Ахилова тетива

Ахилова тетива, петна тетива или петна врвца — тетива на задниот дел од потколеницата, најдебелата тетива во човечкото тело. Служи за прицврстување на мускулите plantaris, gastrocnemius (лист) и soleus на петната коска. Овие мускули, дејствувајќи преку тетивата, предизвикуваат плантарна флексија на стапалото во глуждот и (освен soleus-от) флексија во коленото.
Како абнормалности на Ахиловата тетива се јавуваат воспаление (Ахилов тендинитис), дегенерација, руптура и наслаги од холестерол (ксантоми).
Ахиловата тетива е именувана во 1693 година по грчкиот херој Ахил.
1 Историја
Најстариот познат запис за тетивата именувана по Ахил бил напишан во 1693 година од фламанско-холандскиот анатом Филип Верхејен. Во неговиот ширококористен текст ''Corporis Humani Anatomia'', тој ја опишал местоположбата на тетивата и рекол дека таа најчесто се нарекува „Ахилова врвца“. Тетивата била опишана уште од времето на Хипократ, кој ја опишал како „tendo magnus“ (латински за „голема тетива“), а од последователните анатоми пред Верхејен како „chorda Hippocratis“ (латински за „Хипократова врвца“).
Верхејен се осврнал на митолошкиот опис за тоа како Ахил бил држен за петицата од неговата мајка Тетида кога го потопила во реката Стикс како бебе за да го направи неговото тело неранливо. Бидејќи петицата за која го држела не била допрена од водата, тоа било неговото единствено ранливо место (оттука и изразот „Ахилова петица“) и на крајот бил убиен од отровна стрела во петицата. Името, според тоа, се однесува и на особено онеспособувачкиот и болен ефект од повреда на оваа тетива. Првата затворена руптура ја опишал Амброаз Паре во шеснаесеттиот век.
Латинскиот назив за Ахиловата тетива е „la“. Бидејќи епонимите (имиња што се однесуваат на луѓе) немаат никаква врска со темата, повеќето анатомски епоними имаат и научно описни поими. Поимот калканеален потекнува од латинскиот збор la, што значи петица.
2 Структура
Како и другите тетиви, Ахиловата тетива го поврзува мускулот со коската и се наоѓа на задниот дел од потколеницата. Ахиловата тетива ги поврзува мускулите gastrocnemius и soleus со калканеалната тубероза на петната коска. Тетивата започнува близу средината на листот и прима мускулни влакна на својата внатрешна површина, особено од мускулот soleus, речиси до нејзиниот долен крај. Постепено танчејќи се надолу, таа се вметнува во средниот дел од задниот дел на петната коска. Тетивата се шири малку на нејзиниот долен крај, така што нејзиниот најтесен дел е околу 4 см над нејзиното вметнување.
Тетивата е покриена со фасција и кожа и се издвојува истакнато зад коската; празнината е исполнета со ареоларно и адипозно ткиво. Бурса (Achilles bursa) лежи помеѓу тетивата и горниот дел од петната коска. Таа е долга околу 15 сантиметри.
По должината на страната на мускулот, и површно од него, се наоѓа малата сафенска вена. Суралниот нерв ја придружува малата сафенска вена додека се спушта во задниот дел на потколеницата, движејќи се инферолатерално кон неа додека ја преминува латералната граница на Ахиловата тетива. Тетивата е најдебелата тетива во човечкото тело. Може да прими оптоварување 3,9 пати поголемо од телесната тежина при одење и 7,7 пати поголемо од телесната тежина при трчање.
Снабдувањето со крв на Ахиловата тетива е слабо, и тоа најчесто преку рекурентна гранка на задната тибијална артерија, а дел преку артериски гранки што минуваат низ околните мускули.
3 Функција
Дејствувајќи преку Ахиловата тетива, мускулите gastrocnemius и soleus предизвикуваат плантарна флексија на стапалото кај глуждот. Ова дејство го приближува табанот на стапалото поблиску до задниот дел од ногата. Gastrocnemius-от, исто така, ја витка ногата кај коленото. И двата мускула се инервирани од тибијалниот нерв. Бидејќи влакната на тетивата се спирално свиткани околу 90 степени, влакната од gastrocnemius-от имаат тенденција да се прикачат на надворешниот дел од коската, додека влакната од soleus-от имаат тенденција да се прикачат поблиску до средната линија.
Вибрациите на тетивата, во отсуство на вид, имаат големо влијание врз постуралната ориентација. Вибрациите на тетивата предизвикуваат движење наназад и илузија на навалување на телото напред кај стоечки субјекти. Ова е затоа што вибрациите ги стимулираат мускулните вретена во мускулите на потколеницата. Мускулните вретена го предупредуваат мозокот дека телото се движи напред, па централниот нервен систем надоместува со движење на телото наназад.
