Ослободување на Скопје

Битката за Ослободување на Скопје, претставувала многу сложена операција, бидејќи за да биде успешна од голема важност биле успесите на нивните бригади во битките во другите градови со крајна цел да се поврзат 50<sup>та</sup> дивизија која била во реонот на Штип со 42<sup>та</sup> дивизија која била на Сува Гора, за да можат заедно да нападнат во Скопје. 50<sup>та</sup> дивизија незначително задоцнила (еден ден) на позицијата за нивно спојување, а тоа бил реонот на Велес. Нивното доцнење се должело на силниот отпор кој го дале Германците во реонот на Штип, каде 5<sup>та</sup> бугарска дивизија воопшто не ни учествувала како било договорено и планирано, туку пасивно ги запоседнале позициите кај Злетовска Река, без да учествуваат во битките за ослободување на Штип и реонот околу градот. Со вакви предуслови, ослободувањето на Скопје останало да се изврши со пешадија и улични борби (без употреба на артилерија) кои зависеле исклучиво од храброста и моралот на македонските војници. Во борбите за Скопје заробени биле голем број Германци како и нивното вооружување (топови од разни калибри, митралези и најразновидна техника).
1 Битката за ослободување на Скопје
1.1 Поставеност на Германските сили
Во Качаничката Клисура дејствувала Шеснаесеттата македонска ударна бригада која секојдневно била во судир со балистите и Германците (бригадата ''Angel miller'') на комуникацијата Скопје - Качаник.
Скопје претежно било окупирано од 22<sup>та</sup> пешадиска дивизија со 47<sup>от</sup> и 65<sup>от</sup> германски полк, некои делови од 11<sup>та</sup> воздухопловна полска дивизија, како и помали единици и борци од ''армиската група Е''. Поголемиот дел на германските сили биле распоредени на десниот брег на реката Вардар, а нивните помошни сили од спротивната страна во реонот на денешната населба Гази Баба и индустрискиот дел на градот во тоа време. Сите објекти во кои биле позиционирани германските сили биле опколени со бодликави жици, била поставена кружна одбрана и минирани пристапи до самите објекти.
Германците ги имале минирано сите значајни објекти како што биле: зградата на Железничката станица, Кранговата палата, палата Бановина (зграда на Претседателството), дирекцијата на полицијата, Народната банка, домот на армијата, учителската школа и неколку други згради крај кејот на Вардар, вклучувајќи ги и сите мостови во градот. Германците имале поставено и надворешна одбранбена зона на линијата Горно Лисиче-Кисела Вода-гребенот на Карлијак, како и во селото Оризари.
1.2 Планот на битката
41<sup>та</sup> дивизија, добила задача да го обезбедува реонот Градско-Криволак-Кавадарци-Плетвар, а со тоа да ја штити заднината по долината на Вардар и дејствувањето на 49<sup>та</sup> дивизија во правец на Битола, како и операциите на 42<sup>та</sup> и 50<sup>та</sup> дивизија во нивните битки за ослободување на Скопје.
Планот бил да се спојат 42<sup>та</sup> со 50<sup>та</sup> дивизија и заедно да нападнат на Скопје. За таа цел морале да бидат најпрво ослободени Штип и Велес. 42<sup>та</sup> дивизија со две бригади (третата и дванаесеттата македонска ударна бригада), да напаѓа од југ преку Каршијак, дел од нив да нападнат во Ѓорче Петров и по секоја цена да ги заземат мостовите и да се онеспособи непријателот истите да ги уништи.
50<sup>та</sup> дивизија и 8<sup>та</sup> бригада од 42<sup>та</sup> дивизија да нападнат по левиот брег по долината на Вардар, во источниот дел на Скопје, за подоцна во содејство со Шеснаесеттата македонска ударна бригада да го заземат северниот дел на градот. Планот бил да се создаде обрач околу градот и би се дејствувало кон спасување на веќе минираните мостови во самиот град.
Во крајната етапа, планот бил сите ударни младински групи кои биле организирани во самиот град, веднаш да почнат улични борби против непријателот и да се помогне во лоцирање и водење на партизаните кои би навлегле во градот. Бидејќи артилериското одделение на 42<sup>та</sup> дивизија останало на реонот на Велес, морало да се изврши силен изненадувачки напад на сите окупаторски позиции во градот со пешадиски структури.
2 Нападот и битката за Скопје
2.1 10 ноември, 1944 година
42<sup>та</sup> дивизија направила марш до селото Количани (јужно од Скопје), каде што стигнала истата вечер. 50<sup>та</sup> дивизија и 8<sup>та</sup> бригада на 42<sup>та</sup> дивизија направиле краток продор кон Скопје, со цел да се притиснат Германските позиции према Катланово. За време на акцијата за ослободување на Штип, 5<sup>та</sup> бугарска дивизија стоела наполно пасивна, одмарајќи се кај Злетовска Река, а дури откако бил ослободен градот Велес тргнала на пат кон Скопје и ноќта помеѓу 13 и 14 ноември со наредба од Главниот штаб, им било наредено да си се вратат назад за Бугарија, уште пред да стигне целата дивизија во Катланово.
