Ани Ерно

Ени Ерно (|Annie Ernaux); — француска писателка и професор по книжевност. Нејзиното книжевно дело, главно автобиографско, одржува блиски врски со социологијата. Ерно ја добила Нобеловата награда за литература за 2022 година „за храброста и клиничката острина со која ги открива корените, отуѓувањата и колективните ограничувања на личната меморија“.
1 Животопис
Ерно еродена во Лилбон, а пораснала во Ивто (Нормандија), во семејство од работничката класа, но нејзините родители на крајот поседувале кафуле-бакалница. Студирала на универзитетите во Руан, а потоа и во Бордо, каде дипломирала современа книжевност во 1971 година. Извесно време работела на незавршенета теза за Пјер де Мариво.
Во раните 1970-ти, Ерно предавала во гимназијата во Боневил, на колеџот Евир во Анси-ле-Вје, потоа во Понтоаз, пред да се приклучи на Националниот центар за образование на далечина. До 2000 година предавала книжевност, а потоа целосно се посветила на пишувањето. Живее во Сержи, во департманот Вал-д-Оаз.
2 Творештво
Ерно ја започнала книжевната кариера во 1974 година со полуафтобиографското дело „Празните кабинети“ (француски: ''Les Armoires vides'') со тема на илегалниот абортус. Десет години подоцна ја добила познатата награда „Ренодо“ за книгата „Плоштад“ (''La Place''). Најчестите теми во нејзините дела се класната поделба, феминизмот и општественото и колективното битие, а во нив провејува длабока социолошка и психолошка анализа. Во подоцнежните романи, сè повеќе применува автобиографско пишување, поради што е прогласена за основоположник на автобиографската фикција. Нејзиното најзначајно дело е романот „Години“ (''Les Annes'') во кој ги прикажува својот живот и француското општетство во период на шест децении по Втората светска војна.
Во 2022 година, Ерно станала 17. писателка која ја добила Нобеловата награда за книжевност, доделена за „храброста и клиничката прецизност со која ги открива корените, отуѓеноста и колективните ограничувања на личните сеќавања“, а таа им ја посветила наградата на „оние кои страдаат од каква и да било доминација, кои страдаат поради расизмот, поради сè што може да се нарече некаков облик на нееднаквост.“ Исто така, по прогласувањето на наградата, таа изјавила: „Нобеловата награда се манифестира низ својто стремеж за традицијата. А да се биде свртен само кон традицијата првенствено е одлика на мажите. На тој начин, тие ја пренесуваат моќта еден на друг.“ По тој повод, таа повикала на модернизација на Нобеловата награда, така што ќе се намалат „помпезноста, свечените тоалети и фракови“. Таа ја критикувала Нобеловата награда како машка институција, како премногу луксузна и буржоаска, а со тоа и премногу далечна од оние кои страдаат од нееднаквоста. Нејзината книжевна постапка не е инвентивна, но затоа, пак, е ефектна при што конструкцијата на романот е засилена со воведувањето на описите на личните фотографии. Стилот е речиси лапидарен, без многу фигури, но со впечатливо прикажување на историските и автобиографските елементи. Интересно е тоа што Ерно не го деконструира јазикот, онака како што барала француската феминистичка теорија, меѓутоа таа го деконструира жанрот. Во своите романи таа го применува стилот познат како автосоциофикција, користејќи лични забелешки и сеќавања, како и автобиографското искуство и историските факти. Ерно доследно пишува за својот личен живот, но не е пионерка во употребата на автобиографските елементи во книжевноста. Сепак, за разлика од традиционалната употреба на оваа постапка, кај Ерно автобиографското не е второстепено, туку тоа е суштината на нејзиното дело, односно таа не го крие своето „јас“, дури ни поради уметничката нужност и веројатност. Напротив, таа сака искуството да стане писмо, без фикционализација во традиционалната смисла на зборот, туку го истакнува универзалното значење на личното искуство.
2.1 Награди и признанија
* 1977 - Наградата на честа за романот ''Ce qu'ils disent ou rien'' од 1977 година
* 1984 - Наградата Ренодо за „Плоштад“
* 2008 - Наградата „Маргерит-Дирас“ за „Години“
* 2008 - Наградата „Франсоа-Моријак“ за „Години“
* 2008 - Наградата на францускиот јазик за целокупниот нејзин опус
* 2014 - Почесен доктор на Универзитетот во Сержи-Понтоаз
* 2016 - Наградата „Стрега“ за „Години“ (преведена на италијански како ''Gli Anni'' (L'Orma)
* 2017 - Наградата Маргерит-Јурсенар, доделена од Граѓанското општество на мултимедијални автори, за целокупниот нејзин опус
* 2018 - Наградата „Хемингвеј“ за целокупниот нејзин опус
* 2019 Prix Formentor * 2019 - Награда Грегор фон Рецори за „Жена“
* 2021 - Избрана за меѓународен писател на Кралското друштво за литература* 2022 - Нобелова награда за литература
Покрај тоа, нејзиното име го носи и Наградата „Ани-Ерно“.
2.2 Библиографија
* „Празните кабинети“ (''Les Armoires vides'', Paris, Gallimard, 1974; Gallimard, 1984, )
*''Ce qu'ils disent ou rien'', Paris, Gallimard, 1977; French & European Publications, Incorporated, 1989,
*''La Femme gelée'', Paris, Gallimard, 1981; French & European Publications, Incorporated, 1987,
* „Плоштад“ (''La Place'', Paris, Gallimard, 1983; Distribooks Inc, 1992, )
* „Жена“ (''Une Femme'', Paris, Gallimard, 1987)
*''Passion simple'', Paris, Gallimard, 1991; Gallimard, 1993,
*''Journal du dehors'', Paris, Gallimard, 1993
*''La Honte'', Paris, Gallimard, 1997*''Je ne suis pas sortie de ma nuit'', Paris, Gallimard, 1997
*''La Vie extérieure : 1993-1999'', Paris, Gallimard, 2000
*''L'Événement'', Paris, Gallimard, 2000,
*''Se perdre'', Paris, Gallimard, 2001
*''L'Occupation'', Paris, Gallimard, 2002
*''L'Usage de la photo'', with Marc Marie, Paris, Gallimard, 2005
* „Години“ (''Les Années'', Paris, Gallimard, 2008, ) *''L'Autre fille'', Paris, Nil 2011
*''L'Atelier noir'', Paris, éditions des Busclats, 2011
*''Écrire la vie'', Paris, Gallimard, 2011
*''Retour à Yvetot'', éditions du Mauconduit, 2013
*''Regarde les lumières mon amour'', Seuil, 2014
*''Mémoire de fille'', Gallimard, 2016
*''Hôtel Casanova'', Gallimard Folio, 2020
*''Le jeune homme'', Gallimard, 2022