procesaur/Wiki.mk huggingface dataset:
Бузалково

Бузалково — село во северозападниот дел на Општина Велес под јужната падина на ридот Гроот, во сливното подрачје на реката Тополка.
1 Географија и местоположба
Селото спаѓа во категоријата на ридски села со надморска височина од 500 метри. Од градот Велес селото е оддалечено 12 км.
2 Стопанство
Во селото има повеќе продавници - колонијали.
3 Население
Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на Кралство Југославија во 1931 година, селото имало 200 Албанци и 50 Македонци.
Од демографски аспект е интересно што во 1961 година селото имало 605 жители од кои 522 Турци и 24 Албанци. Но, со иселувањето на Турците во Турција, денес Бузалково има 1.273 жители од кои 1.248 се Албанци и 22 Турци.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.614 жители, од кои 1 Македонец, 1.566 Албанци, 2 Бошњаци и 45 лица без податоци.
3.1 Родови
Според истражувањата во 1929 година, родови во селото се:
Муслимани (Албанци)
* Доселеници: ''Јата (5 к.)'' најстар род во селото, доселени се од селото Дејковец во скопско, живеат во Долно Маало. Основачот на родот бил Хасан; ''Стрезимир или Стрезимировци (6 к.)'' доселени се од селото Горно Јаболчиште. Таму се доселиле од селото Стрезимир во Горна Река; ''Џине (2 к.)'' доселени се од селото Тисовица во скопско, таму имаат роднини; ''Љуше (1 к.)'' доселени се од селото Дејковец; ''Теш или Тешовци'' доселени се од Дејковец; ''Мере''; ''Цене (3 к.)'' доселени се од селото Дејковец; ''Лонгур (1 к.)'' по потекло се од селото Врбјани во Горна Река. Од таму се населиле во Горно Јаболчиште, па потоа прешле во Бузалково. Во Врбјани имале роднини; ''Пел (1 к.)'' доселени се од селото Добрино во скопско; ''Шкурталар (1 к.)'' доселени се од селото Гумалево; ''Џоке (1 к.)'' доселени се од селото Рамни Габер кај Скопје. Подалечно потекло од Ѓаковица во Косово; ''Хуталар (1 к.)'' доселени се од селото Вражале во скопско.
Православни (Македонци)
* Доселеници: ''Маневи (1 к.)'' доселени се од селото Рлевци; ''Маневи (1 к.)'' и они се доселени од селото Рлевци; ''Караџовци (1 к.)'' потекнуваат од Еленоводица, па од таму се населиле во Рлевци, и на крај во ова село; ''Митушеви (1 к.)'' доселени се во 1916 година од Дреново; ''Стефанови (1 к.)'' доселени се од селото Белештевица; ''Трајкови (1 к.)'' доселени се од Ораов Дол.
4 Општествени установи
Во Бузалково се наоѓа амбуланта, осумгодишно основно училиште, пошта.
5 Самоуправа и политика
5.1 Избирачко место
Во селото постојат избирачките места бр. 2201 и 2201/1 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на основното училиште.
На претседателските избори во 2019 година, на овие изборни место биле запишани вкупно 1.219 гласачи.
6 Културни и природни знаменитости
Споменик во чест на НОБ бил изграден во селото.
7 Личности
Кошаркарскиот репрезентативец Владимир Брчков, моментално играч на КК Кожув, е роден во ова село. Тој основното училиште го завршил во своето родно село, а гимназија во градот Велес.
Општина Илинден

:''За други значења на поимот Илинден воидете на појаснителната страница''
Илинден — општина во источниот дел на Скопската Котлина, во северниот дел на Македонија. Основана е во септември 1996 година. На исток се граничи со Општина Куманово, на северозапад со Општина Арачиново, на запад со Град Скопје, а на југ со Општина Петровец. Главна приградска населба е Илинден (поранешно Белимбегово).
1 Стопанство
Околу 70% од земјиштето е земјоделски обработливо (претежно со житни култури), а на територијата на општината се наоѓаат и некои важни индустриско-стопански објекти како Рафинеријата за нафта ОКТА и Слободната економска зона Бунарџик.
2 Демографија
Седиште на општината е населба Илинден (поранешно Белимбегово).
Општина Илинден брои 15.894 жители од кои:* 13.959 (87,83 %) се Македонци
* 912 (5,74 %) се Срби
* 428 (2,69 %) се Роми
* 308 (2.21 %) се Албанци
* 17 (0,11 %) се Турци
* 1 (0,01 %) се Власи
* 225 (1,42 %) се други националности
Вероисповед, Вкупно
православни, 14.928
муслимани, 748
католици, 13
протестанти, 0
останати, 205
Јазик, Вкупно
македонски, 14.459
албански, 447
турски, 15
ромски, 402
влашки, 0
српски, 453
бошњачки, 0
останати, 118
Општина Илинден зафаќа површина од 97,02 км<sup>2</sup> и има густина на населеност од 163,82 жители на км<sup>2</sup>.
Во состав на општината покрај населбата Илинден (Белимбегово) влегуваат уште 11 села: Ајватовци, Бујковци, Бунарџик, Бучинци, Дељадровци, Кадино, Марино, Миладиновци, Мралино, Мршевци и Текија.
3 Самоуправа и политика
Градоначалник на општина Илинден е Александар Георгиевски од редовите на ВМРО-ДПМНЕ. Тој бил избран на локалните избори од 2025 година за мандат од четири години.
Согласно одлука на Владата на Македонија од 27 септември 2024 година, Советот на општината брои 15 члена. Според последните локални избори од 2025 година, членовите на советот според политичката припадност за мандатот се:
4 Култура и спорт
* ФК Илинден
* ФК Марино
* ФК Кадино
* ФК Мралино
Луј Ле Во

Луј Ле Во (|Louis Le Vau; – ) — француски архитект кој работел за кралот Луј XIV. Роден е и умрел во Париз. Во неговите најпознати дела се вбројуваат Версајскиот дворец и, во соработка со Клод Перо, неговата работа на Лувр. Тој, заедно со Андре Ле Нотр и Шарл Ле Брeн ги реконструирал и градините на замокот Во-ле-Виконт. Други дела: Винсенески замок, Ренсиски дворец, Колеџ на четирите нации (денес зградата на Институтот на Франција), црквата Сан-Сулпис, како и зградата Хотел Ламбер на Ил Сан-Луј во Париз.
1 Поврзано
* Француски барок
* Версајски дворец
Никола Јанев