4 Клиничко значење
4.1 Воспаление
Воспалението на Ахиловата тетива се нарекува Ахилов тендивитис. Ахиловиот тендивитис е болка или вкочанетост на тетивата, особено полошо при вежбање и главно поради прекумерно користење. Најчестите симптоми се остра болка и оток околу засегнатата тетива. Болката е обично полоша на почетокот на вежбањето и потоа се намалува. Може да биде присутна и вкочанетост на глуждот. Почетокот е главно постепен.
Често се јавува како резултат на прекумерно користење, како што е трчањето. Други чинители на ризик вклучуваат траума, начин на живот кој вклучува малку вежбање, чевли со високи потпетици, ревматоиден артритис и лекови од класата на флуорокинолони или стероиди. Дијагнозата главно се заснова на симптоми и преглед.
Иако истегнувањето и вежбите за зајакнување на грбот често се препорачуваат за превенција, доказите што ги поддржуваат овие мерки се слаби. Лекувањето обично вклучува одмор, мраз, нестероидни антиинфламаторни агенси (НСАИЛ) и физикална терапија. Подигање на петата или ортопедски третман може да бидат корисни. Кај оние чии симптоми траат повеќе од шест месеци и покрај другите третмани, може да се разгледа хируршка интервенција. Ахиловото воспаление на тетивата е релативно честа појава.
4.2 Дегенерација
Дегенерацијата на Ахиловата тетива (тендиноза) обично се испитува со МРИ или ултразвук. Во двата случаи, тетивата е задебелена, може да покаже околно воспаление поради присуство на паратенонитис, ретрокалканеален или ретро-ахилов бурзитис. Во рамките на тетивата, може да се идентификуваат зголемен проток на крв, дезорганизација на тетивните фибрили и делумно кинење. Ахиловата тендиноза често го зафаќа средниот дел од тетивата, но може да ја зафати и инсерцијата, која тогаш е позната како ентезопатија. Иако ентезопатија може да се забележи во контекст на напредната возраст, таа е поврзана и со артритис како што се гихт и серонегативни спондилоартритиди. Ахиловата тендиноза е познат чинител на ризик за кинење на мускулите на листот.
4.3 Руптура
Руптура на Ахиловата тетива е кога Ахиловата тетива се кине. Симптомите вклучуваат ненадејна појава на остра болка во петицата. Може да се слушне крцкање кога тетивата се кине и одењето станува тешко.
Руптурата обично се јавува како резултат на ненадејно свиткување на стапалото кога е зафатен мускулот на листот, непосредна траума или долготраен тендинитис. Други чинители на ризик се употребата на флуорокинолони, значителната промена во вежбањето, ревматоиден артритис, гихт или употреба на кортикостероиди. Дијагнозата обично се заснова на симптоми и преглед и е поткрепена со медицински слики. Руптура на Ахиловата тетива се јавува кај околу 1 на 10.000 луѓе годишно. Мажите се почесто засегнати од жените Најчесто засегнати се луѓе на возраст од 30 до 50 години.
Превенцијата може да вклучува истегнување пред активност. Лекувањето може да биде со операција или гипс со прстите малку насочени надолу. Релативно брзото враќање на носење тежина (во рок од 4 недели) се чини прифатливо. Ризикот од повторна руптура е околу 25% со гипс. Доколку не се спроведе соодветно лекување во рок од 4 недели од повредата, последиците се влошуваат.
4.4 Ксантоми
Ксантомите на тетивите се холестеролски наслаги кои најчесто се развиваат во Ахиловата тетива кај луѓе со нарушувања на липидниот метаболизам, како што е фамилијарна хиперхолестеролемија .
4.5 Невролошки преглед
Ахиловата тетива често се тестира како дел од невролошки преглед. При овој преглед, тетивата се удира со тетивно чеканче. На овој начин се тестираат 'рбетните нерви S1 и S2: нормален одговор е плантарна флексија (движење надолу) на стапалото.
Ниво или дел од зафатената тетива:* Паратендинопатија: Воспаление на обвивката на сврзното ткиво што ја опкружува тетивата и ја штити од триење, иритација и повторена траума
* Инсерциона: Еминентна повреда од прекумерна употреба која често се јавува кај спортисти кои трчаат и скокаат. Пациентите погодени од инсерциона Ахилова тетива се жалат на болка на задниот дел од петицата и може да имаат утринска вкочанетост, оток при активност и осетливост на ниво на инсерциона тетива. Ако оваа состојба стане хронична, може да се развијат калцифицирачки наслаги на инсерционо ниво на Ахиловата тетива (поради микрофрактури и заздравување на остеотендиното спојување) кои можат да дегенерираат, ако перзистираат со текот на времето, во абнормална коскена испакнатина на задниот дел од петицата, состојба позната како Хаглундов деформитет, што може да биде болно и тешко прилегање на тесни чевли поради триење и иритација.
* Среден дел: Се јавува приближно 2–7 см проксимално од вметнувањето на Ахиловата во петната коска. Се одликува со болка и оток на ова ниво. Поврзано е со забележително нарушена функција.