Нецуке

Нецуке (|根付) — минијатурна скулптура што е создадена во XVII век во Јапонија со практична намена.
1 Историја
Традиционалната јапонска облека - наметките наречени косоде и кимоно - немале џебови; сепак, на мажите што ги носеле им требало место за чување на нивните лични работи, како што се цевки, тутун, пари, печати или лекови. Нивното решение биле да се стават потребните секојдневни работи во контејнери (наречени сагемоно) обесени со врвки од појасите на наметките (оби). Контејнерите можело да бидат торбички или мали ткаени корпички, но најпопуларните биле прекрасно изработените кутии ''инро'', кои се држеле затворени со оџиме, кои биле монисти кои лизгале по врвките. Без оглед на формата на кутивчето, она што ја прицврстувало врвката на горниот дел од појасот било врежано, слично на копче, наречено ''нецуке''.
Нецуке, како и инро и оџиме, со текот на времето еволуирало од строго утилитарно во предмет со голема уметничка заслуга и израз на извонредна изработка. Таквите предмети имаат долга историја како одраз на важните аспекти на јапонскиот фолклор и живот. Производството на нецуке било најпопуларно за време на Едо периодот во Јапонија, околу 1615–1868 година. Денес, уметноста живее и некои современи дела можат да имаат доста високи цени во Велика Британија, Европа, САД, Јапонија и на други места. Евтини, но сепак верни репродукции се достапни во музеите и продавниците за сувенири.
Окимоно, мали и чисто украсни скулптури, честопати ги правеле истите уметници кои произведувале нецуке.
2 Етимологија
Терминот е формиран од двата јапонски канџи ''не + тсуке'', што значи „корен“ и „да се закачи“.
3 Форми
;''Катабори-нецуке'' (形彫根付) или "скулптурата ''нецуке''"
: Ова е најчестиот вид на ''нецуке''. Тие се компактни три-димензионални фигури изрезбани во тркалезна форма и обично околу 2,5-7,5цм широко.
;''Анабори-нецуке'' (穴彫根付) или "издлабени нецуке"
: Поткатегорија на ''катабори'' кои се издлабени со шуплив центар. Школките се најчесто мотивите за овој вид нецуке.
;''Саши-нецуке'' (差根付)
: Ова е издолжена форма на ''катабори'', буквално „прободе“ нецуке, слично по должина на стапчињата и тиквите што се користеле како импровизирани нецуке пред да бидат произведени резбани парчиња. Тие се долги околу 15цм.
;''Оби-хасами'': Уште едно издолжено нецуке со закривен горен и долен дел. Стои позади оби со видливи закривени краеви над и под оби.
;''Мен-нецуке'' (面根付) или "маска нецуке"
: Најголемата категорија по ''катабори''. Овие биле често имитации на Но маски и споделувале заеднички одлики и со катабори и со ''манџу/кагамибута''.
;''Манџуу-нецуке'' (饅頭根付)
: Дебел, рамен, кружен нецуке, со релјефна резба, понекогаш направен од две слонови коски. Обликуван како ''манџуу'', јапонска слатка.
;''Рјууса-нецуке'' (柳左根付)
: Во облик на ''манџуу'', но резбан како чипка, така што светлината се продира низ предметот.
;''Кагамибута-нецуке'' (鏡蓋根付) или "капак на огледало нецуке"
: Облик како манџу, но со метален диск кој служи како капак на плитка чинија, обично од слонова коска. Металот е често богато украсен со широк спектар на металуршки техники.
;''Каракури-нецуке'' (からくり根付) или "трик/механизам ''нецуке''"
: Секое нецуке што има подвижни делови или скриени изненадувања.
4 Материјали
* Слонова коска - најчестиот материјал кој се користел пред да стане илегален. Нецуке направени од слонова коска од мамут (огромни количини сè уште постојат на Блискиот Исток и Сибир) пополнуваат дел од побарувачката за трговија со туристи и денес.
* Шимширово дрво, други тврди дрва - популарни материјали во Едо Јапонија, кои се користат и денес.
* Метал - се користи како акцент за многу капаци на нецуке и ''кагамибута.''* Заби од нилски коњ - се користат денес во замена за слонова коска
* Бивни од дива свиња - најчесто се користи од страна на Иуами резбари.
* Рог од носорог
* Глина/порцелан
* Лак
* Трска
4.1 Необични материјали2005 INS conference Burt Drexler lecture, unless otherwise noted
* Коска од клунорог: од многуте видови клунорози, само еден вид (''Buceros vigil'' or ''Rhinoplax vigil'') обезбедува супстанција слична на слоновата коска. Ова е густа, лесна за резбање супстанција. Не е слонова коска, рог или коска, но сепак многу векови се нарекува слонова коска. Таа е помека од вистинската слонова коска и има кремасто-жолта боја, станува црвена на врвот и на страните.
