procesaur/Wiki.mk huggingface dataset:
Марленка Ступица

Марленка Ступица (родена на во – починала на во ) — словенечка илустраторка на книги за деца. Таа илустрирала повеќе од сто книги за деца и се смета за една од најдобрите словенечки илустраторки.
1 Живот и дело
Ступица е родена како Марленка Мук во Марибор, Кралството на Србите, Хрватите и Словенците на 17 декември 1927 година. Студирала на Академијата за ликовни уметности во Љубљана, Народна Република Словенија, ФНРЈ, каде што дипломирала во 1950 година. Во тоа време патувала и во бројни европски земји. Таа веќе илустрирала како студент. Севкупно, илустрирала над сто книги за деца во нејзиниот живот, а работела и како комерцијален дизајнер и сценограф на кукли. Излагала во Токио, Братислава, Болоња и Рим. Нејзините омилени мотиви биле пејзаж, вода, дрвја и небо. Таа ги илустрирала бајките од браќата Грим, Ханс Кристијан Андерсен, Астрид Линдгрен и Ела Пероци, меѓу другите. Нејзината ќерка Марија Луција Ступица исто така беше познат илустратор.
Починала во Љубљана на 17 јуни 2022 година на 94-годишна возраст.
2 Награди
Во 1972 година, Ступица ја добила Наградата на Фондацијата Прешерен за нејзините достигнувања во илустрацијата на детски книги. Таа ја освоила и Левстиковата награда за нејзините илустрации рекордни шест пати, во 1950, 1952, 1954, 1959, 1960 и 1970 година, како и истата награда за животно достигнување во илустрација во 1999 година. Во 2013 година, таа исто така ја добила Прешереновата награда за животно достигнување..
Преторијанска палата

Преторијанска палата (словенечки: ''Pretorska palača)'' е палата во венециски готски стил од 15-тиот век, која се наоѓа во градот Копер, на југозападот на Словенија. Се наоѓа на јужната страна од централниот плоштад Тито во градот и во неа се сместени градската влада на Копер и сала за венчавки. Се смета за еден од архитектонските симболи на градот.
1 Историја
Поранешната општинска зграда постоела на истото место уште во 1254 година, пред да се формира плоштадот (тогаш наречен ''Platei Comunis'', основан околу 1268 година). Работите на новата зграда започнале по уништувањето на оригиналната зграда за време на големото востание во 1348 година, но незавршениот објект повторно бил уништен во 1380 година од страна на геновезички напад кој го опустошил и запалил градот во таа година, за време на Војната на Киџија. Денешната структура датира од средината на 15-тиот век, а изградбата започнала во 1452-1453 година.
Левото крило и тремот што води од плоштадот до колоритната ''преку Калегарија'' (''Чевљарска улица'') биле првите што биле завршени, додека десното крило датира од 1480-тите. Во 1505 година, бил додаден ''Порто дел Корте'' ; ренесансната порта поддржува мала тераса и ја поврзува преторијанската палата со ''Форестерија'' .
Надворешното скалило свртено кон плоштадот Тито било завршено во 1447 година. Во 1481 година, Џовани Витури ги заменил врвните готски прозорци со полукружни ренесансни. Краците на градските управители на фасадата сведочат за фактот дека балустрадата била завршена до почетокот на 16 век. Во центарот на портикот е поставена статуа на Јустиција.
Главната фасада го добила својот сегашен изглед во 1664 година, кога била извршена темелна реновација и прераспоредени се бројните плочи и грбови вметнати во неа. Дополнителни украси и натписи се вградени во ѕидот на палатата што се наоѓа на улицата ''Ковачи'', кои сведочат за нејзиниот статус во времето кога служела како седиште на градскиот подестà (заедничка цивилна и воена власт), Капетанијата и Големиот совет (собрание на градската благородничка класа).
Падот на Венециската република под Наполеон I во 1797 година довел до губење на голем дел од значењето на палатата, бидејќи делиберативните тела кои се собрале во неа биле повеќе неактивни. Во текот на 19-тиот век, австриските власти го преместиле седиштето на градоначалникот во Палатата Армерија. Плановите на Италија, која го освоило Копер во 1918 година, за нејзино обновување како општинско седиште не биле реализирани. Палатата продолжила постепено да се распаѓа до 1968/1969 година, кога била обновена на самото место и отворен е ресторан наречен "Каприс" на приземјето. Потполна реновација била извршена помеѓу 1991 и 2001 година, со трошок од 800 милиони СИТ (3,34 милиони €). По завршувањето на реновацијата, палатата го продолжила своето историско значење како градска палата; канцелариите на градоначалникот и општинскиот совет на Копер биле преместени во неа во мај 2001 година.
Смуѓ

Смуѓ (Sander lucioperca; синоним: ''Stizostedion lucioperca'' ) е риба од фамилијата Percidae. Неговото витко тело е покриено со мали, многу лепливи крлушки кои му даваат груб изглед на допир. Издолжената глава завршува со остра муцка. Широко отворената уста има високо развиено забало: 6 силни песјаци се користат за ранување и фаќање на пленот, додека другите заби, нешто послаби и насочени навнатре, се наменети за држење на уловената риба. Неговите брилијантни очи и специјалните структури на мрежницата му обезбедуваат одличен вид дури и на големи длабочини и во отсуство на светлина.
Мала празнина ја дели првата боцкава грбна перка од втората, која е формирана само од меки боцки слични на зраци. Навлаката на жабрите нема боцки. Јасно видливата странична линија се протега до опашната перка со дебели и тврди рабови, што му овозможува на смуѓот брзо да се движи. Неговата боја се менува во зависност од поединецот и околината. Задниот дел е генерално сиво-зеленикав, станува посветол на страните, испрекинат со вертикални темни ленти кои стануваат бело-жолтеникави под стомакот. За време на парењето, телото на мажјакот станува потемно.
1 Живеалиште и однесување на смуѓот
Смуѓот особено сака мирни и бавни води со умерени температури. Сепак, благодарение на неговата голема приспособливост, со исклучок на езерата и реките на висока надморска височина, тој е во состојба да ги насели најразновидните видови на вода.
Што се однесува до живеалиштето, првенствено сака камени или чакални дно, како и неправилни профили, исполнети со разни препреки. Покрај големите примероци кои обично се осамени и малку подвижни, штуката живее во јата од индивидуи на иста возраст и слична големина и често се движи, во зависност од годишните времиња и метеоролошките услови, месечината, сонцето, ветерот... Смуѓот претпочита потемно и облачно време и обоени води отколку светло сонце и бистри води, најчесто е активна во самрак и навечер.
Ана од Полска, грофица од Цеље

