Казимеж Вежински

Казимеж Вежински (роден на 27 август 1894 година во Дрохобич , починал на 13 февруари 1969 година во Лондон ) — бил полски поет, прозаист, есеист. Добитник на златен медал на литературниот натпревар Летни олимписки игри 1928 г. во Амстердам.
1 Биографија
Син на Анджеј Вирстлајн-Вежински (1853–1944) и Феличја (моминско Данин-Васович, 1852–1944). Неговиот брат Хиероним Вежински, бил спортски известувач. Посетувал училишта во Дрохобич и Хиров. По унапредувањето на неговиот татко, семејството се преселило во Стриј, каде Казимеж ги поминал следните години од својот живот. Бил ученик во гимназијата, каде што дипломирал во 1912 година. Истата година се запишал (сè уште под презимето Вирстлајн) на Јагелонскиот универзитет. Една година студирал полски студии, романистика и филозофија на тамошниот Филозофски факултет, а следната година - на Универзитетот во Виена - славистика, филозофија и германистика. Потоа учествувал во движењето за независност како член на Полскиот стрелачки тим и младинската организација ''Зажеви''. Дебитирал во 1913 година со поемата "Ех, некогаш, некогаш " во дневниот весник на Дрохобич.
По избувнувањето на Првата светска војна, се приклучил на полската доброволна воена формација, Источната легија (предводена од генералот Јозеф Халер ), а по нејзиното распуштање, бил регрутиран во австриската армија. Во Битката кај Крашник (7 јули 1915 година), целата негова единица била заробена од Русите. Како офицер од понизок ранг бил испратен во логор во Рјазан наменет за австриските затвореници од словенско потекло. Додека бил таму го научил рускиот јазик и се запознал со руската литература. Таму го запознал Тадеуш Ремер, на кого му посветил неколку песни. Избегал од логорот во јануари 1918 година и се сокрил во Киев, под моминското презиме на неговата мајка (Васович), каде што се приклучил на тајната полска воена организација (КН-3). Есента 1918 година стигнал во Варшава.
Во Варшава, брзо влегол во самиот центар на книжевниот живот како соработник на академското младинско списание „Pro Arte et Studio“ (објавено 1916–1919), бил учесник на вечерите во поетското кафуле ''„Под Пикадорем“'' (постоело од 29 ноември, 1918 до март 1919 година во Варшава - првично на ул.Нови Швјат, потоа во подрумот на хотелот Европски), и на крајот како коосновач на поетската група ''Скамандер'' (заедно со Антони Слонимски, Јулијан Тувим, Јан Лехоњ и Јарослав Ивашкјевич).
За време на Полско-советската војна од 1919-1921 година, тој бил пропаганден офицер, работејќи во прес-службата на Врховната команда (1920) и уредувајќи ја ''Библиотеката на полскиот војник'' и списанијата: неделникот „Украински слова“ во Ровно и „Киевски дневник“ во Киев.
По завршувањето на воените дејствија, накратко престојувал во Швајцарија и Франција, а потоа трајно се вратил во Варшава, каде што живеел во текот на меѓувоениот период. Во 1923 година се оженил со глумицата Бронислава Којалович.
Бил редовен соработник на месечниците „Скамандер“ и „Книжевно знаење“ (од 1924 година), литературен и театарски рецензент на „Газета Полска“ (од 1930 година), го уредувал „Спортски преглед“ (10 јули - декември 1596 година) и неделникот „Култура“ (1931–1932). Во овој период, меѓу другото, бил почестен со книжевната награда на полското друштво на издавачи (1925). Во 1928 година, добил златен медал на литературниот натпревар на 9-та Олимпијада во Амстердам за том поезија ''Олимпискиот ловор''. На 21 декември 1936 година бил удостоен со Државната книжевна награда на министерот за верски конфесии и јавно просветлување за 1936 година. Во јануари 1938 година станал член на Полската академија за литература.
