Ентони Берџес

Џон Ентони Берџес Вилсон (роден на 25 февруари 1917 – починал на 22 ноември 1993) — англиски писател и композитор.
Иако Берџес првенствено бил стрип писател; неговата дистописка сатира ''„Пеколен портокал“'' останува неговиот најпознат роман. Во 1971 година, романот бил приспособен во спорен филм од Стенли Кубрик, за кој Берџес рекол дека е главно одговорен за популарноста на книгата. Берџес напишал голем број други романи, вклучувајќи го квартетот „Ендерби“ и ''„Земјени моќи“''. Тој пишувал либрета и сценарија, вклучувајќи ја и телевизиската минисерија од 1977 година ''„Исус од Назарет“''. Работел како книжевен критичар за неколку публикации, вклучувајќи ги ''The Observer'' и ''The Guardian'' и пишувал студии за класични писатели, особено за Џејмс Џојс. Како разновиден лингвист, Берџес држел предавања по фонетика и ги превел ''„Сирано де Бержерак“'', ''„Крал Едип“'' и операта ''„Кармен“'', меѓу другите. Берџес бил номиниран и бил во потесен избор за Нобелова награда за литература во 1973 година.
Берџес, исто така, компонирал над 250 музички дела; тој се сметал себеси за композитор исто колку и за автор, иако постигнал значително поголем успех во пишувањето.
1 Биографија
1.1 Ран живот
Берџес е роден во 1917 година на улицата Карисбрук број 91 во Харперхеј, предградие на Манчестер, Англија, од католички родители, Џозеф и Елизабет Вилсон. Тој го опишал своето потекло како од пониската средна класа; растејќи за време на Големата депресија, неговите родители, кои биле дуќанџии, биле прилично богати, бидејќи побарувачката за нивните тутунски и алкохолни производи останала постојана. Тој бил познат во детството како Џек, Малиот Џек и Џони Игл. По неговото потврдување во црквата, името Ентони било додадено и тој станал Џон Ентони Берџес Вилсон. Тој почнал да го употребува псевдонимот Ентони Берџес по објавувањето на неговиот роман „''Малајска трилогија“'' од 1956 година.
Неговата мајка Елизабет (родена Берџес) починала на 30-годишна возраст на 19 ноември 1918 година, за време на пандемијата на грип во 1918 година. Причините наведени во нејзината посмртница биле грип, акутна пневмонија и срцева слабост. Неговата сестра Муриел починала четири дена претходно, на 15 ноември, од грип, бронхопневмонија и срцева слабост, на осумгодишна возраст. Берџес верувал дека неговиот татко, Џозеф Вилсон, го навредил затоа што преживеал, додека неговата мајка и сестра не преживеале.
По смртта на неговата мајка, Берџес бил одгледан од неговата тетка по мајчина страна, Ен Бромли, во Крампсал со нејзините две ќерки. Во тоа време, таткото на Берџес работел како книговодител на пазар за говедско месо преку ден, а навечер свирел пијано во паб во Мајлс Платинг. Откако неговиот татко се оженил со газдарицата на овој паб, Маргарет Дваер, во 1922 година, Берџес бил одгледан од неговиот татко и маќеа. До 1924 година, двојката основала продавница за тутун и малопродажба со четири имоти. Берџес кратко време работел во продавницата за тутун како дете. На 18 април 1938 година, Џозеф Вилсон починал од срцева слабост, плеврит и грип на 55-годишна возраст, не оставајќи наследство и покрај неговиот очигледен успех во бизнисот. Маќеата на Берџес починала од срцев удар во 1940 година.
Берџес за своето претежно осамено детство рекол: „''Или бев расеано прогонуван или игнориран. Бев еден од презираните.“ ... Искинати момчиња во банди ќе се нафрлеа на добро облечените како мене''.“ Берџес основно училиште посетувал во „Св. Едмунд“, пред да се пресели во основното училиште „Бишоп Билсбороу Меморијал“, а двете биле католички училишта, во Мос Сајд. Подоцна тој се потсетил: „''Кога одев на училиште, можев да читам. Во основното училиште во Манчестер каде што одев, повеќето деца не можеа да читаат, па затоа бев ... малку одвоен, доста различен од останатите''.“ Добрите оценки резултирале со место запишување во граматичкото училиште, Ксаверијанскиот колеџ, кое го посетувал од 1928 до 1936 година.
1.1.1 Музика
Берџес бил рамнодушен кон музиката сè додека на неговото домашно радио не слушнал „''прилично неверојатно соло на флејта''“, кое го окарактеризирал како „''кривулесто, егзотично, еротско''“ и бил воодушевен. Осум минути подоцна, водителот рекол дека го слушал „''Прелудиум: Попладнето на еден Фаун“'' од Клод Дебиси. Тој го нарекол ова „ ''психоделичен момент“... препознавање на вербално неискажливи духовни реалности''“. Кога Берџес им објавил на своето семејство дека сака да биде композитор, тие се спротивставиле бидејќи „''немало пари во тоа''“. Музиката не се предавала во неговото училиште, но на околу 14-годишна возраст тој самиот научил да свири пијано.
1.1.2 Универзитет
Берџес првично се надевал дека ќе студира музика на универзитет, но музичкиот оддел на Викторијанскиот универзитет во Манчестер го одбил неговото барање поради слаби оценки по физика Наместо тоа, тој студирал англиски јазик и книжевност помеѓу 1937 и 1940 година, дипломирајќи со диплома за уметности. Неговата теза се однесувала на ''„Доктор Фауст“'' од Марлоу, и дипломирал со почести од втора класа, кое за него претставувало разочарувачко. Кога оценувал еден од семинарските трудови на Берџес, историчарот А.Ј.П. Тејлор напишал: „''Светлите идеи се недоволни за да се скрие недостатокот на знаење''“.
