Брест-литовски договор (Украина - Централни сили)

Брест-Литовскиот договор, познат и како Лебниот мир (|Brotfrieden ) или Брестовски договор (|Берестейський мир|Beresteiskyi myr, „Брестовски мир“) — договор потпишан на 9 февруари 1918 година помеѓу Украинската Народна Република (УНР) и Централните сили (Германија, Австроунгарија, Отоманско Царство и Бугарија). Со него завршила вмешаноста на Украина во Првата светска војна и Централните сили го признале суверенитетот на УНР. Договорот, кој следел по примирјето на Источниот фронт во декември 1917 година, бил потпишан во Брест-Литовск (денес Брест, Белорусија). Лебниот мир ја фиксирал австроунгарско-украинската граница на линијата од 1914 година и предвидел заедничка комисија за одредување на границата со Полска. Централните сили обезбедиле жито и други стоки од УНР во замена за обезбедување воена помош против болшевиците.
Додека разни преговарачи во Брест-Литовск се обидувале да воспостават општ мир, австроунгарската делегација очајно имала потреба од пристап до украински прехранбени производи за да се справи со катастрофалниот глад што се одвивал меѓу нејзиното воено и цивилно население, избирајќи прво да потпише посебен мир со делегацијата на Украинската Народна Република, испратена од Централната Рада во Киев. Мировната делегација од Советска Русија, предводена од Лев Троцки, не ја признал делегацијата на УНР, туку ја признал делегацијата од Советите на Украинската Народна Република со седиште во Харков. Полските претставници од Конгресна Полска и Австриска Галиција, исто така, се спротивставиле на неколку услови во договорот (особено на отстапувањето на Холм на Украина) и на фактот дека Централните сили избрале да склучат посебен мир со Украина, наместо да изработат општ мировен договор. Како резултат на тоа, преговорите меѓу другите страни пропаднале на 10 февруари, и ситуацијата останала непроменета до 3 март 1918 година додека Централните сили и Советска Русија не го склучат својот посебен Брест-Литовски договор. Фактот дека Австроунгарија го оправдувала признавањето на украинската независност врз основа на национално самоопределување, исто така имала ненамерна последица од стимулирање на националистичкиот сепаратизам меѓу етничките малцинства во рамките на нејзините граници, забрзувајќи го распаѓањето на Австроунгарија во следните девет месеци.
Откако бил потпишан договорот, австро-германските трупи интервенираче во Украина и помогнале во протерувањето на Црвената армија до април 1918 година. Присуството на силите на Централните сили ја поткопало независноста на Радата и довело до воспоставување на Украинска Држава на Хетман Павле Скоропадски. По завршувањето на Првата светска војна и Украинско-советската војна, поранешната територија на УНР била поделена помеѓу Украинската Советска Социјалистичка Република (во состав на Советскиот Сојуз) и независна Полска со Договорот од Рига (1921). Договорот од Рапало (1922) помеѓу Германија и Русија го поништил признавањето на УНР од страна на Германија.
1 Позадина
Поради граѓанските немири во Руската Република што кулминирале со Октомвриската револуција, Третиот Универзал на Украинската Централна Рада (20 ноември 1917 година) го прогласил формирањето на Украинската Народна Република под владата на Генералниот секретаријат на Украина. Потоа биле објавени изборите за Украинското уставотворно собрание што се одржиле на 9 јануари 1918 година, а првото свикување на 22 јануари истата година.
