Мински полиња во Хрватска

Минските полиња во Хрватска зафаќаат територија од . Почнувајќи од 2020 година, минските полиња (обично познати како „сомнителни мински области“) се наоѓаат во 45 градови и општини во 8 окрузи. Се смета дека овие области содржат приближно 17.285 нагазни мини, како дополнение на неексплодираните средства останати од Хрватската војна за независност. Нагазните мини биле интензивно користени за време на војната од сите страни во судирот; биле распоредени околу 1,5 милиони. Тие биле наменети за зајакнување на одбранбените позиции на кои им недостигало доволно оружје или жива сила, но одиграле ограничена улога во борбите.
По војната, првично се сметало дека територија од содржи мини, но оваа проценка подоцна била намалена на по физичката проверка. Од 2013 година, програмите за деминирање биле координирани преку владините тела како што е Хрватскиот центар за мини, кој ангажирал приватни компании за деминирање кои вработувале 632 деминери. Областите се означени со 11.454 предупредувачки знаци.
Од 4 април 2013 година, 509 луѓе биле убиени и 1.466 повредени од мини во Хрватска од војната; со овие бројки вклучувајќи 60 деминери и седум инженери на хрватската армија убиени за време на операциите за деминирање. Непосредно по војната, имало околу 100 цивилни жртви од мини годишно, но тоа се намалило на под десет годишно до 2010 година преку деминирање, подигање на свеста за мините и образовни програми. Хрватска потрошила околу 450 милиони евра за деминирање од 1998 година, кога процесот го презеле приватни изведувачи координирани од Хрватскиот центар за мини. Трошоците за завршување на деминирањето се проценуваат на 500 милиони евра или повеќе. Економската загуба за Хрватска (поради губење на користење на земјиштето во рамките на сомнителните мински полиња) се проценува на 47,3 милиони евра годишно.
1 Позадина
Во 1990 година, по изборниот пораз на комунистичкиот режим во Хрватска од страна на Хрватската демократска заедница (ХДЗ), етничките тензии помеѓу Хрватите и Србите се зголемиле. По изборите, Југословенската народна армија (ЈНА) го конфискувала оружјето за територијална одбрана на Хрватска за да го минимизира потенцијалниот отпор. На 17 август, тензиите ескалирале до отворен бунт на хрватските Срби. ЈНА се вклучила, спречувајќи ја хрватската полиција да интервенира. Бунтот се концентрирал на областите населени со претежно Срби во далматинската заднина околу градот Книн, делови од регионите Лика, Кордун и Бановина и источните хрватски населби со значително српско население. Оваа непосредна област подоцна била наречена Република Српска Краина (РСК). РСК ја објавила својата намера да се приклучи на Србија, и како резултат на тоа, Владата на Хрватска го сметала за отцепен регион. До март 1991 година, судирот ескалирал во она што станало познато како Хрватската војна за независност. Во јуни, Хрватска ја прогласила својата независност додека Југославија се распаднала. До јануари 1992 година, РСК зафаќала простор од од границите за кои Хрватска сметала дека и припаѓаат на неа. Оваа територија се движела од 2,5 до 63,1 километри и имала 923 километри линија на боиштето по должината на територијата контролирана од Хрватска.
2 Употреба за време на војна
Нагазните мини првпат биле употребени од ЈНА на почетокот на 1991 година, пред нејзиното повлекување од Хрватска, за заштита на воените касарни и други објекти. Дури и објектите на ЈНА кои се наоѓале во урбаните центри биле обезбедени на овој начин, употребувајќи мини како што се граничната мина ПРОМ-1 и насочена противпешадиска мина МРУД . Хрватската војска (ХВ) и хрватската полиција почнале да поставуваат мини кон крајот на 1991 година, потпирајќи се многу на нив за да го запрат напредувањето на ЈНА и Армијата на РСК (АРСК) до почетокот на 1992 година. Овие рани мински полиња биле поставени со мала документација. Во 1992 година, АРСК ја зголемила употребата на мини за обезбедување на линијата на боиштето, најмногу поради ограничениот број војници. Следствено, АРСК конструирала статични одбранбени линии (составени од ровови, бункери и голем број мини создадени да ја заштитат одбраната со тенковски екипаж) за да ги одложи офанзивите на Хрватската војска. Овој пристап бил неопходен поради ограничената длабочина на територијата на РСК и недостигот на резерви на располагање со кои можело да се спротивстават (или блокираат) пробивањата на неговата одбранбена линија, што значело дека АРСК не била во можност да користи длабинска тактика за одбрана. Комбинацијата на лоша документација за местоположбата на минските полиња и недостатокот на ознаки (или ограда) довеле до чести повреди на воениот персонал предизвикани од мини поставени од пријателските сили. Се проценува дека за време на војната биле поставени вкупно 1,5 милиони мини.
