procesaur/Wiki.mk huggingface dataset:
Маден-Џулијан осцилација

Маден-Џулијан осцилација (МЏО) се флуктуации во циркулационите својства на тропската атмосфера со период од 30–60 дена, што е главниот фактор на меѓусезонската варијабилност во атмосферата на оваа временска скала. Овие осцилации имале форма на бран кој се движел кон исток со брзина од 4 до 8 м/с над топлите региони на Индискиот и Тихиот океан.
Движењето на бранот можел да се забележи во различни манифестации, најјасно во промените во количината на врнежите. Промените прво се појавуваат во западниот Индиски Океан, постепено се префрлаат кон централниот Тихи Океан, а потоа исчезнувале додека се движеле кон студените источни региони на тој океан, но понекогаш повторно се појавувале со намалена амплитуда над тропскиот Атлантски Океан. Во овој случај, прво постоело фаза на зголемување на конвекцијата и врнежите, по што следела фаза на намалување на врнежите.
Феноменот бил откриен од Роналд Маден и Пол Џулијан во 1994 година.
Калпаврикш

Калпаврикш е непрофитна организација со седиште во Индија со канцеларија во Пуне, Махараштра. Организацијата се занимава со истражување, вмрежување, едуцирање, коренита работа, застапување и активизам во областа на животната средина, екологијата, развојот и алтернативи. Институтот е формиран во 1979 година кога група предводена од студенти започнала да води кампања за шумата во Делхи Риџ.
Џон Абрахам (инженер)

Џон П. Абрахам е професор по термодинамика на факултетот за инженерство на Универзитетот Сент Томас, Минесота во Соединетите Американски Држави.
Во 2009 година тој почнал да ги анализира лажните претстави што се користеле за промовирање на негирање на климатските промени, а од 2010 година станал истакнат бранител на науката во контроверзноста за глобалното затоплување. Во таа година, помогнал да започне со работа тимот за брз одговор за климатски науки.
1 Кариера
Абрахам е професор по термодинамика и механика на флуиди на Факултетот за инженерство на Универзитетот во Сент Томас, Минесота. Неговата област на истражување вклучува термодинамика, пренос на топлина, хидродинамика, нумеричка симулација и енергија. Откако го стекнал својот докторат на Универзитетот во Минесота во 2002 година, тој му се придружил на Сент Томас како помошен инструктор, а подоцна станал редовен член на факултетот. Има објавено над 200 трудови во списанија и конференции, а од 1997 година работел како инженерски консултант кој работи на индустриски истражувања во воздушната, биомедицинската, енергетската и производствената индустрија. Работел на проекти за чисти и обновливи извори на ветер и сончеви извори во светот во развој, а исто така имал напишано бројни книги, како што е текст од 2014 година за моќта на ветерот во мали размери и револуционерен текст од 2010 година за ламинарен-до-турбулентен проток на течност.
2 Побивање на негирањето на климатските промени
Абрахам сметал дека е неопходно да одговори на говорот кој го одржал на Институтот за слободен пазар во Минесота во октомври 2009 година од добро познато негирање на глобалното затоплување предизвикано од човекот, од Кристофер Монктон. Тој мислел: „Овој човек е одличен говорник и е многу убедлив. Да не ја знаев науката, ќе му верував. Искрено, ненаучниците од публиката немале шанса. Немале начин да знаат што тој рекол дека не е вистина. Почувствував дека Монктон ги искористи и знаеше дека ги искористи“. Во следните месеци тој спровел истражување, контактирајќи со научниците наведени од Монктон, а кон крајот на мај 2010 година, тој објавил на интернет 83-минутно видео во кое ги побил изјавите на Монктон. Ова привлекло малку внимание на почетокот, додека не било истакнато во написот на Џорџ Монбиот објавен во ''Гардијан''.
Абрахам на почетокот на 2012 година проценил дека од почетокот на неговото побивање вложил околу 1.000 неплатени часови на работа за климатските промени и контроверзноста. Тој имал одржано бројни говори за да ги објави прашањата за глобалното затоплување, но не прифаќал финансирање за истражување на климата или не барал хонорар за говори: ако се плаќало, тој барал срдствата да бидат наменети да одат за Свети Тома или за добротворни цели.
Линда Мернс

Линда Опал Мернс (|Linda Opal Mearns; – ) — американски географ и климатски научник, специјализирана за проценка на климатските промени. Била виш научник во Националниот центар за атмосферски истражувања (НЦАИ). Мернс била назначена и за директор на научната програма за проценка на временските и климатските влијанија на НЦАИ и раководител на Регионалниот колектив за интегрирани науки. Била водечки главен истражувач за северноамериканската регионална програма за климатски промени.
1 Биографија
Мернс докторитала по географија на Калифорнискиот универзитет, Лос Анџелес.
Мернс е автор на Вториот (1995), Третиот (2001), Четвртиот (2007), Петтиот (2013) и Шестиот (2021) извештај за проценка на Меѓувладиниот панел на Обединетите нации (ОН) за климатски промени. Мернс е водечки главен истражувач за Северноамериканската регионална програма за климатски промени која користи податоци што Мернс ги генерирала за да произведи климатски симулации засновани на податоци за да ги предвиди идните климатски сценарија.
2 Избрани публикации
2.1 Книги
*
2.2 Статии во списанија
* Giorgi, F. и Mернс, LO Пристапи кон симулација на регионални климатски промени: Преглед. 1991 година. Осврти за геофизика 29 (2), 191.
* Буковски, М.С. Томпсон, Џеј, Мернс, ЛО Пондерирање на регионален ансамбл за климатски модели: Дали тоа правело разлика? Дали можело да направи разлика? 2019 година. Климатски истражувања 77 (1), 23-43.
* Мернс LO, Katz, RW и Schneider, SH Екстремни високи температурни настани: Промени во нивните веројатности со промени во средната температура. 1984 година. Весник за клима и применета метеорологија 23 (12), 1601-1613.
* Giorgi, F. and Mearns, LO 1999 година. Вовед во посебен дел: Регионално климатско моделирање повторно разгледано. Весник за геофизички истражувања 104 (Д6), 6335-6352.
* Easterling, DR, Meehl, GA, Parmesan, C., Changnon, SA, Karl, TR и Mearns LO 2000 година. Климатски екстреми: набљудувања, моделирање и влијанија. Наука 289 (5487), 2068-2074.
* Giorgi, F. and Mearns, LO Пресметка на просекот, опсегот на несигурност и сигурноста на регионалните климатски промени од симулациите на AOGCM преку методот „Просекување на ансамблот за сигурност“ (REA). 2002 година. Journal of Climate 15 (10), 1141-1158.
* Feddema, JJ, Oleson, KW, Bonan GB, Mearns LO, Buja LE, Meehl GA, Washington WM 2005 година. Важноста на промената на покривот на земјиштето при симулирање на идните климатски услови. Наука 310 (5754), 1674-1678.
3 Награди и почести
* Соработник од 2006 година на Американското метеоролошко друштво* Награда за истакнати стипендии на Американската асоцијација на географи (AAG) за 2016 година.* 2017 година добитник на Американскиот геофизички сојуз Стивен Шнајдер Предавање.
Канадски центар за климатско моделирање и анализа

