Алис Масарикова

Алис Масарикова или Алис Гариг Масарик (3 мај 1879 – 29 ноември 1966) — чешка наставничка, социолог и политичарка. Таа е истакната личност во областа на применетата социологија и на многумина им е позната како ќерка на Томаш Масарик и како првата дама на Чехословачка.
1 Семејство
Алис Масарикова била родена во Виена, Австрија, како прво дете на идниот основач и прв претседател на Чехословачка, Томаш Масарик и неговата сопруга, Американката Шарлот Гариг. Нејзините браќа и сестри биле Херберт Масарик, Олга Масарикова, Елеонор Масарикова и Јан Масарик. Во своите мемоари, Масарикова се сеќава на „среќно и исполнето детство...[и] се посветила главно на изучување на јазици, религија и особено на читање“.
2 Образование
Семејството се преселило во Прага кога таа имала 3 години, каде што Масарикова започнала да оди на училиште во 1886 година. Нејзиното образование траело до 1898 година и вклучувало напредно средно образование во првата женска гимназија во Прага, „Минерва". Потоа следеле универзитетски студии на познатиот Карловски универзитет во Прага за да го исполни својот сон да стане доктор. Масарикова пишала дека таа ја сфатила можноста многу сериозно, и не само затоа што била една од ретките жени примени на медицински науки. Сепак, таа го напуштила одделот по една година од неколку причини. Таа ги продолжила студиите по различни предмети како што се историја, социологија и филозофија на Карловскиот универзитет и се преселила во Лондон, Берлин (1901-1902) и Лајпциг за да „го продлабочи своето академско образование со студирање во странство“. Докторирала на 23 јуни 1903 година, со дисертација на тема „Магна повелба за слобода на кралот Џон Лакленд, 1215“.
3 Работа
Откако ги завршила студиите, Масарикова била поканета да престојува во Социјалната населба на Универзитетот во Чикаго (UCSS) каде што се запознала со Џулија Латроп, Мери Мекдауел и Џејн Адамс. Оваа средба и времето поминато во САД „влијаеле на нејзиниот иден професионален развој... [преку] учење на прогресивните американски методи на социјална работа“.
Моја среќа била што дојдов во Чикаго во времето на историскиот почеток на модерната социјална работа во Америка. Имав можност да се сретнам со влијателни жени кои први ја препознале потребата од здрава американизација... Од мојата посета на Чикаго, донесов дома цврсто убедување дека постојат три работи што помагаат во социјалната работа: духовна свест, добро образование и посветеност на работата.
По враќањето во Чешка, таа работела како наставничка во Чешке Будејевице од 1907 до 1910 година, каде што предавала географија и историја на средно образовно ниво. Во 1910 година се вратила во Прага за да предава во ново училиште.
Масарикова била една од основачите на социолошкиот оддел на Карловиот универзитет во Прага во 1911 година, кој се фокусирал на социјалните патологии, вклучувајќи теми како: „реалноста на сиромаштијата, условите за работа и живот на индустриските работници во Прага, запоставените деца и семејството, алкохолизмот, сексуално преносливите болести, исхраната и социјалната хигиена“. Колешката на Масарикова, Ана Берковчова, го пренела кредото на Масарикова:
Секој студент - иден адвокат, лекар, теолог или наставник - треба да биде образован по социологија за подобро да ја разбере средината во која ќе работи подоцна.
По апсењето во 1915 година, на Алис Масарикова потоа не ѝ била дозволено да се вратила на својата работа како наставничка, а со затворањето на социолошкиот оддел, таа почнала да предава социологија од дома сè до 1918 година кога го основала првото чехословачко високо училиште за социјална работа во соработка со нејзината пријателка Ана Берковчова. Берковчова го опишала образложението за основањето на училиштето на следниов начин:
Како што војната се приближувала кон крајот, човечките проблеми брзо се зголемувале низ цела Бохемија. Д-р Масарикова била добро свесна дека проблемите со социјалната заштита биле во голема мера занемарени при давањето помош, што претставувало давање милостина. Таа предвидела дека новата Република, за чие раѓање работел нејзиниот татко, ќе има потреба од добро организиран систем на социјална грижа... Во демократија добри резултати ќе се постигнат само ако програмата за социјална помош се заснова на здрави социјални принципи. Добро образованите и специјално обучените социјални работници биле од најголема важност.
Училиштето било основано со овластување на Бохемиската комисија за грижа за деца и во тоа време била „единствената бохемиска организација за социјална помош призната од австроунгарската влада“. Масарикова и Берковчова се признати како основачи на социјалното образование во Чехословачка. Целта на училиштето била обликувана од „социологијата развиена од Џејн Адамс и Џорџ Херберт Мид на Универзитетот во Чикаго... и UCSS“.
По воспоставувањето на Чехословачката Република, Масарикова била назначена за раководител на организацијата Чехословачки Црвен крст на 6 февруари 1919 година, и таа претседавала со оваа организација без залог до германската инвазија во 1938 година. Оваа позиција ѝ овозможила да го промени австрискиот систем за социјална помош со основање поликлиники и кујни за храна за сиромашните. Во 1929 година, таа ја назначила градежната инженерка и архитектка Мари Шнајдерова-Зубаникова за технички советник.