*''умиматсу'': вид црн корал со густа текстура, концентрични прстени на раст, и килибар и црвеникаво обоени примеси во црниот материјал. Според Мајкл Бирч, „буквалниот превод на умиматсу е „морски бор“, а исто така популарно е опишан како „црн корал“. Вистинскиот корал, сепак, е тврда варовничка супстанца, што ја лачат морските полипи за живеење. Умиматсу, нод друга страна, е колонија на кератинозни антипатарски морски организми“.: Според Бушел (13/2: 6), „''Буквалниот превод ... е морски бор. Без оглед дали е буквален или фигуративен, преводот е погрешна именка, бидејќи материјалот, всушност, е корал формиран од скелети на живи организми .... Во боја, умиматсу, црни корали, е црна или темнокафеава, понекогаш покажува ленти на светло-кафеава или валкана жолта''". Бушел продолжува: "Како материјал, умиматсу е поприфатлив за колекционерите отколку за резбарите. Водечките резбари природно го избегнуваа материјалот. Тој беше склон кон пукање, уривање или поткршување. Резбарите откриваат дека е ризичен за резбање детали и за суптилните ефекти. Совршени парчиња црн корал е тешко да се добијат“.
*''умореги'': има неколку дефиниции, некои контрадикторни: Според Бушел, „''Умореги е делумно фосилизирано дрво, има општ изглед на абонос, но не покажува семе''“. Често се нарекува фосилизирано дрво, ''умореги'' не е соодветно на дрво, туку "авион" (разновиден лигнит), кое често се меша со абонос. Тоа е сјаен материјал кој прима квалитетен лак, но има тенденција да се разделува. Умореги е скаменето дрво формирано кога кедровите и боровите дрвја од терцијарното доба (пред 5 милиони години) биле закопани под земја и потоа карбонизирани. Слоевите на земјата каде што може да се најдат ''умореги-заику'' се протегаат под деловите Аобајама и Јагијама во Сендај, Јапонија. Парчињата направени од овој материјал се генерално темнокафеави со прекрасна дрвена текстура и мек лачен сјај.
* Бивни од морж: моржовите имаат две големи бивни (издолжени кучешки заби) растејќи надолу од горната вилица. Овие бивни, често достигнуваат 2м во должина, широко биле користени како слоновата коска со векови во многу земји, а посебно во Јапонија. Резбата од моржовите бивнисе обично лесно е да се идентификува, бидејќи многу од внатрешноста на забот е исполнета со речиси проѕирна материја која е потешко и повеќе отпорна на резба од остатокот на забот. ''Манџуу'', особено ''рјуса манџуу'', секогаш го покажува овој проѕирен материјал на спротивните агли на ''нецуке''.
* Заб на кит: кашалот има заби што минуваат низ целата должина на неговата огромна долна вилица. Оние во средина имаат тенденција да бидат најголеми, честопати добиваат должина од повеќе од 15-20цм.
* Коска од кит: сите коски се шупливи, кариесот се полни со сунѓереста материја. Пресеци низ коските покажуваат шема од дупки кои изгледаат како темни точки. По должина, таквите коски покажуваат многу тесни канали, кои се делуваат како темни линии на различни должини. Полирана, коската е побледа и помалку сјајна од слоновата коска.
* Заби: секакви други заби се користат за ''нецуке'', вклучувајќи: диви свињи, мечки, па дури и тигри.
* Коска од јатка: јатката од еден вид на палма (''Phytelephas aequatorialis''), често се нарекува зеленчукова коска. Дел од школката на јатката понекогаш останува на резбање нецуке. Често лажно се продаваат како слонова коска. Јатката е многу тешка кога ќе се исуши, но лесна за обработка во уметнички предмети кога е наводенета.
* орев (или ''куруми'' - природна школка од орев): во овој редок пример на ''катаборинецуке'' (形彫根付) стил, месото од оревот се отстранува со различни средства, од кои едно е вметнување на мал црв во дупка во оревчето за да го консумира месото. После тоа, се длабат елаборатни дизајни, а врвката се вметнува. Резбарот честопати ги отстранува сите вообичаени одлики на површината на оревот (за да не личи на орев) и се резба низ површината, за да создаде ефект на решетки. Откако е изрезбан, добиениот ''нецуке'' е полиран.
* бамбус: "''Бамбус (Iyo бамбус) се користи за нецуке.''''Бамбусов нецуке е создаден или од дел од дршката или од коренот''" Според Бернард Росет (14/2: 40-44): "''резбите во круг обично се прават од подземното стебло на растението. Бамбусовиот нецуке не е вообичаен. Повремено, може да се сретне нецуке обликувано од корен од бамбус кое има воодушевувачки прекрасна текстура и патина на материјалот.''"
