Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Велушина

Успение на Пресвета Богородица (позната и како Света Богородица) — средновековна црква во битолското село Велушина.
Оваа монументална катедрала кај месното население е позната како Стара црква и е подигната близу до стариот пат помеѓу ранохристијанската епископија Хераклеја Линкестис и Костур. Црквата претставува ненаметлив споменик, најмногу познат по својата забележлива старост и внатрешниот живопис, кој носи знаци на уметници и градители од различни периоди.
1 Местоположба
Црквата е сместена на југоисточната страна на селото, во близина на римскиот пат Вија Егнација.
2 Историја
Црквата претставува еден од најстарите и најзначајните храмови во потпелистерскиот регион.
Од пишани архивски документи се дознава дека црквата е обновувана во век, односно во 1727 година.
2.1 Константинова базилика
Прва градба на местото претставува т.н. Константинова базилика, која потекнува од времето на царот Теодосиј II (408-450), а христијанската заедница во тој период гради христијански храмови во правоаголна базиликална форма. Во 1988 година биле спроведени археолошки ископувања, кои откриле мало еднобродно светилиште со скромни димензии, со апсида на источната страна и два бочни брода. Според планот на основата, оваа базилика имала елементи од наос со апсида, два бочни брода и нартекс, план кој е ист кај другите ранохристијански базилики. Најстарата црква во Велушина била изградена од големи камени блокови, јужните и северните ѕидови добро се сочувани со 1,80 метри височина и 0,75 метри ширина, додека апсидниот ѕид е со половина метар дебелина. Чесната трпеза е изработена од камена плоча поставена над римска стела, каде што е изравирано името Димитар. Воедно, базиликата во Велушина е примерок за ранохристијански тип на базилика во близина на епископското седиште Хераклеја.
Во внатрешноста, базиликата е скромна и едноставна градба со мермерна олтарна преграда со правоаголна форма, а над неа бил издигнат мермерен цибориум од кој е сочуван фрагмент. На оштетениот фрагмент е зачувана претстава на Добриот Пастир на левата страна, веројатно направен по донесувањето на Миланскиот едикт во 313 година.
3 Архитектура
Црквата е трикорабна.
3.1 Фрескоживопис
Во црквата има изведено фрескоживопис во повеќе фази од различни временски периоди. Најстарите фрески се верува дека потекнуваат од / век.
Живописот во наосот и во средишниот дел на црквата, како и оној од источниот ѕид на нартексот (западниот дел на црквата), повторно бил насликан во 1836 година. Доказот се истото се наоѓа во записот на годината на северниот ѕид. Според стилот и времето на изработка на ова сликарство, се заклучува дека станува збор за дело на Јован Зограф, кој во тоа време живеел во селото Трново и во период од неколку години насликал повеќе цркви во областа.
Во долната зона насликани се поединечни претстави на многу светци претставени во цел раст. Во горниот дел има композиции со сцени од животот и страдањата на Исус Христос. Впечатливо сликарство оставил на источниот ѕид од нартексот, изведувајќи неколку икони, во техника на ѕидно сликарство како своевиден „ѕиден иконостас“ со допојасните претстави на Исус Христос, Пресвета Богородица со Христос и Свети Јован Крстител, кои извонредно се вклопуваат околу тројниот влез во црквата.
3.2 Иконостас
Од век потекнуваат неколку насликани сочувани икони во црквата.
По изведбата на живописот од Јован Зограф, во црквата работел зографот Димитар Анастасов од селото Магарево, кој ги изработил иконите на певницата во 1879 година и дел од иконите на иконостасот во црквата.
4 Галерија
5 Поврзано
* Битолско архијерејско намесништво
* Бистричка парохија
* Велушина