Ирска книжевност

Ирска книжевност — книжевност напишана на ирски, латински, англиски и шкотски (алстерски) јазик на островот Ирска. Најраното ирско писмо датира од 7 век и било создадено од монаси кои пишувале и на латински и на раноирски јазик, и тоа главно религиозни текстови, поезија и митолошки приказни. Постои голем зачуван корпус на ирски митолошки пишани дела, вклучувајќи приказни како „Таин“ и „Лудиот крал Свини“.
Англискиот јазик бил воведен во Ирска во 13 век, по норманската инвазија на Ирска. Во 16 и 17 век се случила голема експанзија на англиската моќ низ Ирска, што дополнително го проширило присуството на раните говорници на современиот англиски јазик. Една теорија е дека во вториот дел од деветнаесеттиот век се случила брза замена на ирскиот со англискиот јазик во поголемиот дел од земјата, главно поради Големиот глад и последователното десеткување на ирското население од глад и емиграција. Друга теорија меѓу современите научници е дека далеку од тоа да биде ненадеен катастрофален настан, промената на јазикот била во тек многу порано. Сепак, на крајот од векот, културниот национализам покажал нова енергија, обележана со гелската преродба (која поттикнала модерна книжевност на ирски јазик) и поопшто со ирската книжевна преродба.
Ирско-англиската книжевност ги пронашла своите први големи експоненти кај Ричард Хед и Џонатан Свифт, по што следеле Лоренс Стерн, Оливер Голдсмит и Ричард Бринсли Шеридан. Други ирски писатели на англиски јазик се Мери Тај, Тејди Конелан, Артур Марфи, Џон О'Киф, Николас Брејди, Сидни, Лејди Морган, Едмонд Малоун, Хју Кели, Метју Конканен, Ен Донелан, Семјуел Маден, Хенри Брук, Мери Барбер и Томас Дермоди.
Потомците на шкотските доселеници во Алстер одржувале алстерско-шкотска традиција на пишување, имајќи особено силна традиција на римувана поезија.
На крајот на 19 век и во текот на 20 век, ирската книжевност на англиски јазик имала корист од делата на автори како Оскар Вајлд, Брам Стокер, Џејмс Џојс, В. Б. Јејтс, Семјуел Бекет, Елизабет Бовен, К. С. Луис, Кејт О'Брајан и Џорџ Бернард Шо, од кои не сите останале во Ирска.
Иако англискиот бил доминантен ирски книжевен јазик во 20 век, делата со висок квалитет биле произведени и на ирски. Пионерски модернистички писател на ирски бил Падраик О Конер, а традиционалниот живот добил енергичен израз во серија автобиографии од говорители на ирскиот од западниот брег, особено преку делата на Томас О Криомхтаин и Пеиг Сајерс. Мајрид Ни Града напишала бројни успешни драми честопати под влијание на Бертолт Брехт, како и првиот превод на Петар Пан, ''Тир на Део'' и ''Мананан'', првата научна фантастична книга на ирски јазик. Извонреден модернистички прозаист на ирски бил Мајртин О Кадаин, а меѓу истакнатите поети биле Кејтлин Мод, Мајртин О Диреаин, Шон О Риордаин и Маир Мак ан Саои. Истакнати двојазични писатели биле Брендан Беан (кој пишувал поезија и драма на ирски) и Флан О'Брајан. Два романа од О'Брајан, ''„Пливајќи две птици“'' и ''„Третиот полицаец“'', се сметаат за рани примери на постмодерна фикција, но тој напишал и сатиричен роман на ирски наречен ''„Ан Беал Бохт“'' (преведен како ''„Сиромашната уста''“. Лијам О'Флаерти, кој стекнал слава како писател на англиски јазик, објавил и книга кратки раскази на ирски (''Дуил''). Книжевноста ик ја задржала својата виталност во 21 век.
Најголемо внимание им е посветено на ирските писатели кои пишувале на англиски јазик и кои биле на чело на модернистичкото движење, особено Џејмс Џојс, чиј роман ''„Улис“'' се смета за едно од највлијателните дела на векот. Драматургот Семјуел Бекет, покрај големата количина прозна фикција, напишал и голем број важни драми, вклучувајќи ја и ''„Чекајќи го Годо“.'' Неколку ирски писатели се истакнале во пишувањето кратки раскази, особено Една О'Брајан, Френк О'Конор, Лорд Дансани и Вилијам Тревор. Други значајни ирски писатели од дваесеттиот век се поетите Иван Боланд и Патрик Кавана, драматурзите Том Марфи и Брајан Фрил, како и романописците Една О'Брајан и Џон Мекгахерн. Кон крајот на дваесеттиот век, ирските поети, особено оние од Северна Ирска, станале познати, вклучувајќи ги Дерек Махон, Медб Мекгакијан, Џон Монтагју, Шејмас Хини и Пол Малдун. Влијателни писателски дела продолжуваат да се појавуваат во Северна Ирска со огромен успех, како што се тие на Ана Бернс, Шинеад Морисеј и Лиза Мекги.
Добро познати ирски писатели на англиски јазик во дваесет и првиот век се Една О'Брајан, Колум Мекан, Ен Енрајт, Роди Дојл, Моја Канон, Себастијан Бери, Колм Тоибин и Џон Банвил, сите од нив освоиле големи награди. Помлади писатели се Шинеад Глисон, Пол Мареј, Ана Бернс, Били О'Калахан, Кевин Бери, Ема Донохју, Донал Рајан, Сали Руни, Вилијам Вол, Марина Кар и Мартин Мекдона.
1 Средниот век: 500–1500 г.
Ирскиот јазик ја има една од најстарите народни книжевности во Западна Европа (по грчкиот и латинскиот).
Ирците станале целосно писмени со доаѓањето на христијанството во петтиот век. Пред тоа време, за натписи се користел едноставен систем на пишување познат како „огам“. Овие натписи биле претежно едноставни искази „x син на y“. Воведувањето на латинскиот јазик довело до адаптација на латинската азбука кон ирскиот јазик и појава на мала писмена класа, и свештеничка и лаичка.
Најраните книжевни дела создадени во Ирска биле од Свети Патрик; неговите ''„Исповед“'' и ''„Епистола“'' биле обете на латински. Најраната книжевност на ирски јазик се состоела од лирска поезија и прозни саги сместени во далечното минато. Најраната поезија, составена во 6 век, илустрира живописна религиозна вера или го опишува светот на природата и понекогаш била пишувана на маргините на илуминирани ракописи. „Косната од Белфастскиот Залив“, фрагмент од слоговни стихови веројатно датира од 9 век, и инспирирала реинтерпретации и преводи во модерното време од Џон Монтагју, Џон Хјуит, Шејмас Хини, Киран Карсон и Томас Кинсела, како и верзија на современ ирски јазик од Томас О Флоин.''Книгата на Арма'' е илуминиран ракопис од 9 век напишан главно на латински, кој содржи рани текстови поврзани со Свети Патрик и некои од најстарите зачувани примероци на староирски јазик. Тој е еден од најраните ракописи произведени од островска црква што содржи речиси комплетна копија од Новиот завет. Ракописот е дело на писар по име Фердомнах од Арма (починал во 845 или 846 година). Фердомнах го напишал првиот дел од книгата во 807 или 808 година, за наследникот на Патрик ( ''комарба'' ) Торбах. Тоа било еден од симболите на функцијата на надбискупот на Арма.
