Војна на Шестата коалиција

Војна на Шестата коалиција (март 1813 - мај 1814), позната и како Ослободителна војна во Германија — европски конфликт во 1809 година кој бил дел од Наполеоновите војни и Коалициските војни. Коалиција формирана од Австрија, Прусија, Русија, Шпанија, Обединетото Кралство, Португалија, Шведска, Сардинија и голем број Германските држави ја поразиле Франција и го протерале Наполеон во егзил на островот Елба. По катастрофалната француска инвазија на Русија од 1812 година, во која тие биле принудени да ја поддржат Франција, Прусија и Австрија се приклучиле на Русија, Обединетото Кралство, Шведска и Португалија, и на бунтовниците во Шпанија кои веќе биле во војна со Франција.
Војната на Шестата коалиција имала големи битки во Лицен, Бауцен и Дрезден. Уште поголемата битка кај Лајпциг (позната и како Битка на народите) била најголемата битка во европската историја пред Првата светска војна. Со реорганизирање на нивните војски, сојузниците го протерале Наполеон од Германија во 1813 година и ја нападнале Франција во 1814 година. Сојузниците ги поразиле преостанатите француски војски, го окупирале Париз и го принудиле Наполеон да абдицира и да замине во егзил. Француската монархија била оживеана од сојузниците, кои му ја предале власта на наследникот на Бурбонската династија во Бурбонската реставрација.
Војната „Сто дена“ на седмата коалиција била активирана во 1815 година кога Наполеон избегал од своето заробеништво на Елба и се вратил на власт во Франција. Тој бил поразен повторно за последен пат во Ватерло, завршувајќи ги Наполеоновите војни.
1 Инвазија на Русија
Во јуни 1812 година, Наполеон ја нападнал Русија за да го принуди царот Александар I да остане во Континенталниот систем. ''Гранде Арме'', составена од дури 650.000 борци (од кои приближно половина биле Французи, а остатокот доаѓале од сојузниците или освоените области), ја преминале реката Неман на 23 јуни 1812 година. Русија објавила татковинска војна, додека Наполеон прогласил „Втора полска војна“. Но, наспроти очекувањата на Полјаците, кои обезбедиле речиси 100.000 војници за инвазивните сили и имајќи ги предвид понатамошните преговори со Русија, тој избегнал да ја обнови старата Полско-литванска Државна Заедница. Руските сили се вратиле назад, уништувајќи сè што би можело да биде од корист за напаѓачите сè додека не сопреле кај Битката кај Бородино (7 септември), каде што двете армии воделе разорна битка. И покрај фактот дека Франција извојувала тактичка победа, битката била неубедлива. По битката Русите се повлекле и на тој начин го отвориле патот кон Москва. До 14 септември, Французите ја окупирале Москва, но градот го пронашле практично празен. Александар I (и покрај тоа што речиси ја загубил војната според западноевропските стандарди) одбил да капитулира, оставајќи ги Французите во напуштениот град Москва со малку храна и засолниште (големи делови од Москва изгореле), а се приближувала зимата. Во овие околности, и без јасен пат до победа, Наполеон бил принуден да се повлече од Москва.
Така започнало катастрофалното Големо повлекување, за време на кое војската која што се повлекувала била под зголемен притисок поради недостаток на храна, дезертерство и сè посуровото зимско време, сето тоа додека била под постојан напад на руската армија предводена од врховниот командант Михаил Кутузов, и други милиции. Вкупните загуби на Големата армија биле најмалку 370.000 жртви како резултат на борбите, гладот и студените временски услови, а 200.000 биле заробени. До ноември, само 27.000 способни војници повторно ја преминале реката Березина. Наполеон ја напуштил својата војска за да се врати во Париз и да подготви одбрана на Војводството Варшава од напредните Руси. Русите исто така изгубиле околу 400.000 луѓе, а нивната војска била на сличен начин исцрпена. Сепак, тие ја имале предноста на пократки линии за снабдување и биле во можност да ги надополнат своите војски со поголема брзина од Французите, особено затоа што загубите на Наполеон во коњаница и вагони биле незаменливи.
2 Формирање на коалицијата
2.1 Русија, Британија и Шведска
На почетокот на 1812 година, Британија веќе војувала со Франција осум години и се борела заедно со Португалците и Шпанците во Полуостровската војна повеќе од три години. Русија и Шведска, кои му се спротивставувале на Наполеон до 1807 и 1810 година, соодветно, биле принудени да се приклучат на неговиот Континентален систем против Британија, но продолжиле тајно да тргуваат со неа. На 9 јануари 1812 година, француските трупи ненадејно ја окупирале шведска Померанија, наводно за да стават крај на илегалната трговија со Обединетото Кралство од Шведска, што го прекршувала Континенталниот систем. Шведските имоти биле конфискувани, а шведските офицери и војници биле земени како затвореници.
