Операција „Бура“

Операција „Бура“ (српскохрватски: ''Operacija Oluja, Операција Олуја'') — последната голема битка од Хрватската војна за независност и главен фактор за исходот од Босанската војна. Операцијата завршила со одлучувачка победа за Хрватската армија (ХА), која нападнала фронт од 630 километри против самопрогласената Република Српска Краина (РСК) и стратешка победа за Армијата на Република Босна и Херцеговина (АРБиХ). ХА била поддржана од хрватската специјална полиција која напредувала од планината Велебит, а АРБиХ се наоѓала во кај Бихаќ, во задниот дел на Армијата на Република Српска Краина (АРСК). Битката, започната за враќање на хрватската контрола врз територија - што претставува 18,4% од територијата што ја барала - и бошњачката контрола врз Западна Босна, била најголемата копнена битка што се случила во Европа помеѓу крајот на Втората светска војна и руската инвазија на Украина во 2022 година. Операцијата „Бура“ започнала во зори на 4 август 1995 година и била прогласена за завршена вечерта на 7 август, и покрај значителните операции против отпорот кои траеле до 14 август.
Операцијата „Бура“ претставува стратешка победа во Босанската војна, со која ефикасно се ставило крај на опсадата на Бихаќ и се ставиле ХА, Хрватскиот совет за одбрана (ХВО) и АРБиХ во позиција да го променат воениот баланс на моќ во Босна и Херцеговина преку последователната операција „Маестрал 2“. Операцијата била замислена врз основа на напредувањето на ХА и ХВО направени за време на операцијата „Лето 95“, кога биле добиени стратешки позиции што овозможиле брзо заземање на главниот град на РСК, Книн, и врз постојаното вооружување и обука на ХА од почетокот на Хрватската војна за независност, кога РСК била создадена за време на Српската револуција и интервенцијата на Југословенската народна армија. Самата операција следела по неуспешна мировна мисија на Обединетите нации (ООН) и дипломатски напори за решавање на воениот судир.
Стратешкиот успех на ХА и АРБиХ била резултат на низа подобрувања на самите армии и клучни пробиви направени на позициите на АРСК кои последователно биле искористени од ХА и АРБиХ. Нападот не бил веднаш успешен во сите точки, но заземањето на клучните местоположби довело до колапс на командната структура на АРСК и целокупната одбранбена способност. Заземањето на Босанско Грахово од страна на ХА, непосредно пред операцијата, и напредувањето на специјалната полиција кон Грачац, го направиле речиси невозможно да се одбрани Книн. Во Лика, две гардиски бригади брзо ја пресекле областа што ја држела АРСК, на која ѝ недостасувало тактичка длабочина и мобилни резервни сили, и тие изолирале жаришта на отпор, позиционирале мобилни сили за одлучувачки северен продор во зоната на одговорност на Карловачкиот корпус (АОР) и ја турнале АРСК кон Бановина. Поразот на АРСК кај Глина и Петриња, по тешка одбрана, го поразил и Банискиот корпус на АРСК, бидејќи неговата резерва била прикована од АРБиХ. РСК се потпирала на војските на Република Српска и Југославија како своја стратешка резерва, но тие не интервенирале во битката. САД, исто така, одиграле улога во операцијата со тоа што ја насочиле Хрватска кон фирмата за воени консултантски услуги, „''Military Professional Resources''“, која потпишала договор лиценциран од Пентагон за советување, обука и обезбедување разузнавачки информации на хрватската армија.
ХА и специјалната полиција имале 174-211 убиени или исчезнати лица, додека АРСК имала 560 убиени војници. Исто така, биле убиени и четворица мировници на ОН. ХА заробила 4.000 воени затвореници. Бројот на смртни случаи на српски цивили е спорен - Хрватска тврди дека 214 биле убиени, додека српските извори наведуваат 1.192 убиени или исчезнати цивили. Хрватското население со години претходно било подложено на етничко чистење во областите што ги држела АРСК од страна на бунтовничките српски сили, при што се проценува дека 170.000-250.000 биле протерани и стотици убиени. За време и по офанзивата, околу 150.000-200.000 Срби од областа порано држена од АРСК побегнале, а хрватските сили извршиле разни злосторства врз некои од преостанатите цивили таму. На 4 август, властите на РСК наредиле евакуација на населението во областите Северна Далмација и Лика, по што следеле во Глина и Вргинмост на 6 август. Хрватското српско население кое побегнало, формирало едно од најголемите бегалски популации во Европа.
Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија (МКТЈ) подоцна им судел на тројца хрватски генерали обвинети за воени злосторства и учество во заеднички злосторнички потфат со цел протерување на српското население од Хрватска, иако сите тројца на крајот биле ослободени, а трибуналот ги отфрлил обвиненијата за злосторнички потфат. МКТЈ заклучил дека операцијата „Бура“ не била насочена кон етнички прогон, бидејќи цивилите не биле намерно целени. МКТЈ изјавил дека хрватската армија и Специјалната полиција извршиле голем број злосторства против српското население по артилерискиот напад, но дека државното и военото раководство не биле одговорни за нивното создавање и организација и дека Хрватска немала специфична намера да го расели српското малцинство во земјата. Сепак, Хрватска усвоила дискриминаторски мерки за да им го отежни враќањето на Србите. „Хјуман рајтс воч“ објавил дека огромното мнозинство од злоупотребите за време на операцијата биле извршени од хрватските сили и дека злоупотребите продолжиле во голем обем со месеци потоа, што вклучувало погубувања на српски цивили и палење и уништување на српски имот. Во 2010 година, Србија поднела контратужба против Хрватска пред Меѓународниот суд на правдата (МСП), тврдејќи дека офанзивата претставува геноцид. Во 2015 година, судот пресудил дека ниту Србија ниту Хрватска не прикажале доволно докази дека која било од страните извршила геноцид, со што ги отфрлил двата случаи.
1 Позадина
Во Југославија се појавила криза со слабеењето на комунистичките држави во Источна Европа кон крајот на Студената војна. Во Хрватска, регионалниот огранок на Сојузот на комунисти на Југославија, Сојузот на комунисти на Хрватска, ја изгубил својата идеолошка моќ. Републиките Словенија и Хрватска започнале да се залагаат за децентрализација. Србија, предводена од Слободан Милошевиќ, се придржувала кон централизмот и еднопартиското владеење. По серијата улични протести наречени антибирократски револуции од неговите поддржувачи во 1988-89 година, била соборена владата на Социјалистичка Република Црна Гора, како и владите на српските автономни покраини Војводина и Косово, заменувајќи ги нивните лидери со сојузници на Милошевиќ, по кое Хрватска и Словенија се свртеле против него.
На 8 јули 1989 година, во Книн се одржал голем српски националистички митинг, за време на кој биле прикажани транспаренти со закани за интервенцијата на Југословенската народна армија (ЈНА) во Хрватска, како и четничка иконографија. За време на Втората светска војна во Југославија, тие дејствувале како „легални“ помошни сили под контрола на Оската, и повеќето историчари кои го разгледувале ова прашање ги сметаат четничките злосторства врз муслиманите и Хрватите во овој период како геноцид. Во есента 1989 година, српската влада извршила притисок врз хрватската влада да дозволи серија српски националистички собири во земјата. Српските медиуми и разни српски интелектуалци започнале да го нарекуваат хрватското раководство како „усташко“ и започнале да се повикуваат на геноцидот и други злосторства извршени од усташите помеѓу 1941 и 1945 година. Српското политичко раководство ја одобрило реториката и го обвинила хрватското раководство дека е „слепо националистичко“ кога се започнало да се спротиставува. На 4 март 1990 година, 50.000 Срби се собрале на Петрова Гора и извикувале негативни ставови насочени кон Фрањо Туѓман, скандирале „Ова е Србија“ и изразиле поддршка за Милошевиќ. Туѓман се истакнал како дисидент кој се залагал за независност, а неговото водство делумно се темелело на антисрпска реторика и симболи.
Во април-мај 1990 година, десничарската, пронезависна Хрватска демократска заедница (ХДЗ) на Туѓман победила на првите повеќепартиски избори во Хрватска. Изборната победа на ХДЗ предизвикала збунетост кај голем дел од населението на хрватските Срби, кои го споредле повторното оживување на хрватскиот национализам преку враќањето на фашистичкиот усташки режим, кој владеел со марионетската држава на Оската позната како Независна Држава Хрватска за време на Втората светска војна. Ова, пак, поттикнало пораст на српскиот национализам во многу заедници на хрватските Срби, што било охрабрено од владата на Социјалистичка Република Србија, предводена од Милошевиќ. Истакнати членови на владата на РСК, вклучувајќи ги Милан Бабиќ и Милан Мартиќ, подоцна сведочеле дека Белград водел пропагандна кампања прикажувајќи ги Србите во Хрватска како да се под закана за геноцид од страна на хрватското мнозинство. Владата предводена од ХДЗ промовирала традиционалистичка и ексклузивна претстава за Хрватска како хрватска држава во која Србите станале непожелни. Многу Срби биле отстранети од бирократските системи и полицијата и заменети со етнички Хрвати, двојазичните сообраќајни знаци биле отстранети дури и во областите со мнозинско српско население, а усташките симболи понекогаш биле обновувани.
На 14 мај 1990 година, оружјето на Територијалната одбрана на Хрватска, во регионите со хрватско мнозинство, било одземено од Југословенската народна армија (ЈНА). Во август 1990 година, во Хрватска се случил бунт познат како Балванска револуција, центриран во областите претежно населени со Срби во далматинската заднина околу градот Книн, како и во делови од регионите Лика, Кордун и Бановина, и населби во источна Хрватска со значително српско население. Областите последователно биле формирани во меѓународно непризнаена квази-држава, Република Српска Краина (РСК), а откако ја прогласила својата намера да се отцепи од Хрватска и да се придружи на Република Србија, Владата на Република Хрватска ја прогласила РСК за бунтовничка.
На 22 декември 1990 година бил ратификуван нов хрватски устав, со кој се отфрлил комунистичкиот еднопартиски систем, се усвоил либерално-демократски устав и се отстранила етикетата „социјалистичка“ од името на земјата, со што земјата станала позната како Република Хрватска. Србите биле деградирани од уставна нација во национално малцинство. Главната српска политичка партија во Хрватска, Српската демократска партија (СДС), започнала со изградба на својот национален владин ентитет за да ги зачува правата што Србите ги сметале за одземени и да го зацврсти суверенитетот на хрватските Срби. На 1 април 1991 година, Српскиот национален совет прогласил дека ќе се отцепи од Хрватска. Собранието на Краина прогласило дека „''територијата на Краина е дел од обединетата територија на Република Србија'' според устав“.
Помеѓу август 1990 и април 1991 година биле пријавени над двесте вооружени инциденти во кои биле вклучени бунтовничките Срби и хрватската полиција. Бидејќи ЈНА сè повеќе ја поддржувала РСК, а хрватската полиција се покажала неспособна да се справи со ситуацијата, била формарена Хрватската национална гарда (ХНГ) во мај 1991 година. ХНГ била преименувана во Хрватска армија (ХА) во ноември. Воспоставувањето на војската на Хрватска било попречено од ембаргото за оружје на ОН воведено во септември.
Судирот ескалирал до март 1991 година, што резултирало со започнување на Хрватската војна за независност. Во јуни 1991 година, Хрватска ја прогласила својата независност, а Југославија се распаднала. Следел тримесечен мораториум на декларациите на Хрватска и РСК, по што одлуката стапила на сила на 8 октомври. Последните месеци од 1991 година биле одбележани со најжестоките борби од војната, кои кулминирале со нападот на касарната, опсадата на Дубровник, и битката за Вуковар. Во ноември 1991 година, Арбитражната комисија на Мировната конференција за Југославија, предводена од Роберт Бадентер, заклучила на барање на лордот Карингтон дека СФР Југославија е во процес на распаѓање, дека српското население во Хрватска и Босна нема право на самоопределување во форма на нови држави и дека границите меѓу републиките треба да бидат признати како меѓународни граници. Во јануари 1992 година, претставници на Хрватска, ЈНА и Обединетите нации (ОН) постигнале договор за спроведување на Венсовиот план, наменет за запирање на борбите.
