Епсилон Еридан

Епсилон Еридан (Epsilon Eridani; латинизиран од ε Eridani), правилно име Ран, ― ѕвезда во јужното соѕвездие Еридан. При деклинација од -9,46°, тој е видлив од поголемиот дел од површината на Земјата. Сместена на растојание 10.5 светлосни години (3.2 парсеци) од Сонцето, има привидна величина од 3,73, што ја прави третата најблиска поединечна ѕвезда (или ѕвезден систем) видлива со голо око.
Проценувано дека ѕвездата е стара помалку од милијарда години. Оваа релативна младост му дава на Епсилон Еридан повисоко ниво на магнетна активност од Сонцето, со ѕвезден ветер 30 пати посилен. Периодот на ѕвезденото вртење е 11,2 денови на екваторот. Епсилон Еридан е помал и помалку масивен од Сонцето и има пониско ниво на елементи потешки од хелиумот. Таа е ѕвезда од главната низа од спектрална класа К2, со делотворна температура од околу , давајќи му портокалова нијанса. Тоа е кандидат за член на движечката група на ѕвезди на Голема Мечка, кои делат слично движење низ Млечниот Пат, што значи дека овие ѕвезди имаат заедничко потекло во расеано јато.
Периодични промени во радијалната брзина на Епсилон Еридан дале докази за џиновска планета која кружи околу неа, означена како Епсилон Еридан b. Откривањето на планетата првично било контроверзно, но повеќето астрономи сега ја сметаат планетата како потврдена. Во 2015 година, планетата го добило вистинското име Егир (AEgir). Планетарниот систем на Епсилон Еридан, исто така, вклучува и остаточен диск кој се состои од аналог на Кајперовиот Појас на 70 au од ѕвездата и топла прашина помеѓу околу 3 ау и 20 ау од ѕвездата. Јазот во дискот со остатоци помеѓу 20 и 70 au имплицира веројатно постоење на надворешни планети во системот.
Како една од најблиските ѕвезди слични на Сонцето, Епсилон Еридан бил цел на неколку набљудувања во потрагата по вонземска интелигенција. Епсилон Еридан се појавува во научнофанатастични приказни и е предложен како одредиште за меѓуѕвездено патување. Од Епсилон Еридан, Сонцето ќе се појави како ѕвезда во Змија, со привидна светлинска величина од 2,4.
1 Именување
Планетата и нејзината ѕвезда домаќин биле избрани од Меѓународниот астрономско сојуз (МАС) како дел од натпреварот „NameExoWorlds“ за давање соодветни имиња на вонсончевите планети и нивните ѕвезди домаќини, за некои системи кои веќе немале соодветни имиња. Постапката вклучува номинации од образовни групи и јавно гласање за предложените имиња. Во декември 2015 година, МАС објавиле дека победничките имиња „Ран“ (Ran) за ѕвездата и „Егир“ (AEgir))за планетата. Тие имиња биле поднесени од учениците од 8-то одделение во средното училиште „Маунтинсајд“ во Колберт, Вашингтон, Соединетите Држави. И двете имиња потекнуваат од нордиската митологија: Ран е божица на морето, а Егир, нејзиниот сопруг, е богот на океанот.
Во 2016 година, МАС организирал Работна група за имиња на ѕвезди (РГИЅ) за да ги каталогизира и стандардизира соодветните имиња за ѕвездите. Во својот прв билтен од јули 2016 година, РГИЅ експлицитно ги препозна имињата на вонсончевите планети и нивните ѕвезди домаќини кои биле создадени од конкуренцијата. Епсилон Еридан сега е наведен како Ран во Каталогот на имиња на ѕвезди на МАС. Професионалните астрономи главно продолжиле да ја нарекуваат ѕвездата како Епсилон Еридан.
На кинески ,zh (; Тјан Јуан), што значи „Небесни ливади“, се однесува на астеризам кој се состои од ε Eridani, γ Eridani, δ Eridani, π Eridani, ζ Eridani, η Eridani, π Ceti, τ<sup>1</sup> Eridani, τ<sup>2</sup> Eridani, τ<sup>3</sup> Eridani, τ<sup>4</sup> Eridani, τ<sup>5</sup> Еридани, τ<sup>6</sup> Еридани, τ<sup>7</sup> Еридани, τ<sup>8</sup> Еридани и τ<sup>9</sup> Еридани. Следствено, самото кинеско име за ε Еридани е zh (, четвртата [ѕвезда] од Небесните Ливади.)
