Византиско-бугарска војна од 894-896 година

Византиско-бугарската војна од 894–896 година (|Българо–византийска война от 894–896) ― водена помеѓу Првото Бугарско Царство и Византиската империја како резултат на одлуката на византискиот император Лав VI да го пресели пазарот на Бугарија од Цариград во Солун што во голема мера би ги зголемило трошоците на бугарските трговци.
По поразот на византиската војска во почетокот на војната во 894 година, Лав VI побарал помош од Унгарците кои во тоа време ги населувале степите североисточно од Бугарија. Со помош од страна на византиската морнарица, во 895 година Унгарците ја нападнале Добруџа и успеале да ги поразат бугарските трупи. Симеон I побарал примирје и намерно ги одолговлекувал преговорите со Византијците додека не ја обезбедил помошта од Печенезите. Бидејќи биле сместени меѓу Бугарите и Печанезите, Унгарците претрпеле разурнувачки пораз од бугарската војска и морале да мигрираат на запад, населувајќи се во Панонија.
Откако ја елиминирал заканата од Унгарците, Симеон ги водел своите домаќини на југ и ја разбил византиската војска во Битката кај Булгарофигон во летото 896 г., што ја принудило Византија да се согласи на бугарските услови. Војната завршила со мировен договор кој го обновил бугарскиот пазар во Константинопол и ја потврдил бугарската доминација на Балканот. Во замена за враќање на заробените византиски војници и цивили, Византиската империја била обврзана да и плаќа на Бугарија годишен данок. Според склучениот договор, Византијците и отстапиле на Бугарија област помеѓу Црното Море и планините Странџа. И покрај неколкуте прекршувања, договорот формално траел до смртта на Лав VI во 912 г.
1 Заднина
За време на владеењето на Борис I (владеел од 852 до 889 г.) Бугарија претрпела огромни промени - христијанизацијата на земјата и приемот на учениците на светите Кирил и Методиј, со што бил означен почетокот на создавањето и консолидацијата на средновековната бугарска литература и азбука. По интензивните преговори со Папството во Рим и Вселенската патријаршија во Константинопол, Бугарија преминала во источно православно христијанство, што предизвикало незадоволство кај дел од благородништвото кои директно ја поврзале новата религија со Византиската империја и стравувале дека земјата ќе потпадне под византиско влијание.
За време на Преславскиот собор во 893 година, формиран по неуспешниот обид на најстариот син на Борис I, Владимир-Расате (владеел од 889 до 893 г.) да ја обнови традиционалната бугарска религија, тенгризмот, било одлучено старобугарскиот дека ќе се замени грчкиот како јазик на црквата и дека византиското свештенство ќе биде протерано и заменето со Бугари. Соборот ги запечатил амбициите на Борис I за да обезбеди културна и верска независност од Византиската империја и ја смирил загриженоста меѓу благородништвото. Било одлучено и неговиот трет син Симеон, роден по христијанизацијата и наречен „дете на мирот“ да стане следниот принц на Бугарија. Овие настани ставиле крај на византиските надежи да се изврши влијание врз новохристијанизираната земја.
2 Прелудиум
Во 894 година, Стилијанос Зауцес, ''базилеопатор'' и водечки министер на Лав VI Мудриот (р. 886–912), го убедил царот да го премести бугарскиот пазар од Константинопол во Солун. Тој потег влијаел не само на приватните интереси, туку и на меѓународната трговска важност на Бугарија и на принципот на византиско-бугарската трговија, регулирана со Договорот од 716 година и подоцнежните договори на основа на најомилена нација. На бугарските трговци им било дозволено да живеат во Константинопол. Тие престојувале во своја колонија и плаќале поволни даноци. Градот бил главна дестинација на трговските патишта од цела Европа и Азија, а преносот на бугарскиот пазар во Солун го скратил директниот пристап до стоката од исток, која во новите околности Бугарите морале да ја купат преку посредници, кои биле блиски соработници на Стилијанос Зауцес. Во Солун, Бугарите исто така биле принудени да плаќаат повисоки царини за да ја продадат својата стока, збогатувајќи ги пријателите на Зауцес.
Византискиот хроничар Теофан Континуат ги опишал причините за конфликтот на следниов начин:Истерувањето на трговците од Константинопол било тежок удар за бугарските економски интереси. Трговците се пожалиле на Симеон I, кој пак го поставил прашањето до Лав VI, но жалбата сепак останала неодговорена. Симеон, кој според византиските хроничари барал изговор да објави војна и да ги спроведе своите планови за заземање на византискиот престол, нападнал, предизвикувајќи ја т.н. (несоодветно) прва трговска војна во Европа. Сепак, многу историчари, вклучително и Васил Златарски и Џон Фајн, сметаат дека тие тврдења веројатно се неточни, тврдејќи дека на почетокот на неговото владеење Симеон требал да ја консолидира својата моќ и дека царските амбиции сè уште не биле искристализирани, затоа неговата воена интервенција била одбранбен чин за заштита на Бугарите. комерцијални интереси.
