Атентат врз Александар II

На 13 март (по старо 1 март) 1881 година Александар II, царот на Русија, бил убиен во Санкт Петербург, Русија, додека се враќал во Зимскиот дворец од Михајловски Манеж во затворена кочија. Атентатот бил испланиран од Извршниот комитет на Народнаја Воља („Народна волја“), главно од Андреј Жељабов. Од четворицата атентатори координирани од Софија Перовскаја, двајца всушност го извршиле делото. Еден атентатор, Николај Рисаков, фрлил бомба која ја оштетила кочијата, принудувајќи го царот да се симне. Во овој момент, втор атентатор, Игнациј Грињевјецки, фрлил бомба која смртоносно го ранила Александар II.
Александар II претходно преживеал неколку обиди за атентат, вклучувајќи ги обидите на Дмитриј Каракозов и Александар Соловјов, обидот за динамит на царскиот воз во Александровск (Запорожје) и бомбардирањето на Зимскиот дворец во февруари 1880 година. Атентатот се смета за најуспешна акција на руското нихилистичко движење во 19 век. Еден од оние поврзани со атентатот бил Евреин, па затоа атентатот предизвикал бран антисемитизам и погроми низ Руската империја.
1 Заговорници
На 25-26 август 1879 година, на годишнината од неговото крунисување, извршниот комитет на ''Народнаја Воља'', составен од 22 члена, донел одлука да го убие Александар II со надеж дека тоа ќе предизвика револуција. Во текот на следната година и пол, различните обиди за атентат врз Александар завршиле со неуспех. Потоа, Комитетот одлучил да го убие Александар II на враќање кон Зимскиот дворец по неговата вообичаена неделна посета на Михајловскиот манеж. Андреј Жељабов бил главен организатор на заговорот. Групата ги следела неговите рутини неколку месеци и можела да ги заклучи намерита на кралската придружбата. Тие откриле дека царот би се упатил кон дома или преку улицата Малаја Садоваја или преку возење по каналот Катерина. Ако помине преку Малаја Садоваја, планот бил да се детонира мина поставена под улицата. За дополнително да се обезбеди успехот на заговорот, четворица фрлачи на бомби требало да се задржат на аглите на улицата; по експлозијата, сите требало да се приближат кон царот и да ги употребат своите бомби доколку е потребно. Доколку царот поминел покрај каналот, требало да се потпре само на фрлачите на бомби. Игнациј Грињевецки (Игнатиј Гриневецки), Николај Рисаков, Тимофеј Михајлов и Иван Јемељанов се пријавиле како доброволци како фрлачи на бомби.
Групата отворила продавница за сирење во Елисеев Емпориум на улицата Малаја Садоваја и ја користела една од собите за да ископа тунел што се протега до средината на улицата, каде што поставувале големи количини динамит. Рачните бомби биле дизајнирани и произведени главно од Николај Кибалчич. Ноќта пред нападот, Перовскаја, заедно со Вера Фигнер (исто така една од седумте жени во Извршниот комитет), помогнале во склопувањето на бомбите.
Жељабов требало да го нареди бомбардирањето и требало да го нападне Александар II со кама или пиштол во случај мината и бомбите да бидат неуспешни. Кога Жељабов бил уапсен два дена пред нападот, неговата сопруга Софија Перовскаја го презела кормилото.
2 Атентат
Царот патувал до и од ''Манежот'' во затворена двоседна кочија влечена од пар коњи. Него го придружувале пет коњаници и Франк (Францишек) Јозеф Јаќовски, полски благородник, а шестиот козак седел лево од кочијашот. По кочијата на царот следеле три санки кои ги носеле началникот на полицијата, полковник Дворжицки, и двајца офицери од жандармеријата.
Попладнето на 13 март, откако ги гледал маневрите на два батаљони на гардата кај ''Манеж'', кочијата на царот свртила на улицата Болшаја Италијанскаја, избегнувајќи ја со тоа рудникот во Малаја Садоваја. Перовскаја, со тоа што извадила марамче и го издувала носот како однапред одреден сигнал, ги испратила атентаторите до каналот. На враќање, царот решил и накратко да ја посети својата братучетка, војвотката Катерина. Ова им дало доволно време на бомбардерите да стигнат до каналот пеш; со исклучок на Михајлов, сите ги зазеле своите нови позиции.
Во 14:15 часот, кочијата поминала околу 150 јарди по кејот кога наишла на Рисаков, кој носел бомба завиткана во марамче. На сигналот даден од Перовскаја, Рисаков ја фрлил бомбата под кочијата на царот. Козакот што јавал зад него (Александар Малеичев) бил смртно ранет и починал подоцна истиот ден. Четиринаесетгодишно селанско момче (Николај Захаров), кое служело како доставувач во месарница, исто така бил смртно ранет и починал за два дена. Неколку Черкези од придружбата биле ранети од фрагменти, кочијата била оштетена, но Александар II бил неповреден. Царот се појавил потресен, но неповреден. Рисаков бил заробен, веднаш по атентатор. Началникот на полицијата Дворжицки го слушнал Рисаков како вика на некој друг во насобраната толпа. Кочијашот го молел царот да не слегува. Дворжицки му понудил да го врати царот во Палатата со неговата санка. Царот се согласил, но решил прво да го види виновникот и да ја процени штетата. Изразил грижа за жртвите. На загрижените прашања на неговата придружба, Александар одговорил: „Фала му на Бога, не сум допрен“.
