Ливонска крстоносна војна

Ливонската крстоносна војна се однесува на различните воени походи за христијанизација во средновековна Ливонија, на територијата каде денеска се наоѓаат Латвија и Естонија - за време на Папските одобрени Северни крстоносни војни во 12-13 век. Ливонската крстоносна војна била спроведена главно од Светото Римско Царство и Кралството Данска. Завршила со создавањето на Тера Маријана и данското Војводство Естонија. Земјите на источните брегови на Балтичкото Море биле еден од последните делови на Европа кои биле христијанизирани.
На 2 февруари 1207 година, на освоените територии, била основана црковна држава наречена ''Тера Маријана'' како кнежевство на Светото Римско Царство, и прогласена од папата Инокентиј III во 1215 година како поданик на Светата столица. По успехот на крстоносната војна, тевтонската и данската окупирана територија била поделена на шест феудални кнежевства од страна на Вилијам Моденски.
1 Војни против Ливите и Латгалците (1198–1209)
Во времето кога германските трговци почнале да пристигнуваат во втората половина на 12 век за да тргуваат по античкиот трговски пат од Варангите до Грците, некои домородци веќе биле покрстени.
Свети Мајнхард од Сегеберг пристигнал во Икшиле во 1184 година со мисија да ги преобрати паганските Ливонци и бил поставен како епископ на Укскул во 1186 година. Во тие денови, градот покрај реката бил центар на мисионерските активности во областа Ливонија.
Домородните Ливонци (''Ливи''), кои му оддавале почит на источнословенското кнежевство Полоцк, и често биле напаѓани од нивните јужни соседи Семигалците, најпрво ги сметале долногерманците (Саксонците) за корисни сојузници. Првиот истакнат Ливонец кој бил преобратен бил нивниот водач Каупо, кој бил крстен околу 1189 година.
Папата Целестин III повикал на крстоносна војна против паганите во Северна Европа во 1193 година. Кога мирните средства за преобраќање не дале резултати, нетрпеливиот Мајнхард планирал насилно да ги преобрати Ливонците, но бил спречен. Тој починал во 1196 година, откако не успеал во својата мисија. Неговата назначена замена, епископот Бертолд од Хановер, цистерциски игумен на Локум пристигнал со голем контингент крстоносци во 1198 година. Набргу потоа, додека јавал пред своите трупи во битка, Бертолд бил опколен и убиен, а неговите сили биле поразени од Ливонците.
За да се одмазди за поразот на Бертолд, папата Инокентиј III издал була со која објавил крстоносна војна против Ливонците. Алберт фон Букстовен, осветен за епископ во 1199 година, пристигнал следната година со голема сила и ја основал Рига како седиште на неговата Ришка епископија во 1201 година. Во 1202 година тој ги формирал Ливонските „Браќа на мечот“ за да помогне во преобраќањето на паганите во христијанство и, уште поважно, да ја заштити германската трговија и да обезбеди германска контрола над трговијата.
Како што германската контрола се стегнала, Ливонците и нивниот крстен поглавар се побуниле против крстоносците. Силите на Каупо биле поразени кај Тураида во 1206 година, а Ливонците биле прогласени за преобратени. Каупо последователно останал сојузник на крстоносците до неговата смрт во битката на Денот на Свети Матеј во 1217 година.
До 1208 година, важните трговски места на Даугава во Саласпилс (Холм), Кокнезе (Кокенхусен) и замокот Селпилс (Селбург) биле преземени како резултат на енергичната кампања на Алберт. Во истата година, владетелите на окрузите Латгалција Талава, Сатекле и Аутин воспоставиле воени сојузи со Редот и започнале изградбата и на замокот Цесис и на камениот замок Кокнезе, каде што се спојуваат реките Двина и Персе, заменувајќи го дрвениот замок на Латгалците.
Во 1209 година, Алберт, предводејќи ги силите на Редот, го зазел главниот град на Латгалциското Кнежевство Јерсика и ја зел во заробеништво сопругата на владетелот Висвалдис. Висвалдис бил принуден да го предаде своето кралство на Алберт како грант за Ришката архиепископија и добил вратен дел од него како феуд. Талава, ослабена во војните со Естонците и Русите, станала вазална држава на Ришката архиепископија во 1214 година, а во 1224 година конечно била поделена помеѓу Архиепископијата и Редот.