Никола Јанев (Охрид, 1916 - Охрид, 1986) — македонски публицист.
Завршил право во Белград, и уште како студент почнал да објавува написи во тогашните весници. Тема на неговите репортажи се луѓето и настаните во неговиот роден град. Дел од неговото творештво му е објавено посмртно во книгата „Маргиналии за мојот град“, издадена во 1998 г.
Ана Илијоска-Богиќ

Ана Илијоска-Богиќ — македонска писателка и сликарка.
Родена е во 1977 год. во Охрид. Се школувала во Охрид, Скопје и Белград, каде што дипломирала на Музичката академија. Живее и работи како професор по виолина во Белград, .
Покрај музиката друга нејзина преокупација се книжевноста и сликарството. Пишува поезија и проза. Учествувала на бројни ликовни колонии и групни изложби.
Муарем Кочиу

Муарем Кочиу е современ албански писател. Роден е на година во Горица. На Факултетот за политичко-правни науки во Тирана ги завршил студиите по новинарство. Работи како новинар во Италија.
Со пишување почнал на рана возраст. Првиот негов роман, иако подготвен за печат, не бил објавен од нејасни причини. Истата судбина ја доживуваат и другите негови дела, кои се одрекувани поради неконформистичкиот стил на авторот.
Неговиот прв објавен роман е „Историјата на едно виртуелно суштество“. Подоцна има објавено и други дела.
Борис Миљовски

Борис Миљовски ( во — во ) — македонски публицист и дипломат. Бил директор на Радио Скопје, главен и одговорен уредник на „Нова Македонија“, генерален конзул на СФРЈ во Бразил (1968-1973, амбасадор во Уругвај (1976-1980). Посмртно во 1992 му е објавена книгата „Илинден и Уругвај (одзиви од Илинденското востание)“.
Реквием за еден сон

Реквием за еден сон (англиски: '' Requiem for a dream'') е американски филм од 2000 година, режиран од Дарен Аронофски. Филмот е снимен според романот на Хуберт Селби Помладиот од 1978 година. Главните улоги ги играат: Елен Бурстин, Џаред Лето, Џенифер Конели и Марлон Вајанс, а самиот Хуберт Селби има улога како затворски стражар. Во филмот се зборува за различните форми на зависност, кои водат до затвореност во еден свет на соништата, кој е различен од реалноста. За улогата во овој филм, Елен Бурстин била номинирана за наградата „Оскар“ за најдобра актерка во 2000. Музиката во филмот е компонирана од Клинт Мансел, ја изведува „Квартетот Кронос“.
1 Содржина
Откако вдовицата Сара Голдфарб (ја игра Бурстин) добива анонимен телефонски повик преку кој е повикана да учествува во телевизиски квиз, таа се согласува и решава да биде облечена во нејзиниот величествен црвен фустан, кој го носела и на матурата на својот син. Меѓутоа, со текот на годините таа се здебелила, што ја спречува во нејзината намера. За да ослаби побрзо, таа се обраќа на лекар којшто ѝ препишува апчиња (амфетамини) од кои таа подоцна станува зависна. Тоа е главната причина за нејзините халуцинации и бегање од реалниот свет во светот на соништата.
Синот на Сара Голдфарб, пак, Хари Голдфарб (го игра Лето) е дилер и нарко-зависник од хероин. На тој начин, тој мисли дека ќе си осигура подобар живот, како за него, така и за неговата девојка - Мерион Силвер (ја игра Конели), исто така зависник од дрога. За жал, по нивната краткотрајна радост, тие запаѓаат во потполна катастрофа. Поради војна меѓу уличните банди, тие не можат да најдат дрога, поради што Хари и Тајрон заминуваат на југ, а Мерион станува проститутка. Патувајќи кон Флорида, здравствената состојба на Хари му се влошува и тој се пријавува во болница, но тој и Тајрон (го игра Вајанс) завршуваат в затвор. На крајот, на Хари му ја ампутираат левата рака; Тајсон останува в затвор; за да дојде до дрога Мерион учествува во перверзни сексуални забави, а Сара запаѓа во тешка психичка состојба, целосно ја губи врската со реалноста и завршува во душевна болница.
2 Улоги
* Елен Бурстин - Сара Голдфарб
* Џаред Лето - Хари Голдфарб
* Џенифер Конели - Мерион
* Марлон Вајанс - Тајрон Лав
Мишо Китаноски

Mишо Китаноски e новинар, публицист, поет и автор на телевизиски сценарија.
Роден е во 1941 година во Вевчани. Основно и средно образование завршил во Кавадарци, а виша школа и факултет во Скопје,.
Јонски кристал

Јонски кристали — јонски соединенија во стабилна состојба. Околу еден јон се сврзуваат онолку јони со спротивен полнеж колку што овозможува нивната големина.
Јонските кристали се кристали кои се одликуваат со кристална решетка каде што силите на сврзувањето меѓу јоните имаат електростатичка природа. Хемиски соединенија кои имаат јонска решетка во растворена или стопена состојба, се во форма на јони и се силни електролити. Пример за такви кристали се NaCl, KCl, K итн.
Димитар Захов

Димитар Захов (1939 - 2005) — македонски национален деец и публицист од Бугарија.
Роден е во с. Горно Спанчево, во Пиринскиот дел на Македонија. Уште како студент во Софија, во 1963 година станува еден од најактивните дејци на Сојузот на поборниците за обединета Македонија. Го избегнал апсењето, но бил постојано следен од бугарските безбедносни служби. По падот на комунизмот во Бугарија започнува со публицистичка дејност. Објавувал во (Скопје) и Народна волја (Благоевград).
Трајко Дурчовски

