Протести во Словенија (2020–2022)

Набргу по преземањето на третата влада на Јанша на почетокот на 2020 година, биле одржани серија големи, главно мирни протести. Почетокот на протестите се совпаднал со почетокот на пандемијата на КОВИД-19 во Словенија, со привремено ограничување на движењето и јавните собири на сила за да се спречи ширењето на болеста. Раните протести вклучувале истакнување на знамиња и транспаренти од балконите и прозорците. На крајот на април почнале да се организираат јавни собири; повеќето демонстранти возеле велосипед, бидејќи рекреативното движење било дозволено на јавни места. Меѓу април 2020 година и април 2022 година, кога се одржале закажаните парламентарни избори, имало 105 протестни собири организирани секој петок од страна на коалиција на невладини организации и граѓански групи наречени „Собранието на народно протестирање“ (''Protestna ljudska skupščina''). Покрај периодичните петочни протести, имало повремени демонстрации повикани од други групи, вклучувајќи протести против мерките за Ковид и провладини собири; особено, на 5 ноември 2020 година, протестите организирани од групи кои не биле поврзани со редовните протести доведоа до немири. Биле идентификувани неколку системски и оперативни пропусти во постапувањето на полицијата на протестите, вклучително и прекумерна употреба на сила.
1 Позадина
Јанез Јанша бил обвинет за нагризување на слободата на медиумите откако ја превзел функцијата. Според извештајот на Меѓународниот институт за печат (ИПИ), Словенија доживела брз пад на слободата на медиумите и печатот. ИПИ го обвинил Јанша дека создава непријателска средина за новинарите преку неговите твитови, кои институтот ги нарекол „витриолични напади“. Тој, исто така, бил обвинет за корупција и узурпирање на власта, а неговиот авторитаризам често се споредувал со оној на Виктор Орбан.
2 Времеплов
2.1 2020 година
2.1.1 Март
По формирањето на 14-та влада на Словенија, Словенците почнале да истакнуваат знамиња и транспаренти на балконите и прозорците. Уличните протести сè уште не биле организирани поради пандемијата КОВИД-19.
2.1.2 Април
Првите улични протести се случиле во Љубљана, Марибор и неколку помали градови на 27 април. Тие биле организирани од Фејсбук групата Отпорот на Владата на Словенија.
2.1.3 Мај
На 1 мај, околу 3.500 велосипедисти одржале мирен протест во Љубљана. Една недела подоцна, околу 7.000 велосипедисти протестирале пред зградата на Народното собрание. Поранешниот премиер Марјан Шарец изразил сочувство со демонстрантите.
Во текот на ноќта на 14 мај, полицијата поставила ограда пред зградата на Народното собрание. Следниот ден, демонстрантите ја прескокнале оградата и напишале „наш имот“ во оградената област. Еколошката група „Млади за климатска правда“ учествувала во денешните протести, во кои било уапсено едно лице.
На 22 мај, се одржал уште еден протест пред зградата на Народното собрание. Како и протестите на 14 мај, учествувале еколошки групи.
Една недела подоцна, демонстрантите свртеле грб кон зградата на Народното собрание и стоеле во тишина две минути. Неколкумина, меѓу кои и театарскиот режисер Јаша Џенул, биле казнети затоа што напишале со креда на тротоарот. Големината на овој протест е спорна; полицијата проценила дека биле собрани околу 5.000 луѓе, но други извори велат дека присуствувале дури 10.000.
2.1.4 Јуни
На 5 јуни, откако многу демонстранти напишале со креда на тротоарот (како на протестот на 29 мај), полицијата се откажала од планот да ги казни демонстрантите за тој чин. По една недела, демонстрантите фрлиле авион од хартија до полицајците кои го чувале оградениот простор пред зградата на Народното собрание. Хартиените авиони ја содржеле фразата „Смрт за Јаншизмот, слобода за сите“, наведувајќи го слоганот против отпорот на Оската, а слоганот го извикувале некои од демонстрантите. Околу 8:00 часот попладне полицијата се судрила со демонстрантите кои се обидувале да ја тргнат оградата пред зградата на Народното собрание. Група демонстранти ја прескокнале оградата, но биле запрени пред да стигнат до зградата; седум лица биле уапсени и парично казнети. Меѓу оние кои ја прескокнале оградата бил и уметникот Јаша Мревље Полак, кој бил уапсен и задржан во полициско комбе 30 минути пред да биде ослободен без обвинение.
