Бонбонџиски занает

Бонбонџиски занает (Занает за изработка на бонбони) — стар занает за рачно изработени бонбони, лижавчиња, карамели и други слатки на база на шеќер. Овој занает бил тесно поврзан со свеќарскиот, бидејќи занаетчиите често ги изработувале и продавале двата вида производи во иста продавница, каде се правеле бонбони. Производителите на бонбони биле омилени меѓу децата, а нивните продавници и шатори на панаѓурите претставувале вистински мали оази на слатки вкусови, мириси и бои.
1 Историја
Уметноста на правење шеќерни бонбони стигнала во Европа од Исток, преку Отоманската империја. На Балканот, занаетот за правење бонбони се развил во градовите во текот на XVIII и XIX век, под влијание и од Истокот (турската традиција на правење слатки како локум) и од Централна Европа (австриски и унгарски влијанија).
Во 1882 година, во Скопје, од страна на Теохар Икономов била основана фабриката „Европа“ како мала занаетчиска работилница за производство на бонбони, локум и други кондиторски производи. Со тоа, таа претставува најстар производител на бонбонџиски производи на Балканот. Во почетниот период располагала со многу скромна опрема – неколку бакарни казани за подготовка на бонбонска смеса и варење локум, со вкупен капацитет од околу 250 килограми, а работата ја извршувале само петмина вработени на простор од 150 квадратни метри.
Златното доба на овој занает било во периодот меѓу двете светски војни, кога во градови како Скопје, Белград, Нови Сад, Суботица и други имало голем број продавници за слатки. Тие биле популарни места за излегување и снабдување со слатки за празниците. По Втората светска војна, со појавата на големите индустриски производители на слатки (како што биле „Пионир“, „Краш“, „Таково“), занаетчиите производители на слатки постепено ја изгубиле битката со поевтиното масовно производство.
2 Процес на производство и производи
Основата за сите производи била густо зовриен шеќерен сируп, на кој се додавале бои и ароми (најчесто овошни екстракти, ментол или роза). Процесот барал голема брзина и вештина од мајсторот.
* Свилени бонбони: биле најпознатиот производ. По готвењето, врелата шеќерна маса се истурала на посебна мермерна маса, потоа се растегнувала и превиткувала рачно на голема кука на ѕидот. Овој процес внесувал воздух во масата, што ѝ давало свиленкаста текстура и сјај. На крајот, се формирале долги стапчиња кои биле сечени во мали бонбони.* Лижавчиња: Се правеле во различни форми (најчесто тркалезни, во облик на срце или во облик на петел) и бои, и биле омилени на панаѓурите.
* Крем банани: Пред индустриското производство, слаткарите ја правеле оваа популарна бонбона рачно, комбинирајќи пенаста маса со желатин и чоколаден прелив.
* Карамели и други бонбони: Исто така, во понудата постоеле и разни видови тврди и млечни карамели.
3 Продавница за слатки
Традиционалната продавница за слатки била местото што ги будело сите сетила. На излогот и на полиците стоеле големи стаклени тегли, полни со шарени бонбони од различни форми и големини. Слаткиот мирис на шеќер и овошни мириси се чувствувал во воздухот, а мајсторот често ги сечел и нудел своите производи пред посетителите и купувачите. Низ генерации, посетата на продавница за слатки била посебно искуство и награда.
4 Занаетот во поново време
Занаетот за правење бонбони во поново време бил еден од најзагрозените и речиси исчезнати стари занаети на Балканот. Го одржувале само неколку семејства, повеќе од љубов и желба за зачувување на традицијата отколку од економска корист. Нивните продавници станале туристички атракции и живи музеи кои го зачувувале сеќавањето на едно послатко минато. Занаетот за изработка на бонбони е впишан во националните регистри на нематеријално културно наследство на балканските земји како значаен дел од културното наследство кој треба да се зачува од заборав.