Трајко Дурчовски — македонски уметник и поет.
1 Животопис
Роден е во 1943 година во с. Црна Река кај Гуменџе, Егејска Македонија. Како дете ја доживува судбината на бегалец: заедно со мајка си, двајцата браќа и двете сестри, во 1948 година пребегал во Војводина, откако неговиот татко загинал како учесник во Граѓанската војна во Грција. Семејството било раздвоено и префрлено во Чехословачка. Детството го минал во детските домови во Димокури, Шилхежовице и Нове Хради. По школувањето се вработил во Тжинец, каде оформил свое семејство. Во Тжинец во 1962 година неговото семејство пак се споило и Трајко започнува да се занимава со уметничко творештво. Негова преокупација се сликите во железо. Во 1974 година преминува во Република Македонија, едно време живее во Дебар, а потоа во Охрид.
Дурчовски е автор на три стихозбирки, а има учествувано на изложби на кои ги претставува своите ликовни дела од железо.
2 Книжевно творештво
* Дружба со ветерот (1998)
* Мајчина душичка (2003)
* Железен сон (2008)
3 Изложби
* 03. 09. 2003 во Охрид
* 24. 05. 2003 во Битола
* 14. 08. 2003 во Охрид
* 10. 08. 2004 во Охрид
* 18. 09. 2004 во Елшани
* 06. 02. 2005 во Охрид
* 04. 02. 2006 во Охрид
* 03. 06. 2006 во Штип
* 04. 02. 2006 во Охрид
* 25. 10. 2008 во Охрид
Моларна маса

Моларна маса претставува масата која ја поседува еден мол од дадена супстанција. Моларната маса на дадена супстанција е бројно еднаква со релативната молекулска маса на супстанцијата односно со релативната атомска маса на елементот.
Така, еден мол водород поседува маса од 1,008 г, еден мол кислород поседува маса од 15,9994 г, додека пак, еден мол азотот поседува маса од 14,0067 г итн.
Имајќи предвид дека бројот на молкули во еден мол супстанција изнесува <math>6{,}022\cdot10^{23}</math>, може да се пресмета масата на молекулата. На пример, апсолутната маса на молекулата од кислород е:
:<math>{Ao \over 6{,}02\cdot10^{23}\,\mathrm{mol}^{-1={32\,\mathrm{g/mol}\over 6{,}02\cdot10^{23}\,\mathrm{mol}^{-1=5{,}32\cdot10^{-23}\,\mathrm g</math>
На ист начин како што се определува апсолутната тежина на кислородот, може да се определи и апсолутната тежина на атомот од кислород:
:<math>{Ao \over 6{,}02\cdot10^{23}\,\mathrm{mol}^{-1={16\,\mathrm{g/mol}\over 6{,}02\cdot10^{23}\,\mathrm{mol}^{-1=2{,}66\cdot10^{-23}\,\mathrm g</math>
Престапна година

Престапна година (високосна или интеркаларна година) — година што има 366 дена наместо 365, односно, тоа е година која го содржи датумот 29 февруари.
Престапните години се начин за да се усогласат календарската година со астрономската година. Вистинската, односно астрономската година, која означува период за кој Земјата се завртува околу Сонцето, трае околу 365,2422 дена, така што при фиксиран календар со 365 дена, би дошло изместување на сезоните, односно годишните времиња. Едноставно кажано, доколку не се интервенира во пресметувањето на календарската година, со текот на времето би можело да се случи Нова Година да падне во лето, а грозјето би созревало во декември или јануари. Тоа се решава со вметнување (''интеркалација'') на еден дополнителен ден, кој ја зголемува годината на 366 дена. Во јулијанскиот и грегоријанскиот календар, тој ден се додава на февруари, кој во престапна година трае 29, наместо 28 дена.
Сите престапни години се деливи со бројот 4, освен оние кои се делливи и со 100, на коишто се додаваат годините делливи со 400. Тоа значи дека годините 1800, 1900 и 2100 не се престапни, додека годините 1600, 2000, и 2400 се престапни.
Еварист Галоа

Еварист Галоа (|Évariste Galois; ( - ) — француски математичар роден во Бур ла Рен (денес во состав на Париз). Како математичко чудо, уште додека бил во своите тинејџерски години успеал да даде потребен и доволен услов за полиномите (полиномните равенки) да можат да се решат со помош на корените, притоа решавајќи долгорочен математички проблем. Неговата работа претставувала основа за Галоаовата теорија, што претставува главна гранка во апстрактната алгебра, и е гранка на врските на Галоа. Тој бил првиот што го користел зборот „група“ како технички поим во математиката за да претстави група на пермутации. Загинал во двобој на дваесетгодишна возраст.
Легура

Легурите се смеси од два или повеќе метали. Притоа, легурите може да бидат составени од смеса на метал и метал, како и од метал и неметал. Затоа легурите се нарекуваат уште и ''цврсти раствори''.
Легурите се двокомпонентни или повеќекомпонентни системи на метали кои првенствено имаат метален карактер и физички својства слични на металите. Тие се поделени во две главни групи: ''цврсти раствори'' и ''интерметални соединенија''.
Радован П. Цветковски