На 19 јуни се одржале мирни протести во Љубљана, Марибор и Цеље. Демонстрантите ја повикале полицијата да се приклучи на протестите.
Шест дена подоцна, на Денот на државноста на Словенија, демонстрантите организирале „алтернативна прослава“ пред официјалните свечености. Нив ги пречекале околу 30 контра-демонстранти во жолти елеци, а полицијата создала коридор меѓу групите за да спречи судир. Контрадемонстрантите се нарекувале себеси „Жолти елеци“, инспирирани од француското протестно движење.
На 26 јуни, за време на серијата мирни протести во Љубљана, демонстрантите ставиле синџири на рацете на статуата на Франце Прешерн. Симболичниот потег прогласил дека граѓанската слобода во Словенија опаѓала под новата влада.
2.1.5 Јули
На 3 јули, провладините контрадемонстранти повторно се појавиле на мирен протест во Љубљана. Речиси 100 организации ги осудиле контра-демонстрантите, чии претставници изјавиле за медиумите дека имаат за цел да спречат државен удар.
Една недела подоцна, зградата на Народното собрание не била оградена, но имало големо полициско присуство. На 17 јули, „народното собрание“ ги разјаснило барањата на демонстрантите. Една недела подоцна, демонстрантите се собрале рано за да ги поддржат правата на жените и движењето „И јас“. Народното собрание продолжило да формулира барања за иднината на земјата.
На 31 јули, демонстрантите направиле џиновска марионета на Јанез Јанша. Народниот собир формулирал 245 предлози, идеи и барања за измени во образованието, здравството, изборниот закон, работничките права и заштитата на животната средина.
2.1.6 Август
На 7 август, започнале протести во крајбрежниот град Изола по извештајот дека градот платил две хотелски соби за министерката за земјоделство Александра Пивец. Продолжиле протестите во Љубљана. Една недела подоцна, протестите биле значително помали поради силниот дожд. Владата најавила дека ќе ги зголеми воените трошоци, што демонстрантите го нарекле „кражба“.
На 21 август, во Љубљана се одржал уште еден мирен протест. Во говорите, демонстрантите зборувале за порастот на авторитаризмот во Словенија. Една недела подоцна, демонстрантите се фокусирале на еколошките прашања пред зградите на Народното собрание и Министерството за животна средина.
2.1.7 Септември
На 4 септември, мирните демонстранти повикале на оставка на владата и ги охрабриле оние што се соочувале со корупција на работа да станат свиркачи. Една недела подоцна, пламенот на протестот бил запален за да го симболизира отпорот. Говорниците ги критикувале опозициските партии дека се движат кон јаншизам, прашувајќи ги опозициските лидери што ќе направат за да ја сменат владата и ветувајќи дека молкот ќе остане запаметен.
Демонстрантите кои носеле факели ја опколиле зградата на Народното собрание на 18 септември, извикувајќи „ние сме државата“ и „улиците се наши“. Качени полицајци го чувале предниот и задниот влез на зградата на Народното собрание.
На 25 септември, демонстрантите се фокусирале на економските прашања и даночните реформи кои ќе ги намалат даноците за богатите. На влезот на зградата на Министерството за финансии бил поставен голем знак на кој пишувало „Министерство за богати“, а демонстрантите порачале дека привилегиите за богатите биле зголемени за време на пандемијата КОВИД-19.
2.1.8 Октомври
На 2 октомври се одржал протест пред Министерството за здравство. Демонстрантите го нарекле словенечкото јавно здравство катастрофално и барале реформи, велејќи дека владата го приватизирала здравството и го олеснила за елитата.
На 9 октомври, демонстрантите се собрале на Прешерновиот плоштад во Љубљана. Полицијата почнала да ги идентификува, отстранувајќи ги поради прекршување на уредбата за ограничување на јавните собири. Полициската акција била наречена репресивна и срамна; активистот Јаша Џенул рекол дека демонстрантите биле одговорни, носејќи маски за лице и социјално дистанцирани. Повеќе организации соопштиле дека полицијата употребила прекумерна сила и побарале јавно извинување и објаснување. Генералниот директор на полицијата Андреј Јурич ги негирал обвинувањата, велејќи дека полицијата едноставно го одржувала јавниот ред. Шест лица биле уапсени, но подоцна биле ослободени без да бидат обвинети. Една недела подоцна, полициското присуство било зголемено и протестите завршиле без инциденти.
