Љупкова

Љупкова (поранешно име ''Долна Љупкова'', |Liubcova) е населено место во округот Караш-Северин, Романија. Според пописот од 2021 година имало 918 жители. Припаѓа на општината Берзаска. Селото е мнозински српско.
1 Историја
Местото првпат се споменува во документи во 1430 година како тврдина на Дунав - „Љупко“. Според народната традиција, местото го добило името по српскиот кнез Љупко. Во документ од 1684 година, го носи сегашното, најблиско име „Љупкова“. Порано имало две соседни населби, Горна и Долна Љупкова, како воени пунктови во округот Ракаждија (1774). Се претпоставува дека таму живеело мешано српско-романско население. Долна (Српска) Љупкова станала гранична стражарска населба во Илирскиот пешадиски полк во 1773 година. Три години подоцна, во 1776 година, била префрлена во новиот Влашко-илирски полк. Љупкова имала пет стражарски места додека ја чувала границата на Дунав. На почетокот на 1773 година, имало 87 граничари, од кои 29 биле вооружени, а 6 од нив биле на должност како кордон.
За време на Австро-турската војна од 1788 година, во областа на селото, каде што се наоѓа еден рид, српскиот востаник Коча Анѓелковиќ држел позиција и се борел. На ридот именуван по него, ''Кочин јендек'', се водела жестока битка меѓу Србите и Турците. Од 600 доброволци кои се бореле на страната на Австрија, на крајот, Коча останал со 60 маченици, кои биле оставени сами на себе, предадени од австриската команда.Турците ги заробиле, исцрпени и ранети, и ги однеле во Текија, каде што Коча и неговите другари починале со ужасна смрт, набиени на колец. Сега таму е подигнат достоен споменик на српските херои, во форма на мермерна пирамида, на познатиот Коча, за кого народот пеел во песна. За посетителите е уреден спомен-парк.
Според државната шематизација на православното свештенство во Унгарија од 1846 година, сè уште се споменуваат две соседни места со слични имиња - како парохии: Горна и Долна Љубкова. Горна Љубкова има 538 православни души, со училиште со учител и православна црква Свети Никола, каде што служат двајца парохиски свештеници. Долна Љубкова има малку повеќе жители, 865 парохијани, има и училиште со учител, како и православна црква Вознесението Христово, со еден парохиски свештеник.
Според митрополитскиот попис од 1865 година, во „Долна Љубкова“ живеат 933 православни жители, а има и една парохија од шеста платежна класа.
Според извештајот од 1905 година, се споменува само Долна Љупкова, за која се наведува дека е мала општина во Новомолдавскиот округ. Таму живееле 1.561 жител во 306 куќи; од нив, 1.454 души (или 93%) со 268 домови (или 87%) биле Срби. Единствените јавни згради во населбата се српска православна црква и српско јавно училиште. Во блиската Берзаска имаат речиси сè, вклучувајќи ја и последната пошта и телеграф.
Селото било погодено од невидена катастрофа ноќта помеѓу 13 и 14 јуни 1910 година. Поради налет на облаци, се создал огромен порој од вода од потокот Брестовик, чии води стигнале до покривите на куќите во Љубковац. Луѓето се качувале на нивните покриви, а поројот однел многу куќи во Дунав. Жителката Ленка Бугарин пловела педесет километри на покривот од својата куќа сè додека не била спасена во близина на селото Дубова. 36 мештани загинале таа ужасна ноќ, од кои повеќето биле стари лица, жени и деца. Од 1913 година, овој тажен ден се одбележува со црковна церемонија.
2 Демографија
;Етнички состав во населба (1.214 жители)
3 Религија
Црквата Долнољупковска првпат се споменува во 1757 година како дрвена колиба, изградена во 1745 година, кога свештеник бил Козма Поповиќ. Поцелосен опис на ова место за богослужба, кое дури и не било осветено, следи од 1787 година. Изградено е целосно од дрво и во многу дотраена состојба. Според традицијата, се наоѓало на рид наречен Велики или Крепуљин рид. Во исто време, имало недовршена изградба на нов храм. Новата црква, посветена на празникот Вознесение Господово или Спасовден, била осветена како завршена градба во 1794 година. Ова се однесува само на населбата Долна Љупкова, ништо не се споменува за Горна Љупкова. Но, внатрешното опремување и декорирање траело долго време, под надзор на свештеникот Илија Медаковиќ (исто така таму во 1814 година). Според српски извор од 1905 година, се наведува поинаку: дека црквата всушност била изградена во 1821 година. На ѕидната преграда на иконостасот, иконите се насликани во 1821 година од Арсеније Јакшиќ, зограф од Бела Црква. Тие се пресликани од Ѓока Путник од Бела Црква во 1904 година. Хоровите и троновите се дело на резбарот Јоан Котрла од 1904 година, а царските двери ги изработиле Лука и Сава Лазаревиќ во 1929 година. Во 1951 година, Франц Вајнхепл насликал четири ѕидни композиции. Црковната парохија била таму во 1905 година, а собранието било редовно под претседателство на Милутин Јеремиќ. Парохиски свештеник во Долна Љупкова во тоа време бил монахот Емилијан Ќириќ, јеромонах роден во Павлиш, а тој е во парохијата од 1901 година. Парохијата е инаку од најниската класа со шеста плата, има парохиска куќа и парохиска сесија од 34 kj. Исто така, постојат и српски православни гробишта, а црковно-општинските земјишни поседи се минимални - само 2 kj.
Според државната шематизација на православното свештенство во Унгарија од 1846 година, се споменуваат две соседни места - парохии: Горна и Долна Љубкова. Во Горна Љубкова, место со 538 православни души, црковните регистри се водат од 1794 година во православната црква Свети Никола. Парохиски свештеник во 1846 година бил Стефан Куриќ, на кого му помагал свештеникот Нестор Лупуловиќ. А во Долна Љубкова, населба со 865 парохијани, регистрите се водат од 1794 година (погрешно напишано 1704?), во црквата посветена на Вознесението Христово. Парохиски свештеник во 1846 година бил свештеникот Петар Медаковиќ.
4 Образование
Првото споменување на училиштето во Љубкова датира од 1774/1775 година, кога таму учеле само тројца ученици. Учителот истата година бил Николаје Салитровиќ. Документ од 1792 година наведува дека младиот учител Нестор Лупуловиќ (Горна Љубкова) донирал еден дукат на црквата. Во 1806 година, 30 ученици учеле во локалното тривијално училиште, под водство на учителот Тома Јанковиќ, роден во Соколовац. Две години подоцна, новиот учител бил Павле Богдановиќ. Во 1846 година, 50 ученици го посетувале училиштето во Горна Љубкова, под водство на учителот Јован Ѓуран. А училиштето во Долна Љубкова го посетувале 60 ученици во 1846 година, под водство на учителот Захарије Поповиќ. Во 1881 година, нов учител, Јевта Крљанац, бил испратен во училиштето во Љубкова. Училиштето во Долна Љубкова е општинско училиште од 1874 година, а има една училишна зграда изградена во 1905 година според прописите. Наставник таа година бил Мита Нешиќ, која ја водела училишната градина со децата. Во тоа време, имало 84 ученици во редовните часови, а 79 постари ученици ја посетувале програмата по училиште. Во 1909 година, училиштето добило нова наставничка, Зорка Имброновиќ.
5 Поврзано
* Берзаска
* Караш-Северин (округ)