Елена Колева

Елена Колева (Прилеп, 16 мај 1934) — македонски класичен филолог, редовен професор на Институтот за класични студии на Филозофскиот факултет во Скопје..
1 Животопис
Елена Колева била родена на 16 мај 1934 година во Прилеп. Таа дипломирала на Катедрата за класична филологија при Филозофскиот факултет во Скопје, во 1959 година. Магистрирала во 1985 година, на Филозофскиот факултет во Скопје, на Групата за историја со магистерската теза „''Михаил Псел како извор за историјата на македонскиот народ''“. Докторирала во 1991 година, на Катедрата за општа и компаратив на книжевност при Филолошкиот факултет во Скопје, со докторската дисертација „''Систаса на прагми како поетичко начело''“.
Елена Колева, од 1960 до 1974 година, работела како професор по латински јазик во неколку средни училишта во Скопје. Во 1974 година е избрана за лектор по старогрчки јазик на Катедрата за класична филологија на Филозофскиот факултет во Скопје. Во 1984 година, на истата Катедра, таа била избрана во звањето предавач по старогрчка и римска книжевност. Во 1991 година, Елена Колева била избрана во звањето доцент по античка книжевност, во 1995 година се здобила со звањето вонреден професор, а во 2000 година со звањето редовен професор на Филозофскиот факултет во Скопје.
2 Научна дејност
Својата долгогодишна преведувачка активност проф. Колева ја насочува главно кон филозофските дела на Платон. Таа е автор на првите преводи од старогрчки јазик на македонски на следните Платонови дијалози: Одбрана Сократова, Критон, Фајдон, Протагора, Евтифрон, Ион, Политеја, Закони, Гозба. Со овие преводи, Колева го промовирала Платон во македонскиот јазичен простор воспоставувајќи нови стандарди на преведување на античките философски текстови, кои дотогаш биле достапни само во посредувани преводи од други јазици. Новиот преведувачки пристап кон текстовите од античкото философско наследство значи, меѓу другото, настојување на соодветна словенска филозофска терминологија во македонскиот јазик и негово ослободување од традицијата на латинизмите. Од не помало значење за македонскиот културен простор е и „''Антологијата на хеленската лирика''“ за која Колева го направила првиот превод на македонски јазик наблизу илјада фрагменти зачувани во разни антологии на хеленските лиричари и го придружила со обемна студија од стотина страници, „''Ѕоографија на песната''“.
Со својата докторска дисертација „''Систаса на прагми како поетичко начело''“, таа промовирала во македонската теорија една речиси непозната тема од античката поетика и поттикна бројни научни обраќања од оваа област. Нејзиното филолошко и теориско толкување на оригиналниот текст на Аристотеловата Поетика и посочената применливост на ваквата анализа врз текстови од античката книжевност се употребливи за научни истражувања и во други дисциплини, како што е естетиката, теоријата на книжевноста, други посебни литератури.
Таа учествувала во изработката на Поимникотна книжевната теорија на МАНУ.
3 Библографија
• 1983 - Платон, Одбраната Сократова, Критон, Фајдон, превод од старогрчки и белешки, Македонска книга, Скопје.
•1984 - ‘Кон „Трагичната катарса“ (Аристотел, Περὶ ποιητικῆς, III, 12)’, ЖА 34.1‐2, 95‐104.
•1985 - ‘Мимесис во поетиките на Хомер и Прличев’, Спектар 6, 109‐118.
•1986 - ‘Мимесис во поетиките на Хомер и Прличев ‘, во: Конески Б. И д-р (уред.), Животот и делото на Григор С. Прличев (Зборник трудови од Симпозиумот посветен на животот и делото на Григор Прличев, одржан од 10 до 11 мај 1985 година во Скопје), Институт за литература, Филолошки факултет, 138‐145.
•1987 - ‘Гносеолошкиот комплекс на Ојдип ,Стремеж 31.1‐2, Скопје, 27‐ 32.
•1988 - ‘Михаил Псел како извор за историјата на македонскиот народ’, во: Мошин В. и Славева Л. (уред.), Споменици за средновековната и поновата историја на Македонија, том V, Институт за истражување на старословенската култура, Прилеп, 25‐120.
•1989 - ‘Семиотичноста на Теофилактовиот Логос‘, во: Матевски М и др. (уред.), Климент Охридски и улогата на Охридската книжевна школа во развитокот на словенската просвета (материјали од научен собир одржан во Охрид од 25 до 27 септември 1986 година), Македонска академија на науките и уметностите, Скопје, 91‐95.
•1990 -Платон, Одбраната Сократова, Критон, Фајдон, превод од старо‐ грчки јазик, белешки (заедно со В. Томовска), Култура, Скопје.
