Баумхауерит

Баумхауерит (Pb<sub>3</sub>As<sub>4</sub>S<sub>9</sub>) — редок минерал од оловен сулфосалт. Кристализира во триклиничниот систем, е сиво-црн до сино-сив, а неговиот сјај е метален до мат. Баумхауеритот има тврдост од <sub>3</sub>.
Баумхауеритот се јавува како мали кристали вградени во доломитски мермер. Се наоѓа првенствено во каменоломот Ленгенбах, Бинентал, во регионот Вале во Швајцарија, минералот е именуван по германскиот минералог Хајнрих Адолф Баумхауер (1848–1926), кој го открил во Ленгенбах, познат меѓу минералозите по својот низа ретки минерали, во 1902 година. Баумхауеритот е исто така забележан во Стерлинг Хил, Њу Џерси, САД, обично во комбинација со молибденит, и во агрегати во Хемло, Тандер Беј, Онтарио, Канада.
1 Етимологија и историја
Баумхауеритот првпат е откриен во рудникот Ленгенбах/Бинтал во швајцарскиот кантон Вале и опишан во 1902 година од Р. Х. Соли, кој го именувал минералот по Хајнрих Адолф Баумхауер (1848–1926), професор по минералогија на Универзитетот во Фрибург (Швајцарија).
Во 1903 година, Природонаучниот музеј во Виена се здобил со примерок од меѓусебно растечки кристали на баумхауерит со димензии 6 × 2,5 × 2,3 см. Денес, дури и кристалите со димензии 1 см се сметаат за значајни наоди.
Типолошкиот материјал на минералот се чува во Националниот музеј на природна историја во Париз под каталошки број 104100 и во Природонаучниот музеј во Лондон (NHM-Лондон) под каталошки број BM 1926,1654.
2 Класификација
Дури и во застареното 8-мо издание на класификацијата на минерали на Штрунц, Баумхауеритот припаѓал на минералната класа „сулфиди и сулфосали“ и во рамките на таа класа на поделбата „комплексни сулфиди (сулфосали)“, каде што, заедно со дуфреноизит, геокронит, гратонит, јорданит, ливингит, ратит-I, ратит-III и сарторит, ја формирал „групата сарторит-јорданит (олово-арсенски антиспепигради)“ со системски број II/D.06.
Во каталогот на минерали Лапис од Стефан Вајс, последен пат ревидиран и ажуриран во 2018 година, кој, од почит кон приватните колекционери и институционалните колекции, сè уште се придржува до оваа постара форма на класификација од Карл Хуго Штрунц, на минералот му е даден системскиот и минералниот број II/E.24-10. Во системот за класификација Лапис, ова одговара на поделбата „Сулфосоли (S: As,Sb,Bi = x)“, каде што сулфосалите на олово со As/Sb (x = 2,3–1,8) се класифицирани во групите II/E.24 до 26. Баумхауеритот, заедно со аргентобаумхауеритот (порано Баумхауерит-2a), бернарлотитот и робинзонит, формира посебна, но неименувана група.
9-тото издание на системот за класификација на минерали на Штрунц, важечко од 2001 година и последно ажурирано во 2009 година од страна на Меѓународното минералошко здружение (IMA), го сместува баумхауеритот во новодефинираната поделба „Сулфосоли со SnS како модел“. Оваа класификација е понатаму поделена според доминантните метали во соединението, така што минералот, врз основа на неговиот состав, се наоѓа во подгрупата „Само со олово (Pb)“, каде што, заедно со аргентобаумхауерит и претходно сомнителниот минерал баумхауерит II, ја формира „Баумхауеритската група“ со системски број 2.HC.05b.
Дана класификацијата на минерали, претежно користена во земјите што зборуваат англиски јазик, исто така го сместува баумхауеритот во класата „сулфиди и сулфосали“ и таму во поделбата „сулфосали“. Тука, се наоѓа заедно со аргентобаумхауерит во неименуваната група 03.06.13 во рамките на подгрупата „сулфосали со однос 2,0 < z/y < 2,49 и состав (A+)i(A2+)j[ByCz], A = метали, B = металоиди, C = неметали“.
3 Кристална структура
Баумхауеритот кристализира во триклиничната просторна група P1 (просторна група бр. 2) со параметри на решетката a = 22,80 Å; b = 8,36 Å; c = 7,89 Å; α = 90°; β = 97,3° и γ = 89,9°, како и 4 формулни единици по единична ќелија.
4 Формирање и локации
Баумхауеритот се формира хидротермално во доломитска карпа. Поврзаните минерали вклучуваат доломит и баумхауерит-2а, како и разни оловни сулфарсениди, пирит и реалгар.
Како редок минерал, баумхауеритот е пронајден само на неколку локации, со приближно 20 документирани појавувања низ целиот свет (до 2021 година). Типичното место, рудникот Ленгенбах во долината Бин, е единствената позната локација во Швајцарија. Сепак, оваа локација е позната и по изобилството на наоди на добро формирани кристали со дијаметар до 2,5 см.
Во Австрија, минералот е пронајден во рудникот за гипс во близина на Мозег (Салцбург) и веројатно и во Харингграбен во општината Оберорт-Трагос (Штаерска).
Други локации вклучуваат „рудникот Белтана“ во близина на Путапа во Флиндерс Венецот во Австралија, Центар Хејстингс и Маратон во канадската покраина Онтарио, „рудникот Зарех Шуран“ во иранската покраина Западен Азербејџан, „рудникот Окопе“ на полуостровот Шимокита во Јапонија, наоѓалиштето на антимон-жива Хаидаркан (Чајдаркан) во долината Фергана во Киргистан, како и „рудникот Персеверанс“ во пописната област Јукон-Којукук (Алјаска), „рудникот Зуни“ (рудникот Зуни) на планината Анвил (Колорадо), во близина на Стерлинг Хил (Њу Џерси) и „рудникот Кистоун“ во близина на Бирмингем (Пенсилванија).