Дупјак

Дупјак (|Δισπηλιό, ''Диспилио'', до 1926 г. ''Δουπιάκοι'', ''Дупјаки'') — село во Костурско, Егејска Македонија, денес во општината Костур во Костурскиот округ, Грција. Познато е по богатите неолитски остатоци и натписите на дрвената Дупјачка таблица стара околу 7200 години. Населението и денес се состои исклучиво од Македонци.
1 Географија и местоположба
Селото се наоѓа на 7 километри југоисточно од градот Костур на јужниот брег Костурското Езеро во историско-географската област Пополе на патот од Костур за Рупишта (Аргос Орестико). Селото се наоѓа на надморска височина од 620 метри. Името на Дупјак доаѓа од двете пештери (дупки), распоредени до селото. Во 1926 г. името е сменето во Диспилион, што е буквален превод со значење „две пештери“.. Во селото има четири мостови со традиционална архитектура — Ѓоле (Γκιολέ), Чешме (Τσεσμέ), Лакос (Λάκος) и Грановода (Γκρανοβόντα).
2 Историја
Во XV век во Дупјак е евидентирана 31 глава на домаќинствата Во османските даночни записници од средината на XV век, Дупјак е споменат со 18 семејства на Никола, Стајо, Јован, Лука, Јано, Проди, Ѓурко, Сирак, Димо, Мануел, Димо, Папа, Јано, Богоја, Настек, Којо, Коста и Димо, и една вдовица Мара. Вкупниот приход за царството од селото изнесувал 1.818 акчиња.
Во „Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. Дупјак се состоел од 50 семејства со 152 жители Македонци. Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 г. ''Дупјак'' имало 480 жители Македонци.
Во почетокот на XX век селото било меѓу ретките во Костурско под врховенство на Цариградската патријаршија. Според податоците на егзархскиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 г. во селото живееле 640 Македонци под патријаршијата и работело грчко училиште.
На Етнографската карта на Битолскиот Вилает од 1901 г. Дупјак се води како чисто македонско село во Костурската каза на Горичкиот санџак со 80 куќи.
Според Боривое Милоевиќ („Јужна Македонија“), на почетокот на Првата балканска војна сето население на Дупјак пребегнало во Сачишта, стравувајќи од турската војска. Турците потоа ги запалиле речиси сите куќи во селото. Во текот на Втората балканска војна, селото било окупирано од страна на грчките војски. По војните населението се вратило во селото. По крајот на Балканските војни, селото било вклучено во составот на Грција. На пописот од 1913 г. биле евидентирани 252 жители, додека на пописот од 1920 г., во селото биле евидентирани 219 жители. Во 1927 г., селото било преименувано во Диспилио. Во текот на Втората светска војна, селото било заземено од Германците.
Селото не настрадало во текот на Грчката граѓанска војна бидејќи се наоѓа во близина на Костур, и во селото во овој период се населиле жители од соседните села.
3 Демографија
Во 1928 г. селото броело 264 жители., додека во 1940 г. селото броело 257 жители.
Селото во пописот од 1951 г. броело 431 жител, на пописот од 1961 г., во селото живееле 377 жители, во 1971 г. имало 3491 жител, во 1981 г. имало 747 жители, додека во 1991 г. имало 1011 жители. Денеска, населението на селото е 976 жители според пописот од 2011 г.
4 Културни и природни знаменитости
Во 1932 г. за време на сувата зима, Костурско Езеро се повлекло и биле откриени остатоци од праисториска населба, денес наречена Дупјачка неолитска населба. Грчките археолози под водство на Антониос Керамопулос започнале ископувања на теренот во 1935 г. и откриле остатоци од градби и чамци. Ископувањата биле запрени во 1940 г. поради Италијанско-грчката војна, но подоцна во 1965 г. испитувањата продолжиле.
Во 1992 г. нова екипа на чело со Георгиос Хурмузијадис, професор по праисториска археологија на Солунскиот универзитет, започнал повторни ископувања. Населбата кај Дупјак била населена од крајот на средниот неолит (5600-5000 г. п.н.е.) до крајот на неолитот (3000 г. пр.н.е.). Во текот на ископувањата биле откриени керамика, дрвени структурни елементи на згради, семиња, коски, лични орнаменти, флејти (едни од најстарите во Европа) и што е најважно — дрвената Дупјачка таблица врз која има знаци или некаков натпис од VI милениум п.н.е.
4.1 Цркви
* Црква „Св. Никола“ — енориски храм од 1897 г.
* Црква „Вознесение Христово“ од XIX век
* Црква „Св. Атанасиј“ од 1991 г.
* Црква „Св. Архангели Михаил и Гаврил“ — средновековна црква во рушевини крај на езерскиот брег, 1 км северно од селото
4.2 Природни знаменитости
* Духло — пештера од културно и историско значење
5 Поврзано
* Дупјачка таблица
* Пополе