Маската на Тутанкамон

Маската на Тутанкамон е златна погребна маска што му припаѓала на Тутанкамон, кој владеел со Новото кралство Египет од 1332 година п.н.е. до 1323 година п.н.е, за време на Осумнаесеттата династија. Откако била погребана со мумијата на Тутанкамон повеќе од 3000 години, маската била пронајдена во 1925 година по откривањето на гробницата на Тутанкамон три години претходно од страна на британскиот археолог Хауард Картер во Долината на кралевите. Денес таа е изложена во Големиот Египетски музеј во Каиро.
Носејќи го ликот на Тутанкамон во ликот на Озирис, египетскиот бог на задгробниот живот, маската е 54 цм долга, тежи над 10 кг, и е украсена со полускапоцени камења. Магија од ''Книгата на мртвите'' е врежана со египетски хиероглифи на нејзините рамена. Во 2015 година, била реставрирана откако и паднала плетената брада тешка 2.5 килограми и набрзина била залепена од музејските работници.
Според британскиот египтолог и археолог Николас Ривс, маската е можеби и најпознатиот предмет од самиот антички Египет“. Од 2001 година, некои египтолози сугерираат дека првично можеби била наменета за Нефернеферуатен, жена фараон која владеела кон крајот на периодот Амарна.
1 Откритие
Гробната комора на Тутанкамон била пронајдена во Тебанската некропола во Долината на кралевите во 1922 година и отворена во 1923 година. Поминале две години пред тимот за ископување, предводен од англискиот археолог Хауард Картер, конечно успеал да го отвори масивниот и тешкиот саркофаг што ја содржел мумијата на Тутанкамон. На 28 октомври 1925 година, тие го отвориле највнатрешниот од трите ковчези за да ја откријат златната маска, која не била видена околу 3.250 години. Картер напишал во својот дневник:Игличките беа отстранети, капакот беше подигнат. Претпоследната сцена беше откриена - многу уредно завиткана мумија на младиот крал, со златна маска со натажен, но смирен израз, што го симболизира Озирис... маската ги носи атрибутите на тој бог, но ликот е оној на Тут.Анк.Амун - мирен и прекрасен, со истите црти на лицето какви што сме наоѓале на неговите статуи и ковчези. Маската е малку спуштена назад, па затоа нејзиниот поглед е директно насочен кон небото. Во декември 1925 година, маската била отстранета од гробницата и транспортирана до Египетскиот музеј во Каиро.
2 Дизајн и композиција
Маската е 54 цм долга, 39,3 цм широка и 49 цм длабока. Изработена е од два слоја висококаратно злато, со дебелина што варира од 1,5-3 мм во дебелина и тежина 10,23кг. Рентгенската кристалографија спроведена во 2007 година покажала дека маската е првенствено изработена од 23-каратно злато со легура на бакар со цел да се олесни ладната обработка што се користела за обликување на маската. Површината на маската е покриена со многу тенок слој (приближно 30 нанометри) од две различни легури на злато: посветла нијанса од 18,4 карати за лицето и вратот и 22,5 каратно злато за остатокот од маската.
Лицето го претставува стандардниот лик на фараонот, а истиот лик е пронајден од ископувачи на други места во гробницата, особено во статуите на чуварите Тој носи крпа за глава во облик на немес, на врвот со кралски обележја на кобра (Ваџет, од десно за гледачот) и мршојадец (Некбет, од лево за гледачот), што го симболизира владеењето на Тутанкамон и во Долен и во Горен Египет истовремено. Сините ленти на крпата за глава се направени од стакло.
Ушите се дупнати за да држат обетки, карактеристика што изгледа дека била резервирана за кралици и деца во речиси сите преживеани антички египетски уметнички дела. Сепак, египтологот Захи Хавас, поранешен египетски министер за антиквитети, изјави ''за Ал-Монитор'' дека теоријата за дупнати уши е без основа бидејќи сите владетели на 18-та династија носеле обетки за време на нивниот период на владеење“.
Маската е вдлабено украсена со обоено стакло и скапоцени камења, вклучувајќи лапис лазули (очните капаци и веѓите), кварц (очите), обсидијан (зениците), карнеол, амазонит, тиркиз и фајанс.
