Герилска војна во балтичките држави

Герилската војна во балтичките држави — востание што го воделе балтичките (латвиски, литвански и естонски) партизани против Советскиот Сојуз од 1944 до 1956 година. Познати се алтернативно како „Шумски браќа“ (|metsavennad, |mežabrāļi, |žaliukai), овие партизани се бореле против инвазивните советски сили за време на нивната окупација на балтичките држави за време и по Втората светска војна. Слични бунтовнички групи се спротивставиле на советските окупации во Бугарија, Полска, Романија и Украина.
Советските сили, составени првенствено од Црвената армија, ги окупирале балтичките држави во 1940 година, завршувајќи ја својата окупација до 1941 година. По период на германска окупација за време на Втората светска војна, Советите повторно ја окупирале Литванија од 1944 до 1945 година. Како што советската политичка репресија се интензивирала во текот на следните години, десетици илјади партизани од балтичките земји почнале да го користат селото како основа за антисоветско востание.
Според некои проценки, најмалку 50.000 партизани (10.000 во Естонија, 10.000 во Латвија и 30.000 во Литванија), покрај нивните поддржувачи, биле вклучени во востанието. Партизаните продолжиле да водат вооружена борба сè до 1956 година, кога супериорноста на советските безбедносни сили, главно во форма на тајни агенти кои се инфилтрирале во партизанските групи, го натерала балтичкото население да ја промени тактиката и да прибегне кон граѓански отпор во следните три децении, кулминирајќи со Распеаната револуција од 1987 до 1991 година.
1 Позадина
Терминот „Шумски браќа“ првпат се употребил во Балтичкиот регион во Руската револуција од 1905 година. Различни извори ги нарекуваат „шумските браќа“ од овој период или селани оние кои се бунтувале или наставници кои барале засолниште во шумата. Терминот „Шумски браќа“ се користел и бил познат само во окупирана Естонија и Латвија. Во Литванија, партизаните биле нарекувани lt (Зелени луѓе), lt (Шумски луѓе) или само lt (партизани).
Естонија, Латвија и Литванија ја стекнале својата независност во 1918 година по распадот на Руското Царство. Идеалите за национализам и самоопределување се вкорениле кај многу луѓе како резултат на независноста на Естонија и Латвија за прв пат од 13 век. Литванците повторно воспоставиле суверена држава со богата поранешна историја, најголемата земја во Европа во текот на 14 век, окупирана од Руското Царство од 1795 година.
По потпишувањето на пактот Рибентроп-Молотов, сите три балтички држави биле окупирани од Советскиот Сојуз во 1940 година, потег што западните сојузници го сметале за нелегитимен. Кога нацистичка Германија го прекршила пактот и го нападнал Советскиот Сојуз, Советската Црвена армија била протерана од Балтикот и областа се нашла под германска воена окупација. По заминувањето на советските трупи од регионот, формалната независност на балтичките држави не била обновена од Германија. Во меѓувреме, сојузничките декларации, како што е Атлантската повелба, понудиле ветување за повоен свет во кој трите балтички држави би можеле повторно да се воспостават. Откако веќе ја искусиле окупацијата од страна на советскиот режим, тогашниот нацистички режим, многу луѓе не биле подготвени да прифатат уште една окупација на крајот од војната.
За разлика од Естонија и Латвија, каде што Германците го регрутирале локалното население во воени формации во рамките на Вафен-СС, Литванија никогаш немала дивизија на Вафен-СС. Во 1944 година, германските власти создале лошо опремени, но 20.000 војници од Литванските територијални одбранбени сили под водство на генералот Повилас Плехавичиус за борба против советските партизани предводени од Антанас Сњечкус. Германците почнале да ги гледаат овие сили како националистичка закана за нивната окупација. Нејзините високи штабови биле уапсени на 15 мај 1944 година, а Плехавичиус бил депортиран во концентрационен логор во Саласпилс, Латвија, но подоцна во август 1944 година бил ослободен и останал под надзор на Гестапо. Приближно половина од преостанатите сили формирале герилски единици и се распуштиле во селата за да се подготват за партизански операции против Црвената армија како што се приближувал Источниот фронт.
