Влодзимеж Тетмајер

Влодзимеж Пшерва - Тетмајер (роден на 31 декември 1861 година во Харклова, починал на 26 декември 1923 година во Краков ) — полски сликар и графичар, еден од водечките претставници на Млада Полска ; политичар (активист за независност). Полубрат на поетот Кажимеж Пшерва-Тетмајер .
1 Биографија
Влодзимеж бил син на Адолф Тетмајер и неговата прва сопруга, Леонија (моминско Кробичка). Во периодот 1875–1886 год. студирал на Факултетот за ликовни уметности во Краков, потоа накратко во Виена, помеѓу 1886–1889 година во Минхен и на Академијата Колароси во Париз, а во периодот 1889–1895 година на Одделот за композиција, предводена од Јан Матејко, се до неговата смрт во 1893 година.
Во 1890 година, се оженил со Ана Миколајчиковна, ќерка на селанец од Броновице, каде што подоцна живееле, во дрвена, сламена куќа. Чест гостин на Влодзимеж Тетмајер во Броновице бил поетот Луџан Рајдел, кој се оженил со сестрата на Ана Тетмајер, Јадвига Миколајчиковна. Свадбената прослава на оваа двојка (20 ноември 1900 година во куќата на Тетмајер) била претставена во драмата ''Свадба'' од Станислав Виспијански; Тетмајер таму бил овековечен како Домаќинот . Главниот лик на новелата „''Прекрасно обоен“'' (1897) исто така била инспирирана од Влодзимеж Тетмајер.
Станал член во одделот на Гимнастичкото друштво „Сокол“ во Краков во 1894 година. Во 1911 година, Влодзимеж Тетмајер станал пратеник во австрискиот парламент како член на Полската Народна Партија а исто бил член на привремениот одбор на полската воена ризница во 1912 година. Во декември 1913 година, за време на поделбата во ПНП, застанал на страната на солидаризмот и независноста. Станал член на финансискиот оддел на Привремената комисија на Конфедеративните партии за независност. Бил и ко-основач на ПНП "Пиаст", како и ко-креатор на „Стрелец“ и ги организирал вежбите во Броновице. На 25-26 август 1912 година учествувал на иредентистичкиот конгрес во Закопане. Се приклучил на одборот на полската воена ризница. На 10 ноември 1912 година претседавал со основачкиот состанок на Привремената комисија на Конфедеративните партии за независност, а потоа учествувал во нејзината работа.
Во 1914 г. станал член на Граѓанскиот комитет на полската воена ризница. По избувнувањето на војната бил делегиран во Врховниот национален комитет. На 28 октомври 1918 година станал член на полската комисија за ликвидација во Краков. Во јануари 1919 година заминал на мировната конференција во Париз, каде што, заедно со Миколај Реј, посредувал во преговорите меѓу тимот на Роман Дмовски и претставниците на Јозеф Пилсудски. За време на Полско-советската војна, работел во Државниот комитет за одбрана во Западна Малополска како шеф на пропагандниот оддел и полномошник на Советот на Варшава и на крајот станал и претседател. На почетокот на април 1919 година бил назначен од министерот за култура и уметност за делегат на Генералниот делегат во Краков.
Влодзимеж Тетмајер, исто така, ја дизајнирал офицерската значка на Синдикатот на стрелачите (т.н. чадор).
Најпознатиот политички чин на Влодзимеж Тетмајер е неговата резолуција донесена од Полскиот клуб на пратеници во виенскиот парламент, а потврдена и потпишана на 28 мај 1917 година од т.н. „Парламентскиот круг“ во Краков, дека единствениот стремеж на полскиот народ е да ја поврати независна и обединета Полска со излез на море.
Во 1918 година бил шеф на воениот оддел на Полската комисија за ликвидација.
На барање на Јозеф Пилсудски, тој станал член на Полскиот национален комитет во 1919 година. Бил испратен како експерт заедно со полската делегација на Париската мировна конференција во 1919 година, каде се расправало за политички и дипломатски прашања.. На 20 август 1920 година станал претседател на Државниот комитет за одбрана во Краков.
Во 1921 година го основал Полскиот национален институт во Вабржено, кој требал да ги брани полските прашања во Померанија.
Со актот за номинација од 2 август 1921 година, шефот на државата, Јозеф Пилсудски, „во согласност со чл. 6 од Законот од 4 февруари 1921 година за основање на Орденот Полониа Реститута го назначил Влодзимеж Тетмајер за член на орденот.
Влодзимеж Тетмајер бил погребан на 30 декември 1923 година на гробиштата Пастерник во Броновице (Краков). Според извештаите од крајот на 1923/1924 година, погребот се одржал на 29 декември 1923 година (погребната миса ја служел отец Чеслав Вадолни, а Винсенти Воџиновски и Болеслав Почмарски одржале говор) .