Со завршувањето на серијата неуспешни прекини на огнот, Силите за заштита на Обединетите нации (УНПРОФОР) биле распоредени во Хрватска за да го надгледуваат и одржуваат договорот. Нивното распоредување влегло во фаза на застој како што судирот прераснал во статичко рововско војување, а ЈНА наскоро се повлекла од Хрватска во Босна и Херцеговина, каде што се очекувало нов воен судир. Србија продолжила да ја поддржува РСК, но серија напредувања на Хрватската армија (ХА) вратиле мали области под хрватска контрола кога завршила опсадата на Дубровник, а операцијата Масленица резултирала со мали тактички придобивки. Како одговор на успесите на ХА, Армијата на Република Српска Краина (АРСК) повремено напаѓала голем број хрватски градови и села со артилерија и ракети.
Откако ЈНА се повлекла во Хрватска, нејзиниот персонал започнал со подготовка за формирање на нова армија на босанските Срби, бидејќи босанските Срби ја прогласиле Српската Република Босна и Херцеговина на 9 јануари 1992 година, пред референдумот за независност на Босна и Херцеговина од 29 февруари &#x2013; 1 март 1992 година. Референдумот подоцна бил наведен како изговор за Босанската војна. Босанските Срби поставиле барикади во главниот град Сараево и на други места на 1 март, а следниот ден биле регистрирани првите жртви од војната во Сараево и Добој. Во последните денови од март, армијата на босанските Срби започнала со гранатирање на Босански Брод, а на 4 април бил нападнат градот Сараево. До крајот на годината, армијата на босанските Срби - преименувана во Армија на Република Српска (АРС) по прогласувањето на државата Република Српска - контролирала околу 70% од Босна и Херцеговина. Тој процент нема да се промени значително во текот на следните две години. Иако војната првично ги спротивставила босанските Срби против несрпското население во земјата, таа се развила во тристран судир до крајот на годината, кога започнала Хрватско-бошњачката војна. РСК била поддржана во ограничена мера од Република Српска, која повремено спроведувала воздушни напади од Бања Лука и бомбардирала неколку градови во Хрватска.
Во овој период, РСК започнала кампања за етничко чистење против хрватските цивили. Во 1991 година, 84.000 Хрвати побегнале од територијата што ја држела Србија. Повеќето несрпски граѓани биле протерани до почетокот на 1993 година. Стотици Хрвати биле убиени, а вкупниот број на протерани Хрвати и други несрпски граѓани се движел од 170.000 според Меѓународниот кривичен суд до четвртина милион луѓе според Хјуман рајтс воч. До октомври 1993 година, УНХЦР проценил дека имало вкупно 247.000 хрватски и други несрпски раселени лица кои доаѓале од областите под контрола на РСК и 254.000 српски раселени лица и бегалци од остатокот од Хрватска, од кои околу 87.000 биле жители на заштитените подрачја на Обединетите нации (УНПА). До ноември 1993 година, помалку од 400 етнички Хрвати останале во заштитената област на Обединетите нации позната како Сектор Југ, додека дополнителни Хрвати останале во Сектор Север. УНХЦР известил дека во деловите на УНПА контролирани од Србите биле постојани кршењата на човековите права врз Хрватите и несрпското население. Некои од „властите“ на Србите од Краина продолжиле да бидат меѓу најфлагрантните сторители на кршења на човековите права врз преостанатото несрпско население, како и врз Србите кои не се согласувале со националистичката политика. Кршењата на човековите права вклучувале убиства, исчезнувања, тепања, малтретирање, присилно преселување или прогонство, со цел да се обезбеди српска доминација во областите.
Во 1991 година, 70.000 Срби биле раселени од хрватската територија. Во овој период, Србите што живееле во хрватските градови, особено оние во близина на фронтовските линии, биле подложени на различни форми на дискриминација, од отпуштање од работа до поставување бомби под нивните автомобили или куќи. Во 1993 година, УНХЦР, исто така, известил за постојана серија злоупотреби врз Србите во областите под контрола на хрватската влада, што вклучувало убиства, исчезнувања, физичко малтретирање, нелегално притворање, малтретирање и уништување на имот. Хрватските сили, исто така, се вклучиле во етничко чистење врз Србите во источна и западна Славонија и делови од регионот Краина, иако во поограничен обем, а бројот на српски жртви бл помал од хрватските жртви на српските сили.
2 Вовед
Во ноември 1994 година, опсадата на Бихаќ, театар на операции во Босанската војна, влегла во критична фаза бидејќи АРС (Армија на Република Српска) и АРСК (Армија на Република Српска Краина) биле блиску до освојување на градот Бихаќ од Армијата на Република Босна и Херцеговина (АРБиХ). Тоа претставувало стратешка област и, од јуни 1993 година, Бихаќ станал едно од шесте Безбедни региони на Обединетите нации воспоставени во Босна и Херцеговина. Новинарот Маркус Танер цинично коментирал како Србите од „заштитената од ОН“ Краина го гранатирале Бихаќ, „безбедната зона на ОН“.
Администрацијата на Клинтон сметала дека неговото заземање од страна на српските сили ќе ја интензивира војната и ќе доведе до хуманитарна катастрофа поголема од која било друга во судирот до тој момент. Меѓу Соединетите Американски Држави, Франција и Обединетото Кралство постоела поделба во врска со тоа како да се заштити областа. САД повикале на воздушни напади против АРС, но Французите и Британците се спротивставиле на тоа, наведувајќи ги безбедносните проблеми и желбата да се одржи неутралноста на француските и британските трупи распоредени како дел од УНПРОФОР во Босна и Херцеговина. Од друга страна, САД не биле подготвени да испратат копнени трупи.
Од друга страна, Европејците признале дека САД имаат слобода да предложат воена конфронтација со Србите, потпирајќи се на европските сили да го блокираат секој таков потег, бидејќи францускиот претседател Франсоа Митеран ја обесхрабрувал каква било воена интервенција, помагајќи им во голема мера на српските воени напори. Францускиот став се променил откако Жак Ширак бил избран за претседател на Франција во мај 1995 година, вршејќи притисок врз Британците да усвојат и поагресивен пристап.
Негирањето на Бихаќ на Србите станало стратешки важно за Хрватска, а генералот Јанко Бобетко, началникот на хрватскиот Генералштаб, го сметал потенцијалниот пад на Бихаќ како крај на воените напори на Хрватска.
Во март 1994 година бил потпишан Вашингтонскиот договор, според кој било ставено крај на хрватско-бошњачката војна и на Хрватска ѝ биле обезбедени американски воени советници од „''Military Professional Resources Incorporated''“ (MPRI). Вклученоста на САД ја одразувала новата воена стратегија одобрена од Бил Клинтон во февруари 1993 година.
Бидејќи ембаргото за оружје на ОН сè уште било на сила, ''MPRI'' бил ангажиран наводно за да го подготви високото воено оружје за учество во програмата на НАТО, Партнерство за мир. ''MPRI'' обучувал офицери и персонал со високото воено оружје 14 недели од јануари до април 1995 година. Исто така, се шпекулирало во неколку извори, вклучувајќи статија во ''„Њујорк тајмс“'' од Лесли Вејн и во разни извештаи на српските медиуми, дека ''MPRI'' можеби и давал воени совети, планирање сценарија и сателитско разузнавање од американската влада на Хрватска, иако ''MPRI'', американски и хрватски претставници ги негирале таквите тврдења. Во ноември 1994 година, Соединетите Американски Држави еднострано го прекинале ембаргото за оружје против Босна и Херцеговина, со што всушност се дозволило снабдување со високо воено оружје додека пратките со оружје течеле низ Хрватска.
Вашингтонскиот договор, исто така, резултирал со серија состаноци меѓу хрватските и американските владини и воени претставници во Загреб и Вашингтон. На 29 ноември 1994 година, хрватските претставници предложиле да се нападне територијата што ја држеле Србите од Ливно во Босна и Херцеговина, со цел да се повлече дел од силите што го опсадувале градот Бихаќ и да се спречи заземањето на градот од страна на Србите. Бидејќи американските претставници не дале одговор на предлогот, хрватскиот Генералштаб ја наредил операцијата Зима '94 истиот ден, која требало да ја спроведат ХА и Хрватскиот совет за одбрана (ХСО) - главната воена сила на Херцег-Босна. Покрај придонесот кон одбраната на Бихаќ, нападот ја поместил линијата на контакт на ХА и ХСО поблиску до снабдувачките патишта на РСК.
Во 1994 година, Соединетите Американски Држави, Русија, Европската Унија (ЕУ) и ООН направиле обид да го заменат Вансовиот план, со кој се вклучил УНПРОФОР. Тие го формулирале Планот З-4, давајќи им на областите со српско мнозинство во Хрватска значителна автономија.
По бројни и често некоординирани промени на предложениот план, вклучително и протекување на неговите нацрт-елементи во печатот во октомври, Планот З-4 бил претставен на 30 јануари 1995 година. Ниту на Хрватска ниту на РСК не им се допаднал планот. Хрватска била загрижена дека РСК можеби ќе го прифати, но Туѓман сфатил дека Милошевиќ, кој на крајот ја донел одлуката во име на РСК, нема да го прифати планот од страв дека тоа ќе постави преседан за политичко решение во Косово - дозволувајќи ѝ на Хрватска да го прифати планот со мала можност за негово спроведување. РСК одбила дури да го прими планот.
Во декември 1994 година, Хрватска и РСК склучиле економски договор за обновување на патните и железничките врски, снабдување со вода и гас и користењето на дел од нафтоводот „Адрија“. Иако дел од договорот никогаш не бил спроведен, дел од автопатот Загреб &#x2013; Белград што минува низ територијата на РСК во близина на Окучани и нафтоводот биле отворени. По смртоносниот инцидент што се случил кон крајот на април 1995 година на неодамна отворениот автопат, Хрватска ја вратила целата територија на РСК во западна Славонија за време на операцијата „Блесок“, преземајќи целосна контрола врз територијата до 4 мај, три дена по почетокот на битката. Како одговор на тоа, АРСК го нападнала Загреб користејќи ракети М-87 Оркан со касетна муниција. Потоа, Милошевиќ испратил висок офицер на Југословенската армија да командува со АРСК, заедно со оружје, теренски офицери и илјадници Срби родени во областа на РСК кои АРСК ги регрутирала насилно.
На 17 јули, АРСК и ВРС започнале нов обид за освојување на Бихаќ со проширување на придобивките постигнати за време на операцијата „Пајак“. Овој потег им дал шанса на ХА да ги прошират своите територијални придобивки од операцијата „Зима '94“ со напредување од долината Ливно. На 22 јули, Туѓман и босанскиот претседател Алија Изетбеговиќ го потпишале Договорот за поделба за меѓусебна одбрана, дозволувајќи распоредување на ХА во голем обем во Босна и Херцеговина. ХА и ХСО брзо реагирале преку операцијата „Лето 95“ (|Ljeto '95), освојувајќи ги населениете места Босанско Грахово и Гламоч на 28-29 јули. Нападот одвлекол некои единици на АРСК подалеку од Бихаќ, но не толку колку што се очекувало. Сепак, тоа ја ставило ХА во одлична местоположба, бидејќи го изолирала Книн од Република Српска, како и од Југославија.
Кон крајот на јули и почетокот на август, имало уште два обида за воскреснување на Планот З-4 и економскиот договор од 1994 година. Разговорите предложени на 28 јули иле игнорирани од РСК, а последните разговори се одржале во Женева на 3 август. Тие брзо пропаднале бидејќи Хрватска и РСК го отфрлиле компромисот предложен од Торвалд Столтенберг, специјален претставник на генералниот секретар на ОН, во суштина повикувајќи на понатамошни преговори на подоцнежен датум. Покрај тоа, РСК отфрлила низа хрватски барања, вклучително и разоружување, и повторно не успеала да го одобри Планот З-4. Разговорите биле искористени од Хрватска за подготовка на дипломатска почва за претстојната операција „Бура“, чие планирање било завршено за време на состанокот на Бриони помеѓу Туѓман и воените команданти на 31 јули.
ХА започнала мобилизација од големи размери кон крајот на јули, набргу откако генерал Звонимир Червенко станал нивен нов началник на Генералштабот на 15 јули. Во 2005 година, хрватското неделно списание ''Национал'' објавило дека САД биле активно вклучени во подготовката, следењето и започнувањето на операцијата „Бура“, дека зеленото светло од претседателот Клинтон било дадено од американските воени претставници во Загреб, а операциите биле пренесувани во реално време до Пентагон.
