Протести во Мангистауска област (2011)

Протести во Мангистауска област (казашки: ''Жаңаөзен оқиғасы'') — социјални протести на работниците во подружниците на државната компанија за нафта и гас КазМунајГас во Мангистауската област во југозападен Казахстан. Тие се најпознати по масовниот штрајк на нафтените работници во 2011 година, кој кулминирал со големи немири во градот Жанаозен на 16 декември, што довело до 15 смртни случаи (официјални бројки) и стотици повредени и апсења. Следниот ден, уште едно лице било убиено во селото Шетпе за време на полициското задушување на немирите поврзани со настаните во Жанаозен.
1 Штрајкувачко движење
Постојаните штрајкови на нафтените работници во Мангистауската област трале од 2008 година . Во исто време, нееднаквоста во приходите се зголемила: поради растот на просечните плати, цените се зголемиле, но за значителен дел од населението кое не било поврзано со нафтената индустрија, немало промена во приходите .
Од 2010 година, во нафтената компанија „Каражанбасмунај“ беснел работнички спор, за време на кој значителна група работници почнале да бараат подобри услови за работа и повисоки плати. Во јануари 2011 година, бил формиран панел за трудова арбитража, во кој работниците се нашле во малцинство, наместо да уживаат во паритет со работодавачот како што првично било предвидено. Претседателот на синдикатот Е. Косарханов се согласил со оваа состојба и активно се спротивставил на вклучувањето на адвокатката на синдикатот Наталија Соколова во арбитражниот панел .
Во март, Наталија Соколова, адвокатка на независниот синдикат во рудникот Каражанбас, издала соопштение до премиерот и до генералниот обвинител во врска со вооружениот напад врз синдикалните активисти.
На 30 јануари и 15 февруари 2011 година Асланбек Ајдарбаев, заменик-шеф на работничкиот синдикат на Каражанбас, бил претепан и подложен на вооружени закани, а неговиот дом бил опожарен ноќта помеѓу 19 и 20 мај од непознати лица .
Штрајковите првично се одржале на нафтеното поле Каражанбас во регионот Актау на 17 мај, а на нив им се придружиле работниците во производствената подружница Озенмунајгас во регионот на Жанаозен . Повеќе од 700 работници штрајкувале во регионот Актау на 17 мај, а компанијата изгубила 1,6 милиони долари веројатни приходи за десет дена . Од првиот ден, 1.500 нафтени работници биле вклучени во штрајкот во Жанаозен.
Масовните штрајкови првично ги погодиле првенствено давателите на услуги, а не рударските операции. Во јули, повеќе од 1.200 работници штрајкувале во регионот Жанаозен.
На 2 јуни, во Актау на плоштадот во Мангистауската област се одржал масовен мирен протест на штрајкувачите, за време на кој тие неуспешно направиле обид да се сретнат со Аким Кримбек Кушербаев за да му пренесат апел до шефот на државата Нурсултан Назарбаев .
На 2 август, синдикалниот активист Жаксилик Турбаев бил пронајден убиен во Жанаозен, а на 24 август било откриено телото на Кудајберген Карабалаев, ќерка на претседателот на синдикалниот комитет на работниците во Озенмунајгас, која исчезнала претходниот ден . Сепак, според претставниците на Регионалниот оддел за внатрешни работи, немало врска помеѓу убиствата и штрајкот.
Од почетокот на штрајковите, неколку стотици работници кои протестирале, биле отпуштени од нафтената и гасната индустрија.
Казахстанската влада не одговорила на барањата на штрајкувачите на нафтените работници повеќе од 7 месеци .
На 3 октомври, еден од штрајкувачите на компанијата „Озененергонефт“ извршил самоубиство во Жанаозен .
Од 23 до 25 ноември, во Жанаозен се одржал трипартитен состанок со штрајкувачите за прашањето за нивното вработување.
2 Барања и план за дејствување
Од мај, работниците во нафтената индустрија речиси постојано штрајкувале во западен Казахстан, барајќи исплата на коефициентите на индустриските и регионалните плати (според работниците, нивните плати биле речиси половина од она што им се должело веќе неколку години) .
До 16 декември, штрајкувачите сеуште немале политички барања, туку само економски . Штрајкувачите немале ниту акционен план ниту сериозна поддршка од социјални активисти од други региони и земји, што требало да ги доведе до какви било екстремни мерки . На 14 декември 2011 година, бил објавен апел до нафтените работници со барање за оставка од претседателот .
Списанието „Експерт“ напишало дека овој судир не е толку работен конфликт колку социо-економски: според новинарите, луѓето биле повеќе незадоволни од ниското ниво на развој на регионот и самиот Жанаозен (и покрај огромните приходи на компаниите за производство на нафта) отколку од ниските плати.
3 Гонење на активисти
3.1 Обвинение против Наталија Соколова
На 17 мај, Јуан Му, еден од раководителите на „Каражанбасмунај“, поднел барање за кривично гонење на Наталија Соколова. Случајот не го водел обичен истражител, туку раководителот на истражниот оддел .
На 23 мај 2011 година, Наталија Соколова, адвокатка на синдикатот на нафтената компанија „Каражанбасмунај“, била казнета со 22.680 тенги за неовластен состанок одржан на 17 мај. На 24 мај, таа била казнета со 30.240 тенги за сличен состанок на 21 мај.
