Битка кај Кустоза (1866)

Битка кај Кустоза — битка одржана на 24 јуни 1866 година за време на Третата италијанска војна за независност во процесот на обединување на Италија.
Австриската империјална војска, на која и се придружила Венецијанската армија, со заедничка команда на надвојводата Албрехт, ја поразиле италијанската војска, предводена од Алфонсо Фереро Ла Мармора и Енрико Чиалдини.
1 Позадина
Во јуни 1866 година, Германското Кралство Прусија објави војна на Австриската Империја. Неодамна формираното Кралство Италија одлучи да ја искористи можноста и склучи сојуз со Прусија со намера да ја анектира Венеција и со тоа да го обедини Италијанскиот Полуостров. Италијанците брзо изградија воена сила која беше двојно поголема од нивните австриски колеги кои ја бранеа Венеција.
2 Борбен поредок
Австриска јужна армија (фелдмаршал надвојводата Албрехт)
* V корпус (генерал Гаврило Фрајхер фон Родиќ)
** Бригадите Моеринг, Пирет
* VII корпус (генерал Јосиф Фрајхер фон Мароичиќ)
** Бригадите Скудиер, Топли, Велсерсхајмб
* IX корпус (генерал Ернст Ритер фон Хартунг)
** Бригадите Бек, Кирхсберг, Векбекер
* Резервна дивизија (генерал Фридрих Рупрехт)
** Две слаби бригади
* Коњаничка дивизија (генерал Лудвиг Фрајхер фон Пулц)
Италијанска армија Минчио (генерал Алфонсо Фереро Ла Мармора)
* I корпус (генерал Џовани Дурандо)
** 1-ва, 2-ра, 3-та и 5-та дивизија
* III корпус (генерал Енрико Морозо Дела Рока)
** 7-ма, 8-ма, 9-та и 16-та дивизија, со неповрзана коњаничка дивизија
3 Битка
Во четвртата недела од мај, Италијанците ги поделиле своите сили на две армии: ''Армијата на Минчо'', составена од 11 дивизии, предводена од генералот Алфонсо Фереро Ла Мармора, придружувана од кралот Виктор Емануел II, и ''Армијата на По'', составена од 5 дивизии, предводена од Енрико Чалдини. Австријците, користејќи ја предноста на внатрешните линии и заштитата што ја давале четириаголните тврдини (традиционално име на одбранбен систем на Австриското Царство во регионот Ломбардија-Венеција во Италија, кој ги поврзувал тврдините Пескиера, Мантова, Лењаго и Верона помеѓу реките Минчо, По и Адиџе), се концентрирале против ''Армијата на Минчо'' и оставиле сили за покривање против ''Армијата на По''.
Силата на кралот требало да се премести во регионот Трентино, додека силите на Ла Мармора ја преминале реката Минчо и ја нападнале Венеција. Во меѓувреме, австриските војници под водство на надвојводата Албрехт од Хабсбург марширале западно од Верона кон север од Италијанците, во обид да се доближат зад Италијанците за да ги отсечат одзади и на тој начин да ги поразат. На почетокот на 24 јуни 1866 година, Ла Мармора го променил правецот на својот фронт, кон истите височини што Австријците се обидувале да ги искористат како почетна точка за нивниот напад. Наместо водечка битка, двете сили се судриле челно, при што двата штаба се обидувале да откријат што се случило на височините во близина на Виљафранка.
На австриската лева страна, австриската коњаница го нападнала италијанскиот I корпус без наредби во 7:00 часот наутро. Иако нападот бил неефикасен и само ја осакатило австриската коњаница, тоа создало паника во италијанската задна страна и ги имобилизирало трите италијански дивизии, кои до крајот на битката зазеле само одбранбена положба. Во текот на утрото, избувнале изолирани борби во Олиози, Сан Роко, Кустоза и Сан Џорџо помеѓу V корпус на Родиќ и I корпус на Дурандо. По жестоките борби, дивизијата на Черале била исфрлена од Олиози и избегала кон реката Минчо. Дивизијата на Сиртори била блокирана во Монте Венто од другите трупи на Родиќ и до 8:00 часот наутро, била отфрлена од жестоки напади со бајонети. Сепак, до 8:30 часот наутро, се отвориле празнини на австриската линија. Дивизијата на Брињоне го зазела ридот Белведере во близина на Кустоза откако се борела со IX корпус на Хартунг. До 9:00 часот наутро, Хартунг започнал со напади кон Монте Кроче, обидувајќи се да го отстрани Брињоне, но до 10:00 часот наутро Австријците изгледале исцрпени. Сепак Италијанците го занемариле засилувањето на Брињоне. Помладиот син на кралот, Амадео, предводел неуспешен контранапад, принцот бил тешко ранет, а Брињоне на крајот бил принуден да ја напушти позицијата.
