До балчак

''До балчак'' (|To the Hilt) — македонска акциона историска драма од 2014 година во режија на Столе Попов. Филмот трае 165 минути. Сценариото за филмот го напишал Горан Стефановски, директор на фотографијата е Апостол Трпески, сценограф е Миленко Јеремиќ, костимограф е Емилија И. Атанасовска, а шминкер е Светлана Гутиќ. Главните улоги во филмот ги толкуваат: Инти Шрај, Мартин Јорданоски, Сашко Коцев, Сенко Велинов, Тони Михајловски, Мики Манојловиќ, Никола Којо, Никола Ристановски, Јовица Михајловски, Искра Ветерова, Јордан Симонов, Драган Спасов, Ана Костовска, Гораст Цветковски, Владо Јовановски итн.
1 Содржина
Македонија е мала земја во срцето на Балканот, која пет века била под јаремот на Отоманското Царство. Дејството на филмот се случува во 1907 г. во Отоманска Македонија, неколку години по крваво задушеното Илинденско востание, по што земјата се наоѓа во општа пропаст и целосен пустош.
Приказната ги следи случувањата на сложен љубовен четириаголник помеѓу: Крсто (Сашко Коцев), бескомпромисен и идеалистичен комита; Музафер (Тони Михајловски), безмилосен турски офицер; Филип (Мартин Јорданоски), „татин син“ опортунист што се враќа дома по завршени студии во Европа; и Тереза (Инти Срај), прониклива и слободоумна Европјанка во потрага по авантура, која ги залудува тројцата мажи и предизвикува серија настани со далекусежни и несогледиви последици.
Ликовите минуваат низ бурни судири, доживуваат катарзични искуства и стекнуваат длабоки нови самосознанија. Филмот е сурова, но љубовна приказна во која вечната македонска кауза за сопствен идентитет и самостојност е видена низ призмата на релативноста на идеите за слобода, правда, љубов, жртва и предавство. Поточно, сѐ е во знакот на типичниот парадокс, издигнат до ниво на проверената балканска филозофска максима: „Ебати животот, ако не си спремен да умреш за него”.
Ова е филм за дијалектичката средба на митското со антимитското, филм во кој се среќаваат легендите и раскажувањата со реалната стварност на суровиот живот, низ македонската историја, исполнет со историски апсурди. Тој е антивестерн (пандан на традиционалниот „американски вестерн“ или „македонски истерн“), филм што излегува од просторот на кој од памтивек се среќаваат и судираат западната и источната цивилизација.
2 Улоги
Глумец, Улога
Инти Шрај, Тереза
Сашко Коцев, Крсто
Тони Михајловски, Музафер
Мартин Јорданоски, Филип
Сенко Велинов, Боро
Владо Јовановски, Илјо
Никола Којо, агентот
Драган Спасов - Дац, Шиле
Камка Тоциновски, Дара
Гораст Цветковски, Кавал
Благоја Спиркоски-Џумерко, Сотир
Гоце Тодоровски, гостин
Јовица Михајловски, непознатиот
Петар Арсовски, Перо
Искра Ветерова, Ана
Никола Ристановски, Цветко
Ана Костовска, Стамена
Снежана Стамеска, селанката
Кети Дончевска Илиќ, селанка
Салаетин Билал, хотелџијата
Најдо Тодески, Митре Војвода
Васил Михаил, момокот
Бранко Бенинов, берберот
Димче Мешковски, селанец 1
Гоце Влахов, селанец 2
Младен Крстевски, орачот
Бранко Ѓорчев, втор трговец
Александар Шехтански, гостинот
Митко Апостоловски, прв трговец
Мите Грозданов, трговец
Анастас Тановски, машиновозач
Соња Михајлова, перачката
Наџи Шабан, австроунгарски генерал
Билјана Јовановска, Јана
Ненад Нацев, Пере
Ратка Радмановиќ, бабата на пенџер
Бојан Велевски, Либе
Марија Спиркоска Илијеска
Дениз Абдула, ќосиот
Горан Трифуновски, Тоше
3 Производство
Филмот е снимен во продукција на „Триангл филм“, а во копродукција со „Сектор филм“, „Fх3х“ и Македонската радио-телевизија. Главен продуцент на филмот е Данчо Чеврески од „Триангл филм“. Постпродукцијата е дело на продуцентската куќа „Fx3x“ од Скопје, а крајниот микс бил извршен во студиото „Барандов“ во Прага. Снимањето на филмот започнало во мај 2012 година, а филмот е сниман на локации во Битола, Скопје, Демир Хисар, Охрид, Штип и Прилеп. Финансиска и логистичка поддршка на филмот обезбедиле: Владата на Македонија, неколку министерства, Филмскиот фонд на Македонија, Македонската православна црква, „Македонски железници“ итн., а како официјални спонзори се јавуваат „Алкалоид“ и „Лукоил Македонија“. Инаку, овој филм важи за најскапиот филм во македонската кинематографија, чиј буџет изнесува 3,6 милиони евра, од кои 2,5 милиони ги обезбедила владата, а 500 илјади евра обезбедил Филмскиот фонд.
На почетокот, филмот бил сниман во продукција на продуцентската куќа „Триангл“, но таа западнала во големи долгови, така што, по снимањето на филмот, за промоција и дистрибуција на филмот била задолжена Агенцијата за филм. Подоцна, за време на снимањето на филмот се случил скандал кога умрел еден коњ, кому му биле дадени премногу инјекции за заспивање. Овој настан предизвикал големи реакции од друштвата за заштита на животните.
Филмот започнал да се прикажува во кината на 18 октомври 2014 година, со премиерата во киното „Милениум“ во Скопје. Филмот бил македонски кандидат за наградата „Оскар“ за најдобар странски филм. На 13 февруари 2016 година, филмот бил прикажан во Шведска, во рамките на „Balkan New Film Festival“, а во март учествувал на фестивалот „Febiofest“ во Прага, а бил прикажан и во Минхен, во рамките на 10. Денови на Балканот.
4 Спорност
4.1 Предозирање на коњ
Една сцена од филмот прикажува мртов коњ, за која коњот требал да се успие со инјекција и да му се полее лажна крв. И покрај предупредувањата дека дозата е преголема и коњот може да умре од неа, екипата решила да ризикува и коњот пцовисал.
4.2 Побуна на битолските дуќанџии
На денот на премиерата на филмот дел од дуќанџиите од старата битолска чаршија се заканиле со протести и тужби, затоа што во 2012 година нивните дуќани биле затворени една недела, но и по две години подоцна не им биле исплатен предвидениот надомест.
5 Поврзано
* Список на македонски филмови понудени за номинација за Оскар