На 25 мај, Соколова била уапсена осум дена за одржување неовластен протест пред зградата на Регионалниот оддел за внатрешни работи на Мангистауската област, кој се одржал претходниот ден и од властите бил оценет како неовластен митин . Во пресрет на истекот на нејзиното апсење (1 јуни), против неа била отворена кривична постапка според членот „Поттикнување социјална, национална, племенска, расна или верска омраза“, а нејзиното апсење било продолжено од судот до 1 август. На 31 мај, станот на Соколова бил претресен, а нејзиниот компјутер, сите нејзини белешки и документи биле запленети.
На 28 јули започнало судењето на Соколова. Самата Соколова целосно ги негирала обвиненијата против неа . На 8 август 2011 година, Наталија Соколова била осудена на шест години затвор со општ режим под обвинение за „поттикнување општествен раздор и кршење на правилата за организирање и одржување состаноци, митинзи, пикети, улични маршеви и демонстрации“ . Според сопругот на Соколова, на судењето не биле прикажани докази за поттикнување општествен раздор .
На 26 септември, Регионалниот суд на Мангистауската област ја потврдил пресудата на првостепениот суд .
На 3 декември, Наталија Соколова била префрлена во затвор УГ-157/11 во Атирау .
На 15 декември, за време на прес-конференцијата во Москва, активистот за човекови права Валентин Гефтер го нарекол гонењето на Наталија Соколова „срамно и скандалозно“, а Лев Пономарев истакнал дека „казахстанскиот режим стана пионер во тестирањето нови методи за прогон на опозицијата и независните медиуми, кои подоцна беа користени во Русија и другите земји од ЗНД“ .
На 7 март 2012 година, Наталија Соколова, откако ја признала вината, била ослободена со условна казна. Исто така, ѝ било забрането да се занимава со јавни активности во траење од три години . Така, Соколова поминала десет и пол месеци во затвор.
Од јуни 2016 година, Соколова и уште 14 поранешни вработени во „Каражанбасмунај“ се пожалила кај заменик-акимот на регионот дека сè уште не можат да најдат работа. Нивниот поранешен работодавач, според нив, одговорил со закани на нивните барања за враќање на работа, надомест за периодот на невработеност и други бенефиции .
3.2 Обвинение против Акжанат Аминов
На 30 јуни, Регионалниот суд во Мангистауската област го осудил Акжанат Аминов, активист во штрајкот на нафтените работници во Озенмунајгас, на два месеци притвор под обвинение за „поттикнување општествен раздор“. На 5 јули, судот ја отфрлил неговата жалба .
Во јули, се дознало дека тој не ја добивал потребната медицинска нега: и покрај фактот дека страда од дијабетес тип 2, не примал инсулински инјекции . Како резултат на тоа, неговото здравје се влошило . Претседателот на синдикатот „Жанарту“ и копретседател на Социјалистичкото движење на Казахстан, Јесенбек Уктешбаев, го сметал ова за мачење .
На 18 август, Аминов добил условна казна од една година затвор со пробен период од две години по отслужување на два месеци во притвор . Акжанат Аминов бил ослободен од притвор во судницата .
3.3 Обвинение против Наталија Ажигалиева
На 8 септември 2011 година, активистката за човекови права и лидерка за работнички права, Наталија Ажигалиева, била уапсена во Жанаозен и осудена на 15 дена административен притвор под обвинение за „злонамерна непослушност кон полицијата“ .
На 24 септември, Наталија Ажигалиева била ослободена. Познато е дека тужбата против неа ја поднел полицаец кој учествувал во растерувањето на штрајкувачите во Жанаозен на 8 јули. Било објавено дека во тоа време, Наталија Ажигалиева се полеала со бензин и се заканила дека ќе се самозапали во знак на протест .
3.4 Одговор на обвиненијата
Протестите на нафтените работници, кои започнале во летото 2011 година, го привлекле вниманието на меѓународните организации. На 11 јуни, Пол Марфи, член на Европскиот парламент од Ирска (Социјалистичка партија, фракција на Европската обединета левица - Нордиска зелена левица), испратил писмо со поддршка до нафтените работници кои протестирале во Каражанбас .
На 1 јули, според извештаите на опозициските медиуми, Владимир Козлов, лидер на партијата Алга!, изјавил дека „локалните власти, раководството на Озенмунајгас и агенциите за спроведување на законот во Мангистауската област намерно ги провоцираат штрајкувачките и гладните работници на бунт“ . Судејќи според фактот дека Козлов бил препознаен како еден од организаторите на овие немири, истрагата подоцна заклучила дека тој, заедно со истомисленици (Соколова и други), однапред го подготвувале јавното мислење за немирите во Жанаозен со вакви изјави.
Во јули 2011 година, Амнести Интернешенсл ги прогласил Наталија Соколова и Акжанат Аминов за затвореници на совеста .
Меѓународната организација на работници и народи упатила соопштение до претседателот на Казахстан Назарбаев, кое го потпишале генералниот секретар на Работничката партија (Алжир) Луиза Ханун и секретарот на Независната работничка партија (Франција) Даниел Глукштајн.
4 Хронологија на настаните
На 16 декември 2011 година, за време на прославите по повод 20-годишнината од независноста на Казахстан, околу 16:30 часот, според официјалните извештаи, разбеснетите демонстранти демолирале полициски автобус, го превртиле и запалиле. Исто така, судејќи според поединечни видео инсерти, разбеснетите демонстранти (од кои многумина не носеле униформи на нафтени работници, туку обична цивилна облека) нападнале деца кои учествувале во театарска парада, како и полиција, со стапови и парчиња цевки. Понатаму, објавените видеа (од кои некои биле официјално прикажани на брифинзи во Канцеларијата на државниот обвинител) покажале групи демонстранти кои учествуваат во немири (палат згради, кршат и ограбуваат продавници, туркаат и кршат автомобили) и напаѓаат полицајци .
