Копањ

Копањ, исто така познат како Купан, бил војводата од Шомод во Унгарија кон крајот на 10 век. Според консензуалниот став на модерните научници, тој бил член на кралската династија Арпадовци. Копањ бил господар на јужниот Прекудунавски регион за време на владеењето на Геза, кој владеел меѓу раните 970-ти и 997 година. По смртта на Геза, Копањ му се поклонил на престолот против благочестивиот христијански син на Геза, Стефан. Неговото тврдење главно било поткрепено со пагански Унгарци, но кралската војска ја протерала војската во близина на Веспрем во 997 или 998 година. Копањ бил убиен или во битката или во неговото војводство, од кое избегал на бојното поле. Неговиот труп беше пресечен на четири парчиња за да биде прикажан на ѕидовите на четирите главни упоришта на Унгарија, Ѓер, Веспрем, Естергом и Гилафехарвар.
Тој беше син на Зеринд Ќелавиот, според ''Илустрираната хроника'' од 14 век. Иако ниту еден основен извор не споменува дека Копањ потекнувал од Алмош или Арпад, првите големи везири на Унгарците, а неговиот обид да го искористи престолот покажува дека тој бил член на династијата Арпадовци. Историчарите дебатираат кој од четирите или петте синови на Арпад бил предок на Копањ. Историчарите Ѓула Кристо, Ласло Сеглу и Ѓерги Сабадос велат дека Копањ веројатно потекнувал од најстариот син на Арпад, Таркац, но Корнел Бакај (кој го идентификувал Зеринд Ќелавиот со Ладислав Лев) пишува дека најмладиот син на Арпад, Золтан , бил прататко на Копањ. Точниот датум на раѓање на Копањ не може да се утврди. Тој, наводно, е роден помеѓу околу 950 и 965 година, бидејќи неговото барање на престолот во 997 година покажува дека тој бил најстариот член на династијата Арпадовци во тоа време.
1 Војводата од Шомод
''Унгарската илустрирана хроника'' од 14 век забележала дека „Војводата Купан ... држел војводство“ за време на владеењето на Геза. Геза, кој се качил на престолот околу 972 година, бил опишан како суров монарх во легендите од крајот на 11 век. Неговата слава, заедно со фактот дека се познати само неколку членови на кралското семејство од крајот на десеттиот век, сугерира дека Геза ги убил повеќето од неговите роднини, според историчарот Пал Енгел.
Дури и ако Геза направил чистка меѓу неговите роднини, Копањ го преживеал тоа. Според ''Илустрираната хроника,'' тој бил „Војвода од Симигиум" (или Шомод). Два подоцнежни извори Осват Ласкаи од 15 век и непознат картузијански монах од 16 век споменале дека Копањ исто така бил господар на Зала. Врз основа на изворите, современите историчари се согласуваат дека Копањ управувал со југозападниот Прекудунавски регион, најверојатно помеѓу езерото Балатон и реката Драва. Сабадос вели дека таткото на Копањ веќе владеел со Шомод и Зала; за разлика, Ласло Контлер пишува дека Копањ го добил своето војводство од Геза како надомест, откако Геза го направил својот сопствен син, Стефан, негов наследник.
2 Бунт и смрт
Геза починал во 997 година. Во истата или следната година, Копањ се побунил против наследникот на Геза, Стефан, барајќи ги престолот и вдовицата на Геза, Сарол, за себе. Неговото барање на престолот покажува дека тој се сметал себеси за законски наследник на Геза, во согласност со традиционалниот принцип на наследување, но за разлика од христијанскиот закон за првородство, кој го поддржувал правото на Стефан да го наследи својот татко. Напорите на Копањ за венчавање со вдовицата на Геза, исто така, биле во согласност со паганскиот обичај на бракот на левитар, но христијаните го сметале за инцестуозен обид. И двете тврдења на Копањ сугерираат дека тој бил паган, или тој се наклонал кон паганството, дури и ако тој бил крстен.
Во тој период бил основан манастирот во Панонхалма, при што Стефан спомнал дека од „одредено војводство наречено Шомод“ се обиделе да му го земат престолот по смртта на неговиот татко. ''Помалата легенда за кралот Стефан'' во доцниот 11 век објавила дека „некои благородници чии срца се склони да безделничат на банкети“ се сврте против Стефан по неговото качување на престолот. И двата извори сугерираат дека не бил Стефан тој што ја започнал војната, туку дека Копањ се побунил против него.
Копањ почнал да ги „уништува замоците на Стефан, да ги граба неговите имоти [и] да ги убива неговите слуги“, според ''Малата легенда''. Истиот извор исто така напишал дека Копањ поставил опсада на Веспрем, но Стефан ја собрал војската, марширал до тврдината и ги уништил војниците на Копањ. Германските витези кои се населиле во Унгарија откако Стефан се оженил со Гизела од Баварија во 996 година, одиграле голема улога во победата на кралската армија. Командантот на кралската армија, Вецелин, бил еден од германските имигранти. Документот за основање на манастирот во Панонхалма граѓанската војна ја претставува како борба меѓу „Германците и Унгарците“.
Копањ бил убиен од Вецелин во битката во близина на Веспрем, според Поглавје 64 од ''Илустрираната хроника''. Од друга страна, поглавје 40 од истиот извор вели дека Вечелин го убил Копањ во Шомод. Ако вториот извештај е валиден, Копањ побегнал од бојното поле по неговиот пораз во Веспрем, но кралската војска го бркала и го убила во неговото војводство. По наредба на Стефан, телото на Копањ било распарчено, а неговите делови биле обесени над ѕидовите на Естергом, Веспрем, Ѓер и Гилафехервар (денешна Алба Јулија во Романија).
2.1 Примарни извори
*''The Hungarian Illuminated Chronicle:'' Chronica de Gestis Hungarorum (Edited by Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. .