Кронпринц Ержерцог Рудолф

SMS ''Kronprinz Erzherzog Rudolf'' (мак. „ Принцот престолонаследник Рудолф “) бил уникатен и специфичен воен брод изграден за целите на Австроунгарската морнарица во 80 години од 19 век и воедно претставувал последниот брод на флотата од тој тип. Бродот бил поставен во јануари 1884 година, а спуштен во јули 1887 година и завршен во септември 1889 година.
Главно бил вооружан со главна батерија од три 30.5см топови и имал облога од сложен челик со дебелина од 30.5см на оклопниот појас. Бродот се одликувал со извонредна и беспрекорна кариера во голема мера поради неговото брзо застарување.
Бродот патувал во странски земји за да ја претставува Австро-Унгарија, но бил сведен на брод за крајбрежна одбрана до 1906 година и продолжил да ја извршува оваа улога во текот на Првата светска војна, со главно седиште во заливот Катаро, каде што екипажот учествувал во бунтот Катаро на почетокот на 1918 година, а по војната, ''„Кронпринц Ержерцог Рудолф“'' бил префрлен во морнарицата на Кралството СХС каде бил преименуван во ''„Кумбор“'' и класифициран како брод за крајбрежна одбрана, но останал во нивниот инвентар само една година, и во 1922 година бил продаден за старо железо.
1 Дизајн
Во децениите што следеле по австриската победа во Битката кај Лиса во 1866 година, поморските трошоци во Австроунгарската Империја биле драстично намалени, во голема мера поради правото на вето што го имала унгарската половина од империјата.
Опкружена со потенцијално непријателски земји на копно, Австроунгарската Империја била повеќе загрижена за овие закани, па затоа поморскиот развој не бил нивен централен приоритет, а адмиралот Фридрих фон Пек неколку години се залагал за подобрување на силата на австроунгарската флота и конечно добивајќи овластување за изградба на централниот батериски брод Tegetthoff во 1875 година, но поминал 6 месеци залудно обидувајќи се да обезбеди сестрински брод на ''Тегетхоф''.
Конечно, во 1881 година, Пек успеал да обезбеди финансиски средства за нов железно-оклопен брод, овластен под името „''Ерсатц'' Salamander“ кој бил замена за претходниот железно-оклопен фрегат.
Новиот брод, кој бил именуван како ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'', чинел 5,44милион флорини, а според книагата ''„Сите борбени бродови на светот“ од Конвеј'' дизајнот за новиот брод го подготвил Јозеф Кучинка кој бил директор за поморска конструкција на Австро-унгарската морнарица, но поморскиот историчар Р.Ф. Шелтема де Хере му ја припишал заслугата на поморскиот инженер Мориз Сојка за работата.
Втор брод, Kronprinzessin Erzherzogin Stephanie, бил одобрен во исто време, а дизајните за двата брода биле под силно влијание на странски бродови како што се француските железни бродови и , кои имале сличен распоред на главните батериски топови што Кучинка ги користел за своите нови бродови.
Хронично лишена од финансирање, морнарицата била принудена да прифати значајни компромиси во големината, а заедно со тоа и во можностите на ''Кронпринц Ержерзог Рудолф'' и ''Кронпринц Ержерзогин Стефани'', особено во споредба со далеку поголемиот и потешко вооружен ''Амирал Дупере,'' кој бил инспирација за нивниот дизајн.
Шелтема де Хере остро ја критикувал одлуката за изградба на два брода со значително различна големина и моќност истовремено, наведувајќи „Или ви требаат три топови или можете да направите со два, но една единица поголема од другата е бесмислица“.
И така поминала речиси уште една деценија пред Австроунгарската морнарица да успее да обезбеди финансирање за нови капитални бродови, трите MonarchМонарх, кои започнале во 1893 година.
1.1 Општи карактеристики и машини
''Кронпринц Ержерцог Рудолф'' се карактеризирал со 90.26м во должина помеѓу нормалните линии и 97.6м вкупна должина, а воедно имал и греда од 19.27 и нацрт од 7.39м, додека неговиот депласман изнесувал околу 6,939 тони без товар и 7,432 тони при полн товар.
Неговиот труп бил конструиран со попречни и надолжни челични рамки, врз кои надворешната челична облога на трупот била закована, а воедно бил и опширно поделен на водонепропустливи прегради и двојно дно. Имал изразен преден дел од бродот, која била вообичаена карактеристика на капиталните бродови од тој период. Исто така бродот имал рамна палуба и бил опремен со голема предна кула за конекција со мост монтиран на неа заедно со помала секундарна кула за конекција подалеку
Бродот имал попречна метацентрична висина од 2.24м при полн товар и управувањето со едно кормило,а воедно бил опремен со еднојарболски јарбол со голем борбен врв кој бил поставен во средината на бродот. Исто така бил опремен со електрични пумпи кои имале капацитет од околу 2,000 тони вода на час, додека екипажот варирал помеѓу 447 и 450 офицери и војници во текот на целиот негов животен век и кариера.
