Рахат Алиев

Рахат Мухтарули Алиев (|Рахат Мұхтарұлы Әлиев, ''Рахат Мухтарули Алиев''; роден на 10 декември 1961 – починал на 24 февруари 2015) — казачки политичар и дипломат, кој починал во австриски затвор чекајќи судење под обвинение за убиство. Неговото судење било планирано да започне во Виена во првата половина од 2015 година. Австриските правни кругови обрнале големо внимание на овој високопрофилен кривичен случај во кој поранешен дипломат се соочил со обвиненија за убиство.
Тој бил началник на даночната полиција на Казахстан, заменик-началник на службата за државна безбедност КНБ (наследник на советскиот КГБ), амбасадор во Австрија и прв заменик-министер за надворешни работи. Додека служел на тие владини позиции, Алиев стекнал богатство во банкарството, рафинирањето на нафта, медиумите, телекомуникациите и секторите за земјоделски производи. Роден е во Алмати.
Во февруари 2007 година, тој бил назначен за амбасадор на Казахстан во Австрија и во Организацијата за безбедност и соработка во Европа, пред да биде разрешен од функцијата и да го изгуби дипломатскиот имунитет.
До јуни 2007 година, Алиев бил во брак со Дарига Назарбаева, најстарата ќерка на казахстанскиот претседател Нурсултан Назарбаев.
Откако се криел во Малта за да избегне потерница од Интерпол за негово апсење и се обидел да добие кипарско државјанство, Алиев бил приведен во јуни 2014 година од страна на австриските власти под обвинение за киднапирање и убиство. Тој бил затворен во затворот Јозефштат во исчекување на судењето и бил ставен под надзор поради ризик од самоубиство.
Алиев, кој се претставил себеси како дисидент откако се скарал со раководството на Казахстан, рекол дека не е виновен и дека обвиненијата против него се политички мотивирани.
1 Ран живот и образование
Рахат Алиев е роден на 10 декември 1962 година во Алмати. Тој потекнува од кијикши огранокот на семејството џаманбај од кланот конјрат, Среден жуз.
На 7 октомври 1983 година, Алиев се оженил со Дарига Назарбаева, ќерка на првиот секретар на Централниот комитет на Комунистичката партија на Казахстанската ССР, Нурсултан Назарбаев во тоа време.
2 Кариера
Во 1986 година, Алиев станал хирург во Медицинскиот институт Алма-Ата. Работел како лабораториски лекар во Казахстанскиот истражувачки институт за хирургија, а од 1986 до 1989 година бил клинички специјализант и постдипломски студент на Вториот московски медицински институт. Од 1989 до 1993 година бил виш, а потоа и водечки истражувач во Казахстанскиот истражувачки институт за хирургија.
Во 1993 година, тој бил назначен за заменик-претседател на Одделот за надворешни економски односи на Министерството за здравство. Од 1993 година, тој исто така раководел со многу компании, вклучително и како генерален директор на трговската компанија „КазМедИмпорт“ во рамките на Министерството за надворешни економски односи (1993–1995), генерален директор на претпријатието „РР Казахстан — Трговија и финансирање ДОО“ и претседател на „Шеќерен центар“ (ru) (1995–1996).
Од декември 1996 година, тој служел во разни органи поврзани со даноци, а бил и раководител на Одделот за борба против корупција и шверц. Од април 1997 година, станал раководител на Одделот за даночна полиција на Алмати, а во ноември 1997 година станал директор на Одделот за даночна полиција на Министерството за финансии. Од октомври 1998 година, тој бил и претседател на Комитетот за даночна полиција, прв заменик-министер за државни приходи на Казахстан. Во исто време, во 1997 година, дипломирал на Вишиот правен факултет „Адилет“ во специјалност „адвокат-правен научник“ и стажирал на Академијата на ФБИ.
Од септември 1999 година, тој служел во структурите на Комитетот за национална безбедност: како раководител на одделот за Алмати и Алматиинската област, од јули 2000 година бил заменик, а од мај 2001 година бил прв заменик-претседател на Комитетот за национална безбедност.