1.1.3 Брак
Берџес ја запознал Левела „Лин“ Ишервуд Џонс на универзитетот каде што студирала економија, политика и современа историја, дипломирајќи во 1942 година со средно образование од втора класа. Берџес и Џонс се венчале на 22 јануари 1942 година. Таа била ќерка на директорот на средното училиште, Едвард Џонс (1886–1963) и Флоренс (родена Џонс; 1867–1956), и наводно тврдела дека е далечен роднина на Кристофер Ишервуд, иако биографиите на Луис и Бизвел го оспоруваат ова. Според сопствениот исказ на Берџес, наводната врска со Кристофер Ишервуд не потекнувала од неговата сопруга: „''Нејзиниот татко бил Англичанец Џонс, нејзината мајка Велшанка. [...] За Кристофер Ишервуд [...] ниту таткото ниту ќерката на Џонс не чуле. Таа била некнижевна''...“ Бизвел го идентификува Берџес за потеклото на наводната врска со Кристофер Ишервуд - „''доколку гласините за поврзаност со Ишервуд означуваат нешто, тоа е дека Берџес сакал луѓето да веруваат дека тој бил поврзан преку брак со друг познат писател''“ - и забележува дека „''Левела не била, како што тврди Берџес во својата автобиографија, „братучед“ на писателот Кристофер Ишервуд''“; осврнувајќи се на педигре во сопственост на семејството, Бизвел забележува дека „таткото на Левела потекнувал од Ишервуд“ ... „што значи враќање четири генерации наназад“ ... пред да се сретне со било кој од Ишервудови“, правејќи каква било врска „во најдобар случај“ „слаба и далечна“. Тој исто така утврдува дека според официјалните записи, „презимето на Левела било Џонс, а не (како што Берџес сакал да сугерира) „Ишервуд Џонс“ или „Ишервуд-Џонс“.
1.2 Воена служба
Берџес поминал шест недели во 1940 година како регрут во британската армија во Ескбанк пред да стане медицинско лице од трета класа во Кралскиот армиски медицински корпус. За време на неговата служба, тој бил непопуларен и бил вмешан во инциденти како што се симнување на капата на каплар и полирање на подот од ходник за да се лизнат луѓето. Во 1941 година, Берџес бил гонет од Кралската воена полиција за дезертерство откако го пречекорил своето отсуство од воената база Морпет со неговата идна невеста Лин. Следната година тој побарал да биде префрлен во Армискиот образовен корпус и, и покрај неговиот презир кон авторитетот, бил унапреден во наредник. За време на прекинот на електричната енергија, неговата бремена сопруга Лин била силувана и нападната од четворица американски дезертери; можеби како резултат на тоа, таа го изгубила детето. На Берџес, кој во тоа време се наоѓал во Гибралтар, му било одбиено дозвола да ја види.
На неговото работно место во Гибралтар, за кое подоцна пишувал во ''„Визија за бедемите“'', работел како предавач на колеџ за обука по говор и драма, предавајќи заедно со Ен Мекглин по германски, француски и шпански јазик. Комунистичката идеологија на Мекглин подоцна имала големо влијание врз неговиот подоцнежен роман ''„Пеколен портокал“''. Берџес одиграл клучна улога во програмата „Британскиот начин и цел“, дизајнирана да ги запознае членовите на силите со мирновременскиот социјализам од повоените години во Британија. Тој бил инструктор за Централниот советодавен совет за образование на силите при Министерството за образование. Склоноста на Берџес кон јазиците била забележана од воената разузнавачка служба и тој учествувал во состаноци на холандски емигранти и слободни Французи кои нашле засолниште во Гибралтар за време на војната. Во соседниот шпански град Ла Линеа де ла Консепсион, тој бил уапсен за навреда на генералот Франко, но бил ослободен од притвор кратко време по инцидентот.
1.3 Рана наставничка кариера
Берџес ја напуштил војската во 1946 година со чин наредник-мајор. Во следните четири години бил предавач по говор и драма на Среднозападното училиште за образование во близина на Вулверхемптон и на Колеџот за обука на наставници за итни случаи „Бамбер Бриџ“ во близина на Престон. Берџес предавал на вонредниот оддел на Бирмингемскиот универзитет (1946–50).
Кон крајот на 1950 година, тој започнал да работи како наставник во средното граматичкото училиште „Банбери“ (денес Банбериско училиште), предавајќи англиска книжевност. Покрај неговите наставнички должности, тој надгледувал спорт и го водел драмското друштво на училиштето. Во слободното време организирал голем број аматерски театарски настани. Во нив учествувале местното население и ученици, а вклучувале и продукции на Т.С. Елиот. Извештаите од неговите поранешни ученици и колеги покажуваат дека тој длабоко се грижел за наставата.
Со финансиска помош обезбедена од таткото на Лин, двојката успеала да уплати аконтација за куќа во селото Адербери, во близина до Банбери. Тој ја нарекол куќата „Мал Гидинг“ по еден од ''Четирите квартети'' на Елиот. Берџес ги испробал своите новинарски способности во Адербери, пишувајќи неколку статии за местниот весник, ''Банбери Гардијан''.
1.4 Малаја
Во 1954 година, Берџес се приклучил на Британската колонијална служба како наставник и службеник за образование во Малаја, првично стациониран во Куала Кангсар во Перак. Таму предавал на ''Малајскиот колеџ'' (денесс Малајски колеџ Куала Кангсар – MCKK), основан по примерот на англиските државни училишта. Покрај неговите наставнички должности, тој бил и куќен учител задолжен за учениците од подготвителното училиште, кои биле сместени во викторијанска вила позната како „Кралски павилјон“. Разновидна музика што ја напишал таму била под влијание на земјата, особено Синфони Мелају за оркестар и дувачки оркестар, која вклучувала извици за Мердека (независност) од публиката. Сепак, не е зачувана никаква партитура.
Берџес и неговата сопруга живееле во бучен стан каде што приватноста била минимална, што предизвикало негодување. По расправија со директорот на Малајскиот колеџ околу ова, Берџес бил преместен во Малајскиот колеџ за обука на наставници во Кота Бару, Келантан. Берџес стекнал течно познавање на малајскиот јазик, говорен и пишан, постигнувајќи одлични резултати на испитите по јазик што ги поставила Колонијалната канцеларија. Тој бил награден со зголемување на платата поради неговото познавање на јазикот.
