Питаја

Питаја или питехаја е плод на неколку видови кактуси домородни во регионот на јужно Мексико и долж пацифичките брегови на Гватемала,Костарика и Ел Салвадор. Питаја се одгледува во Источна Азија,Јужна Азија,Југоисточна Азија,Соединетите Американски Држави,Карибите,Австралија,Бразил и низ тропските и суптропските региони во светот.
''Питаја'' обично се однесува на овошје од родот ''Stenocereus'', додека ''питехаја'' или змејово овошје се однесува на овошје од родот ''Selenicereus''(порано ''Hylocereus''),и двете од фамилијата Cactaceae. Вообичаеното име на англиски – змејово овошје – потекнува од кожата налик на кожа и лушпестите шилци на надворешноста на овошјето.Во зависност од сортата, плодовите од питаја може да имаат месо со сладок или кисел вкус,кое може да биде црвено,бело или жолто.
1 Народни имиња
Овие плодови се општо познати на англиски како „змеј овошје“, име кое се користи од 1963 год; очигледно како резултат на кожата слична на кожа и истакнатите лушпести шилци на надворешноста на овошјето. Овошјето често се означува како „виетнамско змеј овошје“бидејќи Виетнам е главниот извозник. Овошјето може да биде познато и како круша од јагода.
Имињата ''питехаја'' и ''питаја'' потекнуваат од Мексико,а ''питаја роха'' во Централна Америка и северна Јужна Америка,веројатно се однесуваат на питехаја за имиња на високи видови кактуси со цветни плодови.
2 Географија
Питаја или змејовото овошје се наоѓа во регионот на јужно Мексико и долж бреговите на Тихиот Океан на Гватемала, Костарика и Ел Салвадор. Плодот на змејот се одгледува во Источна Азија, Јужна Азија, Југоисточна Азија, САД, Карибите, Австралија и низ тропските и суптропските региони во светот.
3 Сорти
3.1 Стеноцереус
Овошјето ''од стеноцереус''(кисела питаја) е сорта што најчесто се јаде во сушните региони на Америка. Тие се повеќе кисели и освежителни, со посочно месо и посилен вкус.
Киселата питаја или ''питаја агрија''(''S. gummosus'') во пустината Сонора била важен извор на храна за домородните народи на американскиот континент.Серијците од северозападно, Мексико сè уште го берат плодот и растението го нарекуваат ''ziix е ccapxl'' „нешто чиј плод е кисел“.
Плод на сродни видови, како што се ''S. queretaroensis'' и кактус со кама или ''питаја де мајо''(''S. griseus''), се и локално важна храна. Плодот на кактусот од органски цевки(''S.thurberi'', наречен ''ол'' од Серис) е ''питаја дулче''„слатка питаја“.
3.2 Змејово овошје, Селеницереус
Слатките питаја доаѓаат во три вида,сите со кожеста,малку лиснава кожа:*''Selenicereus undatus'' (''Питаја бланка'' или питаја со бело месо, позната и како ''Hylocereus undatus'') има овошје со розова кожа со бело месо. Ова е најчесто гледаното „змејско овошје“.
*''Selenicereus costaricensis'' (''Pitaya roja'' или црвеномесо питаја, исто така познат како ''Hylocereus costaricensis'', а можеби и погрешно како ''Hylocereus polyrhizus'') има овошје со црвена кожа со црвено месо.
*''Selenicereus megalanthus'' (''Pitaya amarilla'' или жолта pitaya, исто така познат како ''Hylocereus megalanthus'') има овошје со жолта кожа со бело месо.
Овошјето нормално тежи од ; некои може да достигнат . Раниот увоз од Колумбија во Австралија беше означен како„''Hylocereus ocampensis''“(или„ ''Cereus repandus'' “, црвеното овошје) и „ ''Cereus triangularis'' “(наводно, жолтото овошје или тристраниот пресек на стеблото).
4 Одгледување
По темелното чистење на семето од пулпата на овошјето,семето може да се складира кога ќе се исушат тие.Идеалното овошје е беспрекорно и презрело.
