јазик во сите општини каде унгарскиот се зборува над 20%.
1.2 Распространетост
Унгарскиот како мајчин јазик се зборува во следните држави:
Држава, Говорители
Унгарија, 10.177.223
Романија(Трансилванија), 1.443.970 ( )
Словачка, 520.528 ( )
Србија(Војводина), 293.299
Украина (Закарпатска област), 149.400 ( )
САД, 117.973 ( )
Канада, 75.555 ( )
Израел, 70.000
Австрија (Градиште), 22.000
Хрватска, 16.500
Словенија(Прекмурје), 9.240
Вкупно, 12-13 милиони
:''Извор: национални пописи''
2 Дијалекти
Унгарските дијалекти се: ''алфолд, западнодунавски, дунавско-тисаски, северозападен унгарски, североисточен унгарски, секели и западен унгарски дијалект''. Скоро сите дијалекти се многу слични помеѓу себе. Унгарскиот чанго дијалект се зборува во Романија во округот Бакау. Поради изолираноста од оставатите Унгарци, овој дијалект е сличен со средновековниот унгарски јазик.
3 Споредба со останати угрофински јазици
име= Унгарски јазик
Во табелата е прикажана споредба на унгарскиот јазик со останатите угрофински јазици со македонски превод:
унгарски, естонски, мордвински, коми-пермјачки, македонскипревод, # според списокот свадеш, фински
én (ако не е запишано, се препознава по наставката -*m), mina, мон ''mon'', ме ''me'', Јас, себе, мене, 1, minä
te, sina, тон ''ton'', тэ ''te'', ти, 2, sinä
mi, meie, me, минь ''miń'', ми ''mi'', ние, 4, me
ti, teie, te, тынь ''tyń'', ти ''ti'', Вие, 5, te
ez/itt, see, те ''te'', тайö ''tajö'', ова/тука, 7, tämä/täällä
az/ott, too, што ''što'', сійö ''sijö'', тоа/таму, 8, tuo/tuolla
ki?, kes?, кие? ''kije?'', коді? ''kodi?'', кој?, 11, kuka?
mi?, mis?, мезе? ''meze?'', мый? ''myj?'', што?, 12, mikä?
egy, üks, вейке ''vejke'', öти ''öti'', еден, 22, yksi
kettő, kaks, кавто ''kavto'', кык ''kyk'', два, 23, kaksi
három, kolm, колмо ''kolmo'', куим ''kuim'', три, 24, kolme
négy, neli, ниле ''nile'', нёль ''ńol'', четири, 25, neljä
öt, viis, вете ''vete'', вит ''vit'', пет, 26, viisi
nej, naine, ни ''ni'', гöтыр ''götyr'', сопруга, 40, vaimo
anya, ema, (тиринь) ава ''(tiriń) ava'', мам ''mam'', мајка, 42, äiti
fa, puu, чувто ''čuvto'', пу ''pu'', дрво, 51, puu
vér, veri, верь ''veŕ'', вир ''vir'', крв, 64, veri
haj, juuksed, черь ''čeŕ'', юрси ''jursi'', коса, 71, hius, hiukset
fej, pea, пиле ''pile'', пель ''pel'', глава, 73, pää
szem, silm, сельме ''seĺme'', син ''sin'', око, 74, silmä
orr, nina, судо ''sudo'', ныр ''nyr'', нос, 75, nenä
száj, suu, курго ''kurgo'', вом ''vom'', уста, 76, suu
fog, hammas, пей ''pej'', пинь ''piń'', заб, 77, hammas
láb, jalg, пильге ''piĺge'', кок ''kok'', стапало, 80, jalka
kéz, käsi, кедь ''ked́'', ки ''ki'', рака, 83, käsi
szív/szűny, süda, седей ''sedej'', сьöлöм ''śölöm'', срце, 90, sydän
inni, jooma, симемс ''simems'', юны ''juny'', пие, 92, juoda
tudni, teadma, содамс ''sodams'', тöдны ''tödny'', знае, 103, tietää
élni, elama, эрямс ''eŕams'', овны ''ovny'', живее, 108, elää
víz, vesi, ведь ''ved́'', ва ''va'', вода, 150, vesi
kő, kivi, кев ''kev'', из ''iz'', камен, 156, kivi
ég/menny, taevas, менель ''meneĺ'', енэж ''jenezh'', небо, 162, taivas
szél, tuul, варма ''varma'', тöв ''töv'', ветер, 163, tuuli
tűz, tuli, тол ''tol'', би ''bi'', оган, 167, tuli
éj, öö, ве ''ve'', вой ''voj'', ноќ, 177, yö
4 Библиографија
5.4 Курсеви
*''Colloquial Hungarian - The complete course for beginners''. Rounds, Carol H.; Sólyom, Erika (2002). London; New York: Routledge. ISBN 0-415-24258-4.
:This book gives an introduction to the Hungarian language in 15 chapters. The dialogues are available on cassette or CDs.
*''Teach Yourself Hungarian - A complete course for beginners''. Pontifex, Zsuzsa (1993). London: Hodder & Stoughton. Chicago: NTC/Contemporary Publishing. ISBN 0-340-56286-2.
:This is a complete course in spoken and written Hungarian. The course consists of 21 chapters with dialogues, culture notes, grammar and exercises. The dialogues are available on cassette.
*''Hungarolingua 1 - Magyar nyelvkönyv''. Hoffmann, István; et al. (1996). . ISBN 963-472-083-8
*''Hungarolingua 2 - Magyar nyelvkönyv''. Hlavacska, Edit; et al. (2001). . ISBN 963-03-6698-3
*''Hungarolingua 3 - Magyar nyelvkönyv''. Hlavacska, Edit; et al. (1999). . ISBN 963-472-083-8
:These course books were developed by the University of Debrecen Summer School program for teaching Hungarian to foreigners. The books are written completely in Hungarian. There is an accompanying 'dictionary' for each book with translations of the Hungarian vocabulary in English, German, and French.
* "NTC's Hungarian and English Dictionary" by Magay and Kiss. ISBN 0-8442-4968-8 (You may be able to find a newer edition also. This one is 1996.)
4.2 Граматика
*''A practical Hungarian grammar'' (3rd, rev. ed.). Keresztes, László (1999). Debrecen: Debreceni Nyári Egyetem. ISBN 963-472-300-4.
*''Practical Hungarian grammar: [a compact guide to the basics of Hungarian grammar]''. Törkenczy, Miklós (2002). Budapest: Corvina. ISBN 963-13-5131-9.
*''Hungarian verbs and essentials of grammar: a practical guide to the mastery of Hungarian'' (2nd ed.). Törkenczy, Miklós (1999). Budapest: Corvina; Lincolnwood, [Ill.]: Passport Books. ISBN 963-13-4778-8.
*''Hungarian: an essential grammar''. Rounds, Carol (2001). London; New York: Routledge. ISBN 0-415-22612-0.
*''Hungarian: Descriptive grammar''. Kenesei, István, Robert M. Vago, and Anna Fenyvesi (1998). London; New York: Routledge. ISBN 0-415-02139-1.
* (including the short reviews of three of the above books)
*''Noun Declension Tables - HUNGARIAN''. Budapest: . . ISBN 978-963-9641-04-4
*''Verb Conjugation Tables - HUNGARIAN''. Budapest: . . ISBN 978-963-9641-03-7
5 Поврзано
* Уралски јазици
* Угрофински јазици
* Унгарска азбука
5.1 Енциклопедија Humana Hungarica
*****
5.2 Речници
* : од
* )
****
5.3 Online преводи
***
5.4 Курсеви
******