Радован П. Цветковски ( — ) — македонски поет, раскажувач, книжевен критичар, писател за деца и млади и фолклорист.
Роден е во Сопотница, Демирхисарско. Основното образование го започнува во родното село, а го завршил во Битола (1947). Средното образование го започнал во Учителската школа „Браќа Миладиновци“ во Битола, а го завршил во Учителската школа „Никола Карев“ во Скопје. Потоа продолжил на Вишата педагошка школа и Филозофскиот факултет - група југословенска книжевност со македонски и српски јазик.
Првото вработување му било како учител во селото Лесково, а учителствувал и во други села во Демир Хисар (Радово, Сопотница, Жван и Прибилци).
Долго време бил во редакцијата на списанието „''Развиток''“ од Битола. Член е на Друштвото на писатели на Македонија, на Македонското научно друштво - Битола и на Друштвото на фолклористите на Македонија. исто така, бил член на Советот на Собранието на Друштвото на писателите на Македонија и еден од покренувачите на манифестацијата „Тумбе Кафе - кафе песна“ од 2011 година. Соработувал со повеќе македонски и странски списанија и весници: „Современост“, „Нова Македонија“, „Литературен збор“, „Раст“, „Стожер“, „Современи дијалози“ итн.
Починал во 2022 година по кратко боледување.
1 Библиографија
1.1 Поезија
* Моето поднебје (1971)
* Кругови од лузни (1974)
* Камен и небо (1977)
* Бели несоници (1982)
* Дедо ми во балканските војни (1985)
* Кога ѕвездите кон небото паѓаа (1993)
* Јазли на душата (1996)
* Корени од прагот (1998)
* Даги (1999)
* Прекршено време (1999)
* Сонето претчувство (2006)
* Потпрено небо (2012)
1.2 Проза
* Ангелот и клучот (1995)
* Блиску до умот (2009)
1.3 Проза за деца и млади
* Смокот пештерски (1994)
* Рашко (1997)
* Приказни од лозје (2000)
1.4 Критики и студии
* Видувања (2003)
* Отаде и одавде времето (2003)
1.5 Дела од фолклористика
* Македонски народни пословици (1993)
* Сказанија демирхисарски (1996)
* Демирхисарски и други сказанија (2003)
1.6 Дела од областа на дијалектологијата
* Студија за демирхисарскиот говор (2006)
* Речник за демирхисарскиот говор (заедно со Божо Стефановски) (2008)
1.7 Други книги
* Печатарството и издаваштвото во Битола (1999)
* Македонски писатели - биобиблиографски прирачник (2000)
2 Награди и признанија
* Трета награда за песна на весникот „Трудбеник“ (1976)
* Прва награда за поема на ЈУ средбите во Краљево (1982)
* 4 Ноември - награда за Општина Битола (1983 и 1999)
* Втора награда за поезија на Меѓународната манифестација „Празник на липите“ (2005)
* Трета награда за поезија на Меѓународната манифестација „Празник на липите“ (2007)
* Награда за животно дело на Општина Демир Хисар (2010)
* Плакета „50 години Македонско научно друштво - Битола (2010)
* Голема плакета на Сојузот на боречки организации на Македонија (2011)
Набор

Набор е секоја форма на релјефот која настанува со бранување на Земјината кора. Ова бранување е резултат на создавањето или исчезнувањето на делови од Земјината кора со помош на сила. Овие сили дејствуваат во текот на милиони години. Кога тие се многу силни, еластичноста на материјалот не може да ги поднесе и наборот се крши.
Судоку

— логичка игра (сложувалка, задача). Целта на оваа канонична сложувалка е да се внесе број од 1 до 9 во секое поле од 9×9 матрицата, која пак е составена од 3×3 подматрици (наречени „региони“), почнувајќи со разни броеви кои се дадени во некои полиња (наречени просто „дадени“). Секоја редица, колона и регион мора да содржи една и само една инстанца од секој од броевите 1 до 9. За да се реши задачата потребно е трпение и логички способности. И покрај тоа што првпат се појавува во американско енигматско списание во 1970, „судоку“ добива на популарност и во Јапонија во 1986 г, за во 2005 г. да се здобие со меѓународна популарност.
Првото светско првенство во судоку е одржано во Лука, Италија, од 10 до 12 март 2006 г.
Ветерско

Ветерско — село во Општина Велес, во околината на градот Велес, во близина на вештачкото езеро Младост, познато како Велешко Езеро.
1 Географија и местоположба
Ветерско се наоѓа во крајниот периферен северен дел на Општина Велес, во јужното подножје на Градиштанска Планина, на 16 километри оддалеченост од градот Велес и на 39 километри југозападно од градот Скопје. Сместено е од левата страна на патот Скопје - Велес којшто води по долината на реката Пчиња.
2 Историја
Во век, Ветерско било село во Велешката каза на Отоманското Царство.
Во селото постои мала црквичка Свети Никола која до почетокот на XX век била во урнатини (најверојатно ја урнале Турците и маџирите-бегалци од Босна и Херцеговина кои биле населени тука во 1887/89, а биле избркани околу 1914/15 година).
3 Население
Во „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. Ветерско било село со 15 домаќинства од 73 жители Македонци.
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 г. селото имало 115 жители, сите Македонци. По податоците на секретарот на Бугарската егзархија Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 г. во ''Ветрино'' имало 136 Македонци, сите под егзархијата.
На етничката си карта од 1927 г. Леонард Шулце Јена го покажува Ветерско (Vetersko) како македонско христијанско село.
Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на Кралство Југославија во 1931 година, селото имало 150 Македонци.
Селото броело 210 жители во 1961 година, додека во 1994 година бројот се намалил на 16 жители.
Според пописот од 2002 година, во селото Ветерско живееле само 9 жители, сите Македонци.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 3 жители, од кои 1 Македонец и 2 лица без податоци.
3.1 Родови
Ветерско е македонско село.
Според истражувањата од 1929 година, родови во селото се:
* Доселеници: ''Малиновци или Каламановци'' доселени се од селото Бадар; ''Стојчевци'' доселени се од селото Малино; ''Мановци'' се делат на ''Маневци'' и ''Јаневци'', ''Мировци'', ''Галевци'' кои знаат предание дека водат подалечно потекло од Мијачијата од Тресонче и ''Карабела- Костиќ'' доселени се, но не знаат од каде.
Многу одамна во селото живеел и некој Димитрија доселен од околината на Петрич во Пиринска Македонија, но семејството му изумрело.
4 Самоуправа и политика
4.1 Избирачко место
селото е опфатено во избирачкото место бр. 2190 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на објект во сопственост на здравковиќ росанда на селото Рудник.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 31 гласач.
5 Културни и природни знаменитости
;Верски објекти
* Црква „Св. Никола“
* Ветерски манастир („Св. Јован Крстител“)
Бигамија

Бигамија — посебен случај на полигамија и се користи за некој/некоја кој/која има две сопруги/два сопруга. Бигамијата, како и полигамијата е нелегална во повеќето земји во светот, освен во некои муслимански земји како и во некои региони со специфични христијански цркви како Мормоните, кои во своите учења одобруваат повеќе жени за мажот. Многу поретко се случува жената да има право на повеќе мажи, како во некои племиња во тихоокеанскиот океан, каде често жената е мажена за два браќа од друга фамилија.
Бигамијата нема само конкретно значење во кое двете сопруги знаат една за друга, но и пошироко значење со кое е забрането човек да се ожени по вторпат сè додека не се е развел со претходната жена, како и и да има две семејства/сопруги во исто време но на различни места кои не знаат едни за други.
Хемиско соединение