Хрватската војска успешно користелапротивтенковски мини како препреки во комбинација со пешадиско противтенковско оружје, уништувајќи или онеспособувајќи повеќе од 300 тенкови на ЈНА (особено за време на одбранбените операции во Славонија). Спротивно на тоа, противпешадиските мини распоредени од АРСК се покажале помалку ефикасни против хрватската војска за време на операциите „Блесок“ и „Бура“ во 1995 година. За време на овие операции, хрватската војска преминала (или заобиколила) многу мински полиња на АРСК врз основа на информации од копнено и беспилотно летало за извидување на движењето на патролите на АРСК, цивилното население и активирањето на мините од дивиот свет. Од 224 загинати во операциите Блесок и Бура, само 15 жртви биле предизвикани како резултат на мините. Слично на тоа, од 966 ранети во двете офанзиви само 92 биле повредени од мини.
3 Жртви
Според податоци од 4 април 2013 година, вкупно 509 луѓе биле убиени, а 1.466 повредени од мини во 1.352 инциденти во Хрватска. Имало 557 цивилни жртви од нагазни мини помеѓу 1991 и 1995 година, за време на војната и во нејзините непосредни последици. Помеѓу 1996 и 1998 година имало околу 100 цивилни жртви од мини годишно во Хрватска, но бројот постепено се намалил на помалку од десет годишно до 2010 година. За време на војната, 57 војници на хрватската војска биле убиени или повредени од мини во 1992 година. Во 1995 година, 169 биле убиени или повредени (повеќето за време на операциите Блесок и Бура. Седум инженери на хрватската војска биле убиени, а 18 повредени од нагазни мини за време на операциите за расчистување на мини помеѓу 1996 и 1998 година. Меѓу цивилните жртви се и 60 убиени деминери од 1998 година.
Хрватска воспоставила обемна рамка за помош на повредените од мини и на семејствата на жртвите од мините. Оваа помош вклучува итна и тековна медицинска нега, физичка рехабилитација, психолошка и социјална поддршка, помош за вработување и социјална интеграција, јавна свест и пристап до јавни услуги. Институциите и организациите кои ги поддржуваат жртвите од мини вклучуваат широк опсег на владини тела и невладини организации (НВО).
4 Постојни мински полиња
Според податоци од февруари 2024 година, минските полиња во Хрватска зафаќаат територија од . Минските полиња (обично познати како „сомнителни мински области“) се наоѓаат во 4 окрузи и 21 град и општина. Се смета дека овие области содржат околу 10.052 нагазни мини, како дополнение на неексплодирани убојни средства останати од Хрватската војна за независност.
Областа за која постои сомневање дека содржи нагазни мини е означена со повеќе од 6.255 предупредувачки знаци. Врз основа на анализата на структурата на површините во сомнителните мински области, на крајот на 2022 година, по деминирањето, техничкото истражување и општите и дополнителните општо истражување, било утврдено дека 98,7% од нив се шуми и шумски површини, додека 1,2% се земјоделско земјиште, а 0,1% се останати области (води, мочуришта, карпи, одрони, карпи, брегови итн.).
