Српско-византиски стил (модерен)

Под современ српско-византиски стил, неовизантискиот или српскиот национален стил се подразбира стил во српската архитектура од крајот на 19 век и почетокот на 20 век, кој е направен по примерот на средновековната српско-византиска школа. Стилот бил дел од меѓународното движење во архитектурата познато како неовизантиски стил.
1 Временски и просторен период
Современиот српско-византиски стил бил присутен во српската архитектура од 1870-тите до средината на 20 век, а е поврзан со источниот дел на поранешното Кралство Југославија, особено со Централна Србија. Примерите во западниот дел на Кралството Југославија се поретки и главно се поврзани со поединечни примери на црковна архитектура на Српската православна црква. Покрај тоа, постојат примери поврзани со Србите кои се иселиле, како што е црквата Свети Спиридон во Трст. Попрецизното формирање на српско-византискиот стил доаѓа по теренските истражувања на српските средновековни манастири спроведени од Михаило Валтровиќ и Драгутин Милутиновиќ.
2 Карактеристики
Стилот се карактеризира со облици и украси кои потекнуваат од српско - византиското архитектонско наследство. Овој архитектонски пристап не е строго поврзан со црковните градби. Впрочем, има и помал број примери на профана архитектура изградена во српско-византиски стил. Таа е исто така тесно поврзана со влијанијата на сецесија (уметност).
3 Историја
На српско-византискиот стил му претходел романтизмот, кој бил распространет во Европа во првата половина на 19 век, а во српските земји се појавил во средината на векот и бил жив до неговите последни децении. Почетокот на формирањето на националниот стил може да се гледа и како „отпор“ на новопристигнатите влијанија на „западните стилови“ (класицизам, необарок) во тогашното Кнежество Србија.
Првите примери за потрага по национален стил биле „преодни“;. Тие комбинирале „западни стилови“ со елементи на византиската архитектура . Типичен пример е црквата Св. Ѓорѓија во Смедерево, каде што има 5 куполи во форма на т.н. „Грчки крст“. По овој период, под влијание на виенските студенти, ханзеатскиот стил најпрво се појавил како еклектичен микс на неовизантиски, неоромански и други историски стилови.
Вториот период е поврзан со проширувањето и зајакнувањето на Кралството Србија (1882–1914). Во тој период е „воспоставен српско-византискиот стил“. Се градат голем број цркви, поретко други видови градби. Примери надвор од територијата на Кралството Србија се ретки.
Третиот и последен период е поврзан со времето меѓу двете светски војни, кога дошло до ненадејно проширување на стилот. Стилот се појавил насекаде низ Кралството на Србите и хрватите, подоцна Југославија, иако неговото присуство било многу поизразено во источниот, „српски“ дел од кралството. Примери кои се појавуваат се и црковни и световни згради (административни згради, училишта, домови за соколници, станбени згради и куќи итн.).
Втората светска војна била пресвртна точка во архитектурата. По војната, сите форми на историцизам во српската архитектура биле отфрлени, вклучително и српско-византискиот стил.
4 Архитекти
Најважните и познати архитекти на овој стил се (според времето на создавање):
* Андреја Дамјанов ,
* Светозар Ивачковиќ ,
* Владимир Николиќ ,
* Јован Илкиќ ,
* Душан Живановиќ ,
* Андра Стевановиќ ,
* Бранко Танажевиќ ,
* Петар Поповиќ ,
* Јован Новаковиќ ,
* Драгутин Маслач ,
* Драгутин Инкиостри Медењак ,
* Василије Андросов ,
* Александар Дероко ,
* Момир Коруновиќ ,
* Григорије Самоилов ,
* Бранко и Петар Крстиќ .
5 Дела
5.1 Ран период (1850 - околу 1880)
* Црква Св. Ѓорѓи во Смедерево - автор. Андреја Дамјанов;
* Соборен храм во Ниш - автор. Андреја Дамјанов;
* Црква Света Троица во Врање - автор. Андреја Дамјанов;
* Црква Света Троица во Сараево - автор. Андреја Дамјанов;
* Соборна црква во Мостар - автор. Андреја Дамјанов;
* Црква Вознесение во Белград - автор. Павле Станишиќ и Јован Ристиќ;
* Црквата Свети Александар Невски во Белград - автор. Јелисавета Начиќ
6 Галерија