Телеф

Телеф (|Τήλεφος , ''Телефос'', „далеку сјаен“) — според старогрчката митологија е син на Херакле и Ауга, која била ќерка на кралот Алеј од Тегеја. Тој бил посвоен од Тевтрант, кралот на Мизија, во Мала Азија, кого го наследил како крал. Телеф бил ранет од Ахил кога Ахајците дошле во неговото кралство на пат да ја ограбат Троја и да ја вратат Елена во Спарта, а подоцна бил излекуван од Ахил. Тој бил татко на Еврипил, кој се борел заедно со Тројанците против Грците во Тројанската војна. Приказната за Телеф била популарна во античката грчка и римска иконографија и трагедија. Името и митологијата на Телеф веројатно се изведени од хетитскиот бог Телепину.
1 Од раѓање до зрелост
2.1 Резиме
Мајката на Телеф била Ауга, ќерка на Алеј, кралот на Тегеја, град во Аркадија, на Пелопонез во копнена Грција. Неговиот татко бил Херакле, кој ја завел или силувал Ауга, свештеничка на Атена. Кога Алеј дознал, се обидел да се ослободи од мајката и детето, но на крајот двајцата завршиле во Мала Азија на дворот на Тевтрант, крал на Мизија, каде што Телеф бил посвоен како наследник на бездетниот крал.
Постоеле три варијанти за тоа како Телеф, син на аркадиска принцеза, станал наследник на мизиски крал. Во најстариот постоечки запис, Ауга заминала во Мизија, и е одгледана како ќерка од Тевтрант, и Телеф се родил таму. Во некои записи, Телеф пристигнува во Мизија како бебе со својата мајка, каде што Тевтрант се жени со Ауга и го посвојува Телеф. Во други, додека Ауга (на различни начини) е предадена на мизискиот двор каде што повторно станува сопруга на кралот, Телеф е оставен во Аркадија, откако бил напуштен на планината Партенион, или од Алеј, или од Ауга кога се породила додека била однесена на морето од Навплиј за да се удави. Сепак, Телеф е доен од елен пронајден и одгледан од кралот Корит, или неговите овчари. Барајќи знаење за својата мајка, Телеф се консултирал со делфиското пророчиште кое го упатило во Мизија, каде што повторно се соединил со Ауга и бил посвоен од Тевтрант. where he was reunited with Auge and adopted by Teuthras.
2 Крал во Мизија
2.1 Резиме
2.1.1 Напад од Грците
Телеф бил прогласен за наследник на кралството на Тевтрант во Мизија, и на крајот го наследил како негов крал. За време на владеењето на Телеф, како прелудиум на Тројанската војна, Грците го нападнале градот на Телеф, мешајќи го со Троја. Телеф ги поразил Грците, убивајќи го Терсандер, синот на Полиник, и принудувајќи ги Грците да се вратат на своите бродови.
Но, Телеф бил ранет во бутот од копјето на Ахил. Според Аполодор, и схолијаст на хомеровата ''Илијада'', Телеф бил сопнат додека бегал од нападот на Ахил. Схолијастот вели дека Дионис предизвикал лозата да го сопне Телеф затоа што Телеф не му оддал соодветна почит. Вклученоста на Дионис е потврдена со кратер со црвена фигура од крајот на 6 или почетокот на 5 век п.н.е.Филострат и Диктис Критски дале детални објаснувања за сите овие настани.
2.1.2 Рана и заздравување
Мизијците победиле, по кое Грците се вратиле дома, но раната на Телеф не заздравувала. Телеф се консултирал со пророштвото на Аполон, кое го дало познатиот одговор ''ὁ τροφής ἰάσεται'' („твојот напаѓач ќе те излекува“). Така, Телеф заминал во Аргос да бара лек, и таму бил излекуван од Ахил. За возврат, Телеф се согласил да ги води Грците до Троја. Аполодор и Хигин напишале дека 'рѓата изгребана од копјето на Ахил била лековито средство. Лекувањето на Телеф било честа тема во августовскиот период и подоцнежната римска поезија. ''Фармакологијата'' на Џон Ајртон Парис го идентификува вердигрисот, кој има лековити својства, како лековита 'рѓа на копјето.
