Речник на стари македонски зборови

Ова е речник на помалку познати зборови на македонски јазик, кои се користеле во минатиот век, додека Македонија била под Турско ропство.
1 По азбучен ред
Ова е нецелосен речник на помалку познати зборови во македонскиот народен јазик, по азбучен редослед.
2 А
* абер (турски збор)- вест, порака, знак
* аберџија - гласник
* аван (турски збор) 1. сад за толчење, 2. справа за сечење (дробење) тутун
* ага - турски големец, сопственик на земја или воен старешина во Османлиското Царство, муслиманска титула, господин, господар газда
* адет (турски збор) - обичај, традиција
* аѓутант (латински збор) - помлад офицер, помошник на офицер со повисок чин, помошник во воен штаб
* асно - богатство
* ак (турски збор) - плата
* акал - ум
*аланѓузи - болест кај децата со нафрлање на црвени брунки, најчесто на лицето
*алишта - облека
*амајлија (турски збор) - талисман, амулет, предмет или запис кој се носи со себе како заштита од несреќи, болести и сл.
*аманет (турски збор) - 1. доверување некому на чување некаков предмет како знак на доверба дека ќе биде сочувано; 2. самиот предмет кој се доверува; 3. поштенска пратка со означена вредност
*амбар - објект, складиште за чување жито во селските домаќинства
*амут (турски збор) - ам, дел од коњска опрема за спрегнување на коњот во колата
*ан (турски збор) - крчма, гостилница, преноќиште
*анама (турски збор) - госпоѓа, жена, сопруга ( кај муслиманите)
*ангарија - принудна работа, без надомест
*андарти - четници во грчката чета
*анка (турски збор) - госпоѓа, жена, сопруга ( кај муслиманите)
*антерија - дел од облеката, долга црна наметка која ја носат свештениците
*аргат - најмен работник, кој работи тешка физичка работа
*Арнаути (турски збор) - Албанци
*арсенал (француски збор) - складиште за чување воена опрема и оружје
*арслан (турски збор) - лав
*аскер - 1. војник; 2. војска
*атеист ( грчки збор) - безбожник, оној кој не верува во Бог, припадник на атеизмот
*атер - волја, наклонетост, љубов
*аур - место на долниот кат во селските куќи каде што се чува крупниот добиток
3 Б
*барабан - вид тапан
*баџа (турски збор) - отвор на покривот на старите куќи
*баџанак (турски збор) - сопругот на женината сестра
*башка - одвоено, посебно
*башкалак -одвојување, оставање имот настрана
*бег (турски збор) - турска титула, благородник и големопоседник во Османлиското Царство
*беља (турски збор)- 1.несреќа,беда, мака; 2. метеж, турканица
*бериќет (турски збор) - 1.благослов, среќа; 2. добра летнина, родна година, изобилство, успех
*бечви (турски збор) - панталони
*бодинаница - коњ во галоп
*борч - долг
*борчлија - должник
*бујрум (турски збор) - повели
*буле - мала погача
*булук (турски збор) - стадо, чопор
*бука (воденичка) - голема метална цевка, поставена косо, преку која водата се спроведува во воденицата
*бучало - место на река на кое водата паѓа вертикално и создава голема бучава
4 В
*ваби - мамење кокошки или пилиња
*валачка - пиралка, алат за перење, за истиснување на водата од облеката со чукање
*вакаф (турски збор)- црковен имот
*валија (турски збор) - управник на област во Османлиското Царство
*везир (турски збор) - министер-претседател на владата на Турција во време на владеењето на султанот; титула на висок функционер во некои муслимански земји на Истокот; министер, гувернер на покраина
*веленце - мал килим, килимче
*вител - земјоделски алат за врзување снопови
*водоврик - место на кое земјата е влажна, каллива
*возиште - дел од запрежна кола
*врав - снопови наредени за вршење околу стожерот во гумното
*вршидба - времето кога се врши житото
*вршник - метален предмет со полутопчеста форма која служи за печење леб, месо и слично
5 Г
*газета (италијански збор) - дневен весник
*гној - изметот од добитокот, добиточното, арско ѓубре
*горештина - врелина, жештина
*грибло - земјоделска алатка со крупни запци
*гуна - дел од селска женска или машка облека
6 Д
*девер - 1.лице со посебна традиционална должност на свадба; 2.брат на сопругот
*дервиш (турски збор) - монах, калуѓер во муслиманската религија
*дисаѓи - двојна торба поврзана со платно која се префрла преку седлото со товарен добиток
*дифтик - јамболлија, ткаенина за покривање со реси
*домашар - оној што е постојано дома, во старите традиционални македонски семејства бил човек што бил одреден од страна на семејството за да се грижи за работите поврзани со домот
*друшка - сопруг или сопруга
*дулец - начин на дерење јагниња
*душман - непријател
7 Ѓ
*ѓаур (турски збор) - неверник, кривоверник, еретик, погрдно име со кое Турците ги нарекуваат христијаните
