Југословенскиот разорувач Дубровник

''Дубровник'' бил брод на флотилата изграден за целите на Кралската југословенска морнарица од страна на бродоградилиштата „Јароу“ во Глазгов во периодот од 1930-1931 година и претставувал еден од најголемите разорувачи на своето време кој наликувал на современите британски дизајни, а се карактеризирал со брзина и вооружување со четири чехословачки „Шкода 140мм топови во единечни монтажи.
Бродот Дубровник бил наменета да биде првиот од трите водачи на флотили изградени за Југославија, но бил единствен завршен, а за време на неговата служба во Кралската југословенска морнарица презел неколку мирновременски крстарења низ Средоземното Море, Турските Протоци и Црното Море, а во октомври 1934 година, го пренел кралот Александар во Франција на државна посета, а неговото тело го вратил во Југославија по неговиот атентат во Марсеј.
За време на инвазијата на Југославија од страна на силите на Оската кои биле предводени од Германија во април 1941 година, ''Дубровник'' бил заземен од Италијанците и по негово реновирање, кое вклучувало замена на дел од оружјето и скратување на главниот јарбол и инките, тој бил ангажиран во Кралската италијанска морнарица како ''Премуда,'' а во италијанска служба главно бил користен како придружба и транспорт на војници.
Во јуни 1942 година, тој бил дел од италијанските сили кои го нападнале конвојот на сојузничката операција „Харпун“ обидувајќи се да го ослободат островот Малта, а веќе следниот месец во јули 1943 година, тој се расипал и бил донесен во Џенова на поправка и реновирање.
''Премуда'' бил најважниот и најефикасниот италијански воен брод од Втората светска војна.
Во времето на капитулацијата на Италија пред Сојузниците во септември 1943 година, ''„Премуда“'' сè уште бил закотвен во Џенова и бил запленета од Германците, а плановите да се претвори во радарски пикет за ноќни ловци биле напуштени. Во август 1944 година, по замената на нејзиното вооружување, таа била ангажирана во германската морнарица како ''торпедо-чамец „Аусланд“'' (странски торпедо-чамец) со ознака ''TA32''.
Бродот учествувал во акција гранатирајќи ги сојузничките позиции на италијанскиот брег и поставувајќи поморски мини, а веќе во март 1945 година, учествувал во Битката кај Лигурското Море против два разурнувачи на Кралската морнарица, за време на која била лесно оштетена. Била потопена следниот месец кога Германците почнале да се повлекуваат од Џенова.
1 Развој
По распадот на Австроунгарската Империја и последователното создавање на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците (СХС), Австроунгарија ги префрлила бродовите на поранешната Австроунгарска морнарица на новата нација, а Кралството Италија не било задоволно од овој потег и ги убедило своите сојузници да ги поделат австроунгарските бродови меѓу победничките сили и како резултат на тоа, единствените модерни морски бродови што им останале на СХС биле 12 торпеда и тие морале да ги изградат своите поморски сили речиси од нула.
Во текот на 20 години од 20 век многу морнарици го следеле концептот на водач на флотила, градејќи големи уништувачи слични на уништувачите од класата V и W на Кралската морнарица од Првата светска војна.
Во меѓувоената француска морнарица, овие бродови биле познати како ''contre-torpilleurs'' и биле наменети да работат со помали уништувачи или како полуфлотили од три брода, а идејата била дека таква полуфлотила може да победи италијански лесен крстосувач од класата <i>Condottieri.
Морнарицата на СХС одлучила да изгради три такви водачи на флотили кои би имале можност да достигнат големи брзини и би биле со долга издржливост, а барањето за долга издржливост ги одразувало југословенските планови за распоредување на бродовите во централниот Медитеран, каде што би можеле да работат заедно со француските и британските воени бродови.
Во времето кога била донесена одлуката, француските бродоградилишта силно се посветиле на производство на бродови за француската морнарица и затоа, и покрај намерата да развие француски концепт, кралството СХС го ангажирал бродоградилиштата „Јароу“ во Глазгов, Шкотска, да ги изградат бродовите.
