Рашка (регион)

Рашка е географски и историски регион, кој ги опфаќа југозападните делови на денешна Србија, а историски ги вклучува и североисточните делови на модерна Црна Гора и некои од најисточните делови на модерна Босна и Херцеговина. Во средниот век, регионот бил центар на Српското кнежевство и на Српското кралство, чиешто централно населено место бил градот Рас (светско наследство) кон крајот на 12 век. Нејзиниот јужен дел одговара на регионот Санџак.
1 Име
Името било изведено од името на најважната тврдина Рас во регионот, која првпат се појавува во изворите од 6 век како ''Арса'', запишана под тоа име во делото ''De aedificiis'' на византискиот историчар Прокопиј. До 10 век, варијантата ''Рас'' станала вообичаено име за тврдината, како што е потврдено со делото ''De Administrando Imperio'', напишано од Константин Порфирогенит, и со византискиот печат на Јован, гувернер на Рас (околу 971–976).
Во исто време, Рас станал седиште на Источната православна епархија Рас, со центар во црквата на Светите апостоли Петар и Павле. Името на епархијата на крајот почна да ја означува целата област под нејзина јурисдикција и подоцна, со што стана заедничко регионално име.
За време на Стефан Немања (1166-1196), тврдината Рас била повторно генерирана како главен град на државата и како таква станала истоимена за целата држава. Првата потврдена употреба на терминот Рашка како ознака за српската држава била направена во повелбата издадена во Котор во 1186 година, во која се споменувал Стефан Немања како владетел на ''Расчија''.
2 Историја
2.1 Среден век
Во 10-тиот век Де Админстадо Империо ја споменувал ''Раса'' (Стари Рас) како погранична област помеѓу Бугарија и Србија на крајот на 9 век. Поновите истражувања покажуваат дека главната населба Рас кон крајот на 9 век била дел од Првата бугарска империја. Во 971 година бил основан византискиот Катепанат Рас, но во 976 година била вратена бугарската контрола. Василиј II повторно го зазел во 1016-1818 година. Во 1080-тите, Рашката област постепено станала дел од државата со која управувала династијата Воислављевиќ Дукља, а подоцна и провинција на новоформираното Големо кнежевство Србија, под династијата Вукановиќ. Дел од неа останала византиска погранична област сè додека Јован II Комнин не ја изгубил областа како резултат на Византиско-унгарската војна (1127–1129). Вукан, Големиот кнез на Србија можеби го зазел Рас пред 1112 година Неодамнешните археолошки истражувања ја поддржуваат идејата дека Византијците имале контрола над Рас за време на владеењето на Алексиј I Комненос (1048-1118), но можеби не континуирано. Во времето на Алексиос, Рас бил едно од северните гранични воени упоришта што било утврдено. Неговиот печат кој датира од периодот 1081-92 година е пронајден во 2018 година во близина на локалитетот. Византиската погранична тврдина Рас најверојатно била изгорена в. 1122 година и веројатно тоа е причината поради која Јован II Комнин презел казнена кампања против Србите, при што голем број Срби од Рашката област биле депортирани во Мала Азија. Сојузот меѓу Унгарија и српските владетели останал на место и Рас повторно бил запален од српската војска во 1127-1129 година Нејзиниот последен командант бил Критоплос кој потоа бил казнет од царот за падот на тврдината. Градот што се развил во близина на тврдината Рас и територијата што ја сочинувала нејзината епископија биле првата значајна административна единица што српските владетели ја добиле од Византиската империја. Како што било направено седиште на српската држава во латинските извори од ерата, српските владетели почнаа да се именуваат како ''Рашцијани'', а нивната држава како Рашија. Името се користело меѓу Унгарците и Германците до деветнаесеттиот и дваесеттиот век.