Аналите на Алстер (|Annála Uladh ) го опфаќаат периодот од 431 до 1540 година од н.е. и биле составени на територијата на денешна Северна Ирска: записите до 1489 година биле составени кон крајот на 15 век од страна на писарот Руаидри О Луинин, под неговиот патрон Катал Ог Мак Магнуса на островот Бел Ајл на Лоф Ерн. Алстерскиот циклус напишан во 12 век бил збирка средновековни ирски херојски легенди и саги за традиционалните херои на Улаидите од денешен источен Алстер и северен Ленстер, особено од окрузите Армаг, Даун и Лаут. Приказните биле напишани на староирски и средноирски јазик, претежно во проза, прошарани со повремени стихови. Јазикот на најраните приказни датира од 8 век, а настаните и ликовите се споменуваат во песни што датираат од 7 век.
По староирскиот период, постои широк спектар на поезија од средновековниот и ренесансниот период. Постепено, Ирците создале класична традиција на својот јазик. Стихот останал главно средство за книжевно изразување, а до 12 век прашањата за формата и стилот биле во суштина решени, со мали промени сè до 17 век.
Средновековните ирски писатели, исто така, создале на латински јазик: оваа хиберно-латинска книжевност била значајна по својот учен речник, вклучувајќи поголема употреба на позајмени зборови од грчки и хебрејски отколку што било вообичаено на средновековниот латински јазик на други места во Европа.
Книжевниот ирски јазик (познат како класичен ирски) бил софистициран медиум со сложени стихови и се изучувал во бардските училишта (т.е. академии за високо образование) и во Ирска и во Шкотска. Тие произвеле историчари, адвокати и професионална книжевна класа која зависела од аристократијата за покровителство. Голем дел од делата создадени во овој период биле конвенционални по карактер, во пофалба на патроните и нивните семејства, но најдобрите од нив биле со исклучително висок квалитет и вклучувале поезија од лична природа. Гофраид Фион О Далаиг (14 век), Тадг Ог О хУигин (15 век) и Еохаид О хЕогуса (16 век) биле меѓу најистакнатите од овие поети. Секое благородничко семејство поседувало збирка ракописи што содржеле генеалошки и друг материјал, а делата на најдобрите поети се користеле за наставни цели во бардските училишта. Во ова хиерархиско општество, целосно обучените поети припаѓале на највисокиот слој; тие биле дворски службеници, но се сметало дека сè уште поседувале антички магиски моќи.
Жените во голема мера биле исклучени од официјалната книжевност, иако аристократките можеле да бидат самостојни покровители. Пример е благородничката од 15 век, Мергреаг Ни Сеарбаил, која учените ја фалеле за нејзиното гостопримство. На тоа ниво, одреден број жени биле писмени, а некои придонесувале кон неофицијален корпус на дворска љубовна поезија позната како ''данта градха''.
Прозата продолжила да се развива во средновековниот период во форма на приказни. Норманската инвазија во 12 век вовела нов корпус на приказни кои влијаеле врз ирската традиција, а со текот на времето биле направени преводи од англиски јазик.
Ирските поети ги составиле и ''Диндсенхас'' („предание за места“), класа на ономастични текстови што го раскажувале потеклото на топонимите и традициите во врска со настаните и ликовите поврзани со местата за кои станува збор. Бидејќи многу од легендите поврзани со нив се однесувале на делата на митски и легендарни личности, ''диндсенхас'' претставува важен извор за проучување на ирската митологија.
1.1 Ирски митолошки циклуси и легендарни саги
Раната ирска книжевност обично е распоредена во четири епски циклуси. Се смета дека овие циклуси содржат низа ликови и локации што се повторуваат. Првиот од нив е Митолошкиот циклус, кој се однесува на ирскиот пагански пантеон, Туата Де Данан. Ликови што се повторуваат во овие приказни се Луг, Дагда и Онгус, додека многу од приказните се сместени околу Бру на Боин. Главната приказна на митолошкиот циклус е ''Кат Мајге Туиред'' (''Битката кај Мојтура''), која покажува како Туата Де Данан ги победиле Фоморјанците. Подоцнежните синтетички истории на Ирска ја сместуваат оваа битка како да се случила во исто време со Тројанската војна.
Втор е Алстерскиот циклус, споменат погоре, познат и како Циклус на Црвената гранка или Херојски циклус. Овој циклус содржи приказни за конфликтите помеѓу Алстер и Конахт за време на легендарните владеења на кралот Конхобар макНеса во Алстер и Медб и Аилил во Конахт. Главната сага на Алстерскиот циклус е ''Таин Бо Куаилнге'', таканаречената „Илијада на Галите“. Други повторливи ликови се Ку Хулаин, фигура споредлива со грчкиот херој Ахил, познат по неговата застрашувачка борбена лудост, или ''ријастрад'', Фергус и Конал Чернах. Емаин Мача и Круахан се главните локации. Циклусот е сместен околу крајот на 1 век п.н.е. и почетокот на 1 век н.е., при што смртта на Конхобар е сместена на истиот ден со Распетието.
Третиот циклус е корпус од романси исткаен околу Фион Мак Камхаил, неговиот син Оисин и неговиот внук Оскар, за време на владеењето на Високиот крал на Ирска Кормак мак Ерт, во вториот и третиот век од н.е. Овој циклус на романси обично се нарекува фенијански циклус бидејќи во голема мера се занимава со Фион Мак Камхаил и неговата ''фијана'' (милиција). Ридот Ален често се поврзува со фенијанскиот циклус. Главните приказни на фенијанскиот циклус се ''Acallam na Senórach'' (често преведено како ''Разговор со древните'' или ''Приказни за старешините на Ирска)'' и ''Tóraigheacht Dhiarmada agus Ghráinne'' (''Потрагата по Диармуид и Грејн''). Иако постојат рани приказни за Фион, поголемиот дел од фенијанскиот циклус се чини дека бил напишан подоцна од другите циклуси.
Четврти е Историскиот циклус, или Циклус на кралевите. Историскиот циклус се протега од речиси целосно митолошкиот Лабраид Лоингсех, кој наводно станал Висок крал на Ирска околу 431 година п.н.е., до целосно историскиот Брајан Бору, кој владеел како Висок крал на Ирска во единаесеттиот век од н.е. Историскиот циклус ја вклучува доцносредновековната приказна ''Buile Shuibhne'' (''Бесот на Свини''), која влијаела врз делата на Т. С. Елиот и Флан О'Брајан, и ''Cogad Gáedel re Gallaib'' (''Војната на Ирците со странците''), која раскажува за војните на Брајан Бору против Викинзите. За разлика од другите циклуси, во овој циклус нема конзистентен сет на ликови или локации, бидејќи поставките на приказните се протегаат повеќе од илјада години; иако многу приказни го прикажуваат Кон Чечатах или Ниал Ноигијалах, а Тарашкиот рид е честа локација.
