procesaur/Wiki.mk huggingface dataset:
Никша Братош

Никша Братош (, , НР Босна и Херцеговина, ФНР Југославија) — босански музичар. Тој е познат по тоа што свирел во бендовите Валентино и Црвена јабука. Работел на песни за различни хрватски естрадни уметници.
1 Животопис
Братош е роден во 1959 година, а дипломирал на Универзитетот за електроника во Сараево во 1985 година. Свирел гитара и пеел резервни вокали во Валентино пред да премине во Црвена јабука.
Братош најпрвин соработувал со Црвена јабука како продуцент. Тој бил ангажиран да го продуцира „''Сањати''“ од 1988 година, а потоа и секој следен албум. Братош подоцна бил ангажиран како член на бендот. Тој е познат по тоа што свирел многу различни инструменти. Генерално свирел ритам-гитара, но периодично хармоника, саксофон, мандолина, мелодика, кларинет и дувачки ветер, а понекогаш и клавијатури, синтисајзери и пеел резервен вокал. Братош можел да додаде аранжмани на хорна, како и други гудачки инструменти по кои бендот станал познат во 1990-тите.
Во 1990 година Братош се преселил во Загреб каде продолжил да се занимава со музика како гитарист, продуцент и клавијатурист. Во 1994 година станал официјален член на Црвена јабука и оттогаш настапува на сите нивни концерти и албуми. Тој беше одговорен и за продукцијата и програмирањето на секој албум.
Тој ја аранжирал песната „Метак са посветом“ за албумот на Лепа Брена од 2011 година „''Зачарани круг''“.
2 Личен живот
Братош има два сина Горан и Марко. Синот Марко работи како водител во радиостаницата Народни радио во Загреб. Кон крајот на 2017 година, Братош поднесе тужба против Желимир Бабогредац. На едно од судењата присуствуваше и фронтменот на Црвена јабука, Дражен Жериќ. Епилогот се случил во 2018 година.
Корпоративизам

Корпоративизам е социополитичка идеологија која се залага за организирање на општеството во посебни групи (како на пример земјоделски, работнички, воени, деловни, научни или еснафски групи) врз основа на нивните заеднички интереси. Терминот е изведен од латинскиот збор ''корпус (corpus) -'' „тело“.
Оваа идеологија била осмислена и воведена во фашистичките држави во Европа во средината на 20 век; корпоратизвимот требало да биде алтернатива на слободните пазарни економии и на социјалистичките економии. Во сржта на корпоративистичката теорија се наоѓа претпоставката дека општеството својот врв на хармонично функционирање ќе го достигне кога секој негов дел ефикасно ќе ја извршува својата зададена функција, исто како што различните органи во човечкото телото поединечно придонесуваат за општо здравје и функционирање на човекот.
Корпоративизмот не се однесува на политичко уредување во кое доминираат големи претпријатија, иако во македонскиот јазик терминот „корпорација“ се употребува за големи претпријатија или акционерски друштва; термин кој се употребува за вакво теоретско уредување би бил корпоратократија. Исто така, корпоратизвимот не се однесува на владина корупција во политиката или употреба на поткуп од страна на корпоративни интересни групи. Поради сличното име и поради употребата на корпорациите како органи на државата, честопати се мешаат поимите корпоратократија и корпоративизам.
Корпоративизмот се развил во текот на 1850-тите како одговор на подемот на класичниот либерализам и марксизмот, бидејќи се залагале за соработка помеѓу класите наместо класен конфликт. Корпоративизмот станал еден од главните начела на фашизмот, а фашистичкиот режим на Бенито Мусолини во Италија се залагал државни функционери колективно да управуваат со економијата преку интегрирање на големи интересни групи под државна капа, што е комбинација на пријателски капитализам и државен капитализам; сепак, подемократскиот неокорпоративизам често го прифаќал трипартизмот.
Корпоративистичките идеи биле познати уште во античко време, и нивна интеграција во католичкото општествено учење и во демохристијанските политички партии. Таквите идеи биле имплементирани во различни општества со различни политички системи, како авторитаризам, апсолутизам, фашизам и либерализам.
1 Поврзано
* Фашизам
* Трета позиција
Данапароид

Данапароид натриум ( трговско име Orgaran''<sup>®</sup>'') е лек од групата на хепариноиди што го инхибира згрутчувањето на крвта хепаринот. Се состои од мешавина на гликозаминогликани, кои се добиваат од слузницата на животински црева. Просечната моларна маса е околу 6 далтони. Данапароид е лек од групата на антикоагулантни средства.
1 Состав
Лекот главно се состои од хепаран сулфат (сулепароид натриум, приближно 84%). Покрај тоа, данапароид натриум содржи дерматан сулфат (натриумова сол на хондроитин сулфат, приближно 12%) и во мала мера хондроитин сулфурна киселина ( хондроитин сулфат како слободна киселина, прибл. 4%). Само 4% од молекулите на хепаран сулфат имаат висок врзувачки афинитет за антитромбин III. Иако данапароидот, како и хепаринот, е изведен од свинска цревна слузница, смесата не содржи хепаринска фракција.
2 Механизам на дејство
Данапароид претставува хепариноид, т.е. супстанца слична по стуктура и дејство со хепарин. Според тоа, главниот механизам на дејството на данапароид е инхибиција на активираните коагулациски фактори X и II (тромбин), индиректно, преку засилување на дејството на антикоагулацискиот антитромбин III.
3 Примена
Данапароид се дава за да се спречување на длабока венска тромбоза во ситуации кога не може да се користи хепарин, т.е. при контраиндикација за хепарин. Тоа се претежно пациенти кај кои недостатокот на тромбоцити е предизвикан од хепарин т.е. во случај на ''хепарин индуцирана тромбоцитопенија тип 2'' (HIT 2).
4 Контраиндикации
Данапароид не треба да се користи, или само по внимателно разгледување, кај луѓе кои веќе имаат наклонетост кон крварење, неконтролиран висок крвен притисок, тешка бубрежна или црнодробна инсуфициенција, чир на желудникот или на дванаесетпалечното црево или крварење во мозокот. Во случај на тешко крварење, ефектот може да се намали со трансфузија на свежо замрзната плазма (англиски: fresh frozen plasma, FFP) Потребна е редовна проверка на бројот на тромбоцити.
5 Поврзано
* Антикоагулантни средства
* Хемостаза
* тромб (згрутчување на крвта)
6 Наводи
Цариградски весник

