procesaur/Wiki.mk huggingface dataset:
Биосферен резерват Мапими

Биосферен резерват Мапими (|Reserva de la Biósfera de Mapimí) — биосферен резерват на УНЕСКО основан во 1977 година во државата Дуранго во северниот дел на Мексико. Тој е еден од трите биосферни резервати што ја претставува пустината Чивава (заедно со биосферниот резерват Биг Бенд и Националниот парк во западен Тексас и биосферниот резерват Јорнада во Ново Мексико). 342.388 хектари од резерватот се наоѓаат помеѓу неотропските и неарктичките биогеографски подрачја, во Болсон де Мапими 1.150 метри надморска височина. Содржи три основни области во ''Сиера де ла Кампана'', ''Лагуна де лас Паломас'', солено езеро и пустинско живеалиште наречено ''Дунас де ла Соледад''. Се состои од кревки топли пустински и полупустински екосистеми и богати, високо прилагодени, но ранливи растителни системи, главно ксерофитски пилинг од матура, и животински видови како што се пума (''Puma concolor''), мазга (''Odocoileus hemionus''), кран песочник (''Grus canadensis'') и китна лисица или ''зорита дел дезиерт'' (''Vulpes macrotis'') заедно со пилинг и пустински пасишта.
Локалитетот е управуван од општините Тлахуалило и Мапими во Дуранго, Јименез во Чихуахуа и Сиера Мојада во Коахуила.
1 Еколошки одлики
Овој биосферен резерват ги опфаќа пустинските екосистеми на централниот дел на пустината Чивава, каде што има преовладување на ксерофитско грмушка и капарал со различни композиции кои формираат мозаици од халофитна вегетација во долните делови.
Биолошки богат, вклучува 403 растителни видови. За одбележување се 39 видови кактус и 200 видови птици, 5 видови водоземци, 36 видови влекачи и 28 видови цицачи. Идентификувани ендемски видови се девет за семејството кактуси, еден за семејството Cochlospermaceae и еден за семејството Fouqueriaceae. Особено харизматични се желката Болсон (''Gopherus flavomarginatus''), китната лисица (''Vulpes macrotis''), мексиканскиот гуштер со прсти (''Uma paraphigas''), мазги (''Odocoileus hemionus''), американски јазовец (''Taxidea taxus''), пума (''Puma concolor'') и птици како што е златниот орел (''Aquila crhysaetos'').
2 Човечки активности
Заклучно со 1997 година, 72.600 жители живеат во резерватот, главно ангажирани во обемно одгледување добиток, експлоатација на сол и земјоделство.
Пантанос де Центала

Пантанос де Центала (мочуришта на Центла) — тропски влажен шумски екорегион во јужниот дел на Мексико, кој вклучува сезонски поплавени шуми и мочуришта, во текот на летото.
1 Поставеност
Екорегионот зафаќа површина од 17.200 км<sup>2</sup> во државите Табаско и Кампече. Мочуриштата Центала ја окупираат делтата на реките Усумацинта и Гријалва, кои преку бројни растоки се испразнуваат во Мексиканскиот Залив и Лагуна де Терминос. Екорегионот вклучува целогодишни мочуришта и слатководни мочуришни шуми кои се преплавени во текот на летната дождовна сезона.
Мангровите Усумацинта лежат во солена вода во зоната помеѓу мочуриштата Центла и отворената вода на Лагуна де Терминос и Заливот. Влажните шуми Петен – Веракрус лежат на запад и на југ, а влажните шуми на Јуката лежат на исток.
2 Флора
Најголемата растителна заедница во екорегионот е полузимзелена шума. Заедничките растенија на мочуриштата, вклучително и мочуришните области и слатководните шуми на мочуриштата, покриваат над една третина од регионот.
Преовладувачките дрвја во полузимзелената шума вклучуваат црно маслиново дрво (''Bucida buceras'') и дрво (''Haematoxylum campechianum''), со ''Spondias mombin, Tabebuia rosea, Lonchocarpus hondurensis'', горчлив ангелим (''Vatairea lundelii''), гумбо-лимбо (''Bursera simar'') (''Calophyllum brasiliense''), махагони (''Swietenia macrophylla'') и кедар (''Cedrela odorata'').
3 Фауна
Некои големи животни во екорегионот вклучуваат мексикански крокодил ''(Crocodylus moreleti),'' јагуарот ''(Panthera onca),'' мајмун ''(Alouatta palliata),'' и тропски гар или ''pejelagarto''''(Atractosteus tropicus).''
Регистрирани се 230 видови птици, од кои 63% се постојани жители, 23% зимски жители, 4% минливи, а 10% немаат дефинирана сезона. Мочуриштата екорегионот се дом на многу вода птици, вклучувајќи јабиру штрк ''(Jabiru mycteria),'' магуари штрк ''(Ciconia maguari),'' брод-фактурирани чапја или páspaque ''(Cochlearius cochlearius),'' Руди гулаб ''(Колумбина talpacoti),'' мошусни патки ''(Cairina moschata)'', црночервенокоремна патка ''(Dendrocygna autumnalis),'' шарен-фактурирани нуркач ''(Podilymbus podiceps),'' сив сокол ''(Falco peregrinus)'' и бел ибис ''(Eudocimus albus).''
4 Конзервација и закани
Проценка од 2017 година покажа дека 5.644 км<sup>2</sup> или 33% од екорегионот е во заштитени подрачја. Најголемото заштитено подрачје е биосферниот резерват Пантанос де Центла, основан во 2006 година.
5 Поврзано
* Список на екорегиони во Мексико
Заштитена област на планините Полана

Заштитена област на планините Полана (|Chránená krajinná oblasť Poľana) — едно од 14те заштитени пределни области во Словачка. Пејзажното подрачје се наоѓа во планините Пожана, дел од планините Словенско страдохорие, во Централна Словачка. Сместено е во областите Банка Бистрица, Брезно, Детва и Зволен.
Полана бил прогласен за резерват на биосферата на УНЕСКО на 27 март 1990 година.
1 Историја
Заштитената планинска област е основана на 12 август 1981 година, а законот е изменет на 3 септември 2004 година.
2 Географија
Највисоките планини се Пожана со 1.457 метри и Предна Полана на 1.367 метри.
Лагуна Мадре (Мексико)

