Јун Фосе

Јун Фосе (|Jon Fosse), — норвешки писател. Фосе е пред сè романописец и есеист, но исто така пишувал песни и детска и младинска книжевност.
Светски е особено познат како драматург.
Тој е лауреат на Нобеловата награда за литература за 2023 година.
1 Животопис
Јун Фосе е роден на западниот брег на Норвешка. Дебитирал со својот прв роман ''Raudt, svart (Црвено, црно)'' во 1983 година. Објавил околу петнаесет дела пред да почне да пишува театарски дела. Неговата прва драма, ''И никогаш нема да се разделиме'', беше прикажана и објавена во 1994 година.
Во 2010 година ја добил Ибзеновата меѓународната награда за драмата ''Некој ќе дојде''.
Моментално живее во Берген.
Во 2011 година, норвешката држава му понудила резиденцијата „Пештера“ (Grotten) во Осло за живеалиште. „Пештера“ најпрво била дом на поетот Хенрик Вергеланд пред да биде дом на композиторот Кристијан Синдинг, поетот Арнулф Оверланд и композиторот Арне Нордхајм.
Неговите дела (романи, раскази, поезија, есеи и драми) се преведени на повеќе од четириесет јазици, а неговите драми се продуцирани од познати европски режисери (Патрис Шеро, Жак Ласал, Томас Остермаер, Клод Режи...).
Фосе се смета за еден од најголемите современи автори и во 2003 година е одликуван со францускиот национален орден за заслуги.
На 21 ноември 2009 година Фосе бил одликуван од папата Бенедикт XVI за време на состанокот со уметниците во Сикстинската капела. Во 2013 година Јон Фосе се преобратил во католицизам.
2 Оригинално пишување
Театарското дело на Јун Фосе се одликува со многу прочистено, минималистичко, повторувачко пишување со мали варијации. Јазикот е банален, заплетот е сиромав, речиси отсутен, целата работа изгледа многу едноставна. Но, авторот успева да создаде крајна напнатост меѓу ликовите, често во многу мрачен свет. „Јазикот наизменично значи едно и негово спротивно, и нешто друго“, потврдува авторот.
Делото на Јун Фосе не вклучува интерпункциски знаци, а особено е забележливо отсуството на прашалници, додека ликовите постојано бараат, чекаат, под напнатост: љубомора, огорченост, вознемиреност, егзистенцијална празнина... Често соочени со сопствената осаменост, ликовите остануваат туѓи и не знаеме речиси ништо за нивното минато. Тие се стилизирани и немаат име: означени се со генерички поими: ''тој'', ''таа'', ''синот'', ''таткото'', ''едниот'', ''другиот''... Единствено важни се сегашниот миг и напнатостите што растат меѓу ликовите. Самиот заплет е соголен до точка речиси на апстракција или концепт: средба, разделба, напуштање, осаменост... Често остава впечаток дека е незавршен или дека завршува во миг на неизвесност, на премин. Резултатот, за глумецот и гледачот, е еден вид фрустрација што ја возбудува нивната љубопитност и ја буди нивната имагинација.
