Марди Гра

Марди гра, или Мрсен вторник, е карневалска прослава која кулминира во вторникот (два дена) по Прочка, познат и како Чист вторник. Името Марди гра потекнува од францускиот јазик и во буквален превод значи „мрсен вторник“, а се однесува на практиката на јадење богата, мрсна храна во очи почетокот на велигденските пости (Света Четириесетница) кои започнуваат следниот ден, имено на Чиста среда - Тримир.
Ова е уште една од многуте прослави ширум светот кои се поврзани со Тримерските прослави пред Велигденскиот пост пропратена со религиозни и пагански обичаи.
1 Историја
Постои верување дека Марди Гра влече корени уште од паганските прослави на пролетта и плодноста во Стариот Рим, како Сатурналиите, кои се славеле уште од 133–31 п.н.е. Со оваа прослава му се оддава почит на богот на земјоделството - Сатурн. Се славела во средината на декември, пред сеидбата на зимските култури. Фестивалот траел една недела при што се прекинувало со работа, а училиштата и судовите биле затворени. Според Јулијанскиот календар, кој го применувале Римјаните од 45 година п.н.е., краткодневицата била на 25 декември. Затоа, прославата понекогаш се поврзува со Божиќ.
2 Традиции
Времетраењето на фестивалот се разликува од град до град, затоа што според некои традиции (како во Њу Орлеанс) фестивалот Марди Гра го опфаќа периодот од Богојавление до Чиста среда. На други места само последните три дена (Тримери) пред Чиста среда се сметаат за Марди Гра. Во Мобил, Алабама, настаните поврзани со Марди Гра започнуваат во ноември, по што следуваат баловите на мистичното друштво на Денот на благодарноста, па новогодишната ноќ, проследена со паради и балови во јануари и февруари, и се слави до полноќ пред Чиста среда. Порано, парадите се одржувле на Нова Година. Овој карневал претежно се прославува во земји со мнозинско католичко население.
2.1 Соединети Американски Држави
Во Соединетите Американски Држави, Марди гра се прославува во традиционално етничките француски градови и региони. Прославата на Марди гра во Северна Америка е пренесување на француската католичка традиција од страна на браќата Ле Мојн. Кон крајот на 17 век, францускиот крал Луј XIV ги испратил браќата Пјер и Жан-Батист Ле Мојн за да ја одбранат од британска колонизација територијата на ''Луизијана'', која ги вклучувала денешните американски држави Алабама, Мисисипи, Луизијана и дел од источен Тексас.
Тие, вечерта на 2 март 1699 година, со својата експедиција навлегле во устието на реката Мисисипи. Продолжиле 97 км по течението на реката до местото каде што денес се наоѓа Њу Орлеанс и направиле камп. Тоа се случило на 3 март 1699 година, ден во кој се паѓал празникот Марди Гра, па во чест на овој празник, Ибервил го нарекол местото ''Марди Гра''''Пункт'' (француски: „''Point du Mardi Gras''“) и ја именувал притоката која се наоѓала во близина како Бају Марди Гра. Жан-Батист во 1702 ја основал населбата Мобил (во денешна Алабама) и тоа бил првиот главен град на француската Луизијана. Во 1703 година, француските доселеници во Мобил ја започнале традицијата на организирано прославување на Марди Гра во Соединетите Американски Држави. Првото неформално Мистично друштво, било формирано во Мобил во 1711 година. Во 1720 година, Билокси станал главен град на Луизијана.
Во 1723 година, главниот град на Луизијана бил преместен во Њу Орлеанс, кој пак бил основан во 1718 година. Првата парада на Марди Гра во Њу Орлеанс се одржала во 1837 година. Традицијата во Њу Орлеанс се проширила до тој степен што таа станала синоним за градот во перцепцијата на народот и била прифатена од жителите на Њу Орлеанс без разлика на народноста или религијата. На Денот на Марди Гра, вторникот пред Пепеласта среда (Чиста среда), завршува сезоната на паради и прослави со одржување на Собирот на дворјаните (меѓу народот познат како Рекс бал (Кралски бал)). Марди гра се прославува и во другите градови долж брегот на Мексиканскиот Залив кои порано биле француски колонии: Пенсакола ; Галвстон, Лејк Чарлс и Лафајет; и на север до Начез и Александрија.