2 Војни против Естонците (1208–27)
2.1 Освојување на естонската земја
До 1208 година, крстоносците биле доволно силни за да започнат операции против Естонците, кои во тоа време биле поделени на осум големи и седум помали окрузи, предводени од старешини, со ограничена соработка меѓу нив. Со помош на новоконвертираните локални племиња, Ливонците и Латгалците, крстоносците иницирале напади во Сакала и Угаунија во Јужна Естонија. Естонските племиња жестоко се спротивставиле на нападите од Рига и повремено ги ограбувале териториите контролирани од крстоносците.
Во 1208–27 година, воените партии од различни страни дивееле низ Ливонија, Латгалција и другите естонски окрузи, при што Ливците, Латгалците и Русите од Новгородската република служеле различно како сојузници и на крстоносците и на Естонците. Ридските тврдини, кои биле клучните центри на естонските окрузи, биле опколени, заземени неколку пати. Било воспоставено примирје меѓу заморените страни за три години (1213–1215). Тоа се покажало генерално поповолно за Германците, кои ја консолидирале својата политичка позиција, додека Естонците не биле во можност да го развијат својот систем на лабави сојузи во централизирана држава. Тие биле предводени од Лембит, старешината на Сакалија, кој до 1211 година го привлекол вниманието на германските хроничари како централна фигура на естонскиот отпор. Ливонскиот водач Каупо бил убиен во битката на Денот на Свети Матеј кај Вијаанди (Фелин) на 21 септември 1217 година, но и Лембит бил убиен, а битката била крупен пораз за Естонците.
Христијанските кралства на Данска и Шведска исто така биле желни за проширување на источните брегови на Балтикот. Во 1218 година Алберт побарал помош од кралот Валдемар II Дански, но наместо тоа, Валдемар направил договор со Редот. Кралот победил во Битката кај Линданис во Ревелија во 1219 година, на која и се припишува потеклото на знамето на Данска. Тој потоа ја основал тврдината Каструм Данорум, која била неуспешно опколена од Естонците во 1220 и 1223 година. Кралот Јован I Шведски се обидел да воспостави шведско присуство во провинцијата Виек, но неговите трупи биле поразени од Еселијанците во Битката кај Лихула во 1220 година. Ревелија, Хариен и Виронија, цела северна Естонија, паднале под контрола на Данска.
За време на востанието од 1223 година, сите христијански упоришта во Естонија, освен Талин, паднале во рацете на Естонија, а нивните бранители биле убиени. До 1224 година, сите поголеми тврдини биле повторно освоени од крстоносците, освен Тарбата, која ја бранеле одлучен естонски гарнизон и 200 руски платеници. Водач на руските трупи бил Вјачко, на кого Новгородската Република му ја ветила тврдината и нејзините околни земји „''ако може да ги освои сам''“. Тарбата конечно бил освоен од крстоносците во август 1224 година и сите негови бранители биле убиени.
На почетокот на 1224 година, царот Фридрих II објавил во Катанија дека Ливонија, Прусија, Самбија и голем број соседни провинции отсега ќе се сметаат за ''рајхсфри'', односно директно подредени на Римокатоличката црква и само на Светото Римско Царство, наспроти јурисдикцијата на локалните владетели. На крајот на годината, папата Хонориј III го објавил назначувањето на епископот Вилијам од Модена за папски легат за Ливонија, Прусија и други земји.
Во 1224 година, Ливонските „Браќа на мечот“ го основале своето седиште во Фелин (Вилјанди) во Сакалија, каде што сè уште стојат ѕидовите на замокот на Мајсторот. Други упоришта вклучувале Венден (Цезис), Сегеволд (Сигулда) и Ашераден (Аизкраукле).
Хроника на Хенри Ливонија, една од најголемите средновековни наративи, е напишана веројатно како извештај за Вилијам од Модена, давајќи му ја историјата на црквата во Ливонија до неговото време. Се раскажува како во 1226 година, во упориштето Тарванпе, Вилијам од Модена успешно посредувал за мир меѓу Германците, Данците и Виронците.
2.2 Војна против Сарема (1206–61)
Последната естонска област што се спротивставила на напаѓачите била островската земја Сарема (Осел), чии воени флоти продолжиле да ги напаѓаат Данска и Шведска во текот на годините на борбите против германските крстоносци.
Во 1206 година, данската војска предводена од кралот Валдемар II и Андреас, бискупот од Лунд, слетала на Сарема и се обидела да воспостави упориште, без успех. Во 1216 година , Ливонските „Браќа на мечот“ и епископот Теодорих ги здружиле силите и ја нападнале Сарема над замрзнатото море. Еселјаните возвратиле со напади на териториите што ги држела Германија во Летонија следната пролет. Во 1220 година, шведската војска предводена од шведскиот крал Јован I и епископот Карл од Линшепинг ја зазеле Лихула во Роталија во Западна Естонија. Еселјаните го нападнале шведското упориште подоцна истата година и го убиле целиот гарнизон, вклучувајќи го и епископот од Линшепинг.