Во 1149 година, Мануел I Комнен ја вратил тврдината Рас. Во следните децении, српската контрола во Рас била вратена. Локалитетот бил повторно изграден во 1160-тите и бил подигнат дворец комплекс. Таа станала кралска резиденција на Стефан Немања, но не била негова постојана резиденција или на неговите наследници бидејќи владејачката династија владеела и со други такви дворци на нејзината територија. Византиската интервенција продолжила до крајот на 12 век и српските феудални владетели во регионот често биле под византиска власт. Целосната независност на Рашка била признаена од Византијците во 1190 година по нерешителната војна меѓу Исак II Ангелос и Стефан Немања.
Времеплов:
* 9 век: Граница помеѓу Кнежевството Србија (ран средновековен), Првата бугарска империја, Византиската империја
* Катепанат на Рас (c 971-976/1016-1127) - Рашка го означува централниот дел на катепанатот (византиска погранична провинција),
* Прво Бугарско Царство (976-1016/18)
* Византиска империја (1016/18-1127), делови од регионот останале византиски до 1127 година.
* Големото кнежевство Дукља (1080–1101) - проширено во регионот под Константин Бодин.* Српско големо кнежевство (1101–1217) - целосна српска контрола во регионот е воспоставена по заземањето на Стари Рас во 1127 година. Византиската контрола била накратко воспоставена во 1149 година.* Српско големо кнежевство (1127–1217) - Рашка е централна покраина или круна. Целосната независност од Византиската империја била признаена во 1190 година.* Српско Кралство (1217–1345) - Рашка е една од главните провинции или круни
* Српска империја (1345–1371) - Рашка е една од главните внатрешни провинции
* Српска деспотација (15 век) - Рашка е освоена од Османлиите в. 1455 година
2.2 Модерен
Во 1833 година, некои северни делови од историскиот регион Рашка, до сливот на реките Рашка и Ибар, биле отцепени од османлиското владеење и инкорпорирани во Кнежевството Србија. За да ја одбележи оваа пригода, кнезот Милош Обреновиќ (1815-1839) основал нов град, кој уште се викал Рашка, сместен на самиот спој на Рашка река и Ибар, веднаш на границата со османлиската територија.
Во 1878 година, некои југозападни делови од историскиот регион Рашка, околу модерната Андријевица, биле ослободени од османлиското владеење и инкорпорирани во Кнежевството Црна Гора. За да го одбележи овој повод, кнезот Никола од Црна Гора (1860-1918) одлучил новоформираната источна православна епархија да ја именува како Захумљеска ''и Рашка'' Епархија (|Епархија захумско-рашка).
Во 1912 година, централните делови на историскиот регион Рашка биле ослободени од османлиското владеење и поделени помеѓу Кралството Србија и Кралството Црна Гора, при што истоимената средновековна тврдина Стари Рас и припаѓала на Србија.
Помеѓу 1918 и 1922 година, Рашката област била една од административните единици на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Нејзиното седиште било во Нови Пазар. Во 1922 година била формирана нова административна единица позната како Рашка област со седиште во Чачак. Во 1929 година оваа административна единица била укината и нејзината територија била поделена на три новоформирани провинции (бановини). Регионот е дел од поширокиот регион „Стара Србија“, користен во историски термини.
Во границите на модерна Србија, историскиот Рашки регион опфаќал (приближно) територијален распон на три области: Рашка, Златибор и Моравица.
3 Култура
Некои од црквите во западна Србија и во источна Босна биле изградени од мајстори од Рашка, кои припаѓале на Рашката архитектонска школа. Тие вклучуваат: Црквата на Светите апостоли Петар и Павле во Стари Рас и манастирите Градац и Стара Павлица.
4 Географија
4.1 Под-региони
* Стари Влах е дел од Прибој, Нова Варош, Пријепоље, Ужице, Чајетина и Ариље, кој е дел од областа Златибор и Ивањица, која е дел од округот Моравица.
* Пештер
* Јужно Подриње
* Рашка (река)
* Сјеница Поле
* Рујно
* Златибор
* Поле Пљевља
* Надибар
* Драгачево
* Ибарски Колашин
5 Поврзано
* Список на региони на Србија
* Катепанат Рас
* Санџак
6 Наводи
*********************************