Герилските операции во Естонија и Латвија имале одредена основа во овластувањето на Адолф Хитлер да се повлече од Естонија кон средината на септември 1944 година - тој им дозволил на војниците од неговите естонски сили, првенствено на 20-та Вафен-СС дивизија (1-ва естонска) кои сакале да останат и да ги бранат своите домови, да го сторат тоа. – и во судбината на Армиската група Курландија, меѓу последните од силите на Хитлер што се предале откако биле заробени во Курландскиот џеб на Курландскиот Полуостров во 1945 година. Многу естонски и латвиски војници, како и неколку Германци, избегнале заробување и се бореле како Шумски браќа со години по војната. Други, како што се Алфонс Ребане и Алфредс Рикстинш, избегале во Обединетото Кралство и Шведска и учествувале во сојузничките разузнавачки операции во помош на Шумските браќа. Додека Вафен-СС била прогласена за виновна за воени злосторства и други злосторства и прогласена за криминална организација по војната, Нирнбершките судења експлицитно ги исклучиле регрутите во следните услови:Трибуналот ја прогласува за криминална во смисла на Повелбата групата составена од лица кои биле официјално прифатени како членови на СС како што е наведено во претходниот став, кои станале или останале членови на организацијата со знаење дека таа се користи за извршување на дела прогласени за кривични според член 6 од Повелбата, или кои биле лично вмешани како членови на организацијата во извршувањето на такви кривични дела, исклучувајќи ги, сепак, оние кои биле регрутирани за членство од страна на државата на таков начин што не им дал избор во ова прашање и кои не извршиле такви кривични дела. 
Во периодот 1949–1950 година, Комисијата за раселени лица на Соединетите Американски Држави направила истражување на естонската и латвиската дивизија и на 1 септември 1950 година ја усвоила следната политика:Единиците на Балтичките Вафен-СС треба да се сметаат за посебни и различни по намена, идеологија, активности и квалификации за членство од германските СС, и затоа Комисијата смета дека тие не се движење непријателски настроено кон Владата на Соединетите Американски Држави согласно член 13 од Законот за раселени лица, како што е изменет.Латвиската влада тврдела дека Латвиската легија, првенствено составена од 15-та и 19-та латвиска дивизија Вафен-СС, не била ниту криминална ниту колаборационистичка организација. Редовите на отпорот се зголемиле со обидите на Црвената армија да регрутира војници во балтичките држави по војната, а помалку од половина од регистрираните регрути се пријавиле во некои области. Широко распространетото вознемирување на семејствата на исчезнатите регрути ги натерало повеќе луѓе да ги избегнуваат властите побегнувајќи во шумите. Голем број на регрути дезертирале, носејќи го своето оружје со себе.
2 Летна војна
Со германската инвазија на Советскиот Сојуз на 22 јуни 1941 година, Јосиф Сталин дал јавна изјава на радио повикувајќи на политика на изгорена земја во областите што требало да се напуштат на 3 јули. Околу 10.000 Шумски браќа, организирани во организации (домошна гарда) низ целата земја, ја нападнале НКВД, баталјоните за уништување и 8-та армија (генерал-мајор Љубовцев), убивајќи 4.800 и заробувајќи 14.000. Битката кај Тарту траела две недели и уништила голем дел од градот. Под водство на Фридрих Кург, Шумските браќа ги истерале Советите од Тарту, зад линијата на реките Парну - Емајиги. Така, тие ја обезбедиле Јужна Естонија да биде под естонска контрола до 10 јули. НКВД убила 193 луѓе во затворот Тарту при нивното повлекување на 8 јули.