Извештајот издаден од Штабот на брегалничко-струмичкиот корпус од 24 октомври ја потврдува неактивноста на бугарската армија и во кочанскиот крај:''„Бугарските сили се целосно неактивни во кочанскиот сектор. Германците се на линијата Тракањe-Теранци. Бугарите и тука се неактивни. Тие не го извршуваат договорениот план за заедничко дејствување, затоа доцнат во борбата или воопшто не ни учествуваат.“'' Од кумановскиот терен, повторно поради нерешителност на бугарската армија, која не го затворила обрачот околу градот како што им било наредено, голем дел од германските сили ноќта помеѓу 10 и 11 ноември се префрлиле во правец на Скопје.
2.2 11 ноември, 1944 година
42<sup>та</sup> дивизија се приближиле кон Карлијак и почнале со напади на надворешната германска одбрана на Скопје. Третата македонска ударна бригада со главните сили напаѓала преку селото Сопиште на Кисела Вода, а другиот баталјон во реонот на Горно Лисиче. Дванаесеттата бригада со главните сили напаѓала на Крстовар, еден баталјон напаѓал на Бел Камен и со тоа до доцна вечерта македонските партизани успеале да завладеат целата линија Горно Лисиче-Кисела Вода-Крстовар-Бел Камен.
50<sup>та</sup> дивизија и 8<sup>та</sup> бригада на 42<sup>та</sup> дивизија, истиот ден извршиле напад на реката Пчиња, го зазеле Катланово, каде Германците успеале да го срушат мостот на реката. Македонските партизани до ноќта пробиле до селата Петровец - Катланово, спремни да го продолжат ослободителниот марш кон градот Скопје.
2.3 12 и 13 ноември, 1944 година
Утрото на 12 ноември отпочнале првите борби во самиот град на неговата јужна страна. Овие напади ги извршила 42<sup>та</sup> дивизија, додека паралелно со неа од правецот на Кисела Вода со силен напад, влегла Третата македонска ударна бригада, заземајќи стратешки згради и потиснувајќи ги Германците кои се прегрупирале во веќе запоседнати згради во центарот на градот. Истиот ден (12 ноември, македонските борци - биле стигнати до самите згради, крај кејот на Вардар. Делови од Дванаесеттата и Третата македонска ударна бригада, ја блокирале железничката станица и отпочнале борба за самата зграда како и за Кранговата палата (која се наоѓала во нејзина близина). Главницата на Дванаесеттата македонска ударна бригада ги нападнала зградите на Учителската школа и Поштата. Дел од Дванаесеттата бригада се упатил кон денешната населба Ѓорче Петров (тогашно Ханриево).
Во овие улични борби значајна улога одиграла скопската младина која веднаш странично ги нападнала сите утврдени германски позиции и ги водела македонските борци до сите за ним добро познати германски упоришта низ градот. 50<sup>та</sup> дивизија и осмата бригада со извесно задоцнување претпладне на 12 ноември отпочнале напад на германската одбрана во источниот дел од градот (реонот на Гази Баба и индустриската зона)
Паралелно со нив во текот на 11 и 12 ноември Шеснаесеттата македoнска ударна бригада, ги нападнала албанските балистички групи на Скопска Црна Гора, а во попладневните часови веќе ги напаѓале касарните во кои биле сместени германските војски. Германските сили кои биле стационирани во северниот и северно-источниот дел на градот успеале да се извлечат од градот и да се упатат кон кон Качаничката Клисура. Најсилни упоришта на Германците останале Учителската школа и Поштата кои доцна во ноќта на 13 ноември биле заземени од страна на македонските борци. Во учителската школа биле заробени 86 германски војници. Целата ноќ од 13 кон 14 ноември како и целиот 14 ноември вршени се чистки на целиот терен од преостанати германски единици.
Битката за Скопје, била извршена со голем успех бидејќи биле спасени сите мостови во градот и успеале да ги обезбедат и зградите кои биле веќе минирани. Германските единици успеале да ги срушат железничките мостови во Скопје и Ханриево (денешна населба Ѓорче Петров), едно крило од зградата на Железничката станица, а нешто подоцна од непронајдена мина била оштетена и зградата на Народната банка.
2.4 Битката за ХЕ Матка
Еден баталјон од Дванаесеттата македонска ударна бригада по заземањето на Бел Камен, продолжила да води жестоки битки во реонот на селото Матка, каде германските инженерски единици имале план да ја минираат и разурнат браната Матка. Со огромна пожртвуваност на оваа бригада потпомогнати од месното население успеале да ги разбијат албанските балисти и Германци, а со тоа ја обезбедиле ХЕ „Матка“, како и градот Скопје. Во овие борби кај ХЕ „Матка“ загинале: Никола Георгиевски, Никола Јаневски, Драгољуб Анчевски, Драган Јакимовски, Николо Маладини, Иван Колосенко, Бранко Тодоровски, Александрар Спасовски, Александар Костадиновски, Илјаз Салиев и Васил Калановски. Во нивна чест е изграден споменик кој се посетува на 9 мај-денот на победата над фашизмот. На овој ден покрај македонската делегација, свежо цвеќе положува и руска делегација, оддавајќи почит кон македонските борци, но и кон нивниот сограѓанин Иван Колосенко кој загинал во тие битки.
2.5 14 ноември, 1944 година
Откако Скопје било заземено од македонските партизани, утрото на 14 ноември продолжени се чистките на непријателот. 42<sup>та</sup> дивизија на Шеснаесеттата македонска ударна бригада се дала во потера кон последните германски сили кои се повлекувале во правецот Скопје-Качаник, а друга бригада по долината на Вардар кон Хромовите рудници на Радуша. Додека 50<sup>та</sup> дивизија ги гонела кон правецот Скопје-Групчин-Тетово. Најжестоки судири на 14 ноември се одиграле на линијата на селата Орман, Ново Село, Оризари, Глумово и Матка. На овие позиции албанските балисти заедно со Германците извршиле неколку против-напади. Македонската војска успеала да ги издржи сите нивни напади и да продолжи да ги протерува во правците кон Качаник и Тетово.
