Нерелигиозност во Хрватска

Нерелигиозноста во Хрватска се однесува на атеизмот, агностицизмот и отсутството на верска припадност во Хрватска. Иако пописот од 2011 година покажал дека само 4,57% од Хрватите се сметаат себеси за нерелигиозни, анкетите на Галуп спроведени во 2007 и 2008 година покажале дека 30,5% од испитаниците не ја сметаат религијата за важна во нивните животи. Јапонскиот истражувачки центар Дентсу, спровел истражување во 2006 година, во кое заклучил дека 13,2 отсто од Хрватите се изјаснуваат како нерелигиозни, во споредба со 7 отсто што ги утврдило истражувањето на Евробарометар во 2010 година низ Европа.
Доказите сугерираат дека нерелигиозноста е најбрзо растечкиот верски статус во Хрватска. Бројот на агностици и скептици пораснал за повеќе од 20 пати во последните десет години, додека бројот на атеисти речиси двојно се зголемил. Растежот на агностицизмот некои го припишуваат и на јавните личности кои се декларираат како агностици, како што е претседателот Иво Јосиповиќ. Во 2000-тите биле основани неколку нерелигиозни организации, како што се Протагора, Давид, Глас разума - Покрет за секуларну Хрватску, и Нисам вјерник. Тие организирале јавни акции како „Конференција на разумот“ и кампањата „Без бог, без господар“.
1 Историја
Во 19 век, нерелигиозноста во Хрватска била поврзана со антиклерикализмот во политиката и модернистичката литература. Хрватските националисти, како што биле Анте Старчевиќ, Еуген Кумичиќ, Стјепан Радиќ и Антун Радиќ ги унапредувале овие антиклерикални идеи и биле главни поборници на секуларизмот кај хрватскиот народ. И покрај тоа што многумина од нив биле самите католици, тие верувале во либералните верски слободи и се плашеле дека врските со Католичката црква ги попречуваат желбите на нацијата за независност од Австро-Унгарија. Писателите како Антун Густав Матош се залагале за слични верувања.
Преводите на делата на Чарлс Дарвин првпат станале достапни во Хрватска во 1869 година, што предизвикало промена во дебатата за нерелигиозноста која сега се фокусирала на дарвинизмот. Нерелигиозноста се сметала за тесно усогласена со концептот, а дарвинизмот се сметал за главен аспект на нерелигиозноста во Хрватска. Улогата на дарвинизмот во хрватската нерелигиозност, особено во однос на образованието, опстојува и во 21 век.
По Втората светска војна, Хрватска станала дел од социјалистичка Југославија како Социјалистичка Република Хрватска. По ова, бил наметнат државен атеизам. Уставот на Југославија номинално ја гарантирал верската слобода, но верските групи биле репресирани и нерелигиозноста била истакната. По периодот на либерализација кон религијата во 1960-тите, дебатата за религијата се одвивала во контекст на комунизмот, при што нерелигиозноста била застапувана од поддржувачите на комунизмот, а религијата била застапувана од критичарите на комунизмот.
Нерелигиозноста во Хрватска растела за време на периодот на комунистичко владеење, а таа брзо опаднала по хрватската независност од Југославија. Во 1953 година, 12,5% од Хрватите се идентификувале како нерелигиозни. Овој број се искачил на 18% непосредно пред хрватската независност во 1989 година, а паднал на 4% на пописот во 1991 година. По повторното воведување на католицизмот во мејнстрим дискурсот во Хрватска, забележана била зачестеноста на дискриминацијата на нерелигиозните, особено во училиштата и владините активности.
Иако врската помеѓу религијата и политичките преференци не е ригорозно проучена, нерелигиозноста станала распространета во неодамнешната хрватска политика. Пет од шесте неодамнешни хрватски претседателски избори резултирале со претседатели кои се декларирале како нерелигиозни. Други нерелигиозни истакнати политичари биле: Ивица Рачан, 7-ми премиер, и Зоран Милановиќ, 10-ти премиер и 5-ти претседател на Хрватска. Многу јавни личности се самопрогласени атеисти: Весна Пусиќ, поранешен прв заменик-премиер и министер за надворешни и европски прашања, Миланка Опачиќ, поранешен вицепремиер и министер за внатрешни работи, Шиме Лучин, поранешен министер за внатрешни работи, и пратеничката Марија Лугариќ. Некои истакнати водачи на активистичките организации на Новите атеисти, имено Невен Барковиќ од ''Нисам вјерник'', јавно изразиле поддршка за интервенцијата предводена од САД против сирискиот претседател Башар ал-Асад во 2013 година.
