procesaur/Wiki.mk huggingface dataset:
Зипеит

Зипеит — воден минерал од калиум ураниум сулфат со формула K<sub>4</sub>(UO<sub>2</sub>)<sub>6</sub>(SO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>(OH)<sub>10</sub>·4(H<sub>2</sub>O). Формира жолти до црвеникаво-кафеави моноклинично-призматични кристали со совршено расцепување. Типичната форма му е како енкрустации и пурпурни земјени маси. Се формира како ефлоресцентни енкрустации во подземни рудници за ураниум. Има Мосова тврдост од 2 и специфична тежина од 3,66. Има силно флуоресцентна жолта боја под ултравиолетова светлина и е умерено радиоактивен.
1 Историска употреба
Зипеитот е минерал кој го привлекол вниманието на боемскиот металург, Адолф Патера, во 1850-тите години поради неговата впечатлива боја. Именуван бил по австрискиот минералог Франц Ксавер Максимилијан Зипе (1791–1863). Ова било во периодот кога славата на рудниците за сребро Јачимов изумирала. Врз големите, заборавени јамски купишта, почнаа да се појавуваат прашкасти минерали, живописно обоени, кои потекнуваат од распаѓањето на смолестата мешавина. Овие шарени слоеви, во кои зипеитот бил во мнозинство, му дале на Патера идеја да ги користи ураниумските минерали во производството на бои. Рударството започнало во 1859 година не само за производите што произлегуваат од распаѓањето на уранинитот, туку и за самиот уранинит. Различни жолти бои биле произведени бидејќи меѓу сите секундарни минерали на јамската купишта преовладувале жолтите прашкасти премази.
Ципеитот е еден од таканаречените „ураниумски окери“. Се јавува во асоцијација со уранопилит, моноклиничен, комплексен алкален растворлив во вода со други секундарни ураниумски минерали во истрошените вени на ураниумот. Освен Јахимов во Бохемија, се јавува главно во близина на Велсендорф во Баварија (Германија), а исто така и во американските држави Јута и Ново Мексико. Зипеитот повеќе не се користи за производство на бои, но сè уште се користи како извор на осиромашен ураниум.
Франсвилит

Франсвилит — ванадат од уранил-групата во серијата тјујамунит. Неговата хемиска формула е . Франсвилитот е силно радиоактивен минерал. Типично е портокалов, жолт или кафеаво-жолт. Формира серија со куриенитот.
1 Појава
Франсвилитот се јавува во оксидираната зона на ураниум-ванадиумски наоѓалишта што содржат олово. Франсвилитот првпат бил опишан во 1957 година за појава во неговата типска локација на неактивниот рудник за ураниум Мунана, во близина на Франсвил, Го-Огуе, Габон и бил именуван по градот.
На својата типска локација е поврзан со куриенит (тесно поврзан уранил ванадат), черветит (оловен ванадат) и мунанаит (друг оловен ванадат). На други локации, францевилитот е поврзан со дутонит, вануралит, мотрамит, карнотит, девиндтит, торбернит, уранопилит, јоханит и казолит.
Opuntia robusta

''Opuntia robusta'' ― вид кактус од семејството Cactaceae. Тој е автохтон и ендемски во централно и северно Мексико во радиус од границите на Аризона и Ново Мексико каде што расте на карпести падини, отворени грмушести површини, шуми и измешани со други кактуси и сукуленти.
1 Опис
Растенијата најчесто се високи околу 1 метар, иако можат да пораснат и над 3 метри во зависност од условите.
Срамнетите сегменти на стеблото се месести, тркалезни и сино-сиви по боја. Овие се до 30 см во дијаметар, и имаат остри боцки во должина до 5 см. На рабовите на горните сегменти од стеблото се создаваат жолти, неподвижни цветови со месеста основа. По нив следат месести плодови во облик на буре кои се розови или виолетови и долги до 8 см.''Opuntia robusta'' има популации кои се дводомни, хермафродитни или тридомни (кои содржат машки, женски и хермафродитни единки).
2 Таксономија
Видот првпат формално е опишан во 1837 година во ''Enumeratio Diagnostica Cactearum hucusque Cognitarum''. Натурализиран е во државите Јужна Австралија, Нов Јужен Велс, Квинсленд и Викторија во Австралија.
3 Галерија
Grusonia parishiorum

''Grusonia parishiorum'' — вид на кактус кој потекнува од пустините Мохаве и Сонора во Калифорнија и Аризона.
1 Опис
''Grusonia parishiorum'' расте во песоклива земја, високо не повеќе од околу 20 сантиметри. Сегментите се долги до 9 сантиметри и широки до 3 сантиметри, а површината е составена од месести туберкули со многу боцки, секој долг до 5 сантиметри. Цветот е жолтеникав, а плодот е жолт и долг до 8 сантиметри.
Бета-глукан

Бета-глуканите се природни полисахариди (сложени шеќери) составени од глукоза поврзани со бета-врски, присутни во клеточните ѕидови на растенија, габи, квасец и бактерии. Најчесто се наоѓаат во овес, јачмен, печурки (како шитаке и реиши) и пекарски квасец.
Постојат различни типови: растворливи (од житарици, со мешани β-1,3 и β-1,4 врски) и нерастворливи (од габи и квасец, главно β-1,3 со β-1,6 гранки). Растворливите бета-глукани од овес и јачмен го намалуваат LDL холестеролот и ризикот од срцеви заболувања со врзување на жолчни киселини во цревата. Бета-глуканите од квасец и габи силно го стимулираат имунитетот преку активирање на макрофаги, дендритни клетки и рецепторот Dectin-1. Тие можат да ја намалат честотата и тежината на настинки, респираторни инфекции и да ја подобрат имунолошката одбрана кај спортисти и постари лица. Помагаат и во контрола на шеќер во крвта преку забавување на апсорпцијата на гликоза и производство на корисни кратко-верижни масни киселини во цревата. Општо се многу безбедни, со минимални несакани ефекти (надуеност ако се внесуваат многу одеднаш), а се користат и како додатоци во доза од 250–500 mg за имунитет или 3+ g за холестерол.
Метацеунерит

