procesaur/Wiki.mk huggingface dataset:
Земјотрес во Индискиот Океан (2004)

Земјотрес во Индискиот Океан во 2004 година — многу моќен подводен земјотрес со магнитуда од 9,0 степени што сериозно ги погодил земјите што граничат со Индискиот Океан на 26 декември 2004 година.
Бројот на жртви надминал 220.000, а според некои проценки, дури и над 300.000.
1 За земјотресот
Главниот удар се случил на 26 декември 2004 година во 00:58:53 UTC (07:58:53 месно време во Џакарта и Бангкок). Цунамите што следеле ги опустошиле бреговите на Индискиот Океан на Шри Ланка, Југоисточна Индија, Индонезија, Тајланд, Малезија, Малдиви и Мјанмар.
Тоа бил најголемиот земјотрес што ја погодил Земјата по земјотресот со јачина од 9,2 степени по Рихтер на Алјаска на 27 март 1964 година. Стотици илјади луѓе загинале од цунамите високи до 15 метри што ги поплавиле крајбрежните области 15 минути до 10 часа подоцна, предизвикувајќи една од најголемите катастрофи во современата историја.
Цунамито стигнало до Сомалија и други земји на источниот брег на Африка, оддалечени 4.500 км од епицентарот. Најоддалечената забележана жртва се случила во Порт Елизабет, Јужноафриканската Африка, на 8.000 км оддалеченост од епицентарот.
Брановите се прошириле и во Тихиот Океан, предизвикувајќи плимни нарушувања во Северна и Јужна Америка.
2 Број на жртви
Земја, Мртви, Повредени, Исчезнати, Бездомници
Потврдено, Оценето
Индонезија, 166.000, —, 100.000+, 10.000+, 100.000
Шри Ланка, 39.000, —, 16.000+<ref, 23.000+<ref, 570.000<ref
Индија, 11.000 <ref, 6.000+, —, 5.600 <ref, 400.000
Тајланд, 5.300, 11.000 <ref, 8.500, 4.500, 29.000+
Сомалија, 150+, —, —, —, 5.000+
Мјанмар, 60 <ref , —, —, —, 3.000
Малезија, 74, —, 183, 6, —
Малдиви, 82 , —, —, 30 , 12.000
Танзанија, 10 , —, —, —, —
Сејшели, 10, —, —, 7, —
Бангладеш, 2, —, —, —, —
Кенија, 2, —, —, —, —
Република Јужна Африка, 1, —, —, —, —
Мадагаскар, 0, —, —, —, 1.200
Вкупно, 221.000, 240.000, 125.000 , 43.000+, 1,5 милиони
3 Помош на жртвите
Помошта во различни облици почнала да пристигнува веднаш по настанот, но како што размерите на катастрофата станале јасни, земјите и поединците драматично ја зголемиле својата помош. Резултатот од обилната помош за овие области било намалување на помошта за другите области во светот кои веќе добиваа поддршка поради неповолната ситуација.
Бојаџиски занает

Бојаџиски занает — бојадисување на текстилни материјали. Човекот што се занимавал со овој занает се нарекувал бојаџија.
Користењето на бои или пигменти, главно на текстилни материјали со цел да се постигне посакувана боја. Боењето вообичаено се врши во посебен раствор што содржи бои и одредени хемикалии. Молекулите на бојата се фиксираат за материјалот преку апсорпција, дифузија или поврзување, при што температурата и времето се клучни контролни фактори. Врската помеѓу молекулите на бојата и материјалот може да биде силна или слаба, во зависност од употребената боја. Боењето и печатењето се различни примени; при печатењето, бојата се нанесува на локализирана област со посакувани шари. При боење, се нанесува на целиот текстил. Историски, примарен извор на боја била природата, при што боите на растенија или животни биле користени.
1 Историјат
Најпрвите ленени облеки биле пронајдени во праисториска пештера во Грузија, а се датираат до 34.000 година п.н.е. Во Мала Азија постоеле траги на бојадисување со црвена боја, веројатно од железен оксид добиен од глина. Во Кина при бојадисувањето користеле растенија, кора од дрва и инсекти, а се користеле уште пред 5.000 години. Во Европа почнале да се користат синтетички бои за бојадисување во средината на 19 век. Првата синтетичка боја била создадена од Вилијам Перкин во 1856 година. Со појавата на синтетичките бои кон 1870-те години престанало бојадисувањето со природни бои.
2 Историја на занаетот во Македонија
Во Старата скопска чаршија бојаџиите биле групирани со своите работилници во еден дел кој го нарекувале „бојаџиска чаршија“. Во градското подрачје на Скопје постоела и улица наречена „Бојаџиска“.
За време на Османлискиот период бојаџиските дуќани се наоѓале спроти Чифте амам, покрај Сули ан.
Во почетокот на 20 век бојаџискиот занает бил во опаѓање во Македонија, и постои податок дека имало само 4 бојаџиски дуќани во Скопје.
Аме́део Нато́ли

