Султанат Лахеј

Лахеј ( ''''), султанат Лахеј ( ''''), или, понекогаш, Абдалискиот султанат ( '' )'', бил Шеик со седиште во Лахиџ во Јужна Арабија. Султанатот станал самоуправен во 1728 година и стекнал независност во 1740 година. Во 1839 година, Султанатот станал дел од Аденскиот протекторат на Британската империја, иако номинално султанот Абдали го задржал својот статус. Аденскиот протекторат накратко бил повторно управуван од Османлиите за време на Првата светска војна, но повторно го добиле Британците и се апсорбирале во Федерацијата на Јужна Арабија во 1963 година. Династијата Абдали била официјално укината во 1967 година, со прогласувањето на Јужен Јемен.
1 Историја
1.1 Основање
Лахеј бил султанат од династијата Абдали. Во 1740 година, султанот Абдали станал независен. Тој станал независен благодарение на распадот на државата Заиди во северен Јемен. Султанатот Лахеј станал независен ентитет, од 1728 до 1839 година.
1.2 Доаѓањето на Британците
Првиот политички однос помеѓу Лахеј и Британците се случил во 1799 година, кога од Велика Британија биле испратени поморски сили, со одред на војници од Индија, да го окупирале островот Перим и да ја спречеле секаква комуникација на Французите во Египет со Индијците. Океан, по пат на Црвеното Море. Островот Перим бил прогласен за несоодветен за војници, а султанот од Лахеј, Ахмед бин Абдул Карим, го примил одредот некое време во Аден. Тој предложил да влезе во сојуз и да му се доделело на Аден како постојана станица, но понудата била одбиена. Сепак, бил склучен договор со султанот во 1802 година од страна на адмиралот Сер Хоум Попам, кому му било наложено да влезе во политички и трговски сојузи со водачите на нафта на арапскиот брег на Црвеното Море.
1.3 Загубата на Аден
Од тоа време имало малку или воопшто немало односи со Аден до 1837 година, кога вниманието било привлечено на грабежот и малтретирањето на екипажите на британските бродови уништени на брегот на Аден. Најзабележителен случај бил оној на ''Дериа Доулут'', чија екипа била соблечена и варварски третирана. Капетанот Хејнс, кој тогаш бил вработен во истражувањето на арапскиот брег, добил инструкции да бара задоволство. Во исто време, тој требало да се обиде да го купи Аден како складиште за јаглен за паробродовите што пловеле меѓу Индија и Црвеното Море. Султанот Мухсин, кој го наследил својот вујко, султанот Ахмед, во 1827 година, најпрвин негирал секакво учество во грабежот; но, наоѓајќи го цврстиот британски комесар во своите барања, тој на крајот се согласил да се откажел од дел од имотот и да плател компензација за остатокот. Нацрт-договорот за отстапување на Аден бил поставен пред султанот, на кој тој ја дал својата усна согласност и ветил формално дека ќе се согласил по консултациите со неговите началници. Во овој нацрт износот на надоместокот што тој го платил за Аден бил оставен неодреден, а потоа било договорено годишно да плати 8.700 круни.
На 22 јануари 1838 година, султанот Мухсин испратил писмо под својот печат, во кое се залагал да го надмине Аден, по два месеци, но во кое навел дека неговата власт над својот народ во Аден требало да се задржи и по цесијата. Британскиот агент се спротивставил на продолжувањето на султанската јурисдикција. Султанот одговорил дека бил спремен да се придржувал до првопонудените услови: но, доколку тие не се прифателе, неговото писмо од 22 јануари требало да му биде вратено. Преговорите биле во оваа фаза кога бил поставен заговор од Ахмед, синот на султанот; да го запленил агентот и да му ги одземел документите, а исто така била одбиена испораката на имотот украден од потонатиот брод Дериа Давит. Затоа биле направени подготовки за принудување на султанот.
На 19 јануари 1839 година Аден бил бомбардиран и одземен, а султанот и неговото семејство побегнале во Лахеј. На 2 февруари бил склучен мир во името на султанот од неговиот зет, а на 18 јуни самиот султан потпишал обврзница, со која се ангажирал да одржува мир и пријателство со британската влада, која се согласила да му плати нему и на неговите наследници 6.500 долари. година, а исто така да ги платил стипендиите што султанот требало да ги даде на племињата Фадили, Хаушаби и Амири.
