Монтичело

Монтичело — основната плантажа на Томас Џеферсон, основач и трет претседател на Соединетите Американски Држави, кој почнал да го дизајнира Монтичело откако го наследил земјиштето од неговиот татко на 14 години. Монтичело се наоѓа надвор од Шарлотсвил, Вирџинија, во регионот Пидмонт. Плантажата првично била , при што Џеферсон го користел трудот на африканските робови за екстензивно одгледување тутун и мешани култури, подоцна преминувајќи од одгледување тутун на пченица како одговор на променливите пазари. Поради неговото архитектонско и историско значење, имотот е означен како Национално историско обележје. Во 1987 година, Монтичело и блискиот Универзитет во Вирџинија, исто така дизајниран од Џеферсон, заедно биле прогласени за светско наследство на УНЕСКО. Денешната никел монета, монета од Соединетите Држави, има приказ на Монтичело на неговата задната страна.
Џеферсон ја дизајнирал главната куќа користејќи неокласични принципи на дизајн опишани од италијанскиот ренесансен архитект Андреја Паладио и преработувајќи го дизајнот во поголемиот дел од неговото претседателствување за да вклучи дизајнерски елементи популарни во Европа од крајот на 18 век и интегрирајќи бројни свои идеи. Сместен на врвот на во југозападните планини јужно од јазот Ривана, името Монтичело потекнува од италијанскиот јазик што значи „''мала планина''“. По една истакната лента во непосредна близина на куќата, Малбери Ров, плантажата вклучувала бројни доградби за специјализирани функции, на пр., шајка за нокти; простории за робови кои работеле во домот; градини за цвеќињата, производи и експерименти на Џеферсон во одгледувањето растенија - заедно со полињата со тутун и мешаните култури. Кабините за робовите кои работеле на полињата биле подалеку од замокот.
По наредба на Џеферсон, тој бил погребан на теренот, во областа денес означена како гробиштата Монтичело. Гробиштата се во сопственост на Здружението Монтичело, друштво на неговите потомци преку Марта Вејлс Скелтон Џеферсон. По смртта на Џеферсон, неговата ќерка Марта Џеферсон Рендолф, освен малите семејни гробишта, го продала Монтичело за 7.500 долари. Во 1834 година, местото било купено од Урија Ф. Леви, комодор во американската морнарица, за 2.500 долари, кој му се восхитувал на Џеферсон и ги потрошил своите пари за да го зачува имотот. Неговиот внук Џеферсон Монро Леви го презел имотот во 1879 година; вложил и значителни пари за негово обновување и зачувување. Во 1923 година, Монро Леви го продал за 500.000 долари (~6,72 милиони во ) на Фондацијата Томас Џеферсон (ФТЏ), која работи како куќен музеј и образовна институција.
1 Дизајн и изградба
Домот на Џеферсон бил изграден за да служи како куќа за плантажа, која на крајот добила архитектонска форма на вила. Има многу архитектонски претходници, но Џеферсон ги надминал за да создаде нешто по свое. Тој свесно се обидел да создаде нова архитектура за нова нација.
Работата започнала на она што историчарите последователно го нарекуваат „првиот Монтичело“ во 1768 година, на плантажа од 2,000 хектари. Џеферсон се преселил во Јужниот павилјон (доградба) во 1770 година, каде што неговата нова сопруга Марта Вејлс Скелтон му се придружила во 1772 година. Џеферсон продолжил да работи на неговиот оригинален дизајн, но колку било завршено, денес е спорно. При изградбата и подоцна реконструкцијата на својот дом, Џеферсон користел комбинација од слободни работници, слуги и робови.
По смртта на неговата сопруга во 1782 година, Џеферсон го напуштил Монтичело во 1784 година за да служи како министер на САД во Франција. За време на неколкуте години поминати во Европа, тој имал можност да види дел од класичните градби со кои се запознал од неговото читање, како и да ги открие „модерните“ трендови во француската архитектура кои тогаш биле модерни во Париз. Неговата одлука да го реновира сопствениот дом може да потекнува од овој период. Во 1794 година, по неговиот мандат како прв американски државен секретар (1790–1793), Џеферсон започнал да ја обновува својата куќа врз основа на идеите што ги стекнал во Европа. Ремоделирањето продолжило во поголемиот дел од неговото претседателствување (1801–1809). Иако генерално била завршена до 1809 година, Џеферсон продолжил да работи на Монтичело до неговата смрт во 1826 година.