2 Историја на набљудување
2.1 Каталогизација
Епсилон Еридан им бил познат на астрономите најмалку од 2 век од новата ера, кога Клавдиј Птоломеј (астроном од Александрија, Египет) го вклучил во својот каталог со повеќе од илјада ѕвезди. Каталогот е објавен како дел од неговиот астрономски трактат „''Алмагест''“. Соѕвездието Еридан го именувал Птоломеј – grc, а Епсилон Еридан бил наведен како нејзина тринаесетта ѕвезда. Птоломеј го нарекол Епсилон Еридан grc (оттука grc е бројот четири). Ова се однесува на група од четири ѕвезди во Еридан: γ, π, δ и ε (10-13 во списокот на Птоломеј). ε е најзападниот од нив, а со тоа и првиот од четирите во очигледното секојдневно движење на небото од исток кон запад. Современите изучувачи на каталогот на Птоломеј го означуваат неговиот запис како „P 784“ (по редослед на изгледот) и „Eri 13“. Птоломеј ја опишал големината на ѕвездата како 3.
Епсилон Еридан бил вклучен во неколку ѕвездени каталози на средновековни исламски астрономски трактати, кои се засновале на каталогот на Птоломеј: во ''Книгата на фиксирани ѕвезди на'' Ал-Суфи, објавена во 964 година, ''Канонот Масуд'' на Ал-Бируни, објавен во 1030 година, и ''Зиј-и Султани'' на УлукБек, објавена во 1437 година. Проценката на Ал-Суфи за јачината на Епсилон Еридан била 3 степени. Ал-Бируни цитира величини од Птоломеј и Ал-Суфи (за Епсилон Еридан тој ја цитира вредноста 4 и за величините на Птоломеј и на Ал-Суфи; првичните вредности на двете големини се 3). Нејзиниот број по редослед на изглед е 786. Улукбек извршил нови мерења на координатите на Епсилон Еридан во неговата набљудувачница во Самарканд и цитирал величини од Ал-Суфи (3 за Епсилон Еридан). Современите ознаки на неговиот запис во каталогот на Улукек се „U 781“ и „Eri 13“ (второто е исто како ознаката на каталогот на Птоломеј).
Во 1598 година, Епсилон Еридан бил вклучен во каталогот на ѕвезди на Тихо Брахе, преобјавен во 1627 година од Јоханес Кеплер како дел од неговите „''Рудолфови табели''“. Овој каталог се заснова на набљудувањата на Тихо Брахе од 1577-1597 година, вклучувајќи ги и оние на островот Вен во неговите набљудувачници Ураниборг и Стјернеборг. Низниот број на Епсилон Еридан во соѕвездието Еридан бил 10 и бил означен како „Quae omnes quatuor antecedit“ („што им претходи на сите четири“); значењето е исто како описот на Птоломеј. Брахе му доделил светлинска величина 3.
Бајеровата ознака на Ипсилон Еридан е основана во 1603 година како дел од делото „''Уранометрија''“, каталог на ѕвезди произведен од германскиот небесен картограф Јохан Баер. Неговиот каталог доделил букви од грчката азбука на групи ѕвезди кои припаѓаат на иста класа на видлива величина во секое соѕвездие, почнувајќи со алфа (α) за ѕвезда од најсветлата класа. Бајер не се обидел да ги распореди ѕвездите според релативната светлина во секоја класа. Така, иако Ипсилон е петтата буква во грчката азбука, ѕвездата е десетта најсветла во Еридан. Покрај буквата ε, Баер ѝ го дал бројот 13 (ист како каталошкиот број на Птоломеј, како и многу од броевите на Бајер) и го опишал како la. Бајер му доделил на Епсилон Еридан величина 3.
Во 1690 година, Епсилон Еридан бил вклучен во каталогот на ѕвезди на Јоханес Хевелиус. Нејзиниот низен број во соѕвездието Еридан бил 14, ознаката беше la, и му била доделена величина 3 или 4 (изворите се разликуваат). Ѕвездениот каталог на англискиот астроном Џон Фламстид, објавен во 1712 година, му дал на Епсилон Еридан Флемстидова ознака од 18. Еридан, бидејќи била осумнаесетта каталогизирана ѕвезда во соѕвездието Еридан по редослед на зголемување на десното вознесување. Во 1818 година, Епсилон Еридан бил вклучен во каталогот на Фридрих Бесел, заснован на набљудувањата на Џејмс Бредли од 1750-1762 година, и со величина 4. Се појави и во каталогот на Никола Луј де Лакај со 398 главни ѕвезди, чија верзија со 307 ѕвезди била објавена во 1755 година во „''Ефемери на небесните движења, десет години''“ (fr), и чија целосна верзија е објавена во 1757 година во „''Основи на астрономијата''“ (la), Париз. Во неговото издание од 1831 година од Френсис Бејли, Епсилон Еридан го имал бројот 50. Лакај му доделил светлинска величина 3.
