Белградски лицеј

Белградскиот лицеј беше првата висока школа во Кнежевството Србија, основана во 1838 година во Крагуевац под името Лицеј на Кнежевството Србија, а во 1841 година преместена во Белград, каде што го доби името Белградски лицеј. Оваа институција одигра клучна улога во развојот на високото образование во Србија, станувајќи основа за подоцнежната Велика школа, а потоа и за Белградскиот универзитет во 1905 година.
1 Основање и историја
Белградскиот лицеј беше основан со указ на кнезот Милош Обреновиќ на 1 јули 1838 година во Крагуевац, тогашната престолнина на Србија. Тоа беше првата висока школа во Србија со настава на српски јазик, што претставуваше значаен чекор во изградбата на националниот образовен систем. Лицејот го продолжи гимназиското образование од четири на шест години, овозможувајќи подлабоко и специјализирано образование.
Кога во 1841 година престолнината на Србија беше преместена од Крагуевац во Белград, Лицејот исто така беше преместен и преименуван во Белградски Лицеј. На почетокот беше сместен во приватна куќа, а од 1844 година во Конакот на кнегињата Љубица, каде што остана до 1863 година. Овој период беше обележан со развојот на Лицејот како водечки образовен центар во земјата, со фокус на образовање на високи државни службеници и интелектуална елита.
Во 1863 година, Лицејот беше преместен во Капетан-Мишината зграда и трансформиран во Велика школа, со што се промени неговата цел – од образовање на високи службеници кон формирање на научен кадар. Оваа трансформација беше клучна за развојот на високото образование во Србија, а Великата школа во 1905 година прерасна во Белградски универзитет.
2 Организација и наставна програма
Наставата во Лицејот беше организирана за да ги подготви младите луѓе (на возраст од 17 до 22 години) за административни и интелектуални улоги во државата. Во првата година (1838) се предаваа следните предмети: филозофија, општа историја, чиста математика, статистика, германски јазик, цртање.
Оваа наставна програма беше одобрена од кнезот Милош на 18 септември 1838 година, а редовната настава започна на 1 октомври истата година. На почетокот постоеше само општ смер, но во 1839 година беше воведен смер „филозофија“, заедно со нови предмети: физика, практична геометрија и француски јазик. Во 1840 година беше додадено православно одделение, а во 1841 година и правно одделение, со што Лицејот стана и првата правна школа во Србија.
Во 1853 година, Лицејот беше реорганизиран и поделен на три одсека: правен, природно-технички, општ (замена за првобитниот филозофски одсек)
Оваа реорганизација овозможи специјализација и подготовка на учениците за различни професионални патишта. Наставата беше практична и теоретска, со фокус на поврзување на теоријата и практиката. Во 1845 година, професорот Вук Маринковиќ формира збирка на физички инструменти, што ја подобри наставата по природни науки.
3 Наставници и ректори
Лицејот собра некои од најугледните интелектуалци на тоа време. Првиот ректор беше Атанасије Николиќ (1803–1882), кој предаваше математика од 1839 до 1842 година. Николиќ ги напиша и првите учебници за Лицејот: Алгебра (1839, 149 страници), Елементарна геометрија (1841).
Меѓу другите истакнати професори беа: Јован Стерија Поповиќ (1806–1856), кој беше заслужен за реформата на наставата во 1844 година, Исидор Стојановиќ, (1808–1849), Константин Бранковиќ (1814–1865), Вук Маринковиќ, (1807–1859), Јосиф Панчиќ, (1814–1888), Ѓуро Даничиќ (1825–1882).