Тој бил подготвен да продолжи со патувањето кога вториот бомбаш, Грињевецки, кој се приближил до царот, направил ненадејно движење, фрлајќи бомба пред неговите нозе. Втора експлозија го разбила воздухот и царот и неговиот убиец паднале на земја, двајцата смртно повредени. Бидејќи луѓето се собрале близу до царот, бомбата на Грињевецки однела повеќе повредени отколку првата (според Дворжицки, кој самиот бил повреден, имало околу 20 луѓе со рани од различен степен). Александар се потпирал на десната рака. Како што напишал револуционерниот анархист Кропоткин, „тој сметал дека военото достоинство бара да се погледнат ранетите Черкези и да им се кажат неколку зборови. Тој постапил на овој начин за време на Руско-турската војна, кога на неговиот именден еден неодговорен напад врз Плевна завршил со ужасна катастрофа.“ Нозете му биле скршени под коленото, од кои обилно крварел, стомакот му бил искинат, а лицето му било осакатено. Самиот Грињевецки, исто така тешко ранет од експлозијата, лежел до царот и месарот.
Иван Јемељанов, третиот бомбаш во толпата, стоел подготвен, држејќи куфер во кој имаше бомба што ќе се употреби ако другите два бомбаши не успеат. Сепак, тој и другите минувачи побрзале да одговорат на едвај чујните повици на царот за помош; тој со последни сили изговарал: „Однесете ме во палатата... таму... ќе умрам.“ Александар бил однесен со санки до неговата работна соба во Зимскиот дворец, каде што речиси истиот ден дваесет години претходно, тој го потпишал Указот за еманципација со кој ги ослободил кметовите. Членовите на семејството Романови брзале кон местото на настанот. На умирачкиот цар му била дадена причест и последен обред. Кога лекарот што го лекувал, Сергеј Боткин, бил прашан колку ќе трае, тој одговорил: „Околу петнаесет минути“. Во 15:30 часот тој ден, личното знаме на Александар II беше спуштено за последен пат.
3 Апсења, судења и казни
Фрлачот на втората фатална бомба, Грињевецки, бил однесен во блиската воена болница, каде што неколку часа се борел со повредите. Одбивајќи да соработувал со властите, тој не ни го кажал своето име и починал истата вечер. Во залуден обид да си го спаси животот, Рисаков, првиот фрлач на бомба кој бил заробен на местото на настанот, соработувал со истражителите. Неговото сведочење ги имплицирало другите учесници и ѝ овозможило на полицијата да изврши рација во седиштето на групата. Рацијата се случила на 15 март, два дена по атентатот. Хелфман бил уапсен, а Саблин испукал неколку куршуми кон полицијата, а потоа се застрелал за да избегне апсење. Михајлов бил заробен во истата зграда следниот ден по кратка престрелка. Царската полиција ги уапсила Софија Перовскаја на 22 март, Николај Кибалчич на 29 март и Иван Јемељанов на 14 април.
Жељабов, Перовскаја, Кибалчич, Хелфман, Михајлов и Рисаков биле судени како државни криминалци од страна на Специјалниот трибунал на Владејачкиот Сенат од 26 до 29 март и осудени на смрт со бесење. Казната била извршена на 15 април 1881 година. Во случајот на Хесја Хелфман, нејзиното погубување било одложено поради нејзината бременост. Александар III подоцна ја заменил нејзината смртна казна во каторга (принудна работа) на неопределено време. Таа починала од постпартална компликација во јануари 1882 година, а нејзината ќерка не преживеала долго по нејзината смрт.
Јемељанов бил осуден следната година и бил осуден на доживотен затвор со тешка физичка работа; сепак, добил помилување од царот по отслужување на 20 години. Вера Фигнер останала на слобода до 10 февруари 1883 година; во тоа време таа го организирала атентатот врз генерал-мајор Стрелников, воениот обвинител на Одеса. Во 1884 година, Фигнер била осудена на смрт со бесење, што потоа било заменето со неопределено казнено ропство. Таа исто така отслужила 20 години сè додека молбата на нејзината умирачка мајка не го убедила последниот цар, Николај II, да ја ослободи.
4 Погреб
На местото на нападот бил подигнат привремен храм, додека се преземале планови и се собирале средства за споменик. Трајниот споменик бил во форма на Црквата „Вознесение Христово“ . Изградбата започнала во 1883 година под Александар III, а била завршена во 1907 година под Николај II. На крајот од црквата спроти олтарот, на точното место на атентатот врз Александар, бил изграден раскошен храм, во форма на цибориум. Бил украсен со топаз, лазурит и други полускапоцени камења, правејќи впечатлив контраст со едноставните калдрми на стариот пат, кои се изложени на подот од храмот.
5 Последици за Евреите
Александар II бил сметан за толерантен кон Евреите. За време на неговото владеење, биле укинати посебните даноци за Евреите, а на оние што завршиле средно училиште им било дозволено да живеат надвор од „зоната на населбите“ и добиле право на државна работа. Голем број образовани Евреи се преселиле во Москва, Санкт Петербург и други поголеми градови. Александар III, кој го наследил својот татко по неговото убиство, укинал овие допусти.
Важноста на улогата на Хесја Хелфман во атентатот била споредна, обезбедувајќи им стан на заговорниците. По атентатот, улогата на Евреите во чинот често била нагласувана и претерувана. Се шпекулирало дека друг заговорник, Игнациј Грињевецки, исто така бил Евреин, кога всушност бил етнички Полјак. Народнаја Воља имала многу еврејски членови, при што околу една третина од сите нејзини женски членови биле Еврејки.
По атентатот, била донесени Мајските закони. Атентатот, исто така, инспирирал одмазднички напади врз еврејските заедници. За време на овие погроми, илјадници еврејски домови биле уништени; многу семејства беа доведени до сиромаштија, а голем број мажи, жени и деца биле повредени или убиени во 166 градови во југозападните провинции на Империјата.
6 Библиографија
*******