Метацеунерит — арсенат минерал со хемиска формула Cu(UO<sub>2</sub>)<sub>2</sub>(AsO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·8H<sub>2</sub>O. Потеклото на овој минерал е речиси секогаш од природниот процес на дехидратација на цеунеритот.
Бил именуван по градежниот инженер Густав А. Цеунер, кој работел во Рударското училиште во Фрајберг, и по дехидрираната состојба.
1 Својства
Неговиот кристален систем е тетрагонален, а неговата кристална класа е 4/m, што се нарекува и тетрагонално-дипирамидална класа бидејќи има само вертикална четирикратна оска на ротација што е нормална на рамнината на симетрија. Кога се гледа тенок пресек, мецеунеритот е анизотропен, што значи дека има плеохроизам. Кога минералот е анизотропен, може да се види дали е едноосен или двоосен, во зависност од тоа колку брзо се движат зраците светлина низ минералот. Овој минерал е едноосен негативен поради тоа што обичниот зрак е побавен од вонредниот зрак.
2 Појава
Метацеунеритот е невообичаен радиоактивен секундарен минерал кој се наоѓа во „наслаги од хидротермален ураниум што содржат арсен“ низ целиот свет. Овој широко распространет минерал се јавува конкретно во Европа, западна Северна Америка, Австралија, Бразил и Чиле, Намибија и Казахстан. Моментално се изучува преку термичко распаѓање со пресметување на различните нивоа на дехидратација, бидејќи цеунирот се трансформира во метацеунерит. Се покажа дека метацеуниритот е важна фаза на ограничување на растворливоста што ја контролира миграцијата на ураниумот во почвите на единствениот, а сега напуштен, рудник за ураниум во Велика Британија, Јужен Терас, кој се наоѓа во близина на Сент Стефан-ин-Бранел.
3 Библиографија
*Palache, P.; Berman H.; Frondel, C. (1960). "''Dana's System of Mineralogy, Volume II: Halides, Nitrates, Borates, Carbonates, Sulfates, Phosphates, Arsenates, Tungstates, Molybdates, Etc. (Seventh Edition)"'' John Wiley and Sons, Inc., New York, pp. 993–994.
Кучешки свет

„Кучешки свет“ (италијански: ''Mondo cane'') – документарен филм на режисерите Гвалтјеро Џакопети (Gualtiero Jacopetti), Паоло Кавара (Paolo Cavara) и Франко Проспери (Franco Prosperi) од 1962 година. Автори на сценариото се Џакопети и Кавара, а раскажувач во филмот е Стефано Сибалди (Stefano Sibaldi). Ова е првиот документарен филм од поджанрот мондо, кој се однесува на хорор документарни филмови кои прикажуваат шокантни, егзотични или табу теми со цел да ја провоцираат публиката. Филмот постигнал голем успех кај публиката и критиката, а претставувал како поттик за појавата на голем број слични такви филмови. Исто така, голема популарност доживеала и музиката на Рицо Ортолани и Нино Оливеира. Насловната песна „Море“ ја освоила наградата „Греми“ и била номинирана за „Оскар“.
1 Синопсис
Во филмот се прикажуваат случки од повеќе држави, поврзани со нивните културни обичаи кои делуваат шокантно за западните гледачи. Притоа, сцените се прикажуваат со минимален континуитет во согласност со намерата на режисерите да дадат калеидоскопски приказ на шокантната содржина наместо структурирана разработка на темата. Иако повеќето од сцените се вистинити, некои се одглумени или се креативно манипулирани.
Змејот: Приказната за Брус Ли

„Змејот: Приказната за Брус Ли“ (англиски: ''Dragon: The Bruce Lee Story'') – филм на режисерот Роб Коен од 1993 година. Главните улоги ги играат: Џејсон Скот Ли, Лорен Холи и Роберт Вагнер.
1 Синопсис
Филмот ги прикажува животот и кариерата на најголемата ѕвезда на филмовите со боречки вештини, Брус Ли. Уште во младоста, тој почнал да тренира боречки вештини, а потоа заминал во САД, каде отворил училиште. Истовремено, тој ја добил улогата на Кејт, соработникот на суперјунакот Зелениот Стршлен. Подоцна, станал славен глумец, но истовремено водел и поинакви борби...
Карнотит

Карнотит — минерал од калиум ураниум ванадат со хемиска формула K<sub>2</sub>(UO<sub>2</sub>)<sub>2</sub>(VO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·3H<sub>2</sub>O. Содржината на вода може да варира и често се присутни мали количини на калциум, бариум, магнезиум, железо и натриум. Тој е главна руда на ураниум. Тој е малку радиоактивен.
1 Појава
Карнотитот е светло зеленикаво-жолт минерал кој обично се јавува како кора и снегулки во песочниците. Количини од само еден процент можат го обојат песочникот во светло жолта боја. Високата содржина на ураниум го прави карнотит важна ураниумска руда. Тој е секундарен минерал од ванадиум и ураниум кој обично се наоѓа во седиментни карпи во сушни клими.
Во Соединетите Американски Држави, тој е важна руда на ураниум во регионот на платото Колорадо, каде што се јавува како дисеминација во песочник и како концентрации околу скаменети трупци. Исто така, се јавува во американските држави Вајоминг, Колорадо, Јужна Дакота, Невада, Аризона и Јута. Понекогаш се јавува и во Грантс, Ново Мексико и округот Карбон, Пенсилванија.
Карнотитот бил откриен во Конго (Киншаса), Мароко, Австралија (Рид Радиум) и Казахстан. Во Пакистан, карнотит се јавува во песочникот од средниот Сивалик од горниот миоцен (формација Дхокпатан), во близина на Такат Насрати, округ Карак.
2 Име и откритие
Минералот првпат бил опишан во 1899 година од француските научници М. М. К. Фрајдел и Е. Куменж, кои го идентификувале во примероци од Рок Крик во округот Монтроуз, Колорадо, САД. Бил имнуван по Мари Адолф Карно (1839–1920), француски рударски инженер и хемичар.
3 Примена
Карнотитот е руда од ураниум. Пред да биде измислен нуклеарниот реактор во 1942 година, тој се минирал првенствено за радиум или ванадиум.
Минералот се користел за производство на разни уреди што вклучуваат радиоактивни супстанции.
4 Поврзани минерални видови
Постојат неколку поврзани минерални видови, вклучувајќи: маргаритазит ((Cs,K,H<sub>3</sub>O)<sub>2</sub>(UO<sub>2</sub>)(VO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·H<sub>2</sub>O) и тјујамунит, (Ca(UO<sub>2</sub>)<sub>2</sub>(VO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·5-8H<sub>2</sub>O).
Scleranthus perennis

''Scleranthus perennis'' — повеќегодишна тревна билка од семејството Caryophyllaceae. Расте на песокливи, суви, кисели почви. Може да порасне до 15 см висок и има бели цветови од 2-5 мм. Растението порано било економски значајно како главно растение домаќин на ''Porphyrophora polonica''.
Во Македонија е широко распространето ова растение. Расте по суви, каменливи места, брдски и планински пасишта, и покрај патишта до 1800 метри надморска височина.
Echinopsis hahniana