Принцезата Ана од Полска (1366–1425) била полска принцеза родена во Куќата на Пиаст, а со брак станала Цељска грофица, средновековна феудална династија во рамките на Светото Римско Царство. Таа била влијателна жена во политиката на Кралството Полска.
1 Биографија
Ана била ќерка на полскиот крал Казимир III (1309–1370), кого го наследил, не Ана ниту некој од потомците на Казимир, туку внукот на Казимир, унгарскиот крал Лајош I. Мајката на Ана била четвртата сопруга на Казимир Јадвига од Саган (г. 1390). Постарите полусестри на Ана веќе биле мртви иако една од нив оставила деца. Ана била најстарото дете од четвртиот брак, кој исто така не му донел синови, на разочарување на кралот Казимир.
Во 1380 година Ана се омажила за Вилијам, грофот од Цеље (1361–1392), човек избран од првиот братучед на Ана, кралот Лајош I, меѓу неговите сојузници на јужните унгарски погранични земји. Тие имале едно преживеано дете, ќерка по име Ана (1386–1416). Во 1394 година, вдовицата Ана се омажила за Улрих, војводата од Тек (починала во 1432 година).
Во меѓувреме, тронот на Полска му бил предаден во 1386 година на Јагело, великиот војвода од Литванија. Кога неговата прва сопруга, кралицата Јадвига (првиот братучед на Ана) починал во 1399 година без преживеани деца, Јагело побарал жена меѓу наследниците на кралството Полска, кое било наследство на Јадвига. Војвотката Ана сакала да ја врати Полска за нејзините наследници, потомците на Казимир III, и да ја добие власта во својата татковина. За да го постигне ова, нејзината ќерка Ана се омажила во 1401 или 1402 година за кралот вдовец, кој тогаш имал околу 50 години. Таа родила ќерка, Јадвига Јагелонска, во 1408 година.
Војвотката од Тек работела на унапредување на положбата на нејзината ќерка и внука во Полска. Кога нејзината ќерка починала во 1416 година, оставајќи ја само Јадвига, Јогала се оженил со Елизабета од Пилица во 1417 година, а потоа со Софија од Халшан во 1422 година, и двете не потекнувале од Пјаст кралевите на Полска, бидејќи не можел да најде други невести со наследно право на кралството. Двајцата синови и наследници на кралот биле родени од последната негова жена, Софија.
Во 1421 година, внуката на Ана беше верена за идниот Фридрих II, изборен кнез на Бранденбург (1413–1471), вториот син на Фридрих I, изборен кнез на Бранденбург. Група полски благородници, вклучувајќи ја и Ана, сакале Јадвига и нејзиниот иден сопруг да му се наметнат на Јогала, најмалку во Полска, наместо на нејзините полубраќа, неговите синови од Софија.
Ана починала во 1425 година, што ја оставило Јадвига без никакви силни роднини што би ја поддржале нејзината позиција. Бидејќи Јадвига починала (наводно отруена) во 1431 година без да остави потомство, потомството на Ана исчезнало пред смртта на Јогала во 1434 година.
2 Семејство
Во 1380 година, Ана од Полска се омажила за Вилијам, граф на Цеље (1361–1392). Тие имале едно преживеано дете:
* Ана Цељска (1386–1416), мажена за Јагело Големиот војвода од Литванија.
** Јадвига Јагиелон, починал на 23 години.
Во 1394 година, вдовицата Ана од Полска се омажила за Улрих, војвода од Теќ (умрел 1432 година).
Моника Левински

Моника Самил Левински (|Monica Samille Lewinsky; Сан Франциско, 23 јули 1973 година ) е американска активистка. Позната е по нејзината љубовна врска со американскиот претседател Бил Клинтон, која се случила додека била практикант во Белата куќа помеѓу 1995 и 1997 година. Аферата и нејзините последици (вклучувајќи го и импичментот на Клинтон) станале познати како скандал Клинтон-Левински.
1 Биографија
Таа е родена на 23. јули 1973 година во Сан Франциско, а израснала во богато семејство во Лос Анџелес. Нејзиниот татко е онкологот Бернард Левински, син на Евреи кои емигрирале од Германија во 1920-тите. Прво се преселиле во Ел Салвадор, а потоа во САД кога имал 14 години. Нејзината мајка, Марша Кеј Виленски, е писателка која го користи името Марша Луис. Нејзините родители се развеле во 1988 г. а потоа повторно се венчале.
Во 1995 г. дипломирала на колеџот Луис и Кларк со диплома по психологија. Од 1995 г. до 1996 година работела во Белата куќа и во Пентагон како практикант, а потоа и во областа на онлајн трговијата. Таа ја основала компанијата „Д Рил Моника инк.“ и продавала сезонски чанти кои сама ги дизајнирала на интернет. Во декември 2006 г. Магистрирала социјална психологија.
2 Филмографија
*''Импичмент: Американска криминална приказна''
Гранд Хотел Унион

Гранд Хотел Унион (|Grand hotel Union) — хотел со четири ѕвезди во близина на центарот на градот Љубљана, главниот град на Словенија.
Изграден на околу еден блок подалеку од централниот плоштад во градот Прешерен помеѓу 1903 и 1905 година, тој е познат по тоа што бил првиот модерен хотел во Љубљана, како и - неколку години по неговата изградба - најголемата зграда во градот.
Хотелот бил дел од програмата за урбана реконструкција за време на администрацијата на градоначалникот Иван Хрибар, иницирана по големиот земјотрес во 1895 година, кој уништил голем дел од средновековните градби на Љубљана. Дизајниран од архитектот Јосип Ванчаш, тој е одличен пример за стилот на Виенската сецесија. Неговата фасада е долга речиси 100 метри, а сложената железна кровна конструкција во тоа време се сметала за техничко достигнување. Од неговото завршување во 1905 година, хотелот е редекориран двапати, но го задржува својот оригинален стил.
Во приземјето на зградата се наоѓа Кафе Унион (''Унионска каварна'').
Ограда од носилки

