Руска азбука

Современата руска азбука (рус. ''русский алфавит'', ''русская азбука'') е варијанта на кирилицата. Почнала да се употребува во Киевската Рус за време на нејзината христијанизација (988), или пак, доколку некои наоди се точно датирани, малку порано.
Тука азбуката е прикажана печатно. Ракописните руски букви се поинакви.
1 Азбука
Руската азбука е следнава:
Буква, Ракописно, Закосено, Назив, Стар назив, МФА, Македонски, Примери, Бројчена вредност, Уникод (Хекс)
ru, ''А а'', ru, ru, А, ru"два", 1, U+0410 / U+0430
ru, ''Б б'', ru, ru, или, Б, ru"обајца", –, U+0411 / U+0431
ru, ''В в'', ru, ru, или, В, ru"вода", 2, U+0412 / U+0432
ru, ''Г г'', ru, ru, или, Г, ru"година", 3, U+0413 / U+0433
ru, ''Д д'', ru, ru, или, Д, ru"да", 4, U+0414 / U+0434
ru, ''Е е'', ru, ru, , или, Је, ru"не", 5, U+0415 / U+0435
ru, ''Ё ё'', ru, –, или, Јо, ru"еж", –, U+0401 / U+0451
ru, ''Ж ж'', ru, ru, Ж, ru"бубачка", –, U+0416 / U+0436
ru, ''З з'', ru, ru, или, З, ru"топлина", 7, U+0417 / U+0437
ru, ''И и'', ru, ru, , , или, И, ru"или", 8, U+0418 / U+0438
ru, ''Й й'', ru'short i', ru, Ј, ru"мој", –, U+0419 / U+0439
ru, ''К к'', ru, ru, или, К, ru"кој", 20, U+041A / U+043A
ru, ''Л л'', ru (ru), ru, или, Л, ru"зрак", 30, U+041B / U+043B
ru, ''М м'', ru, ru, или, М, ru"меч", 40, U+041C / U+043C
ru, ''Н н'', ru, ru, или, Н, ru"но", 50, U+041D / U+043D
ru, ''О о'', ru, ru, О, ru"тој", 70, U+041E / U+043E
ru, ''П п'', ru, ru, или, П, ru"под", 80, U+041F / U+043F
ru, ''Р р'', ru, ru, или, Р, ru"река", 100, U+0420 / U+0440
ru, ''С с'', ru, ru, или, С, ru"ако", 200, U+0421 / U+0441
ru, ''Т т'', ru, ru, или, Т, ru"тоа", 300, U+0422 / U+0442
ru, ''У у'', ru, ru, У, ru"грмушка", 400, U+0423 / U+0443
ru, ''Ф ф'', ru, ru, или, Ф, ru"самовила", 500, U+0424 / U+0444
ru, ''Х х'', ru, ru, или, Х, ru"дух", 600, U+0425 / U+0445
ru, ''Ц ц'', ru, ru, Ц, ru"крај", 900, U+0426 / U+0446
ru, ''Ч ч'', ru, ru, Ч, ru"час", 90, U+0427 / U+0447
ru, ''Ш ш'', ru, ru, Ш, ru"ваш", –, U+0428 / U+0448
ru, ''Щ щ'', ru, ru, ,, Ш или Шч, ru"образ", –, U+0429 / U+0449
ru, ''Ъ ъ'', ru'hard sign', ru, ’, ru "објект", –, U+042A / U+044A
ru, ''Ы ы'', ru, ru, ’ И, ru"ти", –, U+042B / U+044B
ru, ''Ь ь'', ru'soft sign', ru, ru"сѐ"'''', –, U+042C / U+044C
ru, ''Э э'', ru, ru, Е, ru"ова", –, U+042D / U+044D
ru, ''Ю ю'', ru, ru, или, Ју, ru"југ", –, U+042E / U+044E
ru, ''Я я'', ru, ru, or, Ја, ru"ред", –, U+042F / U+044F
Самогласните букви претставуваат и „тврди“ и „меки“ (палатализирани, во МФА претставени како < >) фонеми, зависно (со извесни исклучоци) од тоа дали следат јотирани или омекнувачки самогласки. The transcriptions of the names of the letters attempt to reflect the reduction of non-stressed vowels.