3 Почести
* Награда за книжевност на новонорвешки (1992, 2003, 2019)
* Награда Акехоуг (1997)
* Награда Доблуг (1999)
* Норвешка почесна уметничка награда (2003)
* Награда Браге (2005)
* Нордиска награда на Шведската академија (2007)
* Deutscher Jugendliteraturpreis на Сојузното Министерство за семејни работи (2007)
* Меѓународна награда Ибзен (2010)
* Европска награда за книжевност (2014)
* Почесен докторат од Универзитетот во Берген (октомври 2015)
* Голема награда за книжевност на Нордискиот совет (2015)
* Нобеловата награда за литература (2023)
4 Ордени
* Витез на националниот орден за заслуги (2003)
* Командир на орденот на Свети Олаф (2005)
5 Творештво
5.1 Театар
*''Og aldri skal vi skiljast'', (И никогаш не ќе се разделиме),1994
*''Namnet'', (Име) 1995
*''Nokon kjem til å komme'', (Некој ќе дојде), 1996
*''Barnet'', (Детето), 1996
*''Mor og barn,'' (''Мајка и дете''), 1997
*''Sonen'', (Син), 1997
*''Natta syng sine songar'', (И ноќта пее), 1997
*''Gitarmannen'' (''Човекот со гитара''), 1998
*''Ein sommars dag'', (Еден летен ден), 1999
*''Draum om hausten, (Есенски сон),'' 1999
*''Medan lyset går ned og alt blir svart'' (''Кога светлината замира и темнината настапува''), 1999
*''Sov du vesle barnet mitt'', (Спиј мое детуле), 2000
*''Besøk'', (Посети), 2000
*''Vinter'', (Зима), 2000*''Ettermiddag,'' (Попладне), 2000
*''Vakkert'' (Убав), 2001
*''Dødsvariasjonar'', (Варијации за смртта), 2001
*''Jenta i sofaen'', (Млада девојка на софа), 2002
*''Lilla'', (Лила), 2003
*''Suzannah, (Сузана)'', 2004
*''Dei døde hundane,'' (''Мртви кучиња''), 2004
*''Sa ka la'', ''Са ка ла'', 2004
*''Varmt'' (''Топол ден''), 2005
*''Svevn'', (''Свевн)'', 2005
*''Rambuku'', (''Рамбуку)'', 2006
*''Skuggar'' (''Сенки''), 2006
*''Eg er vinden'', (Јас сум ветрот), 2007
*''Desse auga'', (Овие очи), 2009
*''Ylajali, (Илајали),'' 2012
5.2 Романи и прозни текстови
*''Raudt, svart'' (''Црвено, црно'') (1983)
*''Stengd gitar'' (''Затворена гитара'') (1985)
*''Blod. Steinen er.'' (''Крв. Камен е.'') (1987)
*''Naustet'' (Склад за чамци) (1989)
*''Flaskesamlaren'' (Собирач ''на шишиња'') (1991)
*''Bly og vatn'' (''Олово и вода'') (1992)
*''To forteljingar'' (''Два раскази'') (1993)
*''Prosa frå ein oppvekst (''Детство'') (1994)''*''Меланхолија I.'' (1995)
*''Меланхолија II.'' (1996)
*''Eldre kortare prosa med 7 bilete av Camilla Wærenskjold'' (''Стари текстови во проза со 7 илустрации од Камила Веренскјолд'') (1998)
*''Morgon og kveld'' (У''тро и вечер'') (2000)
*''Det er Ales'' (''Тоа е Алиса'') (2004)
*''Andvake'' (''Несоница'') (2007)
*''Olavs draumar'' (''Соништата на Олав'') (2012)
*''Kveldsvœvd'' (''На ноќта'' ) (2014), 96 pages
*''Det andre namnet - Septologien I-II,'' 2019
*''На пр. er ein annan - Septologien III-V (2020)''*''Eit nytt namn - Septologien VI-VII (2021)''
5.3 Поезија
*''Engel med vatn i augene'' (''Ангел со влажни очи)'' (1986)
*''Hundens bevegelsar'' (''Движењата на кучето'') (1990)
*''Hund og engel'' (''Куче и ангел'') (1992)
*''Dikt'' (1986-1992) (''Песни 1986-1992'') (1995)
*''Nye dikt'' (''Нови песни'') (1997)
*''Dikt'' (1986-2001) (''Песни 1986-2001'' ) (2001)
*''Auge i vind'' (''Очи во ветрот'') (2003)
*''Stein til Stein'' (''Камен по камен'') (2013)
5.4 Детска проза
* Толку доцна (Uendeleg seint, 1989)
* Кант, 1990
* Зоолошката Хардангер (Dyrehagen Hardanger, 1993)
* Црно и влажно (Vått og svart, 1994)
* Сестрата (Søster, 2000)
5.5 Есеи
* Од раскажување до пишување (Frå telling via showing til writing, 1989)
* Гностички есеи (Gnostiske essay, 1999)
6 Наводи