Бунт на групата Вагнер

Побуната на паравоената група „Вагнер“ — побуна која се случила на 23 јуни 2023 година, кога започнала големо востание против Владата на Русија. Тоа го означило кулминацијата на судирот на групата Вагнер-Министерството за одбрана, кој започнал околу шест месеци порано. Рускиот олигарх Евгениј Пригожин, кој ги водел активностите на групата Вагнер во Украина, поднел оставка од својата функција откако постигнал договор еден ден подоцна.
Среде руската инвазија на Украина, Пригожин започнал јавно да ја изразува својата огорченост кон министерот за одбрана Сергеј Шојгу и началникот на Генералштабот Валериј Герасимов; тој често ги обвинувал и двајцата за воената несоодветност на Русија, особено за време на Битката кај Бахмут предводена од Вагнер, и ги обвинувал дека им ги предале „''руските територии''“ на Украинците. Тој го прикажал бунтот на Вагнер групата како негов одговор на наводниот напад на руските вооружени сили и убивање на стотици негови платеници од Вагнер, што руската влада го негирала тоа. Карактеризирајќи го како „''марш на правдата''“ против рускиот воен естаблишмент, тој побарал Шојгу и Герасимов да бидат отстранети од нивните позиции, и на крајот изјавил дека оправдувањето на Русија за нападот на Украина е лага. Во раните утрински часови на 24 јуни, претседателот на Русија Владимир Путин се појавил во телевизиско обраќање за да ги осуди активностите на Вагнер групата како предавство пред да вети дека ќе го задуши нивното востание.
Платениците на Вагнер најпрво го зазеле Ростов на Дон, каде што се наоѓало седиштето на Јужниот воен округ, додека нивна оклопна колона напредувала низ Воронежската област и кон Москва. Вооружени со мобилни противвоздушни системи, тие ги одбиле воздушните напади на руската војска, кои на крајот не успеале да го одвратат напредокот на колоната Вагнер. Копнената одбрана била концентрирана на пристапот кон Москва, но пред да стигне групата Вагнер, претседателот на Белорусија Александар Лукашенко посредувал за спогодба со Пригожин, кој подоцна се согласил да го запре бунтот. Во доцните вечерни часови на 24 јуни, трупите на Вагнер се откажале од нивниот марш кон Москва и оние што останале во Ростов на Дон почнале да се повлекуваат.
Во согласност со договорот на Лукашенко, руската Федерална служба за безбедност, која покренала случај за гонење на Вагнеровата група за вооружен бунт против руската држава според член 279 од Кривичниот законик, ги отфрлила сите обвиненија против Пригожин и неговите борци од Вагнер на 27 јуни. До крајот на непријателствата, најмалку тринаесет руски војници биле убиени, а неколку платеници на Вагнер биле повредени; Пригожин изјавил дека двајца дезертери од руската војска биле убиени и на страната на групата Вагнер. На 23 август 2023 година, точно два месеци по бунтот на групата Вагнер, Пригожин загинал во авионска несреќа заедно со други високи функционери на Вагнер.
1 Заднина
1.1 Евгениј Пригожин и групата Вагнер
Во раните 1990-ти, Пригожин, откако отслужил една деценија затвор пред да започне претприемничка кариера, се појавил како истакната фигура во деловниот живот на Санкт Петербург, стекнувајќи признание за низата високо ценети ресторани. Оваа врска го олеснило финансиското здружување со Путин, кој во тој период активно се занимавал со општинската политика. Пригожин постепено еволуирал во доверлив и интимен човек на Путин, создавајќи блиска лична врска.
Во 2014 година, Пригожин ја основал групацијата Вагнер, руска приватна воена компанија. И покрај законската забрана за приватни воени компании во Русија, Вагнер работел непречено со имплицитно одобрување и финансирање од руската влада. Многу аналитичари изјавиле дека владата ги користела услугите на Вагнер за да дозволи веродостојно негирање и да ја прикрие вистинската бројка во однос на жртвите и финансиските трошоци од странските интервенции на Русија.
Служејќи како алатка на руската надворешна и воена политика, Вагнер се појавил како застрашувачка борбена сила во различни региони, вклучувајќи го и воениот судир во Донбас. Играл значајна улога за време на руската воена интервенција во сириската граѓанска војна, обезбедувајќи му поддршка на сирискиот претседател Башар ал-Асад, и учествувал во судирите во Мали, Либија и Централноафриканската Република. Вагнер имал доживеано срам поради своите безмилосни методи и учество во воени злосторства низ Африка, Блискиот Исток и Украина, вршејќи злосторства неказнето.
Групата одржува блиски врски со повеќе африкански влади, уживајќи значителна автономија за искористување на природните ресурси на овие нации во замена за поддршка на местните сили во нивната битка против антивладините бунтовници. Економските напори на Вагнер во Африка биле сведоци на нагорна траекторија дури и среде руската инвазија на Украина, бидејќи генерираните средства биле канализирани за финансирање на воените судири во Украина и другите региони.
1.2 Внатрешни тензии за време на инвазијата на Украина
1.2.1 Обид за намалување на неговото влијание
Според официјални лица на Соединетите Американски Држави, Евгениј Пригожин имал долготрајни спорови со руското Министерство за одбрана (МО) „со години“ пред целосната инвазија на Украина. Сепак, овие тензии ескалирале и станале повеќе јавни во оваа фаза од Руско-украинската војна. За време на почетните фази на инвазијата, руските копнени сили претрпеле значителни жртви, но најавата за мобилизација за резервисти била одложена од рускиот претседател Владимир Путин. Како резултат на тоа, властите активно се обиделе да ангажираат платеници за инвазијата, што довело до зголемено влијание и моќ на Пригожин и групата Вагнер. На Пригожин му биле доделени значителни ресурси, вклучително и неговите сопствени авијациски средства. Дополнително, почнувајќи од летото 2022 година, тој се здобил со овластување да регрутира затвореници од руските затвори во групата Вагнер во замена за нивната слобода. Западното разузнавање проценило дека бројот на платеници на Вагнер се зголемил од „''неколку илјади''“ борци околу 2017-2018 година на приближно 50.000 борци до декември 2022 година, при што мнозинството се состојат од осуденици за криминал регрутирани од затвори.
Иако владата им обезбедувала сè поголеми ресурси, Вагнер немал законско овластување. Пригожин немал официјална позиција и не бил ниту назначен, ниту избран, што значи дека тој технички немал овластување да одговара. Понатаму, Пригожин се здобил со меѓународно признание и го напуштил својот претходно затскриен личен живот. Тој често известувал за вести од линијата на фронтот додека носел воена униформа. Вагнер почнал да се перцепира како приватна армија на Пригожин, која работи надвор од границите на руското законодавство и воената хиерархија на земјата. Се појавило незадоволство во Министерството за одбрана (МО) и Генералштабот, што ги натерало да направат напори да го скратат растечкото влијание на Пригожин. На почетокот на февруари 2023 година, Пригожин објавил дека Вагнер престанал да регрутира затвореници, што британското Министерство за одбрана го протолкувало како владина забрана за такво регрутирање. Оваа промена се очекувала да го намали борбениот капацитет на групата.
Спротивно на тоа, Пригожин се прикажувал себеси како популистичка фигура која се спротивставувала на воениот естаблишмент, постојано обвинувајќи го дека не ги заштитил националните интереси. На 1 октомври 2022 година, за време на украинската контраофанзива во Харков, која ја протерала Русија од поголемиот дел од регионот, Пригожин ја критикувал руската команда, изјавувајќи дека „''сите овие копилиња треба да бидат испратени напред боси само со автомат''“. на неговото зголемено влијание, Пригожин бил меѓу ретките кои се осмелиле да му се пожалат на воените команданти на Путин. Пригожин првенствено го таргетирал МО, карактеризирајќи ги неговите службеници како корумпирани. Сепак, тој ги критикувал и другите сегменти на руската елита, вклучувајќи ги и членовите на рускиот парламент и руските олигарси, кои ги обвинил дека се обиделе да „''украдат сè што му припаѓа на народот''“ за време на војната. Во една од неговите изјави, Пригожин ја критикувал руската елита и нивните деца дека уживаат во луксузен и безгрижен живот додека обичните луѓе умираат во војната. Пригожин повлекол паралели помеѓу оваа „''поделба во општеството''“ и онаа што и претходело на Руската револуција од 1917 година, предупредувајќи на потенцијални востанија од „''војниците и нивните најблиски''“ против таквата неправда. Институтот за проучување на војната забележал дека изјавите на Пригожин го зголемиле неговото влијание во ултранационалистичката руска миблогерска заедница.
