Зинаида Гипиус

Зинаида Николаевна Гипиус (Хипиус) ( – 9 септември 1945) била руски поет, драматург, романописец, уредник и религиозен мислител, една од главните фигури во рускиот симболизам. Приказната за нејзиниот брак со Димитриј Мережковски, која траел 52 години, е опишана во нејзината недовршена книга ''Димитриј Мережковски'' (Париз, 1951; Москва, 1991).
Таа почнала да пишува на рана возраст, а до моментот кога го запознала Димитриј Мережковски во 1888 година, таа веќе имала објавено повеќе поетски творби. Парот се венчал во 1889 година. Гипиус ја објавила својата прва книга поезија, ''Збирка песни. 1889–1903'' во 1903 година, а нејзината втора збирка, ''Збирка песни.''''Книга 2 1903-1909'', во 1910 година. По револуцијата во 1905 година, парот Мережковски станале критичари на царизмот; тие поминале неколку години во странство, и направиле повеќе патувања за лекување на здравствени проблеми. Тие ја осудиле Октомвриската револуција од 1917 година, сметајќи ја за културна катастрофа и во 1919 година емигрирале во Полска.
По престојот во Полска, тие се преселиле во Франција, а потоа во Италија, продолжувајќи да објавуваат и да учествуваат во руските емигрантски кругови, иако острата литературна критика на Гипиус создала непријатели. Смртта на Мережковски во 1941 година бил голем удар за Гипиус, која починала неколку години подоцна во 1945 година.
1 Животопис
Зинаида Гипиус била родена на , во Бељов, Тула, како најстара од четири сестри. Нејзиниот татко, Николај Романович Гипиус, почитуван адвокат и висок офицер во рускиот Сенат, бил германско-русинец, чиј предок Адолфус фон Гингст, подоцна фон Хипиус, се населил во Москва во 16-тиот век. Нејзината мајка, Анастасија Васиљевна (моминско: Степанова), била ќерка на началникот на полицијата во Екатеринбург.
Работата на Николај Гипиус вклучувала постојано патување, и поради тоа неговите ќерки добиле малку формално образование. Тие посетувале предавања на гувернанти и имале тутори, а посетувале училишта само спорадично во кој било град (Саратов, Тула и Киев, меѓу другите) каде што семејството останело значаен временски период. На 48-годишна возраст Николај Гипиус умрел од туберкулоза, и Анастасија Васиљевна, знаејќи дека нејзините ќерки наследиле предиспозиција за болеста што го убила, го преселила семејството на југ, прво во Јалта (каде што Зинаида добила медицински третман), а потоа во 1885 година во Тбилиси, поблиску до домот на нивниот вујко Александар Степанов.
Во тоа време, Зинаида веќе студирала две години во училиште за девојчиња во Киев (1877—1878) и една година во Московската гимназија Фишер. Дури во Боржоми, каде што нејзиниот вујко Александар, човек со значителни средства, изнајмил дача за неа, таа почнала да се враќа во нормала по силниот шок предизвикан од смртта на нејзиниот сакан татко.
Зинаида почнала да пишува поезија на седумгодишна возраст. До моментот кога го запознала Димитриј Мережковски во 1888 година, таа веќе објавила повеќе дела. „До 1880 година пишував стихови, многу верував во „инспирацијата“ и правев поента никогаш да не го тргнам моето пенкало од хартијата. Луѓето околу мене ги гледале овие песни како знак дека сум „разгалена“, но никогаш не се обидов да ги скријам и, се разбира, воопшто не бев разгалена, што со моето религиозно воспитување“, напишала таа во 1902 година во писмото до Валериј Брјусов. Зинаида привлекувала големо внимание во Боржоми поради неговиот изглед, но Мережковски, добро образован интроверт, ја гледал пред сè како совршен сроден дух. Откако тој ја запросил, таа го прифатила без двоумење и никогаш и покрај тоа што можеби изгледало како избрзана одлука.