Оградите од носилки се огради кои се поставени некои згради во Лондон, Англија, направени од пренаменети медицински носилки останати од времето на Втората светска војна. Оригиналната форма на носилките следела наменски дизајн и имале бројни предности за употреба за време на војната, а кога тие станале непотребен вишок по војната, нивниот дизајн и челична конструкција се покажале како погодни за лесна конверзија во огради. ''Друштвото за огради за носачи'' го промовира нивното зачувување и одржување.
1 Опис
Во годините пред Втората светска војна, британската влада започнала да го формира системот за мерки на претпазливост од воздушни напади (ARP) во очекување на големи жртви од воздушни бомбардирања од некоја идна војна. Како дел од ова, била набавена и складирана голема количина опрема во 1938–39 година, вклучувајќи гас-маски, шлемови, пумпи за вода и носилки. Носачите главно се произведувале во производствени погони во Хертфордшир и Западен Мидлендс. Првичната нарачка од 100.000 била направена кон крајот на 1938 година, како дел од проширувањето на системот ARP за време на Минхенската Криза. Тие првпат биле дадени на локалните власти во јануари 1939 година. До летото 1939 година, 149.000 биле дистрибуирани, а уште 77.000 биле нарачани; на крајот би биле набавени вкупно над 600.000.
Носачите биле направени со едноставен дизајн и од еден материјал. Дизајнот имал свиткувања на двата краја што го подигале креветот од земја кога ќе се постави на рамно и ќе му овозможи на спасувачкиот персонал лесно да ја подигне носилката. Едноставниот целосно метален дизајн овозможил лесно масовно производство на носилки и лесна деконтаминација во случај на напади со гас. Креветот на носилката бил составен од плетена метална мрежа. Метал бил избран бидејќи се сметало дека е полесен за чистење и дезинфекција од дрвените или материјалите од ткаенина користени во носилки за време на Првата Светска Војна.
По крајот на војната, окружниот совет во Лондон ги користел тогашните вишок носилки како огради. Тие биле искористени за замена на многу од оградите на станбените објекти кои биле рециклирани како старо железо за време на војната, за да се помогнат воените напори. Носачите биле претворени во огради со помош на едноставни реконструкции, ставени на вертикалните потпори. Некои од оградите оттогаш се во лоша состојба поради интензивно рѓосување. Ова влошување довело до отстранување на некои огради, при што првиот пример бил забележан во Источен Далвич. Во блискиот имот на Бадминтон Хаус, оградите се зачувани и нивните сопственици се обврзале да ги одржуваат.''Друштвото за огради од носилки'' било создадено за да добие средства и да им помогне на локалните совети и властите за заштита во спроведувањето на сложените реставрации потребни за некои од влошените огради, друштвото одржува карта на познати локации на огради за носилки.
2 Наводи
**
Алпите иглолисни и мешани шуми

Алпските четинари и мешани шуми се умерени иглолисни шумски екорегион во централна Европа. Тие се протегаат на Алпите низ делови од Франција, Италија, Швајцарија, Германија, Лихтенштајн, Австрија и Словенија. Екорегионот се протега од долните падини на Алпите до неговите врвови, кои го вклучуваат Мон Блан, на 4,809 м. највисокиот врв на Алпите.
Алпските шуми се наоѓаат на преминот помеѓу медитеранските климатски региони на јужна Европа и повлажниот и умерен евро-сибирски регион во западна, централна и северна Европа.
1 Флора
Висинскиот опсег на екорегионот и неговата централна локација помеѓу климатските региони во Европа, поддржуваат различни растителни заедници и видови. Екорегионот има 4.500 автохтони васкуларни растителни видови, вклучувајќи 400 ендемични видови.
Шумите на долните падини се претежно листопадни широколисни дрвја, вклучувајќи ги дабовите ''Quercus robur, Горун (Quercus petraea)'', ''Благун (Quercus pubescens)''. Широколисни склерофилни зимзелени дрвја се наоѓаат во јужните долини во непосредна близина на медитеранските климатски региони.
Планинските шуми се карактеризираат со богата мешавина од четинари и широколисни листопадни дрвја. Најзастапени видови се:
* Норвешка смрека (''Picea abies'')
* Обична елка (''Abies alba'')
* Кривул (''Pinus mugo'')
Меѓу листопадните дрвја, честопати се среќаваат:
* Европска бука (''Fagus sylvatica'')
* Бела бреза (''Populus tremula'')
* Сребрена бреза (''Betula pendula'')
Во подрачјата со поизразен континентален климатски ефект, некои видови го заменуваат планинскиот бор (''Pinus mugo''):
* Европски ариш (''Larix decidua'')
* Аролски бор (''Pinus cembra'')
* Бел бор (''Pinus sylvestris'')
Интересно е што Шкотскиот бор и Планинскиот бор можат да формираат хибриден вид познат како ''Pinus × rhaetica''.
На јужните падини во источниот дел на планинскиот венец, може да се сретне и Црн бор (''Pinus nigra'').
Субалпски и алпски растителни заедници, вклучително и треска и алпска тундра, се појавуваат над дрвото и вклучуваат многу ендемични видови.
2 Фауна
Алпите се дом на 80 видови цицачи. Големите цицачи вклучуваат евроазиска кафеава мечка (''Ursus arctos''), алпски козорог (''Capra ibex''), алпска дивокоза (''Rupicapra rupicapra rupicapra''), евроазиски рис (''Lynx lynx''), волк (''Canis lupus''), дива свиња (''Suss''''dephelauscrosfa'') и срна (''Capreolus capreolus'').
Алпите се дом на 200 видови птици, вклучително и брадест мршојадец (''Gypaetus barbatus''), голем тетреб (''Tetrao urogallus crassirostris'') и тундрова еребица (''Lagopus muta'').
3 Заштитени подрачја
40.470 км<sup>2</sup>, или 27%, од екорегионот е во заштитени подрачја. Една третина од незаштитената површина сè уште е пошумена. Заштитените области ги вклучуваат Националниот парк Екринс, Националниот парк Меркантур, Националниот парк Ваноаз и Регионалниот природен парк Кејрас во Франција, Националниот парк Гран Парадизо и Националниот парк Доломити Белунеси во Италија, Регионалниот природен парк Грујер Пејс-д'Енхол во Швајцарија, Националниот парк Берхтесгаден во Германија и Националниот парк Калтесгаден во Германија.
31 дивизија (југословенски партизани)