1.5 Брунеј
По краток период на отсуство во Британија во текот на 1958 година, Берџес се вработил на друга источна позиција, овој пат во колеџот „Султан Омар Али Саифудиен“ во Бандар Сери Бегаван, Брунеј. Брунеј бил британски протекторат од 1888 година и не добил независност сè до 1984 година. Во султанатот, Берџес го скицирал романот кој, кога бил објавен во 1961 година, требало да се вика ''„Ѓавол на државата“'' и, иако се занимавал со Брунеј, за да се избегне клевета, дејството морало да се пренесе на имагинарна источноафриканска територија слична на Занзибар, наречена Дунија. Во својата автобиографија ''„Малиот Вилсон и Големиот Бог“'' (1987), Берџес напишал: Овој роман беше, е, за Брунеј, кој беше преименуван во Нарака, што на малајски санскрит значи „пекол“. Малку изум беше потребен за да се измисли голема екипа од неверојатни ликови и голем број испреплетени заплети. Иако завршено во 1958 година, делото не беше објавено сè до 1961 година, но сепак беше избрано од книжевното друштво. Хајнеман, мојот издавач, се сомневаше во неговото објавување: можеби ќе биде клеветничко. Морав да ја сменам околината од Брунеј во источноафриканска. Хајнеман имаше право да биде плашлив. На почетокот на 1958 година, се појави „Непријателот“ и веднаш предизвика тужба за клевета. 
Отприлика во тоа време, Берџес се онесвестил во училница во Брунеј додека предавал историја и му бил дијагностициран неоперабилен тумор на мозокот. На Берџес му била дадена само една година живот, што го навело да напише неколку романи за да добие пари за да се грижи за својата вдовица. Сепак, тој дал поинаков исказ на Џереми Исак во интервју ''лице в лице'' на BBC ''The Late Show'' (21 март 1989 година). Тој рекол: „''Гледајќи наназад сега, гледам дека бев избркан од колонијалната служба. Сметам дека можеби од политички причини кои биле прикриени како клинички причини''“. Тој укажувал на ова во интервју со Дон Свеим, објаснувајќи дека неговата сопруга Лин му рекла нешто „непристојно“ на војводата од Единбург за време на официјална посета, а колонијалните власти се свртеле против него. Тој веќе го заслужил нивното незадоволство, му рекол на Сваим, пишувајќи статии во весникот во поддршка на револуционерната опозициска партија Ракјат Брунеи и за неговото пријателство со нејзиниот водач д-р Азахари. Биографите на Берџес го припишуваат инцидентот на озлогласената митоманија на авторот. Џефри Григсон напишал: Сепак, тој страдал од последиците од продолжено прекумерно пиење (и поврзаната лоша исхрана), од честопати угнетувачката клима на југоисточна Азија, од хроничен запек, како и од прекумерна работа и професионално разочарување. Како што рекол тој, потомците на султаните и на елитата во Брунеј „не сакале да бидат подучувани“, бидејќи изобилството на нафта им гарантирало приход и привилегиран статус. Можеби и сакал изговор да ја напушти наставата и да се посвети на писателска работа, откако доцна започнал.
1.6 Години на враќање
Берџес бил отпуштен дома во 1959 година и разрешен од својата позиција во Брунеј. Тој поминал некое време во невролошкото одделение во лондонска болница каде што бил подложен на церебрални тестови кои не откриле никаква болест. По отпуштањето, употребувајќи ја сумата пари што Лин Берџес ја наследила од својот татко, заедно со нивните заштеди акумулирани во текот на шест години на Исток, тој решил да стане писател со полно работно време. Двојката најпрвин живеела во стан во Хоув, во близина на Брајтон. Подоцна се преселиле во куќа со две станбени единици наречена „Еплгарт“ во Ечингам, околу четири милји од куќата на Бејтман каде што живеел Радјард Киплинг во Бурваш, и една милја од домот на Малколм Магериџ во Робертсбриџ. По смртта на свекорот на Берџес, двојката го искористила своето наследство за да се пресели во терасирана градска куќа во Чисик. Ова му овозможило лесен пристап до телевизискиот центар на Би-Би-Си, каде што подоцна станал чест гостин. Во текот на овие години, Берџес станал редовен партнер за пиење на романописецот Вилијам С. Бароуз. Нивните средби се одржувале во Лондон и Тангер.
Морското патување што двојката го направила со Балтичката линија од Тилбери до Ленинград во јуни 1961 година резултирало со романот ''„Мед за мечките“''. Во својата автобиографија ''„You've Had Your Time“'' (1990), тој напишал дека повторно учејќи руски јазик во тоа време, пронашол инспирација за рускиот сленг „Надсат“ што го создал за ''„Пеколен портокал“'', продолжувајќи да забележува: „''Би се спротивставил до крајни граници на барањето на кој било издавач да се обезбеди речник''“.
Лијана Мачелари, италијанска преведувачка дванаесет години помлада од Берџес, наишла на неговите романи ''„Г-дин Ендерби одвнатре“'' и ''„Пеколен портокал“'', додека пишувала за англиска фикција. Двајцата првпат се сретнале во 1963 година на ручек во Чисик и започнале љубовна афера. Во 1964 година, Лијана го родила синот на Берџес, Паоло Андреја. Аферата била скриена од алкохоличарката сопруга на Берџес, која тој одбил да ја остави од страв да не го навреди својот братучед (од маќеата на Берџес, Маргарет Дваер Вилсон), Џорџ Дваер, римокатоличкиот епископ од Лидс.
Лин Берџес починала од цироза на црниот дроб, на 20 март 1968 година. Шест месеци подоцна, во септември 1968 година, Берџес се оженил со Лијана, признавајќи го нејзиното четиригодишно синче како свое, иако во изводот од матичната книга на родените како татко бил наведен Рој Халидеј, поранешниот партнер на Лијана. Паоло Андреја (исто така познат како Ендру Берџес Вилсон) починал во Лондон во 2002 година, на 37-годишна возраст. Лијана починала во 2007 година.
1.7 Даночен егзил
Берџес бил конзервативец (иако, како што појаснил во интервју за „''The Paris Review'', неговите политички ставови може да се сметаат за „еден вид анархизам“, бидејќи неговиот идеал за „католички јакобитски императорски монарх“ не бил практичен) (застарен) католик и монархист, кој негувал одвратност кон сите републики. Тој верувал дека социјализмот во најголем дел е „смешен“, но „''признал дека социјализираната медицина е приоритет во секоја цивилизирана земја денес''“. За да го избегнат данокот од 90% што семејството би го платило поради нивните високи приходи, тие ја напуштиле Британија и ја обиколиле Европа во кампер „Бедфорд Дормобил“. За време на нивните патувања низ Франција и низ Алпите, Берџес пишувал на задното седиште од комбето додека Лијана возела.