Амедео Натоли (Amedeo Natoli; 23 септември 1888, Палермо – 25 јуни 1953, Париз) беше италијанско-француски банкар и економски експерт, познат како еден од основачите на модерниот меѓународен финансиски и осигурителен систем.
1 Профил и иновации
Потомок на стара француска благородничка фамилија со корени до Карло Велики, Натоли беше визионер кој ги трансформираше осигурувањата во комплексни алатки за управување со ризици на глобално ниво. Тој беше еден од првите што ја постави научната основа на повторното осигурување.
Неговиот влијание се протегаше на меѓународно ниво: работеше како посредник помеѓу влади и мултинационални компании, промовирајќи спојувања и преземања вредни милијарди и воведувајќи нови правни концепти во осигурителната индустрија.
2 Биографија
Роден во Палермо во 1888 година, Натоли студирал во Université de Paris и на Columbia University во Њујорк, совладувајќи европски и американски економски и правни традиции. Живееше и работеше во Париз, Њујорк, Милано и Рим, станувајќи значајна фигура во светот на банкарството и осигурувањето. Член беше на Lloyd's of London и беше идеален пример за европскиот космополитски дух на 20 век.
За време на Втората светска војна, беше советник за повторно осигурување за владите на САД, Франција и Италија, со клучна улога во заштитата на националните финансиски системи.
3 Кариера и влијание
Во 1917 година, основа во Италија компанијата Royal & Sun Alliance, која подоцна прерасна во денешната ITAS Mutua. Во 1932 година ја продаде компанијата Allsecures, формирана преку спојување како "Alleanza Securitas Esperia", за 300 милијарди лири, што денес е еквивалентно на околу 15 милијарди евра, а подоцна беше купена од страна на Toro Assicurazioni, компанија во сопственост на семејството Agnelli.
4 Почести
* Во 1933 година му беше доделена титулата Висок офицер на Орденот на италијанската круна за заслуги во финансискиот сектор.
5 Наследство
Неговите дела, како ''Insurance and Reinsurance'' и ''Some of the most important features of the economic and financial situation in 1932'', се сметаат за клучни текстови кои ја обликуваат современата осигурителна и финансиска теорија.
Почива во Фамедио на Споменичкото гробиште во Милано, каде што се погребуваат најзначајните личности на Италија.
6 Забелешки
Коста Абдерманов

Коста Абдерманов (Пателе, ) — македонски академски вајар.
1 Животопис
Абдерманов е роден во 1927 г. во леринското село Пателе, Егејска Македонија. Се иселува во Македонија како дете бегалец од Грчката граѓанска војна (1946–1949). Завршил Академија за ликовни уметности во Белград во 1954 година. Член е на ДЛУМ. Излагал на повеќе групни и ревијални изложби. Автор е на неколку бисти на народни херои и првоборци, како и коавтор на Споменикот на паднатите борци во с. Богомила.
Потпис: Трепетлика (поетска збирка)

„Потпис: Трепетлика“ — стихозбирка од македонската писателка и поетеса Ана Стојаноска. Издадена е во 2020 година во Скопје, од издавачкиот центар „Три“. Книгата е наградена со наградата „Антево перо“.
1 Содржина
Поетската збирка „Потпис: Трепетлика“ ги содржи следниве циклуси:
* Млада месечина
** Белешка пред спиење
** Полноќна
** Ноќе
** Карантин, ден којзнае кој
** Приказнувам
* Месечина во најава
** Од неколку имиња со кои те нареков
** Некогаш боли повеќе
** (По повод Светскиот ден на поезијата)
** Асана
** Сѐ е тоа само
** Само приказна
* Полна месечина
** Реви
** Литанија
** Прашања
** Вештица
** Време – невреме
** Сам(о)-ти(и)-ја
** Виј
** Ветување
* Тричетвртна месечина
** Утринска
** Набабрени сетила растреперени зрачат светлина
** Го сонував светот во мало клопче волница во боја
** Само со нежен потег на четката
** Постои смисла во која сите хемиски формули имаат звук на осамените ноти собрани во доцна есен
** Наместо фотографија
** Запомни ме
* Потпис: Трепетлика
** Писмо
Авторката Стојаноска, за книгата ќе рече: „Потпис: Трепетлика“ е создавана од песни пишувани во различни периоди, меѓутоа, театрологот во мене (со познавање на добрата драматургија) и писателката во мене (со познавање на приказните) помогнаа збирката да ја составам како една целина во четири циклуси: „Млада месечина“, „Месечина во најава“, „Тричетвртинска месечина“ и „Полна месечина“ и да ја затворам со последниот дел „Потпис: Трепетлика“ со само една песна – „Писмо“. Во една од песните во збирката се следните стихови „сите тие во мене/ се собрале и пеат“, така можеби метафорично може да се опишам – сите тие во мене, писателка, професорка, театролог… пишуваат.
2 Технички одлики
Книгата „Потпис: Трепетлика“, со обем од 68 страници и со димензии од 21 сантиметар, каталогизирана е во библиографско-каталошката база на податоци COBIB.MK и ја носи меѓународната ознака ISBN 978-608-230-722-0. Издадена е во 2020 година во Скопје, од издавачкиот центар „Три“. Издавањето на книгата е финансиски помогнато од Министерството за култура.
3 Поврзано
* Ана Стојаноска
* Награда „Антево перо“
* Македонска книжевност
Ражањ (Србија)