Германската 18-та армија ја преминала естонската јужна граница од 7 до 9 јули. Германците го продолжиле својот напредок во Естонија работејќи во соработка со „Шумските браќа“ и „Омакаитсе“. Во Северна Естонија, батаљоните за истребување имале најголемо влијание, бидејќи била последната балтичка територија освоена од Советите. Здружените естонско-германски сили ја освоиле Нарва на 17 август, а естонскиот главен град Талин на 28 август. На тој ден, црвеното знаме соборено претходно на Пик Херман било заменето со знамето на Естонија од Фред Изе, само за да биде повторно заменето со германско знаме на ''Рајхскригсфлаге'' неколку часа подоцна. Откако Советите биле протерани од Естонија, германската армиска група Север ги разоружала сите групи на „Шумските браќа“ и „Омакаитсе“.
Партизанските единици на југот на Естонија повторно биле повикани во август 1941 година под името Естонски Омакаитсе. Членовите првично биле избрани од најблискиот круг на пријатели. Подоцна, од кандидатите за членови било побарано да потпишат изјава дека не се членови на комунистичка организација. Естонските ''Омакаитсе'' се потпирале на поранешните прописи на Естонската одбранбена лига и Естонската армија, доколку тие биле во согласност со законите на германската окупација. Задачите на ''биле'' следниве:
# одбрана на брегот и границите
# борба против падобранци, саботажи и шпионажа
# чување на воено важни објекти
# борба против комунизмот
# помош на естонската полиција и гарантирање на општата безбедност на граѓаните
# обезбедување помош во случај на големи инциденти (пожари, поплави, болести итн.)
# обезбедување воена обука за своите членови и други лојални граѓани
# продлабочување и зачувување на патриотските и националните чувства кај граѓаните.
На 15 јули, Омакаитсе имало 10.200 членови; на 1 декември 1941 година, 40.599 членови. До февруари 1944 година, членството броело околу 40.000.
3 Герилска војна
До крајот на 1940-тите и почетокот на 1950-тите, „Шумските браќа“ биле обезбедени со залихи, офицери за врска и логистичка координација од страна на британските (Ми6), американските и шведските тајни разузнавачки служби. Таа поддршка одиграла клучна улога во насочувањето на балтичкото движење на отпорот, но значително се намалило откако операцијата „Џунгла“ на MI6 била сериозно компромитирана од активностите на британските шпиони (Ким Филби) кои проследиле информации до Советите и му овозможиле на МГБ да идентификува, инфилтрира и елиминира многу балтички герилски единици и да ги исклучи другите од каков било понатамошен контакт со западните разузнавачки оперативци.
Судирот меѓу советските вооружени сили и „Шумските браќа“ траел повеќе од една деценија и одзел најмалку 50.000 животи. Проценките за бројот на борци во секоја земја варираат. Мисиунас и Таагепера проценуваат дека бројките достигнале 30.000 во Литванија, помеѓу 10.000 и 15.000 во Латвија и 10.000 во Естонија. Од друга страна, професорот Хајнрихс Стродс, врз основа на извештаите на НКВД, тврди дека во 1945 година, 8.916 партизани биле убиени во Литванија, 715 во Латвија и 270 во Естонија, што ги прави загубите на Литванија околу 90%. Иако вистинските бројки биле уште поголеми, многумина веруваат дека ова го открива односот на големината на отпорот меѓу трите земји.
