Сплитско пристаниште

Сплитското пристаниште (|Luka Split) — пристаниште во централниот далматински град Сплит, Хрватска. Пристаништето првично било трговска станица основана од грчки доселеници од островот Вис, а потоа преземена од Римјаните. Пристаништето напредувало во текот на средниот век, но доживеало пад кон крајот на 18-ти и почетокот на 19-ти век, кога Риечкото пристаниште ја презело улогата на главен трговски и бродски центар во регионот. Падот се припишува и на падот на Отоманската империја, која вршела трговија преку Сплитското пристаниште и растечката доминација на Австриското Царство.
Од 2017 година, пристаништето е рангирано како најголемо патничко пристаниште во Хрватска, најголемо патничко пристаниште во Јадранското Море, и 11-то најголемо пристаниште во Медитеранот, со околу 5 милиони патници годишно. До 2010 година, Сплитското пристаниште регистрирало 18.000 пристигнувања на бродови секоја година. Пристаништето е управувано од страна на Сплитската управа на пристаништето (PSA). Кон крајот на 2000-тите, PSA и операторите на пристаништето, Траектна Лука Сплит и Лука дд Сплит, започнале да спроведуваат инвестициски план насочен кон зголемување на обемот на патнички и товарен сообраќај, кој треба да биде завршен до 2015 година, што би му овозможило на пристаништето да опслужи до 7 милиони патници годишно.
1 Деловно работење
Сплитското пристаниште е најголемото патничко пристаниште во Хрватска и трето најголемо патничко морско пристаниште во Медитеранот. Пристаништето е администрирано од страна на Сплитската управа, а примарните концесионери се Трајектна Лука Сплит и Лука д.д. Сплит, како и 11 секундарни концесионери на кои им се доделени концесии за користење на пристанишните објекти или обезбедување услуги во пристаништето. Примарните концесионери управуваат со Градското пристаниште Сплит и Врањиќ-Солинскиот слив, соодветно, при што секундарните концесионери се активни во Врањиќ-Солинскиот слив на пристаништето и терминалите со седиште во Каштела. Останати концесионери се компаниите Далмацијацемент, ПРОплин, Бродомеркур, Траст, Техноспој, Дујмовача, Житни терминал, ИНА, Профектус, Еко Каштелански Заљев и ОМВ. Транзитот на патници и возила го вршат Јадролинија, Шипинг Компани Крило, Крило - Капетан Лука и Сплит Експрес. Сепак, во 2009 година, уделот на Јадролинија во обемот на патнички сообраќај достигнал 85%. Во 2009 година, вкупниот обем на патнички сообраќај достигнал 3.995.846 патници, што претставува пад од 3,3% во споредба со претходната година. Пристаништето опслужува осум островски ферибродски линии и девет дополнителни линии за патнички превоз што ги поврзуваат блиските острови. Постојат такви транспортни врски до островите Брач и Хвар &#x2014; кои превезуваат до 2.000 и 1.000 возила дневно за време на туристичките сезони &#x2014; како и до островите Вис, Ластово, Корчула, Шолта, Дрвеник Велики, Дрвеник Мали, обезбедувајќи редовни транспортни врски за голема област. Во 2009 година, фериботските линии превезувале годишен просечен дневен сообраќај од 1.698 возила. За време на летната шпицна сезона, обемот се зголемил на вкупно 3.812 возила во просек.
Во 2008 година, пристаништето во Сплит регистрирало вкупно 16.527 пристигнувања на бродови и биле пренесени 2,7 милиони тони товар. Во 2008 година, Лука дд Сплит, главната компанија за концесионер на товар на Сплитското пристаниште, забележала значителен раст на обемот на претовар. Во првите девет месеци од годината, компанијата обработила 276.000 тони товар, што претставува стапка на раст од 20% постигната од таа компанија. Обемот на товар проектиран за целата година бил проценет на 345.000 тони. Растот бил овозможен со инвестициите направени кон крајот на 2007 година, а зголемениот обем на работење донеел профит од приближно 2,4 милиони куни (325.000 евра) во првите девет месеци од 2008 година. Вкупните пристанишни операции продолжуваат да растат, бидејќи до 2010 година беа регистрирани 18.000 пристигнувања Директор на Сплитската пристанишна управа е Јошко Беркет Бакота.
2 Транспортни објекти
Сплитското пристаниште се наоѓа на брегот на Јадранското Море во залив заштитен од полуостровот Сплит и низа острови. Неговите објекти вклучуваат терминали и други објекти во Сплит, Солин и Каштела, сите лоцирани на приближно 15 километри. Пристаништето е поврзано со меѓународната мрежа на Е-патни правци E65 и E71, кои ги спроведуваат хрватскиот автопат А1 и државниот пат D1. Пристаништето е поврзано и со Загреб со неелектрифицирана еднокосечна железница, која поминува низ Книн и Карловац.