3 Сопруги и потомци
Најраното споменување на Телеф, кое се појавува во хомеровата „''Одисеја''“ (околу осми век п.н.е.), вели дека Телеф имал син Еврипил, кој починал во Троја. Таму ништо не се споменува за тоа која била мајката на Еврипил, но сите антички извори што ја споменуваат мајката на Еврипил велат дека таа била Астиоха, која (обично) била сестра на Пријам. Еврипил повел голема сила Мизијци да се борат на страната на Троја за време на последниот период од Тројанската војна.
Еврипил бил голем воин и убил многу противници, вклучувајќи ги Махаон
и Ниреј, но конечно бил убиен од синот на Ахил, Неоптолем. Иронијата на ахиловиот син кој го убил синот на Телеф користејќи го истото копје што Ахил го користел за да го рани и излекува Телеф, очигледно се појавува во изгубената драма на Софокле, ''Еврипил''.. Според Сервиј, Еврипил имал син, Грин, кој станал крал во Мизија и бил познат како епоним на Гринеон и основач на Пергамон. Друг син на Телеф, според Сервиј, бил Кипарис, кој подоцна станал еден од машките љубовници на Аполон.
За Телеф е споменато дека имал уште три жени, без да се спомене потомство. Според Хигин (како што е споменато погоре), сопругата на Телеф била ќерката на Пријам, Лаодика. Според Диодор Сицилиски, Телеф се оженил со Агриопа, ќерка на Тевтрант. Додека Филострат вели дека Хиера, водачот на контингент мизиски жени коњаници, убиени во битка од Ниреј, била сопруга на Телеф. Амазонката веќе била прикажана на коњ, како ги води мизиските жени во битка, на фризот на Телеф од вториот век п.н.е. на олтарот во Пергамон.
Дадени се уште три потомци на Телеф кои го поврзуваат Телеф со италијанските митови. Во „''Александра“'' од Ликофрон, легендарните основачи на етрурскиот Додекапол, Тархон и Тирен се синови на Телеф. Дека Тирен се вели дека бил син на Телеф, го известува и Дионисиј Халикарнски. Ниту Ликофрон ниту Дионисиј не го споменуваат името на нивната мајка, иако очигледно според некои, нивната мајка била Хиера.Плутарх вели дека, според еден извештај, Телеф бил татко на ќерка, Рома, од која градот Рим го добил своето име.
4 Иконографија
Над сто записи за Телеф се каталогизирани во Лексиконот на иконографските митолошки класици (латински: ''Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae''.<ref>Heres and Strauss, pp. 857&ndash;870, ''LIMC'' s.v. Telephos. Поголемиот броој на претстави поврзани со Телеф се доцни, а единствено неколку се од 4 век п.н.е. Раните примери вклучуваат атичка црвенофигурна грнчарија од околу 510 година п.н.е. и источно-јонски гравирани скапоцени камења (околу 480 година п.н.е.). Сцените што го прикажуваат Телеф како е доен од срна или како го држи Орест како заложник биле особено популарни. Други сцени вклучуваат или негово ранување или негово лекување од Ахил. Најкомплетниот поединечен опис на животот на Телеф е прикажан на фризот на Телеф од првиот век п.н.е.
4.1 Фриз
Фризот на Телеф (помеѓу 180 и 156 година п.н.е.) претставувал дел од декорацијата на олтарот во Пергамон. Фризот ги украсувал внатрешните ѕидови на колонадата која го опкружувала подигнатиот внатрешен двор во кој се наоѓал жртвениот олтар. Тој бил долг речиси 60 метри, и бил составен од околу 74 мермерни панели, секоја висока 1,58 метри, од кои 47 панели денес се целосно или делумно зачувани.