Во 1801 година, Епсилон Еридан бил вклучен во „''Француска небесна историја''“ (fr), каталогот на Жозеф Жером Лефрансоа де Лаланд со околу 50.000 ѕвезди, заснован на неговите набљудувања од 1791–1800 година, во кои набљудувањата се распоредени по временски редослед. Содржи три набљудувања на Епсилон Еридани. Во 1847 година, новото издание на каталогот на Лаланд било објавено од Френсис Бејли, кое ги содржи повеќето негови набљудувања, во кое ѕвездите биле бројчани по редослед на десно вознесување. Бидејќи секое набљудување на секоја ѕвезда било бројчано, а Епсилон Еридан бил забележан три пати, добил три броја: 6581, 6582 и 6583. (Денес броевите од овој каталог се користени со префиксот „Lalande“ или „Lal“.) Лаланд му доделил на Епсилон Еридан величина 3. Исто така, во 1801 година бил вклучен во каталогот на Јохан Боде, во кој околу 17.000 ѕвезди биле групирани во 102 соѕвездија и биле бројчани (Епсилон Еридан го добил бројот 159 во соѕвездието Еридан). Каталогот на Боде се засновал на набљудувања на различни астрономи, вклучувајќи го и самиот Боде, но најмногу на Лаланд и Лакај (за јужното небо). Боде му доделил на Епсилон Еридан величина 3. Во 1814 година, Џузепе Пјаци го објавил второто издание на неговиот каталог на ѕвезди (неговото прво издание било објавено во 1803 година), врз основа на набљудувањата во текот на 1792-1813 година, во кое повеќе од 7000 ѕвезди биле групирани во 24 часа (0-23). Епсилон Еридан е број 89 во 3 час. Пјаци му доделил величина 4. Во 1918 година, Епсилон Еридан се појавил во каталогот „Хенри Дрејпер“ со ознака HD 22049 и прелиминарна спектрална класификација на К0.
2.2 Откривање на близина
Врз основа на набљудувањата помеѓу 1800 и 1880 година, откриено е дека Епсилон Еридан има големо сопствено движење низ небесната сфера, кое е проценувано на три лачни секунди годишно (аголна брзина). Ова движење имплицирало дека е релативно блиску како Сонцето, што го прави ѕвезда од интерес за целите на мерењата на ѕвездената паралакса. Оваа постапка вклучува снимање на положбата на Епсилон Еридан додека Земјата се движи околу Сонцето, што овозможува да биде проценето растојанието на ѕвездата. Од 1881 до 1883 година, астрономот Вилијам Л. Елкин од Соединетите Држави, користел хелиометар во Кралската набљудувачница на 'Ртот Добра Надеж, Јужна Африка, за да ја спореди положбата на Епсилон Еридан со две блиски ѕвезди. Од овие набљудувања, била пресметана паралакса од . До 1917 година, набљудувачите ја подобриле својата проценка на паралакса на 0,317 лачни секунди. Современата вредност од 0,3109 лачни секунди е еднакво на растојание од околу 10.50 светлосни години (3.22 парсеци).
2.3 Кружечки откритија
Врз основа на очигледните промени во положбата на Епсилон Еридан помеѓу 1938 и 1972 година, Питер ван де Камп предложил невиден придружник со кружечки период од 25 години предизвикува гравитациски растројувања во својата положба. Ова тврдење било побиено во 1993 година од Вулф-Дитер Хајнц и лажното откривање било обвинето за систематска грешка во фотографските таблички.
Лансиран во 1983 година, вселенскиот телескоп IRAS забележува инфрацрвени емисии од ѕвезди блиску до Сонцето, вклучувајќи вишок инфрацрвена емисија од Епсилон Еридан. Набљудувањата покажале дека околу ѕвездата кружи диск од ситно зрнеста космичка прашина; овој остаточен диск оттогаш е опширно проучуван. Доказите за планетарен систем биле откриени во 1998 година со набљудување на асиметриите во овој прстен од прашина. Згрутчувањето во распространувањето прашина може да биде објаснето со гравитациските заемодејствија со планетата што кружи веднаш внатре во прстенот на прав.
Во 1987 година, откривањето на планетарно тело во орбита било објавено од Брус Кембел, Гордон Вокер и Стивенсон Јанг. Од 1980 до 2000 година, работен состав од астрономи предводени од Арти П. Хацес направиле набљудувања со радијална брзина на Епсилон Еридан, мерејќи го Доплеровото поместување на ѕвездата по линијата на видот. Тие пронашле докази за планета која кружи околу ѕвездата со период од околу седум години. Иако има високо ниво на бучава во податоците за радијалната брзина поради магнетната активност во нејзината фотосфера, секоја периодичност предизвикана од оваа магнетна активност се очекува да покаже силна корелација со варијациите во линиите на емисија на јонизиран калциум (лините Ca II H и K). Бидејќи не била пронајдена таква корелација, планетарен придружник бил сметан за најверојатна причина. Ова откритие било поддржано од астрометриските мерења на Ипсилон Еридан направени помеѓу 2001 и 2003 година со вселенскиот телескоп „Хабл“, кои покажале докази за гравитациско растројство на Епсилон Еридан од планета.