Гипиус и Мережковски се венчале на 8 јануари 1889 година во Тбилиси. Тие имале кратка турнеја за прослава на медениот месец која вклучувала престој во Крим, а потоа се вратиле во Санкт Петербург и се населиле во стан во Куќата Мурузи, кој мајката на Мережковски им го изнајмила и средила како свадбен подарок.
1.1 Книжевна кариера
Мережковски и Гипиус склучиле договор, ветувајќи дека ќе се концентрираат на она што најдобро го праваат, тој на поезијата, таа на прозата. Договорот пропаднал кога Зинаида го превела ''Манфред'' од Лорд Бајрон, а Димитриј почнал да работи на својот дебитантски роман ''Јулијан Отпадникот.'' Во Санкт Петербург Гипиус се приклучила на Руското книжевно друштво, станала член на Шекспировиот круг (славниот адвокат принцот Александар Урусов бил негов најпознат член) и се запознала и спријателила со Јаков Полонски, Аполон Мајков, Димитриј Григорович, Алексеј Плешчејев и Пјотр Вејнберг . Таа станала блиска со групата автори поврзани со реновираниот ''Северен Весник'', во кој таа самата го имала своето главно деби како поет во 1888 година.
Во 1890–1891 година ова списание ги објавило нејзините први раскази, „Несреќниот“ и „Во Москва“. Потоа три од нејзините романи, ''Без талисман'', ''Победникот'' и ''Мали бранови'', биле објавени во ''Божји свет.'' Сметајќи го пишувањето на медиокритетна, генеричка проза како можност за заработка, Гипиус ја третирала нејзината поезија поинаку, како нешто крајно интимно, нарекувајќи ги нејзините стихови „лични молитви“. Справувајќи се со потемната страна на човечката душа и истражувајќи ја сексуалната двосмисленост и нарцисоидноста, многу од тие „молитвите“ во ова време се сметале за богохулни. Критичарите ја нарекле Гипиус „демона“, „кралица на двојноста“ и „декадентна Мадона“. Уживајќи во озлогласеноста, таа го искористила својот андроген имиџ, користела машка облека и псевдоними, ги шокирала гостите со навреди („да се види нивната реакција“, како што еднаш објаснила на Надежда Тефи) и цела деценија останала руски симбол на „сексуалното ослободување“, држејќи го високо она што таа во еден од записите во својот дневник го нарекла „крстот на сензуалноста“. Во 1901 година сето тоа се трансформирало во идеологијата на „Новата црква“ чиј поттикнувач била таа.
Во октомври 1903 година била објавена првата книга поезија на Гипиус, ''Збирка песни 1889–1903''; Инокентиј Аненски подоцна книгата ја нарекол „квинтесенција на петнаесетгодишниот руски модернизам“. И Валериј Брјусов бил многу импресиониран, пофалувајќи ја „непремостливата искреност со која го документирала емоционалниот напредок на нејзината поробена душа“. Самата Гипиус никогаш не размислувала многу за општественото значење на нејзината објавена поезија. Во предговорот на нејзината дебитантска колекција таа напишала: „Тажно е да се сфати дека треба да се произведе нешто толку бескорисно и бесмислено како оваа книга. Не дека мислам дека поезијата е бескорисна; напротив, убедена сум дека е суштинска, природна и безвременска. Имало времиња кога поезијата се читала насекаде и сите ја ценеле. Но, тие времиња веќе ги нема. Современиот читател повеќе нема никаква корист од книга поезија.“
Во раните 1900-ти, куќата Мурузи се здобила со репутација на еден од новите културни центри на руската престолнина. Гостите го препознале и се восхитувале на авторитетот на водителката и нејзиниот талент за лидерство, дури и ако никој од нив не ја сметал за особено топла или приврзана.
