Арк (Бухара)

Тврдина Арк — огромна тврдина во градот Бухара, Узбекистан, првично изградена и населена околу 5 век од н. е. Освен што е воена структура, таа исто така била град кој бил населен во поголемиот дел од историјата на тврдината од страна на разните кралски дворови кои имале власт над областа околу Бухара. Тврдината Арк се користела како тврдина сè додека не паднала во рацете на Русија во 1920 година. Денес е туристичка знаменитост и има музеи кои ја покриваат нејзината историја. Музеите и другите обновени области вклучуваат археолошки музеј, престолна соба, приемна и сала за крунисување, местен историски музеј и дворска џамија.
1 Опис
Тврдината Арк е големо земјено утврдување во северозападниот дел на денешна Бухара. Нејзиниот план наликува на неправилен правоаголник, малку издолжен од запад кон исток. Обемот на надворешните ѕидини е 789,6 м, а оградената површина е 3,96 хектари. Висината на ѕидовите се движи од 16 до 20 м.
Свечениот влез во тврдината е архитектонски врамен со две кули од 18 век. Горните делови на кулите се поврзани со галерија, соби и тераси. Постепено искачувачка рампа води низ портал, што се отвора со вител, и долг покриен ходник до џамијата Џума. Покриениот ходник овозможува пристап до складишта и затворски ќелии. Во средиштето се наоѓа голем комплекс згради, од кои една од најдобро зачуваните е џамијата Ул'дуктарон, поврзана со преданија за четириесет девојки, мачени и фрлени во бунар.
2 Градба
Се вели дека принцот Сијаваш ја изградил тврдината Бухара и на крајот бил погребан таму. По неговата смрт, големата тврдина била ставена вон употреба во знак на жалост за принцот. Три илјади години подоцна, Будун Бухар-Худат ја обновил тврдината. Бројни архитектонски аспекти биле под влијание на астролошки елементи. На пример, дворецот има седум камени столба за седумѕвезденото соѕвездие Голема Мечка. Соѕвездието, исто така, влијаело на целокупниот облик на тврдината. Темелите на тврдината биле под влијание и на топографијата и гробниците на областа. Постојат неколку различни видови гробници кои станале единствена особеност на Бухара. Поединечни гробници се наоѓале во градските згради, но имало и посебни гробници наменети за важни луѓе.
Според поставеноста градот бил поделен на три дела: тврдина, медина и предградија. Сите важни згради, како што се џамиите и владините писарници, се наоѓале во тврдината. Џамиите во неа биле направени од памук, дрво, глина и кал и печени тули. Печените тули се користеле за украсно обложување на џамиите. Првата џамија, Арсланкан, била изградена во 1119 година. Во текот на својот 349-годишен животен век, таа била обновена и проширена од владетелите Кохандиз и Шахристан. Владетелите, емирите и генералите живееле во рамките на ѕидините на Бухара. Надвор од тврдината биле предградијата, каде што се наоѓале бројни села. На крајот, бил изграден ѕидот Канпирак за да ги заштити жителите на овие села и да обезбеди поголема одбрана за тврдината.
3 Предание
Според преданието, тврдината Арка ја создал епскиот херој Сијаваш. Како млад човек, се криел од својата маќеа во богатата оаза Туран. Сијаваш и ќерката на месниот владетел Афрасијаб се заљубиле. Таткото на девојката се согласил да им дозволи да се венчаат, под услов Сијаваш прво да изгради дворец на место ограничено со кожа на бик, што очигледно било замислено да биде невозможна задача. Но, Сијаваш ја исекол кожата на бикот на тенки ленти, ги споил краевите и изградил дворец во рамките на оваа граница. Сијаваш е истакната личност во епската поема на Фирдуси, ''Шахнаме''. (Оваа приказна за кожата на бикот ја одразува и класичната легенда за Дидо и основањето на Картагина во Северна Африка, што е запишана во антиката.)
4 Историја
Тврдината била изградена врз остатоци од претходни градби, кои образуваат слој длабок дваесет метри под основата, а слоевите укажуваат дека на ова место биле изградени и уништени претходни тврдини.