2.4 Потрага по вонземска интелигенција и предложено истражување
Во 1960 година, физичарите Филип Морисон и Џузепе Кокони предложиле дека вонземските цивилизации можеби користат радио сигнали за општење. Проектот „Озма“, предводен од астрономот Френк Дрејк, го користеле телескопот „Тател“ за да бара такви сигнали од блиските ѕвезди слични на Сонцето - Епсилон Еридан и Тау Кит. Системите биле забележани со честота на емисија на неутрален водород, 1.420 MHz (21 цм). Не биле откриени сигнали од интелигентно вонземско потекло. Дрејк го повтори опитот во 2010 година, со истиот негативен резултат. И покрај овој недостаток на успех, Епсилон Еридан се пробил во научнофантастичната книжевност и телевизиските емисии многу години по веста за почетниот опит на Дрејк.
Во „''Планети погодни за живеење на човекот''“ (англиски: ''Habitable Planets for Man''), студија на корпорацијата RAND од 1964 година од страна на вселенскиот научник Стивен Х. Дол, веројатноста за планета погодна за живот во орбитата околу Епсилон Еридан била проценета на 3,3%. Меѓу познатите блиски ѕвезди, таа била наведена со 14 ѕвезди за кои било сметано дека најверојатно имаат планета погодна за живот.
Вилијам И. Меклафлин предложил нова стратегија во потрагата по вонземска интелигенција (ПВЗИво 1977 година. Тој предложил дека широко набљудуваните настани како што се експлозиите на нова може да бидат користени од страна на интелигентни вонземјани за да го синхронизираат преносот и примањето на нивните сигнали. Оваа идеја била испитана од Националната радио астрономска набљудувачница во 1988 година, која користела изливи на Нов Лебед 1975 како мерење време. Петнаесетдневното набљудување не покажало вонномални радио сигнали кои доаѓале од Епсилон Еридан.
Поради близината и својствата слични на Сонцето на Епсилон Еридан, во 1985 година, физичарот и автор Роберт Л. Форвард го сметал системот како веродостојна цел за меѓуѕвезденото патување. Следната година, Британското меѓупланетарно друштво го предложило Епсилон Еридан како една од целите во студијата на Проектот „Дедал“. Системот продолжил да биде меѓу целите на таквите предлози, како што е проектот „Икар“ во 2011 година.
Врз основа на неговата блиска местоположба, Ипсилон Еридан бил меѓу целните ѕвезди на Проектот „Феникс“, микробранова истражување од 1995 година за сигнали од вонземска интелигенција. Проектот проверил околу 800 ѕвезди до 2004 година, но сè уште не открил никакви сигнали.
3 Својства
На растојание од 10.50 светлосни години (3.22 парсеци), Ипсилон Еридан е 13-та најблиска позната ѕвезда (и деветта најблиска осамена ѕвезда или ѕвезден систем) до Сонцето од 2014 година. Неговата близина ја прави една од најпроучените ѕвезди од својот спектрален вид. Епсилон Еридан се наоѓа во северниот дел на соѕвездието Еридан, околу 3° источно од малку посветлата ѕвезда Делта Еридан. Со деклинација од -9,46°, Епсилон Еридан може да биде гледан од поголемиот дел од површината на Земјата, во соодветни периоди од годината. Само северно од географската ширина 80°N е трајно скриен под хоризонтот. Привидната величина од 3,73 може да го отежне набљудувањето од урбана област со голо око, бидејќи ноќното небо над градовите е заматено од светлинско загадување.
Епсилон Еридан има проценета маса од 0,82 сончеви маси и полупречник од 0,74 сончеви полупречници. Сјае со сјајност од само 0,34 сончеви сјајности. Проценетата делотворната температура е 5.084 K. Со ѕвездена класификација од К2 V, таа е втората најблиска ѕвезда од главната низа од вид К (по Алфа Кентаур Б). Од 1943 година, спектарот на Епсилон Еридан служи како една од стабилните точки на прицврстување според која се класифицирани другите ѕвезди. Неговата металичност, дел од елементите потешки од хелиумот, е малку пониска од онаа на Сонцето. Во хромосферата на Епсилон Еридани, област на надворешната атмосфера веднаш над фотосферата што емитува светлина, изобилството на железо се проценува на 74% од вредноста на Сонцето. Процентот на литиум во атмосферата е пет пати помал од оној на Сонцето.