Од ноември 2001 година, тој бил заменик-шеф на безбедносната служба на претседателот на Казахстан. Во јануари 2002 година, тој станал претседател на Националниот олимписки комитет на Казахстан.
Од 21 јуни 2002 година до јули 2005 година, тој бил амбасадор на Казахстан во Австрија и истовремено во Србија и Црна Гора; исто така, ја претставувал земјата во ОБСЕ и некои други меѓународни организации акредитирани во Виена. Во исто време, тој бил амбасадор на Казахстан во Словенија, Хрватска, Македонија. На 18 февруари 2003 година, на состанокот на Постојаниот совет на ОБСЕ, тој официјално поднел кандидатура за претседателството на Казахстан со ОБСЕ во 2009 година, но кандидатурата не добила поддршка од голем број членки на ОБСЕ. Успехот на Казахстан во унапредувањето на својата кандидатура за претседателството со ОБСЕ дошла дури откако Рахат Алиев бил отстранет од сите функции.
Од јули 2005 година, станал прв заменик -министер за надворешни работи на Казахстан, а истовремено од август 2005 година, станал специјален претставник на Казахстан за соработка со ОБСЕ.
Од 9 февруари 2007 година, тој бил назначен за амбасадор на Казахстан во Австрија, постојан претставник на Казахстан во ОБСЕ и некои други меѓународни организации во Виена.
Во различни години, тој исто така ја предводел Федерацијата на водни спортови на Казахстан (1996–2007), советот на Јавната фондација „Формирање на даночна култура“ (1997–2001), Казахстанската фудбалска федерација (јуни 1999 – август 2007), бил и прв потпретседател на Националното здружение на даночни обврзници на Казахстан (јануари 1998 – јануари 2002).
3 Кривични обвинувања
3.1 Перење пари
Парите на Алиев наводно биле вложени во две офшор компании, AV Maximus SA и Argocom Ltd, двете со седиште на Британските Девствени Острови. Оттука, парите заминувале во АВ Максимус Холдинг, нивната матична компанија. Според извештаите, подружницата на АВ Максимус СА на Британските Девствени Острови добила 24,8 милиони евра и 91,4 милиони американски долари, додека Агроком добила 15,6 милиони евра. Парите биле насочени кон Армореал трејдинг и СТАРТ Менаџмент консалтинг, меѓу другите подружници. Кредитите помеѓу овие подружници потоа биле испраќани до Metallwerke Bender Rhineland, дел од нив преку ITR Information Technology GmbH. Metallwerke Bender Rhineland (MBR) потоа ги вратила преку Armoreal trading, на крајот отишле кај AV Maximus SA. Парите биле вратени на AV Maximus SA како поврат на инвестициите, што овозможило парите легално да се префрлат на A&P Power Ltd преку AV Maximus Holding AG. A&A Power е во сопственост на A&P Power Holdings Ltd, која е со седиште во Невис.
Алиев се преселил на Малта со својата втора сопруга Елнара Шоразова; двајцата наводно почнале да се распуштаат и реорганизираат својата мрежа за перење пари. MBR била продадена на компанија со седиште во Дубаи во март 2010 година. Армореал Трејдинг била ликвидирана во декември 2010 година, додека австриска компанија позната како Вајтлисен префрлила 2,4 милиони евра на A&P Power Ltd. Во март 2011 година, АВ Максимус Холдинг била продадена на A&P Power Ltd и преименувана во Цирих Асет Менаџмент.
Во 2005 година, истрагата за овој договор започнала кога Визбаден наводно бил предупреден за сомнителната кредитна активност на Армореал Трејдинг. Од жалбата ништо не произлегло и прашањето останало нерешено до пролетта 2007 година, кога три австриски банки, Шолербанк АГ, Привитнвест Банк АГ и М&А Приватнанк АГ, му пријавиле на австрискиот министер за внатрешни работи трансакции поврзани со компанијата на Алиев. Времето на овие извештаи се совпаднало со разводот на Алиев од неговата прва сопруга, ќерката на претседателот на Казахстан, и неговото губење на наклонетоста кај владејачкото семејство. Потоа, сите банкарски сметки на неговите претпријатија биле блокирани. Парите потекнуваат од крајот на 1990-тите, кога Алиев бил раководител на даночната управа во Казахстан.