„Цариградски весник“ (|Цариградски вестник, стар правопис: ''Цариградскй вѣстникъ'') бил бугарски неделник, кој излегувал во Цариград од 1848 до 1862 година, едно од најсериозните изданија на бугарски јазик од преродбенскиот печат.
Весникот е основан од Иван Богоров, по престанокот на весникот „Бугарски орел“. Богоров е и негов главен редактор до 1850 година, по што весникот го преземал Александар Екзарх и за кратко Тодор Бурмов.
Освен публицистика и документарни географски, историски и биографски написи, во „Цариградски весник“ биле публикувани и уметнички текстови. Биле објавени и преводи и бугарски адаптации на странски книги, како „Робинзон Крусо“ на Даниел Дефо и „Јаничарите“ на Мор Јокај. Во „Цариградски весник“ пишувал и Јордан Хаџиконстантинов Џинот, кој на страниците на весникот публикувал мноштво статии, белешки и литературни дела.
Максим I Скопјанец

Максим I ''Скопјанец'' (|Максим I Скопљанац) (починал 29 октомври 1680) бил архиепископ пеќски и патријарх српски помеѓу 1655 и 1674. Живеел во патријаршкискиот манастир во Пеќ. Во 1674, се повлекол поради напредна возраст, и починал во 1680.
Државен секретар на Соединетите Американски Држави

Државен секретар на Соединетите Американски Држави ― член на Федералната влада на САД кој е на чело на Стејт департментот во чија надлежност се надворешните работи. Тој е највисоко рангиран член на американскиот кабинет на претседателот.
Функцијата е креирана во 1789 година, а Томас Џеферсон бил прв носител оваа функција. Државниот секретар ги претставува САД пред странските земји, и затоа се поистоветува со министер за надворешни работи во други земји. Државниот секретар го именува претседателот на Соединетите Американски Држави, а потоа го гласа Сенатот.
Актуелен државен секретар е Ентони Блинкен, кој на 26 јануари 2021 година бил изгласан од Сенатот.
1 Историја
По ратификувањето на Уставот на Соединетите Држави, првиот Конгрес на Соединетите Американски Држави го креирал Стејт Департманот и создал Канцеларија на државниот секретар за да го води одделот.
2 Должности и одговорности
Должности на државниот секретар се: да ја надгледува работата на дипломатските претставништва на САД, надзор врз политиката за имиграција и да раководи со Стејт департментот. Секретарот, исто така, го советува претседателот поврзани со надворешните работи на САД, како што е назначување и отповикување на дипломати и амбасадори. Државниот секретар може да води преговори, да толкува и раскинува договори кои се однесуваат на надворешната политика. Секретарот може да учествува и на меѓународни конференции, организации и агенции како претставник на САД. Тој, исто така, дава услуги на американски граѓани кои живеат или патуваат во странство, како што се обезбедување акредитиви во форма на пасоши. Со тоа, секретарот обезбедува и заштита на граѓаните, нивниот имот и интереси во странство.
Шест државни секретари подоцна станале американски претседатели: Томас Џеферсон, Џејмс Медисон, Џејмс Монро, Џон Квинси Адамс, Мартин Ван Бурен и Џејмс Бјукенан. Многу други, меѓу кои се и Хенри Клеј, Даниел Вебстер, Луис Кас, Џон К. Калхун, Џон М. Клејтон, Вилијам Џенингс Брајан , Александар Хејг, Џон Кери и Хилари Клинтон биле кандидати за претседател на САД, без разлика дали пред или по нивниот мандат како државен секретар, но загубиле на изборите. Според тоа, позицијата на државен секретар се смета за утешна награда за неуспешните претседателски кандидати.
Тромбоцитен фактор 4

Тромбоцитниот фактор 4 (англиски: platelet factor 4, скратено PF4) е мала белковина која припаѓа на семејството на хемокини. Овие хемокини имаат C-X-C струкурен мотив па затоа е познат и како хемокин (мотив CXC) лиганд 4 (CXCL4). Овој хемокин се ослободува од алфа-гранулите на активираните тромбоцити за време на тромбоцитната агрегација и ја промовира коагулацијата на крвта со ублажување на ефектите на молекулите слични на хепарин. Поради оваа улога, се претпоставува дека има улога во поправка на раните како и во воспаление. Обично се наоѓа во комплекс со протеогликан.
1 Геномика
Генот за човечки PF4 се наоѓа на човечкиот хромозом 4 .
2 Функција
Тромбоцитниот фактор-4 е белковина од 70 аминокиселини кој се ослободува од алфа-гранулите на активираните тромбоцити и се врзува со висок афинитет за хепарин. Неговата главна физиолошка улога се чини дека е неутрализација на молекулите слични на хепарин на ендотелната површина на крвните садови, со што ја спречува (инхибира) локалната антитромбинска активност и поттикнува коагулација. Како силен хемоатрактант за неутрофилите и фибробластите, PF4 веројатно има улога во воспалението и поправката на раните.
PF4 е хемотактичка (привлекува движење на клетките кон супсанцата) за неутрофили, фибробласти и моноцити и стапува во интеракција со варијанта на рецепторот за хемокин CXCR3, познат како CXCR3-B.
3 Клиничко значење
Комплексот од хепарин-тромбоцитен фактор-4 претставува антиген во аутоимуната реакција наречена хепарин индуцирана тромбоцитопенија (ХИТ), која се јавува по администрацијата на антикоагулантниот хепарин. Автоантитела против PF4 исто така се пронајдени кај пациенти со тромбоза и одлики налик на HIT, но без претходна администрација на хепарин.
Антителата против PF4 се имплицирани во случаи на тромбоза и тромбоцитопенија после вакцинација со вакцината Oxford–AstraZeneca или Janssen COVID-19 вакцината. Овој феномен е наречен имунолошка тромботична тромбоцитопенија (VITT) индуцирана од вакцина. Промените во изразувањето (експресијата) на PF4 се исто така поврзани со симптоми на долг КОВИД (англиски: long COVID).
PF4 е зголемен кај пациенти со системска склероза кои истовремено имаат и интерстицијална белодробна болест.
Човечкиот тромбоцитен фактор 4 ги убива паразитите од маларија во еритроцитите со селективно лизирање на дигестивната вакуола на паразитот.
Хирудин