Во 1222 година, данскиот крал Валдемар II се обидел да го освои по втор пат Сарема, овој пат воспоставувајќи камена тврдина во која имал силен гарнизон. Упориштето било опколено и предадено во рок од пет дена, данскиот гарнизон се вратил во Ревел додека го оставил бискупот Алберт од Рига, братот на Теодорих и другите како заложници за мир. Замокот бил срушен од Еселјаните.
Во 1227 година, ливонските „Браќа на мечот“, градот Рига и бискупот од Рига организирале комбиниран напад против Сарема. По уништувањето на упориштето Муху и предавањето на тврдината Валјала, Еселјаните формално го прифатиле христијанството.
По поразот на ливонските „Браќа на мечот“ во Битката кај Сауле во 1236 година, повторно избувнале борби на Сарема. Во 1241 година, Еселјаните повторно го прифатиле христијанството со потпишување договори со мајсторот на Ливонскиот ред Андреас де Велвен и Епископијата Осел-Виек . Потоа следел договор потпишан во 1255 година од страна на мајсторот на редот, Ано Сангерхаузен, и, во име на Еселјаните, старешините чии имиња биле фонетски транскрибирани од латинските писари. Договорот им дал на Еселјаните неколку посебни права во врска со сопственоста и наследството на земјиштето, општествениот поредок и практикувањето на религијата.
Војната избувнала во 1261 година кога Еселјаните уште еднаш се откажале од христијанството и ги убиле сите Германци на островот. Бил потпишан мировен договор откако обединетите сили на Ливонскиот ред, епископијата Осел-Виек и Данска Естонија, вклучувајќи ги копнените Естонци и Летонци, ги поразиле Еселјаните со заземањето на нивното упориште во Карма. Набргу потоа, Ливонскиот ред воспоставил камена тврдина во Поиде.
На 24 јули 1343 година, Еселјаните повторно станале, убивајќи ги сите Германци на островот, ги удавиле сите свештеници и го опседнале замокот на Ливонскиот ред во Поиде. Откако гарнизонот се предал, Еселјаните ги масакрирале бранителите и го уништиле замокот. Во февруари 1344 година Бурчард фон Драјлебен водел кампања над замрзнатото море до Сарема. Било освоено упориштето на Еселјаните, а нивниот водач Весе бил обесен. Во раната пролет на 1345 година, следната кампања на Ливонскиот ред завршила со договор споменат во Хроника на Херман фон Вартберге и во Новгородската прва хроника.
Сарема останала вазал на господарот на Ливонскиот ред и епископијата Осел-Виек до 1559 година.
3 Војни против Куршите (1242–67)
По поразот на Естонците, крстоносната војна се движела против Куршите и Семигалците, балтичките племиња кои живееле на југ и запад од реката Двина и биле тесно поврзани со Самогијци.
Во јули 1210 година Куршите ја нападнале Рига . По еден ден борби, Куршите не можеле да ги пробијат градските ѕидини. Тие преминале на другиот брег на Двина за да ги запалат своите мртви и да тагуваат три дена. Во 1228 година Куршите заедно со Семигалците повторно ја нападнале Рига. Иако повторно не успеале да го заземат градот, уништиле еден манастир и ги убиле сите монаси.
По поразот на Естонците и Осилијанците во 1227 година, Куршите биле соочени со литвански непријатели на исток и југ, и малтретирани од ливонските „Браќа на мечот“ од север; на запад, на морскиот брег, биле нивните главни непријатели, Данците и Швеѓаните, чекајќи прилика. Во оваа безизлезна ситуација, дополнително отежната од гладот, Куршите претпочитале да се обидат да склучат мир со христијанските освојувачи, поканувајќи ги монасите во нивната земја, избегнувајќи ги на тој начин нападите на скандинавските народи. Во 1230 година Куршите во северниот дел на Курланд, под нивниот владетел Ламекин, потпишале мировен договор со Германците, а земјите што ги населувале така станале познати како ''Vredecuronia''. Меѓутоа, јужните Куршипродолжиле да се спротивставуваат на напаѓачите.
Во 1260 година, Куршите биле вклучени во Битката кај Дурбе, една од најголемите битки во Ливонија во 13 век. Тие биле принудени да се борат на страната на крстоносците. Кога започнала битката, Куршите ги напуштиле витезите. Петер фон Дусбург тврдел дека Куршите дури и ги нападнале витезите од задната страна. Естонците и другите локални жители набрзо ги следеле Куршите и ги напуштиле Витезите и тоа им овозможило на Самогитите да победат над Ливонскиот ред. Тоа претставувало тежок пораз за Редот и набргу потоа избувнале востанија против крстоносците.