Во овој период, тој пишувал романи и продуцирал филмски сценарија за Лу Грејд и Франко Зефирели. Неговото прво место на живеење по напуштањето на Англија било Лија, Малта (1968–70). Негативната реакција од предавањето што Берџес го одржал пред католички свештеници во Малта предизвикало преселба на двојката во Италија откако малтешката влада го конфискувала имотот. (Тој ќе продолжи да ги фикционализира овие настани во ''„Земјени сили“'' една деценија подоцна) Берџесови имале стан под кирија во Рим, селска куќа во Брачано и имот во Монталбучо. Откако слушнал гласини за мафијашки заговор за киднапирање на Паоло Андреја додека семејството престојувало во Рим, Берџес решил да се пресели во Монако во 1975 година. Берџес бил мотивиран и да се пресели во даночниот рај Монако, бидејќи земјата не наплаќала данок на доход, а вдовиците биле ослободени од данок на смрт, форма на оданочување на имотот на нивниот сопруг. Двојката исто така имала вила во Франција, во Калијан, Вар, Прованса.
Берџес живеел неколку години во Соединетите Американски Држави, работејќи како резидентен писател на Универзитетот Северна Каролина во Чапел Хил во 1969 година, како гостин-професор на Принстонскиот универзитет со програмата за креативно пишување во 1970 година и како истакнат професор на Градскиот колеџ во Њујорк во 1972 година. На Градскиот колеџ бил близок колега и пријател на Џозеф Хелер. Потоа предавал креативно пишување на Универзитетот Колумбија, држел предавања за романот на Ајовскиот универзитет во 1975 година и бил на Бафаловскиот универзитет во 1976 година. На крајот се населил во Монако во 1976 година, каде што бил активен во местната заедница, станувајќи ко-основач на Ирската библиотека „Принцеза Грејс“, центар за ирски културни студии, во 1984 година.
Во мај 1988 година, Берџис имал продолжено појавување, меѓу другите, со Андреја Дворкин во епизодата ''„За што служи сексот?“'' од дискусиската програма ''„По темнината“''. Во еден момент тој зборувал за разводот:Симпатиите не вклучуваат дисциплина; љубовта... Бракот, да речеме дека трае дваесет или повеќе години, е еден вид цивилизација, еден вид микрокосмос - развива свој јазик, своја семиотика, своја стенограма... сексот е дел од тоа, дел од семиотиката. Да се ​​уништи, безобѕирно, таков однос е како да се уништи цела цивилизација. 
Иако Берџес живеел недалеку од Грејам Грин, чија куќа била во Антиб, Грин се налутил кратко пред неговата смрт од коментарите во весниците од Берџес и прекинал секаков контакт. Гор Видал открил во своите мемоари од 2006 година ''„Навигација од точка до точка“'' дека Грин не го одобрувал појавувањето на Берџес на разни европски телевизиски станици за да дискутира за неговите книги. Видал раскажува дека Грин очигледно сметал дека подготвеноста да се појави на телевизија е нешто што треба да биде под достоинството на писателот. „''Тој зборува за своите книги''“, Видал го цитира разочараниот Грин. Во тоа време, Берџес поминувал многу време во својата колиба надвор од Лугано, Швајцарија.
1.8 Смрт
Иако Берџес напишал дека очекувал „''да умре некаде во медитеранските земји, со неточен некролог во Нис-матин, неожалостен, наскоро заборавен''“, тој се вратил да умре во Твикенам, надворешно предградие на Лондон, каде што поседувал куќа. Берџес починал на 22 ноември 1993 година од рак на белите дробови, во болницата „Св.Јован и Св.Елизабета# во Лондон. Неговата пепел била погребана на гробиштата во Монако.
На епитафот на мермерниот спомен-плоча на Берџес пишува: „''Аба Ава''“, што значи „''Татко, татко''“ на арамејски, арапски, хебрејски и други семитски јазици и го изговара Христос за време на неговата агонија во Гетсиманската Градина додека му се моли на Бога да го поштеди. Тоа е исто така насловот на 22-от роман на Берџес, кој се однесува на смртта на Џон Китс. Пофални зборови на неговата комеморација во црквата „Свети Павле“ во Ковент Гарден, Лондон, во 1994 година ги одржале новинарот Оберон Во и романописецот Вилијам Бојд. Некрологот ''на „Тајмс“'' го прогласил авторот за „''голем моралист''“. Неговиот имот вредел 3 милиони американски долари и вклучувал големо европско портфолио на недвижности од куќи и станови.
2 Пишување
2.1 Романи
Неговата малајска трилогија ''„Долгиот ден си оди“'' била првата објавена фикција на Берџес. Нејзините три книги се ''Time for a Tiger, The Enemy in the Blanket, Beds in the East''. ''Ѓаволот на една држава'' е продолжение на трилогијата, сместена во фикционализирана верзија на Брунеј. Амбицијата на Берџес била да стане „''вистински фиктивен експерт за Малаја''“. Во овие дела, Берџес работел во традицијата воспоставена од Киплинг за Британска Индија, а Конрад и Мом за Југоисточна Азија. Берџес работел повеќе на начин на Орвел, кој добро владеел со урду и бурмански (неопходни за работата на Орвел како полицаец) и Киплинг, кој зборувал хинди (бидејќи го научил како дете). Како и многу од неговите колеги англиски емигранти во Азија, Берџес одлично го владеел говорно и писмено, и како романописец и како говорник, вклучително и малајски.
Годините на репатријација на Берџес ( –1969) го продуцирал ''„Ендерби'' и ''Право на одговор“ ,'' кое се допира до темата за смртта и умирањето, и ''„Една рака плескање“,'' сатира за празнината на популарната култура. ''„Црвот и прстенот“'' (1961) морало да биде повлечен од оптек под закана од тужба за клевета од еден од поранешните колеги на Берџес, училишен секретар.
