Список на преименувани градови во Турција

Промените на имињата на населените места во Турција се преземаат, периодично од 1913 година до денес од последователни турски влади. Илјадници имиња во рамките на Турската Република или нејзиниот претходник Отоманското Царство се сменети од нивните популарни или историски алтернативи во корист на препознатливи турски имиња, како дел од политиките на туркификација. Владите тврдат дека таквите имиња се туѓи или предизвикуваат поделба, додека критичарите на промените ги опишале како шовинистички. Променетите имиња обично биле од ерменско, грчко, грузиско, ласко, бугарско/македонско, курдско, зазанско, сириско или арапско потекло.
Напорите на Турција да се приклучи на Европската Унија на почетокот на 21 век довеле до намалување на инциденцата на такви промени од локалната власт, а од централната власт уште повеќе. Во некои случаи, законодавството ги вратила имињата на одредени села (првенствено оние во кои живеат курдските и зазаските малцинства).  Имињата на местата кои формално често се менуваат опстојуваат на локалните дијалекти и јазици низ етнички разновидните земји.
Оваа политика започнала во текот на последните години на Отоманското Царство и продолжила до нејзиниот наследник, Турската Република. За време на кемалистичката влада биле создадени специјализирани владини комисии за промена на имињата. Променети биле приближно 28.000 топографски имиња, кои опфаќаат 12.211 имиња на села и градови и 4.000 топографски имиња на планини, реки и други. Повеќето промени на имињата се случиле во источните региони на земјата каде што малцинските етникуми сочинуваат голем дел или мнозинство од населението.
1 Историја
1.1 Отоманско Царство
Комитетот за унија и напредок ја презел контролата на османлиската влада преку државен удар во 1913 година Во екот на Првата светска војна и за време на последните години на Отоманското ЦарствоОтоманското Царство, кога се одвивала политиката на етничко чистење на немуслиманските грчко, ерменско и асирско малцинство, министерот за војна Енвер-паша издал указ (ферман) на 6 октомври 1916 година, изјавувајќи:::''Одлучено е покраините, окрузите, градовите, селата, планините и реките, кои се именувани на јазиците што им припаѓаат на немуслиманските народи како што се ерменскиот, грчкиот или бугарскиот, да бидат преименувани во турски. За да се искористи овој погоден момент, оваа цел треба да се постигне во догледно време.''::''„Генерална управа на Државниот архив на Република Турција, Истанбул Вилает Мектупчулугу, бр. 000955, 23 Канунувел 1331 (6 октомври 1916) Уредба на Енвер-паша''
Енвер-паша не ги сменил географските имиња што им припаѓаат на муслиманските малцинства (т.е Арапи и Курди) поради улогата на отоманската влада како калифатот. Неговиот декрет инспирирал многу турски интелектуалци да пишуваат за поддршка на таквите мерки. Еден таков интелектуалец, Хусеин Авни Алпарслан (1877–1921), турски војник и автор на книги за турскиот јазик и култура, бил инспириран од напорите на Енвер-паша, пишувајќи во својата книга ''Trabzon İli Lâz mı?''''Türk mü?'' (Дали покраината Трабзон е лашка или турска?) дека:::''Ако сакаме да бидеме сопственик на нашата земја, тогаш и името на најмалото село треба да го претвориме во турско и да не ги оставаме неговите ерменски, грчки или арапски варијанти. Само така можеме да ја обоиме нашата земја со нејзините бои.''
Не е познато колку географски имиња се сменети според уредбата. Крајната главна цел зад неа пропаднала поради падот на отоманската влада и судењата на нејзините водачи пред османлиските и европските судови за масакри врз етничките малцинства извршени во 1915 година.
Намалено ниво на културна репресија се случило во Турската Република; како и да е, имињата на местата од не-мејнстрим турско потекло секогаш биле официјално преименувани со текот на времето.