1.3 Ескалација за време на битката за Бахмут
За време на исцрпувачката битка кај Бахмут, тензиите меѓу Вагнер групата и МО достигнале критична точка. Пригожин постојано го изразувал своето незадоволство од несоодветното снабдување со муниција на Кремљ. Тој упатил закани дека ќе ги повлече своите сили доколку не се исполнат неговите барања, особено обвинувајќи ги министерот за одбрана Сергеј Шојгу и началникот на Генералштабот Валериј Герасимов за значителната загуба на животи меѓу борците на Вагнер, за кои тој тврдел дека изнесува „''десетици илјади''“ жртви; во друга прилика тој го навел бројот на жртвите како 20.000.
По прогласувањето на руската победа во Бахмут кон крајот на мај 2023 година, Вагнер започнал да се повлекува од градот, отстапувајќи им место на редовните трупи. Внатрешните судири продолжиле меѓу Вагнер и војската за време на оваа транзиција. Пригожин тврдел дека војската направила обиди да ги нападне неговите сили што се повлекувале и на 3 јуни и на 5 јуни, понатаму тврдејќи дека руската војска поставила мини на рутата по којашто Вагнер тргнал за време на нивното повлекување. од Бахмут На 5 јуни 2023 година, Пригожин објавил видео преку неговите платформи на социјалните мрежи, во кое се тврдело дека го прикажува уапсениот потполковник Роман Веневитин од 72-та бригада на Русија, признавајќи дека им наредил на своите војници да отворат оган врз силите на Вагнер кои се повлекувале, наводно под дејство на алкохол.
Кулминацијата на битката за Бахмут, каде Вагнер одиграл клучна улога, го означил почетокот на периодот на зголемена изолација од естаблишментот. На 6 јуни 2023 година, Пригожин упатил јавно обвинение, тврдејќи дека влијателни поединци активно го саботирале неговото високо профитабилно угостителско претпријатие во соработка со руската војска. Повеќе од десет години, овие договори за угостителство служеле како извор на неговото богатство и моќ. Истовремено, Пригожин бил сведок на пораст на популарноста, означувајќи забележителна промена во неговата јавна перцепција од неполитичка во политичка личност.
1.3.1 Наредба да се интегрира Вагнер
Во средината на јуни 2023 година, Министерството за одбрана му наредил на Вагнер да потпише договори со војската пред 1 јули. Овој потег ефективно го интегрирал Вагнер како подредена единица во редовната командна структура, а со тоа го намалило влијанието на Пригожин. Сепак, Пригожин одбил да го потпише договорот, обвинувајќи ја неспособноста на Шојгу. Извештаите од независниот руски медиум ''Медуза'' покажале дека овој развој ќе ја поткопа контролата на Пригожин над Вагнер и ќе ги загрози профитабилните операции на групата во Африка. Пригожин неуспешно се обидел да ја заобиколи наредбата за потчинетост на Вагнер, додека ја интензивирал својата критика кон Министерството за одбрана. Тој отишол дотаму што се залагал за егзекуција на Шојгу и навестувал потенцијален народен бунт против несоодветните функционери. Пригожин верувал дека Путин на крајот ќе застане на негова страна во неговата борба против МО, доколку тој започне бунт.
1.4 Планирање на бунтот
Американските разузнавачки агенции забележале постепено акумулирање на силите на Вагнер во близина на руската граница заедно со докази за складирање на опрема и ресурси на Вагнер во подготовка за бунт. Иако добиле информации за тоа каде и како ќе се случи планираниот бунт, точното време останало непознато. Западните разузнавачки агенции наводно го откриле планот преку пресретнување на комуникациите и анализа на сателитски слики. Неколку недели пред вистинскиот настан, американското разузнавање почнало да предвидува значајно Вагнерово востание и добило цврсти докази за претстојниот бунт пред 21 јуни. Се сметало дека Пригожин го поставил планот во движење по одлуката на МО на 10 јуни, која ефективно ќе ги интегрира Вагнеровите сили во редовната војска. Наодите на странските разузнавачки служби покажуваат дека бунтот бил однапред планиран, што е во спротивност со тврдењето на Пригожин дека одлуката за бунт била донесена на 23 јуни.
Анонимните американски официјални лица подоцна откриле за ''Њујорк Тајмс'' дека армискиот генерал Сергеј Суровикин имал претходно знаење за планираниот бунт. Суровикин дејствувал како посредник помеѓу Пригожин и воената хиерархија и се сметало дека има блиски врски со Пригожин. ''Си-Ен-Ен'' дошол до документи кои укажувале дека Суровикин имал личен регистрациски број кај Вагнер и дека има тајно ВИП членство во групата, заедно со најмалку 30 други високи руски воени и разузнавачки функционери. Дополнително, постоеле индикации дека други генерали можеби му дале поддршка на востанието. Американските официјални лица тврделе дека Пригожин немал да го поттикне бунтот доколку не се грижел за верување дека има поддршка од одредени сектори во руската структура на моќ.
Според обелоденувањата на западните официјални лица за ''The Wall Street Journal'', руската Федерална служба за безбедност го открила планот два дена пред да биде планирано да се изврши. Откривањето на планот довело до предвремен почеток на бунтот. Пригожин имал намера да ги уапси министерот за одбрана Шојгу и началникот на Генералштабот Герасимов за време на нивната планирана заедничка посета на јужниот регион на Русија што се граничи со Украина, а западните власти изјавиле дека планот имал добри шанси за успех доколку не бил откриен, што го навело Пригожин да импровизира алтернативен план. Западните официјални лица изјавиле дека разузнавачките наоди укажуваат дека планот на Пригожин почива на неговото верување дека дел од вооружените сили ќе се приклучат на бунтот и дека тие веруваат дека Пригожин ги информирал некои високи воени канцеларии за неговиот план. Командантот на руската национална гарда Виктор Золотов тврдел дека руските власти дознале за планираниот бунт и дека тој ќе започне меѓу 22 и 25 јуни. Според анонимните извештаи пренесени од ''Медуза'', можно е безбедносните служби „''немале нерви да му кажат на претседателот дека нешто се случува со Пригожин [...] затоа што доколку го пријават проблемот, ќе треба да се донесат одлуки. И, како би ја донеле таа одлука?"'' Според изворите на ''Медуза'', откако Пригожин не успеал да ја избегне наредбата за интегрирање на Вагнер во редовната војска, „''некое лошо претчувство се проширило во воздухот дека нешто ќе се случи''“. Официјалните претставници на Кремљ „''зборуваа за тоа на состаноците и дојдоа до заклучок дека [Пригожин] е смел опортунист кој не игра според правилата. Кога станува збор за ризикот од вооружен бунт, тие сметаа дека е еднаков на нула''“. Следствено, тие верувале дека најавата на Пригожин за востание е блеф наменет за извлекување отстапки, сфаќајќи ја сериозноста на ситуацијата откако Вагнер го зазел Ростов на Дон. Лукашенко изјавил дека и тој и Путин „''ја преспале оваа ситуација''“ и дека и двајцата „''сметале дека таа ќе испадне сама од себе [кога ќе почне да се развива]''“.''„Москва тајмс“'' објавил дека неколку часа пред објавувањето на бунтот, Пригожин тајно планирал да присуствува на тркалезна маса во Државната дума отворена од лидерот „Праведна Русија – за вистината“, Сергеј Миронов, во која пратениците го критикувале начинот на кој Кремљ се справувал со воените напори во Украина. Се смета дека Пригожин требало да упати остри критики кон руското воено раководство од тркалезната маса на Думата во последен обид да го врати одобрението од Путин. Сепак, неговите планови биле откажани во последен момент без објаснување.
