procesaur/Wiki.mk huggingface dataset:
Солун Георгиев

Солун Георгиев (Влахи, Пиринска Македонија, 1909 - 1948) - македонски борец за обединета и независна Македонија.
1 Животопис
Георгиев е роден во 1909 година, во селото Влахи, Пиринска Македонија, каде што се родени и други македонски патриотски дејци, како Јане Сандански. Според сведоштвото на Крум Монев, Георгиев бил еден од најдоверливите и најпосветените јатаци на нелеганата чета на Герасим Тодоров. Особено, според Монев, Георгиев е:Македонец до фанатизам!
Георгиев бил мачен и испитуван во селското училиште на Влахи од страна бугарските власти. Тој бил убиен во 1948 година, без судење или казна, на најсуров начин.
2 Наводи
Проект Веста

Проектот Веста ― непрофитабилно промовирање на забрзано атмосферско влијание на вулканскиот оливин како стратегија за повлекување клима со цел да се фати јаглеродот примен во светските океани. Седиштето на организацијата е во Сан Франциско и е основано во 2019 година. Тие се насочени на зголемување на обемот и квалитетот на научните докази кои стојат зад забрзаното атмосферско дејство, со цел да се направи тоа економски исплатлива можност за отстранување на јаглерод во атмосферата. Веста тврди дека нивната цел е 10 долари по тон за постигнување економска одржливост, но некои критичари не сметаат дека ова е остварливо. Извршниот директор Том Грин тврди „Ако го шириме оливинот над 2% од светското море во светот, тогаш тоа ќе биде доволно за да се соберат 100% од човечките емисии“. За да промовираат понатамошно усвојување на технологијата, тие ја објавуваат целата своја наука и методи со отворен извор.
Постапката на Проектот Веста ги имитира природните постапки на атмосферски влијанија за да го преобрази оливинот во силикати и други стабилни хемикалии, како калциум карбонат кој се таложи до дното на океаните, бидејќи морскиот живот ја троши хемикалијата што природно се појавува и умира (видете гаглерод во циклусот на вода за повеќе информации). Брановитото дејство на плажите на кршен оливин овозможува побрзо атмосферски влијанија отколку другите природни наслаги на оливин, кои примаат само ограничени количини на јаглерод диоксид. Веста во мај 2020 година објавила дека започнале контролирани испитувања на пристапот во две приватни плажи на Карибите и бараат други места за испитување. Опитот бил финансиран од мешавина на општо финансирање, грантови и кредити за фаќање на јаглерод од компании како Stripe кои купиле 3.333 тони запленување јаглерод за 75 долари по тон. Како дел од почетните опити, тие следат дали пристапот ослободува отрови од оливинот, како што е биорасположивиот никел, во високи концентрации во вода.
Мраз и небо

''Мраз и небо'' (|La Glace et le ciel, исто така познат како ''Антарктик: Мраз и небо'') ― француски документарен филм во 2015 година во режија на Лук Жаке за делото на Клод Лориус, кој започнал да го проучува мразот на Антарктикот во 1957 година и, во 1965 година, бил првиот научник што се грижел за глобалното затоплување. Филмот бил избран за затворање на Канскиот филмски фестивал во 2015 година.
Киријак Држилович

Киријак Држилович (Неделко Држиловски; почеток на 19 век во , Негушко — околу 1877 година во ) ― печатар и деец.
1 Животопис
Учествувал во грчкото национално ослободително движење од 1821 до 1829 година. По ослободувањето на Грција од османлиското владеење, извесно време живеел и работел во Атина. Кон средината на 19 век, дошол во Солун. Иако таму отворил грчка печатница, во неа главно печател словенски книги со кирилични букви. Кон печатницата наскоро отворил и книжарница, каде што претежно ги пласирал книгите отпечатени во неговата печатница. Во 1851 година, печатницата на браќата Држилови со грчки букви и со македонски јазик ги печател во Солун „''Канонаме за селата битолски''“, а во 1852 година „''Неделно евангелие''“ (Кониковско евангелие) од Павел Божигропски (Солон, Стампа Кирјакова Дарзилен, 1852).
Бил во блиски односи со Партенија Зографски, Димитар Миладинов, Стефан Верковиќ, Венијамин Мачуковски, Димитар Македонски, соработувал со Георги Раковски и со неговиот весник „''Дунавски лебед''“. Исто така се грижел и за распростанувањето на цариградскиот весник „''Македонија''“ во Солун и околината, на ениџе-вардарски дијалект.
Двојазичната печатница работела до 1860 година, кога по наговор од грчките првенци во Солун и од воденскиот митрополит, била затворена од солунскиот валија Хусни-паша. Учествувал во преордбенските антипатријаршиски борби за своја црква, јазик и училиште и учествува во конституирањето на солунската црковно-училишна општина. Тој е помал брат на Константин Држилович.
2 Поврзано
* Константин Држилович
* Павел Божигропски
3 Наводи
Борба (весник)

Борба е прв весник, орган на македонската емиграција во САД (Чикаго, 1902 година).
Излегувал двапати месечно и се испечатиле вкупно 15 броеви. Првиот број излегол на 15 октомври, 1902 година. Целта на весникот била да се создаде македонски комитет во емиграција и да му помогне на македонското ослободително дело. Весникот се застапувал за автономна Македoнија со паролата: ''Македонија на Македонците''. Редакцискиот колегиум го воделе Марко П. Калаудов и Спас Шумков.
1 Наводи
Национален парк Словински