Лагуна Мадре — лагуна која се протега добро во Мексико, до устието на Рио Сото ла Марина во државата Тамаулипас. Како природна еколошка единица, Лагуна Мадре се протега од околината на Рио Сото Ла Марина и градот Ла Песка, во Мексико, на север до заливот Корпус Кристи и градот Корпус Кристи, Тексас, САД, на околу вкупно 443 километри. Во Мексико, тој е одделен од Мексиканскиот Залив на исток со голем број бариерни острови, вклучувајќи ги Бара Лос Американец, Бара Исус Марија и Бара Сото ла Марина, а на запад е ограничен со копното Тамаулипас. Сместено е во општините Матаморос, Сан Фернандо и Сото ла Марина.
1 Одлики
Лагуната Мадре е многу плитка, со просечна длабочина од само 0,9 м. Лагуната е поврзана со океанот само со два тесни влезови, така што опсегот на плимата и осеката - кој е веќе мал во овој дел на Мексиканскиот Залив - е занемарлив. Атмосферските ефекти се многу поважни од плимата и осеката во нејзината циркулација; неговите слаби струи генерално ги следат преовладувачките ветрови, а овие ветрови можат да влијаат на нивото на водата дури за еден метар.
Океанографски, Лагуна Мадре се смета за ''хиперсолена лагуна''; ова укажува на тоа дека тој е обично многу посолен од океанот, поради тоа што е скоро без излез на море во полусуво опкружување Ова е затоа што неговата соленост може да варира многу во зависност од врнежите и приливот на слатка вода, од дури 120 ppt (12%) - над трипати посолен од океанот - до 2 ppt (0,2%) по силен дожд.
2 Екологија
Лагуна Мадре е едно од најважните живеалишта за презимување на птици во Мексико. Благодарение на лобирањето и студиите направени од организации како што се Пронатура Норесте, универзитети, локални самоуправи и други организации, со помош на локалните заедници, во април 2005 година мексиканската влада ги прогласи Лагуна Мадре и Делта Рио Гранде за природно заштитено подрачје. 1,4 милиони хектари под законска заштита се содржани во општините Матаморос, Сан Фернандо и Сото ла Марина, во државата Тамаулипас.
Национален парк Словачки карст

Национален парк Словачки карст (|Národný park Slovenský kras) — национален парк во планинскиот венец Словачки карст (|Slovenský kras) во Југоисточна Словачка. Лежи во областите Гелница, Рожава и Кошице-околие во регионот Кошице. Националниот парк зафаќа површина од 346,11 км<sup>2</sup> и неговата тампон-зона опфаќа 117,41 км<sup>2</sup>.
Паркот е основан на 1 март 2002 година, откако бil заштитено пределско подрачје од 1973 година. Словачки карст е првиот словачки биосферен резерват од 1 март 1977 година, кога беше вклучен во Програмата на УНЕСКО за човекот и биосферата. Во 1995 година, 12 од 700 пештери во паркот биле признати како светско наследство на УНЕСКО.
Биосферен резерват Источни Карпати

Биосферен резерват Источни Карпати — прекугранично заштитено подрачје, назначено како област со глобално значење според програмата на УНЕСКО за човекот и биосферата. Сместен е на источните Карпати и вклучува делови од три земји: Полска, Словачка и Украина.
Биосферниот резерват зафаќа вкупна површина од 2.132,11 квадратни километри.
1 Преглед
Резерватот првично бил назначена како Полско-словачка прекугранично заштитено подрачје во 1992 година. Бил проширен да го вклучи украинскиот дел во 1998 година.
Национален парк Кампиноски

Национален парк Кампиноски (|Kampinoski Park Narodowy) е Национален парк во источна-централна Полска, во масовското војводство, на северозападниот дел на периферијата на Варшава. Има договор за сестрински парк со Националниот парк Индијана Дунс, Индијана, САД.
Идејата за создавање парк тука се појавил за прв пат во 1920-тите. Во 30-тите години на минатиот век биле отворени првите шумски резервати: Граница, Сиераков и Замчиско. Денес, овие резервати се многу поголеми и се строго заштитени.
Паркот е создаден во 1959 година, со вкупна површина од 407 км<sup>2</sup>. Таа ја опфаќа античката шума Капминоски ''(Puszcza Kampinoska),'' а во јануари 2000 година, областа била додадена на УНЕСКО листата за биосферни резервати. Паркот сега е малку помал од првичниот, покривајќи 385.44 км<sup>2</sup>, од кои 46,38 км² е строго заштитена. Заштитната зона околу Паркот опфаќа 377,56 км². Шумите сочинуваат околу 70% од површината на паркот, а најчестото дрво е бор. Симболот на паркот е лосот.
Националниот парк Кампиноски се наоѓа на најголемата клучка на реките во Полска - тука се среќаваат долините Висла, Буг, Нарев, Вкра и Бзура. Нема езера, најголемата река на Паркот е Łасица, притока на Бзура, која делува како воден канал.
Флората на паркот е богата со околу 1245 видови растенија, од кои 69 се заштитени. Пределот на паркот е мешавина од песочни дини и мочуришни земјишта со борови дрвја кои растат на песок и ливади на мочуриштата.
Паркот, заедно со блиската долина на Висла, е важна просперитетна област на многу животни. Според биолозите, има 16.000 видови животни, од кои најбројни се инсектите (2.030 видови) и птиците (200 видови). Експертите на паркот се искусни во областа на повторно воведување на неколку животни - лос (од 1951 година), дабар (од 1980 година) и рис (од 1992 година). 83 видови животни се сметаат за загрозени.
Областа на паркот има богата историја, тука се случиле многу важни настани поврзани со полската историја. Потсетниците за минатото се многубројни и вклучуваат гробници востаници од антируското востание од 1863 година, воени гробишта од полско-германската војна од 1939 година и гробници на припадници на антигермански отпор (1944–45). На гробиштата Палмири лежеле многу жители на Варшава, тајно убиени тука од Германците во годините 1939-1945. Во Желазова Вола на периферијата на Паркот, се наоѓа куќа во вила во која е роден познатиот композитор Фредерик Шопен.
Туристите се добредојдени на патеките за паркирање, возење велосипед, јавање коњи и скијање низ паркот. Може да се користат патеки со вкупна должина од околу. 360 километри. Ентузијастите на велосипедизмот може да ги искористат 200-те км Велосипедска патека Кампиноски. Исто така, постојат 10 едукативни патеки кои воведуваат некои специјално привлечни области.
1 Поврзано
** Области за специјална заштита во Полска
*
Софија Рабилиаскус