Канадскиот центар за моделирање и анализа на климата ( CCCma ) е дел од Одделот за климатските истражувања за животна средина во Канада и кој е лоциран на Универзитетот во Викторија, Викторија, Британска Колумбија. Неговата цел е да развива и применува климатски модели за да се подобри разбирањето на климатските промени и да ги направи квантитативните проекции за идната клима во Канада и на глобалното ниво. Неговиот сезонски систем за прогнозирање и обезбедување климатски прогнози над Канада во временски размери од месеци до години.
1 Тековни модели
* CGCM3 Трета генерација на комбиниран глобален климатски модел
* CGCM4 Четврта генерација споен глобален климатски модел
* CanESM2 Втора генерација на модел на канадски систем на Земјата
* CanESM5 Модел на Канадски земјен систем верзија 5 * CanRCM Канадски регионален климатски модел
2 Поврзано
* Национален центар за атмосферски истражувања
* Симулатор на Земјата
Лори Менвил

Лори Менвил е палеоклиматолог и соработник на Сиентија, на Универзитетот во Нов Јужен Велс, кој бил награден со медал Дороти Хил во 2019 година.
1 Кариера и образование
Менвил била наградена со звање магистер по геохемија на Универзитетот во Екс-Марсеј Франција, во 2002 година, а потоа и доктор по хемиска океанографија на Универзитетот на Хаваи, во 2008 година.
Истражувањето на Менвил вклучувало студии за океанската циркулација, јаглеродниот циклус и палеокеанографијата. Таа имала објавено за циркулацијата на океаните, варијабилноста на океанската циркулација и влијанието на оваа варијабилност врз планетарната клима, јаглеродните циклуси и криосферата. Менвил има објавено и научен труд наука за Земјата, вклучувајќи ја улогата на циркулацијата на океаните и за идните и за минатите климатски промени, особено за наглите промени. Таа, исто така, работела на проценка на влијанието на промените во циркулацијата на океанот и како тоа влијае на циклусот на јаглеродот, како и на стабилноста и варијабилноста на ледената покривка на Антарктикот.
Менвил исто така е и уредник и главен уредник на списанието ''Клајмат оф д Паст''. Таа била наградена со Австралиски совет за истражување, награда ДЕКРА, и е истражувач во Истражувачкиот центар за климатски промени, на Универзитетот во Нов Јужен Велс.
2 Публикации
Одбраните публикации ги вклучуваат следниве.
* Ју Ј; Менвил Л; Џин ЗД; Андерсон РФ; Џијан З; Пјотровски А.М.; Ma X; Ролинг ЕЈ; Џанг Ф; Марино Г; McManus JF, (2020), „Последен глацијален атмосферски пад на CO2 поради широко распространета пацифичка длабока вода експанзија“, ''Nature Geoscience'', том 13, стр.628 - 633,* Менвил LC; Скинер LC; Тарасов Л; Цедакис ПЦ, (2020), „Осцилаторна рамка мраз-клима за Дансгард-Ошгер циклуси“, ''Nature Reviews Earth and Environment'', кн. 1, стр.677 - 693,* Ју Ј; Менвил Л; Џин ЗД; Торнали ДЏР; Фостер ГЛ; Ролинг ЕЈ; McCave IN; МекМанус ЏФ; Даи Y; Рен H; Тој Ф; Џанг Ф; Чен ПЈ; Робертс АП, (2019), „Поефикасна северноатлантска јаглеродна пумпа за време на последниот глацијален максимум“, ''Nature Communications'', том 10, стр.2170,* Менвил Л, (2019), „Јужниот засилувач“, ''Наука'', том 363, стр.1040 - 1041,* Менвил Л; Спенс П; Ју Ј; м-р Чембрлен; Matear RJ; Мајснер КЈ; Англија MH, (2018), „Западните делови на јужната хемисфера како двигател на раниот деглацијален атмосферски пораст на CO2“, ''Nature Communications'', кн. 9,
3 Медиуми
Работата на Менвил за климата и океанот, вклучително и истражувањето било објавено во ''Нејчр Комјуникејшнс,'' е објавено во различни медиумски извори вклучувајќи го и опишувањето што било „загадување со јаглерод“, во Конверзејшн. Нејзината работа го опишала влијанието на климатските промени врз западните ветрови во Јужниот Океан. Таа коментирала.„... Од витално значење е да се донесат повеќе набљудувачки мрежи во Јужниот Океан за да се следат овие промени. Ни треба јасно предупредување ако се приближуваме до точка во нашиот климатски систем каде што може да видиме скок во атмосферскиот јаглерод диоксид и брзата температура пораст кои што неизбежно следи“.
4 Почести
* 2019 година - Медал Дороти Хил од Австралиската академија на науките.
Климатски промени во Алжир

