Шкотски женски болници за странска служба

Шкотските женски болници за странски служби (ШЖБ) биле основани во 1914 година. Го воделе д-р Елси Инглис и обезбедувале медицински сестри, лекари, возачи на брза помош, готвачи и редари. До крајот на Првата светска војна, 14 медицински единици биле опремени и испратени да служат во Корзика, Франција, Малта, Романија, Русија, Солун и Србија.
1 Почетоци
На почетокот на војната, д-р Елси Инглис била секретар на Шкотската федерација на општества за право на глас, поврзана со Националната унија на здруженија за право на глас на жените (NUWSS) предводена од Милисент Гарет Фосет. ШЖБ била предводена од д-р Инглис, како дел од пошироките напори за право на глас од Шкотската федерација на Националната унија на здруженија за право на глас на жените и финансирана од приватни донации, собирање средства од локалните општества, Националната унија на здруженија за право на глас на жените и Американскиот Црвен крст.
Фосет сакала да вклучи „Женско право на глас“ во името, но Инглис се спротивставила на тоа со образложение дека „гласното право“ имало контроверзна политичка конотација врз основа на примерот на оние кои се залагале за граѓанска непослушност, како што е Емелин Панкхерст. Иако не сите волонтери го поддржале движењето за право на глас, буквите „NUWSS“ се појавиле на меморандумите на ШЖБ и на многу од нивните возила, а францускиот печат често ги нарекувале нивните објекти како „Болница на шкотските суфражисти“, а NUWSS обезбедувала финансиска поддршка.
Почетното собирање средства било многу успешно откако Фосет го поканила Инглис да зборува во Лондон, а до крајот на август 1914 година тие собрале повеќе од 5.000 фунти. Основани непосредно по избувнувањето на Првата светска војна како доброволни одделенија само за жени, шкотските женски болници понудиле можности за медицинските жени на кои им бил забранет влез во медицинскиот корпус на кралската армија.
Седиштето било во Единбург за време на војната, а имало и комитети во Глазгов и Лондон, кои тесно соработувале со лондонската канцеларија на француски Црвен крст.
Д-р Алис Хачисон била првата докторка на ШЖБ испратена во Франција за да ја основа првата болница. Таа првично го сместила во Булоњ. Додека се барала зграда за болница, избувнала епидемија на тифус меѓу белгиските бегалци во Кале. Таа заедно со уште еден лекар и десет медицински сестри ги лекувале пациентите. Била забележана по тоа што имала најниска стапка на смртни случаи од тифус во нејзината болница.
Во декември 1914 година, била основана болница со 200 кревети во опатија Ројамоунт, позната како Шкотска женска болница во Ројамоунт, официјално наречена Помошна болница. Почетниот персонал вклучувал Инглис, Алис Хачисон, Исобел Рос, Сили Хамилтон, Маријан Гамвел, и Кетрин Харли. Шкотските женски болници опслужувале 14 медицински единици низ континентална Франција и Корзика, Малта, Романија, Русија, Солун и Србија. Во април 1915 година, д-р Инглис бил раководител на единица со седиште во Србија. Во рок од седум месеци од мобилизирањето, ШЖБ опслужувал 1.000 кревети со 250 вработени, меѓу кои биле вклучени 19 лекарки.
2 Франција
Првата шкотска женска болница во ноември 1914 година била екипирана, опремена и основана во Кале за поддршка на белгиската армија. Виконтеса од Паноус, сопруга на францускиот воен аташе во француската амбасада во Лондон и помогнал на групата да идентификува друга локација во античката опатија Ројамонт. Опатијата била сопственост на , богат индустријалец и филантроп чие лошо здравје му оневозможило да се бори. До декември била сместена втора болница. Таа останал оперативен во текот на целата војна и лекувала ранети од француската армија под раководство на францускиот Црвен крст. Понатамошна болница била отворена во Троа и Вилерс-Котерет заедно со популарните и поддржувачки мензи во Креил, Соасон и Крепи ен Валоа.
3 Србија
Исто така во декември, болница предводена од д-р Елеонор Солтау била испратена во Србија. Брзо следеле и други единици и Србија наскоро имала четири основни болници кои работеле ноќе и дење. Условите во Србија биле страшни. Српската армија имала само 300 лекари за да им служи на повеќе од половина милион мажи, а како и со жртвите од битката, болницата морала да се справи со епидемија на тифус што ја опустошила војската и цивилното население. Србија водела изненадувачки успешна воена кампања против освојувачите на Австроунгарците, но борбата ја исцрпила нацијата. И војниците и цивилите биле половина изгладнети и истрошени и во тие услови болестите напредувале и стотици илјади загинале.