Софија Рабилиаскус е активист за животна средина и член на Првата нација на реката Poplar во Манитоба, Канада. Таа била наградена со Голдман еколошка награда во 2007 година за нејзините напори да обезбеди заштита на два милиони хектари (8.000 км <sup>2</sup>) на немирисани шуми во крајбрежниот регион Манитоба.
Таа била одликувана како член на Орденот на Манитоба во 2008 година.
Мадерас дел Кармен

Мадерас дел Кармен — биосферен резерват во северната мексиканска држава Коахуила.
Мадерас дел Кармен опфаќа дел од Сиера дел Кармен, северен дел од опсегот на Сиера Мадре Ориентал. Резерватот вклучува и суви грмушки во пустината Чивава и пошумен небесен остров, високи енклави на Сиера Мадре ориентална борова дабова шума. Резерватот е дом на 400 видови птици и 70 видови на цицачи, вклучувајќи го и американскиот црна мечка ''(Ursus americanus),'' пекари ''(Pecari tajacu)'' и пума ''(Puma concolor).''
Регионот бил прогласен за биосферен резерват во 2006 година. Сместено е во општините Окампо, Сиудад Акуња и Мезквиз.
1 Напори за зачувување
Изолацијата на Сиера дел Кармен и неговата релативно немирлива околина доведоа до напори за зачувување во Мексико и заеднички со САД. Голем дел од Сиера дел Кармен е прогласен од владата на Мексико заштитено подрачје на флората и фауната „Мадерас дел Кармен“, ознака што им овозможува на многу економски активности и приватни сопствености на земјиште да продолжат да постојат во границите. Заштитеното подрачје се состои од 210.326 хектари Мадерас дел Кармен е дел од двостран проект за зачувување наречен Ел Кармен - Иницијатива за коридор за зачувување на Биг Бенд, кој вклучува соседно земјиште наменето за конзервација од двете страни на границата, во вкупна вредност поголема од 1,2 милиони хектари, површина скоро голема како американската држава Конектикат. Во 2005 година, Мадерас дел Кармен стана првата назначена област на дивината во Латинска Америка.
Заштитената област Мадерас дел Кармен е создадена во 1994 година, иако напорите за зачувување првично беа забавени бидејќи земјата беше во приватна сопственост, или во големи ранчови или во колективните фарми наречени еџидос. Во 2000 година, мексиканската корпорација, Цементос де Мексико (CEMEX) започна да купува земјишта за конзервација во регионот. На земјите од СЕМЕКС се отстрани добиток и огради и се охрабри природната вегетација. До 2006 година, CEMEX поседуваше 78.947 хектари во или во близина на Мадерас дел Кармен и управуваше со уште 25.303 хектари.
Една од важните одлики на Сиера дел Кармен е тоа што тој функционира како „коридор“ што им овозможува на дивите животни да мигрираат на север и на југ. Кон крајот на 80те коридорот помеѓу Сиера и планините на западен Тексас и овозможи на црната мечка да се распрсне на север и да се постави повторно во националниот парк Биг Бенд. Црната мечка била истребена од западен Тексас во 50те години на минатиот век.
Во други иницијативи, во 2000 година, CEMEX во соработка со организациите за заштита на територијата на Мексико и Тексас започнал да се размножува и ослободува на овците со диви шипки кои отсуствуваа од Сиера дел Кармен повеќе од 50 години.
На 24 октомври 2011 година, Мексико и САД потпишале договор за „Кооперативна акција за зачувување во природната област Бина Бенд-Рио Браво со бинационален интерес“.
Во 2020 година, 19 рамни бизони биле транспортирани од резерватот за биосфера Јанош и го формирале второто стадо во Мексико за воспоставување на диви популации на бизони. Природниот резерват Ел Кармен е основан на рамнините на Коахуила.
2 Наводи
**
Јоргос Кацадоракис

Јоргос Кацадоракис — грчки биолог. Тој бил награден со Голдмановата награда за животна средина во 2001 година, за неговиот придонес во заштитата на мочуриштата на Преспанското Езеро, заедно со биологот Мирсини Малаку. Нивните напори резултирале во договор меѓу Грција, Македонија и Албанија за воспоставување на паркот Преспа како заштитено подрачје на регионот.
Евгенија Николаевна Синскаја

Евгенија Николаевна Sinskaya (1889-1965) била руска ботаничарка забележана по своите истражувања во раксономијата на растенијата, фитогеографијата, формирањето на видовите и генетиката. Таа била раководител на Одделот за таксономија, екологија и географија на Институтот за растителна индустрија.
1 Наводи
Детска прашума

Barnens Regnskog (детска прашума) е шведска непрофитна организација основана во 1987 година, која е посветена на собирање средства за зачувување на дождовната шума. Добротворната организација поддржува проекти за зачувување во Тајланд, Гватемала, Белиз, Костарика и Еквадор и придонесе за зачувување на 450 км од прашума. Активностите за прибирање средства се вршат во Шведска, како и во Германија и САД.
1 Историја
Основањето на Barnens Regnskog било инспирирано од прибирањето средства за 9-годишниот ученик во основно училиште Roland Tiensuu, неговиот учител Еха Керн и нејзиниот сопруг Бернд Керн. Во 1987 година EHA Kern, додека одржувала настава на училиштето Fagerviks во Sorunda (Општина Nynäshamn ), поканила американски биолог да покажува слајдови и да зборува со нејзинот клас за Monteverde резервите на Костарика. Држењето на наставата било ставено во поширок контекст на уништување на тропските дождовни шуми. Предавањето оставило длабок впечаток врз децата. Roland Tiensuu предложил тој и неговите соученици да соберат средства за програмата за откуп на земјиште на резервите на Монтеверде. Тие започнаа со продажба за печење, што помогна да се соберат доволно пари за да се купат уште 4 hectares (9.9 arces) дождовна шума за резерватот. Понатамошни пари собирале децата преку продажба на картички, сликање и ракотворби. Наскоро, илјадници дождовни шуми се формираа во училиштата и црквите околу Шведска и биле составени во организацијата Barnens Regnskog.
Првиот резерват за прашуми Barnens Regnskog е основан во 1989 година во резерватот Монтеверде. Денешниот дел од резерватот е Barnens Regnskog и се протега на 300 км.
2 Награди
* 1990 Âret Runt
* Награда за социјални иновации во 1990 година од Svenska Dagbladet
* Еколошка награда Голдман од 1991
3 Наводи
Природен резерват Југански

