Феронија (митологија)

Феронија — божица поврзана со дивиот свет, плодноста, здравјето и изобилството во етрурската и сабинската религија, а подоцна прифатена и во античката римска религија. Како божица која им давала слобода на робовите или граѓански права на најскромниот дел од општеството, таа била особено почитувана меѓу плебејците и ослободените луѓе. Нејзиниот фестивал, ''Феронија'', бил на 13 ноември (''идите'' од ноември) за време на ''Ludi Plebeii'' („Плебејски игри“), во врска со Fortuna Primigenia; обете биле божици на Праенесте.
1 Етимологија
Името на Феронија било изведено од сабинска придавка што одговара на латинскиот ''fĕrus'', но со долга самогласка, т.е. ''Fērōnǐa''. Коренот ''fer'' има сродни зборови во секој индоевропски јазик (на пр. грчки , , англиски ''feral''). Латинскиот ''fĕrus'' значи „некултивиран, нескротлив“ (''Thesaurus Linguae Latinae''), „од поле, дрво“, „нескротлив“, „не ублажен со никакво култивирање“ (Foratixi ''the Latinatis'') на животната средина. Ова одговара на светилиштата на Феронија и е многу слично со ''рудис'' (груб).
Феронија била една од римските и италските божици чие име било формирано од корен што завршува со наставката ''-она'' или ''-онија.'' Оваа форма на именка означува тешка или опасна состојба или услов: Божеството е суверен на таа опасност, и може да му помогне на човекот најдобро да избегне штета или да ја добие најголемата предност, како што Анџерона умирала за ангустите кога наидувала зимската краткоденица.
2 Митови и функции
Постоеле разни култови на Феронија, и не е сосема јасно дали таа била само една божица или имала само една функција во античко време. Некои Латини верувале дека Феронија е божица на жетвата и ја почитувале со првите плодови од жетвата со цел да обезбедат добра жетва следната година.
Записот за ''picus Feronius'' од Требула Мутуеска сведочи дека божицата имала и пророчки квалитети според Сабините. Феронија служела и како божица на патниците, огнот, и водите.
2.1 Ослободени луѓе и Либертас
Варон ја идентификувал Феронија со Либертас, божицата која ја персонифицирала Слободата. Според Сервиј, Феронија била божица-заштитничка на ослободените луѓе (''dea libertorum).''  На камен во светилиштето Теракина било врежано „нека седнат заслужните робови за да можат да станат слободни“. Ливиј забележува дека во 217 година ослободените жени собирале пари како подарок за Феронија. Некои извори наведуваат дека робовите биле ослободени во нејзиниот храм во близина на Теракина.
2.2 Сабинска племенска матрона
Таа била меѓу божествата што сабинските паричари ги ставале на своите монети во чест на своето наследство. Веројатно била воведена во римската религиозна практика кога Маниј Куриј Дентат го освоил Сабинум при почетокот на 3 век п.н.е.
2.3 Инсистирање на диви места
Две приказни за нејзиното светилиште Теракина го истакнуваат карактерот на Феронија како божица на дивината: Сервиј запишал дека кога пожар го уништил нејзиното дрво и мештаните размислувале да ги преместат статуите на друга локација, изгореното дрво одеднаш станало зелено.
Плиниј опишал како сите обиди за изградба на кули во време на војна помеѓу Теракина и светилиштето Феронија биле напуштени бидејќи сите без исклучок биле уништени од гром. Божицата на тој начин одбила секаков континуитет и поврзаност со блискиот град.
2.4 Улога во „Енеида“
Во Вергилиевата „''Енеида“'', војници од шумичката на Феронија се бореле на страната на Турн против Енеј. Аркадискиот крал Евандер раскажал како во младоста го убил синот на Феронија, Ерул, кој како Герион имал тројно тело и тројна душа; затоа Евандер морал да го убие три пати. Вергилиј го идентификува Ерул како крал на Пранесте, но тој е инаку непознат во книжевноста.