31-ва Словенечка дивизија била југословенска партизанска дивизија формирана на 6 октомври 1943 година во Западна Словенија. Била формирана од 7-ма Словенечка бригада, 16-та Словенечка бригада и Толминска бригада. Пред да биде преименувана при приклучувањето во 9-тиот корпус на 22 декември 1943 година, оваа дивизија била позната како 26-та Триглавска дивизија. Дивизијата дејствувала претежно во Словенија за време на своето постоење.
Дејан Жидан

Дејан Жидан (роден на 16 октомври 1967 година во Марибор, Словенија) ― словенечки политичар, поранешен лидер на Социјалдемократите и поранешен претседател на Државниот збор на Словенија. По професија е ветеринар. Служел како министер за земјоделство, шумарство и храна од 2010 до 2012 година во владата на Борут Пахор. Во 2011 година бил избран за член на Државниот збор. Во 2013 година станал министер за земјоделство и животна средина во владата на Аленка Братушек. Во март 2014 година, Жидан бил прогласен за најпопуларен словенечки политичар според јавното мислење. По изборите за Европскиот парламент, го заменил Игор Лукшич како вршител на должноста претседател на Социјалдемократите.
Во август 2018 година, Жидан започнал официјална посета на Република Македонија како претседател на Државниот збор на Република Словенија.
Во 2020 година, Жидан ја предал лидерската позиција на Социјалдемократите на Тања Фајон.
Градско собрание (Марибор)

Градското собрание на Марибор (позната и како ''Ротовж'') е значајна историска зграда лоцирана на Главниот плоштад во Марибор, Словенија. Изградена во 1515 година во доцноготски стил, таа била преуредена во ренесансен стил од 1563 до 1565 година од страна на италијански мајстори. Во средината на 19 век, зградата добила доцнокласичен изглед, но во периодот од 1952 до 1954 година била реновирана и вратена на својот оригинален изглед од 16 век.
Еден од највпечатливите елементи на Градската куќа е балконот (лоѓија) украсен со релјеф на градскиот грб, опкружен со два лава и годината 1565. Фасадата е збогатена со пиластри. Над источниот дел се издига барокна кула со куполест покрив, за чија изградба постои интересна приказна: "Работата за изградба на кулата му била доверена на мајстор градител, но бидејќи му биле платени премалку златници, од гнев не ја изградил кулата во средината."
Во текот на својата историја, Градската куќа служела за различни намени. Денес, покрај градските канцеларии, во неа се наоѓа и ресторан со словенечка национална кујна, Тоти Ротовж. На плоштадот пред зградата се наоѓа Чумната колона, споменик кој ја одбележува чумата "црна смрт" што го опустошила градот во 1680 година.
Градската куќа на Марибор претставува значаен споменик на културното наследство на градот и е популарна туристичка атракција, која сведочи за богатата историја и архитектонски развој на Марибор.
Доначка Гора

Доначка Гора, позната и како Рогашка Гора — планина во источна Словенија, дел од Караванките, кои се протегаат до планината Иваншчица во Хрватска. Надморската височина е 882 метри.
1 Име
Постарите имиња на планината ''—''''Рогашка гора'' или ''Рогач'' — веројатно се поврзани со обликот на планината како рог; гледано од Рогашка Слатина од запад, тоа е остар, карпест врв. Во географска смисла, словенечката заедничка именка „рог“ значи и „висока карпеста проминенција“. Денешното име на планината, кое стапило во употреба во 19 век, потекнува од црква посветена на свети Донат.
Помеѓу 1720 и 1730 година, на јужната падина на планината била изградена дрвена црква на надморска височина од 511 метри. Оваа оригинална црква била уништена на 6 август 1741 година кога била погодена од гром, а во несреќата загинале 59 лица. Денешната црква била изградена од 1756 до 1780 година. Има ориентација исток-запад, заоблен кораб, дрвени фасадни кули и сакристија. Наосот бил засводен во 1843 година. Во внатрешноста има три странични олтари и слики во масло од Јожеф Антон Лерчингер од Рогатец.
2 Географија
Доначка Гора стрмно се издигнува од нејзините подножја до краток, остар гребен со различна височина. Планината има три врва. Сртот нуди многу добар поглед и затоа е популарна дестинација за пешачење, особено за жителите на блиските Рогашка Слатина и Рогатец. Јужните и западните падини се помалку стрмни. Тука се развиле населбите Доначка Гора, Тлаке и Свети Јуриј со мали лозја и овоштарници.
3 Геологија
Сртот на планината се состои од варовник Литотамнион и кварцен песочник. Оваа геолошка формација била последната што се издигнала од Панонското Море. Основата е составена од меки терциерни карпи, главно лапор.
Во подножјето на Доначка Гора има околу 40 напуштени каменоломи на кварцен песочник, кој во изминатите векови се користел за изградба на куќи (портали, скали), капели и статуи, а се користел и за изработка на камења за острење што сè уште била важна дејност во минатиот век. По 1956 година, оваа активност згаснала.
4 Флора и фауна
Има резерват со букова шума на северната падина на Доначка Гора. Заштитен е од 1965 година. Јужната страна е покриена со ''Црн јасен'' и ''Ostrya carpinifolia''. Од животните, планината е место на живеење на елени, диви свињи, дивокози и широк спектар на птици.
5 Патеки
Ернест Фролих, виенски лекар кој работел во Рогашка Слатина, ја поставил првата обележана планинска патека во Словенија на Доначка Гора во 1853 година. Има неколку пристапни точки до планината. Патот бил проширен во 1977 година. Планинарскиот дом бил изграден од 1976 до 1984 година, а во 1988 година го добил името по локалниот културен и спортски работник Руди Лебич (1929–1984).
Лео Вудал

