Променлива ѕвезда од типот на Бета Кефеј

Променлива ѕвезда од типот на Бета Кефеј (бета-кефеида) или ѕвезда од типот на Бета Големо Куче — вид променливи ѕвезди кои покажуваат мали брзи промени во нивната сјајност поради пулсирањата на нивната површина, што се должи на наобичните својства на железото при температура од 200.000 K во нивната внатрешност. Ваквите ѕвезди обично се врели и синобели од спектралната класа B, и не треба да се мешаат со кефеидите, кои се наречени по ѕвездата Делта Кефеј и се сјајни суперџинови.
1 Својства
Бета-кефеидите се ѕвезди на главната низа со маса од 7 до 20 M<sub><math>_\odot</math></sub> (т.е. маса 7–20 пати поголема од Сончевата). Меѓу нив се некои од најсјајните ѕвезди на небото, како што се Бета Јужен Крст и Бета Кентаур; Спика исто така се смета за бета-кефеида, но престанала да пулсира во 1970 г. од необјасниви причини. Обично сјајноста им се колеба од 0,01 до 0,3 величини во период од 0,1 до 0,3 дена (2,4–7,2 часа). Прототипната Бета Кефеј (β Cep) покажува колебање на привидната величина од +3,16 до +3,27 со период од 4,57 часа. Најголемата сјајност ја достигнува кога е најмала и најврела. Најголем замав во сјајноста (до 1 величина) имаат на ултравиолетови бранови должини. Кај мал број на ѕвезди е забележан период покус од еден час, што одговара на од фундаменталниот периодот на радијално пулсирање и од фундаменталниот период. Овие ѕвезди исто така имаат и релативно мали замави и мошне тесен опсег на спектрални типови B2-3 IV-V. Тие се нарекуваат краткопериодна група со акронимот BCEPS.
Пулсирањето на бета-кефеидите се дело на капа-механизмот и пулсирањата на p-начин. На длабочина каде температурата достигнува 200.000 K, ѕвездата изобилува со железо. При овие температури, железото има зголемена (наместо намалена) непровидност, поради што доаѓа до насобирање на енергија во тој слој. Ова води до зголемен притисок кој повторно го истуркува слојот нанадвор, и циклусот се повторува во рок од неколку часа. Ова се нарекува Fe-туркање или Z-туркање (Z ја означува металичноста на ѕвездата). Сличните бавнопулсирачки B-ѕвезди покажуваат пулсирања на g-начин водени од истите промени во непровидноста на железото, но тука ѕвездите се со помала маса, а периодите се подолги.
2 Историја на набљудување
Американскиот астроном Едвин Брент Фрост ги открил колебањата во радијалната брзина на Бета Кефеј во 1902 г., првично заклучувајќи дека се работи за спектроскопска двојка. Колебањата во сјајноста прв ги открил германскиот астроном Паул Гутник во 1913 г. Наскоро ваквата колебливост била забележана и кај Бета Големо Куче и Сигма Скорпија, Весто Слајфер во 1904 г. забележал дека радијалната брзина на Сигма Скорпија се колеба, а Р.Д. Леви (1952) и Ото Струве (1955) потоа заклучиле дека ова мора да се должи на нејзиното пулсирање. Овие ѕвезди почнале да се нарекуваат променливи од типот на Бета Големо Куче бидејќи таа ѕвезда била најтемелно проучена во првата половина на XX век, иако набљудувањата биле отежнати од фактот што се наоѓа ниско јужното небо. Меѓутоа, Бета Кефеј бил првиот откриен член на класата и затоа денес ваквите ѕвезди се нарекуваат бета-кефеиди, иако носат слично име на кефеидите и можат да бидат помешани со нив.
Сесилија Пејн-Гапошкин и Сергеј Гапошкин завеле 17 веројатни членови на класата во нивното дело ''Променливи ѕвезди'' од 1938 г., иако тие ги ставиле заедно во со променливите од типот на Делта Штит. Доста проучувана пред 1952 г. била и ѕвездата 16 Гуштер. Бројот на познати членови се накачил на 41 во 1966 г. Ото Струве доста темелно ги проучувал бета-кефеидите во 1950-тите, но посветеноста на нив опаднала по неговата смрт.
