Акид и Галатеја

Акид и Галатеја — ликови од старогрчката митологија, подоцна поврзани заедно во „''Метаморфози''“ од Овидиј. Епизодата раскажува за љубовта помеѓу смртниот Акид и нереидата (морска нимфа) Галатеја; кога љубоморниот киклоп Полифем го убива Акид, Галатеја го преобразува својот љубовник во бесмртен речен дух. Епизодата била тема на песни, опери, слики и статуи во ренесансата и потоа.
1 Митологија
Галатеја (|Γαλάτεια|lit=таа што е млечно бела), „славната“ и „убава“ ќерка на „Старецот од морето“ Нереј и океанидата Дорида, била морска нимфа древно потврдена во делата и на Хомер и на Хесиод, каде што е опишана како најубавата и најомилената од 50-те нереиди. Според Теокрит (''Идили'' 6 и 11), таа ја разбудила љубовта кај еден многу неверојатен додворувач, сицилијанскиот киклоп Полифем. Нејзиното име е споменано неколку пати и од Вергилиј.
Во „Метаморфози“ од Овидиј, Галатеја се појавува како сакана на Акид, синот на Фаун и речната нимфа Симетида, ќерка на реката Симето. Еден ден, кога Галатеја лежела покрај морето со својот љубовник, Полифем ги видел. Вториот, поради својата љубомора, откорнал огромна карпа од страната на планината Етна и ја фрлил кон Акид, згмечувајќи го до смрт. Потоа Галатеја ја претворила неговата крв во пенливи води додека течела од под карпата, создавајќи го така потокот на Етна што го носел неговото име, сицилијанската река Акид. Таа го претворила својот љубовник во бог на потокот. Тој ги задржал своите оригинални црти на лицето, освен што бил поголем, а лицето му било длабоко сино.
Оваа варијанта на приказната денес се појавува никаде порано отколку во делото на Овидиј и можеби била фикција измислена од поетот, „наведена од начинот на кој малата река извира од под карпа“. Но, според грчкиот научник Атенеј, приказната првпат ја измислил Филоксен Китерски како политичка сатира против сицилијанскиот тиранин Дионисиј I Постариот, чија омилена конкубина, Галатеја, го делела своето име со нимфата. Други тврдат дека приказната е измислена за да се објасни присуството на светилиште посветено на Галатеја на планината Етна.
Според подоцнежна традиција, Галатеја на крајот се предала на прегратките на Полифем. Нивниот син, Галас или Галат, станал предок на Галите. Хеленистичкиот историчар Тимеј, кој бил по потекло од Сицилија, го опишал Галат како син на Полифем и Галатеја.
Галатеја, заедно со Дото и Панопе, ја испратила својата сестра Тетида од морето до нејзината свадба со Пелеј. Во хомеровата ''Илијада'', Галатеја и нејзините други сестри ѝ се појавуваат на Тетида кога таа плаче во знак на сочувство за тагата на Ахил поради убиството на неговиот пријател Патрокле.
2 Во културата
2.1 Книжевност и опера
Во времето на ренесансата и барокот, приказната повторно се појавила како популарна тема. Во Шпанија, Луис де Гонгора ја напишал наративната поема „ ''Fábula de Polifemo y Galatea“'', објавена во 1627 година. Таа е особено позната по прикажувањето на пејзажот и по сензуалниот опис на љубовта помеѓу Акид и Галатеја. Поемата била напишана во чест на претходна нарација со ист наслов од Луис Кариљо и Сотомајор (1611) Приказната добила и оперски третман во сарсуела напишана од Антонио де Литерес (1708).
Во Франција, Жан Батист Лили ја напишал операта ''„Акид и Галатеја'' “ (1686), која се занимавала со грчкиот мит. Опишана од него како пасторално-херојско дело, таа прикажува љубовен триаголник помеѓу трите главни лика Акид, Галатеја и Полифем. Полифем го убива Акид од љубомора, но Акиде оживеан и претворен во река од Нептун. Во Италија, во 1703 година следела едночинката на Џовани Бонончини, ''„Полифем“.''
