Десило

Десило е подводен археолошки локалитет во јужна Босна и Херцеговина, сместен во близина на реката Неретва (или Нарента) и хрватската граница. Локалитетот првпат е откриен кон крајот на 20 век, но историјата на Десило може да се проследи уште од античко време. Истражувањата предводени од професорката Снежана Васиљ од Универзитетот во Мостар и нејзиниот археолошки тим, во 2007 година, откриле многу потонати бродови на дното на малото езеро во долината Десило. Археолозите веруваат дека овие бродови се илирски бродови, кои датираат од првиот и вториот век п.н.е. Понатамошните ископувања во 2008 година од страна на археолозите од Универзитетот во Осло пронашле докази што укажуваат дека Десило бил илирски трговски центар. Овие археолошки наоди се значајни, бидејќи се првото познато откритие на илирски бродови. Дополнително, Десило, кое функционира како трговски центар, сугерира дека имало мирни интеракции меѓу Илирите и Римјаните.
1 Историја
Подводното археолошко наоѓалиште Десило за првпат е откриено и официјално евидентирано во 1972 година. Се наоѓа на 20 километри од брегот на реката Неретва. Во ерата на древна Босна и Херцеговина, Неретва била дом на древните илирски племиња Ардиејци и Даорси (или Даверси). Десило се наоѓа во близина на повеќе копнени сообраќајни премини во правец на главниот град на Даорси, Даорсон, како и на римската колонија Нарона. Денес, Десило се наоѓа во рамките на Хутово Блато, природен парк на реката Неретва. Археолошките истражувања во 2007 и 2008 година им обезбедиле на археолозите и историчарите информации за функцијата и значењето на Десило во античко време.
2 Археолошки ископувања и наоди
Во март 2007 година, професорката Снежана Васиљ од Универзитетот во Мостар и нејзиниот археолошки тим пронашле 16 илирски бродови повеќе од 6 метри под нивото на водата во Десило. Ова откритие е прво од ваков вид: илирските бродови претходно им биле познати на историчарите само преку грчките и римските митови. Бродовите биле покриени со фрагменти од амфори, римски бокали за чување вино. По откривањето на бродовите, Васиљ и нејзиниот археолошки тим заклучиле дека Римјаните ги потопиле бродовите како одмазда на нападот на илирските пирати.
Археолозите Марина Прусац и Адам Линдхаген од Универзитетот во Осло не се согласиле целосно со толкувањето на археолошкиот тим на професорот Васиљ. Тие рекле дека близината на Десило до римската колонија Нарона, како и неговата локација во највнатрешната точка на заливот, го прави местото малку веројатно место за пиратски активности. Наместо тоа, тие сметаат дека локацијата на Десило сугерира дека местото функционирало како трговски центар. Есента 2008 година, археолошкиот тим на Прусац и Линдхаген го спровеле третото познато подводно истражување на локалитетот Десило. Од нивните наоди на дополнителни потонати бродови и парчиња амфори од 1 век п.н.е., остатоци од пристаниште и урнатини од илирска населба, археолозите заклучиле дека Десило бил трговска станица, и служел како важна точка на контакт помеѓу античките Илири и Римјани.
3 Потонати бродови
Меѓу потонатите бродови, Васил и нејзиниот тим пронашле железни римски копја и потковици, покрај претходно споменатите скршени амфори. Според нив, овие наоди даваат веродостојност на нивниот заклучок дека бродовите биле потопени од Римјаните по напад на илирски пиратски сили.
Археолошкиот тим на Прусак и Линдхаген пронашол поголем број бродови во Десило отколку што бил претходно евидентиран. Тие пријавиле над 30 потонати бродови. Римјаните ги нарекувале „лемби“, овие мали бродови биле познати по нивната способност брзо да се маневрираат. Според датирањето на амфорите што го завршил Линдхаген, временскиот период во кој бродовите биле потонати се одвивал во текот на еден век.
4 Амфори
Меѓу бродовите на дното на езерото, археолозите пронашле стотици парчиња амфори и повеќе од 700 капаци од амфори. Амфорите се од типот Ламболија 2. Линдхаген, специјалист за амфори, рекол дека овие наоди сугерираат дека увозот од римската колонија Нарона бил многу пообемен отколку што се сметало претходно. Линдхаген ја анализирал грнчаријата за да го открие потеклото на амфорите, и утврдил дека тие се произведувале долж далматинскиот брег, од каде што виното се извезувало во целото Римско Царство.
Археолозите сè уште не се сигурни зошто сите амфори се скршени. Прусак и Линдхаген рекле дека не мислат дека Римјаните би потопиле стотици амфори што содржеле вино, и претпоставуваат дека амфорите можеби биле фрлени откако биле испразнети. Сепак, тие исто така забележуваат дека наодите од животински коски, коњски заби, илирска грнчарија и оружје, како што се секири и врвови од копја во морето би можеле да укажуваат дека Илирите принесувале ритуални жртви на морето. Иако оваа практика била вообичаена во Скандинавија за време на железното доба, никогаш порано не е слушнато за неа од илирската област или околниот источен јадрански регион.
5 Остатоци од пристаниште
Линдхаген и Прусак откриле остатоци од пристаниште закопано во речното корито. Полигонален ѕид долг 20 метри и широк 60 сантиметри изгледал цврсто изграден. Ѕидот имал ред дупки за прицврстување по својата ширина. Втор ѕид пронајден под калта во речното корито изгледал не толку цврсто изграден. Археолозите сметале дека пристаништето функционирало како трговска станица, при што ѕидот од шталата веројатно функционирал како кеј, а вториот ѕид како брана. Тие, исто така, пронашле многу парчиња грнчарија меѓу остатоците од пристаништето, што, според нив, укажува дека ова било голема трговска станица.
6 Урнатини од наслеба
Прусак и Линдхаген пронашле илирска населба на околу стотина метри од пристаништето. Археолозите Јо-Симон Фросхауг Стоке, Лене Ос Јоханесен и Оле Кристијан Аслаксен, исто така, откриле терасни формации на планинската страна на долината, што, според нив, укажува на тоа дека населбата постоела најмалку неколку стотици години пред да се случи каква било трговија меѓу Илирите и Римјаните. Во близина на населбата биле пронајдени делови од сидро, врвови од копја и фибули, како и метални копчиња за прицврстување на облеката, како и гробови кои датираат од кој било од другите наоди.
7 Значење на археолошките наоди
Наодите на Прусак и Линдхаген, кои сугерираат дека Десило бил трговски центар меѓу Илирите и Римјаните, откриваат мирни врски меѓу двете групи. Пред ова откритие, описите на Илирите се фокусирале на нивното воинствено однесување, и кусите односи со Римјаните и Грците. Прусак рекол дека откривањето на мирни односи меѓу Илирите и Римјаните покажува дека Илирите со текот на времето растеле во нивниот културен контакт со другите народи.
Прусак, исто така, рекол дека нивното откритие е важно за разбирање на културните идентитети на Балканот во античко време. Археолошките истражувања за Илирите се користеле политички како културно-историско лепило на различните групи во поранешна Југославија, бидејќи неутралниот термин „Илир“ се применувал за сите етнички групи таму, но доказите на Прусак и Линдхаген за мирни односи покажуваат дека постоеле разлики меѓу илирските народи.
8 Поврзано
* Неретва
* Хутово Блато
* Крупа (Неретва)
* Даорсон
* Даорси
* Историја на Босна и Херцеговина