Христијан Л. Стеркен и Миколај Јежикевич во 1993 г. завеле 59 како конечни, и уште 79 како претпоставени бета-кефеиди. Станков завел 93 члена во неговиот каталог од 2005 г. и додал уште 77 кандидати и 61 слаби или отфрлени ѕвезди. Кај шест ѕвезди (Јота Херкул, 53 Риби, Ни Еридан, Гама Пегаз, HD 13745 (V354 Персеј) и 53 Овен) е утврдена променливост на бета-кефеиди, а воедно и на бавнопулсирачки B-ѕвезди.
2.1 Список на бета-кефеиди
Име, Соѕвездие, Откриена, Најголема привидна величина (m<sub>V</sub>)<ref, Најмала привидна величина (m<sub>V</sub>)<ref, Период (часови)<ref, Спектрална класа<ref, Забелешка
β CMa, Големо Куче, 1909 (Вилијам Волес Кемпбел<ref, 1<sup></sup>,93, 2<sup></sup>,00, 6.031, B1II-III, пулсирање од 6,03, 6,00 и 4,74 часа<ref
ξ<sup>1</sup> CMa, Големо Куче, , 4<sup></sup>,33, 4<sup></sup>,36, 5.030, B0.5IV
15 CMa, Големо Куче, , 4<sup></sup>,79, 4<sup></sup>,84, 4.429, B1III-IV
V376 Car<ref, Кобилица, 4<sup></sup>,91, 4<sup></sup>,96, 0.4992, B2IV-V, BCEPS-ѕвезда
V372 Car, Кобилица, , 5<sup></sup>,70, 2.78, B2III
β Cen, Кентаур, 0<sup></sup>,61, 3.768, B1II
ε Cen, Кентаур, 2<sup></sup>,29, 2<sup></sup>,31, 4.070, B1V
κ Cen, Кентаур, 3<sup></sup>,13, 3<sup></sup>,14, 2.288, B2IV
χ Cen<ref, Кентаур, 4<sup></sup>,40<ref, 0.84, B2V, BCEPS-ѕвезда
β Cep, Кефеј, 1902 (Едвин Брент Фрост)<ref, 3<sup></sup>,16, 3<sup></sup>,27, 4.572, B2IIIe, прототипна
δ Cet, Кит, , 4<sup></sup>,05, 4<sup></sup>,1, 3.867, B2IV
β Cru, Јужен Крст, 1<sup></sup>,23, 1<sup></sup>,31, 4.589, B0.5IV
δ Cru<ref, Јужен Крст, 2<sup></sup>,78, 2<sup></sup>,84, 3.625, B2IV
ω<sup>1</sup> Cyg, Лебед, 4<sup></sup>,94, B2.5IV, потврдена со високоразделна спектроскопија<ref
ν Eri, Еридан, 3<sup></sup>,87, 4<sup></sup>,01, 4.164, B2III, повеќепериодична; воедно и бавнопулсирачка B-ѕвезда
12 Lac, Гуштер, 5<sup></sup>,16, 5<sup></sup>,28, 4.634, B1.5III, воедно и бавнопулсирачка B-ѕвезда
16 Lac, Гуштер, 5<sup></sup>,30 (B), 5<sup></sup>,52 (B), 4.109, B2IV
α Lup, Волк, 1956 (Бернард Пагел)<ref, 2<sup></sup>,29, 2<sup></sup>,34, 6.235, B1.5III
δ Lup<ref, Волк, 3<sup></sup>,20, 3<sup></sup>,24, 3.972, B2IV
ε Lup<ref, Волк, 3<sup></sup>,36, 3<sup></sup>,38, 2.316, B2IV + B3V, троен систем; главната е спектроскопска двојка
ι Lup<ref, Волк, 3<sup></sup>,54, 3<sup></sup>,3.55, B2.5IV, не се заведува како BCEP од 1997 г. наваму
τ<sup>1</sup> Lup<ref, Волк, 4<sup></sup>,54, 4<sup></sup>,58, 4.257, B2IV
19 Mon, Еднорог, 4<sup></sup>,96, 5<sup></sup>,01, 4.589, B1IV-Vea
α Mus<ref, Мува, 2<sup></sup>,68, 2<sup></sup>,73, 2.167, B2IV-V, првично сомнителна, потврдена со високоразделна спектроскопија<ref
θ Oph, Змијоносец, 3<sup></sup>,25, 3<sup></sup>,31, 3.373, B2IV