* ахат: минерал, набразден со многу бои, на кој може да се даде квалитетен лак.
* казеин: материјал направен од прашина создадена при резбање на законски добиена нова слонова коска, коска од мамут, бивни и заби, која потоа се меша со проѕирна смола и се компресира додека не се стврдне. Ова било едно од многуте решенија за побарувачката на трговија на туристички пазар за нецуке резби, откако трговијата со нова слонова коска станала нелегална. Откако е тврда и сува, прашината од слоновата коска може да се резба на ист начин како слонова коска. Иако честопати измамно се продаваат на модерната туристичка трговија како слонова коска, предметите направени од прашината нема никакви заеднички точки со вистинската слонова коска, но понекогаш, резбата е вештачки стареена за да има пожолтен изглед заеднички за вистинските стари резби од слонова коска.
5 Предмети
Како и многу други форми на уметност, ''нецуке'' ја рефлектира природата на општеството што ги произведува. Овој ефект е партикуларно изразен како нецуке, поради долгите периоди на изолација што ги наметнувала географијата, внатрешната политика и ограничените начини на самоизразување за јапонските граѓани поради обичајот и законот. Како резултат, нецуке ги прикажува сите аспекти на јапонската култура, вклучително и нејзиниот богат фолклор и религија, занаети и професии, сите типови на луѓе и суштества, и реални и замислени, и секаков вид предмети. Како и во другите аспекти на јапонската култура, субјектите портретирани од трендот на нецуке, на долготраен рок, далеку од првичниот акцент на мотивите на кинеската деривација кон фокусот на објекти од построг национален интерес.* луѓе, познати и непознати, струја, историски, реални и измислени, деца, воини, свештеници, итн.
* занаети, професии - честопати прикажани активности (рибари кои ловат риби, дрвари кои сечат дрва) или примери (т.е. стилизирано јаболко за овоштарник или трговец со јаболка).* животни - хороскопски животни и други. Вреди да се напомене дека традиционалниот стил на нецуке ги прикажува октоподните фигури како сифон кој личи на цевка која излегува од "лицето", сличен на устата. Ако некој внимателно испита, ќе открие дека некои октоподи имаат девет пипала наместо осум. Во прегратките на овие октоподи обично ќе се најдат убави жени.
* растенија или растителни производи - мали, како што се грав или костени, често се резбани во вистинската големина.
* божества и митски суштества - често од Кинеската митологија и религија, и Седумте богови на среќа.
* не-живи суштества - најмалата категорија. Вообичаени примери вклучуваат покривни плочки, монети и алатки.
* апстракт - мон модели и други дизајни.
* сексуално - ''shunga netsuke'' може да опишуваат машка и женска сексуална конјугација или да содржат само суптилна или симболична сексуална референца.
Некои ''нецуке'' претставуваат единечни едноставни објекти, а некои опишуваат цели сцени од историја, митологија, или литература.
6 Музеј
Во Кјото, Јапонија, се наоѓа музејот на уметност „''Кјото Сеишу Нецуке''“, кој е единствениот специјализиран музеј за уметност „нецуке“ во Јапонија. Овој музеј е традиционална резиденција на јапонски самурај изградена во доцниот Едо период. Има колекција од над 5,000 нецуке и 400 од нив се изложени и се менуваат на секои 3 месеци. Колекцијата се фокусира на современи дела, но има и дела од периодот Едо. Во Националниот музеј во Токио има мала просторија за нецуке каде се изложени некои современи дела собрани од принцот и принцезата Такамадо.
7 Во популарната култура
* Нецуке е централна тема во „''Зајакот со црвени очи“'', мемоари на британскиот уметник за керамика Едмунд де Вал од 2010 година. Книгата ја следи историјата на збирката од 264 нецуке - некои од нив дела на познати занаетчии - кои биле однесени во Франција кон крајот на XIX век и ги купил богат колекционер на уметности кој бил член на еврејското семејство Ефруси. Тие прешле во семејниот огранок во Виена, каде што еден семеен службеник ги чувал скриени за време на холокаустот кога нацистите ги конфискувале другите имоти на семејството. Во 1947 година, нецуке го однел наследник во Јапонија, кој отишол да живее во Токио.
* Епизода од „''Плескавиците на Боб''“ со наслов „''Хелен Хант''“ од 2019 година има нецуке во улога на МекГафин; семејството Белчер ја поминува епизодата во потрага по една скриена во стара станбена зграда во обид да го намести Теди со богатата наследничка Хелен.
8 Поврзано
* Нецуке-ши
* Оџиме
* Инро
* Кинчаку
* Сагемоно
* Јатате
* Јапонски ракотворби
* Готски дрвени минијатури