3 Битка
Оперативниот план на високонапонскиот воздушен систем бил поставен во четири одделни делови, означени како „Бура-1“ до4, кои биле распределени на различни корпуси врз основа на нивните индивидуални области на одговорност (ОНО). Секој план бил предвиден да трае помеѓу четири и пет дена. Силите што ХА ги распределила за напад врз РСК биле организирани во пет армиски корпуси: Сплитски, Госпиќки, Карловачки, Загребски и Бјеловарски корпус. Шеста зона била доделена на хрватската специјална полиција во рамките на ОНО на Сплитскиот корпус, во близина на границата со Госпиќевиот корпус. На ХА од Сплитскиот корпус, сместен на крајниот југ од театарот на операциите и командуван од генерал-потполковник Анте Готовина, му бил доделен планот Бура-4, кој претставувал примарна компонента на операцијата Бура. Сплитскиот корпус издал наредби за битката користејќи го името Козјак-95, што не билое невообичаена практика. Сплитскиот корпус, кој броел 30.000 војници, се спротивставил на 7-миот севернодалматински корпус на АРСК, кој броел 10.000 војници, со седиште во Книн и командуван од генерал-мајор Слободан Ковачевиќ. Специјалната полиција, која броела 3.100 војници, распоредена на планината Велебит на левата страна на Сплитскиот корпус, била директно подредена на Генералштабот на Високата војска, командуван од генерал-потполковник Младен Маркач.
На Госпиќевиот корпус од 25.000 војници му била доделена „Бура-3“ од операцијата, лево од специјалната полициска зона. Командант бил бригадниот Мирко Норац, а спротивставен на 15-тиот Лички корпус на АРСК, со седиште во Кореница и командант генерал-мајор Стеван Шево. Личкиот корпус, составен од околу 6.000 војници, бил сместен помеѓу Госпиќевиот корпус и АРБиХ во Бихаќкиот џеб во задниот дел на АРСК, формирајќи широка, но многу плитка област. 5-тиот корпус на АРБиХ распоредил околу 2.000 војници во зоната. Госпиќевиот корпус, на кој му бил доделен 150 километарск дел од фронтот, имал задача да ја преполови РСК и да се поврзе со АРБиХ, додека АРБиХ имала задача да ги прикова силите на АРСК кои биле во контакт со Бихаќ.
Карловачкиот корпус за висока одбрана, командуван од генерал-мајор Миљенко Црњац, на левата страна на Госпиќевиот корпус, ја покривал областа што се протегала од Огулин до Карловац, вклучувајќи го и Кордун, и го извршил планот „Бѕра-2“. Корпусот бил составен од 15.000 војници и имал задача да ги прицврсти силите на АРСК во областа за да ги заштити крилата на Загребскиот и Госпиќевиот корпус. Имал преден команден пункт во Огулин и му се спротивставувал 21-ви Кордунски корпус на АРСК со седиште во Петрова Гора, составен од 4.000 војници во ОНО (една од неговите бригади била свртена кон Загребскиот корпус). Првично, со 21-ви Кордунски корпус командувал полковник Вељко Босанац, но тој бил заменет од полковник Чедо Булат во вечерните часови на 5 август. Покрај тоа, поголемиот дел од Корпусот на специјални единици на АРСК бил присутен во областа, командуван од генерал-мајор Милорад Ступар. Корпусот на специјални единици на АРСК броел 5.000 војници, главно насочени кон Бихаќ на почетокот на операцијата „Бура“. Оклопните и артилеријата на АРСК во ОНО биле побројни од оние на високо-воздушната артилерија.
Загрепскиот корпус за висока одбрана, доделен на планот „Бура-1“, првично командуван од генерал-мајор Иван Басарац, на левата страна од Карловачкиот корпус, бил распореден на три главни оски на напад - кон Глина, Петриња и Хрватска Костајница. На него му се спротивставил 39-тиот Баниски корпус на АРСК, со седиште во Глина и командуван од генерал-мајор Слободан Тарбук. Загрепскиот корпус имал задача да ја заобиколи Петриња за да ја неутрализира артилеријата и ракетите на АРСК кои потенцијално би ги таргетирале хрватските градови, правејќи секундарен напад од Суња кон Хрватска Костајница. Нивната секундарна мисија станала компромитирана кога баталјон на специјалната полиција и 81-от гардиски баталјон планирани да го предводат напредувањето биле распоредени на друго место, принудувајќи измени на планот. Загрепскиот корпус бил составен од 30.000 војници, додека АРСК имал 9.000 пред нив и околу 1.000 војници на АРБиХ во Бихаќ зад нив. На почетокот на операцијата „Бура“, околу 3.500 војници на АРСК биле во контакт со АРБиХ. Бјеловарскиот корпус, на левиот бок на Загрепскиот корпус, кој ја покривал областа по должината на реката Уна, имал предна командна станица во Новска. Корпусот бил командуван од генерал-мајор Лука Џанко. Наспроти Бјеловарскиот корпус бил дел од Банискиот корпус на АРСК. Бјеловарскиот корпус бил вклучен во нападот на 2 август и затоа не му бил издаден посебен оперативен план.
АРСК ги поделил своите сили во областа на два дела, потчинувајќи ги Северна Далмација и Личкиот корпус на Генералштабот на АРСК, а останатите ги групирал во Кордунската оперативна група, командувана од генерал-потполковник Миле Новаковиќ. Територијално, дивизијата одговарала на Северниот и Јужниот сектор на заштитените подрачја на ООН.
Проценките за вкупниот број на војници распоредени од завојуваните страни значително варираат. Хрватските сили се проценуваат од под 100.000 до 150.000, но поголемиот број на извори ја ставаат бројката на околу 130.000 војници. Силата на трупите на АРСК во секторите Север и Југ била проценета од страна на ХА пред операцијата Бура на приближно 43.000. Подетални проценки на ХА за работната сила по поединечни корпуси на АРСК укажуваат на 34.000 војници, додека српските извори наведуваат 27.000 војници. Разликата обично се рефлектира во литературата како проценка од околу 30.000 војници на АРСК. АРБиХ распоредила приближно 3.000 војници против позициите на АРСК во близина на Бихаќ. Кон крајот на 1994 година, Автономната покраина Западна Босна (АПЗБ) предводена од Фикрет Абдиќ - територија северозападно од Бихаќ помеѓу нејзиниот сојузник РСК и џебот - командувал со 4.000 &#x2013; 5.000 војници кои биле распоредени јужно од Велика Кладуша против силите на АРБиХ.
+Првично распоредување на хрватската армија во операцијата „Бура“
Корпус, Единица, Забелешка
Сплитски Корпус, 4-та гардиска бригада, Во Босанско Грахово
7-та гардиска бригада
81 гардиски баталјон, Во областа Гламоч
1-ва хрватска гардиска бригада, Дел од 1-ви хрватски гардиски корпус; Задржан во резерва во областа Босанско Грахово
6-ти полк на домашната гарда, Во областа на Сињ
126-ти полк на домашната гарда
144-ти полк на домашната гарда
142-ри полк на домашната гарда, Во областа Шибеник
15-ти полк на домашната гарда
113-та пешадиска бригада
2-ри баталјон на 9-та гардиска бригада, Во областа Задар
112-та пешадиска бригада
7-ми полк на домашната гарда
134-ти полк на домашната гарда
10-ти артилериско-ракетен полк на ХОС, Поддршка на Сплитскиот корпус
14-ти артилериски баталјон
20-ти артилериски (хаубички) баталјон
Елементи на артилерискиот баталјон на 5-та гардиска бригада
11-ти противтенковски артилериско-ракетен баталјон
Госпички корпус, 138-ми домобрански полк, Во областа Саборско
133-ти домобрански полк
9-та гардиска бригада, Без својот 2-ри баталјон, во областа Госпиќ
118-ми домобрански полк, Во областа Госпиќ
111-та пешадиска бригада
12-ти артилериски баталјон, Поддршка на Госпиќевиот корпус
1-ва гардиска бригада, Директно подреден на Генералштабот на Високата војска; Привремено распореден во Госпиќевиот корпус од 4-6 август
Карловачки корпус, 104-та пешадиска бригада, Во областа Карловац
110-ти полк на Домородна гарда
137-ми полк на Домородна гарда
14-ти полк на Домородна гарда, Во областа Огулин
143-ти полк на Домородна гарда
99-та пешадиска бригада
1 баталјон на 148-та пешадиска бригада, Во резерва
7-ми противтенковски артилериско-ракетен баталјон, Поддршка на Карловачкиот корпус
13-ти противтенковски артилериско-ракетен баталјон
33-та инженерска бригада
Загребски корпус, 17-ти полк на Домостража, Во областа Суња
103-та пешадиска бригада
151-ва пешадиска бригада
2-ра гардиска бригада, Во областа Петриња
57-ма пешадиска бригада
12-ти полк на домородната гарда
20-ти полк на домородната гарда, Во областите Петриња и Глина
153-та пешадиска бригада, Во областа Глина
202-ра артилериско-ракетна бригада, Поддршка на Загрепскиот корпус
67-ми баталјон на воената полиција
252-ра независна сигнализирачка чета
502-ра механизирана борбена чета АБО
1 баталјон на 33-та инженериска бригада
31-ви инженериски баталјон
36-ти инженерско-понтонски баталјон
1-ви речен корпус
6-ти артилериски баталјон
8-ми хаубички артилериски баталјон (203 мм)
1 баталјон на 16-та артилериско-ракетна бригада
5-ти противтенковски артилериско-ракетен баталјон
1 баталјон на 15-та противтенковски артилериско-ракетна бригада
Бјеловарски корпус, 125-ти домобрански полк, Во областа Јасеновац
52-ри домобрански полк
34-ти инженерски баталјон
24-ти домобрански полк
18-ти артилериски баталјон
121-ви домобрански полк, Во областа Окучани
+Првично распоредување на Армијата на Република Српска Краина во операцијата „Бура“
Корпус, Единица, забелешка
Корпус на Северна Далмација, 75-та моторизирана бригада, Спроти Сплитскиот корпус
92-ра моторизирана бригада
1-ва лесна бригада
4-та лесна бригада
2-ра пешадиска бригада
3-та пешадиска бригада
7-ми мешан артилериски полк
7-ми мешан противтенковски артилериски полк
7-ми лесен артилериско-ракетен полк
Корпус на специјални единици, 2-ра гардиска бригада
Лички корпус, 9-та моторизирана бригада, Спроти Госпиќев корпус
18-та пешадиска бригада
50-та пешадиска бригада
103-та лесна бригада
37-ми пешадиски баталјон
15-ти мешан артилериски баталјон
15-ти мешан противтенковски артилериски баталјон
70-та пешадиска бригада, Спроти Госпиќев и Карловачки корпус
Кордунски корпус, 11-та пешадиска бригада, Спроти Карловачкиот корпус
13-та пешадиска бригада
19-та пешадиска бригада
21-ва гранична ескадрила
21-ва извидувачка ескадрила
21-ва мешана артилериска ескадрила
75-та мешана противтенковска артилериска ескадрила
75-ти инженерски баталјон
Корпус на специјални единици, Недостасува 2-ра гардиска бригада; Спроти Карловачкиот корпус
Банишки корпус, 24-та пешадиска бригада, Спроти Загрепскиот корпус
33-та пешадиска бригада
31-ва моторизирана бригада
Артилериска група на Генералштабот на АРСК
26-та пешадиска бригада, Спроти Загрепскиот и Бјеловарскиот корпус
Армија на Република Српска, 11-та бригада, Во Република Српска, на десното крило на Банишкиот корпус на РСК
+Првично распоредување на Армијата на Република Босна и Херцеговина во операцијата „Бура“
Корпус, Единица, забелешка
5-ти корпус, 501-ва планинска бригада, Спроти Личкиот корпус
502-ра планинска бригада
505-та планинска бригада, Спроти Банискиот корпус
511-та планинска бригада
4 Временска рамка
4.1 4 август 1995
Операцијата „Бура“ започнала во 5 часот претпладне на 4 август 1995 година, кога биле извршени координирани напади од страна на извидувачки и саботажни одреди во согласност со воздушните напади на Хрватските воздухопловни сили (ХВС) со цел нарушување на командата, контролата и комуникациите на АРСК. Мировниците на ООН, познати како Операција за враќање на довербата на Обединетите нации (UNCRO), биле известени три часа пред нападот кога началникот на штабот на Туѓман, Хрвоје Шариниќ, му телефонирална командантот на UNCRO, генералот на француската армија Бернар Жанвје. Покрај тоа, секој корпус на висока одбрана го известил секторот на UNCRO на својот пат за нападот, барајќи писмени потврди за приемот на информациите. UNCRO ги пренела информациите до РСК, потврдувајќи ги предупредувањата што таа ги добила од Генералштабот на Југословенската армија претходниот ден.
