Хаплогрупа R1

Хаплогрупата R1, или R-M173, е хаплогрупа на ДНК на Y-хромозомот. Примарен потклад на Хаплогрупата R (R-M207), се дефинира од SNP како M173. Другата примарен потклад на хаплогрупата R е хаплогрупата R2 (R-M479).
Мажите кои денес носат R-M173 се чини дека сочинуваат два потклада: R1a и R1b, кои се наоѓаат главно кај населенијата родени во Евроазија (освен Источна и Југоисточна Азија). R-M173 го содржи мнозинството претставници на хаплогрупата R во облик на нејзините поткладови, R1a и R1b.
1 Структура
+ Филогенетско дрво на човечка Y-ДНК
Haplogroup R1
2 Потекло
R1 и неговиот братски клад R2 (R-M79) се единствените непосредни потомци на хаплогрупата R (R-M207). R е директен потомок на хаплогрупата P1 (P-M45) и братска, според тоа, на хаплогрупата Q (Q-M242). Потеклото на хаплогрупата R1 во моментов не може да се докаже. Според SNP-Tracker (од мај 2023 година) тој еволуирал околу 25.000 години пред сегашноста, односно 23.000 години п.н.е. во западен Сибир помеѓу јужниот дел на Урал и Балхашко Езеро.
Сè уште не се идентификувани примери на базалниот потклад, R1* кај живи поединци или древни остатоци. Меѓутоа, родителскиот клад, R* бил присутен кај поединците од ерата на доцниот палеолит (24.000 години п.с. ), од културата Малта-Бурет, во Сибир. Автосомната ДНК на народот Мал'та-Бурет' е дел од групата позната на научниците за популациска генетика како древни северноевроазијци (АНЕ). Првите големи потомци на хаплогрупи се појавија последователно кај ловците-собирачи од Источна Европа (R1a, 13 kya) и Западна Европа (R1b, 14 kya), со генотипови добиени, до различен степен, од древни северноевроазијци.
3 Општа распространетост
3.1 Евроазија
Хаплогрупата R1 е многу честа во цела Евроазија освен Источна Азија и Југоисточна Азија . Се верува дека неговата распространетост е поврзана со повторното населување на Евроазија по последниот глацијален максимум. Нејзини главни подгрупи се R1a и R1b. Еден потклад на хаплогрупата R1b (особено R1b1a2), е најчестата хаплогрупа во Западна Европа и Башкортостан, додека поткладот на хаплогрупата R1a (особено хаплогрупата R1a1) е најчестата хаплогрупа во големи делови од Јужна Азија, Средна Азија, Западна Кина и Јужен Сибир.
Поединци чии Y-хромозоми ги поседуваат сите мутации на внатрешните јазли на Y-ДНК дрвото и го вклучуваат и M207 (кој ја дефинира хаплогрупата R), но кои не ја прикажуваат мутацијата M173 што ја дефинира хаплогрупата R1 ниту мутацијата M479 што ја дефинира хаплогрупата R2, се категоризирани како што припаѓа на групата R* (R-M207). R* е пронајден во 10,3% (10/97) од примерокот Бурушо и 6,8% (3/44) од примерокот на Калаш од северен Пакистан( ).
3.2 Америка
Присуството на хаплогрупата R1 меѓу групите на домородните Американци е прашање на контроверзност. Сега е најчестата хаплогрупа по различните Q-M242, особено во Северна Америка во Оџибве со 79%, Чипевјан 62%, Семиноли 50%, Чероки 47%, Догриб 40% и Тохоно Оодхам 38%.
Некои авторитети укажуваат на поголемата сличност помеѓу поткладовите на хаплогрупата R1 пронајдени во Северна Америка и оние пронајдени во Сибир (на пр. Лел и Рагаван), што укажува на праисториска ипреселба од Азија и/или Берингија.
3.3 Африка
Еден потклад, сега позната како R1b1a2 (R-V88), се наоѓа само на високи честоти меѓу населенијата родени во Западна Африка, како што е Фулани, и се верува дека ја одразува праисториската повратна преселба од Евроазија во Африка.
