Закон за повторно воспоставување на Литванија

Закон за повторно воспоставување на Литванија или законот од 11 март (|Aktas dėl Lietuvos nepriklausomos valstybės atstatymo) — декларација за независност од Литванија усвоена на 11 март 1990 година, потпишана од сите членови на Врховниот совет на Република Литванија предводена од Сајудис. Законот нагласувал обновување и правен континуитет на Литванија од меѓувоениот период, која била окупирана од Советскиот Сојуз и анексирана во јуни 1940 година. Во март 1990 година, таа станала првата од 15-те советски републики што прогласила независност, а останатите следеле и продолжил во рок од 21 месеци, завршувајќи со независноста на Казахстан во 1991 година. Овие настани (дел од поширокиот процес наречен „ парада на суверенитетите“) довеле до распаѓање на Советскиот Сојуз во декември 1991 година.
1 Позадина
1.1 Губење на независноста
По поделбите на Полско-литванската Заедница во 18 век, Литванија била дел од Руското Царство. По Руската револуција од 1917 година, Советот на Литванија, предводен од Јонас Басанавичиус, го прогласил Законот за независност на Литванија на 16 февруари 1918 година. Литванија уживала независност две децении. Во август 1939 година, Советскиот Сојуз и нацистичка Германија го потпишале пактот Молотов-Рибентроп, со кој ја поделиле Источна Европа на сфери на влијание. Балтичките држави (Литванија, Латвија и Естонија) биле доделени на советската сфера на влијание, а потоа биле окупирани во јуни 1940 година и претворени во советски социјалистички републики.
Во случајот на Литванија, претседателот Антанас Сметона ја напуштил земјата, наместо да ја прифати окупацијата. Тој не поднел оставка, туку ги предал своите претседателски должности на премиерот Антанас Меркис, согласно уставот. Следниот ден, Меркис се прогласил за претседател по сопствено право. Кабинетот ја потврдил функцијата Меркис, тврдејќи дека Сметона всушност поднел оставка со напуштањето на земјата.
Два дена подоцна, под советски притисок, Меркис го назначил Јустас Палекис, левичарски новинар и долгогодишен противник на режимот на Сметона, за премиер. Меркис потоа поднел оставка на инсистирање на Москва, со што Палекис бил назначен и за вршител на должноста претседател. Советите потоа ја искористиле владата на Палекис за да му придадат на конечното советско преземање на власта изглед на легалност.
Владата на Палекис организирала силно наместени избори за „Народниот Сејм“, на кои на гласачите им бил претставен единствен список од комунистите. Новоизбраниот Народен Сејм се состанал на 21 јули само со еден дневен ред - резолуција со која Литванија се прогласува за советска република и се поднесува петиција за прием во Советскиот Сојуз, која била едногласно усвоена. Советскиот Сојуз уредно го „одобрил“ барањето на 3 август. Оттогаш, советските извори тврделе дека петицијата на Литванија за приклучување кон Советскиот Сојуз ја означува кулминацијата на литванската социјалистичка револуција и со тоа ја претставува легитимната желба на литванскиот народ да се приклучи кон Советскиот Сојуз.
Советските власти презеле политики на советизација: национализација на целиот приватен имот, колективизација на земјоделството, потиснување на Католичката црква и наметнување на тоталитарна контрола. Во исто време, биле воведени и бесплатно образование и бесплатен национален здравствен систем. Вооружените антисоветски партизани биле погубени до 1953 година. Приближно 130.000 Литванци, наречени „непријатели на народот“, биле депортирани во Сибир (видете советски депортации од Литванија). По смртта на Јосиф Сталин во 1953 година, Советскиот Сојуз усвоил политики на десталинизација и ги завршила масовните прогони. Ненасилниот отпор продолжил и во Литванија и меѓу литванската дијаспора. Овие движења биле тајни, нелегални и повеќе фокусирани на социјални прашања, човекови права и културни прашања, отколку на политички барања.
1.2 Движења за независност
Додека Михаил Горбачов се обидувал да ја оживее економијата на Советскиот Сојуз, тој вовел гласност (''отвореност'') и перестројка (''реструктуирање'').
Политичката агенда на Горбачов водела кон големи и длабоки промени во советската влада, па затоа Горбачов ја поканил советската јавност на отворени и јавни разговори невидени до тој момент.
За советските литвански дисиденти и активисти, тоа претставувало златна можност што не требало да се пропушти, да ги внесат своите движења од илегала во јавниот живот.
На 23 август 1987 година (48-годишнината од Пактот Молотов-Рибентроп), Литванската лига за слобода го организирала првиот јавен протестен митинг кој не резултирал со апсења.
Охрабрени од неапсењата, до средината на 1988 година, група од 35 интелектуалци го организирале Реформското движење Сајудис со првична цел да ги поддржат, дискутираат и спроведат реформите на Горбачов, но без отворено да ја поддржат независноста од СССР.