Класификацијата на Епсилон Еридан како вид К, покажува дека спектарот има релативно слаби линии на впивање од впивање од водород (Балмерови линии) но силни линии на неутрални атоми и единечно јонизиран калциум (Ca II). Класата на сјајност V (џуџе) им е доделена на ѕвездите кои се подложени на топлинскојадрено соединување на водород во нивното јадро. За ѕвезда од главната низа од видот К, во ова соединување надвладејува минира протонско-протонската верижна реакција, во која низа реакции ефективно комбинираат четири водородни јадра за да образуваат јадро на хелиум. Енергијата ослободена со соединување се пренесува нанадвор од јадрото преку зрачење, што резултира со никакво нето движење на околната плазма. Надвор од овој регион, во обвивката, енергијата е носена во фотосферата со струење на плазмата, каде што потоа зрачи во вселената.
3.1 Магнетна активност
Епсилон Еридан има повисоко ниво на магнетна активност од Сонцето, а со тоа и надворешните делови од неговата атмосфера (хромосферата и короната) се подинамични. Просечната јачина на магнетното поле на Епсилон Еридан низ целата површина е , што е повеќе од четириесет пати поголема од јачината на магнетното поле во фотосферата на Сонцето. Магнетните својства може да бидат моделирани со претпоставка дека регионите со магнетен тек од околу 0,14 Т кој случајно покрива приближно 9% од фотосферата, додека остатокот од површината е без магнетни полиња. Целокупната магнетна активност на Епсилон Еридан покажува взаемни циклуси на активност и години. Претпоставувајќи дека неговиот полупречник не се менува во овие интервали, долгорочната варијација во нивото на активност се чини дека произведува температурна варијација од 15 K, што одговара на варијација во видливата величина (V) од 0,014.
Магнетното поле на површината на Епсилон Еридан предизвикува варијации во хидродинамичкото однесување на фотосферата. Ова резултира со поголем треперење за време на мерењата на неговата радијална брзина . Варијациите од <sup>−1</sup> биле измерени преку 20-годишен период, што е многу повисоко од мерната несигурност од <sup>−1</sup>. Ова го отежнува толкувањето на периодичностите во радијалната брзина на Епсилон Еридан, како оние предизвикани од планета која кружи.
Епсилон Еридан е класифициран како променлива ѕвезда од видот на BY Змеј бидејќи има региони со повисока магнетна активност кои се движат во и надвор од линијата на видот додека се врти. Мерењето на оваа вртежна модулација наведува дека нејзиниот екваторски регион ротира со просечен период од 11,2 денови, што е помалку од половина од периодот на вртење на Сонцето. Набљудувањата покажаа дека Епсилон Еридан варира до 0,050 во V светлинска величина поради ѕвездени дамки и друга краткорочна магнетна активност. Фотометријата исто така покажа дека површината на Епсилон Еридан, како и Сонцето, е подложена на диференцијално вртење, односно периодот на вртење на екваторот се разликува од оној на голема географска ширина. Измерените периоди се движат од 10,8 до 12,3 дена. Оскиниот наклон на Ипсилон Еридан кон видната линија од Земјата е многу неизвесно: проценките се движат од 24° до 72°.
Високите нивоа на хромосферска активност, силно магнетно поле и релативно брзата стапка на вртење на Епсилон Еридан се особени за една млада ѕвезда. Повеќето проценки за староста на Епсилон Еридан го ставаат во опсег од 200 милиони до 800 милиони години. Малото изобилство на тешки елементи во хромосферата на Епсилон Еридани обично укажува на постара ѕвезда, бидејќи меѓуѕвездената средина (од која се образувани ѕвездите) постојано се збогатува со потешки елементи произведени од постарите генерации ѕвезди. Оваа аномалија може да биде предизвикана од постапка на расејување кој пренесувала некои од потешките елементи надвор од фотосферата и во регион под струевитата зона на Епсилон Еридан.
Сјајноста на рендгенските зраци на Епсилон Еридан е околу. Тој е посветлен на рендгенските зраци отколку Сонцето при максимална активност. Изворот за оваа силна емисија на рендгенски зраци е жешката корона на Епсилон Еридан. Короната на Епсилон Еридан изгледа поголема и пожешка од сончевата, со температура од , мерено од набљудување на ултравиолетовите и рендгенските зраци на короната. Прикажува циклична варијација во емисијата на рендгенски зраци што е во согласност со циклусот на магнетна активност.