Подоцна, за време на истрагата и судењето, било утврдено дека провокаторите им дале на секој од активните учесници во немирите по 20.000 тенги, им дале пијалоци, делеле пушки и друго оружје и ги поттикнувале да ограбуваат продавници, да кршат автомобили и да ги тепаат учесниците во празничната поворка. Казахстанскиот претседател Нурсултан Назарбаев го споменал ова на 24 декември за време на состанокот со жителите на Жанаозен. „Провокаторите си ја завршија работата и исчезнаа. Веќе приведовме половина од нив, но оној што ја оркестрираше целата операција никогаш не се појави во Жанаозен. На секој од младите мажи им беа дадени 20.000 тенги и им беа дадени пијалоци. Сериозно го истражуваме овој случај и ќе го разгледаме секој смртен случај поединечно. Ќе ги бараме организаторите, каде и да се кријат во светот. Ќе има судење, а одговорните ќе бидат казнети“, изјавил претседателот Нурсултан Назарбаев .
Последователно, претставници на Канцеларијата на генералниот обвинител на Казахстан објавиле видео-снимка на која се гледало како толпата собрана на плоштадот најпрвин ја попречила марширачката поворка, потоа започнала да крши автомобили паркирани во близина на плоштадот, а потоа го потиснувала полицискиот кордон. Потоа ја зазеле и ја запалиле зградата на градската администрација (акимат). Некои службеници скокнале од горните катови за да избегаат .
Исто така, биле нападнати и канцеларијата на нафтена компанија и хотел. Напаѓачите спречиле влез на противпожарни возила. Била формирана и испратена заедничка полициска единица за да ги заштити цивилите заробени во заземената зграда, но демонстрантите фрлале камења врз неа и наводно отвориле оган врз неа. Талгат Мусаканов, заменик-началник на Одделот за внатрешни работи на Мангистауската област, изјавил дека толпата користела челични шипки, сечило и огнено оружје во обидите да го изгаснат пожарот и да им помогнат на жртвите.
Според голем број медиуми, во немирите учествувале помеѓу 1,000 до 3,000 луѓе .
Според официјалната верзија, полицијата отворила оган за да спречи немирите, да ги заштити животите и здравјето на цивилите и да спречи оружјето да падне во рацете на хулиганите. Според некои медиумски извештаи, полицајците, кои биле невооружени кога започнале немирите, го напуштиле централниот плоштад, а потоа се вратиле вооружени и испукале несмртоносни куршуми кон агресивните демонстранти. Други извештаи укажуваат дека врз насилната толпа била отворен оган кога се приближувала кон зградата на градската администрација.
Објективната проценка на тоа што всушност се случило за време на немирите може да се основа само на визуелни докази - неколкуте видеа снимени на местото на настанот или од покривите на блиските згради. Во меѓувреме, печатените и електронските медиуми содржат исклучително малку објективни сведоштва на кои може да се верува како независни извори. Ова може да се објасни со два фактори. Прво, за време на активната фаза на самите немири, немало професионални новинари на местото на настанот (имало пукање и било исклучително опасно). Печатот започнал да пристигнува во градот подоцна. Како резултат на тоа, самите бунтовници честопати дејствувале како „очевидци“ кои подоцна ги опишувале настаните на новинарите. Токму нивните искази довеле до извештаите во весниците, вклучително и дека децата во театарската поворка не биле растерани, туку „учтиво замолени да ја сменат рутата“, дека полициски џип наводно се судрил со толпа демонстранти и други тврдења кои подоцна биле побиени врз основа на објективни видео докази. Второ, многу значаен дел од публикациите за тие настани што се појавиле во првите денови доаѓале од опозициските медиуми контролирани од казахстанскиот олигарх Мухтар Абљазов. Иако, секако, фото и видео доказите направени од овие медиуми се во секој случај од голема вредност, заедно со другите докази објавени за овие настани.
Неточноста на објавените информации може јасно да се процени според податоците за мртвите и повредените. Според првичниот извештај од обвинителството, 10 лица биле убиени . Според ажурираните податоци следниот ден, 11 лица биле убиени . На 18 декември, официјалниот број на жртви во Жанаозен се зголемил на 15 .
Во исто време, медиумите навеле други, многу варијабилни податоци. На пример, руската новинарка Е. Костјученко, во својот извештај „Жанаозен“ во Новаја Газета, го цитирала исказот на неименувана медицински сестра, хирург-реаниматор во болницата во Жанаозен. Во интервју со новинарката, докторката изјавила дека таа сама не успеала да спаси 22 лица. „Ги опериравме, ги отстранивме куршумите, но тие починаа. Сега има 23 лица што не успеав да ги спасам. Ќе има 24 - еден е на интензивна нега, многу сериозно, нема да преживее“ . Истата статија, препечатена од изданието „Лада“ од Актау, цитира извештаи од повторно неименувани сведоци, наводно оние во болницата и оние што работат во мртовечницата, кои известиле дека само 64 тела биле доставени во болничката мртовечница . Е. Костјученко, исто така, цитирала неименуван возач на брза помош кој направил две патувања од Жанаозен до Актау и пренесел 15 тела. Анализирајќи ги публикациите во опозициските медиуми, нивните извештаи најчесто укажуваат на 70 мртви . Генерално, постои несовпаѓање, типично за вакви трагични настани, помеѓу официјалните податоци (како оние на Канцеларијата на државниот обвинител) и медиумските извештаи, чии проценки се темелат на сведоштвата на неименувани очевидци и сведоци кои не можат да бидат потврдени.