4.2.1 Сектор Југ
Во Сплитскиот корпус, во 5 часот, 7-та гардиска бригада започнала да напредува јужно од Босанско Грахово кон висорамнината пред Книн по период на артилериски подготовки. Движејќи се против Третата борбена група на АРСК, која се состоела од елементи на Севернодалматинскиот корпус и полицијата на РСК, 7-та гарда ги постигнала своите цели за денот и ѝ дозволила на 4-та гардиска бригада да нападне. Оперативната група (ОГ) на Сињ, на левата страна од двете бригади, се придружила на нападот, а 126-от домашен полк ја освоил Уништа, преземајќи контрола врз областа со поглед на патот Сињ &#x2013; Книн. 144-та бригада и 6-от домородски полк, исто така, ги потиснале силите на АРСК назад. Единиците на ОГ од Шибеник се соочиле со 75-та моторизирана бригада на АРСК и дел од Втората пешадиска бригада на Севернодалматинскиот корпус на АРСК. Таму, 142-от и 15-от Домобрански полк постигнале мал напредок во областа помеѓу Крка и Дрниш, додека 113-та пешадиска бригада направила малку поголем напредок на нивното лево крило, до Чиста Велика. Во областа на Задар, 134-от Домобрански полк (без својот 2-ри баталјон) не успеал да напредува, додека 7-от Домобрански полк и 112-та бригада на ХА добиле малку предност во однос на 92-ра моторизирана и 3-та пешадиска бригада на АРСК кај Бенковац. На Велебит, 2-от баталјон на 9-та Гардиска бригада, засилен со чета од 7-от Домобрански полк, и 2-от баталјон на 134-от Домобрански полк наишле на жесток отпор, но напредувале доволно за да го обезбедат користењето на патот Обровац &#x2013; Свети Рок. Во 4:45 часот попладне, претседателот на РСК, Милан Мартиќ, донел одлука за евакуација на населението во областите Северна Далмација и Лика. Според генерал-мајор на РСК, Милисав Секулиќ, Мартиќ наредил евакуација со надеж дека ќе ги убеди Милошевиќ и меѓународната заедница да ѝ помогнат на РСК. Сепак, евакуацијата била проширена на сите сектори Север и Југ, освен во регионот Кордун. Вечерта, Главниот штаб на РСК се преселил од Книн во Срб, околу 35 километри северозападно.
Во 5 часот претпладне, хрватската специјална полиција напредувала кон превојот Мали Алан на Велебит, наидувајќи на силен отпор од 4-та лесна бригада на Личкиот корпус на АРСК и елементи на 9-та моторизирана бригада. Превојот бил освоен во 1 часот попладне, а селото Свети Рок било заземено околу 5 часот. Специјалната полиција напредувала подалеку од Мали Алан, наидувајќи на поголем отпор во 9 часот попладне, а потоа бивакирање до 5 часот. 9-та моторизирана бригада на АРСК се повлекла во Удбина откако била принудена да ги напушти своите позиции на Велебит. Утрото, специјалната полиција ги зазела Ловинац, Грачац и Медак.
Во Госпиќевиот ОНО, 138-от Домобрански полк и 1-от баталјон на 1-та Гардиска бригада започнале напад кон исток во областа Мала Капела наутро, наидувајќи на жесток отпор од 70-та пешадиска бригада на АРСК. Остатокот од 1-та Гардиска бригада се придружила околу полноќ. 133-от Домобрански полк нападнал источно од Оточац, кон Врховине, обидувајќи се да ја опколи 50-та пешадиска бригада на АРСК и елементи на 103-та пешадиска бригада на АРСК со клештаво движење. Иако полкот напредувал, не успеал да ја постигне својата цел за денот. На десното крило на полкот, 128-та бригада напредувала заедно со 3-от баталјон на 8-от Домобрански полк и го пресекол патот Врховине &#x2013; Кореница. Остатокот од 9-та гардиска бригада, поголемиот дел од 118-от домашен гардиски полк на високата дивизија и 111-та пешадиска бригада напредувале источно од Госпиќ и Лички Осик, наидувајќи на многу силен отпор од 18-та пешадиска бригада на АРСК. Како резултат на овие неуспеси, Госпиќевиот корпус го завршил денот пред да ги постигне целите што му биле дадени.
4.2.2 Сектор Север
Во областа Огулин на Карловачкиот корпус, 99-та бригада, засилена од Саборската чета на 143-от Домозаштитен полк, се движел кон Плашки во 5 часот претпладне, но силата била запрена и вратена назад во неред до 6 часот попладне. 143-от Домобрански полк напредувал од Јосипдол кон Плашки, наидувајќи на мински полиња и силен отпор на АРСК. Неговите елементи се поврзале со 14-от Домобрански полк, напредувајќи преку Бариловиќ кон Слуњ. Во близина на градот Карловац, 137-от Домобрански полк распоредил четири извидувачки групи околу полноќ на &#x2013; август, по што следело артилериска подготовка и преминување на реката Корана во 5 часот. Напредокот наишол на жесток отпор од 13-та пешадиска бригада на АРСК, но предмостоиштето било стабилно до крајот на денот. 110-тиот домородски полк, зацврстен од чета на 137-от домородски полк, напредувал кон исток кон патот што води јужно од Карловац до Војниќ и Слуњ, каде што наишол на силен отпор и претрпел повеќе жртви од мини, деморализирајќи ја единицата и спречувајќи го нејзиното понатамошно напредување. Покрај тоа, придружната чета на 137-от домородски полк и 104-та бригада не успеала да ги обезбеди боковите на полкот. 104-та бригада се обидела да ја премине реката Купа во 5 часот, но не успеал и се вратил на почетната позиција во 8 часот претпладне, по што било преместено на предмостоиштето воспоставено од 110-тиот Домовногарден полк. Чета од 99-та бригада била припоена кон 143-тиот Домовногарден полк за операции следниот ден, а борбена група од 250 војници била отстранета од бригадата и директно потчинета на Карловачкиот корпус.
Во областа на Загрепскиот корпус, Хрватската армија се движела преку реката Купа на два места кон Глина - во и кон близина на Покупско, користејќи го 20-от Домобрански полк и 153-та бригада. И двата преминале воспоставиле мостовници, иако поголемиот дел од единиците биле принудени да се повлечат кога АРСК направил контранапад - само баталјон од 153-та бригада и елементи од 20-от Домобрански полк ја задржале својата позиција. Преминувањата го натерало Генералштабот на АРСК да ѝ нареди на Втората оклопна бригада на Корпусот на специјални единици да се движи од Слуњ кон мостовниците, бидејќи напредувањето на ХА се заканувал на витален пат во Глина. Втората гардиска бригада на ХА и 12-от Домобрански полк биле задолжени за брзо заземање на Петриња од 31-та моторизирана бригада на АРСК со клештачки потег. Оригиналниот план, кој вклучуваше продор 6-7 километри јужно од Петриња, бил изменет од Басарац во директен напад врз градот. На десното крило, полкот наскоро бил запрен од мински полиња и принуден да се повлече, додека поголемиот дел од Втората гардиска бригада напредувала сè додека не се поколебала по загубата на командант на чета и пет војници. Остатокот од Втората гардиска бригада - засилен од Вториот баталјон, елементи на 12-от Домобрански полк, 5-от Противтенковски артилериски баталјон и 31-от Инженерски баталјон - ја формирале Тактичката група 2 (ТГ2) дејствувајќи на левата страна од нападот. ТГ2 напредувала од Мошќеница, на кратко растојание од Петриња, но била запрена откако командантот на 2-риот баталјон и шест војници биле убиени. 31-ва моторизирана бригада на АРСК исто така била нападната, но успеала да ја стабилизира својата одбрана додека добивала засилување. 57-та бригада напредувала јужно од Петриња, со намера да стигне до патот Петриња &#x2013; Хрватска Костајница, но наишла на минско поле каде што командантот на бригадата бил убиен, додека 101-ва бригада во нејзиниот заден дел претрпел силен артилериски оган и жртви. Во областа Суња, 17-тиот полк на Домородната гарда и чета на 151-ва бригада неуспешно ја нападнале 26-та пешадиска бригада на АРСК. Подоцна истиот ден, посебен напад од остатокот од 151-ва бригада, исто така, не успеал. 103-та бригада на ХА напредувала кон железничката пруга Суња &#x2013; Сисак, но морала да се повлече под силен оган. Загрепскиот корпус не успеал да исполни ниту една цел првиот ден. Ова се припишува на недоволната човечка сила и како резултат на тоа, корпусот побарал мобилизација на 102-та бригада и 1-виот и 21-виот полк на Домородната гарда. 2-та гардиска бригада била засилена од 1-виот баталјон на 149-та бригада, претходно држен во резерва во Иваниќ-Град.
Во Бјеловарскиот корпус, два батаљони од 125-от Домобрански полк ја преминале реката Сава во близина на Јасеновац, обезбедиле предмостоен фронт за единиците на хрватската армија што заостанувале и напредувале кон Хрватска Дубица. Двата батаљони биле следени од дополнителна чета од истиот полк, батаљон од 52-от Домобрански полк, 265-та извидувачка чета и конечно 24-та борбена група на Домобранскиот полк. Извиднички вод од 52-от Домобрански полк ја преминал реката Сава во Република Српска, воспоставил предмостоен фронт за две пешадиски чети и последователно го срушил патот Босанска Дубица &#x2013; Градишка пред да се вратат на хрватска територија. Единиците на Бјеловарскиот корпус пристигнале до периферијата на Дубица пред да се стемни. Таа ноќ, градот Дубица бил напуштен од трупите на АРСК и цивилното население. Тие побегнале на југ преку реката Сава во Босна и Херцеговина.
4.2 5 август 1995
4.2.1 Сектор Југ
Високо-мортизираната бригада не напредувала кон Книн во текот на ноќта на 4/5 август, кога Генералштабот на АРСК му наредила на баталјонот од 75-та моторизирана бригада да се распореди северно од Книн. Севернодалматинскиот корпус на АРСК станувал сè понекоординиран додека 4-та гардиска бригада на Високо-мортизираната бригада напредувал на југ кон Книн, заштитувајќи го десниот бок на 7-та гардиска бригада. Втората наишла на мал отпор и влегла во градот околу 11 часот. Генерал-потполковник Иван Чермак бил назначен за командант на новоформираниот Кнински корпус. Сињската група ги завршила своите цели, освојувајќи ги Велики Козјак и Врлика, и наидувајќи на мал отпор додека Првата лесна бригада на АРСК се распаднала, повлекувајќи се во Книн, а подоцна и во Лика. До 8 часот попладне, единиците на Шибеник напредувале кон Поличник (113-та бригада), Ѓеврске (15-ти домородски полк) и го освоиле Дрниш (142-ри домородски полк), додека 75-та моторизирана бригада на АРСК се повлекла кон Срб и Босански Петровац заедно со 3-та пешадиска и 92-ра моторизирана бригада, оставајќи ги единиците на Задар со мал отпор. 7-миот домородски полк го освоил Бенковац, додека 112-та бригада влегла во Смилчиќ, а елементи на 9-та гардиска бригада стигнале до Обровац.
138-от Домобрански полк и 1-та Гардиска бригада напредувале кон Личка Јасеница, при што вторите го продолжиле нападот кон Саборско, а 2-от баталјон на 119-та Домобранска бригада стигнала до областа вечерта. Домобранските полкови го зацврстиле 133-от Домобрански полк со баталјон од 150-та бригада, овозможувајќи му на полкот да ги постигне своите цели од претходниот ден, делумно опкружувајќи ги силите на АРСК во Врховине. 154-от Домобрански полк бил мобилизиран и распореден во областа Личко Лешќе. 9-та Гардиска бригада (без својот 2-ри баталјон) напредувал кон воздухопловната база Удбина, каде што силите на АРСК почнале да се евакуираат. 111-та бригада и 118-от Домобрански полк, исто така, направиле мал напредок, поврзувајќи се зад линиите на АРСК.