Хирудин е полипептид со антикоагулантни својства, изолиран е од плунката на медицинската пијавица (''Hirudo medicinalis'').
Хирудин припаѓа на фармаколошката група на пептидни инхибитори на тромбин.
1 Хемиски состав
Полипептидите на хирудин имаат линеарна структура од 65 до 66 аминокиселини, имаат 3 дисулфидни мостови и сулфатен остаток на тирозин во позиција 63. Изоелектричната точка е околу pH 3,9. Комплетната аминокиселинска секвенца на хирудин варијанта-1 (HV-1) беше пријавена во 1984 година.
Хирудин може да биде произведен и со помош на генетско инженерство. Таквиот хирудин се нарекува рекомбинантен хирудин (р-хирудин). Пример за рекомбинантен хирудин се хирудините добиени од генетски модифицирани квасци лепирудин и дезирудин.
2 Механизам на дејство
Хирудин е директен инхибитор на коагулацискиот фактор тромбин, така што се врзува за неговиот каталитички центар. Рекомбинантиниот хирудин во минатото се користеше за спречување на коагулацијата во случај на хепарин индуцирана тромбоцитопенија тип II (HIT II) индуцирана. Надворешната употреба на нативен хирудин во форма на масти и гелови за намалување на згрутчувањето на крвта кај површни тромбози, тромбофлебитис и модринки (хематоми) повеќе не е вообичаена.
Хирудин ја преминува плацентарната бариера и се излачува во мајчиното млеко.
Терапијата со хирудин може да се контролира со одредување на PTT. Бидејќи не постои специфичен противотров, во случај на предозирање, потребна е хемофилтрација или хемодијализа.
Хирудин се користел во развојот на хемодијализата почнувајќи од 1914 година со Георг Хас, но првично во непрочистена или недоволно прочистена и затоа токсична форма. Дури во 1923 година биле достапни соодветни, нетоксични хирудински препарати за дијализа на крвта кај луѓето.
3 Лекови
* Лепирудин: беше достапен во ЕУ како медицински производ (прав за раствор за инјектирање) под името ''Refludan''. Производителот на активната состојка се откажа од производството, така што продажбата на ''Refludan'' беше прекината во април 2012 година, откако проценката на ризик и придобивка беше доведена во прашање од страна на EPAR во 2009 година.
* Дезирудин: ''Revasc''* Бивалирудин : Angiox®
4 Наводи
Кинески синдром

„Кинески синдром“ (англиски: ''The China Syndrome'') — филм на режисерот Џејмс Бриџис (James Bridges) од 1979 година. Автори на сценариото се Мајк Греј и Т.С. Кук, а главните улоги ги играат: Џејн Фонда, Џек Лемон и Мајкл Даглас. Филмот бил номиниран за „Оскар“ во неколку категории.
1 Синопсис
Амбициозната новинарка Кимберли Велс (ја игра Фонда) и снимателот Ричард Адамс се случајни сведоци на дефект во една атомска централа. На почетокот, Кимберли сака да ја извести целата јавност...
Работа на определено време

„Работа на определено време“ (српски: ''Рад на одређено време'') — филм на режисерот Милан Јелиќ од 1980 година. Главните улоги ги играат: Љубиша Самарџиќ, Милена Дравиќ, Бата Живојиновиќ и Никола Којо.
1 Синопсис
Во филмот се прикажани животните проблеми на еден наставник кој „привремено“ (веќе десет години) живее во тесниот еднособен стан на својата омажена сестра. Во станот, исто така, „привремено“ живее и сестрата на неговиот зет. Настанвикот има диплома, но нема постојана работа, туку работи привремено во училиштето каде учи едно дете кое живее само со својата мајка. Детето посакува да има татко, но тој да биде по неговиот, а не по вкусот на мајка му. Наставникот најмногу одговара на претставата на детето за идеалниот татко...
Советник за национална безбедност (САД)

Помошник на претседателот на САД за национална безбедност (англиски: Assistant to the President for National Security Affairs APNSA), или најчесто скратено како советник за национална безбедност (NSA) ― главен советник на претседателот на Соединетите Американски Држави за сите прашања поврзани со националната безбедност. Тој е член на Советот за национална безбедност на САД кој е дел од Извршната канцеларија на претседателот на САД. Канцеларијата на советникот за национална безбедност се наоѓа во западното крило на Белата куќа.
Советникот за национална безбедност го назначува претседателот, а потоа не треба да биде изгласан од Сенатот. Ако за оваа функција се именува генерал со три или четири ѕвезди, Сенатот треба да го потврди воениот чин. Советникот за национална безбедност учествува на состаноците на Советот за национална безбедност (НСК). Советникот за национална безбедност, исто така, заседава во Советот за домашна безбедност (ХСЦ).
Моќта и улогата на советникот за национална безбедност варира од администрација до администрација, но во суштина е човек на ЦИА во Белата куќа. Од 1953 година, овој функционер предводел специјална група за надгледување на тајните операции на ЦИА во странство, која во 1970-тите била трансформирана во Четириесетти комитет (Forty Committee).
За време на криза, советникот за национална безбедност работи во Собата за ситуации во Белата куќа и на претседателот му обезбедува најнови вести за кризата.
Актуелен советник за национална безбедност (од 20 јануари 2021) е Џејк Саливен.
Скопско научно друштво

Скопското научно друштво (Скопје, 25 март 1921) – било основано по иницијатива и со ангажирање на Тихомир Ѓорѓевиќ, професор на Белградскиот универзитет. За прв претседател бил избран Тихомир Остоиќ, декан на Филозофскиот факултет во Скопје, а по неговата смрт бил избран Радослав Груиќ, исто така декан на Филозофскиот факултет во Скопје. До 1925 г. Друштвото немало редовна организирана дејност. Во април 1925 г. Друштвото било регистрирано и до 1941 г. развивало научна и културно-просветна дејност.
Злосторство во Љубовка