3 Жртви во битката за Скопје
''Биографии за дел од борците загинати за слободата на Скопје.''
Бројот на загинатите борци во борбите за Скопје изнесувал 426 борци. Од кои 8 се жени а 418 се мажи. Бројот на цивилните жртви не е претставен во оваа бројка. Се смета дека последните стрелани скопјани се деветтемина стрелани во близина на Камениот мост од страна на германскиот окупатор: Драган Јакимов, Дончо Андонов, Јордан Јакимов, Перо Јовановиќ, Пантелеј Давчев, Перо Червеников, Светислав Ѓуриќ, Фоки Владимиров и Христо Караџа. Во нивна чест е подигнат и споменик во близина на Камениот мост во Скопје.
ЗАГИНАТИ БОРЦИ ОД СКОПЈЕ И СКОПСКО
Име и презиме
Сали Абдула од Скопје
Салим Абдула од Скопје
Асан Абдураман од Скопје
Аљуш Авди од Скопје
Ејуп Азис од Скопје
Алија Алиевски од Скопје
Драгољуб Анчевски од Скопје
Младен Арсов од Скопје
Ангелко Арсовски од Скопје
Миле Арсовски од Скопје
Панче Арсовски од Скопје
Милан Атанасовски од Скопје
Томе Бабамовски од Скопје
Јакуп Бекир од Скопје
Благоја - Гојан од Скопје
Кирил Блажевски од Скопје
Душко Бојковски од Скопје
Боте Боцевски од Скопје
Стојан Величковски од Скопје
Славе Beлковски од Скопје
Трајко Велковски од Скопје
Никола Вукадиновиќ од Скопје
Владимир Георгиев од Скопје
Невена Георгиева - Дуња од Скопје
Јордан Георгиевски од Скопје
Славе Георгиевски од Скопје
Благој Давков од Скопје
Демир Далип од Скопје
Дамјан Дамјанов од Скопје
Абдураман Демиров од Скопје
Руфат Демиров од Скопје
Фазли Демиров од Скопје
Александар Димитров од Скопје
Благоја Димитровски од Скопје
Душко Димитровски од Скопје
Никола Димитровски - Грчето од Скопје
Цветко Димитровски од Скопје
Димко Димковски од Скопје
Тодор Димов од Скопје
Цветан Димов од Скопје
Киро Димушков од Скопје
Лазо Дренков од Скопје
Ариф Дураковски од Скопје
Мустафа Ебиров од Скопје
Пајазит Елезовски од Скопје
Заим Етем од Скопје
Љубе Ефремовски од Скопје
Христо Жунгуловски од Скопје
Благоја Зафировски од Скопје
Благоја Здравковски од Скопје
Рефик Зекир од Скопје
Ќемал Зекиров од Скопје
Александар Ивановски од Скопје
Бранко Ивановски од Скопје
Бранко Ивановски од Скопје
Гуди Ивановски од Скопје
Димитрие Ивановски од Скопје
Иванче Ивановски од Скопје
Умер Идриз од Скопје
Велимир Илиевски од Скопје
Славе Илиевски од Скопје
Селим Исак од Скопје
Бедри Исмаил од Скопје
Лемо Исмаил од Скопје
Асени Јакуп од Скопје
Николче Јаневски од Скопје
Коста Јовановиќ од Скопје
Александар Јовановски од Скопје
Душко Јовановски од Скопје
Раде Јовчевски - Корчагин од Скопје
Paим Керим од Скопје
Ацо Коларов од Скопје
Милисав Костадинов од Скопје
Александар Костадиновски од Скопје
Стојанчо Коцев од Скопје
Стојан Кочовски од Скопје
Петре Крстовски од Скопје
Душан Кузмановски од Скопје
Ристо Лазаревски од Скопје
Јован Лазаровски од Скопје
Живорад Лазиќ од Скопје
Јакуп Мамутов од Скопје
Никола Манев од Скопје
Кирил Манчев од Скопје
Јануз Медињанин од Скопје
Бајрам Мемедов од Скопје
Фахри Мемедов од Скопје
Абдул Мемет од Скопје
Џемал Мемет од Скопје
Миодраг Милиќ од Скопје
Димче Милошевски од Скопје
Петар Михајловски од Скопје
Ѓорѓи Мишевски од Скопје
Киро Наков од Скопје
Санде Насков од Скопје
Муфтар Неват од Скопје
Хајдар Невзет од Скопје
Панче Неделковски од Скопје
Славка Недиќ од Скопје
Беџет Несим од Скопје
Миодраг Николиќ од Скопје
Орце Николов од Скопје
Киро Николовски од Скопје
Мирос Николовски од Скопје
Никола Николовски од Скопје
Стојан Николовски од Скопје
Трајко Никушев од Скопје
Давид Новаро од Скопје
Таир Нуредин од Скопје
Војислав Павловски од Скопје
Љубе Петров од Скопје
Димче Петровски - Три од Скопје
Стојан Петров од Скопје
Миле Петровски од Скопје
Трпе Петровски од Скопје
Ангеле Петрушевски од Скопје
Димче Петрушевски од Скопје
Цветан Поповски од Скопје
Јосип Пугел од Скопје
Божидар Рајковиќ од Скопје
Арслан Рамаданов од Скопје
Адиље Рашит од Скопје
Фари Реџеповски од Скопје
Назим Ризван од Скопје
Исмаил Рустели од Скопје
Киро Савов од Скопје
Садик Садик од Скопје
Салим Салим од Скопје
Усеин Чуп Сејди од Скопје
Ариф Селимов од Скопје
