Австроунгарска кампања во Босна и Херцеговина во 1878 година

Кампањата за воспоставување австроунгарска власт во Босна и Херцеговина, која траела од 29 јули до 20 октомври 1878 година, била насочена против локалните борци на отпорот поддржани од Отоманската Империја. Австроунгарската армија влегла во земјата во две големи движења: едно од север во Босна и друго од југ во Херцеговина. Серијата битки во август кулминирала со падот на Сараево на 19-ти по еден ден борби низ градските предели. Во ридската област, герилската кампања продолжила додека последното бунтовничко упориште не паднало откако нивниот водач бил заробен.
1 Позадина
По Руско-турската војна од 1877–78 година, бил организиран Берлински конгрес од Големите сили. Со членот 25 од Договорот од Берлин (13 јули 1878), Босна и Херцеговина останала под владеење на Отоманското Царство, но Австроунгарското Царство добило дозвола да го окупира Босанскиот вилает, преземајќи ја воена одбрана и граѓанска администрација. Австроунгарците добиле и право на неодредено време да заземаат стратешки позиции во Новопазарскиот санџак:Покраините на Босна и Херцеговина ќе бидат заземени и управувани од Австроугарија. Владата на Австроунгарија, не сака да го преземе управувањето со Новопазарскиот санџак, кој што се наоѓа помеѓу Србија и Црна Гора во правец на југоисток до другата страна на Митровица, отоманската управа и понатаму ќе ги извршува своите функции таму. Сепак, со цел да се обезбеди одржување на новата политичка состојба на работите, како и слободата и безбедноста на комуникациите, Австроунгарија го задржува правото да чува гарнизони и да има воени и трговски патишта во целиот овој дел од античкиот Босански вилает. За таа цел, владите на Австроунгарија и на Отоманската Империја се резервираат сами да дојдат до разбирање за деталите.Иако Османлиите протестирале поради окупацијата на Нови Пазар, империјалниот и кралскиот министер за надворешни работи, Ѓула Андраси, тајно го уверувала гореспоменатиот дека окупацијата во Нови Пазар „треба да се смета за привремена“. Оваа австроунгарска експанзија кон југ на сметка на Отоманската Империја била дизајнирана да го спречи проширувањето на руското влијание и обединувањето на Србија и Црна Гора. Меѓутоа, ова предизвикало голема загриженост за османлискиот султан Абдул Хамид II.
Австроунгарците не очекувале проблеми во извршувањето на нивната окупација. Тоа би било, според зборовите на Андраси, „прошетка со дувачки оркестар“ (''Spaziergang mit einer Blasmusikkapelle''). Ова мислење не земало предвид дека Србите штотуку воделе војна за независност од Отоманската Империја, додека Херцеговина се побунила. Отпорот на австроунгарското преземање доаѓал главно од православните Срби (43% од населението) и босанските муслимани (39%), и многу малку од католичките Хрвати (18%). Најмногу загуби претрпело босанското муслиманско население под новата христијанска влада. Отпорниците биле карактеризирани од страна на австроунгарската влада како „нецивилизирани“ (''unzivilisiert'') и „предавнички“ (''verräterisch'').
2 Трупи
Австроунгарската армија се вклучила во голем мобилизациски напор за да подготват напад врз Босна и Херцеговина, командувајќи до крајот на јуни 1878 година со сила од 82.113 војници, 13.313 коњи и 112 топови во VI, VII, XVII и XX армиска дивизија во 1998 година во Кралство Далмација. Примарен командант бил Јосип Филиповиќ; напредната XVIII пешадиска дивизија била под команда на Стјепан Јовановиќ, додека командант на задната војска во Далмација бил Гаврило Родиќ. Окупацијата на Босна и Херцеговина започнала на 29 јули 1878 година и завршила на 20 октомври.
Отоманската војска во Босна и Херцеговина во тоа време се состоела од околу 40.000 војници со 77 топови, кои се комбинирале со локалните милиции до околу 93.000 луѓе. Се очекувал жесток отпор од муслиманите бидејќи Австроунгарците сфатиле дека нивната окупација значи дека босанските муслимани би го изгубиле својот привилегиран статус врз основа на нивната религија.
3 Окупација
Првобитната окупаторска сила, 13. корпус под генерал Јосип Филиповиќ, ја преминала реката Сава кај Брод, Костајница и Градишка. Различните ''Abteilungen'' се собрале во Бања Лука и напредувале по патот од левата страна на реката Врбас. Наишле на спротивставување од локалните муслимани под водство на дервишот Хаџи Лојо, поддржан (речиси целосно јавно) од евакуационите трупи на Отоманската армија. На 3 август, трупа хусари била нападната од заседа кај Маглај на реката Босна, што го поттикнало Филиповиќ да воведе воена состојба. На 7 август се водела битка во близина на Јајце и австроунгарската пешадија изгубила 600 луѓе. Повеќето од луѓето кои се бореле во битката биле од карниолската XVII пешадиска дивизија.
