Советска економска блокада на Литванија

Советскиот Сојуз вовел економска блокада врз Литванија помеѓу 18 април до 2 јули 1990 година. До крајот на 1980-тите, Михаил Горбачов, лидер на Советскиот Сојуз, започнал политика на либерализација на политичкиот систем на земјата, и како резултат на тоа, се појавиле движења кои се залагале за автономија или независност во рамките на Советскиот Сојуз. Врховниот совет на Литванија потоа го усвоил Законот за повторно воспоставување на државата Литванија (Закон) на 11 март 1990 година. Функционерите на Кремљ побарале Законот да биде поништен, толкувајќи го како сецесионистичка работа, но Литванија ги игнорирала, тврдејќи дека биле насилно припоени во СССР уште во 1940 година. Горбачов испратил ултиматум на 13 април, барајќи од Литванците да се повлечат под закана од економски санкции. Бидејќи советските функционери не биле задоволни од одговорот од Литванија, блокадата започнала на 18 април во 21:25 часот.
Економската блокада го ограничило или откажало централизираното снабдување со енергетски ресурси, за кои Литванија била исклучително зависна од СССР, како и со прехранбени производи и фармацевтски производи. Во помала мера, ембаргото влијаело и врз Калининградската Област. Советскиот Сојуз ги затворил границите на републиката и ги блокирал банкарските сметки на Литванија. Бидејќи бунтовничката република чувствувала недостиг на основни производи, западните земји извршиле притисок врз Литванија и Советскиот Сојуз да постигнат компромис, што првично не можело да се постигне. Сепак, поради интензивирањето на внатрешните движења за суверенитет во другите четиринаесет републики на Советскиот Сојуз, особено во рамките на Руската Советска Федеративна Социјалистичка Република (РСФСР), блокадата била ублажена кон средината на јуни, а санкциите биле укинати на 2 јули. Ова се случило откако литванскиот парламент се согласил да ги укине ефектите од Законот и да започне разговори со советската страна. Долгоочекуваните преговори, сепак, не дале никакви резултати.
И покрај краткото траење, блокадата имала длабоки последици врз земјата. Вкупните загуби од блокадата на литванска страна надминале 500 милиони рубли, или 1,5% од бруто националниот производ (БНП). Илјадници работници ги загубиле своите работни места или останале без работа во своите фабрики бидејќи недостасувале залихи. Ефектите врз преминувањето на пазарот биле мешани. Ембаргото ја принудило Литванија да го централизира своето управување и да го зацврсти регулирањето на користењето на ресурсите. Претпријатијата создале партнерства со други компании, а Литванија преговарала за трговски договори со други републики, означувајќи премин кон капиталистичка економија. Исто така, ја натерало земјата да бара други начини за увоз на нафта и да започне индустриска експлоатација на своите ресурси. Економската блокада, исто така, го забавила темпото на одвојување на другите две балтички држави, Латвија и Естонија, од Советскиот Сојуз. Улогата на малцинствата (особено Полјаците) во блокадата е нејасна, но некои шпекулираат дека полското малцинство, кое било доминирано од просоветски политичари, било третирано преференцијално за време на блокадата од страна на Советскиот Сојуз.
1 Позадина
Кратко откако Германија и Советскиот Сојуз го потпишале пактот Молотов-Рибентроп во 1939 година, балтичките држави биле окупирани и нелегално приклучени во Советскиот Сојуз, кое било прекинато со тригодишна германска окупација пред да се вратат во СССР по Втората светска војна. И покрај тоа што биле дел од Советскиот Сојуз повеќе од 40 години, во 1980-тите, балтичките држави сè уште се сметале за малку поинакви од остатокот од СССР.
Откако Михаил Горбачов бил избран за лидер на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз (КПСС) во 1985 година, советската влада постепено вовела некои мерки за либерализација, вклучувајќи перестројка и гласност. Овие политики овозможиле масовни демонстрации во повеќето советски републики. Во балтичките држави, собирите, на кои првично протестирале против еколошките проекти на централната влада, станувале сè повеќе политички. До крајот на летото 1988 година, „Сајудис“, движењето кое првично било во корист на перестројката, побарало легализација на литванското знаме меѓу двете војни, оставка на владата на републиката и суверенитет за Литванија. До почетокот на 1989 година, движењето веќе се залагало за независност од СССР.