Според извештаите, Алиев стекнал големо богатство преку измама на разни компании и услуги, додека уживал заштита како зет на претседателот, од кои една била и државната фудбалска репрезентација на Казахстан. Сите финансиски интереси биле сместени во „СТАРТ Менаџмент консалтинг ГмбХ“, фирма со седиште во Виена. Помеѓу март 2006 и јануари 2007 година, 1 милион евра спонзорски пари исчезнале од сметките на СТАРТ. И покрај ова, договорот меѓу двете компании бил обновен на почетокот на 2007 година и 403.000 евра биле префрлени на сметката на СТАРТ.
3.2 Предавство
Владата на Казахстан го прогласила на Алиев за предавник поради обид за државен удар против претседателот на Казахстан.
3.3 Мачење
Алиев наводно ги мачел двајцата телохранители на Акежан Кажегелдин за да ги натера да признаат дека сакале да извршат државен удар. Двајцата мажи, Ибраев и Афанасенко, тврделе дека во април 2000 година, Алиев ги мачел вкупно 48 часа, сакајќи да признаат дека Кажегелдин планирал државен удар во Казахстан против Назарбаев. Според адвокатот на двајцата обвинители, Лотар де Мезиер, тие се обратиле до органите за спроведување на законот на Малта барајќи кривична постапка, но властите наводно никогаш не го сториле тоа.
3.4 Убиство
Алиев бил обвинет за убиство на лидерот на казахстанската опозиција, Алтинбек Сарсенбаев во февруари 2006 година, според казахстанските обвинители. Во декември 2013 година, обвинителите наводно објавиле наоди дека Алиев го нарачал атентатот. Во јануари 2014 година, канцеларијата поднела барање за покренување нов случај против Алиев и поранешниот шеф на Националната безбедност на Казахстан, Алнус Масаев, поврзан со вмешаноста во убиството на лидерот на опозицијата, како и неговиот телохранител и неговиот адвокат.
Покрај тоа, наводно, Алиев ја мачел и убил и 23-годишната телевизиска водителка Анастасија Новикова. Според извештаите, семејството на Новикова го изгубило контактот со неа во 2004 година, но чекало три години пред да го пријави нејзиното исчезнување, на 26 јули 2007 година. Писмата добиени помеѓу неа и нејзиното семејство го идентификувале Алиев како татко на нејзината ќерка. Новикова наводно се омажила за Данијар Естен од казашката амбасада во Виена за да го покрие флертувањето на Алиев. Ќерката била одземена од Новикова кратко време по нејзиното раѓање.
Алиев ги негирал обвинувањата против него и изјавил дека тие се политички мотивирани.
4 Трошоци
Алиев побегнал во Австрија кога бил под истрага за убиството на двајцата менаџери на Нурбанк. Пред да биде уапсен, тој брзо бил назначен за нов амбасадор на Казахстан во Австрија на 9 февруари 2007 година, како учтив начин да се изнесе од земјата. Додека бил во Австрија, Алиев ја објавил својата кандидатура за претстојните избори во Казахстан и го критикувал актуелниот претседател на Казахстан, Нурсултан Назарбаев. Целосна домашна истрага во Казахстан започнала во мај 2007 година за активностите на Алиев.
Според извештаите, „Казахстан двапати побарал негова екстрадиција од Австрија, но земјата била одбиена по двата основи, бидејќи Австрија не била сигурна дека Алиев ќе добие фер судење во неговата татковина“.
Тој се оженил со австриската државјанка Елнара Шоразова и уживал слободно движење низ Европа иако бил под истрага за обвиненија за измама во Австрија, Германија и Малта. Европската комесарка Сесилија Малмстром им изјавила на новинарите дека истрагата за обвиненијата за измама била тешка поради различното кривично законодавство во земјите од Европската Унија.