4.2.2 Сектор Север
143-от Домобрански полк напредувал кон Плашки, освојувајќи го истата вечер, додека 14-от Домобрански полк го освоил Примишље, 12 километри северозападно од Слуњ. Во 0:30 часот, 13-та пешадиска бригада на АРСК и чета на 19-та пешадиска бригада извршиле контранапад кај мостобранот Корана, предизвикувајќи паника кај поголемиот дел од 137-от домородски полк и бегство преку реката. Еден вод од полкот останал, но трупите на АРСК не ја искористиле можноста да го уништат мостобранот. Утрото, полкот повторно го окупирал мостобранот, зајакнат со борбена група од 350 војници составена од 104-та бригада (вклучувајќи тенковски вод и повеќекратни ракетни фрлачи) и чета на 148-та бригада од оперативната резерва на Карловачкиот корпус. Полкот и борбената група успеале да го прошират мостобранот кон патот Карловац &#x2013; Слуњ. 110-от домородски полк повторно нападнал јужно од Карловац, но бил одбиен од подготвената одбрана на АРСК. Таа ноќ, Карловачкиот корпус одлучил да премести елементи од 110-от полк на Домородната гарда и 104-та бригада на предмостот Корана, додека 13-та пешадиска бригада на АРСК се повлекла на десниот брег на Корана во област што се протега околу 30 километри северно од Слуњ.
Загрепскиот корпус постигнал мал или никаков напредок на вториот ден од битката. На дел од Втората гардиска бригада и било наредено да се движи кон Глина, а 20-тиот домобрански полк направил скромен напредок, додека 153-та бригада го напуштила својот предмостоен фронт. Во областа на Петриња, ХА постепено напредувала, но била потисната во некои области од контранападот на АРСК. Резултатите биле поништени со значителна цена со обновен напад од страна на Втората гардиска бригада. Командантот на Загрепскиот корпус бил заменет од генерал-потполковник Петар Стипетиќ по наредба на претседателот Туѓман. ХА ја пренасочила 102-та бригада да се движи кон Глина, а 57-та бригада била засилена со 2-риот баталјон на 149-та бригада. 145-та бригада била преместена од Поповача во областа Суња, каде што 17-тиот домобрански полк и 151-та бригада направиле мал напредок во областа што ја држела АРСК.
Во Бјеловарскиот корпус, Хрватска Дубица била освоена од 52-от и 24-от Домоногардиски полк кои напредувале од исток и 125-от Домоногардиски полк кој се приближувал од север. 125-от Домоногардиски полк го гарнизонирал градот, додека 52-от Домоногардиски полк се движел кон северозапад кон очекуваните местоположби на Загребскиот корпус, но доцнењата на Загребскиот корпус спречиле какво било поврзување. 24-от Домоногардиски полк напредувал околу 4 километри кон Хрватска Костајница кога бил запрен од трупите на АРСК. Како одговор на тоа, Корпусот повикал баталјон и извидувачки вод од 121-от Домоногардиски полк од Нова Градишка за да помогнат во нападот кон градот. 505-та и 511-та Планинска бригада на АРБиХ напредувале на север кон Двор и се вклучиле во 33-та пешадиска бригада на АРСК - единствената резервна единица на Банискиот корпус.
4.3 6 август 1995
На 6 август, Хрватската армија (ХА) спровела операции за чистење во областите околу Обровац, Бенковац, Дрниш и Врлика, додека претседателот Туѓман го посетил Книн. Откако ги обезбедил своите цели на или во близина на Велебит, специјалната полиција била распоредена пеш зад линиите на АРСК за да го спречи движењето на трупите на АРСК таму, заземајќи стратешки раскрсници во селата Брувно во 7 часот наутро и Отриќ во 11 часот
На полноќ, сили на 501-та и 502-ра планинска бригада на АРБиХ напредувале на запад од Бихаќ против силите на Личкиот корпус на АРСК кои биле оставени зад себе од почетокот на битката. 501-та се движела околу 10 километри на хрватска територија, до Личко Петрово Село и Плитвичките Езера до 8 часот. 502-та дивизија зазела радарски и комуникациски објект на АРСК на планината Пљешивица и продолжила кон Кореница каде што била запрена од единиците на АРСК. Првата гардиска бригада на високиот армиски состав стигнала до Раковица и се поврзала со 5-тиот корпус на Босна и Херцеговина во областа на Дрежник Град до 11 часот. Таа била поддржана од 119-та бригада и баталјон на 154-от домородски полк распореден во областите Тржачка Раштела и Личко Петрово Село. Попладнето, церемонија на поврзување се одржала за медиумите во Тржачка Раштела. 138-от домородски полк целосно го опколило Врховине, кој до крајот на денот бил освоен од 8-от и 133-от домородски полк, засилени со баталјон на 150-та бригада. 128-та бригада од висок армиски состав влегла во Кореница, додека 9-та гардиска бригада продолжила кон Удбина.
143-от Домобрански полк напредувал кон Броќанац каде што се поврзал со 1-та Гардиска бригада. Оттаму полкот продолжил кон Слуњ, придружуван од елементи на 1-та Гардиска бригада и 14-от Домобрански полк, освојувајќи го градот во 3 часот попладне. Напредокот на 14-от Домобрански полк бил поддржан од 148-та бригада која ги чуваланејзините бокови. 13-та пешадиска бригада на АРСК се повлекла од Слуњ, заедно со цивилното население, движејќи се на север кон Топуско. Нападот на 137-от Домобрански полк и елементите на различни единици што го зацврстувале, го проширил мостобранот и го поврзал со 14-от Домобрански полк во Вељун, 18 километри северно од Слуњ. Остатокот од 149-та бригада (без 1-от баталјон) бил прераспределен од Загрепскиот корпус во Карловачкиот корпус за да го зајакне 137-от Домобрански полк. Во 11 часот претпладне, бил постигнат договор помеѓу АРСК и цивилните власти во Глина и Вргинмост, со кој се обезбедило евакуација на цивилите од областа. 502-та планинска бригада на АРБиХ, исто така, се движела на север, опкружувајќи го главниот град на Автономната Покраина Западна Босна (АПЗБ), Велика Кладуша, од запад, и освојувајќи го градот до крајот на денот.
ТГ2 напредувала кон Петриња околу 7 часот претпладне по тешка артилериска подготовка. 12-от Домобрански полк влегла во градот од запад и потоа бил распореден во гарнизонот Петриња и околината. По губењето на Петриња од страна на ХА, поголемиот дел од Банискиот корпус на АРСК почнал да се повлекува кон Двор. 57-та Домобранска бригада на ХА напредувала наспроти лесен отпор и ја презела контролата врз патот Петриња &#x2013; Хрватска Костајница. Во текот на ноќта помеѓу 6 и 7 август, 20-от Домобрански полк, поддржан од хрватската полиција и елементи на 153-та бригада, ја освоила Глина и покрај силниот отпор. Потоа 153-та бригада зазела местоположби што му овозможиле на напредувањето да продолжи кон селото Маја во координација со 2-та Гардиска бригада, која се движела јужно од Петриња кон Зринска Гора, спроведувајќи операции за чистење. 140-от Домобрански полк ја криел 2-та Гардиска бригада на северната падина на Зринска Гора, додека 57-та бригада го освоила Уметиќ. 103-та и 151-та бригада, како и 17-тиот полк на Домородната гарда, напредувале кон Хрватска Костајница, со додавање на баталјон од 145-та бригада на ХА кој требало да пристигне тоа попладне. Околу пладне, 151-та бригада се поврзала со единиците на Бјеловарскиот корпус на патот Суња &#x2013; Хрватска Дубица. Потоа биле задолжени да ги обезбедуваат патиштата во областа.
Со заземањето на Глина, ХА ги заробила поголемиот дел од Кордунскиот корпус на АРСК и околу 35.000 евакуирани цивили во областа на Топуско, што го натерало нејзиниот командант да побара заштита од УНКРО. Првата гардиска бригада, која се приближувала кон Топуско од Војниќ, добила наредби да се вклучи во Кордунскиот корпус на АРСК, но наредбите биле откажани на полноќ од страна на началникот на Генералштабот на рватската армија. Наместо тоа, на Загрепскиот корпус му било наредено да подготви единица од бригада за да ги придружува невооружените лица и офицерите и подофицерите на АРСК со помошно оружје до Двор и да им дозволи да преминат во Босна и Херцеговина. Врз основа на информациите добиени од трупите на ООН, се верувало дека силите на АРСК во Бановина се пред предавање.
Баталјон на 121-от Домобрански полк влегол во Хрватска Костајница, додека борбената група на 24-от Домобрански полк ја обезбедила националната граница зад нив. 52-от Домобрански полк се поврзал со Загрепскиот корпус, а потоа се свртил на југ кон градот, стигнувајќи до него истата вечер. Заземањето на Хрватска Костајница го означило исполнувањето на сите цели на Бјеловарскиот корпус.
4.4 7 август 1995
Првата хрватска гардиска бригада (''1. hrvatski gardijski zdrug'' - HGZ) пристигнала во областа на Книн за да се поврзе со елементи од 4-та, 7-ма и 9-та гардиска бригада, задолжени за северно напредување следниот ден. Командата на Сплитскиот корпус, исто така, се преселил во Книн. Хрватската специјална полиција продолжила кон Горњи Лапац и Доњи Лапац, пристигнувајќи до 2 часот попладне и завршување на границата помеѓу Госпиќевите и Сплитските единици на корпусот. Хрватската специјална полиција, исто така, воспоставила контакт со 4-та гардиска бригада во Отриќ и единиците на Госпиќевиот корпус во Удбина до 3 часот попладне до 19 часот попладне, баталјон на специјалната полиција стигнал до границата во близина на Кулен Вакуф, обезбедувајќи ја областа.
Утрото, 9-та гардиска бригада (без својот 2-ри баталјон) го освоил населеното место Удбина, каде што се поврзал со 154-от полк на Домородната гарда, приближувајќи се од спротивната страна на Крбава (|Polje или карстно поле). До крајот на денот, целите на операцијата „Бура“ доделени на Госпиќевиот корпус биле завршени.
Предна командна станица на Генералштабот на хрватската армија била преместена од Огулин во Слуњ, и тој ја презел директната команда на 1-та гардиска бригада, 14-тиот домородски полк и 99-та бригада. 14-тиот домородски полк ја обезбедил областа Слуњ и се распореди на левиот брег на Корана за да се поврзе со напредувачката специјална полиција во Карловац. Елементи на полкот и 99-та бригада ја обезбедиле националната граница во областа. 1-та гардиска бригада напредувала кон Кордун, додека Карловачкиот корпус ја преориентирала својата главна оска на напад. 110-тиот домородски полк и елементите на 104-та бригада стигнале до во голема мера напуштениот Војниќ во раните попладневни часови, по што следеле 1-та гардиска бригада, 143-та домородска бригада и 137-миот домородски полк. Други единици на ХА им се придружиле до вечерта.
Втората гардиска бригада напредувала од Маја кон Двор, но била запрена на приближно на 25 километри од единиците на АРСК кои го штителе повлекувањето на АРСК и цивилите кон градот. Елементи на бригадата извршиле операции за чистење во областа. 33-та пешадиска бригада на АРСК го држела мостот во Двор што ги поврзувал АРСК и Република Српска преку реката Уна. Бригадата била совладана од 5-тиот корпус на АРБиХ и се повлекла јужно од Уна, додека 13-та пешадиска бригада на АРСК и цивилите од Кордун стигнувале до Двор. Елементи на 17-тиот полк на Домородната гарда и 145-та и 151-та бригада на ХА стигнале до Двор преку Хрватска Костајница и стапиле во контакт со 13-та пешадиска бригада на АРСК и елементи на 24-та пешадиска и 2-ра оклопна бригада на АРСК, кои се повлекле од Глина. Бидејќи очекуваното предавање на Кордунскиот корпус на АРСК не се материјализирало, на ХА и нбило наредено повторно да се вклучи. И покрај големите жаришта на отпор, министерот за одбрана на Хрватска, Гојко Шушак, ги прогласил главните операции за завршени во 6 часот попладне, 84 часа по почетокот на битката.
4.5 8 - 14 август 1995
На 8 август, 4-та и 7-та гардиска бригада, 2-риот баталјон на 9-та гардиска бригада и 1-та ХГЗ напредувале на север кон Личка Калдрма и границата со Босна и Херцеговина, задушувајќи го последното големо жариште на отпорот на АРСК во Доњи Лапац и областа Срб во 8 часот попладне и постигнување на сите цели на Сплитскиот корпус за операцијата „Бура“. По заземањето на Војниќ, поголемиот дел од единиците на Карловачкиот корпус биле задолжени да ги средат операциите во нивниот ОНО. Елементи на Втората гардиска бригада стигнале до хрватската граница југозападно од Двор, каде што се воделе борби за целосна контрола врз градот, и се поврзале со 5-тиот корпус на АРБиХ.
