Гатчина

Гатчина (|Гатчина) е град на северозапад на европскоиот дел на Руската Федерација. Се наоѓа во западниот дел на Ленинградската област, и административно му припаѓа на Гатчинскиот реон, кој воедно е и административен центар.
Според проценките на Националната статистичка служба за 2015 година во градот живееле 96.334 жители, што ја прави Гатчина најголем град во Ленинградската област. Градот има административен статус уште од 1796 година. Градската територија зафаќа површина од 28,75 км2.
Гатчина е еден од најважните индустриски, научни, културни и образовни центри на Ленинградкаа област, а историскиот центар на градот е на списокот на УНЕСКО за светското наследство (Музеј на отворено Гатчина и Гатчинскиот дворец). Од април 2015 година, градот Гатчина има наслов „Град на воена слава“.
1 Етимологија
На местото на современиот град се наоѓало селото „Хотчино“, кое за првпат се споменува во пишаните извори во катастарската евиденција за Новгород од 1500 година. Во шведската катастарска евиденција, кои се однесуваат на земјите од Изор во периодот 1618 - 1623, селото се споменува под името ''Hotzino by''. Постојат две верзии на потеклото на името на тоа село. Според првата верзија, топонимот е скратена верзија на староруските лични имиња Хотчен, Хотимир, Хотен, Хотхена и Хотина, па оттука и „Хотчино“, додека според втората верзија коренот на името е во старофинскиот збор „хатша“ што значи место каде е шумата изгорена за да се ослободи простор за пасење добиток. Според легендата, во античко време, на местото на денешниот град имало светилиште посветено на паганската божица Хочени, по која населбата подоцна го добила името „Хотчино“ („Населба Хотчинo“).
Постојат неколку верзии за потеклото на името на топонимот „Гатчина“. Најважните верзии се оние со кои името на топонимот е изведено од зборот „гат“, пат што поминува преку мочуришта и кал, а на него се наредени камења) и „чинаја“ (јазик руски| чинная, важна и цврста), односно, од германскиот израз'' Hat Sch'ne'' што значи убавина, алудирајќи на убавините на тоа подрачје, и што првпат ги користеше рускиот поет Василиј Рубан.
Во средината на 17 век, немото Х од името на селото Хотчино беше заменето со звучното Г, и со тоа населбатата добила ново име Готчино, а модерната форма на името, населбата ја доби неколку децении подоцна (иако старата верзија на името се користеше паралелно до почетокот XX век ). Така и царицата Катерина Велика во 1793 ја додели „мизата Гатчина со замок таму“ на нејзиниот најстар син и наследник, на Павле I Петрович. На некои постари мапи има и верзија без буквата Т во топонимот, така што на мапата на провинцијата Санкт Петербург од 1770 година го споменува селото „Гачино“ во рамките на „Гачинската миза“.
Во 1923 година градот бил преименуван во „Троцк“, во чест на советскиот политичар и револуционер Лав Троцки. Откако Троцки бил прогонет од Советскиот Сојуз во 1929, Троцк беше преименуван во „Красногвардјеск“.
За време на германската окупација во Втората светска војна, градот бил именуван како „Линдеманштат“, како дел од врховниот командант на 18-та армија. Вермахт, генерал Георг Линдеман. Советските власти никогаш не ја признале легитимноста на германското преименување на градот, а по ослободувањето, Президиумот на Врховниот совет на Советскиот Сојуз, со одлука на 23 јануари 1944 година, на градот се врати историското име ''Гатчина''.
2 Географија
Градот Гатчина се наоѓа на северозапад во европскиот дел на Руската Федерација, или во западниот дел на Ленинградската област. Градот се наоѓа во источните периферни делови на Ижориските ридови и се одликува со малку повлажен релјеф од кој, на некои места се издигнуваат изолирани морени ридови, со максимална надморска височина до 100 м. Геолошката основа на областа се состои од карпи на ордовичарска возраст, додека површинскиот релјеф е формиран како последица на леднички процес. Областа се наоѓа во јужната подзона на тајгата.
Градската територија зафаќа површина од 28,57 км2, а во сегашните граници се наоѓа градската општина од 1997 година. Градската територија се протега во правец запад-исток со должина од 6,5 км, односно во правец север-југ до 7 км. Градот Санкт Петербург е на само 46 км на север, додека крајбрежјето на Финскиот Залив е на околу 30 км на север (оддалечено околу 30 км).