Компанијата „Стабилименто Текнико Триестино“ го произвел погонскиот систем на ''„Кронпринц Ержерцог“ Рудолф,'' а бродот бил напојуван од два двоцилиндрични, вертикални парни мотори со тројно ширење, кои управувале со два завртувачки пропелери со 4 крила кои биле 5.48м во дијаметар.
Пареата за моторите се обезбедувала од 10 котли со огнени цевки на јаглен, од кои секој имал три ложишта, а котлите се вентилирале преку две инки. Погонскиот систем бил оценет да обезбеди 4,500kW за максимална брзина од 28.7км/h, а веќе со присилна влечна сила, моќноста можела да се зголеми до 5,600kW за брзина од 30km/h кое било мошне скромно. Воедно бродот бил опремен со 4 електрични генератори за напојување на внатрешното осветлување и рефлекторите.
1.2 Вооружување и оклоп
Бродот бил вооружен со главна батерија од три 30.5см Топови MRK со калибар 35 кои биле монтирани поединечно во отворени шноли од кои две биле поставени напред во спонзори над палубата на батериите со цел да се максимизира крајниот оган, а третиот бил поставен назад.
Топовите биле произведени од Krupp, додека количките што ги носеле биле изградени од Armstrong Mitchell &amp;amp; Co и секој од предните топови биле хидраулично управувани и имале лак од 180степени, додека крмниот топ можел да помине 270степени. Топовите испукале 450кг школка користејќи 140кг полнење кафеав барут, кое произвело брзина на цевката од 530м.
Иако отворените шрафцигери обезбедувале широко поле на гаѓање за топовите со бавно гаѓање, тие брзо станале застарени со успешната примена на технологијата за брзо гаѓање на артилериски оружја со голем калибар. Топовите биле опремени со 40 гранати по парче.
Главната батерија била поддржана од секундарна батерија од шест 12см топови од калибар 35 кои исто така биле изградени од Круп, но овие топови испукувале 26кг школка со 15кг полнење со погонско гориво, а бродот носел вкупно 256 гранати. Бродот исто така носел седум 47мм QF топови за одбрана од близок дострел против торпедо чамци од кои 5 биле со калибар 44, а другите 2 пократки парчиња со калибар 33, сите произведени од Hotchkiss.
Бродот носел вкупно 1770муниција за пушките, а оружјето било заокружено со пар од 37мм пушки QF со калибар 44 и пар од 7см десантни топови од калибар 15 за употреба од страна на десантните групи. Од сето оружје, 37 милиметарски пиштоли биле испорачани со вкупно 780 рунди.
Како што било вообичаено за капиталните бродови од тој период, бродот носел четири 40см торпедни цевки, од кои едната била монтирана во предниот дел, додека другата во крмата и по една на секоја страна, а воедно бродот носел и 14 торпеда.
Бродот бил заштитен со сложен оклоп кој бил произведен од фабриката Дилингер Хите во Германија, а Оклопниот појас на бродот бил со 305мм дебелина во средината на бродот, каде што ги заштитувал магазините за муниција и машинските простори, а намалена на 62мм на друго место.
Попречните прегради ги покривале краевите на најдебелиот дел од ременот, со предната преграда со 242мм и задната преграда со 203мм дебелина, додека оклопна палуба со 95мм дебелина ги заштитувала виталните органи на бродот од гранати што минувале преку страничниот оклоп.
Барбетите за главната батерија биле 254нн дебели.
2 Историја на услуги
СМС ''„Кронпринц Ержерцог Рудолф“'' бил положен на 25 јануари 1884 година во бродоградилиштето на морнарицата во Пола, а веќе на 6 јули 1887 година бил спуштен за подоцна да започне опремувањето кое било завршено во септември 1889 година, а веќе на 20 септември бродот бил пуштен во употреба со цел да започне со морски проби.
Во август 1890 година, германскиот цар, кајзер Вилхелм II, ја поканил австроунгарската флота да учествува во годишните вежби за обука на флотата па така ''„Кронпринц Ержерцог Рудолф“'', железнооружениот ''„Кронпринц Ержерцог Стефани'' “ и заштитениот крстосувач Kaiser Franz Joseph I биле испратени во Германија под команда на контраадмиралот Јохан фон Хинке и додека биле на пат, ескадрилата ги посетила Гибралтар и Британија, а за време на втората станица, бродовите учествувале на Регатата Каус, каде што биле прегледани од кралицата Викторија, а воедно бродовите застанале и во Копенхаген, Данска и Карлскрона, Шведска.