1.2 Република Турција
Турскиот национализам и секуларизам биле два од шесте основачки принципи на Турската Република. Мустафа Кемал Ататурк, водачот на раните децении на Републиката, имал за цел да создаде национална држава (турски: ''Ulus'') од турските остатоци од Отоманското Царство. Во текот на првите три децении на Републиката, обидите за турцификација географските имиња биле тема која се повторувала. Увезените мапи што содржат референци за историските региони како Ерменија, Курдистан или Лазистан (официјалното име на покраината Ризе до 1921 година) биле забранети (како што бил случајот со ''Der Grosse Weltatlas'', карта објавена во Лајпциг).
До 1927 година, сите имиња на улици и плоштади во Истанбул кои не биле од турско потекло биле сменети.
Во 1940 година Министерството за внатрешни работи (МВР) издало циркулар со кој се барало оригиналните или странските имиња на места да се заменат со турски имиња. Новинарката и писателка Ајше Хур истакнала дека по смртта на Ататурк и за време на Демократскиот период на Турската Република кон крајот на 1940-тите и 50-тите години, „''грдите, понижувачки, навредливи или потсмевни имиња, дури и ако биле турски, биле подложени на промени.''''Селски имиња со лексички компоненти што значат црвено (kızıl), ѕвоно (çan), црква (kilise, пр. Кирк Килисе ) беа сменети. За да се отстранат „сепаратистичките поими“, беа сменети и арапските, персиските, ерменските, курдските, грузиските, татарските, черкеските и лазските имиња на селата''.“ ''Специјалната комисија за промена на името'' (''Ad Değiştirme İhtisas Kurulu'') е формирана во 1952 година под надзор на Министерството за внатрешни работи. Се инвестирало со моќ да се сменат сите имиња кои не било во надлежност на општините како улици, паркови или места. Во комисијата биле претставници од Друштвото за турски јазици (''Türk Dil Kurumu''), од факултетите за географија, јазик и историја од Универзитетот во Анкара, Воениот Генералштаб и министерствата за одбрана, внатрешни работи и образование. Комитетот работел до 1978 година и 35% од селата во Турција ги смениле имињата. Иницијативата се покажала успешна, бидејќи биле сменети приближно 28.000 топографски имиња, вклучително и 12.211 имиња на села и градови и 4.000 имиња на планини, реки и други топографски имиња. Оваа бројка вклучува и имиња на улици, споменици, населби, населби и други компоненти кои сочинуваат одредени општини. Комитетот бил обновен по воениот удар во 1980 година во 1983 година и ги променил имињата на 280 села. Повторно бил затворен во 1985 година поради неефикасност. За време на зголемената тензија меѓу курдските бунтовници и турската влада, фокусот на промената на географското име во 1980-тите била на курдските села, градови, реки итн.
Во 1981 година, турската влада изјавила во предговорот на ''Köylerimiz'', публикација посветена на имињата на турските села, дека:
::''Приближно 12.000 имиња на села кои се нетурски, за кои се смета дека потекнуваат од нетурски корени и се идентификувани дека предизвикуваат конфузија, се испитани и заменети со турски имиња и ставени на сила од Комитетот за замена за странски имиња кој функционира во Генералниот директорат за Покраинските влади во нашето Министерство''.
Во кулминацијата на политиката, не останале никакви географски или топографски имиња од нетурско потекло. Некои од поновите имиња личеле на нивните мајчини имиња, но со ревидирана турска конотација (т.е. Агтамар бил сменет во Акдамар).
1.3 Сегашен статус
Иако географските имиња се формално променети во Турција, нивните матични имиња опстојуваат и продолжуваат на локалните дијалекти низ целата земја. Понекогаш турските политичари ги користат и мајчините имиња на градовите за време на нивните говори. Во 2009 година, кога се обратил пред толпата во градот Гуројмак, претседателот Абдула Ѓул го користел мајчиното име Норшин. Исто така таа година, кога зборувал за неговото семејно потекло, премиерот Реџеп Тајип Ердоган го користел мајчиното грчко име Потамја наместо Ѓунејсу.
Во Турција неодамна биле воведени напори за враќање на поранешните имиња на географските поими. Во септември 2012 година, била воведена легислатива за враќање на имињата на (првенствено курдските) села на нивните поранешни мајчин имиња. Според предлог-законот, покраината Тунџели ќе се вика Дерсим, Гуројмак ќе се вика Норшин, а Ајдинлар ќе се вика Тило. Но, турската влада се противела на името Дерсим бидејќи локалната општина сакала да го воведе името Дерсим за Тунџели.