Ѕвездениот ветер што е емитуван од Епсилон Еридан, се шири додека не се судри со околната меѓуѕвездена средина од расеан гас и прашина, што резултира со меур од загреан водороден гас (астросфера, еднаква на хелиосферата што го опкружува Сонцето). Приемниот спектар од овој гас е измерен со вселенскиот телескоп „Хабл“, овозможувајќи да бидат проценети својствата на ѕвездениот ветер. Жешката корона на Епсилон Еридан резултира со стапка на загуба на маса во ѕвездениот ветер на Епсилон Еридан која е 30 пати поголема од онаа на Сонцето. Овој ѕвезден ветер ја создава астросферата која се протега на околу 8,000 астрономски единици (0.0039 парсеци) и содржи лачен удар кој лежи 1,600 астрономски единици (0.0078 парсеци) од Епсилон Еридан. На проценетото растојание од Земјата, оваа астросфера се протега на 42 лачни минути, што е пошироко од привидната големина на полната Месечина.
3.2 Кинематика
Епсилон Еридан има високо сопствено движење, се движи −0,976 лачни секунди годишно во десната асцензија (небесниот еквивалент на географската должина) и 0,018 лачни секунди годишно во деклинација (небесна ширина), за вкупно 0,962 лачни секунди годишно. Ѕвездата има радијална брзина од +15.5 км/с (далеку од Сонцето). Составните делови за вселенска брзина на Епсилон Еридан во галактичкиот координатен систем се = , што значи дека тој патува во рамките на Млечниот Пат на средна вредност галактоцентрично растојание од 28,7 kly (8,79 килопарсеци) од јадрото по орбита која има занесување од 0,09. Положбата и брзината на Епсилон Еридан укажуваат на тоа дека тој може да биде член на Групата за движење на Големата Мечка, чии членови споделуваат заедничко движење низ просторот. Ова однесување наведува дека групата што се движи потекнува од расеано јато кое оттогаш се расеало. Проценетата возраст на оваа група е години, што се наоѓа во опсегот на старосните проценки за Епсилон Еридан.
Во текот на изминатите милион години, верувано е дека три ѕвезди дошле во рок од 7 светлосни години (2.1 парсек) на Епсилон Еридан. Најновата и најблиската од овие средби била со Каптајновата Ѕвезда, која се приближила на растојание од околу 3 светлосни години (0.92 парсеци) пред околу 12.500 години. Уште две далечни средби биле со Сириус и Рос 614. Сметано е дека ниту една од овие средби не била доволно блиска за да влијае на кружниот ѕвезден диск што кружи околу Епсилон Еридан.
Епсилон Еридан го направил своето најблиско приближување до Сонцето пред околу 105.000 години, кога биле на растојание од 7 светлосни години (2.1 парсек). Врз основа на симулација на блиски средби со блиските ѕвезди, двојниот ѕвезден систем Лујтен 726-8, кој ја вклучува променливата ѕвезда UV Кит, ќе се сретне со Епсилон Еридан за приближно 31.500 години на минимално растојание од околу 0,9 светлосни години (0,29 парсеци). Тие ќе бидат помалку од 1 светлосна година (0,3 парсеци) одвоени за околу 4.600 години. Ако Епсилон Еридан има Ортов Облак, Лујтен 726-8 би можел гравитациски да наруши некои од неговите комети со долги орбитални периоди.
4 Планетарен систем
4.1 Остаточен диск
Инфрацрвен вишок околу Епсилон Еридан бил откриен од Инфрацрвениот астрономски сателит укажувајќи на присуство на околу ѕвездена прашина. Набљудувања со телескопот „Џејмс Клерк Максвел“ (ТЏКМ) на бранова должина од 850 μm покажуваат продолжен флукс на зрачење до аголен полупречник од 35 лачни секунди околу Епсилон Еридан, решавајќи го дискот со остатоци за прв пат. Оттогаш биле направени слики со поголема резолуција со Атакамската голема милиметарска низа, што покажува дека појасот се наоѓа на 70 астрономски единици од ѕвездата со ширина од само 11 ае. Дискот е наклонет за 33,7°, што го прави да изгледа елипсовидно.
Прашината и веројатно водениот мраз од овој појас се селат навнатре поради влечењето од ѕвездениот ветер и постапката со која ѕвезденото зрачење предизвикува зрната прашина полека да прават спирала кон Епсилон Еридан, познат како Појнтинг-Робертсонов ефект. Во исто време, овие честички прашина можат да бидат уништени преку меѓусебни судири. Временската скала за целата прашина во дискот да биде исчистена со овие постапки, е помала од проценетата возраст на Ипсилон Еридан. Оттука, сегашниот диск со прашина мора да е создаден од судири или други ефекти на поголеми матични тела, а дискот претставува доцна фаза во постапката на образување на планети. Би биле потребни судири меѓу матичните тела од 11 земјини маси за да биде одржан дискот во сегашната состојба во текот на неговата проценета старост.