Од декември 1914 до ноември 1915 година, болницата била со седиште во Крагуевац. „Животите на Првата светска војна“ на Империјалниот воен музеј има список на сите оние кои работеле на таа локација.
Четворица вработени во ШЖБ, Луиза Џордан, Меџ Фрејзер, Аугуста Миншул и Беси Сатерленд починале за време на епидемијата, првите двајца биле погребани на воените гробишта на Комонвелтот Ниш. До зимата 1915 година Србија не можела да издржи повеќе. На Австријците им се придружиле германските и бугарските сили кои повторно извршиле инвазија, а Србите биле принудени да се повлечат во Албанија .
Персоналот на ШЖБ имал избор да направи, да остане и да оди во заробеништво (или уште полошо) или да оди со војската што се повлекувала во Албанија. На крајот некои останале, а некои отишле. Елси Инглис, Евелина Хеверфилд, Алис Хачисон, Хелен Мекдугал и други биле заробени и на крајот биле вратени во Британија. Останатите ѝ се придружиле на српската војска и влада во нејзиното повлекување и претрпеле неописливите ужаси од тоа повлекување и ги споделиле маките што ги преживеала српската војска.
3.1 Маршот
Српската војска се повлекла над планините на Албанија и Црна Гора во длабочините на зимата без храна, засолниште или помош, а илјадници и илјадници војници, цивили и воени заробеници загинале за време на повлекувањето. На една медицинска сестра на ШЖБ, Керолин Тагил, и бил скршен черепот кога автомобилот во кој патувала паднал од карпа во близина на градот Рача. И покрај третманот од страна на српски мајор и друг патник од автомобилот, (медицинската сестра Маргарет Кауи Кроу ) во кампот на Црвениот крст во кој била однесена, таа починала. Оние кои стигнале до безбедноста на Јадранското Море продолжиле да им даваат каква можат помош на војниците, цивилите, а особено на многуте момчиња кои се приклучиле на повлекувањето. Како директна последица на ова, ШЖБ формирала реконвалесцентна болница на Корзика во декември 1915 година за да им помогне на раселените Српски женски и деца.
4 Солун
Во овој период болницата во Троа во Франција добила наредба да се спакува. Дизајнирана како мобилна, а не како фиксна болница, била опремена со шатори и возила. Тој бил приклучен на дивизија на француската армија и бил испратен во Солун во Грција кога нивната француска дивизија била префрлена таму како дел од задоцнетиот потег на сојузниците да им пружат практична помош на опколените Срби. Болницата (позната како Одделение Гиртон и Њунхам по женските колеџи на Универзитетот Кембриџ кои ја финансирале) била формирана во напуштена фабрика за свилена буба во пограничниот град Гевгелија, иако набрзо морало да биде преместена во градот Солун кога се заканувал брзиот бугарски напредок. Голем дел од работата во Солун била потрошена во борбата против маларијата, огромен убиец што се влошила поради недостатокот на соодветна облека обезбедена од сојузничките војски.
Во август 1916 година ѝ се приклучила Единицата Острово или Американската единица. Оваа болница била финансирана главно од американски донатори и била наречена така, како благодарност кон нив. Единицата била преместена на почетокот на септември 90 милји северозападно од Солун до езерото Острово (сега езеро Вегоритида во Грција) и го поддржала туркањето на српската армија во нејзината татковина. Во Острово била испратена и Транспортна колона. Ова била единица за моторна брза помош која му овозможила на ШЖБ да собира жртви брзо наместо да чека да им се донесат жртви, вклучително и волонтерски жени возачи на брза помош, како Елси Камерон Корбет.