2 Компаративна анализа
Повеќето од промените на географските имиња се случиле во источните покраини на земјата и на брегот на источниот дел на Црното Море, каде што живеат малцинските популации. Преку независно истражување, етимологот Севан Нишањан проценува дека, од промените на името на географската локација, 4.200 биле грчки, 4.000 Курди, 3.600 Ерменски, 750 Арапски, 400 Асирци, 300 Грузијци, 200 Лази и 50 други. Официјалната статистика на ''Специјалната комисија за промена на името'' (Ad Degistirme Ihtisas Komisyonu) тврди дека вкупниот број на преименувани села, градови, градови и населби е 12.211. Табелата подолу ги наведува покраините и бројот на преименувани села или градови.
Покраина, Број, Покраина, Број, Покраина, Број, Покраина, Број, Покраина, Број
Ерзурум, 653, Кастамону, 295, Гиресун, 167, Амасија, 99, Денизли, 53
Мардин, 647, Газиантеп, 279, Зонгулдак, 156, Ќутахија, 93, Бурдур, 49
Дијарбекир, 555, Тунџели, 273, Бурса, 136, Јозгат, 90, Нигде, 48
Ван, 415, Бинѓол, 247, Орду, 134, Афјон, 88, Ушак, 47
Сивас, 406, Токат, 245, Хаќари, 128, Кајсери, 86, Испарта, 46
Карс, 398, Битлис, 236, Хатај, 117, Маниса, 83, Киршехир, 39
Сирт, 392, Конија, 236, Сакарија, 117, Чанкири, 76, Лозенград, 35
Трабзон, 390, Адијаман, 224, Мерсин, 112, Ескишехир, 70, Билеџик, 32
Шанлиуфа, 389, Малатија, 217, Баликешир, 110, Мугла, 70, Коџаели, 26
Елазиг, 383, Анкара, 193, Караманмараш, 105, Ајдин, 69, Нецшехир, 24
Агри, 374, Самсун, 185, Ризе, 105, Измир, 68, Истанбул, 21
Ерзинџан, 366, Болу, 182, Ќорум, 103, Синоп, 59, Одрин, 20
Ѓумушхан, 343, Адана, 169, Артвин, 101, Чанаккале, 53, Текирдаг, 19
Муш, 297, Анталија, 168
3 Забележителни промени на географските имиња
3.1 Ерменски
Ерменските географски имиња првпат биле сменети под владеењето на султанот Абдул Хамид II. Во 1880 година, зборот ''Ерменија'' бил забранет за употреба во печатот, учебниците и владините институции, за да се замени со зборови како Анадолија или Курдистан. Промената на ерменското име продолжила во раната републиканска ера до 21 век. Вклучувала турцификација на презимињата, промена на имињата на животните, промена на имињата на ерменските историски личности (т.е. името на истакнатото семејство Балјан било скриено под идентитетот на површно италијанско семејство наречено Балијани), и промената и искривувањето на ерменските историски настани.
Повеќето ерменски географски имиња биле во источните покраини на Отоманското Царство. Села, населби или градови кои го содржат ерменски суфикси биле променети. Така суфиксот ''-керт'' што значи изградени од (т.е. Манавазкерт, Норакерт, Дикранакерт, Нојакерт), ''-шен'', што значи село (т.е. Араташен, Пемзашен, Норашен) и ''-ван'', што значи град (т.е Чаренцаван, Нахичеван, Татван). Во текот на отоманската историја, турските и курдските племиња се населиле во ерменските села и ги менувале мајчините ерменски имиња (т.е. ерменскиот Норашен бил сменет во Норшин). Ова било особено точно по ерменскиот геноцид, кога голем дел од источна Турција била населена од нејзиното ерменско население.
Севан Нишањан проценува дека биле променети 3.600 ерменски географски локации.
