Татриз

Татриз (|تَطْرِيز|taṭrīz) ― форма на традиционален палестински вез. Татриз, што на арапски значи „вез“, се користи за да се означи традиционалниот стил на вез што се практикува во Палестина и заедниците на палестинската дијаспора. Современата форма на татриз често датира од 19 век. Стилот на вез со вкрстен бод наречен ''фалахи'' се практикува меѓу арапските заедници на Медитеранот со векови. Везот е особено поврзан со украси на традиционална облека како што е тобе, со мотиви и бои што претставуваат регионален идентитет и општествени односи. Татризот најчесто се користи на облека и вклучува различни симболи, вклучувајќи птици, дрвја и цвеќиња. Занаетот првично се практикувал во руралните области на Палестина, но сега е вообичаен низ целата палестинска дијаспора. Во 2021 година, уметноста на вез во Палестина била призната од УНЕСКО како важно нематеријално културно наследство. Според Рим Касис, овој стил на вез особено често се слави како еден од најбогатите и најисклучителните.
Историски гледано, секое село во Палестина имало различни шеми на татриз, со уникатни дизајни кои раскажуваат приказни за локалното население, легенди, животни и растенија, како и верувања. Различните стилови на татриз станале помалку различни и продолжиле да се развиваат во дијаспората. Праксата на татриз добила дополнително политизирано значење во контекст на палестинското раселување и отпор. Шемите на татриз вклучиле националистички симболизам во Накба, Интилак од 1 јануари 1965 година и Шестдневната војна од 1967 година, а практиката останала проткаена со општествено значење како начин за отелотворување и пропагирање на културното наследство.
1 Потекло
Ханан К. Мунајер, научник за палестинска облека, смета дека еден од првите примери на вез сличен на Татриз е фрагмент од геометриски свилен вез со вкрстен бод од Александрија од 11 век. Фустаните пронајдени во гробови од 1283 година во Либан претставуваат најраните недопрени облеки со вез од Татриз и силно личат на регионалната облека од Рамала.
Многу популарни мотиви од татриз стилот имитираат елементи од арапската архитектура и мозаичен дизајн. На пример, мотивот на чаша и лист од акантус често се наоѓа во камени резби.
Историски гледано, материјалите што се користеле за везот Татриз биле од локално подрачје на везачот. Свилата се одгледувала во Палестина од шестиот до деветнаесеттиот век за да се направи конецот за везење. Пред индустријализацијата, ткаенината ја ткаеле мажи на домашни разбои. Растителни бои, како што се индиго или брош, се користеле за боење на конецот за везење.
2 Терминологија
Стилот на везење со кврстен бод е познат како ''фалахи'', од арапскиот збор што означува рурален човек, ''фалахи''. Ова е најчестиот стил на вез низ Палестина, но одредени региони се познати по идиосинкратични техники. Везот во Витлеем најчесто користи сатенски бод познат како тахири и може да вклучува вез со метален конец (''касаб'') бидејќи материјалот на тобето често бил фино ткаен и несоодветен за фалахи. Везните аспекти на тобето често биле украсени пред да се состави. Деловите од тобето што често се везеле вклучуваат дел од градите (''каба'') кој има шари и бои што варираат од регион до регион и лесно го идентификуваат носителот. Други често везени делови од тобето вклучуваат ''рада'' „дел за рамената“, странични панели на здолништето (''бенајик''), предниот дел на здолништето (''хиџер'') и долниот дел од грбот (''шињар'').
3 Истакнати мотиви
Завршеното парче татриз се состои од многу мотиви. Секој од овие мотиви носи симболични значења, раскажувајќи приказна преку текстил. Различните мотиви се пренесувале низ генерациите, станувајќи идентификатори на одредени села, градови, региони, па дури и семејства. Варијацијата ја одразува длабоката врска помеѓу татризот и палестинското наследство - мотивите ја отсликуваат околината, историјата, па дури и секојдневниот живот на Палестинците.
Дрво на животот: Исто така познато како чемпрес, овој мотив е еден од најпопуларните, кој се среќава низ регионите. Симболизирајќи долговечност, отпорност и стабилност, чемпресот честопати е прикажан во симетрични шари, што ја одразува неговата постојана улога во природната средина на Палестина.
Палма: Друг вообичаен мотив е палмата, иако најчесто се среќава во врска со тобите од Рамала. Палмата е одраз на палестинскиот природен пејзаж, симболизира плодност и живот - како што е и природата на Палестина.
Пашиниот шатор: Мотив поврзан со палестинската историја е ''Кемет ел Баша'' или „Пашиниот шатор“. Пашиниот шатор бил поврзан со висок функционер од Отоманската Империја.
Витлеемска ѕвезда: како што алудира и нејзиното име, овој мотив е неверојатно популарен во регионот на Витлеем, пренесувајќи пораки за љубов и семејство преку врските со Астарта, ханаанската божица на плодноста.