2.5 Интерпретацијата на Дјумезил
Жорж Дјумезил ја сметал Феронија за божица на дивината, на нескротената природа и на виталните сили на природата &#x2013; но почитувана затоа што нудела можност тие сили да се искористат за стекнување на грижа, здравје и плодност. Таа оплодувала и лекувала, и затоа, и покрај тоа што била обожавана само во дивината, таа ги добивала првите плодови од жетвата. Бидејќи им дозволувала на луѓето да ги припитомат дивите сили на вегетацијата, може да се смета дека таа ја фаворизирала трансформацијата на она што е некултурно во она што се одгледува.
Дјумезил ја споредил со ведскиот бог Рудра: Тој и Феронија се слични по тоа што Рудра го претставувал она што сè уште не е трансформирано од цивилизацијата; тој бил бог на ''грубоста'', на џунглата; некогаш опасен и единствено корисен: Исцелител, благодарение на билките во неговиот домен, заштитник на ослободените робови и на отфрлените. Феронија, сепак, имала само позитивна или корисна функција да ги стави силите на дивата природа во служба на луѓето.
3 Култ и култни места
Натписи за Феронија се наоѓаат претежно во централна Италија. (p 109) Светилиштата на Феронија се наоѓале во дивината, далеку од човечките населби. Варон, сепак, ја ставил Феронија во својот список на сабински богови кои имале олтари во Рим.
Култовите на Феронија во Аквилеја и Теракина биле во близина на извори што се користеле при нејзините обреди. (p 286) Августовскиот поет Хорациј зборува за водата ''(лимфа)'' на Феронија, во која „ги капеме лицето и рацете“.
3.1 Капена, Етрурија
Нејзиниот ''лукус'' во Капена бил место каде што на сите им било дозволено да доаѓаат на богослужба и трговија, привлекувајќи луѓе од различни нации, Сабини, Латини, Етрурци и други од уште подалеку. Шумата им обезбедувала на сите неутрална територија на која мирот не смеел да биде нарушен.
Храмот на Феронија во подножјето на планината Соракта, кој се наоѓал во близина на Капена.''Лукус Феронија'', или „шумата на Феронија“ (Фијано Романо), бил место на годишен фестивал во нејзина чест, кој имал карактер на трговски панаѓур. Местото, на територијата на Капена во југозападна Етрурија, било ограбено од златото и среброто од страна на трупите на Ханибал кои се повлекувале во 211 година п.н.е. кога тој сврнал од Вија Саларија за да го посети светилиштето; таа подоцна станала августинска ''колонија''. Нејзиниот статус како колонија бил запишан во еден натпис, препишан во ракопис од владеењето на опатијата Фарфа како ''колонија Јулија Феликс Лукофероненсис''.
3.2 Анксур, Теракина
Друго важно место било во близина на Анксур (Теракина, јужен Лациум), во шума оддалечена три римски милји од градот, каде што Сервиј пишал дека постои заеднички култ на „момчето Јупитер“ (''puer Iuppiter'') под името Анксир и „Јуно Девицата“ (''Iuno virgo''), која ја идентификувал како Феронија. Според друга традиција, робовите кои штотуку биле ослободени можеле да одат во светилиштето во Теракина и на своите избричени глави да го добијат ''пилеусот'', шапка што ја симболизирала нивната слобода.
3.3 Марсово Поле, Рим
Нејзиниот храм во Марсово Поле, во она што денес е Ларго ди Торе Аргентина, веројатно се наоѓал во шума, според натпис пронајден на локацијата. Основан бил пред 217 година п.н.е. Веројатно бил посветен од Куртиј Дентат по неговата победа над Сабините. Неговата градежна програма го вклучувала и Анио Ветус, голем нов аквадукт и голем број на фонтани во близина на храмот.
3.4 Преживеани култови
Чарлс Годфри Лиланд известил за преживеани традиции за „вештерката“ Феронија во 19-ти век во Тоскана.
4 Имењаци
Астероидот 72 Феронија бил именуван по неа.