Забележителни промени на имињата на ерменските географски локации:
Ерменско име, Името е променето во:, Белешки
Говдун, Гојдун, Тат : „Куќа на крави“
Агтамар, Акдамар, Со непознато значење Турски: Бела вена
Акн, Егин, подоцна Кемалије, Ерменски : „Фонтана“
Манавазкерт, Малазгирт, Ерменски : „Град Менуа “ (именуван по кралот на Урарту Менуа)
Востан, Геваш, Ерменски : „Припаѓа на кралот“
Кејл Кет, Реката Келкит, Ерменски : „Река Волк“. Селото Келкит во покраината Ѓумушхане исто така, го добила своето име по реката Келкит.
Норашен, Гуројмак, Ерменски : „Нов град“. Воведен е предлог за враќање на неговото поранешно име. Курдската заедница Гуројмактврди дека тоа е курдско мајчино име наречено „Норшин“.
Чермук, Чермик, Ерменски : „Топли извори“
Хачкар, Качкар, Ерменски : хачкар или крст во камен.
Еверек, Девели, Потекнува од ерменскиот збор ''Авераг'' што значи урнатини.
Карперт, Харпут, подоцна Елазиг, Ерменски : „Крепеста тврдина“
Ани, Ани , Историски главен град на Багратуни Ерменија. турски: „Меморија“
Севавераг, Сиверек, Ерменски : „Црни урнатини“
Чабакчур, Бинѓол, Ерменски : „немирни води“. Турски: „Илјада езера“.Чабакчур се користел до 1944 година. Курдите го нарекуваат градот како Чолиг.
Мецкерт, Мазгирт, Ерменски : „Голем град“
Пертак, Пертек, Ерменски : „Мал замок“
3.2 Асирски
Повеќето промени на асирските имиња се случиле на југоисточниот дел на Турција во близина на сириската граница во регионот Тур Абдин. Тур Абдин (|ܛܘܼܪ ܥܒ݂ܕܝܼܢ) е ридски регион што ја опфаќа источната половина на покраината Мардин и покраината Ширнак западно од Тигар, на границата со Сирија. Името „Тур Абдин“ е од сирискиот јазик што значи „планина на слугите (Божјите)“. Тур Абдин е од големо значење за сириските православни христијани, за кои регионот порано бил монашко и културно место. Асирскиот/сирискиот народ од Тур Абдин се нарекува себеси ''Суроје'', и традиционално зборува на источноарамејски дијалект наречен Туројо.
По Асирскиот геноцид, Асирците од регионот биле или иселени или масакрирани. Во моментов има 5, 000 Асирци кои живеат во регионот.
Нишањан проценува дека биле променети 400 асирски географски места.
Забележителни промени на имињата на асирските географски места:
Асирско име, Името е променето во:, Белешки
Кафро Такстајто, Елбегенди, Источен арамејски: „Долно село“
Барсомик, Тутеночак, Именуван по несторискиот патријарх Бар Сама
Мердо, Мардин, Источен арамејски: „Тврдина“
Ивардо, Ѓулгезе, Источен арамарски: „Фонтана со цвеќиња“
Арбо, Ташкој, источноарамејски: „коза“
Картмин, Јајвантепе, источен арамејски: „средно село“
Кфаргавсо, Герчуш, источноарамејски: „Заштитено село“
Кефшен, Кајали, источноарамејски: „Камен на мирот“
Бе Забдеј, Идил, Именуван по Бабаи Велики кој основал манастир и училиште во регионот.
Ксина, Хасанкејф, источен арамејски: „Тврдина на карпи“
Заз, Избирак
Анхел, Јемишли
3.3 Грузиски и лази
Историскиот регион Тао-Кларјети, кој ги вклучува современите покраини Артвин, Ризе, Ардахан и северниот дел на Ерзурум, долго време е центар на грузиската култура и религија. Лазистан и Тао-Кларјети, тогаш дел од грузиското кнежевство Самцхе, биле освоени од Отоманското Царство во средината на 16 век. Поради јазичните разлики, новата османлиска управа во своите дефтери ги приспособила грузиските географски имиња во отоманско-турски стил. Некои географски имиња биле толку драстично променети што станало речиси невозможно да се одреди неговата оригинална форма. Промените на географските имиња од страна на Османлиите станале интензивни во 1913 година. По распадот на Отоманското Царство во 1923 година, новата турска влада продолжила со старата политика. Првите обиди на турските републикански службеници да ги променат грузиските географски имиња започнале во 1925 година. Промените во географските имиња периодично се случувале по 1959 година и продолжиле во текот на 20 век. И покрај фактот што Грузијците биле значително малцинство во регионот, во 1927 година покраинскиот совет на Артвин го забранил грузискиот јазик. Сепак, жителите ја задржале употребата на старите географски имиња во разговорниот говор.