Како одговор, Чарлс Јован, поранешен француски маршал Жан Батист Бернадот, сега престолонаследник и регент на Шведска, прогласил неутралност, и иако Шведска сè уште била во војна со Британија, а Русија била нејзин вечен непријател, тој испратил дипломати во Лондон и Санкт Петербург, да создаде нова коалиција против Франција. Потоа, Шведска го потпишала тајниот договор од Санкт Петербург со Русија против Франција и Данска-Норвешка на 5 април 1812 година. На 18 јули 1812 година, Договорот од Еребру формално ставил крај на војните меѓу Велика Британија и Шведска и Велика Британија и Русија, формирајќи ја основата на коалицијата меѓу Русија, Велика Британија и Шведска, иако точните параметри на воениот сојуз останале во преговори во текот на зимата на 1812-1813. Кога Наполеон марширал кон Москва во јуни 1812 година, ниту Британија ниту Шведска не можеле да дадат директна воена поддршка на Русија, иако истиот месец британската и шпанската армија напредувале во средна Шпанија, поразувајќи ги Французите во Саламанка и заземајќи го Мадрид, врзувајќи Француска војска од 230.000 борци во Шпанија. Британија помогнала во субвенционирањето на руските воени напори додека Чарлс Јован склучил пријателство со Александар и му давал морална поддршка, стратешки и тактички совети за тоа како да ги победи Французите, како и вредни сознанија за самиот Наполеон (имал многу контакти со Наполеон како член на поширокото царско семејство). Сепак, Русија го сносела најголемиот товар од францускиот напад само на нејзината територија.
2.2 Прусија
Таурогенската конвенција било примирје потпишано на 30 декември 1812 година во Таураге помеѓу генералот Лудвиг Јорк фон Вартенбург во име на неговите пруски трупи (кои биле принудени да ја зголемат ''Големата армија'' за време на инвазијата на Русија) и од генералот на руска армија, Ханс Карл фон Дибич. Според Договорот од Тилзит (9 јули 1807), Прусија морала да ја поддржи инвазијата на Наполеон врз Русија. Ова резултирало со тоа што некои Пруси ја напуштиле својата војска за да избегнат да им служат на Французите, како Карл фон Клаузевиц, кој се приклучи на руската служба. Кога непосредниот француски претпоставен на Јорк, маршал Мекдоналд, се повлекол пред корпусот на Дибич, Јорк се нашол изолиран. Како војник неговата должност била да се пробие, но како пруски патриот неговата позиција била потешка. Тој морал да процени дали моментот е поволен за започнување на ослободителна војна; и, каков и да е ентузијазмот на неговите помлади службеници, Јорк немал илузии за безбедноста на сопствената глава и преговарал со Клаузевиц. Таурогенската конвенција, потпишана од Дибич и Јорк, го „неутрализирало“ прускиот корпус без согласност на нивниот крал. Веста била примена со најлуд ентузијазам во Прусија, но прускиот суд сè уште не се осмелил да ја фрли маската и била испратена наредба Јорк да биде суспендиран од неговата команда во очекување на воениот суд. Дибич одбил да му дозволи на носителот да помине низ неговите линии, а генералот конечно бил аболициран кога Калишкиот договор (28 февруари 1813 година) дефинитивно ја сместил Прусија на страната на сојузниците.
Во меѓувреме, сојузот на Австрија со Франција завршил во февруари 1813 година, а Австрија потоа преминала на позиција на вооружена неутралност. Таа нема да и објави војна на Франција дури половина година подоцна, во август 1813 година.
2.3 Објава на војна
На 3 март 1813 година, по долги преговори, Обединетото Кралство се согласило со шведските претензии кон Норвешка, Шведска влегла во воен сојуз со Обединетото Кралство и објавила војна против Франција, ослободувајќи ја Шведска Померанија набргу потоа на 17 март, кралот Фридрих Вилијам III од Прусија објавил повик за оружје до неговите поданици. Прусија ѝ објавила војна на Франција на 13 март, која била примена од Французите на 16 март. Првиот вооружен конфликт се случил на 5 април во Битката кај Мекерн, каде здружените пруско-руски сили ги поразиле француските трупи.
