Хаиќани

Хаиќани (француски: fr-HT, хаитски креолски: ''Ayisyen'') се граѓаните на Хаити и потомците на хаитската дијаспора преку директно родителство. Како етнонационална група, Хаиќаните генерално ги сочинуваат современите потомци на самоослободените Африканци на територијата на Карибите историски означени како Сен-Доминг. Ова го вклучува и малцинството мулати кои означуваат соодветно европско потекло, особено од француските доселеници. Огромното мнозинство Хаиќани го делат и се идентификуваат со ова често африканско потекло, иако мал број се потомци на современите имигранти од Левант кои побарале засолниште во островската држава за време на Првата и Втората светска војна.
1 Дефиниции
Според Уставот на Хаити, државјанин на Хаити е:
* Секој, без оглед на тоа каде е роден, се смета за хаиќанец ако нивната мајка или татко се родени граѓани во Хаити. Човек роден во Хаити може автоматски да добие државјанство.
* Странец кој живее во Хаити кој има пет години континуиран период на престој во Хаити може да аплицира за државјанство и ќе има право да гласа, но нема право да извршува јавна функција дури пет години по датумот на нивната натурализација, со исклучок на оние канцеларии резервирани за жителите со родното потекло од Хаити по уставниот закон.
1.1 Двојно државјанство
Уставот на Хаити од 2012 година повторно го легализирала двојното државјанство, дозволувајќи им на Хаиќаните кои живеат во странство да поседуваат земјиште и да се кандидираат за политичка функција во Хаити (освен за канцеларии на претседател, премиер, сенатор или член на Долниот дом на Парламентот).
2 Расни групи
Населението на Хаити е претежно од африканско потекло (5% се од мешано африканско и друго потекло), иако луѓе од многу различни етнички и национални потекла се населиле и влијаеле врз земјата, како што се Полјаците (од Наполеоновите Полски легии), Евреи, Арапи (од арапската дијаспора ), Кинези, Индијци, Шпанци, Германци (18 век и Прва светска војна), Италијанци, и Французи, повеќето се венчаат со мнозинското црно население и поради тоа се раѓаат деца од мешана раса (од кои многумина се проминентни во општеството на Хаити).
3 Јазици
Официјални јазици на Хаити се францускиот и хаитски креолски јазик.
Традиционално, двата јазика служеле различни функции, хаитски креолски за неформални секојдневни употреби на сите луѓе, без разлика на социјалната класа, а францускиот јазик на формални средини: училишта, весници, закони и судови и официјални документи и декрети. Меѓутоа, бидејќи огромното мнозинство Хаиќани зборуваат само креолски, во последниве години имало напори да се прошири неговата употреба. Во 1979 година, било донесен закон со кој се дозволува креолскиот јазик да биде наставен јазик, а Уставот од 1983 година му овозможило на креолскиот јазик статус на национален јазик. Сепак, дури во 1987 година Уставот му доделило официјален статус на креолскиот јазик.
4 Култура
4.1 Уменост
Уметноста на Хаити, позната по својата живописна работа во боја и експресивен дизајн, е сложена традиција, која ги одразува силните африкански корени со домородните американски и европски естетски и религиозни влијанија. Тоа е многу важен приказ на културата и историјата на Хаити. Уметноста на Хаити е карактеристична, особено во сликарството и скулптурите каде што ја карактеризираат брилијантни бои, наивна перспектива и итар хумор. Честите теми во хаитиската уметност вклучуваат голема, вкусна храна, бујни пејзажи, пазарни активности, животни од џунгла, ритуали, танци и богови. Уметниците често сликаат во басни.
