Дуранкулак (езеро)

Езеро Дуранкулак (|Дуранкулашко езеро) е соленкаста лагуна (лиман) во североисточна Бугарија, одвоена од Црното Море со песочни дини и плажен појас. Се наоѓа по должината на бугарско приморје во близина на селото Дуранкулак во Добрич (област), околу шест километри јужно од бугарско-романската граница. Тоа е заштитена област со многу ретки растителни и животински видови и исто така содржи археолошко наоѓалиште Дуранкулак, кое се наоѓа на поголемиот од двата острови на езерото.
1 Географија
Езерото се наоѓа во регионот Добруџа на западниот брег на Црното Море, помеѓу селата Дуранкулак на северозапад, Крапец на југ и Ваклино на југозапад, околу 15 километри северно од градот Шабла и Шабленско Езеро. Се формирало пред околу 10.000 години како резултат на потонување на земјиштето поради епирогените движења на Земјината кора и навлегување на морска вода во блиските устија на реките кои се влеваат во Црното Море.
Езерото Дуранкулак има облик на буквата „Y“, со горниот крај свртен кон запад. Има два главни краци, помалиот северозападен започнува кај мостот на патот од прва класа I-9 кај Дуранкулак, а југозападниот се напојува од реката Шабленска река. Површината на езерото е околу 4 километри квадратни и има два острови во својот западен дел, Големиот Остров (0,02 километри квадратни) и Малиот Остров (0,0053 киометри квадратни). Езерото Дуранкулак е поврзано преку вештачки канал со мочуриштето Орлово Блато на север.
Неговата максимална длабочина е 4 метри, волуменот на водата е 4,9 милион метри кубни, а соленоста е до 4‰. Поради неправилното протекување на реката и ниските врнежи од дожд, езерото главно се напојува од карстни извори — околу 80% од вкупниот волумен на вода. Годишниот воден биланс вклучува вкупен прилив од 11.714 милиони метри кубни вода, од кои 2.001 милион метар кубен доаѓа од врнежи, 0,473 милиони метри кубни од површинска вода и 9.240 милиони метри кубни од подземни води, и вкупен одлив од 11.734 милиони метри кубни, од кои 2.270 милиони метри кубни од испарување, 2,322 милиони метри кубни од транспирација и 7,142 милиони метри кубни се влеваат во Црното Море.
2 Заштита
Како живеалиште на повеќе од 260 ретки и загрозени видови, езерото е едно од најважните и најдобро зачуваните крајбрежни мочуришта во Бугарија. Класифицирано е како заштитено подрачје од 1980 година, со површина од 446 хектари или 4,46 километри квадратни. Дополнително, езерото Дуранкулак е заштитено според Директивата за птици и Директивата за живеалишта на Европската унија. Езерото е дел од Рамсарските мочуришта од меѓународно значење според Рамсарската конвенција од 1984 година. Земјиштето на заштитената област е во државна сопственост и управувано од Министерството за животна средина и води на Бугарија.
3 Природа
3.1 Вегетација и флора
Од вкупно 446 хектари на Заштитената област на езерото Дуранкулак, 250 хектари се отворени води, што го вклучува и соседното мочуриште Орлово Блато, 193 хектаро се покриени со водна и полуводна вегетација и 2 хектари припаѓаат на археолошкото наоѓалиште на Големиот Остров. Над 80% од површината покриена со вегетација е окупирана од заедници на обична трска (''Phragmites australis''), проследени со теснолисна трска (''Typha angustifolia''), широколисна трска (''Typha latifolia''), триаголна трска (''Schoenoplectus triqueter'') и обична трска ( ''Schoenoplectus lacustris'').