Според извештаите, во ноември 2013 година, Алиев направил обид да отвори банкарска сметка на Кипар со неважечка сметка, што ги известило властите. Следниот јануари, двајца членови на Европскиот парламент упатиле јавни повици до Европскиот комесар да побара помош од Евроџаст и Европол во тековните кривични истраги.
Во 2013 година, австрискиот пасош на Алиев бил поништен со одлука на австрискиот министер за внатрешни работи. Тој наводно сакал да добие државјанство на Кипар бидејќи на Малта станувало „''премногу жешко''“ поради сите истраги.
5 Апсење
Алиев бил уапсен во јуни 2014 година откако наводно се предал на властите за да соработува во истрагата за убиството на двајцата банкари. Неговиот адвокат го потврдил неговото апсење и рекол дека се случило во 23 часот на 5 јуни 2014 година, на пат кон аеродромот.
5.1 Затвор
На 4 јули 2014 година, Алиев бил преместен во безбедна затворска ќелија поради неколку напади и закани од други затвореници. Наводно бил принуден да дели ќелија поради страв дека може да изврши самоубиство. Според неговиот адвокат, Манфред Ајнедер, Алиев се пожалил дека другите затвореници бараат илјадници евра за да го остават на мира.
5.2 Протест
Меѓународното движење наречено JusticeForNovikova.com започнало со намера да го изведе Алиев пред лицето на правдата за убиството на Анастасија Новикова. Учесниците во групата се движат од „независни активисти за човекови права, застапници на жртви на семејно насилство, активисти за женски права и активисти за кривична правда“. Според нивната мрежна страница, проектот претставува „неформален меѓународен проект за социјално вмрежување“ без „формална организациска припадност“.
Движењето започнало на 19 јуни 2014 година, на 10-годишнината од смртта на Новикова. На тој ден се одржале протести на плоштадот Лоундес. Алиев ги осудил демонстрантите на „Правда за Новикова“ како агенти на казахстанските тајни служби.
6 Виктимизација
Алиев ги негирал сите обвиненија против него. Според извештаите, тој тврдел дека бил гонет од казахстанската влада и дека луѓето кои го следат се „во сојуз со Казахстан“. Според едно интервју, тој изјавил дека „кривичните обвиненија кои режимот се обидел да му ги припише се целосна измислица“. Тој исто така во истото интервју изјавил дека сите обвиненија се „измислени првенствено од раководството на Комитетот за национална безбедност, јавниот обвинител, министерот за внатрешни работи и целиот моќен блок на министерства“.
Тој изјавил дека сите негови судења и пресуди биле политички мотивирани и им кажал на весниците дека би бил подготвен да се појави пред австриските судови, но стравувал дека ќе биде киднапиран.
Исто така, наводно го нарекол адвокатот Габриел Лански, кој им помагал на вдовиците на банкарите и нивните кампањи за правда, како „фронтови на казахстанскиот режим“. Се известува дека Алиев ширел фалсификувани документи за да ги дискредитира оние кои ги смета за критичари, вклучувајќи ги поранешниот британски премиер Тони Блер, поранешниот претседател на САД Бил Клинтон, поранешниот австриски канцелар Алфред Гузенбауер и актуелниот претседател Хајнц Фишер, поранешниот полски претседател Александар Квашњевски, поранешниот италијански премиер Романо Проди и поранешниот германски канцелар Герхард Шредер
6.1 Skype-повици
Сепак, според весникот ''Die Presse'', австриските власти пронашле Skype повици кои ги поткопуваат неговите тврдења. Пронајдените повици наводно ја разгледувале исчезнувањето на двајцата менаџери на банката Нурбанк и местоположбата на телата. Покрај тоа, наводно се разговарало и за неговото алиби за време на нивното исчезнување. Skype повиците исто така наводно снимиле како Алиев наредува изработка на конкретен фалсификуван документ со цел да се дискредитираат поранешниот британски премиер Блер и поранешниот австриски канцелар Гузенбауер.