Националниот парк Словински (|Słowiński Park Narodowy) е национален парк во Поморското војводство, северна Полска. Сместено е на балтичкиот брег, помеѓу Леба и Рови. Северната граница на паркот се состои од 32,5 километри на крајбрежјето.
1 Историја
Првобитната идеја за создавање на резерват се појавила во 1946 година, на конференција во Леба со научници од Познањ и Гдањск. Паркот, сепак, бил создаден 21 година подоцна, во 1967 година, на површина од 180,69 км<sup>2</sup>. Денес е малку поголем, опфаќа 186,18 км<sup>2</sup>, од кои 102,13 км<sup>2</sup> се водени површини, а 45,99 км<sup>2</sup> се шуми. Строго зачуваната зона опфаќа 56,19 км<sup>2</sup>. Во 1977 година УНЕСКО го назначи паркот за биосферен резерват според неговата Програма за човекот и биосферата (MaB). Мочуриштата Словински биле означени како рамсарски места во 1995 година.
Паркот е именуван по словенските (подоцна германизирани) луѓе познати како Словинци (|Słowińcy), кои порано живееле во оваа мочурлива, недостапна област на работ на езерото Леба. Во селото Клуки има музеј на отворено и претставува аспекти од поранешниот живот и култура на овој народ.
2 Географија
Во минатото, областа на паркот била залив на Балтичко Море. Активноста на морето, сепак, создала песочни дини кои со текот на времето го одделиле заливот од Балтичко Море. Додека брановите и ветерот носат песок во внатрешноста, дините полека се движат, со брзина од 3 до 10 метри годишно. Некои дини се доста високи - до 30 метри. Највисокиот врв на паркот &ndash; Ровокол (115 метри надморска височина) &ndash; исто така е одлична точка за набудување. „Движечките дини“ се сметаат за чудо на природата на европско ниво.
Водите, кои зафаќаат 55% од површината на паркот, се составени од езера - Лебско (71,40 км<sup>2</sup>, максимална длабочина 6,3 метри), Гардно (24,68 км<sup>2</sup>, максимална длабочина 2,6 метри) и Долги Виелки (1,46 км<sup>2</sup>, со максимална длабочина 2,9 метри). И езерото Лебско и Гардно претходно биле заливи. Исто така, има седум реки кои го преминуваат паркот, а најголеми се Леба и Лупава.
Шумите во паркот се главно од борови. Овие дрвја зафаќаат 80% од пошумените области, исто така има и тресетни блата од неколку видови. Од животните, најбројни се птиците со 257 видови. Ова е затоа што паркот се наоѓа на патеката на преселба на птиците. Тие овде се чувствуваат безбедно затоа што човечките активности се ограничени. Најинтересните видови се: белоопашест орел, орел був, врана, лебед и разни видови на патки. Меѓу цицачите има елени, диви свињи и зајаци.
3 Туристички погодности
Има околу 140 километри туристички патеки за пешачење. Покрај езерата се наоѓаат кули за набудување, а покрај патеките може да се најдат клупи и места за одмор. Околу паркот има многу места за паркирање, како и хотели и места за камп, особено во Леба.
4 Галерија
Феудална кула (Струмица)

Феудална кула – средновековна одбранбена кула во градот Струмица.
Феудалната кула се наоѓа на ул. Охридска и е единствен објект од ваков вид во Струмичко. Основата е квадратна со димензии 6,9 х 9м. Изработена е од квалитетен делкан бигор. Поседува подрум, приземје и три ката. Меѓукатната конструкција е дрвена, од која на северната и источната страна на третиот кат еркерно се испуштени дрвени чардаци. Градена е најверојатно во турскиот период и служела за живеење и одбрана.
Бугарска офанзива во Тиквешијата

Бугарска офанзива во Тиквешијата (7 јуни до 16 јуни, 1943 година) ― една од повеќето офанзиви на бугарската војска и полиција.
Формирањето и активноста на македонските партизански одреди, ''„Сава Михајлов“'' и ''„Добри Даскалов“'' на тиквешко-гевгелискиот терен ги принудиле бугарските власти да преземат офанзива за нивно уништување. Офанзивата започнала на 7 јуни, а траела до 16 јуни, 1943 година, како составен дел на пошироката офанзива на битолското подрачје. Со неа раководел бугарскиот полковник Љубен Апостолов, командант на Педесет и шестиот бугарски полк во Македонија и Шестиот бугарски полк во Македонија, а учествувале и следните бугарски единици: Петнаесетта дивизија, Четиринаесеттиот полк, Четиринаесеттата дивизија и единиците на полициските сили распоредени во Прилеп, Неготино, Кавадарци и Велес, како и сепијално формирана полициски одред испратен од Скопје.
0.1 Битки
Во текот на офанзивата партизанските одреди и бугарските сили имале судири на следните места: Дрен (9 јуни), Никодин (10 јуни), Фариш и патот Градско-Прилеп (11-12 јуни). Бугарската војска извршила неколку стрелања врз месното население од кои најмасовно било стрелањето на младинците од Ваташа, кај Кавадарци. Офанзивата завршила со блокада на Кавадарци и Неготино. И покрај загубите, партизанските одреди успеале да се повлечат на планината Кожуф.
1 Наводи
Санде Алексовски

Санде Димчев Алексовски ( во — во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
1 Животопис
Израснал во сиромашно печалбарско семејство. По професија бил слаткар. За време на фашистичката окупација на Македонија, бил принуден да работи како градежен работник во Булчица, близу Пешкопеја. Таму, меѓу своите другари ги пропагирал идеите на народно-ослободителното движење. Поради тоа бил принуден да ја напушти Албанија, и се населил во Скопје. Со капитулацијата на Царството Бугарија, при земање на оружје и муниција од опустошените касарни, бил ранет во рамото. Пред конечниот напад на Скопје, иако уште сосема не бил излечен, стапил во Дванаесеттата македонска ударна бригада и во состав на истата зел учество во уличните борби за ослободувањето на градот Скопје. Храбро загинал, на 12 ноември 1944 година, кај Камениот мост.
2 Наводи
Благоја Ангелковски

Благоја Мицев Ангелковски ( во — во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
1 Животопис
Произлегува од сиромашно селско семејство. Откако го завршил основното училиште се занимавал со земјоделство и сточарство. Во септември 1944 година и се приклучил на Шеснаесеттата македонска ударна бригада на теренот на Скопска Црна Гора. бил определен во баталјонот што се борел против добро вооружените балистички банди во Качаничката Клисура. Иако бил млад борец брзо се пројавил со својата храброст. Во едно од завршните борби со кои бил оневозможен продорот на балистите во Скопска Црна Гора, на 8 ноември 1944 година, тој храбро загинал кај Бањани. Бил пренесен и закопан во родното село Булачани.
2 Наводи
Василко Андоновски

