Linum dolomiticum

''Linum dolomiticum'' — повеќегодишно растение од семејството на лен ''Linaceae''. Овој повеќегодишен вид, се наоѓа исклучиво на доломитските ридови во близина на Будимпешта, Унгарија и зафаќа исклучително мал опсег од само еден квадратен километар, што го прави едно од географски најограничените ендемски растенија во Европа. Првпат опишан во 1897 година, расте и во сончеви отворени тревни површини со јужна ориентација и во посенчести затворени тревни површини со северна ориентација, честопати покажувајќи нерамномерна дистрибуција со густи гроздови одделени со ненаселени области. И покрај одржувањето на стабилна популација од приближно 30.000-40.000 единки и заштитата според европското законодавство за заштита, ''L. dolomiticum'' останува ранлив поради рекреативни активности и штета од дивиот свет во неговото ограничено живеалиште.
1 Хабитат, ареал и екологија
''Linum dolomiticum'' е ендемски, преглацијален реликтен растителен вид, ендемилен за Унгарија. Овој вид има исклучително тесна распространетост, се среќава само на доломитските ридови во регион од приближно еден квадратен километар во будимските ридови во близина на Пилисентиван (47° 36' СГШ, 18° 52' ИГД). Постои како единствена популација која се состои од неколку насади одделени со затворена листопадна шума.
Видот има уникатен модел на дистрибуција, покажувајќи преференции за два различни типа на вегетација. Затворени доломитни тревни површини се наоѓаат во северните и северозападните експозиции, често со 90–100% вегетациска покривка. Овие области се карактеризираат со ''L. dolomiticum'' растат заедно со видови како што се ''Anthericum ramosum'', ''Anthyllis vulneraria'', ''Carex humilis'' и ''Fraxinus ornus'' (црниот јасен). Спротивно на тоа, отворените доломитски карпести тревни површини се наоѓаат во јужните и југозападните експозиции со многу помала вегетациска покривка (5–25%). Во овие живеалишта, ''L. dolomiticum'' е поврзан со видови вклучувајќи ги ''Alyssum tortuosum'', ''Euphorbia seguieriana'', ''Fumana procumbens'' и ''Jovibarba hirta''.
Растението повремено се појавува во слојот на трева во отворените шуми од ''Quercus pubescens'' (благун) и поретко во карпестите степи.
Дистрибуцијата на ''L.dolomiticum'' покажува чуден модел – во одредени делови, растението се јавува во прилично голема густина, но тие се менуваат со големи „празни“ области каде што воопшто не се јавува. Не е пронајден друг растителен вид кој е значително поврзан со ''L. dolomiticum'', што укажува дека неговата дистрибуција може да биде одредена од фактори различни од растителните видови што се јавуваат истовремено, веројатно вклучувајќи ја и дистрибуцијата на партнерите микоризни габи.
Истражувањата на Габор Доболи откриле важен механизам за преживување кај ''L. dolomiticum''. Следењето на популацијата спроведено помеѓу 2001 и 2005 година покажало дека околу 20% од единките исчезнуваат и повторно се појавуваат во период од две години, додека вкупната големина на популацијата останува речиси стабилна. Понатамошните набљудувања потврдиле дека единките кои биле евидентирани како „исчезнати“ често повторно се појавуваат по неколку години, и тоа со големина што укажува дека не се нови никулци. Ова сугерира дека видот поседува стратегија на мирување, што му овозможува да преживее под земја за време на неповолни услови како што се сушните години без да произведува надземни изданоци. Оваа адаптација веројатно игра фундаментална улога во упорноста на растението и покрај неговиот екстремно ограничен опсег и помага да се објасни неговиот посебен модел на дистрибуција. Хербариумските студии покажуваат дека површно одвоените изданоци може да бидат поврзани со тенки подземни структури, формирајќи поголеми генетски единки.
Се чини дека ''Linum dolomiticum'' толерира различни еколошки услови, растејќи и на ксерични (суви) јужноориентирани падини и на помезични (умерено влажни) северноориентирани области. Покажува прилагодливост на различни нивоа на вегетациска покривка, од ретки отворени заедници до позатворени тревни системи.
2 Зачувување
''Linum dolomiticum'' се соочува со значителни предизвици за зачувување и покрај тоа што има релативно стабилна популација од 30.000–40.000 единки. Видот е класифициран како критично загрозен на унгарската национална црвена листа, додека од IUCN се смета дека има недостаток на податоци за класификација со неговиот екстремно ограничен географски опсег (само 100 километри квадратни) што го прави ранлив по природа. Главните закани вклучуваат рекреативни активности како што се пешачење и сообраќај на возила во неговото живеалиште, како и штети предизвикани од видови дивеч.
Видот има значителна правна заштита како приоритетен вид во Анекс II од Директивата за живеалишта на ЕУ и Додаток I од Бернската конвенција, при што сите познати локалитети се наоѓаат во заштитените подрачја во Унгарија. Сепак, ограничените информации за бројот на локации, нивната фрагментација и дали заканите предизвикуваат континуирано опаѓање го отежнуваат целосното проценување на ефикасноста на зачувувањето. Со оглед на неговиот единствено ограничен опсег и потенцијалното значење на микоризните асоцијации во одредувањето на неговата дистрибуција, континуираното следење и истражување остануваат од суштинско значење за долгорочно зачувување.
3 Наводи