Македонското прашање - во минатото и сега

Македонското прашање - во минатото и сега — опширен труд кој ги обработува сите аспекти на историскиот развиток на македонската нација и национална свест и политичките, општествените и економските состојби и значење на Македонското прашање. Напишан е Васил Ивановски додека бил во затворот „Идризово“ во 1943 година. Книгата е систематизација на предавања по политичко воспитување на затворениците во Идризово, наменета за битолскиот затвор и е обид да се претстави историјата на македонскиот народ од најстари времиња (античка Македонија) до современоста (НОВ) низ призмата на марксистичко-ленинистичката и сталинистичката политичка филозофија од аспект и во светлина на националното формирање и правото за создавање на македонска национална држава. Со ова дело, според Иван Катарџиев, Ивановски се претвора во "основоположник на македонската историографија".
1 Содржина
Делото содржи 9 глави, иако според сведоштво на Димче Аџи-Митрески тоа првично содржело 12 глави. Сите предавања, излагања и разговори на Васил Ивановски во затворот биле запишувани од политичкиот затвореник во собата - Ташко Филипов од Ресен. Во целост, книгата претставува систематско претставување на историјата на Македонија и Македонците од времето на Античка Македонија до НОБ од аспект и во светлина на националното формирање и правото за создавање на македонска национачлна држава.Започнува со теоретско објаснување на концептите за род, племе, народ, нација, национални малцинства и групи, каде претставувајќи повеќе различни научни гледишта, се потенцира дека комунистичкото односно марксистичко-ленинистичкото гледање е најисправно и во согласност со вистинските услови и одлики на човештвото во дадениот историски миг. Потоа преминува на одделните периоди на македонската национална преродба и историските настани, објаснувајќи ги процесите преку економска и историско-материјалистичка анализа. Главните моменти во книгата се државната традиција на територијата на Македонија, етничкото и националното составување на македонскиот народ, формирање на македонска држава во услови на поделба на областа и постигнување на хармонични односи меѓу различните националности во новата држава.
Според Ивановски до XI век постојат три македонски државни формации - на античките Македонци, Сојузот на македонските славинии и државата на цар Самуил во X век. Така државната традиција на Античка Македонија е предисторија на македонската нација, а вистинските нејзини корени се во VI век, кога новодојденците словенски племиња формираат тука првото племенски обединување со заварени илирски племиња. Ивановски тврди дека македонската преродба се преплетува со бугарското национално преродба, и дека борбата за црковна независност добила манифестира бугарски карактер, но по своето внатрешно содржина си останала чисто македонска. Така тој смета дека во процесот на национално оформување на македонскиот народ има прекин поради преплетувањето во него на "бугарската националистичка пропаганда". Крајниот заклучок на Ивановски е дека изготвувањето на македонската национална самобитност влегува во својот краен фаза во 1940-те години. Третиот проблем за обединувањето на Македонија Ивановски не го решава преку традиционалното гледање на Коминтерната за Балканска федерација - теза, која тој ја отфрла како неостварливи уште во "Задачите и идеите на македонското прогресивно движење" - туку се залага "за правото на македонскиот народ да се организира во своја национална држава, во една македонска народна република", изградена на принципите на народна власт и национална рамноправност. Така од двете идеи за иднината на Македонија - федерална единица во Југославија и независна македонска република - поддржана со Декларацијата на Отечествениот фрон од есента 1943 година - Ивановски избира втората за прв и последен пат во своите дела и творештво. Ивановски нуди формирање на македонски национални комитети во Бугарија, Југославија и Грција, кои ќе треба да развијат и разработат начин за обединување на македонскиот народ и создавање на Македонска народна република. Правата на националностите во новата држава ќе бидат заштитени по советскиот модел.
1.1 Мисли и извадоци
За предисторијата и развитокот на македонската нација:
За значењето дејноста и правилното решение на ВМРО (Обединета) по македонското прашање и право за слобода и самостојност:
За поставување на македонското прашање и неговото решение:
2 Галерија