Во меѓувреме, водечките казахстански телевизиски канали објавиле слични бројки за бројот на повредени (но не и за смртни случаи). На пример, во извештајот на телевизискиот канал КТК било наведено дека над 60 повредени лица биле хоспитализирани, од кои шест биле службеници за спроведување на законот, вклучувајќи го и заменик-началникот на Одделот за внатрешни работи на Жанаозен, кој бил подложен на сложена операција . Опозициските и независните медиуми, сепак, објавиле различни бројки. На пример, весникот „Лада“ објавил дека до ручек на 16 декември во болницата Жанаозен имало 340 ранети, а до следниот ден бројот наводно се искачил на 400, од кои 17 од најтешко повредените биле однесени во Актау. Сепак, тешко е да се верува на овие податоци, бидејќи весникот „Лада“ има забележително временско несовпаѓање: ако немирите започнале околу 16:30 часот, тогаш е нејасно како стотици ранети можеле да завршат во болницата до ручек (14:00-15:00 часот).
Сепак, и покрај значителната разлика во проценките, обемот на трагедијата што се случила во Жанаозен е импресивен. Како резултат на немирите, зградата на градската администрација била запалена . До вечерта, во градот започнале масовни грабежи, во кои, според полицијата, учествувале до 5 илјади луѓе. Според Канцеларијата на јавниот обвинител, 46 згради биле ограбени и запалени, вклучувајќи 8 банки и банкомати, 20 продавници, две кафулиња, една нотарска канцеларија, две заложни продавници, две згради на акиматот, две полициски пунктови, три приватни куќи и повеќе од 20 автомобили. Исто така, била превртена и новогодишна елка, а јуртите (колиби) поставени за прослава на 20-годишнината од независноста на републиката биле уништени .
На 17 декември, во средината на денот, толпи луѓе повторно почнале да се собираат во центарот на Жанаозен, фрлајќи камења и молотови коктели врз полицијата. До вечерта, тие повторно биле под оган.
Околу сто лица биле приведени под сомнение за учество во немирите. Апсењата се случиле во тешки услови, честопати под агресија од млади луѓе. Полицијата дејствувала грубо, исто така затоа што имало повредени и сериозно ранети луѓе меѓу своите редови. Како резултат на тоа, според медиумските извештаи, апсењата не поминале без инциденти. На пример, Базарбај Кенџебаев му рекол на новинар на Новаја Газета дека вечерта на 16 декември бил неправедно приведен во Жанаозен додека ја посетувал својата ќерка во породилиштето. Тој бил брутално претепан од полицијата, која барала да признае за соучество во грабежот на продавница. Кенџебаев бил ослободен следниот ден, но кратко по интервјуто со новинарот, тој починал од последиците од тепањето . Фактот дека полицијата ги привела младите луѓе само врз основа на тоа што поминувале покрај ограбена продавница и се однесувале сурово кон нив, го објавил и новинар од весникот „Известија“, кој бил сведок на ова (тој самиот бил приведен, но набрзо ослободен).
Властите презеле чекори за стабилизирање на ситуацијата и спречување на ширење на паника. Локалните оператори го блокирале пристапот до мрежата за микроблогирање на Твитер, а мобилниот телефон бил прекинат во областа околу градот Жанаозен. Пријавени биле и прекини на електричната енергија . Руските медиуми објавиле дека во градот се распоредени внатрешни трупи. Неколку прозападни медиуми (вклучувајќи го и Ехо Москва) исто така објавиле дека оклопни возила од Актау влегле во Жанаозен доцна навечер и дека воени хеликоптери патролирале низ градот . Весникот „Комсомолскаја правда“, повикувајќи се на свои извори, забележал дека во градот биле распоредени и 1.500 маринци .
Поради настаните во Жанаозен, производството на полињата Мангистаумунајгас и Каразханбасмунај било прекинато на 16 декември 2011 година. На преостанатите нафтени и гасни полиња во Мангистауската област било воведено засилено обезбедување, но тие продолжиле да работат нормално.
На 17 декември, шефот на Министерството за внатрешни работи на Казахстан, Калмуханбет Касимов, изјавил дека ситуацијата во Жанаозен започнала да се стабилизира .
На 21 декември, во селото Жетибај се одржало митинг во поддршка на нафтените работници од Жанаозен .
Централната изборна комисија одлучила да ги откаже парламентарните избори во 2012 година во градот, во согласност со одлуката на Уставниот совет на Казахстан дека изборите не можат да се одржат во области во кои била прогласена вонредна состојба. Претседателот Назарбаев ставил вето на одлуката на Изборната комисија за откажување на изборите во Жанаозен, наведувајќи дека тоа би го прекршило правото на глас на луѓето.
На 11 јануари 2012 година, Уставниот совет ја поништи својата одлука од 6 јануари по ветото на Назарбаев на одлуката
5 Немири на 17 декември во Шетпе
На 17 декември, на железничката станица Шетпе во Мангистауската област, група луѓе кои повикувале на поддршка за учесниците во немирите во Жанаозен го блокирале железничкиот сообраќај, ја запалиле локомотивата и фрлале молотови коктели врз вагоните. Како резултат на тоа, седум патнички и три товарни возови биле одложени. Во селото Шетпе, демонстрантите запалиле елка и фрлале камења врз излозите на продавниците и вагоните. Канцеларијата на генералниот обвинител на Казахстан известил: „Со оглед на тоа што постапките на хулиганите навистина ги загрозуваа животите и здравјето на цивилите и самите полицајци, полицијата беше принудена да употреби сила“. Уште едно лице било убиено, а најмалку 11 биле повредени .