Ирските саги биле напишани во прозиметриум, т.е. проза, со стихови интерполации кои изразуваат зголемена емоција, што било невообичаено меѓу европските епски циклуси. Иако обично се наоѓаат во ракописи од подоцнежни периоди, многу од овие дела содржат јазик што претходи на зачуваните записи, а дел од поезијата е значително постар од комплетните приказни од кои е дел. Затоа не е невообичаено да се најде поезија од староирскиот период во приказна напишана на средноирски јазик.
Иако овие четири циклуси се вообичаени за денешните читатели, тие се изум на современите научници. Постојат неколку приказни кои не се вклопуваат совршено во една категорија или воопшто не се вклопуваат во ниедна категорија. Раните ирски писатели ги разгледувале приказните во однос на жанровите, како што се ''Aided'' (Приказни за смртта), ''Aislinge'' (Визии), ''Cath'' (Битки), ''Echtra'' (Авантури), ''Immram'' (Патувања), ''Táin Bó'' (Напади на добиток), ''Tochmarc'' (Напаѓања) и ''Togail'' (Уништувања). Како и во ирската митологија, биле направени адаптации во средноирските класични митолошки приказни, вклучувајќи ги ''Togail Troí'' (Уништувањето на Троја, адаптирано од ''Daretis Phrygii de excidio Trojae historia'', наводно од Дарес Фригиј),''Togail''''na Tebe (''Уништувањето на Теба, од Тебаидата на Стациј), ''Imtheachta Æniasa'' (од Вергилиевата ''Енеида'').
2 Раниот модерен период: 1500–1800
Во 17 век се зацврстила англиската контрола врз Ирска и била потисната традиционалната ирска аристократија. Како последица книжевната класа ги загубила своите покровители, бидејќи новото благородништво го зборувале англискиот јазик со малку симпатии кон постарата култура. Сложените класични метри ја изгубиле својата доминантна позиција и во голема мера биле заменети со попопуларни форми. Ова било доба на социјални и политички тензии, како што и било изразено од поетот Даибхи О Бруадаир и анонимните автори на ''„Парлимент Клоин Томаис“'', прозна сатира за аспирациите на пониските класи. Проза од друг вид била претставена со историските дела на Џефри Китинг (Seathrún Céitinn) и збирката позната како „''Анали на четворицата господари“''.
Последиците од овие промени биле видливи во 18 век. Поезијата сè уште била доминантен литературен медиум, а нејзините практичари честопати биле сиромашни научници, образовани по класици во локалните училишта и учители по занает. Ваквите писатели создавале дотерани дела во популарни метри за локалната публика. Ова било особено случај во Минстер, на југозапад од Ирска, а значајни имиња биле Еоган Руа О Суилеабхаин и Аоган О Ратај од Слијаб Луахра. Одреден број локални покровители сè уште можеле да се најдат, дури и во почетокот на 19 век, а особено меѓу ретките преживеани семејства од гелската аристократија.
Ирскиот јазик сè уште бил урбан јазик и таков останал во 19 век. Во првата половина на 18 век, Даблин бил дом на ирски книжевен круг поврзан со семејството О Нехтејн (Нотон), група со широки континентални врски.
Постојат малку докази за женска писменост за овој период, но тие биле од големо значење за одржувањето на усната традиција. Тие биле главни композитори на традиционални тажалки. Најпозната од нив е ''„Каоинад Ерт Уи Лаогаире“'', компонирана кон крајот на 18 век од Еиблин Дуб Ни Чонаил, една од последните гелски благороднички од Вест Кери. Композиции од овој вид не биле запишани сè до 19 век.
2.1 Ракописната традиција
Долго по воведувањето на печатењето во Ирска, делата на ирски јазик продолжиле да се шират во ракописна форма. Првата печатена книга во Ирска била Книгата на заедничка молитва.
Пристапот до печатарската машина бил оневозможен во 1500-тите и 1700-тите години поради официјални предупредувања, иако ирската верзија на Библијата (позната како Беделова Библија по англиканскиот свештеник кој ја нарачал) била објавена во 17 век. Голем број популарни дела на ирски јазик, и побожни и световни, биле достапни во печатена форма до почетокот на 19 век, но ракописот останал најприфатливото средство за пренос речиси до крајот на векот.
Ракописите биле собирани од писмени поединци (наставници, земјоделци и други лица) и биле копирани и прекопирани. Тие понекогаш вклучувале материјал стар неколку векови. Пристапот до нив не бил ограничен само на писмените, бидејќи содржината се читала на глас на локалните собири. Ова сè уште било случај кон крајот на 19 век во ирските говорни области.
Ракописите често биле носени во странство, особено во Америка. Во 19 век, многу од нив биле собрани од поединци или културни институции.
2.2 Ирско-англиската традиција (1): Во 18 век
Џонатан Свифт (1667–1745), моќен и разновиден сатиричар, бил првиот значаен писател во Ирска што пишувал на англиски јазик. Свифт имал позиции на власт и во Англија и во Ирска во различни периоди. Многу од делата на Свифт ја одразувале поддршката за Ирска во време на политички превирања со Англија, вклучувајќи го ''„Предлогот за универзална употреба на ирското производство“'' (1720), ''„Писмата на Драпиер“'' (1724) и ''„Скромниот предлог“'' (1729), и балгодарение на кои добил статус на ирски патриот.
Оливер Голдсмит (1730–1774), роден во Лонгфордскиот округ, се преселил во Лондон, каде што станал дел од книжевниот естаблишмент, иако неговата поезија ја одразувала неговата младост во Ирска. Тој е најпознат по неговиот роман ''„Викарот од Вејкфилд“'' (1766), неговата пасторална поема ''„Напуштеното село“'' (1770) и неговите драми ''„Добриот човек“'' (1768) и ''„Таа се наведнува за да освои“'' (1771, првпат изведена во 1773 година). Едмунд Бурк (1729–1797) бил роден во Даблин, служел во Долниот дом на Велика Британија во име на Виговската партија, и изградил репутација за голема филозофска јасност, како и луциден книжевен стил во неговото ораторство и објавени дела.
2.3 Литература на алстерски шкотски јазик (1): Во 18 век
Голем број жители од низините што зборувале шкотски јазик, околу 200.000, пристигнале во текот на 17 век по Плантажата од 1610 година, а врвот го достигнале во текот на 1690-тите години. Во основните области на населување на Шкотите, тие ги надминале англиските доселеници по број со пет или шест спрема еден.
Во областите каде што се зборувало шкотски јазик во Алстер, делата на шкотските поети, вклучувајќи ги тие наАлан Ремзи (1686–1758) и Роберт Бернс (1759–96), биле многу популарни, често во локално печатени изданија. Ова било надополнето со оживување на поезијата и нов прозен жанр во Алстер, кој започнал околу 1720 година. Традицијата на поезија и проза на шкотски јазик во Алстер започнала околу 1720 година. Најистакната била поезијата „римувачка ткајачка“, чие објавување започнало по 1750 година, иако еден печатен број бил објавен во Страбејн во 1735 година.
3 Модерниот период: од 1800 година
Во 19 век, англискиот јазик бил на добар пат да стане доминантен народен јазик. Сепак, сè до Големата глад во 1840-тите години, па дури и подоцна, ирскиот сè уште се користел во големи области на југозапад, запад и северозапад.
