Приклучување на Украина кон ЕУ

На 28 февруари 2022 година, непосредно откако беше нападната од Русија, Украина поднесе барање за членство во Европската унија (ЕУ). Украинскиот претседател Володимир Зеленскиј побара итен прием според „нова специјална процедура“, и претседателите на осум држави на ЕУ повикаа на забрзан процес на пристапување. Претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен изјави дека го поддржува пристапот на Украина, но дека процесот ќе потрае. На 1 март 2022 година, Европскиот парламент препорача Украина да биде официјален кандидат за членство, а на 10 март 2022 година, Советот на Европската унија побара од Комисијата мислење за апликацијата. На 8 април 2022 година, фон дер Лајен му претстави на Зеленскиј законски прашалник, на кој Украина одговори на 17 април.
На 17 јуни 2022 година, Европската комисија препорача Европскиот совет да и додели на Украина кандидатски статус за пристапување во Европската унија.
На 23 јуни 2022 година, Европскиот парламент усвои резолуција со која се повикува на итно доделување кандидатски статус за членство во Европската унија на Украина. На 23 јуни 2022 година, Европскиот совет ѝ додели на Украина статус на кандидат за пристапување во Европската унија.
1 Хронологија на односите со ЕУ
Договорот за асоцијација меѓу Европската унија и Украина беше потпишан во 2014 година по низа настани што ја закочија неговата ратификација, кулминираа со револуција во Украина и соборување на тогашниот актуелен претседател на Украина, Виктор Јанукович. Длабоката и сеопфатна зона на слободна трговија со Украина стапи на сила на 1 септември 2017 година, откако беше привремено примена од 1 јануари 2016 година, и Спогодбата за асоцијација целосно стапи на сила на 1 септември 2017 година. На 24 февруари 2022 година, Русија ја нападна Украина, што доведе до барање за членство.
+ Времеплов, Датум, Настан
1991, Декларација на Европската унија за Украина.
1992, Првиот самит Украина-ЕУ.
1993, Потпишан е договор меѓу Европските заедници и Украина за трговија со текстилни производи, отворање претставништво на Комисијата на европските заедници во Украина.
1994, Врховната Рада на Украина го ратификуваше Договорот за партнерство и соработка меѓу Украина и ЕУ.
1995, Првиот состанок на Мешовитиот комитет Украина - ЕУ, формирање на претставништво на Украина во Европските заедници.
1996, Европската унија го призна статусот на Украина како земја во транзиција. Советот на Европската унија усвои акционен план за Украина.
1997, Помеѓу Европската заедница за јаглен и челик и Владата на Украина беше потпишан договор за трговија со производи од челик.
1998, Влегување во сила на Договорот за партнерство и соработка меѓу Украина и ЕУ, Украина официјално ја објави својата желба да стане придружна членка на ЕУ, усвои резолуција на Кабинетот на министри на Украина „За воведување механизам за прилагодување на украинскиот законодавството на Европската унија.
1999, ЕУ ја потврди својата намера да го олесни пристапот на Украина во Светската трговска организација и започнувањето на зона за слободна трговија меѓу Украина и ЕУ.
2005, Советот на Европската унија и додели на Украина статус на земја со пазарна економија, уште еден самит.
5 март 2007 година, Почнаа преговорите за склучување на нов зајакнат договор кој ќе го замени Договорот за партнерство и соработка.
2008, Влегување во сила на договорите за визно олеснување и реадмисија меѓу Украина и ЕУ.
7 мај 2009 година, Украина стана членка на иницијативата за Источно партнерство на ЕУ
16 јуни 2009 година, За време на состанокот на Советот за соработка ЕУ-Украина, политички беше одобрена „Агендата за асоцијација ЕУ-Украина“.
25 февруари 2010 година, Европскиот парламент одобри резолуција за ситуацијата во Украина, со која, особено, се признава правото на Украина да се приклучи на Европската унија. Европската комисија добива и мандат да работи на „патна карта“ за безвизно патување меѓу Украина и земјите од ЕУ.
2013, На самитот во Брисел беше усвоена заедничка изјава во која се наведува дека Украина е „решена да ги исполни“ условите на ЕУ за да можат страните да го потпишат Договорот за асоцијација и зоната за слободна трговија.
