Луксембуршки јазик

Луксембуршкиот јазик (''Lëtzebuergesch''; |Luxembourgeois, |Luxemburgisch, |Luxemburgs, |Lussimbordjwès) е горногермански јазик што се говори претежно во Луксембург, но и во други земји. Јазикот има вкупно 400.000 говорници.
1 Употреба
Како што гласи неговото име, луксембуршкиот е државен јазик на Луксембург и еден од трите службени јазици во земјата (заедно со францускиот и германскиот).
Јазикот се говори и во областа Арелерланд во Белгија (дел од покраината Луксембург) и во мали делови од Лорена во Франција.
Во регионите Ајфел и Хунсрик во Германија и Лорена во Франција е застапено сличното мозелфранконското наречје на германскиот јазик.
1.1 Наречја
Постојат неколку наречја на луксембуршкиот јазик: арелски (од Арлон), ехтернашки (Ехтернах), клиерверски (Клерво), мизелски (Мозел), штатски (Луксембург), вајнски (Вијанден), минетски (Јужен Луксембург) и велчки (Вилц).
Со зголемената подвижност на населението и масовните медиуми, наречјата тежнеат кон претопување во еден стандарден јазик по пат на коинизација.
1.2 Околни јазици
Не постои јасна граница помеѓу луксембуршкиот и сродните горногермански наречја во околината (како на пр. лоренофранконскиот) бидејќи сите тие образуваат дијалектен континуум и разликите се постепени. Меѓутоа, треба да се напомене дека јазикот е неразбирлив за говорниците на германскиот, францускиот и другите романски јазици. Иако има германска основа, луксембуршкиот во голема мера се разликува од самиот германски по големиот број на француски заемки.
2 Азбука
Луксембуршката азбука е има 26 обични латинични букви и уште три посебни: ''é'', ''ä'' и ''ë''. Во заемките од француски и горногермански се запазуваат матичните букви од тие јазици:
* француски: ''Boîte'', ''Enquête'', ''Piqûre'' итн.
* германски: ''blöd'', ''Bühn'' (но герм. ''Bühne''), итн.
2.1 Ајфелско правило
Како и многу други западногорногермански наречја, луксембуршкиот го изоставува завршното ''n'' и ''nn'' во извесни случаи. Ова важи како за говорот, така и во пишувањето. На пример:
*''wann ech ginn'' „кога ќе одам“, но ''wa mer ginn'' „кога ќе одиме“
*''fënnefandrësseg'' „триесет и пет“, но ''fënnefavéierzeg'' „четириесет и пет“.
3 Фонологија
3.1 Самогласки
width=auto
Правопис, МФА, Пример
a, Kapp
Kap
aa, waarm
ä, Käpp
e, Decken
liesen
ë, hëllefen
é, drécken
ee, Been
i, Gitt
siwen
ii, Kiischt
o, Sonn
droleg
So
oo, Sprooch
u, Hutt
Tut
uu, Luucht
Правопис, МФА, Пример
ai, Gebai
ei, deier
éi, Schnéi
au, Mauer
Maul
äi, räich
oi, Moien
ou, Kou
Правопис, МФА, Пример
ae, Aen
liesen
oe, Joer
ue, Buedem
äe, Päerd
4 Граматика
Луксембуршкиот има три рода (машки, женски и среден) и три падежи (номинатив, акузатив и датив). Како и во германскиот, не постои разлика во родовите кога се во множина.
Постојат два вида на придавки: својствени (атрибутивни) и прирокови (предикативни). Вториот вид се јавува во глаголи како ''sinn'' („е“) и не добиваат наставка.
Збороредот е ист како во германскиот и холандскиот јазик второприрочен (V2), т.е. каде прирокот е втор во независна исказна реченица, веднаш по тематскот дел.
5 Лексикон
Луксембуршкиот има многу заемки од францускиот. Други зборови се разликуваат од горногерманските, но имаат свои пандани во дијалектите. Трети пак, се чисто луксембуршки зборови.
6 Поврзано
* Луксембуршка култура
* Демографија на Луксембург
* - Сводешов список