Џеферсон додал централен ходник и паралелен сет на соби на структурата, повеќе од двојно зголемување на нејзината површина. Тој ја отстранил целосната висина од првобитната куќа и ја заменил со подот во спалната соба на мезанин. Внатрешноста е фокусирана на две големи простории, кои служеле како влезна сала-музеј, каде Џеферсон ги прикажувал своите научни интереси, и музичко-дневна соба. Најдраматичниот елемент на новиот дизајн била октогоналната купола, која тој ја поставил над западниот фронт на зградата на местото на тремот од вториот кат. Просторијата во куполата ја опишал еден посетител како „благороден и убав стан“, но ретко се користел - можеби затоа што било топло во лето и студено во зима, или затоа што можело да се стигне единствено со искачување на стрмен и многу тесен пат од скали. Собата со купола денес е вратена на својот изглед за време на животот на Џеферсон, со „марсовски жолти“ ѕидови и обоен зелен и црн кариран под.
Летните температури се високи во регионот, со внатрешни температури од околу . Познато е дека самиот Џеферсон бил заинтересиран за римските и ренесансните текстови за древните техники за контрола на температурата. Големата централна сала и подредените прозорци на Монтичело биле дизајнирани да овозможат воздушна струја за ладење да минува низ куќата, а октогоналната купола го влече топол воздух нагоре и надвор. Кон крајот на дваесеттиот век, во куќата, како туристичка атракција, била инсталирана умерена клима, дизајнирана да ја избегне штетата на куќата и нејзината содржина што би била предизвикана од големи модификации и големи температурни разлики.
Пред смртта на Џеферсон, Монтичело почнал да покажува знаци на лоша состојба. Вниманието што го барал универзитетскиот проект на Џеферсон во Шарлотсвил и семејните проблеми го пренасочиле неговиот фокус. Најважната причина за влошувањето на замокот биле неговите акумулирани долгови. Во последните неколку години од животот на Џеферсон, имотот останал без поправки. Сведокот, Семјуел Виткомб Џуниор, кој го посетил Џеферсон во 1824 година, сметал дека сè останало недопрено. Тој кажал: „''Неговата куќа е прилично стара и ќе се распадне; изгледот на неговиот двор и рид се прилично лоши. Има голема перспектива, но денес е маглив облачен ден, можев да видам само малку од околните пејзажи''“.
2 Зачувување
Откако Џеферсон починал на 4 јули 1826 година, неговата единствена официјална преживеана ќерка, Марта Џеферсон Рендолф, го наследил Монтичело. Имотот бил оптоварен со долгови и Марта Рендолф имала финансиски проблеми во сопственото семејство поради менталната болест на нејзиниот сопруг. Во 1831 година, таа го продала Монтичело на Џејмс Тарнер Баркли, локален аптекар за 7.500 долари (243,802 долари во 2022). Баркли го продал во 1834 година на Урија П. Леви за 2.500 долари, (~ 73,283 долари во 2022) првиот еврејски комодор (еквивалент на денешниот заден адмирал) во морнарицата на Соединетите Американски Држави. Како Американец од петтата генерација чие семејство првпат се населило во Савана, Џорџија, Леви многу му се восхитувал на Џеферсон и користел приватни средства за поправка, реставрација и зачувување на куќата. Конфедеративната влада ја запленила куќата како непријателска сопственост на почетокот на Американската граѓанска војна и ја продала на конфедералниот офицер Бенџамин Френклин Фиклин. Имотот на Леви бил вратен по војната.
