Германска окупација на Латвија во Втората светска војна

Германската окупација на Латвија — окупација на територијата на Латвија од страна на нацистичка Германија која започнала на 10 јули 1941 година, од страна на вооружените сили на Германија, како дел од германската окупација на балтичките држави за време на Втората светска војна.
Првично, територијата на Латвија била под воена администрација на Армиската група „Север“, но на 25 јули 1941 година, Латвија била приклучена како округ Генералбезирк Латланд, подредена на Рајхскомесаријат Остланд, административна поделба на нацистичка Германија.
Секој што не бил расно прифатлив или се спротивставувал на германската окупација, како и оние коиу соработувале со Советскиот Сојуз, бил убиван или испраќан во концентрациони логори во согласност со нацистичкиот Генерален план „Ост“.
1 Прогони
Веднаш по воспоставувањето на германската власт на почетокот на јули 1941 година, започнало елиминацијата на еврејското и ромското население, со големи масовни убиства кои се случиле во Румбула и на други места. Убиствата ги извршијале Ајнзацгрупе А и ''Вермахтот''. Вклучени биле и латвиски колаборационисти, вклучувајќи 500 до 1.500 членови на Арајс (кои убиле околу 26.000 Евреи ) и други латвиски членови на Зихерхајтсдинст.
Околу 30.000 Евреи биле стрелани во есента 1941 година и поголемиот дел од преостанатите Евреи биле сместени во гета. Во ноември и декември 1941 година, гетото во Рига се преполнило и за да се направи простор за претстојното пристигнување на германските Евреи, кои биле испраќани надвор од земјата, сите преостанати 30.000 Евреи во Рига биле однесени од гетото во блиската шума Румбула и стрелани.
Евреите од Германија, Австрија и денешна Чешка, кои тогаш биле во гетото во Рига, биле пуштани на работа и им биле давани многу намалени оброци. Концентрациониот логор Кајзервалд бил изграден во 1943 година во Межапаркс на периферијата на Рига и поголемиот дел од затворениците биле донесени од гетото. Во логорот, затворениците биле пуштани на работа од големи германски компании. Пред враќањето на советските сили, сите Евреи под 18 или над 30 години биле стрелани, а останатите биле преместени во концентрациониот логор Штутхоф.
За време на годините на нацистичката окупација, во специјалните кампањи биле убиени 90.000 луѓе во Латвија, од кои приближно 70.000 биле Евреи и 2.000 Роми. Оние кои не биле Евреи или Роми биле претежно цивили чии политички мислења и активности биле неприфатливи за германските окупатори. Еврејските и Ромските цивили биле погубени како резултат на нацистичката „теорија за расите“ како што е наведено во нацистичкиот план Генерален план „Ост“.
2 Отпор
Отпорот во Латвија бил насочен кон повеќе страни: вклучувал луѓе кои се спротивставувале на советската окупација и кои биле среќни да соработуваат со германските сили, советски поддржувачи кои се спротивставувале на германската окупација и националисти кои се спротивставувале на секој што ја окупирал или се обидувал да ја окупира Латвија. Некои луѓе ја смениле страната кога Советите почнале да апсат и депортираат луѓе, други кога нацистичките војници почнале да убиваат Летонци, а трети кога советските трупи се вратиле. Конечно, Евреите се спротивставиле на секој што се обидувал да ги убие, вклучувајќи ги и Летонците и Германците.
Многу борци на отпорот се приклучиле или на германската или на советската армија како начин за продолжување на борбата. Малкумина биле во можност да живеат како независни чети во шумите.
Кога Германците првпат пристигнале во Латвија, тие пронашле антисоветски герилски банди кои дејствувале во многу области, со различен квалитет, некои од нив составени од дезертери од советските единици. Најголемата и најефикасната била предводена од Карлис Аператс кој станал Стандарденфирер (полноправен полковник) во Вафен-СС.
Некои Летонци се спротивставиле на германската окупација преземајќи самостојни подвизи, како Жанис Липке, кој го ризикувал својот живот за да спаси повеќе од 50 Евреи.
