Голема златна арена за најдобар филм

Наградите „Златна арена“ се основани во 1955 година како југословенски национални филмски награди што се доделуваат годишно на Пулскиот филмски фестивал| во Пула, Хрватска, со „Големата златна арена за најдобар филм“ како главна награда. Од 1955 до 1990 година наградите биле југословенски еквивалент на Наградите Оскар.
Наградата е именувана по Пулската арена, римскиот амфитеатар од 1 век во крајбрежниот град Пула, каде што традиционално се одржуваат филмски проекции што претходат на церемонијата на доделување награди.
Во 1991 година, фестивалот бил откажан поради распадот на Југославија, но потоа повторно бил отворен во 1992 година како фестивал на филмски награди во Хрватска, оттогаш па натаму исклучувајќи ги филмовите и режисерите од денешна Словенија, Босна и Херцеговина, Црна Гора, Србија и Македонија. Се одржува во овој формат секоја година оттогаш, иако на изданието во 1994 година не биле доделени награди.
Натпреварувачката програма на фестивалот обично вклучува проекции на сите месно произведени играни филмови снимени во претходните 12 месеци, што е овозможено поради релативно ниското, но високо субвенционирано од државата производство на државната филмска индустрија. Ова значи дека секој што е вклучен во нивното создавање автоматски се квалификува за наградите „Златна арена“. Затоа, нема објавени листи на номинирани во стилот на Оскар пред самата церемонија на доделување.
Наградите ги доделува жири од пет или шест члена кои се именуваат пред секое фестивалско издание од страна на управниот одбор на фестивалот. Тие обично вклучуваат истакнати филмски режисери и филмски критичари.
Иако фестивалот е основан во 1954 година, наградата за најдобар филм првпат е доделена во 1957 година - пред изданието во 1957 година, фестивалот имал посебни награди по избор на критичарите и награди на публиката за најдобар филм прикажан на фестивалот. До 1990 година, наградата секогаш се доделувала на продуцентската куќа или компании на филмот, освен во 1981 година кога наградата била споена со Златната арена за најдобар режисер и режисерот и продуцентските компании на победничкиот филм (''Падот на Италија'' од Лордан Зафрановиќ) биле заслужни за наградата.
За време на југословенскиот период, филмското производство било децентрализирано, при што секоја од шесте републики имала свои големи филмски продуцентски компании. Јадран Филм со седиште во Загреб и Авала Филм со седиште во Белград биле двете најуспешни, освојувајќи 11 и 8 награди соодветно.
Во 1990-тите, наградата повремено се спојувала со наградата за најдобар режисер, сè до 1999 година, кога стариот формат бил накратко повторно воведен. Помеѓу 2003 и 2007 година, филмските режисери биле наградувани со наградата за најдобар филм, а сепак биле подобни за посебна награда за најдобар режисер (иако во четири од пет наврати во овој период истиот режисер ги освоил обете награди за истиот филм). Од 2008 година, наградата му се доделува на продуцентот на филмот.
1 Список на победници
1.1 1955–1980
Во следната табела се наведени сите филмови кои биле добитници на трите главни награди во раздобјето од 1957 до 1980 година. Во четири наврати, два филма ја делеле истата награда - во 1961 и 1965 година, два филма ја делеле Големата златна арена, во 1966 година, два филма ја делеле наградата за второ место, а во 1967 година, два филма ја делеле наградата за трето место. Покрај ова, наградата за второ место во 1965 година не била доделена. Споделените награди се означени со ѕвездичка (*).
;Промени на наградите
*Во 1954 година немало фестивалско жири и биле доделени посебни награди „Избор на критичарите“ и „Публика“. Наградата „Избор на критичарите“ за најдобар филм му припаднала на филмот на Франтишек Чап „Весна“, а Наградата на публиката за најдобар филм му припаднала на филмот на Федор Ханжековиќ „Стојан Мутикаша“. Во следните години, наградите на критичарите и на публиката се одржувале напоредно со наградите доделени од фестивалското жири, па наградите од 1954 година обично не се сметаат за претходници на денешната Голема златна арена.
*Во 1955 година за првпат било воведено фестивалско жири и тоа било и прв пат наградата официјално да се нарече „Голема Златна арена“. Иако му била доделена на режисерот на најдобриот филм, таа е „де факто“ првата Голема Златна арена за најдобар филм, а ја освои Франтишек Чап за филмот „Моментални одлуки“.