Ла Мармора им наредил на дивизиите Куџа и Говоне да се искачат на височините за да го ослободат Брињоне. Ова ги принудило австриските бригади на Бек и Скудиер да се повлечат од Кустоза. Скудиер потоа се повлекол од полето, отворајќи уште еден јаз во австриската линија. На италијанската лева страна, Сиртори успеал да го стабилизира својот фронт по бегството на Черале. Во овој момент од битката, двете страни мислеле дека се соочуваат со изгубена битка. До 13:00 часот, Ла Мармора, одлучувајќи дека битката е изгубена и сакајќи да ги обезбеди своите мостови, наредил повлекување. Без знаење на Ла Мармора, дивизијата на Говоне го победила VII корпус и го освоила ридот Белведере. До 14:00 часот, Родиќ започнал напад врз Монте Венто и Санта Лучија. Кога дивизијата на Сиртори попуштила, се појавила дупка во италијанската линија, која Австријците ја искористиле. Говоне, кој мислел дека конечно ја пробил австриската линија, одеднаш се нашол изолиран во близина на Кустоза, со Родиќ на едното крило и австриска бригада која се упатила кон мостот кај Монзамбано. Во овој момент, тој бил нападнат од другата страна од Мароичиќ, кој без наредба ги ангажирал двете австриски резервни бригади во борбата. Во исто време, на Хартунговиот корпус му било наредено да ја обнови борбата. Тие ја протерале дивизијата Куџа, заробувајќи шест топови и многу затвореници на врвот Монте Торе, кои претходно не успеале да ги освојат. По бомбардирањето од 40 австриски топови, во 17:00 часот Италијанците биле протерани од Кустоза од Мароичиќ.
4 Последици
Австријците победиле и стратешки и тактички. Италијанците биле потиснати преку Минчо од Венето. Сепак, тоа не бил одлучувачки пораз. За да им нанесат одлучувачки пораз на Италијанците, силите на Албрехт требало да пробијат кон југозапад за да ги освојат мостовите преку Минчо (кои Италијанците занемариле да ги зајакнат). Таквата потера би ги заробело распуштените остатоци од двата италијански корпуса на источниот брег на реката и ќе му овозможело на Албрехт да го нападне самото Кралство Италија.
Наместо тоа, Албрехт не наредил потера сметајќи дека Австријците се премногу исцрпени и дека австриската коњаница била напаѓана цело утро. Така ја пропуштил можноста да ја уништи деморализираната армија на Минчо. На 26 јуни 1866 година, Албрехт го преместил својот штаб назад во Верона, бидејќи бил загрижен за можен француски одговор на австриската инвазија на Ломбардија. Не требало да биде: дури и царот го советувал Албрехт да ги игнорира сите политички размислувања.
По нивниот пораз кај Каниграц (3 јули), Австријците биле принудени да префрлат еден корпус од Јужната армија во Австрија за да ја покријат Виена, ослабувајќи ги своите сили во Венето. Италијанците ја продолжиле својата офанзива дури кон средината на јули. Чалдини ја премина реката По и ги окупирал Ровиго (11 јули), Падова (12 јули), Тревизо (14 јули), Сан Дона ди Пјаве (18 јули), Валдобијадене и Одерцо (20 јули), Виченца (21 јули) и конечно Удине, во Фриули (22 јули). Во меѓувреме, волонтерите на Гарибалди напредувале од Бреша кон Тренто борејќи се победоносно во битката кај Бецека на 21 јули.
И покрај победата кај Кустоза и поморскиот пораз на Италијанците кај Лиса, поради Каниграц, Австријците биле принудени да се предадат на Прусите и биле принудени да го отстапат Венето.
Сцени од италијанската страна од оваа битка биле рекреирани за филмот „Сензо“ на Лукино Висконти од 1954 година.
5 Наводи