Природен резерват Југански (|Юганский) — руски „заповедник“ (строг еколошки резерват) во сливот на реката Болшој Југан, лева притока на реката Об. Резерватот е во централниот дел на рамнината на Западен Сибир, во јужниот дел на низините на Средниот Об. Сместено е во областа Сургутски во автономниот округ Ханти-Манси, околу 500 км северно од градот Омск . Резерватот е создаден во 1982 година и зафаќа површина од 648.636 хектари.
1 Топографија
Резерватот Југански се наоѓа во јужната низина Среднеобскаја. Теренот е претежно тесни речни долини и огромни мочуришта. Вудлендс покриваше 64% од заштитените зони. Шумското покритие е само 36%. Остатокот е мочуриште.
2 Клима и екорегион
Резерватот Југански се наоѓа во екорегионот на западно сибирската тајга, кој опфаќа поголем дел од западно-сибирската рамнина.
Климата на Југански е ''субарктичка клима, без сува сезона'' (копеновата класификација на климата, субпртичка клима (Dfc)). Оваа клима се одликува со благи лета (само 1-3 месеци над 10 °C) и студени, снежни зими (најстуден месец под −3 °C). Областа е без мраз во просек 92 дена, а сезоната на растење е 137 дена. Преовладува ветерот е југозападен и јужен.
3 Флора и фауна
Теренот на Југански е првенствено поплавените подрачја, покриени со смречни шуми со кедар и ела. Во резерватот живеат 40 видови цицачи, од кои повеќе од половина се глодачи. Големите цицачи се претставени со мечка, рис и волквин. Тревојади вклучуваат елен и шумски ирваси.
4 Екотуризам
Како строг природен резерват, резерватот Југански претежно е затворен за пошироката јавност, иако научниците и оние со цели на „еколошко образование“ можат да направат аранжмани со управувањето со паркот за посети. Постои мал музеј на природата управуван од резерватот во селото за јавно образование. Менаџментот отвори пат за 'екотурист' до една од мочуришните зони што е отворена за јавноста со аранжман однапред. Резерватот е далечен и далеку од удобен превоз, и очекува најголем дел од своите активности за едукација преку интернет и виртуелни медиуми. Главната канцеларија е во селото Угут. Најблизок град е Сургут, 300 км на север.
Норма Каси

Норма Каси (родена на 10 април 1954 година) — Гвичинка која е родена во Tериторијата Јукон, Канада и поранешен член на законодавното собрание на Јукон и поранешен началник на Вунтут Гвичин. Таа била наградена со Еколошката награда „Голдман“ во 2002 година, заедно со Сара Џејмс и Џонатон Соломон. Тие ја добиле наградата за нивните борби за заштита на Арктичкото национално засолниште за диви животни (ANWR) за плановите за истражување и дупчење нафта. Истражувањето на нафта и гас би го нарушило животниот циклус. Во 2010 година била избрана за началник на Вунтут Гвичин.
Крокодилски мост

Крокодилски мост е името и на кампот по јужната граница на националниот парк Кругер и на портата кон паркот. Портата е на мост со низок воден премин преку реката Крокодил и води директно кон кампот за одмор на мостот Крокодил. Влезот во паркот, вклучувајќи плаќање, е во рамките на самиот камп.
1 Објекти
Како и со сите поголеми кампови за одмор во Кругер, мостот Крокодил обезбедува продавница, простории за кујна, комунални кујни, станица за прва помош, перална и бензиска.
1.1 Општи објекти
Како еден од помалите поголеми кампови на Кругер, мостот Крокодил нема полн ресторан. Наместо тоа, во продавницата е обезбеден оддел за храна за носење. Други нормални објекти, како перална за перење, бензинска пумпа, прва помош, поштенска кутија и јавни телефони сè уште се достапни.
1.2 Околни објекти
Мостот крокодил е на 15 минути (12 км) возење од градот Коматипорт, кој се наоѓа на сливот на реките Крокодил и Комати и по должината на границата на Мозамбик. Патувањата до градот мора да се прават во текот на денот, бидејќи портите сè уште се затвораат во вообичаеното време.
2 Сместување
Крокодилскиот мост обезбедува 20 двокреветни или трикреветни куќи со сопствени бањи и 8 двокреветни трајно опремени платно со шатори, вклучително и тушеви и фрижидери, но со заеднички простории. Исто така, достапни се 18 места за шатори или приколки со електрична енергија и локации за скари.
3 Активности
Крокодилскиот мост е во областа за гледање на играниот Јужен круг, кој е познат по своите неколку лавови, секој со различни техники на лов и однесување.
4 Историја
Патниот мост кај мостот Крокодил првично бил создаден како понтонски премин за да се овозможи пристап на ренџерот до паркот од Коматипорт. Во дваесеттите години од минатиот век, бил додаден пат што го поврзувал мостот Крокодил со сегашниот логор за одмор Долна Саби. Во 1927 година, одборот на паркот побарал од Јужноафриканските железници да ја поврзат железничката пруга Селати преку реката Крокодил. Додека стариот железнички мост е во фаза на распаѓање, тој сè уште може да се види од кампот за одмор. Исто така, бил изграден пат од мостот Крокодил до Скукуза, поминувајќи покрај денешниот Долен Саби. Во 1931 година, на мостот Крокодил биле изградени осум рондавели, што е првпат да се користи како порта кон паркот и како логор. Во 1935 година, биле подигнати неколку колиби Кнап. Тоа биле квадратни згради со покрив од брановиден челик и цементни блокови. Ова било многу непопуларно бидејќи колибите се сметаа за грозни, па затоа некогаш беа изградени само мал број. Во 1931 година, на мостот Крокодил е изградена станица за полнење на нафта Пегасус. Оригиналниот премин на патиштата бил надграден во автопат во 1945 година, со што се стави крај на употребата на последниот понтон во паркот.
5 Поврзано
* Skukuza Restcamp
* Долен Саби Рестампмп
Јадвига Лопата