1.1 Букви отфрлени во 1918
Буква, Ракописно, Закосено, Назив, Стар назив, МФА, Македонски, Слична руска буква, Примери, Бројчена вредност, Уникод (Хекс)
ru, ''І і'', –, ru, , , или, И, Како ru или ru, стихотворенія (сега се пишува стихотворения)"стихотворби", 10, U+0406 / U+0456
ru, ''Ѣ ѣ'', –, ru, или, Е, Како ru, Алексѣй (сега се пишува Алексей)Алексеј, –, U+0462 / U+0463
ru, ''Ѳ ѳ'', –, ru, или или безгласно /θ/, Ф, Како ru, орѳографія (сега се пишува орфография)"ортографија", 9, U+0472 / U+0473
ru, ''Ѵ ѵ'', –, ru, или, И, Обично како ru, мѵро (сега се пишува миро)"миро", 400, U+0474 / U+0475
* <і>, по изговор идентично на <и>, било користено исклучиво веднаш пред други самогласки и <й> (на пример, „патріархъ“ , 'патријарх') и зборот „міръ“ ('свет') и од нив изведените зборови, за разликување од зборот „миръ“ ('мир').
* <> („фита“), од грчката тета, по изговор била идентична на <ф>, но имала етимолошка употреба (на пример, „Ѳёдор“).
* <> („јат“) првично имал свој посебен звук, но до средината на XVIII век станал по изговор идентичен на <е> во стандардниот јазик. Од неговото исфрлање во 1918, тој останал политички симбол на стариот правопис.
* <> („ижица“), од грчкиот ипсилон, по изговор била идентична на <и>, како кај византискиот грчки, но се користел етимолошки; до 1918 станала многу ретка.
1.2 Букви вон употреба до 1750
Буква, Ракописко, Закосено, Назив, Стар назив, МФА, Македонски, Слична руска буква, Примери, Бројчена вредност, Уникод (Хекс)
ru, –, ''Ѕ ѕ'', –, ru, или, Ѕ, Како ru, sѣлѡ (не се користи повеќе) "многу", 6, U+0405 / U+0455
ru, –, ''Ѯ ѯ'', –, ru, или, Кс, Како кс, 60, U+046e / U+046f
ru, –, ''Ѱ ѱ'', –, ru, или, Пс, Како пс, 700, U+0470 / U+0471
ru, –, ''Ѡ ѡ'', –, ru, Како о, Како ru, 800, U+0460 / U+0461
ru, ''Ѫ ѫ'', –, ru, или, Како ј или ју, Како ru, –, U+046a / U+046b
ru, ''Ѧ ѧ'', –, ru, или, Како ја, Како ru, 900, U+0466 / U+0467
ru, –, ''Ѭ ѭ'', –, ru, или, Како ју, Како ru, –, U+046c / U+046d
ru, –, ''Ѩ ѩ'', –, ru, или, Како ја, Како ru, –, U+0468 / U+0469
* <> и <> се грчки букви кси и пси, во етимолошка, иако недоследна употреба, во световни текстови до XVIII, и подоследно до денешен ден во црковнословенскиот јазик.
* <> е грчката буква омега, по изговор идентична на <о>, се користела во световни текстови до XVIII век, а до ден денес во црковнословенскиот, главно за разликување на флексивни форми кои инаку би се пишувале исто.
* <> соодветна на поархаичниот изговор (до ден денес присутен во македонскиот како „ѕ“), веќе била неприсутна на почетокот на историјата на источнословенските јазици, но по традиција била одржувана во извесни зборови во световните текстови до XVIII век, а истата продолжува да се употребува во црковнословенскиот до денес.