''Echinopsis hahniana'', синоним ''Soehrensia hahniana'' — вид на ''Echinopsis'' кој се наоѓа во Парагвај. Има повеќегодишен животен циклус.
1 Опис
''Echinopsis hahniana'' расте со ползечки, спуштени или висечки, странично разгранети изданоци. Сферичните до цилиндрични, светло зелени до темно зелени изданоци достигнуваат висина до 1 метар со дијаметар од 1.5 до 3 сантиметри. Постојат осум ниски ребра кои се засечени и туберозни со ареоли на работ. Ареолите имаат 8-14 белузлаво жолти до светло кафеави боцки. 1-3 централни боцки се 0.5 до 0.8 сантиметри долги. Радијалните боцки се 0.5 сантиметри долги. Широките, инкасти волнени пупки со кремасто бели цветови се појавуваат близу врвот на изданокот и се отворени во текот на денот. Тие се од 15.5 до 17 сантиметри долги и од 11.5 до 12 сантиметри во дијаметар. Оваличните сјајно зелени плодови се 32 милиметри долги и 23 сантиметри во дијаметар, а се покриени со лушпи. Растението има црно-кафеави семки.
2 Таксономија
Овој вид првпат го опишал Курт Бакеберг како ''Mediocactus hahnianus'' во 1957 година, врз основа на растение пронајдено во расадникот на Хан. Растението било повторно откриено во басенот Чако, Парагвај, во 2009 година од Лидија Перез де Молас. Борис О. Шлумбергер го сместил видот во родот ''Soehrensia'' во 2012 година. Од февруари 2026, ''Растенија на светот онлајн'' го смести во родот ''Echinopsis''.
3 Распространетост
''Echinopsis hahniana'' е по потекло од Парагвај. Растенијата растат во сенка во сува шума во алкална глинеста почва во Рио Апа, Президенте Хејс департман, на надморска височина од 200 до 500 метри.
Гаутиерит

Гаутиерит — многу редок минерал кој првпат бил опишан во 2017 година. Бил откриен во стар минералошки примерок од рудникот Шинколобве, Демократска Република Конго. Коавторот на оригиналната студија го добил примерокот од Гилберт Џозеф Гаутиер, белгиски колекционер на минерали кој се фокусирал на ураниумските минерали, по кого бил именуван минералот.
1 Класификација
Според Меѓународното минералошко здружение (IMA), кое последен пат го ажурираше својот список во 2009 година, системот Никел-Струнц го наведува гаутиеритот во делот „оксиди и хидроксиди“ меѓу „уранил хидроксиди“. Таму ја формира групата 4.GB, заедно со лизит K(H<sub>2</sub>O)<sub>2</sub>[(UO<sub>2</sub>)<sub>4</sub>O<sub>2</sub>(OH)<sub>5</sub>]·3H<sub>2</sub>O, шинколобвеит Pb<sub>1.25</sub>[U<sup>5+</sup>(H<sub>2</sub>O)<sub>2</sub>(U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)<sub>5</sub>O<sub>8</sub>(OH)<sub>2</sub>](H<sub>2</sub>O)<sub>5</sub> и крупаит KPb<sub>0.5</sub>[(UO<sub>2</sub>)<sub>8</sub>O<sub>4</sub>(OH)<sub>10</sub>]·10H<sub>2</sub>O.
2 Хемија
Анализата со електронска микросонда на девет примероци од типскиот материјал дала просечен состав од 1,29 w.-% K2O, 7,17 w.-% PbO, 82,10 w.-% UO3 и 8,78 w.-% H2O. Врз основа на 34 атоми на кислород, ова ја дава емпириската формула за збир K<sub>0.67</sub>Pb<sub>0.78</sub>U<sub>7</sub>O<sub>34</sub>H<sub>23.77</sub>, која е идеализирана како KPb[(UO<sub>2</sub>)<sub>7</sub>O<sub>5</sub>(OH)<sub>7</sub>]∙8H<sub>2</sub>O.
Гаутиеритот кристализира моноклинички во просторната група P21/c со параметри на решетката a = 29.844(2) Å; b = 14.5368(8) Å и c = 14.0406(7) Å и β = 103.708(6)° со осум формулни единици по единечна ќелија. Кристалната структура е поврзана со онаа на вандендришејтот. Заедно со формариеритот, овие три минерали формираат група производи од рана фаза на промена кои се формираат при оксидациско-хидратациско распаѓање на уранинитот. Ова е особено истакнато во количината на вода помеѓу слоевите на уранил.
Поради содржината на ураниум од околу 67,2%, материјалот е силно радиоактивен.
3 Појава и локалитети
Гаутиеритот досега бил идентификуван само во стари минералошки примероци од неговиот типски локалитет - рудникот Шинколобве во Демократска Република Конго. Минералот е поврзан со содиит, склодовскит и член на серијата метазеунерит-метаторбернит. Матрицата на типскиот материјал е кварц со дисеминиран изменет уранинит. Минералот може да се формира со распаѓање на уранинитот во присуство на радиогено олово, додека калиумот може да се исцеди од други отпадни карпи.
4 Наводи
Galanthus lagodechianus

''Galanthus lagodechianus'' — вид кокиче од семејството Кокичиња, по потекло од Ерменија, Азербејџан, источна Грузија и Руската Федерација (Кабардино-Балкарија и Северна Осетија).
Тоа е луковично зелјесто повеќегодишно растение, кое расте до 10 см во лисна површина и 20 см во цветна. Исправените зелени листови се појавуваат во рана пролет, по што следува едно, ѕвончево, висечко бело соцветие. Внатрешните сегменти на околуцветникот се обележани со зелен превртен симбол што наликува на буквата V.
Преферира влажни услови на сонце или делумна сенка.
''Galanthus lagodechianus'' бил опишан од грузиската ботаничарка Љубов Кемуларија-Натаѕе во 1947 година. Биномната номенклатура ''lagodechianus'' се однесува на природниот резерват Лагодеки во источна Грузија. Се среќава на 1.800 до 2.400 метри надморска височина, во мешани листопадни шуми. Исто така, широко се одгледува како украсно растение и е познато по тоа што цвета најдоцна од сите видови кокичиња (често кон крајот на февруари или почетокот на март).
Леон Скот Кенеди

