Јанчиште

Јанчиште — село во Општина Јегуновце, во областа Долен Полог, во околината на градот Тетово.
1 Потекло и значење на името
Името на селото првпат се сретнува во историските документи како Јанчишта во век (1349 г.). Името доаѓа од ојконимот Јанче и додавање на -иште, што има значење „место каде што се наоѓа(ло) Јанче“. Другото објаснување е дека името доаѓа од личното име Јанко со додавање на суфиксот -иште.
2 Географија и местоположба
Селото се наоѓа во источниот дел на областа Долен Полог, сместено на територија на Општина Јегуновце, на алувијална рамнина од левата страна на реката Вардар. Селото е рамничарско, на надморска височина од 390 метри. Од градот Тетово е оддалечено 18 километри.
Низ селото поминува регионалниот пат 2242, кој ги поврзува селата Желино и Јегуновце.
Селото се наоѓа на рамна пространа тераса висока 6 метри над реката Вардар. Соседни села се Копанце на југоисток, Прељубиште на југозапад и Подбреге на североисток. На селскиот атар лесно може да се дојде до вода за пиење, бидејќи подземната вода е доста плитка. Околу селото извираат изворите Лопуф, Струкојца, Чешма, Бела Вода, Ибројца и Кандејца.
Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Црквиште, Чешма, Јасика, Орче, Рупа, Ќерамидница, Бела Вода, Караорман, Убоо Поле, Голема Нива, Кандејца, Бучеј, Разори, Ибројца, Тумба, Исмаилица, Бресчиња, Пашина Ливада, Јелок, Глибаќ, Глувчејца, Југурџино и Струкојца.
Селото има збиен тип и куќите се групирани во две маала наречени Горно и Пашино Маало.
3 Историја
Јанчиште е старо село, првпат споменат во повелба на Стефан Душан во 1349 година, кога неговата селска црква „Св. Никола“ била приложена на манастирот „Св. Пантелејмон“.
Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од нахијата Калканделен и имало 39 христијански семејства и 2 вдовици христијани.
Се пренесува предание дека селото еднаш за време на отоманскиот период опустело. Подоцна, било обновено од предците на денешните постари селски родови. Како најстари родови се сметаат Чадини и Чукаловци.
По обновувањето на селото, Јанчиште станало чифчиско село. Сопственици на четирите чифлици биле Реџеп-паша, Мемет-паша, Есат-паша и Вели-ага. Есат-паша живееле во Желино. Мештаните почнале да ја купуваат земјата кон крајот на век. Дефинитивно се ослободило дури во 1912 година.
4 Стопанство
Атарот на селото не е голем и зафаќа простор од само 5,1 км<sup>2</sup>, при што преовладува обработливото земјиште со површина од 395 хектари, на шумите отпаѓаат 83 хектари, а на пасиштата само 16 хектари.
Во основа, селото има полјоделска функција. Во него има неколку услужни објекти. Во Јанчиште има плантажи за производство на малини и ладилник.
5 Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Јанчиште живееле 145 жители, сите Македонци. Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Јанчиште имало 208 Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија.
Според Афанасиј Селишчев во 1929 година, Јанчиште е село во Шемшевска општина и има 40 куќи со 424 жители.
Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на Кралство Југославија во 1931 година, селото имало 350 Македонци.
Јанчиште е средно по големина село, коешто во 1961 година броело 641 жител, а во 1994 година 610 жители, од кои 564 жители биле Македонци, а 46 Срби.
Според последниот попис од 2002 година, во селото Јанчиште живееле 587 жители, од кои 544 Македонци и 43 Срби.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 481 жител, од кои 451 Македонец, 18 Срби, 1 останат и 11 лица без податоци.
5.1 Родови
Јанчиште е македонско село.
