Грузиски протести во 2023 година

Грузиските протести во 2023 година беа серија на улични демонстрации што се одржаа низ Грузија поради парламентарната поддршка на предложениот „Закон за транспарентност на странско влијание“, кој бара од невладините организации да се регистрираат како „агенти на странско влијание“ доколку средствата што ги добиваат од странство изнесуваат повеќе од 20% од нивниот вкупен приход. Пријавено е дека полицијата користела водени топови и солзавец за да ги растера протестите, особено во главниот град Тбилиси . Парламентот го повлече предлог-законот како резултат на протестите на 10 март 2023 година
1 Заднина
Од јануари 2021 година, Грузија и Украина се подготвуваа официјално да аплицираат за членство во ЕУ во 2024 година за да се приклучат на Европската унија во 2030-тите. Сепак, среде ескалацијата на Руско-украинската војна во 2022 година, Украина, Грузија и Молдавија заеднички поднеле барање за членство во ЕУ во февруари и март 2022 година.
На 9 јуни 2022 година, Европскиот парламент издаде резолуција од шест страници во која ја обвинила владата на Грузија дека ја нарушува слободата на печатот во земјата. Исто така, Европската унија препорачала да го санкционира основачот на владејачката партија Грузиски сон Бидзина Иванишвили за „неговата улога во влошувањето на политичкиот процес во Грузија“.
На 23 јуни 2022 година, Европскиот совет им доделила на Украина и на Молдавија статус на кандидат за пристапување во Европската унија. Сепак, таа го одложила давањето кандидатски статус на Грузија додека не се исполнат некои одредени услови. Европскиот совет изрази подготвеност да и додели на Грузија статус на кандидат за пристап во Европската унија по сет препорачани реформи.
На 28 јуни 2022 година, Парламентарното собрание на Советот на Европа објавило декларација во која се вели дека затворениот поранешен претседател Михаил Саакашвили мора веднаш да се лекува во специјална институција во странство. Саакашвили, кој ја напуштил Грузија во 2013 година и бил осуден од Градскиот суд во Тбилиси на шест години затвор ''во отсуство'' за злоупотреба на власта, проневера и негова импликација во обидот за убиство на пратеник од опозицијата, го најавил своето враќање во Грузија на 1 октомври 2021 година, во пресрет на локалните избори . Подоцна бил уапсен во Тбилиси. Според истрагата, Саакашвили влегол во земјата тајно, криејќи се во камион со полуприколка натоварен со млечни производи. Тој илегално ја преминал државната граница на Грузија, заобиколувајќи ја царинската контрола. Тој бил сместен во затворот Рустави и најавил штрајк со глад . Неговиот личен лекар побарал од властите да го пренесат во болница бидејќи тој продолжува со штрајкот со глад бидејќи неговата здравствена состојба наводно се влошила по неговото апсење.
На 14 декември 2022 година, Европскиот парламент повторно го повикал Европскиот совет да го санкционира Иванишвили, обвинувајќи го за влошување на демократскиот политички процес во Грузија, истовремено повикувајќи ја грузиската влада да го ослободи Саакашвили на медицинска основа за да се лекува во странство.
На 14 февруари 2023 година, Европскиот парламент усвоил трета необврзувачка резолуција, обвинувајќи ја грузиската влада и Бидзина Иванишвили за малтретирање на Михаил Саакашвили во затвор, уште еднаш повикувајќи на негово ослободување од затвор и лични санкции за Иванишвили.
Партијата Грузиски сон ги критикувала резолуциите. Премиерот Иракли Гарибашвили ги нарекол резолуциите „неодговорни и навредливи кон нашиот народ“. Пратеникот на Грузискиот сон Димитри Кундадзе ја доведол во прашање политиката на Грузија за членство во ЕУ, велејќи: „Нема да се откажеме од нашето достоинство за да добиеме [кандидатски] статус! [. . . ] Никој нема да го заплаши Бидзина Иванишвили или грузиската држава со закани со санкции!“ .