Лео Винсент Вудал (роден на 14 септември 1996 година) е британски актер. Тој се здобил со признание со неговите улоги во втората сезона на сатиричната антолошка серија на HBO ''„Белиот лотос“'' (2022) и во романтичната драмска мини серија ''„Еден ден“'' на Нетфликс (2024 година). Вудал оттогаш глумел во трилер серијата на Apple TV+ ''Главна Цел'' и романтичната комедија ''Бриџит Џонс: Луда за момчето'' (и двете 2025 година).
1 Филмографија
1.1 Филм
година, Наслов, Улога, Белешки
2021 година, ''Цреша'', Роџерс
2025 година, ''Бриџит Џонс: Луда по момчето'', Рокстер Мекдаф
TBA, ''Номад'', Бен, Постпродукција
''Нирнберг'', Хауи Трист, Постпродукција
''Тјунер'', TBA, Снимање
1.2 Телевизија
година, Наслов, Улога, Белешки
2019 година, ''Холби Сити'', Џејк Ридер, Епизода: „Работи што ми ги кажа мајка ми“
2022 година, ''Академија за вампири'', Адријан Ивашков, 2 епизоди
''Белиот лотос'', Џек, Главна улога, сезона 2 Награда САГ за извонредна изведба на ансамбл во драмска серија
2023 година, ''Цитадела'', Војводата, 2 епизоди
2024 година, ''Еден ден'', Декстер Мејхју, 14 епизоди, главна улога Номиниран - Национална филмска награда ОК за најдобар актер во ТВ серија
2025 година, ''Главна цел'', Едвард Брукс, Минисерија, главна улога
Комплекс Младика

Комплексот Младика, седиштето на Министерството за надворешни работи на Република Словенија, е комплекс од две згради во централниот округ на главниот град Љубљана. Првата зграда, на адреса ул. Прешерен бр. 25 , има облик на L и се наоѓа на раскрсницата на улицата Прешерен и улицата Шубиќ. Другата зграда, на адресата улица Шубиќ 11, се наоѓа на раскрсницата на улицата Шубиќ и улицата Блејвеис.
1 Историја
Зградата во форма на L е изградена во 1906 и 1907 година по земјотресот во Љубљана во 1895 година, како дел од поширокиот план за урбано реновирање спроведен од градоначалникот Иван Хрибар, за да биде домаќин на градскиот ликеј за девојчиња. Дизајнирана е од архитектот Макс Фабијани. Дополнително, просветното друштво Младика („Потомство“) од 1907 година таму функционирало приватно основно училиште за жени, кое во 1910 година било преземено од градот. Од 1910 до 1912 година, втората зграда ја изградиле Младика по планови на архитектот Цирил Метод Кох да биде домаќин на нејзиниот пансион, со кој друштвото управуваше до 1919 година.
2 Архитектура
Модернистичката зграда на Фабиани, заснована на локалната архитектонска традиција, има бела фасада со голем број елементи од црвена тула. Украсена е со цветни мотиви од штуко и бувови, кои ја симболизираат мудроста. Прозорците на зградата се украсени со челични надвратници. Главниот влез е надграден со бедем со часовник и украсен со релјеф на четири девојки кои носат грбови на Војводството Крањска, на градот Љубљана и на бизнисменот Горуп кој ја финансирал изградбата. Бил издлабен од скулпторот Иван Зајец по идеја и скица на Фабијани и вграден во фасадата во 1910 година.
Зградата на Кох, поблиску до стилот на виенската сецесија, има правоаголен план на земјата и исто така има две контрастни бои. Се одликува со штуко -флорални мотиви на преградниот ѕид што ја опкружува зградата.
Винко Ошлак

Винко Ошлак (роден на 23 јуни 1947 година) е словенечки автор, есеист, преведувач, колумнист и есперантист од австриската покраина Корушка.
1 Живот
Роден е во градот Словењ Градец, кој тогаш бил дел од Социјалистичка Република Словенија во поранешна Југославија. По завршувањето на основното и средното образование во родната словенечка Корушка, се запишал на Универзитетот во Љубљана, каде што студирал политички науки. Поради економски причини, ги напуштил студиите и се посветил на новинарството. Како посветен римокатолик, бил активен во словенечката христијанска интелектуална поткултура околу алтернативното списание "Ревија 2000". Меѓу другите, станал близок пријател со словенечкиот христијански социјалистички поет и дисидент Едвард Коцбек, кој силно влијаел на духовниот и интелектуалниот развој на Ошлак.
Поради неговиот критички став кон титоистичкиот режим, Ошлак не можел да најде работа како новинар и работел како физички работник. Во 1983 година, по притисоци од југословенската тајна полиција, одлучил да се пресели во Австрија. Се населил во Клагенфурт, Корушка, и се вклучил во културните активности на корушките Словенци. Се запишал на Академио Интернациа де ла Шценцој во Сан Марино, каде што дипломирал по филозофија во 1991 година со теза за државната филозофија на Новалис. Две години подоцна, добил магистерска титула на истата институција со теза насловена "Идентитет и комуникација во случајот на словенечкото малцинство во Корушка".
Ошлак има напишано неколку книги со есеи на словенечки, германски и есперанто. Исто така, пишува колумни во неколку словенечки и австриски списанија. Во 2003 година, ја добил наградата Рожанц, највисокото признание за есеистика во Словенија.
Од 1989 до 2006 година, Ошлак работел како службеник во словенечката секција на Католичката акција за Римокатоличката епархија Гурк. Во овој период, се појавувал во јавноста како католички интелектуалец. Сепак, во 2006 година, ја напуштил Римокатоличката црква и се приклучил на евангелистичката заедница, критикувајќи го политичкото вмешување на Римокатоличката црква и нејзиниот недостаток на посветеност на христијанската есхатологија.
Од 2004 година, Ошлак служел како претседател на есперантистичкиот центар на Меѓународниот П.Е.Н.
Во 2023 година, на Словенечкиот книжевен саем, Ошлак ја добил литературната награда Светлобница за романот "Писмо до Филемон", кој бил објавен од издавачката куќа Дружина. Романот бил претставен во Галеријата Дружина.
Во јули 2024 година, Ошлак го објавил романот "Писмо до Филемон", кој бил награден на минатогодишниот натпревар на Дружина, Светлобница. Романот бил објавен и на есперанто.
Ошлак исто така работел како преведувач од германски, англиски и есперанто на словенечки и на есперанто, преведувајќи дела од автори како Тагоре, Ганди, Стефан Цвајг, Капудер, Ребула, Иван Цанкар, Вацлавик, Новалис и Кант.
Тој живее и работи во Клагенфурт.
2 Наводи
****
Андреј Визјак