21 ноември 2013 година, Кабинетот на министри на Украина одлучи да го прекине процесот на подготовка за потпишување на Договорот за асоцијација со Европската унија, како резултат на што почнаа масовни демонстрации низ земјата против прекинот на процесот на европска интеграција — Евромајдан. На 24 ноември во Киев се одржа масовен протест на кој присуствуваа повеќе од милион луѓе.
21 март 2014 година, Политичкиот дел од Договорот за асоцијација меѓу Европската унија и Украина беше потпишан во Брисел со учество на премиерот Арсениј Јацењук.
27 јуни 2014 година, Петтиот претседател на Украина Петро Порошенко го потпиша вториот (економски) дел од Договорот за асоцијација со Европската унија.
16 септември 2014 година, Европскиот парламент го ратификуваше Договорот за асоцијација меѓу Украина и Европската унија истовремено со Врховната Рада на Украина (преку телеконференција преку Skype).
1 ноември 2014 година, Привремената примена на Договорот за асоцијација меѓу Украина и Европската унија стапи на сила.
13 февруари 2017 година, Врховната Рада на Украина го ратификуваше Договорот меѓу Владата на Украина и Европската унија за учество на Украина во програмата КОСМЕ.
13 јули 2017 година, Самитот Украина-ЕУ во Киев го заврши процесот на ратификација на Договорот за асоцијација меѓу Украина и Европската унија и стапувањето во сила на безвизниот режим меѓу Украина и Европската унија.
9 јули 2018 година, Се одржа 20-годишниот самит Украина-ЕУ.
12 октомври 2021 година, На самитот Украина-ЕУ во Киев беше потпишан договор за Заедничката воздухопловна област.
28 февруари 2022 година, Шестиот претседател на Украина Володимир Зеленски го потпиша барањето за пристапување на Украина во Европската унија по „забрзана процедура“.
1 март 2022 година, Европскиот парламент речиси едногласно ја изгласа резолуцијата, со која се повикуваат институциите на Европската унија да работат за да и се даде на Украина кандидатски статус за членство во Европската унија.
16 март 2022 година, NPC Ukrenergo, системскиот оператор на електричната мрежа, NPC Ukrenergo заедно со своите европски колеги ја завршија интеграцијата со Синхроната мрежа на Континентална Европа и станаа дел од ENTSO-E.
25 март 2022 година, За време на неформалниот самит на Европската унија, земјите-членки ги поддржаа европските аспирации на Украина и ја поканија Европската комисија да ги даде своите заклучоци за апликацијата за членство во ЕУ.
8 април 2022 година, Претседателот на Европската комисија и предаде прашалник на Украина за да добие кандидатски статус.
17 април 2022 година, Украина одговори на прашалникот.
23 јуни 2022 година, Европскиот совет и додели на Украина статус на кандидат за пристапување во Европската унија.
1.1 2002–2005 година
Во 2002 година, еврокомесарот за проширување Гинтер Ферхојген рече дека „европската перспектива за Украина не мора да значи членство во следните 10-20 години, иако тоа е можно“. За да се приклучи на Европската унија, државата апликант мора да ги исполни политичките и економските услови вообичаено познати како Копенхашки критериуми (усвоени на Самитот во Копенхаген во 1993 година), имено демократска влада која го признава владеењето на правото и релевантните слободи и институции. Според Мастришкиот договор, секоја актуелна земја-членка, како и Европскиот парламент, мора да се договорат за секое проширување.
Добивањето статус на полноправна членка на ЕУ како стратешка цел на Украина за првпат беше прогласено од претседателот на Украина Виктор Јушченко веднаш по неговиот избор на почетокот на 2005 година. На 13 јануари 2005 година, Европскиот парламент речиси едногласно (467 за, 19 против) усвои резолуција за намерите на Европскиот парламент да се приближи со Украина за членство. Европската комисија забележува дека, иако допрва треба да помине одреден подготвителен период, не е исклучен приемот на нови членки. На што претседателот Јушченко одговори со намера да поднесе барање за членство „во блиска иднина“.