Панелите прикажуваат сцени од животот на Телеф, од настани кои претходат на неговото раѓање, па сè до можеби неговата смрт и јунаштво. Панелите се толкувани како да го прикажуваат првиот поглед на Херакле кон Ауга во дабова шума (панел 3); столари како го градат ковчегот во кој Ауга ќе биде фрлена во морето (панели 5-6); Тевтрант како ја наоѓа Ауга на брегот во Мизија (панел 10); Херакле како го открива напуштениот Телеф и како го го дои лавица (панел 12); Телеф како прима оружје од Ауга и заминува во војна против Ида (панели 16-18); Тевтрант како ја предава Ауга на Телеф за брак (панел 20); и Ауга и Телеф, како се плашат од змија и се препознаваат еден со друг на нивната брачна ноќ (панел 21). Следните неколку панели се толкуваат како прикажување на битката меѓу Мизијците и Грците на рамнината Кајкус, вклучувајќи ја Хиера, сопругата на Телеф, слична на Амазонка, која предводи група мизиски жени коњаници во битка (панели 22-24) и Ахил, потпомогнат од Дионис, кој го ранува Телеф (панели 30-31). Следат сцени кои се толкуваат како Телеф се консултира со пророштвото на Аполон во врска со заздравувањето на неговата рана (панел 1); Телеф пристигнува во Аргос, барајќи лек за неговата рана (панели 34-35); неговото добредојде таму (панели 36-38); гозба во Аргос за време на која се открива идентитетот на Телеф (панели 39-40); Телеф му се заканува на бебето Орест на олтарот (панел 42); и веројатно неговото заздравување од Ахил. Два последни панели можеби ја прикажуваат смртта и јунаштвото на Телеф (панели 47-48).
4.2 Доење од елен
Напуштениот Телеф како еден елен го дои претставувал чест иконографски мотив. Освен фризот на Телеф, кој го прикажува напуштениот Телеф како го дои лавица, секој друг приказ на овој настан го прикажува Телеф како го дои од елен. Најраните вакви претстави се јавуваат на источнојонски гравирани скапоцени камења (околу 480 година п.н.е.), на кои е прикажано бебето Телеф како се движи или ползи под стоечки елен, држејќи ги цуцлите на еленот. Речиси идентични сцени се појавуваат на тегеатски монети од околу 370 година п.н.е. Павсаниј известува дека видел слика од Телеф како го дои елен на планината Хеликон во Беотија. Претставите кои го прикажуваат Херакле како го наоѓа Телеф со елен се исто така чести од првиот век од н.е. Сцената продолжила да биде популарна до третиот век од н.е.
4.3 Лекување од Ахил
Атички фрагментарен црвенофигурен кратер од крајот на шестиот или почетокот на петтиот век, кој му се припишува на Финтиј (Санкт Петербург, Државен музеј „Ермитаж“ ST1275), очигледно ја прикажува битката меѓу Телеф и Ахил. Фрагментите го прикажуваат Патрокле кој е наведнат над Диомед (двата именувани), дел од тирс, и натписот „Дионис“. Се претпоставува дека Диомед се грижи за паднатиот Терсандер, а средишниот дел од кратерот го прикажува Ахил како го ранува Телеф, со помош на богот Дионис.
Според Павсаниј, битката помеѓу Телеф и Ахил кај реката Кајкус била прикажана и на западниот фронтон на храмот на Атена Алеја во Тегеја (завршен околу 350 &#x2013; 340 п.н.е.). Од западниот фронтон останале само фрагменти, што укажува дека Телеф можеби носел лавовска кожа од својот татко Херакле. Натписите покажуваат дека Телеф и Ауга биле претставени на метопите на храмот, а Павсаниј исто така споменува дека видел портретна слика од Ауга таму.
4.4 На олтарот на Агамемнон
Прибежиштето кон агамемноновиот олтар, обично со Орест како заложник, исто така бил чест мотив. Атичкото вазно сликарство ја прикажува сцената, честопати со присуство на Агамемнон или Клитемнестра. Можеби најраниот пример, атичка киликсна чаша (околу 470 п.н.е.) од Источна Етрурија (Музеј на ликовни уметности, Бостон 98.931) го прикажува Телеф, со преврзано бедро, како седи сам на олтар држејќи две копја. Атичка пеликеа (околу 450 п.н.е.), од Вулчи ( Британски музеј E 382) го прикажува Телеф, со преврзано бедро, како седи на олтар, држејќи копје во десната рака, а бебето Орест со левата рака. Од левата страна, Агамемнон се соочува со Телеф, со копје. Подоцнежните италијански третмани на сцената обично ги вклучуваат и Агамемнон и Клитемнестра, честопати со Клитемнестра или понекогаш Одисеј како го спречува Агамемнон да го нападне Телеф.
