Беловоде

Беловоде — легендарна земја во староверските преданија, сместена источно од Русија, каде што „старото православно“ (пред расколот, во Руската црква) свештенство било целосно зачувано и каде што нема и не може да има Антихрист. Легендата се развила кон крајот на 18-ти - почетокот на 19-ти век. Не била поврзана со активностите на одредена староверска заедница, таа се развила меѓу Поморите, Часовени, Беглоповци и други. Толковниот речник на живиот руски јазик го дефинира ''Беловоде'' како ненаселена, слободна земја.
Првично, во втората половина на 18 век, Беловоде се однесувал на земјиштето по должината на бреговите на реката Бухтарма (десна притока на Иртиш ), каде што првите руски доселеници долго време останале надвор од државна контрола. Присоидинувањето на Бухтарма кон Руската империја довела до префрлање на терминот Беловоде подалеку на исток.
Приказните за Беловоде спаѓаат во бројот на легенди за утописки земји или општества (социјално-утописки легенди), кои се замислуваат како современи на носителите на традицијата и го изразуваат сонот за праведен општествен поредок. За статусот на легендата како веродостојно знаење, како што го перцепираат носителите на традицијата, индикативни се случаите на вистински пребарувања за легендарната земја.
1 „Патник“
Легендата е најдетално одразена во „Патникот“, кратко дело чиј автор ги повикува патниците да ја посетат оваа земја. Споменикот е познат по голем број текстологии, групирани во три изданија.
Најдеталната верзија се нарекува „северноруска“ верзија. Таа ја раскажува приказната од перспектива на извесен Марко, монах од манастирот Топозерски, скит на Филиповскиот договор, сместен на остров во Топозеро во Архангелската губернија. Марко Топозерски наводно го посетил Беловоде заедно со уште двајца монаси. Даден е пат до легендарната земја: од Москва преку Казањ, Екатеринбург, Тјумењ, Барнаул, Бијск („Избенск“), потоа до населбите на Алтајските Планини староверници во долините на реките Бухтарма и Ујмон, горниот тек на Катун, потоа 44-дневно патување низ Кина до бреговите на „океанско море“. Беловоде се наоѓа во овој океан, на 70 острови во „Опонската“ (Јапонија) држава. Текстот ги именува Петар Кирилов (Машаров) и монахот Јосиф, кои им помогнале на оние што ја барале земјата. И двајцата се вистински луѓе кои живееле во алтајските села Устјуба, Аја и Ујмонскаја. Монахот Јосиф (Гудков) пристигнал во Алтај околу 1810–1815 година, што укажува дека „Патникот“ била напишана не порано од тоа време.
Во име на Марко, авторот ја формулира причината за посетата на легендарната земја: ''„Во источните земји, со голема љубопитност и трудољубивост, ја баравме древната побожност на православното свештенство, што е многу неопходно за спасение во христијанството“.'' Беловоде е населено со православни христијани, потомци на „Асирци“ и Руси кои избегале од прогонството од католиците и „Никонците“. Оваа земја има 170 цркви на „асирски јазик“, патријарх „од антиохиско ракополагање“ и четири митрополити, 40 руски цркви, а Староверниците „имаат и митрополит и епископи од асирско ракополагање“. Земјата е управувана од црквата: ''„тие немаат световни судови, народот и сите луѓе се управувани од духовни власти“.'' Луѓето таму не го кршат законот: ''„на тие места не се случуваат кражби, разбојништва и други злосторства спротивни на законот“.'' Ако имигрантите од Русија ветуваат дека ќе останат во Беловоде до крајот на животот, мештаните ги прифаќаат преку повторно крштевање. Другарите на Марко биле повторно крстени и останале во оваа земја. Климата во земјата е сурова: ''„во зима има необични мразови со пукнатини во земјата и грмотевици со значителни земјотреси“,'' меѓутоа, ''„таму се наоѓаат сите видови земјени плодови, расте грозје и''''ориз''''“.'' Беловоде е неверојатно богато: ''„има безброј злато и сребро, скапоцени камења и скапоцени мониста во големо изобилство“.'' Земјата е затворена и не се бори со никого: ''„тие Опунци не дозволуваат на никого да влезе во нивната земја и немаат војна со никого“.''
Второто и третото издание на „Патникот“ содржат значителни несовпаѓања. Авторот на споменикот во второто и третото издание е именуван како монахот Михаил. Второто издание го содржи фрагментот: ''„И таму Антихрист не може да биде и нема да биде“.'' Земјата е опишана со помалку детали, а нема никаков фрагмент за повторното крштевање на луѓе од Русија итн.