Василко Стојанов Андоновски ( во — во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
1 Животопис
Произлегува од сиромашно селско семејство. Меѓутоа, бидејки немале земја, бил принуден да работи како општ работник. Од семејството на овој борец излегле повеќемина партизани. Со нетрпение очекувал да стапи во редовите на НОВ. Таа желба му се исполнила на 12 март 1944 година, кога стапил во борбените редови на Третата македонска ударна бригада. Во состав на истата учествувал во славните борби кај Табановце, Лојане, Пробиштип, на Велешкиот терен и на многу други места. Во сите борби се пројавувал како примерен борец. Загинал на 20 октомври 1944 година во крвавата борба против балистите и Германците на реката Треска. Посмртните останки на овој храбар борец, биле погребани во родното село Војник.
2 Наводи
Ангелко Арсовски

Ангелко Киров Арсовски ( во — во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
1 Животопис
По завршувањето на основното училиште, го изучувал шивачкиот занает. Речиси веднаш откако станал шивач му се приклучил на напредното работничко движење. Се зачленил во УРСовите синдикати. Како таков земал активно учество во работничкото движење пред Втората светска војна. Редовно учествувал во штрајковите и другите акции што ги организирала КПЈ преку синдикатите. По окупацијата на земјата продолжил да се занимава со револуционерна дејност, особено во придобивање на работничката младина за целите и идеите на НОВ. Во почетокот на октомври 1944 година стапил во Шеснаесеттата македонска ударна бригада. Во состав на истата, учествувал во сите борби што биле водени во Скопска Црна Гора и Качаничката Клисура. Во една од тие борби, против Германците и балистичките банди, на 6 ноември 1944 година храбро загинал кај Бањани - Горни Забел. Посмртните останки му биле пренесени во семејната гробница, во скопските гробишта во Бутел.
2 Наводи
Младен Арсов

Младен Спасов Арсов ( во — во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
1 Животопис
Основно училиште заврши во родниот град, а потоа станал општ работник. Во периодот на фашистичката окупација на Македонија сесрдно се залагал да и помага на народно-ослободителната борба, работејќи во заднината. Се истакнувал како активен учесник и организатор во собирните акции на материјална помош, како и во префрлањето на собраните материјали до партизанските единици. Непосредно пред ослободувањето на Скопје, станал член на месната стража што ги исполнувала задачите поставувани од новоформираниот народно-ослободителен одбор на Скопје. На 13 ноември 1944 година, кога се воделе борбите за ослободување на Скопје, се наоѓал на својата должност и како курир и извидувач известувал за тоа каде се наоѓаат утврдените Германци и другите непријатели. При вршењето на таа должност паднал покосен од фашистички рафал, бил закопан на градските гробишта во Бутел.
2 Наводи
Драгољуб Анчевски

Драгољуб Лазаров Анчевски ( во — во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
1 Животопис
Живеел во Ново Маало. По завршувањето на основното училиште го изучил кројачкиот занает и станал квалификуван работник. На 27 август 1944 година, стапил во редовите на Скопскиот партизански одред на Китка, а подоцна во Дванаесеттата македонска ударна бригада, бил борец во Првиот баталјон. Во состав на Скопскиот nартизански одред учествувал во неколку борби, а особено во организирањето на народот за престојната борба. Во борбите против балистите секогаш се истакнувал со храброст. Во една од нив кај месноста Бел Камен, на падините на Водно, храбро загинал непосредно пред ослободувањето на Скопје. По ослободувањето на градот, посмртните останки му биле погребани на скопските гробишта.
2 Наводи
Александар Арсовски

Александар Николов Арсовски ( во — во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
1 Животопис
Израснал во сиромашно селско семејство. Се занимавал со земјоделство, а повремено заминувал и на печалба. По успешната борба на кумановскиот одред против бандите на Дража Михајловиќ, во јануари 1944 година, стапил во партизанските единици. Првата негова борба била водена против бугарската фашистичка полиција кај Пелинце. Во истата се истакнал со храброст. Сам успеал да зароби неколку бугарски полицајци. Во редовите на Третата македонска ударна бригада се наоѓал од првите денови на нејзиното формирање. Учествувал во сите борби на оваа бригада и редовно се пројавувал како бестрашен борец. Тоа придонело да биде поставен за десетар, а подоцна и за командир на чета. Бил многу сакан раководител и почитуван соборец. Посебно се истакнал во борбите кај Страцин, Ристовац, Кратово, Свети Николе и други места. Храбро загинал во жестоката борба против балистите и Германците на реката Треска наидувајќи на непријателска заседа, во октомври 1944 година.
2 Наводи
Миле Арсовски

Миле Рафев Арсовски ( во — во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
1 Животопис
По завршувањето на основното училиште работел во железничката ложилница. Уште како младинец се поврзал со припадниците на народно-ослободителното движење. Поради пројавената активност, бугарската фашистичка полиција го затворила. Но, и покрај ѕверското мачење не предал никого. Речиси веднаш по формирањето на Дванаесеттата македонска ударна бригада, ѝ се приклучил на Китка. Бил борец во втората чета на Вториот баталјон. Мошне се истакнал во борбите против балистите, како бестрашен борец, по што набргу станал пушкомитралезец. Бил особено сакан и почитуван меѓу соборците, кои му го дале прекарот ''Мацан''. Со својата бригада активно учествувал во борбите на Китка, Водно, на реката Треска, како и во многу други оружени акции. Тој е меѓу првите борци кои навлегле во улиците на Скопје. Храбро се борел со соборците за уништување на отпорот, што Германците го давале од поголем број објекти во градот. Но, при нападот на женската гимназија бил смртоносно погоден. Бил закопан во Скопје.
2 Наводи
Ацо Ацев