Помеѓу 1914 и 1990 година, турските полуавтономни бирократски режими смениле 33% географски имиња во Ризе и 39% во Артвин.
Нишањан проценува дека 500 грузиски и лазиски географски имиња се сменети во турски.
Забележителни промени на имињата на грузиските и лазиските географски места:
Грузиско и Лазиско име, Името е променето во:, Белешки
Царостави, Онџул, Грузиски: „Извор на пролетта“
Долишкана, Хамамли, Грузиски: „Поле со пченица“
Берта, Ортаќој, грузиски: „Малост на монасите“
Вели, Севимли, Грузиски: „Поле“/„Ливада“
Таоскари, Чатаксу, Грузиската „Порта на Тао “
Ахалта, Јусуфели, грузиски: „Сајт на новото“
Макриали, Кемалпаша
Витс'е, Финдикли, Лаз: „гранка“
Атина, Пазар
Музарети, Чакирузум, Голе, Грузиски: „Затворено место“
Грузиско и Лазиско име, Името е променето во:, Белешки
Шавшети, Шавшат, Грузиски: „Земја на шавшите (грузиска подетничка група)“
Артануџи, Ардануч, Лаз-мингрелиски: „Залив Артани “
Олтиси, Олту
К'ола, Голе, поврзано со името на Колхида
3.4 Грчки
Многу од грчките имиња го задржале своето потекло од ерата на Византија и Трапезунд.
Со основањето на Отоманското Царство, многу турски промени на имињата продолжиле да го задржат своето грчко потекло. На пример, модерното име „Измир“ произлегува од поранешното грчко име Σμύρνη „Смирна“, преку првите два слога на фразата „εις Σμύρνην“ (се изговара „е Смирнин“), што на грчки значи „''до Смирна''“. Слична етимологија се применува и за други турски градови со поранешни грчки имиња, како што е Изник (од фразата „е Никејански“, што значи „на Никеја“), па дури и за грчкиот остров Кос, наречен „Истанќој“ на турски.
Нишањан проценува дека 4.200 грчки географски места се променети, најмногу од кое било етничко малцинство.
Забележителни промени на имињата на грчките географски места:
Грчко име, Името е променето во:, Белешки
Потамија, Гинејсу, Грчки: „Река“. На 12 август 2009 година кога зборувал за своето семејнопотеклото, премиерот Реџеп Таип Ердоган го користел мајчиното грчко име на Потамија наместо Ѓунејсу.
Неа Фокаја, Јенифоча
Адријануполис, Едрене, Грчки: „Градот на Адријан“. Основан од цар Адријан во околу 123 година
Калиполис, Гелиболу, Грчки: „Прекрасен град“. Градот е основан во 5 век п.н.е.
Макри, Фетије, Грчки: „долго“. По размената на населението меѓу Грција и Турција,Грците од Макри биле испратени во Грција каде што го основале градот Неа Макри (Нов Макри).
Каламаки, Калкан, До почетокот на 1920-тите, мнозинството од неговите жители биле Грци. Заминале во 1923 година поради размената на население меѓу Грција и Турција по Грчко-турската војна и емигрирале во Атика, каде што го основале градот Каламаки.
Константинуполис, Истанбул, Грчки: „Градот на Константин“. Основан од царот Константин во 330 гИмето Истанбул е во употреба уште пред османлиското освојување во 1453 година.Различни имиња на градот коегзистирале за време на отоманското време, сè додека сите други имињаосвен името Истанбул, целосно застареле.