Нивниот отпор конечно бил совладан во 1266 година кога целата земја била поделена помеѓу Ливонскиот ред и архиепископот на Рига. Благородниците, меѓу нив и 40 кланови на потомците на куршитските кралеви, кои живееле во градот Кулдига, ја зачувале личната слобода и некои од нивните привилегии.
4 Војни против Семигалците (1219–90)
Според ''Ливонската хроника на Хенри'', Семигалците формирале сојуз со епископот Алберт од Рига против бунтовните Ливонци пред 1203 година и добиле воена поддршка за да ги запрат литванските напади во 1205 година. Во 1207 година, семигалскиот војвода Виестард (|dux Semigallorum) му помогнал на крстениот ливански поглавар Каупо да го освои неговиот замок Тураида од паганските бунтовници.
Во 1219 година, семигалијанско-германскиот сојуз бил откажан по инвазијата на крстоносците во Семигалија. Војводата Вистардс веднаш формирал сојуз со Литванците и Куршите. Во 1228 година, Семигалците и Куршите го нападнале манастирот Даугавгрива, главното упориште на крстоносците во делтата на реката Даугава. Крстоносците се одмаздиле и ја нападнале Семигалија. Семигалците за возврат ја ограбиле земјата околу ридот Аизкраукле.
Во 1236 година, Семигалците ги нападнале крстоносците кои се повлекле во Рига по Битката кај Сауле, убивајќи многу од нив. По редовните напади, Ливонскиот ред делумно ги покорил Семигалците во 1254 година.
Во 1270 година, литванскиот велики војвода Трајденис, заедно со Семигалците, ги нападнале Ливонија и Саарема. За време на Битката кај Карузе на замрзнатиот Ришки Залив, Ливонскиот ред бил поразен, а неговиот господар Ото фон Лутерберг бил убиен.
Во 1287 година, околу 1400 Семигалци нападнале упориште на крстоносците во Икшиле и ги ограбиле блиските земји. Кога се вратиле во Семигалија, биле опколени од силите на Редот, а големата битка кај Гароза започнала во близина на реката Гароза. Крстоносните сили биле опколени и тешко поразени. Убиени биле повеќе од 40 витези, вклучувајќи го и господарот на Ливонскиот ред Вилекин фон Ендорп и непознат број крстоносни сојузници. Тоа била последната победа на Семигалија над растечките сили на Ливонскиот ред.
Во 1279 година, по Битката кај Аизкраукле, големиот војвода Траиденис од Литванија го поддржал Семигалскиот бунт против Ливонскиот ред предводен од војводата Намеисис.
Во 1280-тите, Ливонскиот ред започнал масовна кампања против Семигалците, која вклучувала палење на нивните ниви и со тоа предизвикување глад. Полугалците го продолжиле својот отпор до 1290 година, кога го запалиле нивниот последен замок и се преселиле на југ. ''Rhymed Chronicle'' тврди дека 100.000 мигрирале во Литванија и таму продолжиле да се борат против Германците.
Неосвоените јужни делови на Куронските и Семигалските територии (Сидабре, Ракте, Чеклис, Мегува итн.) биле обединети под власта на Големото Војводство Литванија.
5 Последици
Во 1227 година, Ливонските „Браќа на мечот“ ги освоиле сите дански територии во Северна Естонија. По Битката кај Сауле, преживеаните членови на Браќата на мечот се споиле во Тевтонскиот ред на Прусија во 1237 година и станале познати како Ливонски ред. На 7 јуни 1238 година, со Договорот од Стенсби, тевтонските витези му го вратиле Војводството Естонија на Валдемар II, сè додека во 1346 година, по Ноќното востание на Свети Георгиј, земјата била продадена назад на редот и станала дел од Орденштат.
По освојувањето, целото преостанато локално население наводно било христијанизирано. Во 1535 година, била отпечатена првата постоечка книга на мајчин јазик, лутерански катехизам. Освојувачите ја поддржале воената контрола преку нивната мрежа на замоци низ Естонија и Латвија.
Земјата била поделена на шест феудални кнежевства од страна на папскиот легат Вилијам Моденски: Архиепископија Рига, Епископија Курланд, Епископија Дорпат, Епископија Осел-Виек, земји управувани од Ливонските браќа на мечот и Доминум дирекцијата на кралот Данска., Војводството Естонија.