Неговиот дистописки роман, ''„Пеколен портокал“'', бил објавен во 1962 година. Првично бил инспириран од инцидент за време на Лондонскиот блиц во Втората светска војна, во кој неговата сопруга Лин била ограбена, нападната и злоупотребена од дезертери од американската армија во Лондон за време на снемувањето на електричната енергија. Настанот можеби придонел за нејзиниот последователен спонтан абортус. Книгата претставува испитување на слободната волја и моралот. Младиот антихерој, Алекс, заробен по кратка кариера полна со насилство и хаос, се подложува на курс на терапија за аверзија за да ги ограничи своите насилни склоности. Ова резултира со тоа што тој е беспомошен од другите луѓе и не може да ужива во дел од неговата омилена музика која, покрај насилството, му претставувала големо задоволство. Во нефикциската книга ''„Пламен во битие“'' (1985), Берџес го опишал ''„Пеколен портокал“'' како „''игра на духови украдена за пари за три недели. Стана познат како материјал за филм кој се чинеше дека ги величи сексот и насилството''“. Тој додал: „''филмот им олесни на читателите на книгата погрешно да разберат за што се работи, а недоразбирањето ќе ме прогонува до смрт''“. Во интервју за Би-Би-Си во 1980 година, Берџес се оддалечува од романот и кинематографските адаптации. Близу времето на објавувањето, последното поглавје било исечено од американското издание на книгата.
Берџес го напишал ''„Пеколен портокал“'' со 21 поглавје, што значи дека одговара на возраста на полнолетство. „''21 година е симбол на човечка зрелост, или порано беше, бидејќи на 21 година можевте да гласате и да преземете одговорност како возрасни''“, напишал Берџес во предговорот за издание од 1986 година. Имајќи потреба од пари и сметајќи дека издавачот „''е дарежлив што воопшто го прифаќа делото''“, Берџес го прифатил договорот и дозволил ''„Пеколен портокал“'' да биде објавен во САД, со изоставено дваесет и првото поглавје. Филмската адаптација на Стенли Кубрик на ''„Пеколен портокал“'' се основа на американското издание и на тој начин помогнало да се овековечи губењето на последното поглавје. Во 2021 година, Меѓународната фондација на Ентони Берџес премиерно објавило мрежна страница со каталогизирање на разни сценски продукции на „Пеколен портокал“ од целиот свет.
Во ''„Романи и романописци: Водич низ светот на фикцијата“'' од Мартин Сејмур-Смит, Берџес раскажал дека честопати подготвувал синопсис со список на имиња пред да започне проект. Сејмур-Смит напишал: Берџес верува дека прекумерното планирање е фатално за креативноста и го смета својот несвесен ум и самиот чин на пишување за неопходни водичи. Тој не создава нацрт на цел роман, туку претпочита да заврши една страница пред да премине на следната, што вклучува доста ревизии и корекции.''„Ништо како Сонцето“'' е фиктивна рекреација на љубовниот живот на Шекспир и испитување на наводно делумно сифилитичките извори на имагинативната визија на бардот. Романот, кој се потпира на биографијата на Едгар И. Фрип од 1938 година ''„Шекспир, човек и уметник“'', добил критичко признание и го сместил Берџес меѓу првокласните романописци на неговата генерација. ''„М/Ж“'' (1971) било наведено од самиот писател како едно од делата на кои тој бил најгорд. ''„Бардовите Римјанки“'' се однесува на лично ниво, справувајќи се со смртта на неговата прва сопруга, неговото тагување и аферата што довела до неговиот втор брак. Во ''„Наполеоновата симфонија“'', Берџес го оживеал Бонапарта обликувајќи ја структурата на романот според симфонијата ''„Ероика“'' на Бетовен. Романот содржи портрет на арапско и муслиманско општество под окупација на христијанска западна сила (Египет од католичка Франција). Во 1980-тите, религиозните теми почнале да се појавуваат во голема мера (''Кралството на злото,''''Човекот од Назарет,''''Земјински сили''). Иако Берџес се одвоил од католицизмот рано во својата младост, влијанието на католичката „обука“ и поглед на светот останало силно во неговата работа во текот на целиот свој живот. Ова е значајно во расправата за слободната волја во ''„Пеколен портокал“'' и во апокалиптичната визија за катастрофални промени во Католичката црква. – поради она што може да се сфати како сатанско влијание – во ''Земјени сили'' (1980).
Берџес продолжил да работи и покрај последната болест и пишувал на смртна постела. Доцниот роман ''„Секое старо железо“'' е генерациска сага за две семејства, едното руско-велшко, другото еврејско, која ги опфаќа потонувањето на Титаник, Првата светска војна, Руската револуција, Шпанската граѓанска војна, Втората светска војна, раните години на Државата Израел и повторното откривање на Екскалибур. ''„Мртовец во Дептфорд“'', за Кристофер Марлоу, е придружен роман на ''„Ништо како сонцето“''. Романот во стихови ''„Бирн“'' бил објавен постхумно.
Берџес во едно интервју од 1972 година објавил дека пишува роман за Црниот Принц, кој ги вклучува наративните техники на Џон Дос Пасос, иако никогаш не го завршил пишувањето. По смртта на Берџес, англискиот писател Адам Робертс го завршил романот, а тој бил објавен во 2018 година под насловот ''„Црниот Принц“''. Во 2019 година, откриена е претходно необјавена анализа на ''„Пеколен Портокал“''. Книгата е структурирана како филозофските размислувања на Берџес за романот што му донеле толку многу признанија.
2.2 Критички студии
Берџес ја започнал својата кариера како критичар. Неговото ''дело „Англиска книжевност, анкета за студенти“'' било наменето за почетници во оваа област. Потоа ги објавил ''„Романот денес“'' (Лонгманс, 1963) и ''„Романот сега: Водич за студенти за современа фикција'' “ (Њујорк: В. В. Нортон и компанија, 1967). Тој ги напишал студиите на Џојс „ ''Еве ги сите: Вовед во Џејмс Џојс за обичниот читател“'' (исто така објавени како ''„За Џојс“'') и ''„Џојсприк: Вовед во јазикот на Џејмс Џојс“''. Исто така, објавена е ''и'' пократката книга ''„ Бдеењето на Финеган“'', скратено издание на Берџес. Неговиот запис за романот во ''Енциклопедија Британика'' од 1970 година (под „Роман“ ) го смета како класик на жанрот. Берџес напишал целосни критички студии за Вилијам Шекспир, Ернест Хемингвеј и Д. Х. Лоренс, како и ''Деведесет и девет романи: Најдобрите на англиски јазик од 1939 година''.