Наследниците на Леви се расправале за неговиот имот, но нивните тужби биле решени во 1879 година, кога внукот на Урија Леви, Џеферсон Монро Леви, истакнат адвокат од Њујорк, шпекулант со недвижности и шпекулант со акции (а подоцна и член на Конгресот), ги откупил другите наследници за 10.050 долари, (268,912 долари во 2022) и ја презел контролата над Монтичело. Како и неговиот вујко, Џеферсон Леви нарачал поправки, реставрација и зачувување на теренот и куќата, кои сериозно се влошувале додека тужбите се пробивале низ судовите во Њујорк и Вирџинија. Заедно, Леви го зачувале Монтичело речиси 100 години.
Во 1923 година, приватна непрофитна организација, Фондацијата Томас Џеферсон, ја купила куќата од Џеферсон Леви за 500.000 долари (~ 6,72 милиони долари во ) со средства собрани од Теодор Фред Купер и други. Тие се справиле со дополнителна реставрација под водство на архитекти, вклучувајќи ги Фиске Кимбал и Милтон Л. Григ. Оттогаш, во Монтичело е извршена друга реставрација.
Фондацијата Џеферсон управува со Монтичело и неговите простории како куќен музеј и образовна институција. Посетителите можат да талкаат по терените, како и да ги видат собите во подрумот и приземјето. Поскапите опции за турнеја вклучуваат часови на зајдисонце, како и обиколки на вториот и третиот кат, вклучувајќи ја иконската купола.
Монтичело денес е национално историско обележје. Тоа е единствениот приватен дом во Соединетите Американски Држави што е прогласен за светско наследство на УНЕСКО. Во таа ознака се вклучени оригиналните терени и згради на Џеферсоновиот универзитет во Вирџинија. Од 1989 до 1992 година, тим од архитекти од Истражувањето за историските американски згради (ИИАЗ) создадале збирка измерени цртежи на Монтичело. Овие цртежи ги чува Конгресната библиотека.
Меѓу другите дизајни на Џеферсон се Поплар Форест (тополова шума), неговото приватно одморалиште во близина на Линчбург (што го наменил за неговата ќерка Марија, која починала на 25-годишна возраст), „академското село“ на Универзитетот во Вирџинија и Капитолот на државата Вирџинија во Ричмонд.
3 Декорација и мебел
Голем дел од внатрешната декорација на Монтичело ги одразува личните идеи и идеали на Џеферсон.
Оригиналниот главен влез се наоѓа преку тремот на источниот дел. На таванот на овој портик е вградена плочка за ветар поврзана со ветроказ, што ја покажува насоката на ветрот. Големиот часовник на надворешниот ѕид свртен кон исток има само еден час откако Џеферсон сметал дека ова е доволно точно за оние што ги поробил. Часовникот го одразува времето прикажано на „Големиот часовник“, дизајниран од Џеферсон, во влезниот хол. Влезниот хол содржи рекреации на предмети собрани од Луис и Кларк во експедицијата за крос-кантри нарачана од Џеферсон за истражување на купувањето во Луизијана. Џеферсон го обоил подот со „''вистинска зелена трева''“ по препорака на уметникот Џилберт Стјуарт.
Јужното крило го вклучува приватниот пакет соби на Џеферсон. Во библиотеката има многу книги од неговата трета библиотекарна збирка. Неговата прва библиотека била изгорена во случаен пожар на плантажа и тој ја „отстапил“ (или ја продал) својата втора библиотека во 1815 година на Конгресот на Соединетите Американски Држави за да ги замени книгите изгубени кога Британците го запалиле Вашингтон во 1814 година Оваа втора библиотека ја формирала основата на Конгресната библиотека.
Колку и да изгледа Монтичело „''поголема од животот''“, куќата има приближно простор за живеење. Џеферсон сметал дека голем дел од мебелот е губење простор, па трпезариската маса била поставена само за време на оброците, а креветите биле вградени во беседки исечени на дебели ѕидови кои содржат простор за складирање. Креветот на Џеферсон се отвора на две страни: кон неговиот работен кабинет и кон неговата спална соба (соблекувална).
Во 2017 година, во археолошкото ископување била откриена соба идентификувана како кварт на Сали Хемингс во Монтичело, во непосредна близина на спалната соба на Џеферсон. Истата треба да се реставрира и реновира. Ова е дел од проектот Mountaintop, кој вклучува реставрации со цел да се даде поцелосен приказ на животот и на робовите и на слободните семејства во Монтичело.