Злосторство во Љубовка е извршено во април 1906 година од страна на двајца бугарски водачи на врховистички чети, врз семејството на Ангел Менчов.
1 Настан
Бугарските револуционерни чети вршеле ужасен терор во Македонија. Двајца водачи на Врховистички чети, влегле во селото Љубовка (Пиринска Македонија) и го запалиле селото. Сопругата на Ангел Менчов и нејзините две мали деца, ги натерале да влезат во нивното запалено живеалиште, каде што ги заклучиле. Жената и нејзините две деца биле живи запалени. Овој злостор бил извршен, затоа што Ангел бил гостопримлив кон Јане Сандански.
Мојот татко на определено време

„Мојот татко на определено време“ (српски: ''Мој тата на одређено време'') — филм на режисерот Милан Јелиќ од 1982 година. Главните улоги ги играат: Љубиша Самарџиќ, Милена Дравиќ, Велимир Бата Живојиновиќ, Борис Дворник и Никола Којо.
1 Синопсис
Самохраната мајка Светлана (ја игра Дравиќ), нејзиниот дванаестогодишен син и привремено вработениот Синиша (го игра Самарџиќ) и понатаму запаѓаат во ралични неприлики. Синиша најпосле одлучува да ја побара Светлана за жена, но токму тогаш се враќа нејзиниот поранешен маж (го игра Дворник). Додека Синиша во потрагата по постојана работа претерува во ревноста кај згодната членка на комисијата, мужот ја наговара Светлана да го обноват заедничкиот живот, нудејќи ѝ богатство и патувања. Односите се заплеткуваат, но сепак филмот има среќен крај.
Александар Бутлеров

Александар Михајлович Бутлеров (|Александр Михайлович Бутлеров; &ndash; ) — руски хемичар, еден од главните творци на теоријата на хемиската структура (1857&ndash;1861) и првиот кој ги вовел двојни врски во структурните формули. Роден е во земјопоседничко семејство во Чистопољ, Казањска Губернија (денешен Татарстан). Се истакнал со повеќе откритија како хексаминoт (1859), формалдехидот (1859) и формозната реакција (1861). Прв ја предложил можноста за тетраедарскиот распоред на валентните врски во јаглеродните соединенија во 1862 г.
Во негова чест е наречен кратерот Бутлеров на Месечината.
1 Наводи
*****
Палењето на Леуново

Палењето на Леуново — злосторство извршено од албанските балисти и италијанските фашисти на 21 август 1943 година, при што биле целосно запалени 130 домаќинства, покуќнина и биле убиени неколку жители на селото.
1 Настан
По палењето на Никифорово, италијанската војска и балистите го блокирале селото Леуново и на селаните им дале рок од 15-тина минути да извлечат од куќите она што за тоа време можеле да извлечат. Веднаш потоа почнало палењето на куќите, при што окупаторот и овде безмилосно се однесувал кон луѓето, стоката и покуќнината. Она што можеле да го однесат, се пљачкосувало, а другиот добиток го убивале со бомби и пушки. При палењето и малтретирањето на селаните, најмногу биле мачени Спиро и Павле Аврамовски. Во Леуново до темел биле разурнати 130 куќи, а другата материјална штета била огромна, бидејќи неподготвени луѓето не можеле да спасат речиси ништо. По палењето на селата, луѓето се распрснале на повеќе страни. Некои биле сместени во Маврово и во некои други села, некои во Маврови Анови - претежно во Туристичкиот дом, некои останале во селата, сместувајќи се во одделни незапалени или недогорени куќи, адаптирајќи ги колку да се засолнат, а некои семејства заминале во Гостивар. За оние што останале во селата или пак што биле сместени во Маврово и Маврови Анови во мошне сериозна форма се поставувала нивната исхрана, бидејќи останале без никакви средства за егзистенција. Поради тоа, требало што поитно да се интервенира за да се ублажи положбата. Во таа смисла околиските комитети во Гостивар и Мавровско, Обласниот комитет и партизанските единици преземале мерки за сместување на луѓето во училиштата и во недогорените куќи, потоа помагале со храна и алат за да се пожнее веќе стасаното жито и обезбедувале дpyги неопходни потреби. По иницијатива на Околискиот комитет во Гостивар, на пример, во градот и во околните села била покрената акција за прибирање храна и за сместување на некои семејства.
2 Поврзано
* Палењето на Маврово
* Палењето на Никифорово
Багзи Малоун

„Багзи Малоун“ (англиски: ''Bugsy Malone'') – филм на режисерот Алан Паркер (Alan Parker) од 1976 година. Паркер е автор и на сценариото, а главните улоги ги играат: Џоди Фостер, Скот Бајо и Флори Дагер. Карактеристично за овој филм е тоа што сите улоги ги играат деца, а во вооружените пресметки, наместо со куршуми, противниците се гаѓаат со крем. Филмот освоил пет награди БАФТА, а покрај тоа имал номинации за наградите „Оскар“ и за „Златен глобус“.
1 Синопсис
Дејствието на филмот се одвива во Њујорк за време на прохибицијата и во него се прикажува подемот на гангстерот Багзи Малоун.
Саша Лошиќ

Саша Лошиќ ака Лоша (Бања Лука, 19 јули 1964) е босански и поранешен југословенски пејач и фронтмен на рок групата Плави оркестар. Уште во неговите средношколски денови, на почетокот на 1981 година, Лошиќ го основал својот прв бенд, „Шевин оркестар“, кој бил претходник на „Плави оркестар“. Песната „Суада“, заштитен знак на Плави оркестар, Лошиќ и Павичиќ ја напишале заедно во четврто одделение средно училиште.
Од 1985 г до почетокот на војната во БиХ бил водач и фронтмен на Оркестарот. За време на војната во Босна и Херцеговина, Лошиќ се преселил во Љубљана, каде што започнал да работи како дизајнер и маркетинг експерт. Во 1997 година, заедно со браќата Черемида, повторно го изгради Плави оркестар. По војната се вратил да живее и работи во Сараево .
1 Работа
Лосиќ е композитор на поп често инспириран од фолклорот, како и од театарски партитури (''Ромео и Јулија'', ''Лимонада'', ''Мајка на храброста'' ), партитури за документарни и играни филмови. Неговото ново дело вклучува филмови како ''Гори ватра'', ''Кајмак и мармалад'', ''Дани и сати'' и формирањето на неговиот нов филмски оркестар од Саша Лошиќ, кој ја имаше светската премиера на 10-ти. Јубилеен филмски фестивал во Сараево со гала концерти во Народниот театар во Сараево.
Плави оркестар е опишан од музичката енциклопедија како еден од „културните феномени од 1980-тите и 1990-тите“ (5 милиони продадени копии). Бендот останува популарен до ден-денес, со 10 албуми и повеќе од 1.500 концерти ширум светот.
Лошиќ има соработувано со бројни талентирани музичари и пејачи од цела Европа, меѓу кои:
* Кандан Ерчетин /турски пејач/
* Момчило Бајагиќ
* Влатко Стефановски
* Црвено јабука
* Ѓаволи
* Јован Колунџија
* Северина
* Зоран Предин
* Тања Рибич
* Здравко Чолиќ
Кабинет на Соединетите Американски Држави