Откако Туѓман наредил прекин на воените операции тоа попладне, Кордунскиот корпус на АРСК го прифатил предавањето. Преговорите за условите за предавање се одржале истиот ден во 1:20 часот попладне во командниот пункт на украинските трупи на УНКРО во Глина, а документот за предавање бил потпишан во 14 часот попладне во Топуско. Хрватска ја претставувал генерал-потполковник Стипетиќ, додека РСК ја претставувале Булат, командант на Кордунскиот корпус на АРСК, и министерот за внатрешни работи Тошо Пајиќ. Условите за предавање предвидувале предавање на оружјето, освен офицерското оружје, следниот ден, и евакуација на лицата од Топуско преку Глина, Сисак и автопатот Загреб &#x2013; Белград до Србија, заштитени од хрватската војска и цивилната полиција.
На 9 август, специјалната полиција ги предала своите позиции на ХА, откако поминале повеќе од 150 километри пеш за четири дена. Првата гардиска бригада, проследена од други ХА единици, влегла во Вргинмост. 110-тиот и 143-тиот Домобрански полк спровеле операции за чистење околу Вргинмост и Ласиња. 137-миот Домобрански полк спровеле операции за чистење во областа Војниќ, а 14-тиот Домобрански полк го сторил истото во областите Слуњ, Цетинград и Раковица. ХА го обезбедила Двор доцна навечер, кратко откако цивилите завршиле со евакуацијата. Бројни единици на ХА на Домобранската бригада подоцна биле задолжени за понатамошни операции за чистење.
На 10 август, 57-та бригада на ХА стигнала до хрватската граница јужно од Гвозданско, додека елементи на Втората гардиска бригада стигнале до Двор, а 12-от полк на Домородната гарда го освоила Матијевиќи, веднаш јужно од Двор, на хрватската граница. Загрепскиот корпус известил дека целата национална граница е обезбедена и дека сите цели на операцијата „Бура“ се постигнати. Операциите за чистење во Бановина траеле до 14 август, а специјалните полициски единици се придружиле на операциите на планините Зринска Гора и Петрова Гора.
5 Воздухопловни операции
На 4 август 1995 година, Хрватските воздухопловни сили (ХВС) имале на располагање 17 МиГ-21, пет напаѓачки и девет превозни хеликоптери, три превозни авиони и два извидувачки авиони. На првиот ден од операцијата, тринаесет МиГ-21 биле употребени за уништување или онеспособување на шест цели во воздушните сили на Госпиќ и Загреб, по цена на еден сериозно оштетен и три малку оштетени авиони. Истиот ден, три Ми-8 биле употребени за медицинска евакуација. Американската морнарица EA-6B и F/A-18 во патрола како дел од операцијата „Спречување на лет“ отвориле оган врз локациите на ракетите земја-воздух (РЗВ) на АРСК во Удбина и Книн, додека радарите на РЗВ биле насочени кон авионите. Неколку извори тврдат дека тие биле распоредени како средство за одвраќање бидејќи трупите на ОН биле под оган од ХА, а последователниот извештај на Советот за безбедност на ОН само забележува дека распоредувањето било резултат на влошувањето на воената ситуација и резултирачката ниска безбедност на мировниците во областа. Исто така, на 4 август, 105-та воздухопловна бригада на РСК со седиште во Удбина, распоредила хеликоптери против хрватската специјална полиција на планината Велебит и против цели во областа Госпиќ, практично без никаков ефект.
На 5 август, воздухопловните сили на РСК започнале со евакуација кон аеродромот Залужани во близина на Бања Лука, завршувајќи го движењето истиот ден. Во исто време, Вооружените сили распоредиле 11 МиГ-21 за да нападнат комуникациски објект и складиште, како и пет други воени места низ РСК. Тој ден, Вооружените сили распоредиле и Ми-24 за да нападнат оклопни единици на АРСК во близина на Сисак и пет Ми-8 за пренесување на жртви и преместување војници и товар. Пет МиГ-21 на РСК претрпеле лесни оштетувања во процесот. Следниот ден, авиони погодиле команден пункт на АРСК, мост и најмалку четири други цели во близина на Карловац и Глина. Еден Ми-24 бил распореден во областа Слуњ за да нападне тенкови на АРСК, додека три Ми-8 пренесиле ранет персонал и залихи. Дополнителен пар МиГ-21 бил распореден за патролирање на воздушниот простор над Иваниќ-Град и пресретнување на два борбени авиони на босанските Срби, но тие не успеале да го сторат тоа поради маглата во областа и нивното ниско ниво на лет. Авионот на ХВС потоа успеал да ја погоди хемиската фабрика „Петрокемија“ во Кутина.
На 7 август, два авиони на воздухопловните сили на Хрватска нападнале село во областа Нова Градишка, веднаш северно од реката Сава - меѓународната граница во областа. Воздухопловните сили на САД бомбардирале команден пункт на АРСК, магацин и неколку тенкови во близина на Босански Петровац. Авионите на САД, исто така, погодиле колона српски бегалци во близина на Босански Петровац, при што загинале девет лица, вклучувајќи четири деца, додека следниот ден бил погоден друг конвој на бегалци во близина на селото Сводна, со што бројот на цивилни жртви се искачил на дванаесет. Хрватска негирала дека целта биле цивилите. На 8 август, Воздухопловните сили на САД ги извршиле своите последни борбени летови во операцијата, погодувајќи тенкови и оклопни возила помеѓу Босански Нови и Приједор, а два од нивните МиГ-21 биле оштетени. Истиот ден, воените набљудувачи на ООН распоредени на хрватските аеродроми тврделе дека ХВС нападнале воени цели и цивили во областа Двор, каде што колоните бегалци биле измешани со АРСК кои пренесувале тешко оружје и големи количини муниција. Вкупно, ХВС извршиле 67 лета со блиска воздушна поддршка, три напади со хеликоптери, седум извидувања, четири борбени воздушни патроли и 111 летови со превозни хеликоптери за време на операцијата „Бура“.
6 Останати операции
За да ги заштити областите на Хрватска подалеку од Секторите Север и Југ, ХА спровела одбранбени операции, додека Хрватскиот совет за одбрана (ХСО) започнал ограничена офанзива северно од Гламоч и Купреш за да ги задржи дел од силите на Армијата на Република Српска (АРС), да ја искористи ситуацијата и да добие позиции за понатамошен напредок. На 5 август, Втората и Третата гардиска бригада на ХСО ги нападнале позициите на АРС северно од Томиславград, постигнувајќи мали напредувања за да обезбедат поповолни позиции за идните напади кон Шипово и Јајце, додека поврзале дел од Вториот краински корпус на АРС. Како последица на целокупната ситуација на бојното поле, АРС била ограничена на неколку контранапади околу Бихаќ и Грахово бидејќи немала резерви. Најзначајниот контранапад го започнал Вториот краински корпус на АРС ноќта помеѓу 11 и 12 август. Се пробила низ 141-та бригада, составена од резервната пешадија на ХА, достигнувајќи до периферијата на Босанско Грахово, но била победена од ХА, користејќи по еден батаљон составен од 4-та гарда и 7-та гардиска бригада, поддржани од 6-тиот и 126-тиот полк на Домородната гарда.
6.1 Операција „Феникс“
Во источна Славонија, Осиечкиот корпус имал задача да ги спречи силите на АРСК или Југословенската армија да напредуваат кон запад во регионот и да изврши контранапад во областа околу Вуковар, која ја држела АРСК. Мисијата на Осиечкиот корпус била со кодно име Операција „Феникс“ (|Operacija Fenix). Корпусот командувал со Третата гардиска и Петтата гардиска бригада, како и со шест други високо-гардиски бригади и седум полкови на Домородната гарда. Дополнителни засилувања биле обезбедени во форма на специјализирани единици на ниво на корпус, кои инаку биле директно подредени на Генералштабот на високо-гардиската бригада, вклучувајќи дел од ескадрилата на борбени бродови Ми-24. Иако меѓу високо-гардиската бригада и 11-тиот Славонско-барањски корпус на АРСК во регионот се разменувале артилериски куршуми и оган од лесно оружје, не се случил никаков поголем напад. Најзначајниот координиран напор на АРСК се случил на 5 август, кога размената била засилена со три воздушни напади на РСК и напад на пешадија и тенкови насочен кон Нуштар, североисточно од Винковци. Операцијата „Бура“ ја принудилоЈугословенската армија да мобилизира и распореди значителна артилерија, тенкови и пешадија во граничната област во близина на источна Славонија, но не учествувала во битката.
6.2 Операција „Маестрал“
На југот на Хрватска, ХА се распоредила за да ја заштити областа Дубровник од Херцегованскиот корпус на АРС и Југословенската армија сместени во и околу Требиње и Которскиот Залив. Планот, со кодно име операција „Маестрал“, вклучувал распоредување на 114-та, 115-та и 163-та бригада, 116-та и 156-та полк на Домородна гарда, 1-виот баталјон на Домородна гарда (Дубровник), 16-тиот артилериски баталјон, 39-тиот инженерски баталјон и мобилна крајбрежна артилериска батерија. Областа била засилена на 8 август со 144-та бригада, бидејќи единицата ги завршила своите цели во операцијата „Бура“ и се преселила во Дубровник. Хрватските воздухопловни сили ангажирале два МиГ-21 и два Ми-24 со седиште во Сплит за операцијата Маестрал. Хрватската морнарица ја поддржала операцијата распоредувајќи ги морнаричките одреди на Корчула, Брач и Хвар, како и ракетни чамци, миночистачи, бродови за противподморничко војување и крајбрежна артилерија. Во тој период, АРС повремено ја напаѓала областа на Дубровник користејќи само артилерија.
7 Проценка на битката
Операцијата „Бура“ станала најголемата европска копнена битка од Втората светска војна, опфаќајќи 630 километри фронтовска линија. Таа била одлучувачка победа за Хрватска, враќајќи ја контролата врз 10,400 км<sup>2</sup> територија, што претставува 18,4% од земјата. Загубите што ги претрпеле хрватската армија и специјалната полиција најчесто се наведуваат како 174 убиени и 1.430 ранети, но во владиниот извештај подготвен неколку недели по битката се наведуваат 211 убиени или исчезнати, 1.100 ранети и тројца заробени војници. До 21 август, хрватските власти пронашле и погребале 560 војници на АРСК убиени во битката. ХА заробиле 4.000 воени заробеници, 54 оклопни возила и 497 други возила, шест авиони, стотици артилериски парчиња и над 4.000 пешадиско оружје. Четири мировници на ОН биле убиени - тројца како резултат на акциите на ХА и еден како резултат на активностите на АРСК- а 16 биле повредени. ХА уништила 98 набљудувачки места на ОН.
Успехот на ХА бил резултат на низа подобрувања на самата армија и клучни пробиви направени на позициите на АРСК кои последователно биле искористени од ХА и АРБиХ. Нападот не бил веднаш успешен насекаде, но заземањето на клучните меса довел до колапс на командната структура на АРСК и целокупната одбранбена способност. Заземањето на Босанско Грахово од страна на ХА непосредно пред операцијата „Бура“ и напредувањето на специјалната полиција кон Грачац го направиле Книн речиси невозможно да се брани. Во Лика, две гардиски бригади брзо ја пресекле областа што ја држела АРСК, без тактичка длабочина или мобилни резервни сили, изолирајќи ги жариштата на отпорот и ставајќи ја Првата гардиска бригада во метоположба што ѝ овозможило да се движи на север кон Карловачкиот корпус, туркајќи ги силите на АРСК кон Бановина. Поразот на АРСК кај Глина и Петриња, по тешки борби, го поразила и Банискиот корпус на АРСК, бидејќи неговата резерва била имобилизирана од АРБиХ. Силите на АРСК биле способни да содржат или значително да ги задржат нападите од страна на редовните бригади на Високиот фронт и Домостојната гарда, но нападите од страна на бригадите на Гардата и специјалната полиција се покажале како одлучувачки. Полковник Ендру Лесли, командант на UNCRO во областа Книн, ја оценил операцијата „Бура“ како операција од која треба да се учи, според стандардите на НАТО.