Симо Симовски од Скопје
Бранко Сиџимовски од Скопје
Александар Спасовски од Скопје
Пеце Спиров од Скопје
Александар Средобински од Скопје
Спасе Стефановски од Скопје
Петре Стефков од Скопје
Александар Стојановиќ од Скопје
Васе Стојановски од Скопје
Владимир Стојановски - Лале од Скопје
Ѓорѓи Стојановски од Скопје
Коце Стојановски - Meталец од Скопје
Слободан Стојановски од Скопје
Љубе Стојиљковиќ од Скопје
Петко Стојковски од Скопје
Демо Сулејманов од Скопје
Александар Тасев од Скопје
Стојмен Тасевски од Скопје
Киро Теофиловски од Скопје
Бранко Тодоровски од Скопје
Никола Тодоровски од Скопје
Ѓорѓи Томовски од Скопје
Благоја Трајков од Скопје
Никола Трајков од Скопје
Благоја Трајковски од Скопје
Слободан Трајковски од Скопје
Стефан Трајковски од Скопје
Томе Трпковски од Скопје
Ацо Тулевски од Скопје
Борис Тупаревски од Скопје
Елез Хајрединов од Скопје
Халим Халимиќ од Скопје
Бајрам Халит од Скопје
Хамид Хамидов од Скопје
Рамиз Хамидовски од Скопје
Анте Хаџимитровски од Скопје
Александар Христовски од Скопје
Киро Христовски од Скопје
Младен Царевски од Скопје
Ангелко Цветковски од Скопје
Здравко Цветковски од Скопје
Киро Цветковски од Скопје
Јордан Чешмаџиски од Скопје
Шаби Шаби од Скопје
Мемед Шакир од Скопје
Недељко Шариќ од Скопје
Јосиф Шурна - Скидо од Скопје
Од скопските села
Павле Николовски од Ајватовци
Велко Стојановски од Арачиново
Борис Танковски од Арачиново
Билал Мурати од Арнакија
Димитрија Трајковски од Бадар
Душан Бошковиќ од Бањани
Душан Василевски од Бањани
Стојко Василевски од Бањани
Благоја Вујов од Бањани
Љубе Горански од Бањани
Спасо Жежовски од Бањани
Војчо Коларовски од Бањани
Милош Павчев од Бањани
Никче Павчев од Бањани
Живко Поповски од Бањани
Краљо Поповски од Бањани
Трајан Рајкочев од Бањани
Русе Рајчев од Бањани
Бошко Чакалов од Бањани
Ратко Шагов од Бањани
Бошко Шаговиќ од Бањани
Драган Шопкин од Бањани
Тихомир Атанасов од Бардовци
Санде Бошковски од Бардовци
Ѓорѓи Николовски од Бардовци
Aсим Аметовски од Батинци
Ангел Велковски од Белимбегово
Љубен Велковски од Белимбегово
Блаже Ѓуровски од Белимбегово
Цветан Стојановски од Блатија
Муча Абдураман од Блаце
Здравко Кираџиски од Бразда
Бошко Пејковски од Бразда
Пеце Пејковски од Бразда
Тодор Трипуновски од Брњарци
Младен Караџовски од Бродец
Анче Кузмановски од Бродец
Велко Мерџановски од Бродец
Младен Нешевски од Бродец
Методија Николовски од Бродец
Стојан Радовски од Бродец
Бојко Рановски од Бродец
Божин Стијков од Бродец
Дурак Абдуи од Буковиќ
Благоја Ангелковски од Булачани
Цветан Белковски од Булачани
Тодор Велјановски од Булачани
Киро Младеновски од Булачани
Младен Младеновски од Булачани
Благоја Паровски од Булачани
Борис Паровски од Булачани
Србин Паровски од Булачани
Лазо Тодоровски од Булачани
Киро Трајковски од Булачани
Коста Христовски од Булачани
Петре Христовски од Булачани
Иван Денковски од Бучинци
Трајан Јанковски од Волково
Бошко Маневски од Волково
Крсто Петрушев од Волково
Душан Велковски од Глуво
Никодин Живановски од Глуво
Никола Кукуновски од Глуво
Живко Радевски од Глуво
Илија Русевски од Глуво
Цветко Терзиски од Глуво
Блажо Томашевски од Глуво
Коце Томашевски од Глуво
Трпе Блажевски од Говедарево
Ване Мирчевски од Говрлево
Божо Стојановски од Говрлево
Санде Цветановски од Говрлево
Етеми Мусли од Горна Арнакија
Мамут Имери од Горно Количани
Тодор Кировски од Горно Коњари
Боре Трајковски од Горно Коњари
Амет Незировски од Горно Лисиче
Саит Ристовски од Горно Лисиче
Kaни Алиев од Горно Нерези
Зенун Решитов од Горно Нерези
Драга Божинова од Горно Соње
Добре Боневски од Горно Соње
Методи Додевски - Манак од Горно Соње
Богоја Стојанов од Горно Соње
Киро Стојановски од Горно Соње
Најдо Стојановски од Горно Соње
Илија Трпевски од Горно Соње
Живко Љотиќ од Горњани
Стојко Маринковиќ од Горњани
Коце Пусичевски од Горњани
Тоде Георгиевски од Градовци
Најдо Здравковски од Градовци
Љубе Николовски од Градовци
Досе Смилевски од Дивље
Најдо Зафировски од Добри Дол (Скопско)
Никола Јовановски од Добри Дол (Скопско)
Никола Георгиевски од Долно Водно