Според истражувањата од 1947 година, родови во селото се:
* Доселеници: ''Чадини'' (1 к.) и ''Чукаловци'' (1 к.), најстари селски доселеници. Нивните предци во времето на доселување во атарот на селото наишле само на шума, по што го изградиле селото. Од првиот род има иселеници во Тетово (две семејства) и во Русе (едно семејство); ''Савевци'' (4 к.), стари доселеници, не знаат од каде се доселени. ''Шоповци'' (6 к.), доселени се од селото Готовуша во Сириниќ (денес во Косово), го знаат следното родословие: Ристо (жив на 70 г. во 1947 година) Аврам-Тасе-Петар, кој се доселил во селото. Имаат иселеници во Тетово (две семејства); ''Расимовци'' (1 к.), место на потекло како и кај ''Шоповци''. Овде се доселиле многу рано и кажувале дека во Готовуша имале воденица. Имаат иселеници во Скопје (едно семејство); ''Котлинци'' (10 к.), доселени се од селото Котлина кај Качаник, порано општина Витина (денес во Косово) и го знаат своето родословие Тодор (Тоде) (жив на 62 г. во 1940-тите); Апостол-Сибин-Спасе. Во 2019 година родот Котлинци познава осум колена: Спасе-Сибин-Апостол-Тодор(Тоде)-Јорда-Митко-Огнен-Луна. Родот Котлинци заклучно со 2009 година има преку 393 лица, кои живеат во Јанчиште, Тетово, Скопје, Детроит и други места. Домашна слава на родот Котлинци е Св. Аранѓел;''Ивановци'' или ''Ивањци'' (3 к.), доселени се на средината од XIX век од селото Иваје кај Качаник, тоа село е сега албанско, го знаат следното родословие: Сибин (жив на 45 г. во 1940-тите) Мојсије-Спасо, се доселил таткото на Спасо. Имаат иселеници во Скопје (едно семејство), Белград (едно семејство) и во Русе (едно семејство); ''Ѓурковци'' (2 к.), доселени се од некое село кај Качаник. Имаат иселеници во Русе (едно семејство); ''Љамовци'' (6 к.), доселени се однекаде; ''Шутко'' (1 к.), доселени се однекаде. Имаат иселеници во Тетово (едно семејство); ''Угриновци'' (1 к.), стари доселеници со непознато потекло. Во минатото биле многу богати; ''Гаџовци'' (1 к.), доселени се од селото Сретска (Косово). Спаѓаат во редот на постарите доселеници; ''Милковци'' (3 к.), доселени се однекаде, а по мајчина линија се од Шемшево, го знаат следното родословие: Блаже (жив на 37 г. во 1947 година) Панче-Ѓерасим-Серафим, основачот на родот кој се доселил; ''Призовци'' (1 к.), порано живееле во Прељубиште и Жилче, подалечното потекло не го знаат; ''Јажинковци'' (3 к.), доселени се од селото Јажинце, каде биле староседелци; ''Трпевци'' (2 к.), потекнуваат од Трпе, кој бил посинет од селото Озормиште; ''Михајл'' (1 к.), доселени се од Беловиште, таму припаѓале на староседелскиот род ''Степановци''; ''Здравкои'' (1 к.), доселени се во 1916 година од селото Горно Село кај Средска; ''Призренковци'' или ''Кековци'' (2 к.), доселени се во 1919 година од Тетово, таму се доселиле од селото Драјчиќ кај Средска; ''Веселиновци'' (2 к.), исто потекло како и претходниот род; ''Гиго'' (3 к.), доселени се од селото Вратница; ''Кранчеи'' (1 к.), доселени се по мајка од Непроштено; ''Стојче'' (1 к.) доселени од селото Вратница. Таму припаѓале на родот ''Степановци''; ''Анто'' (1 к.), се исто како и претходниот род; ''Јастро'' (1 к.), доселени се во 1940 година од селото Беловишта, таму припаѓале на родот ''Степановци''.
5.2 Иселеништво
Од селото се знае за следниве иселеници: ''Николовци'' (1 к.), кои заминале во Копанце и ''Филиповци'' (1 к.), живеат во Лешок, каде заминал основачот на родот, Филип од Јанчиште.
6 Општествени установи
* Основно училиште „Александар Здравковски“, подрачно петгодишно основно училиште во состав на ОУ „Александар Здравковски“ - Јегуновце
7 Самоуправа и политика
Во век, Јанчиште било село во Тетовската каза на Отоманското Царство.
Селото претставува дел од Општина Јегуновце, која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година со додавање на поранешната Општина Вратница. Во периодот од 1996-2004 година, селото било исто така дел од Општина Јегуновце.
Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Тетово. Селото припаѓало на некогашната општина Теарце во периодот од 1955 до 1965 година.
Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Шемшево, во која покрај селото Јанчиште, се наоѓале и селата Жилче, Јегуновце, Копанце, Озормиште, Подбреѓе, Прељубиште, Раотинце, Сиричино, Туденце и Шемшево. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната Општина Јанчиште, во која влегувале селата Јанчиште, Јегуновце, Копанце, Подбреѓе и Раотинце.
7.1 Избирачко место
Во селото постои избирачкото место бр. 2118 според Државната изборна комисија, сместено во просториите на основното училиште.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 478 гласачи. На локалните избори во 2021 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 481 гласач.
8 Културни и природни знаменитости
;Археолошки наоѓалишта* Ќерамидница — населба од римското време; и
* Тумба — населба од римското време.
;Цркви* Црква „Св. Теодор Тирон“ — главна селска црква.
9 Култура и спорт
* ФК Југ (Јанчиште)
* Фудбалскиот клуб Јанчиште, почнал да игра фудбал во 1949 г. ФК Јанчиште играл фудбал во Третата зона во Првенство во фудбал на Тетовската околија, заедно со ФК Туденце, ФК Сиричино и ФК Прељубиште
10 Галерија
11 Поврзано
* Полог
* Општина Јегуновце
* Тетово