По германската инвазија на Чехословачка во 1938 година, Масаирик ја прифатила поканата да остане на UCSS. Предавачката турнеја за социјалната состојба во Чехословачка, каде што го заменила својот брат, била откажана по 5 месеци. Неколку трауматски инциденти довеле до нејзино хоспитализирање од 1940 до 1945 година. Таа се вратила во Чехословачка по завршувањето на Втората светска војна, само за повторно да емигрира кога чешките комунисти ја презеле власта во 1948 година. Таа трајно останала во САД и продолжила да биде политички активна за чехословачката кауза.
4 Политика
Вклученоста на Алис Масарикова во Чехословачката политика била засенета од улогата на нејзиниот татко во создавањето на независна чехословачка држава. Во 1915 година, Масарикова била обвинета за криење на политичките дела на нејзиниот татко и била задржана осум месеци во затвор во Виена. Можноста за нејзино погубување била елиминирана дури откако САД извршиле притисок врз австриската влада. Ова вмешување било благодарение на јавна бура во САД, каде Масарикова била отворено поддржана од истакнати личности како Џулија Латроп, Џејн Адамс и Мери Мекдауел. Во 1919 година, Алис Масарикова била една од првите жени избрани за пратенички во парламентот на Чехословачката Република основана на 28 октомври 1918 година, предводена од нејзиниот татко Томаш Масарик како прв претседател. Кога нејзината мајка починала во 1923 година, Масарикова ја заменила како официјален претставник покрај нејзиниот татко и во суштина била Прва дама на новата Република.
Во 1926 година, Алис Масарикова била критикувана од нацистичкиот печат. Таа била обвинета дека украла странично седло од замокот Конопиште за време на патување заедно со Хедвиг Тусар-Таксис, вдовица на Властимил Тусар.
Во 1928 година, Масарикова била претседател на Првата меѓународна конференција за социјална работа и на последователниот состанок во 1939 година јасно го истакнала својот политички став кога „зборувала за потребата секоја земја да се стреми кон „слобода, еднаквост и братство“ како средство за создавање демократско единство на сите луѓе... таа нагласила дека демократијата што навистина е загрижена за благосостојбата на сите луѓе би била економски постабилна и политички похумана“. Масарикова била активен поддржувач на мрежата на академски жени, а исто така е забележано дека Томаш Масарик придонел во паричен фонд за Првата меѓународна стипендија на Меѓународната федерација на универзитетски жени (IFUW).
Германската окупација ја принудила Масарикова во егзил. Таа продолжила да биде политички активна за време на нејзиниот престој во САД, посветувајќи се на добротворни активности. Со германскиот напад врз Полска на 1 септември 1939 година, Масарикова „отворено се приклучила на кампањата за ослободување на Чехословачка“.
Со крајот на Втората светска војна, Масарикова се вратила од САД, само за да биде сведок на комунистичкиот државен удар во 1948 година. Кога нејзиниот брат, Јан Гариг Масарик, министер за надворешни работи на Чехословачка, бил пронајден мртов во март 1948 година, Алис Масарикова емигрирала и нашла трајно засолниште во САД. Таа продолжила со својата политичка работа и од 1950 до 1954 година „често зборувала на Радио Слободна Европа, охрабрувајќи ги оние што останале во Чехословачка да останат непоколебливи во својата борба за демократија.
5 Смрт
Алис Масарикова починала на 29 ноември 1966 година во Чикаго. Во 1994 година, нејзината пепел била погребана до нејзините родители на парцела на гробиштата „Лани", каде што бил погребан и нејзиниот брат Јан Масарик.
6 Публикации
* Алис Масарикова, „Боемот во Чикаго", во: ''Добротворни организации и општини'' (1904), 13, стр. 206-210.
* Алис Масарикова, предговор, во Мери Е. Харлбат (ур.) (1920a) Социјална анкета на Прага, том 3, Прага: Министерство за социјална помош, стр. 7–8.
* Алис Масарикова, „Од австриски затвор", во: ''The Atlantic Monthly'' (1920b), 126, стр. 577–587.
* Алис Масарикова, „Затворската куќа", во ''The Atlantic Monthly'' (1920c), 126, стр. 770–779.
* Алис Масарикова, „Порака од Алис Масарикова", во: ''The Survey'' (1921a), 46, стр. 333.
* Алис Масарикова, „Програмата на Чехословачкиот Црвен крст по 18 месеци", во: ''Revue Internationale de la Croix-Rouge'' (1921б), стр. 736–739.
* Алис Масарикова, „Помош за Русија", во: Revue Internationale de la Croix-Rouge (1921в), стр. 863–864.
* Алис Масарикова, „Врската меѓу нас", во Зборник на трудови од Националната конференција за социјална работа (1939), Њујорк, Columbia University Press, стр. 69–74.
7 Библиографија
*Alice Garrigue Masaryk, 1879–1966. Her Life as Recorded in Her Own Words and by Her Friends (1980).
*Bruce Keith, Alice Masaryk (1879-1966), in Mary Jo Deegan (ed.), Women in Sociology, New York 1991, p. 298-305.
*Christine von Oertzen, Strategie Verständigung - Zur transnationalen Vernetzung von Akademikerinnen 1917-1955 (to be published in 10/2012).
*H. Gordon Skilling, Mother and Daughter. Charlotte and Alice Masaryk. Prague: Gender Studies, 2001.