Човекови права во Чешка

Човековите права во Чешка генерално се сметаат за соодветни, со неколку недостатоци. Во последниве години, Чешката Република покажала значителен напредок во поддржувањето и заштитата на човековите права на поединците. Како земја-членка на меѓународни организации како што се Обединетите нации (ОН) и Европската унија (ЕУ), таа е потписничка на неколку договори кои бараат државата да ги гарантира човековите права. И покрај ова, сè уште постојат проблеми со човековите права, кои вклучуваат насилство врз жените и дискриминација врз ранливите групи како што се Ромите и членовите на ЛГБТ заедницата.
1 Позадина
Чешкиот устав бил усвоен во 1993 година по поделбата на земјата со Словачка. Тој е основната рамка која ги гарантира слободата и човековите права во Чешка. Меѓу тие права се вклучени слободата на изразување, собирање и здружување. Уставот е особено експлицитен во неговата забрана за дискриминација преку Чешката повелба за основни права и слободи, дел од повелбата што го дефинира концептот на еднаквост. Дискриминацијата врз основа на пол е забранета во член 3(1), кој ги гарантира правата и слободите на секого без разлика на полот. Придржувањето кон еднаквоста бил услов за пристапувањето на Чешка во Европската унија. До 2010 година, земјата одржала висок профил во Универзалниот периодичен преглед на Советот за човекови права на ОН.
2 Дискриминација
2.1 Роми
Во Чешка постои историја на дискриминација кон Ромите. Од 1993 до 2017 година, Чешка спроведувала политика на сегрегација на децата Роми во чешките училишта, особено на оние со лесни ментални пречки. Во овој период било објавено дека земјата на технички законски начин ја прекршила меѓународната норма за расна еднаквост на оваа малцинска група. Овде се вршат суптилни правни практики кои ги поткопуваат човековите права и еднаквоста.
По руската инвазија на Украина, Чешка го регистрирала третото место по број на украински бегалци во Европската унија. До октомври 2022 година, овој број достигнал 453.725 и сè уште се зголемува. Меѓу бегалците имало и поединци кои припаѓаат на ромската етничка група. Според Амнести интернешенал, стотици од нив биле изложени на дискриминација, вклучително и дискриминаторски изјави дадени од канцеларијата на Јавниот бранител на правата. Се тврди дека биле натерани да чекаат подолго од другите. Исто така, според некои извештаи, на Ромите им била одбиена помош неколку недели, биле сегрегирани од другите бегалци и биле принудени да живеат во субстандардни услови.
2.2 Жени и деца
Чешката правна рамка ги гарантира правата на жените, кои вклучуваат слобода да се вклучат во политичкиот процес. Сепак, било откриено дека учеството на жените во избраните тела останува ниско во споредба со мажите. Експертите цитирани од Обединетите нации забележаат дека структурните модели во чешкото општество не само што го одредуваат статусот на жената, туку може и да го попречат.
Насилството врз чешките жени, исто така, останува важно прашање за човековите права. Во 2021 година, Европскиот институт за родова еднаквост (EIGE) објавил дека 44% од жените доживеале вознемирување во изминатите пет години, а околу 25% од тие кои пријавиле физички или сексуален напад го доживеале дома. Американскиот Стејт департмент навел дека има набљудувачи кои пријавиле дека некои Ромки се соочиле со опструкции при пристапот до здравствена заштита и репродуктивна здравствена заштита.
Исто така, се забележува дека мнозинството од украинските бегалци се жени и деца, и сочинуваат 47% и 33% од бегалската популација, соодветно. Преку политиката на ЕУ, Чешка се обврзала да го продолжи статусот на привремена заштита додека бегалците не се вратат во Украина. Иако мнозинството од чешкото население го поддржува приемот на бегалците, овој статус на заштита повлекува намалена финансиска помош. УНХР, исто така, забележа дека, како и во другите случаи со бегалците, жените во Чешка имаат тенденција да бидат повеќе изложени на ризик од тешкотии како што се експлоатација и злоупотреба.
Прекршувањето на правата на децата во Чешка било истакнато во 2017 година кога Меѓународната комисија на правници (МКП) поднела жалба против државата пред Советот на Европскиот комитет за социјални права. Во жалбата се наведува дека Чешка ги крши правата на децата под 15 години, кои биле дел од постапки во системот за детска правда. Комитетот утврдил дека Чешка ги прекршила правата на децата поради тоа што не обезбедила детска заштита според член 17 од Европската социјална повелба од 1961 година.
2.3 ЛГБТ
Невладини организации пријавиле случаи на вознемирување и хомофобија во Чешка. До 2022 година, забележан е пораст на пријавените случаи на злосторства од омраза, кои вклучуваат вербални и физички напади. Во август истата година, прашкиот Марш на гордост бил нарушен од анонимна закана за бомба. Демонстрантите кои извикувале хомофобични слогани, исто така, ја прекинале парадата следната година.
3 Државна корупција
Во 2021 година, омбудсманката која ја истражувала смртта на Ром, открила дека безбедносните сили извршиле неколку прекршувања во третманот на жртвата, вклучително и задоцнета реакција кога можеле да обезбедат соодветна медицинска нега. Извештајот на американскиот Стејт департмент за истата година истакнал дека нема пријавени случаи на тортура и присилни исчезнувања во Чешка.
Предизвиците во бирократијата што ги засегаат човековите права ја вклучуваат корупцијата. На пример, Иван Елишер, судија на Високиот суд во Прага, бил прогласен за виновен за примање мито во замена за намалени казни во судењата за дрога и зголемени казни поради одмазда. Други прашања вклучуваат неовластена употреба на владини бази на податоци за пребарување на погрдни информации, како и за протекување на информации за пари.