Во септември 1939 година, бил евакуиран со уредничкиот тим на „Газета Полска“ во Лавов, потоа заминал во Франција, а по нејзиниот пораз, преку Португалија и Бразил пристигнал во САД во 1941 година. Во 1943 година бил основач и член на уредувачката комисија на „Полски Неделник“ во Њујорк. Бескомпромисен кон потчинувањето на Полска на СССР како последица на одлуките на Кримската Конференција, тој останал во егзил по завршувањето на Втората светска војна. Во текот на овие 20 години, живеел првенствено во пристаништето Саг, мала рибарска заедница на источниот врв на Лонг Ајленд. Соработувал со лондонските „Вести“, каде уредник бил Миечислав Гриџевски (1945-1957), објавен во лондонските емигрантски издавачки куќи и Парискиот книжевен институт (Библиотека „Култура“). Соработувал и со Радио Слободна Европа.
Во 1964 година се вратил во Европа, најпрвин во Рим, а потоа Лондон, каде што починал на 13 февруари 1969 година вечерта во Св. Џорџ. Неколку часа пред смртта ја завршил работата на последната стихозбирка - ''Сен мара.''
Неговата пепел била донесена во Полска (од гробиштата Хемпстед, каде што има надгробна плоча ) и на 15 април 1978 година бил погребан на Старите гробишта Повонзки во Варшава (авенија за заслужните-1-124) .
2 Ордени и признанија
* Офицерски крст на Редот на Polonia Restituta (8 ноември 1930 година)
* Златен крст за заслуги (7 ноември 1929 година)* Златен академски ловор (5 ноември 1935)
3 Дела
Дебитирал во 1913 година (со песната ''"Ех, некогаш, некогаш"''), но неговиот вистински почеток бил томот Пролет и вино (1919), кој благодарение на радосниот и ентузијастички тон на лирските исповеди на авторот, стекнал популарност и станал камен-темелник на неговата подоцнежна слава. Расположението на ентузијазам и радост доминирало и во следната стихозбирка на Вежински - ''Врапчиња на покривот'' (1921), но подоцна почнала да бледнее и била заменета со длабока рефлексија за сложеноста на природата на животот и светот (збирки песни: ''Голема Мечка'' - 1923 година, циклус воени песни -1914–1918, ''Дневник на љубовта'' - 1925, ''Разговор со шумата'' - 1929). Во следните томови песни, Вежински претставил катастрофална визија за современата цивилизација (експресионистички поеми и песни во ''Фанатична песна'' (1929) и ''Горчлива жетва'' (1933)). Наспроти ова, посебен феномен бил ''Олимпискиот ловоров'' (1927; поетска проекција на спортски искуства и емоции, за што Вежински добил златен медал на олимпискиот натпревар за уметност и литература во Амстердам во 1928 година).
Книгата што самиот Вежински ја сметал за „негово животно дело“ е ''Трагична слобода'' (1936) - збирка песни во романтичен стил, чиј херој е Маршалот Пилсудски, а главната идеја е вознемирено прашање за иднината на неодамна обновената, а веднаш и загрозената слобода на Полска. Следниот том, ''Погребни могили'' (1938), бил целосно составен од песни инспирирани од романтични уметнички и книжевни сеќавања, кој бил на некој начин најава за приближувањето на „историската бура“. Периодот на предвоеното дело на Вежински завршил со поемата ''Лента од „Варшавјанка“'', отпечатена на 3 септември 1939 година во последниот број на „Литературни вести“.
За време на воениот период, во своите песни, поетот ги охрабрува полските војници да се борат за слободата на својата татковина и да ги спасат хуманистичките вредности. Вежински ги ипреплетува разочарувањатаи трагедијата на воената ситуација, во томови со симболични и значајни наслови: ''Земјата Волчица'' (1941 - со поемата ''Барбикан Варшавски'' од 1940 година), Ветерна роза (1942) и ''Крстови и мечеви,'' објавени по војната во 1946 година. Крајот и исходот на војната биле јасно нагласени во творештвото на поетот. Политичкиот ангажман во песните, исто така бил под влијание на неговата лична драма: за време на окупацијата и Варшавското востание, Вежински изгубил речиси половина од своето семејство (меѓудругите, неговиот брат Хиероним, новинар и публицист, починал во Мајданек во 1943 година, а во 1944 година починале неговиот полубрат Бронислав и родителите на поетот). Во 1945 година, тој напишал песна полна со изразена болка '': „Распуштање на домашната армија“..'' Тогашниот очај, го наминал благодарение на музиката, пишувајќи книга за Шопен, ''Животот на Шопен'' (англиско издание 1949 година со предговор на Артур Рубинштајн, полско издание 1953 година).