Кратко потоа, Георг Фридрих Хендл ја компонирал кантатата ''„Aci, Galatea e Polifemo'' “ (1708). Откако Хендл се преселил во Англија, тој ѝ дал на приказната нов третман во неговата пасторална опера ''„Acis and Galatea“'' со англиско либрето обезбедено од Џон Геј. Првично компонирано во 1718 година, делото поминало преку неколку ревизии, а подоцна добило ажурирани оркестрации и од Моцарт и од Менделсон. Како пасторално дело каде што Полифем игра само мала улога, тоа во голема мера се фокусира на двајцата љубовници.
Додека престојувал во Лондон, Никола Порпора ја компонирал операта ''Полифем,'' во која се претставени Акид и Галатеја, како и средбата на првиот со Полифем. Во Австрија подоцна во векот, Јозеф Хајдн ја компонирал ''„Acide e Galatea“'' (1763). Создадена за царска свадба, таа добила посреќен крај кој се фокусира на сцената на преобразбата по убиството на Акида, кога двојката ја прогласува својата вечна љубов.
2.2 Слики
Сликите на кои се прикажани Акид и Галатеја можат да се групираат според нивните теми. Најзначајно е дека приказната се одвива во пасторален пејзаж во кој ликовите се речиси случајни. Ова е особено случај во ''„Пејзаж со Полифем“'' (1649) изработен од Никола Пусен (Музеј Ермитаж) и „''Пејзаж покрај море''“ (Дрезден) од Клод Лорен од 1657 година, во двете каде што љубовниците играат мала улога во преден план. На една претходна слика од Пусен (Национална ирска галерија, 1630) двојката е меѓу неколкуте прегрнати фигури во преден план, заштитени од погледот на Полифем, кој свири на својата флејта повисоко на падината.
Во сите овие, Полифем е некаде во позадина, но многу други ја прикажуваат само Галатеја, како на сликата на Перино дел Вага каде што е нацртана од морски ѕверови над брановите. Сепак, генерално, нимфата ја носат низ морето обожаватели на сликите генерално насловени ''„Триумфот на Галатеја“'', од кои најпознатата обработка е од Рафаел. Општо земено, овие го следат описот од 3 век даден на таква слика од Филострат Помладиот во неговите ''„Имагинации“'' : Нимфата се забавува на мирното море, управувајќи со екипа од четири делфини врзани заедно и работејќи во хармонија; а девиците-ќерки на Тритон, слугите на Галатеја, ги водат, свиткувајќи ги ако се обидат да направат нешто лошо или спротивно на уздите. Таа држи над главите против ветерот лесна шамија во морско-виолетова боја за да обезбеди сенка за себе и едро за нејзината кочија, а од неа еден вид сјај паѓа врз нејзиното чело и главата, иако ништо бело не е пошармантно од цветот на нејзиниот образ; косата не ѝ ја ниша ветрот, бидејќи е толку влажна што е отпорна на ветерот. И ете, нејзиниот десен лакт се издвојува, а нејзината бела подлактица е свиткана назад, додека ги потпира прстите на нејзиното нежно рамо, а рацете ѝ се нежно заоблени, а градите ѝ се испакнати, а сепак убавината не ѝ недостасува на бутот. Нејзиното стапало, со грациозниот дел што завршува во него, е насликано како на морето и лесно ја допира водата како да е кормилото што ја води нејзината кочија. Нејзините очи се прекрасни, бидејќи имаат еден вид далечен поглед што патува колку што се протега морето. 
Во оние случаи каде што отфрлениот љубовник Полифем се појавува некаде на брегот, поделбата меѓу нив е нагласена со тоа што се распознаваат со нивните соодветни елементи, морето и копното. Типични примери за ова се насликани од Франсоа Перје, Џовани Ланфранко и Жан Батист ван Лу.
Сензуални прикази на љубовниците како се прегрнуваат во пејзаж биле создадени особено од француските сликари, како на пример оние на Шарл де Ла Фосе, Жан Франсоа де Троа, и Александар Шарл Гилемо (1827). Полифем се крие во позадината на овие, а во примерот на Де Троа неговото присуство очигледно ја вознемирува Галатеја. Други француски примери од Антоан Жан Гро (1833) и Едуар Зиер (1877) ги прикажуваат вљубените како се кријат во пештера и вознемирено ѕиркаат кон него.
