Бизмутит

Бизмутит — минерал од бизмут карбонат со формула Bi<sub>2</sub>(CO<sub>3</sub>)O<sub>2</sub> (бизмут субкарбонат). Бизмутитот се јавува како оксидациски производ на други бизмутни минерали како што се бизмутинитот и природниот бизмут во хидротермални вени и пегматити. Кристализира во орторомбичниот систем и обично се јавува како земјени до фиброзни маси.
Првпат е опишан во 1841 година за појава во Саксонија.
1 Етимологија и историја
Бизмутитот првпат е откриен во рудникот „Арме Хилфе“ во близина на Улерсројт (Хиршберг (Зале), Тирингија). Првиот познат опис на минералот е публикацијата на Август Брајтаупт од 1841 година. Сепак, Брајтаупт спомена дека бизмут карбонатот бил пронајден неколку пати претходно, но се појавил како мешавина и не можел прецизно да се карактеризира:
„Неколку пати е наведено дека бизмут карбонатот се јавува во природата, но не може да се најде минералошки опис. Неодамна, г-дин Грегор изјави дека бизмут карбонатот бил пронајден во Сент Агнес во Корнвол. Сепак, неговото истражување докажува дека тој разложил мешано тело. [...] Во рудникот за железна руда Арме Хилфе во близина на Улерсројт, во близина на Хиршберг во регионот Ројс Фогтланд, следниве се пронајдени, меѓу другото, во рогова, густа кафеава железна руда: природен бизмут, бизмутизен и хипохлорид, првиот во дисеминирани или мали парцели, вториот во вградени кристали во облик на игла, а исто така и во масивна форма. Овие два метални, од минералите поврзани со халкопирит понекогаш се трансформираат на нивните рабови и на нивната површина, но почесто низ целата, во бледо сива или зелена супстанца која, како што открив, се состои повеќе или помалку чисто од бизмут карбонат, и кој, бидејќи е секако уникатен природен производ, затоа може да го носи името: бизмут.“
– Август Брајтаупт во „За природниот бизмут карбонат“, 1841 година
Брајтаупт го именувал минералот во однос на неговата висока содржина на бизмут од над 80%.
2 Класификација
Во застареното 8-мо издание на класификацијата на минерали на Штрунц, бизмутитот припаѓал на минералната класа „карбонати“, а во рамките на таа класа на одделот „Безводни карбонати со странски анјони“, каде што бил групиран со бејерит, кетнерит и фосгенит во „групата фосгенит-бизмутит“ со системски број Vb/B.05.
Во системот за класификација Лапис од Стефан Вајс, последен пат ревидиран во 2018 година и формално базиран на старата класификација од Карл Хуго Штрунц во неговото 8-мо издание, минералот го добил системскиот и минералниот број V/C.09-020. Ова одговара на класата „нитрати, карбонати и борати“, а во рамките на таа класа на одделот „Безводни карбонати со странски анјони“, каде што бизмутитот, заедно со бејеритот, кетнеритот и фосгенитот, формира неименувана група со системски број V/C.09.
9-тото издание на класификацијата на минерали на Штрунц, последен пат ажурирано во 2009 година од страна на Меѓународното минералошко здружение (IMA), го сместува бизмутитот во класата „карбонати и нитрати“ и во рамките на таа класа во поделбата „карбонати со дополнителни анјони; без H₂O“. Тука, минералот се наоѓа во подгрупата „со Pb, Bi“, каде што е единствен член на неименувана група со системски број 5.BE.25.
Во Дана класификацијата на минерали, претежно користена во земјите што зборуваат англиски, бизмутитот има системски и минерален број 16a.03.05.01. Ова одговара на класата „карбонати, нитрати и борати“ и во рамките на таа класа во поделбата „карбонати - хидроксил или халоген“. Тука се наоѓа во рамките на подгрупата „Карбонати - хидроксил или халоген со (AB)2(XO)3Zq“ како единствен член во неименувана група со системски број 16a.03.05.
3 Кристална структура
Првичните структурни мерења сугерираа дека бизмутитот кристализира во тетрагонална симетрија. Сепак, оваа претпоставка не ја реши целосно структурата. Нова структурна анализа во 2002 година конечно откри дека бизмутитот кристализира во орторомбичен кристален систем, просторна група Imm2 (просторна група бр. 44), со параметри на решетката a = 3,865 Å, b = 3,862 Å и c = 13,675 Å, и две формулни единици по единична ќелија, иако единичната ќелија покажува изразен псевдотетрагонален распоред.
4 Формирање и локации
Бизмутитот се формира како секундарен минерал преку атмосферско дејство (претежно оксидација) на други бизмутни минерали или природен бизмут. Затоа, се јавува во парагенеза со природен бизмут, бизмутинит, бизмутоферит, халкопирит и гетит.
Како релативно редок минерал, бизмутитот може да биде изобилен на некои локации, но генерално не е многу распространет. Од 2017 година, познати се приближно 700 локации. Освен неговиот типски локалитет Улерсројт во Тирингија, бизмутитот е пронајден во Германија, меѓу другите места, Баден-Виртемберг (Шварцвалд), Баварија (Фихтел Планини, Шпесарт), Хесен (Оденвалд), Долна Саксонија (Харц Планини), Северна Рајна-Вестфалија (Зауерланд, Зигерланд), Рајнска област-Пфалц (Зигерланд, Вестервалд), Саксонија-Анхалт (Харц Планини) и Саксонија (Рудни Планини).
Во Австрија, минералот е пронајден на различни локации, вклучувајќи ја рудната планина Хитенберг и во близина на железарницата Дујсбург во Корушка, во близина на Котаун (општина Герас) во Долна Австрија, на неколку локации во регионот Салцбург и во близина на Брунграбен, во близина на Флатшах и Санкт Освалд во Фрајланд во Штаерска.
Во Швајцарија, бизмутитот е пронајден првенствено во кантоните Граубинден и Вале.
Други локации се Аргентина, Ерменија, Етиопија, Австралија, Боливија, Бразил, Чиле, Кина, Финска, Франција, Грција, Индија, Италија, Јапонија, Канада, Казахстан, Демократска Република Конго, Мадагаскар, Мексико, Монголија, Мозамбик, Намибија, Норвешка, Папуа Нова Гвинеја, Перу, Полска, Португалија, Руанда, Романија, Русија, Шведска, Зимбабве, Словачка, Шпанија, Јужна Африка, Таџикистан, Чешка, Унгарија, Обединетото Кралство и САД.
5 Поврзано
* Бизмутинит
* Бизмоклит
* Еулитин