1.2 Новата црква
Во 1899-1901 година, охрабрена од групата автори поврзани со ''Мир Искуштва'', списанието со кое таа станала блиска, Гипиус објавила критички есеи во него користејќи машки псевдоними, меѓу кои најпознат бил Антон Краини. Анализирајќи ги корените на кризата во која западнала руската култура, Гипиус (некако парадоксално, со оглед на нејзината „демонска“ репутација) како лек ја предложила „христијанизацијата“ на истата, што во пракса би значело зближување на интелигенцијата и Црквата. Спојувањето на верата и интелектот, според Гипиус, било пресудно за опстанокот на Русија; според неа, само религиозните идеи ќе му донесат на народот просветлување и ослободување, и сексуално и духовно.
Во 1901 година Гипиус и Мережковски ги коосновале ''Религиозните и филозофски состаноци''. Овој „собир за слободна дискусија“, фокусиран на синтезата на културата и религијата, привлекол еклектичен микс на интелектуалци и во ретроспектива се сметал за важен, но краткотраен обид да се одвлече Русија од големите општествени пресврти кон кои тргнала. Гипиус била движечката сила зад Состаноците, како и зад списанието ''Нов пат'' (1903–04), лансиран првично како средство за промоција на состаноците. До моментот кога ''Нов пат'' завршил (поради конфликтот предизвикан од одбивањето на новодојдениот Сергеј Булгаков да го објави нејзиниот есеј за Александар Блок), Гипиус (како Антон Краини) станала истакнат литературен критичар, придонесувајќи најмногу за списанието ''Весы́''.
По крајот на состаноците во 1903 година, Гипиус се обидела да ја оживее својата првична идеја за „доместична црква“, заснована на контроверзното Тројебратство (Братство на тројца), составено од неа, Мережковски и Димитриј Философов, нивниот заеднички близок пријател и за кратко време нејзиниот љубовник. Овој нов развој налутил многу од нивните пријатели, како Николај Бердјаев кој ја сметал оваа бизарна пародија за Светото Тројство, со свој сет на квазирелигиозни ритуали, како сквернавење што се граничило со богохулење.
1.3 1905–1917 година
Револуцијата од 1905 година имала големо влијание врз Гипиус. Во текот на следната деценија таа и Мережковски биле остри критичари на царизмот, а радикалните револуционери како Борис Савинков во овој период станувале дел од нивниот тесен круг на блиски пријатели. Во февруари 1906 година, двојката заминала за Франција и таму останала повеќе од две години во она што тие го сметале за самонаметнат егзил, обидувајќи се да ги запознаат западните интелектуалци со нивната „нова религиозна свест“. Во 1906 година Гипиус ја објавила збирката раскази ''Скарлет меч'' (Алый меч), а во 1908 година драмата ''Афионски цут'', со Мережковски и Философов како соавтори.
Разочарани од рамнодушноста на европските културни елити кон нивните идеи, триото се вратило дома. Во Санкт Петербург здравјето на Гипиус се влошило, а во текот на следните шест години таа (заедно со нејзиниот сопруг, кој имал проблеми со срцето) редовно ги посетувала европските здравствени одморалишта и клиники. За време на едно такво патување во 1911 година, Гипиус купила евтин стан во Париз, на улицата Колонел Боне, 11-бис. Она што во тоа време било случајна, непотребна набавка, подоцна ги спасило од бездомништво во странство.
Како што стивнувала политичката тензија во Русија, состаноците повторно биле започнати како ''Религиозно и филозофско друштво'', во 1908 година. Но, лидерите на руската црква го игнорирале и набрзо проектот станал само обичен книжевен круг. Жестоката дискусија за манифестот ''Вехи'' довела до судир меѓу парот и Философов од една страна и Василиј Розанов од друга страна; Розанов се откажал и ги прекинал врските со своите стари пријатели.