Тие го очекуваат трагичниот момент кога тој заканувачки се издига над нив, откако ја открил вистината што се обиделе да ја сокријат. Заканата е исто толку очигледна во меко скицирана визија од 18 век на Жан Франсоа де Троја , како и во речиси надреалистичката слика на Одилон Редон од 1900 година. Загрижувачката атмосфера во овие слики сугерира насилна акција што треба да следи. Тоа било прикажано во претходните слики на Полифем како фрла камен кон љубовниците кои се обидуваат да побегнат, како оние на Анибале Карачи, Огер Лукас , и Карле ван Лу.
2.3 Скулптура
Статуи на Галатеја, понекогаш во друштво на Акид, започнале да се изработуваат во Европа од 17 век. Постои фантастичен опис на фонтана која ги вклучува и двете во латинскиот роман ''„Аргенис“'' на Џон Баркли, кој датира од 1621 година:Привлечена кон врвот на фонтаната, водата минуваше низ многу цевки во различни форми, а потоа паѓајќи во резервоарот под неа, вриеше од силата на своето паѓање и стануваше зелена како морето. Во средината на неа, Галатеја, како во морето, го оплакуваше мртвиот Акид, кој лежеше на брегот, и како да почна да се раствора во река, испушти два потока, едниот на устието, другиот на раната. 
Заеднички карактеристики на статуите што ја прикажуваат Галатеја вклучуваат една крената рака која држи развеан шал; морски слики, вклучувајќи школки, делфини и тритони; и честопати фактот дека статуата е вградена во фонтана. Во делото на Габриел де Групело во паркот на замокот во Швецинген, тритонот пред нозете на Галатеја држи венец нанижан со школки и бисери. Галатеја во дворецот на Царское Село во Русија има морски бисери нанижани во нејзината коса. Исто така, постои нејзина статуа од Никола Мичети што е дел од каскадата во палатата Петерхоф во Санкт Петербург. Овие карактеристики можат да помогнат во разликувањето на статуите на Галатеја од Галатеја вклучена во митот за Пигмалион.
Една статуа покрај базен во јавните градини на Ачиреале, сицилијанскиот град каде што се претпоставува дека се случила преобразбата на Акид, го прикажува Акид како лежи под карпата што го убила, додека Галатеја се наведнува на едната страна. Таа ја кренала раката кон небото во молба. Друга статуа извајана од Жан Батист Туби се наоѓа во Боске де Домс во градините на Версај. Статуата го прикажува Акид како се потпира на карпа, свири на флејта, додека полуоблечената Галатеја доаѓа врз него со кренати раце во изненадување (1667–75). Сличен гест е прикажан и во статуата на која е сама во фонтаната десно од големото скалиште во замокот Шантији. Љубовниците се прикажани заедно како дел од фонтаната Медичи во Луксембуршката градина во Париз. Дизајнирана од Огист Отин во 1866 година, мермерната група прегрнати во пештера, додека над нив е наведнат огромен Полифем од изветвена бронза, кој ѕирка надолу од љубомора.
Нимфата се потпира на голем оклоп што го носат тритони во фонтаната од 18 век во Вилата Боромео Висконти Лита во Милано. На грбот на делфин се потпира во статуата на италијанскиот скулптор од 19 век, Леополдо Ансилјони (1832–1894). Постојат две верзии на ова, една во средината на базен со риби во Источната куќа на Зимските градини на Гриничкиот Универзитет, и подоцнежна копија изработена во замокот Херст во Калифорнија. На оваа, едната од рацете свиткана назад за да ја потпре главата е опкружена со опашката на делфинот. Исто така, постои и германска фонтана од Карл Фридрих Мест, која денес се наоѓа во Карлсруе, во која Галатеја седи на грбот на тритон. Над нејзината глава таа го балансира огромниот оклоп од кој се излева водата. Друга статуа е подигната на чело на импресивна каскада на Еугенплац во Штутгарт. Дело на Ото Рит (1858–1911) кое датира од 1890 година ја прикажува нимфата крунисана со алги и извира од делфинот и млади купидони кои си играат пред нејзините нозе. Во применетата уметност, тридимензионалните претстави на триумфалната тема на Рафаело честопати биле вградувани во артефакти за аристократска употреба и биле насликани на мајолика.