Сепак, Сајудис добил на популарност, привлекувајќи големи толпи на митинзите во паркот Вингис и со тоа радикализирајќи ја својата агенда, искористувајќи ја пасивноста на Горбачов.
Во 1989 година, Сајудис, не плашејќи се да ја налути Москва и да предизвика насилно задушување, постојано продолжувала со своите барања: од ограничени преговори за реформите на Горбачов, до барање поголемо влијание врз економските одлуки, до политичка автономија во рамките на Советскиот Сојуз.
До времето на Балтичкиот Пат, човечки ланец долг над 600 километри низ трите балтички држави за да се одбележи 50-годишнината од Пактот Молотов-Рибентроп, официјалната цел на Сајудис веќе станала независност за Литванија.
Слични процеси се случиле и во другите советски републики во периодот 1988-1991 година, колективно познати како „парада на суверенитети“, кои биле главниот фактор што придонело за распадот на Советскиот Сојуз.
2 Демократски избори
Парламентарните избори во февруари 1990 година биле првите слободни и демократски избори во Литванија од 1926 година. Гласачите со огромно мнозинство гласале за кандидатите поддржани од Сајудис, иако движењето не се кандидирало како политичка партија. Резултатот бил првата повоена некомунистичка влада. За време на своето прво собрание на 11 март 1990 година, Врховниот совет на Литванската ССР го избрал Витаутас Ландсбергис за свој претседател и го вратил предвоеното име на Литванија - Република Литванија. Потоа го променил своето име во Врховен совет на Република Литванија и формално го прогласил повторното воспоставување на литванската независност. Законот бил одобрен во 10:44 часот од 124 членови на советот, додека шест останале воздржани. Немало против.
3 Закон
ВРХОВЕН СОВЕТ НА РЕПУБЛИКА ЛИТВАНИЈА
ЗАКОН
За повторното воспоставување на државата ЛитванијаВрховниот совет на Република Литванија, изразувајќи ја волјата на нацијата, донесува декрет и свечено прогласува дека извршувањето на суверените овластувања на Државата Литванија, укинати од странски сили во 1940 година, е повторно воспоставено и отсега Литванија е повторно независна држава.
Законот за независност од 16 февруари 1918 година на Советот на Литванија и декретот на Уставотворното собрание од 15 мај 1920 година за повторно воспоставената демократска држава Литванија никогаш не ја изгубија својата правна сила и ја сочинуваат уставната основа на државата Литванија.
Територијата на Литванија е цела и неделива и уставот на ниедна друга држава не важи на неа.
Државата Литванија го нагласува своето придржување кон универзално признатите принципи на меѓународното право, го признава принципот на неповредливост на границите како што е формулиран во Завршниот акт на Конференцијата за безбедност и соработка во Европа во Хелсинки во 1975 година и ги гарантира човековите, граѓанските и етничките права на заедниците.
Врховниот совет на Република Литванија, изразувајќи суверена власт, со овој закон започнува да го остварува целосниот суверенитет на државата.
 
Врховниот совет застанал на ставот дека првичната декларација за независност на Литванија во 1918 година е сè уште важечка и го сметал Законот за повторно потврдување на независноста што сè уште постоела законски според меѓународното право. Тој се засновал на премисата дека Сметона никогаш не поднел оставка, а преземањето на претседателската функција од страна на Меркис било нелегално и неуставно. Официјалниот став на Литванија по ова прашање оттогаш е дека сите последователни акти што довеле до советската анексија се ''ipso facto'' ништовни.
4 Последици
Законот за повторно воспоставување на државата Литванија послужил како модел и инспирација за другите советски републики. Сепак, прашањето за независност не било веднаш решено и признавањето од други земји не било сигурно.
Михаил Горбачов го нарекол Законот за независност нелегален, а СССР побарал поништување на Законот и почнал да воведува санкции против Литванија, вклучително и економска блокада. Покрај тоа, на 13 јануари 1991 година, советските сили ја нападнале зградата на ЛРТ во Вилнус, заедно со телевизиската кула во Вилнус.
Невооружени цивилни Литванци се соочиле со советските војници. Четиринаесет лица биле убиени, а седумстотини повредени во она што станало познато како Јануарски настани.
На 31 мај 1990 година, Врховниот совет на Молдавска ССР гласал за признавање на Обновувањето на независноста на Литванија. Парламентот на Молдавија станал првото законодавно тело во светот што ја признал независноста на Литванија, иако Молдавија сè уште била дел од Советскиот Сојуз. Молдавскиот Врховен совет ветил дека ќе отвори амбасада во Литванија во блиска иднина.
На 13 јануари 1991 година, за време на упадот на советските сили во зградата на ЛРТ во Вилнус, рускиот лидер Борис Елцин пристигнал во Талин и со лидерите на балтичките земји потпишал заедничка декларација, признавајќи ја меѓусебната независност и суверенитет. Подоцна, на 27 јули 1991 година, руската влада повторно ја признала Литванија и двете земји ги обновиле дипломатските односи на 9 октомври 1991 година.