Латвиското движење на отпорот било поделено помеѓу единиците за независност под Латвискиот Централен совет и просоветските сили под Централниот штаб на Партизанското движење во Москва. Нивниот латвиски командант бил Артурс Спрогис. Латвискиот Централен совет го објавувал забранетото издание ''Слободна Латвија''. Периодичното списание ја промовирало идејата за обнова на демократијата во Латвија по војната.
Јавните прикази на отпорот, како на пример на 15 мај 1942 година во Рига, резултирале со апсење на млади националисти, а други биле попречувани кога нивните планови биле откривани.
Партизанската активност се зголемила по операцијата „Винтерцаубер“ („Зимска магија“) спроведена од Германците, кои уништиле 99 села во источна Латвија, депортирале 6.000 селани на принудна работа и стрелале 3.600 на почетокот на 1943 година. Сепак, голем дел од партизанската активност била насочена кон принудување на цивилите да обезбедат храна и засолниште за партизаните, наместо да се борат против Германците.
Партизаните што ги поддржувале Советите, од кои многумина всушност биле советски војници кои дејствувале зад линиите, испратиле пораки до Москва, тврдејќи дека постигнуваат успех, на пример дека биле уништени 364 возови, од кои ниту еден нема никаква сличност со германските извештаи. Овие „извештаи“ биле користени како пропаганда од страна на Советите.
Отпорот продолжил на зголемено ниво по враќањето на Црвената армија во јули 1944 година, со можеби 40.000 вклучени Летонци и околу 10.000 активни во кој било момент.
3 Латвијци во советската армија
Советскиот Сојуз регрутирал во својата армија делови од воените единици на независна Латвија, како и оние Летонци кои биле во Русија како резултат на претходни војни или кои живееле таму. Голем број на латвиски војници дезертирале кога Германија ја нападнала Латвија. Неколкумина продолжиле да служат во советските сили.
130-тиот Латвиски стрелачки корпус од Редот на Суворов, како национална формација на Црвената армија била формирана, по трет пат, на 5 јуни 1944 година, кратко пред Црвената армија да ја нападне Латвија. Нивната сила била околу 15.000 луѓе, кои се состоеле од три дивизии - 43-та гарда, 308-ма Латвиска стрелачка дивизија и советска дивизија. Единиците на корпусот се бореле против единиците на 19-та дивизија на Латвиската легија. Единицата содржела малку латвиски војници, но била важна за пропагандни цели.
4 Латвијци во германската армија
Нацистичка Германија по окупирањето на Латвија се обидела да регрутира латвиски единици во согласност со Генералниот план Ост, кој барал населението на Латвија да се намали за 50%. Тие бргу го лоцирале Викторс Арајс, кој раководел со единица која станала позната како Арајс. Таа станала озлогласена по своите акции против еврејското население, како што се палењето на синагогите во Рига со луѓе внатре и масакрот во Румбула. 500 војници погубиле околу 26.000 Евреи, Роми и други кои се сметале за непожелни.
Баталјоните на Латвиската помошна полиција биле формирани од доброволци. Првата единица испратена на фронтот учествувала во жестоки борби во јуни 1942 година и добро се одбранила. Сепак, Латвијците сакале да формираат Латвиска легија, под команда на латвиски офицери, и понудиле да соберат армија од 100.000 војници. Во јануари 1943 година, поради недостаток на војници, Хитлер се согласил. Ова ја отстранило потребата од регрутирање на латвиските мажи, што би претставувало нелегален чин. Така била создадена 15-та Вафен-гренадирска дивизија на СС (1-ва латвиска).
Два полициски батаљони кои се бореле во близина на Ленинград со холандски и фламански војници биле повлечени во мај 1943 година и со засилување од Латвија и промена на униформата, преобразени во 2-ра латвиска доброволна бригада на СС и станале дел од 2-ра пешадиска бригада на СС. Високиот латвиски командант, потполковник Волдемарс Вајс, бил одликуван со Витешки крст на Железниот крст во јануари 1944 година. Бригадата била проширена во 19-та Вафен Гренадирска дивизија на СС (2-ра латвиска) во јануари 1944 година.
5 Пораз и повлекување на нацистичките сили
На 12 јануари 1944 година, најновиот напад на Црвената армија успеал да ја прекине 900-дневната опсада на Ленинград, за време на која загинале над еден милион луѓе, а на 20 јануари германските трупи почнале да се повлекуваат.