Ацо Георгиев Ацев ( во — во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОБ.
1 Животопис
Уште пред Втората светска војка, тој се имал доселено во Скопје, каде работел како бифеџија. За време на окупацијата, тој активно ја помагал народно-ослободителната борба. Покрај извршувањето на поставените задачи, материјално го помагал движењето. Поради пројавената револуционерна активност, во 1943 година, бугарската фашистичка полиција го затворила, а потем го интернирала во селото Кржани, денес во Бугарија, во . Во интернација останал 6 месеци, а потоа бил префрлен во затворот во Скопје, каде го задржале само еден месец. По излегувањето од затворот, веднаш заминал на Китка и се приклучил на Дванаесеттата македонска ударна бригада. Во состав на истата, тој учествувал во сите борби што ги водела оваа единица. Во борбите за ослободувањето на Скопје, на 13 ноември 1944 година, бил ранет за време на уличните борби. Од последиците во затворот како и од раната, починал на 24 јануари 1945 година. Бил погребан на скопските гробишта во Бутел.
2 Наводи
Томе Бабамовски

Томе Бабамовски ( во — во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
1 Животопис
Произлегува од сиромашно семејство. По завршувањето на основното училиште поради лошите материјални услови, не можел да го продолжи своето образование. Работел како општ работник. Окупацијата на Македонија го затекнала мошне млад. Тоа не му попречило да се вклучи во народно-ослободителното движење и да учествува во акциите за собирање и испраќање материјална помош на партизанските единици. Подоцна стапил во борбените редови на Дванаесеттата македонска ударна бригада и како борец на Вториот баталјон учествувал во сите борби. Особено се истакнал во ликвидирањето на балистичките банди, што дејствувале во близината на Скопје. На 13 ноември 1944 година, учествувал во борбите за ослободување на Скопје. Директно учествувал во ликвидирањето на германското упориште кај францускиот конзулат. При заземањето на тоа непријателско упориште, храбро загинал и овој млад партизан.
2 Наводи
Томе Арсовски (партизан)

Томе Данев Арсовски ( во — во близина на ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
1 Животопис
Произлегува од работничко сиромашно семејство. Го изучил шивачкиот занает во Скопје. Уште во раната младост, ја почувствувал капиталистичката експлоатација и се определил за револуционерната борба на работничката класа. Во 1939 година се вклучил во УРСовиот синдикат и станал еден од најактивните негови членови. Учествувал во многубројните тарифни и штрајкувачки акции што ги организирала синдикалната организација во периодот 1939-1941 година. Во време кога Македонија била окупирана од фашистичките окупатори, се приклучил во народно-ослободителното движење. Активно учествувал во собирање помош за НОВ, растурање летоци и друг пропаганден материјал против окупаторот. Неуморно работел на организирање младината и извршување разни други задачи кои му ги поставувала организација. Како член на КПЈ, во која бил примен во 1943 година, учествувал во организирано испраќање на нови борци во единиците на НОВ, а по одлука на партиската организација, во април 1944 година, и самиот и се приклучил на Третата македонска ударна бригада. Учествувал во повеќе борби на Бригадата. Се истакнувал со својата храброст. За време на Мајската офанзива, на 25 мај 1944 година, храбро загинал во борба против бугарскиот фашистички окупатор.
2 Наводи
Ана Чоловиќ Лешоска

Ана Чоловиќ Лешоска (родена околу 1979 г.) — македонски биолог, кој од 2011 година води кампања против изградба на брани за производство на хидроелектрична енергија во Националниот парк Маврово, со цел да се заштитат загрозените видови, вклучително и балканскиот рис. Ова довело до повлекување на заемите од Светска банка и Европската банка за обнова и развој (ЕБОР), убедувајќи ја Владата на Македонија да ја прекине понатамошната работа на браните во националниот парк. Како признание за нејзините напори, таа во април 2019 година била една од шесте екологисти на кои им била доделена еколошката награда Голдман .
Лешоска, биолог, слушнала за плановите за создавање на хидроелектрични централи во Маврово во 2010 година. Тие ја вклучувале браната Бошков Мост висока 33 метри и браната Луково Поле висока 70 метри. Како извршна директорка на „Еко-свест“, македонски центар за истражување на животната средина, во соработка со други невладини организации и активисти, таа ја започнала кампањата „Спаси го Маврово“. Во ноември 2011 година, таа поднелажалба до Европската банка за обнова и развој, објаснувајќи дека тие одобриле заем за проектот Бошков Мост без да ја спроведат потребната проценка на биоразновидноста. Таа ги охрабрила амбасадорите на земјите со претставници на одборот на ЕБОР да се заложат за крај на финансирањето. Петицијата што ја започнала со барање Владата, ЕРБД и Светската банка да ги затворат проектите била поддржана од скоро 100.000 потписи.
Во 2013 година, таа поднела жалба до Бернската конвенција за зачувување на европскиот див свет и природните живеалишта, со објаснување дека проектот за хидроенергија Бошков Мост „може да има решавачко негативно влијание врз рисот“. Во декември 2015 година, Бернската конвенција им наредила на ЕРБД и Светска банка да го прекинат финансирањето бидејќи проектот може да има „решително негативно влијание врз рисот“.
Светска банка веднаш го повлекла финансирањето и наредниот мај, судска одлука за поништување на еколошката дозвола за проектот „Бошков мост“. Во јануари 2017 година, ЕБОР го откажала финансирањето.
Како признание за овие достигнувања, во април 2019 година, на Ана Лешоска и била доделена еколошката награда Голдман. Тоа било првпат наградата да биде доделена на лице од Македонија.
Биосферен резерват Вулкан Такана

Биосферен резерват Вулкан Такана (|Reserva de Biosfera Volcán Tacaná) — биосферен резерват на УНЕСКО околу вулканот Такана во Чијапас, Мексико, на границата со Гватемала. Резерватот е основан во 2006 година. Вулканот е дел од вулканскиот лак на Средна Америка (''Нуклео Центроамерикано''). 6.378 хектари од резерватот содржат кревки екосистеми многу богати со дива флора и фауна, а исто така и со културна, научна, економска и биолошка значајност. Неговата богата биоразновидност и висок ендемизам се наоѓаат особено во високогорскиот екосистем и предели и во вулканскиот здание што претставува геофизички одлики со голема научна и естетска вредност. Просечните годишни врнежи може да изнесуваат 2.000 до 5.000 милиметри, како во случајот со Соконуско.
Човечките активности во резерватот вклучуваат одгледување кафе, одгледување цвеќиња, пчеларство, земјоделство и туризам.
1 Еколошки одлики
Резерватот е богат резервоар со ендемски и други видови од централно и јужноамериканско потекло, кои во Мексико се наоѓаат само на овие простори. Топографијата е преполна со екосистеми на зимзелени шуми со средна висина, облачни шуми и борови, дабови и шуми со елки. Тоа е единственото место во земјата каде се претставени два екосистеми: Тропскиот Парамо и Чускеалските екосистеми.
Во биосферниот резерват Volcán Tacana се наоѓаат богати разновидни ендемски видови флора (''Chusquea martinezi'') и фауна (''Cyllopsis'' spp.). ''Limanopoda cinna'', ''Dalla'' sp. ''Lepidoptera-Rhopalocera''). Вклучени меѓу биотата на вулканот се значителен број харизматични или заштитени видови, како што се дрвото Канако (''Chiranthodendron derbianus'') и раскошниот орел сокол (''Spizaetus ornatos''). Постојат безброј видови на орхидеи и бромелијади.
2 Наводи
Ксије Бастида

