Осман Пазвантоглу

Осман Пазвантоглу (1758 – 27 јануари 1807, Видин) е османски дерибеј и бунтовник, кој управувал со Видинскиот санџак како полунезависен владетел од 1795 година до неговата смрт. Тој е една од најинтересните и контроверзни фигури во историјата на Османската Империја од крајот на XVIII и почетокот на XIX век, познат по своите смели дејства против централната власт во Истанбул и обидите да наметне сопствена политичка програма.
1 Потекло и рани години
Осман Пазвантоглу е роден во 1758 година во Видин, според повеќето извори, иако некои сугерираат албанско потекло. Доаѓа од богато еничарско семејство со корени во Босна. Неговиот татко, Јомер Пазвантоглу, бил ага на 31-та еничарска орта, а неговиот дедо Ибрахим се населил во Видин во 1739 година по учеството во Австриско-турската војна (1735-1739). Фамилијарното име „Пазвантоглу“ доаѓа од турскиот збор „пазван(т)“, што значи „чувар“, веројатно поврзано со улогата на неговиот дедо како стражар во Софија. Семејството било поврзано со традиционалните османски институции – еничарите и улемата (муслиманското свештенство).
Во 1787 година, за време на нова Австро-турска војна, Осман и неговиот татко подготвиле еничарски бунт во Видин, но заговорот бил откриен. Јомер бил погубен за предавство, а Осман успеал да избега. Се вратил во Видин во 1792 година, откако централната власт го изгубила контролата врз регионот по крајот на војната.
2 Бунт и управување
По враќањето, Осман Пазвантоглу се утврдил како независен владетел на Видинскиот санџак. Собирал голема војска од платеници, вклучително и кърџалии, и се спротивставил на султанот Селим III, оспорувајќи ја легитимноста на Османовата династија. Пазвантоглу ковал свои монети и воспоставил дипломатски врски со странски држави, вклучително и Франција, што било невидено за османски дерибеј. Во 1798 година контролирал територии од Дунав до Стара Планина и од Белград до Варна.
Тој преземал воени походи, но не секогаш успешно – во 1793 година бил поразен од Србите во Битката кај Колари, а обидот да го анектира Смедеревскиот Санџак бил запрен. Сепак, Видинската тврдина останала непревземаема, одбивајќи три османски опсади, вклучително една во 1797 година со армија од 100.000 луѓе. Во 1799 година, султанот го помилувал и официјално го признал за паша, веројатно за да избегне понатамошни конфликти.
Пазвантоглу бил познат по нападите врз Влашко, каде често ограбувал и палел градови, што го направило контроверзна фигура. Изразот „''како во времето на Пазванте Чиору''“ во романскиот јазик станал синоним за безредие и лошо управување.
3 Политичка програма и реформи
Осман Пазвантоглу се истакнал со иновативен пристап во управувањето. Тој ги намалил или укинал даноците во своите територии, раздавал земја на сиромашните и прогласил еднаквост меѓу муслиманите и христијаните, што привлекло многу влашки поданици кон Видин. Овие дејства го направиле популарен меѓу локалното население, но го претвориле во непријател на султанот, кој во 1798 година го прогласил за „непријател на исламот“ поради отфрлањето на традиционалните османски норми.
Тој се обидел да ја замени Османовата династија, поддржувајќи го Чингиз Герај, наследник на кримските ханови, за султанскиот престол. Во 1801 година испратил дипломатска мисија во Франција, предводена од Неделко Поповиќ и Полисој Кондон, за да предложи сојуз против Османската Империја, но мисијата била неуспешна поради француските преговори за мир со Истанбул.
4 Културно наследство
Пазвантоглу оставил значајно архитектонско наследство во Видин. Во 1802 година ја завршил „Џамијата на срцето“, наречена така поради стилизираниот врв на минарето, кој наликува на превртено срце наместо традиционалната полумесечина. Ова се толкува како симбол на непокорност кон османската власт или, според некои, како израз на неостварена љубов. Џамијата и соседната библиотека, која содржи вредни османски и француски ракописи, се прогласени за споменици на културата со национално значење.
Библиотеката, изградена во чест на неговата мајка, содржи 2.664 тома, од кои 2.014 се предадени на Турција, а 650, вклучително 92 со глобално значење, се чуваат во Ориенталниот оддел на Националната библиотека „Св. св. Кирил и Методиј“.
5 Смрт и наследство
Осман Пазвантоглу починал на 27 јануари 1807 година во Видин. Поради неговите бунтовнички дејства и покровителството над христијаните, османските власти забраниле да биде погребан во гробиштата на неговата џамија. Наместо тоа, бил погребан во дворот на старата, полууништена џамија на Мустафа паша.