2 Бунт
2.1 Изјавите на Пригожин
2.1.1 Укор на владата и наводи за напад на Вагнер
Во видеото објавено на 23 јуни 2023 година, Пригожин тврдел дека оправдувањата на владата за инвазијата на Украина се засновани на невистини и дека инвазијата била дизајнирана да ги унапреди интересите на руските елити. Тој го обвинил Министерството за одбрана дека се обидува да ја измами јавноста и претседателот прикажувајќи ја Украина како агресивен и непријателски противник кој, во соработка со НАТО, подготвувала напад врз руските интереси. Поточно, тој негирал дека било каква ескалација на Украина се случила пред 24 февруари 2022 година, што било една од централните точки на руското оправдување за војната. Пригожин тврдел дека министерот Шојгу и „''олигархискиот клан''“ имале лични мотиви за иницирање на војната. Понатаму, тој тврдел дека руската воена команда намерно го прикрила вистинскиот број на загинати војници во Украина, при што жртвите достигнале и до 1.000 во одредени денови.
Во обид да создаде изговор за бунт, подоцна на 23 јуни, Пригожин го засилил видеото кое веќе кружело во каналите на Телеграм поврзани со Вагнер, кое наводно ги прикажува последиците од ракетниот напад врз задниот камп на Вагнер. Пригожин го обвинил руското Министерство за одбрана за изведување на штрајкот, за кој тој тврдел дека убиле 2.000 негови борци. Министерството за одбрана ги негирало наводите за напад на задните логори на Вагнер, а Институтот за проучување на војната не бил во можност да ја потврди вистинитоста на видеото, истакнувајќи дека „''можеби е произведено за информативни цели''“.
Други набљудувачи, исто така, ја довеле во прашање вистинитоста на видеото: ''Медуза'', во својата истрага на 24 јуни, тврдел дека видеото од ракетниот напад врз логорот Вагнер е изведено, наведувајќи го невообичаеното однесување на мажите кои снимаат и недоследностите на снимките со она што би изгледало како последица од голема експлозија. Георги Александров, воен дописник за Новаја Газета Европа, сметал дека видеото од последиците од гранатирањето не изгледа веродостојно, истакнувајќи „''Нема очигледни кратери од ударите. Нема очигледни фрагменти од телото. Нема општ чад. не изгледаат како остатоци од ракетни удари''“.
2.1.2 Повик на бунт
Пригожин прогласил почеток на вооружен судир против Министерството за одбрана во порака објавена на каналот Телеграм на неговата прес-служба. Тој ги повикал поединците заинтересирани да се приклучат на судирот против Министерството, прикажувајќи го бунтот како одговор на наводниот напад врз неговите луѓе. Дополнително, Пригожин тврдел дека Шојгу кукавички побегнал од Ростов на Дон во девет часот навечер. Следствено, Федералната служба за безбедност покренала правна постапка против Пригожин според член 279 од Кривичниот законик, кој се однесува на вооружен бунт.
Голем број од членовите на Вагнер не биле претходно информирани за планираниот бунт. Како резултат на тоа, тие биле збунети од повикот на Пригожин на оружје и неизвесни за тоа со која фракција треба да се поврзат. Демобилизираните ветерани на Вагнер добиле инструкции да останат на подготвеност и да чекаат наредби од Пригожин. Поединци во Москва без никаква поврзаност со Вагнер пријавиле дека добивале повици, навидум од Вагнер групата, барајќи од нив да се приклучат на митингот за поддршка на бунтот. Слични повици биле упатени до жителите на Ростов на Дон, барајќи поддршка за востанието.
Суровикин и генерал-полковник Владимир Алексеев апелирале до платениците на Вагнер, барајќи од нив да престанат со непријателствата. Суровикин ги дал своите забелешки во она што ''Фајненшл тајмс'' го опишал како „''видео во стил на заложници''“ и за кое, од 29 јуни, останал неизвестен. Државниот Канал 1 Русија емитувал „итна вест“, за време на која водителката Екатерина Андреева изјавила дека изјавите на Пригожин во врска со наводните напади на редовните воени сили на позициите на Вагнер се лажни. Андреева напоменала и дека Путин бил информиран за тековната ситуација. Како одговор на изјавите на Пригожин, војската и Националната гарда на распоредиле оклопни возила и во Москва и во Ростов на Дон. Ростов-на-Дон е во близина на фронтот во Украина, каде што оперирале трупите на Вагнер, а исто така е местото каде што Пригожин тврдел дека се упатувале трупите на Вагнер. Тој е директно поврзан со Москва преку автопатот М4.
2.2 Освојување на Ростов на Дон
Во раните утрински часови на 24 јуни, силите на Вагнер преминале во руската Ростовска Област од Луганск и бргу го зазеле Ростов на Дон, не наидувајќи на очигледна опозиција. Тие успешно ја презеле контролата врз штабот на Јужниот воен округ, воспоставувајќи безбеден периметар на соседните улици. Имено, Пригожин, снимен на видео, бил виден во дворот на зградата на седиштето. Силите на Вагнер ја зајакнале својата позиција со поставување мини и воспоставување безбедносни контролни пунктови во центарот на градот Ростов. Членовите на Вагнер носеле сребрени ленти за да се разликуваат.
Пригожин одржал состанок со заменик-министерот за одбрана Јунус-бек Евкуров и заменик-началникот на Генералштабот Владимир Алексеев во штабот, при што Евкуров неуспешно се обидел да го убеди Пригожин да ги повлече своите трупи. Пригожин потоа се спуштил во бункер во градот и ја презел командата додека одред од неколку илјади вагнерски сили напредувал кон Москва. Подоцна се слушнале пукотници и експлозии. Од неразјаснети причини било пукано врз зградата на Ростелеком. Непотврдени видеа навестиле конфронтации меѓу вагнеровите сили и војската во градот.
Многу од бизнисите и објектите на Ростов останале затворени. Општинската администрација ги советувала жителите да останат дома (наизглед со мал ефект), но не прогласила режим на антитерористички операции. Местните продавници го намалиле работното време, а на бензинските пумпи се формирале долги редици. Некои жители се обиделе да се снабдат со основните работи, додека други се обиделе да го напуштат градот, што резултирало со сообраќаен метеж и долги линии на железничката станица. Сепак, немало голема паника меѓу населението. Одредени жители се собрале во центарот на градот за да се сретнат со борците на Вагнер; Мнозинството имало поддршка, иако неколку се впуштиле во расправии со нив. Платениците на Вагнер биле нагласено пријателски со жителите. Силите на Вагнер последователно ги повикале цивилите да останат надвор од улиците за своја безбедност, по што избувнале пукотници и експлозии.
Снимките од очевидци прикажале долга колона конвој од воени и цивилни возила кои се упатуваат кон градот, наводно составен од чеченски паравоени сили (Кадировци) со цел да се ангажираат вагнеровите сили. Според чеченските државни медиуми и различни извештаи, тие не стигнале до центарот на градот и не влегле во никакви непријателства. Командант на чеченските сили подоцна изјавли дека некои од нивните тимови биле блиску до „''500-700 метри од борците на Вагнер''“.