Алиле Бајрамов од Долно Количани
Васил Иванов од Долно Нерези
Димче Анчевски од Долно Соње
Ефтим Боцевски - Сонец од Долно Соње
Аце Велковски од Долно Соње
Борис Панковски од Долно Соње
Таири Ефазим од Драчевица
Петре Митевски од Драчево
Kpсто Неделковски од Драчево
Илија Спасов од Драчево
Абри Ариф од Држилово
Демо Ќаил од Евлово
Трпе Божиновски од Зелениково
Илјаз Салиев од Зелениково
Јованче Велковски од Злокуќани
Блажо Спасовски од Јаболци
Ангел Србинов од Јаболци
Темелко Стојановски од Јаболци
Зендел Џемаил од Јаболци
Благоја Гочевски од Јурумлери
Коле Давчев од Кадино
Драган Ангеловски од Катланово
Ангелко Василевски од Кожле
Илијаз Асанов од Горно Количани
Баки Касим од Кондово
Мурсел Асанов од Коњари
Шемо Дурак од Коњари
Адем Бајрамов од Крушопек
Трајко Белински од Кучевиште
Никола Киранџиски од Кучевиште
Душан Комненовски од Кучевиште
Милан Комненовски од Кучевиште
Драган Марков од Кучевиште
Блажо Нешков од Кучевиште
Тодор Нешков од Кучевиште
Трајан Нешковиќ од Кучевиште
Драган Ниниќ од Кучевиште
Диме Пигулов од Кучевиште
Љубе Рајовски од Кучевиште
Љубомир Рајчевски од Кучевиште
Љубе Славковски од Кучевиште
Стојан Тенов од Кучевиште
Бојко Усов од Кучевиште
Стево Усов од Кучевиште
Крсто Црнички од Кучевиште
Блажо Чековиќ од Кучевиште
Танаско Чековиќ од Кучевиште
Милан Штрбанов од Кучевиште
Митре Димовски од Кучково
Ѓорѓи Крстевски од Кучково
Миломир Крстевски од Кучково
Величко Смилчевски од Кучково
Камбери Елмаз од Ласкарци
Петре Трајковски од Летевци
Страхил Андасаров од Љубанци
Борис Бочваров од Љубанци
Борислав Кирков од Љубанци
Јордан Смилков од Љубанци
Тодор Тапшанов од Љубанци
Божин Тарчугов од Љубанци
Цветко Ќунгуров од Љубанци
Санде Шарков од Љубанци
Никола Шекеров од Љубанци
Димо Шилков од Љубанци
Фазлиев Фазли од Љуботен
Асани Шериф од Љуботен
Максут Садик од Малчиште
Идриз Ибраим од Матка
Исмени Рами од Матка
Алексо Георгиевски од Маџари
Божидар Ѓуриќ од Маџари
Веле Ивановски од Маџари
Добре Ивановски од Маџари
Пеце Ивановски од Маџари
Боривоје Милошевски од Маџари
Боре Велковски од Миладиновци
Тодор Трајановски од Миладиновци
Благоја Трајковски од Миладиновци
Стево Трајковски од Миладиновци
Васил Цветковски од Миладиновци
Стојан Варсаковски од Мирковци
Јован Грујов од Мирковци
Ангеле Каимов од Мирковци
Стоилко Каимов од Мирковци
Благоја Каскаров од Мирковци
Ратко Левајковски од Мирковци
Душан Шишков од Мирковци
Велче Нацев од Мралино
Игнат Николиќ од Мршевци
Дуке Атанасовски од Нова Брезница
Цветко Бошковски од Нова Брезница
Апостол Димевски од Нова Брезница
Блажо Милевски од Нова Брезница
Блаже Стојановски од Нова Брезница
Ангел Маневски од Ново Село
Богоја Стевковски од Ново Село (Скопско)
Ибуш Зеинуловски од Огњанци
Шаип Максути од Огњанци
Атанас Велковски од Оризари
Владо Митревски од Оризари
Елези Мустафа од Оризари
Јован Саздовски од Оризари
Илија Таневски од Оризари
Илија Тодоровски од Оризари
Цветан 3афировски од Осинчани
Едил Мемишковски од Пагаруша
Коста Трајковски од Петровец
Петко Бојчевски од Побожје
Мирче Горански од Побожје
Ристо Горански од Побожје
Александар Зенговски од Побожје
Мирко Јанков од Побожје
Милан Кметов од Побожје
Богдан Кметовски од Побожје
Божин Крстев од Побожје
Александар Огњенов од Побожје
Благоја Трајанов од Побожје
Коста Трајанов од Побожје
Живко Ќоќоров од Побожје
Велимир Христов од Побожје
Петре Чангов од Побожје
Тодор Чангов од Побожје
Душан Чивлачки од Побожје
Љубомир Чивлачки од Побожје
Цветко Зенговски од Побожје
Блажо Митревски од Радишани
Димитрие Јандровски од Ракотинци
Перко Петковски од Ракотинци
Методија Георгиевски од Раштак
Тоде Јовановски од Раштак
Илија Михајлов од Раштак
Панче Павловски од Раштак
Филип Појдовски од Раштак
Цветан Попов од Раштак
Борис Цветановски од Раштак
Томе Николовски од Сарај
Абдула Абдулов од Св. Петка
Мемет Јусуф од Семениште
Алија Авдовиќ од Ченто
Усеин Зекири од Ченто
Вера Јоциќ од Ченто
Тихомир Божиновски од Сопиште
Благоја Митревски од Сопиште
Трајан Мицевски од Сопиште
Тодор Петрушевски од Сопиште
