Оисин

Оисин (Oisín) - познат и како Осиан, Осиан или англизиран како Ошин) – се смета во ирските легенди за најголемиот поет на Ирска и храбар воин од дружината Фијана, во рамките на Осианскиот или Фенианскиот циклус на ирската митологија. Тој е полубог, син на Фион мак Кумхаил и на Садб, ќерка на Бодб Деарг. Оисин е исто така наратор на голем дел од циклусот и автор на композициите на песните што му се припишуваат, со што станува централна фигура во митолошката традиција.
1 Легенди
Неговото име буквално значи „млад елен“ или „срна“. Според преданието, неговата мајка Садб била претворена во елен од друидот Фер Доирхе (или Фер Доирих). Младиот ловец Фион ја фатил неговата мајка, но не ја убил, по што таа повторно ја добива својата човечка форма. Фион се откажал од борбата за да се помири со Садб и да живеат заедно и таа набрзо останала бремена. Како резултат на нејзиното забременување, Фер Доирих ја претворил во елен, по што таа била принудена да се врати во дивината. Седум години подоцна, Фион го пронашол своето дете, голо, на Бенбулбин. Според други приказни, Оисин за првпат го среќава Фион како возрасен и се караат за печено прасе пред да се препознаат.
''„Оисин во Тир на нег“ е н''еговата најпозната авантуристичка приказна. Во неа, Осиан го посетува самовилата Ниам Чин Оир (''„Нијам со Златна Коса“''), една од ќерките на Мананан мак Лир кој бил бог на морето. Според преданијата кои ги има, пради пророштвото, таткото на Ниам, нејзината глава ја претворил во свинска глава. Оваа тајна, таа му ја открила на Осиан и му рекла дека ќе ја вратела нејзината првобитна состојба, но под услов тој да се ожени со нејзе. Оисин се согласил и заедно се вратиле во Тир на Нег – „земјата на младоста“, позната и како Тир Таирнгире („земјата на ветувањето“), каде што Оисин станува крал. Ниам и Оисин имале три деца: синот Оскар, ќерката Плор на мБан ''(„Цвет на жените“)'' и вториот син, Фин.
По 300 години, кои Оисин ги доживува како само 3 години, тој одлучил да се врати во Ирска со цел да ги видел неговите стари другарки Фиана.
Една верзија на приказната вели дека Оисин успеал да пристигне на заливот Балинскелигс, недалеку од Балагишин, каде се здобил и со првата несреќа - обидувајќи се да помести голем камен, паднал од коњот.
Белиот коњ по име Ембар од кој што паднал, му го дала Ниам и му забранила да се симнува од него, бидејќи доколку неговите нозе ја допреле земјата - времето од 300 години ќе го стигнело, а тој за миг ќе остарел и ќе се исушел.
Според друга верзија, Оисин се вратил на ридот Алму, некогашниот дом на Фион, кој бил напуштен и во лоша состојба. Подоцна, додека се обидувал да им помогне на луѓе кои граделе пат во Глен на Смол, да кренат камен на кочија, неговиот обем се крши, тој паѓа на земја и веднаш се претвора во старец – онака како што Ниам го предупредила. Коњот Ембар се вратил во Тир на Нег.
Во некои верзии на легендата, непосредно пред да умре, Оисин го посетил Свети Патрик. Нему му раскажал за приказните во Фјана, а кратко потоа умира.
Се вели дека интеракцијата меѓу Свети Патрик и Оисин била многу посложена отколку што обично се раскажува. Според преданијата, двајцата често се расправале и биле премногу лути еден на друг поради нивните меѓусебни разлики. Свети Патрик се обидувал да го преобрати Оисин, но Оисин силно го одбивал и згора на се ги мразел учењата на Свети Патрик.
Во една од приказните е опишан Оисин како се борел со бик за Свети Патрик. Тој го убил бикот, а кога светецот дошол да види како ќе се одвивале резултатите од борбата, Оисин спиел во кожата на животното кое го убил - бикот. Во замена за убиството на бикот, Оисин побарал да биде погребан свртен кон исток, во Слив Галион, округ Арма.
Според преданието, неговата желба била исполнета: Оисин бил погребан во кожата на бикот на планината Куран, во близина на Манорхамилтион.
Во приказната ''Приказни за старешините'', се раскажува дека Оисин и неговата другарка Каилте мак Ронаин преживеале ''до времето на Свети Патрик''. Тие му раскажале на светецот приказните за Фијана.
Оваа приказна послужила како инспирација за поемата ''„Скитањата на Оисин“'' од Вилијам Батлер Јејтс. Во различни верзии на преданието, Оисин или ја бранел друидската вера или пак се преобратил во христијанство.