4.2 Музика и танц
Музиката на Хаити комбинира широк спектар на влијанија извлечени од многуте луѓе кои се населиле на овој карипски остров. Ги отсликува француските, африканските ритми, шпанските елементи и другите кои го населиле островот Хиспаниола и малите влијанија од мајчиниот Таино. Младите посетуваат забави во ноќните клубови наречени ''дискотеки'' и присуствуваат ''на Балови''. Овој термин е француски збор за топка, како во формален танц. Стилови на музика уникатни за нацијата на Хаити вклучуваат музика изведена од церемонијалните традиции на Воуду и Меринге, музиката за парадирање Рара, Твубаду ''баладите'', мини-џез рок бендови,Расин (музика од хаитски корени), хип хоп на креолски јазик, и Компас. Компас, скратено од ''компас директ'', е сложена, постојано променлива музика која произлегува од африканските ритми и европското танцување во сала, измешано со буржоаската култура на Хаити. Станува збор за префинета музика, со меринге како основен ритам. На креолски, се пишува како ''konpa dirèk'' или едноставно ''konpa'', но најчесто се пишува како што се изговара како ''компа''.
До 1937 година, Хаити немале снимена музика, додека Џез Гинард не бил снимен некомерцијално. Еден од најпознатите уметници од Хаити денес е Вајклеф Жан. Меѓутоа, Вајклеф Жан ја напуштил земјата пред тинејџерските години и ја започнал групата ''Fugees'' со Лорин Хил и Прас, кои заедно станале најпродаваната хип хоп група на сите времиња со ''The Score (албум)'' објавен во 1996 година.
4.3 Кујна
Кујната на Хаити потекнува од неколку кулинарски стилови од различни историски етнички групи кои го населувале западниот дел на островот Хиспаниола. Главните јадења од Хаити вклучуваат легим (или мешункаст зеленчук, обично направена со модар патлиџан, чочо, зелка, морков, кромид, говедско месо, конха и/или рак), гријо (пржено свинско месо) и дири џон џон (познато како црн ориз, oриз која црната боја ја добива од натопена сушена печурка).
4.4 Религија
Хаити е сличен на остатокот од Латинска Америка, по тоа што е претежно христијанска земја, со 80% римокатолици и приближно 16% кои исповедуваат протестантство. Мала популација на муслимани и хиндуси има во земјата, главно во главниот град Порт-о-Пренс.
Воуду, кој опфаќа неколку различни традиции, се состои од мешавина на централно-африкански, европски и домородните американски ( Таино) религии, исто така широко се практикува, и покрај негативната стигма што ја носи внатре и надвор од земјата. Не е познат точниот број на практиканти на Воду; сепак, се верува дека мал дел од населението го практикува, често заедно со нивната христијанска вера. За некои секуларни христијани, исто така, се знаело дека учествуваат во некои ритуали, иако индиректно.
5 Миграција
Во 1998 година, проценката на Светската банка тврдела дека приближно 800.000 граѓани на Хаити биле жители на Доминиканската Република. До 2001 година, приближно 15.000 Хаиќани мигрирале во Доминиканската Република за да работат во мелниците за шеќер. Хаитски работници исто така мигрирале и во други земји како што се САД, Франција, Канада, Бахамите и другите Карипски Острови. Во 2006 година, приближно 800.000 Хаиќани живееле во Соединетите Држави (особено во областите на Мајами и Њујорк), 60.000 Хаиќани живееле во Франција (особено Париз), 40.000 во Канада (особено Монтреал), додека 80.000 биле дисперзирани помеѓу Бахамите и другите Карипски Острови. Миграцијата на Хаити во голема мера го попречила развојот на Хаити во споредба со другите земји. Некои од најквалификуваните поединци во земјата мигрирале на друго место; се проценува дека 70 отсто од квалификуваните човечки ресурси на Хаити го напуштиле Хаити. Во американскиот попис од 2010 година, 907.790 граѓани се идентификувале како имигранти од Хаити или дека нивното основно потекло е Хаити. Зголемување на повеќе од 100.000 Хаиќани од 2006 година. Конфискацијата на имотот, масакрите и гонењето предизвикале високата и средната класа на Хаити да мигрираат во поразвиените земји во Европа и САД.
6 Поврзано
* Хаити дијаспора
* Афро-Хаити
* Мулати Хаити
* Белите Хаити
* Индо-Хаити
* Арапски Хаити
* Кинески Хаити
* Италијанци од Хаити
* Француски Хаити
* Хаити Мексиканци
* Американците од Хаити
* Бразилец од Хаити
* Канаѓани од Хаити
7 Дополнителна литература
**