На 17 декември 1917 година, Владимир Ленин, како шеф на Советот на народни комесари, објавил ултиматум во кој ја обвинил Централната рада за дезорганизирање на фронтовските линии, запирање на „сите трупи што влегуваат во регионот на Дон, Урал или на друго место“; засолнување на политички непријатели како што се членовите на Кадетската партија и оние што застанале на страната на Каледин и барање да се „стави крај на обидите за уништување на армиите на Советскиот Сојуз и на Црвената гарда во Украина“. Ленин дал дваесет и четири часа известување до владата за она што тој го нарекол „независна и буржоаска Република Украина“ да одговори. Бидејќи советските армии веќе биле во Украина, владата на Украина морала брзо да дејствува за да го зачува суверенитетот на државата.Украинската Централна Рада изразила желба за мировен договор со странски земји и нејзино признавање низ целиот свет. Бидејќи претставниците на Британското и Францусото Царство не сакале да го признаат украинскиот суверенитет, сметајќи го за дел од нивниот главен сојузник, Руското Царство, договорот дал шанса за одредено признавање во лицето на Централните сили. Германија и Австроунгарија со задоволство ја искористиле можноста да ја доведат Украина како сојузник. Австроунгарија се приближувала кон воена победа на сите фронтови до крајот на 1917 година, но австриското политичко раководство станувало сè поочајно за храна од крајот на 1917 година, со цел да го нахрани своето гладно цивилно население во Цислајтанија и да спречи глад и големи граѓански немири. Во мирно време, Транслејтанија (унгарскиот дел од Хабсбуршката монархија) обезбедувал 65% од увозот на житни култури во Цислејтанија, што е еднакво на 32% од потребите на Австрија; но откако избувнала војната во 1914 година, Унгарија го ставила приоритетот на хранењето на сопственото население, а извозот на унгарско жито и брашно во Австрија паднало на 2,4% од нивниот предвоен просек во 1917 година.
До почетокот на 1918 година, обезбедувањето храна и спречувањето на народниот бунт (како во Русија) доминирале во надворешната политика на Австроунгарија. Ова ја поткопало воената моќ на Хабсбурзите за време на мировните преговори во Брест-Литовск, не само пред нивните непријатели, туку и кон нивните германски сојузници, бидејќи двете Централни сили се обидувале да ја добијат Конгресна Полска. Виена очајно барала пристап до залихите со храна на Украина што е можно поскоро, бидејќи домашната побарувачка за леб и мир се зголемила во текот на зимата 1917-1918 година. Оттука, Чернин го нарекол предложениот договор со Украинците „мир за леб“ (''Brotfrieden'').
2 Мировни преговори
Мировните преговори биле иницирани на 3 декември 1917 година од страна на владата на Руската Советска Федеративна Социјалистичка Република, претставена од делегација предводена од Лав Троцки, роден во Украина. Централците и болшевиците го склучиле примирјето на 15 декември 1917 година (2 декември 1917 година според јулијанскиот календар), кое стапило на сила на 17 декември. Од 22 до 26 декември биле донесени неколку резолуции, а на 28 декември 1917 година било потпишано примирје со кое се прекинале непријателствата на фронтовските линии. Советска влада на Украинската Социјалистичка Советска Република била формирана во Харков на 17 декември 1917 година. Конечното потпишување било одложувано од страна на болшевиците со надеж дека ќе се постигне некаков договор со членовите на Антантата.
На 1 јануари 1918 година, украинска делегација, предводена од Всеволод Холубович, пристигнала во Брест-Литовск. Првичната делегација, покрај Никола Љубински, Александар Севрјук и Никола Левицки, го вклучувала и Михајло Полоз. Првично, делегацијата предводена од Троцки во име на Советска Русија ја признала делегацијата на независната Народна Република Украина (УНР) на 10 јануари 1918 година. На 12 јануари 1918 година, австрискиот гроф Отокар Чернин, кој ги претставувал Централните сили, исто така ја признал независната делегација од Украинската Народна Република. Но, Чернин и унгарскиот дипломат Чаки одбиле да разговараат за прашањата на Галиција, Буковина и Подкарпатска Русија, кои ги сметале за внатрешни хабсбуршки работи. Тие ги признале претензиите на Украинската Народна Република кон Холмската губернија (вклучувајќи го и самиот Брест-Литовск, каде што се воделе мировните преговори) и регионот Подлахја, што предизвикало протести од полските засегнати страни.
На 20 јануари 1918 година, украинската делегација се вратила во Киев, каде што Централната рада прогласила целосно суверена украинска држава на 25 јануари (датум 22 јануари). Наскоро, нова украинска делегација била испратена во Брест предводена од Александар Севрјук. Во меѓувреме, во неколку градови во Украина се случиле болшевички бунтови, кои повеќе или помалку ја принудиле Украинската народна република, на која ѝ недостасувале организирани воени сили, да побара странска помош. Сепак, ситуацијата за Централните сили била критична, особено за Австроунгарија, која страдала од сериозен недостиг на храна.