На 23 октомври, неколку демонстранти (надгледувани од полицијата) се собрале и покрај забраните за патување и јавни собири; полицијата идентификувала 11 лица. Протестите на улицата во петокот потоа биле откажани поради бран инфекции со КОВИД-19, а еден активист рекол дека луѓето требале да протестираат од своите домови.
2.1.9 Ноември
На 5 ноември, членовите на Свесниот народ на Словенија (словенечки: ''Osveščeni prebivalci Slovenije'', или ОПС) и групите Анонимна Словенија организирале протест. Членовите на ОПС верувале дека КОВИД-19 не постои; Анонимна Словенија се оградиле од ОПС, нејзините членови носеле маски за лице. Љубљанската полиција била засилена со полиција од други градови и националната полициска тактичка единица СЕП. Припадниците на ОПС се собрале околу 5:00 часот, набрзо ја нападнале полицијата со факели, камења и експлозиви; полицијата одговорила со солзавец и водени топови. Во еден момент демонстрантите неуспешно пробале да упаднат во зградата на Народното собрание. Околу 8:00 часот попладне, полицијата почнала да ги опколува демонстрантите; плоштадот Прешерен бил расчистен околу 90 минути подоцна. Повредени биле 15 полицаец; двајца демонстранти биле тешко повредени, а еден новинар бил повреден. Народното собрание рекло дека владата се обидела да не ги поврзе немирите со мирни демонстранти, а немирите биле организирани од владата.
2.2 Протести во 2021 година
На 27 април, илјадници луѓе се собрале во Љубљана на протест против Јанез Јанша и неговиот зголемен авторитаризам и владина корупција. Според организаторите, околу 20.000 се собрале во главниот град. Десет илјади луѓе се собрале на Прешерновиот плоштад (во близина на претседателската палата) на 28 мај „Востание на цела Словенија“ против Јанша, барајќи нови избори.
3 Протестни групи
Три групи протестирале против владата, иако не соработувале и се спротивставувале една на друга: петочните демонстранти на велосипедисти, ОПС (Свесни луѓе на Словенија) и Анонимна Словенија.
3.1 Петочни демонстрации на велосипедисти
Првиот петочен протест бил организиран на 27 април 2020 година од страна на Фејсбук групата „Отпор до Владата на Словенија“. Мирните демонстранти на велосипед биле придружени од демонстранти пеш. Протестите се одржувале секој петок помеѓу 27 април и 23 октомври 2020 година, кога понатамошните протести биле откажани поради вториот бран на КОВИД-19. Меѓу организациите кои учествувале во протестите биле и Младинската активистичка организација и словенечката Антифа. На 17 јули, демонстрантите создале „народен собир“; до крајот на месецот, упатиле 245 барања, предлози и идеи до владата со фокус на социјалните, економските и еколошките прашања. Театарскиот режисер и активист Јаша Џенул бил најистакнатиот говорник на петочните протести. Кога Анонимна Словенија објавила дека ќе организира протест со ОПС, демонстрантите во петокот ги повикале луѓето да не учествуваат. Нивниот симбол бил бел велосипедски знак на црвен симбол на Триглав.
3.2 Анонимна Словенија
Групата Анонимна Словенија била дел од меѓународната група Анонимуси. Тие први повикале демонстранти на 5 ноември 2020 година, а ОПС подоцна објавил дека ќе им се придружат; сепак, Анонимна Словенија се оградила од ОПС. На протестот на 5 ноември тие носеле маски на Гај Фокс и извикувале „крадци“ кон полицијата пред зградата на Народното собрание. По протестот, портпарол на Анонимна Словенија објавил: „Како што за жал очекувавме, одредени поединци или групи ефективно ги дискредитираа нашите протести“; групата инсистирала на тоа дека повикале на мирен протест. Откако петочните демонстранти ги повикале луѓето да не протестираат на 5 ноември, портпаролот на Анонимна Словенија на Твитер ги нарекол „предавници“ и рекол дека тие навистина не сакале Јанша да си замине од функцијата.
4 Понатамошно читање
* Наша Последно / Нашето тврдење. Slovenska Protestna Fotografija 2020-2022 / Словенска протестна фотографија 2020-2022. Љубљана 2024 (Каталог )