Андреј Визјак (роден на 6 август 1964 година) е словенечки политичар. Тој има служено на неколку министерски позиции во словенечката влада, вклучувајќи министер за економија (2004–2008), министер за труд, семејство и социјални работи (2012–2013) и министер за животна средина и просторно планирање (2020–2022). Неговата кариера е обележана со контроверзии, вклучувајќи спорен закон за водите и објавување на снимки од разговори со бизнисменот Бојан Петан, што довело до губење на политичката поддршка и негово повлекување од функцијата.
1 Ран живот и кариера
По завршувањето на средното образование во Брежице, Визјак дипломирал на Факултетот за електротехника и компјутерски науки на Универзитетот во Љубљана и магистрирал електротехника.
Првата работа му била во фабриката Литострој во Љубљана. Како млад истражувач, работел во Институтот „Јожеф Стефан“ на истражувачки и развојни проекти од областа на компјутерската автоматизација на индустриските процеси за потребите на фабриката за пулпа и хартија „Видем Кршко“.
Во 1994 година започнал да работи како трудов инспектор во Инспекторатот за труд на РС во единицата Кршко.
Ула Ложар

Ула Ложар (родена на 24 јануари 2002 година) — словенечка пејачка која стекнала популарност уште од млада возраст, особено преку своите настапи на значајни музички натпревари.
1 Клучни моменти од кариерата на Ула Ложар
Во 2014 година, на само 12 години, Ула ја претставувала Словенија на Детскиот натпревар за песна на Евровизија во Малта. Со песната „Ниси сам (Твојата светлина)“, таа станала првата претставничка на Словенија на овој детски музички фестивал. Нејзиниот настап бил поздравен за својата емоционалност и вокална изведба, со што го стави словенечкиот млад талент на европската сцена.
Во 2019 година, Ула учествувала на ЕМА 2019 – словенечкиот избор за Евровизија. Со песната „Петоки“, таа се пласирала на третото место. Иако не ја освоила победата, нејзиниот настап доби пофалби од критичарите и публиката.
Јанез Подобник

Јанез Подобник (роден на 17 септември 1959 година во Церкно, Словенија) е словенечки конзервативен политичар и лекар.
1 Биографија
Дипломирал медицина на Универзитетот во Љубљана во 1984 година и работел како општ лекар во Идрија од 1984 до 1990 година.
Во 1990 година, Подобник се вклучил во политиката за време на демократизацијата позната како Словенечка пролет. Станал првиот не-комунистички градоначалник на Идрија по Втората светска војна. Во 1992 година бил избран за член на Државниот збор на Словенија. Од 1996 до 2000 година, за време на коалициската влада меѓу Словенечката народна партија и Либералната демократија на Словенија, служел како претседател на Државниот збор. Во 1997 година, неуспешно се кандидирал за претседател на Словенија, губејќи во вториот круг од тогашниот претседател Милан Кучан.
Подобник бил реизбран во парламентот во 2000 година и служел како лидер на парламентарната група на Словенечката народна партија од 2000 до 2004 година. Во 2003 година бил избран за претседател на партијата. Во 2004 година, партијата влегла во централно-десничарската влада предводена од Јанез Јанша, а Подобник станал министер за животна средина и простор. Во ноември 2007 година, Подобник поднел оставка од позицијата претседател на Словенечката народна партија, која претрпела пораз на парламентарните избори во септември 2008 година.
Подобник е посветен римокатолик. Тој е оженет и има едно дете, Рок. Неговиот брат, Марјан Подобник, исто така е политичар и бил претседател на Словенечката народна партија од 1992 до 2000 година, како и заменик премиер од 1997 до 2000 година.
Словенечки народен драмски театар во Љубљана

Словенечкиот народен драмски театар во Љубљана (словенечки: Slovensko narodno gledališče Drama Ljubljana, SNG Drama Ljubljana) е национален театар во Љубљана, Словенија, најпознат по својот конзервативен репертоар, кој вклучува класични европски драмски текстови и избрани современи некомерцијални европски и словенечки дела. Неговото седиште е Љубљанскиот драмски театар, јужно од Словенечкиот музеј на природната историја и југозападно од Универзитетот во Љубљана, на улица Ерјавчева 1. Тоа е зграда во стилот на Арт Нуво, која првично била наменета за Германскиот театар во градот.
1 Историја
Театарот е наследник на првата драмска претстава на словенечки јазик, поставена на 24 октомври 1867 година од страна на Словенечкото драмско друштво во просториите на Љубљанското читателско друштво. По распадот на Австро-Унгарија, во краткотрајната Држава на Словенците, Хрватите и Србите беше преименуван во ''Народен театар'', а во 1919 година во ''Провинциски театар''. Во Кралството Југославија бил преименуван во ''Кралски театар''.
За време на Втората светска војна во словенечките земји, функционирал под имињата ''Државен театар'' и ''Словенечкиот народен театар на ослободената територија''. По војната бил преименувана во ''Драма на Словенечкиот народен театар''. Неговото сегашно име, датира од 1992 година.
2 Гранки
Театарот е еден од трите ограни на Словенечкиот национален театар (СНТ).
* Љубљански словенечки национален театар опера и балет
* Словенечки народен театар Марибор
* Словенечки народен театар Нова Горица
Ирена Мајцен

Ирена Мајцен (родена на 2 март 1958 година во Ново Место, Словенија) е словенечка политичарка и агроном.
1 Биографија
Дипломирала на Биотехничкиот факултет при Универзитетот во Љубљана во 1980 година. По дипломирањето, работела во Земјоделската задруга во Словенска Бистрица како агроном. Во 1991 година била избрана за член на Извршниот совет на Општина Словенска Бистрица, а подоцна раководела со одделенијата за земјоделство, храна, шумарство и економија, како и за животна средина, просторно планирање, транспорт и комуникации.
Мајцен била ко-основач и национален потпретседател на Словенечката народна партија. Во 2005 година била избрана за градоначалник на Општина Словенска Бистрица и повторно избрана во 2006 година, служејќи до 2010 година. Во 2010 година се приклучила на Демократската партија на пензионерите на Словенија (DeSUS). Во 2014 година била назначена за министер за животна средина и просторно планирање во владата на Миро Церар, позиција која ја задржала до 2018 година.
По завршувањето на мандатот како министер, Мајцен продолжила да биде активна во политиката и во рамките на DeSUS, каде што служела како потпретседател до март 2021 година.
Павел Гантар