Овие барања на крајот биле спроведени. Во ноември 1988 година, Врховниот совет на Литванската Советска Социјалистичка Република го воспоставил тробојното знаме како знаме на републиката. Во мај 1989 година, републиката издала декларација за суверенитет. Со неа се потврдил приматот на литванското право, иако сè уште во рамките на Советскиот Сојуз. Иако декларацијата експлицитно го прекршил Член 74 од Уставот од 1977 година, во кој се вели дека советското право треба да преовладува во случај на конфликтно законодавство, службениците во Кремљ не презеле никакви дејствија - напротив, во ноември 1989 година, Советскиот Сојуз направил некои отстапки со одобрување на план за финансиска и економска автономија за балтичките републики.
Во исто време, откритијата во Литванија во врска со тајните протоколи од пактот Молотов-Рибентроп (чие постоење СССР го негирал) дополнително ја налутиле опозицијата, која побарала нивно откривање и осуда. Советскиот Сојуз формално го признал нивното постоење во декември 1989 година, по разгледувањето на избраниот комитет во Конгресот на народните пратеници, и ги прогласил за „''правно неодржливи и неважечки од моментот кога беа потпишани''“. Така, Горбачов се соочил проблеми во својата партија. Во декември 1989 година, Алгирдас Бразаускас, лидерот на Комунистичката партија на Литванија (КПЛ), објавил дека КПЛ е независна од КПСС, и покрај молбите на Горбачов да не го стори тоа. Лут, Централниот комитет на КПСС го испратил Горбачов во Вилнус за да го смири партискиот бунт. Сепак, првиот секретар не успеал да ги потчини партиските бунтовници и неговото патување само ги натерало Литванците посилно да притискаат за независност.
2 Обновување на независноста
На 7 февруари 1990 година, по наодите на советскиот парламент за пактот Молотов-Рибентроп, Литванија објавила дека декларацијата со која Литванија се приклучила кон СССР не ја претставува волјата на Литванците и затоа е ништовна. Еден месец подоцна, на 11 март, Литванија станала првата република што ја прогласила својата независност од СССР. Временскиот период имал за цел да го спречи изборот на претседател на Советскиот Сојуз, закажан за 15 март. Кога Вилнус испратил покана до Кремљ да започне преговори поврзани со враќањето на независноста следниот ден, советското раководство се разбеснило. Побарало од Врховниот совет на Литванија да го укине Законот за повторно воспоставување на државата Литванија, но Литванија го отфрлила барањето, а нејзиниот лидер, Витаутас Ландсбергис, апелирал до „демократските нации“ да ја признаат независноста на земјата. Горбачов подоцна предупредил, во обид да ја одврати Литванија од отцепување, дека доколку Литванија го стори тоа, Советскиот Сојуз ќе ги побара Вилнус и Клајпеда, кои не биле дел од Литванија во времето кога бил потпишан пактот Молотов-Рибентроп. Темата ќе се повтори во подоцнежните говори на Горбачов и на картите кои кружеле меѓу белоруските функционери.
Литванците тврделе дека бидејќи Литванија има континуитет на државата и бидејќи советската окупација била нелегална, преговорите можеле да се случат единствено врз основа на меѓународното право, но Советите го сметале тоа за обид за отцепување, за што, според нив, било предмет само на прописите на Унијата. Член 72 од Уставот од 1977 година предвидувал право на советската република да се отцепи, но советските власти немале намера да дозволат тоа да се случи толку лесно. Третата седница на Конгресот на народните пратеници ја прогласил декларацијата за независност за неуставна и ги прогласил сите еднострани декларации за независност за ништовни сè додека не се донесе закон што ја регулира сецесијата. Кога била усвоена на 3 април, условите наведени во документот се покажале практично невозможни за спроведување. Владата на Ландсбергис веднаш одговорила со писмо во кое се тврдело дека резолуцијата на Конгресот на народните пратеници е нелегална и инсистирал на разговори на рамноправна основа меѓу СССР и Литванија. Предлогот на претседателот Џорџ Х.В. Буш за смирување на ситуацијата со организирање референдум за независност бил цврсто отфрлен од Советите.