2 Демографија
Според пописот од 2021 година, во Хрватска има 64.961 агностици, 182.188 атеисти, а нешто помалку од 20.000 одбиле да одговорат. Единствените жупании каде бројот на нерелигиозни луѓе надминувал 30.000 биле Истра, Приморско-горската жупанија и Сплитско-далматинската жупанија. Најголем број нерелигиозни луѓе живеат во Истра (15,83%), Приморско-горската жупанија (13,74%) и градот Загреб (13,82%).
Од општините, најголем процент на нерелигиозни луѓе во Хрватска има во општина Медулин (23,52%), а од градовите - во Пула (23,01%). Градовите Ровињ и Вис се единствените градови во кои има повеќе од 20% нерелигиозни луѓе, покрај трите загрепски населби - Доњи град, Горњи Град-Медвешчак и Трње. Меѓу првите 20 хрватски општини и градови со најголем процент на нерелигиозно население се претежно истарските градови и општините на Истарската жупанија и Приморско-горската жупанија. Земајќи ја предвид секоја област поединечно, може да се види дека најголемиот дел од нерелигиозното население генерално живее во градовите во неколку жупании, често во окружните седишта.
Од друга страна, општините Локвичиќи и Декановец немале нерелигиозни жители во 2021 година. Административни единици со најмал процент на нерелигиозно население (помалку од 0,36%), се претежно општините во југозападните и источните хрватски жупании.
2.1 Табела
Врз основа на официјалните податоци од пописите во 2001, 2011 и 2021 година, може да се утврдат следните податоци за дистрибуцијата на религиозното и нерелигиозното население во Хрватска.
, Попис од 2001 г., Попис од 2011 г., Попис од 2021 г.
Жупанија, Религиозни, Нерелигиозни, Религиозни, Нерелигиозни, Религиозни, Нерелигиозни
, Број, %, Број, %, Број, %, промена во %, Број, %, промена во %, Број, %, промена во %, Број, %, промена во %
Загреб, 299,123, 96.59, 10,573, 3.41, 302,871, 95.36, 1.25 u, 14,735, 4.64, 39.36 t, 276,266, 92.10, 8.78 i, 18,637, 6.22, 26.48 j
Крапинско-загорска, 139,449, 97.91, 2,983, 2.09, 129,297, 97.29, 7.28 i, 3,595, 2.71, 20.52 s, 114,707, 95.03, 11.28 i, 4,046, 3.35, 12.55 j
Сисачко-мославинска, 174,856, 94.32, 10,531, 5.68, 162,831, 94.43, 6.88 j, 9,608, 5.57, 8.76 f, 128,736, 92.20, 20.94 i, 8,381, 6.00, 12.77 i
Карловац, 134,223, 94.67, 7,564, 5.33, 121,914, 94.58, 9.17 d, 6,985, 5.42, 7.65 g, 103,808, 92.52, 14.85 i, 6,822, 6.08, 2.33 i
Вараждин, 179,444, 97.12, 5,325, 2.88, 167,591, 95.25, 6.61 k, 8,360, 4.75, 57.00 v, 147,227, 92.31, 12.15 i, 8,530, 5.35, 2.03 j
Копривничко-крижевска, 120,728, 97.00, 3,739, 3.00, 111,157, 96.17, 7.93 g, 4,427, 3.83, 18.40 r, 95,065, 93.91, 14.48 i, 4,817, 4.76, 8.81 j
Бјеловарско-билогорска, 126,219, 94.84, 6,865, 5.16, 113,595, 94.85, 10.00 c, 6,169, 5.15, 10.14 e, 94,982, 93.23, 16.39 i, 5,747, 5.64, 6.84 i
Приморско-горска, 273,410, 89.49, 32,095, 10.51, 260,326, 87.89, 4.79 m, 35,869, 12.11, 11.76 l, 220,425, 83.05, 15.33 i, 36,463, 13.74, 1.66 j
Личко-сењска, 52,136, 97.13, 1,541, 2.87, 49,503, 97.20, 5.05 l, 1,424, 2.80, 7.59 h, 41,214, 96.42, 16.74 i, 1,121, 2.62, 21.28 i