Кабинет на Соединетите Американски Држави (англ. ''United States Cabinet'') или Кабинет на претседателот (англ. ''President's Cabinet'') — тело составено од високи функционери на извршната власт во Федералната влада на САД. Тоа е официјално советодавно тело на претседателот на Соединетите Американски Држави. Претседателот претседава со состаноците, но формално не е член на Кабинетот. Шефовите на одделите, именувани од претседателот и потврдени од Сенатот, се членови на Кабинетот, а вршителите на должности, исто така, учествуваат на состаноците на кабинетот, без разлика дали се официјално предложени за потврда во Сенатот. Претседателот, за членови на Кабинетот може да назначи шефови на други агенции и членови на Извршната канцеларија на претседателот кои не се потврдени од Сенатот.
Кабинетот нема колективни извршни овластувања, не функционира самостојно и не треба да гласа. Составен е од 24 членови (25 вклучувајќи го и потпретседателот): 15 шефови на оддели и девет членови на ниво на кабинет. Кабинетот се состанува со претседателот во просторија соседна на Овалната соба. Со исклучок на американскиот јавен обвинител и претходно генералниот директор на поштата на САД, сите членови на кабинетот - шефови на органи на централната власт - се нарекуваат „секретари“ (анг. ''Secretary''), што во владиниот систем на САД одговара на позицијата на министер.
Претседателот на САД може да разрешува членови на Кабинетот без претходно одобрение од Сенатот, што било потврдено од страна на Врховниот суд на Соединетите држави во случајот ''Маерс против''''Соединетите Американски Држави'' (1926. Претседателот има овластување да го организира кабинетот, како и да основа комисии. Како и сите федерални јавни службеници, членовите на Кабинетот се предмет на импичмент од Претставничкиот дом и сослушување во Сенатот за „предавство, поткуп или други високи кривични дела и прекршоци“.
Уставот на Соединетите Држави експлицитно не предвидува создавање на Кабинет. Улогата на Кабинетот, според клаузула од Уставот е давање совети на претседателот. Исто така, Дваесет и петтиот амандман го овластува потпретседателот, заедно со мнозинството од раководителите на извршните оддели, да го прогласат претседателот за „неспособен да ги извршува овластувањата и должностите на неговата функција“. Раководителите на извршните оддели - доколку ги исполнуваат условите - се во редица за наследување на претседателот во такви случаи.
Првиот кабинет го составил Џорџ Вашингтон, првиот претседател на Соединетите Американски Држави, со назначување четворица негови најблиски соработници: државниот секретар Томас Џеферсон, секретарот за финансии Александар Хамилтон, секретарот за војна Хенри Нокс и државниот обвинител Едмунд Рандолф. Потпретседателот Џон Адамс не бил вклучен во Кабинетот на Вашингтон бидејќи таа позиција тогаш се сметала за законодавен службеник (претседател на Сенатот). Дури во 20 век, потпретседателите биле постојано вклучувани како членови на Кабинетот и почнале да се сметаат првенствено како членови на извршната власт.
1 Поврзано
* Кабинет на Обединетото Кралство
Шпански Ниски Земји

Шпански Ниски Земји (шпански: Países Bajos Españoles; холандски: Spaanse Nederlanden; француски: Pays-Bas espagnols; германски: Spanische Niederlande) ― Хабсбуршки Ниски Земји управувани од шпанскиот огранок на Хабсбуршката династија во периодот од 1556 до 1714 година. Тие биле мноштво поседи на Светото Римско Царство во Ниските Земји одржувани во личен сојуз од шпанската круна (наречена и Хабсбуршка Шпанија). Овој регион го опфаќал најголемиот дел од денешните држави Белгија и Луксембург, како и делови од северна Франција, јужна Холандија и западна Германија со главен град Брисел. Фландриската армија добила задача да ја брани територијата.
По смртта на Марија Бургундска во 1482 година, царските феуди на поранешните Бургундски Ниски Земји ги наследила Австриската Хабсбуршка династија. Седумнаесетте провинции го сочинувале јадрото на Хабсбуршките Ниски Земји кои по абдикацијата на царот Карло V во 1556 година преминале во владение на шпанските Хабсбурзи. Откако во 1581 година дел од Ниските Земји се отцепил и била создадена независната Холандска Република, остатокот од областа останал под шпанска власт до Војната за шпанското наследство.
1 Поврзано
* Историја на Шпанија
Андреј Јуродивен

Андреј Јуродивен (познат и како Андреј Константинополски; |Ἀνδρέας ὁ Σαλός; умрел во 936 година) ― човек кој е сметан за светец од православната црква и е почитуван како јуродивен човек.
Андреј, по потекло Словен, бил роб на Теогност, кој служел како телохранител во Константинопол. Подоцна, тој решил да стане јуродивен човек, живеејќи ја својата цел со понизност и трпение.
Според одредени извори, Андреј имал видување за Пресвета Богородица во црквата „Пресв. Богородица“ во Цариград, додека градот бил опкружен со непријателски трупи (според некои извори, муслимански Арапи).
Андреј и неговиот ученик Епифан посведочиле дека ја виделе Светата Дева опкружена со многу ангели и светци, како се моли и го проширува својот омофор (покров) над верниците. По оваа визија, Константинопол бил спасен кога неговите напаѓачи се повлекле. Таа визија и избегнувањето на уништувањето на Константинопол што му се припишува го поттикнало создавањето на еден од најпознатите православни празници: празникот Покров на Богородица.
Андреј починал во 936 година. Неговиот спомен го одбележуваат православните заедници на 15 октомври (стар календар на 2 октомври). Најраниот ракопис на неговата хагиографија на грчки, ''Животот на Андреј Јуродивен'', е дело во Минхен со унцијално писмо од 10 век. Делото е преведено и на грузиски и словенски.
1 Поврзано
* Јуродивост
* Покров на Пресвета Богородица
Ипратропиум бромид