*ѓеран (турски збор) - направа за вадење вода од бунар
*ѓериз (турски збор) - одводен канал
*ѓум (турски збор) - бакарен сад за вода
8 Е
*есап (турски збор) - смета, пресметува
*еснаф (турски збор) - здружение на луѓе со ист занает, преносно, лица на иста возраст
*еќим (турски збор) - доктор
*ефенди (турски збор)- господин
9 Ж
*ждрепка - начин на одредување дел од имот или донесување одлука околу некоја работа
*жолтица - златна монета, дукат
10 З
*задушница - помен за покој на душата во христијанската религија
*замандалени - затворени со мандало - дрвен дел на врата за затворање на внатрешната страна
*замелушен - зашеметен
*заптии (турски збор) - редар, стражар
*зелје - збирно име за лобода, спанаќ и штаве
*зијан - штета
*зоб - овес
*золва - сестра на сопругот
*зулум (турски збор) - тиранија, насилство, разбојништво, угнетување
*зулумџија (турски збор) - насилник, тиранин, угнетувач, разбојник
11 Ѕ
*ѕевгар (турски збор) - пар запрежни волови
12 И
*изим (турски збор) - дозвола, одобрение
*исав (турски збор) - милост
*исавлија (турски збор) - со душа, милосрден
13 Ј
*јалова - неплода
*јаловица - неплодна овца
*јаничар (турски збор) - припадник на привилегиранта војска во Османлиското Царство создадена од заробени христијански деца, кои биле одгледувани и воспитувани за крвници на сопствениот народ
*јарем - дрвена направа во која се спрегнуваат запрежни животни
*јатрви - сопруги на двајца браќа
14 К
*кадија (турски збор) - судиј во Турција и во други муслимански земји
*кадилница - метален предметм кој служи за кадење, подчадување, кој го користат свештениците при изведување на христијанската служба
*кајмакам (турски збор) - управник на околија во Отоманското Царство
*калајџија - мајстор кој врши премачкување на бакарни садови со калај
*калци - плетени женски чорапи до колениците без стапалата
*кандило (грчки збор) - сад со масло во кое гори фитилче
*кандиса - убеди, наговори
*картал - вид орел, мршал
*катиљ - лош човек, крвник
*клепало - дрвен предмет во црквата за чукање при повикување на служба ручек и слично
*клисар - притруп, човек кој ја чука црковната камбана и служи во црквата
*кмет - селски старешина
*комиташ - оној кој се занимава со комитлак
*копа - форма на куп во кој се собира слама
*коприна - свила
*корда - простор заграден за чување овци
*корија - шума
*коџобашија (турски збор) - старешина на село, кмет
*крлешка - лулашка, нишалка
*крклик - крлук, стап со кука за фаќање овци
*крондир - мал сад за ракија или вино
*кросно - дел од разбој за ткаење
*кудење - укажување на недостатоци, оговарање
*кулук (турски збор) - вид данок кој се наплаќал во Османлиското Царство со тешка и напорна работа
*курбан (турски збор)- жртва
*кутел - дрвен сад за мерење жито
15 Л
*ластегарка - стап за товарање и растоварање на товарен добиток со чепорашка (со две мали кракчиња) на горниот дел
16 М
*малаксан - преморен, изнемоштен, без сила
*марифет (турски збор) - вештина, препреденост, лукавство
*мастраф (турски збор) - трошок, издаток
*меѓа - граница меѓу две ниви или други земјишни парцели
*меџидија (турски збор) - сребрена турска монета
*мешин - штавена танка кожа (мев од стара ковачка направа)
*момок (архаизам) - слуга во селска куќа
*мотавило (архаизам) - мотовило, тенко стапче на кое се мота јаток, предено за разбој
*мртвица - застојана вода, калливо место
*мувлет (турски збор) - рок
*мудур (турски збор) - старешина на касарна во Османлиското Царство
*мунасип (турски збор) - умно, згодно
17 Н
*набодна - долга дрвена вила со два рога за кревање и товарање снопови
*намашна (архаизам) - поттикна
*намуз (турски збор) - човечност, праведност, правилен однос
*наора (грчки збор) - осветен леб во православната религија, нафора
*нахија (турски збор) - околија
*непрокопсан (архаизам) - немирен
*нунко - кум
18 О
*окантарен - некаде заседнат, постојано тука, наметлив
*опрегач - унечка, прегач, скутник
*осојница - место на сенка
*остен - стап со шилец на едниот крај за терање запрежни волови
*осуна (архаизам) - се раздени, осамна
*офарда (архаизам) - дарежлив, нештедлив
*офтика (архаизам) - болест на белите дробови, туберкулоза
*оџа - муслимански свештеник
19 П
*пагур (архаизам) - мало шише за ракија со затворач
*падишах (турски збор) - титула на некогашните турски султани и други монарси во некои источни земји
*пајтон - запрежна кола за коњи
*палежен (архаизам) - лош
*паличник (архаизам) - железен дел од плугот што ја сече земјата при орањето, ралник
*паштерка - затекната или најдена ќерка во бракот
*пеземек (турски збор) - мангуп, расипан човек
*пеливан (турски збор) - борач
