Карфолит

Карфолит — манган силикат минерал со формула Mn<sup>2+</sup>Al<sub>2</sub>Si<sub>2</sub>O<sub>6</sub>(OH)<sub>4</sub>. Се јавува како жолти кластери од тенки призми или игли. Кристализира во орторомбичниот систем.
Групата карфолит вклучува ферокарфолит, магнезиумокарфолит, ванадиокарфолит и калиумова карфолит.
1 Етимологија и историја
Карфолитот првпат бил откриен во близина на Хорни Славков (германски: Шлагенвалд) во регионот Карлови Вари во Чешка (Карлсбад, Бохемија) и опишан во 1817 година од Абрахам Готлоб Вернер. Тој го именувал минералот врз основа на неговата карактеристична боја и форма на тафтиран агрегат, користејќи ги старогрчките зборови χάρφος (karphos) за слама и λίθος (lithos) за камен; оттука и германскиот синоним Штроштајн (сламен камен).
Бидејќи карфолитот бил познат и признат како посебен минерален вид долго пред основањето на Меѓународното минералошко здружение (IMA), нејзината Комисија за нови минерали, номенклатура и класификација (CNMNC) го усвоила ова означување и го нарекува карфолитот таканаречен „дедовски“ (G) минерал. Скратеното име (исто така и симболот на минералот) за карфолит, исто така признато од IMA/CNMNC од 2021 година, е „Car“.
Типскиот материјал на минералот се чува во минералошката колекција на Техничкиот универзитет во Фрајберг (TU-BA) под каталошки броеви од 103027 до 103038.
2 Класификација
Во застареното 8-мо издание на класификацијата на минерали на Штрунц, карфолитот припаѓал на минералната класа „силикати“, а во рамките на таа класа на поделбата „верижни силикати и лентести силикати (иносиликати)“, каде што бил групиран со ферокарфолит и лоренценит, а во додатокот, со јоесмитит, во „групата карфолит-рамсајит“ под системскиот број VIII/D.03.
Во системот за класификација Лапис од Стефан Вајс, последен пат ревидиран во 2018 година и формално базиран на старата класификација од Карл Хуго Штрунц во 8-мото издание, минералот го добил системскиот и минералниот број VIII/F.03-030. Ова исто така одговара на поделбата „Верижни и лентести силикати“, каде што карфолитот, заедно со балифолитот, капраницаитот, елисеевитот, ферокарфолитот, калиум карфолитот, кукисвумит, линтизитот, лорзенит, магнезиокарфолитот, манганокукисвумит, паравиноградовит, пункаруаивит, ванадиокарфолит, виноградовит и егоровит, формира неименувана група со системски број VIII/F.03.
9-тото издание на класификацијата на минерали на Штрунц, последен пат ажурирано во 2009 година од страна на Меѓународното минералошко здружение (IMA), го сместува карфолитот во проширената класа „Силикати и германати“, но исто така и во поделбата „Верижни и лентести силикати (иносиликати)“. Оваа поделба е понатаму поделена според структурата на силикатните синџири. Врз основа на својата структура, овој минерал е класифициран во подгрупата „Верижни и лентести силикати со бипериодични единечни синџири Si₂O₆; со дополнителни O, OH, H₂O; минерали поврзани со пироксен“, каде што, заедно со балиполит, ферокарфолит, магнезиумокарфолит, калиум карфолит и ванадиокарфолит, ја формира „Карфолитската група“ со системски број 9.DB.05.
Во Дана класификацијата на минерали, која претежно се користи во земјите што зборуваат англиски јазик, карфолит има системски и минерален број 65.01.05.01. Ова исто така одговара на класата „силикати“ и, во рамките на тоа, на поделбата „Верижни силикатни минерали“. Тука се наоѓа во рамките на подгрупата „Верижни силикати: Едноставни неразгранети ланци, W=1 со ланци P=2“ во „карфолитската група“, која исто така вклучува ферокарфолит, магнезиумокарфолит, балиполит, калиум карфолит и ванадиокарфолит.
3 Кристална структура
Карфолитот кристализира орторомбично во просторната група Ccce (просторна група бр. 68) со параметри на решетката a = 13,72 Å, b = 20,22 Å и c = 5,13 Å, и 8 формулни единици по единична ќелија.
4 Својства
Карфолитот отекува кога пламенот се држи до краевите на влакната пред цевката за дување. Минералот е исто така многу кршлив и лесно се крши со расцепени фрагменти.
Карфолитот е нерастворлив дури и во концентрирана и загреана хлороводородна киселина.
5 Формирање и локации
Карфолитот се формира во геоди на грајзен и во кварцни вени (рударски термини за „цврста, тешко извлечена карпа“) на метаморфозирани шкрилци. Поврзаните минерали може да вклучуваат хлоритоид, флуорит, гранат што содржи манган, каситерит, судоит и цинвалдит.
Како редок минерал, карфолитот е пронајден само на неколку локации, со нешто помалку од 30 појавувања документирани низ целиот свет (до 2014 година). Освен неговиот типски локалитет, Хорни Славков (Шлагенвалд), минералот е пронајден само во Чешка во блискиот рудник „Хубер“ во близина на Красно над Теплоу (германски: Шенфелд).
Во Германија, карфолитот е познат само од долината Зенгелбах во близина на Бизенроде и од Випра (Зангерхаузен) во Саксонија-Анхалт. Единствената позната локација во Швајцарија е Теа Алп во близина на Мартина ГР во кантонот Граубинден.
Други локации каде што е пронајден се Белгија, Бразил, Кина, Франција, Грција, Италија, Јапонија, Казахстан, Полска, Романија, Шпанија, Турција, Обединетото Кралство (Англија) и Соединетите Американски Држави (Ајдахо).