''Cúirt an Mheán Oíche'' (Полноќниот двор), енергична и инвентивна сатира од Брајан Мериман од округот Клер, била позната долга поема од почетокот на векот. Копирањето на ракописите продолжило со несмалено темпо. Една значајна збирка била во посед на Амлаоиб О Суилеабхаин, учител и трговец со ткаенини од округот Килкени, кој водел уникатен дневник на ирски јазик од 1827 до 1835 година, опфаќајќи локални и меѓународни настани, со богатство од информации за секојдневниот живот.
Големиот глад од 1840-тите години го забрзало повлекувањето на ирскиот јазик. Многу од говорниците умреле од глад или треска, а многу повеќе емигрирале. Училиштата од претходните децении, кои помогнале во одржувањето на домородната култура, во овој период биле заменети со систем на национални училишта каде што англискиот јазик имал предност. Писменоста на ирскиот јазик била ограничена на многу малкумина.
Енергичната средна класа која зборувала на англиски јазик станала доминантна културна сила. Голем број од нејзините членови биле под влијание на политичкиот или културниот национализам, а некои се заинтересирале за книжевноста на ирскиот јазик. Овде бил и протестантскиот научник по име Самуел Фергусон, кој го проучувал јазикот приватно и ја открил неговата поезија, која почнал да ја преведува. Нему му претходел Џејмс Хардиман, кој во 1831 година го објавил првиот сеопфатен обид за собирање популарна поезија на ирски јазик. Овие и други слични обиди обезбедиле мост помеѓу книжевностите на двата јазика.
3.1 Англо-ирската традиција (2)
Марија Еџворт (1767–1849) обезбедила помалку двосмислена основа за англо-ирската книжевна традиција. Иако не била родена во Ирска, таа се преселила таму кога била млада и била тесно идентификувана со Ирска. Таа била пионер во реалистичкиот роман.
Други ирски романописци што се појавиле во текот на 19 век се Џон Баним, Џералд Грифин, Чарлс Кикам и Вилијам Карлтон. Нивните дела имале тенденција да ги одразуваат ставовите на средната класа или благородништвото и тие пишувале вид романи што подоцна станале познати како „романи на големата куќа“. Карлтон бил исклучок, а неговото дело ''„Карактеристики и приказни за ирското селанство“'' го прикажувал животот од другата страна на општествената поделба. Брам Стокер, авторот на ''„Дракула“'', бил надвор од обете традиции, како и раните дела на Лорд Дансени. Еден од водечките писатели на приказни за духови од деветнаесеттиот век бил Шеридан Ле Фану, чии дела ги вклучуваат ''„Чичко Сајлас“'' и ''„Кармила“.''
Романите и расказите, претежно хумористични, на Едит Сомервил и Вајолет Флоренс Мартин (кои пишувале заедно под псевдонимот Мартин Рос), се меѓу најсовршените дела на англо-ирската литература, иако напишани исклучиво од гледна точка на „големата куќа“. Во 1894 година тие ја објавиле ''„Вистинската Шарлот“.''
Џорџ Мур го поминал поголемиот дел од својата рана кариера во Париз и бил еден од првите писатели што ги користел техниките на француските реалистички романописци на англиски јазик.
Оскар Вајлд (1854–1900), роден и образован во Ирска, ја поминал втората половина од својот живот во Англија. Неговите драми се одликуваат со својата духовитост, а тој бил и поет.
Растот на ирскиот културен национализам кон крајот на 19 век, кој кулминирал со гелската преродба, имал значително влијание врз ирското творештво на англиски јазик и придонел за ирската книжевна преродба. Ова јасно може да се види во драмите на Џ. М. Синџ (1871–1909), кој поминал некое време на ирските Арански Острови, и во раната поезија на Вилијам Батлер Јејтс (1865–1939), во која ирската митологија се користи на личен и идиосинкратичен начин.
3.2 Литература на ирски јазик
Интересот за ирскиот јазик повторно се зголемил кон крајот на 19 век со гелската преродба . Ова имало голема врска со основањето во 1893 година на гелската лига (''Conradh na Gaeilge''). Лигата инсистирала дека идентитетот на Ирска е тесно поврзан со ирскиот јазик, кој треба да се модернизира и да се користи како средство за современата култура. Ова довело до објавување на илјадници книги и памфлети на ирски јазик, обезбедувајќи ја основата на нова книжевност во наредните децении.
Патрик Пирс (1879–1916), учител, адвокат и револуционер, бил пионер на модернистичката книжевност на ирски јазик. По него, меѓу другите, следел Падраик О Конер (1881–1928), индивидуалист со силен европски наклон. Еден од најдобрите писатели на ирски јазик што се појавиле во тоа време бил Сеосам Мак Гријана (1900–1990), писател на моќна автобиографија и остварени романи, иако неговиот креативен период бил прекинат од болест. Неговиот брат Сеамус О Гријана (1889–1969) бил поплоден.
Овој период, исто така, се карактеризирал со извонредни автобиографии од оддалечените области на југо-запад каде што се зборувало ирски - вклучувајќи ги оние на Томас О Криомхтаин (1858-1937), Пеиг Сајерс (1873-1958) и Муирис Ó Суилеабхаин (1904-1950).
Мартин О Кадејн (1906–1970), јазичен активист, генерално е признат како доајен (и најтежок) на современите писатели на ирски јазик и е често споредуван со Џејмс Џојс. Продуцирал раскази, два романи и малку новинарство. Мартин О Дирејн(1910-1988), Мак ан Чои (1922-2021) и Шан О Рјордан (1916-1977) биле тројца од најдобрите поети од нивната генерација. Оган О Туајриск пишувал и на ирски и на англиски јазик, бил забележан по неговата подготвеност да експериментира и во проза и во стих. Флан О'Брајан (1911–66), од Северна Ирска, објавил роман на ирски јазик наречен ''An Béal Bocht'' под името Мајлс на гКопалин.
Кејтлин Мод (1941–1982) и Нуала Ни Домнеил (р. 1952) може да се сметаат за претставници на новата генерација поети, свесни за традицијата, но со модернистички поглед. Најпознат од таа генерација е веројатно Мајкл Хартнет (1941–1999), кој пишувал и на ирски и на англиски јазик, напуштајќи го вториот целосно за некое време.
Пишувањето на ирски јазик денес опфаќа широк спектар на теми и жанрови, при што поголемо внимание е насочено кон помладите читатели. Традиционалните области каде што се зборува ирски (Gaeltacht) денес се помалку важни како извор на автори и теми. Урбаните говорници на ирски јазик се во подем и веројатно е дека ова ќе ја одреди природата на книжевноста.
3.3 Книжевност на алстерски шкотски јазик (2)
Во областите каде што се зборува шкотски јазик во Алстер, традиционално имало значителна побарувачка за делата на шкотските поети, вклучувајќи ги Алан Ремзи и Роберт Бернс, често во локално печатени изданија. Ова било надополнето со локално напишани дела, од кои најистакната била поезијата на ткајачи на рими, од која околу 60 до 70 тома биле објавени помеѓу 1750 и 1850 година, а врвот бил во децениите од 1810 до 1840 година. Овие поети ткајачи се потпирале на Шкотска за своите културни и литературни модели и не биле едноставни имитатори, туку очигледно наследници на истата книжевна традиција следејќи ги истите поетски и правописни практики. Не е секогаш можно веднаш да се направи разлика помеѓу традиционалното шкотско пишување и Шкотска и Алстер.