Како што објавиле некои руски медиуми, за време на настаните во Шетпе, популарниот блогер Мурат Тунгишбаев, кој објавил видеа на YouTube од судири меѓу полицијата и демонстрантите, наводно бил претепан од полицијата .
6 Реакција на настаните
6.1 Реакцијата на властите
Казахстанскиот претседател Нурсултан Назарбаев потпишал указ за прогласување вонредна состојба во градот Жанаозен. Вонредната состојба била прогласена 20 дена: од 18:00 часот на 17 декември 2011 година до 7:00 часот наутро на 5 јануари 2012 година. Полициски час требало да биде на сила во градот во текот на овие денови: од 23:00 часот до 7:00 часот наутро следниот ден .
За време на вонредната состојба, јавниот ред и безбедноста во одредени важни објекти во градот биле зацврстени, слободата на движење била ограничена, вклучително и влезот и излезот во градот, биле воведени проверки на лични карти, биле забранети собири, маршеви и штрајкови, како и продажба на оружје и разна опрема: аудио и видео снимање, копирање и така натаму .
Назарбаев, исто така, формирал владина комисија за истрага на настаните во Жанаозен . За време на траењето на вонредната состојба, во градот требало да се воведе полициски час од 23:00 до 07:00 часот, и да бидат забранети сите јавни настани, штрајкови и „други методи за суспендирање или прекинување на активностите на правните лица“ .
Според претседателот на Казахстан, Нурсултан Назарбаев, „работниот спор на нафтените работници не може да се меша со постапките на бандитски елементи кои сакаа да ја искористат ситуацијата за своите криминални планови“ .
Познато е дека сите 150 нафтени работници од Каражанбас кои излегле на плоштадот во Актау во поддршка на своите колеги од Жанаозен биле подоцна уапсени .
На 22 декември, Назарбаев го посетил Жанаозен, каде што се сретнал со претставници на работничките групи на нафтените компании и ветил дека „ќе бидат преземени сите мерки за обновување на градот Жанаозен, обезбедување на нормално функционирање на виталната инфраструктура на градот и повторно вработување на отпуштените работници“. Назарбаев го објавил отпуштањето на Тимур Кулибаев, раководител на националниот фонд за богатство Самрук-Казина и неговиот зет. Самрук-Казина, поточно, поседува државни акции во нафтени компании, вклучувајќи ја и КазМунајГас. Назарбаев изјавил: „Мојата наредба за навремено решавање на работниот спор не беше извршена. Покрај тоа, работодавците одлучија незаконски да ги отпуштат вработените во компанијата, вклучително и оние кои отсуствуваа од работа од основани причини: беа на боледување, на одмор и така натаму. „Општо земено, барањата на вработените во компанијата од нивните работодавци беа оправдани. Доколку имало прекршувања на работната дисциплина од страна на вработените, работодавците не требало да заборават дека ова се наши граѓани и дека не паднале од месечината, требало да бидат сослушани и, доколку е можно, да бидат поддржани колку што е можно повеќе, што, за жал, не е сторено.“ Истиот ден, се дознало дека Назарбаев го разрешил акимот (началник на администрацијата) на Мангистауската област, Кримбек Кушербаев, и на негово место го назначил Бауржан Мухамеџанов. Претседателот го разрешил и раководителот на нафтената и гасна компанија „КазМунајГас“, а на негово чело бил назначен Љазат Киинов, кој дотогаш ја извршувал функцијата заменик-министер за нафта и гас, а претходно раководел со Мангистауската област.
Претседателот ги обвинил немирите на организирани криминални групи поврзани со сили во странство . Тројца полицајци биле уапсени за злоупотреба на службена должност .
На покана од прес-службата на премиерот на Казахстан, група казахстански блогери пристигнале во Мангистауската област на 24 декември 2011 година. На блог-турнејата, насловена како „Жанаозен: Низ очите на очевидци“, учествувале истакнати казахстански блогери Алишер Јеликбаев (@yelikbayev), Баглан Ајдашов (@sympaticus), Искандер Салихоџаев (@iskander_kz), Сабина Саденова (@sadenka), Карлигаш Нуржанова (@karla_nur) и Жомарт Амирханов (@zhomart). Блогерите се сретнале со жителите на Жанаозен, ги посетиле градските пазари и бизниси, од прва рака станале сведоци како се подобрува животот во градот и дознале за работата на владината комисија и агенциите за спроведување на законот. Онлајн пораките од блогерите биле објавени на Твитер- страницата на мрежната страница pm.kz и на социјалните мрежи, Фејсбук и ВКонтакте .
На 25 јануари 2012 година, Генералниот обвинител на Република Казахстан објавил соопштение во кое биле именувани организаторите на немирите: Сактаганов, Џарилгасинов, Ирмухан, Досмагамбетов, Уткилов и Тулетаева.