Неколку влијателни лидери на ЕУ во тоа време изразија поддршка за подобрување на врските со Украина. Особено, полскиот министер за надворешни работи Адам Ротфелд на 21 март 2005 година изјави дека Полска ќе ги поддржи аспирациите за европска интеграција на Украина под какви било околности. Тој особено рече: „Во оваа фаза треба да се фокусираме на конкретни чекори на соработка наместо на празни разговори за паневропска соработка“. Три дена подоцна, истражувањето во шесте најголеми земји на ЕУ ја покажа посветеноста на граѓаните на ЕУ да ја прифатат Украина како полноправна членка во иднина.
Во октомври 2005 година, претседателот на Европската комисија Жозе Мануел Баросо рече дека „иднината на Украина е во ЕУ“. Меѓутоа, на 9 октомври 2005 година, Европската комисија, во новата верзија на Стратешкиот документ за развој, изјави дека спроведувањето на плановите за проширување (Хрватска и поранешните југословенски републики) може да го блокира пристапувањето на Украина, Белорусија и Молдавија. Комесарот за проширување Оли Рен рече дека ЕУ треба да избегне „премногу проширување“, нагласувајќи дека сегашниот план за проширување изгледа завршен.
Иако украинските официјални лица и политиколози споменаа неколку конкретни датуми за можно членство, само Европската политика за соседство на Украина и беше официјално предложена на Украина од ЕУ досега. Претседателската администрација го критикуваше предложениот статус на соседските односи.
1.2 2007–2014 година
Во март 2007 година, на Украина и беше понуден договор за слободна трговија со ЕУ. Иако овој предлог предизвика многу пожестока реакција на украинската држава, тој не содржеше конкретни планови за пристапување на Украина во ЕУ во блиска иднина. Некои западноевропски политичари зборуваа за привремен „замор од проширувањето“ на европските институции. Украинските набљудувачи ја идентификуваат таканаречената „група на отпорот“ на пристапот на Украина во ЕУ. Особено, при склучувањето на текстот на Засилениот договор меѓу Украина и ЕУ во март 2007 година, упатувањата на изгледите за членство беа исклучени од него. „Секое спомнување на изгледите за пристапување на Украина во Европската унија е исклучено од нацрт-засилениот договор Украина-ЕУ поради позицијата на Франција“, пишува влијателниот германски весник „Франкфуртер алгемајне цајтунг“. Ставот на Италија зависи од внатрешнополитичката ситуација на оваа земја. Така, за време на предизборната кампања во оваа земја, владата на Силвио Берлускони даде дипломатски сигнали дека тој е подготвен да ги поддржи евроинтеграциските аспирации на Украина. Неговиот политички противник Романо Проди, пак, изјави дека „перспективите на Украина за влез во ЕУ се исти како и во Нов Зеланд“.
Според политиката на Источното партнерство, Украина може да стане членка на Европската унија. На 27 февруари 2014 година, Европскиот парламент усвои резолуција со која го признава правото на Украина да „аплицира за да стане членка на Унијата, под услов да се придржува до принципите на демократијата, да ги почитува основните слободи и човековите и малцинските права и да гарантира владеење на правото“. Европскиот парламент забележува дека во согласност со член 49 од Договорот со ЕУ, Грузија, Молдавија и Украина, како и секоја друга европска земја, имаат европска перспектива и можат да аплицираат за членство во ЕУ во согласност со принципите на демократијата, - се вели во резолуција на Европскиот парламент во Брисел, усвоена на последната седница пред изборите за Европскиот парламент, кои се одржаа на 23-25 мај 2014 година. 27 јуни 2014 година Претседателот на Европската комисија Жозе Мануел Баросо изјави дека Договорот за асоцијација е почеток на пристапувањето на Украина во ЕУ. Истиот ден, еврокомесарот за проширување Штефан Филе изјави дека верува во идното членство на Украина во ЕУ.
1.3 2014–2022 година
Во март 2016 година, претседателот на Европската комисија Жан-Клод Јункер изјави дека ќе бидат потребни најмалку 20-25 години за Украина да се приклучи на ЕУ и НАТО. Во јуни 2018 година, претседателот на Украина Петро Порошенко рече дека очекува Украина да се приклучи на Европската унија и на Северноатлантскиот договор до 2030 година.