Хемиските соединенија се супстанции во чиј состав влегуваат најмалку два различни атоми. Соединенијата можат да бидат изградени од молекули составени од различни атоми (како HNO<sub>3</sub>, SO<sub>2</sub> итн.) или, пак, изградени од различни јони (како CaSO<sub>4</sub>, NaCl итн.). Хемиските соединенија можат да се разложат на елементарни супстанции со одредена хемиска реакција или процес.
Ниска Македонија

Ниска Македонија — релјефна целина што се протега по целата долина на реката Вардар од Дервенската Клисура на север до македонско-грчката граница на југ. Карактеристични земјишни облици се неколкуте ниски планини, котлините и клисурите.
1 Настанок
Во далечното минато Вардарската долина или Повардарието било изложено на силни тектонски движења на спуштање, при што се создале големи пукнатини и се формирал тектонски ров. Подоцна овој ров бил исполнет со вода од праисториското Палеогено Море, а потоа се создале посебни езера поврзани со притоки. Во подоцнежните времиња езерската вода постепено истекла кон југ. Како резултат на тоа, на местото на езерата останале и денес да постојат котлините, а на местото на отоките, со дејство на реката Вардар се создале клисурите. Со поврзувањето на котлините и клисурите низ цело Повардарие се создала денешната композитна долина на реката Вардар, односно по целото Повардарие се наоѓаат големи наслаги од варовници, флишни седименти, песок, глина итн.
2 Котлини и клисури
Котлините во Ниска Македонија се многу значајни за развој на земјоделството. Од Дервенската Клисура на југ по композитната долина на реката Вардар се наредени следниве котлини и клисури: Скопска Котлина, Таорска Клисура, Велешка Котлина, Велешка Клисура, Тиквешка Котлина, Демиркаписка Клисура и Гевгелиско-валандовска Котлина која преку Циганската Клисура е поврзана со Солунско Поле.
3 Планини
Ниска Македонија е опкружена со повеќе планини: Скопска Црна Гора, Серта, Градешка Планина и Плауш од источната страна, а Жеден, Водно, Китка, Клепа и Кожуф од западната страна. Од овие планини најзначајни и највисоки се Кожуф и Скопска Црна Гора.
Табла (игра)

Табла е една од најстарите игри на табла за двајца. Секој играч има петнаесет пулови кои ги движи помеѓу 24 полиња (триаголници) во зависност од фрлањето на двата зара. Целта на играта е еден од играчите да ги „извади“ сите пулови надвор од таблата.
Постојат неколку видови на играње на табла и повеќе нивоа на една игра.
Како шахот, таблата e проучена со голем интерес од страна на компјутерските научници.
1 Општо
Игра на табла е маса игра која вклучува бројачи или парчиња движи или поставени на претходно обележана површина или "табла", според збир на правила. Некои игри се засноваат на чиста стратегија, но многу од нив содржат елемент на среќа; а некои се чисто случајни, без елемент на вештина.
Игри обично имаат цел што играчот има за цел да постигне. Игри со раните игри претставуваат битка меѓу две армии, а повеќето модерни игри на одборот сè уште се засноваат на поразување на противниците во однос на шалтерите, освојување на позиција или пресметување на бодови.
Постојат многу видови на одборот игри. Нивната застапеност на реални ситуации може да се движи од тоа што нема вродена тема, како шахти, да има одредена тема и наратив, како што е Клуедо. Правилата можат да се движат од многу едноставни, како Tic-tac-toe, на оние кои опишуваат играта универзумот во одлични детали, како Dungeons & Dragons - иако повеќето од нив се улоги играат игри каде што одборот е секундарна на играта, кои служат за да ви помогне да визуелизира сценарио на играта.
Времето потребно за да се научи да се игра или совлада игра варира во голема мера од игра на игра, но не е задолжително поврзана со бројот или сложеноста на правилата; игрите како шах или Оди поседуваат релативно едноставни правила, но имаат голема стратешка длабочина.
2 Поврзано
* Зарови комбинации во табла
Средномакедонски период

Средномакедонски период или средновековен македонски јазик — развојот на македонскиот писмен јазик од неговата најстара форма старословенскиот до неговата современа употреба го опфаќа периодot од XII век до крајот на Асеманиево евангелие и почетокот на XIX век. Тое е период во кој се зародуваат многу современи јазични црти и постепено ги потиснуваат старословенските (црковнословенските) зборови и зборовен фонд. Означените граници на средномакедонскиот период не треба да ги сфаќаме како брз развиток, туку како постапен развиток. Во овој средномакедонскиот период две книжевни школи дејствувале и ја продолжувиле словенската писмена традиција. Едната е позната како Охридска книжевна школа која развивала книжевна дејност во Охрид и охридската околина, но и пошироко во Западна Македонија.Друга школа со центар во Кратово, поточно во Лесновскиот манастир, развивала литературна дејност во Североисточна Македонија.
1 Споменици и документи
На Охридската книжевна школа припаѓаат повеќе зачувани документи или споменици што се од големо историско и лингвистичко значење за македонскиот јазик. Сите тие имаат јазични црти што се карактеристични за народните говори во Западна Македонија. Кај овие споменици, исто така, се гледаат заеднички правописни црти и правила што даваат до јасен заклучок за посебноста на македонскиот јазик. Спомениците од Охридската книжевна школа се:
* Охридски апостол,
* Болоњски псалтир,
* Битолски триод,
* Македонско евангелие на поп Јован,
* Добромирово евангелие.
Кратовската книжевна школа исто така изиграла важна улога во развитокот на нашиот јазик. Поголем број документи се зачувани од таа школа и тие се одликуваат со јазични црти од северните македонски говори. Документите или спомениците од тој период и од таа школа се:
* Станиславов пролог,
* Вранешнички апостол,
* Радомирово евангелие,
* Кратовско евангелие,
* Лесновски паренезис и др.
Сите овие ракописи се настанати во времето од XII век до XIV век до потпаѓањето на нашата земја под турска власт.
Зацврстување на народниот јазик во црковната литература до почетокот на 19 век

