Рова (Мадагаскар)

Рова — утврден кралски комплекс изграден на Средишните висорамнини на Мадагаскар од страна на кралството Мерина од класата ''андријана'' (благородници). Првата рова била основана во Аласора од кралот Андриаманело околу 1540 година за да го заштити своето престојувалиште за време на војната со соседна Вазимба. Ровите се организирани според традиционални симболни претстави на просторот и ги вклучуваат кралските резиденции, гробот на основачот и градскиот плоштад обележан со камен. Тие се заштитени со ѕидови, шанци и камени премини и засадени со смокви, кои го симболизираат кралското семејство.
1 Историја
До 15 век, етничката група Мерина од југоисточниот брег постепено се преселила во Средишните висорамнини, каде што основале села на врвот на ридовите прошарани со постоечките населби Вазимбо управувани од месни кралеви. Кралот Андриаманело (1540–1575), син на кралицата Вазимба Рафохи и припадник на новодојдениот народ Хова по потекло од југоисточен Мадагаскар, на крајот водел низа воени походи против Вазимба, на крајот истерувајќи ги од висорамнините во кои тој и неговите наследници владееле како Кралство Мерина. Судирот што го дефинираше владеењето, исто така, произвел голем број трајни новини, вклучувајќи го развојот на утврдените села во висорамнините и воспоставувањето на владејачка класа на благородници (''андриана'') во лозата на Андриаманело.
Првата рова била изградена од Андриаманело околу 1540 година во Аласора, 15 километри вон Антананариво. Едно од најстарите села во Мерина, Аласоро се вели дека било основано од принцот Рамасимпарихи во 1490 година. Кралицата Вазимба Рангита (1500–1520) и нејзиниот брат Андријампонга, кој владеел од соседниот рид Имериманџак, му го дале на градот сегашното име. Под ќерката на Рангита, кралицата Рафохи (1520–1540), главниот град на областа бил преместен од Имериманџак во Аласора. Нејзиниот син Андријаманело додал одбранбени одлики на градот и засадил ''авиави'' (смокви) за да го симболизира кралското семејство од двете страни на влезната порта. Овој образец на градот Рова се повторувал низ Мерина. Селата населени од ''андриската'' класа обично содржеле рова или дворец.
2 Својства
Според обичајот воспоставен од Андриаманело, само андријаната (благородништвото) која живеела и подоцна ќе биде погребана во заштитениот комплекс можела да ја изгради ровата. Основата на ровата секогаш била издигната во однос на околното село. Комплексот, исто така, секогаш содржел ''киања'' (средиштен двор) обележан со ''ватомасина'' (висок свет камен) каде владетелот стоел и држел ''кабари'' (кралски говори или укази). Внатре во ровата имало најмалку една ''лапа'' (кралски дворец или резиденција), како и ''фасана'' (гробница) на еден или повеќе од основачите и членовите на семејството. По правило, живеалиштетот на владетелот било во северниот дел на ровата, а на брачниот другар во јужниот дел. Само во почетокот на 19 век, околниот ѕид направен од наострени дрвени колци ќе претставува уште една особина на градбата на ровата.
Во предколонијалниот Мадагаскар, постоеле две конкурентни космолошки погледи: постар систем кој им припишувал посебни вредности на кардиналните точки и особено североисточниот, и понов систем заснован на Зодијакот. Изградбата на ровата го одразува еден или двата од овие системи на симболичен простор. Светите источни области често содржеле структури поврзани со обожавањето на предците, вклучувајќи кралски гробници, базени со света вода што се користела во кралските ритуали и дрвја ''Ficus'' и ''Draceana'', кои биле симболи на кралското семејство. Северниот дел на градот честопати бил местото каде што биле изрекувани кралските пресуди, во согласност со врската на Малагази помеѓу северната кардинална точка, мажественоста и политичката моќ. Куќите на кралските сопруги порано биле во јужниот дел на градот, кардинална точка традиционално поврзана со женственоста и духовната моќ. Дополнително, бил земан предвид вертикалниот простор, со повисоки катови и повисоки згради кои означуваат поголема сила или вредност. Поголемите рови може да се состојат од две или повеќе соседни рови, кои понекогаш се граделе рамно еден со друг, но почесто новите рови биле поставувани повисоко од претходната за да ја означуваат поголемата моќ на сегашниот суверен во споредба со неговите претходници.
Рововите беа бранени со ѕидови (''тамбохо'') направени од кал и суви стебленца од ориз собрани од блиските полиња, суви ровови (''хадифетси'') и длабоки одбранбени ровови ( ''хедвор'' ), и премини заштитени со портали направени од камени дискови (''вавата''). Овие одбрани биле типични за повеќето кралски комплекси со ѕидови во Мерина, изградени помеѓу 1525 и 1897 година и ја штителе ровата од напаѓачи. Смоквите биле засадувани покрај главната порта и често во внатрешноста на комплексот.
Високите ридови со рамни површини за пасење на добитокот зебу биле најпосакувани места за изградба на рови. Природните одбранбени особини како што се карпи или одлични гледни точки нуделе подобрена заштита за градот. Висината била симбол на моќ, а овој концепт често се манифестирал во изградбата на рова на највисокиот соодветен рид. Шумите на врвот на ридовите избрани за ровот се сметале за свети и морале да се чуваат недопрени надвор од градските утврдувања. Долините под ровите биле претворани во оризови полиња за да ги нахранат жителите на ридовите. Благородникот и неговите роднини живееле во ровата, а ''ховата'' (граѓаните) живееле надвор од градските ѕидини на падините на ридот. ''Лапата'', каде што живееле благородниците, била изградена од дрво и имала една правоаголна просторија околу огништето и подигнат кревет на платформа, заштитена со висок и стрмен покрив, обично покриен со слама. Куќите на обичните луѓе биле слични по облик и распоред, но биле изградени од плетена трева, трска или друг месно достапен растителен материјал.
3 Истакнати рови
* Рова Антананариво, седиште на владата на претколонијалното Кралство Имерина и Кралството Мадагаскар, уништено од пожар во 1995 година и во реконструкција во 2013 година
* Амбохиманга, најдобро зачуваната историска пештера во Мадагаскар и светско наследство на УНЕСКО
* Цинјоариво, рова изграден под кралицата Ранавалона I, која служела како летен дворец за кралството Мерино
* Илафи, пештерата во која живеел кралот Андријанџафи и местото на гробницата на кралот Радама II.
* Поранешни погребни места на дванаесетте свети ридови на Мерина, особено Аласора (рова на првиот крал на Мерина Андриаманело) и Амбохитрабиби (рова на неговиот син Раламбо)