Пирамида (геометрија)

:''За другите значења на поимот видете ја страницата за појаснување.''
Пирамида
Страни, ''n'' триаголници,1 ''n''-аголник
Рабови, 2''n''
Темиња
Група на симетрија, C<sub>''n''v</sub>, [''n''], (*''nn''), ред 2''n''
Вртежна група, C<sub>''n''</sub>, [''n'']<sup>+</sup>, (''nn''), ред ''n''
Дуален полиедар, самодуален
Својства, испакнат
Пирамида или шилник — геометриско тело составено од основа која претставува многуаголник, и онолку ѕидови (бочни страни) колку што има страни основата. Всушност, пирамидата е рабесто геометриско тело (полиедар) кој е ограничен со еден конвексен многуаголник, а останатите ѕидови се триаголници што имаат заедничко теме и по една заедничка страна со многуаголникот. Конвексниот многуаголник се вика основа на пирамидата, а триаголниците се викаат бочни ѕидови и ја сочинуваат обвивката на пирамидата. Нивната заедничка точка се вика теме на пирамидата. Притоа, пирамидата чија основа е правилен многуаголник, а бочните рабови се еднакви меѓу себе, се вика ''правилна пирамида''.
Пирамидата е дефинирана:
* Кога основата (која претставува многуаголник) е поставена во теоретска рамнина
* Постои висина, чија почетна точка е во рамнината
* Крајните точки на висината се споени со основата
1 Цртање на пирамидата
При цртањето на пирамидата се постапува слично како и при цртањето на призмата: Основата на пирамидата се поставува во хоризонтална положба, а висината ја цртаме нормално на основата, односно паралелно со рамнината на цртањето. Од подножната точка на висината (ортогоналната проекција на врвот) се повлекува нормала на основата и на неа се нанесува висината. На тој начин е определен врвот на пирамидата. Притоа, подножјето на висината е во тежиштето на основата. Ортогоналната проекција на врвот кај правилната четириаголна пирамида е во пресекот на дијагоналите на основата. Бочните ѕидови на правилната пирамида се складни рамнокраки триаголници. Бочната висина на правилната пирамида се вика ''апотема''. Триаголната пирамида уште се вика тетраедар, а нејзина основа може да биде кој и да било ѕид.
2 Поделба
Во однос на основата пирамидите се поделени на:
* триаголни (основата претставува геометриска слика — триаголник)
* четриаголни (основата претставува — четириаголник)
* повеќе страна пирамида (основата е повеќеаголен многуаголник)
Пирамидата е правилна кога сите страни се еднакви по должина.
Во однос на аголот помеѓу висината и рамнината, пирамидите се поделени на:
* рамни
* коси
3 Зафатнина и плоштина
Според принципот на Кавалијери, две пирамиди што имаат еднакви висини и еднакви плоштини на основите, имаат еднакви зафатнини. Оттука, зафатнината на триаголната пирамида е еднаков на третина од производот на плоштината на основата и должината на нејзината висина. Формулата за пресметување на зафатнината на призмата е::<math> \mathit{V}=\frac{1}{3}\mathit{B}\mathit{v}</math>
Формулата за пресметување на плоштината на пирамидата е:
:<math> \mathit{O}=\mathit{P}(baza)+\mathit{P}(s_1)+\mathit{P}(s_2)+...+\mathit{P}(s_n) \,\!</math>
Плоштината на пирамидата е еднаква на збирот на плоштината на основата (В) и плоштината на бочните ѕидови, односно обвивката (М), т.е. P = B + M. За плоштината на пирамидата важи следнава теорема: Ако две пирамиди имаат еднакви висини и еднакви плоштини на основите, тогаш нивните паралелни пресеци што се на еднакво растојание од врвот имаат еднакви плоштини.
Плоштината на потсечената пирамида се пресметува според формулата: P = B + B1 + M, каде: B и B1 се плоштините на основите, додека M е плоштината на бочните ѕидови.
4 Пресек на пирамида
Ако пирамидата се пресече со рамнината Σ, тогаш нивниот заеднички дел претставува многуаголник и се вика ''пресек на пирамидата''. Пресекот може да биде: паралелен, ако рамнината Σ е паралелна со основата на пирамидата, и дијагонален, ако рамнината Σ минува низ два несоседни бочни рабови. За паралелниот пресек на пирамидата важи следнава теорема: Ако пирамидата се пресече со рамнина што е паралелна со основата, тогаш: 1) бочните рабови и висината со пресекот се поделени на пропорционални отсечки; 2) основата и пресекот се слични многуаголници; 3) плоштината на пресекот и плоштината на основата се однесуваат како квадратите на нивните растојанија до врвот на пирамидата. Инаку, делот од пирамидата кој е ограничен со основата и со еден паралелен пресек се вика ''потсечена пирамида''.
5 Наводи
it:Piramide#La piramide in geometria