Според традицијата, лекувањето на Телеф го прикажал атинскиот сликар Пархасиј од петтиот век п.н.е. Гравирано етрурско бронзено огледало, од втората половина на четвртиот век п.н.е. (Берлин, Античко Собрание Fr. 35) и мермерен релјеф, околу првиот век п.н.е., од Херкуланеум ( Неапол, Национален археолошки музеј 6591) го прикажуваат Ахил како го лекува Телеф со 'рѓа од неговото копје.
5 Традиција на трагичарите
Телеф бил популарен трагичен јунак, чија семејна историја се појавува во неколку грчки трагедии. Аристотел напишал дека „најдобрите трагедии се напишани за неколку семејства - на пример, Алкмеон и Едип и Орест и Мелеагар и Тиест и Телеф“. Сите овие драми за Телеф денес се изгубени. За нив е познато само преку зачувани фрагменти и извештаите на други антички писатели. Секој од тројцата големи трагедисти - Есхил, Софокле и Еврипид - напишале повеќе драми во кои се раскажувала приказната.
Есхил напишал драма наречена ''„Мизијци“'' во која можеби се раскажува приказната за тоа како Телеф доаѓа во Мизија и бара прочистување за убиството на своите чичковци по мајка. Есхил напишал уште една драма за која се смета дека е продолжение на ''„Мизијци“'', во која Телеф доаѓа во Аргос барајќи лекување на својата рана, а можеби го вклучува и заробувањето на Орест од страна на Телеф како заложник.
Софокле веројатно напишал најмалку четири драми: ''„Алеади“'' (''Синовите на Алеј''), ''„Мизијци“'', ''„Телеф“'' и ''„Еврипил“'', во кои учествувале Телеф и неговото семејство. Петтата драма ''„Собирот на Ахајците“'' веројатно го вклучувала и Телеф. Натпис од 4 век п.н.е. споменува ''Телефеја'' од Софокле, која може да се однесува на трилогија или тетралогија за Телеф, можеби вклучувајќи една или повеќе од овие драми. ''„Синовите на Алеј“'' веројатно ја раскажале приказната за тоа како Телеф ги убил своите чичковци и со тоа го исполнил пророштвото. Фрагментите укажуваат на кавга околу вонбрачното раѓање на Телеф, што можеби резултирало со убиствата. Се претпоставува дека ''Мизијци'' и ''Телеф'' ја продолжуваат приказната за Телеф, по неговото пристигнување како возрасен човек во Мизија. Софоклеовиот „''Еврипил“'' очигледно ја раскажува приказната за синот на Телеф, Еврипил, кој бил убиен во Троја од страна на ахиловиот син Неоптолем. Иронијата на ахиловиот син, кој го убива синот на Телеф, употебувајќи го истото копје кое Ахил го користел за да го излечи Телеф, очигледно, исто така се појавува во трагедијата.
Еврипид напишал драма ''Ауга'' во која ги раскажал околностите околу раѓањето на Телеф. Неговата мајка Ауга, откако била силувана од пијаниот Херакле, бебето Телеф било пронајдено во храмот на Атина, било наредено да биде убиено, но тоа било спасено од Херакле. Еврипид, како Есхил и Софокле, исто така напишал драма насловена како ''Телеф''. Еврипидовиот ''Телеф'' е познат по тоа што ја раскажал приказната за Телеф кој пристигнал во Аргос преправен како просјак, каде што, откако го зел Орест како заложник, се согласил да ги води Грците до Троја во замена за заздравување на неговата рана.
Славата на еврипидовиот „''Телеф“'' може да се заклучи од две комедии на Аристофан (околу 446 – околу 386 п.н.е.), кои опширно ја пародираат драмата. Во „''Ахарњаните''“, комичниот јунак на драмата, Дикеопол, направен според еврипидовиот Телеф, зема како заложник кошница со јаглен, и го позајмува телефовиот костум за просјак од Еврипид (кој се појавува како лик во драмата), за да го носи. Во ''„Жените на Тесмофори“'', роднина на Еврипид (кој повторно е лик во драмата), се преоблекува (како жена). Кога е разоткриен, тој зграпчува бебе (што се покажува дека е торба за вино) како заложник и се засолнува на жртвен олтар.