Западниот дел остава впечаток на вила со скромни размери, со долен кат маскиран во ридот. 
Северното крило вклучува две гостински спални соби и трпезарија. Има тапа вградена во каминот, како и тапаци (маси со полици на тркалца) и ротирачка врата за сервирање со полици.
4 Храна и кујна
Монтичело е познато како родно место на макароните и сирењето во САД. Иако е мит дека Монтичело е неговото родно место во Америка, точно е дека таму бил популарен. Робинот и готвачот на Џеферсон, Џејмс Хемингс, братот на Сали Хемингс, робинката на Џеферсон, љубовницата, го усовршила јадењето и го направил слично на начинот на кој се подготвува денес.
5 Место за поробените работници
Џеферсон нашол еден сет од неговите простории за робови на Малбери Ров, пат на робови, сервисни и индустриски објекти. Малбери Ров се наоѓал на јужно од Монтичело, со квартовите свртени кон замокот на Џеферсон. Овие кабини биле окупирани од африканските робови кои работеле во замокот или во производствените потфати на Џеферсон, а не од оние кои работеле на полињата. Во еден момент, „''Џеферсон скицирал планови за низа значителни, достоинствени неокласични куќи''“ за Малбери Ров, за поробените црнци и бели работници, „''имајќи предвид интегриран ред на резиденции''“.
Археологијата на локалитетот покажува дека просториите на кабините биле многу поголеми во 1770-тите отколку во 1790-тите. Истражувачите не се согласуваат околу тоа дали ова покажува дека повеќе робови биле натрупани во помали простори или дека помалку луѓе живееле во помалите простори. Поранешните куќи за робови имале план со две соби, по едно семејство по соба, со единствена, заедничка врата кон надвор. Но, од 1790-тите, сите соби/семејства имале независни врати. Повеќето од кабините се самостојни структури со една соба.
До моментот на смртта на Џеферсон, некои семејства на робови работеле и живееле веќе четири генерации во Монтичело. Томас Џеферсон ја запишал својата стратегија за детскиот труд во својата „Фармерска книга“. До 10-годишна возраст децата служеле како медицински сестри. Кога на плантажата растел тутун, децата биле на добра височина да ги отстранат и убиваат тутунските црви од посевите. Откако почнал да одгледува пченица, биле потребни помалку луѓе за да ги одржуваат посевите, па Џеферсон основал рачни занаети. Тој изјавил дека децата „''влегуваат во земја или учат занаети''“. Кога девојчињата имале 16 години, тие започнувале да предат и да ткаат текстил. Момчињата правеле нокти од 10 до 16 години. Во 1794 година, Џеферсон имал десетина момчиња кои работеле. Додека работеле со шајка, момчињата добивале повеќе храна и можеби добивале нова облека доколку добро ја завршеле работата. По ова, момчињата станувале ковачи на бакар, столари или куќни слуги.
Шест семејства и нивните потомци биле претставени на изложбата, ''Ропство во Џеферсоновиот Монтичело: Парадокс на слободата'' (од јануари до октомври 2012 година) во Националниот музеј за американската историја на Смитсонијан, кој исто така го испитувал Џеферсон како поробувач. Развиена како соработка помеѓу Националниот музеј за афроамериканска историја и култура и Монтичело, тоа е прва изложба на националниот трговски центар што се занимава со вакви прашања.
Во февруари 2012 година, Монтичело отворил нова изложба на отворено на својата територија: ''Пејзаж на ропството: редица црнци во Монтичело,'' за да пренесе повеќе за животите на стотиците робови кои живееле и работеле на плантажата.