η Ori, Орион, 3<sup></sup>,31, 3<sup></sup>,35, 7.247, B0.5Vea + B3V, четвороѕвезда; воедно и алголска променлива; составницата Ab е пулсирачката ѕвезда
γ Peg, Пеаз, 1953 (Д. Харолд Мекнамара), 2<sup></sup>,78, 2<sup></sup>,89, 3.643, B2IV, воедно и бавнопулсирачка B-ѕвезда
ε Per, Персеј, 2<sup></sup>,88, 3<sup></sup>,00, 3.847, B0.5V
PT Pup, Крма, <ref, 5<sup></sup>,72, 5<sup></sup>,74, 3.908, B2III
λ Sco, Скорпија, 1<sup></sup>,59, 1<sup></sup>,65, 5.129, B1.5IV + PMS + B2IV, троен систем; воедно и алголска променлива
κ Sco, Скорпија, 2<sup></sup>,41, 2<sup></sup>,42, 4.795, B1.5III
σ Sco, Скорпија, 1904 (Весто Слајфер), 2<sup></sup>,86, 2<sup></sup>,94, 5.923, B1III, четирикратен систем
Спика, Девица, 0<sup></sup>,85, 1<sup></sup>,05, 6.520, B1IV, сјајноста престанала да се колеба во 1970 г.<ref
BW Vul, Лисица, 6<sup></sup>,44, 6<sup></sup>,68, 4.8, B2IIIv, бета-кефеида со најголема промена во радијалната брзина
2.2 Список на поранешни, отфрлени или кандидатни бета-кефеиди
Име, Соѕвездие, Откриена, Најголема привидна величина (m<sub>V</sub>)<ref, Најмала привидна величина (m<sub>V</sub>)<ref, Период (часови)<ref, Спектрална класа<ref, Забелешка
ι CMa, Големо Куче, 4<sup>м</sup>,36, 4<sup>м</sup>,40, 33.6<ref, B3Ib/II, не се смета за β Cep-променлива<ref
FN CMa<ref, Големо Куче, 5<sup>м</sup>,38, 5<sup>м</sup>,42, 36.7<ref, B0.5IV, повеќе не се смета за β Cep-променлива<ref
χ Car<ref, Кобилица, 3<sup>м</sup>,46, 2.42, B2IV, не се смета за β Cep-променлива<ref
V343 Car, Кобилица, 4<sup>м</sup>,30<ref, 57.11, B1.5III, не се смета за β Cep-променлива<ref
ζ Cha<ref, Камелеон, 5<sup>м</sup>,06, 5<sup>м</sup>,17, 25.91<ref, B5V, се смета за SBP
λ Cru, Јужен Крст, 4<sup>м</sup>,60, 4<sup>м</sup>,64, 9.482<ref, B4Vne, не се смета за β Cep-променлива<ref
θ<sup>2</sup> Cru, Јужен Крст, 4<sup>м</sup>,70, 4<sup>м</sup>,74, 2.134<ref, B2IV, не се смета за β Cep-променлива<ref
25 Cyg, Лебед, 5<sup>м</sup>,09<ref, 5<sup>м</sup>,21<ref, 5.04<ref, B3IVe, γ Cas-променлива, не се смета за β Cep-променлива<ref
ι Her, Херкул, 2<sup>м</sup>,93, B3IV, повеќе не се смета за бета-кефеида<ref
η Hya, Водна Змија, 4<sup>м</sup>,27, 4<sup>м</sup>,33, ~4<ref, B3V, повеќе не се смета за бета-кефеида<ref
NW Pup, Крма, 5<sup>м</sup>,04, 5<sup>м</sup>,18, 3.00, B3Vea, воедно и втречка елипсоидна променлива, не се смета за β Cep-променлива<ref
α Pyx, Компас, 3<sup>м</sup>,67, 3<sup>м</sup>,70, B1.5III, кандидат за бета-кефеида
Меропа, Бик, 4<sup>м</sup>,17, 4<sup>м</sup>,19, B6IVe, B(e)-ѕвезда, не е бета-кефеида<ref
IS Vel<ref, Едро, 5<sup>м</sup>,23, 2.592, B1IVn, кандидат за бета-кефеида<ref
HR 3440(HW Vel)<ref, Едро, 5<sup>м</sup>,46, 5<sup>м</sup>,52, 6.275, B6V, кандидат за бета-кефеида<ref
2 Vul, Лисица, 5<sup>м</sup>,36, 5<sup>м</sup>,48, 14.63, O8IV-B0.5IVeV, B(e)-ѕвезда, не е бета-кефеида<ref