Леон Скот Кенеди (|レオン・S・ケネディ, |Leon Scott Kennedy) — измислен лик од серијалот видеоигри ''Resident Evil'' на компанијата Capcom. Тој е главниот лик во вториот, четвртиот, шестиот и деветтиот дел од серијалот.
За време на настаните во ''Resident Evil 2'', Леон е полицаец новак што со задоцнување пристигнува во Ракун Сити на својот прв работен ден. Шест години подоцна, во ''Resident Evil 4'', Леон се враќа како таен агент на американската влада, испратен во Шпанија за да ја спаси ќерката на претседателот на САД, која е одвлечкана на пат кон дома од факултет.
Леон исто така е главен лик во повеќе други игри и ги има главните улоги во три анимирани филмови — ''Resident Evil: Degeneration'', ''Resident Evil: Damnation'' и една од водечките улоги во ''Resident Evil: Vendetta''. Што се однесува до играните филмови од серијалот, Леон Кенеди се појавува во петтиот дел, ''Притаено зло: Одмазда'', кој излегол на 14 септември 2012 г., а неговиот лик го толкува глумецот Јохан Урб.
1 Создавање и развој
Ликот на Леон бил создаден од страна на Хидеки Камија како спротивност на Крис Редфилд, главниот лик на изворниот ''Resident Evil''. Дизајнерот го сметал Крис за „груб и цврст тип“, и иако првично му се допаѓал таквиот карактер, со текот на развојот на новата игра одлучил да го промени концептот за Леон. Камија признал дека бил изненаден од популарноста на Леон, особено по неговата преобразба во „фраер што изгледа премногу јак“ во ''Resident Evil 4''.
Леон Кенеди бил замислен за ''Resident Evil 2'' затоа што екипата сакала нов лик што нема претходно искуство во застрашувачки ситуации. Првично, тој требало да биде искусен полициски офицер, но по преработувањето на првичната верзија на играта (позната како ''Resident Evil 1.5''), ликот бил променет во полицаец новак што штотуку стапува на должност.
Во ноември 2002 г., Леон бил потврден како главен лик во четвртиот дел. Според раните верзии на играта (т.н. „fog version“), тој требало да биде заразен со вирусот „Прародител“ (англ. ''Progenitor''), што би му дало скриена моќ во левата рака. Овој концепт подоцна бил проширен, пред да се стигне до крајната верзија каде тој е поздрав и „поцврст, но истовремено и посмирен“.
1.1 Понатамошен развој и појавувања
Лицето на Леон во ''Resident Evil 4'' било моделирано според Кристијан Дуре. Продуцентот на ''Resident Evil 6'', Хиројуки Кобајаши, толку многу го ценел ликот што настојувал тој да го заземе централното место во приказната, нарекувајќи го „главниот меѓу главните јунаци“.
1.1.1 Гласовна изведба и модели
* Во изворниот ''Resident Evil 2'', гласот на Леон го позајмува Пол Хадад.
* Во ''Resident Evil 4'', ''Degeneration'' и ''The Darkside Chronicles'', гласот му го позајмува Пол Мерсие.
* Во јапонската реклама за ''RE2'', ликот го игра Бред Ренфро.
* За потребите на преработките на ''Resident Evil 2'' (2019) и ''Resident Evil 4'' (2023), физичкиот изглед на Леон е моделиран според романскиот манекен Едуард Бадалута.
Echinopsis formosa

''Echinopsis formosa'', синоним ''Soehrensia formosa —'' вид на ''Echinopsis'' што се наоѓа во северо-западна Аргентина, Боливија и северно Чиле.
1 Опис
''Echinopsis formosa'' расте осамена на почетокот, подоцна повремено се разгранува од основата, а потоа формира групи. Сферичните до цилиндрични, светло зелени до сино-зелени изданоци достигнуваат висина до 1.5 метар со дијаметар од 25 до 50 сантиметри, што го прави единствениот кактус во Јужна Америка со навика на „кактус во облик на буре“. Има од 27 до 50 заоблени ребра кои се јасно засечени и туберозни. Темните ареоли што се наоѓаат на нив се до 1 сантиметар одделно. Од нив излегуваат иглести, жолтеникави до црвеникаво-кафеави боцки. Два до девет централни боцки се оддалечени 3 до 20 сантиметри долги. Девет до 15 радијални боцки се раширени, прави или малку закривени и имаат должина до 3 сантиметри.
Широките, црвени до портокалово-црвени до жолти цветови во облик на инка се појавуваат близу врвот на изданокот и се отворени во текот на денот. Тие се 6 до 9 сантиметри долги и имаат ист дијаметар. Широките, сферични, зелени плодови се до 3 сантиметри долг и 4 сантиметри во дијаметар.
2 Таксономија
Првиот опис како ''Echinocactus formosus'' од Лудвиг Карл Георг Фајфер е објавен во 1837 година. Специфичниот епитет ''formosa'' е изведен од латинскиот збор ''formosus'' што значи „величествен“ и се однесува на изгледот на растенијата. Борис О. Шлумбергер го сместил видот во родот ''Soehrensia'' во 2012 година. Од февруари 2026, ''Растенија на светот онлајн'' го смести во родот ''Echinopsis''.
2.1 Подвидови
Има четири прифатени подвидови:*''Echinopsis formosa'' subsp. ''формаза''*''Echinopsis formosa'' subsp. ''kieslingii''*''Echinopsis formosa'' subsp. ''korethroides''*''Echinopsis formosa'' subsp. ''randallii''
3 Распространетост
''Echinopsis formosa'' е родена во северозападна Аргентина, Боливија и северно Чиле. Распространет е во боливискиот департман Тариха, во аргентинските провинции Салта, Тукуман, Катамарка, Ла Риоха, Сан Хуан и Мендоза, како и во соседниот североисточен дел на Чиле на големите надморски височини на Андите до над 4.000 метри надморска височина.
Автопилот

Автопилот — уред за автоматско управување со летало или друго превозно средство.
1 Историја
Историски гледано, прв бил авионскиот автопилот развиен од американскиот пилот и инженер Лоренс Спери, син на познатиот пронаоѓач Елмер Спери. Спери го патентирал својот „стабилизатор на аероплан“ во 1912 г., а во 1914 г. успешно го демонстрирал на натпревар во Париз. Овој ран автопилот имал два канали за управување — по правец (курс) и по надолжен наклон, користејќи пневматски жироскоп како сетилник.
Значаен поттик за развојот на автопилотите бил проектот за првото борбено беспилотно летало во светот, познато како „летечка бомба на Спери“, нарачано од Морнарицата на САД. Леталото носело избувливо средство од околу 450 кг (1000 фунти), но поради тогашното ниво на технологија, проектот бил прекинат во 1922 г. како недоволно сигурен.
Во текот на 1930-тите, развојот продолжил: во 1930 г., британското Кралско воздухопловство го развило уредот „помошник на пилотот“. Истата година, Елмер Спери Помладиот постигнал стабилна работа на својот автопилот, кој успеал да го задржи авионот во стабилна положба цели три часа. Првата успешна примена во цивилното воздухопловство била кај моделите ''Боинг 247'' (1933) и легендарниот ''Даглас DC-3'' (1936).
За време на Втората светска војна, барањата за бомбардерите што летале на долги релации довеле до софистицирани решенија. Познат пример е системот за наведување на германската балистичка ракета ''Фау-2''.
По војната, радиоинженерот Вилијам Пауел Лир направил револуција со создавањето на првиот целосно автоматски систем за слетување. Во 1947 г., авион од типот C-54 на Американските воздухопловни сили извршил трансатлантски лет целосно под контрола на автопилот, вклучувајќи го полетувањето и слетувањето. За овој подвиг, Лир бил одликуван со престижна награда во 1949 г.
Пит Хегсет

