Парабола за милостивиот Самарјанин

Парабола за милостивиот Самарјанин — една од најпознатите Исусови параболи. Параболата раскажува за тоа како на ранет еврејски патник, кој бил нападнат од разбојници, не запреле да му помогнат ниту од свештеник ниту од Левит што минувале, туку запрел еден странец, Самарјанин.
Иако Самарјаните и Евреите биле во традиционално непријателство, овој Самарјанин му помогнал на ранетиот Евреин, за разлика од припадниците на неговиот народ и оние од кои најмногу се очекува доблест. Претставувајќи ги омразените Самарјани во поволно светло, Исус ги шокира своите слушатели, што е својствено за неговите провокативни говори во кои вообичаените очекувања се превртуваат наопаку.
Исус ја дава оваа парабола како одговор на прашањето на еден еврејски учител по право за идентитетот на „ближниот“ за кој Книгата левитска вели дека треба да се сака (19:18). Параболата е забележана во новозаветното Евангелие според Лука (10:25-37).
Параболата за добриот Самарјанин вдахновувала многу сликари, скулптори, поети и други уметници. Параболата е пример за Исусовата универзална етика, која добила пофалби и вон Црквата. Поимот „Милостив Самарјанин“ го добил значењето на милосрдна личност која им помага на странците во неволја, а многу добротворни и здравствени установи го носат ова име.
1 Содржина
Кај Лука, приказната започнува со прашање на еден законоучител:
На што Исус му одговара со парабола:
2 Историски контекст
2.1 Патот од Ерусалим до Ерихон
Во времето на Исус, патот од Ерусалим до Ерихон бил познат по своите опасности и тешкотии и бил наречен „крвав пат“ поради честите напади на разбојниците. Мартин Лутер Кинг, јуниор, во својот говор „Јас сум бил на врвот на планината“, ден пред да умре, го опишува патот на следниов начин:
Кинг продолжува:
2.2 Евреите и Самарјаните
Исусовите сограѓани Евреи ги мразеле Самарјаните, до тој степен што изразот на Исусовиот соговорник „''оној што се смилувал на него'' “ може да укаже на непријатноста од изговарањето на зборот Самарјанин. Самарјаните исто така ги мразеле Евреите. Затегнатоста особено се зголемила на почетокот на првиот век кога Самарјаните, наводно, го сквернавеле еврејскиот храм со човечки коски.
Кога параболата ќе ја слушнат денес луѓе кои не знаат за омразата кон Самарјаните во тоа време, овој аспект од параболата не доаѓа до израз. Малкумина дури слушнале за нив освен преку милостивиот Самарјанин во оваа приказна. За воопшто да се разбере параболата, потребно е да се стави во контекст разбирлив за денешните слушатели. Имено, дека индивидуите од општествена група што не ја поддржуваме можат да се однесуваат поморално од членовите на социјална група што ние ја поддржуваме.
Самарјаните се појавуваат на уште неколку места во евангелијата. Во Евангелието според Лука (9:51-56), се споменува дека Исус бил непријателски примен во Самарија. Понатаму во истото Евангелие (Лука 17:11-19), е опишано како Исус исцелува десет лепрозни, од кои само еден, Самарјанин, му се заблагодарува. Во Евангелието според Матеј (10:5-8), Исус ги поучува своите ученици да не проповедаат во пагански или самарјански градови. Во Евангелието според Јован, Исус се среќава со една Самарјанка со која има долг разговор, по што многу Самарјани веруваат во него како пророк.
2.3 Свештеници и левити
Во културата на Исусовото време, се сметало дека допирот со мртво тело ја осквернува личноста. Свештениците особено се труделе да го избегнат нечистото. Можно е свештеникот и левитот да претпоставувале дека човекот е мртов и избегнувале да го допираат за да се чуваат ритуално чисти. Меѓутоа, бидејќи Мишна направил исклучок во врска со непочитувањето на мртвите, свештениците и левитите можеа да го користат законот за да го оправдаат и контактот и избегнувањето на мртвите. Во секој случај, минувањето од другата страна ја оневозможило можноста да се провери дали е жив или мртов.
3 Толкувања
3.1 Алегориско толкување
Раниот христијански теолог Ориген ја толкува приказната на следниов начин:
И други христијански писатели, како што е Августин, ја толкувале оваа приказна алегорично, така што Самарјанинот го претставува Исус Христос, кој ги спасува грешните души. Алегориското толкување традиционално е застапено и во Православната црква.
Жан Калвин воопшто не бил одушевен со алегориските толкувања на Христовите зборови:
За Калвин, сочувството што го покажал Самарјанинот кон Евреинот покажува дека човекот е создаден за доброто на човекот и дека меѓу сите луѓе постои заемна обврска за помош.
Современите научници главно го отфрлаат алегориското толкување како произволно и неповрзано со првичното одвиввање на параболата.
3.2 Социјално толкување
Многу христијани ја користеле оваа парабола како пример за противење на расните, етничките и верските предрасуди. На пример, активистот против ропството Вилијам Џеј зборувал за свештенството кое го игнорирало ропството дека „''го следи примерот на свештениците и левитите'' “. Американскиот теолог ''Клајн Снодграс'' пишува: „Врз основа на оваа парабола, ние мора да се бориме против сопствениот расизам, но исто така мора да бараме правда и да обезбедиме помош за оние на кои им е потребна, без разлика на која група припаѓаат“.
Мартин Лутер Кинг го опишува Самарјанинот како „''човек од друга раса'' “. Кинг често зборувал за оваа парабола, спротивставувајќи ја грабливоста на разбојниците и самозачуваното немешање на свештениците и левитите, со подготвеноста на Самарјанинот да му помогне на човекот во неволја. Кинг исто така го упатува повикот да му се помогне на ближниот во општеството како целина:
Џоел Грин пишува дека последното прашање на Исус „''Кој од тројцата е поблиску до оној што бил нападнат од разбојниците?'' , е пресврт на првично поставеното прашање „''кој е мојот сосед?'' “ и тоа преку него Исус...
Роберт Фанк верува дека еврејските слушатели на Исус се поистеветувале со претепаниот и ограбениот патник. Од тој агол, помошта добиена од омразениот Самарјанин е како Божјото Царство добиено како милост од неочекуван извор.