Во соопштението, исто така, се признало дека „во некои случаи, употребата на оружје и специјална опрема од страна на полицајците била непропорционална, а нивниот одговор на дејствијата на напаѓачите бил несоодветен на заканата што се претставувала. Следствено, тие ја злоупотребиле својата моќ и незаконски употребиле оружје, што резултирало со смрт и повреди“. Според тоа, Утегалиев, заменик-началник на Одделот за внатрешни работи на Мангистауската област и командант на заедничката полициска единица, станал кривично одговорен за неправилно извршување на своите службени должности, што резултирало со неспречување на незаконските дејствија на неговите подредени. Багдабаев, началник на Одделот за борба против екстремизам на Одделот за внатрешни работи на Мангистауската област; Бакиткалиули, прв заменик-началник на Одделот за внатрешни работи на градот Жанаозен; и Жолдибаев, детектив на Одделот за внатрешни работи на Мангистауската област, биле кривично одговорни за злоупотреба на службената должност, што резултирало со смрт. Во врска со смртта на Базарбај Кенџебаев, чии роднини тврдат дека причина за смртта се повредите здобиени во привремениот притворен центар на Одделот за внатрешни работи во Жанаозен, Темиров, началник на привремениот притворен центар на Одделот за внатрешни работи Жанаозен, бил обвинет за кривични дела. Наводно, тој дозволил Кенџебаев незаконски да биде држен во привремениот притворен центар и не обезбедил негова навремена хоспитализација. Наведено било дека се презеле мерки за идентификување на одговорните за тепањето.
Покрај тоа, било наведно дека „растот на социјалните тензии и долгорочниот штрајк на нафтените работници, кој на крајот ескалираше во масовни немири, беа олеснети од незаконските дејствија на службениците на локалните извршни тела и раководителите на нафтените компании“. Било наведено дека финансиските полициски власти утврдиле дека овие лица, спротивно на интересите на жителите на градот, веќе неколку години проневериле средства наменети за социјална и економска поддршка на локалното население и работниците во нафтената и гасната индустрија. Проневерата ја извршиле поранешниот и тогашниот аким на градот Жанаозен, Бабаханов и Сарбопеев, преку јавните фондови „Жанашир“ и „Жарилкау“ (овие средства акумулирале спонзорска помош од АД „РД „КазМунајГас“, наменета за обезбедување социјална поддршка на населението на градот). Значителен дел од парите потоа биле уновчени и присвоени. Овие службени лица и раководителите на гореспоменатите фондови биле сметани за кривично одговорни. Кривична постапка била отворена и против раководителите на АД „КазМунајГас“ и ДОО „Компанија Мунај Екологија“ Мирошников и Бајмухамбетов, поради кражба на средства од АД „РД „КазМунајГас“ во износ од 335 милиони тенги, во врска со поранешниот директор на ПФ ОзенМунајГас Ешманов, неговиот заменик Маркабаев, кои биле осомничени за проневера на средства од АД „РД КазМунајГас“ во износ од 127 милиони тенги во заговор со директорот на ДОО Бургилау Сејтмаганбетов.
Во исто време, во соопштението било наведено дека „една од причините за масовните немири биле активните дејствија на поединци за убедување на отпуштените работници да продолжат со протестите и остро да се спротивстават на властите“, а во врска со ова, лидерите и активните членови на нерегистрираните јавни здруженија „Алга“ и „Халик Мајдан“ Козлов, Амирова и Сапаргали, осомничени за вмешаност во поттикнување општествен раздор, биле приведени.
6.2 Реакција на опозицијата
На 17 декември, во Алмати се одржал протестен митинг против постапките на властите во Жанаозен. Лидерите на Социјалдемократската партија „Азат“ Жармахан Тујакбај, Амиржан Косанов и Болат Абилов зборувале на импровизираниот митинг, изјавувајќи дека државата мора да ги преземе сите мерки за мирно решавање на ситуацијата .
Лидерот на казахстанската партија „ Руханијат“, Серикжан Мамбеталин, им се обратил на војниците и офицерите на армијата, повикувајќи ги „да не пукаат врз своите сонародници“ .
6.3 Реакција во странство
Комитетот за човекови права на ООН изразил загриженост поради смртта на 10 лица во немирите во Жанаозен .
Конфедерацијата на трудот на Русија издала соопштение во кое побарала раководството на Казахстан веднаш да престане со насилството врз учесниците во мирниот протест на нафтените работници и членовите на нивните семејства .
На 17 декември, пред казахстанската амбасада во Москва се одржал митинг на солидарност со штрајкувачките казахстански нафтени работници. Активистите кои барале прекин на крвавиот масакр во Казахстан пристигнале кај амбасадата со цвеќиња - бели и црвени каранфили. Луѓето делеле цвеќиња едни со други, а ги поканувале и минувачите да учествуваат на комеморативниот настан. Обезбедувањето на амбасадата веднаш се приближило до толпата. Полициските службеници ги придружувале и учесниците на митингот. Сепак, немало апсења: митингот бил мирен, а оние што положувале цвеќе пред вратите на амбасадата не скандирале никакви слогани . Активистите од рускиот оддел на Комитетот за работничка интернационала поднеле петиција до казахстанскиот амбасадор во Москва. Во неа било наведено дека штрајкувачите поднеле легитимни барања за продолжување на преговорите, прекин на репресијата и ослободување на синдикалната адвокатка Наталија Соколова. Сепак, наместо да ги разгледаат овие барања според нивната заслуга, полицијата и безбедносните служби организирале провокација што довела до масовни протести. Било наведено дека само целосно враќање на сите отпуштени, затворање на кривичните случаи и ослободување на Наталија Соколова може да стане единствениот вистински услов за прекин на конфронтацијата .