3.1 Во Естонија
Во Естонија, 14.000–15.000 мажи учествувале во борбите помеѓу 1944 и 1953 година – Шумските браќа биле најактивни во округот Виру по должината на граничните области помеѓу окрузите Перну и Лане, а вклучувале и значителна активност помеѓу окрузите Тарту и Виру. Од ноември 1944 до ноември 1947 година, тие извршиле 773 вооружени напади, убивајќи околу 1.000 Совети и нивните поддржувачи. На својот врв во 1947 година, организацијата контролирала десетици села и градови, создавајќи значителни проблеми за советските транспорти на снабдување кои барале вооружена придружба. Август Сабе, еден од последните преживеани Шумски браќа, бил откриен во 1978 година од агенти на КГБ, претставувајќи се како рибар. Наместо да се предаде, тој скокнал во Воханду, и се удавил. КГБ инсистирала дека 69-годишниот Сабе се удавил додека се обидувал да побегне, теорија што е тешко да се поверува со оглед на плитката вода и недостатокот на засолниште на местото. Друг познат член на „Шумски браќа“, Калев Аро, побегнал од апсење преправајќи се во скитник додека се криел во шумите на јужна Естонија 20 години. Тој бил убиен во престрелка со агенти на КГБ во 1974 година
Имало бројни обиди да се пронајдат роднини на Шумските браќа. Естонец кој успеал да побегне од депортација бил Таими Крајтсберг. Таа се присетила дека советските службеници „...ме однесоа во Вору, таму не ме тепаа, но три дена и ноќи не ми даваа ниту храна ниту пијалок. Ми рекоа дека нема да ме убијат, туку ќе ме мачат [сè додека] не ги предадам сите бандити. Околу еден месец ме влечеа низ шуми и ме водеа на фарми во сопственост на роднини на Шумските браќа, и ме праќаа како поттикнувач да побарам храна и засолниште додека самите Чекисти чекаа надвор. Им кажував на луѓето да ме избркаат, бидејќи ме испрќаат безбедносните органи.“
3.2 Во Латвија
Во Латвија, подготовките за партизански операции започнале за време на германската окупација, но водачите на овие националистички единици биле уапсени од нацистичките власти. Долготрајните единици на отпорот почнале да се формираат на крајот од војната, составени од поранешни војници на Латвиската легија и цивили. На 8 септември 1944 година во Рига, раководството на Латвискиот Централен совет ја усвоил Декларацијата за обновување на државата Латвија. Таа имала за цел да ја врати ''фактичката'' независност на Латвиската република. Покрај тоа, се надевал дека меѓународните поддржувачи ќе го искористат интервалот помеѓу промените на окупаторските сили. Декларацијата пропишала дека Уставот на Латвија, е основен закон на обновената Република Латвија и предвидува повторно воспоставување на Кабинет на министри што ќе го организира обновувањето на независноста на Латвија.
Некои од најзначајните достигнувања на биле поврзани со нејзината воена гранка - Генерал Јанис Курелис со баталјонот „Поручник Робертс Рубенис“, кој спроведувал вооружен отпор против силите на Вафен СС и бил замислен како нова пролатвиска армија за независност, но бил десеткуван од СС и СД во ноември 1944 година, при што многу војници биле погубени или испратени во концентрациониот логор Штутхоф. Преживеаните се придружиле на разни групи на отпор.
Бројот на активни борци достигнал врв помеѓу 10.000 и 15.000, додека вкупниот број на борци на отпорот достигнал дури 40.000. Еден автор дава бројка до 12.000 групирани во 700 чети во текот на 1945-1955, но дефинитивни бројки не се достапни. Со текот на времето, партизаните го замениле своето германско оружје со советско оружје. Централната команда на латвиските организации на отпорот одржувала канцеларија на улицата Матиса во Рига до 1947 година Во околу 3.000 напади, партизаните нанеле штета на униформиран воен персонал, партиски кадри (особено во руралните средини), згради и складишта за муниција. Комунистичките власти пријавиле 1.562 убиени советски лица и 560 ранети во текот на целиот период на отпорот.
Талритс Крастинш дал еден опис на типична акција на „Шумските браќа“. Тој, извиднички војник на 19-та Вафенска гренадирска дивизија на СС (2-ра латвиска), бил регрутиран со уште 15 Летонци во нацистичка германска единица за престој на крајот од војната. Бегајќи кон шумата, групата, предводена од Крастинш, избегнувала секаков допир со местните жители и роднини, ограбувајќи камиони за пари, а истовремено одржувала стан во центарот на Рига за извидувачки операции. Најпрво тие убиле нискорангирани менаџери на Комунистичката партија, но подоцна ги фокусирале своите напори на обид за атентат врз шефот на Латвиската ССР, Вилис Лацис. Групата регрутирала Русинка која работела во Врховниот совет на Латвиската ССР, која им го кажала распоредот за превоз на Лацис. Тие поставиле заседа покрај патот кога Лацис патувал од Рига до Јурмала, но пукале во погрешен автомобил. Вториот обид, исто така, се потпирал на жена соработник, која се покажала како таен агент на НКВД. Целата група била уапсена и осудена на затвор во 1948 година.