За време на патувањето назад кон Австро-Унгарија, ескадрилата ги посетила Шербур, Франција и Палермо, Италија, а ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'' доживеал повеќекратни тешкотии со своите мотори на патувањето, но сепак тоа се сметало за голем успех во Австро-унгарската морнарица.
Во 1892 година, прославата во чест на 400-годишнината од првото трансатлантско патување на Кристофер Колумбо се одржала во неколку земји, а ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'', ''Кронпринц Ержерцогин Стефани'' и ''кајзерот Франц Јозеф I'' ја претставувале Австро-Унгарија за време на церемониите во Џенова, Италија кое воедно било родното место на Колумбо. Додека биле таму тие биле прегледан од кралот Умберто I и неговиот син принцот Виктор Емануел,
Веќе до 1898 година, бродот бил сметан за брод од втор ред од страна на Австро-унгарската морнарица по не помалку од 10 години во служба, а брзото темпо на развој на морнарицата кон крајот на 19 век го направила застарен.
''„Кронпринц Ержерзог Рудолф“'' бил прекласифициран како брод за крајбрежна одбрана во 1906 година, а во 1908 година, Австроунгарската морнарица се обидела да го продаде бродот „ ''Кронпринц Ержерзог Стефани“'' и ''„Тегетхоф“'' на Уругвај за да собере средства за нови проекти, но зделката пропаднала.
2.1 Првата светска војна
Откако Австро-Унгарија и објавила војна на Србија во јули 1914 година, со што официјално започнала Првата светска војна, бродот бил стациониран во заливот Катаро под команда на командантот Ричард Флорио кој бил водач на Рударската команда II, а остатокот од неговите сили вклучувале стар разорувач , четири торпедни чамци, еден минилотер и два миночистачи, меѓу другите помали бродови.
''Кронпринц Ержерцог Рудолф'' останал во заливот во текот на целиот конфликт, а на 29 ноември, француската подморница се лизнал меѓу заштитните мински полиња надвор од заливот Катаро и влегла во заливот, но за среќа била забележана од торпедо брод од класата Кајман 57 Т, кој го вклучил алармот, а по тоа разурнувачот од класата Хусар „Улан“ и торпедниот топовски чамец од класата Блиц „Блиц“, заедно со торпедниот чамец 36 од класата Шихау, го бркале Куњот, кој имал намера да го нападне Кронпринц Ержерцог Рудолф, по што ''Куњот'' удрил во подводна пречка и го откажал нападот, а ''57 Т'' испалил торпедо кон него, но торпедото промашило бидејќи длабочината била поставена премногу ниска по што ''Куњот'' избегал од заливот и низ отворот на минско поле.
До почетокот на 1918 година, долгите периоди на неактивност почнале да ги исцрпуваат екипажите на неколку воени бродови во Катаро, вклучувајќи го и ''Кронпринц Ержерцог Рудолф,'' а веќе на 1 февруари, избувнал Бунтот на Катаро, кој започнал на оклопниот крстосувач Sankt Georg и брзо се проширил на други бродови.
Офицерите биле ограничени во своите простории додека комитет од морнари се состанал за да формулира список на барања, кои се движеле од подолги периоди на отсуство и подобри оброци до крај на војната, врз основа на Четиринаесетте точки на претседателот на Соединетите Американски Држави Вудро Вилсон.
Веќе следниот ден, крајбрежните батерии лојални на владата пукале врз ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'' додека тој се движел кон Теодоскиот Залив, кој бил најоддалечениот дел од Заливот Катаро, а батериите постигнале еден единствен удар во кој загинале двајца војници, што ги натерало многу од бунтовничките бродови да се откажат од напорите.
Веќе утрото на 3 февруари, Erzherzog Karl Ержерцог Карл од III дивизија пристигнале во Катаро, што ги убедило последните војници да се предадат, по што судењата против водачите на групата започнале брзо и четворица бунтовници биле погубени.
Со завршувањето на војната во ноември 1918 година и распаѓањето на Австроунгарската империја, ''бродот „Кронпринц Ержерцог Рудолф“'' бил префрлен во новоформираната морнарица на Кралството Срби, Хрвати и Словенци во март 1921 година, по што бил преименуван во ''„Кумбор“'' (од Кумбор, пристаниште на Црна Гора) и го класифицирале како брод за крајбрежна одбрана, но тој останал во нивниот инвентар само кратко, а следната година бил расклопен за старо железо.
3 Наводи
*********