Реката Ишора (лева притока на Нева) тече низ северните делови на градот, и нејзините притоки Гачинка и Пиљчаја. Градот е познат по своите езера, претежно вештачки по природа, а најпознати се Бело, Црно, Сребро, Фиjкино и Колпанско. Овие хидролошки објекти се исто така важни за снабдувањето со вода на градот и обезбедуваат скоро третина од потребите на градот за вода за пиење и техничка вода (остатокот се исполнува од подземни извори).
2.1 Клима
Гатчина се наоѓа во зоната на умерено континентална клима, и поради нејзината близина и отвореност до Финскиот Залив, областа е под силно влијание на поморските воздушни маси. Зимите се релативно благи, со просечни температури во најстудениот месец јануари од –8 °C, додека летата се често ладни со просечна температура на воздухот во јули од + 17 °C . Просечната годишна количина на врнежи во областа на градот е помеѓу 650 и 700 милиметри, со преовладувачки јужен и западен ветер (просечна брзина 2,9 м/с). Во пролет и во текот на летото, се појавуваат „бели ноќи“.
2.2 Екологија
Концентрациите на аеросолите и штетните агенси во воздухот на Гатчина се двојно повисоки од нормалните, а главните загадувачи се индустриски постројки, енергетски постројки и автомобилски издувни гасови. Водата во градскиот водовод содржи зголемена концентрација на железо, а главните загадувачи на подземните и површинските води се индустриски отпадните води и канализационите води.
Градот се наоѓа во област со зголемена концентрација на радиоактивниот елемент радон, а во непосредна близина се наоѓа и Санкт Петербуршкиот институт за јадрена физика, во рамките на кој се активни два јадрени реактори, истражувачки лаборатории и складишта за радиоактивен отпад. Во рамките на институтот има и научно-истражувачки комплекс и лабораторија за проучување на својствата на радонот.
Еколошката слика на градот и квалитетот на животната средина се позитивно под влијание на бројните паркови што се наоѓаат, како во градот, така и во непосредна близина. Еден од најпознатите градски паркови е „Зверинец“, кој поради својот уникатен екосистем често се нарекува „Поле на чудесната Гатчина“. Овој пејзажен парк е потенцијален кандидат за вклучување во списокот на заштитени природни области во категоријата споменици на природата од локално значење. Некои од ретките растителни видови кои се населуваат во областа на паркот се Valeriana dioica, Carex davalliana (наведени во Црвената книга на Русија), Carex umbrosa, (наведена во Црвена книга на Русија), Colchicum fallaleale, (наведена во Црвената книга на Русија), Sesleria caerulea и други.
2.3 Часовен појас
Градот Гатчина, исто како и целата Ленинградска област, се наоѓа во часовен појас, што според меѓународните стандарди за мерење на времето е означено како московско време, т.е. MSD. Во однос на Координирано универзално време, Московското време има вредност од UTC + 3.
3 Историја
Иако најраните археолошки докази за постоење на населба во областа на модерна Гатчина датираат од XIII век, првите пишани документи во врска со населбата во таа област датираат од 1500 година, и се однесуваат на катастарскиот документ во Новогород во кој се споменува „селото Хотчино покрај езерото Хотчино“.
Во следните неколку векови, целата област беше постојано место на територијални спорови меѓу руските и шведските владетели. Согласно со одредбите од Столбовскиот мировен договор од 1617 година, селото Хотчино и територијата околу него станаа дел од Кралството Шведска, и од 1624 година со селото управуваат благородници од династијата Оксенстерн. На самиот почеток на Големата северна војна, за време на 1702 - 1703 година, целата област повторно влегува во руската држава, а економското и стратешкото значење на областа се зголемило по основањето на новиот главен град Санкт Петербург, само четириесет километри северно од селото.
Во периодот помеѓу 1712 и 1714 година, имотот околу Гатчина и 23 околни села беше доделен на императорот Наталија Алексејевна, сестра на императорот Петар Велики. По смртта на принцезата, во 1716 година, имотот ги смени управителите во следните неколку децении, за да на крај, во 1765 година, царицата Катерина Велика ја претвори во сопственост на кралското семејство. Истата година, царицата му го даде имотот на својот омилен, генерал Григориј Орлов, како знак на благодарност за поддршката за време на државниот удар на 9 јули во 1762 година.