Од 14 век во Македонија започнува да се засилува влијанието на српската варијанта на старословенскиот јазик. Причина за тоа било приклучувањето на Македонските краишта кон тогашната српска држава. Тоа влијание се однесува главно, на правописот. Покрај тоа, во книжевните споменици од тоа време се повидливи се и трагите од современите живи македонски говори. Во старословенската основа на писмениот јазик.
Во времето на Отоманското Царство писменоста доживува опаѓање. Нејзиниот јазик уште повеќе се оддалечува од старословенската основа, затоа што во живиот народен говор веќе биле насобрани повеќе изразити промени. Покрај црковните богослужбени книги, во кои повеќе се водело сметка за старата писмена словенска традиција, се појавуваат сè повеќе и такви текстови што служат за читање на поширок круг луѓе или претставуваат натписи за практична употреба.
Во 16 век се печатат и книги во Србија и Венеција. Во 17 век веќе доаѓаат во големи количества црковни книги печатени во Русија на рускословенски јазик.
1 Извори и споменици
Еве некои споменици што се пишувани за времето на турското ропство:
* Сводна грамота на Манастир Зограф и Калиманова грамота. Датираат од почетокот на 16 век. Во нив силно е изразено влијанието на народниот говор врз писмениот јазик, а од нивната содржина се гледа дека биле составени за да се докаже правото на Манастир Зограф во Св. Гора на некои места.
* Слепченскиот писмовник, споменик од средината на 16 век.
* Тиквешкиот зборник од 16 - 17 век. Содржи разни житија и слова.
* Преводот на Дамаскините проповеди (16 век). Овој превод го направил Прилепскиот владика Григориј. Изобилува со многу современи народни зборови и форми. Бил мошне распространет во Македонија во многу преписи и нови преводи сè до 19 век поради неговата разнообразна содржина, а и поради разбирливиот јазик.
* Тетовски ракопис од 18 век или од почетокот на 19 век.
Напишан на народен јазик - тетовскиот говор со мали примеси од црковниот јазик. Има дамаскинска содржина.
* Четиријазичникот на Ѓорѓи Пулевски, речник на четири јазици, отпечатен во Белград во 1873 година. Пишуване на четири јазици: српско - албански, албанско арнаутски, турски и грчки.
* Речник од три јазици на Ѓорѓи Пулевски. Овој речник се состои од прашања и одговори кои се дадени на три јазика: македонски, албански и турски. Отпечатен е во Белград во 1875 година.
Текстови на народен јазик со грчко писмо

Освен ракописи пишувани на народен јазик со кирилско писмо, зачувани се и текстови пишувани на народен јазик, но со грчко писмо. Грчкото влијание во некои делови на Македонија, особено некои јужни градови, до средината на 19 век, било толку силно што место кирилицата била распространета грчката азбука. Таа се употребувала за секојдневна преписка, но и за книжевни текстови.
Четиријазичникот на поп Данаил е речник од четири јазици отпечатени во Венеција во две изданија (едно во 1794 и две во 1802 година) Тука имаме првпат македонски печатен текст кој во речникот е даден напоредно со грчки, албански и влашки. Преводот го направил поп Стефан (Стефанија) од Охрид, на охридски говор. Дека преводот е направен на охридски говор, ни потврдуваат некои типични црти на тој говор застапени во овој период: формата за трето лице множина на сегашно време завршува на -ет: аресает, сакает и слично. Исто така, потврда за тоа се завршетоците во второ лице множина на заповеден начин -ите: најдите, донесите, дојдите и сл. Преводот на поп Стефан е од големо значење, бидејќи ни дава можност да видиме како изгледал охридскиот говор пред двесте години.
Забележително е тоа што авторите на текстовите јазикот го нарекуваат „бугарски“ поради влијанието на соседните цркви (Егзархијата и и Патријаршијата) чие влијание во образованието оставило силен белег во поимувањето на книжевниот јазик.
Второ дело отпечатено со грчко писмо е Кониковското евангелие. Тоа е печатено во Солун во 1852 година. Преводот на ова евангелие е на воденски говор, а го извршил Павел Божигропски, од село Кониково, Воденско. Текстот на кирилица:
''„Евангелие на Господа Бога и Спаса нашего Иисуса Христо, сига ново типосано на богарској језик за секоа недела от година догодина со рет. Преписано и диортосано от мене Павел јероманах, божигропски протосингел, родом Воденска (Епархија) от село Кониково. Солон, Стампа Кирјакова Дарзилен 1852“''
Трето евангелие со грчка азбука е Кулакиското евангелие од селото Кулакија (денес Халастра) во областа Вардарија од 1863 година. Текстот на кирилица:
''„Господново и сфетаго евангелио на бога нашаго голема црикфа христианоф, искарено на бугарцко изик тувашно збор на Вардариа за уф неделите сати за гудината и за сати празницити големите за цела година за литургиата. Са писало ут Евстатио Киприади уф селото Колакиа на 30 ноемврио месиц 1863“.''
Погледите на Крсте Петков Мисирков за македонскиот литературен јазик

Настан од историско значење за остварување на идејата за посебен македонски литературен јазик е објавувањето на книгата За македонцките работи (Софија, 1903) од Крсте Петков Мисирков (1874 - 1926).
Во оваа книга тој ја определува својата национална програма и го разгледува прашањето за македонскиот литературен јазик.
Последната статија од оваа книга носи наслов Неколу збора за македонцкиот литературен јазик и претставува прв научно аргументиран и солидно поставен и разработен проект за кодификација на македонскиот јазик.
Мисирков тргнува од одликите на македонскиот јазик, имајќи го предвид неговиот развој како јазик во семејството на словенските јазици и неговата функција во националното осознавање на македонскиот народ. Тој укажува на неопходноста од забрзан развој на македонскиот литературен јазик и на неговото издвојување како посебен јазик меѓу јужнословенските јазици.
Мисирков се определува за еден брз, антитрадиционален модел за решавање на македонското јазично прашање и ги оформува своите ставови за македонскиот литературен јазик, главно, во три точки:
1. за основа на литературниот јазик ги зема централните говори (на линијата Велес - Прилеп - Битола - Охрид);
2. го поставува правописот врз фонетска основа, со мали отстапки пред етимологијата;
3. во лексиката вклучува елементи од сите македонски говори.
Со определбата за централните македонски говори, Мисирков настојува на оние јазични одлики со кои македонскиот јазик најмногу се разликува од соседните словенски јазици.
Така во изговорот настојува на:
испуштање на интервокалните в и х (чоек, жиот, дуот);
антиципација на мекоста (ќ и њ :брајика, стаине, којн);
групата шч (шчо, опшч);
групите стр, здр (во сите случаи: стред, здрел);
наставката -цки наместо -ски (македонцки).
Во македонската кирилица Мисирков воведува неколку нови графеми: и, к’, г’, н’, л’, со кои таа се разликува од другите кирилски писма.
Во лексиката и во зборообразувањето настојува на народна лексика, и на живи зборообразувачки модели (благодреине).
Мисирков јасно ја определи дијалектната основа на македонскиот литературен јазик и теоретски ги изложи ставовите за неговото оформување.
Тие идеи претставуваа солидна основа за дефинитивното номинирање на македонскиот јазик и за неговото кодифицирање по втората светска војна во условите на македонската државност.
Кодификација на македонскиот стандарден јазик