Неколку подоцнежни трагични поети очигледно исто така пишувале драми на оваа тема. Поетот од крајот на 5 век, Агатон (веројатно најпознатиот трагичар по Есхил, Софокле и Еврипид) пишувал драми со наслови ''„Мизијци“'' и ''„Телеф“''. Друг поет од крајот на 5 век, Јофон, и поетите од 4 век, Клеофонт и Москион, пишувале драми наречени ''„Телеф“''. Поетот од 4 век , Афареј, ја напишал „''Ауге“'', а хеленистичкиот Никомах од Александрија во Троада ја напишал „''Мизијци“''.
Римските поети Ениј (околу 239 &#x2013; 169 п.н.е.) и Акиј (170 &#x2013; ок. 86 п.н.е.) напишале и драми наречени ''Телеф''.
6 Пергамон
Телеф се сметал за митски основач на Пергамон, како и за предок на Аталидите, владејачката династија на Пергамон (од 241 година п.н.е.). Според еден милетски натпис (по 129 година п.н.е.), луѓето од Пергамон се нарекувале Телефиди, потомци на Телеф. Според Павсаниј, луѓето од Пергамон тврделе дека се потомци на Аркадијците кои пристигнале со Телеф во Мизија. Натписите ја евидентираат поврзаноста помеѓу Пергамон и Тегеја, а се вели дека најважниот култ на Пергамон, култот на Атена, бил донесен од Тегеја и воспоставен во Пергамон од Ауга.
Нивното наводно потекло од јунакот Телеф, како што е прикажано на фризот на Телеф, било употребено од Аталидите за да го легитимизираат своето барање за суверенитет и да го воспостават грчкото наследство на Пергамон. Телеф бил предмет на ритуално обожавање на јунаци во Пергамон. Според Павсаниј, жителите на Пергам исполнувале химни и му принесувале жртви на Телеф.
7 Култ
Телеф бил предмет на обожавање на култен јунак во Пергамон. Телеф бил обожаван и на планината Партенион во Аркадија, и почитуван во Тегеја, каде што бил прикажан на фронтонот на храмот на Атена Алеја во Тегеја, борејќи се против Ахил.
8 Наводи
* Елијан. ''За животните, том I: Книги 1-5''. Преведено од А. Ф. Шолфилд. Класична библиотека Лоеб бр. 446. Кембриџ, Масачусетс: Харвард Универзити Прес, 1958. .
* Есхил, ''Орестеја'' во ''Есхил, со англиски превод од Херберт Вир Смит, доктор по филозофија во два тома.'' Том 2. Кембриџ, Масачусетс. Харвард Универзити Прес. 1926. .
* Аполодор, „Аполодор, Библиотеката, со англиски превод од Сер Џејмс Џорџ Фрејзер, Ф.Б.А., Ф.Р.С. во 2 тома.“ Кембриџ, Масачусетс, Универзитет Харвард Прес; Лондон, Вилијам Хајнеман ДООЕЛ 1921. .
* Аристофан, „Ахарњани“, во „Ахарњани. Витези“. Уредено и преведено од Џефри Хендерсон. Класична библиотека Лоеб бр. 178. Кембриџ, Масачусетс: Харвард Универзити Прес, 1998. .
* Аристофан, „Жени на Тесмофоријата“ во „Птици. Лисистрата. Жени на Тесмофоријата“. Уредено и преведено од Џефри Хендерсон. Класична библиотека Лоеб бр. 179. Кембриџ, Масачусетс: Харвард Универзити Прес, 2000. .
* Аристотел, „Поетика“ во „Аристотел во 23 тома“, том 23, преведен од В.Х. Фајф. Кембриџ, Масачусетс, Харвард Универзити Прес; Лондон, Вилијам Хајнеман ДОО. 1932. .
* Атенеј, „Деипнософистите или банкетот на учените од Атенеј“, преведен од Ц.Д. Јонџ, Лондон 1854, 3 тома.
* Bauchhenss-Thüriedl, Christa, „Ауга“ во „Лексикон на иконографски митолошки класици“ III.1 Artemis Verlag, Цирих и Минхен, 1981 година. ISBN 3-7608-8751-1. стр. 45–51.