Јадвига Лопата — органски земјоделец кој живее во близина на Краков, Полска. Таа била наградена со наградата Еколошка награда „Голдман“ во 2002 година, за нејзините дела на рурална заштита. Таа е ко-основач и ко-директор на ''Меѓународната коалиција за заштита на полското село'' (ICPPC).
Лопата била наградена со полски Крст за заслуги во 2009 година.
Национален парк Халасан

Националниот парк Халасан (|한라산국립공원, 漢拏山國立公園) се наоѓа во провинцијата Чеџу-до, Јужна Кореја. Бил назначен за 9-ти национален парк во 1970 година. Се одликува со највисоката планина во Јужна Кореја, штитниот вулкан Халасан на островот Чеџу. . Бил назначен за Биосферен резерват на УНЕСКО во 2002 година, и за светско наследство во 2007 година.
Со националниот парк Халасан управува специјалната самоуправна провинција Јеју. Тоа е единствениот од 22 национални паркови со кој не управува службата за национален парк Кореја.
1 Патеки
Халасан има 7 патеки: патека Еоримок (6,8 км), патека Јеонгсил (5,8 км), патека Сеонгпанак (9,6 км), патека Соогулам (1.5 км), патека Гванеумса (8,7 км), патека Донаеко (7 км) и патеката Еосеунгсаенгак (1.3 км). Најдолгата патека е патеката Сеонгпанак која може да трае околу 4,5 часа.* Патека Еоримок (ko) (6.8 км): Патеката Еоримок започнува од Центарот за посетители на Националниот парк Халасан (надморска височина 970 м) и завршува на клучката Јужна карпа (надморска височина 1.600 м). Потребни се околу 3 часа за еднонасочно патување.
* Патека Јеонгсил (ko) (5.8 км): Патеката Јеонгсил започнува од Канцеларијата за управување со Јеонгсил (надморска височина 1.000 m) до клучката Јужна карпа. Потребни се околу 3 часа 15 минути за еднонасочно патување.
* Патека Сеонгпанак (ko) (9,6 км): Патеката Сеонгпанак започнува од центарот за посетители до Самитот во езерото Халасан Баенгодам. Потребни се околу 4,5 часа за еднонасочно патување.
* Патека Сеокгулам (ko) (1.5 км)
* Патека Гванеумса (ko) (8.7 км): Патеката Гванеумса започнува од логорот Гванеумса до Самитот во езерото Халасан Баенгнокдам. Потребни се 5 часа за еднонасочно патување.
* Патека Донаеко (ko) (7 км): Патеката Донаеко започнува од Центарот за посетители (надморска височина 500м) до крстосницата Јужен Клиф. Потребни се 3,5 часа за еднонасочно патување.
* Патека Еосеунгсаенгак ( ko ) (1.3 км): Патеката Еосеунгсаенгак започнува од Центарот за посетители на Националниот парк Халасан до Самитот во Еосеунгсаенг-ореум. Потребни се 30 минути за еднонасочно патување.
2 Топографија
Халасан се состои од 153.112 км <sup>2</sup> од островот Чеџу. Се издига на 1.950 м надморска височина што значи највисока планина во Јужна Кореја. Оваа планина е формирана во четвртата епоха со избувнување на вулкан. Претежно е составен од базалт. Се протега на исток и запад и има високо и постепено потекло. Од друга страна, јужниот дел на планината е стрмен. На самитот има езерско кратер наречено „Баерокдам“.
Бидејќи планината има голема надморска височина, постојат голем број алпски растенија и животни. 1.800 видови на растенија, вклучувајќи 400 видови на примероци и 50 видови на специјални растенија, живеат во Халасан. Значи, островот Чеџу е назначен од Биосферен резерват во 2002 година и Националниот парк Халасан е еден од регионот на Чеџу Биосфера.
Одига Одига

Одига Одига — нигериски просветен работник, екологист и активист. Тој бил награден со наградата за животна средина „Голдман“ во 2003 година, за неговите напори за заштита на дождовните шуми на Крос Ривер од индустриска сеча.
Сурен Газарјан

Сурен Газарјан (руски: ''Сурен Владимирович Газарян'', роден на 8 јули 1974 година) — руски зоолог, јавна личност и поранешен член на „''Еколошки часовник за Северен Кавказ''“. Тој е член на рускиот координативен совет. Тој бил награден со еколошката награда Голдман во 2014 година.
1 Жвотот
Газарјан е роден на 8 јули 1974 година во Краснодар. Во 1996 година дипломирал на Државниот универзитет во Кубан, а во 2001 година завршил постдипломски студии на Руската академија на науките. Во 2001 година бил избран и за претседател на комисијата за заштита на пештерите на Руската унија на пештери.
Вон Ернандес

Фон Ернандес — водечки активист за животна средина од Филипините. Тој бил извршен директор на Гринпис (Југоисточна Азија) (GPSEA) од 2008-2014 година, каде што ги водел програмите и операциите на еколошката група во регионот на Југоисточна Азија. Пред тоа, тој служел како директор на кампањи за организацијата и бил одговорен за водење на кампањите на групата во Тајланд, Индонезија и Филипини за голем број прашања, вклучувајќи ги климатските промени, шумите, одржливото земјоделство и загадувањето. Во моментов, тој служи како директор за развој на ''Гринпис Интернешнл''.
1 Историја
Активист за животна средина повеќе од 20 години, Фон иницирал и предводел голем број кампањи на Филипините, вклучувајќи одобрување на значајни закони како што се Законот за управување со еколошки отпад и Законот за чист воздух. Тој, исто така, ги предводел кампањите за рехабилитација на реката Пасиг, како и напорите за чистење на токсични места во поранешните воени бази на САД во земјата. Тој основал и предводел разни еколошки коалиции на национално и меѓународно ниво, вклучувајќи ги Глобалната алијанса за алтернативи за согорување (GAIA), ''Waste Not Asia'', ''Lakbay Kalikasan'', ''Ecowaste'' и Движењето ''Sagip Pasig''.
Вон е поранешен професор по литература и познат активист за животна средина од Филипините. Тој се изјаснил против обработката на увезеното ѓубре, кога согорувачите на отпад испумпуваат штетни хемикалии. Филипините биле првата нација во светот што го забранила согорувањето на отпадот на национално ниво, во 1999 година.
2 Образование
Вон Ернандес дипломирал на Универзитетот во Филипини, со диплома по англиски јазик. Потоа станалмагистер по јавен менаџмент (MPM) на Националниот универзитет во Сингапур.
3 Награди
* Еколошка награда „Голдман“ од 2003 година.
Во 2003 година, Фон бил награден со Еколошка награда „Голдман“ за неговата работа што довела до прва национална забрана за согорување на отпад. Наградата Голдман се смета за еквивалентна на Нобеловата награда за основните активисти за животна средина. Бидејќи бил прв добитник на наградата од Филипините, ''магазинот „Азија''“ го именувал како еден од младите Азијци во 2004 година. Во 2007 година, тој исто така бил вклучен во списанието ''Тајм'' „Херои на животната средина“.
Лине Рошфор

