Фелш (фудбал)

Фелш или ефе — фудбалски поим што означува вртење (ротација) на топката при удар, што ја прави топката да се движи по закривена патека наместо праволиниски. При шутирање на топката, внатрешноста на стапалото често се користи за фелширање на топката, но ова може да се направи и со користење на надворешната страна на стапалото. Слично на фелшот, топката може исто така да се занишува во воздухот, без ''вртење'' на топката што ја прави топката да се извива.
Ваквиот удар на топката особено се користи кај слободните удари, директните удари на голот вон шеснаесетникот и при додавање. Разликите на видовите топки можат да влијаат на количината на извивање и отклонување: традиционалните кожни фудбалски топки биле премногу тешки за извивање без голем напор, додека со полесните модерни фудбалски топки може полесно да се изведат фелш-удари.
1 Видови
Отстапувањето на топката од правата патека во воздухот е познато како свивање, или отклонување (swerve); меѓутоа, вртењето на топката што го предизвикува ова е познато и како фелш или ефе. Ударите што се извиваат, или свртуваат се познати како извивачки (curlers), или во екстремни случаи, банана удари (banana shot). Техниката на фелширање на топката со надворешната страна на стапалото понекогаш е позната како ''тривела (trivela)'', португалски поим, а Рикардо Кварезма е познат изведувач на оваа вештина. Техниката на горно фелширање на топката со вертикално извивање (наместо странично заобиколување) е позната како дип (dipping) или дипинг шут (dipping shot). Ударот без вртење на топката често се користи за удари од подолги растојанија и може да предизвика топката непредвидливо да се спушти или да се заниша во воздухот. Се смета дека бразилската ѕвезда од 1950-тите, Диди, ја измислил оваа техника и често ја користел при изведување слободни удари, познати како ''„фола сека''“ („сув лист“ на португалски) слободни удари.
2 Употреба
2.1 Слободни удари
Изведувачите на слободни удари честопати употребуваат фелш, за да ја испратат топката преку или околу ѕидот на одбранбените играчи, надвор од дофатот на голманот. Голманите обично организираат живи ѕидови за да ја покријат едната страна од голот, а потоа стојат на другата страна. Така, изведувачот на слободни удари има неколку избори, од финеса со заобиколување на топката околу ѕидот, до свиткување на топката околу ѕидот со употреба на сила, или дури и преминување преку ова последното ја намалува веројатноста за постигнување гол од блиску.
Се верува дека бразилската ѕвезда од 1950-тите Диди ја измислил техниката ''сув лист (folha seca).'' Италијанскиот напаѓач Џузепе Меаца пред него, исто така, се смета за автор на оваа техника. Денес, техниката ''на удар од зглоб'' особено се користи од современите играчи како што се Жунињо (чија техника често се подражава), и Кристијано Роналдо, кои ја удирале топката без или со мало вртење, предизвикувајќи таа неочекувано да се сврти во точка близу до голот. Гарет Бејл и Андреа Пирло се исто така значајни поборници на оваа техника при изведување слободни удари.
2.2 Корнери
Фелшот може да биде ефикасна техника при изведување корнери. Топката постепено се движи во воздух кон голот. Ова се нарекува корнер навнатре. Повремено, изведувачот на корнер ја врти топката кон работ на шеснаесетникот, за напаѓачот да ја шутира волеј, или ќе ја допре, а потоа ќе шутира. Ретко, гол може да се постигне директно, ова се нарекува „олимписки гол“ и бара неверојатна техника и одвлекување на вниманието од противничкиот голман.
2.3 Додавање
Фелшот може да се користи и при додавање. Ефективните додавања од средниот ред до напаѓачки играч често се резултат на заобиколено додавање околу одбранбениот играч, или долгите додавања низ полето понекогаш се потпомогнати со додавање на фелш-додавање. Ова може да се направи или со внатрешната или со надворешната страна на стапалото. Надворешната страна на стапалото може да се користи кога играчот е свртен настрана и сака да ја користи доминантната нога за да направи додавање. Оваа техника е позната како ''тривела''.
3 Причини
Фактот дека вртењето на фудбалската топка ја прави да оди по крива патека се објаснува со Магнусовиот ефект. Накратко, ротирачката топка создава вртлог од воздух со себе во средиштетот. Така, воздухот од едната страна на топката се движи во истата насока во која се движи топката, а воздухот од другата страна се движи во спротивна насока. Ова создава разлика во воздушниот притисок околу топката, и токму оваа одржлива разлика во притисокот предизвикува отстапување на патеката на топката.
Магнусовиот ефект е именуван по германскиот физичар Хајнрих Густав Магнус, кој го опишал ефектот во 1852 година. Во 1672 година, Исак Њутн го опишал и правилно ја заклучил причината откако ги набљудувал тенисерите на неговиот Кембрички колеџ.
4 Познати изведувачи на фелш-удари
Многу фудбалери се познати по својата способност да упатуваат удари со ефе кога додаваат или шутираат кон голот, од игра или од слободен удар. Во нив меѓу другите спаѓаат: Пеле, Диди, Ривелино, Зико, Диего Марадона, Мишел Платини, Роберто Баџо, Алесандро Дел Пјеро, Џанфранко Зола, Синиша Михајловиќ, Зинедин Зидан, Ривалдо, Дејвид Бекам, Роберто Карломан, Рикардо Кварезма, Герет Бејл, Роналдињо, Тјери Анри, Нејмар , Кака, Миралем Пјаниќ, Рожерио Сени, Шунсуке Накамура, Пјер ван Хуајдонк, Христо Стоичков, Томас Мург, Луис Каравела , Лука Модриќ, Џузепе Меаца, Анхел Ди Марија, Кевин Де Бројне и Лионел Меси.
5 Поврзано
* Шут
* Слободен удар
* Корнер