На 21 февруари 2019 година, Уставот на Украина беше изменет за да се вклучат нормите за стратешкиот курс на Украина за членство во Европската унија и НАТО во преамбулата на Основниот закон, три члена и преодни одредби.
На X-сесијата на Меѓупарламентарното собрание Украина-Полска-Литванија, која заврши на 8 јуни 2019 година во Киев, страните потпишаа финален документ кој содржи договор за стратегијата од 2025 и 2027 година како период за можното пристапување на Украина во ЕУ. Во 2027 година, кога Литванија по вторпат ќе претседава со ЕУ, прашањето за Украина ќе биде главното прашање на агендата. Доколку оваа можност не се искористи, следниот „прозорец“ ќе се отвори во 2039 година, кога Полска ќе претседава со ЕУ, а Литванија ќе претседава дури во 2041 година.
На 23 јули 2020 година, Полска, Литванија и Украина создадоа трипартитна платформа за политичка, економска, културна и социјална соработка - Лублинскиот триаголник, чија цел е да ја поддржи интеграцијата на Украина во ЕУ и НАТО.
Во февруари 2021 година, лидерот на претседавачката Христијанско-демократска унија на Германија, Армин Лашет, кој се сметаше за веројатен наследник на Ангела Меркел како канцелар на Германија, ја поддржа идејата за проширување на ЕУ и давање на Украина европска перспектива:
Прашањето за пристапување на Украина во ЕУ во моментов не се поставува, но неизбежно ќе се појави во иднина. Мора да ја поддржиме Украина на нејзиниот тежок пат и во исто време да отвориме европска перспектива. Армин Лашет
Доста експерти веруваат дека во време на влошување на односите меѓу Русија и ЕУ, Украина има прозорец на можности да се приклучи на Европската унија. Павло Климкин истакна дека Украина сè уште не исполнува никакви критериуми за влез во Европската унија, бидејќи нема воспоставена демократија, владеење на правото и полноправна пазарна економија. Според него, првата шанса била изгубена на почетокот на 2005 година, кога Јушченко бил убеден да не се пријави, а во 2014 година било многу потешко да се направи тоа.
На 11 февруари 2021 година, Европскиот парламент објави извештај за успехот на Украина во спроведувањето на Договорот за асоцијација со Европската унија. Документот ги истакнува и главните успеси на Украина на овој пат, како и неуспесите или моментите кои го попречуваат реформскиот процес во земјата. Генерално, Европската унија сè уште не е подготвена официјално да зборува за изгледите за пристапување на Украина во редовите на земјите-членки, но европската перспектива на Украина е препознаена. Во 2021 година, Украина се подготвуваше официјално да аплицира за членство во ЕУ во 2024 година, со цел да се приклучи на Европската унија во 2030-тите.
2 Апликација
По руската инвазија на Украина во 2022 година, имаше дополнителни повици за започнување на формален процес на пристапување: Украина ја повтори својата желба да стане членка на унијата, а претседателот на Европската комисија фон дер Лајен изјави дека Украина припаѓа на Европската унија. Словачкиот премиер Едуард Хегер изрази поддршка за забрзан процес на пристапување.
На 26 февруари 2022 година, полскиот претседател Анджеј Дуда повика на забрзан пристап на Украина во ЕУ. На 27 февруари, словенечкиот премиер Јанез Јанша, заедно со полскиот премиер Матеуш Моравјецки, предложија план за брза интеграција на Украина во ЕУ до 2030 година во писмо до претседателот на Европскиот совет, Шарл Мишел. Словачкиот премиер Едуард Хегер, исто така, и предложи на ЕУ да создаде нова специјална процедура за пристапување на Украина, со цел да и помогне на Украина да застане на нозе и да се опорави од војната во иднина.