2.3 Напредување кон Москва
Конвој на силите на Вагнер се упатил кон Москва додека Пригожин командувал со бунтот од Ростов на Дон. Оклопните колони, составени од неколку илјади луѓе со тенкови, оклопни возила, противвоздушно вооружување и цивилни камиони, почнале брзо да напредуваат кон Москва во раните утрински часови на 24 јуни. Додека една колона наводно дошла од Ростов на Дон, друга преминала од окупираната територија на Украина. Возилата напредувале низ Воронежската Област каде наишле на мал отпор. Според извор близок до раководството на Донечката Народна Република, конвојот што се упатувал кон Москва содржел околу 5.000 борци, наводно под водство на високиот командант на Вагнер, Дмитриј Уткин. Руските воени блогери тврделе дека бројот на војниците во Москва изнесува 4.000. Британското разузнавање, наводно, проценило дека околу 8.000 платеници на Вагнер учествувале во бунтот (вклучувајќи трупи кои не се движеле кон Москва), додека Пригожин тврдел дека бунтовниците биле од 25.000. Колоната не се обидела да окупира ниту еден град низ кој поминувала, иако можеби презела контрола над неколку воздушни бази.
Надвор од регионалниот главен град Воронеж, на половина пат помеѓу Ростов на Дон и Москва, војниците на Вагнер биле нападнати со хеликоптер. Руските воздухопловни сили претрпеле значителни загуби додека се спротивставувале на трупите на Вагнер, при што биле соборени најмалку еден хеликоптер и авион Ил-22М во воздушниот команден центар. Според британското Министерство за одбрана, загубата на Ил-22М била особено значајна, бидејќи тој бил еден од само дванаесетте авиони од типот што бил клучен за воените напори против Украина, при што украинските сили неуспешно се обидувале да соборат такви авиони во текот на целата војна. Најмалку тринаесет руски воен персонал загинале.''Џејнс'' заклучил дека бројот е потенцијално висок до 29, врз основа на проценката на бројот на персонал потребен за управување со целата наводно уништена опрема.
Борците на Вагнер се упатувале покрај Воронеж и продолжиле низ Воронеж во текот на раните попладневни часови без да влезат во важни градови. Објавите на социјалните мрежи покажале и снимки од борбите меѓу трупите на Вагнер и војската во Воронеж, а Ројтерс ги цитирал воените извештаи. Два проектили - најверојатно испукани од системите за противвоздушна одбрана на Вагнер - погодиле складиште за нафта и двор на станбен комплекс во Воронеж. Според медиумите, Вагнер ја презел контролата врз сите воени објекти во градот.
Вагнер продолжил кон Липецката област, приближно 400 километри од Москва. Тие поминале низ градот Јелетс, и продолжиле на север по автопатот М4. Во областа Липецк, властите намерно ги урнале автопатите користејќи багери во обид да го спречат напредокот на конвојот. Некои коловози биле блокирани со камиони и училишни автобуси. Војската поставила одбранбени линии долж реката Ока (која тече јужно од Москва) и ги забарикадирала мостовите премини. Гувернерите на областа Липецк и Областа Воронеж ги повикале сите цивили да останат во своите домови, по извештаите за воени колони и судири долж автопатот М4.
Пригожин потоа тврдел дека двајца руски воени дезертери биле убиени додека се бореле заедно со Вагнер. Холандската мрежна страница OSINT Oryx снимила пет уништени возила на страната на бунтовниците и две заробени возила на страната на владините сили.
Постојат извештаи дека најблиску до Москва што го добиле војниците на Вагнер бил градот Кашира во јужниот дел на Московската област, 95 километри јужно од Москва. Присуството на Вагнер не било визуелно потврдено поблиску од Красноје во северната Липецка област, 330 километри јужно од Москва.
2.4 Безбедносни мерки
Сергеј Собјанин, градоначалникот на Москва, прогласил спроведување на режимот на антитерористички операции во главниот град. Оклопни возила и зголемено присуство на безбедносните сили било забележано низ цела Москва. Општинските власти размислувале за полициски час, а билбордите што рекламирале регрутирање на Вагнер биле забележани како набрзина се демонтираат.''Der Spiegel'' објавил целосна распродажба на сите летови кои поаѓаат од Москва бидејќи луѓето се обидувале да избегаат од претстојната ситуација. Според интернет страницата за следење на авиони Flightradar24, авион што го користел Путин полетал од Москва и се упатил кон Санкт Петербург. Сепак, според портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, Путин не бил во авионот, и тој останал во Кремљ. Властите, исто така, најавиле ограничувања на патувањата во Калушката област, која е во непосредна близина на Москва, при што гувернерот Владислав Шапша им порачал на жителите „''да се воздржат од патување со приватно возило на овие патишта освен ако е апсолутно неопходно''“.
Во меѓувреме, Федералната служба за безбедност (ФСБ) извршила напад во седиштето на Вагнер во Санкт Петербург. Непотврдени извештаи во руските медиуми кажале дека картонски кутии со 4 милијарди рубљи (47 милиони долари) биле откриени од возила во близина на канцеларијата, и дека готовина во американски долари, пиштоли, златни прачки и пакувања со непознат бел прав, исто така биле запленети. Пригожин изјавил дека парите биле наменети за плати на вработените, компензации на роднините на паднатите вагнерски платеници и други трошоци на компанијата. Тој ги навестил тајните операции на Вагнер со глобално влијание, вклучително и активностите во Африка и САД, кои наложуваат употреба на готовина. Биле претресени и канцелариите на клучниот медиумски холдинг Пригожин, при што иследниците заплениле компјутери и документи. Олга Романова, новинарка и водач на руската организација за граѓански права „Русија зад решетки“, ја обвинила ФСБ дека им се заканувала на роднините на осудениците регрутирани од Вагнер од раните утрински часови на 24-ти јуни. Според анонимни извори на Дејли Телеграфс, британското разузнавање слично открило дека руските разузнавачки агенции се заканувале да им наштетат на семејствата на водачите на Вагнер за време на нивното напредување кон Москва.
На 4 јули, 10 милијарди рубли во готовина пронајдени во канцелариите на Вагнер биле официјално вратени во Пригожин, но не биле објавени информации за тоа каде се запленетиот златен и бел прав.
На 22 декември, ''The Wall Street Journal'', повикувајќи се на извори од западните и руските разузнавачки агенции, тврдел дека Николај Патрушев, секретар на Советот за безбедност на Русија, исто така побарал воена помош од Казахстан во случај руската војска да не успее да го собори бунтот, но бил одбиен од претседателот Касим-Жомарт Токаев.
2.5 Настани во Сирија
Во Сирија, каде што силите на Вагнер биле дел од руското воено присуство во граѓанската војна во земјата, извори за Ројтерс изјавиле дека местните власти и руските воени команданти започнале брза акција против Вагнер групата за да го спречат ширењето на бунтот таму.
Според сириски воени извори, во првите часови од бунтот, десетина офицери на Вагнер распоредени во Хомс и други области биле повикани во руската воена база во Хмејмим, на запад од земјата. Сириското воено разузнавање потоа во текот на ноќта на 23 јуни ја прекинала комуникацијата од областите каде што силите на Вагнер дејствувале за да ги спречат да комуницираат меѓу себе и со контактите во Русија. Потоа, од ловците на Вагнер било побарано да потпишат договори со кои ќе ги стават под контрола на руското Министерство за одбрана и ќе се согласат на намалување на платите, при што оние што одбивале да бидат отстранети од Сирија со руските авиони „Иљушин“. За оние кои одбиле, се вели дека биле прогласувани за „десетици“.