Пристаништето се состои од неколку терминали:
* Сплитското пристаниште - кое опслужува јахти, рибарски бродови, патнички бродови, пловила за безбедност на навигација, едрилици, реморкери, хидроплани и фериботи; содржи патнички терминал и железничка врска, 28 сидришта и сместува бродови долги до 250 метри со длабочина на водата до 7.9 метри* Патнички терминал Ресник-Дивуље - дизајниран да го олесни префрлањето на патниците од бродот до аеродромот Сплит, кој се наоѓа на само 950 метри оддалеченост. Терминалот се состои од едно легло кое може да смести пловила долги до 40 метри со длабочина на водата до 4.5 метри.* Врањиќ-Солински басен - се користи како терминал за контејнерски товар, кој се состои од 5 сидришта, рампа за пристанување/исклучување, 8 складишта, вклучувајќи ладилник и отворен простор за складирање; терминалот прима бродови долги до 198 метри со длабочина на водата до 10.2 метри. Објектот се наоѓа во областа Врањиќ северно од градот Сплит, поврзан со железница и сопствен терминал за камиони. Терминалот се состои од Слободна зона, која овозможува даночни олеснувања за претовар на товар и преработка на стоки. Терминалот опфаќа површина 19.8 хектари.* Басен Каштела А - резервиран за прикотвување на бродови според упатствата на пристанишната управа.* Басен Каштела Б - товарен терминал што го користат секундарните концесионери (освен Лука д.д. Сплит), генерално за сопствени транспортни потреби, сместувајќи бродови со длабочина до 8.2 метри.* Басен Каштела C - место за прицврстување на запуштени бродови, контрола на штетници, рибарски бродови итн.; терминалот прима бродови со длабочина на вода до 11.6 метри.
3 Авиокомпании и дестинации
Од 13 август 2016 година, моментално нема закажани летови бидејќи единствената авиокомпанија тука, „Јуропиан Коустл ерлајнс“, ги прекинала операциите.
4 Историја
Првата трговска станица на местото на пристаништето Сплит бил Аспалатас, основана од грчки доселеници од островот Вис во 4 век п.н.е. Позицијата на трговската станица била избрана поради нејзината локација во природно пристаниште и близината до бројни острови во Јадранското Море и обемна заднина населена со Илири, особено во Салона. Областа последователно станала дел од Римското Царство, а по распадот на Римското Царство, брегот бил ставен под власт на Византиското Царство, сè додека областа не била превземена од Кралството Хрватска на почетокот на 10 век. Во 1102 година, Хрватска и Кралството Унгарија биле обединети во личен сојуз. До 12 век, Сплит развил трговски патишта со својата заднина и поморска трговија низ Јадранското Море и Медитеранот. Венецијанската Република добила целосна контрола врз Далмација и градот Сплит до 1428 година. Во 16 век, Сплит бил централен поморски трговски центар на Балканот, каде што стоките се транспортирале од Отоманската Империја, Индија и Персија до Венецијанската Република и обратно. По падот на Венеција, Сплит накратко бил управуван од Хабсбуршката монархија и Австриското царство помеѓу 1797 и 1806 година, и од Првото француско царство до 1813 година кога била обновена австриската власт. Во тој период, трговските патишта се префрлиле во други јадрански пристаништа, особено пристаништето Риека, предизвикувајќи пад на економијата на градот.
Во втората половина на 19 век, економијата на градот Сплит и неговата околина почнала да се опоравува и Сплит наскоро станал центар на централна Далмација, поврзувајќи ја внатрешноста и соседните острови. Ова го поттикнало развојот на градското пристаниште и неговите транспортни врски, вклучително и изградбата на нов бранобран и железничката пруга Сплит-Книн. Во 1925 година, железницата била поврзана со железничката пруга Риека-Загреб преку Госпиќ, овозможувајќи развој на модерно пристаниште. Од 1957 година, товарните терминали на пристаништето Сплит биле преместени од центарот на градот во индустриските зони во областите Солин и Каштела, додека патничкиот сообраќај сè уште го користи централно позиционираното пристаниште.
4.1 Идно проширување
Од 2011 година, предвидено е објектите на Сплитското пристаниште да се модернизираат за да се специјализираат за домашен и меѓународен патнички сообраќај. Следствено, планирано е продолжување на пристаништето „Свети Никола“ и додавање на летни сезонски места за пристаништа до 2015 година. Планирано е проширување на патничкиот терминал Ресник-Дивуље во рамките на втората фаза на изградба, што подразбира уште две места за пристаништа до крајот на 2014 година. Проширувањата на двата патнички терминали имаат за цел да постигнат капацитет за превоз на патници од 7 милиони патници годишно. Две нови пристаништа со капацитет за закотвување на крстосувачки бродови со должина од 300 метри, кои се очекува да чинат 100 милиони куни (13,3 милиони евра) за изградба. Се очекува и модернизирање на контејнерскиот терминал во Врањиќ-Солинскиот басен, а планирано е и надградба на неговата инфраструктура. Планирано е и други сегменти од пристаништето да претрпат мали реновации.