Во Лондон, во близина на казахстанската амбасада , се одржал собир против растурањето на штрајкувачите во Жанаозен.
Исто така е познато дека синдикатот „Директна акција“ имал намера да одржи собир за солидарност во близина на казахстанската амбасада во Украина .
Британскиот музичар Стинг го откажал својот концерт за прославата на Денот на Астана на 4 јули 2011 година. Оваа одлука била донесена откако Амнести Интернешенал објавил дека е извршен притисок врз работниците во нафтената индустрија и синдикалните лидери. Во соопштението на неговата официјална мрежна страница, Стинг изразил поддршка за казахстанските работници во нафтената и гасната индустрија и ја прогласил репресијата врз работниците што штрајкуваат за неприфатлива .
Во декември 2014 година, во Киев се одржала фото-изложба насловена како „Жанаозен - Мајдан: Хроника на протестите со пукање“ .
6.4 Оценки и мислења
Според официјалните владини информации, масовните немири биле резултат на криминална активност од страна на група поединци. Како одговор на барањата за спроведување на законот да ги прекинат своите нелегални дејствија, овие лица ги нападнале службениците за спроведување на законот . „Нафтените работници на Жанаозен станаа „картон за пазарење“ во рацете на противниците на владата кои се кријат од правдата во странство“, споредКазинформ. „Тие станаа ништо повеќе од алатка за поткопување на стабилноста во нашата земја.“
За време на прес-конференцијата одржана на 17 декември од страна на Генералното обвинителство на Казахстан, Н. Суиндиков, официјален претставник на надзорната агенција, прикажал видео снимки на кои се гледа дека судирот првично го започнале лица облечени во комбинезони со ознака „КазМунајГас“, како и неидентификувани млади мажи кои исто така биле во близок допир со штрајкувачите. Како што забележал Н. Суиндиков, службениците за спроведување на законот се воздржале од употреба на огнено оружје до самиот крај и направиле обид да избегнат провокации како оние што ги извршиле штрајкувачите. Сепак, поради широкиот отпор кон полицијата, како и потребата од одржување на јавниот ред и одбивање на напади врз владини претставници и цивили, полицијата била принудена да го употреби своето службено оружје. Така, информациите што ги рашириле опозициските медиуми за полициско возило УАЗ за кое се тврди дека удрил во толпа нафтени работници што штрајкуваат, како и за неоправданата употреба на огнено оружје од страна на полицијата, биле официјално побиени .
Според извештаите на опозициските медиуми, во градот првично се одржувал мирен протест на нафтените работници, но потоа властите започнале насилно да го задушуваат овој протест , а сите погроми биле предизвикани од постапките на провокатори . Според Радио Франс Интернешнл, работниците тврделе дека судирот бил предизвикан од службеници за спроведување на законот .
Според главниот уредник на новинската агенција Фергана, Даниил Кислов, настаните можеле да предизвикаат масовен штрајк во нафтената и гасната индустрија на Казахстан и уште поголеми немири, а властите ќе морало да преговараат со штрајкувачите .
Радио Азатик и Мухтар Абљазов го процениле бројот на жртви на 200 или повеќе.
7 Последици
По настаните во Жанаозен, опозициските медиуми, повикувајќи се на неименувани извори, објавиле дека бројни мрежни страници биле блокирани, а корисниците на интернет-кафеа биле следени. Опозициските медиуми, исто така, објавиле дека членови на опозицијата и новинари биле уапсени по настаните во Жанаозен, како и дека рускиот телевизиски канал Рен-ТВ бил блокиран во Казахстан кога ја емитувал програмата „Црвено и црно“ за настаните во Жанаозен. Уапсени биле многу нафтени работници и жители на Жанаозен.
8 Официјален список на убиени
1. Кубајдулаев Бајбек, роден 21.07.1989 година;
2. Ајазов Шадијар Елџанович, роден на 21.01.1978 година;
3. Онгаров Серик Алписбаевич, роден на 12.11.1959 година;
4. Јусупов Радик Расулович, роден 1987 година;
5. Тургунбаев Аманбек Тореханович, роден на 07.05.1984 година;
6. Кушеров Џанаберген Џаимуханович, роден на 16.11.1979 година;
7. Дуисекенов Атаберген Касанович, роден на 27.10.1987 година;
8. Абдикаримова Жанар, родена 11.04.1974 година;
9. Кушеров Рахат, роден 11.03.1995 година;
10. Муналбаев Нурлан Дујсенбаевич, роден на 08.01.1982 година;
11. Кулкаиров Атабај Буребајевич, роден на 19.07.1967 година;
12. Шупашев Јарас Калдибековиќ, роден на 29.09.1973 година;
13. Дусенбаев Бекежан, роден на 08.11.1953 година;
14. Тулеген Диханбаевич Токсанбетов, роден на 03.04.1968 година;
15. Кенжебаев Базарбаи Жанабаевич, роден во 1961 година (смрт од полициско тепање) .
9 Судење на бунтовници
На 27 март 2012 година, во Актау започнало судење против 37 лица обвинети за учество во немирите .
Пресудата буила објавена на 4-5 јуни 2012 година. 13 обвинети биле осудени на затворска казна од 3 до 7 години, 21 обвинети добиле условни казни или казни со истовремена примена на амнестија, а тројца обвинети биле ослободени .
Уште тројца членови на опозицијата добиле затворски казни со одлука на регионалниот суд .* Сарибаев Мелс - ослободен
* Ирмуханов Ертаи - ослободен.