Во лето во 1766 година Орлов наредил изградба на нов замок, кој требало да биде опкружен со огромен парк од пејзажен тип (англиски) и според архитектонското решение на италијанскиот архитект Антонио Риналди замокот Гатчина наскоро стана значајно место за собирање на најмоќните луѓе во земјата. По смртта на Орлов во 1783 година, Катерина II го купила имотот и му го дала на нејзиниот син, и идниот император Павле I. За главен архитект бил назначен Италијанецот Винченцо Брена, според чии проекти биле изградени бројни паркови комплекси во областа, и во 1795 година и сеопфатна реконструкција на замокот. Во врска со престојот на Павле I во замокот Гатчина, постои формирање на специјален воен одред, таканаречена „армија на Гатчина“, специјална војска единица задолжена исклучиво за принцот, а подоцна и за безбедноста на царот.
По 6 ноември 1796 година Павле I бил крунисан за цар, а веќе на 11 ноември новиот руски владетел донел декрет со кој поранешниот „имот на Гатчина се трансформирал во царскиот град Гатчина“. Новооснованиот град се состоел од неколку територијално одделени населби и имоти, според податоците од 1797 година, во градот имало 237 домаќинства. Градот започнал брзо да се развива. Во 1798 година, главната градска улица беше асфалтирана, изградена била канализација и беа поставени 600 улични светилки. Во текот на следните неколку години, започна со работа помала текстилна фабрика и фабрика за производство на порцелан.
На крајот на XVIII век, Гатчина стана седиште на истоимената област, додека во периодот помеѓу 1797 - 1799 година, и според проектот на архитектот Николај Лавов, е изграден приморски замок, зграда што наскоро станала еден од најважните градски симболи на Гатчина. Првиот официјален градски грб бил усвоен со одлука на Павле I од 13 декември 1800 година.
3.1 Гатчина во текот на XIX и почеткот на XX век
По убиството на императорот Павле I во 1801 година, Гатчина премина под директна власт на неговата вдовица и царица Марија Фјодоровна. Од 1828 година со градот управувал царот Николај I Павлович. Во 1838 година беше отворена редовна поштенска линија на обучувачи помеѓу Гатчина и Царско Село, и според статистичките податоци од истата година, во градот живееле 3.030 жители. Во средина на 19 век биле извршени некои значајни архитектонски активности во градот, извршена е целосна реконструкција на замокот (1844) и била изградена нова православна црква посветена на Апостол Павле (1852). Жлезничката линија со Санкт Петербург започна со работа на 1 ноември 1853 година. За време на владеењето на императорот Александар II 1855 - 1881, телеграфска размена (1855), печатница (1876) и доброволна противпожарна единица започнале со работа во градот (1877 година).
Царот Александар III (владеел од 1881 - 1894) живеел скоро континуирано во замокот Гатчина на почетокот на неговото владеење, па затоа често го нарекувале „затвореник во Гатчина ". За време на неговото владеење, градот доживеал урбан бум. Електричното осветлување беше воведено пред царскиот двор во 1881 година, со што Гатчина стана првиот град во Руската Империја со електрично улично осветлување. Во истата година, изградена е градската канализациона мрежа, а наскоро е изградена и телефонската и водоводната мрежа. Пронаоѓачот Степан Джевецки го демонстрираше својот прототип подморница на Сребреното езеро, во еден од многуте градски паркови, а тука во 1890 година биле вршени тестови на пушката Мосин-Наган (позната и како „Московка“), која влезе во употреба во армијата на Руската Империјат наредната година.
Отворена е Централната градска библиотека во 1899 година. Благодарение на развиената инфраструктура и близината на големата метропола како што е Санкт Петербург, на Светска изложба во Париз во 1900 година на Гатчина ѝ била доделена наградата „за животот на најпријатниот мал град во Русија“.
Првиот градски весник „Гачински лист“ започна да се појавува во 1906 година, а две години подоцна беше отворено првото кино. Недалеку од градот за време на 1910 година бил изграден воен аеродром, во рамките на кој била основана првата руска академија за авијација. На Гачинската авионската академија, помеѓу останатите се школувале и Петар Нестеров (прв авион кој успешно изведе маневар „Мртви јамки“) и Лидија Зверева (првата жена обучен пилот во Русија).