Дури пред да биде објавена нејзината ''Збирка песни.''''Книга 2. 1903-1909'' во 1910 година, Гипиус веќе била добро позната (иако не толку позната како нејзиниот сопруг) европска авторка, со дела преведени на германски и француски. Во 1912 година била објавена нејзината книга со раскази ''Месечеви мравки'' (Лунные муравьи), со најдобрата проза што таа ја напишала во последните години. Двата романи, ''Демонските кукли'' (Чортовы куклы, 1911) и ''Роман-Царевич'' (Роман-царевич, 1912), требале да бидат првата и третата книга од трилогијата за јеромонахот Илиодор, но останала недовршена. Книжевната левица ги проценила како наводно „антиреволуционерни“, а мејнстрим критичарите сметала дека овие книги се неблескави, формулаични и тенденциозни.
На почетокот на Првата светска војна, Гипиус и Мережковски се изјасниле против вмешаноста на Русија. Сепак, Гипиус започнала сопствена кампања за поддршка на војниците, произведувајќи серија писма наменети за првата линија, секое комбинирајќи стилизирани народни поетски пораки со мали пакетчиња тутун, потпишано или со нејзиното име или со име на една од нејзините три слугинки. Некои ги сметале за претенциозни и бесмислени, други аплаудирале на она што го сметале за нејзина реакција на џингоистичката хистерија од тоа време.
1.4 1917–1919 година
Гипиус и Мережковски ја поддржувале Февруарската револуција од 1917 година и ја осудиле Октомвриската револуција, обвинувајќи ги Александар Керенски и неговата привремена влада за катастрофата. Во нејзината книга со мемоари ''Димитриј Мережковски.''''Тој и ние'' Гипиус напишала:
Како глувци за кои светот е само себеси и мачките, и никој друг, тие „револуционери“ знаеле само една разлика: онаа помеѓу левицата и десницата. Керенски и неговиот вид суштински се гледале себеси како „левичари“, сметајќи ги нивните непријатели како „десничари“. Откако се случила Револуцијата (не „направена од нив“), левицата триумфирала, но - повторно, како глувци во подрум каде што немало повеќе мачки, тие сè уште биле претпазливи кон „десницата“ како единствен извор на страв, имајќи на повидок само една опасност која во 1917 година веќе не постоела. Тие не се плашеле од болшевиците - тие ѝ припаѓале на „левицата“. Тие никогаш не верувале дека болшевиците ќе можат да ја задржат моќта што ја презеле и не забележале како овие, откако им ги украле паролите, почнале да ги користат со генијалност, зборувајќи за „земја за селаните“, „мир за сите“, „Собранието е вратено“, република, слобода и сето тоа...
Гипиус ја сметала Октомвриската револуција за крај на Русија и за доаѓање на Кралството на Антихристот. „Се чинело како некоја перница да ти паднала да задави... Задави што - градот? Земјата? Не, нешто многу, многу поголемо“, напишала таа во нејзиниот дневник на 26 октомври 1917 година. Кон крајот на 1917 година Гипиус сè уште можеше да ги објавува своите антиболшевички стихови во она што останало од старите весници, но следната година била кошмарна, според нејзините ''Дневници''. Исмејувајќи го Херберт Џорџ Велс („Можам да видам зошто толку го привлекуваат болшевиците: тие го прескокнаа“), таа напишала за злосторствата на Чека („Во Киев убиени 1200 офицери; отсечени нозе, симнати чизми.“ — 23 февруари. „Во Ростов биле соборени тинејџерски кадети - затоа што по грешка биле земени за кадети на Уставно-демократската партија, забранетите. — 17 март), за масовниот глад и нејзиното растечко чувство на досадна рамнодушност. „Оние кои сè уште имаат душа во себе шетаат како мртовци: ниту протестираат, ниту страдаат, не чекаат ништо, тела и души западнати во мирување предизвикано од глад“.