Дури и да не била обезбедила помош од страна на АРБиХ, ХА речиси сигурно ќе го поразела Банискиот корпус сама, иако со поголема цена. Недостатокот на резерви била клучна слабост на АРСК што билое искористена од ХА и АРБиХ, бидејќи статичката одбрана на АРСК не можела да се справи со брзите напади. Војската на АРСК не била во можност да ги спречи маневрите за заобиколување, а нивниот Корпус на специјални единици не успеал како мобилна резерва, држејќи ја Првата гардиска бригада на ХА јужно од Слуњ помалку од еден ден. АРСК традиционално сметала на АРС и југословенската војска како своја стратешка резерва, но ситуацијата во Босна и Херцеговина ги имобилизирала резервите на АРС и Југославија не интервенирала воено бидејќи Милошевиќ не ѝ наредил да го стори тоа. Дури и да сакал да интервенира, брзината на битката ќе ѝ овозможело многу ограничено време на Југославија да распореди соодветно засилување за поддршка на АРСК.
8 Бегалска криза
Евакуацијата и последователното масовно иселување на Србите од РСК довеле до значителна хуманитарна криза. Во август 1995 година, ООН проценила дека само 3.500 Срби останале во Кордун и Бановина (поранешен Северн Сектор) и 2.000 останале во Лика и Северна Далмација (поранешен Јужен Сектор), додека повеќе од 150.000 побегнале во Југославија, а помеѓу 10.000 и 15.000 пристигнале во областа на Бања Лука. Бројот на српски бегалци, според извештаите на меѓународните медиуми и меѓународните организации, изнесувал дури 200.000. Хрватскиот претседател Фрањо Туѓман го прославил иселувањето. Исто така, 21.000 бошњачки бегалци од поранешната АПВБ побегнале во Хрватска. Бегалците претставувале едно од најголемите бегалски популации во Европа во тоа време. Според Адам Џонс, нивната ситуација не предизвикала значителен меѓународен бес, главно поради колективната вина што им била ставена на Србите за босанскиот геноцид.
Додека приближно 35.000 српски бегалци, заробени со предадениот корпус на АРСК Кордун, биле евакуирани во Југославија преку Сисак и автопатот Загреб &#x2013; Белград, поголемиот дел од бегалците следеле рута низ Република Српска, пристигнувајќи таму преку Двор во Бановина или преку Срб во Лика - два коридори до територијата што ја држеле Србите во Босна и Херцеговина, оставени додека во исто време ХА напредувала. Двете точки на повлекување биле создадени како последица на одложувањето на северниот напредок на Сплитскиот корпус на ХА по освојувањето на Книн и одлуката да не се користи целата Втора гардиска бригада на ХА за да го предводи јужниот напредок од Петриња. Повлекувачката АРСК, која пренесувала големи количини оружје, муниција, артилерија и тенкови, честопати измешани со евакуирани или бегачки цивили, имала малку патишта за користење. Според извештаите, бегачките колони биле повремено нападнати од авиони на ХВС, а ХА, разменувала оган со АРСК кои се наоѓале во близина до цивилните колони. Бегалците биле цел и на трупите на АРБиХ, како и на авионите на АРС, а понекогаш биле прегазувани од тенковите на Корпусот на специјални единици на АРСК кои се повлекувале. На 9 август, конвој со бегалци кој се евакуирал од поранешниот Северн Сектор според условите на договорот за предавање на Кордунскиот корпус на АРСК бил нападнат од хрватски цивили во Сисак. Нападот предизвикал еден цивилен смртен случај, многу повредени и штета на голем број возила. Хрватската полиција интервенирала во инцидентот откако цивилните полициски набљудувачи на ООН извршиле притисок врз нив да го сторат тоа. Следниот ден, американскиот амбасадор во Хрватска, Питер Галбрејт, се придружил на колоната за да ги заштити, а присуството на хрватската полиција по планираната рута се зголемило. Бегалците што се движеле низ Република Српска биле изнудувани на контролните пунктови и принудени да плаќаат дополнително за гориво и други услуги од страна на локалните моќници.
Со цел да ги намалат доказите за политичкиот неуспех, југословенските власти направиле обид да ги распрснат бегалците во различни делови на Србија и да спречат нивно концентрирање во главниот град, Белград. Владата ги охрабрила бегалците да се населат во претежно унгарски области на Војводина и во Косово, кое било претежно населено со Албанци, што довело до зголемена нестабилност во тие региони. Иако било планирано да се населат 20.000 лица на Косово, само 4.000 се преселиле во регионот. По 12 август, српските власти почнале да депортираат некои од бегалците кои биле на воена возраст, прогласувајќи ги за нелегални имигранти. Тие биле предадени на АРС или АРСК во источна Хрватска за регрутација. Некои од регрутите биле јавно понижени и тепани затоа што ја напуштиле РСК. Во некои области, етничките Хрвати од Војводина биле избркани од своите домови од самите бегалци за да побараат нов сместувачки капацитет. Слично на тоа, бегалците што се движеле низ Бања Лука ги протерале Хрватите и Бошњаците од нивните домови.
8.1 Враќање на бегалците
На почетокот на Хрватската војна за независност, во 1991-1992 година, несрпско население од повеќе од 220.000 било насилно протерано од териториите во Хрватска под српска контрола, со основањето на РСК. По операцијата „Бура“, дел од тие бегалци, како и хрватските бегалци од Босна и Херцеговина, се населиле во значителен број станбени единици во областа порано држена од АРСК, што претставувало пречка за враќањето на српските бегалци. Во септември 2010 година, од 300,000 до 350,000 Срби кои побегнале од Хрватска за време на целата војна, 132.707 биле регистрирани како вратени, но се верувало дека само 60-65% од нив живеат трајно во земјата. Сепак, само уште 20,000 до 25,000 биле заинтересирани да се вратат во Хрватска. Во 2010 година, приближно 60.000 српски бегалци од Хрватска останале во Србија.
Меѓународниот кривичен суд за поранешна Југославија изјавил дека усвојувањето на дискриминаторски мерки од страна на Хрватска по заминувањето на српските цивили од Краина не покажало дека овие заминувања биле присилни. Хјуман рајтс воч во 1999 година објавил дека Србите не ги уживале своите граѓански права како хрватски граѓани, како резултат на дискриминаторски закони и практики, и дека тие честопати не можеле да се вратат и да живеат слободно во Хрватска. Враќањето на бегалците било попречено од неколку работи. Тие вклучуваат сопственост на имот и сместување, бидејќи хрватските бегалци се населиле во напуштените домови, и хрватското воено законодавство кое им ги одзело правата на домување на бегалците кои некогаш живееле во владини станови. Законодавството било укинато по војната, а на повратниците им било понудено алтернативен сместувачки капацитет. До ноември 2010 година биле доделени 6.538 станбени единици. Друга пречка била тешкотијата за бегалците да добијат статус на престој или хрватско државјанство. Оттогаш, применливото законодавство е олабавено, а до ноември 2010 година, Хрватска дозволила валидација на личните документи издадени од РСК. Иако Хрватска прогласила општа амнестија, бегалците се плашеле од законско гонење, бидејќи амнестијата не се однесувала на воени злосторства.
Во извештаите од 2015 и 2017 година, Амнести интернешенал изразил загриженост за постојаните пречки за Србите да го вратат својот имот. Тие известиле дека хрватските Срби продолжуваат да се соочуваат со дискриминација при вработувањето во јавниот сектор и враќањето на правата за закуп на социјални станови напуштени за време на војната. Тие, исто така, посочиле на говорот на омраза, „повикувајќи на фашистичката идеологија“ и правото на користење на малцинските јазици и писмо продолжило да биде политизирано и неспроведувано во некои градови.
9 Воени злосторства
Меѓународниот кривичен суд за поранешна Југославија (МКСЈ), формиран во 1993 година врз основа на Резолуцијата 827 на Советот за безбедност на ООН, ги обвинил Готовина, Чермак и Маркач за воени злосторства, поточно за нивните улоги во операцијата „Бура“, наведувајќи го нивното учество во заеднички злосторнички потфат чија цел била трајно отстранување на Србите од делот на Хрватска што го држела АРСК. Обвиненијата на МКСЈ наведуваат дека други учесници во заедничкиот злосторнички потфат биле Туѓман, Шушак и Бобетко и Червенко, меѓутоа сите освен Бобетко биле мртви пред да биде издадено првото релевантно обвинение од МКСЈ во 2001 година. Бобетко бил обвинет од МКСЈ, но починал една година подоцна, пред да може да биде екстрадиран за судење во МКСЈ. Судењето на Готовина започнало во 2008 година, што довело до осуда на Готовина и Маркач и ослободување на Чермак три години подоцна. Готовина и Маркач биле ослободени по жалба во ноември 2012 година. МКСЈ заклучил дека операцијата „Бура“ не била насочена кон етнички прогон, бидејќи цивилите не биле намерно целени. Жалбениот совет изјавил дека хрватската армија и специјалната полиција извршиле злосторства по артилерискиот напад, но државното и военото раководство немале улога во планирањето и создавањето злосторства. МКСЈ заклучил дека Хрватска немала специфична намера да го расели српското малцинство во земјата. Понатаму, тие не утврдиле дека Готовина и Маркач одиграле улога во усвојувањето дискриминаторски напори што го спречуваат враќањето на српските цивили. Двајца судии во панелот од петмина не се согласиле со оваа пресуда. Случајот покренал значајни прашања за военото право и е опишан како преседан.
Мислењата за тоа дали самата операција „Бура“ како целина била воено злосторство остануваат мешани. Претставникот на ЕУ Билд, еден од ретките критичари на операцијата, ја обвинил Хрватска за најефикасното етничко чистење спроведено во југословенските војни. Хрватска го негирала ова, тврдејќи дека „''ги повикала Србите да останат''“, но војниците, исто така, учествувале во гранатирање на областите населени со Срби, убивајќи цивили и дозволувајќи им на Хрватите да учествуваат во палењето и ограбувањето на српските домови, според извештајот на ОН. Неговиот став е поддржан од голем број западни аналитичари, како што се професорката Мари-Жанин Калиќ, биографот на Милошевиќ, Адам Лебор, и професорот Пол Мојзес, додека историчарите Жерар Тоал и Карл Т. Далман ја разликуваат Операцијата од „практиките на етничко чистење“ што се случиле за време на офанзивата. Историчарот Марко Атила Хоаре не се согласува дека операцијата била чин на етничко чистење и истакнал дека раководството на краинските Срби го евакуирало цивилното население како одговор на хрватската офанзива; Без разлика какви биле нивните намери, Хрватите никогаш немале можност да го организираат своето отстранување. Тврдењата за етничко чистење биле отфрлени од американскиот дипломат Питер Галбрајт. Во завршниот извештај од судењето на одбраната на Готовина, адвокатите на Готовина, Лука Мишетиќ, Грег Кехо и Пајам Ахаван, го отфрлиле обвинението за масовно протерување на српското население. Тие се повикале на сведочењето пред МКСЈ на командантот на РСК, Миле Мркшиќ, кој изјавил дека на 4 август 1995 година, некаде по 16:00 часот, Милан Мартиќ и неговиот персонал всушност донеле одлука за евакуација на српското население од Краина во Срб, село во близина на босанската граница. Мојзес, исто така, забележал дека на Србите им било наредено од нивната команда да заминат, по што се случил масовен егзодус од целиот регион Краина на „краток рок“. Во наодите на МКСЈ, исто така, се наведуваат докази што укажуваат дека генералот Готовина „''усвоил бројни мерки''“ за спречување и спречување на злосторствата и општите нереди по артилериските напади, вклучително и злосторства против српските цивили. Во едно интервју во 2025 година, Саво Штрбац, претседател на Документациско-информативниот центар „Веритас“, изјавил дека бегството на Србите било „''самоиницијативно''“ поради страв од „''армијата, за која слушнале само најлошо, од нејзините активности во Втората светска војна до акциите што и претходеа на „Бура“'', кои „''беа спроведени според системот на опожарена земја''“.
Во февруари 2015 година, по завршувањето на случајот за геноцид меѓу Хрватска и Србија, Меѓународниот суд на правдата (МСП) ја отфрлил српската тужба во која се тврдело дека операцијата „Бура“ претставува геноцид, пресудил дека Хрватска немала специфична намера да го истреби српското малцинство во земјата, иако потврдил дека се случиле сериозни злосторства против српските цивили. Контратужбата на Србија била едногласно отфрлена, што покажува дека дури и делегираниот судија на Србија пресудил против. Судот, исто така, утврдил дека хрватската армија оставила достапни патишта за бегство за цивилите. Тие, исто така, утврдиле дека, најмногу што може да се каже, лидерите на Хрватска предвиделе дека воената офанзива ќе има ефект на предизвикување бегство на големото мнозинство од српското население, дека биле задоволни од таа последица и дека сакале да го охрабрат заминувањето на српските цивили, но не го утврдуваат постоењето на специфичната намера што го карактеризира геноцидот. Според пресудата, српските цивили кои бегале од своите домови, како и оние кои останале во заштитените подрачја на ОН, биле подложени на разни форми на вознемирување и од страна на ХА и од страна на хрватските цивили. На 8 август, колона бегалци била гранатирана.