*Во 1956 година наградата за најдобар филм не била доделена во никаква форма.
*Од 1957 до 1960 година, жирито на фестивалот ги рангираше трите најдобри филмови на фестивалот, без да им додели официјална награда.
*Од 1961 до 1968 година, Големата златна арена била доделена на најдобар филм, заедно со наградата за второ место наречена „Голема сребрена арена“ и наградата за трето место наречена „Сребрена арена“.
*Од 1969 до 1980 година, наградата за трето место била преименувана во „Голема бронзена арена“.
Година, Награда, Филм, Режисер)
1955, ''Моменти на одлука'', Франтишек Чап
1956, ''Големата златна арена не била доделена.''
1957, ''Поп Ќира и поп Спира'', Соја Јовановиќ
''На своето тело господар'', Федор Ханжековиќ
''Во сабота навечер'', Владимир Погачиќ
1958, ''Х-8'', Никола Танхофер
''Пат долг година дена'', Џузепе де Сантис
''Низ гранките небо'', Столе Јанковиќ
1959, ''Воз без возен ред'', Вељко Булајиќ
''Три четвртини од Сонцето'', Јоже Бабич
''Пет минути рај'', Игор Претнар
1960, ''Деветтиот круг'', Франце Штиглиц
''Војна'', Вељко Булајиќ
''Три Ани'', Бранко Бауер
1961, ''Балада за трубата и облакот'', Франце Штиглиц
''Зовриениот град'', Вељко Булајиќ
''Веселица'', Јоже Бабич
''Песна'', Радош Новаковиќ
1962, ''Козара'', Вељко Булајиќ
''Саша'', Раденко Остојиќ
''Прекубројна'', Бранко Бауер
1963, ''Лице во лице'', Бранко Бауер
''Радопоље'', Столе Јанковиќ
''Самоникли'', Игор Пертнар
1964, ''Службена положба'', Фадил Хаџиќ
''Марш на Дрина'', Жика Митровиќ
''Не плачи, Петре'', Франце Штиглиц
1965, ''Прометеј од островот Вишевица'', Ватрослав Мимица
''Три'', Александар Петровиќ
''Втората награда не била доделена.''''Да се дојде и да се остане'', Бранко Бауер
1966, ''Понедељак или уторак'', Ватрослав Мимица
''Штитеник'', Владан Слијепчевиќ
''Рондо'', Звонимир Берковиќ
''Сон'', Пуриша Ѓорѓевиќ
1967, ''Собирачи на перја'', Александар Петровиќ
''Утро'', Пуриша Ѓорѓевиќ
''Бреза'', Анте Бабаја
''На авиони од хартија'', Матјаж Клопчич
1968, ''Кога ќе бидам мртов и бел'', Живојин Павловиќ
''Пладне'', Пуриша Ѓорѓевиќ
''Имам две мајки и двајца татковци'', Крешимир Голик
1969, ''Низводно од сонцето'', Федор Шкубоња
''Случка'', Ватрослав Мимица
''Наскоро ќе дојде пропаста на светот'', Александар Петровиќ
1970, ''Лисици'', Крсто Папиќ
''Велосипедисти'', Пуриша Ѓорѓевиќ
''Бубачки в глава'', Милош Радивојевиќ
1971, ''Црвено класје'', Живојин Павловиќ
''Во гората расте зелен бор'', Антун Врдољак
''Опклада'', Здравко Рандиќ
1972, ''Мајстор и Маргарита'', Александар Петровиќ
''Волк самотник'', Обрад Глупчевиќ
''Како да се умре'', Миомир Мики Стаменковиќ
1973, ''Сутјеска'', Стипе Делиќ
''Бомбаши'', Предраг Голубовиќ
''Да се живее од љубов'', Крешимир Голик
1974, ''Ужичка Република'', Жика Митровиќ
''Дервиш и смрт'', Здравко Велимировиќ
''Црвен удар'', Предраг Голубовиќ
1975, ''Куќа'', Богдан Жижиќ
''Зимување во Јакобсфелд'', Бранко Бауер
''Приказна за добрите луѓе'', Франце Штиглиц
1976, ''Идеалист'', Игор Претнар
''Најдолгиот пат'', Бранко Гапо
''Селска буна 1573'', Ватрослав Мимица
1977, ''Не наведнувај надвор'', Богдан Жижиќ
''Акција стадион'', Душан Вукотиќ
''Љубовниот живот на Будимир Трајковиќ'', Дејан Караклајиќ
1978, ''Окупација во 26 слики'', Лордан Зафрановиќ
''Браво маестро'', Рајко Грлиќ
''Песот кој ги сакаше возовите'', Горан Паскаљевиќ
1979, ''Трофеј'', Карољ Вичек
''Усијање'', Боро Драшковиќ
''Земските денови течат'', Горан Паскаљевиќ
1980, ''Венецот на Петрија'', Срѓан Карановиќ
''Тајната на Никола Тесла'', Крсто Папиќ
''Кој тоа таму пее'', Слободан Шијан
1.2 1981-1990
Во 1981 година, наградите за второ и трето место биле повлечени. Во следната табела се наведени сите победници од 1981 до 1990 година. Големата златна арена не била доделена во 1982 година.