3 Почетни кампањи и Унгарската интервенција
Во есента 894 г., Симеон I започнал инвазија на византиска Тракија, искористувајќи ги ангажманите на Византија со Арапите на исток, кои ги оставиле балканските провинции ранливи. Лав VI брзо собрал војска под команда на генералите Прокопиос Крените и Куртикиос и многу архони, во која била вклучена и царската гарда која била составена од Хазарски платеници. Во битката што следела во Темата Македонија (модерна Источна Тракија), веројатно близу Адрианопол, Византијците биле поразени и нивните команданти загинале. Повеќето од Хазарите биле заробени, а на Симеон им ги исекол носовите и „ги испратил во главниот град [Константинопол] за срам на Римјаните“. Бугарите го ограбиле регионот и се повлекле на север земајќи многу заробеници.
Овој неуспех ги поттикнал Византијците да побараат помош од Унгарците, кои во тоа време ги населувале степите помеѓу Днепар и Дунав. Лав VI го испратил својот пратеник Никитас Склерос кај унгарските водачи Арпад и Курсан во 894 или 895 година „да даде подароци“ и да ги поттикне против Бугарите. Во исто време, во есента 894 година, Лав VI испратил еден Анастасиј во Регенсбург кај Арнулф од Корушка, крал на Источна Франција. Иако нема зачувани податоци за целта на таа мисија, најверојатно тоа било превентивен потег да се обесхрабри германско-бугарскиот сојуз што постоел помеѓу Арнулф и претходникот на Симеон I, Владимир-Расате.
Во почетокот на 895 г. талентираниот генерал Никифор Фока Постариот бил повикан во Константинопол и бил испратен против Бугарите на чело на голема војска. Додека Симеон ги концентрирал своите сили долж јужната граница за да се спротивстави на Фокас, византиската морнарица под адмирал Евстатиос Аргирос пловела до делтата на Дунав за да им помогне на Унгарците. Верувајќи дека Симеон I ќе се откаже од Лав VI испратил пратеник Константинациос за да предложи мир. Симеон I, кој студирал на Универзитетот во Константинопол и бил запознаен со византиската дипломатија, се сомневал во византиското зближување, го обвинил Константинациос за шпионажа и го ставил во притвор. Дунав бил блокиран со железен синџир за да попречи движење на византиската морнарица, и најголемиот дел од војската бил дислоциран на север. Византијците, сепак, успеале да го скршат синџирот и да ги пренесат Унгарските орди јужно од реката. Унгарците, предводени од синот на Арпад, Лиунтика, ја опустошиле Добруџа и нанеле тежок пораз на бугарската војска, предводена лично од Симеон I. Симеон побарал засолниште во силната тврдина Драстар додека Унгарците ограбувале без противење, стигнувајќи до предградијата на главниот град Преслав. Пред да се повлечат на север, Унгарците продале илјадници заробеници на Византијците.
4 Преговори за примирје
Соочувајќи се со тешка ситуација со војна на два фронта, Симеон испратил мировен предлог преку адмиралот Евстатиос за да купи време за да може да се справи со заканата од Унгарците, ветувајќи дека ќе ги врати византиските заробеници. Лав VI со задоволство се согласил, им наредил на Евстатиј и Никифор Фокас да се повлечат и го испратил дипломатот Лав Хоиросфакт во Бугарија да преговара за условите. Токму тоа го планирал Симеон. Лео Хоиросфактес бил приведен во една тврдина и постојано бил одбиен да присуствува. Наместо тоа, Симеон I разменувал со него писма, одолговлекувајќи ги преговорите, покажувајќи сомнеж во формулацијата на византиските предлози, постојано барајќи појаснувања и додавајќи нови барања. Главното прашање било размената на заробениците — Византискиот приоритет бил ослободување на затворениците заробени за време на бугарската кампања во 894 година. Во едно од неговите писма до Чоиросфактес Симеон I ги покажал своите дипломатски вештини исмевајќи го императорот:Хоиросфактес одговорил со двосмислен одговор, кој бил искористен од Симеон да тврди дека Лав не може да ја пророкува иднината и да го одбие враќањето на заробениците, со што уште повеќе ги пролонгирал преговорите.