Кодификацијата е прифаќање и систематизација на јазични правила и закони и пропишување задолжителна јазична норма. Таа претставува значаен чин во историјата на еден народ.
Кодифицираниот јазик е нормиран јазик.
Кодификацијата на Македонскиот јазик е поврзана со следниве историски настани:
* со Решението на Првото заседание на АСНОМ (2 август 1944) за воведување на македонскиот како службен јазик во македонската држава;
* со Решението на Президиумот на АСНОМ од мај 5 мај 1945 година за македонската азбука;
* со официјалното усвојување на македонскиот правопис - 7 јуни 1945.
Македонската државност се зацврстува со историските решенија на Првото заседание на АСНОМ. Меѓу тие решенија од особено значење е Решението за воведување на македонскиот литературен јазик како службен во македонската држава.
Исто така Президиумот на АСНОМ како највисоко тело на македонската држава, во ноември 1944 година назначил комисија која требало да поднесе предлог за азбука и правопис на македонскиот јазик.
Првата комисија не ги оформила целосно своите ставови, па, со извесни измени во составот на комисијата прашањето за азбуката и правописот се изјаснило во мај 1945 година. Притоа се поставиле следниве принципи:
* Во македонскиот литературен јазик треба да се установат оние форми од централните говори што во најголем степен ќе ги поврзат сите наши говори и ќе бидат лесно применливи за луѓето од сите наши краишта.
* Во македонскиот литературен јазик треба до најголем степен да се изрази неговата народна основа. Речникот на литературниот јазик да се обогатува со зборови од сите наши дијалекти, да се изградуваат нови зборови со живи наставки, и само колку што е потребно да се усвојуваат и туѓи заемки.
* Македонската азбука да биде составена од толку букви колку што има гласови во литературниот јазик. Правописот да се изработи врз фонетскиот принцип.
(Блаже Конески,
Граматика на македонскиот литературен јазик,
Култура, Скопје, 1982, стр. 56.)
Комисијата за азбука и правопис во дефинитивна форма ги формулира своите ставови во Резолуција, донесена на 3 мај 1945 година. Таа е усвоена на 5 мај 1945 година од Народната влада на федерална Македонија.
Правописот на македонскиот јазик е озаконет на 7 јуни 1945 година.
Донесувањето на азбуката и правописот претставува значаен придонес во чинот на кодификацијата на македонскиот литературен (стандарден) јазик. Со тоа се олеснува стандардизацијата на јазичната норма во јазичната практика.
Демократска обнова на Македонија

Демократска обнова на Македонија (ДОМ) е македонска политичка партија на зелената опција. ДОМ била основана на 26 ноември 2005 година, а своето основачко собрание го одржа во Скопје на 28 јануари 2006 година. Тогаш за претседател на партијата беше избрана Лилјана Поповска, која, по своето повлекување од Либерално демократската партија, беше главниот иницијатор на ДОМ.
ДОМ по само неколку месеци од своето формирање учествуваше на Парламентарните избори во 2006 и на нив успеа да добие едно парламентарно место, пратеник стана претседателката на ДОМ Лилјана Поповска. На овие парламентарни избори ДОМ освои околу 20 000 гласови на национално ниво. ДОМ како парламентарна партија влезе во владината коалиција, која ја предводеше ВМРО ДПМНЕ, со заменик министер за животна средина и просторно планирање.
Во периодот помеѓу 2006 и 2008, ДОМ имаше нагласена активност во промоцијата на туризмот,културата, науката,образованието итн. Од програмските определби на ДОМ: одржлив економски развој, заштита на животната средина, заштита на културниот и националниот идентитет и почитувањето на истиот на другите еднички групи, силна меѓународна соработка и политика на ненасилство и толеранција, јасно произлезе дека по својата суштина ДОМ е партија на Зелените. Тоа официјално било прогласено со ''Зелениот манифест на ДОМ'' од 2008. ДОМ силно се залага за правата на жената, обновливи извори на енергија, туризам, наука, заштина на животна средина, еко-земјоделство, демократија, почитување на човековите права, зелени работни места. еднакви можности за сите, против дискиминацијата во општеството итн.
Голи Оток

Голи Оток или во превод Гол Остров е хрватски остров во Јадранско Море. Островот има површина од околу 4.7 км<sup>2</sup> и е сместен источно од полуостровот Истра во Велебитскиот канал, помеѓу островите Раб, Свети Гргур и Првиќ. Островот не е погоден за живот и е ненаселен.
1 Затвор
Голи Оток е познат по затворот за политички затвореници и логорот за принудна работа што југословенските комунисти го изградиле во јули 1949 година по судирот на КПЈ со Информбирото. Таму во прв ред биле затворани лица кои во судирот помеѓу Тито и Сталин се определиле за Сталин, а покрај нив биле затворани и криминалци и луѓе со демократски погледи од различни националности. Заедничкото за нив било тоа што тогашните властодршци ги сметале за опасни за својот режим. Последниот политички затвореник од Голи оток е отпуштен во 1956 година, а како затвор престанал да функционира во 1988 година.
Според „Пописот на казненици на општествено корисна работа и осуденици по ИБ-то“, изработен од страна на Сојузниот секретаријат за внатрешни работи, на Голи Оток биле затворени 16.101 лица, од кои 15.173 мажи и 928 жени. Од нив, според овој попис, 801 лице или 5% од сите затвореници биле Македонци.
Сепак, овој попис не се смета за целосен. Според друг извор, на Голи Оток и во другите логори низ Југославија за време на Информбирото биле затворени над 1.000 граѓани од Македонија. Помеѓу попознатите Македонци што биле затворени на Голи оток се: Панко Брашнаров, Венко Марковски, Петре Пирузе, Никола Кљусев, Владимир Полежиноски, Ангеле Петковски, Трајко Мишковски, Иван Дојчинов, Борис Гонев, Никола Транталовски и други.
2 Поврзано
* Хрватски острови
* Информбирото и Македонија
Механорецептор