Во меѓувреме, Наполеон повлекол околу 20.000 војници од тековната Полуостровска војна за да ја зајакне својата позиција во Средна Европа, што ги оставило неговите пиринејски сили ослабени и ранливи на англо-шпанско-португалските напади. На 17 март 1813 година, неговиот брат, кралот Јосиф Бонапарт од Шпанија се повлекол од Мадрид, што бил јасен знак за губење контрола. Велингтон водел војска од 123.000 војници низ северна Шпанија, заземајќи го Бургос кон крајот на мај и решително го победил Журдан во Битката кај Виторија на 21 јуни. Маршалот Соулт не успеал да ја сврти војната во своја полза по големата битка кај Пиринеите (25 јули до 2 август).
Во јуни, Обединетото Кралство официјално влегло во коалицијата. Првично, Австрија ѝ останала лојална на Франција, а министерот за надворешни работи Метерних имал за цел да посредува за мир меѓу Франција и нејзините континентални непријатели, но станало очигледно дека цената требало да биде растурањето на Рајнскиот сојуз, контролиран од Наполеон и враќање на предреволуционерните граници на Франција. Наполеон не бил заинтересиран за таков компромис кој всушност би ѝ ставил крај на неговата империја, па Австрија им се придружила на сојузниците и објавила војна на Франција во август 1813 година.
3 Војна во Германија
3.1 Пролетна офанзива од 1813
Наполеон ветил дека ќе создаде нова војска, исто толку голема, колку што испратил во Русија и брзо ги зголемил своите сили на исток од 30.000 на 130.000 и на крајот на 400.000 војници. Наполеон им нанел 40.000 жртви на сојузниците во Лицен (во близина на Лајпциг, 2 мај) и Бауцен (20-21 мај 1813), но неговата војска изгубила исто толку луѓе за време на тие борби. И двете битки вклучиле вкупни сили од над 250.000 - што ги прави меѓу најголемите битки од Наполеоновите војни до тој момент. Недостигот на коњи за коњаницата на Наполеон не му дозволило да ги следи неговите победи со енергична потера, одземајќи му ги решавачките резултати.
И покрај тоа што изгубил исто толку борци колку и сојузниците, победите на Наполеон во голема мера ги деморализирало Прусите и Русите. Загубите биле големи, а руските и пруските сили биле во хаос. И на двете сојузнички војски им требало значително засилување. Многу руски офицери копнееле да се вратат во Русија откако ја постигнале својата цел да ја ослободат Русија од Французите. Фридрих Вилијам од Прусија отсекогаш гледал на обновената војна со Франција како сомнителна, а двата порази кај Лицен и Бауцен го навеле да го преиспита мирот. Згора на тоа, Прусите и Русите се надевале дека ќе ги доведат Австријците во војна и прекинот во борбите ќе им даде време да преговараат со Виена. Друга победа на Наполеон, би можело да доведе до поволен мир, бидејќи не само што Русите и Прусите биле на нивниот надир, туку и Австријците, со нивните 150.000 војници, би виделе решавачка француска победа како доволен доказ дека војна со Франција би било најнепожелно.
И покрај двете победи над Прусите и Русите, француските загуби биле тешки и хроничниот недостаток на коњи за неговата коњаница значело дека Наполеон не можел целосно да ги искористи своите победи и да нанесе решавачки пораз во иста насока како Аустерлиц или Фридланд. Новата војска на Наполеон била полна со свежи регрути, немала доволен број на залихи и била исцрпена од нивниот долг марш од Франција и брзото маневрирање на Наполеон. На Французите им било „острана потребата од период на реконструкција и опоравување“, а на Наполеон му требало време да набави коњи за својата осиромашена коњаница и да донесе повеќе засилувања. Затоа, Наполеон бил љубезен на примирјето што го понудиле сојузниците и покрај тоа што сојузниците биле во тешка состојба. За време на примирјето, катастрофалниот состанок со австрискиот канцелар Метерних, во кој Наполеон ги обвинувал Австријците и ја фрлил шапката на земја за да ја удира со ногата, гарантирало дека Австрија ќе се приклучи на коалицијата против Франција. Наполеон не го знаел тоа во тоа време, но примирјето би се покажало како тешка грешка бидејќи сојузниците добиле многу повеќе од прекинот на непријателствата отколку тој.
Во меѓувреме, на 19 мај 1813 година, шведски корпус од 15.000 го окупирал Хамбург без наредба од Бернадот, по данската декларација дека ќе го задржат градот за Наполеон, неотповикливо обврзувајќи ја Данска за Франција, акција што ќе гарантира целосна шведска соработка во Северна Германија. Шведската окупација на Хамбург била добредојдена вест за сојузниците, бидејќи држењето на богатиот финансиски центар бил удар против Наполеон. Сепак, првичните сомневања на Бернадот за проширување на неговите трупи толку далеку од сојузничките линии биле потврдени кога маршалот Давут стигнал во Хамбург со голема француска сила, со намера да го врати градот. Швеѓаните тивко се повлекле на 26 мај и Давут го окупирал градот до абдикацијата на Наполеон во 1814 година. Тоа ќе биде последната голема акција пред примирјето во Пласвиц.