Дискот содржи проценета маса на прашина еднаква на шестина од масата на Месечината, со поединечни зрна прашина кои надминуваат 3,5 μm во големина на температура од околу 55 К. Оваа прашина се создава од судир на комети, кои се движат од 10 до 30 км во пречник и имаат комбинирана маса од 5 до 9 пати поголема од онаа на Земјата. Ова е слично на проценетите 10 земјини маси во првобитниот Кајперов Појас. Дискот околу Епсилон Еридан содржи помалку од јаглерод моноксид. Ова ниско ниво укажува на недостаток на испарливи комети и ледени планетезимали во споредба со Кајперовиот Појас.
Сликите на ТЏКМ покажуваат знаци на згрчена структура во појасот што може да биде објаснето со гравитациско растројување од планета, наречена Епсилон Еридан c. Претпоставувано е дека грутките во прашината се појавуваат на орбити кои имаат целобројна резонанца со орбитата на сомнителната планета. На пример, областа на дискот што завршува две орбити за секои три орбити на планетата е во орбитална резонанца 3:2. Предвидувано е дека планетата која е предлагано да ги предизвика овие растројувања да има полуглавна оска помеѓу 40 и 50 ае. Сепак, најсветлите купчиња оттогаш биле идентификувани како извори на позадина и за постоењето на преостанатите купчиња останува дебатирано.
Прашината е присутна и поблиску до ѕвездата. Набљудувањата од вселенскиот телескоп „Шпицер“ на НАСА, наведуваат дека Епсилон Еридан всушност има два астероидни појаси и облак од егзозодијачка прашина. Вториот е аналог на зодијачната прашина што ја зафаќа рамнината на Сончевиот Систем. Еден појас се наоѓа на приближно иста положба како оној во Сончевиот Систем, орбитира на растојание од од Епсилон Еридан и се состои од силикатни зрна со дијаметар од 3 μm и комбинирана маса од околу 10<sup>18</sup> кг. Ако постои планетата Епсилон Еридан б, тогаш овој појас веројатно нема да има извор надвор од орбитата на планетата, па прашината можеби е создадена со фрагментација и кратерирање на поголеми тела како што се астероидите. Вториот, погуст појас, најверојатно населен и со астероиди, се наоѓа помеѓу првиот појас и надворешниот диск на кометата. Структурата на ремените и дискот за прашина наведува дека се потребни повеќе од две планети во системот Епсилон Еридан за да биде одржама оваа конфигурација.
Во алтернативно сценарио, егзозодијачната прашина може да биде создадена во надворешниот појас. Оваа прашина потоа се пренесува навнатре покрај орбитата на Епсилон Еридан b. Кога ќе се земат предвид судирите помеѓу зрната прашина, правот ќе го створи набљудуваниот инфрацрвен спектар и осветленост. Надвор од пречникот на сублимација на мразот, сместен над 10 ае од Епсилон Еридан каде температурите паѓаат под 100 К, најдобро одговара на набљудувањата кога е претпоставувана мешавина од мраз и силикатна прашина. Во овој пречник, прашината мора да се состои од силикатни зрна на кои им недостасуваат испарливи материи.
Внатрешниот регион околу Ипсилон Еридан, од пречник од 2,5 АЕ навнатре, се чини дека е без прашина до границата за откривање телескопот на MMT од 6,5 м. Зрната прашина во овој регион ефикасно се отстрануваат со влечење од ѕвездениот ветер, додека присуството на планетарен систем исто така може да помогне да се одржи оваа област чиста од остатоци. Сепак, ова не ја исклучува можноста внатрешен астероиден појас да биде присутен со комбинирана маса не поголема од астероидниот појас во Сончевиот Систем.
4.2 Планети со долг период
Како една од најблиските ѕвезди слични на Сонцето, Епсилон Еридан била цел на многу обиди да бидат бараат планетарни придружници. Неговата хромосферска активност и променливост значат дека пронаоѓањето планети со методот на радијална брзина е тешко, бидејќи ѕвездената активност може да создаде сигнали кои имитираат присуство на планети. Пребарувањата за вонсончеви планети околу Епсилон Еридан со директна слика биле неуспешни.
Инфрацрвеното набљудување покажало дека нема тела со три или повеќе јупитерови маси во овој систем, на растојание од најмалку 500 ае од ѕвездата на домаќинот. Планетите со слични маси и температури како Јупитер би требало да бидат забележани од телескопот „Шпицер“ на растојанија над 80 ае. Една планета со долг период, приближно со големина на Јупитер, е откриена и одликувана и со радијална брзина и со методи на астрометрија. Планетите кои се помасивни 150% од Јупитер, може да бидат отфрлени на внатрешниот раб на дискот со остатоци на 30-35 ае.