Питер Брајан Хегсет (|Peter Brian Hegseth; 6 јуни 1980) — американски владин службеник и поранешна телевизиска личност, кој од 2025 година е 29-ти министер за одбрана на Соединетите Американски Држави.
Хегсет студирал политика на Универзитетот Принстон, каде што бил издавач на ''„Принстонските конзервативни ториевци“'', конзервативен студентски весник. Во 2003 година, бил назначен за пешадиски офицер во Националната гарда на Минесота, служејќи во поморската база Гвантанамо Беј и распореден во Ирак и Авганистан. Хегсет работел за неколку организации по напуштањето на Ирак, вклучително и како извршен директор на „Ветерани за слобода“ и „Загрижени ветерани за Америка“. Станал соработник на „Фокс Њуз“ во 2014 година. Хегсет бил советник на претседателот Доналд Трамп откако ја поддржал неговата кампања во 2016 година. Од 2017 до 2024 година, Хегсет бил ко-водител на ''„Фокс и пријатели Викенд“''. Напишал неколку книги, вклучувајќи ги ''„Американска крстоносна војна“'' (2020) и ''„Војната против воините“'' (2024).
Во ноември 2024 година, новоизбраниот претседател Трамп го именувал Хегсет за свој кандидат за секретар за одбрана. Хегсет бил потврден од Сенатот истиот месец, а потпретседателот Џ.Д. Венс го дал одлучувачкиот глас. Тоа бил само втор пат во историјата на САД потврдата на кандидат за кабинет да ја донесе потпретседател, по Бетси Девос за време на првата администрација на Трамп во 2017 година. Хегсет е вториот најмлад секретар за одбрана по Доналд Рамсфелд, кој првпат ја презел функцијата во администрацијата на Форд.
Хегсет бил критикуван за време на неговиот мандат како министер за одбрана поради последиците од протечениот групен разговор на владата на „Сигнал“, како и наводните воени злосторства поврзани со американските воени напади врз наводните трговци со дрога во Карипското Море.
Echinopsis huascha

''Echinopsis huascha'', синоним ''Soehrensia huascha'' — вид на ''Echinopsis'' од фамилијата Cactaceae, пронајден во северозападна Аргентина.
1 Опис
Растенијата обично се разгрануваат во основата и формираат ниски групи со висина до 1 метар. Цилиндричните, свежо зелени, исправени или ползечки стебла со исправен врв на изданокот имаат од 14 до 17 ребра и достигнуваат околу 5 сантиметри во дијаметар. Ареолите, од кои произлегуваат жолтеникавите до кафеави, иглести боцки, достигнуваат дијаметар до 1 сантиметар. Централните боцки од 1 до 3 се малку подебели од радијалните боцки и се 2 до 7 сантиметри долги. Радијалните боцки од 9 до 11 се долги до 1,5 инчи.
Цветовите во облик на инка до ѕвонче што се појавуваат близу врвот се многу варијабилни. Тие се отвораат во текот на денот и се до 10 сантиметри долги и до 7 сантиметри во дијаметар. Маслинесто зелената, 4.5 сантиметри долгата цветна чашка е покриена со 4 до 6 сантиметри долга, кафеава до црна коса.
Сферичните до јајцевидни плодови се жолтеникавозелени или црвеникави и достигнуваат дијаметар до 3 сантиметри.
2 Таксономија
Првиот опис на видот е како ''Cereus huascha'' во 1893 година од Фредерик Алберт Константин Вебер. Специфичниот епитет ''huascha'' е изведен од локален аргентински збор што значи „сирак“. Бил префрлен во родот ''Echinopsis'' во 1974 година. Борис О. Шлумбергер го сместил видот во родот ''Soehrensia'' во 2013 година. Од февруари 2026, ''Растенија на светот онлајн'' го смести во родот ''Echinopsis''.
2.1 Подвидови
Има 2 прифатени подвидови:
*''Echinopsis huascha'' subsp. ''хуаша''*''Echinopsis huascha'' subsp. ''робуста''
3 Распространетост
''Echinopsis huascha'' е широко распространета во северозападниот дел на Аргентина во провинциите Катамарка и Ла Риоха и расте на надморска височина од 500 до 2.000 метри.
Paronychia macedonica

''Paronychia macedonica'' - вид растение од фамилијата каранфили, ендемско за Македонија. ''Paronychia macedonica'' е дел од родот Paronychia, и фамилијата Caryophyllaceae.
1 Опис
Многугодишно тревесто растение, силно разгрането од основата, со испреплетени гранчиња долги 5-12 см. Цветните гранчиња се вертикални, обично се влакнести и со многубројни листови по целата должина.
Плодот е елиптично јајцевиден, долг околу 1,6 мм, на врвот стеснет и обвиен од чашкините ливчиња.
2 Распространетост
Ова растение расте по карпи, камењари и каменливи почви.
Се среќава во Скопје, на Матка, Скопска Црна Гора, на Шар Планина, Маврово, на Илиница, Баба Сач, Демир Хисар меѓу селата Доленци и Железнец, на Галичица, во село Дебреште, Прилеп, Козјак, клисурата на реката Раец, околината на градот Кочани, кај селото Истибања, Куманово кај село Доброшане.
3 Подвидови
Видот е поделен на следниве подвидови, и двата растат во Македонија:
*''P. m. macedonica'' - листовите не се прилегнати, и пошироки се од 1 мм. Столпчето е долго околу 0,65 мм.
*''P. m. tobolkana'' - гранчињата густо препокриени со листови и прилисници. Листовите се најмногу 1 мм широки. Столпчето е долго околу 0,45 до 0,55 мм. Расте кај реката Тополка, клисурата на реката Бабуна, Велес, Дервен и Башино Село.
Galanthus allenii

''Galanthus allenii'' — вид растение од семејство кокичиња (Amaryllidaceae). Тоа е повеќегодишно растение.
1 Опис
Ова е малку познато и сè уште ретко кокиче. Многу веројатно е природен хибрид (''Galanthus x allenii''). Досега било пронајдено само еднаш. Неговата луковица произведува по еден цвет секоја година. Тоа е едно од првите пролетни цвеќиња.
Не се среќава во Македонија.
2 Историја
Неговата историја започнува во збирката на галантофилот и ентузијаст за кокичиња, Џејмс Ален, во Шептон Молит, Англија. Ален првично го собрал растителниот материјал заедно со ''Galanthus''''ikariae ssp. latifolius'' од дивината (Кавказ) од австриски градинар во 1883 година. Во неговата градина, разликата помеѓу претходно непознатиот ''G.''''x allenii'' и ''G. ikariae ssp.''''latifolius'' била очигледна. Во времето на неговиот прв опис, растението било класифицирано како посебен вид, ''Galanthus allenii''.
Современните генетски испитувања покажуваат, дека тоа е најверојатно хибрид меѓу ''Galanthus alpinus'' и ''Galanthus woronowii''.
Scleranthus

