Баник

Баник (руски: ''Банник'') — дух на бања (сауна) во словенската митологија. Тој обично се опишува како мал, гол старец со долга брада, чие тело е покриено со лисја од бреза останати од добро користени метли за бања. Многу извештаи исто така тврдат дека тој е менувач на облици и може да се појави како локално лице на некој што ќе го сретне, или дури и како камен или јаглен во рерна што ја загрева бањата. Словенските бањи личат на сауни, со внатрешна парна соба и надворешна соблекувална. Место каде што жените раѓале и практикувале гатање, бањата била силно опремена со витални сили. Третото палење (или четвртото, во зависност од традицијата) било резервирано за баникот, и, со оглед на неговата склоност да поканува демони и шумски духови да се бањаат, не биле дозволени христијански слики за да не ги навредат станарите. Доколку бил вознемируван од натрапник додека се миел, баникот можел да го истури врела вода или дури и да го задави.
Се изведувале неколку ритуали за да се одржи баникот среќен и мирен. Најчестиот настан се случувал за време на парењето/печењето кое било резервирано за самиот дух или по напуштањето на бањата за ноќта; се оставале приноси од гранки од ела, вода и сапун, завршувајќи со формална благодарност изговорена на глас. Баникот често бил обвинуван за сè што тргнало наопаку во бањата, па ако структурата изгорела (што често се случувало), се верувало дека духот бил навреден на некој начин. За да се смири баникот, по обновата на бањата, црна кокошка се задушувала, се оставала неискината и се закопувала под прагот на зградата. Луѓето што го изведувале овој ритуал го завршувале со поклонување и повлекување од прагот, додека рецитирале соодветни инкантации.
Бањата се сметала за лиминален простор меѓу словенските селани и затоа се сметала за „нечиста“ или место со можна духовна опасност. И покрај ова, повеќето раѓања се случувале во бањата и се верувало дека баникот не бил навистина среќен или смирен сè додека не се роди дете во неговиот домен.
Баникот имал способност да ја предвиди иднината. Човек можел да го консултира стоејќи со откриен грб во полуотворената врата од бањата. Баникот нежно ќе го погалеше грбот ако сè претстоеше добро; но ако се ближеше неволја, ќе удираше со канџите.
1 Наводи
2 Библиографија
* Баник / Будовскаја Е. Е. // Словенски антиквитети: Етнолингвистички речник: во 5 тома / уредник Н. И. Толстој; Институт за славистички студии, Руска академија на науките. - Москва: Меѓународни односи, 1995. - Том 1: А (Август) - Г (Гуска). - стр. 137-138. - ISBN 5-7133-0704-2.
* Баник / Иванов В. В., Топоров В. Н. // Митолошки речник / главен уредник Е. М. Мелетински. - Москва: Советска енциклопедија, 1990. - стр. 89. - ISBN 5-85270-032-0.
* Максимов С. В. Баеник // Нечиста, непозната и света моќ. — Санкт Петербург: Партнерство на Р. Голике и А. Вилворг, 1903. — стр. 49–55.
* Никифоровски, Н. Ја. Грав Гумени (Јовники, Осеники), Пуники и Баники (Лазники) // Нечистики: Збирка народни приказни за злите сили во Витебск, Белорусија. — Вилна: Н. Матс и Ко, 1907. — Стр. 57–61.
* Грушко, Е. А., Медведев, Ју. М. Руски легенди и фолклор / Н. Арановскаја. — Москва: Ексмо, 2008. — Стр. 11. — 208 стр.: илустрација стр. — ISBN 978-5-699-06209-6.