Ксије Бастида (роденa на 18 април 2002 година) — мексиканско-чилеански климатски активист и член на домородната мексиканска нација Отоми - Толтек. Таа е една од најголемите организатори на Петокот за иднината. Таа е во административниот комитет на Народното движење за климата и поранешен член на Движењето изгрејсонце и Бунт на истребувањето . Таа е ко-основач на иницијативата „Re-Earth“, меѓународна непрофитна организација што е инклузивна „исто како што треба да биде движењето за климата“.
1 Ран живот и образование
Бастида е родена во Атлакомулко, Мексико, од родителите Миндахи и Гењралдин, кои исто така се екологисти и израснати во градот Сан Педро Тултепек во Лерма . Таа е толтек (домородни мексиканци) и ацтек од страната на нејзиниот татко и европски Чилеанец од келтско потекло од нејзината мајка. Бастида во моментов има двојно мексиканско и чилеанско државјанство.
Бастида и нејзиното семејство се преселиле во градот Њујорк откако екстремните поплави го погодиле нивниот роден град Сан Педро Тултепек во 2015 година по три години суша.
Бастида учела на „ The Beacon School“ . Студиите ги започнала на Универзитетот во Пенсилванија во 2020 година.
2 Активизам
Бастида го започнала својот активизам во еколошки клуб. Клубот протестирал во Олбани и пред градското собрание во Њујорк и лобирало за CLCPA [Законот за заштита на климата] и ''Dirty Buildings Bill''). Тогаш слушнала за Грета Тунберг и нејзините климатски удари.
Бастида одржала говор за домородната космологија на 9-от Светски урбан форум на Обединетите нации и била наградена со наградата „Духот на ООН“ во 2018 година.
Бастида го предводела средното училиште, The Beacon School, во првиот голем штрајк за климата во Newујорк на 15 март 2019 година. Таа и Александрија Виласењор официјално ја поздравиле Тунберг по нејзиното пристигнување од Европа со брод во септември 2019 година за да присуствува на Самитот на ОН за климата. Ксије е измислената „американка Грета Тунберг “, но сепак изјавила дека „повикувањето младински активисти како Грета Тунберг на нивната земја го намалува личното искуство и поединечните борби на Грета.''Тинејџер Вог'' направил краток документарец под наслов ''We Rise'' во декември 2019 година. Бастида исто така соработувала со филмот ''насловен како '' истражувајќи како би изгледале идните пејзажи и градски предели во иднина.
Бастида придонела за „ ''Сè што можеме да заштедиме“ ,'' антологија на жени што пишуваат за климатските промени. Таа неодамна зборувала на Лидерскиот самит за клима, организиран од администрацијата на Бајден, држејќи говор со кој ги повикала светските лидери да учествуваат повеќе во активизмот на климата.
Иако не била во можност да гласа во САД, бидејќи не е американска државјанка, Бастида посочи лаподдршка на сенаторот од Масачусетс, Елизабет Ворен, на претседателските избори во 2020 година, иако ја нагласила двопартизацијата на климатското движење.
3 Филмографија
*''We Rise'' (2019)
*''imagine the future'' (2020)
Сиера Мадре дел Сур

Сиера Мадре дел Сур — планински венец во јужниот дел на Мексико, кој се протега на 1.000 километри од јужниот дел на Мичоакан источно преку Гереро, до провлакот Тевантепек во источна Оахака.
1 Географија
Сиера Мадре дел Сур се приклучува на Трансверзалата Еје Волканико (Трансмексикански вулкански појас) од централно Мексико во северна Оахака, но е одделена од овој опсег на запад со долината на Рио Балсас и нејзината притока Рио Тепалкатепец.
Највисоката точка на планините е Серо Нубе, 3.720 метри, во јужниот дел на Оахака, и само еден голем автопат го преминува опсегот помеѓу Акапулко и Град Мексико.
Иако се одделени од главниот дел на Сиера Мадре дел Сур со длабокиот кањон на долниот дел на Рио Балсас, планините на јужниот дел на Мичоакан околу Колкоман обично се сметаат за дел од Сиера Мадре дел Сур.
2 Екологија
Опсегот е забележан по многу високиот биоразновидност и големиот број ендемски видови.
Екорегионот на борови и дабови шуми Сиера Мадре дел Сур ги зафаќа повисоките опсези на опсегот. Овие шуми се дел од ланецот мезоамерикански борови дабови шуми кои се протегаат од Југозападен Соединетите Држави до Костарика долж американската Кордиљера.
Пониските височини на опсегот се опфатени со тропски суви шуми, екорегиони во тропските и суптропските суви широколисни шуми Биом. Сувите шуми во Халиско го заземаат западниот крај на падината на тихоокеанскиот венец. Јужните тихоокеански суви шуми зафаќаат поголем дел од тихоокеанската падина на опсегот, од Мичоакан на запад преку Гереро и Оахака. Во сливот на реката Балсас, северно од Сиера, се наоѓаат сувите шуми на Балсас.
Росано Ерколини

Росано Ерколини е италијански наставник и основен екологист од Тоскана. Тој бил награден со Голдман еколошка награда во 2013 година, особено за неговите напори за информирање на јавноста за здравствените и еколошките ризици од согорување и за неговото залагање за принципите на нула отпад.
Педро Арохо-Агудо