Кон крајот на март, советската влада наредила засилување на трупите во Литванија, внела околу 100 тенкови и 1.500 војници на улиците на Вилнус и зазела некои стратешки згради, вклучувајќи ја канцеларијата на обвинителот, аеродромот во Вилнус, Историскиот институт на партијата, седиштето на Комунистичката партија на Литванија и печатниците на главните весници и списанија во републиката. Дополнително, Горбачов издал декрет со кој:
* им наредил на офицерите на КГБ да го зацврстат надзорот на границите на Литванија (што исто така вклучувало затворање на единствениот граничен премин со Полска на 3 април), * задолжително предавање на ловните пушки од страна на населението,
* им наредил на сите странци (вклучувајќи дипломати и новинари) да го напуштат регионот.
Горбачов сè уште правел обиди да постигне компромис со Литванците преку тајно преговарање со Алгирдас Бразаускас, кој дотогаш станал заменик-премиер на Литванија; сепак, советскиот лидер се повлекол откако Бразаускас побарал претерана сума како компензација. Во меѓувреме, Советите брзо ја губеле контролата бидејќи Литванците го саботирале регрутирањето во Советските вооружени сили, одбивале да ги признаат советските службеници испратени од Москва и почнале да издаваат свои лични документи.
3 Блокада
На 13 април, Горбачов и Николај Ришков ( премиерот на СССР) издале ултиматум до Литванија, барајќи земјата да ја поништи декларацијата за независност и да ја врати приврзаноста кон советските закони во рок од два дена, и заканувајќи се со ембарго на производи платени со слободно конвертибилна валута доколку одбие. Тврдокорните во рамките на КПСС се насочувале кон државен удар; првично, Горбачов бил отворен да разгледа такво сценарио, но подоцна ги отфрлил таквите повици. Горбачов, наводно, размислувал и за целосна воена инвазија или преземање на директна контрола врз Литванија од Москва, но на крајот ги отфрлил и овие идеи. Затоа, Горбачов одлучил да се обиде со економска блокада, надевајќи се дека ќе поттикне народен бунт против литванското раководство и ќе го принуди да ја повлече декларацијата за независност. Ова решение, како што е формализирано во наредба на Советот на министри на СССР од 17 април, било избрано и покрај фактот што само претходниот месец, Јуриј Масљуков (директор на Госплан, советскиот централен комитет за планирање) ја уверил владата дека ембарго нема да се случи, бидејќи сметал дека тоа ќе биде премногу штетно за двете страни.
Литванија не одговорила во предвидениот рок; сепак, на 18 април, Врховниот совет на Литванија се обидел да го спречи ембаргото со декларација со која доброволно се воздржала од усвојување нови закони, во исчекување на она што литванските власти го нарекле „прелиминарни консултации“ меѓу Литванија и Советскиот Сојуз. Советите не биле импресионирани, и на 18 април, во 21:25 часот Кремљ ја започнал блокадата со запирање на испораките до рафинеријата за нафта Мажејкјај.
Првично, снабдувањето со 40-60 видови суровини и други производи било прекинато. Имено, снабдувањето со нафта било прекинато, а испораките на гас се намалиле за 84%. СССР, исто така, го укинал движењето на стоки и ја ограничил продажбата на гориво. Блокадата се влошила неколку дена подоцна, кога СССР престанал да снабдува јаглен, електрична енергија, хартија, прехранбени производи и фармацевтски производи, вклучувајќи ги и најосновните лекови и вакцини за болниците. Дополнително, Советскиот Сојуз, исто така, го ограничил пристапот до пристаништето во Клајпеда и ги блокирал банкарските сметки на Литванија. Границите биле затворени, а на странците им бил забранет влез. Војската ја презела контролата врз некои од печатниците.
Речиси веднаш, ембаргото влијаело врз секојдневниот живот на граѓаните. Цените во продавниците скокнале за околу три пати, под претпоставка дека воопшто има нешто за купување. Ова било влошено од доцнењата во исплатата на платите и рационализирањето на основните прехранбени производи. ''„Комерсант“'' објавил дека канистер бензин, кој би чинел 8 рубли во нормални времиња, скокнал на 50 рубли за помалку од една недела, иако некои Литванци кажале дека цените на бензинот останале на вообичаената цена од 20-30 копејки за литар. Како и да е, бензинот бил рационализиран на 20 литри по лице, а редиците до бензинските пумпи достигнале должина од неколку километри. Јавниот превоз бил принуден да ја намали фреквенцијата на услугата. Бидејќи недостасувало електрична енергија и хартија, радиодифузијата и печатењето весници биле исто така ограничени.