2.3 Сценарио
Берџес ги напишал сценаријата за ''Мојсеј Законодавецот'' (Џанфранко Де Бозио 1974), ''Исус од Назарет'' (Франко Зефирели 1977) и Н.Е. (Стјуарт Купер, 1985). Берџес бил ко-сценарист на сценариото за ТВ серијата ''Шерлок Холмс и Доктор Вотсон'' (1980). Филмските обработки што ги продуцирал ги вклучуваат ''Амундсен'', ''Атила'', ''Црниот принц'', ''Кир Велики'', ''Зора Хорус'', ''Валканите трикови на Бертолдо'', ''Вечен живот'', ''Оназис'', ''Пума'', ''Самсон и Далила'', ''Шребер'', ''Сексуалните навики на англиската средна класа'', ''Шах'', ''Тој човек Фројд'' и ''Чичко Лудвиг''. Берџес измислил јазик од камено доба за ''Војната за огнот'' (''Потрага по оган''; Жан-Жак Ано, 1981).
Берџес напишал многу необјавени сценарија, вклучувајќи го и ''„Вил!'' или ''Бардовата непристојност“'' за Шекспир, базиран на романот ''„Ништо како Сонцето“''. Охрабрен од успехот на ''„Тремор на намерата: Есхатолошки шпионски роман“'' (пародија на авантурите на Џејмс Бонд), Берџес напишал сценарио за ''„Шпионот што ме сакаше“'' во кое има ликови од романот и сличен тон. Во него Бонд се бори против криминалната организација ХАОС во Сингапур за да се обиде да спречи атентат врз кралицата Елизабета II користејќи хируршки имплантирани бомби во Сиднејската опера. Бил опишан како „''скандалозна мешавина од садизам, хипноза, акупунктура и меѓународен тероризам''“. Неговото сценарио било одбиено, иако огромниот силос за подморница што се гледа во готовиот филм наводно бил инспирација на Берџес.
2.4 Драматург
Вклученоста на Ентони Берџес со театарот започнала додека студирал на Манчестерскиот универзитет, каде што режирал претстави и пишувал театарски рецензии. Во Оксфордшир бил активен член на Драмската група „Адербери“, каде што режирал повеќе претстави, вклучувајќи ги ''„Јунона и паунот“'' од Шон О'Кејси, ''„Пречест феникс“'' од Кристофер Фрај, ''„Насмевката на Џаконда“'' од Олдос Хаксли и „''The Adding Machine''“ од Елмер Рајс.
Својата прва драма ја напишал во 1951 година, наречена ''„Ноќта на Света Венера“.'' Не постојат записи за изведбата на драмата, а во 1964 година го претворил текстот во роман. Во текот на целиот свој живот напишал повеќе адаптации и преводи за театар. Неговото најпознато дело ''„Пеколен портокал“'', го адаптирал за театар под наслов ''„Пеколен портокал: Претстава со музика“''. Проширено издание на оваа драма, со факсимил од рачно напишаната партитура, се појавила во 1999 година; ''„Пеколен портокал 2004“'', адаптирана од романот на Берџес од режисерот Рон Дениелс и објавена од „Ароу Букс“, била продуцирана во театарот Барбикан во Лондон во 1990 година, со музика од „Еџ“ од U2.
Други негови познати преводи ја вклучуваат англиската верзија на ''„Сирано де Бержерак“'' од Едмон Ростан. Неодамна, два од неговите досега необјавени преводи биле објавени од „''Salamander Street''“, што Фондацијата го нарекла „''значајно книжевно откритие''“. Едниот е ''„Скржавец! Скржавец!'' “ Превод на ''„Скржавецот'' “ од Молиер. Иако оригиналната француска драма е напишана во проза, тој ја преработува во мешавина од стихови и проза, во стилот на неговата позната адаптација на ''„Сирано де Бержерак“''. Другиот ''Chatsky'' го напишал со поднаслов '' Важноста да се биде глупав,'' врз основа на ''„Тешко од умот“'' од Александар Грибоједов. Во ''„Chatsky“'', Берџес преработува класична руска драма во духот на Оскар Вајлд.
3 Музика
Како остварен музичар, Берџес редовно компонирал во текот на целиот свој живот, а еднаш рекол: „''Сакам луѓето да ме сметаат за музичар кој пишува романи, наместо за романописец кој пишува музика истовремено''.“ Тој напишал повеќе од 250 композиции во различни форми, вклучувајќи симфонии, концерти, камерна музика, музика за пијано и дела за театар. Неговото рано запознавање со музиката е лесно прикриено како фикција во неговиот роман ''„Пијанисти“'' (1986). Многу од неговите необјавени композиции се наведени во ''„Овој човек и музиката“'' (1982).
3.1 Оркестарска и камерна
Тој започнал сериозно да компонира додека бил во војска за време на војната, а потоа и додека работел како учител во Малаја, но не можел да заработува за живот од тоа. Неговата рана симфонија, ''Синфони Мелају'' (денес изгубена), претставувала обид „''да ги комбинира музичките елементи на земјата [Малаја] во синтетички јазик кој се повикувал на домашни тапани и ксилофони''“. Втора симфонија е исто така изгубена. Но, неговата Симфонија бр. 3 во Ц била нарачана од Симфонискиот оркестар на универзитетот во Ајова во 1974 година, што резултирало со првото јавно изведување на оркестарско дело од Берџес - значаен настан за композиторот што го поттикнало да ги обнови своите композиторски активности со други дела од голем обем, вклучувајќи го и концертот за виолина за Јехуди Менухин, кој останал неизведен поради смртта на виолинистот. Неодамна, Симфонијата била емитувана на BBC Radio 3 како дел од Меѓународниот фестивал во Манчестер во јули 2017 година.
Берџес, исто така, напишал и доста камерна музика. Пишувал за флејта додека неговиот син свирел на инструментот. Неколку дела за флејта и пијано, вклучувајќи ја и Соната бр. 1, Сонатина и ''Тре Пецети'', се снимени од Џон Тарнер со пијанистот Харви Дејвис. Неговите собрани гитарски квартети се снимени и од гитарскиот квартет „Мела“. Неодамна обновено дело е гудачки квартет од 1980 година, инспириран од Дмитриј Шостакович, кој неочекувано се појавило во архивата на Меѓународната фондација „Ентони Берџес“. За пијано, Берџес компонирал сет од 24 прелудиуми и фуги, ''„Лошо темпераментна електронска тастатура“'' (1985), која е снимена од Стефан Гинсбург.