Меѓу ''ткајачите на рими'' биле Џејмс Кемпбел (1758–1818), Џејмс Ор (1770–1816), Томас Бегс (1749–1847), Дејвид Хербисон (1800–1880), Хју Портер (1780–1839) и Ендру Мекензи (1780–1839). Шкотскиот јазик бил користен во нарацијата и од романописци како В.Г. Литл (1844–1896) и Арчибалд Мекилрој (1860–1915). До средината на 19 век, ''кајлрајдската школа за проза'' станала доминантен книжевен жанр, надминувајќи ја поезијата. Ова била традиција споделена со Шкотска која продолжила и во почетокот на 20 век.
Донекаде намалена традиција на народна поезија преживеала во 20 век во делата на поети како Адам Лин, автор на збирката ''„Различни рими од Калибеки“'' од 1911 година, Џон Стивенсон (починал во 1932 година), пишувајќи како „Пет Мекарти“ и Џон Клифорд (1900–1983) од Ист Антрим. Плоден писател и поет, В. Ф. Маршал (8 мај 1888 – јануари 1959) бил познат како „Бардот од Тирон". Маршал компонирал песни како што се ''„Здраво чичко Сем“'', ''„Јас и мојот татко“'' (со поднаслов „''Живеам во тапанарот“''), ''„Сара Ан“'' и ''„Нашиот син''“. Тој бил водечки авторитет за англискиот јазик од Среден Алстер (доминантниот дијалект на Алстер).
Поларизирачките ефекти од политиката на употреба на англиските и ирските јазични традиции го ограничиле академскиот и јавниот интерес сè до студиите на Џон Хјуит од 1950-тите години па наваму. Понатамошен импулс бил даден со поопшто истражување на не-„ирските“ и не-„англиските“ културни идентитети во последните децении од 20 век.
Кон крајот на 20 век, поетската традиција на алстерските Шкоти била обновена, иако честопати ја заменувала традиционалната модерно шкотски ортографска практика со низа контрадикторни идиолекти. Поезијата на Џејмс Фентон - жива и меланхолична, била напишана на современ алстерски шкотски, најчесто во форма на празен стих, но повремено и во хабиска строфа. Тој користел ортографија преку која му ја претставувал на читателот тешката комбинација од дијалекти, густи шкотски и поголема разновидност на стиховни форми од онаа што се користела дотогаш. Мајкл Лонгли е уште еден поет кој го користел алстерскиот шкотски во своето творештво.
Творештвото на Филип Робинсон (1946–) било опишано како на работ на „постмодерно жардинарство“. Тој има напишано трилогија романи „''Разбудете го племето на Дан“'' (1998), ''„Задните улици на канџата“'' (2000) и ''„Човекот од министерството“'' (2005), како и книги со приказни за деца, вклучувајќи ги ''„Естер, Кралицата на Улидијан Пехтс“'' и ''„Фергус и каменот на судбината“'', и два тома поезија ''„Долж брегот“'' (2005) и ''„Улска светлина, нова светлина“'' (2009).
Тим во Белфаст почнал со преведувањето на делови од Библијата на алстерски шкотски јазик. Евангелието според Лука било објавено во 2009 година.
3.4 Ирска книжевност на англиски јазик (20 век)
Поетот В. Б. Јејтс првично бил под влијание на прерафаелитите и во својата рана поезија користел ирски „селски народни традиции и антички келтски мит“. Потоа, тој бил привлечен од „интелектуално поенергичната“ поезија на Џон Дон, како и таа на Езра Паунд и Т. С. Елиот, и евентуално станал еден од најголемите модернистички поети од 20 век. Иако Јејтс бил англо-ирски протестант, тој бил длабоко погоден од Велигденското востание од 1916 година и ја поддржал независноста на Ирска. Тој ја добил Нобеловата награда за книжевност во 1923 година и бил член на Ирскиот сенат од 1922 до 1928 година.
Значајна група ирски поети од почетокот на 20 век биле поврзани со Велигденското востание од 1916 година. Тројца од републиканското раководство, Патрик Пирс (1879–1916), Џозеф Мери Планкет (1879–1916) и Томас Мекдона (1878–1916), биле познати поети. Највлијателен бил претходниот келтски стил на Јејтс. Меѓу најистакнатите следбеници на раниот Јејтс биле Падраик Колум (1881–1972), Ф. Р. Хигинс (1896–1941), и Остин Кларк (1896–1974).
Ирскиот поетски модернизам не го зел водството од Јејтс, туку од Џојс. Во 1930-тите години се појавила генерација на писатели кои се вклучиле во експерименталното пишување како нешто што се подразбирало. Најпознат од нив бил Семјуел Бекет (1906–1989), кој ја освоил Нобеловата награда за книжевност во 1969 година. Поезијата на Бекет, иако не е незначителна, не е она по што е најпознат. Меѓу најзначајните од втората генерација на модернистички ирски поети кои првпат објавиле во 1920-тите и 1930-тите години се Брајан Кофи (1905–1995), Денис Девлин (1908–1959), Томас Мекгриви (1893–1967), Бланејд Салкелд (1880–1959) и Мери Девенпорт О'Нил (1879–1967).
Додека Јејтс и неговите следбеници пишувале за суштински аристократска гелска Ирска, реалноста била дека вистинската Ирска од 1930-тите и 1940-тите години била општество на мали земјоделци и дуќанџии. Неизбежно, од оваа средина се појавила генерација поети кои се побуниле против примерот на Јејтс, но кои не биле модернисти по склоност. Патрик Кавана (1904–1967), кој потекнувал од мала фарма, пишувал за теснотијата и фрустрациите на руралниот живот. Нова генерација поети се појавила од крајот на 1950-тите години па наваму, во која биле вклучени Ентони Кронин, Пирс Хачинсон, Џон Џордан и Томас Кинсела, од кои повеќето биле со седиште во Даблин во 1960-тите и 1970-тите години. Во Даблин во 1960-тите години биле основани голем број нови литературни списанија; ''Poetry Ireland'', ''Arena'', ''The Lace Curtain'', а во 1970-тите, ''Cyphers.''
Иако романите на Форест Рид (1875–1947) не се нужно добро познати денес, тој е етикетиран како „првиот романописец од Алстер со европски углед“, а биле направени споредби помеѓу неговиот образовен роман сместен во протестантскиот Белфаст, „''По темнината“'' (1912), и влијателниот роман на Џејмс Џојс за растењето во католички Даблин, ''„Портрет на уметникот како млад човек'' “ (1924). Стилотчесто корисј л потопени наративи за да ја истражи машката убавина и љубов, може да се стави во историскиот контекст на појавата на поексплицитен израз на хомосексуалноста во англиската книжевност во 20 век.
Џејмс Џојс (1882–1941) е еден од најзначајните романописци од првата половина на 20 век и голем пионер во употребата на техниката „тек на свеста“ во неговиот познат роман ''„Улис“'' (1922). ''„Улис“'' бил опишан како „демонстрација и сумирање на целото модернистичко движење“. Џојс ги напишал и ''„Бдеењето на Финеган“'' (1939), ''„Даблинци“'' (1914) и полуавтобиографскиот ''„Портрет на уметникот како млад човек''“ (1914–15). ''„Улис“'', кој често се смета за најголемиот роман на 20 век, е приказна за еден ден во животот на еден град, Даблин. Раскажан во заслепувачки спектар на стилови, тој бил пресвртница во развојот на книжевниот модернизам. Ако ''„Улис“'' била приказна за еден ден, ''„Бдеењето на Финеган“'' бил ноќен еп, кој учествувал во логиката на соништата и бил напишан на измислен јазик кој ги пародирал англискиот, ирскиот и латински јазик.