Во западниот воздушен баталјон, кој беше стациониран во Гатчина, на 1 март 1917 година беше дигнат бунт што доведе до воспоставување на револуционерна влада во градот („Регионален комитет на Гатчина на Советот на Санкт Петербург“). За време на Октомвриската револуција, Претседателот на Руската привремена влада Александар Керенски се криеше во Гатчина. За време на Руската граѓанска војна градот беше сцена на жестоки борби меѓу Црвената армија од една страна и Белите гардисти под водство на генералот Николај Јуденич, од друга страна.
Во 1923 година многу топоними и улици низ цела Русија се преименувани, сè со цел да се одбележи петтата годишнина на Октомвриската револуција. Градот Гатчина беше преименуван во „Трок“ во чест на револуционерот и политичарот Лав Троцки. Во исто време, градот беше прогласен за административен центар на областа Троцки, односно од септември 1927 година регионот Троцки. По што Троцки во 1929 бил протеран од земјата, градот автоматски бил преименуван во Красногвардејск (јазик руски|Красногвардјеск). Градот во исто време бел и седиште на Колпанскиот фински национален совет, основана административна единица во 1926 година чие население се состоело од припадници на финското национално малцинство. Според податоците од 1933 година, советот на Колпино се состоел од 20 населени места со вкупно 3.679 жители. Колпинскиот совет бил укинат во 1939 година, а самиот град беше претворен во посебна административна единица.
Во Големата чистка во текот на 1937 и 1938 година 214 жители на Гатчина биле застрелани под обвинение за предавство и шпионажа.
3.2 Гатчина во текот на Втората светска војна
За време на Втората светска војна, градот бил окупиран од фашистички трупи. Германски тенкови влегле во градот по жестоки борби на 9 септември 1941 година. Следната година, окупаторските власти го преименуваа градот Линдеманштат (јазик германски|Lindemannstadt), во чест на врховниот командант на 18-та армија Вермахт, генералот Георг Линдеман. Единиците на Црвената армија го ослободија градот на 26 јануари 1944 година. Гатчина претрпела страшно уништување за време на војната, скоро сите градски згради беа целосно уништени, а бројот на жители падна од над 50.000 пред окупацијата, на само 3.800 жители за време на ослободувањето. По ослободувањето, на градот му беше вратено историското име Гатчина.
3.3 Повоени и постсоветски период
Веднаш по завршувањето на војната, започна сеопфатна реконструкција на уништениот град и за кратко време, основните инфраструктурни објекти беа вратени во градот. Во текот на 1956 година е основана филијалата на физичко-техничкиот институт на Руската академија на науките, а наскоро беше изграден и комплетно нов станбен кварт, Хохлово Поле, за потребите на вработените во институтот. Институтот во 1971 година е трансформиран во „Институт за јадрена физика во Санкт Петербург“, најголемата научна институција за јадрено истражување во тој дел на Русија.
Во 1976 година започнале сеопфатните работи за реновирање и реставрација на Гатчинскиот замок, а првите простории биле отворени за посетителите во текот на 1985 година. Во текот на 1980-ите, градот се проширил на исток и запад, каде што биле основани две нови градски единици, Вјежд и Аеродром. Во 1990 година, историскиот центар на Гатчина и околниот двор и комплекс на паркови беа вклучени во списокот на Светското наследство на УНЕСКО. Урбаната индустрија доживеа значителен пад во текот на 1990-тите, како резултат на распадот на Советскиот Сојуз и преминот од социјалистички во капиталистички систем. Обемот на индустриското производство се намали за повеќе од 4 пати, а значителен пад е забележан кај градежните и трговските активности. Економското закрепнување започнало на крајот на минатиот век, се развивале малите бизниси, особено трговијата и услугите.
Градот во 1996 година административно е одделен од регионот Гатчина и имал статус на посебна општина и бил повторно вратен на границите на регионот од 2006 како градска општина. Во 1996 година, во градот бил отворен оддел на Државниот институт за финансии, економија, право и технологија, високообразовна институција која за кратко време станала најпрестижната образовна институција од тој тип во целиот регион на Ленинград. На националниот избор на „градови со најпозитивни показатели за животот на граѓаните“ (јазик руски|Самый благоустроенный город России) во 1999 година, градот Гатчина го освои првото место во категоријата градови до сто илјади жители. Градот добил слични признанија во следните години.