3.2 Мјузикли и опера
Берџес ја компонирал оперетата „''Даблински цветови“'' во 1982 година, адаптирајќи го либретото од ''„Улис“'' на Џејмс Џојс. Тоа претставува слободна интерпретација на текстот на Џојс, со промени и интерполации од самиот Берџес, сè поставено на оригинална музика што ги спојува операта со стиловите на Гилберт и Саливан и мјузик-хол. Мјузиклот бил емитуван на телевизија од Би-Би-Си, со мешани критики. Тој го напишал либретото за бродвејскиот мјузикл ''„Сирано“'' од 1973 година (музика од Мајкл Џ. Луис), користејќи ја својата адаптација на оригиналната претстава на Ростан како основа. Берџес, исто така, направил превод на либретото на Мелјак и Халеви на „ ''Кармен“'' од Бизе, кое било изведено од Англиската национална опера во 1986 година, и напишал ново либрето за последната опера на Вебер ''„Оберон“'' (1826), препечатено заедно со оригиналот во ''„Оберон стар и нов“''. Била изведена од Шкотската опера со седиште во Глазгов во 1985 година, но оттогаш не е обновена.
3.3 Музика и литература
Речиси сите дела, фикција и нефикција, ги одразуваат неговите музички искуства. Биографски елементи што се однесуваат на музичарите, особено на неуспешните композитори, се појавуваат насекаде. Неговиот ран роман ''„Визија за бедемите“'' (1965) се однесува на Ричард Енис, композитор на симфонии и концерти кој служи во британската армија во Гибралтар. Неговиот последен, ''„Бирн“'' (1995), роман сместен во стихови, е за спореден современ композитор кој ужива поголем успех во кревет отколку во концертната сала. Фиктивните дела споменати во романите честопати се паралелни со вистинските композиции на Берџес и даваат коментар за нив, како што е кантатата ''„Денот на Света Силија“'', опишана во романот од 1976 година „''Бардовите Римјанки“'', која се појавила две години откако романот бил објавен како вистинско дело на Берџес.
Но музичките влијанија одат многу подалеку од биографските. Постојат експерименти што комбинираат музички форми и книжевност. ''„Тремор на намерата“'' (1966), пародијарниот трилер за Џејмс Бонд, е сместен во форма на соната. ''„Моцарт и волчјата банда“'' (1991) го отсликува звукот и ритамот на моцартските композиции, меѓу другото обидувајќи се да ја претстави фиктивно Симфонијата бр. 40. ''„Наполеонова симфонија: Роман во четири става“'' (1974) е книжевна интерпретација на Бетовеновата ''„Ероика“'', додека Бетовеновата симфонија бр. 9 е истакната во ''„Пеколен портокал“'' (и во филмската верзија на романот од Стенли Кјубрик).
Неговата употреба на јазикот честопати го нагласува звукот пред значењето – во измислениот јазик „Надсат“ под руско влијание што го употребува раскажувачот во ''„Пеколен портокал“'', во беззборовното филмско сценарио ''„Потрага по оган“'' (1981), каде што измислува племенски јазик што можеби го зборувал праисторискиот човек, и во нефикциското дело за звукот на јазикот, ''„Полна уста воздух“'' (1992).
3.4 Музички ентузијазам
Во радио-програмата „''Desert Island Discs''“ на Би-Би-Си во 1966 година, Берџес ја избрал за своја омилена музика Перселовата „ Радувајте се секогаш во Господа“; Баховите „''Голдбергови варијации'' бр. 13; на Елгар Симфорнија бр.1 во А-дур; Вагнеровата „Песна за судење на Валтер“ од ''Die Meistersinger von Nürnberg''; Дебиси „Фети“ од ''Ноктурни'' ; ''Рио Гранде'' на Ламберт; Симфонијата на Волтон бр.1 во Б-мол; и „ ''На работ на Венлок'' “ од Вон Вилијамс. Збирка есеи за музика од Берџес била објавена во 2024 година.
4 Лингвистика
„Лингвистичката обука на Берџес“, ја напишале Рејмонд Чепмен и Том Мекартур во ''„Оксфордскиот придружник на англискиот јазик“'': „...''е прикажано во дијалог збогатен со препознатливи изговори и финости на регистарот''“. За време на неговите години во Малаја, и откако го совладал џави, арапското писмо адаптирано за малајски, Берџес сам го научил персискиот јазик, по што направил превод на „''Пуста земја“'' од Елиот на персиски (необјавен). Работел на антологија од најдоброто од англиската книжевност преведена на малајски, која не била објавена. Објавените преводи на Берџес вклучуваат две верзии на ''„Сирано де Бержерак“'', ''„Кралот Едип“'' и ''„Кармен“''.
Интересот на Берџес за јазикот се одразило во измислениот, англо-руски тинејџерски сленг на ''„Пеколен портокал“'' (надсат) и во филмот ''„Потрага по оган'' “ (1981), за кој измислил праисториски јазик (улам) за ликовите. Неговиот интерес се одразува во неговите ликови. Во ''„Докторот е болен“'', д-р Едвин Спиндрифт е предавач по лингвистика кој бега од болничко одделение, како што критичарот Саул Малоф го навел во еден осврт, со „''мозочни случаи кои среќно се пример за варијанти на англиски говор''“. Берџес, кој предавал фонетика на Бирмингемскиот универзитет кон крајот на 1940-тите, го истражува полето на лингвистиката во ''„Јазик направен едноставно“'' и ''„Уста полна со воздух“''.
