Куќа на духови

''Куќа на духови'' (|La casa de los espíritus 1982) е дебитантски роман на Изабел Аљенде. Романот бил отфрлен од неколку издавачи на шпански јазик пред да биде објавен во Буенос Аирес во 1982 година. Станал инстант бестселер, бил позитивно оценет од критичарите и ја катапултирал Аљенде до книжевна ѕвезда. Романот бил прогласен за најдобар роман на годината во Чиле во 1982 година, а Аљенде ја добила наградата ''„Panorama Literario“'' на земјата.''Куќа на духови'' е преведена на над 20 јазици. На македонски јазик е издаден во 2024 година од издавачката куќа “Антолог“
Книгата првпат ја осмислила Аљенде кога добила вест дека нејзиниот 100-годишен дедо умира. Таа почнала да му пишува писмо кое на крајот станало ракопис на ''Куќа на духови''. Нејзиниот роман е под влијание на романот на Габриел Гарсија Маркез ''„Сто години самотија“'' .
Приказната го опишува животот на семејството Труеба, кое опфаќа четири генерации и ги следи постколонијалните општествени и политички потреси на Чиле - иако името на земјата и имињата на личностите кои се блиску паралелни со историските, како што е „Кандидатот/Претседателот“ (Салвадор Аљенде) или „Поетот“ (Пабло Неруда), никогаш не се експлицитно дадени. Приказната е раскажана главно од перспектива на двајца протагонисти (Естебан и Алба) и вклучува елементи на магичен реализам.
1 Главни карактери
Некои од имињата на ликовите се значајни, особено женските имиња, кои често укажуваат на карактерот на ликовите. Имињата Нивеа, Клара, Бланка и Алба се повеќе или помалку синоними и ова се споменува како семејна традиција. (Нивеа значи снежно-бело, и може да се преведе како „бело“ како и сите други, иако тие имаат специфично значење.) Името на Ферула значи „прачка“ на латински, а на шпански, се однесува на предмет што се користи за имобилизација на екстремитет, како што е шина или гипс.
1.1 Клара дел Вале Труеба
Клара е клучната женска фигура во романот. Таа е видовита и телекинетична и ретко внимава на домашните задачи, но го држи семејството заедно со љубовта кон нив и нејзините неверојатни предвидувања. Таа е најмладата ќерка на Северо и Нивеа дел Вале, сопруга на Естебан Труеба и мајка на Бланка, Хаиме и Николас.
1.2 Естебан Труеба
Естебан Труеба е централниот машки лик на романот и е еден од главните наратори на приказната заедно со неговата внука Алба. Во младоста, тој ја бара сирената и зеленокосата Роза Убавата, ќерката на Северо и Нивеа дел Вале, и се труди во рудниците да заработи соодветно богатство за да може да ја издржува. Но откако таа ненадејно умира тој се жени за сестра и Клара по одредено време.
1.3 Бланка Труеба
Бланка (буквално, „бела“) е првородената ќерка на Клара и Естебан. Таа го поминува своето детство помеѓу куќата на Труебас во главниот град и Трес Маријас, каде што формира интензивна врска со момчето по име Педро Терцеро Гарсија, синот на надзорникот на Естебан. Нивното пријателство трае, иако тие се гледаат само во лето, а во адолесценцијата стануваат љубовници.
1.4 Педро Гарсија Третиот
Педро е син на закупецот и надзорник на Трите Марии, Педро Гарсија Вториот. На млада возраст се заљубува во Бланка и е татко на нејзиното единствено дете Алба. Во младоста, тој ги шири социјалистичките идеали на работниците на хациендата, а подоцна станува револуционер и текстописец (неговиот лик можеби е моделиран по револуционерниот текстописец Виктор Јара).
1.5 Алба Труеба де Сатињи
Алба (шпански „Зора“, латински „бело“) е ќерка на Бланка и Педро Гарсија Третиот, иако долги години од нејзиниот живот ја наведувале да верува дека грофот де Сатињи и е татко.
1.6 Северо и Нивеа дел Вале
Северо (буквално, „строг“) и Нивеа („снежна“) се родители на Роза, Клара и неколку други деца. Кандидатурата на Северо за Либералната партија на Чиле набргу завршува откако некој се обидел да го отруе, но наместо тоа ја убива неговата ќерка Роза. Нивеа, пак, ќе стане истакнат социјален активист за ослободување на жените.
1.7 Дадилката
Служејќи им на семејствата Дел Вале и Труеба цел живот, Нана е емотивно блиска со сите деца за кои се грижела, особено со Клара.
1.8 Роза дел Вале
Најстарата ќерка на Северо и Нивеа, Роза е родена со зелена коса, златни очи и неверојатна убавина. Нејзината неземна убавина ги заплашува сите во селото, освен Естебан Труеба, кој е длабоко заљубен во неа и ја бара нејзината рака.
1.9 Хаиме Труеба
Хаиме е син на Клара и Естебан Труеба. Срамежлив, книгољубив и сочувствителен лекар кој ги лекува сиромашните, тој служи како контраст на неговиот брат близнак Николас и неговиот лош татко.
Хаиме можеби е инспириран од личниот лекар Артуро Жирон на чилеанскиот претседател Салвадор Аљенде.
2 Традиции
По дебито на ''„Куќа на духови“'', Аљенде почнала да го следи правилото да започне да ги пишува сите нејзини книги на 8 јануари.
3 Филмски и театарски адаптации
Во 1993 година, книгата беше адаптирана во филм ( ''Куќа на духови'' ) од данскиот режисер Биле Аугуст. Во филмот глумат Џереми Ајронс како Естебан Труеба, Мерил Стрип како Клара дел Вале Труеба, Винона Рајдер како Бланка Труеба, Глен Клоус како Ферула Труеба и Антонио Бандерас како Педро Гарсија Третиот. Додека филмот освои некои помали меѓународни награди, нашироко се сметаше за критички неуспех. Две често цитирани причини беа неговата дифузно епизодна структура и актерската екипа од претежно англо-американски актери во латиноамерикански улоги. Филмот исто така беше неуспех за бокс офисот, со што врати само 6,2 милиони долари од буџетот од 40 милиони долари.
Театарската адаптација на романот беше претставена во театарот ''Book-It Repertory'' во Сиетл во 2007 година.
Романот е адаптиран и за театарот во верзија напишана од Каридад Свич, која е нарачана од ''Repertorio Espanol'' во Њујорк. Таа адаптација била премиерно прикажана во 2009 година и ја добила наградата HOLA за извонредно достигнување во драматургијата од Хиспанската организација на латински актери.Свич, исто така, напишала верзија на драмата на англиски јазик која ја добила наградата Примус на Американската асоцијација на театарски критичари во 2011 година за нејзината продукција во театарската компанија Денвер Центар во 2010 година.
На 23 мај 2018 година, било објавено дека Хулу развива адаптација на телевизиска серија на романот со продукциската компанија ''FilmNation Entertainment''. Се очекува Аљенде да биде извршен продуцент на проектот. На 19 октомври 2021 година, било објавено дека Ева Лонгорија ќе глуми во проектот.