Втората окупаторска сила, 18-та дивизија од 9.000 луѓе под команда на генералот Стјепан Јовановиќ, напредувала од австриска Далмација долж Неретва. На 5 август дивизијата го зазела Мостар, главниот град на Херцеговина. На 13 август во Равнице во Херцеговина повеќе од 70 унгарски офицери и војници биле убиени во акција. Како одговор, Империјата ги мобилизирала 3, 4 и 5 корпус.
Австроунгарските трупи повремено се среќавале со жестоко противење од муслиманското и православното население таму, а значајни битки се случиле во близина на Читлук, Столац, Ливно и Клобук. И покрај неуспесите во Маглај и Тузла, Сараево бил окупиран во октомври 1878 година.
На 19 август, босанската престолнина, Сараево, град со 50.000 жители во тоа време, бил заземен дури по распоредувањето на 52 пиштоли и насилните улични борби. Еден ден претходно Филиповиќ го уапсил поранешниот отомански гувернер Хафиз-паша. Официјалниот извештај на австроунгарскиот Генералштаб изјавил дека „малите прозорци и многубројните празнини на покривот овозможија испуштање оган во различни насоки и најодржлива одбрана“ и „обвинетите бунтовници, во најблиските куќи, ги забарикадираа сите влезови и одржуваа разурнувачки оган против пешадијата“. Според извештајот на Филиповиќ:„Следеше една од најстрашните битки што може да се замисли. Војниците беа пукани од секоја куќа, од секој прозорец, од секоја отцепена врата; па дури и жени учествуваа. Сместена на западниот влез во градот, воената болница беше полна со болни и ранети востаници...“.Окупаторите претрпеле 57 убиени и 314 ранети од 13.000 војници вработени во операцијата. Претпоставиле дека имало 300 жртви од бунтовниците, но не направиле напор да ги проценат цивилните жртви. Во следните денови имало многу убиства на обвинети бунтовници по скратените судења.
По падот на Сараево, главните бунтовници се повлекле во планинската земја надвор од градот и таму го задржале својот отпор неколку недели. Хаџи Лоја му се предал на унгарскиот пешадиски полк бр. 37 ''Ержерзог Јосиф'' на 3 октомври во клисурата кај Ракитница. Бил осуден на смрт, но неговата казна подоцна била заменета со пет години затвор. Замокот Велика Кладуша се предал на 20 октомври.
Тензиите останале во одредени делови од земјата (особено Херцеговина) и се случила масовна емиграција на претежно муслимански дисиденти. Сепак, состојбата на релативна стабилност била постигната доволно брзо и австроунгарските власти биле во можност да започнат голем број на социјални и административни реформи со кои имале за цел да ја направат Босна и Херцеговина во „колонија модел“. Со цел да се воспостави покраината како стабилен политички модел кој би помогнал да се растури растечкиот јужнословенски национализам, владеењето на Хабсбург направил многу за кодифицирање на законите, за воведување нови политички практики и генерално за обезбедување на модернизација.
4 Резултати
Австроунгарската империја била принудена да употреби пет корпуси со вкупна сила од 153.300 војници и 112 пиштоли за да ја потчини Босна и Херцеговина. Главниот штаб проценил дека имало 79.000 вооружени бунтовници потпомогнати (нелегално) од 13.800 редовни отомански војници со околу 77 пиштоли. Вкупните австроунгарски загуби биле околу 5.200: 946 мртви, 272 исчезнати и 3.980 ранети. Неочекуваното насилство во кампањата довело до обвинувања меѓу командантите и политичките лидери. Не може да се најде веродостојна проценка за загубите на Босанците или Османлиите. За време на кампањата, една статија во унгарскиот весник на германски јазик ''Пестер Лојд,'' во која се критикува подготвеноста на армијата за окупација, била цензурирана по наредба на царот-крал Франц Јозиф.
По окупацијата на Босна и Херцеговина, Авструнгарија го окупирала и Новопазарскиот Санџак на 10 септември 1879 година, спроведувајќи уште еден од заклучоците на Берлински конгрес.
5 Наследство
Во Музејот за воена историја во Виена имало изложба за кампањата од 1878 година. Музејот содржи неколку предмети од личниот имот на генерал Филиповиќ, востанички банер и заробено отоманско оружје.
6 Наводи
; Цитати
; Библиографија
******************