Божин Стојановски од Сопиште
Стојан Крстевски од Сушица (Скопско)
Страшо Петрушев од Сушица (Скопско)
Трајко Стевковски од Сушица (Скопско)
Ристо Стојановски од Сушица (Скопско)
Панче Неделковски од Усје
Садик Садик од Цветово
Шемо Алиевски од Црешево
Павле Божинов од Црешево
Анте Велков од Црешево
Трајче Здравковски од Црешево
Санде Јовановски од Црешево
Тошо Милчев од Црешево
Санде Неделковски од Црешево
Томе Стефановски од Црешево
Коце Стоилковски од Црешево
Трајан Тодоровски од Црешево
Диме Трајковски од Црешево
Алил Алиовски од Чифлик
Видоје Зивчевиќ од Чучер
Миле Зивчевиќ од Чучер
Анче Каевски од Чучер
Миле Качниклиев од Чучер
Стеван Којчинов од Чучер
Божин Ливрински од Чучер
Ѓорѓија Ливрински од Чучер
Русе Ливрински од Чучер
Душан Миленковски од Чучер
Стојан Миленковски од Чучер
Панко Стамболиев од Чучер
Љубе Стојановски од Чучер
Благоја Тапарчев од Чучер
Александар Урдаревски од Чучер
Живко Урдаревски од Чучер
Никола Урдаревски од Чучер
Санде Урдаревски од Чучер
Стоилко Урдаревски од Чучер
Трипун Урдаревски од Чучер
Крсто Чуксанов од Чучер
Костадин Ацевски од Шишево
Милан Трпчевски од Шишево
Трајко Боцев од Скопско
ЦИВИЛНИ ЖРТВИ
Акиф Абаз од Скопје
Ибраим Абаз од Скопје
Мелек Абаз од Скопје
Џубејде Абаз од Скопје
Емине Алимова од Скопје
Идет Алимова од Скопје
Евги Амид од Скопје
Иван Антиќ од Скопје
Александар Анчевски од Скопје
Јован Арвандие од Скопје
Крсто Арсов од Скопје
Јордан Арсовски од Скопје
Кадри Асанов од Скопје
Кадри Асанов од Скопје
Екрем Бајрам од Скопје
Иса Бакиев од Скопје
Радомир Бановиќ од Скопје
Билиби Бахар од Скопје
Неџип Беадим од Скопје
Љубомир Бишевац од Скопје
Иван Благоев од Скопје
Иван Благоев од Скопје
Јован Блажев од Скопје
Марица Божинова од Скопје
Трендафил Боцевски од Скопје
Димче Велков од Скопје
Славко Велковски од Скопје
Божидар Вујановиќ од Скопје
Душан Вујановиќ од Скопје
Љиљана Вујановиќ од Скопје
Марија Вујановиќ од Скопје
Благоја Галиевски од Скопје
Љубица Георгиева од Скопје
Теме Георгиева од Скопје
Цвета Георгиевска од Скопје
Томе Георгиевски од Скопје
Драган Данков од Скопје
Перса Дескова од Скопје
Јованче Димев од Скопје
Александар Димитриев од Скопје
Сава Димитриева од Скопје
Милоја Димитријевиќ од Скопје
Киро Димитров од Скопје
Стојан Димитровски од Скопје
Стојан Димитровски од Скопје
Маре Димкова од Скопје
Андреја Димовски од Скопје
Михајло Дубина од Скопје
Елиз Елезар од Скопје
Лука Ефремовски од Скопје
Решат Ибраим од Скопје
Урфет Ибраим од Скопје
Акдали Ибрахимовик од Скопје
Пандора Иванова од Скопје
Ристо Илиевски од Скопје
Јанакија Јанакиевик од Скопје
Александар Јаневски од Скопје
Васе Јаневски од Скопје
Јашари Јашар од Скопје
Текиф Јашаров од Скопје
Душко Јованов од Скопје
Трајко Јорганчев од Скопје
Коце Јорданов од Скопје
Александар Краус од Скопје
Константин Куртиќ од Скопје
Рахилка Лазовска од Скопје
Сарина Леви од Скопје
Јованче Марковски од Скопје
Боривоје Мартиновиќ од Скопје
Ибрахим Махут од Скопје
Димитар Мирчев од Скопје
Данчо Михајловски од Скопје
Спиро Мицковски од Скопје
Методија Младеновски од Скопје
Ѓорѓе Наковиќ од Скопје
Славко Нетковски од Скопје
Најдо Ничев од Скопје
Милан Привратиќ од Скопје
Протиќ Протиќ од Скопје
Радомир Радоњиќ од Скопје
Стојана Саздова од Скопје
Кадри Сакип од Скопје
Алип Сали од Скопје
Нејази Сали од Скопје
Ремзија Салиев од Скопје
Славко Серафимовски од Скопје
Димче Спасовски од Скопје
Надежда Станковиќ од Скопје
Никола Станковиќ од Скопје
Тодор Стефков од Скопје
Душан Стефковски од Скопје
Миле Стојанов од Скопје
Миле Стојанов од Скопје
Томе Стојановски од Скопје
Кирил Стојков од Скопје
Стојко Стојков од Скопје
Никола Стојков од Скопје
Владимир Таневски од Скопје
Надежда Танова од Скопје
Ариф Тасим од Скопје
Јованка Трифунова од Скопје
Владимир Трпков од Скопје
Ќамил Ќамил од Скопје
Ќамил Ќамил од Скопје
Мицер Ќамил од Скопје
Мурумја Умеров од Скопје
Љубиша Хаџи-Ристиќ од Скопје
Петре Христовски од Скопје
Петар Чернелов од Скопје
Анка Џемаиловиќ од Скопје
Бејтула Џемал од Скопје
Цветко Анѓеловски од Арачиново