Лине Рошфор е канадски научник специјализиран за екологија од тресет.
1 Живот
Таа пораснала во мал град во близина на Шикутими и заработила диплома по биологија од Универзитетот Лавал, магистер по ботаника од Универзитетот во Алберта и доктор по ботаника од Универзитетот во Кембриџ (1992). Работата на нејзината магистерска вклучувала истражување за влијанието на киселиот дожд во областа на експерименталните езера во Канада. Таа е професор на Катедрата за растителни науки на Универзитетот Лавал. Рошфор ја држела позицијата за индустриски истражувања на Советот за природни науки и инженерство за управување со Питленд од 2003 година.
Таа работела со канадската индустрија за тресет на обновување на тресетските територии, откако екстракцијата на тресет е завршена во мелници и блато. Во 2011 година, ја добила Награда за извонредност на Меѓународното здружение Питланд.
2 Наводи
Изабел Чуин

Изабел Чуин е француска екологистка. Таа е директор за истражување во функционална и еволутивна екологија. За својата работа, Чуин била наградена со сребрен медал CNRS во 2020 година.
1 Живот и кариера
Таа е професор на Универзитетот Монпелје 2. Во 1999 година, таа се претставила на 16-тата ботаничка конференција. На Денот на науката 2020 година, одржала предавање. Таа собрала граѓански научни податоци за цветни растенија.
2 Дела
***
Исра Хирси

Исра Хирси (родена на 22 февруари 2003 година) — американски активист за животна средина. Таа била ко-основач и служела како ко-извршен директор на Младинскиот климатски штрајк во САД. Во 2020 година, таа била именувана на списокот 40 Under 40 на магазинот Fortune.
1 Ран живот и активизам
Хирси пораснала во Минеаполис, Минесота и е ќерка на американскиот конгресмен Илхан Омар и Ахмед Абдисалан Хирси. На 12-годишна возраст, таа била една од учесниците што протестирале за правда за Џамар Кларк во трговскиот центар во Америка. Хирси е ученик во средното училиште во Јужен Минеаполис. Таа се вклучила во климатски активизам откако се приклучила на еколошкиот клуб на нејзиното средно училиште во нејзината прва година.
Хирси ја координирала организацијата на стотици штрајкови предводени од студенти низ САД на 15 март и 3 мај 2019 година. Таа е соосновач на американскиот младински климатски штрајк, американскиот огранок на глобалното младинско движење за климатските промени, во јануари 2019 година Таа дејствува како ко-извршен директор на оваа група. Во 2019 година, таа ја освоила наградата Brower Youth. Истата година, Хирси ја добила наградата „Глас на иднината“. Во 2020 година, Хирси била ставен на списокот „Иднина 40“ на БЕТ.
Јован Атанасов Прилепчанин

Јован Атанасов Будимов (Прилеп, 1846 - Прилеп, 1908, познат како Јован Атанасов Прилепчанин, Јован Прилепчанин или Јован Зограф е македонски зограф од XIX век. Честопати е именуван како „последниот прилепски иконописец“.
1 Животопис
Јован Прилепчанин го учел занаетот кај Адамче Најдов. Со него работел цели 17 години, прво како ученик, а потоа како ортак. Врз неговата работа влијаеле дебарските мајстори. Прилепчанин оставил доста икони во Прилеп и во прилепскиот крај и пошироко (Мало Рувци и Дупјачани во Прилепско, Агларци и Дедебалци во Битолско, како и за манастирот во Согле, Велешко). Со својата техника доста влијаел врз работата на прилепските иконописци.
Право на здрава животна средина

Правото на здрава животна средина или правото на одржлива и здрава животна средина е човеково право за кое се залагаат организации за човекови права и еколошки организации за заштита на еколошките системи кои обезбедуваат човечко здравје. Правото е меѓусебно поврзано со другите здравствени насочени човекови права, како што се човековото право на вода и санитација, правото на храна и правото на здравје. Правото на здрава животна средина користи пристап за човекови права за заштита на квалитетот на животната средина наспроти правната теорија развиена за правата на природата која се обидува да ги прошири правата создадени за луѓето или другите правни лица и врз природата.
Правото создава обврска на државата да ги регулираат и спроведуваат законите за заштита на животната средина, да го контролираат загадувањето и на друг начин да обезбедат правда и заштита на заедниците оштетени од еколошки проблеми. Правото на здрава животна средина е важно право за создавање на еколошки правни преседани за судски спорови за климатски промени и други еколошки проблеми.
Правото на здрава животна средина е во основата на меѓународниот пристап кон човековите права и климатските промени. Меѓународните договори што го поддржуваат ова право вклучуваат Декларација од Стокхолм од 1972 година, Декларација од Рио од 1992 година и поновиот Глобален пакт за животна средина. Над 150 држави во ООН го признале правото во некоја форма преку законодавство, парница, уставно право, договор или друго правно овластување. Африканската повелба за човекови права и правата на луѓето, Американската конвенција за човекови права и Договорот Есказу, секој од нив вклучува право на здрава животна средина. Другите рамки за човекови права, како што е Конвенцијата за правата на детето, се однесуваат на прашања од животната средина, бидејќи тие се однесуваат на фокусот на рамката, во овој случај на правата на децата.
Специјалните известувачи на ООН за човекови права и животна средина Џон Х. Нокс (2012–2018) и Дејвид Р. Бојд (2018–) дале препораки за тоа како да се формализираат овие права во меѓународното право. Ова било одобрено од голем број комитети на ниво на ООН, како и од локалните правни заедници.
Џулија Бондс