На 2 август, грузиските пратеници Созар Субари, Михаил Кавелашвили и Димитри Кундадзе го напуштиле владејачкиот Грузиски сон и го основале движењето Народна моќ . Според пратениците, нивната цел била да проговорат и да ја разоткријат вистината „скриена зад кулисите на грузиската политика“. Членовите на Народната моќ објавиле голем број јавни писма во кои ги обвинуваат Соединетите Држави и Европската унија дека се обидуваат да ја соборат грузиската влада. Движењето особено ја критикуваше надворешната политика на САД во Грузија. Нејзините членови го доведуваат во прашање американското финансирање за Грузија, велејќи дека тоа служело само за зајакнување на американските интереси во Грузија на сметка на државните институции и суверенитет на Грузија. Движењето „Народна моќ“ ги обвинила Соединетите Држави и Европската унија за мешање во внатрешните работи на земјата и поткопување на грузиското правосудство. Судските реформи беа меѓу 12-те барања на Европската унија за Грузија да добие кандидатски статус за ЕУ, иако според Народната моќ, предлогот имал за цел „да го потчини грузиското правосудство на странска контрола“. Движењето обвини голем број грузиски политички партии (вклучувајќи ја и најголемата опозициска партија Обединето национално движење, предводена од Михаил Саакашвили) и невладини организации дека се „американски агенти“. Според движењето Народна моќ, Саакашвили илегално се вратил во Грузија за да изврши државен удар, а бил поддржан од Соединетите Држави и европратениците . Членовите на Народната моќ дополнително образложија дека амбасадата на Соединетите Држави во Грузија работи на вовлекување на земјата во Руско-украинската војна и дека грузиската влада и Иванишвили биле казнети од Европскиот парламент за мирољубивата политика и одбивањето да отворат „ втор фронт“ против Русија во Грузија. Грузискиот сон не ја одобри оваа критика за вмешаноста на САД во Грузија, при што Иракли Гарибашвили рече дека Соединетите Држави и Европската унија се „стратешки партнери“ на Грузија. Во меѓувреме, шест други пратеници се приклучија на движењето од Грузискиот сон, лишувајќи го од парламентарното мнозинство . Во исто време, деветте членови на движењето „Народна моќ“ во парламентот одлучија да останат во владејачкото мнозинство, поддржувајќи ја владата на Иракли Гарибашвили. Претседателот на Грузискиот сон, Иракли Кобахидзе, ветил дека ќе соработува со Народната моќ за клучните прашања.
На 29 декември, движењето Народна моќ ја изразило својата намера да подготви закон за странски агенти за да го спречи странското влијание во земјата. На 15 февруари 2023 година, нацрт-законот за транспарентност на странско влијание бил поднесен до грузискиот парламент.
1.1 Сметките
Според нацрт-законот, некомерцијалните правни лица (најчестата форма на невладини организации во Грузија), радиодифузерите, правните лица кои сами или заеднички поседуваат печатен медиум кој работи во Грузија, и правните лица кои поседуваат или користат, заеднички или со други, интернет домен и/или интернет хостинг наменет за ширење информации преку интернет на грузиски јазик, мора да се регистрираат во јавниот регистар како „агенти на странско влијание“ и да бидат подложени на мониторинг на Министерството за правда, доколку добијат повеќе од 20% од нивниот годишен приход од „странска сила“. Предлог-законот бара од невладините организации да го откријат изворот на нивните средства, но не наметнува никакво ограничување за нивните активности. Грузискиот сон го поддржа нацрт-законот, велејќи дека тој ќе ја промовира финансиската транспарентност на невладините организации финансирани од странство.
Портпаролот на Стејт департментот на Соединетите Американски Држави Нед Прајс го критикуваше предлог-законот и го спореди со унгарските и руските закони за странски агенти . Граѓанските организации се спротивставија на нацрт-законот како кршење на основните човекови права како што е слободата на печатот. Како одговор, движењето Народна моќ рече дека предлог-законот е заснован на „ американскиот модел “. Водачот на Грузискиот сон Иракли Кобахиџе ги критикуваше и американските и руските закони. Тој рече дека грузискиот нацрт-закон се заснова на американскиот закон, но тој е значително омекнат за да ги исполни стандардите на Европскиот суд за човекови права, додавајќи дека доколку американскиот закон се пренесе на европскиот простор, тоа ќе биде во спротивност со Европски стандарди за човекови права. Критичарите рекоа дека нацрт-законот претставува авторитарна промена и може да им наштети на надежите на Грузија за членство во Европската унија. Американската амбасада во Грузија соопшти дека предлог-законот е инспириран од Кремљ и не е во согласност со јасната желба на народот на Грузија за европска интеграција и демократски развој. Во соопштението се наведува дека законот би ги нарушил односите на Грузија со стратешките партнери. Шефот за надворешна политика на Европската унија, Жозеп Борел, рече дека нацрт-законот е „многу лош развој“ за Грузија и нејзиниот народ. Тој рече дека предлог-законот ризикува да има застрашувачки ефект врз граѓанското општество и медиумските организации. Борел изјави дека нацрт-законот може сериозно да влијае на грузиските врски со ЕУ и ја повика Грузија да ја одржи својата посветеност за промовирање на демократијата. САД и Европската унија изјавија дека на Грузија ќе и биде тешко да се приклучи на НАТО или во Европската унија доколку нацрт-законот стане закон. Меѓународните организации изразија загриженост во врска со нацрт-законот, велејќи дека законот би работел против демократскиот развој на Грузија.
Иракли Кобахиџе рече дека Парламентот ќе го испрати предлог-законот до Венецијанската комисија за препораки и да докаже дека е компатибилен со европските стандарди.
Одговарајќи на критиките дека нацрт-законот се заснова на руско, а не на американско законодавство, Народната моќ дополнително го регистрираше алтернативниот предлог-закон, кој е директен превод на американскиот закон. Вториот од двата предлог-закони го вклучува опсегот на првиот предлог-закон кој вклучува поединци и ги проширува казните до пет години затвор.
2 Времеплов
На 6 март 2023 година, за време на расправата на Комисијата за правни прашања за предлог-законите, изби тепачка меѓу пратениците на владејачката коалиција и опозицијата. Протестите се одржаа пред зградата на Собранието повикувајќи ги пратениците да ги изгласаат предлог-законите.
