Пехар (соѕвездие)

Пехар —мало соѕвездие кое се наоѓа во јужната небесна полутопка. Неговото име е латинизација на грчкото ''кратер'', еден вид чаша што се користи за вино. Пехар е едно од 48-те соѕвездија наведени од астрономот од вториот век, Птоломеј, прикажано како чаша која е поврзана со богот Аполон и е поставена на задниот дел на Водна Змија.
Нема ѕвезда посветла од трета светлинска величина во соѕвездието. Нејзините две најсјајни ѕвезди, Делта Пехар со светлинска величина 3,56 и Алфа Пехар со светлинска величина 4,07, се портокалови гигантски ѕвезди кои се поладни и поголеми од Сонцето. Бета Пехар е двоен ѕвезден систем составен од бела џиновска ѕвезда и бело џуџе. Седум ѕвездени системи се откриени како домаќини на планети. Неколку значајни галаксии, вклучувајќи ги Пехар 2 и NGC 3981, и познатиот квазар се наоѓаат во границите на соѕвездието.
1 Митологија
Во вавилонските каталози на ѕвезди кои датираат од најмалку 1100 п.н.е., ѕвездите на Пехар веројатно биле вклучени со оние на Гавран во вавилонскиот гавран (MUL.UGA.MUSHEN). Британскиот научник Џон Х. Роџерс забележал дека соседното соѕвездие Водна Змија го означува Нингишзида, богот на подземниот свет во вавилонскиот компендиум MUL.APIN. Тој предложил дека Гавран и Пехар (заедно со Водна Змија) се симболи на смртта и ја означувале портата кон подземниот свет. Гавран и Пехар, исто така, се појавиле во иконографијата на митраизмот, за кој се смета дека бил од средноисточно потекло пред да се прошири во Стара Грција и Рим.
Пехар е идентификуван со приказна од грчката митологија во која врана или гавран му служи на Аполон и е испратен да донесе вода, но го одложува своето патување бидејќи наоѓа смокви и чека да созреат пред да ги јаде. Конечно, ја вади водата во чаша и зема водена змија, обвинувајќи ја дека ја пие водата. Според митот, Аполон ја видел измамата и налутено ги фрлил врана, чашата и змијата на небото. Трите соѕвездија биле наредени на таков начин што гавранот бил спречен да пие од чашата, и оттука се гледало како предупредување против гревот против боговите.
Филарх напишал за различно потекло за Пехар. Тој раскажал како градот Елеуса во близина на Троја бил опфатен од чума. Нејзиниот владетел Демифон се консултирал со пророштво кое наредило секоја година да се жртвува девојка. Демифон изјавил дека ќе избере девојка со лотарија, но не ги вклучил своите ќерки. Еден благородник, Мастусиј, се спротивставил, принудувајќи го Демифон да ја жртвува својата ќерка. Подоцна, Мастусиј ги убил ќерките на Демифон и го измамил владетелот да пие од чаша во која има мешавина од нивната крв и вино. Откако го дознал делото, кралот наредил Мастусиј и чашата да се фрлат во морето. Пехар ја означува чашата.
1.1 Во другите култури
Во кинеската астрономија, ѕвездите на Пехар се сместени во соѕвездието на Јужната вермилионска птица (南方朱雀, ''Нан Фанг Жу Ке'' ). Тие ги прикажуваат, заедно со некои ѕвезди од Водна Змија, ''Ји'', крилјата на Црвената птица. ''Ји'' ја означува и 27-та месечева палата. Алтернативно, ''Ји'' прикажува херојски стрелач; неговиот лак составен од други ѕвезди во Водна Змија. На Друштвените Острови, Пехар бил препознаен како соѕвездие наречено ''Моана-'оху-ноа-'еи-ха'а-мое-хара'' („вителски океан во кој да се изгуби злосторството“).
3 Карактеристики
Покривајќи 282,4 квадратни степени и оттука 0,685% од небото, Пехар се рангира на 53-то место од 88-те соѕвездија по површина. Се граничи со Лав и Девица на север, Гавран на исток, Водна Змија на југ и запад и Секстант на северозапад. Кратенката со три букви за соѕвездието, усвоена од Меѓународниот астрономски сојуз во 1922 година, е „Crt“. Официјалните граници на соѕвездијата, поставени од белгискиот астроном Ежен Делпорт во 1930 година, се дефинирани со многуаголник од шест отсечки (''илустрирани во инфокутијата''). Во екваторијалниот координатен систем, координатите на десната асцензија на овие граници лежат помеѓу и , додека координатите на деклинација се помеѓу -6,66° и −25,20°. Неговата позиција во јужната небесна полутопка значи дека целото соѕвездие е видливо за набљудувачите јужно од 65°С.