Гранични мотиви: Граничните елементи исто така играат значајна улога во симболичната природа на татризите и палестинските тоби. Честопати, работејќи на врамување на поголеми мотиви или рабови на облеката, се прикажуваат пердуви, рози, сапун, триаголници и запчести линии.
Секоја завршена тоба, со таписерија од мотиви, е директен одраз на личните околности на уметникот, прикажувајќи го социјалниот и брачниот статус, богатството, селото од кое потекнува, па дури и личноста.
4 Регионални разлики
Во секој регион, везот служи како форма на естетски и културен израз и носи длабоко општествено значење, одразувајќи го идентитетот и традициите на заедницата. На пример, во северните региони како Витлеем и Рамала, везот се одликува со свои сложени мотиви и употреба на луксузни материјали, кои ја одразува историската и религиозна важност на областа. Витлеем е особено познат по својата екстравагантна употреба на сребрени и златни конци во свадбената облека, што претставува престиж и богатство. Везот во Рамала се одликува со детални геометриски и цветни шари, честопати украсувани со рачно ткаен бел лен што се користи за традиционални фустани, означувајќи прослави и значајни животни настани.
Од друга страна, јужните области како што се градовите Газа и Хеврон покажуваат различни стилови. Иако фустаните во Газа се поедноставни и ги претставуваат практичните потреби на секојдневниот живот, тие се извонредно украсени со живописни везови по ракавите и рабовите. Хеброн, познат по своите живописни дизајни со вкрстен бод на дебел лен, прикажува силна естетика со богати црвени и зелени бои кои претставуваат врска со земјата и локалните традиции. Покрај тоа што дава убавина на облеката, татризот во секој регион е форма на идентитет и израз што се пренесува низ генерациите, одразувајќи ја уметноста и отпорноста на палестинската култура.
5 Татриз по Накба
По етничкото чистење и раселувањето на над 700.000 Палестинци во 1948 година (познато како ''Накба,'' што на арапски значи катастрофа), практикувањето на татриз било нарушено, како и секој аспект од секојдневниот живот. Безброј вредни дела биле изгубени бидејќи огромното мнозинство Палестинци станале бегалци. Пред Накба, везот бил во голема мера семеен бизнис, техниката се пренесувала преку генерации жени.
Откако Палестинците биле отргнати од речиси секој аспект од нивниот секојдневен живот, татризот, како и другите рутински практики, станале нешто што требало да се сочува. Процесот на „наследство“ ги претворил помалите аспекти од палестинскиот живот во обележја на нивното постоење и отпор. Татризот, исто така, станал неопходен дел од економијата на бегалците - практиката била комодифицирана бидејќи жените ја продавале својата уметност за да ги издржуваат своите семејства. Во тоа време се појавиле многу женски организации, центрирани околу давање на материјали на жените за да ги вратат своите занаети и своите животи.
6 Татриз по Шестдневната војна во 1967 година
Второ оживување на татризот се случило во 1970-ти и 80-ти години, по Шестдневната војна. Комерцијализацијата на татризот се зголемила, а пазарот привлкол меѓународно внимание кон Палестина. Во тој момент, практикувањето и учењето на татризот станало револуционерен чин. Организацијата за ослободување на Палестина дури и основала работилници за татриз во бегалските кампови. „Накратко, во 1970-ти и 80-ти години, луѓето го прошириле отпорот и политичката борба на културата и другите неполитички домени, како што е домашната сфера, кои биле помалку изложени на непосредна израелска репресија: Овој културен отпор бил проткаен со фолклор.“ Везот им дал на палестинските жени работа, моќ и идентитет: иако во тоа време уметноста повеќе не била само женска работа. Сега не е само симбол на палестинското наследство, туку и нова форма на мобилизација и активизам.
7 Татриз и Интифадите
Во текот на Првата интифада, националистичката уметност и сликите имаа силно влијание врз отпорот и обратно. Ова ја ескалираше израелската цензура на палестинската уметност, до степен до кој боите на самото знаме не беа дозволени да се прикажуваат јавно. Татриз, заедно со другите задачи кои традиционално ги извршувале жените, не само што биле објавени, туку и политизирани во форма на националистички бунт. Користењето на татриз за прикажување на палестинското знаме на тоби станала популарен облик на отпор на палестинските жени. Овие фустани станале познати како „фустани интифада“ или „фустани со знаме“. Тоби станал одличен медиум на палестинското знаме откако било забрането на јавни места. Жените можеле да ги носат своите „фустани интифада“ во своите домови или други приватни места, па дури и ако биле изложени јавно на протест, фустаните не можеле да ги соблечат од нивните тела.
8 Татриз денес
Од 2020 година, модниот бренд „Нол Колектив“ на Јасмин Мјали го користи везот татриз и ткаенината од мајдалави.
9 Поврзано
* Палестински ракотворби