Мирот, сепак, набргу бил прекинат со неуспешен обид на султанот Мухсин во ноември 1839 година да го вратил Аден, и затоа плаќањата биле прекинати. Вториот напад бил извршен во мај 1840 година, исто така, неуспешен, а одбивањето на третиот напад во јули истата година целосно ги обесхрабрил Арапите некое време. Во 1843 година, султанот Мухсин дошол во Аден и тужел за мир. На 11 февруари 1843 година бил склучен ангажман кој британската влада го сметала во светло на договорот што требало да се почитува помеѓу политичкиот агент и султанот, но не и на договор што требало формално да се ратификува. Во февруари 1844 година, на султанот му била вратена месечна стипендија од 541 долар со една година заостанат долг и, пред да била исплатена, му бил одземен уште еден договор, со кој верно го обврзувал да ги почитува неговите ангажмани.
1.4 По султанот Мухсин
Султанот Мухсин починал на 30 ноември 1847 година, оставајќи девет сина. Него го наследил неговиот најстар син Ахмед, кој починал на 18 јануари 1849 година, кога наследил неговиот следен брат Али бин Мухсин. Набргу по неговото доаѓање на власт, со него бил склучен Договор за мир, пријателство и трговија, за кој се преговарало со неговиот претходник. Помеѓу другите негови одредби, овој договор предвидувал враќање на месечната стипендија која била прекината како последица на уделот што го презел починатиот началник, султанот Мухсин, во нападот на Аден во август 1846 година.
Односите со новиот началник останале на прилично задоволително хранење до 1857 година. Тој бил целосно поразен од експедиција која тргнала против него во 1858 година, а мирот што следел останал непрекинат до неговата смрт во 1863 година.
Неговиот син, Фадл (Фазл) бин Али, бил избран од племињата и старешините да го наследат во владата, но веднаш штом тој го презел управувањето со работите, другите членови на семејството ги тргнале интригите на нога со цел до неговото поместување. На крајот бил постигнат аранжман, со посредство на резидентот во Аден и со согласност на младиот началник, со кој во владата на земјата бил наследен од неговиот вујко. Фадл бин Мухсин, четврти син на султанот Мухсин. За помошта што ја укажал султанот Фадл бин Мухсин во снабдувањето со сточна храна и транспортни средства за војниците вработени против племето Фадли во 1865 година, му биле доделени 5000 долари.
Во 1867 година началникот дал согласност за изградба на аквадукт за снабдување со вода од бунарите на Шеик Отман до Аден, на растојание од 6 милји (10 км).
Во 1873 година, како последица на повторените барања на султанот од Лахеј, за заштита на британската влада од Турците, кои барале негово потчинување, окупирале дел од Заида и Шакаа и испратиле војници да го поддржиле неговиот бунтовнички брат Абдула. Силите на Британската и Индиската пешадија со три пиштоли тргнале кон Ал Хаута, главниот град на Лахеј, за да го заштитиле султанот. По некои преговори, турските трупи ги евакуирале Лахеј и Шака, а двајцата браќа и внукот на султанот безусловно се предале и биле пренесени како државни затвореници во Аден, додека нивните тврдини биле демонтирани. Тие потоа биле ослободени и се пензионирале во Мока. Султанот Фадл Бин Мухсин починал во јули 1874 година, а бил наследен од неговиот внук Фадл Бин Али, кој во 1863 година дал оставка од Главниот брод во негова корист. Исплатата на вообичаената годишна стипендија од 6.492 долари била продолжена на второто, а износот се зголемил во 1882 година на 19.692 долари.
Во 1877 година на султанот од Лахеј му бил доделен постојан поздрав од 9 пиштоли.
Во јули 1881 година бил склучен договор меѓу Абдали и Хаушаби, со кој дел од земјата Заида одземена од последното племе во 1873 година им била вратена, и на тој начин ефективно била отстранета причината за постојана меѓусебна иритација. Во 1881 година, Абдали склучиле договор со кој Субеихи биле ставени под нивна контрола, а стипендиите што претходно ги добивале овие вториве биле исплатливи на Абдали.
На 7 Февруари 1882 година, со Договор со султанот Абдали, биле направени договори за купување, од страна на Британската влада, на околу 35 квадратни милји (90,6 квадратни километри) територија прикачена на Шеик Отман, помеѓу Хисва и Имад; јамите за сол кај Шеик Отман и аквадуктот помеѓу тоа место и Аден во исто време станале британска сопственост. Помеѓу мај и јули 1886 година, началникот на Абдали постојано се жалел на тешкотиите што ги носел Договорот Субеихи, од кој сакал целосно да се повлече. Во август тој пријавил дека еден од неговите гарнизони бил масакриран, а сите други биле опколени од Субеихи и барал помош за нивно спасување. Резидентот испратил 50 сабји на трупите на Аден (кои биле подигнати во 1805 година за полициски цели) за да го поддржеле, а исто така му позајмил пушки и муниција. Овие постапки резултирале со безбедно повлекување на гарнизоните; но од овој датум договорот Субеихи станал практично нефункционален и различните племиња Субеихи ја продолжиле својата стара позиција на независни односи со резиденцијата Аден.