Високомодернистичкиот стил на Џојс имал влијание врз идните генерации ирски романописци, особено врз Семјуел Бекет (1906–1989), Брајан О’Нолан (1911–66) (кој објавувал како Флан О’Брајан и како Мајлс на гКопалин) и Ајдан Хигинс (1927–2015). Творештвото на О’Нолан било двојазично, а неговата фикција јасно го покажувала белегот на домородната традиција, особено во имагинативниот квалитет на неговото раскажување и остриот раб на неговата сатира во дела како што е ''„Ан Беал Бохт“''. Семјуел Бекет, кој ја добил Нобеловата награда за литература во 1969 година, е една од големите фигури во светската литература од 20 век. Можеби најпознат по своите драми, тој исто така напишал дела од фикцијата, вклучувајќи ги ''Ват'' (1953) и неговата трилогија ''Молој'' (1951), ''Малоун умира'' (1956) и ''Неименливиот'' (1960), сите три од кои првпат биле напишани и објавени на француски јазик.
Романот на големи куќи процветал во 20 век, а првиот роман на Ајдан Хигинс (1927–2015) '', „Лангрише, оди надолу''“ (1966), бил експериментален пример за ''жанрот''. Поконвенционални експоненти биле Елизабет Бовен (1899–73) и Моли Кин (1904–96) (под псевдонимот М. Џ. Фарел).
Со подемот на Слободна Држава Ирска и Република Ирска, почнале да се појавуваат повеќе романописци од пониските општествени класи. Честопати, овие автори пишувале за тесниот, ограничен живот на пониските средни класи и малите земјоделци. Експоненти на овој стил се движат од Бринсли Макнамара (1890–1963) до Џон Мекгахерн (1934–2006). Други значајни романописци од крајот на 20-тиот и почетокот на 21-виот век се Џон Банвил, Себастијан Бери, Шејмас Дин, Дермот Хили, Џенифер Џонстон, Патрик Мекејб, Една О'Брајан, Колм Тојбин и Вилијам Тревор.
Ирскиот расказ се покажал како популарен жанр, со познати практичари како Френк О'Конор, Шон О Фаолан и Вилијам Тревор.
Вкупно четири ирски писатели ја добиле Нобеловата награда за книжевност - В. Б. Јејтс, Џорџ Бернард Шо, Семјуел Бекет и Шејмас Хини.
3.5 Книжевност на Северна Ирска
По 1922 година, Ирска била поделена на независна Слободна Држава Ирска и Северна Ирска, која задржала уставна врска со Обединетото Кралство. Северна Ирска со векови се состоела од две различни заедници, протестанти, алстерски Шкоти и ирски католици. Додека протестантското мнозинство ги нагласувало уставните врски со Обединетото Кралство, повеќето католици би претпочитале Обединета Ирска. Долготрајната културна и политичка поделба довела до секташко насилство кон крајот на 1960-тите години, познато како „Проблемите“, кое официјално завршило во 1998 година, иако спорадичното насилство продолжило. Оваа културна поделба создала две различни книжевни култури долго пред 1922 година.
К. С. Луис (1898–1963) и Луис Мекнис (1907–63) се двајца писатели кои биле родени и израснати во Северна Ирска, но чии кариери ги однеле во Англија. К.нС. Луис бил поет, романописец, академик, средновековен научник, книжевен критичар, есеист, лаички теолог и христијански апологетик. Роден во Белфаст, тој имал академски позиции и на Оксфорддкиот универзитет и Кембричкиот универзитет. Тој е најпознат по неговите фиктивни дела, особено ''„Писмата со завртка“'' (1942), ''„Хрониките на Нарнија“'' (1949–54) и ''„Вселенската трилогија'' “ (1938–45), како и по неговите нефиктивни христијански апологетики, вклучувајќи ги ''„Само христијанство“'', ''„Чуда“'' и ''„Проблемот на болката“''. Неговата вера имала длабок ефект врз неговото творештво, а неговите радио емисии за време на војната на тема на христијанството му донеле широко признание.
Луис Мекнис бил поет и драматург. Тој бил дел од генерацијата „поети од триесеттите години“ која ги вклучувала и В. Х. Оден, Стивен Спендер и Сесил Деј-Луис, со прекар „МекСпондеј“ како група - име измислено од Рој Кемпбел, во неговото дело ''„Разговор со Бронко“'' (1946). Неговото творештво било широко ценето од јавноста за време на неговиот живот. Никогаш толку отворено (или едноставно) политичко како она на некои од неговите современици, неговото творештво покажувало хумано спротивставување на тоталитаризмот, како и акутна свест за ирските корени на писателот. Мекнис се чувствувал отуѓен од презвитеријанската Северна Ирска, со нејзиното „вуду на портокаловите бендови“, но се чувствувал заробен помеѓу неговите британски и ирски идентитети.
Џон Монтагју (1929–2016) бил роден во Њујорк и израснат во округот Тирон. Објавил голем број томови поезија, две збирки кратки раскази и два тома мемоари. Монтагју ја објавил својата прва збирка во 1958 година, а втората ја објавил во 1967 година. Во 1998 година станал првиот член на Ирската катедра за поезија (практично поет-лауреат на Ирска). Шејмас Хини (1939–2013) е најпознатиот од поетите кои се истакнале во 1960-тите години и ја освоил Нобеловата награда во 1995 година. Во текот на 1960-тите, Хини, Лонгли, Малдун и други припаѓале на таканаречената Белфаст група. Хини во својот превод на стихови на ''Беовулф'' (2000) користел зборови од неговиот говор од Алстер. Како ктолик од Северна Ирска, Хини се идентификувал исклучиво како Ирец и живеел во Република Ирска поголемиот дел од неговиот подоцнежен живот.