+Minefields area km<sup>2</sup> (sq mi) size in Croatia<ref>, Регион, 1 јануари 2022, 1 јануари 2023, План за деминирање во 2023 година, План за деминирање во 2024 година, План за деминирање во 2025 година
Бјеловарско-билогорска жупанија, Деминирано во 2005
Бродско-посавска жупанија, Деминирано во 2018
Дубровничко-неретванска Жупанија, Деминирано во 2014
Карловачка жупанија, во план
Личко-сењска жупанија
Осиечко-барањска жупанија, Деминирано во 2023
Požega-Slavonia, Деминирано во 2022
Сисачко-мославинска жупанија
Сплитско-далматинска жупанија, во план
Шибенско-книнска жупанија, Деминирано во 2023
Вировитичко-подравска жупанија, Деминирано во 2014
Вуковарско-сремска жупанија, Деминирано во 2016
Задарска жупанија, Деминирано во 2021<ref>
Загрепска жупанија, Деминирано во 2005
Вкупно, , , , ,
5 Социјални и економски влијанија
Мините претставуваат прашање од безбедносен интерес за населението кое живее во близина на минските полиња. Во 2008 година, околу 920.000 луѓе во Хрватска останале загрозени поради нивната близина до минирани области (20,8% од населението). Мините се исто така значаен проблем за развој, бидејќи значителен дел од минските полиња во Хрватска се на земјоделско земјиште и во шуми. Некои одводни канали се следствено недостапни за одржување, што резултира со периодични поплави; ова е особено сериозно во областите што граничат со Унгарија. Слични проблеми предизвикуваат мините поставени на бреговите на реките Драва, Купа и Сава. Присуството на нагазни мини негативно влијаело на повоеното закрепнување во руралните области, намалувајќи ја количината на расположливо земјоделско земјиште, попречувајќи го развојот и влијаејќи на квалитетот на животот на луѓето во минираните области. Покрај земјоделството, најзначајниот економски проблем предизвикан од рудниците во Хрватска е нивното влијание врз туризмот (особено на шумските области и ловот во областите во внатрешноста на брегот на Јадранското Море). Во 2012 година, било проценето дека економијата на Хрватска губи 355 милиони куни ( 47,3 милиони евра) годишно од ефектите на стопанството на подрачјата за кои постои сомневање дека се мински полиња.
Поради важноста на туризмот за хрватската економија, областите посетени од туристи (или во близина на главните туристички патишта) добиле приоритет за деминирање. Други области поврзани со безбедноста кои добиваат приоритет за деминирање се населбите, комерцијалните и индустриските објекти и сите документирани мински полиња. Земјоделското земјиште, инфраструктурата и шумите се групирани во три приоритетни категории во зависност од нивното економско значење. Националните паркови во Хрватска, исто така, биле деминирани како области со врвен приоритет, заедно со областите значајни за заштита од пожари. Кражбата на знаците на минско поле претставува значаен проблем и тоа е особено изразено во областите со загриженост кај локалното население дека знаците му штетат на туризмот. Знаците редовно се заменуваат, понекогаш со бетонски или ѕидарски конструкции за нивно прикажување наместо метални столбови. Од 1990-тите, само еден турист бил повреден од нагазна мина во Хрватска.
Владата на Хрватска формирала неколку тела за решавање на проблемот со нагазните мини во Хрватска; најважни меѓу нив се Канцеларијата за мини и Хрватскиот центар за мини. Канцеларијата за мини претставува владина агенција која е задолжена да обезбеди стручни анализи и совети за деминирање. Хрватскиот центар за акција против мини е тело од јавниот сектор, кој е задолжен да планира и спроведува истражувања за деминирање, прифаќа исчистени области, обележува подрачја за кои постои сомневање дека има мини, обезбедува квалитет, истражување и развој за деминирање и помош на жртвите. Работата на Хрватскиот центар за мини е под надзор на Канцеларијата за мини.
Додека бегалците бегаат во Европа, од Сирија и другите земји од Блискиот Исток, некои мигрираат преку Хрватска поради неодамнешното затворање на границите од Унгарија. Овие имигранти кои се обидуваат да преминат во Европа бараат помош од Хрватска за да најдат безбедни патишта за премин.