На 7 март 2023 година, парламентот го усвоил предлог-законот за транспарентност на странско влијание во прво читање, со 76 гласа „за“ и 13 Протестите биле организирани пред Парламентот на Грузија, кои подоцна станале насилни бидејќи демонстрантите се обиделе да упаднат во зградата и фрлаа молотови коктели врз органите на редот. Полицајците употребија солзавец и водени топови против демонстрантите.
На 8 март 2023 година, десетици илјади луѓе протестирале пред зградата на парламентот, повикувајќи го парламентот да ги прекине понатамошните дискусии за законот за странски агенти.
На 9 март 2023 година, владејачката коалиција објавила дека ќе ги повлече сметките. Тие рекле дека се потребни повеќе дискусии со јавноста за да се убеди општеството за важноста на законодавството.
Министерството за внатрешни работи подоцна истиот ден соопшти дека сите лица уапсени по административни пријави на 7 и 8 март се ослободени.
На 10 март 2023 година, еден од двата нацрт-закони бил повлечен од владејачката коалиција, додека другиот бил поразен на формално второ седнување во Парламентот, со еден глас „за“, 36 гласа „против“ и 76 воздржани.
На 9 април 2023 година, илјадници демонстранти се собрале пред зградата на грузискиот парламент поради зголеменото незадоволство од раководството на земјата. Демонстрантите кренале голем транспарент со порака „За европска иднина“ и ги вееле знамињата на Украина, Грузија и на Европската унија. Демонстрантите сметаат дека партијата Грузиски сон е под влијание на Русија и уназадува во однос на демократските практики. Тие се исто така убедени дека владата ги затвора своите политички противници и ја ограничува слободата на печатот. Антивладиниот митинг бил организиран од опозициската партија за да му покаже поддршка на Михаил Саакашвили, затворениот поранешен претседател.
3 Реакции
3.1 Владата на Грузија
Претседателката на Грузија, Саломе Зурабичвили, ја фрлил својата поддршка зад демонстрантите, велејќи дека „патот на европската интеграција мора да биде заштитен“. Таа ркла дека ќе стави вето и ќе го укине предлог-законот.
Грузискиот премиер Иракли Гарибашвили на 7-ми март ја потврдил својата поддршка за законот, велејќи дека предложените одредби за странски агенти ги исполнуваат „европските и глобалните стандарди“.
Грузиското Министерство за внатрешни работи побара од демонстрантите да се разотидат, предупредувајќи дека ќе бидат преземени „законски мерки“ за да се врати смиреноста. Министерството, наводно, соопшти дека протестот излезе од рамката на мирен собир и се претвори во насилство. Министерството, исто така, рекло дека полицијата, исто така, била принудена да употреби пропорционална сила за да го врати јавниот ред.
Повеќе од 60 граѓански организации и медиуми рекоа дека нема да го почитуваат законот доколку тој биде потпишан во закон.
3.2 Соединети Држави
Нед Прајс ги поддржале протестите и рекле дека „САД имаат алатки за да ги повикаат на одговорност оние што се во спротивност со волјата на грузискиот народ“, навестувајќи ги потенцијалните санкции за грузиските официјални лица, во време на прашање на 7-ми март. Помошникот државен секретар Тод Робинсон, поранешен амбасадор во Венецуела, силно го критикувал законодавството од Тблизи, каде што пристигнал еден ден пред да избијат протестите за настанот „жени во полиција“, нарекувајќи го „закон заснован на интересот на Русија, а не на интересот на Грузија. “.
3.3 Русија
Марија Захарова ја критикувала позицијата на Европската унија во однос на ситуацијата во Грузија и го обвинил Јосеп Борел за „пречекорување на границите на пристојноста“ и „вршење притисок врз грузиските граѓани“.
Министерот за надворешни работи на Русија, Сергеј Лавров ја споредил ситуацијата во Грузија со Евромајдан во Украина. Министерството за надворешни работи на Руската Федерација ги предупредил Грузијците за последиците од ваквиот развој на настаните.
Прес-секретарот на рускиот претседател Владимир Путин, Дмитриј Песков, изјавил дека Русија нема никаква врска со предлог-законот и дека тој е повеќе сличен на Законот за регистрација на странски агенти на САД. Тој исто така додал дека Русија ја следи ситуацијата и дека е заинтересирана ситуацијата да остане мирна во близина на нејзината граница.
Руското Министерство за економски развој им препорачал на руските граѓани да се воздржат од патување во Грузија.
Маргарита Симонјан рекла дека Русија веднаш ќе го бомбардира Тбилиси доколку Грузија отвори „втор фронт“ против Русија.
3.4 Абхазија
Министерот за надворешни работи на Абхазија, Инал Арџинба, изјавил дека САД се обидуваат да извршат државен удар во Грузија за да го дестабилизираат регионот и да започнат „втор фронт“ на руско-украинската војна во Јужен Кавказ .
4 Дополнителна литература
* - Мислења на водачите на грузиските невладини организации објавени од ''Кавкаски журнал'', 10 март 2023 година.