Поезијата на Џејмс Фентон била напишана на современ алстерски шкотски јазик, а Мајкл Лонгли (1939–) експериментирал со алстерски шкотски јазик при преведување на класична поезија, како во неговата збирка од 1995 година ''„Орхидејата на духовите“''. Лонгли зборувал за својот идентитет како северноирски поет: „некогаш се чувствувам Британец, а понекогаш Ирец. Но, најчесто не чувствувам ниту како едното ниту како другото, а прекрасното нешто во врска со договорот од Велики петок било тоа што ми овозможил да чувствувам како секое од нив ако сакам.“ Тој бил награден со Златниот медал на кралицата за поезија во 2001 година. Првите објавени песни на Медб Мекгакијан (родена Мејв Мекоган, 1950) се појавиле во два памфлета во 1980 година, а истата годината таа ја добила наградата Ерик Грегори. Благодарение на првата поголема збирка на Медб Мекгакијан, насловена ''„Господарот на цвеќето“'' (1982), таа ја добила наградата Руни за ирска книжевност, наградата на Советот за уметности на Ирска (двете во 1982 година) и наградата Алис Хант Бартлет (1983 година). Таа исто така станала добитничка на Челтнамската награда во 1989 година за нејзината збирка ''„На плажата Баликасл“.'' Таа (заедно со Еилеан Ни Чуилеанин) на англиски јазик го превела ''„Водниот коњ''“ (1999), избор песни на ирски јазик од Нуала Ни Домнеил. Меѓу нејзините неодамнешни збирки се ''„Курахот не бара пристаниште“'' (2007) и ''„Мојата љубов помина во внатрешноста"'' (2008). Пол Малдун (1951–) објавил над триесет збирки и ја освоил Пулицеровата награда за поезија и наградата Т.С. Елиот. Тој ја извршувал функцијата професор по поезија во Оксфорд од 1999 до 2004 година. Првата збирка на Дерек Махон (1941–) ''„Дванаесет песни“'' се појавила во 1965 година. Неговата поезија, која е под влијание на Луис Мекнис и В. Х. Оден, е „честопати мрачна и бескомпромисна“. Иако Махон не бил активен член на Белфаст групата, тој се здружил со двајцата членови, Хини и Лонгли, во текот на 1960-тите години. Поемата ''„Белфаст конфети“'' од Киран Карсон за последиците од бомбата на ИРА, ја освоила ирската награда за книжевност за поезија на ''„Ајриш тајмс“'' во 1990 година.
Најзначајниот драматург од Северна Ирска е Брајан Фрил (1929–2015), од Ома, Тирон, кој бил прогласен од англофонскиот свет како „ирски Чехов“, и опишан како „универзално акцентираниот глас на Ирска“. Фрил е најпознат по претставите ''„Филаделфија“, „Еве ме!“'' и ''„Танцување во Лугнаса“'', но има напишано повеќе од триесет претстави во шестдецениска кариера и бил избран за Саои од Аосдана. Неговите претстави се редовни претстави на Бродвеј.
Меѓу најважните романсиери од Северна Ирска се Флан О'Брајан (1911–66), Брајан Мур (1921–1999) и Бернард МекЛаверти (1942–). Флан О'Брајан, Брајан О'Нолан, |Brian Ó Nualláin, бил романописец, драматург и сатиричар и се смета за главна фигура во ирската книжевност од дваесеттиот век. Роден во Страбејн, округ Тирон, тој се смета и за клучна фигура во постмодерната книжевност. Неговите романи на англиски јазик, вклучувајќи ги ''„Пливајќи две птици“'' и ''„Третиот полицаец“'', биле напишани под ''псевдонимот'' Флан О'Брајан. Неговите многу сатирични колумни во ''„Ајриш тајмс“'' и романот на ирски јазик ''„Бел Бохт“'' биле напишани под псевдонимот Мајлс на Копалин. Романите на О'Нолан привлекле широка публика поради нивниот бизарен хумор и модернистичката метафикција. Како романописец, О'Нолан бил под силно влијание на Џејмс Џојс. Сепак, тој бил скептичен кон култот на Џојс, кој засенил голем дел од ирското пишување, велејќи „Му се обраќам на Бога ако го слушнам тоа име Џојс уште еднаш, сигурно ќе се пенам од голтката“. Брајан Мур бил и сценарист и емигрирал во Канада, каде што живеел од 1948 до 1958 година, и ги напишал своите први романи. Потоа се преселил во САД. Тој бил признат за описите на животот во Северна Ирска по Втората светска војна, особено за неговите истражувања во неговите романи на меѓуопштинските поделби од „Проблемите“. Тој бил награден со наградата „Џејмс Тејт Блек“ во 1975 година и со првата награда „Книга на годината на Сандеј Експрес“ во 1987 година, а три пати бил номиниран за Букеровата награда (во 1976, 1987 и 1990 година). Неговиот роман ''„Џудит Херн“'' (1955) се одвива во Белфаст. Бернард Меклаверти, од Белфаст, ги напишал романите ''„Кал"'' и ''„Јагне“'' (1983), кои ги опишуваат искуствата на млад ирски католик вклучен во ИРА; ''„Белешки од Грејс“'', која била номинирана за Букеровата награда во 1997 година, и ''„Школата за анатомија“''. Тој е автор и на пет признати збирки кратки раскази, од кои најновата е ''„Прашања за животот и смртта“.'' Живее во Шкотска од 1975 година.
Други значајни писатели од Северна Ирска се поетот Роберт Грисен (1920–2008), романописецот Боб Шо (1931–96), и романописецот на научна фантастика Иан Мекдоналд (1960). Роберт Грисен, заедно со Валентин Иремонгер, уредувале важна антологија, ''„Современа ирска поезија“'' во 1949 година. Роберт Грисен бил роден во Дери, живеел во Белфаст во младоста, а потоа во Лондон во текот на 1950-тите, 60-тите и 70-тите години. Ја освоил наградата за поезија на „Ајриш тајмс“ во 1995 година за своите ''„Собрани песни“'', а потоа се преселил во Даблин кога бил избран за член на ''„Аосдана“''. Шо бил автор на научна фантастика, познат по својата оригиналност и духовитост. Ја освоил наградата Хуго за најдобар писател на обожавателите во 1979 и 1980 година. Неговиот расказ „Светлината на другите денови" бил номиниран за наградата Хуго во 1967 година, како и неговиот роман ''„Искинатите астронаути“'' во 1987 година.
3.6 Театар
Првиот добро документиран пример за театарска продукција во Ирска било поставувањето на ''Горбодук'' во 1601 година, презентирано од Лорд Маунтџој, лорд заменик на Ирска, во Големата сала во Даблинскиот замок. Маунтџој започнал тренд, и приватните претстави станале доста вообичаени во големите куќи низ цела Ирска во текот на следните триесет години. Театарот на улицата Вербург во Даблин генерално се идентификува како „првиот театар изграден по нарачка на градот“, „единствената театарска куќа пред реставрацијата надвор од Лондон“ и „првата ирска театарска куќа“. Театарот на улицата Вербург бил основан од Џон Огилби најкасно во 1637 година, а можеби дури во 1634 година.
Најраните значајни драматурзи родени во Ирска биле: Вилијам Конгрив (1670–1729), автор на ''„Патот на светот“'' (1700) и еден од најинтересните писатели на комедии од времето на реставрацијата во Лондон; Оливер Голдсмит (1730–74), автор на ''„Добриот човек“'' (1768) и ''„Таа се наведнува за да освои'' “ (1773); Ричард Бринсли Шеридан (1751–1816), познат по ''„Ривалите''“ и ''„Училиштето за скандал“''. Голдсмит и Шеридан биле двајца од најуспешните драматурзи на лондонската сцена во 18 век.
Во 19 век, Дион Бусико (1820–90) бил познат по своите мелодрами. До крајот на 19 век, Бусико станал познат од двете страни на Атлантикот како еден од најуспешните актери-драматурзи-менаџери во тогашниот англофонски театар. ''„Њујорк тајмс“'' го прогласил во својот некролог како „највпечатливиот англиски драматург на 19 век“.