Климатските промени во Алжир имаат широки распространети ефекти врз земјата. Алжир не бил значаен придонесувач за климатските промени, но, како и останатите земји во регионот на Блискиот Исток и Северна Африка (МЕНА), се очекува да биде меѓу најпогодените од влијанијата на климатските промени. Бидејќи голем дел од земјата е веќе во жешки и суви географии, вклучителен дел и од Сахара, се очекува веќе силните предизвици со топлина и пристап до водните ресурси да се влошат. Уште во 2014 година, научниците им припишувале екстремни топлотни бранови на климатските промени во Алжир.
1 Географија
Алжир, најголемата земја во Африка, се граничи со Мароко, Тунис, Либија, Мавританија, Мали, и Нигер. Овие нации се наоѓаат во регионот на Магреб, опфаќајќи ги пустинските области на северозападна Африка заедно со Средоземното Море и Атлантскиот Океан.
На север, планинскиот венец Тел Атлас, подгрупа на пошироките планини Атлас, се протега паралелно со медитеранскиот брег. Овој планински терен значително влијае на климата и топографијата на земјата. Планините Атлас создаваат ефект на дождовна сенка, блокирајќи ги врнежите во пустината Сахара што инаку би ги донеле западните ветрови од Атлантикот и ветровите од Медитеранот.
Јужно од планините Атлас се наоѓаат високите висорамнини, претежно плоден регион познат по своите морски езера наречени „шотс“. Овој регион има уникатни мочуришта кои обезбедуваат живеалишта и места за размножување на птиците преселници. Планините Сахара Атлас се наоѓаат на југ од високите висорамнини, кои се движат паралелно со планините Тел Атлас.
2 Емисии на стакленички гасови
Клајмат ТРЕЈС ги процениле емисиите во 2022-та година на 350 милиони тони,емисиите по глава на жител се приближно просечни.
Економијата на Алжир значително се потпира на своите изобилни резерви на нафта и природен гас. Земјата поседува десетти по големина докажани резерви на природен гас во светот и шеснаесетти најголеми резерви на докажана нафта. Во периодот од 2016 до 2021 година, секторот на јаглеводороди учествувал со 19 проценти во бруто домашниот производ (Б.Д.П), што претставува 93 процети од извозот на производите и претставуваше 38 процети од буџетските приходи. Се смета дека повеќе од половина од емисиите се од операциите на фосилни горива и производството на енергија.
Алжир има за цел да развие повеќе практики за одржлив развој преку 4 главни стратегии: институционално зајакнување, адаптација на климатските промени, ублажување и градење капацитети. Алжир работи на диверзификација на својата економија со инвестирање во обновливи технологии. Од 2023 година, приближно 3 пронценти од електричната енергија во Алжир доаѓа од обновливи извори на енергија.
Мангала Мани

Мангала Мани е индиски научник. Таа е првата жена научник од ИСРО која живеела повеќе од една година на Антарктикот. Мани била избрана за предизвикот 100 жени на Би-би-си за нивната серија „Жени во науката.
1 Ран живот и образование
Мани била најстарата меѓу шесте деца. Своето училиште го завршила во средното женско училиште Света Марија, Саифабад. Таа се инспирирала да се приклучи на вселенска организација откако прочитала напис од весникот на НАСА за Марс. Ја добила својата диплома за модел за техничари-радио апарати од владиниот политехнички центар Масаб Тенк во Хајдерабад. Мани била единствената жена во класата од 80.
2 Кариера
Мани го започнала своето стажирање со ХАЛ во Баланагар набргу по добивањето на нејзината диплома. Таа била повикана на интервју за ИСРО и добила покана да се приклучи на ИСРО во рок од три недели по интервјуто. Тим научници од ИСРО ја завршиле 403-дневната експедиција на Бхарати, индиската истражувачка станица на Антарктикот, во декември 2018 година. Мани, која во тоа време имала 56 години била единствената жена во овој тим. Таа била дел од 23-члена екипа на експедиција. Таа работела и ја одржувала земната станица од која 10 од 14 орбити ќе бидат видливи од Бхарати.
3 Наводи
Bessatsu Shonen Magazine

Bessatsu Shonen Magazine (|別冊少年マガジン) — јапонско месечно манга-списание (шонен) објавено од Kodansha Ltd. Списанието е создадено во септември 2009 г. како одделување на друго списание објавено од Kodansha Ltd., Weekly Shonen Magazine.
1 Манги вклучени во списанието
*''Облик на гласот''*''UQ Holder!''*''×××HOLiC''*''I'm Standing on a Million Lives''*''Tomodachi Game''*''Real Account''*''Arslan Senki''*''Boarding School Juliet''*''Kanojo wa rokurokubi''*''Tsuredure Children''*''Half & Half''*''Danganronpa Gaiden: Killer Killer''*''To the Abandoned Sacred Beasts''*''LovePlus: Rinko Days''*''Gang King''*''Count-trouble''*''Flying Witch''*''Animal Land''*''Joshiraku''*''Mardock Scramble''*''O Maidens in Your Savage Season''
Сјукуро Манабе

Сјукуро Манабе (роден на година) — американски физичар, метеоролог и климатолог, пионер во употребата на компјутери за симулирање на глобалните климатски промени и природните климатски варијации. Добитник е на Нобеловата награда за физика за 2021 г. заедно со Клаус Хаселман и Џорџо Паризи за нивниот придонес во физичкото моделирање на Земјината клима, квантификацијата на нејзината варијабилност и предвидувањата за климатските промени.
1 Биографија
Роден е на 21 септември 1931 година во префектурата Ехиме во Јапонското царство. И неговиот дедо и татко биле лекари кои ја воделе единствената амбуланта во селото. Едан другар од одделението се присетува дека Манабе дури и во основното училиште бил заинтересован за времето изјавувајќи „Кога Јапонија би немала тајфуни не би имале толку дожд”. Посетувал средно училиште во Мишима во префектурата Ехиме. Кога бил примен на Универзитетот во Токио неговото семејство очекивало да студира медицина, но тој изјавил „Кога и да има итен случај крвта ми удира во главата, така што не би бил добар лекар” и „Имав ужасно памтење и бев неспретен со рацете. Мислев дека моја единствена добра особина е да гледам во небото и да се губам во своите мисли”. Се придружил на истражувачкиот тим Шигекате Шоно (1911—1969) и студирал метеорологија. Дипломирал во1953 година, магистрирал во 1955 и докторирал во 1958 на Универзитетот во Токио. По студирањето заминал во Соединетите Американски Држави да работи на Оделението за истражување на општата циркулација на Американското метеоролошко биро, сега Лабораторија за геофизичка динамика на флуиди Национална океанска и атмосферска администрација до 1997 година. Од 1997 до 2001 година работел во Јапонија како директор на Оделението за истражување на глобалното затоплување. Во 2002 година се вратил во Соединетите Американски Држави како гостувачки истражувачки соработник на Програмата за атмосферски и океански науки на Универзитетот Принстон. Бил ангажиран како специјален професор на Универзитетот Нагоја од декември 2007 до март 2014 година. Во 2021 година му била доделена Нобелова награда за физика заедно со Клаусо Хаселман и Џорџо Паризи за физичко моделирање на климата на Земјата, квантификување на варијабилности и проверено предвидување на глобалното затоплување. Шуџи Накамура, добитник на Нобеловата награда за физика во 2014 година, кој исто така дошол од префектурата Ехиме и емигрирал во Соединетите Американски Држави, му ја честитал на 6 октомври.
2 Публикации
**********
Климатски промени во Индија