Латвиските Шумски Браќа биле особено активни во пограничните региони, вклучувајќи ги Дундага, Тауркалне, Лубана, Алоја и Ливани. Во источните региони, тие имале врски со Естонските Шумски Браќа; а во западните региони, со Литванците. Како и во Естонија и Литванија, партизаните биле убивани и инфилтрирани од Министерството за внатрешни работи и НКВД во текот на многу години. Како и во Естонија и Литванија, помошта од западното разузнавање станала сериозно компромитирана од советското контраразузнавање и латвиските двојни агенти како што се Аугустс Бергманис и Видвудс Швеикс. Понатаму, Советите постепено ја консолидирале својата власт во градовите - помошта од руралните цивили била помалку достапна, бидејќи многу од нив биле депортирани за време на депортациите во 1949 година или принудени да работат во колхози, а специјални воени и безбедносни единици биле испратени да ги контролираат партизаните. Последните групи излегле од шумата во 1957 година за да се предадат на властите.
3.3 Во Литванија
Меѓу трите земји, отпорот бил најдобро организиран во Литванија, каде што герилските единици контролирале цели региони во селата до 1949 година. Нивното вооружување вклучувало чешки топови „Шкода“, руски тешки митралези „Максим“, разни минофрлачи и широк спектар на главно германски и советски лесни митралези и полумитралези. Кога не биле во директни битки со Црвената армија или специјалните единици на НКВД, тие значително ја одложувале консолидацијата на советската власт преку заседа, саботажи, атентати врз локални комунистички активисти и функционери, ослободување на затворени герилци и печатење на илегални весници.
На 1 јули 1944 година, Литванската армија за слобода (ЛАС) прогласила воена состојба против советската окупација и им наредила на сите свои способни членови да се мобилизираат во водови, да се распоредат во шуми и да не ја напуштаат Литванија. Одделите биле заменети со два сектора - оперативен, наречен ''Ванагај'' (Јастреби или Соколи; скратено ВС) и организациски (скратено ОС). ''Ванагај'', командуван од Албинас Каралиус (кодно име Варенис), биле вооружените борци, додека организацискиот сектор беше задолжен за пасивен отпор, вклучувајќи снабдување со храна, информации и превоз до ''Ванагај''. Во средината на 1944 година, ЛАС имал 10.000 членови. Советите убиле 659 и уапсиле 753 членови на ЛАС до 26 јануари 1945 година. Основачот Казис Веверскис бил убиен во декември 1944 година, а седиштето било ликвидирано во декември 1945 година. Ова претставувало неуспех на високо централизираниот отпор, бидејќи организацијата била премногу зависна од Веверскис и другите врвни команданти. Во 1946 година, преостанатите водачи и борци на ЛАС започнале да се спојуваат со литванските партизани. Во 1949 година, сите членови на президиумот на Сојузот на литвански борци за слобода - капетанот Јонас Жемаитис-Тилиус, Петрас Барткус-Жадгаила, Брониус Лиесис-Нактис и Јуозас Шибаила-Мераинис, потекнувале од ЛАС.
Врховен комитет за ослободување на Литванија (|Vyriausiasis Lietuvos išlaisvinimo komitetas, ВКОЛ|links=no|italic=unset), бил создаден на 25 ноември 1943 година. ВКОЛ објавувал илегални весници и агитирал за отпор против нацистите. Гестапо ги уапсил највлијателните членови во 1944 година. По повторната окупација на Литванија од страна на Советите, ВКОЛ се преселил на Запад и си поставил за цел одржување на непризнавањето на окупацијата на Литванија и ширење информации од зад железната завеса - вклучително и информации обезбедени од литванските партизани.