7 Алиев против Назарбаев
На 9 февруари 2007 година, претседателот Нурсултан Назарбаев го назначил Алиев за амбасадор на Казахстан во Австрија и постојан претставник во ОБСЕ (Организација за безбедност и соработка во Европа) и други меѓународни организации во Виена. Овој потег се случил неколку дена откако Алиев бил вмешан во контроверзија поврзана со исчезнувањето на двајца поранешни извршни директори на казахстанската банка Нурбанк.
На 6 февруари 2007 година, Финансиската полиција соопштила дека истражува двајца поранешни менаџери (двајцата поднеле оставка на 22 јануари 2007) на Нурбанк под сомнение за измама.
По дозволата на претседателот Назарбаев до казахстанските органи за спроведување на законот да го истражат овој случај „без оглед на рангот“, Алиев бил обвинет за киднапирање и изнуда на крајот на мај 2007 година.
На 22 мај, Нурсултан Назарбаев потпишал уставни измени кои практично му овозможуваат да стане претседател доживотно, потег осуден од опозицијата. Алиев се приклучи на критиките, велејќи дека измените го загрозуваат кандидатурата на Казахстан за претседавање со ОБСЕ. Алиев го обвинил Назарбаев за „де факто узурпација“ на власта.
По негирањата на Алиев и неговите тврдења дека е жртва на политичка репресија, Назарбаев на 26 мај издал указ бр. 333 со кој му ги одзел сите официјални функции на својот зет. Два дена подоцна, Министерството за внатрешни работи објавило ново соопштение дека е издадена меѓународна потерница и дека истражители се испратени во Виена, седиштето на ОБСЕ, за да го уапсат. Новото соопштение навело обвиненија за криминално здружување, економски криминал и киднапирање.
На 26 мај 2007 година, Рахат Алиев бил разрешен од функцијата амбасадор во Австрија и му бил одземен неговиот дипломатски имунитет.
На 30 мај, казахстанската влада формално побарала од Австрија да го уапси Алиев за киднапирање и да го екстрадира во Казахстан. Биле издадени потерници и за други лица од неговиот круг. На 30 мај 2007 година му бил укинат дипломатскиот имунитет.
Во изјава, Алиев ги опишал обвиненијата како апсурдни и рекол дека е жртва на политички прогон.
На 7 август 2007 година, суд во Виена го одбил барањето на Казахстан за екстрадиција на Алиев и пресудил против предавањето на зетот на казахстанскиот претседател Нурсултан Назарбаев, кој бил баран поради обвиненија за киднапирање. Судот оценил дека Алиев нема да добие фер судење во својата земја и дека неговите човекови права не можат да бидат гарантирани доколку биде вратен.
Кривичната постапка против Алиев и неговите соучесници завршила во средината на јануари 2008 година: киднапирање на тројца високи менаџери на Нурбанк во јануари 2007 година (судбината на двајца од нив сè уште е непозната) и формирање на организирана криминална група виновна за рекетирање и фалсификување документи. Окружниот суд во Алмати го осудил Алиев во отсуство на 20 години затвор со висок степен на обезбедување и конфискација на имотот. Судот изрекол и долги затворски казни за други лица.
На крајот на март 2008 година, Воениот суд на гарнизонот Акмола го прогласил Рахат Алиев за клучна личност во подготовка на државен удар и го осудил на 20 години затвор. Неговиот соработник Мусаев, поранешен шеф на КНБ, исто така бил осуден на 20 години затвор.
Алиев и Мусаев биле прогласени за виновни според следниве членови од Кривичниот законик на Република Казахстан: член 168, став 1 „Преземање на власт со насилство“, член 235, став 4 „Формирање и раководење со организирана криминална група“, член 172, став 4 „Нелегално стекнување и откривање државни тајни“, член 176, став 3 „Проневера на туѓ имот“, член 251, став 3 „Нелегална трговија со оружје, муниција и експлозиви“, член 255, став 4 „Кражба на муниција и експлозиви“, како и член 380, став 2 „Злоупотреба на овластувања“.
