Михримах султан

Михримах Султан (|مهرماه سلطان, „''сонце и месечина''“ или „''светлина на месечината''“; 1522 – 25 јануари 1578) — отоманска принцеза, ќерка на отоманскиот султан Сулејман Величествениот и неговата сопруга Хурем Султан. Таа била најмоќната султанска принцеза во отоманската историја според историчарот Мустафа Селаники кој ја опишал како најголемата и најпочитуваната принцеза и истакната фигура во таканаречениот Султанат на жените. Во Европа била позната како Султана Камерија, додека во Цариград била позната како Бујук Султан (Големата султанка).
1 Име
Михримах значи „''Сонце и Месечина''“, или „''Месечина на Сонцето''“ на персиски. За западњаците, таа била позната како ''Камерија'', што е варијанта на ''Камарија'', арапска верзија на нејзиното име што значи „''на месечината''“. Нејзиниот портрет од Кристофано дел'Алтисимо бил насловен како ''Камерија Солимани''. Таа била позната и како ''Ханим Султан'', што значи „Госпоѓа принцеза“.
2 Ран живот
Михримах е родена во Константинопол ( Истанбул) во 1522 година за време на владеењето на нејзиниот татко, Сулејман Величествениот. Нејзинамајка била Хурем Султан, ќерка на православен свештеник, која била наложница на султанот, но била ослободена во 1533 или 1534 година и станала законска сопруга на Сулејман. Михримах имал пет браќа: Шехзаде Мехмед, Шехзаде Абдулах, кој починал на тригодишна возраст, Шехзаде Селим (идниот Селим II), Шехзаде Бајазид и Шехзаде Џихангир. Добро образована и дисциплинирана, таа исто така била софистицирана, елоквентна и начитана.
3 Брак
Во 1539 година, Сулејман одлучил Михримах да се омажи за Рустем-паша, веројатно од Хрватска, кој бил заробен преку девширме и станал гувернер на Дијарбакир, а подоцна и голем везир. Сепак, Хурем верувала дека треба да се омажи за позгодниот гувернер на Каиро. Непријателите на Рустем ширеле гласина дека тој има лепра, но лекарот испратен во Дијарбакир да го прегледа открил дека тоа е невистинито, иако во неговата облека била пронајдена вошка, и покрај фактот што секојдневно ја менувал облеката.
Бракот се одржал на 26 ноември 1539 година во Стариот дворец, кога Михримах имал седумнаесет години. Нејзината свадбена церемонија и прославата за обрежувањето на нејзините помлади браќа Бајазид и Џихангир се случиле истиот ден, колективните веселби траеле петнаесет дена. Пет години подоцна во 1544 година, Сулејман го избрал нејзиниот сопруг да стане голем везир, функција што ја вршел до неговата смрт во 1561 година, по двегодишен интервал кога бил отпуштен за да го смири народниот гнев по егзекуцијата на Шехзаде Мустафа во 1553 година.
Набргу по свадбата на Михрима, таа развила ревматоидна состојба и поголемиот дел од животот го поминала справувајќи се со болеста. Во 1544 година отпатувала во Бурса со нејзината мајка и сопруг и голема воена придружба. Иако Михримах и нејзината мајка се труделе да го промовираат Рустем како интимен на султанот, тој всушност бил држен на дистанца од кралското присуство. Михримах и Рустем имале една ќерка, Ајше Хумашах Султан, родена во 1541 година, и син, Султанзаде Осман бег, роден во 1546 година
Во 1554 година, Михрима доживеала спонтан абортус опасен по живот, кој за малку ќе ја чинело живот. Анонимен автор сугерирал дека парот живеел во Пера, иако поверојатно е дека се населиле во палатата на Михрима во Усќудар. Во март 1558 година, шејх Кутб ал-Дин ал-Нахравали, религиозна личност од Мека, го посетил Истанбул. Во април ја запознал Михрима и и дал подароци. Тој повторно ја сретнал во јуни непосредно пред да замине од Истанбул за Каиро.
По смртта на Рустем во 1561 година, таа понудила да се омажи за Семиз Али-паша, кој го наследил како голем везир. Кога тој одбил, таа избрала да не се омажи повторно, наместо тоа да се врати во кралската палата.
4 Потомство
Михрима имала ќерка и најмалку еден син од бракот со Рустем:* Султан Ајше Хумаша (Цариград, 1541 - Цариград, 1598)
* Султанзаде Осман бег (Цариград, 1546 - Цариград, 1576)
Можно е, иако не е сигурно, да имала и втор син.
Исто така е објавено дека во 1554 година, Михрима доживеала спонтан абортус што за малку ќе ја чинело живот.
5 Политика
Иако не постои доказ за директна вмешаност на Хурем или на Михрима во падот на нејзиниот полубрат Шехзаде Мустафа, отоманските и странските извештаи сугерираат дека се верувало дека Михрима соработувала со Хурем и Рустем за да го елиминира Мустафа за да го обезбеди престолот за синот на Хурем и полноправниот брат на Михрима, Бајазид. Ривалството завршило кога Мустафа бил погубен по наредба на неговиот татко во 1553 година за време на походот против Сафавидска Персија. Иако овие извештаи не биле засновани на извори од прва рака, стравот од Мустафа не бил неразумен: доколку тој се качел на престолот, сите полноправни браќа на Михрима (Селим, Бајазид и Џихангир) веројатно ќе биле погубени, според братоубиствен обичај на османлиската династија, кој барал браќата на новиот султан да бидат погубени за да се избегне расправија. Михримах, Рустем и Хурем исто така биле обвинети за егзекуцијата во 1555 година на големиот везир Кара Ахмед-паша, чија елиминација го отворила патот за враќање на Рустем како Голем везир.