6 Свесност и образование
Хрватска спровела образовна програма за подигање на свеста за мините, чија цел е да се намали зачестеноста на несреќите поврзани со мини преку тековната информативна кампања. Програмата ја спроведуваат Црвениот крст на Хрватска, Министерството за наука, образование и спорт и неколку невладини организации во соработка со Хрватскиот центар за мини. Хрватскиот центар за мини активно ги поддржува невладините организации да развијат што е можно повеќе програми и да привлечат нови невладини организации во активности за подигање на свеста за мините и образованието. Одржува достапна онлајн база на податоци со картографски информации за местоположбата на подрачјата сомнителни за мини во Хрватска.
Една кампања за подигање на свеста за мините, која вклучува рекламирање преку билборди, привлекла критики од Министерството за туризам и Хрватскиот национален туристички одбор (ХНТТ), бидејќи таблите биле поставени во туристички области, далеку од подрачјата за кои постои сомневање за мини. Министерството за туризам и ХНТТго поздравиле хуманитарниот аспект на напорите, но ги сметале знаците за потенцијален извор на неоправдана негативна реакција од туристите. Туристичките водичи на Хрватска вклучуваат предупредувања за опасноста од мините во земјата и даваат општи информации за нивната местоположба.
7 Деминирање
На крајот на Хрватската војна за независност, околу од земјата биле осомничени дека содржат нагазни мини. За време на војната и во нејзините непосредни последици, деминирањето било извршено од инженери на хрватската војска, поддржани од полицијата и персоналот на цивилната одбрана. Деминирањето за време на војната било фокусирано на задачите за расчистување како поддршка на воените операции и безбедноста на цивилното население. Во 1996 година, Парламентот на Хрватска го донел Законот за деминирање, со што ја задолжила полицијата со нејзината организација и владината компанија АКД Мунгос со самото деминирање. До април 1998 година приближно биле исчистени од мини, а првичната проценка на површините со минско поле била намалена по проверката. До 2003 година била прегледана целата територија на Хрватска, а површината на минското поле била намалена на .
Од мај 1998 година Хрватскиот акционен центар за мини има задача да развие планови за деминирање, проекти, технички прегледи, предавање на исчистената област, обезбедување на квалитетот на деминирање, експертска помош и координација на активностите за чистење мини. Деминирањето го вршат 35 лиценцирани компании, во кои се вработени 632 стручни лица за деминирање и 58 помошни лица. Компаниите ја вршат својата работа со 681 метални детелтори, 55 мински ваљаци и млатови и 15 кучиња за откривање мини. Машините за расчистување мини вклучуваат локално дизајнирани модели произведени од DOK-ING. Деминерите обично заработуваат 50 евра за секој квадратен метар или 800 до 900 евра месечно.
Од 1998 година, деминирањето се финансира преку владата и со донации. Од 1998 до 2011 година, донациите изнесуваат 75,5 милиони евра (17% од вкупно 450 милиони евра потрошени за деминирање во тој период). Повеќето донации биле од странски соработници, вклучувајќи невладини организации и странски влади (меѓу нив Јапонија, Германија, Монако, Луксембург и САД). Европската унија исто така дала значаен придонес во тој период, обезбедувајќи 20,7 милиони евра. Од 2013 година, на Хрватскиот центар за мини му се доделуваат приближно 400 милиони куни ( 53 милиони евра) годишно за деминирање. Во 2011 година, биле потребни дополнителни 500 милиони евра (или повеќе) за да се отстранат сите преостанати нагазни мини од Хрватска до 2019 година, крајниот рок за расчистување на мините утврден со Договорот од Отава. Хрватскиот центар за мини троши приближно 500.000 куни ( 66.600 евра) годишно за одржување на предупредувачките знаци на минско поле (вклучувајќи и замена на украдени знаци).
Почнувајќи од април 2017 година, допрва треба да се расчистат приближно 446 km² со околу 43.000 потенцијални нагазни мини.
На 28 јули 2022 година, хрватската влада го доставила до Парламентот Предлогот за Националната програма за акција против мини до 2026 година, со која се дефинира стратегијата за деминирање за подрачја сомнителни мини и рокот за завршување по окрузи.