4 Распространетост на поткладот
4.1 R1a (R-M420)
Расцепот на R1a (M420) е пресметан на околу 25.000 години (95% CI: 21.300–29.000 години пред сегашноста), или приближно последниот глацијален максимум. Голема студија спроведена во 2014 година (Underhill et al. 2015), користејќи 16.244 поединци од над 126 населенија од цела Евроазија, заклучил дека има убедливи докази дека „почетните епизоди на диверзификација на хаплогрупата R1a веројатно се случиле во близина на денешен Иран. Поткладот M417 (R1a1a1) диверзифицирала пред околу 5.800 години. Распространетоста на M417-поткладови R1-Z282 (вклучувајќи R1-Z280) во Централна и Источна Европа и R1-Z93 во Азија сугерира дека R1a1a е диверзифицирана во Евроазиските степи или Блискиот Исток и регионот на Кавказ. Местото на потекло на овие поткладови игра улога во дебатата за потеклото на Индоевропејците. Високите честоти на хаплогрупата R1a се наоѓаат кај браманите од Западен Бенгал (72%) и браманите од Утар Прадеш (67%), Ишкашими (68%), таџикистанското население во Пањакент (64%), киргистанското население од Централен Киргистан ( 63,5%), Лужички Срби (63,39%), Бихар Брамини (60,53%), Шорс (58,8%), Полјаци (56,4%), Телеути (55,3%), Јужни Алтајци (58,1%), Украинци (50%) и Руси (50%) (, , и ).
4.2 R1b (R-M343)
Хаплогрупата R1b најверојатно потекнува од Евроазија пред или за време на последната глацијација. Таа е најчестата хаплогрупа во Западна Европа и Башкортостан. Можеби го преживеал последниот глацијален максимум, во рефугија во близина на јужните Уралски Планини и Егејското Море.()
Присутен е и на пониски честоти низ Источна Европа, со поголема разновидност отколку во западна Европа, што укажува на древна преселба на хаплогрупата R1b од исток. Хаплогрупата R1b, исто така, се наоѓа на различни честоти кај многу различни населенија во близина на планините Урал и Средна Азија, нејзиниот веројатен регион на потекло.
Можеби постои корелација помеѓу оваа хаплогрупа и ширењето на индоевропските јазици од гранката на Ккентумски и сатемски јазици во јужна и западна Европа. На пример, современата инциденца на R1b достигнува помеѓу 60% и 90% од машкото население во повеќето делови на Шпанија, Португалија, Франција, Британија и Ирска. Кладот се наоѓа и на честоти до 90% во басенот на Чад, а присутен е и во Северна Африка, каде што неговата честота надминува 10% во некои делови на Алжир.
Иако е редок во Јужна Азија, некои населенија покажуваат релативно високи проценти за R1b. Тие вклучуваат Ламбади кој покажува 37%. Хазара 32% и Агарија (во Источна Индија) со 30%. Покрај нив, R1b се појавил во балочи (8%), бенгалци (6,5%), ченчу (2%), макрани (5%), Њуарс (10,6%), палан (3,5%) и пенџаби (7,6%) (, и ). Во Југоисточна Азија, таа е присутна на Филипините поради шпанската и американската колонизација каде што различните студии се разликуваат во однос на неговата честота; од 3,6% од машкото население, во студијата од 2001 година спроведена од Азиско-тихоокеанскиот истражувачки центар на Универзитетот Стенфорд имала европска Y-ДНК R1b до 13% во јавна Y-ДНК библиотека.
R-M343 е најчестата хаплогрупа на Y-хромозомот во Европа. Тоа е огранок на R-M173, кој се карактеризира со маркерот M343. Огромно мнозинство од членовите на R-M343 се класифицирани како R-P25 (дефинирани со маркерот P25), а остатокот како R-M343*. Неговата честота е најголема во Западна Европа (и поради современата европска ипреселба, во делови од Америка). Поголемиот дел од R-M343-носителите со европско потекло припаѓаат на потомската линија R-M269 (R1b1a2).
5 Поврзано
* Историја на Евроазија
5.1 Генетика
*Генетска историја на Блискиот Исток
*Хаплогрупа
*Хаплотип
*Човечка Y-ДНК хаплогрупа
*Молекуларна филогенија
*Потклад
5.2 Поткладови на Y-ДНК R-M207
*R-L21
*R-L295
*R-M124
*R-M167
*R-M17
*R-M173
*R (R-M207)
*R-M342
*R-M420
*R-M479
*R-U106
6 Наводи