Ново поглавје во лирското творештво на Вежински, израз на пронаоѓање на смислата на сопствениот живот и дело, биле томовите поезија Бушел ''афион'' (1951), ''Седум потковици'' (1954), ''Земјено ткиво'' (1960), ''Куфер на грбот'' (1964) и ''Сен Мара'' (1969). Различен од нив по новинарски тон и пристапот сличен на памфлет кон полската реалност '', Црна Полонеза'' (1968).
Казимеж Вежински создавал и проза; објавил меѓу другото: два тома приказни со теми преземени од настаните од двете светски војни - ''Границите на светот'' (1933) и ''Бојно поле'' (1944), избор на театарски критики и колумни ''Во гардеробата на духот'' (1938), скица за читање ''Современа полска литература во егзил'' ( 1943), книгата ''Моја приватна Америка'' (1966 година - претстава на природата, историјата и жителите на овој континент) и ''Циганска количка.''''Градови, луѓе, книги'' (1966 - збирка мемоари и литературни есеи).
Делата на поетот се преведени на главните европски јазици, особено ''Олимпискиот ловор'' и ''Животот на Шопен'', како и, меѓу другите, избор на песни во превод на англиски (1959). Роман Јакобсон го изјавил ова за делото на Вежински: ''[...] Посебно ми се допаѓаат песните на Казимеж Вежински. Сметам дека неговата новинарска поезија е послаба. Сепак, неговите стихови ми се блиски, радосни во младоста и трагични во последниот период од неговиот живот. Овде се согласувам со Ниче, кој еднаш ми кажа дека за него Вежински е најголемиот полски поет на нашиот век.''
4 Комеморација
Казимеж Вежински станал херој на песната на Јацек Качмарски насловена ''Казимеж Вежински.''
Тој е патрон на улици во: Бјелско-Бјала, Чеханов, Ченстохова, Јастшембе-Здруи, Краков, Легница, Нова Сул, Радомско, Старгард, Шчеќин, Торуњ, Вроцлав, Варшава и основно училиште во Краков.
Од 2014 година , Здружението на полски новинари ја доделува наградата Казимеж Вежински за спортско новинарство.
Во 2020 година била објавена биографијата на поетот ''– Вежински;Сенс над поразот'' напишана од Војчех Венцел.
5 Објавени дела
5.1 Поезија
*''Пролет и вино'', Варшава 1919 година
*''Врапчиња на покривот'', Варшава 1921 година
*''Големата мечка'', Варшава 1923 година
*''Љубовен дневник'', Варшава 1925 година
*''Олимписки ловор'', Варшава 1927 година
*''Фанатични песни'', Варшава 1929 година
*''Разговор со шумата'', Варшава 1929 година
*''Горчлива жетва'', Варшава 1933 година
*''Трагична слобода'', Варшава 1936 година
*''Бароус'', Варшава 1938 година
*''Варшава Барбикан'', Ница 1940 година
*''Земја-волк'', Лондон 1941 година
*''Компас Роуз'', Њујорк 1942 година
*''Баладата на Черчил'', Њујорк 1944 година
*''Смртта за капларот Шчапа'', Њујорк 1945 година
*''Крстови и мечеви'', Лондон 1946 година
*''Бушел од булки'', Лондон 1951 година
*''Седум потковици'', Њујорк 1954 година
*''Ткивото на земјата'', Париз 1960 година
*''Багажникот на грбот'', Париз 1964 година
*''Црна полонеза'', Париз 1968 година
*''Сонот на Мара'', Париз 1969 година
5.2 Проза
*''Границите на светот.''''Приказни'' , Варшава 1933 година
*''Во плакарот со духови.''''Театарски впечатоци'' , Лавов, Варшава 1938 година
*''За Болеслав Лешмијан.''''Говор одржан на свечениот состанок на Полската академија за литература'' , Варшава 1939 година
*''Современа полска литература во егзил (читање)'', Њујорк 1943 година
*''Бојно поле'', Њујорк 1944 година
*''Животот на Шопен'', Њујорк 1953 година
*''Циганска количка.''''Градови, луѓе, книги'' , Лондон 1966 година
*''Мојата приватна Америка'', Лондон 1966 година
6 Библиографија
* Z drzeworytami Władysława Skoczylasa.
***