Акански јазик

Аканскиот, или познат како чвијски или фантејски, е атлантско-конгоански јазик, дел од поголемото јазично семејство на нигер-конгоански јазици. Јазикот е мајчин јазик на Аканите. Аканскиот јазик го зборуваат околу 58% од населението на Гана, претежно во јужните делови на земјата. Исто така, јазикот се зборува во Брегот на Слоновата Коска од околу 30% од населението. Јазикот може да се смета за плурицентричен, бидејќи постојат три стандардизирани дијалекти: асантејски дијалект, акуапемски дијалект и фантејски дијалект. Иако сите три стандардни форми се разбирливи меѓу себе, правописите се различни и тоа ја отежнува меѓусебната комуникација. Во 1978 година, Комитетот за акански правопис основал заеднички правопис за сите акански дијалекти кој се користи во образованието.
1 Фонологија
1.1 Согласки
Пред предни самогласки, сите согласки се палатализирани и експлозивните согласки стануваат африкативни. Алофоните на се доста сложени.
лабијални, алвеоларни, дорзални, лабијализирани
безвучни експлозивни, /p/, ⟨p⟩, /t/, ⟨t, ti⟩, /k/, ⟨k, kyi⟩, ⟨kw, twi⟩
звучни експлозивни, /b/, [b], ⟨b⟩, /d/, [d], ⟨d⟩, ⟨g, dw, gyi⟩, ⟨gw, dwi⟩
фрикативни, /f/, [f], ⟨f⟩, /s/, [s], ⟨s⟩, /h/, [h, çi], ⟨h, hyi⟩, ⟨hw, hwi⟩
носни, /m/, [m], ⟨m⟩, /n/, ⟨n, ngi⟩, ⟨nw, nu⟩
носни (со должина), /nn/, ⟨ng, nyi, nnyi⟩, ⟨nw⟩
други, /r/, ⟨r⟩, /w/, ⟨w, wi⟩
1.2 Самогласки
Аканските дијалекти имаат 14 или 15 самогласки: 4 или 5 „затегнати“, 5 „олабавени“ (кои се адекватно, но не целосно претставени) и пет носни (не се претставени)
прависно претставување., затегнати, олабавени
i
e
ɛ
a
ɔ
o
u
1.2.1 Хармонија
Јазикот има самогласна хармонија.
#олабавени самогласки проследени од затегнати самогласки /i̘ a̘ u̘/ стануваат затегнати. Ова се пишува и така правиписните '''' стануваат ''i e a o u''.
# по олабавените /e a o/, затегнатите /e̘ o̘/ тсануваат олабавени /i u/. Ова не се пишува.
1.3 Тонови
Аканскиот има три тона: висок, среден и низок. Почетните слогови немаат среден тон.
2 Примери
име= Акански јазик
*Akwaaba – добредојде
*Aane – да
*Yiw (Akuapim) - да
*Daabi – не
*Da yie – Добра ноќ (буквално 'спиј добро')
*Ɛte sεn/Wo ho te sɛn? – Како си?
*meda wo ase – Благодарам
*Mepa wo kyew – Извини
*Dwom/nnwom - песна или музија
*Wo din de sεn? - Како се викаш?
*Me din de ... - Моето име е ...
*Wadi mfeɛ ahe/sɛn? - Колку стар е тој/ таа?
*Woadi mfeɛ ahe/sɛn? - Колку си стар?/ Колку години имаш?
3 Користена литература
* Dolphyne, Florence Abena (1988), ''The Akan (Twi-Fante) Language: Its Sound Systems and Tonal Structure''. Ghana Universities Press, Accra. ISBN 9964-3-0159-6
* F.A. Dolphyne (1996) ''A Comprehensive Course in Twi (Asante) for the Non-Twi Learner''. Ghana University Press, Accra. ISBN 9964-3-0245-2.
* William Nketia (2004) ''Twi für Ghana:; Wort für Wort.'' Reise Know-How Verlag, Bielefeld. ISBN 3-89416-346-1. (In German)
* Obeng, Samuel Gyasi. (2001). ''African anthroponymy: An ethnopragmatic and norphophonological study of personal names in Akan and some African societies''. LINCOM studies in anthropology 08. Muenchen: LINCOM Europa. ISBN 3-89586-431-5.
* J.E. Redden and N. Owusu (1963, 1995). . Foreign Service Institute (Hippocrene reprint). ISBN 0-7818-0394-2 [Book and audio available at website in References, below]
4 Поврзано
* Гана
* Акани
* Атлантско-конгоански јазици