''Scleranthus'' - род на тревни растенија од семејството Caryophyllaceae. Вклучува 12 видови кои растат во Европа, Сибир, западна Азија, северна Африка, Етиопија, Нова Гвинеја и Австралија.
1 Опис
Едногодишни и повеќегодишни растенија. Листовите наспрамни, линејно шиловидни, во основата проширени. Цветовите мали, сивозелени, групирани во цимозни соцветија. Плодот е едносемено оревче, обвиено од чашката.
2 Видови
Прифатени се 12 видови.*''Scleranthus annuus'' L. – германски јазлест плевел, по потекло од Африка, Европа, Азија и натурализирана на други места.
*''Scleranthus biflorus'' (J.R.Forst. & G.Forst.) Hook.f. – по потекло од Австралија и Нов Зеланд.
*''Scleranthus brockiei'' P.A.Will. – по потекло од Австралија и Нов Зеланд
*''Scleranthus delortii Gren.''*''Scleranthus diander'' R.Br. – по потекло од Австралија
*''Scleranthus fasciculatus'' – по потекло од Австралија, донесен во Нов Зеланд
*''Scleranthus × intermedius Kitt.''*''Scleranthus minusculus'' F.Muell. – по потекло од Австралија
*''Scleranthus perennis'' L. – повеќегодишен
*''Scleranthus pungens'' R.Br. – по потекло од Австралија
*''Scleranthus singuliflorus'' (F.Muell.) Mattf. – едноцветно растение, по потекло од повисоките алпски области во Австралија.
*''Scleranthus uncinatus''*''Scleranthus uniflorus''
3 Во Македонија
Во Македонија растат два вида од овој род: ''Scleranthus annuus'' и ''Scleranthus perennis.'' Ботаничарот Јуришиќ во 1923 година запишал дека нашол ''Scleranthus uncinatus'' на локациите Долно Водно, Велес, Радовиш, но денес се смета дека растенијата што ги нашол биле од ''Scleranthus annuus'', затоа што ги навдува за појас под 1000 метри надморска височина, а ''Scleranthus uncinatus'' расте само во субалпски појас.
Велигденско востание

Велигденско востание (|Éirí Amach na Cásca; |Easter Rising) — востание на ирскиот народ против британската власт. Востанието избувнало на 24 април 1916 година, Велики понеделник, во градот Даблин, а било задушено на 29 април, Велика сабота. Водачите на востанието ја прогласиле Ирската Република за независна држава и формирале привремена влада. Востанието го кренале Ирското републиканско братство, Ирските доброволци и Ирската граѓанска армија. Како водачи на востанието се истакнале Патрик Пирс, Томас Кларк и други.
Во предвечерието на востанието, Ирците очекувале конечно остварување на т.н. домашна власт (|home rule), т.е. британското отстапување на правото на самоуправување на Ирска. Овој закон бил усвоен од британскиот парламент во 1914 година, но влегувањето во сила на истиот било одложено поради Првата светска војна. Мнозинството, предводено од ирскиот политички водач Џон Редмонд, реагирало позитивно на изгласаниот закон и поддржувало учество на Ирците во војната како дел од британските воени сили. Но, иако помало на број, движењето против унионизмот остро се спротивставило, агитирајќи дека Ирска треба да биде независна република; особено загрижувачки се гледало на засилувањето на унионистичкото движење во Алстер, северна Ирска, каде што се агитирало за апсолутна британска сувереност, следствено и против домашната власт, а ова движење добило и милитаристички карактер со појавата на Алстерската доброволна сила, на што како реакција се појавиле Ирските доброволци.
Зад востанието стоеле релативно мал број луѓе кои сметале дека исходот од домашната власт нема да биде позитивен за Ирците, како и дека ирските жртви во војната на британска страна се залудни. Тие планирале востанување насекаде во Ирска, но поради низа настани, востанието било провалено. Сепак, една група предводена од Пирс и Кларк, која броела не повеќе од две илјади, востанале во градот Даблин на Велики понеделник. Тие ја зазеле Главната пошта и други стратешки точки во центарот на градот. Пирс прочитал Проглас на Привремената влада на Ирската Република до народот на Ирска, потпишан од Томас Кларк, Шон Макдермот, Томас Макдона, самиот Пирс, Имон Кент, Џејмс Коноли и Џозеф Планкет. Со овој документ било прогласено создавањето на Ирската Република како суверена независна држава, како и формирањето на нејзината влада. Во следните денови од Страсната седмица востаниците воделе улична борба против британските воени и полициски сили.
Пристигнувањето на пешадиско, но и лесно артилериско засилување, довело до задушување на востанието во саботата. Од британска страна имало 120 загинати и околу 400 ранети, а од страната на ирските востаници околу 60 загинати. Во востанието животот го загубиле околу 180 цивили. По востанието, британската војска го окупирала градот и уапсила околу 1.400 луѓе, од кои многумина всушност не учествувале во востанието. Иако при избувнувањето востанието немало широка поддршка во ирската јавност, британскиот одговор, вклучително егзекуцијата на 16 истакнати востаници, предизвикал негативна реакција кај Ирците, оправдување на востанието и засилување на поддршката за ирското републиканско движење.
Исмаил I

Шах Исмаил I (1487–1524) бил основачот и првиот шах на Сафавидската династија во Иран.
Роден во Ардабил, тој на 14-годишна возраст ја презел лидерската позиција на Сафавидскиот суфиски ред по убиството на татко му. Во 1501 година го освоил Табриз и се прогласил за шах, со што ја основал модерната иранска држава. Неговите најважни следбеници биле Кизилбашите — шиитски војници кои го сметале речиси за божествена фигура. Едно од неговите најсудбоносни дела било прогласувањето на дванаесетничкиот шиизам за официјална државна религија, со што Иран трајно се одвоил од сунитските соседи.
Тој водел успешни походи и го проширил царството врз поголемиот дел од денешен Иран, делови од Ирак, Кавказ и Источна Анатолија. Во 1514 година претрпел тежок пораз од Османлиите во битката кај Чалдиран, што ја ограничило неговата експанзија на запад. Исмаил бил и талентиран поет кој пишувал на староазерски турски под псевдонимот Хатаи. Неговото владеење се смета за почеток на модерната иранска историја поради воспоставувањето на шиитскиот идентитет и персиската државност. Умрел во 1524 година на 36-годишна возраст, а го наследил синот Тахмасп I.
Papaver laevigatum