Локацијата на гробницата на Оисин е предмет на спор и различни преданија ја сместуваат на повеќе места. Едно предание вели дека таа се наоѓа во Гленалмонд, во Перт, Шкотска, каде што Вордсворт ја напишал својата песна со наслов ''„Глен-Алмејн, тесната глина“''. Други извори тврдат дека гробот е во Деветте глини на Антрим, на место кое со генерации е познато како „Гробот на Оисин“. Во Лубитавиш, на рид во близина на реката Гленан, надвор од селото Кушендал на северниот брег на Антрим, се наоѓа мегалитска дворска ридска плоча која се смета за античко гробно место на Оисин и е поврзана со локалната традиција.
2 Осиан на Макферсон
Осиан - наратор и наводен автор на серија песни кои ги објавил Џејмс Макферсон во 1760-тите. Ликот е базиран на ирскиот поет Оисин. Макферсон тврдел дека неговите песни од антички извори, ги превел на шкотско-галски јазик.
Овие дела имале големо влијание врз европската книжевност, поточно влијаеле врз познати пистели вклучувајќи го Гете и младиот Волтер Скот.
Сепак, нивната автентичност била широко оспорувана уште од самиот почеток. Современите научници утврдиле дека Макферсон навистина се потпирал на автентични галски балади, но ги преработувал според вкусот на своето време: менувал ликови и идеи, а во голема мера воведувал и сопствени елементи.
3 Културни наводи
* Оисин е помал лик во ''Потрагата по Диармуид и Граин'' од циклусот приказни на Фенија.
* Поемата „Ogum i llia lia uas lecht“ во ''Книгата на Ленстер'' му се припишува на Оисин.
* Оисин, заедно со Свети Патрик, е главниот лик во епската поема на Вилијам Батлер Јитс ''„Скитањата на Оисијан“'' . Тој е споменат и во поемата на Јитс ''„Дезертирањето на циркуските животни“''.
* Тир на ног е името дадено на голем бел коњ во филмот на Мајк Њуел „''На Запад“'' . Во приказната, дедо Рајли е проследен до Даблин од овој бел коњ и им го дава на своите внуци, Оси (Оисин) и Тито. Дедо им кажува дека коњот се вика „Тир на ног“ и раскажува верзија од приказната за Оисин кој оди во Тир на ног, митскиот ''Друг свет''. Бидејќи семејството се ''ирски патници'', Оисин е наведен во сведоштвото на дедото како „најзгодниот патник што некогаш живеел“, а не како фениски лик од легендата.
* Во ''„Сенкамагика“'', роман и подиокнига од ''Џон Ленахан'', Оисин е крал на Тир на ног и татко на Конор, главниот лик.
* Оисин е ментор на главниот лик кој се појавува во „серијата“ на модерни фантастични романи на Дејвид Саливан напишани од Том Дајц.
* Оисин се појавува во италијанските стрипови борејќи се заедно со Загор.
* Краткометражниот анимиран филм ''„Самовили“'' од 1981 година, во режија на Ли Мишкин, а анимираната режија на Фред Хелмих, е прераскажување на митот за Оисин, вклучувајќи елементи од книгата ''„Самовили“'' од 1978 година, опишана и илустрирана од Брајан Фроуд и Алан Ли.
* Јапонската тактичка ролплеј игра Fire Emblem: Thracia 776 има лик по име Осиан кој служи во трупа наречена Fiana Freeblades.
* Кратката приказна „Патрик од ѕвоната“ од ирско-американската авторка ''Хермини Темплтон Каванаг'' содржи прераскажување на легендарната средба на Оисин (тука напишан како „Осијан“ како во делата на Мекферсон) и Свети Патрик, првпат објавена во декемвриското издание на списанието ''МекКлур'' од 1907 година, а подоцна вклучена во нејзината збирка раскази од 1926 година ''„Пепелта на старите желби“ и други приказни од Дарби О'Гил''. Тука, по серија неуспешни обиди да го преобрати Осиан, кој сè уште е посветен на одамна починатата Фијана дури и откако му е кажано дека не се во рајот, Свети Патрик се свртува кон молитва и дознава дека рајот е освоен од бесмртната лојалност на Осиан кон неговите другари. Како резултат на тоа, душите на Фијана се враќаат привремено за Свети Патрик да може да ги крсти и да ги спаси од проклетство, и ова конечно го преобратува Осиан, кој умира токму на време за да биде крстена и неговата душа, а потоа е погребан од Свети Патрик.
4 Употреба во генетиката
* Во ''„Крвта на островите“'', Брајан Сајкс им го дава на популациите поврзани со Y-ДНК хаплогрупата R1b името „Оисин“ за патријарх на кланот, слично како што направил за митохондријалните хаплогрупи во своето дело ''„Седумте ќерки на Ева“''.
5 Поврзано
* Ланкешан
* Рип Ван Винкл
* Урашима Таро