Во 2010 година, етничките Срби поднеле групна тужба во федералниот суд во Чикаго во име на сите Срби кои живееле во регионот Краина во Хрватска во 1995 година. Американската воена консултантска компанија ''MPRI'' била тужена врз основа на соучество во злосторствата во операцијата „Бура“, барајќи отштета во износ од 10,4 милијарди долари. Американскиот окружен судија Џон Ли изјавил дека и покрај „трагичните и ужасни“ обвинувања, тој нема надлежност да ги сослуша барањата на тужителите.
Бројот на цивилни жртви во операцијата „Бура“ е спорен. Државното обвинителство на Република Хрватска тврди дека 214 цивили биле убиени - 156 во 24 случаи на воени злосторства и уште 47 како жртви на убиство - за време на битката и непосредно по неа. Хрватскиот хелсиншки комитет го оспорува тврдењето и известува дека 677 цивили биле убиени по операцијата „Бура“, главно стари лица кои останале, додека дополнителни 837 српски цивили биле наведени како исчезнати. Кога биле поднесени како доказ, нивниот извештај бил отфрлен од Меѓународниот кривичен суд за поранешна Југославија (МКСЈ), поради неизворни изјави и двојни записи содржани во него. Други извори укажуваат дека уште 181 жртва биле убиени од хрватските сили и закопани во масовна гробница во Мркоњиќ Град, по продолжувањето на офанзивата на операцијата „Бура“ во Босна. Српските извори наведуваат 1.192 цивили кои се мртви или исчезнати. Центарот за хуманитарно право проценил дека околу 400 српски цивили биле убиени. Обвинителите на МКСЈ го утврдиле бројот на цивилни жртви на 324. Хрватските владини претставници процениле дека за време на операцијата биле убиени 42 хрватски цивили.
Тешко е да се утврди точниот број на уништени имоти за време и по операцијата „Бура“, бидејќи голем број куќи веќе претрпеле штета од почетокот на војната. ''Хјуман рајтс воч'' (ХРВ) проценил дека повеќе од 5.000 домови биле уништени за време и по битката. Од 122 српски православни цркви во областа, една била уништена, а 17 биле оштетени, но поголемиот дел од штетата на црквите се случила пред повлекувањето на Србите. ХРВ, исто така, објавил дека огромното мнозинство од злоупотребите за време на операцијата „Бура“ биле извршени од хрватските сили. Овие злоупотреби, кои продолжиле во голем обем со месеци потоа, вклучувале погубување на стари и немоќни Срби кои останале и масовно палење и уништување на српски села и имот. Во месеците по операцијата „Бура“, најмалку 150 српски цивили биле погубени по брза постапка, а уште 110 лица насилно исчезнале. Еден таков пример е масакрот во Вариводе, во кој биле убиени девет српски цивили. Други евидентирани злосторства против српски цивили, за време или по операцијата „Бура“, се случиле во Комиќ, Кијани, Голубиќ, Уздоље, Грубори и Гошиќ. Жртвите често биле застрелувани, живи горени, силувани или обезглавувани.
Според податоци од ноември 2012 година, хрватските власти примиле 6.390 пријави за злосторства извршени во областа за време или по операцијата „Бура“ и осудиле 2.380 лица за грабежи, палежи, убиства, воени злосторства и други нелегални дејствија. До истиот датум, во тек биле уште 24 судења за воени злосторства поврзани со операцијата „Бура“ Во 2012 година, српските власти истражувале пет случаи на воени злосторства извршени за време на операцијата „Бура“. На 25-годишнината од Операцијата, Балканската мрежа за истражувачко новинарство анализирала документи од судењето на МКСЈ и открила дека многу малку од сторителите на убиствата на српските цивили се изведени пред лицето на правдата, додека ниту еден од командантите на единиците одговорни не е гонет.
Во февруари 2025 година, Вишиот суд во Белград закажал судење на четири офицери на хрватските воздухопловни сили, обвинувајќи ги за воени злосторства во врска со случајот со бомбардирањето на бегалската колона во Босански Петровац и Сводна. Бидејќи тие не се достапни за српските власти, судењето требало да продолжи во отсуство. Подготвително рочиште било одржано во ноември 2022 година, но судот побарал став од Хрватска за ова прашање. Хрватските власти одбиле да соработуваат, одбивајќи да ја достават поканата за судење. Хрватската влада изјавила дека ќе ги искористи сите механизми за да ги заштити своите пилоти и тврдела дека судењето е политички мотивирано. Хрватска ја оспорува надлежноста на српското судство за наводни дела извршени на територијата надвор од Србија од страна на лица кои не се српски државјани и тврди дека Меѓународниот кривичен суд за поранешна Југославија веќе ги истражил настаните.
10 Последици
Поразот на РСК ги навеоло босанските Срби да разберат дека што е можно побрзо треба да започнат преговори за решение во Босна и Херцеговина, и го сменил текот на војната против Србите, давајќи ѝ силен поттик на американската дипломатија. Успехот на операцијата „Бура“ претставува и стратешка победа во Босанската војна, бидејќи ја кренало опсадата на Бихаќ, и им овозможило на хрватското и босанското раководство да испланираат целосна воена интервенција во областа Бања Лука, која била под контрола на АРС, - интервенција насочена кон создавање нова рамнотежа на моќ во Босна и Херцеговина, тампон зона по хрватската граница и придонес кон решавањето на војната. Интервенцијата се материјализирала како операција „Маестрал 2“ во септември 1995 година. Во комбинација со воздушната кампања на НАТО во Босна и Херцеговина, довело до почеток на мировни преговори што резултирале со Дејтонскиот договор неколку месеци подоцна. Развојот на настаните, исто така, довел до враќање на преостанатите области под српска контрола во источна Славонија и Барања под хрватска контрола преку Ердутскиот договор, со што завршила Хрватската војна за независност во ноември.
Леснотијата со која хрватската армија (ХА) ја постигнала победата ги изненадило многу набљудувачи, бидејќи западните разузнавачки служби предвиделе пораз на Хрватска. Меѓународните реакции на операцијата „Бура“ брзо се развиле од емотивни аргументи, кои ја поддржувале која било страна во битката, до оние што мирно ја проценувале ситуацијата на теренот. Претставници на ОН и повеќето меѓународни медиуми ја критикувале Хрватска. Карл Билд, преговарач на ЕУ кој работел за поранешна Југославија, јавно ја осудил Хрватска, додека специјалниот претставник на ОН, Столтенберг, го повикал личниот претставник на генералниот секретар на ОН, Јасуши Акаши, да побара напади од НАТО врз ХА. Германскиот министер за надворешни работи, Клаус Кинкел, изразил жалење, но додал дека „...''годините на српската агресија... сериозно го искушија трпението на Хрватска''“. Одговорот на САД бил мешан. Додека министерот за одбрана Вилијам Пери позитивно размислувал за воениот развој, додека Галбрејт го изразил своето неодобрување. На 10 август, Советот за безбедност на ООН ја издал Резолуцијата 1009 со која побарал Хрватска да ги запре воените операции, осудувајќи го таргетирањето на мировниците на ООН и повикувајќи на продолжување на разговорите - но не повикувајќи на повлекување на ХА. До 18 август, американските дипломати во тимот на Роберт Фрејсур, задолжени да посредуваат во Босанската војна, верувале дека операцијата „Бура“ ѝ дава шанса на нивната дипломатска мисија да успее, одразувајќи го мислењето на американскиот претседател Бил Клинтон дека Србите нема сериозно да преговараат освен доколку не претрпат големи воени порази.
Во Србија, Милошевиќ го осудил хрватскиот напад, но печатот под влијание на Милошевиќ, исто така, го осудил раководството на РСК како некомпетентно, додека најекстремните политичари, вклучувајќи го и Воислав Шешељ, барале одмазда против Хрватска. Водачот на босанските Срби, Радован Караџиќ, ја молел Југословенската армија да помогне, обвинувајќи го Милошевиќ за предавство.
Во Хрватска, единиците на ХА кои се враќале во своите бази биле пречекани како херои во бројни градови, а бил создаден и комеморативен медал кој ќе им се издал на војниците на ХА кои учествувале во операцијата. На 26 август, Хрватска го организирала Возот на слободата - железничка тура што ги пренесувала Туѓман и поголемиот дел од хрватските владини претставници, јавни личности, новинари и дипломати во Хрватска од Загреб до Карловац, Госпиќ, Книн и Сплит. Туѓман одржал говор на секоја од станиците. Во Книн, тој изјавил: ''„[Србите] немаа време дури ни да ги соберат своите валкани [пари] и својата валкана долна облека. На овој ден, можеме да кажеме дека Хрватска престана да го носи својот историски крст. Ова не е само ослободување на земјата, туку и создавање основа за слободна и независна Хрватска за вековите што доаѓаат''.“ За време на последниот митинг во Сплит, на кој присуствувале 300.000 луѓе, Туѓман ветил дека ќе го ослободи и Вуковар.
11 Комеморација
Хрватите и Србите имаат спротивставени ставови за операцијата. Во Хрватска, 5 август - денот кога хрватската армија го освоила Книн - бил избран за Ден на победата и татковинската благодарност и Ден на хрватските бранители, хрватски државен празник кога официјално се слави операцијата „Бура“. Во Србија и Република Српска, денот се одбележува со жалост за убиените Срби и оние кои побегнале за време или по операцијата.
Во 2015 година, на 20-годишнината од операцијата, Хрватската национална телевизија (ХРТ) го продуцирала ''„Година Олује“,'' документарец во четири епизоди за подготовката и извршувањето на операцијата „Бура“. Серијата ја режирал хрватско-американскиот режисер Џек Бариќ.
На 23-годишнината од операцијата, на прославата во Книн присуствувал бригадниот Иван Машуловиќ, воено лице на Црна Гора. Тоа било прв пат Црна Гора да испрати претставник во Книн. Овој потег бил остро критикуван од црногорските просрпски политичари и српските медиуми. Црногорската десничарска партија Нова српска демократија (НСД) го нарекол Машуловиќ предавник, како и оние „''кои го испратија на прослава на злосторство против српскиот народ''“. Некои отишле дотаму што го споредиле со црногорскиот фашистички соработник Секула Дрљевиќ. Црногорското Министерство за одбрана ја бранело својата одлука да испрати претставник, наведувајќи дека „''Црна Гора нема да се бори во туѓи битки. Црна Гора има став за градење добрососедски односи со сите земји во регионот''“, вклучувајќи ја „''блиската и пријателска''“ Србија и „''блиската и пријателска''“ сојузничка на НАТО Хрватска.
На 25-годишнината од операцијата, на прославата во Книн за прв пат присуствувал политички претставник на етничките Срби, вицепремиерот на Хрватска Борис Милошевиќ. Неговиот потег бил аплаудиран низ цела Хрватска, а премиерот на Хрватска Андреј Пленковиќ изјавил дека тоа ќе „''испрати нова порака за хрватското општество, односите меѓу Хрватите и српското малцинство... меѓу Хрватска и Србија''“. Други значајни политичари кои го пофалиле се членот на опозициската Социјалдемократска партија (СДП) Пеѓа Грбин, претседателот на Самостојната демократска српска партија (СДСС) Милорад Пуповац, лидерот на Демократскиот сојуз на Хрватите во Војводина (ДСХВ) Томислав Жигманов, градоначалникот на Книн Марко Јелиќ и пензионираниот генерал Павао Миљавац. Потегот на Милошевиќ бил пречекан со критики од крајно десничарската партија Татковинско движење (ДП) и членовите на паравоената група Хрватски одбранбени сили (ХОС). Лидерот на Движењето за татковината, Мирослав Шкоро, одбил да учествува на официјалната церемонија, и покрај тоа што бил заменик -претседател на парламентот, и изјавил дека „''нема причина за помирување од каков било вид''“. Овој потег бил негативно примен и од владите на Србија и Република Српска. На прославата, премиерот Пленковиќ, претседателот Зоран Милановиќ и генералот Готовина испратиле пораки за мир и помирување, како и сочувство за српските цивилни жртви. Србија одржала комеморација на мостот Рача над реката Сава, додека на мостот било поставено табло со актери облечени како бегалци кои седат во автомобили и трактори од југословенскиот период.