Крстилницата на Вишеслав

Крстилницата на Вишеслав е име на камената крстилница на која се споменува кнезот Вишеслав, еден од најзначајните споменици на хрватската култура од раниот среден век. Се претпоставува дека крстилницата првично била во Нин.
1 Изглед на крстилницата
Фонтот е издлабен од мермерен блок од островот Проконез (турски: Sraylar) во Мраморното Море и има шестстран облик со висина од 88-89,5 см и пречник на отворот од 120 см. Вкупниот пречник (вклучувајќи ги и рабовите) на крстилницата е 139-140,3 см, самите рабови се дебели 11 - 11,7 см. По должината на рабовите на страниците, релјефно е извајана една столбна колона со стилизиран капител, додека во средината на предната страница на крајот од трите краци е прикажан процесиски крст исполнет со хрватски троплет со завојница на трите крака. Зафатнината на крстилницата е 654 литри вода и тежи 1.149 кг. За одвод на водата, на дното има конусна кружна дупка, која на врвот има 26 см, а потоа се стеснува до пречник од 9 см. На задната плоча (наспроти онаа на која е издлабен крстот) на висина од 40,5 cm има отвор широк 10,4 см, во кој порано се наоѓала оловна цевка за довод на чиста вода.
По горниот раб, со букви од 6 до 6,5 см, има натпис на латиница во кој некои зборови се скратени (со испуштање на последните и/или некои средни букви).
Заедно со горните видливи остатоци од металните шипки што ја потпирале дрвената купола што ја штитела водата од прашина или завесите што се користеле откако тие што се крштевале влегувале голи и носеле крштална облека кога заминувале.
2 Историја
Крстилницата е откриена во Венеција во 1853 година, во капуцинскиот манастир на Светиот Откупител на островот Џудека, каде што служел како резервоар за вода за наводнување на манастирската градина. Се чини дека е донесен во Венеција од Нино во 1746 година. По 1853 година бил пренесен во музејот Корер на крајот на мај 1942 година ја запоседнал архиепископот Алојзие Степинац била предадена од Италија на Независната Држава Хрватска, во замена за две слики на Виторе Карпачо од загрепската галерија Штросмаер (''Маченикот Свети Петар'' и ''Свети Себастијан''). Крстилницата потоа била ставена во палатата ХАЗУ во Загреб. Во 1958 година година била пренесена во Музејот на хрватските археолошки споменици во Сплит, каде што се наоѓа и денес. Репликата на крстилницата на Вишеслав се наоѓа во Музејот на нински старини, а гипсената одливка е во Глиптотеката во Загреб.
3 Научна расправа за крстилницата
Од неговото откривање во средината на 19 век, крстилницата предизвикала значителен интерес, а за неа пишувал Иван Кукуљевиќ Сакчински, кој тврдел дека крстилницата го спомнува захумскиот кнез Вишеслав. Задарскиот историчар Џузепе Ферари-Купили бил првиот што ја изнел тезата дека оваа крстилница првично се наоѓала во Нин, врз основа на сега изгубениот ракопис на ''Anonim Filippi''. Во тој ракопис се споменува и крстилницата која се наоѓала во нинскиот баптисериум, од каде што е земена во 1746 година, по уривањето на градбата. Според своите стилски одлики, крстилницата тогаш се датирала на преминот од 8 во 9 век. Фрањо Рачки, докажувајќи ја стилската сродност со натписот на кнезот Бранимир од Муќ, ја побил врската на крстилницата со захумскиот Вишеслав и прв зборувал за хрватскиот кнез Вишеслав, кој би можел да биде сместен по кнезот Мунцимир. Нинското потекло на крстилницата набрзо било прифатено од други хрватски историчари, а Лука Јелиќ го смета Вишеслав за првиот хрватски христијански кнез и започнува археолошко истражување на нинската катедрала.
Откако крстилницата била донесена во Хрватска, Мирко Шепер извршил стилско-епиграфска анализа и врз основа на аналогија со натписот на цибориумот на проконзулот Григориј, ја сместил во XI век. По таа статија, во 1962 година биле ревидирани и резултатите од археолошките истражувања на Јелиќ, кои водат до заклучок дека крстилницата првично не била во Нин. Мислењето на Шепер го прифатила Нада Клаиќ. Од друга страна, Љубо Караман, преку стилска и епиграфска анализа, крстилницата ја датира во 9 век. И Јанко Белошевиќ ја датира крстилницата во почетокот на тој век. Мирјана Матијевиќ-Сокол, врз основа на детална палеографско-епиграфска анализа и споредба со други хрватски раносредновековни споменици, особено од Задар, Бијаќи, Рижиница, Муќ и Уздоље, докажала дека станува збор за споменик кој припаѓа на хрватското епиграфско наследство од почетокот на IX век, и дека најверојатно би требало да биде сместен во Нин, каде што била најстарата хрватска бискупија вон далматинските византиски градови, бидејќи самиот натпис укажува дека е адресиран до новокрстената владејачка елита и ги открива карактеристиките на франкското влијание што тогаш се ширеле на тој простор преку монасите со германско потекло.
Според извештаите за посетите на црквата од 1579, 1603 и 1670 година, навистина имало крстилница во Нин што одговара на описот на оваа на Вишеслав.
4 Натпис
По работ на крстилницата стои натписов:
+ HEC FONS NE(M)PE SVMIT INFIRMOS VT REDDAT ILLVMINATOS. HIC EXPIANT SCELERA SVA QV(O)D [DE PRIMO] SVMPSERVNT PARENTE, VT EFFICIANTVR XP(ISTI)COLE SALVBRITER CONFITENDO TRINV(M) P(ER)HENNE(M). HOC IOH(ANNES) PR(ES)B(YTER) SVB TEMPORE VVISSASCLAVO DVCI OPVS BENE CO(M)PSIT DEVOTE, IN HONORE VIDELICET S(AN)C(T)I IOH(ANN)IS BAPTISTE, VT INTERCEDAT EQOVELIVOENTO)
+ ОВОЈ ИЗВОРНИК ГИ ПРИМА СЛАБИТЕ, ДА ГИ ПРОСВЕТЛИ. ОВДЕ ДУШИТЕ СЕ ПРОЧИСТУВААТ ОД ЗЛОСТИ, КОИ ГИ ПРИМИЛЕ ОД ПРВИОТ РОДИТЕЛ, ДА ПОСТАНАТ ХРИСТИЈАНИ, СПАСИТЕЛНО ИСПОВЕДУВАЈЌИ ГО ВЕЧНОТО ТРОЈСТВО. ОВА ДЕЛО Е ПРЕКРАСНО НАПРАВЕНО ОД ПОП ИВАН ВО ВРЕМЕ НА КНЕЗ ВИШЕСЛАВ, ОД ПОБОЖНОСТ И ВО ЧЕСТ НА СВ. ЈОВАН КРСТИТЕЛ, ДА ГО ЗАСТАПУВА НЕГО И НЕГОВОТО СТАДО.
Натписот е од посветен карактер со нагласена заветна компонента, напишан во метрички облик.