Според М. Гашкиене, кој бил одговорен за координација на ланците за снабдување со храна во Литванија, единствените фабрики кои не биле погодени од ефектите на ембаргото биле оние кои сè уште биле под директна контрола на Советскиот Сојуз. Сепак, ембаргото им наштетило на Советите, бидејќи стотици претпријатија во советска сопственост имале тешкотии да работат во услови на блокада. Особено, дел од извозот што првенствено бил произведен во Литванија (како што се делови за правосмукалки, пневматски сопирачки, телвизискицевки и црни кутии) не можел да се врати во Советскиот Сојуз. Исто така, бидејќи рафинеријата за нафта Мажејкјај, која не примила никакви количини нафта, морала да престане со работа, Советскиот Сојуз не само што не можел да извлече профит од нафтените производи, туку и снабдувањето со нафта било прекинато за Калининградската Област, која ефикасно станала енклава на СССР помеѓу Литванија и Полска. Снабдувањето со електрична енергија што нормално би течело низ Литванија, исто така, било прекинато.
3.1 Политички преговори
Советските напори да го изолираат проблемот на Литванија од светот и да ја поткопаат довербата во каузата за независност во голема мера имале спротивен ефект. Додека поддршката за Ландсбергис паднала од 45% на 28% во текот на месеците на блокадата, луѓето станале уште пообединети во спротивставувањето на Советскиот Сојуз. Стасис Жемаитис, работник од Маријамполе, се самозапалил во знак на протест против ембаргото.
Сепак, реакцијата на западните земји била прилично ладна. На 20 април, Франсоа Митеран, претседател на Франција, и Хелмут Кол, канцелар на Германија, ја повикале Литванија привремено да го суспендира процесот на враќање на независноста и побарале да преговара со Москва Во меѓувреме, тогашната премиерка Казимира Прунскиен ги посетила Осло, Копенхаген, Стокхолм и Отава, барајќи економска и политичка поддршка. На 3 мај, таа се сретнала со американскиот претседател Џорџ Х.В. Буш, а потоа, од 9 до 11 мај, разговарал со премиерката на Обединетото Кралство Маргарет Тачер, Митеран и Кол. Американските и британските лидери изразиле ограничена поддршка за Литванците и ги повикале да бараат компромис со Советите. Литванските претставници биле топло прифатени, но само како приватни гости.
Таквата воздржаност за отворена поддршка на Литванија во нејзините движења за независност се објаснувала со неколку фактори. Западните лидери генерално се плашеле од дестабилизација на ситуацијата во Советскиот Сојуз и го сакале Горбачов на функција, бидејќи Западот го сметал за пријателски владетел и гарант за демократска транзиција во Источна Европа. Западот, исто така, сметал дека Горбачов е клучната личност во преговорите за договори за контрола на оружјето и трговските договори, на кои Горбачов ставил силен акцент. Покрај тоа, посебните интереси на европските владетели од западниот свет, исто така, го одвлекувале вниманието од литванскиот проблем. Канцеларот Кол сакал успешно повторно обединување на Германија, на која ѝ биле потребни добри односи со Советскиот Сојуз, додека претседателот Митеран имал за цел да одржува пријателски односи со Германија за да ги олесни преговорите за реформирање на Европската економска заедница, која на крајот ќе стане Европска Унија. Тачер не изгледал особено заинтересирана за овој настан. На крајот, овие земји се дистанцирале од литванската криза.
Што се однесува до Соединетите Американски Држави, Претставничкиот дом на Соединетите Американски Држави го повикал Буш да ја признае независноста на Литванија, а група од девет сенатори го обвиниле за примена на двојни стандарди при третирањето на литванското прашање, но претседателот Буш посочил дека нема конструктивна улога што Соединетите Американски Држави би можеле да ја имаат во процесот и одбил да посредува во судирот. Сето тоа се случило и покрај долгогодишната политика на непризнавање на окупацијата на балтичките држави и поради неколку прекршувања на меѓународното и советското право. Сепак, внатрешно, администрацијата на Буш одлучила да ја одложи нормализацијата на трговијата со Советскиот Сојуз сè додека Горбачов не ја укине блокадата на Литванија.