''Papaver laevigatum'' — вид цветно растение од фамилијата афиони (''Papaveraceae'').
1 Опис
Едногодишно растение, високо 40–60 см, голо или со многу ретки и долги четинести влакна. Стеблото е вертикално, неразгрането или во горниот дел слабо разгрането, во основата со долги, ретки, четинести и груби влакна. Базалните листови се со дршки, лисната ламина плитко пересто насечена, запците на подолните листови тапи, на горните заострени, а некои од нив плитко всечени. Сегментите се линејно ланцетни и на врвот заострени.
Листовите се голи или со многу ретки четинести влакна по работ на долниот дел на листот или пак по должината на главната жила. Цветовите поединечни, а цветните дршки се долги и со прилегнати влакна. Пупките имаат форма на овално јајце. Чашкините ливчиња се две на број со сивозелена боја и тие брзо паѓаат голи или со неколку четинести влакна. Венечните ливчиња се четири на број и имаат форма на обратно јајцевидни и се со должина од 15–25 mm со темнорозова боја и најчесто со црна дамка во основата.
Прашниците се темновиолетови и со светловиолетови антери, а кутијката има цилиндрична форма со должина од 12–15 mm и ширина од 6–7 mm, и се отвора со 4–8 кружлести отвори. Дискот е со 4–8 радијално поставени жига, семките се кафеави во бубреговидни форми и со мрежовидни вдлабнатини. Цветење: април и мај.
2 Распространетост
Расте во Јужна Европа (Грција, Бугарија, Македонија, ,Романија, Украина, Русија, Турција во Европа), Западна и Средна Азија (Иран, Казахстан, Киргистан, Оман, Саудиска Арабија, Таџикистан, Закавказја, Турција, Туркменистан, Узбекистан, Јемен).
Во Украина, видот расте на песок и на полиња во степата, на југ и во Крим.
''Papaver laevigatum'' растат на потоплите делови од Македонија, и тоа по тревести места. Тоа е многу ретко растение. Во Македонија е најзастапено во Жеденската Клисура, Таорската Клисура, клисурата на река Бабуна и покрај Преспанско Езеро помеѓу селата Стење и Коњско.
Galanthus woronowii

''Galanthus woronowii'', Зелено кокиче или Вороново кокиче — луковично растение по потекло од североисточна Турција и западен и централен Кавказ. Особено во одгледувањето, често се меша со два други вида со широки зелени листови и една зелена ознака на внатрешните тепали: ''Galanthus ikariae'' и ''Galanthus platyphyllus'' (обично под синонимот ''G. latifolius'').
1 Опис
''Galanthus woronowii'' расте од луковица. Листовите се „суперволутни“, т.е. едниот лист е цврсто споен околу другиот во пупката, обично останувајќи вака во основата на растението додека расте. Листовите се генерално 13-25 сантиметар долги, понекогаш и до 41 сантиметар, и околу 13-21 милиметар широки, иако можат да бидат потесни или пошироки. Листот се стеснува во основата, а најширокиот дел од листот е во горната третина. Листот е светло до средно зелен; долната површина е малку посјајна од горната. Средното ребро на листот е истакнато; исто така, често има два до четири видливи превиткувања по должината на листот.
Обично осамените цветови се раѓаат на безлисно зелено стебло, 4-19 сантиметар долго. Стеблото на цветот е 15-26 милиметри долго. Надворешните три тепали се значително подолги од внатрешните три, обично околу 16-24 милиметри долги во споредба со 7-12 милиметри. Бидејќи цветот виси надолу, врвот на тепалите е на најниската точка. Врвот на внатрешните тепали има „синус“ (т.е. има засек во средината). Околу синусот има зелена ознака, или во облик на буквата U или поделена на два дела од двете страни. Капсулата за семе е зелена, повеќе или помалку сферична со кафеави семиња од околу 5 милиметри долги.
2 Таксономија
''Galanthus woronowii'' првпат беше опишан во 1935 година од страна на рускиот ботаничар Агнија Лосина-Лосинскаја. Специфичниот епитет е во знак на сеќавање на ботаничарот и собирач на растенија Јуриј Николаевич Воронов.
Особено во одгледувањето, често се меша со два други вида, ''Galanthus platyphyllus'' (обично под неговиот синоним ''G. latifolius'') и ''Galanthus ikariae''. Сите три вида имаат широки зелени листови распоредени во суперволтен образец (т.е. обвиткани еден околу друг во основата), и внатрешни тепали со зелена ознака само на врвот. Внатрешните тепали на ''G. platyphyllus'' немаат синус на врвот, т.е. немаат засечен раб.''G.''''ikariae'' и ''Г. woronowii'' се слични, иако молекуларните студии покажаа дека тие се различни видови. Некои разлики се:* Зелената ознака на врвовите на внатрешните тепали е помала и помалку задебелена во ''G.''''woronowii'' во споредба со ''Г. ikariae'', кај која обично зафаќа половина или повеќе од површината на тепалот.
* Листовите на ''Г. woronowii'' се светло зелени; оние на ''G. Икаријата'' се побледи, опишани се како „темно мат-зелени“.
* Попречниот пресек на листот покажува разлики во воздушните простори. Во ''G. woronowii'' воздушните простори се мали и генерално невидливи со голо око. Кај ''G.''''ikariae'' има големи воздушни простори, јасно видливи со голо око.
3 Одгледување
''Galanthus woronowii'' ја доби наградата за заслуги на градината на Кралското хортикултурно друштво.
Papaver apulum

''Papaver apulum'' — цветно растение кое припаѓа на родот ''Papaver'' и семејството ''Papaveraceae''. Првпат научно го опишал Тенoре во 1826 година.
1 Опис
''Papaver apulum'' е променливо едногодишно растение високо до 40 сантиметри. Стеблото од основата е силно разгрането, во базалниот дел е со расеани влакна, а во горниот дел е со ретки и прилегнати влакна. Листовите се голи или со ретки прилегнати влакна, и тоа најчесто по рабовите на листовите или по средната жила на долната страна на листот, двојно пересто насечени, при што сегментите на базалните листови се елиптични, а на стеблените листови линејни; сегментите на врвот завршуваат со многу куси осилички.
Цветовите се поединечни и на долги дршки, пупките се широко јајцевидни, чашкините ливчиња се две на број со сивозелена боја, ретки влакна и бргу паѓаат. Венечните ливчиња се четири на број, гримизно црвени или розови, со должина од 20–25 mm долги, обратно овални, со темна дамка во основата и лесно отпадат. Филаментите во горниот дел се проширени, темновиолетови, антерите исто така виолетови. Кутијката е долга 10 mm и е во овална форма, со слаби надолжни ребра, со многубројни расеани или косо поставени бели или слабожолтеникави четинки, се отвора со 4–7 кружлести отвори. Дискот е 3–4 mm во пречник, со 4–7 радијално поставени жиги а семките се бубрежовидни, кафеави и со мрежести вдлабнатини.
2 Распространетост во Македонија
''Papaver apulum'' растат на суви песокливи и тревести места. Тоа е многу ретко растение. Во Македонија е најзастапено за околината на Битола, а се посочува и за околината на Габрово (Струмичко) и Скопска Црна Гора, меѓутоа лесно може да биде заменет со некој друг вид.
Атанас Џамо