3 Карактеристики
3.1 Ѕвезди
Германскиот картограф Јохан Бајер ги користел грчките букви алфа до ламбда за да ги означи најистакнатите ѕвезди во соѕвездието. Боде додал повеќе, иако само Пси Пехар останува во употреба. Џон Фламстид дал 31 ѕвезда во Пехар и сегментот на Водна Змија веднаш под Фламстидовите ознаки, именувајќи го добиеното соѕвездие Водна Змија и Пехар. Повеќето од овие ѕвезди лежат во Водна Змија. Трите најсветли ѕвезди - Делта, Алфа и Гама Пехар - формираат триаголник кој се наоѓа во близина на посветлата ѕвезда Ну Водна Змија во Водна Змија. Во границите на соѕвездието има 33 ѕвезди посветли од или еднакви на привидната величина 6.5.
Делта Пехар е најсветлата ѕвезда во Пехар со светлинска величина 3,6. Сместена на 163 ± 4 светлосни години од Земјата, и е портокалова џиновска ѕвезда од спектрален тип K0III која е 1,0-1,4 пати поголема од Сонцето. Ѕвезда која старее, со тоа и се лади и се проширува на пати од сончевиот полупречник. Зрачи енергија колку сончевата сјајност од неговата надворешна обвивка при делотворна температура од Традиционално наречен Алкес „чашата“, и означување на основата на чашата е Алфа Пехар, ѕвезда со портокалова нијанса со светлинска величина 4,1, што е 141 ± 2 светлосни години од Сонцето. Со проценета маса 1,75 ± 0,24 пати поголема од онаа на Сонцето, го исцрпила водородот во јадрото и се проширила до 13,2 ± 0,55 пати од пречникот на Сонцето, Таа сјае со 69 пати поголема сјајност и делотворна температура од околу 4600 К.
Со светлинска величина од 4,5, Бета Пехар е двоен ѕвезден систем, кој се состои од џиновска ѕвезда со бела боја од спектрален тип A1III и бело џуџе од спектрален тип DA1.4, 296 ± 8 светлосни години од Сонцето. Многу помало од примарното, белото џуџе не може да се види како посебен објект, дури ни со вселенскиот телескоп „Хабл“. Гама Пехар е двојна ѕвезда, која може да се види во мали аматерски телескопи. Примарната ѕвезда е бела ѕвезда од главната низа од спектрален тип A7V, која е проценета дека е 1,81 пати помасивна од Сонцето, додека секундарната - со светлинска величина 9,6 - има 75% од масата на Сонцето, и веројатно е портокалово џуџе. На двете ѕвезди им требаат најмалку 1150 години да кружат една околу друга. Системот е оддалечен 85,6 ± 0,8 светлосни години од Сонцето.
Ипсилон и Зета Пехар го означуваат работ на пехарот. Најголемата ѕвезда со голо око во соѕвездието, Ипсилон Пехар е развојна џиновска ѕвезда од типот К со ѕвездена класификација на К5 III. Има приближно иста маса како Сонцето, но е поширока 44,7 пати од сончевиот полупречник. Ѕвездата зрачи 391 пати поголема од сончевата светлина. Од Сонцето е оддалечено 366 ± 8 светлосни години. Зета Пехар е двоен ѕвезден систем. Примарната, компонента А, е развојна џиновска ѕвезда со светлинска величина 4,95 со ѕвездена класификација на Г8 III. Тоа е црвена звезда која генерира енергија преку јадрено соединување на хелиум во неговото јадро. Зета Пехар се проширила на 13 пати од полупречникот на Сонцето, и сјае со 157 пати поголема сјајност од Сонцето. Секундарната, компонента В, е ѕвезда со светлинска величина 7,84. Зета Пехар е потврден член на суперкластерот Сириус и е кандидат за член на Движечката група Голема Мечка, збирка ѕвезди кои делат слично движење низ вселената и можеби некогаш биле членови на истото отворено јато. Системот се наоѓа на 326 ± 9 светлосни години од Сонцето.
Променливите ѕвезди се популарни мети за астрономите аматери. Нивните набљудувања даваат вреден придонес за разбирање на однесувањето на ѕвездите. Сместена во близина на Алкес е црвената R Пехар, полуправилна променлива ѕвезда од типот SRb и спектрална класификација на M7. Се движи од 9,8 до 11,2 степени во оптички период од 160 дена. Од Сонцето е оддалечена 770 ± 40 светлосни години. TT Пехар е катаклизмична променлива; двојен систем составен од бело џуџе околу масивното како Сонцето во блиска орбита со портокалово џуџе од спектрален тип K5V. Двете тела кружат едно околу друго на секои 6 часа 26 минути. Белото џуџе ја отстранува материјата од својот придружник, формирајќи насобирачки диск кој периодично се пали и еруптира. Ѕвездениот систем има светлинска величина од 15,9 кога е во мирување, што осветлува до 12,7 при излив. SZ Пехар е променлива ѕвезда од типот BY Змеј со светлинска величина 8,5. Тоа е близок ѕвезден систем кој се наоѓа на околу 42,9 ± 1,0 светлосни години од Сонцето, и е член на Движечката група Голема Мечка.
