Бела црница

Бела црница
Научна класификација
Царство:, Plantae
Оддел:, Tracheophytes
Оддел:, Angiosperms
Оддел:, Eudicots
Оддел:, Rosids
Ред:, Rosales
Фамилија:, Moraceae
Род:, ''Morus''
Вид:, ''M. alba''
Биномен назив
''Morus alba''L. 1753
Подвида
Синоними
Бела дудинка позната и како бела црница, бобонка, обична црница и црница од свилена буба (науч.: ''Morus alba'') ― брзорастечка, мала до средна големина црница која расте околу 10-20 м висока. Тоа е генерално краткотрајно дрво со животен век споредлив со оној на луѓето, иако има некои примероци за кои се знае дека се стари повеќе од 250 години. Видот потекнва од Индија, Централна Кина и е широко култивиран и натурализиран на други места (вклучувајќи ги САД, Мексико, Австралија, Киргистан, Аргентина, Турција, Иран, Индија, Балканскиот Полуостров и др.).
Белата црница е широко одгледувана за да ги нахрани свилените буби кои се користат во комерцијалното производство на свила. Забележително е и по брзото ослободување на полен, кој се лансира со поголема од половина од брзината на звукот. Нејзините бобинки се јадат кога се зрели.
1 Опис
Додека се млади, листовите може да бидат до 30см долги. На постарите дрвја, листовите се генерално 5-15см долги, без лобуси, срдечни во основата и заоблени до набраздени на врвот и назабени на маргините. Општо земено, дрвјата се листопадни во умерените региони, но дрвјата што се одгледуваат во тропските региони може да бидат зимзелени.
Цветовите се еднополови реси. Мажјаците се 2-3.5см долги, а женките се 1-2см долги. Машките и женските цветови обично се наоѓаат на одделни дрвја иако има случаи тие да се појават на едно исто дрво. Плодот обично е 1-1.5см долг. Во дивината е длабоко виолетова боја, но, кај многу култивирани растенија варира од бела до розова. Белата црница е прилично слатка, но, нема интензивен вкус, за разлика од вкусот на црвената и црната црница. Семињата се широко распространети во изметот на птиците кои го јадат плодот.
Белата црница е научно забележлива по брзото движење на растението, вклучено во ослободувањето на полен од нејзините реси. Прашникот делува како катапулт, ослободувајќи ја складираната еластична енергија за само 25 μs. Резултирачкото движење е приближно 610 км на час, околу половина од брзината на звукот, што го прави најбрзото познато движење во растителното царство.
2 Таксономија
Препознатливи се две сорти на ''Morus alba'':*''Morus alba'' var. ''алба''*''Morus alba'' var. ''multicaulis''
3 Одгледување
Одгледувањето на белата црница за негување на свилените буби започна пред повеќе од 4.700 години во Кина и оттогаш е воведено во други земји. Старите Грци и Римјани одгледувале црница за свилени буби. Најмалку уште во 220 година од нашата ера, императорот Елагабал носел свилена облека. Тој бил воведен во другите делови на Европа во XII век и во Латинска Америка по шпанското освојување во XV век. Во 2002 година, 6.260км <sup>2</sup> земјиште биле посветени на видовите во Кина.
Нашироко се одгледува од индискиот потконтинент западно преку Авганистан и Иран до јужна Европа повеќе од илјада години за лисја за да се хранат свилените буби.
Во поново време, станала широко натурализирана во вознемирени области како што се патиштата и рабовите на многу дрвја, заедно со урбаните области во поголемиот дел од Северна Америка, каде што лесно се хибридизира со локалното домородно црвен дудинче ''(Morus rubra)''. Сега постои сериозна загриженост за долгорочната генетска одржливост на црвената црница поради обемната хибридизација во некои области.
Видот сега е интензивно засаден и широко натурализиран низ топлиот умерен свет, како и во субарктичките региони, и би преживеал на височини од 4000м.
4 Корист
Листовите од белата црница се најпосакувана суровина за свилените буби, а исто така се сечат за храна за добитокот (говеда, кози, итн.) во области каде сушните сезони ја ограничуваат достапноста на вегетацијата на земјата. Листовите се подготвуваат како чај во Кореја. Овошјето исто така се јаде, често се суши или се прави во вид на вино.
4.1 Медицински
''Morus alba'' е традиционален кинески лек кој содржи алкалоиди и флавоноиди кои се биоактивни соединенија. Истражувањата покажаа дека овие соединенија можат да помогнат во намалувањето на високиот холестерол, дебелината и стресот.
5 Во популарната култура
* Во кинескиот историски роман ''Романса на трите кралства'' од 14 век, се вели дека големото дрво морус алба се наоѓа во куќата на Лиу Беи.
* Корејскиот еротски филм од 1986 година ''Mulberry'' го носи името на дрвото како наслов.
* Кинескиот Chengyu沧海桑田or桑田碧海, преведен како „морето стана обработливо земјиште“ или „обработливото земјиште се претвори во море“ фигуративно се користи за да се опишат работите што драстично се промениле.
6 Галерија