Павел Гантар (роден на 26 октомври 1949 година) е словенечки политичар и социолог. Меѓу 2008 и 2011 година, тој бил претседател на Државниот збор на Словенија. Од февруари 2012 до нивното распуштање во 2015 година, бил претседател на социјално-либералната вонпарламентарна партија ЗАРЕС.
1 Ран живот и образование
Гантар е роден во Горња Вас, близу Шкофја Лока, во тогашната Социјалистичка Федеративна Република Југославија. По завршувањето на средното образование за столарство, се запишал на Факултетот за политички науки при Универзитетот во Љубљана, каде што студирал социологија. За време на студентските години, активно учествувал во студентски активности и во 1971 година бил ко-основач на радикалната алтернативна студентска група "13 ноември". По дипломирањето во 1974 година, станал асистент на Факултетот за општествени науки при Универзитетот во Љубљана. Во 1984 година, студирал на Универзитетот во Есекс, каде што се запознал со либералната критика на марксизмот. По враќањето во Љубљана, бил назначен за претседател на партиската ќелија на Комунистичката партија на Факултетот за општествени науки. Во 1985 година, ја искористил оваа позиција за да ја брани есеистката Споменка Хрибар, која била обвинета за клевета на Народноослободителната војна на Југославија. Поради оваа постапка, Гантар бил исклучен од Комунистичката партија на Словенија.
Во 1989 година, Гантар докторирал социологија на Универзитетот во Загреб. Во 1990 година, се приклучил на Либерално-демократската партија и бил избран за член на Парламентот на Словенија на првите слободни избори по Втората светска војна. Меѓу 1994 и 2000 година, служел како министер за животна средина во владата на Јанез Дрновшек. Во 2001 година, станал министер за информатичко општество во владата предводена од Јанез Дрновшек, а подоцна од Антон Роп. Во 2004 година, по поразот на Либерално-демократската партија, Гантар бил избран за пратеник во Државниот збор, каде што служел како опозициски пратеник до 2008 година. Во 2007 година, се приклучил на новоформираната социјално-либерална партија ЗАРЕС, предводена од Грегор Голобич. Во 2008 година, повторно бил избран во Државниот збор и наскоро потоа бил избран за негов претседател, наследувајќи го Франце Цукјати.
Карл Ерјавец

Карл Виктор Ерјавец (роден на 21 јуни 1960 година) е словенечки правник и политичар. Тој бил претседател на Демократската партија на пензионерите на Словенија (DeSUS) од 2005 до јануари 2020 година и повторно од декември 2020 до март 2021 година. Во словенечката влада служел како министер за одбрана (2004–2008 и 2018–2020), министер за животна средина и просторно планирање (2008–2010) и министер за надворешни работи (2012–2018).
Ерјавец е роден во Аисо, Белгија, во семејство на словенечки емигранти. Во 1972 година, неговото семејство се вратило во Словенија, тогаш дел од Социјалистичка Федеративна Република Југославија. Дипломирал право на Универзитетот во Љубљана во 1985 година.
По демократизацијата во 1990 година, Ерјавец започнал кариера во јавната администрација како шеф на општинската администрација во Крањ. Во 1993 година, се приклучил на Словенечката христијанско-демократска партија. Од 1995 до 2000 година, бил секретар на Омбудсманот за човекови права, Иво Бизјак. Во 2000 година, кога Бизјак бил назначен за министер за правда, Ерјавец станал државен секретар во Министерството за правда, каде што се истакнал со своите активности против корупцијата во правосудниот систем.
1 Политичка кариера
Во 2004 година, Ерјавец се приклучил на Демократската партија на пензионерите на Словенија (DeSUS) и бил избран за пратеник во Државниот збор. Истата година, бил назначен за министер за одбрана во владата на Јанез Јанша. Во 2005 година, бил избран за претседател на DeSUS. По парламентарните избори во 2008 година, партијата влегла во коалициската влада на Борут Пахор, а Ерјавец бил назначен за министер за животна средина и просторно планирање. Во 2010 година, поднел оставка од таа функција поради критики од Државниот ревизор за управувањето со отпадот.
Во 2012 година, Ерјавец бил назначен за министер за надворешни работи во втората влада на Јанез Јанша и ја задржал таа позиција до 2018 година. Потоа, од 2018 до 2020 година, повторно служел како министер за одбрана. Во јануари 2020 година, се повлекол од позицијата претседател на DeSUS, но повторно бил избран во декември 2020 година. Сепак, во март 2021 година, поднел оставка од лидерската позиција во партијата.
Пеца

Пеца - планина во источниот дел на масивот Караванки, сместена на границата помеѓу Австрија и Словенија.
Планината е создадена за време на периодот тријас од варовник и доломит. Во минатото, олово и цинк се ископувале на планината Пеца, окна кои припаѓаат на рудниците Топла и Межица. Оловно-цинковата руда се јавува во карбонатните карпи од средниот до горниот тријас. Покрај рудата, во планината под земја се откриени и неколку ретки минерали, како што се вулфенитот и калцитот. Еден рудник на планината е достапен за планински велосипедизам.
Долните падини од словенечката страна се пошумени, додека повисоките падини се дом на разновидна алпска вегетација, вклучувајќи неколку видови цвеќиња.
Во Мала Пеца била изградена планинска колиба во 1928 година, која била изгорена за време на Втората светска војна и повторно изградена во 1957 година. Во близина се наоѓа почеток на напуштена јама, наречена пештера Матјаж по кралот Матјаж, која е историски споменик. Внатре има бронзена статуа на заспаниот крал. Статуата е дизајнирана во 1958 година од страна на скулпторот и планинар Марјан Кершич, излеана во бронза од скулпторот Франс Ротар, а поставена во пештерата во 1962 година.
Божидар Дебењак

Божидар Дебењак (роден на 7 мај 1935 година) е словенечки марксистички филозоф, социјален теоретичар и преведувач.
1 Биографија
Роден е во Љубљана, Словенија, тогаш дел од Кралството Југославија. Во 1961 година станал професор на Универзитетот во Љубљана. Повеќе од триесет години предавал марксистичка теорија и историја на филозофијата на Универзитетот во Љубљана; Меѓу неговите ученици биле многу познати словенечки филозофи и социолози, меѓу кои и Славој Жижек, Младен Долар, Растко Мочник, Рената Салецл и Тончи Кузманиќ. Тој е еден од првите научници што ја вовел мислата за франкфуртската школа во наставните програми на југословенските универзитети.
Напишал неколку книги, најмногу за марксистичката теорија, вклучувајќи монографија за мислата на Фридрих Енгелс (Фридрих Енгелс: Историја и отуѓување, 1970), во која го претставил Енгелс како „подсвестен историски материјалист од Марксовиот“, кој „успеал да постави посветла разграничена линија помеѓу историјата и природата“. Неговото дело Вовед во марксистичката филозофија (1977) било објавено во 4 изданија и беше една од највлијателните синтези на марксистичката мисла во Словенија.
Превел и неколку дела, главно од германски јазик, меѓу кои и неколку дела од Карл Маркс (особено младиот Маркс ), Фридрих Енгелс, Роза Луксембург, Теодор Адорно, Макс Хоркхајмер, Херберт Маркузе, Карл Корш, Ленин, Јирген Хабермас и Мартин Лутер. Тој, исто така, ги превел Хегеловата ''Феноменологија на умот'' и ''Славата на Војводството Крањска'' Валвасор (заедно со сопругата и синот) и бил коавтор на еден од најсеопфатните словенечко-германски речници.
Бил оженет со Дорис Дебењак (родено Кирш), словенечки преведувач со Готшерско потекло и претседател на Друштвото на доселениците на домородните готшери.
Урош Брежан