* Бапилов Женис - ослободен.
* Бекжанов Карл - 2 години. Амнестиран.
* Мунаитпашев Аибек - 2 години. Амнестиран.
* Данат Муринбаев - амнестиран.
* Шамов Адилбек - 3 години. Администрација.
* Јесенгелди Абдурахманов - 3 години. Амнестиран.
* Ергазиев Жанбир - 2 години условна казна.
* Дусенбаев Парахат - 2 години условна казна.
* Утебеков Жанаидар - 3 години условна казна.
* Аспентаев Сисен - 3 години условна казна.
* Џумагалиев Муратбаи - 3 години условна казна.
* Самат Којшибаев - 3 години условна казна.
* Расул Мухамедов - 3 години условна казна.
* Ислам Шамилов — 3 години условна казна.
* Баујржан Телегенов — 3 години условна казна.
* Нурсултан Мукашев — 3 години условно.
* Жигер Аманжолов — 3 години условна казна.
* Ајжан Дујсенбаева — 3 години условна казна.
* Саламат Исаков — 3 години условна казна.
* Ануарбек Таџенов — 3 години условна казна.
* Каират Којшибаев — 3 години условна казна.
* Серик Акжигитов — 3 години условна казна.
* Роза Тулетаева — 7 години затвор.
* Максат Досмагамбетов — 6 години затвор. * Нарин Џарилгасинов - 6 години затвор.
* Канат Жусипбаев - 6 години затвор.
* Шабдал Уткилов - 5 години затвор.
* Танатар Калиев - 4 години затвор.
* Талгат Сактаганов - 4 години затвор.
* Нурлан Аскарули — 3 години затвор.
* Марат Аминов - 3 години затвор.
* Каират Едилов - 3 години затвор.
* Жарас Бесмагамбетов - 3 години затвор.
* Бауиржан Непеш — 3 години затвор.
* Мурат Косбармаков - 3 години затвор.
10 Судење на полицајци
На 28 мај 2012 година, била објавена пресуда против пет полицајци кои употребиле оружје за време на немирите на 16 и 17 декември 2011 година. Тие биле прогласени за виновни за злоупотреба на службената должност согласно член 308, дел 4, став 6 од Кривичниот законик на Република Казахстан и осудени на различни затворски казни (од 5 до 7 години) и конфискација на имот :
* Полициски полковник Кабдигали Утегалиев - 7 години затвор.
* Полициски потполковник Бекжан Багдабаев - 6 години затвор.
* Полициски мајор Ерлан Бакиткалиули - 6 години затвор.
* Виш полициски поручник Ринат Жолдибаев – 6 години затвор.
* Полициски капетан Нурлан Есбергенов – 5 години затвор .
11 Судење за поттикнување општествен раздор
Владимир Козлов добил затворска казна од 7,5 години. Серик Сапаргали добил условна казна од четири години со тригодишен пробен период, а Акжанат Аминов добил условна казна од пет години . Европската Унија и Соединетите Американски Држави ја критикувале одлуката на судот.
12 Понатамошни настани
На 10 октомври 2012 година, Александар Боженко бил убиен во Жанаозен на 23-годишна возраст. Тој бил клучен сведок во масовните немири во Жанаозен.
Еден од учесниците во немирите, Максат Досмагамбетов, бил затворен шест години и ослободен во 2015 година. Починал во 2018 година на 36-годишна возраст.
Од семејство по име Кенжебаев. Базарбај Кенжебаев бил убиен по полициско претепување на 16 декември 2011 година во Жанаозен. Неговата сопруга, Тлектес Кенжебаева, починала година и пол подоцна. Во 2014 година, неговата 24-годишна ќерка, Асем Кенжебаев, починала од болест. Во јули 2021 година, неговиот син, 33-годишниот Галимжан Кенжебаев, бил убиен под нејасни околности.
Владимир Козлов добил затворска казна од 7,5 години, бил ослободен во 2016 година и моментално живее во Украина.
13 Во кино и уметноста
* Документарецот „Жанаозен: Непозната трагедија“ е 26-минутен филм во режија на Јулија Мазурова, а наратор е Александар Галибин.
* Документарецот „Жанаозен дневник“ со Галим Агелевов во главната улога (2013).
* Документарецот „Жанаозен. Поштено вратено“ од Асилбек Абдулов (2 епизоди).
* Филмот „Црвено и црно“ на Вјачеслав Николаев бил прикажан на каналот Рен-ТВ.* На 15 мај 2012 година се одржала изложба на отворено за Жанаозен.* Казахстанскиот бард Жанат Јесентаев снимил песна за Жанаозен.* Лаура Рафецедер - Балада за Жанаозен.* Проектот „Ноиз-кор“ „Назарбаев -машината за терор“.* Раперот од Тараз, Такежан, објавил музичко видео „Реквием“, во кое се наоѓа песна за настаните во Жанаозен.* Московската фолк-панк група Аркадиј Коц ја компонирала песната „Кој пука во работниците“, посветена на настаните во Жанаозен.* Учесниците на настаните во Атирау во февруари 2012 година биле повикани да не ја допираат „темата на Жанаозен“ На настаните во Алмати во февруари истата година, акинот Бауржан Калиола се обратил пред 5.000 гледачи со говор за настаните во Жанаозен и го осудил претседателот Назарбаев, кој не успеал да се сретне со демонстрантите седум месеци.* Документарен филм од Лукпан Ахмедјаров и Раул Упоров, „16.12.11.“