На 21 јануари 1918 година, болшевичката руска делегација објавила дека болшевичката Украинска Република на Советите со седиште во Харков ќе присуствува на мировните преговори и почнала да бара тие да бидат признати како единствени претставници на Украина, а не како делегација на Централната рада со седиште во Киев. На 1 февруари 1918 година, на пленарна седница на Конгресот присуствувале болшевичките делегати од Харков , Јухим Медведиев и Васил Шахрај. Но, Централните сили продолжиле да преговараат со делегацијата од Украинската Народна Република како единствени претставници на Украина, сметајќи ја делегацијата од Харков како болшевички трик за да ги спречат Централните сили да го склучат својот договор со УНР. Претходно, Чернин се обидел да не го направи националното самоопределување водечки принцип за време на разговорите, со оглед на ризикот од спречување на австро-полскиот сојуз и стимулирање на националистичкиот сепаратизам во рамките на Хабсбуршкото Царство Сепак, до почетокот на февруари, тој ги исцрпил сите други средства за обезбедување итни залихи од храна и можел да продолжи само со доделување на самоопределување на Украина, признавајќи ги нивните територијални претензии кон Холм и ветувајќи нова автономна рутенска круна во источна Галиција и Буковина; во замена за многу потребниот извоз на жито во Цислејтанија. Опасноста дека народните немири предизвикани од глад во Австрија би можеле да ескалираат во целосна револуција што ќе го загрози самиот опстанок на хабсбуршката држава била поголема од онаа што ја претставувало антагонизирањето на полските националисти, руските и украинските болшевици, германските сојузници и самата потрага на Австрија да ја добие Конгресна Полска како своја награда за војната.
Иако Централната рада морала да се евакуира од Киев на 8 февруари кога главниот град бил освоен од болшевичките сили, бил потпишан мировен договор меѓу Централните сили и Народната Република во ноќта помеѓу 8 и 9 февруари, и покрај протестите на болшевичките делегати од Харков и Москва.
3 Потписници
+Потписници на Брест-Литовскиот договор , Украина, Германска империја, Австро-Унгарија, Бугарија, Отоманска империја
Шеф на делегацијата, Олександр Севриук, Државен секретар за надворешни работи, фон Килман, Министер за надворешни работи, Чернин, Премиер, Радославов, Голем везир, Мехмед Талат
Министер за надворешни работи, Љубински, Обер Ост, Хофман, Амбасадор, Тошев, И. Хаки Паша
Микола Левитски, И. Стојанович, А. Несими Беј
Економски советник, Остапенко, Т. АнастасовП. Ганчев, Ахмед Изет Паша
Во рок од неколку дена од потпишувањето на договорот, армија од над 450.000 луѓе од Централните сили влегла во Украина, а по само еден месец, поголемиот дел од болшевичките трупи ја напуштиле земјата без никаков значителен отпор. Набргу по преземањето на Киев од страна на украинските и германските трупи, Централната рада можела да се врати во Киев на 2 март.
4 Услови
Договорот ги признавал следниве граници како граници на Украинската Народна Република: на запад, австроунгарско-руската граница од 1914 година, која ја исклучувала украинската Галиција во новата украинска држава; на север, линијата што води од Тарноград, Билгорај, Шчебжешин, Краснистав, Раѕињ Подласки и Мјенѕижец Подласки во сегашното Лублинско Војводство (Полска); Сарнаки, во сегашното Мазовско Војводство (Полска) и Камјањец и Пружани, во сегашната Брестска област ( Белорусија). Точните граници требало да ги утврди мешовита комисија врз основа на етничкиот состав и волјата на жителите (член 2). Според пописот спроведен од австриските трупи во 1916 година во овие области (окрузи Билгорај, Хелм, Хрубешов, Томашов, Замошќ) католичкото население сочинувало од 65 до 85%, луѓето што зборувале полски од 78 до 98% од вкупното население, додека православното население сочинувало од 2 до 10%, а луѓето што зборувале рутенски од 0 до 3% од вкупното население.