• ‘Coincidentia oppositorum’, во: Софокле, Антигона, Филоктет, препев од старогрчки Љубинка Басотова, Мисла, Скопје, 5‐20.
• ‘Потрага по обликот на Еразмоʹ, во: Еразмо Ротердамски, Пофалба на глупоста, превод од латински Љ. Басотова, Култура, Скопје, 165‐209.
•1991 - ‘Симонидовиот тетрагон или антролополошка симетрија како совршенство на суштествувањето“, во: Илиевски П. Хр. и Митевски В. (уред.), Грчко‐римска антика во Југославија и на Балканот (Прилози од 5‐тиот Научен собир на Сојузот на друштвата на антички студии на Југославија, одржан во Скопје од 26 до 29 септември 1989 год.), ЖА Посебни изданија IX, Скопје, 115‐119.
• ‘Превод како илузионистичко мајсторство“, во: Софокле, Ојдип тиранин, Ојдип на Колон, препев од старогрчки Д. Чадиковска, Мисла, Скопје, 5‐25.
• ‘Прилог кон античката теорија на поетиката“, Спектар 17, 99‐104.
•1992 - Систаса на прагми како поетичко начело, Ѓурѓа, Скопје, 1992.
• ‘Прилог кон античката поетика: Баумгартен и неговите филозофски медитации за некои аспекти на поетското делоʹ, ГЗбФф 45, 167‐172.
•1993 - ‘Топика на миметичка идеалност и хероизам во поетскиот облик Скендербејʹ, Културен живот 38.2, 3‐6.
•1994 - Платон, Дијалози: Протагора, Евтифрон, Ион, превод од старогрчки, предговори, белешки и објаснувања, Култура, Скопје.
• ‘Мимеса ‐ суштина на уметноста‘, Културен живот 39.1, 7‐9.
• ‘Апологија на обликот‘, Културен живот 39.4‐5, 41‐44.
• ‘Топика на миметичка идеалност и хероизам во поетскиот облик Скендербеј‘, во: Спасов А. и др. (уред.) Животот и делото на Григор Прличев (Зборник трудови од Научен собир одржан во Скопје на 21 и 22 април 1993 година), Македонска академија на науките и уметностите, Скопје, 145‐150.
•1995 ‘[[Квинт Хоратиј Флак’, во: Квинт Хоратиј Флак, За поетската уметност, препев од латински Љ. Басотова, Мисла, Скопје, 5‐39.
• ‘Уште неколку белешки за Еврипид‘, во: Еврипид, Хиполит,
•Ифигенеја во Авлида, Бакхи, препев од старогрчки Д. Чадиковска, Скопје, 261‐278.
• ‘Определување на трагедијата’, во: Софокле, Трахинки, Ајант, Електра, препев од старогрчки Д. Чадиковска, Зумпрес, Скопје, 223‐254.
‘Античкиот Ерос‘, Културен живот 40.7‐8, 44‐53.
•1996 - Антологија на хеленската лирика, предговор, вовед и препев од старогрчки, Зумпрес, Скопје.
• ‘Потрага по обликот на Еразмо‘, во: Еразмо Ротердамски, Пофалба на глупоста, превод од латински и белешки Љ Басотова, Детска радост, Скопје, 165‐209.
• ‘Потрага по обликот на Еразмо‘, Око 19, 81‐88.
•1998 - ‘Белешки за атинската трагедија‘, ГЗбФф 25 (51), 103‐131.
• ‘Синархија на архетипската стварност‘, во: Ќулафкова К. (уред.),
• Феминистички стратегии: Зборник на текстови, Сигмапрес, Скопје,120‐142.
• ‘Хоратиј, Избор’, препев и белешки, Стремеж, 44.3‐4, 30‐39.
• ‘Енергија на „Скитачкото сиже“’, во: Бакевски П., Елегии, Спектар прес, Скопје, 191‐237.
•1999 - ‘Публиј Вергилиј Марон: Fatum primum: метафизичко историски топос Август’, во: Публиј Вергилиј Марон, Ајнеида, препев од латински Љ. Басотова, Култура, Скопје, 7‐46.
•2000 - ‘Ајсхил и трагичната песна‘, во: Ајсхил, Трагедии: Прибегарки, Персијци, Седумтемина против Теба, препев од старогрчки јазик и белешки Д. Чадиковска, Мисла, Скопје, 5‐33.
• ‘Coincidentia oppositorum‘, Стремеж 46.7‐9, 102‐116.
•2001 - ‘Хесиод – обид за неколку хевристички тези‘, во: Хесиод, Теогонија, препев, коментар и индекс М. Чичева‐Алексиќ, Сигмапрес, Скопје, 5‐28.
• Платон, Политеја, превод од старогрчки, предговор, коментар и белешки, Три, Скопје.