До 2010 година Гатчина имала статус на „населба од национално историско значење“, а тој статус го загуби со одлука на Министерството за култура на Руската Федерација РФ № 418/339 од 29 јули 2010 година.
Со декрет на претседателот на Руската Федерација Владимир Путин №177, од 6 април 2015 година градот Гатчина добил почесна титула „Град на воена слава“, за храброст, истрајност и херојство на своите жители изразени во борбата за слобода и независност на Татковината.
4 Демографија
Според податоците од пописот во 2010 во градот живееле 92.937 жители, додека проценува Националната служба за статистика во 2014 година градот имал 96.334 жители. Според бројот на жителите, Гатчина е најголемото населено место на територијата на Ленинградската област. Градската територија зафаќа површина од 28,75 км2, а во просек има околу 3,233 жители на км2.
Гатчина се одликува со дневни миграции на студенти и работници во околината на Санкт Петербург, и обратно, а самиот град е дел од агломерацијата Санкт Петербург, урбана област со над 6 милиони жители. На национално ниво, апсолутното мнозинство од населението на градот се Руси, со околу 40% од населението на возраст од 25 до 49 години.
Иако природниот наталитет е позитивен и градот доживува постојан пораст на населението, стапката на наталитет во однос на смртноста е негативна, а населението во градот расте поради постојаниот прилив на странското население. Така според статистичките податоци од 2005 година во градот се родиле 668 бебиња, додека починале 1.550 лица, што дава негативен раст од 882 жители. Сепак, во истата година, 2.451 нов жител се преселил во градот, а 1.086 од нив се иселиле, што е позитивен раст од 1.365 луѓе. Вкупно, бројот на жители на Гатчина во 2005 година со тоа се зголеми за 483 жители.
5 Градски целини и локална самоуправа
Гатчина во 1796 година го добил официјалниот статус на град, а првата официјална територијално-административна поделба била направена во јануари 1799 година, и по тој повод градот е поделен на 4 дела:
* Ингебург и Гатчински екипаж (екипажот е комерцијален и индустриски дел од градот)
* Загвоздинска, Малогатчинска и Бомбардирска улица
* Гатчински замок и Јекатеринвердер
* Мариенбург.
Современата граница на урбаната област Гатчина датира од 2004 година, а според неа, урбаната област зафаќа територија од 28,75 км2. Иако градот официјално не е поделен на помали административни единици, неговата физиономија вклучува 12 историски региони и микрорегиони:
*Мариенбург – историски регион на крајниот северозапад на градот (поштенски број 188301), западно од Балтичката железница. Регионот е познат како значаен штаб на железницата и има околу 6.000 жители.*Јегерска слобода – микро-област на запад од градот, порано составен дел од историскиот регион Мариенбург. Во станбената област доминираат двокатни згради, а најважното обележје е Црквата за застапништво на Пресвета Богородица од 1888 година. Населбата е формирана во периодот од 1857 до 1860 година.*Орлова рошча и микро-област Рошчински – на крајниот север на градот. Се состои од две единици, паркот Орлова рожа и модерната станбена населба Рожински, изградена на крајот на 1980-ти години (единствен поштенски број е 188308). Зградата на Санкт Петербургскиот институт за јадрена физика се наоѓа во Орловата рожа.*Хохлово поле – станбена населба во централниот дел на градот со околу 13.000 жители.*Вјезд – станбена микро-област во североисточниот дел на градот, во правец од Санкт Петербург кон Гатчина (оттука и името). Во микро-областа доминираат модерни катни згради и таму живеат околу 11.000 жители.*Јекатеринвердер – историски регион на градот сместен западно од Гатчинскиот замок. Регионот го добил името по тврдината Екатеринвердер, изградена на крајот на XVIII век.*Центар – историски регион во централниот дел на градот, источно од хидросистемот на езерото Гатчина. Тоа е културен, административен и образовен центар на Гатчина и Гатчинскиот регион. Поштенски броеви 188300, 188304-188305.