Договорот, исто така, предвидувал регулирана евакуација на окупираните региони (член 3), воспоставување дипломатски односи (член 4), меѓусебно откажување од воените репарации (член 5), враќање на воените заробеници (член 6) и размена на интернирани цивили и обновување на јавните и приватните правни односи (член 8). Член 7 предвидувал итно обновување на економските односи и трговијата, а исто така ги утврдувал и принципите на сметководството и тарифите.
Австроунгарија и Украинската Народна Република, исто така, потпишале таен договор во врска со Галиција и Буковина. Австроунгарија се согласила да ги обедини до 31 јули 1918 година во една крунска земја областите источна Галиција и Буковина во кои доминирало украинското население, но на 4 јули Австроунгарија го поништила тајниот договор под изговор дека Украина не ѝ ја испорачала количината жито ветена според договорот, но се верува дека тоа всушност е резултат на полски притисок. Од друга страна, причината за поништувањето било тоа што Виена побарала договорот да се чува во тајност, но Севрјук, возбуден од потпишувањето на Брест-Литовскиот договор, им ги открил информациите на Украинците од Лемберг (Лвов). Откривањето на тајната на таков начин ги натерало Австроунгарците да ја уништат копијата од договорот, а подоцна го негирале неговото постоење на кој било начин, додека Чернин наскоро поднел оставка.
Централните сили потпишале посебен Брест-литовски договор со Руската Советска Федеративна Социјалистичка Република на 3 март 1918 година. Русија се согласила да го признае склучениот договор со Украинската Народна Република и веднаш да потпише мировен договор со Украина за да ги дефинира границите меѓу Русија и Украина без одлагање, да ја исчисти украинската територија од руските трупи и руската Црвена гарда и да стави крај на секаква агитација или пропаганда против владата или јавните институции на Украинската Народна Република (член 6).
5 Последици
Договорот веднаш предизвикал големо противење кај Полјаците, особено кај оние во Австроунгарија. Полските политичари во австрискиот парламент веднаш ги започнале своите протести, парализирајќи го; државните службеници започнале штрајк; а спонтани демонстрации се одржале во различни градови и места. Најзначајно е што Полскиот помошен корпус одбил да ги следи царските наредби и, по Битката кај Раранча, се пробил низ фронтовските линии за да им се придружи на полските сили во Руската граѓанска војна. Иако царската и кралската влада во Виена се повлекле од делови од договорот на 4 март 1918 година, штетата нанесена на секое преостанато чувство на лојалност или доверба кон монархијата кај Полјаците била катастрофална и несомнено поправлива, додека про-хабсбуршката и против-независната фракција на полските политичари кои учествувале во владата претрпела целосно понижување и неповратна дискредитација во очите на полското население кое престанало да го смета какво било можно австро-полско решение како одржлива опција, фокусирајќи се наместо тоа целосно на повторно воспоставување независност.
Брест-литовскиот договор ѝ обезбедил на Украинската Народна Република германска и австроунгарска воена помош за расчистување на болшевичките сили од Украина во февруари-април 1918 година, но договорот исто така значел дека силите на Антантата ги прекинале односите со Украинската Народна Република.
Сепак, наскоро, поканетите странски сили од Централните сили започнале да се сметаат за окупатори од страна на голем дел од украинското население, а исто така и од делови од Централната рада. Кон крајот на април, германскиот врховен командант во Украина, Херман фон Ајхорн, издал наредба со која Украинците станале предмет на германските воени судови за прекршоци против германските интереси, Првата украинска дивизија била разоружана, а германските војници дури и уапсиле двајца министри откако ги критикувале германските постапки. Конечното раскинување со Централната рада се случило на 29 април, кога генералот Павло Скоропадски се прогласил за хетман на украинската држава.
Договорот од Рапало од 1922 година меѓу Германија и Советска Русија ги поништил германските обврски направени во Брест-Литовск. Распадот на Австроунгарија кон крајот на 1918 година автоматски ги поништил нејзините обврски. Турција се откажала од Договорот од Брест-Литовск со потпишување договор со Украинска ССР во 1922 година. Само Бугарија, доколку е познато, формално не го поништила договорот.