Индија во 2019 година била ставена на седмото место на листата на земји најмногу погодени од климатските промени. Индија емитира околу 3 гигатони CO<sub>2eq</sub> стакленички гасови секоја година; околу два и пол тони по човек, што е помалку од светскиот просек. Земјата испушта 7% од глобалните емисии, и покрај тоа што има 17% од светската популација. Индексот на перформансите на климатските промени на Индија бил рангиран на осмото место меѓу 63 земји кои сочинуваат 92% од сите емисии на стакленички гасови во 2021 година.
Зголемувањето на температурата на Тибетската висорамнина предизвикува повлекување на хималајските ледници, загрозувајќи го протокот на Ганг, Брамапутра, Јамуна и другите големи реки. Во извештајот на Светскиот фонд за природата (WWF) од 2007 година се навело дека реката Инд може да пресуши од истата причина. Се предвидува дека силните лизгања на земјиштето и поплавите ќе станат сè почести во сојузни држави како Асам. Фреквенцијата и интензитетот на топлотните бранови се зголемуваат во Индија поради климатските промени. Температурите во Индија се зголемиле за 0.7 °C помеѓу 1901 и 2018 година.
Клима во Италија

Климата во Италија — многу разновидна. Во внатрешните северни и централни региони, климата се движи од влажната суптропска до влажната континентална и океанска. Климата на географскиот регион на Паданската Низина е претежно влажна суптропска, со свежи зими и топли лета. Крајбрежните области на Лигурија и Тоскана, поголемиот дел од југот имаат медитеранска клима според климатската класификација на Кепен.
Помеѓу север и југ може да има значителна разлика во температура, пред сè во текот на зимата: некои зимски денови можат да достигат до -2 °C и снег во Милано, додека е 8 °C во Рим и 20 °C во Палермо. Температурните разлики се помалку екстремни во лето. На 11 август 2021 година, една земјоделска мониторинг станица во близина на Сиракуза забележала 48.8 °C што претставува официјален рекорд за највисока температура во Европа според Светската метеоролошка организација.
1 Наводи
Џенис Лаф

Џенис Лаф е климатски научник во Австралискиот институт за морска наука (АИМН) на Универзитетот Џејмс Кук, таа ги истражува климатските промени и влијанието на температурата и зголемениот CO на коралните гребени. Била избрана на Австралиската академија на науките во 2022 година за нејзиното истражување за климатските промени, коралните гребени и развивањето на еколошки и истории на раст со висока резолуција од коралите, особено од Големиот корален гребен.
1 Кариера
Лаф дипломирала во 1976 година и докторирала во 1981 година на Универзитетот во Источна Англија во ОК. Работела на Универзитетот во Аризона, во Лабораторијата за истражување на прстените на дрвјата, од 1982 до 1986 година, а потоа се преселила во Австралискиот институт за морска наука во 1986 година.
Лаф е климатски научник кој работи на растот и еколошките записи од коралите во изминатите неколку векови и ги позиционирал во историски контекст. Таа, исто така, проучува како климатските промени веќе влијаеле на тропските морски екосистеми, бидејќи е забележано значително затоплување во тропските океани. Таа известувала за забележливите влијанија на ова затоплување со забележливи последици за сегашните гребени.
Кариерата на Лаф се фокусирала на три области, развивање и толкување на реконструкции на палео-климати, одредување на природата, причините и последиците од климатската варијабилност на тропските корални гребени, како и развивање на истории на корални калцификација, врз основа на коралните јадра. Таа имала експертиза во растот на коралите, калцификацијата, климатските промени и Големиот корален гребен. Член е на АРК Центарот за извонредност за студии на корални гребени, на Универзитетот Џејмс Кук.
Работата на Лаф била опишана од Карбон Бриф, АБЦ, New York Times и Аустралијан Џиографик, како и други медиуми, опишувајќи го влијанието на климатските промени врз корални гребени. Таа, исто така, објавила во медиумите за работа на калцификација на промената на океаните.
2 Награди
* 2020 година - Награда за колеги од Меѓународното здружение на корални гребени (ICRS) * 2022 година - соработник, Австралиска академија на науките
3 Избрани публикации
***
Поларни ветрови

Во проучувањето на атмосферата на Земјата, поларните ветрови се суви, студени ветрови кои преовладуваат околу областите под високиот притисок на поларните височини на Северниот и Јужниот Пол. Студениот воздух се смирува на половите создавајќи зони со висок притисок, принудувајќи одлив на воздухот кон екваторот тој одлив потоа се отклонува кон запад од Кориолисовата сила.
Забелешка, ветровите се именувани врз основа на тоа од каде дошле. Поларните ветрови се една од петте основни зони на ветровите, познати се како ветровити појаси, кои го сочинуваат циркулаторниот систем на нашата атмосфера. Овој посебен појас на ветер започнува на приближно 60 степени северна и јужна географска ширина и достигнува до половите
Ричард Х. Мос

