Бојаш

Бојаш или Бајаш — ромска етничка група која живее во Романија, Молдавија, северна Србија, северна Хрватска, Словачка, Словачка, но и во Америка. Алтернативни имиња се Рудари (Лудари), Лингурари и Златари.
1 Историја
Бојашите се гранка/каста на Ромите кои биле принудени да се населат во 14 век во планините Апусени од Трансилванија, и да работат како робови во рударството.
Кон крајот на XVI век, Бојашите започнале да се преселуваат кон јужните области, особено во Влашка, како и кон источните региони, во Молдавија. Таму, заедно со други ромски заедници, биле држени во ропство сè до неговото укинување во периодот 1855–1856 година.
При крајот на XVI век, Бојашите се упатиле кон југ, населувајќи се во Влашка, како и кон исток, во Молдавија. Во тие области, заедно со останатите ромски групи, живееле во услови на ропство сè до неговото укинување во 1855–1856 година. Откако почнале да изработуваат дрвени алатки, се распрснале во изолирани заедници. Последицата од ова е што денес зборуваат посебен архаичен дијалект на романскиот јазик, со позајмици од други околни јазици.
2 Население
По ослободувањето на Ромите од ропство (до средината на 19 век), голем дел емигрирале во други земји, особено во Унгарија и на Балканот, но и во Америка, Јужноафриканска Република и Австралија.
Во 1993 година, околу 14.000 од 280.000 унгарски Роми биле Бојаши.
Во Хрватска, Бојашите живеат во неколку мали заедници по должината на унгарската граница во регионите Меѓумурје, Подравина, Славонија и Барања, како и во Апатинскиот округ во Војводина, Србија. Во 2007 година, првата Библија - детска Библија - била објавена од OM EAST во Австрија, а олесната од Ромскиот библиски сојуз.
3 Образование
Образование на романски јазик е достапно само за Бојашите што живеат во романските села во српскиот Банат, како и во Унгарија, на поддијалектот на романскиот јазик што го зборуваат заедниците на Бојашите во Унгарија.
Локалните невладини организации во регионот Источна Бачка направиле неколку обиди за воведување факултативна настава на романски јазик. Според податоците од теренските истражувања од 2004 година, таму сè уште се спроведуваат само два такви проекти: факултативна настава на романски јазик во селото Вајска и градинка на локалниот ардеалски дијалект во Бачки Моноштор, која ја посетуваат вкупно 20 ученици.
4 Библиографија
** Билјана Сикимиќ, ''Лингвистичко истражување на мали егзогамски заедници: случајот на Банјаш Романците во Србија''* Ханкок, Иан. 1987.
* Кал, Теде. „Рудари во Грција“. ''Сореску-Маринковиќ, Анемари, Кал, Теде; Сикимиќ, Билјана (уред.). Бојаш студии: Истражување на „нашите луѓе“.'' Frank & Timme: Берлин 2021 година, Форум: Rumänien 40: 193-212.
* Марушјакова и др.
* Орсос, Ана. „Бојашот во Унгарија: лингвистичка ситуација, јазично образование и обука на наставници“. ''Сореску-Маринковиќ, Анемари, Кал, Теде; Сикимиќ, Билјана (уред.): Студии на Бојаш: Истражување на „Нашите луѓе“.'' Frank & Timme: Берлин 2021 година, Форум: Rumänien 40: 215.
* Орсос, Ана и Естер Герге. „Јазичната ситуација на јазикот Бојаш во Унгарија“. ''Studia Romanica et Anglica Zagrabiensia: Revue publiée par les Sections romane, italienne et anglaise de la Faculté des Lettres de l'Université de Zagreb'' 66 (2021): 169-176.
* Orsós, Anna and László Kálmán ''Beás nyelvtan'' (Бојаш граматика [на унгарски]) Издаваштво Тинта 2009 година
* Кал, Теде; Сикимиќ, Билјана; Сореску-Маринковиќ, Анемари (уред.). Бојаш студии: Истражување на „нашите луѓе“. Frank & Timme: Берлин 2021 година, Форум: Rumänien 40.
* Орсос, Ана и Естер Герѓе. 2021. „Лингвистичката ситуација на бојашкиот јазик во Унгарија“. ''Studia Romanica et Anglica Zagrebiensia'' LXVI 161-168.