Во 1867 година е снимена прославата на Марди Гра во Галвстон (ова е првата снимена прослава), во која се снимени балот под маски во Тарнер Хол и театарската изведба на Шекспировата драма „Кралот Хенри IV“ со Алван Рид како Фалстаф.
Во областа на Сент Луис, основан во 1764 година, е домаќин на втората по големина прослава на Марди Гра во САД. Прославата се одржува во поранешната француска колонијална населба Солард и привлекува стотици илјади луѓе од целата земја. Иако градот е основан во 1764 година, прославата на Марди гра во Сент Луис датира од 1980-тите. Прославата во градот започнува на „12-та ноќ“ по Божик, т.е. на Водици, а завршува на Мрсен вторник. За време на фестивалот има многу паради во кои се истакнува богатото француско католичко наследство на градот.
2.2 Чешка
Во Чешка традиционално се прославува Марди Гра, и таму се нарекува Масопуст. Има прослави на многу места, и во Прага но традиционално се одржувала во селата како Старе Хари, каде што тамошните поворки од врата до врата се најдоа на списокот на светско нематеријално културно наследство на УНЕСКО.
2.3 Германија
Прославата на истиот ден во Германија има различни термини, како што се Мрсен четврток (гер:''Schmutziger Donnerstag),'' Дебел четврток (''Fetter Donnerstag)'', Бесмислен четврток (''Unsinniger Donnerstag)'', Пост од жени (''Weiberfastnacht)'', Мрсен ден (''Greesentag)'' и други, и честопати се само еден дел од целиот карневалски настан кој трае една или две недели пред Чиста среда, а се викаат Карневал, Фашинг или Фастнахт, во зависност од регионот. Во стандардниот германски, ''шмуциг'' значи „валкан“, но во алеманските дијалекти ''schmotzig'' значи „сало“ или „дебело“; „Мрсен четврток“, бидејќи тогаш се јаделе преостанатите зимски резерви од свинска маст и путер, пред почетокот на постот. ''Fastnacht'' значи „Ноќ на пост“, но сите три термини се однесуваат на целиот период додека трае карневалот. Традиционално карневалот започнува на 11 ноември во 11:11 часот (11/11 11:11).
2.4 Италија
Во Италија Марди Гра се нарекува Мрсен вторник (Martedì Grasso). Тоа е главниот ден на карневалот заедно со претходниот четврток, наречен Мрсен четврток (Giovedí Grasso), кога и почнува прославата. Најпознатите карневали во северна Италија се во Венеција, Виареџо и Ивреа. Во Ивреа се одржува „Борбата со портокали“ која потекнува од средновековните времиња.
2.5 Шведска
Во Шведска прославата се нарекува Мрсен вторник (Fettisdagen), кога се јаде семла. Името доаѓа од зборовите „фет“ (маст) и „тисдаг“ (вторник).
3 Костими и маски
При Марди Гра прославите и парадите, учесниците скоро секогаш користат маски и костими, а најпопуларните славски бои се виолетова, зелена и златна. Во Њу Орлеанс, често се користат костими на самовили, животни, митолошки ликови или разни средновековни носии како и кловнови и Индијанци (домородни Американци). Костимите од поново време се едноставни креации од обоени пердуви и наметки. Според венецијанската традиција исто така почнале да се користат и златни маски како вообичаени костими.
4 Поврзано
* Карнавал де Понсе
* Мрсен четврток, сличен традиционален христијански празник поврзан со прославата на карневалот.
* Масленица
* Чист вторник
* Тримери
* Струмички карневал