Џулија „Џуди“ Бондс (родена на 27 август 1952 - починала на 3 јануари 2011 година) — организатор и активист од Апалачиските Планини во Западна Вирџинија, САД. Воспитана во семејство на рудари, таа работела од рана возраст на работни места со минимална плата. Бондс била директор на „''Коал Ривер Маунтин Воч''“ (CRMW).
1 Активизам во животната средина
Голем дел од нејзината активност за организирање се фокусирала на улогата на рударскиот оператор „Меси Енерџи“ од Ричмонд, Вирџинија и уништувањето во Марфорк Холоу, во долината на реката Кол, како и на другите заедници во Апалачија. Обврзниците сведочле против компанијата на регулаторни расправи, поднеле тужби против површинско минирање и воделе протести против Меси. До 2003 година, таа го предводела CRMW во партнерство со Сојузот на обединетите рударски работници за да се запре опасната употреба во рударските компании и да се убеди државната агенција за надзор над рударството подобро да ги заштити долинските заедници од минирање. Во 2009 година, таа ги донела глумицата Дерил Хана и научникот од НАСА, Џејмс Хансен, во знак на протест против близината на брана во јагленовото поле. Коал Ривер Маунтан Воч, Клубот Сиера и други групи поднеле тужба во април 2010 година, обвинувајќи ја Меси Енерџи за кршење на американскиот Закон за чиста вода.
Со години, таа сонувала за „ридски марш“ во Вашингтон. Во септември 2010 година, тој сон станал реалност кога илјадници марширале кон Белата куќа за „Растечката Апалахија“, масовно движење за да го убеди Конгресот на САД да запре со издавањето на долината и други видови дозволи што им овозможуваат на компаниите да целосно го отстранат планинскиот врв во потрага по јаглен. Откако седнале во канцелариите на Инженерскиот корпус, ги блокирале банките ЕПА и ПНЦ, но околу 100 демонстранти биле уапсени пред Белата куќа.
Бондс починала од рак на 3 јануари 2011 година, на 58-годишна возраст.
2 Награди
Таа била наградена со Еколоката награда „Голдман“ во 2003 година. Во едно интервју по добивањето на наградата, Бондс раскажала како се потпира на учењата на нејзината мајка, нејзините религиозни убедувања и од списите на Мартин Лутер Кинг и Махатма Ганди:Моето чувство за правда и бес потекнува од мајка ми... Тука сме да ја управуваме оваа земја... Знам дека она што го правам е исправно. Тие можат да ме повикаат како што сакаат. Јас не застанувам.
3 Дополнителна литература
****
Ранко Божиновски

Ранко Јованов Божиновски ( во — во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
1 Животопис
Израснал во сиромашно селско семејство. По завршување на основното училиште, тој се занимавал со земјоделство. Во септември 1944 година, стапил во борбените редови на Третата македонска ударна бригада. Бил борец во Петтата чета на Вториот баталјон. Учествувал во сите борби што ги водела оваа единица. На 20 октомври, кога неговата Бригада ги нападнала балистичките положба близу Треска, тој загинал, откако единицата бил принудена да се повлече под притсок на новодојдените германски сили.
2 Наводи
Кирил Блажевски

Кирил Стојанов Блажевски ( во — во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
1 Животопис
Произлегува од сиромашно семејство. По завршувањето на основното училиште го изучил столарскиот занает. Уште пред да замине во партизани, соработувал со народно-ослободителното движење и активно го помагал. На 11 септември 1944 година, заминал на Китка и и се приклучил на Дванаесеттата македонска ударна бригада. Во борбените редови на оваа единица учествувал во сите вооружени судири. Неговата храброст дошла до израз уште во првата борба против балистите на падините на Китка и Водно. Бил примерен и свесен, секогаш спремен за борба и акција. На 27 октомври 1944 година, во крвавата борба против балистите на падините на Водно, кај месноста Бел Камен, храбро загинал. Бил закопан на скопските гробишта во Бутел.
2 Наводи
Ефтим Боцевски

Ефтим Боцевски - Сонец ( во — во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
1 Животопис
Се занимавал со земјоделство. Народно-ослободителното движење го помагал активно особено од летото 1944 година, кога во близина на неговото село бил формиран Четвртиот скопски партизански одред. Во тој период станал истакнат заднински работник, што се грижел за собирање и префрлање на разновидна материјална помош на партизаните. Истовремено служел и како врска за испраќање на многубројни Скопјани во редовите на партизаните и партизанските бази. Во една борба на Дванаесеттата македонска ударна бригада, во која учествувал, балистите го заробиле. Истиот ден, на 10 октомври 1944 година, бил на ѕверски начин заклан. Бил погребан на гробиштата во родното село Долно Соње.
2 Наводи
Душан Бошковиќ

Душан Никола Бошковиќ ( во — во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
1 Животопис
Израснал во селско семејство. Се занимавал со земјоделство и сточарство. Кога во Бањани, во есента 1944 година пристигнале поголем број партизански единици, и се приклучи на Шеснаесеттата македонска ударна бригада. Во состав на истата учествувал во борбите против балистите и Германците. Особено се истакнал во нападите на германските камиони во Качаничката Клисура. Во една од овие борби нагазил на мина и трагично го изгубил својот живот. Бил закопан на селските гробишта во Бањани.
2 Наводи
Стојан Варсаковски

Стојан Варсаковски ( во — ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
1 Животопис
Израснал во сиромашно семејетво. Се занимавал со земјоделство. Неговото приклучување во редовите на Шеснаесеттата македонска ударна бригада се совпаднало со навлегувањето на балистичките сили во некои села на Скопска Црна Гора. Во составот на истата единица, тој учествувал во борбите против балистичките банди. Загинал од експлозија на непријателска граната, во времето кога се наоѓал на стража. Бил закопан на селските гробишта во Мирковци.
2 Наводи
Драга Божинова

Драга Стојанова Божинова ( во — во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
1 Животопис
Произлегува од работничко семејство. Пред заминувањето во партизани била ученичка во трговското училиште. Во СКОЈ била примена 1943 година, а нешто подоцна била избрана и за член на училишниот комитет на СКОЈ. На 7 септември 1944 година, стапила во Дванаесеттата македонска ударна бригада. Била распоредена во Вториот баталјон. Секогаш се одликувала со скромност и дисциплинираност. Поради тоа, била мошне почитувана. Се истакнала и како храбар борец. Активно учествувала во сите борби што Бригадата ги водела против Германците и балистите во Скопско. Иако била веќе избрана за санитетски референт, постојано се наоѓала во првите борбени редови и со личен пример придонесувала во подигањето на борбениот морал. Во борбите за ослободувањето на Скопје, зела активно учество и загинала при извлекување на еден ранет борец, од рафалот на германскиот митралез „Шарац". Бил закопана на скопските гробишта во Бутел.
2 Наводи
Александар Бубуловски