*Загвоздка – историскиот регион на крајниот исток од градот, помеѓу железничката пруга на запад и бајпасот на патот на исток. Загвоздка најпрво се споменува како село 1500 година. Тука се централните градски гробишта Солодухино (познати и како Нови гробишта, основани во 1851 година).*Аеродром – урбана област на крајниот југозапад на градот, одделена од историскиот центар на североисток со железница. Тоа е најнаселениот дел од градот со околу 20 000 жители. Областа е именувана по поранешениот воен аеродром, еден од првите објекти од ваков вид во областа на Руското Царство. Повеќето улици во регионот се именувани по хероите на руската и советската воена авијација.
*Киевска микро-област – поранешна Александровска слобода, се наоѓа во јужниот дел на градот. Вклучува и мал дел од селото Мали Колпани.
*Химози – микро-област во крајниот југ на градот Гатчина, претежно од приградски карактер. Постојат капацитети на Институтот за електротехника во Гатчина.
*Ингербург – историски дел од градот, именуван по тврдината Ингербург и се наоѓа во централниот дел на градот. Од поранешната тврдина, остануваат само портата Ингербург и Црвената воена касарна.
Градот Гатчина е административно организиран како посебна градска општина во границите на Гатчински општинскиот регион на регионот Ленинград. Градската општина Гатчина ја опфаќа целата област на градот Гатчина, и во нејзините граници до јуни 2013 беше и селото Бољшаја Загвоздка, кое денес е припоено кон градското подрачје.
Најважното тело на локалната самоуправа е градското собрание, кое се состои од 33 пратеници (заменици) кои се избираат на непосредни избори. Градското собрание избира градоначалник. Главното извршно тело е градската администрација (т.е. градската власт) чиј претседател ги избираат градските заменици.
6 Градскиот грб и знаме
Првиот официјален грб на градот Гатчина беше усвоен на предлог на императорот Павле I Петрович на 13 декември 1800 година и беше во употреба до ноември 1917 година кога руските револуционерни власти ги сменија сите стари државни симболи кои имаа врски со империјалното семејство. Современиот градски грб, кој е копија на оригиналниот грб, повторно, со одлука на локалното градско собрание, беше вратен во употреба на 4 октомври 1995 година, а од истиот период, градскиот грб е исто така грб на градската општина Гатчина. Донесен е официјалниот закон за градски симболи на 18 март и 1998 година. Градскиот грб на Гатчина е регистриран во архивата на Националниот хералдички регистар на Руската Федерација под 270 фунти..
Официјалниот градски грб на Гатчина се засновува на модерен француски штит кој е поделен на два дела. Во горниот дел, чија позадина е златно жолта и која вклучува две третини од штитот, има црн двоглав орел со златни клунови и канџи во кои држи жезол и топка со крст, што е симбол на тогашната империјална моќ. Орелот е крунисан со три империјални круни, од кои централната е со нешто поголеми димензии. На градите на орелот има сребрен малтешки крст над кој е круната на Големиот мајстор на витешкиот ред на Малта (круна од Орденот на Свети Јован Ерусалимски). Во центарот на малтешкиот крст има мал француски штит со светлоцрвена боја со монограм на царот Павле I. Во долниот дел на грбот има сино поле што ја симболизира императорската лента на Андреј, во центар на која почетната буква од името на градот е напишана во златна боја.
За време на советскиот период се користел неофицијален грб во форма на француски штит, поделен на три дела. Во централниот дел, на бела позадина, се наоѓал обелискот Конетабил и три испреплетени орбити на електрони, симболи на минатото и иднината на градот. Во горниот дел на грбот, името на градот било испишано во златна боја на црвена позадина, додека во долниот дел, на зеленото поле, годината на основање било втиснато со злато 1796.
Изгледот на официјалното градско знаме бил усвоен на седницата на градското собрание во 2008 година и претставувал бело платно во чиј центар е градскиот грб.
7 Партнерски градови
Градот Гатчина има потпишано меѓународни договори за партнерство и соработка со следниве градови:
* Котбриџ (Шкотска, Соединето Кралство)* Ешилструна (Шведска)
* Еспо (Финска)
* Етлинген (Германија)* Лексингтон (Масачусетс, САД)
8 Поврзано
* Гатчински дворец (Фабержеово јајце)
* Список на градови во Русија