Педро Арохо-Агудо е шпански физичар, економист, екологист и професор на Универзитетот во Сарагоса. Тој бил награден со Голдман еколошка награда во 2003 година, за неговиот придонес кон зачувување на водата. Тој бил ставен за Специјален известувач на Обединетите нации за човекови права на безбедна вода за пиење и канализација во октомври 2020 година.
Клер Новијан

Клер Новијан (родена на 19 март 1974 година) е француски активист за животна средина, новинар, телевизиски продуцент, филмски режисер и лидер на организацијата.
Новијан е родена во Бордо. По новинарската кариера, таа на крајот се вклучила во застапување за заштита на океанот и морскиот живот. Таа била наградена со во 2012 година. Таа ја добила наградата за животна средина Голдман во 2018 година, и била втората француска личност што ја добила оваа награда (по биологот Christine Jean во 1992 година).
Палома Коста

Палома Коста Оливеира — бразилски студент по право, социоекологист, активист за велосипедизам, едукатор за клима и младински мобилизатор. Таа е една од седумте млади водачи за климата (на возраст од 18-28 години) назначена од генералниот секретар на Обединетите нации Антонио Гутереш во Младинска советодавна за глобална акција за справување со климатската криза и спречување на климатските промени.
1 Активизам
Во 2019 година, заедно со активистката Грета Тунберг, Палома одржала говор на отворањето на Самитот за климатска акција, во Њујорк. Говорот предизвикал критика на нејзината изјава дека „''Не ни требаат молитви, ни треба акција''“, што за некои било сфатено како нерелигиозно. „''Мојата поента''“, појасни таа, „''беше дека е безвредно да се објавува #prayforamazonia на Твитер, додека не престанува да јаде месо што доаѓа од уништување на шумите''“. Коста се чувствувала позитивно во врска со искуството, но генерално разочарана: „''Едноставно има посветеност ... ништо навистина не ми го допре срцето''“. Таа објавила дека разговарала кратко со Ангела Меркел и Мишел Башелет, додека ниеден претставник од администрацијата на нејзината земја не би бил подготвен да ја покани на разговор.
Во едно интервју, Коста изјавила дека не би работела „за сите пари на светот“ за компанија што го олеснува уништувањето на шумите во Амазонија. Покрај тоа, таа одлучила да престане да јаде месо веднаш штом дознала за односот помеѓу синџирот на снабдување со говедско месо и уништувањето на шумите. Таа исто така вели дека користи велосипед за секојдневно патување секогаш кога може, како и да оди понекогаш на забави.
Коста е поранешна студентка за размена на чилеанскиот универзитет и била практикант во Врховниот суд на Чиле. Таа е поврзана со , организација предводена од младите , проект Ciclimáticos, кого го основале и #FreeTheFuture.
Договор од Есказу

Регионален договор за пристап до информации, учество на јавноста и правда во еколошки прашања во Латинска Америка и Карибите, попознат како Договор од Есказу (|Acuerdo de Escazú) — меѓународен договор потпишан од 24 народи од Латинска Америка и Карибите во врска со правата за пристап до информации за животната средина, учеството на јавноста во донесувањето одлуки за животната средина, еколошката правда и здравата и одржлива околина за сегашните и идните генерации Договорот е отворен за 33 земји во Латинска Америка и Карибите. Од 24 потписници, тој е ратификуван од дванаесет: Антигва и Барбуда, Аргентина, Боливија, Еквадор, Гвајана, Мексико, Никарагва, Панама, Свети Винсент и Гренадини, Сент Китс и Невис, Сент Лусија и Уругвај.
Договорот потекнува од Конференцијата на Обединетите нации за одржлив развој во 2012 година и е единствениот обврзувачки договор кој бил усвоен како резултат на конференцијата. Нацртан е меѓу 2015 и 2018 година и усвоен во Есказу, Костарика на 4 март 2018 година. Договорот бил потпишан на 27 септември 2018 година и остана отворен за потпис до 26 септември 2020 година. За влегувањето во сила на договорот биле потребни единаесет ратификации, што било постигнато на 22 јануари 2021 година со пристапувањето на Мексико и Аргентина. Договорот стапил на сила на 22 април 2021 година.
Договорот е првиот меѓународен договор во Латинска Америка и Карибите во врска со животната средина, и првиот во светот што вклучува одредби за правата на заштитниците на животната средина. Договорот ги зајакнува врските помеѓу човековите права и заштитата на животната средина со наметнување барања на земјите-членки во врска со правата на бранителите на животната средина. Договорот има за цел да обезбеди целосен пристап до јавноста до информации за животната средина, донесување на одлуки за животната средина и правна заштита и прибегнување кон еколошки прашања. Исто така, го признава правото на сегашните и идните генерации на здрава животна средина и одржлив развој.
1 Партии и потписници
Член, Датум на потпис, Датум на ратификација
Индиски броеви

Индиските броеви, познати и како деваганарски броеви ― знаците што се користат за пишување на броеви во деваганарското писмо, преовладувачкото писмо во Индија. Тие се користат за пишување на десетични броеви, наместо на западноарапските броеви.
1 Табела
Современдеванагарски, Западноарапски, Зборови за кардиналниот број,
Санскритски(основен збор), Хиндиски, Маратски, Конкански
०, 0, шунја (शून्य), शून्य (шунја), शून्य (шунја), शून्य (шунја'')''
१, 1, ек (एक), एक (ек), एक (ек), एक (ек)
२, 2, дви (द्वि), दो (до), दोन (дон), दोन (дон)
३, 3, џри (त्रि), तीन (тин), तीन (тин), तीन (тин)
४, 4, чатур (चतुर्), चार (чар), चार (чар), चार (чар)
५, 5, панч (पञ्च), पॉंच (понч), पाच (пац), पांच (панч)
६, 6, шат (षट्), छह (че), सहा (саха), स (с)
७, 7, сапт (सप्त), सात (сат), सात (сат), सात (сат)
८, 8, ашт (अष्ट), आठ (ат), आठ (ат), आठ (ат)
९, 9, нав (नव), नौ (но), नऊ (нау), णव (анев)
Санскрит е антички индиски јазик. Зборот шунја за нула бил преведен на арапски како „صفر“ сифр, што значи „ништо“ што станал израз „нула“ на многу европски јазици од средновековниот латински, зефирум (la-x-medieval).
2 Варијанти
Облиците на деваганарските цифри може да варираат во зависност од географската област.
१, заеднички, непалски, 1
५, маратска (мумбајска) варијанта, калкутска варијанта, 5
८, маратска (мумбајска) варијанта, калкутска варијанта, 8
९, заеднички, непалски, 9
3 Поврзано
* Индиски броен систем
4 Наводи
; Белешки 
; Извори
*
Лили Плат