На крајот на 1886 година, Абдали ги откупил од Хаушаби земјиштето наведено во Договорот Заида, а резидентот потоа ги информирал двајцата началници дека членовите 1 и 2 од тој договор се сметале за укинати, со исклучок на зборовите што дозволувале Хаушаби да подигнел куќа во Ал Анад.
Во 1894 година, поради големите даноци наметнати на кафила од страна на султанот Хаушаби Мухсин бин Али, Абдали влегле на територијата на Хаушаби и неговиот султан побегнал. Тој бил отфрлен од бис-шеиците и, на нивно барање, султанот Фадл бин Али направил соодветни аранжмани за управување со нивната земја и заштита на трговските патишта. Султанот Хаушаби на крајот се откажал во Лахеј и на 6 август 1895 година потпишал договор со кој неговата територија му била вратена под одредени гаранции.
На 27 април 1898 година починал султанот Фадл бин Али. Него го наследил неговиот братучед Ахмед Фадл, на кого му продолжила исплатата на вообичаената годишна стипендија.
Во април 1899 година, поради постојаните грабежи од страна на Субеихи, на Абдали им била дадена дозвола да ги окупирале Хас ал Араб, Туран и Ам Рија во земјата Субеихи, во ноември Абдали кренал сила против делот Атифи како последица на нападот направен вториот на Дар ал Кудеими. Атифите потоа поднеле. Во 1902 година, султанот повторно подигнал сила за да ги потиснел Субеихиите. По неколку престрелки се вратил во Лахеј.
Во септември 1906 година Риџаи Шеик потпишал договор со кој формално се признавал себеси како вазал на Абдали.
Во 1910 година била спроведена конвенција со султанот, со која тој ѝ отстапил на владата парче земја на левиот брег и источно од Вади Ас-Сагир за употреба како главен град на водоводот во Аден. Конвенцијата била ратификувана на 17 март 1911 година. Сепак, таа станала мртва буква, бидејќи шемата била напуштена.
Во март 1914 година починал султанот Сер Ахмед Фадл. Него го наследил неговиот братучед, Али бин Ахмед на кого му продолжила исплатата на вообичаената годишна стипендија.
1.5 Првата светска војна
Во јули 1915 година турските сили под команда на генералот Саид Паша од Јемен го нападнале и го зазеле Лахеј кој го задржале до крајот на војната. Султанот, чии нередовни трупи не можеле да пружат успешен отпор, ја напуштил својата земја на непријателот и се повлекол со британските трупи кои биле набрзина испратени да го бранат Лахеј. Султанот починал во Аден од раните добиени за време на нападот на Лахеј.
Неговиот наследник султанот Абдул Карим бил син на поранешниот началник Фадл бин Али. Неговиот избор се одржал во Аден, каде што бил бегалец до крајот на војната. Тој бил формално поставен во неговиот главен град на 14 декември 1918 година, по предавањето на турскиот гарнизон во Лахеј на Британците, и му била доделена сума од 10.000 фунти од британската влада како знак на нивното пријателство и благодарност за неговата лојалност, и да му овозможи повторно да ја воспоставил администрацијата на својата земја. Стипендијата исплатена на неговиот татко му била продолжена.
1.6 Повторно инсталиран британски протекторат и Федерација на Јужна Арабија
Лахеј вообичаено уживал добри односи со Британците, и покрај случајното убиство на султанот Фадл ибн Али ал Абдали од страна на британските трупи во 1918 година, кои го помешале за непријателски војник на отоманските Турци.
Во 1918 година на султанот Абдул Карим му бил доделен личен поздрав од 11 пиштоли.
Во февруари 1919 година Субеихи повторно биле ставени под контрола на Абдали.
Ратификацијата на овој договор, британската влада ја одложила до конечното решавање на идниот политички статус на Арабија. Договорот, иако само во делумна работа во последните години, имал ефект на зајакнување на влијанието на султанот од Лалиеј во областа Субеихи.
Во јануари 1919 година, како последица на упадите на имамот во Протекторатот и како резултат на опасноста за Лахеј, сили на британските трупи биле испратени во гарнизонот Нобат Дукем. Бил повлечен во јули 1922 година, но мал одред на индиски трупи бил оставен во Хабил. Ова било повлечено во април 1928 година.
Султанот ја посетил Индија во 1922 година и Англија во 1924 година кога бил примен од неговото височество кралот, заедно со неговиот син Фадлил. Тој повторно ја посетил Индија во 1930 година.
Резидентот ја свикал првата конференција на владејачките началници на протекторатот во април 1929 година. Конференцијата се одржала во Лахеј под претседателство на султанот Абдали и била повторно свикана во декември 1930 година.
Во 1931 година, бруто приходот на Адбали се проценувал на РС. 2.75.000 годишно, а населението изнесувало околу 35.000 инчи.