3 Резолуција
Пригожин, наводно, направил лични напори да воспостави контакт со претседателската администрација попладнето на 24 јуни, вклучително и да допре до самиот Путин, кој одбил да разговара со него. Конечните преговори, наводно, ги воделе Антон Вајно, началникот на Генералштабот, Николај Патрушев, секретарот на Советот за безбедност и Борис Гризлов, рускиот амбасадор во Белорусија. Пригожин силно инсистирал високи функционери да учествуваат во преговорите, при што одбивањето на Путин да се вклучи го отвори патот за интервенција на белорускиот претседател Александар Лукашенко. Лукашенко, наводно, разговарал со Пригожин по барање на Путин, дејствувајќи како посредник за да се постигне спогодба. Тие постигнале договор, кој налагал борците на Вагнер да го прекинат напредувањето и да се вратат во нивната база, во замена за гаранција за нивната безбедност. Лукашенко подоцна потсетил:Реков: „''Женија [деминутив за Евгениј], никој нема да ти даде ниту Шојгу ниту Герасимов, особено во оваа ситуација, ти го познаваш Путин добро како јас. Второ, тој не само што нема да се сретне со вас, тој нема ниту да разговара со вас на телефон поради оваа ситуација''. Пригожин на почетокот молчеше, но потоа избувна: „''Но, ние сакаме правда! Сакаат да не задават! Ќе одиме во Москва''!'. Реков: „''На половина пат ќе те смачкаат како бубачка''“.
— „Александар Лукашенко, говор за време на презентацијата на генералните еполети во Палатата на независноста во Минск, Прес-службата на претседателот на Република Белорусија.Во аудио изјава, Пригожин изјавил дека го прифатил договорот за да се спречи крвопролевање и повторно ги објаснил своите мотиви за бунтот, нагласувајќи дека тоа не е обид за државен удар:Сакаа да ја распуштат воената чета Вагнер. На 23 јуни тргнавме на маршот на правдата. За 24 часа стигнавме на 200 километри од Москва. За ова време не пролеавме ниту една капка крв на нашите борци. Сега дојде моментот кога можеше да се пролее крв. Разбирајќи ја одговорноста [за шансата] руската крв да се пролее на едната страна, ние ги вртиме нашите колони и се враќаме во полските кампови како што е планирано.
— „Евгениј Пригожин, официјална изјава, Телеграмскиот канал на прес-службата на Вагнер.Околу 11:00 часот попладне (GMT + 3) на 24 јуни, групата Вагнер го започнала повлекувањето на своите сили од Ростов на Дон. Жителите на Ростов на Дон ги бодреле војниците на Вагнер додека го напуштале градот, а некои се приближиле до возилото на Пригожин и му подале рака на Пригожин низ прозорецот. Кога бил запрашан да го коментира исходот од бунтот во последното познато видео од него за време на бунтот, Пригожин одговорил со лукавство: „''Нормално е, ги развеселивме сите''“. На 25 јуни, силите на Вагнер почнале да се повлекуваат од Воронеж. Силите на Вагнер, наводно, се вратиле на своите позиции во окупираните региони во источна Украина.
Портпаролот на Кремљ Дмитриј Песков најавил дека обвиненијата против Пригожин ќе бидат отфрлени и дека Пригожин ќе биде испратен во Белорусија. Според Песков, борците на Вагнер немало да се соочат со кривично гонење, а оние кои не учествувале во бунтот ќе имаат можност да потпишат договори со Министерството за одбрана. Песков понатаму пренел дека организацијата Вагнер како целина ќе се врати на претходните места на распоредување за време на војната. Кабинетот на Путин, наводно, изразил благодарност до Лукашенко за неговите напори во задушувањето на бунтот.
4 Реакции
4.1 Домашни
4.1.1 Обраќање на Владимир Путин
Владимир Путин и се обратил на нацијата на 24 јуни, осудувајќи ги дејствијата на Вагнер како „''предавство''“ и ветил дека ќе преземе „''строги чекори''“ за да се потисне бунтот. Тој изјавил дека ситуацијата го загрозила постоењето на самата Русија. Путин повлекол историски паралели со Руската револуција, која се одвивала за време на ангажманот на Руското Царство на Источниот фронт од Првата светска војна и резултирала со територијални загуби во Договорот од Брест-Литовск. Понатаму, Путин упатил апел до силите на Вагнер кои „''со измама или закани''“ биле „''вовлечени''“ да учествуваат во бунтот. По емитувањето на обраќањето на Путин, телевизиите се вратиле на нивната закажана програма.
Како одговор, Пригожин изјавил дека неговата главна цел е да ги отстрани Шојгу и Герасимов од функцијата и ги повторил своите обвинувања за корупција против Министерството за одбрана.
4.1.2 Други фигури усогласени со владата
Истакнати политичари од рускиот естаблишмент го повикале Пригожин да го прекине својот бунт и му изразиле поддршка на Путин. Дмитриј Медведев, лидерот на Единствена Русија, заменик-претседател на Советот за безбедност на Русија и поранешен претседател на земјата, изјавил дека „''светот ќе биде ставен на работ на уништување''“ доколку Вагнер може да ја преземе контролата врз владата и да добијат пристап до јадрено оружје.
Рамзан Кадиров, шефот на Чеченската република, го нарекол бунтот „''предавство''“ и изјавил дека неговите војници се на пат кон „''зоните на напнатост''“ за „''да ги зачуваат руските единици и да ја одбранат нејзината државност''“. Патријархот Московски Кирил, Патријархот Московски и на цела Русија, лидер на Руската православна црква, ги повикал Русите да се молат за Путин. Вјачеслав Володин, спикерот на руската Државна дума, изразил поддршка за Владимир Путин. Поддршка за Путин изразиле и лидерите на украинските региони окупирани од Русија од 2014 година.
4.1.3 Антивоена опозиција и антивладини вооружени групи
Руските опозициски групи реагирале на различни начини. Поранешниот нафтен магнат и опозиционер во егзил, Михаил Ходорковски, ги повикал Русите да го поддржат Пригожин, велејќи дека е важно да се поддржи „''дури и ѓаволот''“ доколку тој одлучи да се соочи со Кремљ. Сепак, тој подоцна ги повикал Русите да се вооружат, притоа наведувајќи дека „''Пригожин не е наш пријател, па дури ни наш сојузник''“. Затворениот опозициски лидер Алексеј Навални го критикувал настанот и начинот на кој Путин се справувал со ситуацијата, пишувајќи „''Фактот дека војната на Путин може да ја уништи и распадне Русија повеќе не е драматичен извик''“. Тој, исто така, остро го критикувал начинот на кој владата се однесувала со Пригожин и Вагнер после тоа, во споредба со начинот на кој тој и неговата Фондација за борба против корупцијата биле третирани.
Анархистичките организации Борбена организација на анархо-комунистите (БОАК) и Автономна акција и двете изразиле во одделни изјави дека Пригожин и Путин се подеднакво исти и дека анархистите нема да заземаат страна во судирот. БОАК ги повикал колегите анархисти „''да се држат настрана''“ и да дозволат завојуваните фракции „''да се крварат меѓусебно колку што е можно повеќе. На тој начин, тие нема да можат да ги вознемируваат луѓето во иднина''“. Тие, исто така, повикале да се „''потроши ова време подготвувајќи се за вооружен судир''“. Водачот на рускиот волонтерски корпус Денис Капустин го пофалил Пригожин, наведувајќи дека и покрај нивните остри идеолошки разлики, тој го смета Пригожин „''патриот на Русија''“. Подоцна повикал да се приклучи на бунтот. Легијата за слобода на Русија ги споредила настаните со оние за време на Руската револуција, но ги советувала читателите да се сетат на бројните воени злосторства на Вагнер. Тие ги повикале луѓето „''да не му припишуваат воена чест и храброст на [Пригожин] што не постои''“.
4.1.4 Ултранационалисти и милблогери
Според Институтот за проучување на војната, руските провоени ултранационалисти биле поделени меѓу оние кои сакале да го поминат бунтот и други кои барале решенија за недостатоците во безбедноста на Русија изложени од бунтот. Игор „Стрелков“ Гиркин повикал на егзекуција на Пригожин за бунтот и неговото „убиство“ на руските офицери, барајќи го тоа како „''неопходно за зачувување на Русија како држава''“.