5 Пораз на Унгарците и битка кај Булгарофигон
Додека разменувал кореспонденција со Лав Хоиросфакт, Симеон испратил пратеници да склучат сојуз со Печенезите, источните соседи на Унгарците, а во почетокот на 896 г. Бугарите и Печенезите ја нападнале унгарската татковина на два фронта. Во решавачката битка, војската на Бугарија нанела разурнувачки пораз на унгарците во степите покрај реката Јужен Буг. Борбата била толку крвава што се смета дека победничките Бугари изгубиле околу 20.000 јавачи. Во исто време, Печенезите напредувале на запад и успеале да ги спречат унгарците да се вратат во својата татковина. Ударот врз Унгарците бил толку тежок што морале да мигрираат на запад во потрага по нови пасишта, и на крајот да се населат во Панонската Низина, каде што го основале моќното Кралство Унгарија.
Со елиминираната закана од Унгарците, Симеон се вратил во Преслав „горд на победата“ и побарал враќање на сите бугарски заробеници како предуслов за понатамошни мировни преговори. Лав VI, кој се наоѓал во тешка ситуација, се соочувал со Арапите на исток и бил лишен од услугите на способниот генерал Никифор Фокас, кој или бил посрамен поради интригите на Стилијанос Зауцес или починал во почетокот на 896 година, тој морал да се согласува. Лав Хоиросфакт и бугарскиот пратеник Теодор, доверлив човек на Симеон, биле испратени во Цариград за да го договорат трансферот кој успешно бил спроведен. Толкувајќи го тоа како знак на слабост, Симеон тврдел дека не биле ослободени сите Бугари и во летото 896 г. ја нападнал Тракија. Византијците обезбедиле непријатно примирје со Арапите и ги пренеле во Европа „сите ''теми'' и ''тагмата''“, т.е. сите сили на империјата. Со трупите командувал домашниот училишен човек Лео Катакалон, кој немал способност на Фокас. Двете војски се судриле во Битката кај Булгарофигон и Византијците биле целосно разбиени - повеќето војници загинале, вклучувајќи го и вториот човек, ''протовестиариос'' Теодосиј. Катакалон успеал да побегне со неколку преживеани. Поразот бил толку тежок што еден византиски војник се повлекол од општеството и станал подвижник под името Лука Столпник.
Последиците од битката не се запишани во византиските извори, но, според извештаите на современиот арапски историчар Мухамед ибн Јарир ал-Табари, Бугарите марширале кон Константинопол. Лав VI бил во таква паника што размислувал да ги вооружи арапските воени заробеници и да ги прати против Бугарите во замена за нивната слобода, но на крајот се откажал од идејата. Потоа имало натамошни преговори додека Византијците не се согласувале со бугарските барања.
6 Последици
Војната завршила со мировен договор кој ја потврдил бугарската доминација на Балканот, го вратил статусот на Бугарија како најомилена нација, ги укинал трговските ограничувања и ја обврзал Византиската империја да плаќа годишен данок. Според договорот, Византијците и отстапиле област на Бугарија помеѓу Црното Море и Странџа. Во замена, Бугарите ги ослободиле заробените византиски војници и цивили, кои наводно биле околу 120.000. Мировниот договор останал на сила до смртта на Лав VI во 912 година, иако Симеон I го прекршил по ограбувањето на Солун во 904 година, извлекувајќи дополнителни територијални отстапки во Македонија.
Бугарскиот монарх бил задоволен од резултатите и сметал дека има супериорност над Византиската империја за да ги оствари своите политички амбиции и така да го преземе престолот во Константинопол. Сепак, и покрај успехот, Симеон I сфатил дека има уште многу да се направи за да се надвладее засекогаш над Империјата. Нему му била потребна сопствена политичка и идеолошка база и започнала амбициозна градежна програма во Преслав за да може да му парира на Константинопол. Покрај тоа, Симеон I презел мерки на претпазливост за да го намали византиското влијание врз Западен Балкан со наметнување на својата власт над Кнежеството Србија во замена за признавање на Петар Гојниковиќ за негов владетел.
Уништувањето во Добруџа од страна на Унгарците покажало колку Бугарија била ранлива на напади од север под влијание на византиската дипломатија. Тоа искуство добро се исплатело во 917 г., кога Симеон успеал да се спротивстави на византиските напори за сојуз со Србите или Печенезите и ги принудил сами да се борат во Битката кај Ахелоус, каде што Византијците биле тешко поразени во една од најголемите катастрофи во Византиска историја.
7 Дополнителна литература
*