Ричард Х. Мос е климатолог и поранешен претседател на Советодавниот комитет за постојана национална проценка на климатските промени. Во таа улога, тој бил одговорен да го поддржи објавувањето на ''Специјалниот извештај за климатските науки'' и Четвртата национална проценка на климата.
Мос претходно бил потпретседател и управен директор за климатски промени во Светскиот фонд за природа и виш директор за енергија и клима во Фондацијата на Обединетите нации. Мос е член на МПКП од 1993 година.
1 Избрани публикации
* Calvin KV, B Bond-Lamberty, LE Clarke, JA Edmonds, J Eom, CA Hartin, SH Kim, GP Kyle, RP Link, RH Moss, HC McJeon, PL Patel, SJ Smith, ST Waldhoff, and MA Wise. 2017. "The SSP4: A World of Deepening Inequality." Global Environmental Change 42:284-296. doi:10.1016/j.gloenvcha.2016.06.010
* Moss RH. 2016. "Assessing Decision Support Systems and Levels of Confidence to Narrow the Climate Information "Usability Gap"." Climatic Change 135(1):143-155. doi:10.1007/s10584-015-1549-1
* Buizer JL, K Dow, ME Black, K Jacobs, A Waple, RH Moss, S Moser, A Luers, DI Gustafson, TC Richmond, SL Hays, and CB Field. 2016. "Building a sustained climate assessment process." Climatic Change 135(1):23-37. doi:10.1007/s10584-015-1501-4
* Williamson P and RH Moss. 1993. "Degrees of National Wealth." Nature 362: Art. No.782. DOI:10.1038/362782a0.
Валонска платформа за МПКП

Валонската платформа за меѓувладин панел за климатски промени (fr) е основана со помош на валонската влада во Белгија за да се подобрат контактите меѓу МПКП, научниот свет и политичарите.
1 Активности
* Месечни тематски информациски фолдер * Листа на експерти кои можат да ги советуваат властите, организациите и граѓаните
* Мониторинг на влијанијата на климатските промени на Валонија
2 Одговорна личност
Професорот Жан-Паскал ван Иперселе
Пол Гилдинг

Пол Гилдинг е австралиски екологист, консултант и автор, познат по ''Големото нарушување: Зошто климатската криза ќе доведе до крајот на купувањето и раѓањето на нов свет'' (2011).
1 Кариера
Гилдинг ја започнал својата кариера како активист во раните тинејџерски години, фокусирајќи се на јужноафриканскиот апартхејд и правата на домородните земјишта во Австралија. Додека служел во австралиските воздухопловни сили, тој се вклучил и во движењето за јадрено разоружување. Според интервјуто на ''АлтерНет'', искуството на Гилдинг во антинуклеарната политика доведел до поголема свест за еколошките прашања и го натерал да се приклучи на Гринпис во 1980-тите, вклучувајќи се во директни акции против корпоративните загадувачи. Помеѓу 1989 и 1994 година, Гилдинг бил извршен директор на Гринпис Австралија, а подоцна и на Гринпис Интернешнл.
Служел во австралиската војска и бил глобален извршен директор на Гринпис Интернешнл.
Во 2012 година, Гилдинг одржал презентација за тезата на неговата книга на ТЕД конференцијата во 2012 година насловена ''Земјата е полна''.
Гилдинг служел во советодавниот одбор на Климатска мобилизација, група за застапување од грасрут која повикувала на глобална економска мобилизација против климатските промени на скалата на американскиот домашен фронт за време на Втората светска војна, со цел 100% чиста енергија и нето нула стакленички гасови емисиите до 2030 година.
Тој бил соработник на Кембриџ институтот за одржливо лидерство и водел резиденцијални семинари свикани од програмата за бизнис и одржливост на Принцот од Велс во Мелбурн.
2 Големото нарушување
Во ''Големото нарушување: Зошто климатската криза ќе доведе до крајот на купувањето и раѓањето на нов свет'' (2011), Гилдинг тврдел дека финансиска криза од 2007-2008 година е симптом на човечката цивилизација која растела надвор од можностите на Земјата да го поддржи и е поврзан со заканата од климатските промени и другите форми на деградација на животната средина. Поради ова, Гилдинг повикувал да се стави крај на целиот концепт на експоненцијален економски раст кој тој го обвинувал за потрошувачката и отпадот што довеле и до економски и еколошки кризи со кои се соочувале човештвото и модерната цивилизација.
Спротивно на многу писатели за животна средина (вклучувајќи ги Џејмс Лавлок, Клајв Хамилтон, Ричард Хајнберг и Џејмс Хауард Кунстлер) Гилдинг тврдел дека луѓето ќе работат заедно низ климатската криза и дека човештвото како целина на крајот ќе дејствува навреме за да ја спаси цивилизацијата, иако можеби предоцна. За да се спречат катастрофални последиците. Тој го засновал овој аргумент на генијалноста на минатите генерации среде криза, особено Втората светска војна. Гилдинг, исто така, верувал дека глобалната економија целосно ќе ја прифати одржливата енергија кога општествата целосно ќе ја прифатат реалноста на климатските промени и ќе ги напуштат ресурсите на фосилните горива.
Климатски промени во Тунис

Климатските промени во Тунис можат значително да влијаат на Тунис преку повисоки температури, посушна клима и пораст на нивото на морето. Може да настрадаат водните ресурси, земјоделството, екосистемите, здравјето и туризмот. Тунис е одговорен за 0,08 проценти од глобалните емисии на стакленички гасови. Има цел за условно намалување на емисиите од четириесет и пет проценти под нивото од 2010 година, до 2030 година.
Конвенција за долгорочно прекугранично загадување на воздухот

Конвенцијата за долгорочно прекугранично загадување на воздухот има за цел да ја заштити човековата средина од загадување на воздухот и постепено да го намали и спречи загадувањето на воздухот, вклучително и прекуграничното загадување на воздухот. Се спроведува од Европската програма за мониторинг и евалуација, во режија на Економската комисија на Обединетите нации за Европа.
Конвенцијата била отворена за потпишување на 13 ноември 1979 г., а била ратификувана на 16 март 1983 година.
1 Секретаријат
Конвенцијата, која сега има 51 вклучени држави, го идентификува Извршниот секретар на Економската комисија на Обединетите нации за Европа како секретаријат за конвенцијата.
Конвенцијата е имплементирана од Европската програма за мониторинг и евалуација. Резултатите од нивната програма се објавени на нивната веб-страница на .
2 Постапка
Целта на конвенцијата е државите да настојуваат да го ограничат и, колку што е можно, постепено да го намалуваат и спречат загадувањето на воздухот, вклучително и прекуграничното загадување на воздухот. Како и, заедно државите да развиваат политики и стратегии за борба против загадувањето на воздухот преку размена на информации, консултации, истражување и мониторинг.
Државите се состануваат годишно за да ја разгледаат тековната работа и да ги планираат идните активности, вклучително и работен план за следната година.
Моментално, приоритетните активности на конвенцијата вклучуваат преглед и можна ревизија за најновите протоколи, имплементација на конвенцијата и нејзините протоколи низ целиот регион на Економската комисија за Обединетите нации во Европа (со посебен фокус на Источна Европа, Кавказ, Централна Азија и Југоисточна Европа) и споделување неговото знаење и информаците со другите региони во светот.
3 Протоколи
Од 1979 година, конвенцијата за долгорочно прекугранично загадување на воздухот се занимава со некои од главните еколошки проблеми во регионот преку научна соработка и преговарање за политиките. Конвенцијата е проширена со осум протоколи кои идентификуваат конкретни мерки што треба да ги преземат државите за намалување на нивните емисии на загадувачи во воздухот.
4 Поврзано
* Светската книга за факти на ЦИА, издание од 2003
Академија на науките на Зимбабве