4.1.5 Поширока јавност
Немало значителни спонтани прикази на јавна поддршка за владата на Путин за време на бунтот. Руското население покажаки претежно „тивка“ и апатична реакција. Руската аналитичарка Ана Матвеева го спротивставила одговорот на руската јавност со оној на турската јавност за време на обидот за државен удар во Турција во 2016 година, каде што бројни турски граѓани активно учествувале во демонстрациите против пучот. Во Ростов на Дон, кој бил окупиран од силите на Вагнер, се појавиле видеа од жителите како ги пречекуваат бунтовниците.
Истражувањето на Russian Field, компанија за истражување на јавното мислење со седиште во Москва, објавено на 3 јули, покажало дека јавната поддршка за Пригожин паднала за 26 процентни поени во деновите по неговиот неуспешен бунт, но дека 29 отсто од испитаниците продолжиле позитивно да гледаат на Пригожин. Тешко е точно да се долови јавното мислење во Русија; најмалку 70% од луѓето со кои Russian Field контактирале по телефон одбиле да одговорат на анкетата. Наодите на анкетарот за остриот пад на поддршката за Пригожин биле во согласност со наодите од посебна студија за анализа на чувствата на руските социјални медиуми и коментарите на интернет.
По експлозиите во близина на Воронеж кои биле предизвикани од руски артилериски оган, на руските социјални мрежи повторно се појавил претходно постоечкиот интернет мем „да го бомбардира Воронеж“.
4.2 Меѓународна јавност
Западните лидери главно се воздржувале од директно коментирање на бунтот додека се одвива, пред се поради загриженоста дека Путин ќе ги искористи таквите коментари за да тврди дека тоа е странска завера. Дополнително, била покрената загриженост за контрола на рускиот јадрен арсенал. Американскиот претседател Џо Бајден разговарал за ситуацијата со францускиот претседател Емануел Макрон, германскиот канцелар Олаф Шолц и британскиот премиер Риши Сунак. По завршувањето на бунтот, Бајден изјавил дека Путин бил „апсолутно“ ослабен од бунтот.
Во телефонскиот разговор со Путин на 24 јуни, турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган изјавил дека Турција била подготвена да помогне во изнаоѓањето „мирно решение“ и го повикал Путин да дејствува разумно.
Во Грузија постоеле барања за затворање на нејзината граница со Русија, но грузиското Министерство за внатрешни работи изјавило дека тоа во тој момент било непотребно.
Украинските власти, вклучително и претседателот Володимир Зеленски и неговиот советник Михаило Подољак, изјавиле дека „''слабоста на Русија е очигледна''“ и дека бунтот е доказ за политичката нестабилност на Русија, вклучително и внатрешните борби помеѓу елитите. Министерот за надворешни работи Дмитро Кулеба го нарекол бунтот како можност меѓународната заедница да „''ја напушти лажната неутралност''“ на Русија и да и го обезбеди на украинската влада сето оружје што и е потребно за да ги истисне руските сили од Украина.
Молдавскиот министер за надворешни работи Нику Попеску изјавил дека настаните во Русија се доказ дека Молдавија треба да продолжи на својата траекторија на дистанцирање од „''евроазискиот простор на уништување и војна''“ и проближување кон Европската Унија за да обезбеди мир, стабилност и демократија во земјата.
Коментирајќи ги преговорите, белорускиот претседател Лукашенко тврдел дека го убедил Путин да се вклучи во дијалог со Пригожин наместо да го убие „''затоа што потоа нема да има преговори и овие момци ќе бидат подготвени на се''“. Лукашенко исто така тврдел дека националната одбрана на Белорусија ќе има корист од експертизата на Вагнер. Белоруската опозициска лидерка Светлана Тихановскаја изјавила на Твитер дека бунтот ја разоткрило „слабоста“ на Путин и другите диктаторски режими и изјавила дека „''мора да го искористиме овој момент сега''“. Командантот на полкот Кастус Калиновски, Џијанис Прохарат, изразил слично чувство во видео обраќање на социјалните мрежи, повикувајќи го белорускиот воен персонал да не се меша во настаните. Валериј Сахашчик, претставник за одбрана и национална безбедност во белорускиот обединет преоден кабинет во егзил, повикал на брза одлука или „''да се искористи [историската] шанса и да се стане просперитетна европска земја“'' или „''да се изгуби сè''“. Тој ја повикал белоруската војска да ја потврди независноста на нацијата од Русија, да ја „''обедини нацијата''“ и „''да се прилагоди на нашиот бран и да остане во контакт''“.
Официјален претставник на белоруското Министерство за надворешни работи го опишал бунтот како „''подарок за колективниот Запад''“.
Северна Кореја и Кина изразиле поддршка за Путин. Претседателот Милорад Додик од Република Српска и поранешен член на Претседателството на Босна и Херцеговина, изразил поддршка за Путин. Мухози Кајнеругаба, син на претседателот на Уганда, Јовери Мусевени и командант на командата на специјалните сили, изјавил дека Уганда може да испрати војници во Русија за да му помогнат на Путин да го задуши бунтот доколку е потребно.
5 Последици
5.1 Последици и враќање на редот
Чувството на нормалност брзо се вратило во Москва. На 25 јуни, работниците иницирале поправки на патиштата кои биле уништени за да го попречат напредокот на Вагнер. „''Режимот за контратерористички операции''“ бил укинат во Москва на 26 јуни. По востанието, вредноста на руската рубља нагло се намалила, достигнувајќи го најнискиот девизен курс од март 2022 година. На 26 јуни Министерството за одбрана објавило официјално соопштение во кое се наведува дека Шојгу ги посетил војниците стационирани во Украина. Шојгу бил видно прикажан во покривањето на државните медиуми, честопати појавувајќи се покрај Путин, во следните денови, во очигледна демонстрација на доверба. Покрај тоа, Путин презел серија јавни средби и поздравувања, отстапување од неговата типично таинствена природа, навидум со цел да ја покаже јавната поддршка. На 10 јули, Министерството за одбрана објавило видео снимка на која наводно се гледа како Герасимов слуша извештај за украинските ракетни напади, кое било негово прво појавување во јавноста по бунтот.
5.2 Последователни изјави
На 26 јуни, Пригожин објавил снимена изјава во која го брани востанието. Тој тврдел дека целта била да се спаси Вагнеровата група и да се повикаат на одговорност неспособни владини функционери. Пригожин нагласил дека востанието немало за цел да ја собори владата и го повторил своето обвинување дека гранатирањето на вагнеровите трупи од редовната војска го поттикнало бунтот. Пригожин, исто така, позитивно ја споредил способноста на Вагнер веродостојно да се заканува дека ќе ја заземе Москва со неуспешниот обид на војската да го заземе Киев.
Неколку часа по аудио пораката на Пригожин, Путин уште еднаш и се обратил на нацијата. Тој ги прекорил неименуваните поединци кои го воделе бунтот и го повторил своето верување дека тоа претставува чин на предавство. Сепак, Путин ги окарактеризирал командантите и борците на Вагнер како претежно патриоти кои биле „''тајно користени против нивните соборци''“. Тој потврдил дека руските војници биле убиени од Вагнер, нарекувајќи ги херои. Путин исто така изјавил дека на членовите на групата кои не сакале да станат редовни војници им било дозволено да се префрлат во Белорусија.
На 3 јули, Шојгу ги дал своите први јавни изјави по бунтот, пофалувајќи ја лојалноста на вооружените сили и континуираното придржување кон операциите на руските сили во Украина.
5.3 Судбината на групата Вагнер и Евгениј Пригожин
5.3.1 Затворање на кривично дело и првични изјави
На 27 јуни, руските власти соопштиле дека ја затвориле кривичната истрага и ги отфрлиле обвиненијата против Пригожин или кои било други учесници во бунтот, и дека тешката воена опрема на Вагнер требало да биде префрлена на руските вооружени сили. Властите изјавиле дека бунтовниците „''ги запреле акциите директно насочени кон извршување на кривично дело''“. Во Белорусија, било објавено дека започнала изградба на кампови за Вагнер Груп во регионот Могиљов. Истиот ден, Лукашенко го потврдил доаѓањето на Пригожин во Белорусија, велејќи дека е добредојден да остане „''некое време''“.