Ипратропиум бромид е лек кој се користи за лекување на хронична опструктивна белодробна болест и срцеви аритмии. Во терапијата на бронхијална астма, ипратропиум бромид, како и другите антагонисти на мускарински рецептор, речиси и да не се користи повеќе.
Ипратропиум бромид е четвртично амониумско соединение и дериват на атропин, кој може да се произведе полусинтетички или целосно синтетички со ''N''-алкилација. Како активна супстанција се користи само солта со бромид како контрајон.
1 Клинички информации
Како антихолинергик, ипратропиум бромид ја блокира активацијата на мускаринскиот ацетилхолин рецептор преку конкурентен антагонизам. Се користи со инхалација, на пример како аеросол со одредена доза, тој делува првенствено локално и спречува стегање на бронхијалните мускули. Како четвртично соединение, ипратропиум бромидот слабо се апсорбира во споредба со терциерните соединенија на амониум. Сепак, ова е пожелно во терапијата со цел да се избегнат централните ефекти на парасимпатолитиците, како што се инхибиција на бронхијална секреција или парализа на цилијарниот епител на дишните патишта.
1.1 Несакани ефекти
Ретко, може да се појави уринарна ретенција, зголемување на интраокуларниот притисок кај глауком со затворен агол и срцеви аритмии. Во 2008 година, беше спроведена анализа врз основа на набљудувања кои покажаа дека употребата на лекови кои содржат ипратропиум бромид може да го поттикне развојот на срцеви и мозочни удари. Ова покажа зголемување на релативниот ризик од такви несакани ефекти за 50%. Сепак, првичното ниво на апсолутниот број случаи, а со тоа и на апсолутниот број на нови случаи беше ниско. Сепак, додека конечно не се разјасни безбедноста на активната супстанција, се препорачува пациентите со соодветни ризици да бидат редовно следени.
1.2 Интеракции
Ефектот на ипратропиум бромид може да се зголеми ако истовремено се земаат β-симпатомиметици и деривати на ксантин, како што е теофилин.
1.3 Контраиндикација
Во случај на следниве болести, внесот треба да се избегнува:
* Механичка стеноза (стеснување на гастроинтестиналниот тракт)
* мегаколон (зголемено дебело црево)
* акутен пулмонален едем (прекумерно задржување на вода во белите дробови)
* церебрална склероза (акутни заболувања на мозочното ткиво)
* тахиаритмии (срцеви аритмии со значително зголемен пулс)
* глауком со затворен агол
Активната состојка не смее да се зема за време на доењето или во последните три месеци од бременоста.
2 Фармаколошки информации
Почетокот на дејството со инхалативна употреба се јавува по околу пет минути и времетраењето на дејството е околу четири до шест часа. Покрај тоа, ипратропиум бромид има голем терапевтски опсег. Кога се користи со инхалација, не се очекуваат сериозни антихолинергични симптоми од предозирање. Сепак, предозирањето при системска употреба може да предизвика симптоми за кои е потребен третман, како што се тахикардија, уринарна инхибиција или парализа на цревата. Како противотрови (антидот) во тој случај се користат холинергици како пиридостигмин или неостигмин.
3 Поврзано
* окситропиум бромид
* тиотропиум бромид
4 Наводи
Хидралазин

Хидралазин — лек со дејство на ширење на крвните садови (вазодилататор) кој се користи при нарушувања на висок крвен притисок за време на бременост или при срцева слабост. Хидралазин предизвикува релаксација на клетките на мазната мускулатура во артериите и артериолите и нивно ширење, поради што доаѓа до опаѓање на периферниот отпор. Како резултат на тоа, доаѓа до намалување крвниот притисок (дијастолниот повеќе отколку систолниот).
Хидралазин е вклучен во списокот на есенцијални лекови на СЗО.
1 Фармакодинамиката
Хидралазин како и дихидралазин, ги релаксира мазните мускулни клетки на крвните садови, предизвикувајќи ширење на артериите и артериолите (вазодилатација), што резултира со намалување на периферниот отпор. Ова го намалува крвниот притисок и систолното оптоварување на срцето (анг. afterload).
Рефлексна тахикардија, губење на апетит, гадење и повраќање, дијареа, запек, формирање на едем, ринитис и, ретко, промени на кожата слични на лупус еритематозус може да се појават како несакани ефекти. Последните се реверзибилни по одвикнувањето од лекот.
2 Фармакокинетика
По орална администрација, хидралазин речиси целосно се апсорбира, но биорасположивоста е само 25-30% поради ефектот на првиот премин (анг. first pass effect) во црниот дроб. Максималните нивоа во плазмата се постигнуваат по 0,5 до 2 часа, времетраењето на дејството е два до шест часа. Разградбата на хидралазин се одвива околу 90% во црниот дроб преку хидроксилација и ''N'' - ацетилација. Метаболитите се излачуваат преку бубрезите заедно со непроменет хидралазин.
3 Наводи
Јулијана Лазаревска

Јулијана Лазаревска, позната и како Јулијана Муромска, (1530 — 10 јануари 1604) ― светица во православната црква. Таа е родена во Москва, во семејството на Јустин и Стефанида Недјурев, а се омажила за Георгија Осоргин, сопственик на селото Лазарево, во близина на Муром. Таа живеела праведен живот, посветувајќи се на помагање на сиромашните и сиромашните луѓе.
Нејзиниот живот се смета за пример на лаик кој живее во светот, бидејќи секој може да му угоди на Бога не само со повлекување од светот во монашка ќелија, туку и во семејството, среде грижата за децата, брачниот другар и членовите на домаќинството.
Денот на светата Јулијана Лазаревска, православната црква го празнува на 2 јануари по нов стил и на 15 јануари по стар стил.
Нејзиниот потомок, Јулијана Осоргина, била мајка на Серж Шмеман.
Постои парохија на Западно-американската епархија на Руската православна црква надвор од Русија наречена „Православна црква Света Јулијана Лазаревска“.
1 Поврзано
* Православие
* Руска православна црква
Света Флорентина

