Роми во Словачка

Ромите во Словачка имаат долга историја. Според последниот попис од 2021 година, во Словачка имало 67.179 лица сметани како Роми (|Rómovia na Slovensku), или 1,23% од населението. Сепак, бројот на Роми обично е недоволно пријавен, па проценките ја ставаат ромската популација на 7–11% од населението. Така, вистинскиот број на Роми може да биде над половина милион.
1 Историја
1.1 Потекло
Ромите во Словачка потекнуваат од северна Индија, поточно од северозападните индиски региони Раџастан и Пенџаб, како и од Синд, кој се наоѓа во југоисточнќен Пакистан.
Лингвистичките докази несомнено покажуваат дека корените на ромскиот јазик лежат во Индија: јазикот има граматички карактеристики на индоариските јазици и дели со нив голем дел од основниот лексикон, на пример, делови од телото или дневни рутини.
Поточно, ромскиот го дели основниот лексикон со хинди и панџаби. Дели многу фонетски карактеристики со марвари, додека неговата граматика е најблиску до бенгалската.
Генетските наоди во 2012 година сугерираат дека Ромите потекнуваат од северозападна Индија и мигрирале како група. Според генетска студија во 2012 година, предците на сегашните племиња и кастински популации на северна Индија, традиционално наречени дума, се веројатните предци на современите европски Роми.
Во февруари 2016 година, за време на Меѓународната конференција за Ромите, индискиот министер за надворешни работи изјавил дека луѓето од ромската заедница се деца на Индија. Конференцијата завршила со препорака до Владата на Индија да ја признае ромската заедница распространета низ 30 земји како дел од индиската дијаспора.
1.2 Миграција во Словачка
Првиот запис за видувања на мали групи Роми во областа на денешна Словачка бил од 1322 година од н.е., кога регионот бил дел од Кралството Унгарија. Големи бранови на ромски номади биле регистрирани од 1417 година па наваму. Во 1423 година тие добиле декрет од унгарскиот крал Сигизмунд од Луксембург во замокот Сепеш, со кој им се дало право на премин низ цела Европа и право на населување. Тие се покажале како корисни металурзи за кралските армии што се бореле против Турците.
Во текот на наредните векови, додека во западна и централна Европа Ромите биле третирани насилно и честопати биле протерувани, Унгарското кралство и Хабсбуршката Монархија воопшто обезбедувале толерантно и стабилно безбедно засолниште за ромската заедница. Во 18 век, Јосиф II од династијата Хабсбурзи се обидел да ги „цивилизира“ Ромите, на пример со забрана на нивната облека и обичаи и со нивно образување. Сепак, овие напори генерално не успеале.
1.3 Во 20 век
По репресивните политики на првата Чехословачка Република (1918-1939), комунистичката влада од 1948-1989 година се обидела да ги интегрира Ромите во мнозинското население преку задолжително образование и вработување, како и преку формирање на ромски организации. Номадскиот начин на живот бил забранет во 1958 година, а делови од ромското население биле преселени од Словачка во чешките региони на земјата.
Иако овие политики биле делумно успешни, по Кадифената револуција од 1989 година, Ромите повторно се нашле на маргините на општеството. Од една страна, постои дарежлив општествен систем, но системот не успева ефикасно да ги интегрира во општеството.
2 Присилна стерилизација
Мисијата за утврдување факти за човековите права открила широко распространети кршења на човековите права на жените Ромки, вклучувајќи присилни стерилизации, расно дискриминаторски пристап до здравствена заштита и физичко и вербално малтретирање од страна на медицинскиот персонал, меѓу другото. Во својот извештај на оваа тема, Центарот за репродуктивни права навел низа мерки за кои веруваат дека словачката влада треба да ги преземе за да се справи со прашањата поврзани со присилната стерилизација. Тие предлагаат формирање на владино тело посветено на истражување на индивидуални жалби, што би вклучувало преглед на медицински картони и спроведување прегледи во случаи кога жените се сомневаат дека биле стерилизирани без нивно знаење. Дополнително, тие предложиле собирање на статистика за да се разбере распространетоста на стерилизацијата кај ромското население. Центарот, исто така, препорачал да се обезбедат парични отштета на жените кои биле присилно стерилизирани. Понатаму, Центарот повикал на донесување на закон против дискриминација што ќе биде во согласност со принципите утврдени во Директивата на ЕУ против дискриминација врз основа на раса. Тие предложиле создавање тело за анализа на прашања поврзани со дискриминација, проучување на можни решенија и обезбедување конкретна помош на жртвите. Дополнително, тие се залагале за издвојување повеќе буџетски средства за справување со дискриминацијата против ромската заедница воопшто.
Обвинувањата за присилна стерилизација се сметаат за лажни, на пр. во труд објавен од невладина организација во кој се наведува дека „има цел да докаже претходна претпоставена хипотеза, многу популарна во медиумите. Не донела никакво специфично знаење, нема цврсти податоци благодарение на кои би можеле да кажеме дека е откриена одредена вистина. Ова е, накратко кажано, пример за штетно дејство од страна на невладините организации“. Сепак, многу случаи биле потврдени, на пример од страна на Европскиот суд за човекови права. Во 2021 година, словачката влада се извинила за присилните стерилизации на илјадници жени Ромки. Исто така, во 2021 година, Чешката Република донела закон за компензација.
3 Криминал
Ромите се жртви на етнички мотивирано насилство и криминал во Словачка. Според мониторингот и извештаите обезбедени од Европскиот центар за правата на Ромите (ERRC) во 2013 година, расистичкото насилство, иселувањата, заканите и посуптилните форми на дискриминација се зголемиле во текот на изминатите две години во Словачка. ERRC сметала дека во 2013 година ситуацијата во Словачка била една од најлошите во Европа.
4 Јавно мислење
Анкетата на Pew Research од 2009 година покажала дека 78% од Словаците имаат неповолни ставови кон Ромите. Одговорите биле слични и во анкетата на Pew Research од 2019 година, која покажала дека 76% од Словаците имаат неповолни ставови кон Ромите.
5 Значајни Роми кои живеат или биле родени во областа на денешна Словачка
* Кристијан Бари, фудбалер (2001—)
* Еуген Бари, фудбалер (1971—)
* Виерка Беркиова, пејачка (1991—)
* Ирена Бихариова, активист за човекови права и политичар (1980—)
* Пана Цинка, виолинистка (1711?—1772)
* Ритмус, рапер (1977—)
* Доминика Миргова, пејачка (1991—)
* Шорти, модератор, музички изведувач (1988—)
* Адам Цибула, бодибилдер (1964—)
* Анита Соул, пејачка (1985—)
* Петер Полак, политичар (1973—)