Васкуларните растенија се претставени со 69 видови. Локално чести водни растенија што се среќаваат во езерото Дуранкулак вклучуваат ''Potamogeton natans,''''Potamogeton crispus,''''Stuckenia pectinata,''''Ceratophyllum demersum,''''Utricularia vulgaris,''''Lemna minor,''''Lemna trisulca,''''Ranunculus aquatilis''). Единственото природно растечко дрво е белата врба (''Salix alba''). Ретки или загрозени видови што се наоѓаат покрај брегот на езерото и песочната бариера што го одделува од морето се ''Astrodaucus littoralis'', ''Convolvulus persicus'',''Spirobassia hirsuta'',''Astragalus albicaulis'',''Festuca vaginata'',''Aeluropus littoralis'', како и единствената популација на ''Triglochin maritima'' во Бугарија. Постојат 255 видови алги.
3.2 Фауна
Езерото и неговата степска околина се уточиште за животни од мочуриштата и степите, вклучувајќи ги и загрозените цицачи, како што се мермерниот мангуп, степскиот мангуп, видрата, стоболката и романскиот хрчак. Исто така, постојат стабилни популации на европски воден глушец и евроазиски жетвен глушец.
Постои разновидна авифауна што вклучува вкупно 256 видови, вклучувајќи најмалку 92 гнездечки. Меѓу птиците гнездечки во областа се популации од меѓународно значење на мал воден бик, морски пескар и мало свраче, како и од национално значење на црн кожувар, црвеноклун лебед, чурулин, оризов птичар и блатна еја. По бреговите и околната област се гнезди пчеларка. Постојат големи популации на мал корморан и обичен пеликан. Други ретки видови гнездење вклучени во Црвената книга на Бугарија се модра ветрушка, долгонога шлука, сабјарка, мала рибарка, голем воден бик, црена чапја, црвеновратен нуркач, патка крецка, дамчеста барска кокошка, мала барска кокошка, мустаклеста сипка, речен џуџест штребер, сипка торбарка, дебелоклуна чучурлига, црнокрила блатна ластовица, итн.
Сместено на патот Вија Понтика за птици преселници, втор по големина во Европа, езерото Дуранкулак е важно место за зимување за обична белочела гуска, црвеноградата гуска и дивата патка. Други птици што зимуваат вклучуваат мал лебед, жолтоклун лебед, мала белочелна гуска, белоглава патка, жерав, итн.
Херпетофауната е исто така разновидна и вклучува седум видови водоземци и пет видови влекачи. Најчести видови жаби се зелена крастава жаба, езерска жаба, европската крастава жаба со огнен стомак и лукова жаба.
Езерото има слатководна рибна фауна составена од 23 видови, вклучувајќи ја и единствената докажана популација на див крап во земјата, како и ретки видови, како што се понтискиот крап, црноморскиот крап, украинскиот стаплеб, црноморската шприца, карашаниот крап, дунавската мраница итн. Веројатно е дека езерото е последното внатрешно водно тело во Бугарија каде што сè уште се наоѓа плоскавицата. Најраспространетите риби се црвеноперка, писа, европскиот костреш, смуѓот, кавкаскиот џуџест гоби, тркалезниот гоби, тубенозниот гоби и црно-пругастата лулешка. Велскиот сом и европската јагула се исто така автохтони, но се генерално ретки.
4 Археологија
Езерото е исто така археолошки значајна област. Тука се наоѓа Археолошкиот комплекс Дуранкулак. Покрај западниот брег се откриени гробници на најстарите познати жители на Добруџа, кои датираат од 5100–4700 година п.н.е., како и гробници на могили од 3500–3400 година п.н.е. и сарматска некропола од доцната антика. Големиот остров на езерото Дуранкулак е особено важен, бидејќи е место на населба од бакарно време од 4600–4200 година п.н.е., културен споменик од национално значење. На островот се наоѓа и утврдена населба од 1300–1200 година п.н.е., хеленистичко пештерно светилиште на Кибела (3 век п.н.е.) и бугарска населба од 9–10 век од н.е. за време на Првото бугарско царство. Поради својата старост и значење, археолошкиот комплекс е наречен „Бугарска Троја“.