Првото познато споменување на тврдината е во ''„Историјата на Бухара“'' од Наршахи (899–960). Абу Бакр напишал: „Бинду, владетелот на Бухара, ја изградил оваа тврдина, но таа наскоро била уништена. Многупати била градена, многупати уништена“. Абу Бакр вели дека последниот владетел кој ја обновил тврдината побарал совет од своите мудреци, а тие го советувале да ја изгради тврдината околу седум точки, во ист однос една со друга како ѕвездите на Големата Мечка. Така изградената тврдина никогаш повеќе не била уништена.
Староста на тврдината Арк не е точно утврдена, но до 500 година од нашата ера таа веќе била престојувалиште на месните владетели. Тука, во тврдината-цитадела, живееле емирите, нивните главни везири, воени водачи и бројни слуги.
Кога трупите на Џингис-хан ја освоиле Бухара, жителите на градот се засолниле во тврдината, но напаѓачите ги поразиле бранителите и ја ограбиле тврдината.
Во средниот век, тврдината била обновена од Рудаки, Фердуси, Авицена, Ал-Фараби, а подоцна и од Омар Хајам. Тука имало и голема библиотека, за која Авицена напишал:
Во оваа библиотека најдов книги за кои никогаш не знаев и никогаш порано во животот не бев видел. Ги прочитав и се запознав со секој научник и секоја наука. Вратите на вадхновението ми се отворија кон големи длабочини на знаење за кои никогаш не сум ни претпоставувал дека постојат.
Најверојатно, библиотеката била уништена во едно од освојувањата на Бухара.
За време на Руската граѓанска војна, тврдината била сериозно оштетена од трупите на Црвената армија под водство на Михаил Фрунзе за време на Битката кај Бухара во 1920 година. Фрунзе наредил тврдината да биде бомбардирана со авиони, кои уништиле голем дел од структурата. Исто така, постои причина да се верува дека последниот емир, Мухамед Алим Кан (1880–1944), кој избегал во Авганистан со кралската ризница, наредил тврдината да биде дигната во воздух за да не можат болшевиците да ги осквернат нејзините свети места (особено харемот).
Археолозите докажале дека Бухара е основана јужно од долниот тек на реката Заравшан, која тука се дели на неколку канали, на ниска мочурлива рамнина, над која огромниот вештачки рид на градската тврдина - Арк - сè уште се издига денес. Научниците верувале дека оваа тврдина била пространа, постојано обновена и доградена утврдена куќа. До 5 и 6 век, таа веќе се проширила и станала моќна тврдина со две порти (на запад и исток), високо над рамнината. Преданијата ѝ припишуваат долга историја на Бухара и го поврзуваат нејзиното основање со митскиот херој Сијаваш, чија гробница наводно се наоѓала на источната порта на Арк. Во времето на Кушан, се појавило село недалеку од тврдината и југоисточно од неа, кое на крајот се преобразило во Шахристан.
Во 7 век, утврдувањата на тврдината биле обновени и во неа бил изграден нов дворец Бухарска Худа, чиј план, како што ни кажува Нарсаки, за магични цели го следел обликот на соѕвездието Голема Мечка. До дворецот биле изградени писарски простории, ризница, затвор и храм. Зад западната порта се протегало обработливо земјиште и градини, над кои се издигале повеќе од две илјади утврдени градби и стотици селски имоти, исто така утврдени и не многу различни од замоците. Портата гледала на плоштад наречен Регистан - „Песочен“. Источната порта, која подоцна била уништена, била свртена кон блискиот Шахристан.
Во 8 век, во времето на доаѓањето на Арапите, постоел дворецот Бухарска Худа, светиот гроб на легендарниот јунак Сијаваш и храм што Кутајба ибн Муслим го претворил во џамија. Првата џамија во Бухара ја изградиле Арапите во 713 година во тврдината на местото на „пагански“ храм. Оваа џамија била преместена од тврдината во областа помеѓу тврдината Арк и Шахристан кон крајот на 8 век.
За време на Саманидското Царство, бил создаден плоштадот Реџистан помеѓу високата западна фасада на тврдината и ѕидот Рабад, на кој бил изграден дворец со портал, признат од ал-Истакри како највеличествениот во исламските земји. Порталот бил свртен кон влезот во тврдината.