5 Русија
По нејзината репатријација во ОК во февруари 1916 година, д-р Инглис започнала да опремува и екипира болница за да служи во Русија. Нејзе ѝ се придружиле и други ветерани од првата српска болница, вклучително и д-р Лилијан Чесни и Евелина Хеверфилд. Болницата и придружничка транспортна колона од амбулантни возила и возила за помош биле испратени во Русија. Служеле во јужна Русија (Бесарабија и Молдавија) и во Романија, обезбедувајќи медицинска нега главно на српската дивизија на руската армија. Оваа дивизија првенствено ја сочинувале доброволци од српската дијаспора заедно со етнички српски и јужнословенски воени заробеници од австроунгарската армија, кои по нивното заробување од Русија барале можност да се борат за својот народ. Српската дивизија немала медицински установи, така што тие биле обезбедени од ШЖБ на околу 11.000 мажи со само седум лекари. На чело со Елси Инглис која имал силен афинитет кон српската војска и народ и била признаена во нивната највисока награда (Српскиот орден на белиот орел) за нејзината служба, персоналот на ШЖБ повторно ги издржал тешкотиите на војната кога морале да учествуваат во хаотично и болно армиско повлекување19 по римската рута11. Русија тогаш била втурната во револуција и, кога станало јасно дека руската армија веројатно немало да продолжи со работа, болницата била повлечена. Поделба на српски војници и офицери, заедно со Инглис, отпловил од Архангелск низ водите зафатени со подморници кон ОК. Трагично, еден ден откако се вратиле во Британија, починала Елси Инглис, која извесно време била многу болна од рак на дебелото црево. Набргу откако Единицата Елси Инглис била формирана во нејзино сеќавање и испратена да им се придружи на Гиртон и Њунхам и на американските единици кои обезбедуваат медицинска помош на српската армија во Македонија. Заедно тие ја дале многу потребната помош за време на кампањите во 1918 година кога Србите и нивните британски, француски, руски, грчки и италијански сојузници ги протерале Германците, Австро-Унгарците и Бугарите од Македонија и Србија.
6 Завршни години
Кон крајот на војната, ШЖБ во Србија самата им пружила медицинска помош на војниците, цивилите и воените заробеници (како и продолжувајќи да обезбедува грижа за бегалците на Корзика и во болницата за ТБ во Саланш во Франција). Во Врање била основана нова фиксна болница за 300 пациенти, но до почетокот на 1919 година таа била предадена на српските власти - повеќе или помалку со тоа се ставил крај на ШЖБ. Додека повеќето членови на ШЖБ си отишле дома и го продолжиле својот предвоен живот, многу персонал на ШЖБ и „ветерани“ избрале да останат таму за да ја обезбедат потребната медицинска нега во Србија. Д-р Кетрин Стјуарт Мекфејл отворила болница за болни деца во Белград (и ја продолжила оваа работа сè додека владата на Тито не ја принудила да се исели во 1947 година); Евелина Хеверфилд водела болница за сираци до нејзината трагична смрт во март 1920 година; а некои други направиле се што можеле за да помогнат, честопати користејќи свои пари, сами да им помогнат на сиромашните војници, бегалците или на многуте сирачиња и вдовици на кои сите им била очајна потреба од помош. Други пружале помош на друго место. Изабел Емсли Хатон, на пример, отишла да работи со бегалците од Руската граѓанска војна на Крим.
7 Влијание
Над 1.000 жени од многу различни потекла и многу различни земји служеле во ШЖБ. Плата и трошоци добивале само медицинските работници како лекари, медицински сестри, лабораториски техничари и рентген оператори; додека немедицинскиот персонал, како што се нарачателите, администраторите, возачите, готвачите и другите, воопшто не примале плата (и всушност се очекувало да си платат).
Во согласност со целите на ШЖБ, беше намерна политика дека, колку што е можно, сите членови на единиците на ШЖБ треба да бидат жени, со што ќе се овозможат можности за неквалификувани жени кои сепак би можеле да добијат шанса и да им служат на воените напори во одреден капацитет и на каузата за правата на жените. Некои жени се приклучиле бидејќи тоа беше една од ретките можности отворени за жените да помогнат во воените напори; други го гледале како ретка шанса за авантура во свет кој дотогаш им нудела на жените многу малку шанси; и сите ја споделиле, со различни степени, желбата да се подобри состојбата на жените. Над 500.000 фунти биле собрани на секој можен начин за финансирање на организацијата и за време на воените години се проценува дека стотици илјади животи на пациенти биле спасени; сите негувани и помогнати од ШЖБ.
8 Наводи
8.1 Библиографија
***** Изабел Галовеј Емсли Хатон (1928) ''Со женска единица во Србија, Солун и Севастопол'' Вилијамс и Норгејт, Лондон
* Мекларен, Ева Шо (1919) ''Историја на шкотските женски болници'' Ходер и Стоутон, Лондон ( , archive.org )