Година, Филм, Режисер
1981, ''Падот на Италија'', Лордан Зафрановиќ
1982, ''Наградата не била доделена''
1983, ''Здивот на телото'', Живојин Павловиќ
1984, ''Балкански шпион'', Душан КовачевиќБожидар Николиќ
1985, ''Татко на службен пат'', Емир Кустурица
1986, ''Среќна Нова ’49'', Столе Попов
1987, ''Веќе видено'', Горан Марковиќ
1988, ''Живот со стрикото'', Крсто Папиќ
1989, ''Собирен центар'', Горан Марковиќ
1990, ''Глув барут'', Бахрудин Ченгиќ
1.3 1992 - до денес
Среде распадот на Југославија и ескалацијата на насилството во 1991 година во раните фази на Хрватската војна за независност, фестивалот бил ненадејно откажан во 1991 година веднаш по закажаното отворање кон крајот на јули.
Во 1992 година, фестивалот бил преименуван и повторно воведен како ''„Филмски фестивал во Пула''“, за разлика од ''„Фестивал на југословенскиот филм''“ како што бил познат претходно. Категориите и имињата на наградите останале непроменети, но изборот бил ограничен само на хрватски филмови, исклучувајќи ги филмовите снимени во другите пет републики на Југославија.
Ова значело дека првично само неколку филмови биле подобни за награди, а недостатокот на филмска активност за време на војната што следеле дури довела до откажување на церемонијата на доделување награди во 1994 година, бидејќи само еден хрватски игран филм бил продуциран во претходните 12 месеци.
Година, Филм, Режисер
1991, ''Фестивалот бил откажан''
1992, ''Приказна од Хрватска'', Крсто Папиќ
1993, ''Контесата Дора'', Звонимир Берковиќ
1994, ''Програм за доделување на наградите бил откажан''
1995, ''Испрани'', Зринко Огреста
1996, ''Како почна војната на мојот остров'', Винко Брешан
1997, ''Мондо Бобо'', Горан Рушиновиќ
1998, ''Кога мртвите ќе запеат'', Крсто Папиќ
1999, ''Богородица'', Невен Хитрец
2000, ''Маршал'', Винко Брешан
2001, ''Бавно предавање'', Бруно Гамулин
2002, ''Фини мртви девојки'', Далибор Матаниќ
2003, ''Тука'', Зринко Огреста
2004, ''Долга мрачна ноќ'', Антун Врдољак
2005, ''Што Ива снимила на 21 октомври 2003'', Томислав Радиќ
2006, ''Сè џабе'', Антонио Нуиќ
2007, ''Живи и мртви'', Кристијан Милиќ
2008, ''Ничиј син'', Арсен Антон Остојиќ
2009, ''Метастази'', Бранко Шмит
2010, ''Нека остане меѓу нас'', Рајко Грлиќ
2011, ''Котловина'', Томислав Радиќ
2012, ''Писмо до татко'', Дамир Чучиќ
2013, ''Одбрана и заштита'', Бобо Јелчиќ
2014, ''Број 55'', Кристијан Милиќ
2015, ''Звиздан'', Далибор Матаниќ
2016, ''Од другата страна'', Зринко Огреста
2017, ''Кратки излет'', Игор Бежиновиќ
2018, ''Мали'', Антонио Нуиќ
2019, ''Дневникот на Дијана Будисављевиќ'', Дана Будисављевиќ