Зардози

Зардози, или зар-дузи или зардузи (од класичен персиски زَردوزی ''zardōzī'', буквално „златен вез“; |زَردوزی; |ज़रदोज़ी, |зардӯзӣ, |زردوزی, |zardoʻzi) — ирански, индиски потконтинентски и централноазиски вид вез. Зардози потекнува од два персиски збора: ''зар'' или ''зарин'' што значи „злато“ и ''дози'' што значи „шиење“. Зардози е вид тежок и елабориран метален вез на основа од свила, сатен или кадифена ткаенина. Зардози везот користи широк спектар на златни и сребрени украси како што се: рамни метални жици, светки, намотани жици, тешки жици и извиткани жици. Дизајните често се создаваат со употреба на златни и сребрени конци и можат да вклучуваат бисери, монистри и скапоцени камења. Се користи како декорација за широк спектар на апликации, вклучувајќи облека, текстил за домаќинството и животински стапици. Историски гледано, се користел за украсување на ѕидовите на кралските шатори, футроли, ѕидни завеси и реквизити на кралските слонови и коњи.
Првично, везот се правел со чисто сребрени жици и листови од вистинско злато. Меѓутоа, денес, занаетчиите користат комбинација од бакарна жица, со златен или сребрен лак и свилен конец.
1 Иран
Зардози е важен занаетчиски предмет во персиската култура. Низ целата земја е познат под имињата како што се ''зар-дузи'', ''кам-дузи'', ''гол-дузи'' и ''каман-дузи''. Во денешно време е попопуларен во Хормозган, особено во Бандар-е Ленге, Бандар-е Абас и Минаб.
Персиските зардози се од три вида:
* Некои луѓе целосно ја шијат основната ткаенина со Бакхие со цел да се создадат нови шари и бои, како што се сузан-дузи, ќолаб-дузи и пате-дузи.
* Некои шијат со помала густина врз оригиналната ткаенина. Ги вкрстуваат конците низ целата површина на ткаенината и ги шијат едни со други за да формираат решетка со шарени шари, како што е ''секке-дузи'' или ''голаб-дузи'' во Исфахан.
* Трет начин е да се шијат различни шари на оригиналната ткаенина со златни и сребрени конци, како што е ''дах-јек-дузи'', накаде-дузи, тафте-дузи, кус-дузи, зари-дузи или голабатоун-дузи.
2 Индиски потконтинент
Како вез, зардози првпат се користел во 14 век. Просперирал во текот на 17 век за време на владеењето на империјата Мугал, но подоцна губењето на кралското покровителство и индустријализацијата довеле до негово опаѓање. Занаетот почнал да доживува повторна популарност по независноста на Индија во 1947 година.
Поголемиот дел од работниците кои прават зардози се муслимани. Зардозите и чиканот историски биле омилени кај муслиманските елити; производите направени во овие стилови симболизирале богатство, моќ и статус. Овој занает се практикува низ цела Индија, од поголемите градови како Колката, Делхи и Мумбај до помалите центри како Агра, Барели и Фарукабад. Заедничко за производството на зардози на овие разновидни места е неговата поврзаност со „исламот“, особено могулска, дворска култура и перцепирана муслиманска естетика. Денес, зардозите се популарни и во градовите Лакнау, Хајдерабад, Ченај и Бопал. Во 2013 година, Регистарот на географски ознаки (РГО) им ја доделил географска ознака (ГО) на зардозите од Лакнау. Со статус на ГО, занаетчиите, дистрибутерите и трговците на мало на зардози во Лакнау и шесте околни области Барабанки, Унао, Ситапур, Реј Барели, Хардои и Амети можат да станат овластени корисници на брендот „Лакнау зардози“ и да носат уникатен белег на автентичност.
Зардози често е популарен избор низ целиот Пакистан, особено за свадбена или свечена облека, при што занаетчиите и модните куќи кои произведуваат облека со зардози.
3 Централна Азија
Зардози бил присутен и во Таџикистан и Узбекистан уште од античкото време.