За разлика од Французите, кои претпочитале да инсталираат топови од сопствено производство, „Јароу“ со задоволство ги нарачале топовите од чехословачката фирма „Шкода“, а првичниот дизајн на „Јароу“ се базирал на зголемена верзија од британската класа <i>„Шекспир“, со пет поморски топови „Шкода“ од 14 см/56. Прекумерната горна тежина резултирала со бришење на еден од топовите, кој бил заменет со држач за хидроавион, а Конечната верзија го заменила држачот за хидроавион со подобрено противвоздушно вооружување.
Намерата да се изградат три водачи на флотила бил демонстрирана со фактот дека Јароу нарачал вкупно 12 Шкода 140мм топови кои биле четири по брод.
Во јули или август 1929 година, СХС (кое станало Кралство Југославија на 3 октомври) потпишало договор со Yarrow за разорувач наречен ''Dubrovnik'' и тој бил единствениот изграден брод, бидејќи големата депресија ја спречила изградбата на остатокот од планираната полуфлотила.
2 Опис и конструкција
''Дубровник'' бил сличен во бројни аспекти со британските разорувачи што се произведувале во исто време и се карактеризирал со квадратен мост во облик на кутија, долг преден дел и остра закосена дршка слична на подоцнежната британска племенска класа, а нејзината заоблена крма била прилагодена за поставување мини.
Бродот имал вкупна должина од 113.2м со 10.67м греда, со просечен влечен волумен од 3.58м и максимален промаја од 4.1м, а нејзиниот стандарден депласман беше 1,880 тони и 2,400 тони при полн товар.
''Дубровник'' исто така имал и две парни турбини со запчаник „Парсонс“ и секоја била на погон на едно пропелерско вратило, а пареата за турбините се обезбедувала од три котли со водни цевки „Јарроу“, сместени во посебни котларници, а турбините биле номинални на 36,000kW.
Како што е дизајниран, бродот имал максимална брзина од 69km/h, а во 1934 година, под идеални услови можел да постигне максимална брзина од 74.6km/h. Посебна турбина Curtis, номинална на 670kW, а била инсталирана за крстарење, со која можело да се постигне опсег од 13,000км со 28km/h и воедно превезувала 470 тони мазут.
Главното вооружување на бродот се состоело од четири Škoda 140мм L/56 супер огнени топови во единечни монтажи, од кои две пред надградбата и две позади. Воедно била опремена и со два тројни Brotherhoods 533мм торпедни цевки на нејзината централна линија.
За воздушна одбрана, ''Дубровник'' имал двојно монтиран Шкода 83.5мм топови L/35 лоцирани на централната линија помеѓу двата сета цевки за торпедо како и шест полуавтоматски Škoda 40мм противвоздушни топови L/67, кои биле распоредени во две двојни држачи и две единечни држачи,од кои двојните држачи биле сместени помеѓу двете инки, при што единечните држачи на главната палуба веднаш до задната контролна станица.
За против подморничка работа бил опремен со два фрлачи на длабински полнења и две шини за длабински полнења, како и 10 длабински полнења, а воедно носел и два чешки збројовка 15мм митралези и 40 мини.
Нејзиниот екипаж се состоел од 20 офицери и 220 војници, а изградбата започнала на 10 јуни 1930 година, а веќе на 11 октомври 1931 година билацеремонијално спуштена од принцезата Олга, сопруга на принцот-регент на Југославија, принцот Павле, а била именувана по поранешниот град-држава и југословенско пристаниште Дубровник.
3 Историја на услуги
Во 1932 година ''Дубровник'' бил завршен во бродоградилиштето Јароу во Глазгов, до кога биле инсталирани неговите главни топови и лесни противвоздушни топови, а откако отпловил до Которскиот Залив во јужниот Јадран, бил веќе опремен со своите тешки противвоздушни топови.
Во мај 1932 годинаила бил пуштен во употреба во Кралската југословенска морнарица, а нејзин капетан бил Армин Павиќ.
Кон крајот на септември 1933 година, бродот го напушти Которскиот Залив и пловел низ Турскиот Проток до Констанца на брегот на Црното Море во Бугарија, каде што ги качил кралот Александар и кралицата Марија од Југославија.