HD 98800, познат и како TV Кратер, е четирикратен ѕвезден систем стар околу 7-10 милиони години, составен од два пара ѕвезди во блиска орбита. Еден пар има остаточен диск што содржи прашина и гас кои орбитираат околу нив и двете. Се протега на растојание помеѓу 3 и 5 астрономски единици од ѕвездите, се смета дека е протопланетарен диск. DENIS-P J1058.7-1548 е кафеаво џуџе помало од 5,5% масивно како Сонцето. Со површинска температура помеѓу 1700 и 2000 К, доволно е ладно за да се формираат облаци. Варијациите во неговата осветленост во видливите и инфрацрвените спектри сугерираат дека има некаква форма на атмосферско облачно покривање.
HD 96167 е ѕвезда 1,31 ± 0,09 пати помасивна од Сонцето, која најверојатно го исцрпила своето јадро водород и почнала да се шири и лади во жолт подџин со пречник 1,86 ± 0,07 пати поголем од Сонцето и 3,4 ± 0,2 пати сјајност. Анализата на нејзината радијална брзина открила дека има планета со минимална маса 68% од онаа на Јупитер, на која и се потребни 498,9 ± 1,0 денови за да заврши орбитата. Со орбиталното раздвојување кое варира помеѓу 0,38 и 2,22 астрономски единици, орбитата е многу ексцентрична. Ѕвездениот систем е оддалечен 279 ± 1 светлосни години од Сонцето. HD 98649 е жолта ѕвезда од главната низа, класифицирана како G4V, која има иста маса и пречник како Сонцето, но има само 86% од нејзината сјајност. Во 2012 година, долг ( 4951 дена) придружник на планетата, најмалку 6,8 пати помасивен од Јупитер, бил откриен со метод на радијална брзина. Неговата орбита била пресметана дека е многу ексцентрична, замавнувајќи се на 10,6 астрономски единици подалеку од нејзината ѕвезда, и оттука кандидат за директно снимање. BD-10°3166 е металична портокалова ѕвезда од главната низа од спектрален тип K3.0V, оддалечена од Сонцето 268 ± 10 светлосни години. Откриено е дека има жешка планета од типот на Јупитер која има минимална маса од 48% од масата на Јупитер и потребни се само 3,49 дена за да се заврши орбитата. WASP-34 е ѕвезда слична на сонцето од спектрален тип G5V која има 1,01 ± 0,07 пати поголема маса и 0,93 ± 0,12 пати поголем од дијаметарот на Сонцето. Има планета 0,59 ± 0,01 пати помасивна од Јупитер, на која и се потребни 4,317 дена за да заврши орбитата. Системот е оддалечен 432 ± 3 светлосни години од Сонцето.
3.2 Длабоконебесни тела
Џуџето Пехар 2 е сателитска галаксија на Млечниот Пат, која се наоѓа на приближно 380.000 светлосни години од Сонцето. NGC 3511 е спирална галаксија, гледана речиси на раб, со светлинска величина 11,0, која се наоѓа на 2° западно од Бета Пехар. На 11' оддалеченост се наоѓа NGC 3513, пречкеста спирална галаксија. NGC 3981 е спирална галаксија со два широки и нарушени спирални краци. Таа е членка на групата NGC 4038, која заедно со NGC 3672 и NGC 3887 се дел од групата од 45 галаксии познати како Кратерски облак во Суперјатото Девица.
RX J1131 е квазар кој се наоѓа на 6 милијарди светлосни години од Сонцето. Црната дупка во средиштето на квазарот била првата црна дупка чиј спин некогаш бил директно измерен. GRB 011211 била експлозија на гама-зраци (GRB) откриена на 11 декември 2001 година. Експлозијата траела 270 секунди, што ја прави најдолгата експлозија што некогаш била откриена со рендгенски астрономски сателит BeppoSAX до тој момент. GRB 030323 траела 26 секунди и била откриена на 23 март 2003 година.
3.3 Метеорски дождови
Ета Пехар се слаб метеорски дожд што се случува помеѓу 11 и 22 јануари, достигнувајќи го својот врв околу 16 и 17 јануари, во близина на ѕвездата Ета.