Во Полска биле покажани попријателски ставови, при што владини делегации биле прифатени според официјалниот протокол за странски достоинственици. Полска понудила посредување во судирот што започнал на 11 март, па дури и потпишала економски договор со Литванија на 30 мај, но таа земја сè уште не го признала враќањето на независноста на Литванија, плашејќи се од одмазда од СССР.
Владата на Ландсбергис првично инсистирала дека Законот за враќање на независноста не може да биде предмет на преговори, додека советската страна барала тој да биде поништен пред да може да се започне каква било дискусија. Сепак, по совет на Германија и Франција, кога Прунскиен се сретнал со Горбачов на 17 мај, таа објавила дека процесот на враќање на независноста може да биде суспендиран, што ТАСС, советската државна новинска агенција, го посочило како минимален услов за започнување на преговорите. Шест дена подоцна, литванскиот парламент усвоил резолуција со која ги суспендирал сите закони усвоени по 11 март, кои биле поврзани со предметот на преговорите, но Советите не биле задоволни со отстапките и блокадата продолжила.
3.2 Укинување на ембаргото
До јуни, ситуацијата фаворизирала постигнување на некаков компромис. Литванија била исцрпена од блокадата, која ги принудило фабриките да се затворат. Општото население морало да се справи со недостиг од храна и енергија. Покрај тоа, редовните посети на премиерот на Литванија постепено го навеле литванското раководство да верува дека привременото укинување на Законот за реставрација е неизбежно за да се намалат тензиите.
Проблеми се појавиле и во Советскиот Сојуз. На 30 мај, Градскиот совет на Ленинград ја повикал централната влада да започне преговори со републиката под блокада, а Молдавска ССР гласала за признавање на независноста на Литванија следниот ден. Сепак, Борис Елцин бил тој што имал најголемо влијание. Два дена по неговиот избор за претседател на Врховниот совет на РСФСР, главната составна република на Советскиот Сојуз и онаа што ја вклучувала Калининградската Област, Елцин се сретнал со претставници на балтичките републики, вклучувајќи го и Ландсбергис, ветувајќи поддршка за нивната кауза за независност. Потоа, на 12 јуни, РСФСР се прогласила за суверена држава во рамките на СССР и, во својот деклариран капацитет како суверена република, објавила дека нема да ја спроведува блокадата. Во меѓувреме, Конгресот на Соединетите Американски Држави ја поврзал нормализацијата на трговијата со решавањето на блокадата во Литванија, што создало дополнителен притисок за решавање на проблемот.
На 16 јуни, Советите го зголемиле протокот на гас од 15% на 30% од нивото пред блокадата и дозволиле некои испораки на суровини, што овозможило делумно повторно отворање на некои индустриски постројки, вклучувајќи го и постројката за ѓубрива на Јонава. Тие, исто така, ветиле дека ќе ѝ дадат државност на Литванија 2-3 години откако го замрзнале прогласувањето на независноста. Од литванска страна, Ландсбергис, кој инсистирал дека Законот за враќање на независноста не е предмет на преговори, препорачал предлог до Сејмот за укинување на ефектите од Законот.
По две недели преговори, на 29 јуни, Врховниот совет на Литванија прогласила 100-дневен мораториум за „правните тужби кои произлегуваат“ (|iš jo kylančius teisinius veiksmus ) од декларацијата за обновување на Литванија од 11 март, која требало да стапи на сила штом ќе започнат преговорите со Советскиот Сојуз. Декларацијата не го претставувала самиот мораториум за независност, но овој пат, Кремљ одлучил да започне преговори со Литванија. Испораките на нафта биле обновени до вечерта на 30 јуни, додека на 2 јули блокадата нила целосно укината, што Николај Ришков, претседател на Советот на министри на СССР, го потврдил следниот ден. Конечно, на 6 јули, советските дипломатски агенции можеле повторно да им издаваат визи на странците што патуваат во Литванија, а на 7 јули, железничките врски меѓу СССР и Литванија биле целосно обновени.
4 Влијанија
4.1 Економски влијанија
Блокадата ги шокирало Литванците, кои не очекувале толку силна реакција од Советскиот Сојуз. Според Марта Олкот, која пишувала за „''Форин Аферс“'' на оваа тема, од сите сценарија што ги разгледувал Горбачов, токму економската блокада најмногу се плашел од Сајудис. Економијата на Литванија била цврсто интегрирана во економијата на СССР и, иако релативно развиена, сè уште била подредена на потребите на Советскиот Сојуз и како резултат на тоа користела мал локален увоз. Другите 14 републики биле дестинација на најголемиот дел од извозот (94,3% во 1990 година) и потекло на најголемиот дел од увозот (87,7% во 1990 година). Литванија била уште позависна од енергетските ресурси, со целосна зависност од гас од Советскиот Сојуз и само мало внатрешно производство на нафта.