2.1 Брада
Кога била откриена во 1925 година, 2,5 кг тесна златна брада, инкрустирана со сино стакло, давајќи ѝ плетен ефект, се одвоила од маската, но повторно била прицврстена на брадата со дрвена штипка во 1944 година.
Во Август 2014 година, брадата случајно се одвоила од маската кога била извадена од нејзината витрина за чистење. Одговорните вработени во музејот користеле брзосушечка епоксидна смола во обид да ја поправат, оставајќи ја брадата поставена настрана. Оштетувањето било забележано во јануари 2015 година и било поправено од германско-египетски тим кој ја закачил со пчелин восок, природен материјал што го користеле древните Египќани.
Во јануари 2016 година, било објавено дека осум вработени во Египетскиот музеј биле казнети и се соочувале со дисциплински мерки за наводно игнорирање на научните и професионалните методи на реставрација и предизвикување трајно оштетување на маската. Поранешниот директор на музејот и поранешниот директор за реставрација беа меѓу оние кои се соочиле со дисциплински мерки.
2.2 Натпис
Заштитна магија е врежана со египетски хиероглифи на грбот и рамената во десет вертикални и две хоризонтални линии. Таа магија првпат е забележана на маски во Средното Кралство, 500 години пред Тутанкамон, и била употребена во Поглавје 151 од ''Книгата на мртвите''.Твоето десно око е ноќната барка (на богот-сонце), твоето лево око е дневната барка, твоите веѓи се (оние на) Енеада на Боговите, твоето чело е (оној на) Анубис, тилот на твојот врат е (оној на) Хорус, твоите прамени коса се (оние на) Пта-Сокар. (Ти си) пред Озирис (Тутанкамон). Тој гледа благодарение на тебе, ти го водиш по добрите патишта, ти ги победуваш за него сојузниците на Сет за да може да ги собори твоите непријатели пред Енеада на Боговите во големиот Замок на Принцот, кој е во Хелиополис ... Озирис, кралот на Горен Египет Небхеперуре [име на престолот на Тутанкамон], починат, оживеан од Ре.Озирис бил древен египетски бог на задгробниот живот. Древните Египќани верувале дека кралевите обликувани според ликот на Озирис ќе владеат со Кралството на мртвите. Иако ова верување станало многу важно, Тоа никогаш не го заменило целосно постариот култ на сонцето, во кој се сметало дека мртвите кралеви се реанимирани како богот на сонцето Ре, чие тело било направено од злато и лапис лазули. Ова спојување на стари и нови верувања резултирало со мешавина од симболи во саркофагот и гробницата на Тутанкамон.
2.3 Ѓердан од монистра
Иако обично се отстранувал кога маската била изложена, таа има троен ѓердан од златни и сини фајансни дискови-монистра со завршетоци од лотосов цвет и копчиња од уреј.
3 Можна измена и повторна употреба
Се смета дека неколку од предметите во гробницата на Тутанкамон биле адаптирани за употреба од страна на Тутанкамон, откако првично биле направени за еден од двајцата фараони кои владееле кратко пред него: Нефернеферуатен, кој веројатно бил Нефертити, и Сменкаре. Египтологот Николас Ривс тврди дека самата маска спаѓа во тие предмети. Тој вели дека дупнатите уши се карактеристика која укажува дека маската била наменета за жена фараон, што бил Нефернеферуатен; дека малку поинаквиот состав на основната легура на лицето (23,2 карати) сугерира дека е направена независно од остатокот од маската (легура од 23,5 карати); и дека картушите на маската покажуваат знаци на промена од името на Нефернеферуатен во името на Тутанкамон.
Ривс тврди дека немесот - покривката за глава, јаката и ушите на маската биле направени за Нефернеферуатен, но дека лицето, кое било направено од посебно парче метал и се совпаѓа со други портрети на Тутанкамон, заменувајќи го оригиналното лице кое веројатно го претставувало Нефернеферуатен. Сепак, Кристијан Екман, експертот за конзервација на метал кој ја извршил реставрацијата во 2015 година, вели дека нема знаци дека лицето е составено од различно злато од остатокот од маската или дека картушите се изменети.
4 Поврзано
* Изложби на артефакти од гробницата на Тутанкамон
5 Навод
*