Флорентина Картагинска (починала околу 612 година) ― светица почитувана од католичката црква. Родена кон средината на шестиот век во Спартариска Картагина, Спанија, Римска Империја, таа и нејзиното семејство биле активно ангажирани во ширење на христијанството.
Флорентина била сестра на тројца ибериски епископи во времето на визиготското владеење (Леандер, Исидор Севилски и Фулгентиј). Таа била помлада од нејзиниот брат Леандер, подоцна Севилски архиепископ, но постара од Исидор, кој го наследил Леандер како архиепископ на истата столица. Сите четворица се прогласени за светци од католичката црква.
Губејќи ги своите родители на рана возраст, таа била ставена под старателство на нејзиниот брат Леандер, кој оттогаш имал монашки завети, а токму преку неговото влијание Флорентина го прифатила аскетскиот живот. Таа поврзала со себе голем број девици, кои исто така сакале да го напуштат светот и ги образувала во религиозна заедница. Подоцнежните извори наведуваат дека нивното седиште бил манастирот „Св. Марија де Вале“ во близина на Астигис (денешна Есиха), чиј град нејзиниот брат Фулгентиј бил епископ. Подоцна станала игуменија на заедницата.
Некаде пред 600 година, нејзиниот брат Леандер, кој починал или во 600 или 601 година, напишал за нејзино водство досегашното дело кое се занимава со владеењето на животот на калуѓерка и со презирот кон светот. Во него авторот ги поставува правилата според кои затворените посветени девици треба да го регулираат својот живот. Тој силно ги советува да избегнуваат меѓудејства со жените кои живеат во светот и со мажите, особено со младите; препорачува строга воздржаност во јадењето и пиењето, дава совети за читање и медитација на Светото Писмо, заповеда еднаква љубов и пријателство за сите што живеат заедно во заедницата и искрено ја поттикнува својата сестра да остане верна на својата света состојба.
Флорентина го регулирала својот живот по совет на својот брат, со жар навлегла во духот на религиозниот живот, а по нејзината смрт била удостоена како светица. Таа умре некаде на почетокот на седмиот век.
1 Почитување
Фиренца е почитувана како заштитничка на епископијата во Пласенсија. Нејзиниот празник се паѓа на 20 јуни. Таа е пишана под името Флорентија во римската маченичка наука, но Флорентина е без сомнение правилниот облик.
Дел од нејзините коски биле погребани во катедралата во Мурсија, каде што и понатаму се почитуваат. Сепак, повеќето нејзини останки се зачувани во Берзокана, каде што е почитувана како и нејзиниот брат Фулгентиј.
Филип Агирски

Свети Филип Агирски ― ранохристијански исповедник. Постојат две напоредно приказни за овој светец кои ги наведуваат можните датуми во кои живеел овој светител. Традиционално, преку списите на Свети Атанасиј, се тврди дека Филип Агирски е светец од 1 век, роден во 40 година во Кападокија (денешна Турција) и починал на 12 мај 103 година.
Друга неодамнешна студија вели дека е роден од татко Сириец во Тракија на непознат датум во 5 век, чии постари браќа се удавиле додека ловеле риба. Филип бил познат како „апостол на Сицилијанците“, бидејќи бил првиот христијански мисионер што го посетил тој остров. Ништо друго со сигурност не може да се каже за него.
Неговиот празник е 12 мај, и тој е природно, светец заштитник на градот Агира, Сицилија и на градот Зебуч, Малта, тој е славен и во градот Лимина, Сицилија, каде што тој исто така живеел. Наводно, неговите мошти биле откриени во црквата посветена на него во Агира. Филип е еден од светците заштитници на специјалните сили на Војската на Соединетите Држави и исто така познат по неговата моќ да извршува егзорцизам.
Зосима Палестински

Зосима Палестински (|Ζωσιμᾶς, Зосимас) (палестински арапски: زوسيموس الفلسطيني), ― палестински светец. Неговиот празник е на 4 април.
1 Животопис
Зосима е роден во втората половина на петтиот век, за време на владеењето на римскиот император Теодосиј II. Се замонашил во еден манастир во Палестина на многу млад, стекнувајќи углед на голем старешина и аскет. На педесет и три години, сега јеромонах, се преселил во многу строг манастир сместен во пустината близу реката Јордан, каде што го поминал остатокот од својот живот.
Тој е најпознат по неговата средба со Марија Египетска (празнувана на 1 април). Обичај бил во тој манастир сите браќа да излегуваат во пустината четириесет дена од Великиот пост, поминувајќи го времето во пост и молитва и не се враќаат до Цветници. Талкајќи во пустината, ја сретнал Марија, која му ја раскажала својата животна приказна и го замолила да се сретне со неа следната година на Велики четврток на брегот на Јордан, за да ѝ се причести. Тој го направи тоа и третата година повторно дојде кај неа во пустината, но откри дека таа умрела и ја закопа. За Зосима се вели дека живеел речиси сто години.
Сè што знаеме за животот на Зосим доаѓа од ''Житие на Света Марија Египетска'', запишана од Софрониј, кој бил Ерусалимски патријарх од 634 до 638 година. Софрониј ја засновал својата работа на усна традиција што ја слушнал од монасите во Палестина. Ова житие традиционално е читано како дел од Утрената на Големиот канон на Андреј Критски, на петтиот четврток од Великиот пост.
Приказната споделува многу сличности со онаа снимена во западната црква како приказна за Марија Магдалена, со Зосима преименуван во Максимин, како што е раскажано во ''Златната легенда'' и на други места. Фреската илустрирана од Џото и неговата работилница во Асизи ја покажува оваа верзија.
Базелски мир