Атанас Богоев Мицев, повеќе познат по псевдонимот Џамо (Прилепец, 20 декември 1872 — Селце, 1957) — македонски револуционер, деец на Македонската револуционерна организација. За време на Втората светска војна, соработувал со бугарските фашистички окупатори и ја предал НОО „Ѓорче Петров“.
1 Животопис
Атанас Мицев е роден на 20 декември 1872 година во селото Прилепец, тогаш дел од Отоманското Царство. Во 1901 година, со поттик од Даме Груев и Атанас Лозанчев, се приклучил во Македонската револуционерна организација. Легално дејствувал во прилепскиот регион. Соработувал со Петар Ацев, Крсте Гермов и Толе Паша. Во текот на Првата светска војна, кога Кралството Србија ја окупирала Вардарска Македонија, Џамо бил назначен за војвода во Мариовско.
За време на Велигден 1914 година, заедно со неговата чета, го ликвидирале србоманот Ванѓел Скопјанчето. Меѓу четниците бил и младиот македонски поет Даме Попов. Во 1921 година бил уапсан и поминал две години во затвор. Во 1924 година бил уапсан и интерниран во Пожаревац. За време на Втората светска војна, соработувал со бугарските фашистички окупатори во Македонија.
На 20 декември 1942 година, за време на Народноослободителното движење, ги предал борците од НОО „Ѓорче Петров“ кои престојувале во селската црква „Свети Никола“. Во 1943 година поднел молба за бугарска пензија. После војната, бил додаден во список на сомнителни личности. За време на периодот на Информбирото, осуден е 6 години во затвор. Отпрвин бил интерниран во Идризово но подоцна е префрлен во Параќин, СР Србија.
Починал во 1957 година под мистериозни околности. Според неговиот внук Павле, еден ден отишол да собере дрво и никогаш не се врати. 3-4 месеци подоцна жител од Селце го пријавил неговото тело. Владата на СР Македонија навела дека неговиот смрт било несреќа. Имал два сина, Марко (1912 — 2001) и Георги.
17 (филм)

17 — македонски филм од 2026 година, во режија на Косара Митиќ. Филмот својата премиера ја имаше во Берлин, Германија каде освои и награди.
1 Улоги
Глумец, Улога
Ева Костиќ, Сара
Мартина Даниловска, Лина
Сашко Коцев, Таткото на Сара
Диме Јовески, Филип
Ева Стојчевска, Нина
Петар Маниќ, Цеки
Жаклина Стевковска, проф. Ристовска
Јован Тодоров, Царе
Ана Стојановска, проф. Невена
Оливер Митковски, Шофер
Александра Пешевска, Мајката на Сара
Симеон Мони Дамевски, Рецепционер
Ирена Димеска, Теа
Мина Јелучин, Ања
Стефан Ристевски, Стефан
Алина Христовска, Елена
Тодор Стојковски, Никола
Луна Бејков, Даниела
Христијан Ристески, Лазе
Никола Настоски, Никола
Обично кокиче

''Galanthus nivalis'' или обично кокиче, е најпознатата и најраспространетата од дваесетте видови во својот род, ''Galanthus''. Кокичињата се меѓу првите луковици што цветаат напролет, и можат да формираат импресивни бели теписи во областите каде што се автохтони или се натурализирани. Не треба да се мешаат со снегулките, од родовите ''Leucojum'' и ''Acis''.
1 Именување
Генеричкото име ''Galanthus'', од грчките зборови ''gala'' (млеко) и ''anthos'' (цвет), на родот му го дал Карл Линеј во 1735 година. Тој го опишал ''Galanthus nivalis'' во неговото дело '''' објавено во 1753 година. Епитетот ''nivalis'' значи „од снегот“, што се однесува или на цветот сличен на снег или на раното цветање на растението.
2 Распространетост и живеалиште
''Galanthus nivalis'' е широко одгледуван во градини, особено во Европа, и е широко натурализиран во шумите во регионите каде што се одгледува. Сепак, кокичето потекнува од Европа: од Шпанија на запад, кон исток до Украина. Го има во Албанија, Ерменија, Австрија, Босна и Херцеговина, Бугарија, Хрватска, Чешка, Франција, Грузија, Германија, Грција, Унгарија, Италија, Полска, Македонија, Молдавија, Црна Гора, Романија, Србија, Словачка, Словенија, Шпанија, Швајцарија, Турција и Украина. Се смета за натурализиран во Велика Британија, Белгија, Холандија, Норвешка, Шведска и делови од Северна Америка (Њуфаундленд, Њу Бранзвик, Онтарио, Масачусетс, Алабама, Род Ајленд, Конектикат, Делавер, Индијана, државата Вашингтон, државата Њујорк, Мичиген, Јута, Њу Џерси, Охајо, Пенсилванија, Мериленд, Вирџинија и Северна Каролина).
Иако често се смета за британски див цвет, или дека е донесен на Британските Острови од Римјаните, сега се смета дека веројатно бил воведен многу подоцна, можеби околу почетокот на шеснаесеттиот век.
3 Опис
''Galanthus nivalis'' расте до околу 7–15 см во височина, и цвета помеѓу јануари и април во северната умерена зона (јануари-мај во дивината). Тоа се повеќегодишни, тревни растенија кои растат од луковици. Секоја луковица генерално произведува два линеарни, или многу тесно ланцетни, сивкасто-зелени лисја и исправен, безлистен стебленце (цветно стебло), кое на врвот носи пар лопатки слични на бракти споени со хартиена мембрана. Од нив излегува осамен, висечки, бел цвет во облик на ѕвонче, држен на тенок стебленцел.
Цветот се состои од шест тепали, исто така познати како сегменти. Надворешните три се поголеми и поконвексни од внатрешните. Внатрешните сегменти на цветот обично се обележани на нивната надворешна површина со зелена или зеленикаво-жолта ознака во облик на V или U (понекогаш опишана како „во облик на мост“) над малиот засек на врвот на секоја тепала. Внатрешната површина има бледо зелена ознака што ја покрива целата или поголемиот дел од неа.
''G. nivalis'' е растение кое се опрашува вкрстено, но понекогаш се случува и самоопрашување. Се опрашува од пчели.
4 Библиографија
***