Поранешни членови на Литванските територијални одбранбени сили, Литванската армија за слобода, Литванските вооружени сили и Литванскиот сојуз на стрелци ја формирале основата на литванските партизани. Земјоделци, литвански функционери, студенти, наставници, па дури и ученици се приклучиле на партизанското движење. Движењето станало активно поддржано од општеството и католичката црква. До крајот на 1945 година, околу 30.000 вооружени луѓе живееле во шумите во Литванија.
Партизаните биле добро вооружени. Од 1945 до 1951 година, советските репресивни структури им заплениле на партизаните 31 минофрлачи, 2.921 митралези, 6.304 автоматски пушки, 22.962 пушки, 8.155 пиштоли, 15.264 гранати, 2.596 мини и 3.779.133 патрони. Партизаните го надополнувале својот арсенал преку убивање на ''истребители''те, членови на советските тајни полициски сили или со купување муниција од војниците на Црвената армија. Секој партизан имал двоглед и неколку гранати, обично чувајќи една за да се разнесе за да избегне да биде заробен, бидејќи физичките мачења на советскиот МГБ/НКВД биле многу брутални и сурови.
Во мај 1948 година, за борба против герилците, Советите ја извршиле најголемата депортација од Литванија, Операцијата „Пролет“, кога околу 40 до 50 илјади луѓе поврзани со „шумските браќа“ биле депортирани во Сибир.
Заробените литвански Шумски Браќа честопати се соочувале со мачење и погубување по кратка постапка, додека нивните роднини се соочувале со депортација во Сибир. Одмаздата врз антисоветските фарми и села била сурова. Единиците на НКВД ги нарекле ''Водови за народна одбрана'' (познати кај Литванците како ''stribai'', од |izstrebiteli – ''уништувачи, истребувачи'', т.е. баталјоните за уништување), користеле шокантни тактики како што е прикажување на трупови на погубени партизани во селските дворови за да го обесхрабрат понатамошниот отпор.
Во извештајот на комисијата формирана во затворот на КГБ неколку дена по апсењето на Адолфас Раманаускас („Ванагас“), главен командант на Сојузот на литвански борци за слобода, на 15 октомври 1956 година, било наведено:Десното око е покриено со хематом, на очниот капак има шест убодни рани направени, судејќи според нивниот пречник, од тенка жица или шајка што влегува длабоко во очното јаболко. Повеќекратни хематоми во пределот на стомакот, посекотина на прст од десната рака. Гениталиите откриваат следново: голема рана на десната страна од скротумот и рана на левата страна, недостасуваат и тестиси и сперматични канали.Јуозас Лукша станал меѓу оние кои успеале да побегнат на Запад; тој ги напишал своите мемоари во Париз – Борци за слобода. Литвански партизани против СССР, и бил убиен по враќањето во Литванија во 1951 година.
Пранас Кончиус (кодно име ''Адомас'') станал еден од последните неколку литвански антисоветски борци на отпорот, убиен во акција од страна на советските сили на 6 јули 1965 година (некои извори укажуваат дека се самоубил за да избегне заробување на 13 јули). Посмртно бил награден со Витишки крст во 2000 година.
Бенедиктас Микулис, еден од последните познати партизани кои останале во шумата, се појавил во 1971 година. Тој бил уапсен во 1980-тите и поминал неколку години во затвор.
3.4 Пад на движењата на отпорот
До почетокот на 1950-тите, советските сили го искорениле поголемиот дел од отпорот на „Шумските браќа“. Разузнавачките информации собрани од советските шпиони на Запад и инфилтратите во рамките на движењето на отпорот, во комбинација со големите советски операции во 1952 година, успеале да ги прекинат кампањите против нив.