Академијата на науките на Зимбабве (ЗАС) — национална академија на науките во Зимбабве, која била формирана во 2004 година од Истражувачкиот совет на Зимбабве (ИСЗ). Ги адресира темите како што се тропските ресурси, екологијата и студиите за животната средина и климата. Академијата е поврзана со Интеракадеми Партнершип и Мрежата на африкански научни академии.
1 Историја
ЗАС е формирана во октомври 2004 година откако ИСЗ спровеле студија за глобалните научни академии. ИСЗ одржале дискусии со постоечките професионални тела за да разговара за потребата од национална академија на науки во Зимбабве. Формацијата на ЗАС била поддржано од креатори на политики консултирани од фондациониот комитет.
До 2005 година, ЗАС имале 0 соработници и 25 членови, со што броеле вкупно 35 научници. Академијата барала финансии од различни извори, вклучувајќи ја владата, приватниот сектор и меѓународните донатори.
2 Цели
Целите на ЗАС вклучуваат промовирање на научно истражување во Зимбабве и во регионот, давање на совети за прашања поврзани со наука, поттикнување на соработка помеѓу научниците и научните институции, признавање на придонесот за науката и општеството и ширење на научното знаење.
3 Активности
ЗАС спроведува активности за да ги постигне нејзините цели, како што се организирање на научни настани, објавување научна литература, учество во научни мрежи, давање на научни совети, препознавање на научници и истражувачи со награди и промовирање научно образование и програми за информирање.
ЗАС го издава ''Зимбабве Журнал за наука и технологија'', списание со рецензија кое ги покрива науката и технологијата, вклучувајќи природни, применети и општествени науки, како и инженерство и математика. ЗАС го произведува и ''Зимбабве Сајенс Њуз'', квартален билтен кој вклучува вести, настани и активности на ЗАС и неговите членови, како и делови за актуелните научни прашања.
4 Членство
Сегашните членови на ЗАС се Кристофер Магаџа, Дејвид Симби, Кристофер Четсанга, Франциска Мутапи, Параму Мафонгоја и Ајда Ситоле-Нијанг.
Конектикат против Ексон Мобил

''Конектикат против Ексон Мобил'' - судски спор за климатските промени покренат против Ексон Мобил за остварување на профит, иако биле свесни за штетите што ќе ги предизвика врз животната средина.
Во понеделник, на 15 септември 2020 година, јавниот обвинител на Конектикат Вилијам Тонг поднесе тужба против Ексон Мобил обвинувајќи ја компанијата дека нејзините производи придонеле за емисиите што предизвикуваат глобално затоплување и климатски промени. Државата „бара обесштетување за минатите, сегашните и идните штети од климатските промени, вклучувајќи ги инвестициите што веќе се направени, и настапува против дел од профитите на компанијата“.
Конектикат го обвинува Ексон Мобил а погрешно информирање на инвеститорите за тоа како нивните производи придонесуваат за климатските промени. Тонг изјавува дека државата се соочува со „штети од милиони долари поради зголемувањето на нивото на морето, повеќе бури, зголемена ерозија и други влијанија од климатските промени“. Тонг тврди дека Ексон Мобил знае дека согорувањето на фосилни горива влијае врз животната средина, но наместо да го признаат тоа, се обидуваат да ја измамат јавноста. Случајот беше поднесен до Врховниот суд во Хартфорд .
Во моментов, постојниот случај помеѓу државата Конектикат и корпорацијата Ексон Мобил останува нерешен, и сè уште нема компензација за државата. По поднесувањето на тужбата во 2020 година, беше изјавено од страна на судијата Ричард Саливан во 2022 година, дека со оглед на сложеноста на ваквите случаи, државниот суд може да расправа дека Конектикат нема право на целосна компензација за штетите предизвикани од глобалното затоплување во последните половина век.
1 Поврзано
* Луѓе против Ексон Мобил
Плејн Мед

Плејн Мед (англиски: Plane Mad) е ирска група за директна акција која води кампањи против придонесот на воздухопловната индустрија за климатските промени. Основана е во 2007 година и претставува сестринска група на британската група Плејн Стјупид (англиски:Plane Stupid). Таа е нехиерархиска организација. Нејзините четири главни барања се:
* Крај на аеродромското проширување
* Крај на субвенциите за внатрешни летови
* Забрана за рекламирање на авијацијата
* Данок на авионско гориво
Во септември 2008 година, го прекинале АГМ на Рајанер (англиски:Ryanair) на аеродромот во Даблин, за време на говорот на извршниот директор Мајкл О'Лири. Во ноември 2008 година го прекинале говорот на министерот за животна средина, наследство и локална самоуправа од партијата на Зелените Џон Гормли во северен Даблин во знак на протест поради планираното проширување на аеродромот во Даблин.
Ноемвриски ветер