6 Доградба и плантажи
Главната куќа била зголемена со мали оддалечени павилјони на север и на југ. Ред од помошни згради (млекарница, пералница, магацини, мала фабрика за нокти, столарија итн.) и конаци за робови ( трупци), познати како Малбери Ров, лежеле во близина на југ. Зачувана е викендицата на ткајачот на камења, високиот оџак на столаријата и темелите на другите згради. Кабината на Малбери Ров била, извесно време, домот на Сали Хемингс, снаата на Џеферсон и робинка која работела во домаќинството. Нашироко се верува дека Хемингс имал 38-годишна врска со вдовецот Џеферсон и дека од него родила шест деца, од кои четири преживеале до полнолетство. Генеалогот Хелен Ф.М. Лири заклучил дека „''синџирот на докази безбедно ги прицврстува децата на Сали Хемингс за нивниот татко, Томас Џеферсон''“. Подоцна Хемингс живеел во соба во „''јужниот дел''“ под главната куќа.
На падината под Малбери Ров, африканските робови одржувале голема зеленчукова градина за главната куќа. Покрај одгледувањето цвеќиња за изложување и производството на култури за јадење, Џеферсон ги користел градините на Монтичело за експериментирање со различни видови. Куќата била центар на плантажа од 2,000 хектари која ја чувале околу 150 робови. Во целина се вклучени и две куќи.
6.1 Програми
Во последните децении, фондацијата „Томас Џеферсон“ создала програми за поцелосно толкување на животите на робовите во Монтичело. Почнувајќи од 1993 година, истражувачите интервјуирале потомци на робовите на Монтичело за ''проектот Getting Word'', збирка на усната историја која обезбедила многу нов увид во животот на робовите во Монтичело и нивните потомци. (Меѓу наодите биле дека ниту еден роб не го прифатил Џеферсон како презиме, но многумина имале свои презимиња уште во 18 век.)
Некои делови од Малбери Ров се означени како археолошки локалитети, каде што ископувањата и анализите откриваат многу за животот на робовите на плантажата. Во зимата 2000-2001 година, била откриена гробницата на африканските робови во Монтичело. Во есента 2001 година, Фондацијата Томас Џеферсон одржала комеморација на гробиштата, во која гласно се читале имињата на познатите робови на Монтичело. Дополнителна археолошка работа е обезбедување информации за практиките на погребување на Афроамериканците.
Во 2003 година, Монтичело го поздравил повторното обединување на потомците на Џеферсон од страната на семејството Вејлс и Хемингс. Тоа било организирано од потомците, кои создале нова група наречена заедница Монтичело. Оттогаш се одржале дополнителни и поголеми собири.
6.2 Откуп на земјиштето
Во 2004 година, управителите на фондацијата „Томас Џеферсон“ ја купиле Маунтитоп Фарм (локално позната и како Патерсонова или Браунова Планина), единствениот имот што гледа на Монтичело. Џеферсон ја нарекол повисоката планина Монталто. За да се спречи развојот на нови домови на локацијата, управителите потрошиле 15 милиони долари за купување на имотот. Џеферсон го поседувал како дел од својата плантажа, но бил продаден по неговата смрт. Во 20 век, неговите фарми биле поделени на станови за многу студенти од Универзитетот во Вирџинија. Официјалните лица на фондацијата „Томас Џеферсон“ долго време планирале да го стекнат кога ќе стане достапен.
7 Архитектура
Во 1784 година, Томас Џеферсон ја напуштил Америка за да патува и да ги истражува улиците на Франција, што влијаело на неговиот вкус за архитектура. Тој бил главно под влијание на неокласичниот стил што вообичаено се гледа во француската архитектура, што е причината поради која Монтичело е дизајниран во класичен ревијален стил.
Џеферсон исто така бил заинтересиран за Пантеонот, иако никогаш не можел да патува до Рим за да го види лично. Не само што фасадата на храмот влијаела на Монтичело, туку и на Ротонда, која е библиотека пронајдена на Универзитетот во Вирџинија. Двете згради имаат храм како преден дел што ја реплицира фасадата на Пантеон со големи структурни столбови. Овој дел на зградата е исто така сличен на паладијанскиот стил. Задната страна на зградите исто така му оддава почит на римскиот храм. Џеферсон го направил ова со вклучување купола зад предниот дел на храмот. Откако Џеферсон поднел оставка од кабинетот на Вашингтон, тој избрал да реконструира делови од Монтичело. Овој пат тој бил под големо влијание од Хотел де Салм во Париз.
Куќата по изглед е слична на Чисвик Хаус, неокласична куќа инспирирана од архитектот Андреја Паладио изградена во 1726-1729 година во Лондон.
