Краток органон за театар

„Краток органон за театар“ (|Straßenszene „Kleines Organon für das Theater“) — теоретско дело од германскиот театарски практичар од дваесеттиот век, Бертолт Брехт. Напишано било додека бил во Швајцарија во 1948 година, а објавено во 1949 година. Во дневничка белешка од времето кога тој се осврнува на него како на „кратка кондензација на ''Месингкауф''“; кога бил повторно објавен во 1953 година, тој го идентификувал како „опис на театар од научната ера“; подоцна го дополнил со некои додатоци и го поврзал со своите белешки за „дијалектички театар“.
1 Против поетиката
Враќајќи се во историјата на театарот кон ''Поетиката'' на Аристотел и земајќи ги како пример античките трагедии и комедии, тој ја отфрла идејата за катарза: „Какво ослободување е ова, со оглед на тоа што на крајот од сите овие претстави, кои среќно функционирале само поради духот на нивното време (промислата - моралниот поредок), живееме сонливо извршување кое ја казнува егзалтацијата исто колку и развратот?“ Брехт тука се повикал на трагедиите на Софокле и на комедиите и драмите на Шекспир. Тој го земал Едип како пример и споменува дека сè уште постои интерес за нејзино продуцирање/изведување бидејќи такви табуа сè уште постојат. Тој го напаѓа јадрото на ''Поетиката'', односно конечноста на трагедијата. Критиката што ја направил за ''Поетиката'' ќе стане центар на неговата сопствена поетика и на „Епскиот театар“.
2 Политика
Тој исто така истакнува дека покрај прочистувањето на душите, би било грешка театарот да се обиде да ја репродуцира реалноста на своите гледачи точно на сцената. Тој не верувал дека оваа идентификација помеѓу гледачот и драмскиот лик е прифатлива за потребите на модерната сцена. Наместо тоа, треба да постои поинаков вид однос помеѓу протагонистите и гледачите. Овој однос, или поточно, овој феномен, тој го нарекол ''Verfremdungseffekt'' (преведено како, дистанцирање или ефект на отуѓување).
Овој концепт на отуѓување лежи на „границата помеѓу естетиката и политиката“. Се состои во „перцепција на објект, лик, процес, а во исто време правење на неочекуван, чуден“. Целта е да се „поттикне гледачот да воспостави одредена дистанца во неговиот однос со реалноста“, да се разбуди пред реалноста. Ефектот би му овозможил на гледачот да стане свесен за сопственото постоење или суштинска реалност во контекст на темите на продукцијата. ''Verfremdungseffekt'' на тој начин ја политизира свеста и ја надминува отуѓеноста на поединецот.
Брехт ги кажува големите прогресивни теми на нашето време: да се знае дека злата на човештвото се во рацете на самото човештво, односно дека светот може да се управува, дека уметноста може и треба да интервенира во Историјата; дека треба да ги извршува истите задачи како и науките, со кои толку многу дели. Театарот треба решително да помогне во развојот на историскиот процес; дека самите сценски техники се општествено ангажирани; и дека на крајот на краиштата, не постои вечна „суштина“ на уметноста, туку дека „секое општество треба да ја измисли уметноста што најдобро го расположува за сопствено искупување“.
3 Набљудување: имитација и рефлексија
Актерот треба да го испита светот околу себе. Со сето свое битие мора да обрне внимание на гестовите и да го имитира светот преку процес на рефлексија. Тој мора да го засили она што го набљудува, бидејќи оригиналот е премногу суптилен, „зборува премногу тивко“.
Конструкцијата на еден лик се случува истовремено со сите други. Актерот мора да го преземе својот лик и критички да ги пресмета неговите различни манифестации. Учењето на ликот не е само критичен процес, туку процес што мора да се развива со развојот на другите ликови. Фиктивниот објект е лик што еволуирал во општеството, во дадена ситуација и го должи своето конструирање на односите со другите ликови.
„Опседувањето“ на глумецот од страна на ликот, и убавината сама по себе, се некои од аспектите на традиционалната глума на кои Бертолт Брехт се спротивставувал.
4 Не X, туку Y
Важно е глумецот да разбере „не премногу брзо“. Тој мора да размисли и да се испрашува себеси за можностите; треба да се изненади себеси. Брехт предложил ова да се направи во смисла актерот прво да ги оцени своите избори во однос на она што не го правел, а потоа во однос на она што го правел. Секој избор има спротивност за кој актерот треба да биде свесен. Во научната ера, актерот треба да може социолошки да ја одигра емоцијата, преку интеракција на ансамблот од ликови.
5 Библиографија
*''Petit Organon pour le théâtre'', Éd. De L'Arche, Париз, 1948 година (Фрагменти 34, 47 à 49, 58 à 62,)