Ноемвриски ветер, Ноемвриската вештерка, се однесува на силните ветрови кои често дуваат низ Големите езера наесен . „Вештерките“ се предизвикани од интензивен низок атмосферски притисок над Големите езера, кој го влечеле студениот канадски/арктички воздух од север или северозапад и топлиот заливски воздух од југ. Кога овие ладни и топли воздушни маси се судираат, тие можеле да резултираат со ветрови од ураганска сила што предизвикува големи бранови на езерата.
Песната на Гордон Лајтфут „Бродоломот на Едмунд Фицџералд“ упатува на Ноемвриската вештерка: бурата што го уништила ''СС Едмунд Фицџералд'' била 978 милибари што бил е еквивалентен на ураганот од граничната категорија 1/2. Слични ветрови со текот на годините предизвикале бројни бродоломи. Друга бура што ја погодила во ноември 1998 година била 967 милибари, што е еквивалентно на солиден ураган од 2 категорија. Сè уште посилната бура, од октомври 2010 година, донела рекордно ниски барометриски притисоци на Минесота и Висконсин од, соодветно, 954,96 и 961,06 mbar (и двете се еквивалентни на ураганот од категорија 3 на скалата Сафир-Симпсон) и со серија на 881 налети на ветер на милји на час и мориња од 19 метри во текот на ноќта од 26 до 27 октомври 2010 година.
1 Етимологија
Ноемвриски ветер е формално прифатеното име на временскиот феномен. „Вештерка на ноември“ и неговите варијации се историски поморски и метеоролошки сленг. Изведените имиња вклучуваат „Бура на вештерки“, „Ноемвриска вештерка“ и „Вештерка на ветровите“. Ноември е познат во регионот на Големите езера како „месец на бурите“.
„Вештерка“ е митолошки и описен збор за ветровите. Описниците како што се „плачење“ и „варење“ често ја придружуваат фразата. Еден учебник за временска прогноза од 1998 година вели: „Тоа што толку многу бродови лежеле закопани под водите на езерата не е толку митолошка мистерија како комбинација на околности - и економски и метеоролошки - кои се комбинираат за да ја направат Ноемвриската вештерка вистинска за морнарите од горниот среден запад, како што Моќната змија била на езерата за Ирокезите и Алгонкините.
Студена пустинска клима

Студената пустинска клима е клима која се наоѓа во висорамнините на Азија во суптропски географски широчини. Ги вклучува студените пустински региони на Памир, Тианшан, Хиндукуш, Каракорум и Тибет. Се карактеризира со многу студени зими, со температури до -18°C и свежи лета чии температури не надминуваат 14°C, со многу мала количина на врнежи, кои во некои области изнесувале само 80 милиметри (Мургаб на Памир).
1 Поврзани
* Клима на тропски пустини
* Климата на екстратропските пустини
Еко-Институт

Еко-институт (Институт за применета екологија) е непрофитен приватен институт за истражување на животната средина со седиште во Фрајбург, Германија.
Тoј произлегол од противнуклеарното движење во 1977 година и денес има над 170 вработени на своите локации во Фрајбург, Дармштат и Берлин. Институтот е организиран како асоцијација и ги следи целите за унапредување на заштитата на животната средина и одржливиот развој, што треба да се постигне, меѓу другото, преку научно истражување, консултирајќи и едуцирајќи ја јавноста. Асоцијацијата за поддршка има околу 2.000 членови, вклучувајќи и речиси 20 општини. Институтот ја финансира својата работа главно преку финансирање од трети лица за проекти. Дополнително, има и членарини и донации. Приходите во 2019 година изнесувале 15,7 милиони евра.
Хетеросфера

Хетеросфера е слој од атмосферата на Земјата што се протега над висина од 90-100 километри над Земјата (планета). Се карактеризира главно со редок воздух, кој овде многу често се менува како резултат на фотодисоцијација на молекулите. Турбопаузата го одделува од хомосферата.
1 Поврзано
* Турбопауза
* Хомосфера
Фонтана на Тритоните

Фонтаната на Тритоните (|Il-Funtana tat-Tritoni) е фонтана која се наоѓа во Флориана, Малта. Се состои од три бронзени Тритони кои држат голем сад, поставени на концентрична основа изградена од бетон и обложена со 730 тони травертински плочки. Фонтаната е една од најважните модернистички знаменитости на Малта.
Пасатна клима

Пасатна клима е клима на водни тела кои се под влијание на движењето на пасатните ветрови. Се карактеризира со постојаната насока и брзина на протокот на воздушните маси, мала количина на врнежи и мала облачност. Просечните летни температури се движат од 20-27°C, а зимските температури од 10-15°C. Количината на врнежи не надминува 500 милиметри, но се зголемува до 1000мм на планинските падини на островот ориентирани кон пасатните ветрови. Во истите географски широчини каде што преовладувала пасатната клима, климата на тропските пустини е развиена на копното.
1 Поврзано
* Клима на тропски пустини
* Тропска клима
Чарлс Дејвид Килинг

Чарлс Дејвид Килинг (20 април 1928 година - 20 јуни 2005 година) — американски научник познат по тоа што со неговата работа за следење на концентрацијата на јаглерод диоксид на опсерваторијата Мауна Лоа (Хаваи, САД) ја потврди хипотезата на Сванте Арениус (1896) за антропогеното влијание врз ефектот на стаклена градина и глобалното затоплување. Денес кривата која ја покажува промената на концентрацијата на јаглерод диоксид со текот на времето се нарекува Килингова крива.
Рикардо Вилалба

Рикардо Вилалба е аргентински шумар и дендрохронолог специјализиран за палеоклиматски студии. Активен е во ЦРИЦЈТ во Мендоза, Аргентина. Тој бил еден од авторите на Четвртиот извештај за проценка на МПКП.
Почнувајќи од 2017 година, Вилаба се соочил со правни обвиненија од еколошката невладина организација ''Jахал Но Се Тока''. Бил обвинет дека водел, како директор на ''Аргентинскиот институт за нивологија, глациологија и науки за животната средина'', недоволно истражување на ледниците во областа Јахал, што довело до тоа разни ледници да бидат изоставени. Според Ј''ахал Но Се Тока'', ова би овозможило ''Барик Голд'' да отвори рудник во областа и загадувањето што следело. Аргентинските и меѓународните научници го критикувале обвинението против Вилалба, а темата била покриена од списанијата ''Наука'' и ''Природа''.
Во 2023 година му била доделена диплома за заслуги од ''наградите Конекс'' за неговата работа во областа на екологијата и еколошките науки во последната деценија.
Климатски промени во Бразил