Вировитичко-подравска, 89,748, 96.10, 3,641, 3.90, 81,683, 96.28, 8.99 e, 3,153, 3.72, 13.40 c, 67,062, 95.31, 17.90 i, 2,599, 3.70, 17.57 i
Пожешко-славонска, 82,959, 96.65, 2,872, 3.35, 75,678, 96.98, 8.78 f, 2,356, 3.02, 17.97 b, 60,560, 94.51, 19.98 i, 1,626, 2.53, 30.98 i
Бродско-посавска, 171,494, 97.02, 5,271, 2.98, 153,910, 97.06, 10.25 b, 4,665, 2.94, 11.50 d, 124,922, 95.90, 18.83 i, 3,889, 2.99, 16.63 i
Задар, 155,010, 95.66, 7,035, 4.34, 162,045, 95.31, 4.54 v, 7,972, 4.69, 13.32 o, 149,823, 93.77, 7.54 i, 8,099, 5.07, 1.59 j
Осиечко-барањска, 316,599, 95.79, 13,907, 4.21, 291,534, 95.57, 7.92 h, 13,498, 4.43, 2.94 i, 240,982, 93.39, 17.34 i, 13,851, 5.37, 2.62 j
Шибенско-книнска, 108,088, 95.75, 4,803, 4.25, 103,789, 94.89, 3.98 p, 5,586, 5.11, 16.30 p, 88,924, 92.26, 14.32 i, 5,851, 6.07, 4.74 j
Вуковарско-сремска, 199,023, 97.19, 5,745, 2.81, 175,091, 97.53, 12.02 a, 4,430, 2.47, 22.89 a, 138,305, 96.64, 21.01 i, 3,496, 2.44, 21.08 i
Сплитско-далматинска, 434,740, 93.76, 28,936, 6.24, 422,328, 92.86, 2.86 q, 32,470, 7.14, 12.21 n, 384,429, 90.80, 8.97 i, 31,241, 7.37, 3.79 i
Истра, 176,886, 85.72, 29,458, 14.28, 175,014, 84.12, 1.06 s, 33,041, 15.88, 12.16 m, 153,409, 78.59, 12.34 i, 30,896, 15.83, 6.49 i
Дубровничко-неретванска, 116,886, 95.13, 5,984, 4.87, 116,148, 94.76, 0.63 t, 6,420, 5.24, 7.29 j, 106,964, 92.56, 7.91 i, 6,075, 5.26, 5.37 i
Меѓумурје, 113,685, 96.00, 4,741, 4.00, 108,549, 95.38, 4.52 o, 5,255, 4.62, 10.84 k, 96,006, 91.22, 11.56 i, 5,562, 5.28, 5.84 j
Загреб, 715,972, 91.89, 63,173, 8.11, 698,664, 88.44, 2.42 r, 91,353, 11.56, 44.61 u, 641,242, 83.60, 8.22 i, 105,981, 13.82, 16.01 j
Хрватска, 4,180,678, 94.21, 256,782, 5.79, 3,983,518, 92.97, 4.72 n, 301,371, 7.03, 17.36 q, 3,475,058, 89.76, 12.76 i, 313,730, 8.11, 4.10 j
3 Истражување
Општ недостиг на научни истражувања за нерелигиозноста во Хрватска значи дека не постои начин да се знае колкави пропорции на подгрупи како што се гласачите, работниците во одредени индустрии итн. се нерелигиозни.
Меѓународното лонгитудинално истражување ''Aufbruch'' спроведено во 1997 година во десет земји од Централна и Источна Европа открило дека во Хрватска, 31,5% од испитаниците се сметаат себеси за многу религиозни, 42,6% за донекаде религиозни, додека останатите 26% рекле или дека не се религиозни или дека се донекаде или целосно нерелигиозни. На прашањето кое се однесувало на вербата во Бог, 25,6% од испитаниците одговориле дека понекогаш или воопшто не веруваат во Бог.
Истражувањето на ставовите на нерелигиозните кон религијата и верата, покажало дека сите испитаници ги разликуваат религијата и верата, а некои црквата и религијата. Меѓу критиките на религијата, испитаниците обично ја наведуваат контролата и измамата на народот, делувањето со финансиски интерес, фундаментализмот што произлегува од религијата, агресивниот упад во социјалната сфера, одвојувањето на луѓето и наметнувањето на еден вредносен систем како единствен што е правилен, додека оние кои изразиле позитивен став нагласиле дека религијата игра важна улога во општеството и историјата.
4 Поврзано
* Религија во Хрватска