Хурем испратила писма до Сигизмунд II, кралот на Полска и големиот војвода на Литванија, чија содржина била пресликана во писмата напишани од Михримах и испратени од истиот курир, кој исто така носел писма од султанот и нејзиниот сопруг Рустем. По смртта на Хурем, Михримах станала и советник и доверлив човек на Сулејман, поттикнувајќи го да го преземе освојувањето на Малта во 1565 година, и испраќајќи му вести и испраќајќи писма за него кога тој отсуствувал од главниот град. Таа побарала помош од големиот везир Семиз Али-паша и ветила дека ќе опреми четиристотини бродови на свој трошок. Меѓутоа, Сулејман и неговиот син Селим го спречиле походот да продолжил за да може адмиралот Пијале-паша да остане во Истанбул со својата нова сопруга Гевхерхан Султан, ќерката на Селим. Исто така, веројатно е дека таа ја охрабрила одлуката на Сулејман да започне кампања против Унгарија во 1566 година, каде што ја дочекал неговата смрт во Сигетвар.
Привремено затворање на западните и/или источните пазари за жито, недостигот на храна и лошата жетва довеле до неколку кризи во шеснаесеттиот век. Граѓаните на Далматинската Република Рагуза успеале да преживеат благодарение на залихите на отоманско жито, за кои Михримах помогнала. Одлуката на Рагузаните да и пријдат на Михрима за помош можеби била резултат на тензиите меѓу Републиката и капудан-пашата, Пијале-паша. За време на Големата опсада на Малта во 1565 година, неколку рагузански бродови пловеле во христијанската флота, како што Пијале Паша известил за Портата. За ужас во Рагуза, неговите бродови впловиле во нивните води и го нападнале островот Млет. Сепак, вистинските проблеми се појавиле во 1566 година, што довело до тоа амбасадорите на Рагуза да побараат од Михримах да дејствува како нивен заштитник.
Во подоцнежните години Михримах се повлекла во Ески Сарај. Штом дошол на власт, Селим и се обратил за помош бидејќи му биле потребни пари, по што таа му позајмила педесет илјади златници. Потоа продолжила да дејствува како негов советник. Во 1571 година, Рагузаните ја замолиле да разговара со султанот во нивно име и да „''поштеди неколку убави зборови заради нивната љубов''“.
Во 1575 година, за време на владеењето на нејзиниот внук султан Мурад III, нејзината дневна стипендија се состоела од 600 аспери. Кога Французите одбиле да вратат две Турчинки кои биле заробени на море од шурата на Хенри III и станале членови на дворот на Катерина де Медичи, Михримах и нејзината внука, Исмихан Султан интервенирале во нивно име. Кога Џигалазаде Јусуф Синан-паша се оженил со нејзината внука во октомври 1576 година, Михримах му обезбедила огромен мираз, вклучувајќи злато и вредна облека. Таа, исто така, го поддржувала против неговите ривали внатре во дворот како Сафије Султан, Ферхад-паша, Дамат Ибрахим и Халил Паша.
6 Џамии и добротворни цели
Михримах, исто така, спонзорирала голем број големи архитектонски проекти. Нејзините најпознати темели се двата комплекса на џамии во Истанбул што го носат нејзиното име, и двата проектирани од главниот архитект на нејзиниот татко, Мимар Синан.
Првата џамија Михримах Султан (турски: ''Mihrimah Sultan Camii''), позната и како џамија Искеле (турски: ''İskele Camii''), е една од најистакнатите знаменитости на Усќудар и била изградена помеѓу 1543 или 1544 и 1548 година. Комплексот на џамијата со двојни минариња се состои од џамија, ''медреса'', народна кујна за исхрана на сиромашните, клиника и основно училиште. Основното училиште, библиотеката и ''медресата'' сега се користат како амбуланта.
Втората џамија Михримах султан покрај Одринската порта (турски : ''Edirnekapı'') во западниот ѕид на стариот град Истанбул била изградена помеѓу 1562 и 1565 година. Таа се состои од фонтана, ''медресе'' и амам. За разлика од претходната, оваа има едно минаре.
Таа, исто така, ја нарачала поправката на изворот Ајн Зубајда во Мека и основала фондација за снабдување со ковано железо за морнарицата.
7 Мимар Синан
Мимар Синан, архитект од шеснаесеттиот век, наводно бил заљубен во Михрима откако наводно ја видел за прв пат додека го придружувала нејзиниот татко на неговата кампања во Молдавија. За да ја импресионира, Синан изградил мост што се протега на реката Прут за само тринаесет дена. Тој ја побарал нејзината рака но бил одбиен неговиот предлог од нејзиниот татко. Потоа се вели дека го влеал своето срце во неговата архитектура. Некои тврдат дека тој ја изградил џамијата Михримах Султан во Усќудар за да личи на силуета на жена со нејзиното здолниште кое ја брише земјата.
8 Смрт
Михримах Султан починала во Истанбул на 25 јануари 1578 година откако ги надживеала сите нејзини браќа и сестри. Таа е единственото дете на Сулејман што била погребана во неговиот гроб во комплексот на Сулејманија џамија.
9 Во популарната култура
* Во ТВ серијата 2011–2014 ''Muhteşem Yüzyıl (Величествениот век)'' таа била глумена од Пелин Карахан.* Таа се појавува како централен лик во ''Чиракот на архитектот'', роман од 2014 година на Елиф Шафак.* Таа е една од централните ликови во книгата ''Hürrem ve Mihrimah Sultan: Haremin Gülü ve Goncası'' од Мухтерем Јуџејилмаз.
10 Библиографија
*******