Семињата растат добро во компост или мешавина на почва за саксии-дури и како затворен растение во саксии. Кактусите Питаја обично 'ртат по помеѓу11 и 14дена по плиткото садење.Бидејќи се кактуси,пренаводнувањето е грижа за домашните одгледувачи. Како што продолжува нивниот раст,овие качувачки растенија ќе најдат на што да се качуваат,што може да вклучи и спуштање на воздушни корени од гранките покрај базалните корени.
Комерцијалните насади можат да се вршат со голема густина со помеѓуНа растенијата може да им требаат до 60 месеци/260 недели за да влезат во целосно ,комерцијално производство,во која фаза може да се очекуваат приноси од .
Цветовите на Питаја цветаат преку ноќ и обично венеат до вечерта. Тие се потпираат на ноќни опрашувачи како лилјаци или молци за оплодување.Самооплодувањето нема да даде плод кај некои видови и додека вкрстувањето резултирало со неколку „самоплодни“сорти,вкрстено опрашување со второ,генетски различно растение од истиот вид генерално го зголемува множењето и квалитетот на плодовите.Ова ја ограничува способноста на домашните одгледувачи да произведуваат овошје. Сепак растенијата можат да цветаат помеѓу 3 и 6 пати годишно во зависност од условите на растење. Како и другите кактуси, ако се откине здраво парче од стеблото,може да се вкорени во почвата и да стане свое растение.
Растенијата можат да издржат температури до и кратки периоди на мраз,но нема да преживеат долга изложеност на ниски температури.Кактусите најмногу напредуваат во зоните на USDA10-11,но можат да преживеат на отворено во зоната 9a или 9b.''Селеницереус'' се приспособи да живее во суви тропски клими со умерено количество дожд.Во бројни региони,тој избега од одгледување за да стане плевел и е класифициран како инвазивен плевел во некои земји.
4.1 Штетници и болести
Стеблата и плодовите се подложни на неколку болести предизвикани од габи,бактерии,нематоди и вируси. Прекумерното наводнување или прекумерните врнежи може да предизвикаат опаѓање на цвеќето и гниење на плодовите. Бактеријата ''Xanthomonas campestris'' предизвикува гниење на стеблата. ''Дотиорела'' габите може да предизвикаат кафени дамки на плодот.Други габи за кои е познато дека ја инфицираат питаја вклучуваат ''Botryosphaeria dothidea'',''Colletotrichum gloeosporioides'' и ''Bipolaris cactivora''.
5 Употреба
5.1 Кулинарство
Текстурата на овошјето понекогаш се споредува со онаа на кивито поради неговите црни,крцкави семиња. Маслото од семето содржи масни киселини линолеинска киселина и линоленска киселина. Змејовото овошје се користи за ароматизирање и боја на сокови и алкохолни пијалаци, како што се „Dragon's Blood Punch“ и „Dragotini“.Цветовите може да се јадат или потопуваат како чај.
Црвената и виолетова боја на некои овошја ''Selenicereus'' се должат на бетацијанините,фамилија на пигменти кои вклучуваат бетанин,истата супстанца што ја дава црвената боја на цвеклото, блитвата и амарантот.
6 Хранливи материи
Централната база на податоци на USDA FoodData ја објави нивната анализа на хранливата содржина на сировата питаја во 2022 год. Поголемиот дел од овошјето по тежина е вода(87 g од 100g).Една порција одобезбедува енергија од храна.
6.1 Масла од семки
Составите на масни киселини на семенските масла на ''Selenicereus costaricensis'', син.''Hylocereus costaricensis'' (црвено месо питаја) и ''Selenicereus undatus'', син. ''Hylocereus undatus'' (бело месо питаја) беа слични: миристичка киселина (незначителна), палмитинска киселина (17проценти), стеаринска киселина (5проценти), палмитолеинска киселина (околу 1проценти), олеинска киселина (22проценти), цис- вакценска киселина (3проценти),линолна киселина(50проценти) и α-линоленска киселина (1проценти).
7 Галерија