Младен Вујовски од Бањани
Миле Поповиќ од Бањани
Сали Нури од Блаце
Усеин Ќамилов од Блаце
Имени Муамеди од Бојане
Неви Јашар од Брест
Алиф Шериф од Брест
Божин Радевски од Бродец
Гора Топузова од Бродец
Реџеп Муамед од Буковиќ
Цветко Богдановски од Булачани
Јованче Паровски од Булачани
Јован Спасовски од Булачани
Кирил Стојановски од Булачани
Златан Тасевски од Булачани
Владо Кошчиевски од Глуво
Младен Радевски од Глуво
Раде Радевски од Глуво
Благоја Комчицовски од Глумово
Трајан Петровски од Горно Оризари
Стојко Лотиќ од Горњани
Марко Пислевски од Горњани
Цветко Пислевски од Горњани
Алим Имеров од Гумалево
Тома Анчевски од Драчево
Петре Велков од Драчево
Петре Трајков од Драчево
Санде Трајчев од Драчево
Илија Цветковски од Драчево
Крсто Цветковски од Драчево
Никола Станковски од Ибраимово
Дофрија Георгиевски од Јаболци
Јован Костов од Јаболци
Тодор Смилковски од Јаболци
Филип Спасовски од Јурумлери
Драгутин Радојчиќ од Кожле
Костадин Стојчевски од Кожле
Костадин Андоновски од Коњари
Младен Стојчевски од Коњари
Боја Комненова од Кучевиште
Јордан Комненовски од Кучевиште
Тодор Марковиќ од Кучевиште
Младен Неделковски од Кучевиште
Милан Нешковиќ од Кучевиште
Димо Пигулов од Кучевиште
Нешо Салчев од Кучевиште
Драган Славков од Кучевиште
Ката Стојакова од Кучевиште
Спасе Црничин од Кучевиште
Никче Шијаков од Кучевиште
Никче Шијаковски од Кучевиште
Тодор Димовски од Љубанци
Благоја Пенковски од Ласкарци
Борис Бошковски од Маџари
Владо Тодоров од Маџари
Крсто Зизовски од Мирковци
Петар Јанков од Мирковци
Никола Раков од Мирковци
Крсто Смоков од Мирковци
Митре Шагов од Мирковци
Илија Шишков од Мирковци
Јован Шишков од Мирковци
Јован Шишков од Мирковци
Филип Шишков од Мирковци
Борис Стојановски од Мралино
Дозе Пејковски од Оризари
Никола Пенковки од Оризари
Илија Говедаровски од Побожје
Трајко Крстиќ од Побожје
Илија Ристиќ од Побожје
Трајко Стојковски од Побожје
Васо Тошиќ од Побожје
Илија Трајковиќ од Побожје
Љубен Ризмов од Сингелиќ
Божа Алексова од Сопиште
Добри Белковски од Сопиште
Добре Николовски од Сингелиќ
Трајан Милев од Стајковци
Јонуз Идриз од Студеничани
Аљуш Муслиевски од Трубарево
Драга Перкова од Ќојлија
Атанас Тодоровски од Усје
Јован Божиновски од Црешево
Трајанка Јованова од Црешево
Трајанка Крстева од Црешево
Роки Марковиќ од Црешево
Цветан Милчевски од Црешево
Величко Трпков од Црешево
Јованче Тупшаров од Црешево
Драги Ацков од Чучер
Трајан Ацков од Чучер
Санде Коев од Чучер
Александар Ливрински од Чучер
Крсто Ливрински од Чучер
Живко Пепиќ од Чучер
Милан Стојановиќ од Чучер
Драган Џепиќ од Чучер
Живко Џепов од Чучер
Димитрије Велковски(нема точни податоци)
Трајче Давитковски(нема точни податоци)
Стојан Јанев(нема точни податоци)
Душан Николовски (нема точни податоци)
Ѓорѓи Паркачев(нема точни податоци)
Костадин Перков(нема точни податоци)
Никола Петров(нема точни податоци)
Никола Петров(нема точни податоци)
Стојче Спасовски(нема точни податоци)
3.1 Загинати во битките за Скопје по возраст
Борци загинати во битките за Скопје по возрасна група
Возраст, Број на загинати
15 години, 6
16 години, 6
17 години, 17
18 години, 27
19 години, 29
20 години, 32
21 години, 32
22 години, 29
23 години, 22
24 години, 24
25 години, 21
26 години, 25
27 години, 11
28 години, 11
29 години, 10
30 години, 11
31 години, 14
32 години, 12
33 години, 6
34 години, 15
35 години, 10
36 години, 4
37 години, 3
38 години, 5
39 години, 3
40 години, 2
41 години, 0
42 години, 2
43 години, 3
44 години, 8
45 години, 1
Преку 45 години, 4
Непознато, 21
ВКУПНО: 426
4 Бугарски искривувања на историјата
Како што забележал генералот Апостолски, само 5 години после ''Битката за Скопје'', одредени бугарски историчари пробале да ја извртат историјата, пробувајќи да вметнат бугарски заслуги за ослободување на градот Скопје, за кој генералот Апостолски како и многу други преживеани борци потврдуваат дека бугарски војници не само што не учествувале во битките за ослободување за Скопје, туку не биле вклучени во ниту еден од направените воени планови.
