Тибетско писмо

Тибетското писмо е официјално писмо за тибетските и некои останати јужноазиски јазици. Тибетското писмо не е азбука, туку абугида и е дел од групата на индиски писма. Како и сите абугиди, така и ова писмо е азбучно-сегментско, односно секој знак е составен од комбинација на согласка и самогласка. Печатната форма на тибетското писмо се нарекува „учен“ (; 'со рака'), додека пак ракописната форма на писмото се нарекува „уме“ (; 'безглавно').
Ова писмо е тесно сврзано со поширокиот тибетски културен идентитет. Освен во Тибет, ова писмо се користи и во Бутан, Индија, Непал и Пакистан. Од тибетското писмо настанале следниве писма: лумбуанско писмо, лепчанско писмо, и пагспа. Тибетското писмо настанало од писмото брами или „индиско писмо“.
1 Печатна и ракописна форма
Печатната форма на тибетското писмо се нарекува „учен“ (; 'со рака'), додека пак ракописната форма на писмото се нарекува „уме“ (; 'безглавно'). Ракописната форма ја нема препознатливата главна црта.
2 Опис
Како и кај останатите индиски писма, така и кај ова, секоја согласка (или знак за согласка) ја содржи зададената согласка и самогласката 'а'. Уникатна особина на тибетското писмо е тоа што согласките може да се запишат како радикали (нормална состојба) или може во друг облик, како што се горниот и долен индекс. Горниот индекс е за согласките 'р', 'л' и 'с', а долниот индекс е за согласките 'ј', 'р', 'л' и 'w'. Како пример за ова е земен радикалот 'ка' и неговите комбинации 'кра' и 'рка'. Во двата случаи, знакот за 'ка' се користи, но кога 'р' е во средината, тогаш таа буква се пишува во долен индекс. Од другата страна пак, кога 'р' е пред согласката и самогласката ('ка'), тој глас се пишува во горен индекс. 'Р' ја менува својата форма кога е во горен индекс; како རྐ рка. Сепак, исклучок на ова е 'рнја' (rnya). Слично, согласките w, r, и y менуваат форма кога се под согласките; како kwa; kra; kya.
Покрај формите на горен и долен индекс, некои согласки може да ги имаат и следните позиции: ''прескриптивна'' (пред дадената согласка), ''поскриптивна'' (по дадената согласка) и ''пост-постскриптивна'' (и две места по дадената согласка). Така на пример, согласките 'g', 'd', 'b', 'm' и ’a може да се користат во прескриптивна позиција лево од останатиот радикал, додека постскриптивната позиција може да ја имаат следниве согласки 's', 'g', 'n', 'b', 'd', 'm', ’a, 'r', 'n̄', 's' и 'l'. Третата позиција се јавува кај 'd' и 's'.
Самогласките во ова писмо се 'a', 'i', 'u', 'e' и 'o'. Самогласката 'а' е присутна (во изговор и правопис) кај сите знаци за согласки. Останатите самогласки се означуваат во зборот со употреба на самогласки знаци, како во примериве ka, ki, ku, ke, ko. Самогласките 'и', 'е' и 'о' се над согласката, а 'у' во под. Нема правописни знаци за кратки и долги самогласки, освен кај транслитерација на санскритски зборови.
Во тибетскиот, слоговите (зборовите) се пишуваат од лево кон десно. Слоговите се одделени со 'цег' (་) бидејќи голем број од тибетските слогови (зборови) се едносложни. Овој знак служи како празно место бидејќи во јазикот такво нешто технички не постои.
Тибетското писмо нема знаци и за тоновите, бидејќи некои тибетски јазици имаат тонови. Во времето кога се создавало писмото, сите дијалекти и тибетски јазици немале тонови.
Тибетското писмо има 30 самогласки, познати и како радикали.
ཀ ka, ཁ kha, ག ga, ང nga
ཅ ca, ཆ cha, ཇ ja, ཉ nya
ཏ ta, ཐ tha, ད da, ན na
པ pa, ཕ pha, བ ba, མ ma
ཙ tsa, ཚ tsha, ཛ dza, ཝ wa (првично не била дел од писмото)
ཞ zha , ཟ za, འ 'a
ཡ ya, ར ra, ལ la
ཤ sha , ས sa, ཧ ha
ཨ a
3 Транслитерација на санскритскиот
3.1 Самогласки
деванагари, МАТС, тибетски, самогласен знак, деванагари, МАТС, тибетски, самогласен знак
अ, औ
आ, ऋ
इ, ॠ
ई, ऌ
उ, ॡ
ऊ, अं
ए, अँ
ऐ, अः
ओ
3.2 Согласки
деванагари, МАТС, тибетски, деванагари, МАТС, тибетски
क, द
ख, ध
ग, न
घ, प
ङ, फ
च, ब
छ, भ
ज, म
झ, य
ञ, र
ट, ल
ठ, व
ड, श
ढ, ष
ण, स
त, ह
थ, क्ष
Санскритските согласки ट ठ ड ण ष (, , , , ) се претставени со превртување на буквите (ta, tha, da, na, sha) за да се добие (Ta, Tha, Da, Na, Sa). Класично правило е да се транслитерираат च छ ज झ (ca cha ja jha) со (tsa tsha dza dzha), но денес може да се сретнат и (ca cha ja jha).
4 Поврзано
* Тибетски јазик
* Ѕонгка
* Тибет
* Брами
* Деванагари
* Пагспа
* Тибетска калиграфија