Битка кај Молдон

Битката кај Молдон се случила на 10 или 11 август 991 година од нашата ера во близина на Молдон, покрај реката Блеквотер во Есекс, Англија, за време на владеењето на Етелред Неподготвениот. Грофот Биртнот и неговите тени ги предводеле Англичаните против викиншката инвазија. Битката завршила со англосаксонски пораз. По битката, надбискупот Сигерик од Кантербери и советниците на југозападните провинции го советувале кралот Етелред да ги поткупи Викинзите наместо да ја продолжи вооружената борба. Резултатот бил исплата на Данегелд од 10.000 римски фунти (3.300 кг) сребро (приближно 1,8 милиони фунти во 2022 година).
Извештај за битката, украсен со многу говори припишани на воините и со други детали, е раскажан во староанглиска поема која обично се нарекува ''„Битката кај Молдон“'' . Модерен вез создаден за прославата на милениумот во 1991 година и, делумно, ја прикажува битката, може да се види во центарот Мелдун во Молдон.
Еден ракопис од ''Англосаксонската хроника'' наведува дека извесен Олаф, веројатно Норвежанецот Олаф Тригвасон, ги предводел викиншките сили, за кои се проценува дека броеле помеѓу 2.000 и 4.000 борци. Извор од 12 век, напишан од монасите во Ели, сугерира дека Биртнот имал само неколку луѓе да командува: „тој не бил ниту потресен од малиот број на своите луѓе, ниту се плашел од мноштвото непријатели“. Не укажуваат сите извори на таква разлика во бројките.
1 Поемата „Битката кај Молдон“
„Битката кај Молдон“ е име на преживеан фрагмент од староанглиска поезија што содржи 325 стиха. Според лингвистичките студии се смета дека првично целата поема била пренесувана усно, потоа во изгубен ракопис на источносаксонскиот дијалект, а сега е зачувана како фрагмент во западносаксонската форма, веројатно од писар кој работел во манастирот Вустер кон крајот на 11 век. Ракописот, кој дотогаш бил одвоен, бил изгорен во пожарот во библиотеката Котон во Ашбурнам Хаус во 1731 година. Чуварот на збирката, Џон Елфинстоун (или неговиот помошник, Дејвид Кесли), ги транскрибирал 325-те стихови од поемата во 1724 година, но предната и задната страница веќе недостасувале од ракописот (веројатно околу 50 стихови фалат од секоја од овие страници).
Во времето на битката, англиската кралска политика за одговор на викиншките упади била поделена. Некои сметале дека треба да се изврши исплата на викиншките напаѓачи со земја и богатство, додека други биле за борба до последен човек. Поемата сугерира дека Биртнот бил со вториот став, па оттука и неговите трогателни говори на патриотизам.
Викинзите пловеле по реката Блеквотер (тогаш наречена Панта). Песната започнува со тоа што Биртнот им наредува на своите луѓе да стојат и да држат оружје. Неговите војници, освен личните чувари на домаќинствата, биле локални земјоделци и селани од милицијата Есекс Фирд. Тој им наредил да „ги испратат коњите и да чекорат напред“: тие пристигнале на коњи, но се бореле пеш. Викинзите пловеле до мал остров во реката. При осека, реката остава копнен мост од овој остров до брегот; описот се чини дека се совпаѓал со насипот на островот Норт во тоа време. Ова би го сместило местото на битката околу три километри југоисточно од Молдон. Олаф им се обратил на Саксонците, ветувајќи им дека ќе отплови ако биде платен со злато и оклопи. Биртнот одговорил: „Ќе ви платиме со врвови од копја и сечила од мечеви“.
Со опаѓањето на плимата, силите на Олаф започнале напад преку малиот копнен мост. Тројца англосаксонски воини, Вулфстан, Елфхер и Макус, го блокирале мостот, успешно справувајќи се со сите Викинзи кои ќе се приближеле. Викиншкиот командант побарал Биртнот да им дозволи на своите трупи да излезат на брегот за формална битка. Биртнот дозволил, и непријателските сили преминале на копното. Започнала битката, но еден Англичанец по име Годрик избегал јавајќи го коњот на Биртнот. Браќата на Годрик, Годвин и Годвиг, го следеле. Потоа многу Англичани избегале, затоа што го препознале коњот и мислеле дека Биртнот е јавачот и дека бега. Викинзите ги совладале Саксонците откако изгубиле многу луѓе, и го убиле Биртнот. По битката, телото на Биртнот било пронајдено без глава, но неговиот меч со златна рачка сè уште бил со него.
Многу научници сметаат дека поемата, иако е заснована на вистински настани и луѓе, е создадена како помалку историски приказ, а повеќе како средство за зачувување и воздигнување на спомените на мажите кои се бореле и ги загубиле своите животи на бојното поле, кои ја штителе својата татковина, особено во случајот со англискиот командант на битката, Биртнот.
Нордиските напаѓачи имале за цели да собираат плен, а не да окупираат земја за населување. Затоа, ако силите на Биртнот ги држеле Викинзите подалеку со тоа што би им платиле, Олаф веројатно би отпловил подалеку по реката или по должината на брегот, и би продолжил со напади на други места.
2 Други извори
Смртта на Биртнот, елдорман од Есекс, е запишана во четири верзии на ''Англосаксонската хроника''. Во нејзиниот ракопис од Котон Тибериј (Верзија Б) за годината 991 пишува:
''„Животот на Освалд“'', напишан во Ремзи приближно во исто време со битката, го прикажува Биртнот како голем религиозен воин, со упатувања на личности од библиската пророчка ера.
2.1 Топографија
Од ''Англосаксонските хроники'' е јасно дека Молдон во Есекс е местото на битката, поради неговата близина до Ипсвич и затоа што Биртнот бил гроф од Есекс. Попрецизни детали доаѓаат од поемата ''„Битката кај Молдон“'', која опишува како Викинзите се сместиле на остров, одделен од копното, кој можел да се премине при осека. Поемата опишува како Викинзите и Саксонците преговарале со повикување преку водата додека чекале плимата да се смири. Островот Норти се чини дека одговара на овој опис. Истражувањето во 1973 година сугерирало дека каналот помеѓу островот Норти и копното би бил околу 110 метри, наместо 220 метри колку што има денес. Насипот што го преминува каналот денес можеби не постоел во сегашна форма во 10 век, но сигурно постоел некаков вид на премин. Предложени се и други локации за тоа кој е тој остров, едно од нив е островот Осеа, до кој може да се стигне преку насип, но е премногу далеку од копното за да се премине преку него. Предложен е и мостот денес наречен Хејбриџ, но реката нема плима во таа точка.
3 Извори од ракописи
Во библиотеката Котон, текстот за „Битката кај Молдон“ се наоѓал во Ото А xii. Транскрипцијата на Елфинстон се наоѓа во библиотеката Бодлијан, каде што е на стр. 7–12 од Ролинсон Б. 203.
4 Наводи
4.1 Библиографија
***