Радио Софија, секојдневно ширела дезинформации низ бугарските медиуми како нивните војски играат ослободителна улога во Македонија. Ова со гнев било увидено од страна на Генералот Апостолски, кој тогаш издал наредба, со која им се забранило воопшто да влезат во Скопје, а не пак да парадираат. Оние кои се појавиле откако битките завршиле им било дозволено од генералот Апостолски да се одморат во касарните и да се вратат назад во Бугарија, без никакво право за нивно парадирање на улиците на слободниот град Скопје.''Набргу по нивното заминување, кај мене дојде еден командант на полк и ми рече дека сакале да одржат парада во Скопје. Во меѓувреме, влегле и некои единици во индустрискиот дел на градот. Ваквото барање и доаѓањето на некои нивни единици во градот, кај мене предизвикаа голем револт и лутина. Веднаш им реков дека нема да можат да одржат никаква парада во Скопје, зашто парада одржува само оној што се борел за Скопје, а тие пушка не пукнале за неговото ослободување. Им наредив веднаш да го напуштат градот. -'' Генерал Михајло Апостолски
4.1 Како е спречена Бугарската парада во Скопје
Најјасни податоци за овој чин дава Боро Чушкар во неговите мемоари и сеќавања. Исто така го потврдува фактот за манипулацијата на Радио Софија, која на големо ги манипулирала бугарските граѓани дека Генералот Владимир Стојчев лично го ослободил Скопје.''„Стигнавме кај Железничката станица во последна минута. Бугарските осмореди само што не беа тргнати по главната улица на параден марш. Рипнавме од коњот и Ѓуро и јас. Му пријдовме на најстариот по чин офицер. Беше тоа командант на дивизијата, а по чин беше – генерал мајор. Сув, слабичок и некако жолт, како лимон.''''Отидов и го прашав: „Знаеш ли дека ова не е царска Бугарија? Знаеш ли ти, генерале, дека се наоѓаш во Југославија? Знаеш ли ти дека војуваме против вас четири години? Да ви ја ебам мајката фашистичка! Знаеш ли ти, ѓубре едно бугарско, ако направите уште еден единствен чекор кон градот, дека ќе наредам да се пука кон вас од сите оружја и орудија што ги има во градот!?''''Се влечете како лешинари по нас и јавувате по радио како ја „ослободувате Македонија”!? Каде вие испаливте куршум за ослободување на Велес и Скопје, да ви ебам мајката! Што ви дава за право така гадно и подло да се лажете себеси и светската јавност!? Сместа во овој момент ќе им наредите на војската да се сврти на лево круг и сите да се вратите во касарните од каде и дојдовте. Дали разбравте, генерале? Со нас шали ќе нема!“, му реков нему, а кога завршив, видов дека сè уште го држам за градите како детска играчка.''''Тој цело време трепереше како штиклица. На крајот, сепак, отсечно рече „Јасно другар. Но јас не сум виновен. Таква наредба добив“.''''Тогаш јас повторно викнав „Да им ебам мајката на оние што ти дале наредба за ова. Наредби они можат да дадат за изведување вежби во касарните каде ве примивме како гости, а не да ми се маате и парадирате по градот. За тоа само ние можеме да дадеме одобрување, а не твојата посрана влада од Софија. Дали сега ти е јасно?“, го прашав.''''„Сичко ми е јасно“, рече тој. Тогаш тој престрашен генерал со сув глас нареди круг на лево, и се вратија'' Сеќавања на Боро ЧушкарСо, ова јасно им било дадено до знаење дека во градот ќе парадираат само оние кои се бореле за неговата слобода - македонската армија партизани.
Борецот Трајко Стаматовски, исто така потврдува дека ослободувањето на Скопје е дело на македонските борци и партизани. Потегот на генералот Апостолски да не им се дозволи парадирање на бугарската армија (бидејќи не учествувале во битките за слобода на Скопје), според него одиграл важна улога и за денешно време. Изненаден од тоа што Бугарија и во модерно време пробува да ја извртува и манипулира историјата за овој настан, смета дека ако тогаш им се дозволело да парадираат, дека денес Македонија ќе имала многу поголеми проблеми, објаснувајќи се со бугарската историографија.
5 Чествување на празникот „13 Ноември“
Секоја година со низа свечености и манифестации низ целиот град, се одбележува „13 Ноември“ - како ден на ослободувањето на Скопје.
6 Наводи