Механорецептор или пресорецептор — рецептор (примател) кој одговара на притисок или шинување. Овие рецептори се наоѓаат на крајот од невронот.
Механорецептори со мало, прецизно рецептивно поле се најдени на места на телото каде е потребно чувството за осет, како на пример на врвот на прстите. Механорецептори со големо и прецизно рецептивно поле се најдени на места каде не треба многу големо чувство за осет, како кај стомакот.
1 Функција
Механорецепторите го овозможуваат осетот за допир, притисок, вибрација, проприоцепција и други. Тие можат да се поделат и врз основа на нивната адаптација. Кога еден механорецептор прима нервен стимул, тој започнува да праќа импулси или дејствен потенцијали до мозокот (колку е посилен стимулот, толку е повисока честотата). Какои и да е, невронот по некое време ќе се адаптира на константен (статичен) стимул. Рецепторите што се адаптираат брзо се наречени ''фазни''. Оние рецептори кои се бавни во враќањето во нивната основна импулсна состојба се наречени ''тонични рецептори''. Фазните учествуваат во осетување на текстура, вибрации и слично, додека тоничните осетуваат температура и проприоцепција.
Во преносот на нервниот стимул до мозокот, аферентниот неврон ја пренесува пораката преку синапсата во таламусот до соматосензорната кора.
Харалампие Поленаковиќ

Харалампие Поленаковиќ (, — , ) — еден од основоположниците на историјата на македонската книжевност, долгогодишен професор на Филолошкиот факултет во Скопје и еден од првите членови на МАНУ.
Харалампие Поленаковиќ е автор на голем број трудови од областа на македонската уметност и народна книжевност, како и од областа на литературите на другите словенски народи. Неговиот научен опус опфаќа повеќе од 1.000 библиографски единици.
Каротидно тело

Каротидното тело е мал грозд од хеморецептори наречени барорецептори и потпорни клетки сместени близу разгранувањето на каротидната артерија. Тоа ја одредува промената на крвниот притисок и составот на артериската крв, вклучувајќи го и делумниот притисок на кислородот и јаглеродниот диоксид и е исто така осетливо на промени на pH и на температурата. Хеморецепторите одговорни за детекцијата на промените во крвните гасови се наречени гломусни клетки.
1 Заболувања
Параганглиомата е тумор кој може да го зафати и каротидното тело.
Конфедерација на слободни синдикати

Конфедерацијата на слободни синдикати (КСС) е синдикален сојуз во Република Македонија, формиран на 28 декември 2005 година по отцепувањето на Синдикатот за образование, наука и култура на чело со Дојчин Цветановски од Сојузот на синдикатите на Македонија (ССМ). Од декември 2015 година претседател на КСС е Благоја Ралповски.
Во 2005 година во редовите на ССМ се разгорува судир помеѓу тогашниот претседател на ССМ, Ванчо Муратовски и претседателот на СОНК, Дојчин Цветановски. КСС е формирана како резултат на тој судир. Според оценката на Цветановски, ССМ и Муратовски се блиски до владата предводена од СДСМ и не се грижат за работничките права. Од друга страна, КСС е обвинуван дека е близок до ВМРО ДПМНЕ.
При утврдувањето на претставителност на КСС, во 2015 година е констатирано дека КСС броел 47.404 членови кои плаќале членарина, што претставувало 10,02% од вкупниот број на вработени во Република Македонија, односно нешто над потребниот праг од 10% за утврдување на претставителност на ниво на Македонија. Во 2010 година е констатирано дека КСС броел 43.727 членови кои плаќале членарина, односно 10,05% од вкупниот број на вработени во Република Македонија. Според информациите на КСС, при формирањето КСС броел околу 53.000 членови за подоцна да порасне на околу 70.000 членови.
1 Членки на КСС
КСС е формирана од страна на четири синдикати: Самостојниот синдикат на образование, наука и култура (СОНК), Самостојниот синдикат на вработените во одбраната (ССВО), Синдикатот на финансиските организации на Македонија (СФОМ) и Федерацијата за транспорт и врски (ФТВ). Подоцна кон КСС се приклучуваат и други синдикати и во моментот во КСС членуваат следните 10 синдикати:* Самостоен синдикат за образование, наука и култура (формиран 1991 година, околу 38.000 членови)
* Самостоен синдикат на вработените во енергетика, рударство и индустрија (формиран мај 2007 година, околу 6.000 членови)
* Синдикат за транспорт и врски (формиран декември 2005 година, околу 5.000 членови)
* Синдикат на вработените во државната администрација и управата (формиран мај 2008 година, околу 5.000 членови)
* Земјоделски синдикат
* Самостоен синдикат на вработените во локалната самоуправа
* Синдикат за угостителство и туризам
* Синдикат на финансиските работници на Македонија
* Синдикат на електронските и печатените медиуми на Македонија
* Синдикат на станбено-деловните и комуналните организации на Република Македонија
Во декември 2011 година Синдикатот за одбрана и безбедност (со околу 2.500 членови) ја напушти КСС и стана член на ССМ.
2 Досегашни претседатели на КСС
* Светлана Петровиќ (2005-2007) од Синдикатот на финансиските организации
* Раско Мишкоски (2007-2012)
* Мирјана Андреска (2012-2013) од Самостојниот синдикат за образование, наука и култура
* Виолетка Спасевска (ноември 2013 - 2015) од Синдикатот на администрацијата и државната управа (в. д. претседател)