Базелскиот мир од 1795 година се состои од три мировни договори кои ги склучила Франција за време на Француската револуција.
* Мировен договор со Прусија (претставувана од Карл Август фон Харденберг) на 5 април;
* Мировен договор со Шпанија (претставувана од Доминго д'Ириарте ) на 22 јули, со кој завршила Пиринејската војна;
* Мировен договор со Ландграфството Хесен-Касел (претставувано од Фридрих Сигизмунд Вајц фон Ешен) на 28 август, со што завршила фазата на Француските револуционерни војни против Првата коалиција.
Со голема дипломатска мудрост, договорите на Франција ѝ овозможиле еден по еден да ги задоволи и да ги подели своите непријатели од Првата коалиција. Потоа, револуционерна Франција се истакнала како голема европска сила.
Првиот договор, на 5 април 1795 година меѓу Франција и Прусија, бил предмет на дискусија од 1794 година. Во тајност, Прусија ја признала француската контрола врз западниот брег на Рајна. Франција ѝ ги отстапила сите земји источно од Рајна освоени во војната.
Прусија се придржувала на договорот од Базел до 1806 година, кога се приклучила на Четвртата коалиција.
Во вториот договор, на 22 јули, Шпанија на Франција ѝ ги отстапила источните две третини од островот Хаити во замена за задржување на Гипускоа.
1 Поврзано
* Цисрајнска Република
2 Наводи
***
Петар Патрикиј (9 век)

Петар ― висок римски воен командант на крајот на 9 век, кој подоцна станал монах и црквата го прогласила за светец. Тој е прославуван на 1 јули.
1 Живот
Петар е познат само од месецослови. Тој бил син на патрикијот Константин, кој според делото „''Константинополски синаксар''“ (''Synaxarium Constantinopolitanum'') бил на положбата стратег. Петар е роден за време на заедничкото владеење на Ирина Атинска и нејзиниот син Константин VI (780–796).
Петар, исто така, имал чин на патрикиј и служел како командант на елитниот полк на дворските схоли (Scholae Palatinae) за време на единственото владеење на Ирина Атинска и како командант на полкот иканати под нивниот наследник, Никифор I. Се борел во катастрофалната Битка кај Плиска во 811 година и бил заробен заедно со 50 други офицери од Бугарите. Петар успеал „чудесно“ да побегне со помош на Јован Богослов, се замонашил на Битински Олимп, заедно со Јоаникиј Велики, со кого живеел заедно како негов ученик 34 години. По смртта на Јоаникиј во 846 година, Петар се вратил во Константинопол, каде изградил црква во четвртот Евандру. Тој живеел во колиба во близина и умрел осум години подоцна, на јули 854 година. Вистинитоста на неговиот живот по 811 година е доведена во прашање од страна на Џон Вортли, кој го смета неговиот монашки живот за легенда.
Родолф Гиланд предложил идентитет со истоимениот патрикиј, спомнат во историјата на Теофан Исповедник, кој учествувал во соборувањето на Ирина во 802 година и кој во 809 година го смирил армискиот бунт против Никифор. Меѓутоа, оваа личност според Теофан е убиена кај Плиска.
Волф Тон

Теобалд Волф Тон, постхумно познат како Волф Тон (|Bhulbh Teón; 20 јуни 1763 година19 ноември 1798), бил еден од најистакнатите ирски револуционери и еден од основачките членови на друштвото Обединети Ирци во Белфаст и Даблин, републиканско друштво кое се залагало да стави крај на британското владеење во Ирска. Во текот на својата политичка кариера, Тон бил вклучен во многу воени ангажмани против британската морнарица. Бил активен во зближувањето на ирските католици и протестанти во Обединетата кауза и во барањето на француска помош за општо востание. Во ноември 1798 година, при неговиот втор обид со француска флота да се истовари во Ирска, бил заробен од британските поморски сили. Ирскиот бунт веќе бил задушен. Тон умрел пред закажаното погубување, веројатно, како што веруваат денешните историчари, од своја рака.
Следните генерации, Тон го сметаат за татко на ирскиот републиканизам. На неговиот гроб во Боденстаун (Килдер) се одржуваат комеморации секоја година.
Герасим Јордански

Герасим Јордански (|Γεράσιμος Ἰορδανίτης, Игумен Герасим, Светиот праведен отец Герасим Јордански) ― христијански светец, монах и игумен од 5 век од новата ера.
1 Животопис
Герасим е роден во богато семејство во римската провинција Ликија, јужниот дел на Мала Азија, но го оставил семејното богатство и световните работи за да се замонаши. Тој заминал во областа Тебаид во египетската пустина, подоцна повторно се враќа во својата родна Ликија. Околу средината на 5 век Свети Герасим отишол во Палестина и се населил во пустината во близина на реката Јордан. Таму основал манастир и станал познат по својот праведен живот на аскетство и молитва. Се смета дека присуствувал на Четвртиот вселенски собор во Халкедон во 451 година.
Приказната за Герасим и лавот, кога светецот го скротил животното отстранувајќи му трн од шепата и го научил на послушност, стана широко позната во христијанскиот свет. Зачувана е напоредна приказна за Свети Јероним, но, како што се тврди, приказната за Јероним може да потекнува од мешањето со подвизите на Герасим, бидејќи Јероним на подоцнежниот латински е Геронимус.
Свети Герасим Јордански се упокоил во 475 година (или, според други извори, 451 година). Неговиот празник е славен на 4 март од православната црква и на 5 март од римокатоличката црква.
2 Манастир „Св. Герасим Јордански“
Православниот манастир Деир Хајла во близина на Ерихон го одбележува споменот на Свети Герасим, чија лавра била во близина. Историјата на манастирот е исто така поврзана со друг христијански наратив. Се вели дека Светото семејство нашло засолниште во една пештера овде за време на нивното бегство од Ирод Велики. На местото каде што се верува дека Светото семејство ја поминало ноќта била изградена подземна капела.
3 Химни
* Тропар - Тон 1
''Жител на пустината и ангел во телото, / ти се покажа чудотворец, богоносен отец наш Герасим.'' ''/ Небесни дарови примивте со пост, бдение и молитва: / исцелувајќи ги болните и душите на оние што ве привлекува кон вас.'' ''/ Слава на Оној што ти даде сила!'' ''/ Слава на Оној што ти подари круна!'' ''/ Слава на Оној Кој преку тебе на сите им дава исцеление!''* Кондак - Тон 4
''Татко, си изгорел со небесна љубов, / ја претпочиташ суровоста на пустината Јордан пред сите задоволства на светот.'' ''/ Затоа, до смрт ти служеше див ѕвер; умре во послушание / во тага на твојот гроб.'' ''/ Така Бог те прослави, / и кога ќе Му се молиш / спомни нè, оче Герасим''.