• ‘Предговор’, во Басотова, Љ., Latine discimus: Учебник по латинскијазик за II година за реформираното гимназиско образование, Просветно дело, Скопје, 3‐5. 120‐142.
•Аристотел, Никомахова етика, превод од старогрчки и предговор, Три, Скопје.
• ‘Потрага по обликот на Еразмо’, во: Еразмо Ротердамски, Пофалба на глупоста, превод од латински Љ. Басотова, Три, Скопје, 119‐151.
•2005 - ‘Платон: Политеја (извадоци)‘, превод од старогрчки, во: Џепароски И. (уред.), Убавина и уметност: од Платон до Кроче, Магор, Скопје, 3‐52.
•2006 ‘Regressus in (in)finitum или Чекорење назад до определено (историско) време’, во: Лукретиј Кар, За природата на нештата,препев од латински Љ. Басотова, Култура, Скопје, 5‐42.
• ‘Документарна подлога на ракописот: fussnote‘, Портал 19/20,11‐14.
•2007 Платон, Закони, превод од старогрчки и предговор, Три, Скопје.
•2008 Платон / Ксенофонт, Симпосиумска еротологија: Платон, Симпосион, Ксенофонт, Симпосион, превод од старогрчки, предговор, белешки и објасненија, Култура, Скопје.
• ‘Деконструкција на поимот – метаморфоза‘, во: Томовска, В. И Мартиновски, В. (уред.), Метаморфози и метатекстови: Зборник трудови од научната работилница одржана на 11. V. 2007, Друштво на класични филолози „Антика“, Друштво за компаративна книжевност на Македонија, Скопје, 9‐19.
•2009 - ‘Поетскиот устав или de institutione… orphica’, Синтези 15, 24‐30.
•2010 - ‘Атрагичниот пост‐хероизам во ‘Одисеја’ (митопеја или иманенција на свеста)’, во: Томовска, В. и Мартиновски, В. (уред.), Одисеи за Одисеја: Зборник трудови од научната работилница одржана на 01.VI. 2009 година, Друштво на класични филолози „Антика“, Друштво за компаративна книжевност на Македонија, Скопје, 9‐20.
•2013 - ‘Risus et ridiculi laus (Пофалба на смеата и шегата)‘, во: Томовска, В. и Мартиновски, В. (уред.), Сите лица на смешното (од антиката до денес): Зборник трудови од научната работилница одржана на 11. V. 2012, Друштво на класични филолози „Антика“, Друштво за компаративна книжевност на Македонија, Скопје, 9‐22.
• ‘Vergilius, vates pius’, во: Публиј Вергилиј Марон, Енеида, препев од латински Љ. Басотова, Конгресен сервисен центар / Макавеј, Скопје, 299‐316.
•2014 - Платон, Гозба, Ион, Федар, Држава, Кратил, превод од старогрчки јазик на Гозба, Ион, Федар и Држава и поговор, Магор, Скопје.
•2015 Стара грчка лирика, избор, препев од старогрчки јазик и поговор, Три, Арс Ламина ‒ публикации, Скопје.
• ‘Евдајмонизмот на смртта – суштината на поетскиот облик трагедија’, во: Софокле, Драми: Кралот Едип, Антигона, Електра, Филоктет, Едип на Колон, препев од старогрчки Д. Чадиковска и Љ. Басотова, Арс ламина – публикации, Скопје.
•Препеви од старогрчки на избрани песни од Архилох,, Семонид, (Аморгинецот), Калин, Тиртај, Мимнерм, Алкман, Сапфо,, Алкај, Теогнид, Солон, Анакреонт, Хипонакт, Ксенофан, Симонид, Пратина, Тимокреонт и Пиндар, во: Дуев Р. и др. (уред.), Антологија на светската поезија преведена на македонски јазик, том 1: XX век пр. н.е. – IV век н.е., од Енума Елиш до Авсониј, Арс ламина – публикации,Скопје, 302‐372.
•2017 - ‘Парадокс и неговата поетолошка динамика (во општа смисла,и преку хеленски културолошки парадигми)’, во: Томовска В. и др.(уред.) Studia classica anniversaria: Прилози од меѓународната научна конференција одржана по повод 70 години од Институтот за класични студии, 22‐23 ноември, 2016, Скопје, Филозофски факултет ‒ Скопје, Скопје, 223‐231.
•2018 - ‘Публиј Вергилиј Марон’, во: Публиј Вергилиј Марон, Пастирски песни – ратајски песни, препев од латински јазик Љ. Басотова, Силсонс, Скопје,.
4 Награди и признанија
Професор Елена Колева е добитник на бројни награди и признанија:
• Државната награда „Св Климент Охридски“, Скопје, 2009 година .