„Патникот“ посочил места каде што бегалецот можел да добие помош. Овие информации биле презентирани на посебен јазик, неразбирлив за властите, па за службениците, Беловоде бил само легенда.
2 Развој на легендата
Потеклото на легендата е поврзано со колонизацијата на земјиштата по должината на бреговите на реката Бухтарма. Руската заедница во Бухтарма се појавила на крајната точка од значаен руски миграциски пат, што одговара на самиот дел од патувањето опишан во „Патникот“. Руските селани од Бухтарма живееле долго време без владин надзор. Оваа слобода станала основа за развој на утописка легенда, која опстојувала дури и по анексијата на Бухтарма кон Руската империја во 1791 година. Земјите во регионот Бухтарма биле наречени Беловоде во втората половина на 18 век. Се верува дека вклучувањето на Бухтарма во Русија довело до популарното верување дека Беловоде е подалеку на исток, што довело до формирање на легендата во форма позната од „Патникот“ и гласините што циркулирале во 19 век.
Фолклористот К. В. Чистов и голем број други на истражувачи верувале дека Старите верници на Заветот на скитниците одиграле посебна улога во формирањето и ширењето на легендата. Сепак, скитничките списи од 18-20 век не го споменуваат Беловоде, а скитничките ракописи не вклучуваат копии од „Патникот“.
3 Влијание
Легендата за Беловоде била толку популарна меѓу Старите верници што довела до појавата на Бегуните, една од гранките на Старите верници без свештеници. Првиот човек што го пријавил Беловоде на руската влада бил алтајски селанец по име Д. М. Бобилев, кој добил информации од народот Бухтарма. Во 1807 година, Бобилев го известил Министерството за внатрешни работи дека го посетил „Беловодското море“, каде што живееле до 500.000 староверници. Тие имале цркви, епископи и свештеници „според стариот закон“. Овие Беловодеци „живеат независно, не плаќајќи данок на никого“. Според неговиот извештај, Беловодеците изразиле желба да се вратат во својата татковина доколку им се даде слобода на вероисповед и право да се населат на своите избрани локации.
Широкото ширење на ракописите „Патник“ и гласините за Беловоде довеле до обиди за пребарување на легендарната земја. Ова првенствено го вршеле алтајските селани. Помеѓу 1826 и 1897 година, се случиле голем број колективни бегства од Алтај, во кои биле вклучени и безсвештеници и попови. Легендата била широко распространета и во покраините Перм, Оренбург и Нижни Новгород . Во потрага по Беловоде, бегалците отишле и во шумските области северно од Томск.
Легендата кај населението била најпопуларна во периодот 1850-1880-ти. Кон крајот на 19-ти и почетокот на 20-ти век, таа почнала да добива фолклорен карактер.
Во 1840-тите, некои алтајски каменорезци тргнале кон Кина во потрага по Беловоде. Експедицијата била повторена во почетокот на 1860-тите. Почнале да се шират гласини за друга слободна земја, Белогорје, сместена во планините на Тува. Каменорезците од Ујмон станале меѓу првите руски доселеници кои навлегле во Тува во 1850-тите и 1860-тите во потрага по Белогорје.
Во 1870-тите и 1890-тите, авантуристот Аркадиј Беловодски, претставувајќи се како епископ на „Беловодскиот ред“, стекнал озлогласеност. На Урал и во покраините на Северна и Централна Русија, тој ракополагал свештеници и се вклучувал во полемики со претставници на Белокриницката хиерархија. Во 1898 година, Уралските Козаци тргнале во потрага по легендарната земја, посетувајќи го Блискиот Исток, Цејлон, Сингапур, Кина и Јапонија.
4 Поврзано
* Старите верници во Западен Сибир
* Шамбала
* Шангри-Ла
* Агарта
* Масони
5 Објавувања на текстовите на легендата
*''Чистов К. В.'' Легенда о Беловодье // Труды Карельского филиала АН СССР. — Петрозаводск, 1962. — Т. 35. — С. 116—181 (публикация «Путешественника»).
*''Лобанов В. Ф.'' Новый список «Путешественника» инока Михаила // Сибирское источниковедение и археография. — Новосибирск, 1980. — С. 208—211
*''Сморгунова Е. М.'' Исход староверов вчера и сегодня: уход от мира и поиски земли обетованной // История Церкви: изучение и преподавание: Материалы научной конференции, посвящённой 2000-летию христианства, 23—25 ноября 1999 г. — Екатеринбург, 1999. — С. 211—219.
*''Хохлов Г. Т.'' Путешествие уральских казаков в «Беловодское царство»