Изразувајќи одредено сочувство за „расплаканиот Луначарски“ (единствениот болшевички водач кој изразил барем малку жалење за суровоста на репресивните органи), Гипиус напишала: „Работите што се случуваат сега немаат никаква врска со руската историја. Тие ќе бидат заборавени, како злосторствата на некои дивјаци на далечен остров; ќе исчезне без трага.“''„Последните песни“ (1914–1918)'', објавени во 1918 година, претставиле страшна и мрачна слика за револуционерна Русија, како што ја гледала Гипиус. По поразите на Александар Колчак во Сибир и Антон Деникин во Јужна Русија, соодветно, Гипиус и Мережковски се преселиле во Петроград. Кон крајот на 1919 година, поканета да се придружи на групата „црвени професори“ на Крим, Гипиус одлучила да ги одбие, откако слушнала за масакри организирани од локалните началници Бела Кун и Розалија Земљачка. Откако добиле дозвола да го напуштат градот (со изговор дека ќе се упатат кон првите линии, со предавања за Стариот Египет за борците на Црвената армија), Мережковски и Гипиус, како и нејзиниот секретар Владимир Злобин и Димитриј Философов, заминале во Полска со воз.
1.5 Гипиус во егзил
Нивната прва дестинација бил Минск каде Мережковски и Гипиус одржаче серија предавања за руските имигранти и објавиле политички памфлети во ''Минск Курир'' . За време на неколкумесечниот престој во Варшава, Гипиус била уредник на весникот ''Свобода''. Разочарани од политиката на Јозеф Пилсудски, Гипиус и Мережковски, заедно со Злобин, заминале во Франција на 20 октомври без Философов, кој останал во градот со Борис Савинков. Преселбата на Гипиус и Мережковски во Франција била олеснета од Олга и Јуџин Пети, кои исто така им помогнале да обезбедат влез и дозвола за престој за нивните пријатели, вклучувајќи го Иван Манухин.
Во Париз Гипиус се концентрирала на закажување состаноци, средување пошта, правење договори и примање гости. Разговорите на Мережковски, според Нина Берберова, секогаш се вртеле околу две главни теми: Русија и слободата. Поддржувајќи го Мережковски во неговата антиболшевичка крстоносна војна, Гипиус била длабоко песимистичка во однос на она што нејзиниот сопруг го нарекол негова „мисија“. „Нашето ропство е толку нечуено и нашите откритија се толку чудни што за слободен човек е тешко да разбере за што зборуваме“, признала таа.
Трагедијата на прогонетиот руски писател станала главна тема за Гипиус по емиграцијата, но таа исто така продолжила да истражува мистични и прикриени сексуални теми, објавувајќи голем број раскази, драми, романи, поезија и мемоари. Таа останала суров книжевен критичар, и по критикување на многу од познатите писатели, станала непопуларна личност во Франција.
Во раните 1920-ти неколку од претходните дела на Гипиус биле повторно издадени на Запад, вклучувајќи ја збирката раскази ''Небесни зборови'' (Небесные слова, 1921, Париз) и ''Песни. 1911–1912 Дневник'' (1922, Берлин). Во Минхен било објацено ''Кралството на Антихристот'' (Царство Антихриста), напишано од Мережковски, Гипиус, Философов и Злобин, вклучувајќи ги и првите два дела од ''Петербуршките дневници'' на Гипиус (Петербургские дневники). Гипиус била главната сила зад општеството ''Зелена светилка'' (Зелёная лампа), именувано по групата од 19 век поврзана со Александар Пушкин. Настрана од фракционерските препукувања, тоо се покажало како единствениот културен центар каде што руските емигрантски писатели и филозофи (внимателно избрани за секој состанок и лично поканети) можеле да се состанат и да разговараат за политички и културни теми.
Во 1928 година Гипиус и Мережковски учествувале на Првиот конгрес на руските писатели во егзил одржан во Белград. Охрабрени од успехот на серијата предавања на Мережковски „Да Винчи“ и добродушноста на Бенито Мусолини, во 1933 година, парот се преселил во Италија каде што останал околу три години, посетувајќи го Париз само повремено. Со растењето на социјалистичкото движење и антируските емиграциски чувства поттикнати од убиството на претседателот Пол Думер во 1932 година, Франција станала непријателски настроена кон нив. Животот во егзил психолошки бил многу тежок за Гипиус. Според еден биограф, „нејзината метафизички грандиозна личност, со својата духовна и интелектуална преоптовареност, била надвор од место во она што таа самата го сметала за „бездушно прагматичен“ период во европската историја“.