На 17 јуни 2011 година, Покраинскиот суд во Виена за кривични работи го одбил второто барање за екстрадиција од Казахстан, бидејќи не било исклучено дека Алиев би бил прогонуван од политички причини. Казахстан барал екстрадиција за спроведување на претходно донесените пресуди.
Во 2013 година, Алиев ја објавил книгата ''Godfather-in-law'', во која го обвинил Назарбаев дека е одговорен за убиствата на опозициските лидери.
8 Развод и повторен брак
На 13 јуни 2007 година, Алиев се развел од сопругата Дарига. Тој тврдел дека разводот бил извршен без негово знаење или согласност.
„Денес добив информација дека сум разведен“, изјави Алиев во понеделникот. „Факс со таа информација го фрлиле преку оградата на мојот дом на полноќ... Дури го фалсификувале и мојот потпис на документот.“
Алиев имал три деца со најстарата ќерка на Назарбаев, Дарига. „Разговарав со сопругата по телефон“, изјави Алиев, покажувајќи документи според кои таа побарала развод. „Таа рече: „Мојот татко изврши голем притисок врз мене“, и не можела да направи ништо.“
Нивниот син Ајсултан Назарбаев (|Айсултан Назарбаев; 26 август 1990 – 16 август 2020) станал гласен критичар на Нурсултан Назарбаев.
Тој изјавил дека не го наследил богатството на својот татко затоа што било украдено од Дарига и Алнур Мусаев.
Нивниот син Нурали Алиев (|Нурали Алиев; р. 1 јануари 1985) е активен во финансии и банкарство како извршен директор во Нурбанк АД од март 2006 до јули 2010 година, а од 1 јуни 2009 година станал мнозински акционер со удел од 56,38% заедно со Дарига.
Нурали Алиев бил спомнат во Panama Papers како лице кое поседува големо богатство преку офшор компании.
Во пролетта 2020 година, суд во Лондон му наложил да го докаже легалното потекло на повеќе од 100 милиони долари од неговото богатство.
Тој е оженет со Аида Бериковна, ќерка на Берик Имашев.
На 23 јуни 2018 година, нивната ќерка Венера се омажила за Дален Чајжунусов, дипломец на Правниот факултет при Казашкиот национален универзитет.
Алиев се оженил со својата асистентка Елнара Шоразова, која имала австриски пасош, и го презел машкиот облик на нејзиното презиме – Шораз – како свое. Двајцата побегнале во Малта, каде што властите им го замрзнале имотот поради обвинувања за перење пари во март 2014 година. Алиев се предаде на австриските власти во јуни 2014 година. Тие имаат син.
9 Смрт
На 24 февруари 2015 година, на 40-тиот ден по смртта на неговиот татко, Рахат Алиев бил пронајден мртов во самицата на затворот во Виена. Според официјалните извештаи, Алиев наводно извршил самоубиство со бесење. Сепак, неговиот адвокат Клаус Ајнедтер изјавил дека е силно сомничав во врска со смртта и очекува темелна истрага. „Имам сериозни сомнежи без да сакам да обвинувам некого. Го посетив вчера. Немаше никаков знак за опасност од самоубиство“, изјавил Ајнедтер.
Федералното министерство за правда (Австрија) официјално го потврдил фактот на самоубиството на Алиев во затворската ќелија. Потоа Министерството за надворешни работи на Република Казахстан соопшти дека инсистира на учество во истрагата за неговата смрт.
Независен извештај од 2016 година ја отфрлил верзијата за самоубиство и посочил дека телото покажувало траги на задушување.
10 Политички ставови
Во 2006 година, Алиев повикал на создавање на „британски стил“ уставна монархија во Казахстан, верувајќи дека тоа ќе донесе стабилност и либерална демократија во земјата. Тој тврдел дека со усвојувањето на републикански облик на владеење по стекнувањето независност во 1991 година, Казахстан се оддалечил од своите традиции.