На 28 февруари, Украина официјално поднесе писмо за апликација за членство. Поради тековната криза, претседателот Зеленски побара итен прием во Европската унија по посебна процедура. Истиот ден, осум држави на ЕУ потпишаа писмо со кое го поддржуваат забрзаниот процес на пристапување за Украина, а на 1 март, унгарскиот министер за надворешни работи Петер Сијарто изјави дека неговата земја исто така ќе поддржи забрзан процес. На 1 март, Европскиот парламент, по дебата во која се обрати претседателот на Украина и доби аплауз, препорача Украина да биде официјален кандидат за членство во ЕУ. Европскиот парламент гласаше за унапредување на членството на Украина со 637 „за“, 13 „против“ и 26 воздржани.
На 1 март 2022 година, претседателите на осум земји-членки на ЕУ (Бугарија, Чешка, Естонија, Латвија, Литванија, Полска, Словачка и Словенија) потпишаа отворено писмо повикувајќи на Украина да и се даде перспектива за членство во ЕУ и веднаш да започне процесот на преговори. Истиот ден, унгарскиот министер за надворешни работи Петер Сијарто повика на забрзан пристап на Украина во Европската унија.
Меѓутоа, на 2 март, шпанскиот министер за надворешни работи Хосе Мануел Албарес изјави дека „припадноста кон ЕУ не е каприциозен процес или процес што може да се направи само со политичка одлука“, потсетувајќи дека земјата кандидат „мора да исполни одредени општествени, политички и економски стандарди“.
На 7 март, ЕУ соопшти дека формално ќе ја процени апликацијата на Украина и на 10 март 2022 година, Советот на Европската унија побара од Комисијата мислење за апликацијата.
На 9 март 2022 година, полскиот Сенат усвои резолуција со која ги повикува земјите од Европската унија да го поддржат забрзаниот процес за пристапување на Украина во ЕУ со 93 гласа „за“. „Украинското општество несомнено докажа дека е подготвено да биде дел од обединета Европа и подготвено да плати со крв за посветеноста на европските вредности. Украинските војници, бранејќи ги границите на својата земја, ја штитат цела Европа“, се вели во документот.
На 8 април 2022 година, претседателот на Комисијата фон дер Лајен, по посетата на Буча по масакрот, го посети Киев и се сретна со претседателот Зеленски. Фон дер Лејен му го претстави на Зеленски законодавниот прашалник за да започне апликацијата на Украина и му понуди да го забрза процесот. Борел најави дека делегацијата на ЕУ во Украина, предводена од Мати Маасикас, ќе се врати во Киев откако беше евакуиран по избувнувањето на војната. На 17 април 2022 година, Украина одговори на првиот дел од законодавниот прашалник, додека на вториот и последен дел одговори на 9 мај 2022 година.
На 23 јуни 2022 година, Европскиот парламент усвои резолуција со која се повикува на итно доделување кандидатски статус за членство во Европската унија на Украина. На 23 јуни 2022 година, Европскиот совет ѝ додели на Украина статус на кандидат за пристапување во Европската унија.
3 Напредок на преговорите
Преговарачките разговори сè уште не беа започнати до април 2022 година. Украина се надеваше дека ќе ги започне преговорите подоцна во 2022 година преку забрзана процедура за пристапување.
4 Јавно мислење
4.1 Во Украина
91% од Украинците го поддржуваат приклучувањето кон Европската унија за време на руската инвазија на Украина во 2022 година, според анкетата спроведена од социолошката група Rating на 30-31 март 2022 година, од 66,4% во февруари 2015.
4.2 Во ЕУ
Според истражувањето спроведено од Ifop нарачано од Европската стратегија на Јалта и Фондацијата Жан Жорес од 3 до 7 март 2022 година, 92% од поддржувачите на пристапот на Украина во ЕУ во Полска, 71% во Италија, 68% во Германија, и 62% во Франција.
Истражувањето на Флеш Евробарометар спроведено во април во сите земји на ЕУ покажува најголема поддршка за пристапот на Украина во ЕУ во Португалија, каде што 87% од испитаниците го поддржаа. Потоа следат Естонија (83%), Литванија (82%), Полска (81%) и Ирска (79%). Унгарците се најскептични за пристапот на Украина, со само 48% од испитаниците кои ја поддржуваат идејата (37% против). Во исто време, Унгарија има најголем дел од населението кое е неопределено по ова прашање - 16% (исто во Франција и Белгија).