Лили Плат (родена 2008 година) — холандска екологистка родена во Британија. Плат е позната по по мирните штрајкови преку кои ги искажува еколошките проблеми. Таа е глобален амбасадор на YouthMundus, Earth.org, и WODI; младински амбасадор во коалицијата за загадување на пластика и Колку Глобално; и амбасадор на деца за Светскиот ден на чистење. Плат првично станала вирална на социјалните мрежи откако објавила ѓубре од пластика кое го подредило. Со текот на годините таа собрала повеќе од 100.000 парчиња.
Плат е родена во Велика Британија. Нејзиното семејство се преселило во Холандија кога таа имала седум години.
1 Екологизам
Во 2015 година, Плат шетала покрај еден парк во Холандија со нејзиниот дедо кога забележала пластика расфрлана на земја. Одлучила да ги изброи за да вежба холандски јазик. Тие собрале 91 парче пластика во рок од 10 минути. Нејзиниот дедо понатаму и раскажал како ѓубрето завршува како пластична супа. Наведениот инцидент ја предизвикало нејзината иницијатива за заштита на животната средина, и на 7 години, таа започнала со чистење на пластиката и нејзино сортирање. Таа ги објавува на социјалните мрежи за да ја подигне свеста за ова прашање. Со текот на годините, Плат собрала повеќе од 100.000 парчиња ѓубре, почнувајќи од шишиња, пакетчиња цигари, итн. Преку чистење на пластика, Плат го споделува и влијанието на пластиката врз животинскиот свет и екосистемот. Бидејќи станала вирусна, нејзината иницијатива го привлекла меѓународното признание.
Уште од дете, Плат покажувала љубов кон животните, особено оние што се сметале за физички непривлечни. Заради тоа била малтретирана на училиште, а само еден од нејзините врсници покажал интерес за нејзините активности за чистење. Плат потоа се преселила во Кралската школа каде многу нејзини соученици учествувале во нејзините напори за расчистување.
На холандските избори во 2019 година, дедото на Плат гласал во нејзино име, бидејќи се бори за забрана на пластика. Плат снимила видео и ги охрабрила другите да го сторат истото.
Во септември 2019 година, Плат го видела протестот на Грета Тунберг пред шведскиот парламент во врска со спроведувањето на Парискиот договор. Таа била инспирирана и решила да штрајкува исто така. По неколку недели, Грета Тунберг се приклучила на штрајковите на Плат во Холандија, сметајќи дека Холандија била една од најголемите емитувачи на стакленички гасови во Европската Унија. Двете биле поканети во Брисел каде присуствувале на митингот за климата пред Европскиот парламент.
Сиера де ла Лагуна

Сиера де ла Лагуна — планински венец на јужниот крај на полуостровот Долна Калифорнија во Мексико, и е најјужниот опсег на системот на полуостровни опсези.
Сместен е во општината Ла Паз и општината Лос Кабос во јужната држава Долна Калифорнија.
„Сиера де ла Лагуна Хајт Поинт“, на 2.090 матри надморска височина, е највисоката точка на опсегот и во државата Јужна Долна Калифорнија.
1 Екологија
Јужниот врв на полуостровот Долна Калифорнија, вклучително и Сиера де ла Лагуна, порано бил остров во праисторијата. Има карактеристична флора и фауна, со многу афинитети кон Југозападен Мексико. Сиера е дом на многу ендемски видови и подвидови.
Сувиот екорегион со чистели во Сан Лукан се протега од нивото на морето на брегот до 250 метри во надморска височина. Екорегионот на суви шуми во Сиера де ла Лагуна зафаќа понизок дел од опсегот, од 250 до 800 метри во надморска височина.
Над 800 метри надморска височина, сувите шуми преминуваат во екорегионот борови дабови шуми Сиера де ла Лагуна. Составот на борово-дабови шуми варира со висина; дабовите шуми преовладуваат од 800 до 1.200 метри во височина, со дабово-борова шума помеѓу 1.200 до 1.600 метри надморска височина, преминувајќи во борови дабови шуми над 1.600 метри надморска височина. Доминантен бор е локален подвид на мексиканскиот Пинион, ''Pinus cembroides''.
Шумите се експлоатираат комерцијално за дрва, а одгледувањето добиток е честа појава во дабовата шума и зоните на суви шуми.
1.1 Биосферен резерват
УНЕСКО го назначил Сиера де ла Лагуна за глобален биосферен резерват: „Оваа полусушна до умерена подвлажна климатска област претставува многу важни и контрастни екосистеми, вклучувајќи суви зони, маторли, низок листопаден тип на шума, зимзелен даб: ''Quercus devia'' („енцино“) шуми, бор-зимзелен даб мешани шуми и оази со палми и „геривос“ сместени низ галериската шума по долгите речни сливови.“ Биосферниот резерват е воспоставен со претседателски указ на претседателот на Мексико од 6 јуни 1994 година, со кој се назначуваат основната област и тампонските зони.
Основната област е центрирана на дабови-борови шуми со поголема височина, додека преодната област ги вклучува заедниците Тодос Сантос, Ел Пескадеро, Ел Триунфо, Сан Антонио, Сан Бартоло, Буена Виста, Лос Барилс, Лас Куевас, Сантјаго и Мирафлорес.
2 Клима
Климата е под влијание на нејзината надморска височина. На поголема надморска височина, има суптропска висорамнинска клима со ладни температури во текот на целата година и поголеми количини на врнежи.
Амилоид бета