Исто така, на 27 јуни, Путин изјавил дека групата Вагнер била „''целосно финансирана''“ од руската влада. Ова било прво признание од Путин за врската меѓу Вагнер и руската влада, со што Кремљ негирал каква било поврзаност со години. Путин изјавил дека руската влада платила повеќе од 86 милијарди рубли (940 милиони американски долари) на Вагнер од мај 2022 до мај 2023 година. Иако Путин тврдел дека Вагнер бил „целосно“ финансиран од државата, групата добивала приходи и од други извори, вклучувајќи ги деловните зделки на Пригожин и плаќањата од владите кои го ангажирале Вагнер (како владата на Мали, која наводно му платила на Вагнер повеќе од 10 милиони долари секој месец). Признанието на Путин дека Вагнер бил финансиран од државата носи импликации на прашањето дали Русија е одговорна, според законот за вооружени судири, за злосторствата извршени од персоналот на Вагнер во Централноафриканската Република и на други места низ светот.
На 29-ти јуни, Би-би-си заѕвонила над десетина центри за регрутирање користејќи руски телефонски броеви, вклучително и во Волгоград, Краснодар, Мурманск и Калининград. За Би-би-си било кажано дека тие сè уште потпишуваат договори со групата Вагнер, а не со руското Министерство за одбрана. Еден човек од Волгоград за Би-би-си изјавил: „''Апсолутно нема никаква врска со Министерството за одбрана... Ништо не не сопира, ние сè уште регрутираме''“.
5.3.2 Репресии против Вагнер, наводни чистки и поврзани апсења
Во неделата по бунтот, Путин започнал да ја преземе контролата врз мрежата на деловни претпријатија претходно контролирани од Пригожин и Вагнер, вклучувајќи стотици бизниси во Русија и во странство. Медиумското царство на Пригожин било разбиено, а неговата пропагандна операција ја презела владата, со интернет полемичари кои претходно го поддржувале Пригожин и ги напаѓале неговите непријатели, наместо тоа, почнале да го напаѓаат Пригожин. Угостителските бизниси на Пригожин почнале да ги губат владините договори. На 29 јуни, милблогерот Рајбар, поранешен офицер за печат на Министерството за одбрана, тврдел дека е во тек чистка, насочена кон генералите кои покажале „''недостиг на решителност''“ кога се занимавале со Вагнер.
Повеќе публикации објавиле дека генералот Сергеј Суровикин бил уапсен од властите по бунтот. Сепак, на 12 јули, шефот на комитетот за одбрана на Државната дума, Андреј Картаполов, изјавил дека „''во моментот одмара''“. На 22 август, Суровикин, наводно, бил сменет како командант на руските воздушни сили. На 29 јуни, заменикот на Суровикин, генерал-полковник Андреј Јудин, бил отпуштен од армијата. На 5 јули, било забележано дека генералот Јунус-бек Евкуров отсуствувал од воениот состанок.
На 5 јули, Сергеј Михаилов, генералниот директор на државната новинска агенција ТАСС, бил сменет од Андреј Кондрашов, кој бил прес-секретар за кампањата за реизбор на Путин во 2018 година. Институтот за проучување на војната изјавил дека тоа е можен показател за незадоволството на Кремљ од медиумското покривање на бунтот.
На 21 јули, Игор Гиркин, кој командувал со сепаратистичките борци за време на војната во Донбас и бил осуден во отсуство од холандскиот суд за соборувањето на MH-17 во 2015 година, бил приведен од ФСБ според неговата сопруга Мирослава, под обвинение за екстремизам. Тој бил отворен критичар на однесувањето на Путин и неговите генерали со војната во Украина и повикал на негово соборување претходно истата недела. Весникот РБЦ објавил дека неговото апсење е веројатно поврзано со петиција од член на групата Вагнер.
На 5 јули, државниот телевизиски канал Русија-1 емитувал програма за Пригожин и групата Вагнер, нарекувајќи го Пригожин предавник и додавајќи дека кривичните случаи против него поради неговиот бунт сè уште се во тек. Телевизијата објавила снимка од, наводно, раскошната резиденција на Пригожин. На интернет се појавиле и слики на кои наводно Пригожин носи перики и разни маски.
Според извештајот на ''Гардијан'' објавен на 6 јули врз основа на извори со познавање на африканските операции на Вагнер, немало ненормални движења на персоналот на Вагнер во Африка од неуспешниот бунт. Сепак, истиот ден како што објавил Гардијан, весникот ''Jeune Afrique'' го објавил заминувањето на персоналот на Вагнер во Централноафриканската Република, при што повеќе од 600 вработени заминале од меѓународниот аеродром Банги М'Поко, цитирајќи невладини организации и аналитичари. Исто така, се појавило видео на кое се гледаат извештаите на униформираните оперативци на Вагнер како се собираат од хелиодром. Движењата подоцна биле претставени од канцеларијата на претседателот Фаустин-Арханж Туадера на 8 јули како редовна ротација.
На 12 јули, руското Министерство за одбрана соопштило дека групата Вагнер предала повеќе од 2.000 парчиња воен арсенал, кој вклучувал тенкови, мобилни ракетни фрлачи и противвоздушни системи. Министерството, исто така, соопштило дека примило „''повеќе од 2.500 тони разни видови муниција и околу 20.000 мало оружје''“.
На 13 јули, американското Министерство за одбрана оценило дека групата Вагнер повеќе не учествувала значително во воените операции во Украина.
На 14-ти јули, белоруското Министерство за одбрана соопштило дека групата Вагнер започнала со обука на војници во земјата и објавила видео на кое се гледа како борците на Вагнер ги поучуваат белоруските војници на воениот полигон во близина на Осиповичи, околу 90 километри (56 милји) југоисточно од главниот град Минск.
На 15 јули, Државната гранична служба на Украина го потврдила пристигнувањето на групата Вагнер во Белорусија, со непотврден извештај дека конвој од околу 60 возила на Вагнер влегол во земјата. Се проценува дека тие биле распоредени на најмалку 100 километри од украинската граница, а бројот на платеници бил околу стотина. Нејзиниот портпарол изјавил дека тие не веруваат дека распоредувањето претставува сериозна закана за Украина, но предупредил дека Вагнер може да се искористи за дестабилизација на ситуацијата долж границата.
5.3.3 Враќање на Пригожин во Русија
На 27 јуни, Лукашенко го потврдил доаѓањето на Пригожин во Белорусија, велејќи дека е добредојден да остане „''некое време''“. Но, на 6 јули, Лукашенко изјавил дека Пригожин се вратил во Русија и дека е во Санкт Петербург.
Францускиот весник ''Либерасион'', повикувајќи се на западни разузнавачки извори, објавил дека Пригожин се вратил во Москва најрано од 1 јули за да преговара за судбината на Вагнеровата група со Путин и дека се сретнал со командантот на руската национална гарда Виктор Золотов и со шефот на СВР Сергеј Наришкин. На 10 јули, Кремљ соопштил дека Путин се сретнал со Пригожин и 35 други команданти на Вагнер групата на 29 јуни за да разговараат за случувањата во Украина, при што портпаролот на Кремљ Дмитриј Песков изјавил дека претседателот „''дал оценка за активностите на компанијата на фронтот''“, како и за бунтот, притоа слушајќи ги објаснувањата на командантите и сугерирајќи „''варијанти на нивното идно вработување''“ и борбени улоги. Песков, исто така, изјавил дека Пригожин ја изразил безусловната поддршка на Вагнер за Путин. Во интервјуто објавено на 13 јули од весникот ''Комерсант'', Путин изјавил дека понудил да го задржи Вагнер како своја единица во руската војска предводена од нивниот сегашен командант, кој весникот го идентификувал само со неговиот повик „''Седа коса''“, но Пригожин го одбил предлогот. Путин, исто така, инсистирал на тоа дека групата Вагнер не може да постои во нејзината сегашна форма, повикувајќи се на законот против приватните воени организации.