Во 1948 година, племенската област Субајхи била апсорбирана во султанатот.
До 1958 година, Британија била загрижена дека султанот во тоа време, Али бин Абд ал Карим ал Абдали, арапски националист, ќе одбиел да се приклучил на Федерацијата на арапските емирати на југот, спонзорирана од Британија, и ќе го отповикал. Лахеј се приклучил на Федерацијата, а подоцна и на Федерацијата на Јужна Арабија во 1963 година.
1.7 Последици
1.7.1 Јужен Јемен
Во 1967 година новиот комунистички режим го протерал султанот Абдали. Династијата на Султанатот Лахеј била укината со основањето на социјалистичката држава Народна Демократска Република Јемен (1967–1990).
1.7.2 Обединет Јемен
Поранешната територија на Султанатот била во рамките на Република Јемен од нејзиното обединување во 1990 година.
2 Владетели
Султаните од Лахеј ја имале титулата ''султан Лахџ''.
2.1 Абдали султани
* 1728–1742 ал-Фадл I ибн Али ал-Салами ал-Абдали
* 1742–1753 Абд ал-Карим I ибн ал-Фадл ал-Абдали
* 1753–1775 Абд ал-Хади ибн Абд ал-Карим ал-Абдали
* 1775–1791 ал-Фадл II ибн Абд ал-Карим ал-Абдали
* 1791–1827 Ахмад I ибн Абд ал-Карим ал-Абдали
* 1827–ноември 1839 Мухсин ибн ал-Фадл ал-Абдали (прв пат)
* Ноември 1839 година - декември 1839 година Ахмад II ибн Мухсин ал-Абдали (прв пат)
* Декември 1839 година - август 1846 година Мухсин ибн ал-Фадл ал-Абдали (втор пат)
* 11 август 1846 година - септември 1846 година Сеид Исмаил ибн ал-Хасан ал-Хусејни (узурпатор)
* Септември 1846 – 30 ноември 1847 година Мухсин ибн ал-Фадл ал-Абдали (3-ти пат)
* Декември 1847 - 20 јануари 1849 година Ахмад II ибн Мухсин ал-Абдали (втор пат)
* Март 1849 - 7 април 1863 година Али И ибн Мухсин ал-Абдали
* април 1863 – 1863 година ал-Фадл III ибн Али ал-Абдали (прв пат)
* 1863 – 5 јули 1874 ал-Фадл IV ибн Мухсин ал-Абдали
* 5 јули 1874 година – 27 април 1898 година ал-Фадл III ибн Али ал-Абдали (втор пат)
* 29 април 1898 - март 1914 година Ахмад III ибн ал-Фадл ал-Абдали (од 9 ноември 1901 година, Сер Ахмад III ибн ал-Фадл ал-Абдали)
* Март 1914 – 4 јули 1915 Али II ибн Ахмад ал-Абдали (од 8 октомври 1914 година, Сер Али II ибн Ахмад ал-Абдали)
* 13 јули 1915 – 18 јуни 1947 година Абд ал-Карим II ибн ал-Фадл ал-Абдали (од 1 јануари 1918 година, Сер Абд ал-Карим II ибн ал-Фадл ал-Абдали)
* 18 јуни 1947 година – 21 мај 1952 година ал-Фадл V ибн Абд ал-Карим ал-Абдали
* 4 јуни 1952 година – 10 јули 1958 година Али III ибн Абд ал-Карим ал-Абдали (од 1 јануари 1955 година, Сер Али III ибн Абд ал-Карим ал-Абдали)
* 10 јули 1958 година - август 1967 година ал-Фадл VI ибн Али ал-Абдали (дејствувајќи со стилот Наиб до 8 декември 1958 година)
3 Економија
3.1 Британската империја
Султанатот Лахеј и другите околу пристаништето Аден имале економско влијание со поддршка на важната трговска економија на Британската империја од Јужна Азија. На индустриската Британија од почетокот на 19 век, со својата брзо растечка економија, и требало подобрена и сигурна комуникација со британската Индија и операциите на Источноиндиската компанија.
Отворањето на Суецкиот канал во 1863 година иницирал дополнителни стратегии за заштита на британската трговија, обезбедувајќи го пристаништето Адан и околината за да ги опслужувале бродските рути на Црвеното Море користејќи го неговиот нов канал. Султанатот бил дел од напорите на Британската империја да го заштити Источноиндискиот пат, поморскиот пат помеѓу Медитеранот и Индија, во и низ јужните брегови на Арапскиот Полуостров.
3.2 Ресурси
Почнувајќи од 1920 година, регионот Лахеј произведувал сол, од рудниците за сол во сопственост на отоманската влада, кои минувале низ Султанатот за превоз.
4 Наводи