*пиралка (архаизам) - дрвен предмет што се користи во селата при перење на река и служи за цедење на водата од облеката со удирање
*пискул - украс на турска капа, фес
*плева - ситни сламчиња и лушпи кои остануваат при веење на житото на гумната
*покроб - волнена покривка за спиење без реси, јамболија без реси
*полјак (архаизам) - чувар на полето
*пондила (архаизам) - место за престој на добитокот во некои стари селски куќи
*посестрима - 1.Жена како сестра на другарка или на дригар; 2. верна другарка
*почудиште - урок, болест од урочување
*првиче - според народниот обичај првата посета што ја прават родителите на невестата во куќата на зетот со група блиски роднини
*првичари - учесници на првиче
*прекутрупа - попреку, по кус пат
*присој - страна, обично стрмна, што ја грее сонце
*прокуда - лоша навика
*протуѓер (архаизам) - гласник
*пусат (турски збор) - оружје, коњска опрема
20 Р
*раја (турски збор) - немухамеданското население на Османлиското Царство
*рајатин (турски збор) покорен христијанин во Отоманското Царство, поданик
*рајатиса (архаизам) - се ослободи од маката
*рало - дрвено орудие за орање
*раненик - посвоено дете
*расје - ниски шумски дрва
*рауни - невестински дарови пред свадбата
*редовница - реденица. жена што го води домаќинството определено време во големите семејства
*рогозина - грубо плетена постела од рогоз - висока мочуришна трева - шавор, шамак
*руглица - свадбарско знаме
21 С
*саѓи - црна прашина што останува по горењето на оган
*сакма - вид наметка која обично ја носат овчарите
*самар - седло на коњ, магаре или маска
*сардисан - опколен
*сводник - посредник на љубовни врски меѓу мажи и жени за користољубиви цели, за пари
*себап - добро дело
*сеир - чудо, гледање нешто шо се случува, гледање забава, разонода
*синор (грчки збор) - граница меѓу две села или две ниви
*сретсело - центарот на селото каде што се одвиваат главните настани
*срп - алатка за рачно жнеење
*стожер - столб во средината на гумното за кој се врзувале коњите за вршење на житото
*стресло - железна алатка што ја користеле каменарите
*субашица (турски збор) - газдарица, жена сопственик на имотот
*сургун (турски збор) - прогонство, заточение
*сурија - големо стадо, крдо
*сурме (архаизам) - мала дрвена греда со која се става попреку на вратите на селските куќи однатре
*сурпет - суров, остар, непопустлив
22 Т
*тајфа - група луѓе, дружина
*тапија (турски збор) - судски заверен документ за сопственост на имотот
*телал (турски збор) - гласник
*терзија (турски збор) - кројач, шијач
*теќе (турски збор) - 1. молитвен дом на дервиши, дервишки манастир; 2.гробница на некој светец
*тормозење - малтретирање
*тупурдиса - отстрани, зафрли, загуби
*тревлистува - со мана во говорот, не зборува чисто, петелчи
23 Ќ
*ќатип (турски збор) - писар
*ќаја (турски збор) - управник на имот кај турските големци во Османлиското Царство
*ќепе - 1.вид машки елек од грубо селско платно; 2. вид капа
*ќердоса (турски збор)- усреќи, постигна успех, успеа,
*ќурк - горно палто со крзно
24 У
*угар - изорана, но непосеана нива, оставена да прележи
*узда - огламник со посебен дел за смирување на немирни коњи
*ујдурма - добро смислена измама
*утрина - земја оставена за пасиште
*уќумат (турски збор) - државна власт, режим, управа
25 Ф
*фереџе (турски збор) - свечена облека на муслиманките: долга и широка наметка со мрежа што го покрива лицето како симбол на ропство и бесправноста на жената
*фес (турски збор)- турска капа со пискул
*фиљанкишија - некој одреден човек
26 Х
*хегемонистичка (грчки збор) - господствена, од хегмонија што значи превласт, надмоќ
27 Ч
*чаир - ливада, полјана
*чалма (турски збор) - бел завој околу фесот кај муслиманите
*чаре - помош, излез, спас
*чеза (унгарски збор) - вид двоколка
*черга (турски збор) - вид дебела ткаенина за покривање или постилање
*чивија (турски збор) - клин
*чифлиг (турски збор) - феудален земјоделски имот
*чифте - ловечка пушка со две цевки
*чобан - овчар
28 Џ
*џабе (турски збор) - 1.бесплатно, подарено, бадијала; 2. залудно, бескорисно
*џам (турски збор) - стакло, прозорско окно
*џенем (турски збор) - муслиманскиот пекол
29 Ш
*шајак (турски збор) - вид груба ткаенина, горна селска облека
*шајкача (српски збор) - вид војничка капа
*шиити (турски збор) - припадници на муслиманската религиозна секта кои не го признаваат за пророк само Мухамед, туку и неговиот зет Алија
*шилеже - одбиено јагне од една година
*шиник - 1.дрвен цилиндричен сад, што служи за мерење жито; 2.мера за жито, како определено количество
*штик - бајонет, нож кој се монтира на војничка пушка