Билиетит

Билиетит — невообичаен минерал од ураниум кој содржи бариум. Има хемиска формула: Ba(UO<sub>2</sub>)<sub>6</sub>O<sub>4</sub>(OH)<sub>6</sub>•8H<sub>2</sub>O. Обично се јавува како бистри жолти орторомбични кристали. Билиетитот е именуван по Валере Луј Билиет (1903–1945), белгиски кристалограф на Универзитетот во Гент, Гент, Белгија.
Билиетит е откриен во локалитетот на рудникот за ураниум Шинколобве во покраината Горна Катанга во Демократска Република Конго (ДРК).
1 Етимологија и историја
Билиетитот за прв пат е опишан во 1947 година од белгискиот минералог Јоханес Франциск Вес, кој го именувал во чест на белгискиот минералог Валер Луј Билиет (роден на 14 февруари 1903 година во Гент). Билиет бил активен во Францускиот отпор, заробен на 10 август 1944 година и на крајот убиен од СС за време на транспорт на затвореници кратко пред крајот на војната.
Постојат два вида минерали, од кои едниот се наоѓа на Универзитетот Харвард (каталошки број 104455) во Кембриџ, Масачусетс, САД, а другиот во Националниот музеј за природна историја (каталошки број 160496) во Вашингтон, САД.
2 Класификација
Во сега застарената, но сè уште често користена 8-ма верзија на класификацијата на минерали на Штрунц, билиетитот припаѓал на минералната класа „оксиди и хидроксиди“ и во рамките на таа класа на поделбата „уранил хидроксиди и хидрати“, каде што формирал своја група заедно со бекерелитот, компреигнацитот, масуитот и протазитот.
9-тото издание на класификацијата на минерали на Штрунц, кое важи од 2001 година и го користи Меѓународното минералошко здружение (IMA), исто така го класифицира билиетитот во класата „оксиди и хидроксиди“ и во рамките на таа класа на поделбата „уранил хидроксиди“. Оваа поделба е понатаму поделена според присуството на дополнителни катјони и кристалната структура. Така, врз основа на неговиот состав и структура, минералот се наоѓа во подгрупата „Со дополнителни катјони (K, Ca, Ba, Pb, итн.), со претежно UO₂(O,OH)₅ пентагонални полиедри“ во рамките на „Бекерелитната група“ (Систем бр. 4.GB.10), заедно со неговиот истоимен бекерелит и протазит.
Класификацијата на минерали според Дана, исто така, го сместува билиетитот во класата „Оксиди и хидроксиди“, поточно во поделбата „Оксиди што содржат ураниум и ториум“. Тука, се наоѓа и во „Бекерелитната група“ (Систем бр. 05.07.01), заедно со компреигнацит и бекерелит, во рамките на подгрупата „Оксиди што содржат ураниум и ториум со алкални или хидрирани компоненти на хидроксид“.
3 Кристална структура
Билиетитот кристализира во орторомбичниот кристален систем, просторна група Pbn21 (просторна група бр. 33, позиција 2), со параметри на решетката a = 12,07 Å, b = 30,16 Å, c = 7,14 Å и β = 123,36°, и четири формулни единици по единична ќелија.
Во кристалната структура, атомот на ураниум покажува пентагонално-бипирамидна геометрија. Преку координацијата на атомите на кислород, ова формира два вида слоеви на уранилни полиедри со заеднички рабови и агли. Првиот тип одговара на слоевите во структурите на јантинит и вајартит. Вториот тип одговара на слоевите во структурите на протазит, компреигнацит и бекерелит. Овие слоеви се менуваат по кристалографската b-оска и се поврзани со атоми на бариум. Атомот на бариум е координиран од шест атоми на уранил кислород (растојанија од 2,77 до 2,99 Å) и четири молекули на вода (растојанија од 2,77 до 2,86 Å). Оваа координација е слична на онаа на бариум во минералите гилеминит и протазит.
4 Својства
Поради содржината на ураниум до 69,1 wt%, минералот е класифициран како високо радиоактивен и покажува специфична активност од приближно 123,6 kBq/g (за споредба: природен калиум 0,0312 kBq/g).
5 Формирање и локации
Билиетитот се наоѓа како редок производ на промена во зоната на оксидација на примарните наоѓалишта на ураниумска руда. Во зависност од локацијата, минералот е поврзан со уранофан, фурмариерит, рутерфордин, бекерелит, студит, содиит и торбернит.
Покрај типската локација во Шинколобве, билиетитот е пронајден и во рудникот Свамбо. Во Германија, билиетитот е познат, меѓу другите места, од рудникот Крункелбах во близина на Менценшванд, рудникот Софија во Витихен, рудникот Антон во долината Хојбах, рудникот Клара во Оберволфах и Берген во Саксонија. Во Швајцарија, пронајден е во долините Ајфиштал и Триент во кантонот Вале. Други локации вклучуваат наоѓалиште на ураниум Крут 2 во Алзас, Франција, и Рабејак во близина на Лодев во департманот Еро во регионот Окситанија. Пронајден е во Вал Рендена во Италија, во рудникот Пикс Делта во Јута во САД и во Радиум Риџ во Австралија. Други локации се рудникот Лианшангуан во Кина, браната Лабска, Молдава (Молдав) и Славковице во Чешка, рудникот Еурека во Шпанија и рудникот Аснебо во Шведска.
6 Употреба
Поради содржината на бариум во билиетитот, кој се јавува како фисионен елемент во нуклеарниот отпад, тој е погоден како примерок за истражување на оксидацијата на потрошеното нуклеарно гориво во подземните води, вградувањето на разни радионуклиди во хидрирани уранил оксиди и подвижноста на радиоактивниот отпад.
7 Мерки на претпазливост
Поради високата радиоактивност на минералот, примероците од билиетит треба да се чуваат само во контејнери отпорни на прашина и зрачење, и пред сè, никогаш во дневни простории, спални соби или работни места. Исто така, поради високата токсичност и радиоактивност на уранил соединенијата, треба строго да се спречи голтање и треба да се избегнува директен контакт со кожата. При ракување со минералот, треба да се носи маска за лице и ракавици.