Амилоид бета (Aβ или Abeta) претставуваат пептиди изградени од 36–43 аминокиселини кои се главна компонента на амилоидните плаки во мозокот кај луѓето со Алцхајмерова болест. Овие пептиди се добиваат од амилодна претходничка белковина (APP), под дејство на ензимите бета секретаза и гама секретаза. Aβ молекулите може да агрегираат и да формираат флексибилни растворливи олигомери кои може да постојат во неколку форми.
Биосферен резерват Лос Тукстлас

Биосферен резерват Лос Тукстлас или Биосфера Лос Тукстлас — биосферен резерват сместен во крајбрежните и повисоките височини на Сиера де лос Тукстлас, во Лос Тукстлас од државата Веракрус, во југоисточно Мексико.
1 Екорегион
Областа е забележлива по својата разновидност на растенија и животни. Содржи неотропски екорегион на тропска дождовна шума Сиера де лос Тукстлас, на биом на тропските и суптропските влажни широколисни шуми.
Другите тропски и суптропски влажни широколисни шуми во регионот вклучуваат:
* Влажни шуми во Веракрус
* Влажни шуми Петен – Веракрус
Скорписки Гребен

Шкорписки гребен (|Arrecife Alacranes) — гребен кој опкружува мала група острови во Мексиканскиот Залив крај северниот брег на државата Јукатан, Мексико. Назначен за национален парк, гребенот е дел од архипелагот Кампече и е најголемиот гребен на јужниот дел на Мексиканскиот Залив. Содржи пет главни вегетирани острови: Исла Перес, Исла Десертора, Исла Пајарос, Исла Чика и Исла Дестерада. Исла Перес е единствениот населен остров и има светилник. Гребенот, вклучувајќи ги и островчињата и околните води, е признат како Важна област за птици (ИБА) од страна на BirdLife International затоа што поддржува население од прекрасни фрегата-птици.
1 Историја
Британскиот поштенски пароброд ''Твед'' се заринкал во Арекифе Алакренес во 1847 година, со загуба на 72 животи и товар на жива за време на патувањето од Хавана до Веракрус.
2 Поврзано
* Список на гребени
Биосферен резерват Ла Енкручијада

Биосферен резерват Ла Енкручијада (|Reserva de la Biósfera La Encrucijada) — биосферен резерват на УНЕСКО основан во 2006 година кој се наоѓа во физиографскиот регион на Тихоокеанските крајбрежни низини во Мексико. Зафаќа 144.848 хектари и се протега во текот на шест општини во Коста де Чијапас. Тој е составен од два големи крајбрежни лагунски системи кои одговараат на два основни области, како и широк спектар на природни екосистеми вклучувајќи мангрови, блата и мочуришта, како и делови од тропски сезонски шума, крајбрежните дини и палми.
Единаесет големи реки и нивните притоки влегуваат во овој екосистем формирајќи крајбрежни лагуни каде слатката вода се меша со морска вода и главната активност е риболов со ракчиња. Биоразновидноста и богатството на локалитетот се извонредни и вклучуваат голем број видови на диви животни како јагуари, речни крокодили и алигатори, пајакови мајмуни и повеќе од триста видови птици, од кои сто се миграторни.
Околу 29.300 луѓе живеат во биосферниот резерват и главно се занимаваат со четири економски активности: риболов, земјоделство, сточарство и туризам.
Главните живеалишта и типовите на земјиште покриваат 41.243 хектари мангрови, 16.224 хектари крајбрежна савана, 31.443 хектари од ''попали'' и тулески мочуришта, 741 хектари крајбрежни дини и 7.177 хектари на водни тела. Морската област се протега на над 29.214 хектари и земјоделските и сточарските области зафаќаат 28.816 хектари.
Биосферен резерват Лос Волканес

Биосферен резерват Лос Волканес — босферен резерват на УНЕСКО основан во 2010 година и е сместен во рамките на мексиканскиот вулкански појас во јужно-централниот дел на Мексико. На 171.774,5 хектари резерватот ги опкружува вулканите Попокатепетл и Икстакихуатл и ја означува биогеографската граница помеѓу неарктичкото и неотропското подрачје. Со резерватот управува Националниот парк Изтакихуатл Попекатепетл Зокуипан.
1 Екологија
Надморската височина на Лос Вулканес варира помеѓу 2.589 метри надморска височина и 5.452 метри надморска височина. Постои многу изразен градиент на екосистемот што произлегува од варијациите во надморската височина, што претпочита огромно специфично богатство и присуство на ендемски видови. Нејзините разновидни екосистеми се состојат од бор и света ела (''Abies religiosa'') од бор-дабовите шуми на Трансмексиканскиот вулкански појас, како и од високопланинските прерии. Неговите геолошки формации (ридови, вулкански конуси и падини) се од вулканско потекло со доминација на базалт и андезитски карпи.
2 Човечки активности
Во рамките на резерватот, основната зона е под федерална надлежност, тампон-зоната е еаководена од секоја држава и комбинација на ''еџидо'', комунални и мали сопственици на земјиште. Преодната зона е сопственост на ''еџидосите'', заедниците и малите земјопоседници.
Транзиционата зона е единствениот дел со населени места, вклучително 31.480 жители и земјиште што им се дадени на земјоделство, стопанство, шумарство, берба или други намени. Програмата за еколошко планирање на вулканот Попокатепетл и неговата област на влијание зафаќа површина од приближно вклучува 34 општини во три држави, имено: Икстапалука, Таламаналко, Кокотитлан, Темаматла, Тенанго дел Аир, Ајапанго, Амекамека, Озумба, Тепетликспа, Атлаутла и Ецатинго, во државата Мексико ; Актеопан, Атликско, Ацизихуакан, Калпан, Кохеекан, Кјаутинго, Сан Николас де лос Ранчос, Сан Салвадор Ел Верде, Санта Изабел Чолула, Тјангуисманалко, Телахуапен, Тохимилко, Доминго Аренас, Хуаеекуло, Хаеекано Саеколакон во државата Пуебла. Окуитуко, Темоак, Тетела дел Волкан, Јекапикстла и Закуалпан де Амилпас во државата Морелос.
3 Наводи