3.2 Примирје во Пласвиц
Воинствените држави објавиле примирје од 4 јуни 1813 година, кое траело до 13 август, за кое време двете страни се обиделе да се опорават од приближно четвртина милион загуби од април. Во тоа време, преговорите на сојузниците конечно ја донеле Австрија во отворена опозиција на Франција (како Прусија, Австрија се промени од номинален сојузник на Франција во 1812 година во воено неутрална држава во 1813 година). Две главни австриски војски распоредени во Бохемија и Северна Италија, придонеле за 300.000 војници на сојузничките армии. Севкупно, сојузниците сега имале околу 800.000 војници на германскиот фронт, со стратешка резерва од 350.000 борци. Како последица на примирјето, Французите ја загубиле првичната предност во број, бидејќи Австријците и огромните резерви на работна сила на Русија биле изведени на фронтот.
Наполеон успеал да ги зголеми своите царски сили во регионот на околу 650.000 (иако само 250.000 биле под негова директна команда, со уште 120.000 под Николас Чарлс Оудино и 30.000 под Давут). Рајнскиот Сојуз го давал најголемиот дел од останатите сили, со Саксонија и Баварија како главни придонесувачи. Покрај тоа, на југ, Кралството Неапол на Мурат и Кралството Италија на Ежен де Бохарне поседувале вкупно 100.000 луѓе под оружје. Во Шпанија дополнителни 150-200.000 француски војници биле постојано победувани од шпанските и британските сили кои броеле околу 150.000. Така, вкупно околу 900.000 француски војници биле спротивставени на сите фронта од некаде околу милион сојузнички војници (не вклучувајќи ја стратешката резерва што се формирала во Германија).
За време на примирјето, тројца сојузнички суверени, Александар од Русија, Фридрих Вилијам од Прусија и Карл Јохан од Шведска (дотогаш регент на кралството поради болеста на неговиот посвоител) се состанале во замокот Трахенберг во Шлеска за да ги координираат воените напори. Сојузничките штабови почнале да создаваат план за офанзивата во која Бернадот уште еднаш го искористил своето петнаесетгодишно искуство како француски генерал, како и блискоста со Наполеон. Резултатот бил Планот Трахенберг на Карл Јохан од Шведска и австрискиот началник на Генералштабот, фелдмаршалот поручник Јозеф Радецки, кој се обидувал да ги истроши Французите користејќи ја Фабиевата стратегија, избегнувајќи директна борба со Наполеон, а ангажирање и поразување на неговите маршали.
По конференцијата, сојузниците ги подигнале своите три армии: Армијата на Шлеска, со 95.000 Пруси и Руси, командувана од фелдмаршалот Гебхард фон Блухер; Армијата на Северот, 120.000 Швеѓани, Руси, Пруси и германски војници од Мекленбург, Ханзеатските градови и Северна Германија, под независна команда на шведскиот престолонаследник Карл Јохан; и Армијата на Бохемија, основната сојузничка сила на теренот, со која сојузничките суверени Александар, Френсис и Фридрих Вилијам ја надгледувале кампањата, броејќи 225.000 Австријци, Руси и Пруси под команда на принцот Карл фон Шварценберг.
3.3 Продолжување на војната
По завршувањето на примирјето, се чинело дека Наполеон ја повратил иницијативата во Дрезден (26-27 август 1813), каде што им нанел една од најнепромислените загуби во ерата на пруско-руско-австриските сили. На 26 август, сојузниците под принцот фон Шварценберг го нападнале францускиот гарнизон во Дрезден. Наполеон пристигнал на бојното поле во раните утрински часови на 27 август со гардата и други засилувања и покрај тоа што имал значително помала војска со само 135.000 луѓе, наспроти таа од 215.000 на Коалицијата, Наполеон избрал да ги нападне сојузниците. Наполеон го свртел сојузничкото лево крило и во вешто користење на теренот, го протерал кон поплавената река Вајсериц и изолирал од остатокот од Коалиционата армија. Потоа му ја предал задачата на својот познат командант на коњаницата и кралот на Неапол, Јоаким Мурат да ги уништи опкружените Австријци. Поројниот дожд го навлажнувал барутот, правејќи ги мускетите и топовите на Австријците бескорисни против сабјите и копјата на сабјите и лансери на Мурат кои ги растргнале Австријците на парчиња, заробувајќи 15 стандарди и принудувајќи 13,000 борци да се предадат.