Урош Брежан (роден на 12 април 1972 година) е словенечки економист и политичар. Од 1 јуни 2022 година, тој ја извршува функцијата министер за животна средина и просторно планирање на Република Словенија.
1 Образование
Во 1991 година, Брежан завршил средно образование во Гимназијата Толмин и продолжил со студии на Економскиот факултет во Љубљана. Во 2001 година, дипломирал со тезата "Значењето на маркетингот на Пошочје како туристичка дестинација".
2 Кариера
Пред дипломирањето, Брежан работел како раководител на информативната канцеларија во Студентската организација на Љубљана. Во 2001 година, се вработил во компанијата М Сервис, каде што останал до 2004 година. Следната година, започнал работа во Развојниот центар Пошо како проектен менаџер.
2.1 Градоначалник на општина Толмин
Во 2006 година, Брежан првпат се кандидирал за градоначалник на општина Толмин и бил избран со 68% од гласовите. Повторно бил реизбран во 2010, 2014 и 2018 година. На 2 јуни 2022 година, поради новата функција, ги предал своите должности на заменичката градоначалник, Маша Клавора.
2.2 Министер за животна средина и простор
Од 1 јуни 2022 година, во 15-тата словенечка влада под водство на Роберт Голоб, Брежан ја презел функцијата министер за животна средина и просторно планирање. На сослушувањето, кое успешно го поминал на 31 мај 2022 година, истакнал дека одговорното користење на природните ресурси и воспоставувањето дијалог се клучни приоритети.
Замок Цекин

Замок Цекин (|Cekinov grad, |Leopoldsruhe) — замок на северниот раб на паркот Тиволи во Љубљана, главниот град на Словенија. Се наоѓа веднаш до салата Тиволи во округот Шишка. Во него се наоѓа Музејот на современата историја на Словенија.
1 Име
Замокот е именуван по Лоринц (или Лауренц) Сзојени (1741–1805), сопругот на Ивана Ламберг, која го добила објектот. Името Сзојени било словенизирано од страна на жителите на градот во Цекин.
2 Историја
Замокот бил нарачан во 1720 година од Леополд Ламберг врз основа на плановите на виенскиот барокен архитект Фишер фон Ерлах. Во текот на последните години на француската управа на Љубљана, од 1812 до 1813 година, бил користен како привремен престој од страна на Ежен де Бохарне, вицекралот на Италија и командант на наполеонските војски во Илирските провинции. Во средината на 19 век, замокот го купил германско-словенецот од Готче, Петер Кослер, кој живеел таму до неговата смрт. По Втората светска војна, замокот бил национализиран од комунистичките власти на Народна Република Словенија. Од 1990 до 1992 година, замокот бил реновиран од инженерот Јуриј Кобе, кој исто така додал и комуникациска кула. За својата работа ја добил наградата Плечник, најпрестижната словенечка награда во архитектурата.
3 Музеј
Од 1951 година, во замокот е сместен Музејот на современа историја. Музејот вклучува збирки од Првата светска војна, меѓувоениот период, Втората светска војна, повоена Југославија и независна Словенија. Ова вклучува многу историски предмети, вклучувајќи архиви, уметнички дела и фотографии.
Аипихтис

Аипихтис (''Aipichthys'') е изумрен род на коскени риби кои веројатно се полифилети. Порано бил класифициран во ''Polymixiiformes'', а сега се смета дека е далечен роднина на опахот.
1 Видови
Пет видови традиционално биле сместени во родот Аипихтис, но редескрипцијата на типичниот вид во 2016 година сугерираше дека родот е полифилетичен, со само типичниот вид како член на родот. Другите четири вида не биле преместени од родот од авторите и се наречени „Аипихтис“.
*''Aipichthys pretiosus'' Steindachner, 1860 ( Комен варовник, Волчји Град, Комен, Словенија) (тип видови)
*''Аипихтис мол'' (Pictet, 1850) (Хакел и Хјула, Либан)
*''Aipichthys nuchalis'' (Диксон, 1850) (Горна кеноманска англиска креда, Вашингтон, Сасекс, ОК)
*''Aipichthys oblongus'' Gayet, 1980 (Хакел и Хјула, Либан)
*''Aipichthys velifer'' Woodward, 1901 година (Хакел и Хјула, Либан)
Киберпипа

Киберпипа (словенечки: Kiberpipa) бил хакерски простор и културен центар во Љубљана, Словенија, основан во 2001 година како дел од институтот K6/4. Во текот на своето функционирање, Киберпипа служело како место за состаноци, работилници и настани поврзани со технологијата и електронската уметност.
Киберпипа била позната по своите настани, вклучувајќи семинари, предавања и работилници, кои привлекуваа ентузијасти и професионалци од различни области. Во периодот од 2005 до 2013 година, во просториите на Киберпипа се одржувале околу 150 настани годишно.
Во 2013 година, поради одлуката на Студентската организација на Универзитетот во Љубљана да го преуреди просторот за други намени, Киберпипа се преселила на нова локација. Меѓутоа, поради недостиг на ресурси и поддршка, во 2015 година, Киберпипа престанала со своето функционирање.
1 Влијание и наследство
Иако Киберпипа повеќе не постои, нејзиното влијание се чувствува во словенечката технолошка и културна сцена. Многу од поранешните членови и учесници продолжиле со своите активности во други организации и проекти, пренесувајќи ги вредностите на отворениот изворен код и електронската уметност.