1.5.1 Последните години
По избувнувањето на Втората светска војна во Европа, литературата станала практично нерелевантна, но Гипиус, наспроти сите шанси, го составила и објавила ''Literature Tornado'', амбициозен книжевен проект создаден да обезбеди безбедно засолниште за писателите отфрлени од издавачите од идеолошки причини. Она што во други времиња би било прославено како моќен чин за поддршка на слободата на говорот, во 1939 година поминало незабележано. Мережковски и Гипиус ја поминале последната година заедно во социјален вакуум. Без оглед на тоа дали текстот од 1944 година на наводно прохитлеровиот „Радио говор“ на Мережковски бил навистина префабрикувана монтажа (како што тврди неговиот биограф Зобнин), немало сомнеж дека парот, откако станал премногу близок (и финансиски зависен од) Германците во Париз изгубиле почит и кредибилитет што се однесувало до нивните сонародници, од кои многумина изразиле целосна омраза кон нив.
Смртта на Мережковски во 1941 година бил тежок удар за Гипиус. По смртта на Димитриј Философов и нејзината сестра Ана (во 1940 и 1942 година соодветно) таа се нашла сама во светот и, според некои извори, размислувала за самоубиство. Меѓутоа, благодарение на присутството на нејзиниот секретар Владимир Злобин, Гипиус прибегнала кон пишување на нешто што се надевала дека еден ден ќе влезе во сеопфатната животна приказна на нејзиниот покоен сопруг.Според Тефи:
Гипиус последните месеци од животот ги поминала работејќи, главно ноќе. Пополнувајќи еден по друг дневник со тој нејзин префинет калиграфски ракопис, таа подготвувала голема книга што требала да стане, како што таа сметала, соодветно признание на нејзиниот животен придружник, оној што го нарекувала „Големиот човек“. Таа го пофалила овој човек со термини кои биле најнеобични за неа - жена со леден остар интелект чиј поглед кон луѓето околу неа бил крајно ироничен. Таа сигурно го сакала многу, многу силно.
Гипиус починала на 9 септември 1945 година. Нејзините последни напишани зборови биле: „Ниска ми е цената... И мудар е Бог.“ Таа била погребана на руските гробишта Сен Женевиев-де-Буа со нејзиниот сопруг. Мала група луѓе присуствувале на церемонијата, меѓу нив и Иван Бунин.
2 Наследство
Современите научници гледаат на романтично обоените рани песни на Гипиус како претежно деривати, а Семјон Надсон и Фридрих Ниче се двете најочигледни влијанија. Објавувањето на симболистичкиот манифест на Димитриј Мережковски се покажа како пресвртница: за кратко време Гипиус станала главна фигура на рускиот модернизам. Нејзината рана симболистичка проза била под силното влијание на Достоевски, додека еден од нејзините подоцнежни романи, ''Роман Царевич'' (1912), се смета дека повторно бил под влијание на Ниче. Првите две збирки раскази на Гипиус, ''Нови луѓе'' (1896) и ''Огледала'' (1898), кои ја испитуваат „природата на убавината во сите нејзини манифестации и противречности“, се сметале за формулаични. Нејзината ''Трета книга раскази'' (1902) означи промена на насоката и биле опишана како „премногу идиосинкратски“ и полни со „висок мистицизам“. Направени се паралели помеѓу прозата на Гипиус од почетокот на 20 век и ''Значењето на љубовта'' на Владимир Соловјов, и двајцата автори ја испитуваат „потрагата по љубов“ како средство за самоисполнување на човечката душа.