Александар Бубуловски ( во , Ресенско — во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
1 Животопис
Од Царев Двор се доселил во Скопје. Во периодот на фашистичката окупација активно учествувал во разни акции против поробувачите. Во септември 1944 година стапил во Дванаесеттата македонска ударна бригада. Во состав на Бригадата на повеќепати се истакнал како способен и одлучен борец. Поради тоа, бил поставен за командир на вод во Вториот баталјон. Учествувал во сите борби против балистите и Германците, како и во борбата водена на 13 ноември 1944 година за ослободувањето на Скопје. По ослободувањето на Скопје зел учество во борбите што Бригадата ги водела против балистите во Тетовско и други краишта на Македонија. Тие тешки и напорни борби го исцрпиле до крајни граници. Како последица на тоа починал во 1945 година. Бил закопан на скопските гробишта.
2 Наводи
Душан Василевски

Душан Цветков Василевски ( во — во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
1 Животопис
Произлегува од сиромашно селско семејство. По завршувањето на основното училиште, тој се занимавал со земјоделство и сточарство. Во септември 1944 година, кога балистичките сили се концентрирале во Скопска Црна Гора, и пристапил на Шеснаесеттата македонска ударна бригада. Во состав на истата учествувал во поголем број тешки и крвави борби против балистите. Во една таква борба, на 16 септември 1944 година, храбро загинал на положбите кај Чучерска Стена. Бил закопан на селските гробишта во Бањани.
2 Поврзано
* Стојко Василевски
3 Наводи
Заштитен парк Мамунгари

Конзерваторски парк Мамунгари (порано познат како Неименуван национален парк, Неименуван конзерваторски парк и исто така познат како Неименуван биосферен резерват) — заштитено подрачје кое се наоѓа во Јужна Австралија во рамките на јужната пустина Голема Викторија и северната рамнина Нуларбор на околу 200 километри западно од Маралинга и 450 километри северозападно од Цедуна. Се работи за околу 1.000 километри северозападно од Аделаида и се наоѓа на границата со Западна Австралија.
1 Историја
Конзерваторскиот парк бил прогласен во 1970 година за национален парк според тогашниот ''Закон за национални паркови'' од 1966 година со цел зачувување на „околината на пустината Голема Викторија и заштита на вредностите на пустината“. Не му било доделено име во 1970 година, а потоа бил конституиран како ''Неименуван парк за зачувување'' според ''Законот за национални паркови и диви животни од 1972 година''. На 30 ноември 2006 година бил преименуван во Конзерваторски парк Мамунгари.
Во мај 2004 година, по усвојувањето на специјалното законодавство, премиерот на СА, Мајк Ран, го исполнил ветувањето што му го даде на водачот на Маралинга, Арчи Бартон како министер за абориџини во 1991 година, врачувајќи му ја титулата на 21.000 квадратни километри земја на луѓето во Маралинга Цјарутја и Пила Нгуру, вклучувајќи го и конзерваторскиот парк и Серпентинските езера. Ова било најголемото враќање на земјиштето под природна титула во Јужна Австралија од предавањето на премиерот Џон Банон во земјите на Маралинга во 1984 година.
2 Статус на зачувување
Тој е еден од четиринаесетте Светски биосферни резервати на Оргинизацијата на обединетите нации за образование, наука и култура (УНЕСКО) во Австралија и го добил овој статус во 1977 година со името ''Неименуван биосферен резерват''.
Конзерваторскиот парк е класифициран како заштитено подрачје на МСЗП во категоријата Ia. Во 1980 година, тој бил наведен на сега веќе непостоечкиот регистар на националната недвижност.
3 Управување и пристап
Со конзерваторскиот парк управуваат заеднички традиционалните сопственици, луѓето од Маралинга Цјарутја и Пила Нгуру и Одделот за животна средина и вода.
Конзерваторскиот парк може да го посетуваат само оние кои добиле минимален код на влијание и можат да демонстрираат искуство со користење на тој код. Дозволите се потребни за патување во паркот за конзервација и за нивно организирање ќе бидат потребни од 4 до 6 недели. Единствениот пат со значење што поминува низ паркот за заштита е автопатот Ана Бидел.
Скора победа на демократијата

''Скора победа на демократијата'' ― книга објавена во 1938 година од Alfred A. Knopf, Inc.
1 Опис
Книгата содржи скратен текст на низата предавања, предадени од Томас Ман од февруари до мај во 1938 година, која била емитувана низ целите Соединетите Држави. Намерата на Ман била да се собере поддршка во Соединетите Држави за борба против нацистичкиот режим во Германија. Во текстот, германскиот иселенички автор ги објаснува неговите морални, политички и уметнички причини за посакување и предвидување на победата на демократијата над фашизмот на неговата родна земја.
Слушај, Германијо!

''Слушај, Германијо!'' ― објавената збирка писма на побегнатиот германски автор Томас Ман до неговата поранешна земја за време на Втората светска војна. Првично објавени во 1943 година од Alfred A. Knopf Inc., овие писма, дваесет и пет од нив, биле прочитани преку долги и средни бранови радио-емитувања направени од Би-би-си во Германија, како дел од сојузничките пропагандни напори од октомври 1940 до август 1943 година.
Оригинал на германски јазик '', Deutsche Hörer!'' ( „Германски слушатели!“ &mdash; ова е како секој од текстовите започнува) за првпат била објавен во 1942 година од H. Wolff, Њујорк, но никогаш не стигнала до Германија. Второто издание било објавено во Стокхолм во 1945 година, по крајот на војната. Ова издание ги вклучувало адресите што Ман ги дал до 8 ноември 1945 година.
1 Издание
* Томас Ман: ''Deutsche Hörer!''''Radiosendungen nach Deutschland aus den Jahren 1940-1945'', 4. издание ( Fischer: Франкфурт на Мајна, 2004).