* Јусовите станале нерелевантни на почетокот на историјата на источнословенските јазици, но сепак биле воведени заедно со кирилицата. Буквите <> и <> во главно исчезнале до XII век. Нејотираната <> продолжила да се користи, етимолошки, сѐ до XVI век. Од тогаш, па натаму имала улога само календарска улога во пасхалните таблици. Буквите <> и <> и натаму се користат во црковнословенскиот јазик.
* Буквата <> била прилагодена за означување на јотирано <я> во средината или крајот на зборот; современат абуква <я> е адаптација на нејзината ракописна форма од XVII век, зачувана со правописната реформа од 1708.
* Сѐ до 1708, јотираното се пишувало како <ıa> на почетокот на зборот. Оваа разлика помеѓу <> и <ıa> се прави и денес во црковнословенскиот.
2 Непалатализирани букви
* Тврдиот знак <ъ> се користи за одделување на претставки од престојна јотирана самогласка. Првичниот изговор, кој се изгубил најдоцна до 1400 година, бил мошне краток шва-звук (како во бугарскиот), но веројатно изговаран како или
* Мекиот знак <ь> означува палатализација на претходната согласка. Ова е од важност бидејќи палатализацијата во рускиот јазик е фонемска. На пример, „брат“ ('брат') за разлика од „брать“ ('зема').
Првичниот изговор на мекиот знак, кој се изгубил најдоцна до 1400, бил многу кратка предна скретена самогласка но веројатно се изговарала како или . Во современиот јазик сѐ уште постојат остатоци од ова древно читање, во коегзистентните варијанти на постоечки имиња, кои се читаат различно, како во името Марья и Мария (Марија).
3 Самогласки
* Самогласките <е, ё, и, ю, я> нзначуваат дека им претходи палатална согласка и со исклучок на <и>, тие се јотираат (се изговараат со претходно ) кога стојат на почеток на зборот или по друга самогласка (почетното <и> се јотирало до XIX век). Прикажаните самогласки по МФА се само водич, и по некјогаш се реализираат како други звуци, особено кога се ненагласени. Меѓутоа, <е> се користи во позајмени зборови без палатализација и означува . Овие зборови мораат да се научат напамет (за да се избегне користење на <э> по согласка), и <я> често се реализира како помеѓу меки согласки, како кај „мяч“, ('топка-играчка').
* <ы> е стара прасловенска времепоказателна самогласка, најдобро зачувана во рускиот јазик. Првобитно била назализирана на извесни позиции.
* <э> била воведена во 1708 за разликување на нејотираната/непалатализирачката буква од јотираната/палатализирачката. Првично се користело <е> за нејотирани , <> или <> за јотирани, но до XVI век <> било исфрлено. Кај руските (нестрански) зборови, <э> го наоѓаме само на почеток на зборот, но во друг случај може да се најде секаде, како за пишување на странски имиња и други позајмени зборови.
* <ё>, ја вовел Николај Карамзин во 1797, и го означува звукот кој историски се развил преку нагласеното , процес кој продолжува и ден денес. Во пишувањето, буквата <ё> е ''изборна'': формално правилно е да се пишува <e> и за и за . Постоеле неколку обиди за задолжителна употреба на <ё>, но ниеден не успеал.
4 Бројчени вредности
* Бројчените вредности на буквите соодветствуваат со грчките броеви, со тоа што <> се користел за дигама, <ч> за копа и <ц> за сампи. Во световната употреба овој систем бил напушптен во 1708, по транзиционен период од околу еден век; и понатаму се користи во црковнословенскиот јазик.
5 Тастарурен распоред
Тастатурниот распоред на руските букви за Microsoft Windows компјутери е:
::
6 Поврзано
* Руски јазик
* Руска фонологија
* Кирилица
* Реформи во рускиот правопис
* Руско ракописно писмо
* Руски правопис
* Црковнословенски јазик
7 Наводи
# П. Смирновскій. — Правило 4 за пишување і на стр. 4.
# Макс Фасмер, ''Руски етимолошки речник'' — етимологија на рускиот збор мир (свет, мир"), пронајдена при на он-лајн верзија на рускиот превод на речникот (пристап. 16 октомври 2005).
#