Сојузниците биле принудени да се повлечат, откако изгубиле речиси 40.000 луѓе на само 10.000 Французи. Меѓутоа, силите на Наполеон исто така биле попречени од временските услови и не можеле да го затворат опкружувањето што Наполеон го планирал пред сојузниците за влакно да се извлечат. Така, неколкуте тактички грешки им дозволило на сојузниците да се повлечат, со што ја уништиле најдобрата шанса на Наполеон да ја заврши војната во една битка. Сепак, Наполеон уште еднаш и нанел голема загуба на главната сојузничка армија и покрај тоа што била побројна. Неколку недели по Дрезден, Шварценберг одбил да преземе офанзивна акција.
Меѓутоа, речиси во исто време Французите претрпеле неколку сериозни порази, најпрво од Северната армија на Бернадот на 23 август, кога Одино на поход кон Берлин, бил победен од Прусите, во Гросберен. Во Кацбах, Прусите, командувани од Блухер, го искористиле маршот на Наполеон кон Дрезден за да ја нападнат Армијата на Боберите на Маршал Мекдоналд. За време на поројното невреме на 26 август, и поради спротивставени наредби и дефект на комуникациите, неколку корпуси на Мекдоналдс се нашле изолирани еден од друг со многу мостови над реките Кацбак и Ниса уништени од надојдените води. 200.000 Пруси и Французи се судриле во збунета битка која прераснала во борби гради во гради. Меѓутоа, Блушер и Прусите ги организирале своите расфрлани единици и нападнале изолиран француски корпус, уништувајќи го; принудувајќи ги Французите во разбеснетите води каде што многумина се удавиле. Французите претрпеле 13.000 убиени и ранети и 20.000 заробени. Прусите изгубиле само 4.000 луѓе.
Самиот Наполеон, немајќи сигурна и бројна коњаница, не можел да го спречи уништувањето на цел армиски корпус, кој се изолирал гонејќи го непријателот по Битката кај Дрезден без поддршка, во Битката кај Кулм (29–30 август 1813), губејќи 13.000 луѓе дополнително ослабувајќи ја неговата војска. Сфаќајќи дека сојузниците ќе продолжат да ги победуваат неговите подредени, Наполеон почнал да ги консолидира своите трупи за да изнуди решавачка битка.
Французите потоа претрпеле уште една тешка загуба од војската на Бернадот на 6 септември во Дењевиц. Французите уште еднаш се обиделе да го заземат Берлин, чие губење Наполеон верувал дека ќе ја исфрли Прусија од војната. Сепак, Французите паднале во стапицата поставена од Бернадот и биле запрени од Прусите, а потоа разбиени кога престолонаследникот пристигнал со неговите Швеѓани и рускиот корпус на нивното отворено крило. Овој втор пораз од рацете на поранешниот маршал на Наполеон бил катастрофален за Французите, при што изгубиле 50 топови, четири орли и 10.000 луѓе. Дополнителни загуби се случиле за време на потерата таа вечер, и следниот ден, бидејќи шведската и пруската коњаница земале дополнителни 13.000-14.000 француски затвореници. Неј се повлекол во Витенберг со остатоците од неговата команда и не направил понатамошен обид да го заземе Берлин. Напорот на Наполеон да ја исфрли Прусија од војната не успеал. Откако ја изгубил иницијативата, тој сега бил принуден да ја концентрира својата војска и да бара одлучувачка битка во Лајпциг.
Дополнително на тешките воени загуби претрпени во Дењевиц, Французите ја изгубиле поддршката и од нивните германски вазални држави. Веста за победата на Бернадот во Дењевиц испратил шокантни бранови низ Германија, каде што француското владеење станало непопуларно, поттикнувајќи го Тирол да се крене во бунт, што бил сигнал за кралот на Баварија да прогласи неутралност и да започне преговори со Австријците (врз основа на територијални гаранции и задржувањето на неговата круна) како подготовка за приклучување кон сојузничката кауза. Тело на саксонски трупи пребегнало во армијата на Бернадот за време на битката, а Вестфалските трупи сега во голем број ја напуштале војската на кралот Жером. По прокламацијата на шведскиот престолонаследник кој ја повикал саксонската армија да премине на сојузничката кауза, саксонските генерали повеќе не можеле да одговараат за верноста на нивните војниците и Французите сега ги сметале за несигурни нивните преостанати германски сојузници. Подоцна, на 8 октомври 1813 година, Баварија официјално се спротивставила на Наполеон како член на Коалицијата.
4 Наводи