Парадамит

Парадамитот — многу редок минерал од цинк арсенат со хемиска формула Zn<sub>2</sub>(AsO<sub>4</sub>)(OH). Тој е тесно поврзан со попознатиот минерал адамит: двата имаат ист хемиски состав, но атомите се распоредени различно во кристалите. Поради оваа различна структура, парадамитот и адамитот припаѓаат на различни кристални системи (триклински за парадамит, орторомпски за адамит) и се сметаат за полиморфи еден на друг.
На списокот на минерали на Комисијата за нови минерали, номенклатура и класификација на Меѓународното минералошко здружение (IMA–CNMNC), парадамитот го има одобрениот симбол ''Prd''.
Парадамитот за прв пат бил опишан во 1956 година од страна на американскиот минералог Џорџ Свицер од примероци собрани во рудникот Охуела, Мапими, Дуранго, Мексико, кој останува тип и најпознат локалитет за палензонаит. Се формира како секундарен минерал во оксидираните делови од полиметалните наоѓалишта на руда и обично е поврзан со други цинкови арсенати како што се адамит и леграндит.
1 Откривање и именување
Парадамитот бил распознаен како посебен минерален вид за време на проучувањето на Свицер за примероци од жолт цинков арсенат од рудникот Охуела. Лабораториската работа со дифракција на рендгенски зраци со еден кристал покажала дека некои кристали кои изгледале како адамит имале различна структура и припаѓале на триклинскиот кристален систем. Новиот минерал бил наречен ''парадамит'', од грчкиот префикс ''пара-'' („близу“ или „долу“) и ''адамит'', за да се покаже дека е тесно поврзан со адамитот, но не е ист како него.
Парадамит бил изложен во неколку музејски колекции, вклучувајќи го Природонаучниот музеј (Лондон), Универзитетот Харвард и Националниот музеј за природна историја (Институција Смитсонијан).
2 Кристална структура
На атомска скала, парадамитот е направен од цинкови катјони, арсенатни (AsO<sub>4</sub>) групи и хидроксилни (OH) групи поврзани заедно во тридимензионална рамка. Рентгенските испитувања покажале дека кристализира во триклинскиот систем, просторна група ''P1'', со параметри на единечните ќелии од околу ''a'' = 5,84 Å, ''b'' = 6,72 Å, ''c'' = 5,66 Å, α ≈ 104,3°, β ≈ 92,3°, γ ≈ 76,7° и Z = 2.
Во оваа структура, секој атом на цинк е опкружен со пет кислородни атоми во искривен полиедар (често опишан како силно искривен октаедар или тригонална бипирамида). Овие единици цинк-кислород се поврзани со арсенатни тетраедри за да формираат ланци и листови што се поврзуваат во рамка. Хидроксилната група се наоѓа во оваа рамка, а нејзиниот водород формира водородни врски со соседните атоми на кислород. Моделот на овие водородни врски помага да се стабилизира триклинската структура на парадамитот и е една од клучните разлики од орторомпската структура на адамит.
Поранешните кристалографски проучувања ги рафинирале параметрите на единечните ќелии и разјасниле како парадамитот се вклопува во поширокото семејство на цинкови фосфати и арсенати кои делат слични структурни градежни блокови, понекогаш наречени тарбутитна група.
3 Класификација и сродни видови
Парадамитот припаѓа на мала група минерали на цинк кои сите делат слична атомска структура. Во оваа група, некои минерали содржат фосфатни групи (PO₄, со фосфор), а други содржат арсенатни групи (AsO₄, со арсен). Парадамитот и адамитот имаат иста хемиска формула, Zn₂(AsO₄)(OH), но различни кристални структури. Поради ова, тие се сметаат за полиморфи: адамитот кристализира во орторомпски систем, додека парадамитот е триклински.
Во моделите за класификација на минерали како што се системите Штунц и Дана, парадамитот се сместува меѓу фосфатите и арсенати кои содржат хидроксилни (OH) групи, но не содржат молекули на вода во нивната кристална структура.
4 Физички и оптички својства
Парадамитот обично формира бледо до лимоно-жолти или жолто-портокалови кристали, додека се среќаваат и бели кристали. Кристалите често се плочести или призматични и може да бидат малку заоблени. Тие најчесто се јавуваат во зрачни агрегати до неколку милиметри во пречник. Сјајот е стаклен до подстаклен или смолест, линијата е бела, а минералот е проѕирен до помалку проѕирен. Расцепот е совршен на {010}, а минералот е кршлив кога е скршен.
На Мосовата скала, парадамитот има тврдост од околу 3½, па може да се изгребе со сечило од нож или бакарна паричка. Измерената специфична тежина е околу 4,55, што е релативно висока и го одразува присуството на цинк и арсен во неговиот состав.
Оптички, парадамитот е биаксијален(-) минерал. Пријавените показатели на прекршување се приближно nα = 1,726, nβ = 1,771 и nγ = 1,780, со двојно прекршување од околу 0,054 и измерен агол од 2V близу 50°. Обично се опишува како неплеохроичен во пропуштена светлина и нефлуоресцентен под ултравиолетова светлина. Моделите на дифракција на Х-зраци во прав и Рамановите спектри за парадамит се објавени од проектот RRUFF.
5 Појава и парагенеза
Парадамит е многу редок секундарен минерал кој се формира во оксидираните подрачја на полиметалните наоѓалишта Zn–Pb–Ag–Cu, каде што основните сулфидни минерали се изменети од течности богати со кислород. Во рудникот Охуела во Дуранго, Мексико, парадамит се наоѓа со лимонитни и гетитни производи на промена и е поврзан со адамит, леграндит, смитсонит, аустинит, охуелаит, хидроцинцит и разни други арсенатни и карбонатни минерали..
Охуела е позната според своите светло обоени арсенатни минерали и е местото каде бил откриен парадамитот. Надвор од Мексико, парадамитот е пронајден само на неколку места низ целиот свет. Ова го вклучува рудникот Цумеб во Намибија, каде што се јавува во слична оксидирана полиметална средина. Бидејќи е редок и може да изгледа многу слично на адамитот, некои постари примероци на „адамит“ всушност може да содржат непрепознаен парадамит.