Неополис, Кушадаси, Тој бил познат како Неополис (Нов град) за време на византиската ера, а подоцна и какоСкала Нова или Скала Нуова под Џеновјаните и Венецијанците.
Никаја, Изник, Именуван по сопругата на Лизимах. Никејскиот Символ го добил името по Првиот собор во Никеја, кој се одржал во градот во 325 г.
Никомедеја, Измит, Именуван по Никомед I од Витинија, кој повторно го основал градот во 264 п.н.е.
Синасос, Мустафапаша, Во 1924 година, за време на размената на населението меѓу Грција и Турција,Грците од градот заминале во Грција и го основале Неа Синасос, град восеверниот дел на островот Евбеја.
Смирна, Измир, Антички грчки град сместен на централна и стратешка точка на егејскиот брег на Анадолија. Грците го напуштиле градот по големиот пожар во Смирна во 1922 година во Грција
Принцевски Острови, Пренс Адалари, За време на византискиот период, принцовите и другите членови на кралското семејство биле прогонети наовие острови, а подоцна и членови на семејството на османлискиот султан биле прогонети тамуисто така, давајќи им на островите нивното сегашно име.
Теотокија, Голјази, Грчки град кој бил основан во античко време.
3.5 Курдски и зазаки
Промените на курдските и зазаските географски имиња биле изземени под Отоманското Царство поради исламската верска ориентација на Курдите. За време на републиканската ера и особено по масакрот во Дерсим, курдските и зазанските географски имиња станале почести. За време на турската републиканска ера, зборовите Курдистан и Курди биле забранети. Турската влада статистички го прикривала присуството на Курдите и Зазанците со тоа што ги категоризирала како ''планински Турци''. Оваа класификација била променета во новиот еуфемизам во 1980 година.
Во категоријата курдски географски промени на имиња се вклучени и Зазанци, што всушност не е меѓу курдските. Нишањан проценува дека 4.000 курдски и зазански географски места се променети.
Значајни промени на имињата на курдските географски места:
Курдско и зазанско име, Името е променето во:, Белешки
Ќилабан, Улудере, курдски: „Кастелан“
Дершим, покраина Тунџели, Во септември 2012 година, било изгласено за вражање на иметоод покраината Тунџели до Дерсим.
Ќосер, Кизилтепе, Курдски: „Црвена планина“
Шакс, Чатак, курдски: „гранка од дрво“ или „планина“
Елих, Батман
Караз, Коцакој
Пиран, Дицле, Зазаки и Крд.: „Мудри луѓе“
Хени, Хани, Хени: Заз. Пролет
Дара Хени, Генч, Дар: Дрво, Хени: Пролет
Гинк (Genc), Калекој, Солхан, Населен со Зази. Името доаѓа од средноперсискиот گنج „genc“, што значибогатство. Овој град не треба да се мешасо современиот град Генч.Генц бил центар на покраината Бинѓол помеѓу1924–1927 година. Во 1936 година градот бил преместен воДара Хени од каде што е името на Дара Хени кој на крајот бил сменет во Генч.
Чолиг, Бинѓол, Значењето на името се толкува какодлабока долина.
Шемрекс, Мазидаги, Курдски: „Пат до Дамаск (Шам)“
Норге, Пазариолу, Курдски: „Место на светлината“
Амед, Дијарбекир, Ерменците исто така го нарекуваат градот какоДикранагерд (ерменски: изграден од кралот Тигран ). „Амида“ било името што го користеле Римјаните и Византијците.
Колемерг, Хаќари, Хаќари бил познат како Чолемерик вово согласност со владините записи во 1928 година.Ерменците го нарекуваат градот како Гмар, име кое е забележано во ''Историјата на Товма Арцруни'' во 10 век.
Сереканије, Џејланпинар, Курдски: „Глава на изворот (природна фонтана)“
Риха, Шанлаурфа, Градот бил означен како Едеса во грчки текст од 4 век. Исто така бил познат како Ел-Руха во арапски текст од VII век.Градот бил сменет во Урфа. Во 1984 година,Турското национално собрание го променил името на Шанлаурфа што значи ''славна Урфа''во чест на посветеноста на градот на Турска војна за независност.
4 Библиографија
*