Скендер Куленовиќ

Скендер Куленовић (Босански Петровац, 2. септември 1910 — Белград, 25. јануари 1978) бил српски книжевник.
1 Биографија
Скендер Куленовиќ е роден на 2 септември 1910 година во Босански Петровац, каде што завршил основно училиште. Негов татко бил Салих-бег од старо беговско семејство, чие име укажува на неговото потекло од ''Кулин-бан.'' По ненадејното осиромашување на неговото бегово семејство со аграрна реформа, тој се преселил во родното место на мајка му, Травник. Таму завршил језуитска гимназија како надворешен ученик. Веќе во трето одделение гимназија го објавил своето прво книжевно дело, збирката сонети „Оцвале првимуле“. Потоа студирал право на Универзитетот во Загреб, но ги напуштил студиите и се посветил на новинарството. Негови браќа биле сликарот Мухамед Куленовиќ, кој загинал во усташкиот логор Керестинец и спортистот Музафер Куленовиќ, кој загинал во логорот Бањица.
Во 1941 година влегол во првиот партизански одред на Босанска Краина. Носител е на Партизанска споменица во 1941 година. Бил советник на АВНОЈ на второто заседание во 1943 година.
Бил оженет со Вера Црвенчанин Куленовиќ, првата жена режисер во Југославија, со која имал две деца: Вук Куленовиќ, композитор и Билјана Куленовиќ, балерина.
Заради големиот книжевен придонес бил избран за дописен член на Српската академија на науките и уметностите на 16 декември 1965 година и на 21 март 1974 година за негов редовен член.
Починал на 25 јануари 1978 година во Белград.
2 Творештво
Куленовиќ уште во средно училиште го напишал својот прв сонетен венец „Ocvale primule“. Пишувал песни и поеми, комедии, есеи, критики, патописи, скици, приказни и романи. Како студент влегол во загрепскиот круг на општествени писатели. Откако му се посветил на новинарството, по прекинувањето на студиите, соработувал во бројни весници и списанија, а во 1937 г. заедно со Хасан Кикиќ и Сафет Крупиќ го основал муслиманското списание ''Путокас'' во Загреб.
Во 1941 г. се приклучил на партизаните, каде што за време на војната пишувал песни и уредувал весници (''Босански ударник, Глас, Ослобоѓење''). Додека повеќето поети од борците созревале за време на војната и подоцна се изразувале, Скендер Куленовиќ ги напишал своите најдобри дела во НОБ.
Веднаш по војната, тој бил директор на драмата во Националниот театар во Сараево, каде што режирал три претстави и почнал да пишува драми. Тој ги уредувал Преглед, Литературни весници и Нова мисла. Извесен период бил драматург во Народниот театар во Мостар, а по преселбата во Белград бил уредник во белградското издавачко друштво.
Во неговата поезија доминираат две спротивни форми, сонетот и песната. Напишал сонети на почетокот и на крајот од својата поетска кариера, а три песни датираат од воените години: „Стојанка мајка Кнежополка“ (1942), „Писма на Јован Станивук“ (1942) и „Шева“ (1943). Тие се засновани на епски народни песни. Најважни дела: песните „Стојанка мајка Кнежополка“ и „Шева“, комедиите „ Делидба “, „Вечера“ и „Тажно е“ (1947), Сонети (1968), збирката раскази. „Диванхана“ (1972), збирката детските приказни „Гром“ (1975) и романот „Абис“ (1977).
Неговата најдобра и најпозната песна „Стојанка мајка Кнежополка“ е напишана како поетско сведоштво за ужасите на усташкиот масакр врз српските цивили во Козара. Таа е направена по моделот на народната тужба. Но, тоа е повеќе повик за одмазда, прослава на слободата и животот, отколку оплакувањето на мајката која изгубила три сина во непријателска офанзива. Визијата за победата извира од исконската вера на човекот во обновувачката моќ на природата, во неуништливоста на животот. Раскошното изобилство на жива материја, плодноста на полињата, силата на машките мускули и бујноста на женските гради, сето тоа излеано во јазикот на песната, свежо, неисцрпно, како извор кој постојано истекува и никогаш не губи вода.
Познатиот куленовишки јазик, кој многумина го препознале како првокласна вредност, меѓу кои и Радомир Константиновиќ и Данило Киш. Во есејот „Апсолутен краишник Скендер Куленовиќ“, КОнстантиновиќ со нескриен восхит зборува за „извонредната лингвистичка смисла“ на Куленовиќ и додава: „Неговото познавање на јазикот е знаење на границата на битието и небитието. „Нештата“, постоењето и зборовите се губи во разликата, така што, понекогаш, да се биде таму значи да се зборува.“
Данило Киш, пак, го започнал својот есеј со дијагноза: „Скендер Куленовиќ бил рудар на јазикот, тој влегол во најдлабоките слоеви на нашиот богат јазик. Во неговите песни, како и во својата проза, Скендер секогаш го избирал најтешкиот збор, секогаш од најдлабоките јазични слоеви, секогаш од неговите најтемни лексички зони, бидејќи за него најточен бил зборот што најдолго почивал во рудата на традицијата. онаа што била најмалку истрошена, онаа што најлуто му заѕвонува на јазикот.“
Во својата „Антологија на српската поезија“, Зоран Мишиќ истакнува дека стиховите на Куленовиќ се едни од најубедливите примери како социјално-патриотската поезија, кога е плод на поединечниот творечки напор, може да се воздигне до највисоко уметничко ниво. Неговите две поеми, настанати во текот на Втората светска војна, претставуваат први оригинални обиди за приближување на модерната поетска експресија до народниот дух и јазик.
3 Награди и награди
Скендер Куленовиќ е добитник на голем број награди и признанија:* Октомвриска награда од Белград, 1968 година
* 7 јули награда на Србија, 1971 година
* 27 јули, награда на БиХ, 1971 година
* Награда АВНОЈ, 1972 г
* Орден за братство и единство од прв ред
* Орден за заслуги за луѓето од прв ред
* Орден на Републиката со златен венец, 1968 година