Подоцна ги посетил Балтикот во Романија и Варна во Бугарија, пред своето враќање преку Истанбул и грчкиот остров Крф во Јонското Море, пристигнувајќи назад во Которскиот Залив на 8 октомври.
На 6 октомври 1934 година, кралот Александар го напуштил Которскиот Залив на бродот ''Дубровник'' за државна посета на Франција, пристигнувајќи во Марсеј на 9 октомври, но за жач бил убиен истиот ден од бугарски убиец пратен од ВМРО, а ''Дубровник'' го вратил неговото тело во Југославија, придружуван од француски, италијански и британски бродови, а некое време потоа Владимир Шашкијевиќ го заменил Павиќ како капетан.
Во август 1935 година, ''Дубровник'' ги посетил Крф и Бизерта во францускиот протекторат Тунис,а во август 1937 година ги посетил Истанбул и грчките пристаништа Мудрос во северниот дел на Егејското Море и Пиреја во близина на Атина.
И покрај своите обиди да остане неутрална во раните фази од Втората светска војна, Југославија била вовлечена во конфликтот во април 1941 година, кога била нападната од силите на Оската предводени од Германија. Во тоа време, ''Дубровник'' сè уште бил под команда на Шашкијевиќ и бил назначен за флагмански брод на Првата торпедо дивизија, заедно со помалите разурнувачи од класата <i>Београд, и . На 6 април, датумот на почетокот на инвазијата, ''Дубровник'' бил во Которскиот Залив.
3.1 Премуда
На 17 април 1941 година италијанците го зазеле ''Дубровник'' во Которскиот Залив кој бил оштетен од југословенски цивили пред неговото заземање, веќе следниот месец на 21 мај ''Дубровник'' отпловил за Таранто во јужна Италијакаде што бил поправен и реновиран и преименуван ''во Премуда'', по далматинскиот остров во близина на кој италијански моторен торпедо го потопил австро-унгарскиот дредноут Szent István во јуни 1918 година.
Неговата задна палуба и мостот за итни случаи биле отстранети и заменети со противвоздушна платформа, а нејзиниот главен јарбол и инките биле скратени.
Неговиот четири еднонасочни топови „Шкода'' 140мм L/56 биле заменети со четири еднонасочни топови L/45 од 135 мм, а двојните противоздушни топови Škoda 83.5мм L/55 биле заменети со 120мм хаубица L/15 што испукува ѕвездени гранати за осветлување, додека шесте противвоздушни топови Škoda 40мм L/67 биле заменети со четири Breda Model 35 20мм митралези L/65 во единечни држачи,а простор за вторите бил овозможен со отстранување на нејзините рефлектори, а на нејзиниот мост беше поставен и нов директор. Подоцна, во нејзината италијанска служба, 120мм хаубицата била заменета со двојна Бреда 37мм монтажа за противвоздушен топ L/54.
Под италијанското знаме, нејзиниот екипаж се состоел од 13 офицери и 191 војник.
Во февруари 1942 бил пуштен во употреба како дел од италијанската морнарица (|Regia Marina),а подоцна истиот месец спасил британски воени заробеници кои го преживеале потонувањето на SS Ариосто, италијански брод што ги превезувал од Триполи до Сицилија.
На почетокот на јуни, испукал торпеда кон ''Премуда'', бидејќи ја помешал со британски разорувач поради сличностите со британски разорувач од класа Х, а нападот ја промашил ''Премуда'' и го погодил разорувачот од класа <i>Навигатори , потонувајќи го.
Во периодот од 12 до 16 јуни 1942 година, ''Премуда'' учествувал во операции против конвојот на сојузничката операција Харпун, кој се обидувал да стигне до опколениот остров Малта од Гибралтар.
Како дел од 10 флотила на разорувачи, ''Премуда'' ја поддржал италијанската 7 крстосувачка ескадрила, која била составена од лесните крстосувачи и . Сојузничките поморски сили изгубиле два разорувачи и четири трговски брода во комбинација од поморски оган, торпеда, воздушни напади и поморски мини. Разурнувачот од класата ''Навигатори'' бил погоден од британски разурнувач, а ''Премуда'' добил задача да го одвлече на безбедно место во пристаништето Пантелерија, остров во Сицилијанскиот Проток, под придружба на разурнувачот .