На 11 февруари 1991 година, исландскиот парламент гласал за да потврди дека признавањето на независноста на Литванија од страна на Исланд во 1922 година е сè уште во целосна сила, бидејќи никогаш формално не ја признал контролата на Советскиот Сојуз врз Литванија, и дека целосни дипломатски односи треба да се воспостават што е можно поскоро. Како одговор на тоа, Советскиот Сојуз го отповикал својот амбасадор во Исланд. Подоцна, по Исланд следеле Данска, Словенија, Хрватска (тогаш составен дел од Југославија) и Латвија. Амбасадорот на Данска во Литванија пристигнал на 26 август; тој станал првиот странски дипломат акредитиран во Литванија по нејзиното прогласување независност.
На 26 август 1991 година, литванските граничари биле распоредени на граничните премини меѓу Литванија и Русија, а Република Литванија започнала да издава визи. Првите визи биле издадени на членовите на Литванската оперска компанија, група Американци од литванско потекло со седиште во Чикаго, кои пристигнале да настапуваат три недели во земјата. На почетокот, граѓаните на Советскиот Сојуз и секој што имал виза за Советскиот Сојуз автоматски се квалификувал за виза по пристигнувањето во Литванија; подоцна, земјата вовела свои правила за визи.
По неуспешниот августовски државен удар, признавањето на независноста на Литванија било потврдено од страна на Соединетите Американски Држави на 2 септември. Претседателот Џорџ Х.В. Буш објавил дека доколку Советскиот Сојуз употреби вооружена сила против Литванија, САД ќе реагираат соодветно. Администрацијата на Буш изјавила дека тој чекал да ја признае независноста на Литванија сè додека Врховниот совет на Советскиот Сојуз не го стори тоа прво, но Буш подоцна одлучил дека не може повеќе да чека.
Конечно, на 6 септември 1991 година, независноста на Литванија била признаена од Државниот совет на Советскиот Сојуз . Признавањето на независноста на Литванија било брзо проследено од неколку земји, вклучувајќи ги Кина, Индија и Белорусија, како и Туркменистан и Узбекистан.
На 17 септември 1991 година, Обединетите нации ја примиле Литванија за членка. Истиот ден, Обединетите нации ги примиле и Естонија, Латвија, Маршалските Острови, Сојузните Држави на Микронезија, Северна Кореја и Јужна Кореја за членови.
На 29 март 2004 година, Литванија станала членка на НАТО. На 1 мај 2004 година, Литванија станала и членка на Европската Унија. Земјата забранила прикажување на советски и нацистички симболи во 2008 година.
+Хронологија на признавањето на Литванија, data-sort- Date, Земја
31 мај 1990, Молдавија
11 февруари 1991,
28 февруари 1991
16 мај 1991
27 јули 1991
3 август 1991
23 август 1991
24 август 1991
24 август 1991
25 август 1991
25 август 1991
26 август 1991
26 август 1991
26 август 1991
26 август 1991
26 август 1991
26 август 1991
26 август 1991
26 август 1991
26 август 1991, Ukraine
27 август 1991
27 август 1991
27 август 1991
27 август 1991
27 август 1991
27 август 1991
27 август 1991
27 август 1991
27 август 1991
27 август 1991
27 август 1991
28 август 1991
28 август 1991
28 август 1991
28 август 1991
28 август 1991
28 август 1991
28 август 1991
29 август 1991, Чехословачка
29 август 1991
30 август 1991
31 август 1991
2 септември 1991
2 септември 1991
2 септември 1991
3 септември 1991
3 септември 1991
3 септември 1991
3 септември 1991
4 септември 1991
4 септември 1991
4 септември 1991
5 септември 1991
5 септември 1991
6 септември 1991
6 септември 1991
6 септември 1991
6 септември 1991
6 септември 1991
6 септември 1991
7 септември 1991
7 септември 1991
7 септември 1991
7 септември 1991
7 септември 1991
7 септември 1991
8 септември 1991
9 септември 1991
9 септември 1991
9 септември 1991
9 септември 1991
9 септември 1991
9 септември 1991
9 септември 1991
10 септември 1991
10 септември 1991
10 септември 1991
11 септември 1991, Мадагскар
12 септември 1991
12 септември 1991
13 септември 1991
15 септември 1991
15 септември 1991
15 септември 1991
15 септември 1991
16 септември 1991
17 септември 1991
19 септември 1991
20 септември 1991
24 септември 1991
25 септември 1991
30 септември 1991
30 септември 1991
22 October 1991
22 October 1991,
2 ноември 1991
23 декември 1991
23 декември 1991
24 декември 1991
25 декември 1991
27 декември 1991
27 декември 1991
30 декември 1991
2 Јануари 1992
6 Јануари 1992
16 Јануари 1992
25 Јануари 1992
31 Јануари 1992
21 February 1992
17 March 1992
25 септември 1992
6 ноември 1992
10 ноември 1992
12 Јануари 1993