Според литванските проценки, до крајот на блокадата, биле изгубени 415,5 милиони рубљи од производството, а литванскиот буџет претрпел дефицит од 125 милиони рубљи. (За споредба, годишните буџетски расходи на Литванската ССР во 1989 година достигнале 4.626 милиони рубљи). Хуфбауер и неговите соработници, кои напишале книга во која го оцениле успехот на економските блокади, процениле дека директните последици од блокадата ја чинеле Литванија 1,5% од БДП. Точниот број на отпуштени работници е непознат, но проценките варираат од 26.000 до 50.000 луѓе; Стенли Вардис, истражувач на Литванија од 20 век, вели дека 35.000 ги загубиле своите работни места, додека на неактивните работници им биле исплатени плати од литванската влада, што го проширило нејзиниот буџетски дефицит.
Бидејќи блокадата значела недостиг на важни ресурси, Литванија, која преминувала кон пазарно ориентирана економија, била принудена да го централизира своето управување и силно да ја регулира својата економија со цел да избегне исцрпување на залихите и да ги заштити потрошувачите од зголемување на цените. Ова одложило некои реформи на слободниот пазар, особено во споредба со Латвија и Естонија. Сепак, на долг рок, ова ѝ помогнало на земјата да даде приоритет на трговските договори со други земји и ги натерало претпријатијата да бараат соработка од други субјекти освен владата, со што ја пренасочила економијата кон западниот модел. На пример, Јуозас Олекас, тогашен министер за здравство на Литванија, забележал дека на земјата ѝ недостасуваат медицински материјали, но успеал да воспостави добри односи со Данска, благодарение на што недостигот на вакцини за болниците во голема мера бил ублажен. Владата на Литванија и локалните индустрии почнале активно да бараат директни односи со претпријатијата (кои не биле предмет на ембарго), честопати впуштајќи се во размена на стоки со републики богати со нафта (на пр. масло за путер или месо), како што се РСФСР и Казашката ССР. Ефектите од блокадата биле донекаде ублажени и од шверцерите што дејствувале на границите на Литванија, како и од полковите на Советската армија стационирани во земјата, кои тајно ги продавале резервите на нафтени производи што ги имале во гарнизоните.
Како одговор на блокадата, владата создала таканаречен Фонд, кој работел врз основа на доброволни донации на Литванците. До моментот кога завршила блокадата, владата собрала 7,6 милиони рубли, кои таа веднаш ги инвестирала во накит и злато за да избегне девалвација на рублите што ги добила. Во војводството Сувалки, Литванците, кои се значително малцинство во пограничната област, исто така придонеле за напорите.
Ембаргото имало длабоки последици врз енергетскиот сектор на Литванија. Во советско време, геолозите дупчеле терен за пребарување нафта во Латвија и Литванија, но економската блокада ја принудило Литванија да ја екстрахира за прв пат на индустриско ниво - во 1990 година, Литванците испумпале 12.000 тони фосилно гориво. Покрај тоа, балтичката земја не можела да увезува нафта по море не само поради поморската блокада, туку и затоа што нафтениот терминал во Клајпеда бил премногу мал за потребите на Литванија. Тоа ја поттикнало владата да изгради нов нафтен терминал во Бутинге, кој бил пуштен во употреба во 1998 година, заедно со продолжување на нафтоводот до новото морско пристаниште.
4.2 Латвија и Естонија
Советските репресии врз Литванија ја забрзале интеграцијата на трите балтички држави и создале еден вид солидарност меѓу партиите за независност во трите републики. Серија состаноци на висок профил се одржале меѓу лидерите на Литванија, Латвија и Естонија. Веќе во мај, трите држави потпишале договор со кој се обнови таканаречената Балтичка Антанта, меѓувоен договор кој барал политичка координација и воспоставиле Совет на балтичките држави, во суштина со истата цел. Од друга страна, економските санкции имале застрашувачки ефект врз каузата за независност на другите две балтички држави, кои, поради острата реакција на Кремљ и нивниот поголем дел од етничките малцинства, особено Русите, одлучиле да ги ублажат своите декларации за независност и генерално барале помалку конфронтациски ставови кон Москва.