На 6 и 7 јануари 1943 година, ''„Премуда“'' и 13 други италијански разорувачи транспортирале трупи во пристаништето Тунис, кое било под контрола на Оската, во Северна Африка. Тие завршиле уште две такви мисии помеѓу 9 февруари и 22 март.
На 17 јули, ''„Премуда“'' развил сериозни проблеми со моторот во Лигурското Море во близина на Ла Специја и бил донесен во Џенова за голем ремонт на котелот и моторот каде било одлучено да се обнови по примерот на класата ''Навигатори'', вклучувајќи поширок греда за да се подобри нејзината стабилност, но бидејќи гранатите за нејзините главни топови произведени од „Шкода“ биле во недостиг, со нова одлука биле заменети со 135мм /L45 топови во единечни монтажипроизведени во Италија. Реконструкцијата требало да вклучува и зголемени 37мм и 20мм вооружување, најверојатно бил користен просторот овозможен со отстранување на задните торпедни цевки.
Реконструкцијата не била завршена кога Италија се предаде на Сојузниците, а ''Премуда'' бил запленет од Германија во Џенова на 8-9 септември 1943 година.
''Премуда'' бил најважниот и најефикасниот италијански воен брод за награди од Втората светска војна.
3.2 TA32
Новите топови на ''Премуда'' не биле завршени кога бил запленет од Германците, а нивните првични планови биле бродот да служи како радарска пикчер за ноќни борци, со три 105мм противвоздушни топови L/45 во единечни монтирања, радар за рано предупредување Фреја, радар за поставување топови Вирцбург, а воедно и систем за контрола на површинскиот оган FuMO 21. Овие планови биле напуштени бидејќи на Германците им недостасувало уништувачи и торпедни чамци во Медитеранот, па била донесена одлука да се пушти во употреба како ''Torpedoboot Ausland'' (странски торпеден чамец) со радар DeTe наместо радарските сетови Фреја и Вирцбург.
Вооружување на бродот било заменето со четири 105мм поморски топови L/45, осум 37мм противвоздушни топови и помеѓу триесет и два и триесет и шест 20мм противвоздушни топови во четирикратни и двојни монтирања, а бројот на торпедни цевки бил значително намален од шест на три, а бројот од 37мм противвоздушните топови подоцна бил зголемен на десет, во четири двојни и две единечни монтирања.
Во германска служба, таа имаше вкупен екипаж од 220 офицери и војници.
На 18 август 1944 година бродот бил пуштен во употреба во германската морнарица (|Kriegsmarine) како ''TA32'', под команда на ''капетанот-леутнант'' Емил Копка и служел во Лигурското Море со 10 флотила со торпедо и веднаш бил посветен на гранатирање на сојузничките позиции на италијанскиот брег, а потоа на задачи за извидување и поставување мини во западниот Џеновски Залив.
На 2 октомври 1944 година, ''TA32'', заедно со и , отпловиле кон Санремо за поставување мини, каде што се сретнале со разурнувачот , а по размената на оган, трите брода се вратиле во Џенова без да бидат погодени.
Веќе до средината на март 1945 година, ''TA32'', ''TA24'' и ''TA29'' биле единствените бродови од 10 флотила со торпедо што останале оперативни,а во ноќта помеѓу 17 и 18 март 1945 година, ''TA32'' поставил 76 поморски мини кај Кап Корзе, северниот врв на Корзика, во офанзивна операција за поставување мини, заедно со ''TA24'' и ''TA29''.
Откако биле откриени од радар на брегот, бродовите веднаш биле нападнати од разурнувачите и , во она што ќе стане познато како Битката кај Лигурско Море. Со намалена опрема за оружје, ''TA24'' и ''TA29'' биле потонати, додека ''TA32'' успел да избега со мала штета на кормилото, откако испукал неколку куршуми и извршил неуспешен напад со торпедо.
Сепак ''TA32'' бил потопен кај Џенова на 24 април 1945 година, додека Германците се повлекувале, а неговите остатоци биле подигнати и разбиени во 1950 година.
4 Видете исто така
* Список на бродови на Кралската југословенска морнарица
5 Наводи
5.1 Книги
***************
5.2 Периодични изданија и филмови
***