Не било прозата, туку поезијата на Гипиус е таа што ја претворила во главна иновативна сила. „Поетесата Гипиј има свое посебно место во руската литература; нејзините песни се длабоко интелектуални, беспрекорни по форма и навистина возбудливи“. Критичарите ја пофалиле нејзината оригиналност и техничка виртуозност, тврдејќи дека е „вистински наследник на музата на Евгениј Баратински“.
Објавувањето на нејзината ''Збирка песни. 1889-1903'' било важен настан во рускиот културен живот. Откако таа го дефинирала светот на поезијата како тридимензионална структура која вклучува „Љубов и вечност кои се среќаваат во смртта“, таа ја откривала и истражувала во него сопствената марка на етички и естетски минимализам. Симболистичките писатели биле првите кои ја пофалиле нејзината метафоричка техника со „навестување и пауза“, како и уметноста на „извлекување звучни акорди од тивки клавири“, според Инокентиј Аненски, кој ја сметал книгата за уметнички врв на „15-те години на Русија. на модернизмот“ и кој тврдел дека „ниту еден маж никогаш нема да може да облече апстракции во облека од таков шарм [како оваа жена]“. И мажите се восхитувале на искреноста на Гипиус: Гипиус ги коментирала нејзините внатрешни конфликти, полни со „демонски искушенија“ (неизбежни за поет чија мисија била „создавање нова, вистинска душа“), со необична искреност.
Збирката ''Црвен меч'' од 1906 година, опишана како студија за „метафизиката на човечката душа“ изведена од неохристијанска гледна точка, ја пропагирала идејата за Бог и човекот како едно единствено суштество. Авторот го изедначила „самоодрекувањето“ со гревот предавство на Бога, а критичарите се сомневале дека стои богохулење позади овој егоцентричен став. Темите за сексот и смртта, истражени на импресионистички начин го формирале лајтмотивот на нејзината следна книга проза, ''Црно на бело'' (1908). Во 20 век, исто така, бил забележан подемот на драматургот Гипиус (''Света крв'', 1900 година, ''Афионов цут'', 1908 година). Најпопуларната нејзина драма, ''Зелениот прстен'' (1916), футуристичка во заплетот, ако не и во форма, била успешно продуцирана од Всеволод Мејерхолд за Александринскиот театар. Антон Краини, алтер егото на Гипиус, бил многу почитуван и донекаде стравуван книжевен критичар чии написи редовно се појавувале во ''Нов пат'', ''Веси'' и ''Руска мисла''. Критичката анализа на Гипиус, според Брокхаус и Ефрон, била остроумна, но понекогаш премногу груба и ретко објективна.
Нејзината стихозбирка од 1910 година ''Збирка песни.''''Книга 2. 1903-1909'' ѝ освоила многу добри критики; Бунин ја нарекол поезијата на Гипиус „електрична“, посочувајќи на чудната употреба на оксиморонот како наелектризирачка сила во херметичкиот, непасивниот свет на авторот. Некои современици сметале дека делата на Гипиус се љубопитно неженствени. Владислав Кодасевич зборувал за конфликтот меѓу нејзината „поетска душа и непоетскиот ум“. „Сè е силно и просторно во нејзиниот стих, има малку простор за детали. Нејзината жива, остра мисла, облечена во емоционална сложеност, некако извира од нејзините песни, барајќи духовна здравост и идеална хармонија“, изјавил современиот научник Виталиј Орлов.
