Бибијана Чујец

Бибијана Чујец (''моминско'': Добовишек; 25 декември 1926 – 8 септември 2022) — словенечка физичарка. Дипломирала во 1950 година на Природно-математичкиот факултет во Љубљана, а во 1959 година докторирала по физика на Природно-математичкиот факултет на Универзитетот во Љубљана. Од 1954 до 1961 година таа работела во Институтот „Јожеф Штефан“, подоцна се специјализирала во Питсбург, САД, а во 1963 година се преселила во Канада.
1 Живот и научна кариера
Бибијана Добовишек била родена на 25 декември 1926 година во Љубљана, од татко Михаел Добовишек, техничар, и мајка Мери, родена Долинар, канцелариска работничка. Основно и гимназија посетувала во манастирот Урсулини во периодот 1933–1945 година. Во периодот 1945–1950 година студирала математика и физика на Природно-математичкиот факултет на Универзитетот во Љубљана (професорите Јосип Племељ и Иван Видав за математика, Антон Петерлин за физика). По дипломирањето, Чујец работела во Институтот за физика [SAZU] во периодот 1950–1954 година, а во Институтот „Јожеф Стефан“ во периодот 1955–1961 година. Во 1956 година таа се омажила за Антон Чујец. Бибијана Чујец се посветила на нуклеарната физика, а врз основа на нејзината дисертација „Фотонуклеарна реакција со посебен осврт на Вилкинсоновиот модел“ докторирала во 1959 година на Универзитетот во Љубљана.
Во 1961 година, Чујец заминала на постдокторски студии во странство. До 1963 година работела како истражувач на Питсбуршкиот универзитет во САД на тема „отстранување“ на реакции. Потоа заминала во Канада, каде што ја следело нејзиното семејство. Првата година (1963–64) држела предавања на Универзитетот во Алберта во Едмонтон, а потоа се префрлила на Лавалскиот универзитет во Квебек. Во 1964 година започнала како асистент, во 1966 година станала вонреден професор, а во 1970 година редовен професор. Додека работела во Лавал, работела две години во Лабораторијата за зрачење Келог во Калифорнискиот институт за технологија во Пасадена, САД, и една година во ЦЕРН во Женева. Чујец предавала нуклеарна физика, елементарни честички, модерна физика, статистичка термодинамика, експериментална физика итн. Покрај додипломските предавања, таа ги поддржувала студентите во стекнувањето на магистерски и докторски дипломи. Преку својата работа на Лавалскиот универзитет, таа дала значаен придонес во развојот на студиска и истражувачка програма по нуклеарна физика на оваа институција. Меѓу другите институции, Чујец била член и на Американското физичко друштво и Канадското здружение на физичари.
Истражувањето на Чујец опфаќало различни области на експерименталната нуклеарна физика. На почетокот (во Љубљана и 1954 година во Лунд, Шведска), таа ги проучувала основните честички во космичките зраци и фотонуклеарните реакции во експерименти со помош на бетатронскиот забрзувач. Подоцна (во САД и Канада) се посветила на нуклеарна спектроскопија и на студии за расејување на 3He и 4He. Следела студија за реакциите помеѓу потешките јадра (на пр. 12C +12C) при ниска енергија, а истовремено се осврнала и на полето на астрофизиката, на подоцнежните реакции помеѓу потешките јадра и судирите на протони и антипротони при ниски енергии (CERN 1985–6).
Четирите деца на Бибијана Чујец ја следеле својата мајка во однос на нивните професионални и истражувачки области: Соња (родена 1957 година) е градежен инженер, Бибијана (1959 година) е доктор-кардиолог, Томаж (1964 година) е молекуларен биолог, а Ана Марија (1967 година) се занимава со физика исто како нејзината мајка. Нивниот татко, Антон Чујец (роден 1924 година), станал ракоположен свештеник во католичката црква со источен обред и починал во 2001 година.
Чујец починала во Едмонтон на 8 септември 2022 година, на 95-годишна возраст.