Во последната деценија од векот, ирскиот театар созреал со основањето на Ирскиот книжевен театар во Даблин во 1899 година и појавата на драматурзите Џорџ Бернард Шо (1856–1950) и Оскар Вајлд (1854–1900), иако двајцата пишувале за лондонскиот театар. Кариерата на Шо започнала во последната деценија од деветнаесеттиот век, и тој напишал повеќе од 60 драми. Џорџ Бернард Шо го претворил едвардијанскиот театар во арена за дебата за важни политички и социјални прашања, особено за бракот, класата, „моралот на вооружувањето и војната“ и правата на жените.
Во 1903 година, голем број драматурзи, актери и персонал од неколку компании го формирале Ирското национално театарско друштво, кое подоцна станало познато како Театар Аби. Во него се изведуваа претстави од В. Б. Јејтс (1865–1939), Лејди Грегори (1852–1932), Џон Милингтон Синџ (1871–1909) и Шон О'Кејси (1880–1964). Подеднакво важно е што преку воведувањето од страна на Јејтс, преку Езра Паунд, на елементи од театарот Но од Јапонија, тенденцијата за митологизирање на секојдневните ситуации и особено силниот фокус на пишувањата на дијалекти на хиберно-англискиот јазик, Абито создало стил кој бил силно фасцинирачки за идните ирски драматурзи.
Најпознатата драма на Синџ, ''„Плејбојот на западниот свет''“, „предизвикала бес и немири кога за прв пат била изведена“ во Даблин во 1907 година. О’Кејси бил посветен социјалист и првиот познат ирски драматург кој пишувал за работничката класа во Даблин. Првата прифатена драма на О’Кејси, ''„Сенката на еден вооружен човек“'', која се одвивала за време на Ирската војна за независност, била изведена во театарот Аби во 1923 година. По неа следеле ''„Џуно и пејкокот“'' (1924) и ''„Плугот и ѕвездите“'' (1926). Првата се занимавала со ефектот на Ирската граѓанска војна врз сиромашната работничка класа во градот, додека втората се одвивала во Даблин во 1916 година околу Велигденското востание.
Театарот „Гејт“, основан во 1928 година од Михаел Маклиамор, ја запознала ирската публика со многу од класиците на ирската и европската сцена.
Најпознатите драми на Денис Џонстон се ''„Старата дама вели не!“'' (1929) и ''„Месечината во Жолтата река'' “ (1931).
Иако нема сомнение дека Семјуел Бекет е Ирец, тој поголемиот дел од својот живот го поминал во Франција и напишал неколку дела прво на француски јазик. Неговите најпознати драми се „''Чекајќи го Годо'' “ (1955) (првично ''„En attendant Godot“'', 1952), ''„Endgame“'' (првично ''„Fin de partie'' “) (1957), ''„Happy Days“'' (1961), напишани на англиски јазик, сите од кои длабоко влијаеле врз британската драма.
Во 1954 година, првата драма на Беан'', „The Quare Fellow“,'' била продуцирана во Даблин. Таа била добро прифатена; сепак, токму продукцијата од 1956 година во Театарска работилница на Џоан Литлвуд во Стратфорд, Лондон, му донесе на Беан поширок углед - ова било потпомогнато од познатото интервју во пијана состојба на телевизија на Би-Би-Си. Драмата ''„The Hostage“'' (1958) и неговата адаптација на англиски јазик на неговата ирска драма „''An Giall“'', постигнале голем меѓународен успех.
Во текот на 1960-тите и 1970-тите години, Хју Леонард бил првиот голем ирски писател кој стекнал репутација во телевизијата, пишувајќи интензивно за телевизија, вклучувајќи оригинални драми, комедии, трилери и адаптации на класични романи за британската телевизија. Тој бил ангажиран од RTÉ да го напише ''„Востание“'', драматична реконструкција на ирското востание од Велигден 1916 година по повод 50-годишнината. ''„Тивката песна''“, адаптирана за Би-Би-Си од кратка приказна од Френк О'Конор, ја освоила наградата Prix Italia во 1967 година.
Три од драмите на Леонард биле претставени на Бродвеј: ''„''Au pair“ (1973), во која главните улоги ги играле Чарлс Дернинг и Џули Харис; ''„Да“'' (1978); и ''„Живот“'' (1980). Од нив, ''„Да“'', која настанала надвор од Бродвеј во театарот „Хадсон Гилд“ пред да биде префрлена во театарот „Мороско“, била најуспешна, траела 20 месеци и имала 697 претстави, а потоа десет месеци на турнеја низ САД. Му ја донела на Леонард наградата „Тони“ и наградата „Драма Деск“ за најдобра претстава. Била снимена во филм кој излегол во 1988 година.
Брајан Фриел, од Северна Ирска, бил признат како голем ирски и англиски драматург речиси уште од првата продукција на „Филаделфија, еве ме!“ во Даблин во 1964 година.
Том Марфи е голем современ драматург и бил почестен од театарот „Аби“ во 2001 година со ретроспективна сезона на шест од неговите драми. Меѓу неговите драми се историскиот еп ''„Глад“'' (1968), кој се занимава со Големиот глад помеѓу 1846 и пролетта 1847 година, ''„Светилиштето на светилиштето''“ (1975), ''„Концертот на Џиљи“'' (1983) и ''„Бајлегангеар''“ (1985).
Френк Мекгинис првпат се прославил со својата драма ''„Фабричките девојки“'', но ја изградил својата репутација со својата драма за Првата светска војна, ''„Набљудувајте ги синовите на Алстер како маршираат кон Сома“'', која била поставена во театарот Аби во Даблин во 1985 година и на меѓународно ниво. Претставата му донела слава кога била изведена во театарот Хемпстедскиот театар. Добила бројни награди, вклучувајќи ја и „Наградата за најперспективен драматург“ на Лондон Ивнинг Стандард.
Почнувајќи од 1970-тите години, се појавиле голем број компании кои сакале да ја оспорат доминацијата на „Аби“ и да воведат различни стилови и пристапи. Меѓу нив биле „Фокус Театар“, „Детската компанија Т“, „Проект Театар Компани“, „Друид Театар“, „Раф Меџик“, „ТИМ“, „Чарабанк“ и „Филд Деј“ . Овие компании одгледале голем број писатели, актери и режисери кои оттогаш постигнале успех во Лондон, Бродвеј и Холивуд.
; Театар на ирски јазик
Конвенционалната драма не постоела на ирски јазик пред 20 век. Гелската преродба го стимулирала пишувањето на драми, потпомогнато од основањето во 1928 година на „Ан Таибхеарк“, театар посветен на ирскиот јазик. Самиот театар „Аби“ бил реконституиран како двојазичен национален театар во текот на 1940-тите години под водство на Ернест Блајт, но елементот на ирскиот јазик ослабел во важност.
Во 1957 година, претставата на Бехан на ирски јазик ''„Ан Џил“'' го имала своето деби во театарот Дамерскиот театар во Даблин. Подоцна, англиската адаптација на ''„Ан Џил“'', ''„Заложникот“'', постигнала голем меѓународен успех.
Драмата на ирски јазик оттогаш се соочувала со големи тешкотии, и покрај постоењето на интересни драматурзи како Мајреад Ни Града. Таидбхаркот опаднал во важност и тешко е да се одржат професионалните стандарди во отсуство на силна и жива публика. Сепак, традицијата опстојува благодарение на трупи како „Ајслинг Геар“.
4 За понатамошно читање
*