Голем дел од преостанатите Шумски браќа го положиле оружјето кога советските власти им понудиле амнестија по смртта на Сталин во 1953 година, иако изолираните борби продолжиле и во 1960-тите. Познато е дека последните индивидуални герилци останале во криење и избегнале заробување во 1980-тите, до кога балтичките држави се залагале за независност преку мирни средства. (Видете Сајудис, Балтички Пат, Распеана револуција)
4 Последици и наследство
Теророт од 1944 до 1953 година станал широко распространет и никој, дури ни членовите на повисоките партиски власти или службениците на безбедносниот апарат, не можеле да бидат сигурни за својата иднина. Сеприсутниот, преовладувачки страв имал за цел да го потисне секој отпор. Во овој период, биле уапсени 183.000 жители на Литванија, од кои 142.000 биле испратени во Гулазите, а 80.000 осуденици добиле казни за политички злосторства. Во Латвија, 88.000 луѓе биле испратени во затвори и работни логори, а најмалку 2.321 биле погубени. Во Естонија, не помалку од 34.800 луѓе биле уапсени од политички причини, а уште 900 биле погубени.
Голем број „Шумски браќа“ опстојувале со надеж дека непријателствата од Студената војна меѓу Западот, кој никогаш формално не ја признал советската окупација, и Советскиот Сојуз би можеле да ескалираат во вооружен судир во кој ќе бидат ослободени балтичките држави. Ова никогаш не се материјализирало, и според Март Лар многу од преживеаните поранешни „Шумски браќа“ останаа огорчени што Западот не се соочи воено со Советскиот Сојуз. (Видете исто така Конференција на Јалта ). Кога бруталното задушување на Унгарската револуција во 1956 година не доведе до интервенција од страна на западните сили, ниту до поддршка од нив, организираниот отпор во балтичките држави дополнително се намали.
Бидејќи судирот бил релативно недокументиран од страна на Советскиот Сојуз (балтичките борци биле формално обвинети како обични криминалци), некои го сметаат него и советско-балтичкиот судир како целина за непозната или заборавена војна. Дискусијата за отпорот била потисната под советскиот режим. Списите на оваа тема од страна на балтичките емигранти честопати биле етикетирани како примери на „етничка симпатија“ и игнорирани. Се смета дека истражувачките напори на Лар, започнати во Естонија кон крајот на 1980-тите, ја отвориле вратата за понатамошни проучувања.
Во 1999 година, литванскиот Сејм (парламентот) донелдекларација за независност која била претходно донесена на 16 февруари 1949 година, на 31-годишнината од декларацијата за независност од 16 февруари 1918 година, од страна на елементи на отпорот под „Движењето на борбата за слобода на Литванија“.... универзален, организиран, вооружен отпор, имено самоодбрана, од страна на литванската држава, се одржал во Литванија во периодот 1944-1953 година, против советската окупација ... целта ... била ослободување на Литванија, потпирајќи се на одредбите од Атлантската повелба и сувереното право признато од демократскиот свет, со носење оружје против еден од агресорите од Втората светска војна ... Советот на движењето на борбата за слобода на Литванија ... ја сочинувал врховната политичка и воена структура ... и бил единствениот законски орган на територијата на окупирана Литванија.Во Латвија и Литванија, ветераните на Шумските браќа добивале мала пензија. Во Литванија, третата недела во мај се одбележува како Ден на партизаните. Во 2005 година, во Литванија имало околу 350 преживеани Шумски браќа. До 2024 година, Рубен Ламбур (1925–2024) бил последниот естонски шумски брат кој бил сè уште доволно здрав за да се појавува во јавноста.
На предавање во Талин во 2001 година, американскиот сенатор Џон Мекејн им оддал признание на естонските шумски браќа и нивните напори.
4.1 Шумски браќа во популарната култура
Канадскиот филм ''„Legendi loojad'' “ (Создавачи на легендата) за естонските шумски браќа бил објавен во 1963 година. Филмот бил финансиран од донации од Естонците во егзил.
