Флуорелестадит

Флуорелестадит — редок несосиликат на калциум, со сулфат и флуор, со хемиска формула Ca<sub>10</sub>(SiO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>(SO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>F<sub>2</sub>. Тој е член на групата апатити, и формира серија со хидроксилелестадит.
1 Етимологија
Минералот првично бил именуван каковилкеит од Икл и Роџерс во 1914 година, во чест на Р. М. Вилке, колекционер и трговец со минерали. Во 1922 година, примерок од „вилкеит“ бил анализиран и било утврдено дека е доволно различен од материјалот опишан од Икл и Роџерс за да се смета за нов вид. Името „елестадит“ било предложено во чест на Рубен Б. Елестад (1900–1993), американски аналитички хемичар од Лабораторијата за анализа на карпи при Универзитетот во Минесота, САД.
Во 1982 година Роуз и Дан покажале дека односот Si:S е близок до 1:1, давајќи ја формулата Ca<sub>10</sub>(SiO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>(SO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>X<sub>2</sub>, каде X претставува флуор (F), хидроксил (OH) или хлор (Cl), и тие ги именувале минералите од оваа група како група на елестадит. Крајните членови на групата биле именувани хидроксилелестадит (X = OH), флуорелестадит (X = F) и хлорелестадит (X = Cl); идеалниот краен член хлорелестадит се претпоставува дека не постои во природата, иако е синтетизиран. Вилкеит бил дискредитиран како посебен вид, бидејќи не е краен член на ниту една серија на цврст раствор, туку е меѓучлен.
Името флуорелестадит било променето во елестадит-(F) во 2008 година и повторно вратено на флуорелестадит во 2010 година.
2 Структура
Елестадитите се несосиликати, односно минерали со изолирани SiO<sub>4</sub> тетраедри. Тие се членови на групата апатити, но додека фосфорот е еден од главните составни елементи на апатитот, кај елестадитот тој е речиси целосно заменет со сулфур и силициум, без значително менување на структурата. Кристалната класа е шестоаголна 6/m, просторна група P6<sub>3</sub>/m. Тетраедарските групи се распоредени така што ја создаваат 6<sub>3</sub> обратна оска, а атомите на флуор се сместени во канали паралелни со оваа насока. Некои извори даваат параметри на елементарна ќелија за една формулна единица по елементарна ќелија (Z = 1), но некои научници ја сметаат формулата за половина од вредноста прифатена од Меѓународниот минералошки сојуз (ММС), односно Ca<sub>5</sub>((Si,S)O<sub>4</sub>))<sub>3</sub>F, со две формулни единици по елементарна ќелија (Z = 2). Параметрите на ќелијата за природен, за разлика од синтетички материјал, се a = 9.41 до 9.53 Å и c = 6.90 до 6.94 Å. Роуз и Дан претпоставиле хипотетички чист краен член со a = 9.543 Å и c = 6.917 Å. Синтетичкиот материјал има a = 9.53 до 9.561 Å и c = 6.91 до 6.920 Å.
3 Изглед
Флуорелестадит се јавува како иглести или шестоаголни призматични, слабо оформени кристали, како и ситнозрнести агрегати. Кристалите се проѕирни, а агрегатите се полупроѕирни. Материјалот од Крестмор, Калифорнија, е светлорозово-црвен или жолт по боја, и типично се јавува во матрица од син калцит. Материјалот од Русија е бледо синкаво-зелен или безбоен. Огребот е бела со слаба синкава нијанса, а огребот е субсмолест на скршени површини, но многу блескав на призматичните лица.
4 Физички својства
Флуорелестадит покажува несовршена цепливост нормално на долгата кристална оска. Минералот е многу кршлив и се крши со школкаст прелом. Неговата тврдост е , помеѓу онаа на флуорит и апатит, а неговата специфична тежина е 3.03 до 3.07, слична на онаа на флуоритот. Лесно се раствора во разредена хлороводородна и азотна киселина и не е радиоактивен. При силно загревање, елестадитот (вилкеит) станува безбоен, а потоа при ладење добива бледо синкаво-зелена боја.
Минералот е едноосен (-), со показатели на прекршување n<sub>ω</sub> = 1.638 до 1.655 и n<sub>ε</sub> = 1.632 до 1.650. Понекогаш е флуоресцентен, бел до сино-бел или жолто-бел под краткобранова ултравиолетова светлина, и средно бело-жолто-кафеав или слабо бел под долгобранова светлина.
5 Појава
Типскиот локалитет е Јагленов рудник бр. 44, Копејск, Чељабински јагленов басен, Чељабинска Област, Јужен Урал, Русија, а типскиот примерок се чува во Ферсманов минералошки музеј, Академија на науките, Москва, Русија. Елестадит е скарнов минерал. Се јавува заедно со диопсид, воластонит, идокраз, монтицелит, окенит, везувијанит, калцит и други во Крестмор, Округ Риверсајд, Калифорнија, САД. Во Крестмор постои контактна зона помеѓу кристален варовник и гранодиорит. Областа била експлоатирана за варовник во почетокот на 1900-тите години, откривајќи разновидни сојузи на метаморфни минерали, вклучувајќи елестадит (именуван како вилкеит) со гранат, везувијанит и диопсид, во син калцит. На типскиот локалитет бил формиран во изгорени фрагменти од скаменето дрво во јаглени депонии, заедно со вар, периклас, магнезиоферит, хематит, сребродолскит и ангидрит. Елестадит (вилкеит) често се изменува во окенит.