Длабочината на повеќејазичното познавање на Берџес била предмет на расправа во биографијата на Роџер Луис од 2002 година. Луис тврдел дека за време на продукцијата во Малезија на документарецот на Би-Би-Си ''„Вид на неуспех“'' (1982), наводно течниот малајски јазик на Берџес не бил разбран од келнерките во ресторанот каде што снимале. Се тврдело дека режисерот на документарецот намерно ги задржал овие моменти недопрени во филмот за да ги разоткрие лингвистичките претензии на Берџес. Писмо од Дејвид Волас што се појавило во списанието на весникот „''Independent on Sunday''“ на 25 ноември 2002 година фрлило светлина врз аферата. Писмото на Волас, делумно, гласи:... приказната беше неточна. Раскажува за Берџес, големиот лингвист, кој „довикувал малајски на низа малајски келнерки“, но „не можел да се разбере“. Изворот на оваа приказна бил 20-годишен документарец на Би-Би-Си... [Сугестијата беше] дека режисерот ја напуштил сцената, за да се пошегува со големиот автор. Не е така, и можам да бидам сигурен, бидејќи јас бев тој режисер... Приказната, како што беше прикажана на телевизија, јасно стави до знаење дека Берџес знаел дека овие келнерки не знаат малајски. Тоа беше кинески ресторан, а поентата на Берџес беше дека етничките Кинези имаат малку време за националниот јазик што го наметнува владата, бахаса малезиски [малајски]. Берџес можеби имал акцент, но го зборувал јазикот; девојките за кои станува збор биле тие што не го зборувале.Луис можеби не бил целосно свесен за фактот дека една четвртина од населението на Малезија е составено од Кинези кои зборуваат хокиен и кантонски. Сепак, малајскиот јазик бил прогласен за национален јазик со донесувањето на Законот за јазици од 1967 година. До 1982 година, сите национални основни и средни училишта во Малезија го предавале бахаса малајскиот како основен јазик.
5 Архива
Најголемата архива на предметите на Ентони Берџес се наоѓа во Меѓународната фондација на Ентони Берџес во Манчестер, Велика Британија. Таа вклучува: рачно напишани дневници и списанија; над 8000 книги од личната библиотека на Берџес; ракописи од романи, новинарски дела и музички композиции; професионални и приватни фотографии кои датираат од периодот помеѓу 1918 и 1993 година; обемна архива на звучни снимки; музичката колекција на Берџес; мебел; музички инструменти, вклучувајќи две од пијаната на Берџес; и преписка што вклучува писма од Анџела Картер, Грејам Грин, Томас Пинчон и други значајни писатели и издавачи. Меѓународната фондација на Ентони Берџес била основана од вдовицата на Берџес, Лијана, во 2003 година.
Започнувајќи од 1995 година, вдовицата на Берџес продала голема архива од неговите трудови во Центарот „Хари Ренсом“ на Тексашкиот универзитет во Остин, а во наредните години било направено и дополнување. Составена од над 136 кутии, архивата вклучува отчукани и рачно напишани ракописи, нотни партитури, преписка, исечоци од книги, договори и правни документи, книги за состаноци, списанија, фотографии и лични предмети.
Значителен број необјавени и непродуцирани музички композиции се вклучени во колекцијата, заедно со мал број аудио снимки од интервјуата на Берџес и изведбите на неговите дела. Над 90 книги од библиотеката на Берџес може да се најдат и во фондот на Рансомскиот центар. Во 2014 година, Рансомскиот центар ја додал архивата на долгогодишниот агент на Берџес, Габриеле Пантучи, која исто така вклучува значителни ракописи, нотни партитури, преписка и договори. Архивата на Берџес во Рансом е дополнета со значајни архиви на уметници кои Берџес ги почитувал, вклучувајќи ги Џејмс Џојс, Грејам Грин и Д.Х. Лоренс.
Мала збирка трудови, музички ракописи и други предмети била депонирана кај Универзитетот во Анже во 1998 година. Неговата моментална местоположба е нејасна.
6 Почести
* Берџес ја добил ''Commandeur des Arts et des Lettres'' во Франција и станал Monégasque ''Commandeur de Merite Culturel'' (Монако).
* Тој бил член на Кралското книжевно друштво.
* Во 1991 година, Кралското книжевно друштво му ја доделило титулата Придружник на литературата. * Тој добил почесни дипломи од универзитетите „Сент Ендрус“, „Бирмингем“ и „Манчестер“.
*''„Земјени моќи“'' била во потесен избор за Букерова награда за фикција во 1980 година, но не успеал да ја освои (наградата му припаднала на Вилијам Голдинг).
7 Комеморација
* Меѓународната фондација „Ентони Берџес“ управува со простор за настапи и кафе-бар на улицата Кембриџ број 3, Манчестер. * Универзитетот во Манчестер открил плоча во октомври 2012 година на која пишува: „Универзитетот во Манчестер му оддава почит на Ентони Берџес, 1917–1993, писател и композитор, дипломиран, дипломиран англиски јазик 1940“. Тоа бил првиот споменик на Берџес во Обединетото Кралство. * Годишната награда „Обсервер/Ентони Берџес“ за уметничко новинарство е именувана во негова чест.
8 Наводи
8.1 Библиографии
****
9 Понатамошно читање
9.1 Проучувања
* Geoffrey Aggeler, ''Anthony Burgess: The Artist as Novelist'' (Alabama, 1979, ).
* Boytinck, Paul. ''Anthony Burgess: An Annotated Bibliography and Reference Guide''. New York, London: Garland Publishing, 1985. xxvi, 349 pp. Includes introduction, chronology and index, .
* Anthony Burgess, "The Clockwork Condition". ''The New Yorker''. June 4 & 11, 2012. pp. 69–76.
* Samuel Coale, ''Anthony Burgess'' (New York, 1981, ).
* A. A. Devitis, ''Anthony Burgess'' (New York, 1972).
* Carol M. Dix, ''Anthony Burgess'' (British Council, 1971. Northcote House Publishers, ).
* Martine Ghosh-Schellhorn, ''Anthony Burgess: A Study in Character'' (Peter Lang AG, 1986, ).
* Richard Mathews, ''The Clockwork Universe of Anthony Burgess'' (Borgo Press, 1990, ).
* Paul Phillips, ''The Music of Anthony Burgess'' (1999).
* Paul Phillips, "Anthony Burgess", ''New Grove Dictionary of Music and Musicians'', 2nd ed. (2001).
* Paul Phillips, ''A Clockwork Counterpoint: The Music and Literature of Anthony Burgess'' (Manchester University Press, 2010, ).
* John J. Stinson, ''Anthony Burgess Revisited'' (Boston, 1991, ).
9.2 Колекции
** The largest collection of Burgess's papers and belongings, including literary and musical papers, is archived at the International Anthony Burgess Foundation (IABF) in Manchester.
* Another large archival collection of Burgessiana is held at the Harry Ransom Center of the University of Texas at Austin: ;
* The Anthony Burgess Center of the University of Angers, with which Burgess's widow Liana was connected, also has some papers.
*