4.3 Зголемени тензии со малцинствата
Во исто време како што се влошувале односите со Советскиот Сојуз, се разгорувал судирот помеѓу литванското мнозинство и полското малцинство во југоисточниот дел на Литванија и Русите во Висагинас, каде што се наоѓала јадрената централа Игналина. Неколку пати во 1990 и 1991 година, локалните самоуправи на овие области барале автономија и/или направиле обид да тврдат дека законите на Литванија не се однесуваат на нив.
Тензиите биле особено силни кај полското малцинство, кое се чувствувало дискриминирано од Литванците, не само поради малкуте образовни и економски можности во областа и официјалната јазична политика на Литванија, која налагала употреба на литванскиот јазик во државните згради без исклучоци за малцинствата. Додека првите обиди за воведување на полска самоуправа (или автономија) започнале кон крајот на 1988 година и почетокот на 1989 година, движењето добило значителен импулс по Законот од 11 март, а неговата ескалација се случила за време на блокадата. На 15 мај, окружниот совет на Шалчининкај гласал за непочитување на декларацијата за независност и признавање само на Советскиот Устав и советските закони; окружниот совет на Вилнус бил помалку радикален, но на 24 мај, сепак гласал за создавање полски национален округ и за осуда на Литванија за она што советот го сметал за кршење на човековите права и игнорирање на интересите на националните малцинства. Чеслав Висоцки, раководител на окружниот совет на Шалчининкај, објаснил дека КПСС, за разлика од Литванија, го поддржува создавањето на такви субјекти; тој продолжил тврдејќи дека единствениот начин за ублажување на тензиите е да се поништи декларацијата за независност. Двете одлуки на крајот биле поништени од Врховниот совет на Литванија како неуставни. Сепак, на 1 јуни, делегатите од регионите со мнозинство полско население апелирале до литванската влада, а не до Советскиот Сојуз, да создаде самоуправен ентитет, што според нив е единствениот начин да се обезбеди почитување на правата на Полјаците. Понатамошните подготовки на крајот довеле до прогласување на Полскиот национално-територијален регион во октомври 1990 година, кој политичарите сакале да биде дел од Литванија.
Мислењата се разликуваат за улогата на Полјаците во процесот на литванската борба за независност и во блокадата. Литванските, руските, и западните научници наведуваат дека Полјаците биле премолчено или директно поддржани од Москва и биле доминирани од промосковски политичари, како што се Јан Чеханович и Висоцки. Сајудис тврдел дека Полјаците биле манипулирани од московските комунисти, што ја навело партијата да усвои антиполска реторика. Винстон А. Ван Хорн и Алфред Ерих Сен кажале дека Москва им помогнала на полските региони да ја издржат блокадата (иако М. Гашкиене, висок владин службеник, му пишал на Алгимантас Гурецкас дека блокадата била применета рамномерно низ цела Литванија), додека Анатол Ливен подвлекува дека Здружението на Полјаци во Литванија всушност ја поддржувало независноста, но се соочило со жестока конкуренција од полските кандидати против независноста. Од друга страна, полските научници и членови на полската заедница велат дека полско-комунистичките врски се или претерување или литванска пропаганда.
5 Последици
Откако Литванија и Советскиот Сојуз нашле компромис врз кој би можеле да започнат преговорите, биле формирани комитети од двете страни за да се договорат за условите за понатамошен соживот. Ландсбергис, кој се сметал за помалку помирувачки од Прунскиен, бил шеф на литванската делегација, а Ришков ја предводел советската. Иако комитетите биле формирани во јули, преговорите не биле договорени сè до октомври. Кога групите требало да се состанат на 30 ноември 1990 година, советската делегација одбила да присуствува, наведувајќи ги подготовките за 4-тата седница на Конгресот на народните пратеници, и не бил одреден датум за нов состанок. Потоа Литванците го откажале мораториумот, враќајќи ги ефектите од Законот од 11 март, кој послужил како катализатор за јануарските настани од 1991 година. Советската агресија врз граничните пунктови на Литванија продолжила понатаму сè до неуспешниот државен удар во август 1991 година. До тогаш, независноста на Литванија била меѓународно призната (вклучително и од Руска СФСР и самиот Советски Сојуз).