Советскиот драмски филм од 1966 година ''Никој не сакаше да умре (|Niekas nenorėjo mirti)'' од советско-литванскиот филмски режисер Витаутас Жалакевичиус ја прикажува трагедијата на судирот во кој „брат оди против брат“. Филмот му ја донело на Жалакевичиус Државната награда на СССР и меѓународно признание и е најпознатиот филмски приказ на судирот.
Популарната советска латвиска телевизиска драмска серија ''„Долг пат по дините'' “ (1980–1982) ја допира темата за латвиските шумски браќа од советска перспектива.
Документарниот филм од 1997 година ''„Живеевме за Естонија“'' ја раскажува приказната за естонските шумски браќа од гледна точка на еден од учесниците.
Друга популарна латвиска телевизиска серија, ''Владетели на судбината'' (|Likteņa līdumnieki ), продуциран од Латвија Телевизија од 2003 до 2008 година, го покажува влијанието на борбата (и други историски настани од 1885 до 1995 година) врз животот на семејството Нарбули и нивниот имот.
Филмот од 2004 година ''Крајно осамен'' (|Vienui Vieni) ги прикажува маките на литванскиот партизански водач Јуозас Лукша, кој двапати патувал во Западна Европа во обид да добие поддршка за вооружениот отпор.
Документарниот филм „Стирна“ од 2005 година ја раскажува приказната за Изабела Вилимаите (кодни имиња ''Стирна'' и ''Спарнуота''), Литванка родена во Америка која се преселила во Литванија со своето семејство во 1932 година. Студентка по медицина и фармацевт, таа била илегална медицинска сестра и извор на медицински материјали за партизаните, а на крајот станала и окружна врска. Се инфилтрирала во локалниот Комсомол (Комунистичка младина), била откриена, заробена и успеала да побегне двапати. Откако поминала во илегала со полно работно време, била осомничена дека била претворена од КГБ во информатор и речиси била погубена од партизаните. КГБ на крајот го открил нејзиниот бункер и таа била заробена по трет пат, испрашувана и убиена.
Естонскиот филм од 2007 година, ''Синовите на една шума'' (|Ühe metsa pojad) ја раскажува приказната за двајца Шумски браќа во јужна Естонија, кои се борат со еден Естонец од Вафен-СС против советските окупатори.
Романот ''„Шумски браќа“'' од Герајнт Робертс од 2013 година ја раскажува судбината на еден посрамен офицер на британската морнарица кој се враќа во Естонија во 1944 година за британската разузнавачка служба. Голем број на луѓе од неговото минато кои му помагале се преселиле во шумата за време на тековниот воен судир меѓу Германија и Советскиот Сојуз.
Неодамнешни примери во латвиската кинематографија вклучуваат филм од 2014 година, Алијас Лонер ( |Segvārds Vientulis), што ја прикажува приказната за висок борец на отпорот и католички свештеник и телевизиската серијата од 2019 година ''Црвената шума'' (|Sarkanais mežs) за латвиските агенти испратени од МИ6 во Латвија окупирана од Советскиот Сојуз за да најдат поддршка меѓу локалните партизани во рамките на операцијата Џунгла.
4.2 Последниот шумски брат
Последниот познат Шумски Брат бил Јанис Пинупс, кој не излегол од скривалиштето до 1995 година. Тој дезертирал од Црвената армија во 1944 година и советските власти во Латвија го сметале за исчезнат во акција. Тој бил онесвестен и оставен да умре за време на битка. Тој решил да се врати во својот дом, каде што се скрил во блиската шума од страв дека неговото семејство ќе биде депортирано доколку се открие неговото дезертирање. Околу 25 години откако се криел, бил принуден да побара медицинска помош и потоа започнал да дејствува послободно. Сепак, само неговите браќа и сестри, а подоцна и неговите најблиски соседи биле свесни за тоа кој е тој, дури и остатокот од неговото семејство не дознал дека не е убиен во војната сè додека не излегол од скривалиштето.