* Колард, Кристофер и Мартин Кроп (2008а), „Фрагменти од Еврипид: Егеј и Мелеангер“, Класична библиотека Лоеб бр. 504. Кембриџ, Масачусетс: Харвард Универзити Прес, 2008. ISBN 978-0-674-99625-0. .
* Колард, Кристофер и Мартин Кроп (2008б), „Фрагменти од Еврипид: Едип-Хризип: Други фрагменти“, Класична библиотека Лоеб бр. 506. Кембриџ, Масачусетс: Харвард Универзити Прес, 2008. ISBN 978-0-674-99631-1. .
* Deiss, Joseph Jay, ''Herculaneum, Italy's Buried Treasure'', Getty Publications, 1989. .
* Диктис Критски, „Тројанската војна. Хрониките на Диктис Критски и Дарес Фригиецот“, преведени од Р. М. Фрејзер (Џуниор). Indiana University Press. 1966.
* Дигнас, Беате, „Ритуали и конструкција на идентитет во Аталид Пергамон“ во „Историска и религиозна меморија во античкиот свет“, уредници Беате Дигнас, Р. Р. Р. Смит, OUP Оксфорд, 2012. .
* Диодор Сицилиски, „Диодор Сицилиски: Библиотеката на историјата“. Преведено од Ц. Х. Олдфадер. Дванаесет тома. Класична библиотека Лоеб. Кембриџ, Масачусетс: Harvard University Press; Лондон: Вилијам Хајнеман, 1989.
* Дионисиј Халикарнт. ''Римски старини, том I: Книги 1-2''. Преведено од Ернест Кери. Класична библиотека Лоеб бр. 319. Кембриџ, Масачусетс: Harvard University Press, 1937. . .
* Дауден, Кен, „Раскажување на митологијата: Од Хесиод до петтиот век“ во „Придружник на грчката митологија“, уредени од Кен Дауден и Ниал Ливингстон. Вајли-Блеквел; 1 издание (28 јануари 2014 година). .
* Драјфус, Рене, „Вовед“ во „Пергамон: Фризот на Телефос од Големиот олтар, том 1“, Рене Драјфус и Елен Шраудолф, уредници, Музеи на ликовни уметности во Сан Франциско, 1996 година. .
* Фаулер, Р. Л. (2000), „Рана грчка митографија: Том 1: Текст и вовед“, Оксфорд Јуниверзити Прес, 2000. .
* Фаулер, Р. Л. (2013), „Рана грчка митографија: Том 2: Коментар“, Оксфорд Јуниверзити Прес, 2013. .
* Фулертон, Марк Д., „Грчка скулптура“, Џон Вајли и синови, 2016. .
* Тимоти Ганц, „Ран грчки мит: Водич за литературни и уметнички извори“, Џонс Хопкинс Универзити Прес, 1996, Два тома: (том 1), (том 2).
* Гарагин, М., П. Вудраф, „Рана грчка политичка мисла од Хомер до софистите“, Кембриџ 1995. .
* Голдберг, Сандер М., Гесине Манувалд, „Фрагментарен републикански латински, том II: Ениус, Драматични фрагменти. Мали дела“, Уредено и преведено од Сандер М. Голдберг, Гесине Манувалд. Класична библиотека Лоеб бр. 537. Кембриџ, Масачусетс: Харвард Универзити Прес, 2018. .
* Гренфел, Бернард П., Артур С., Хант, „Папирусите на Оксиринхус, дел XI“, Лондон, Фонд за истражување на Египет, 1915 година. .
* Гримал, Пјер, „Речник на класичната митологија“, Вајли-Блеквел, 1996, .
* Хард, Робин, „Прирачник за грчка митологија на Рутлиџ: Врз основа на „Прирачник за грчка митологија“ од Х.Ј. Роуз, Psychology Press, 2004, . .
* Херес, Хуберта, „Митот за Телеф во Пергамон“ во „Пергамон: Телефовиот фриз од големиот олтар, том 2“, Рене Драјфус и Елен Шраудолф, уредници, Музеи за ликовни уметности во Сан Франциско, 1996 година.