8 Застапеност во други медиуми
Монтичело бил прикажан во продукцијата на мрежата A&amp;amp;E на Боб Вила, ''Водич за историските домови на Америка,'' во турнеја која вклучувала Меден месец на Колибата и куполната соба, која е отворена за јавноста за време на ограничен број турнеи секоја година.
9 Реплики
Во 2014 година, Престли Блејк конструирал реплика на Монтичело во Сомерс, Конектикат. Може да се види на рутата 186 позната и како Хол Хил Роуд.
Влезниот павилјон на Еврејската капела на Поморската академија во Анаполис е направен по примерот на Монтичело.
Салата Чемберлин во академијата Вилбрахам и Монсон во Вилбрахам, Масачусетс, изградена во 1962 година и по моделот на Монтичело, служи како место на Средното училиште на Академијата.
Завршен во август 2015 година, Баптистичкиот универзитет во Далас изградил една од најголемите копии на Монтичело, вклучувајќи ги влезните сали и куполата. Приближно со површина од , тоа е дом на Факултетот Гери Кук, како и канцелариите на универзитетскиот канцелар.
Баптистичката црква Свети Павле сместена на аголот на булеварот Источен појас и улицата Хал Роуд во Ричмонд е направена по моделот на Монтичело. Првично изградена од Ведерфорд Меморијална баптистичка црква, зградата била донирана на Свети Павле кога се распаднал Ведерфорд Меморијал во раните 2000-ти.
Меморијалниот штаб на Пи Капа Алфа, отворен во 1988 година, се наоѓа во TPC Southwind во Мемфис, Тенеси и е инспириран од архитектурата на Монтичело.
Библиотеката Перот (1931), Стар Гринич, Конектикат, била инспирирана од џеферсоновата архитектура и Монтичело.
Научниот комплекс на Универзитетот во Камберлендс и Реџина Корел е исто така копија на замокот на Томас Џеферсон во Монтичело. Проширувањето на Научниот комплекс од 1 милион долари започнало во мај 2007 година и часовите започнале во јануари 2009 година.
10 Наследство
Монтичело се појавила и на задната страна на банкнотата од два долари од 1928 до 1966 година, кога банкнотата била прекината. Нацрт-законот бил повторно воведен во 1976 година и го задржал портретот на Џеферсон на аверсот, но го заменил Монтичело на задната страна со изгравирана модифицирана репродукција на сликата на Џон Трамбул од 1818 година ''Декларација за независност''. Кабините за турнеи во продавницата за подароци во Монтичело делат банкноти од два долари како кусур.
Сребрениот долар за 250-годишнината на Томас Џеферсон од 1994 година го прикажува Монтичело на задната страна.
11 Галерија
12 Дополнителна литература
* Адамс, Вилијам Хауард, „Монтичело на Џеферсон“ (Абевил прес, 1983)
*Бурстајн, Ендрју, „Тајните на Џеферсон: Смрт и желба во Монтичело“ (Основни книги, 2005)
*Хеч, Питер Ј., „Богато место на Земјата: Револуционерната градина на Томас Џеферсон во Монтичело“ (Јејл Универзитетот Прес, 2012)
* Хејс, Кевин Џ., „Патот до Монтичело: Животот и умот на Томас Џеферсон“ (Оксфорд Универзитет Прес, 2008)
* Џексон, Доналд, „Томас Џеферсон и Камените планини: Истражување на Западот од Монтичело“ (Универзитет во Илиноис, 1981)
* Краниш, Мајкл, „Лет од Монтичело: Томас Џеферсон во војна“ (Оксфорд универзитетски прес, 2010)
*McCullough, David (вовед.), ''Thomas Jefferson's Monticello: An Intimate Portrait'' (The Monacelli Press, 1997) – фотографии од Robert C. Lautman
* Меклафлин, Џек, „Џеферсон и Монтичело: Биографијата на еден градител“ (Хенри Холт и Ко., 1988)
*Стајн, Сузан Р., „Световите на Томас Џеферсон во Монтичело“ (Хари Н. Абрамс, 1993)