4.2.1 Планета b (Егир)
Наведен како Епсилон Еридан b, оваа планета била објавена во 2000 година, но откритието останало контроверзно во текот на приближно следните две децении. Сеопфатна студија во 2008 година го нарекла откривањето „пробно“ и ја опиша предложената планета како „долго сомнителна, но сè уште непотврдена“. Многу астрономи верувале дека доказите се доволно убедливи што го сметаат откритието за потврдено. Откритието било доведено во прашање во 2013 година бидејќи програмата за пребарување во Набљудувачницата Ла Сила, не потврдила дека постои. Понатамошните студии од 2018 година постепено го потврдиле постоењето на планетата преку комбинација на радијална брзина и астрометрија.
Објавените извори и понатаму не се согласуваат за основните параметри на планетата. Неодамнешните вредности за неговиот кружен период се движат од 7,3 до 7,6 години, проценките за големината на нејзината елипсовидна орбита - полуглавната оска - се движат од 3,38 au до 3,53 ае, и приближните вредности на нејзиниот орбитален опсег од 0,055 до 0,26.
Првично, масата на планетата била непозната, но долната граница можела да биде проценета врз основа на кружното поместување на Епсилон Еридан. Познат е само составниот дел на поместувањето по линијата на видот кон Земјата, што дава вредност за формулата ''m sin''''i'', каде што ''m'' е масата на планетата и ''i'' е орбиталната наклонетост. Проценките за вредноста на се движеле од 0,60 Јупитерови маси до 1,06 Јупитерови маси, што ја поставува долната граница за масата на планетата (бидејќи синусната функција има максимална вредност од 1). Земајќи го во средината на тој опсег на 0,78 и проценувајќи ја наклонетоста на 30° како што било предложено од астрометријата на Хабл, ова дава вредност од Јупитерови маси за масата на планетата. Поновите астрометриски студии откриле пониски маси, кои се движат од 0,63 до 0,78 Јупитерови маси.
Од сите измерени параметри за оваа планета, најнеизвесна е вредноста за орбиталната накосеност. Накосеноста од 0,7 предложена од некои постари студии не е во согласност со присуството на предложениот астероиден појас на растојание од 3 ае. Ако ексцентричноста била толку висока, планетата ќе помине низ астероидниот појас и ќе ја исчисти во рок од околу десет илјади години. Ако појасот постои подолго од овој период, што се чини веројатно, тој наметнува горна граница на накосеноста на Епсилон Еридан b од околу 0,10-0,15. Ако дискот со прашина наместо од судири во астероиден појас, се создава од надворешниот диск со остатоци, тогаш не се потребни никакви ограничувања за орбиталната накосеност на планетата за да биде објаснето ширењето прашина.
4.2.2 Потенцијална погодност за живеење
Епсилон Еридан е цел на програмите за пронаоѓање планети бидејќи има својства што овозможуваат да биде обликувана планета слична на Земјата. Иако овој систем не бил избран како главен кандидат за сега откажаниот Пронаоѓач на земјовидни планети, тој бил целна ѕвезда за предложената вселенска интерферометриска мисија на НАСА за пребарување на планети со големина на Земјата. Близината, својствата слични на Сонцето и сомнителните планети на Епсилон Еридан, исто така, го направиле предмет на повеќекратни студии за тоа дали може да биде испратена меѓуѕвездена сонда до Епсилон Еридан.
Орбиталниот полупречник на кој ѕвездениот флукс од Епсилон Еридан се совпаѓа со сончевата константа - каде што емисијата се совпаѓа со излезот на Сонцето на орбиталното растојание од Земјата - е 0,61 ае. Тоа е во рамките на максималната животопогодна зона на претпоставената планета слична на Земјата која кружи околу Епсилон Еридан, која моментално се протега од околу 0,5 до 1,0 ае. Како што Ипсилон Еридан старее во период од 20 години милијарди години, нето сјајноста ќе се зголеми, предизвикувајќи оваа зона полека да се шири кон надвор на околу 0,6-1,4 ае. Присуството на голема планета со високо елиптична орбита во близина на зоната погодна за живот на Ипсилон Еридан ја намалува веројатноста земјовидна планета да има стабилна орбита во зоната погодна за живеење.
Една млада ѕвезда како што е Епсилон Еридан може да произведе големи количини на ултравиолетово зрачење може да биде штетно за животот, но од друга страна е поладна ѕвезда од Сонцето и затоа произведува помалку ултравиолетово зрачење за почеток. Орбиталниот полупречник каде УВ флуксот се совпаѓа со раната Земја е нешто под 0,5 ае. Бидејќи тоа е всушност малку поблиску до ѕвездата отколку зоната погодна за живеење, ова доведе некои истражувачи да заклучат дека нема доволно енергија од ултравиолетовото зрачење што допира до зоната погодна за живот за да може да започне животот околу младиот Епсилон Еридан.
5 Поврзано
* Список на повеќепланетарни системи
* Списоци на планети
* Список на најблиски ѕвезди