Повторното освојување на балтичката област било преземено како директно продолжение на нападот што започнал во Ленинград, влегувајќи во Естонија на почетокот на февруари, заедно со голем дел од Украина и Белорусија. Нацистичка Германија започнала да трпи редовни порази на источното боиште и била потисната назад кон запад.
Втората латвиска СС бригада, која веќе била надградена во 19-та Вафен Гренадирска дивизија на СС (2-ра латвиска), била меѓу оние што се бореле пред пролетното топење на мразот да ги забави нападите. На 22 јуни, третата годишнина од германската инвазија била избрана за датум за почеток на операцијата „Багратион“. Масивниот советски напад станал катастрофален за германските армии кои се повлекоа пред нападот. Во средината на јули 1944 година, Советската армија повторно ја преминала предвоената источна граница на Латвија, а советските армии продолжиле кон запад оставајќи доволно војници за да ги блокираат преостанатите германски сили сè додека не нападнат на 11 септември како диверзија за напад во Естонија. На 9 октомври Рига била во артилерискиот дострел на Црвената армија. Германските трупи, вклучувајќи ја и 19-та Вафен-гренадирска дивизија на СС (2-ра латвиска) под кодното име Донер (Гром), се повлекле од Рига, уништувајќи мостови во движење. Битките биле доста крвави, но до 13 октомври 1944 година Советите ја вратиле Рига. До средината на октомври, германската армија, која делумно ја вклучувала и „Латвиската легија“, била опсадена во Курземе.
Околу 200.000 германски војници се држеле во Курландија, заробени помеѓу Балтичкото Море и советските линии, додека Советската армија ги концентрирала своите напади врз Источна Прусија, Шлезија, Померанија и на крајот Берлин. Генерал-полковник Хајнц Гудеријан, началник на германскиот Генералштаб, инсистирал трупите во Курландија да бидат евакуирани по море и искористени за одбрана на Рајхот. Сепак, Хитлер одбил и им наредил на германските сили во Курландија да се одржат. Тој сметал дека се неопходни за заштита на германските подморнички бази по должината на балтичкиот брег. На 15 јануари 1945 година, Армиската група Курландија ( |Heeresgruppe Kurland) била формирана под водство на генерал-полковник д-р Лотар Рендулиќ. До крајот на војната, Армиската група Курландија (вклучувајќи дивизии како што е латвиската Легија на СС „Фрајвилигер“) успешно ја бранела областа во која биле опсадени. Издржале до 8 мај 1945 година, кога генерал-полковник Карл Хилперт, последниот командант на армиската група, му се предал на маршалот Леонид Говоров. Во тоа време, групата се состоела од околу 31 дивизија со различна јачина. Приближно 200.000 војници од Армиската група Курландија се предале, вклучувајќи 14.000 латвиски војници. Тие биле депортирани во советските затворски логори на исток по нивното предавање на 9 мај.
Многу Летонци побегнале од ова бојно поле со рибарски чамци и бродови во Шведска и Германија, од каде што емигрирале, главно во Австралија и Северна Америка. Приближно 150.000 Летонци заминале во егзил на Запад.
6 Последици
За време на Втората светска војна, повеќе од 200.000 латвиски војници завршиле во редовите на двете окупаторски сили; приближно половина од нив (100.000) биле убиени.
Се проценува дека, како резултат на војната, населението на Латвија се намалило од 500.000 на 300.000 (намалување од 25% во споредба со 1939 година). Војната, исто така, сериозно ја оштетила економијата: неколку историски градови биле уништени, заедно со нивната индустрија и инфраструктура.
Од 1940 година, поголемиот број на западни влади не го признале вклучувањето на Латвија и другите балтички држави во Советскиот Сојуз. Единствен исклучок била Шведска, која ги вратила членовите на „Латвиската легија“, кои завршиле во Шведска на крајот од војната, на СССР, а дипломатските претставништва на балтичките земји во Стокхолм му ги предале на СССР. По војната, Соединетите Американски Држави вршеле најупорен притисок врз Советскиот Сојуз во врска со желбата на балтичките држави за независност. Во текот на целиот период на окупација, амбасадата на независна Латвија продолжила да функционира во Вашингтон и Лондон.