На 19 јули, Пригожин го направил своето прво јавно појавување од крајот на бунтот. Во телефонското видео на кое се гледа како им се обраќа на своите луѓе, тој изјавил дека неговите сили повеќе нема да се борат во Украина и ќе се фокусираат на обука на војници во Белорусија и на одржување на нејзините активности во Африка. После тоа, кон крајот на јули, тој бил присутен на маргините на самитот Русија-Африка 2023 година во Санкт Петербург.
5.3.4 Смртта на Пригожин и Уткин
На 23 август, Пригожин и девет други, вклучително и ко-основачот на Вагнер, Дмитриј Уткин, загинале во авионска несреќа додека нивниот приватен авион патувал од Москва до Санкт Петербург. Руската државна медиумска агенција ТАСС објавила дека Пригожин бил на списокот на патници на летот. Телеграмски канал поврзан со Вагнер тврдел дека авионот бил соборен од руската воздушна одбрана над Тверската област. Смртта на патниците била официјално потврдена на 27 август, по извршената генетска анализа на остатоците извлечени од остатоците.
5.4 Мерки на земјите од НАТО
Како одговор на настаните, Естонија ја зацврстила својата гранична безбедност додека Латвија ја затворила границата со Русија и го суспендирала влезот на руските граѓани. Загрижени за потенцијалната концентрација на силите на Вагнер во соседна Белорусија, Летонија и Литванија упатиле заедничко барање до НАТО за распоредување дополнителни трупи во нивните земји, особено по должината на источната граница на алијансата. Одговарајќи на претходните пробни планови за зајакнување на Литванија, германскиот министер за одбрана Борис Писториус на 26 јуни објавил дека Германија, како водечка нација на постојната борбена група на НАТО стационирана во Литванија, ќе испрати комплетна бригада составена од 4.000 војници. Ова распоредување имало за цел да ја воспостави потребната инфраструктура за постојано стационирање до 2026 година. На 2 јули, Полска објавила дека испраќа 500 полицајци и контратерористички сили за зајакнување на границата со Белорусија по прераспоредувањето на Вагнер групата таму. Подоцна испратила дополнителни 1.000 војници и опрема на границата.
6 Анализа
6.1 Политичка анализа
Бунтот, прв од ваков вид во Русија по уставната криза во 1993 година, бил нашироко сметан во следните денови како најзначаен предизвик за 23-годишното владеење на Путин. Повеќе публикации забележале дека бунтот го ослабнал јавниот имиџ на Путин. Андреј Колесников изразил став дека иако бунтот го нарушил имиџот на Путин, руското население не го сметало предизвикот на Пригожин кон естаблишментот како веродостојна алтернатива. Затоа, се оценува дека тие веројатно ќе продолжат да даваат поддршка, без разлика дали е вистинска или лажна, на администрацијата на Путин. Според некои аналитичари, бунтот ја открил вродената слабост на системот на моќ на Путин, изграден врз владејачката коалиција на конкурентски центри на моќ и структурата на подредени „''номинални''“ институции која била затегната. со слегувањето во милитаризирана држава и општество. Според анализата на ''Њујорк Тајмс'', бунтот го поткопал легитимитетот на Путин, кој се потпира на тоа да се смета за гарант на стабилноста и безбедноста, што може да предизвика трајна ерозија на поддршката кај руската моќна елита. Според ''Медуза'', бунтот не траел доволно долго за да покаже дали радикалната популистичка реторика на Пригожин уживала вистинска база на поддршка меѓу руските безбедносни служби.
Неуспешниот бунт на Пригожин бил опишан како очајнички последен обид во изгубената борба за моќ против фракциите во рускиот естаблишмент. Според некои коментатори, бунтот завршил со релативно малку непосредни последици за сторителите кои биле етикетирани како предавници од Путин, што укажува на тоа дека владеењето на Путин е доволно слабо за да се оспори.
Шефот на руската национална гарда, Виктор Золотов, бил опишан како победник од бунтот. Золотов побарал заслуга и бил пофален од Путин за одбраната на главниот град Москва од групата Вагнер. На 27 јуни, Путин изјавил дека руската национална гарда ќе биде опремена со тешко оружје, вклучително и тенкови, со цел да ги потисне сите потенцијални идни востанија и да заземе позначајна позиција во руско-украинскиот воен судир. Според магазинот ''„Тајм“'', зголемениот авторитет на Золотов може да значи иницирање на чистка на противниците на Путин.
Институтот за проучување на војната (ISW) соопштило дека Лукашенко ја искористил својата улога во решавањето на бунтот за да стекне влијание и потпора во неговиот однос со Русија и дека би можел да го искористи присуството на Вагнер за да ја намали зависноста на белоруската војска од Русија.
6.2 Воена анализа
Западните функционери верувале дека Пригожин би се соочил со одлучувачки пораз доколку се обидел да ја освои Москва и дека тоа е веројатно причината зошто Пригожин на крајот се согласил на преговарачка резолуција. Според анализите на западните разузнавачки служби, доколку не било постигнато решение преку преговори, бунтот најверојатно ќе кулминирал со насилна пресметка во Москва, што ќе резултирало со смрт на илјадници луѓе. Во меѓувреме, според анализата ''на „Гардијан“'', „''консензус што се појавува - од експерти и од западните престолнини - е дека [бунтот] беше многу помалку од обид за државен удар, а повеќе импулсивна демонстрација што брзо излезе од контрола''“. Според ''„Гардијан“'', воздушните напади на колоната биле извршени затоа што немало на располагање копнена одбранбена сила за да се спротивстави на конвојот и во недостаток на одбрана на Москва, можело да се замисли дека конвојот Вагнер ќе навлезе со голема брзина преку подигнатите одбранбени линии на реката Ока и ќе стигне кругот на коловозот што ја опкружува Москва и веројатно ќе го освои главниот град. Сепак, ова можеби било залуден чин бидејќи станувало сè појасно дека тој не успеал да собере надворешна поддршка што било суштинско за неговиот бунт да успее. Институтот за проучување на војната оценил дека Вагнер ги вложил своите шанси за брзо собирање доволна поддршка од делови од редовната војска за да се направи остварлив вооружен судир со силите лојални на Mинистерството за одбрана.
Според висок претставник на американското Министерство за одбрана, американските разузнавачки агенции го следеле пребегнувањето на голем број руски војници од нивните воени команданти, кои потоа се приклучиле на движењето Вагнер. Официјалниот претставник понатаму изјавил дека операциите спроведени од Вагнер биле широко поддржани од војници и офицери распоредени во Украина, како и на руска територија и бази во близина на украинската граница. Официјални претставници на САД и сојузниците и независни експерти консултирани од ''„Њујорк тајмс“'' изјавиле дека Пригожин верувал дека значителен дел од руската војска ќе застанала на негова страна за време на бунтот.
Институтот за проучување на војната коментирал дека „''бунтот ја разоткри слабоста на руските безбедносни сили и ја покажа неспособноста на Путин да ги користи своите сили навремено за да одбие внатрешна закана и дополнително го уништи неговиот монопол на сила''“; и дека борбените способности на руската војска се смета дека не биле „''суштински погодени''“ од бунтот. Според Си-Ен-Ен, сојузниците ја предупредиле Украина да избегне да ги искористи предностите на бунтот за да изврши напади на руска територија. Според аналитичарите што ги консултирал ''„Њујорк тајмс“'', трајните системски проблеми во руската војска, кои биле силно критикувани од Пригожин и широко осудени од војниците, веројатно ќе продолжат по бунтот. Ова, пак, би го влошило падот на моралот.
7 Поврзано
* Августовски државен удар,
* Времеплов на Руската инвазија на Украина (8 јуни 2023 — 31 август 2023)