Климатските промени во Бразил — се главно климата во Бразил која станува потопла и посува. Ефектот на стаклена градина на вишокот на емисии CO2 и метан ја прави амазонската прашума потопла и посува, што резултира со повеќе шумски пожари во Бразил. Делови од дождовните шуми ризикуваат да станат савани.
Емисиите на стаклени гасови по лице во Бразил се повисоки од глобалниот просек, а Бразил е меѓу земјите кои емитуваат голема количина на стакленички гасови. Емисиите на стакленички гасови од Бразил се речиси 3% од годишниот светски вкупен број, прво поради сечењето дрвја во амазонската прашума, која емитирала повеќе јаглерод диоксид во 2010-тите отколку што апсорбирала и второ поради големите сточарски фарми, каде што кравите изригуваат метан. Во Парискиот договор, Бразил ветил дека ќе ги намали своите емисии, но владата на Болсонаро меѓу 2019 и 2022 година била критикувана дека направила премалку за да ги ублажи климатските промени или да се адаптира на климатските промени.
1 Емисии на стакленички гасови
Во 2020 година, биле пријавени официјални бројки за 2016 година: земјоделство 33,2%, енергетски сектор 28,9%, одделот за земјоделство, шумарство и друга употреба на земјиште 27,1%. Индустриските процеси и употребата на производи и отпадот придонеле со 6,4% и 4,5%.
1.1 Земјоделство
1.1.1 Говеда
Во 2012 година, Бразил имал втор најголем број на говеда во светот, со 205 милиони грла. Кравите се преживари кои испуштаат стакленички гасови како што се метан и азотен оксид.
1.2 Уништување на шумите
Дрвјата се сечат за да се создадат полиња за стока и соја. Уништувањето на шумите го достигнало својот врв во 2004 година, а потоа се намалил до почетокот на 2010 година. Оттогаш, уништувањето на шумите има тенденции да се зголемува по 2020 година.
1.3 Фосилни горива
Најголемиот поединечен емитер во енергетскиот сектор се нафтените продукти кои се користат како гориво за транспорт во Бразил, но дел од природниот гас и јаглен се согоруваат од секторот за електрична енергија во Бразил. Во 2016/2017 година електраните на јаглен во Бразил добиле над 1 милијарда реали субвенции. Во Конвенцијата за биолошка разновидност, Бразил се обврзал постепено да ги укине еколошките токсични субвенции до 2020 год. но владата во 2022 година изјавила дека енергијата од јаглен ќе биде субвенционирана до 2040год.
2 Поврзано
* Еколошки прашања во Бразил
Били Бар (натуралист)

Били Бар — американски научник аматер познат по неговата колекција од преку 50 години податоци за нивото на снегот, температурите и миграцијите на животните во Карпестите Планини Колорадо. Збирката на податоци на Бар е препознаена како критичен доказ за ефектите од климатските промени.
1 Живот и работата
Бар пораснал во Трентон, Њу Џерси. Во 1972 година, како студент-истражувач од Универзитетот Ратгерс, се вработил на краткорочна работа во биолошката лабораторија на Карпестите Планини за мерење на квалитетот на водата во близина на Крестед Бјут во планините Западен Елк, Колорадо. По некое време, се појавил во еден локален весник како ексцентричен планински пустиник.
Во средината на 1970-ти години, со првична намера да избега од здодевноста на живеењето на оддалечената локацијата на Готик Планина, Бар започнал прецизно да собира податоци за животната средина со мерење на длабочината на снегот, температурите и забележувајќи го пристигнувањето на различните видови на пролет. Отприлика во исто време, тој станал „неофицијален чувар“ на биолошката лабораторија на Карпестите Планини. Кон крајот на 1990-тите, резидентниот еколог на лабораторијата Дејвид Инује го препознал значењето на податоците на Бар и почнал да ги споделува со други научници. Оттогаш, записите на Бар се користени во бројни научни статии за климатските промени.
Документарниот филм ''„Снежниот чувар“'' од 2016 година е посветен на Бар.
Климатски промени во Нов Зеланд

Климатските промени во Нов Зеланд вклучуваат историски, сегашни и идни промени во климата на Нов Зеланд; и придонесот и одговорот на Нов Зеланд на глобалните климатски промени. Нов Зеланд има релативно уникатен профил на емисии. Во 2022 год. земјоделството придонело со 53 проценти од вкупните бруто емисии; енергија, 37 проценти; индустрија, 6 проценти; отпад, 4 проценти. Врз основа на најновите достапни податоци за залихите за 2022 год. бруто емисиите на Нов Зеланд по глава на жители биле над просекот за развиените земји. Во другите земји од Анекс1 на Протоколот од Кјото, земјоделството обично придонесува со околу 12 проценти од вкупните емисии.
Помеѓу 1990 год. и 2022 год. емисиите на јаглерод диоксид во Нов Зеланд се зголемиле за 24проценти; метан за 2 проценти; и азот субоксид за 35 проценти. Вкупниот број на сите комбинирани флуорирани гасови е зголемен за 87проценти.
Шемата за тргување со емисии на Нов Зеланд, која стапила на сила во 2010 год. имала за цел да обезбеди механизам кој ги охрабрува различните сектори од економијата да ги намалат своите емисии на стакленички гасови. Можеби донекаде го забавиле зголемувањето. Помеѓу 2007 год и 2017 год. вкупните национални емисии се намалиле за 0,9 проценти, како одраз на растот на производството на обновлива енергија. Сепак, помеѓу 2016год. и 2017 год. бруто емисиите на Нов Зеланд скокнале за 2,2 проценти со што вкупното зголемување на емисиите на стакленички гасови помеѓу 1990год. и 2017 год. на 23,1 проценти.
0.0.1 Десет најголеми загадувачи
Десетте компании кои емитуваат најмногу стакленички гасови во Нов Зеланд , Зи Енерџи, Ер Њу Зеланд, Метанекс, Марсден Појнт Ојл Рафинерија, БП, Ексон Мобил, Џенесис Енерџи Лимитед,Контакт Енерџи и Флечер Билдинг. Овие компании испуштаат околу 54,5 м тони јаглерод диоксид секоја год. повеќе од две третини од вкупните емисии на Нов Зеланд..
1 Галерија
2 Поврзано
* Комисија за климатски промени
* Генерација нулта
* Список на земји според емисиите на стакленички гасови по глава на жител