.Имале три ќерки: Јадвига (Наимска), Јулијана Ана наречена Ханка (од 1923 година, сопруга на мајорот Стефан Фелстињски) и најмладата Кристина. За време на Втората светска војна, неговата сопруга и најмладата ќерка Кристина, заедно со зетот, шумски инженер, биле депортирани во СССР. По завршувањето на војната неговата сопруга и ќерката земинале за Персија и Индија. Во подоцнежните години, сопругата на Тетмајер се вратила во Броновице во Краков, каде што и починала. Ќерката Кристина повторно се омажила, за Збигњев Скепски и живеела до 2009 година.
2 Творештво
Тетмајер сликал главно сцени од рурален живот ''Додворување'', ''Свето срце во Броновице'', Жетвари, Орање, како и пејзажи и црковни полихроми (вклучувајќи ја и капелата на кралицата Софија, во катедралата Вавел, во катедралата во Сосновец, во капелата на орлите во катедралата Св. Епископот Николај во Калиш, црквата Корпус Кристи во Биец, базиликата Богородица на Ангелите во Калварија Зебжидовска, капелата Св. Јан Непомуцен во црквата Света Марија во Краков) .
3 Комеморација
Посмртната маска на Влодзимеж Тетмајер ја направил неговиот зет Стефан Фелштински.
На 1 февруари 1924 година во просториите на палатата на Друштвото на пријатели на ликовната уметност во Краков отворена била изложба на делата на Влодзимеж Тетмајер.
Влодзимеж Тетмајер е патрон на основното училиште бр. 50 во Краков - Броновице Мале.
Фондацијата Карол Еугениуш Леваковски, првиот претседател на Полската народна партија, вовел награда наречена според Влодзимеж Тетмајер. Меѓу добитниците на оваа наградата се: Елжбиета и Збигњев Константи, Марија Ридлова (кустос на Музејот во Броновице) и Јануш Гмитрук (директор на Музејот на историјата на полското народно движење).
На 12 декември 2013 година, на 90-годишнината од неговата смрт, Парламентот на Република Полска усвоил резолуција за почитување на споменот на Влодзимеж Пшерва-Тетмајер.
Со резолуцијата од 29 ноември 2022 година на Парламентот на Република Полска на 100-годишнината од неговата смрт 2023 година е назначена како „Година на Влодзимеж Пшерва-Тетмајер“ .
4 Влодзимеж Тетмајер во филм
Во 1972 г Анджеј Вајда го снимил филмот ''Свадба'', во кој Марек Валчевски ја игра улогата на домаќинот (Влодзимеж Тетмајер).
5 Награди и пофалби
* Офицерски крст на Полониа Реститута - на Република Полска, за заслуги во полето на уметничката и граѓанската дејност (13 јули 1921 година, како еден од првите 15 луѓе наградени со Орденот)
* Командантски крст на Редот на Полониа Реститута - член на орденот на Полониа Реститута (29 декември 1921 година)
* Крстот на независноста - постхумно - за борба за независност (19 декември 1930 година)
* Ѕвездата на Горна Шлезија - постхумно - за учество во востанијата во Горна Шлезија како признание за заслуги во борбата за вечните права на Пјаст Шлезија (мај 1931 година)
6 Библиографија
* Јан Чернецки, ''Влоџимиерз Тетмајер'', серија: ''Современо полско сликарство'', з. II, Краков“ Објавено од Ј. Чернецки во Виеличка, печатење: В. Л Анчика и компанија, 1911 година.
* Тадеуш Доброволски, ''модерно полско сликарство'', кн. II, Вроцлав – Краков: Zakład Narodowy im. Ossolińscy – Издавачка куќа, 1960, стр. 324–332.
* Тадеуш Доброволски, ''полско сликарство на последните двесте години'', ед. III, Вроцлав-Варшава-Краков-Гдањск-Лоѓ: Zakład Narodowy im. Семејството Осолински. Издавачка куќа, 1989 година, стр. 228–230.
* Józef Dużyk, ''Слава, г-дин Włodzimierz.''''Приказната за Влоџимиерз Тетмајер'', ед. II продолжен, Краков: Fundacja im. Włodzimierz Tetmajer, Wydawnictwo „Czuwajmy“, 1998 година.
* С Dziedzic, ''Włodzimierz Tetmajer'', [во:] ''Historia Literatury Polskiej'', кн. VII: ''Млада Полска'', дел 2, ед. Д-р А Скочек, Бохнија–Краков–Варшава: Wydawnictwo SMS, 2006, стр. 339–362.
* Јулијан Кжижановски, ''полски неоромантизам 1890–1918 година'', изд. 3, Националниот институт на Ossolińscy – Wydawnictwo, 1980, стр. 432.
* о. Józef Andrzej Nowobilski, ''Włodzimierz Tetmajer'', Краков: Fundacja im. Włodzimierz Tetmajer, Wydawnictwo Czuwajmy, 1998 година.
* о. Јозеф Анджеј Новобилски, ''Свето ѕидно сликарство од Влоџимиерз Тетмајер'', Фондација. Włodzimierz Tetmajer, Wydawnictwo Czuwajmy, Краков 1994 година.
* Леокадија Пошпиехова, ''Книжевното дело на Влоџимиерц Тетмајер'', Вроцлав–Варшава–Краков–Гдањск: уредник Националниот институт на Осолиши, 1974 година.