Антон Томаж Линхарт

Антон Томаж Линхарт (11 декември 1756 - 14 јули 1795) — карњски драматург и историчар, најпознат како автор на првата комедија и воопшто театарска претстава на словенечки, ''Жупанова Мицка'' (Мицка, ќерката на градоначалникот). Тој се смета и за татко на словенечката историографија, бидејќи бил првиот историчар кој напишал историја на сите Словенци како целина, отфрлајќи го претходниот концепт кој се фокусирал на поединечни историски провинции. Тој бил првиот што ги дефинирал Словенците како посебна етничка група и ги постави темелите на словенечката етнографија.
1 Биографија
Линхарт бил роден во градот Радовљица во Горењска, кој во тоа време бил дел од Хабсбуршката монархија, и бил крстен како Томаш Антониус Лианхорфт.Неговиот татко Венцеслав бил чешки производител на чорапи кој се преселил во Карљска од Бохемија. Мајката на Линхарт, Терезија, родена Кунстл, починала кога тој имал девет години, а неговиот татко потоа се оженил со Агнеса Капус на 8 јуни 1767 година. Неговата маќеа била Карњска (словенечка) благородничка од семејството Капус (или Капус) фон Пикелштајн, просперитетно семејство кое векови наназад живеело во Камна Горицa во Горењска, каде што семејството поседувало железарска ливница и рудник за железо уште од доцниот Среден век, можеби од 12-тиот век. Маркус Антониус Капус фон Пикелштајн (1657–1717), работел како мисионер во Сонора (границата помеѓу денешните САД и Мексико). Од таму испраќал писма до своите пријатели во Виена и до своите роднини во Крањска, во кои ги опишувал откритијата направени од истражувачките експедиции во Аризона и Калифорнија и ги опишувал условите за живот, климата и сл. Каролус Јосефус Капус фон Пикелштајн, нејак на Маркус Антониус, бил член на Академијата Оперосорум, која била основана во Љубљана во 1693 година според примерот на слични академии во Италија. Владимир Капус фон Пикелштајн (1885–1943), словенечки писател и издавач, исто така потекнувал од семејството Капус.
Линхарт го започнал своето образование во основното училиште во своето родно место, а потоа се преселил во Љубљана. Тој студирал трговија и финансии во Виена. Пред да ги заврши своите студии, кратко време престојувал во Стиченскиот манастир во Долењска. По неговото враќање во Љубљана, бил вработен како архивист од страна на љубљанскиот бискуп. Подоцна работел и како главен ревизор на книги, школски комесар, а на крајот станал секретар во Хабсбуршката администрација на округот Крањска.
Во 1786 година бил назначен за училишен комесар за областа Љубљана. За три години од неговото назначување го зголемил бројот на основни училишта во руралните средини на округот од 9 на 18. Тој, исто така, бил многу заинтересиран за формирање централна јавна студиска библиотека во Љубљана и токму на негови иницијативи Лицеумската библиотека во Љубљана, претходникот на сегашната Национална и универзитетска библиотека на Словенија .
Од раните 1780-ти години, Линхарт започнал редовно да се сретнува со круг од словенечките просветители кои се собирале во Зоисовата вила во Љубљана. Тука го запознале неколку интелектуалци, вклучувајќи го Сигмунд Зоис, Валентин Водник, Јернеј Копитар, Јуриј Јапељ и други, со чија помош развил интерес за словенечкиот јазик, културата и историјата. Тој напишал две драми на словенечки и потоа започнал проект за пишување на првата сеопфатна историја на Словенечките земји, но не ја завршил. Неочекувано починал во Љубљана на ноќта на 14 јули 1795 година, околу полноќ, од аортичен аневризам. Има споменик во Навје меморијалниот парк во Љубљана, заедно со други важни личности од словенечката историја, но не е сигурно дали навистина бил таму погребан.
2 Работа
Неговото прво литературно дело, напишано додека се уште студирал, било збирка на поеми под наслов ''Цветови од Крањска,'' напишана на германски. Под влијание на словенечките просветители, особено Марко Похлин и Сигмунд Зоис, тој започнал да пишува на словенечки. Ја превел и адаптирал комедијата на германскиот драматург Јозеф Рихтер наречена Селската Мелница. Неговото име за неа било ''Жупановата Мицка.'' Ова се смета за прва комедија и театарска претстава на словенечки и премиерно била изведена на 28 декември 1789 година. Тој исто така ја адаптирал комедијата на Бомарше ''Свадбата на Фигаро'' во нова претстава наречена ''Овој весел ден'' или ''Матичек се жени''.
Како историчар, тој напишал двотомно дело на германски ''Есеј за историјата на Крањска и други австриски јужни Словени''. Првиот том бил објавен во 1788 година и ја опишува ''прото-словенечката'' ера. Вториот том, насловен ''Есеј за историјата на Крањска и други земји на австриските јужни Словени'', бил објавен во 1791 година. Тој се занимавал со ерата на миграциите, словенечкото населување во Источните Алпи и понатамошниот политички развој на словенечкиот народ, започнувајќи од кралството Само и Карнатска.
Историското дело на Линхарт, под силно влијание на идеите на германскиот филозоф Јохан Готфрид Хердер, имало важно влијание за развојот на словенечката национална свест на почетокот на 19 век. Во ова дело тој прв ги определил Словенците како посебна гранка на словенските народи со својата заедничка историја. Во својот Есеј, тој е првиот што ги определил Словенците како посебна гранка на словенскиот народ. Со него го воспоставил и јазичното единство на словенечката етничка територија и ги поставил основите на словенечката етнографија.
3 Прегледи
Линхарт бил приврзаник на светогледот на просветителството. Тој бил деист и бил критичен кон привилегиите на благородништвото и црквата. Првично, имал позитивно мислење за реформите на императорот Јосиф II, но бил критичен за неговата централистичка политика, како и за неговото занемарување на различните регионални јазици во Хабсбуршката Мохархија.
Линхарт бил еден од првите поддржувачи на австрославизмот, политичка програма чија цел бил да се постигне културна и политичка еманципација на словенските народи во рамките на Австриското Царство.