Романите на Гипиус ''„Ѓаволската кукла“'' (1911) и ''Роман Царевич'' (1912), кои имале цел „да ги откријат корените на руските реакционерни идеи“, биле неуспешни: критичарите ги сметале за тенденциозни и уметнички инфериорни. „Во поезијата Гипиус е пооригинална отколку во прозата. Добро конструирани, полни со интригантни идеи, без недостаток на увид, нејзините приказни и новели се секогаш премногу бесмислени, вкочанети и неинспирирани, и покажуваат малку познавање за реалниот живот. Ликовите на Гипиус изговараат интересни зборови и се наоѓаат во интересно тешки ситуации, но не успеваат да се претворат во живи луѓе во умот на читателот. Служејќи како олицетворение на идеи и концепти, тие се детално изработени марионети кои се ставени во акција од раката на авторот, а не од нивните внатрешни мотиви.“
По настаните од октомври 1917 година, Гипиус ги прекинала сите врски со повеќето од оние кои се восхитувале на нејзината поезија, вклучувајќи ги Блок, Брјусов и Бели. Историјата на овој раскол и реконструкцијата на идеолошките судири што овозможиле таква катастрофа станале тема на нејзините мемоари ''Живи лица'' (Живые лица, 1925). Додека Блок (кого таа славно го одби во 1918 година) ја сметал револуцијата за „олуја за прочистување“, Гипиус била згрозена од „задушувачката мрзливост“ на целата работа, гледајќи ја како едно огромно чудовиште „што го остава човекот со само еден желба: да ослепи и оглуви“. Зад сето ова, според Гипиус, се криело некакво „монументално лудило“; За неа било уште поважно да има „здрав ум и силна меморија“, објаснила таа.
По ''последните песни'' (1918) Гипиус објавила уште две стихозбирки, ''Песни. 1911–1920 Дневници'' (1922) и ''Сјајните'' (1938). Нејзината поезија, проза и есеи објавени по емиграцијата биле крајно песимистички; „владеењето на ѕверството“, урнатините на човечката култура и пропаста на цивилизацијата биле нејзините главни теми. Највредни за Гипиус биле нејзините дневници: таа ги сметала овие моменти од личната историја како суштински за да им помогне на идните генерации да го вратат вистинскиот тек на настаните. Сепак, како што вели еден современ руски критичар, „Наследството на Гипиус, и покрај сета нејзина внатрешна драма и антиномија, нејзиниот страствен, силен копнеж за неразбирливото, отсекогаш го носел зракот на надежта, огнената, неизгаслива верба во повисока вистина и во крајна хармонија што ја круниса судбината на една личност. Како што таа самата напишала во една од нејзините последни песни, „За жал, сега тие се растргнати: безвременоста и сè што е човечко / Но ќе дојде време и двете ќе се испреплетат во една треперлива вечност“.“
На 20 ноември 2019 година, Google го прославил нејзиниот 150-ти роденден со Google Doodle.
3 Избрана библиографија
3.1 Поезија
*''Стихозбирка. 1889–1903'' (Собрание стихов. 1889–1903)
*''Стихозбирка.''''Книга 2 1903-1909'' (Собрание стихов. Книга 2, 1910)
*''Последните песни (1914–1918)''*''Песни. 1911–1912 Дневник'' (1922, Берлин).
*''Песни. 1911-1920 Дневници'' (1922)
*''Сјајните'' (1938, збирка поезија)
3.2 Проза
*''Нови луѓе'' (1896, раскази)
*''Огледала'' (1898, раскази)
*''Третата книга раскази'' (1902)
*''Црвен меч'' (1906, раскази)
*''Црно на бело'' (1908, раскази)
*''Месечеви мравки'' (1912, раскази)
*''Ѓаволската кукла'' (1911, роман)
*''Роман-Царевич'' (1912, роман)
*''Зборови од небото'' (1921, Париз, раскази)
3.3 Драма
*''Света крв'' (1900 година, претстава)
*''Афионски цут'' (1908, претстава)
*''Зелениот прстен'' (1916, претстава)
3.4 Нефикција
*''Живите лица'' (1925, мемоари)
4 Преводи на англиски јазик
*''Јаболков цут'', (приказна), од ''Руски раскази'', Сенат, 1995 година.
*''Зелениот прстен'', (претстава), Ч. В. Даниел LTD, Лондон, 1920 година.
*''Песни'', ''надвор од времето: стар етид'' (приказна) и ''Сите се слични'' (приказна), од ''Руска културна преродба'', Прес на Универзитетот на Тенеси, 1981 година.
5 Наводи