Ражањ е населено место и општина во Нишавскиот Управен Округ, Србија. Според пописот од 2022 година имало 1.138 жители. Во општината живеат 7.010 луѓе. Дел од населението во општина зборува торлачки.
1 Населени места
Населби во општината: Браљина, Варош, Витошевац, Грабово, Липовац, Маѓере, Малетина, Маќија, Нови Брачин, Пардик, Подгорац, Послон, Прасковче, Претрковац, Ражањ, Рујиште, Скорица, Смиловац, Стари Брачин, Церово, Црни Као, Чубура, Шетка.
2 Познати личности
* Властимир Ѓуза Стојиљковиќ, српски глумац
* Зорица Јевремовиќ, српска и југословенска театарска, видео режисерка и драматург
3 Поврзано
* Нишавски Управен Округ
Кајнарџа

Кајнарџа (|Кайнарджа) — село во Североисточна Бугарија, административен центар на Општина Кајнарџа во Силистренската Област. Има население од околу 488 жители (2024).
1 Географија и местоположба
Селото се наоѓа во Дунавската Рамнина, во историскиот регион Добруџа, на надморска височина од 173 м. Климата е умерено континентална. Преовладуваат црноземјени почви, на места ерозирани. Граничниот премин Кајнарџа помеѓу Бугарија и Романија беше отворен за слободен премин на 3 октомври 2017 година.
2 Историја
На 21 јули 1774 година, во близина на селото Малка Кајнарџа бил потпишан Ќучуккајнарџискиот договор меѓу Руската Империја и Отоманската Империја, со што завршила Руско-турската војна од 1768-1774 година. Во 1892 година на местото каде договорт бил подпишан била подигната чешма-паметник. Во 1942 година името на селото било променето на Кајнарџа.
3 Поврзано
* Гољама Кајнарџа
Црква „Воскресение Христово“ - Алинци (Битолско)

Воскресение Христово — главна селска црква во селото Алинци, Македонија.
1 Местоположба
Црквата се наоѓа надвор од селото, а околу нејзе се сместени селските гробишта.
2 Поврзано
* Алинци
* Преспанско-пелагониска епархија
* Битолско архијерејско намесништво
* Добрушевско-дедебалска парохија
Константин Терзиев

Константин (Костадин, Коста) Христов Терзиeв (Кукуш, – , ) — македонски општественик, деец на Македонската федеративна организација, борец за самостојна македонска држава.
1 Животопис
Терзиев е роден во 1872 г. во градот Кукуш, тогаш во Отоманското Царство, денес во Грција. Во 1907 г. завршува на Солунската машка гимназија, а потоа работел како секретар кај Димитар Поп Ангелов за време на бугарската окупација на градот во Првата балканска војна.
По крајот на Првата светска војна се вклучува во левото крило на македонската емиграција во Бугарија и учествува во формирањето на Македонската федеративна организација. Во 1923 г., Терзиев, заедно со Филип Атанасов, Кочо Хаџи Риндов, Славе Иванов се сместил во Виена и започнал да го издава весникот „Македонско сознание“. Поради тешката финансиска состојба, групата на Терзиев, Хаџи Риндов и Миладинов се сврзува со Жика Лазиќ и со поткрепата на српската држава продолжува издавањето на весникот „Македонско сознание“. Константин станал близок соработник на тогашниот министер за надворешни работи на Југославија, Момчило Нинчиќ.
По создавањето на Народната Република Македонија во рамките на Југославија, Терзиев учествува активно во политичките процеси во Скопје. Заедно со Васил Иванов, Коста Тренчев, Димитар Пеев, Георги Гоцев, Кирил Сивески и свештеникот Никола Попов испраќаат меморандум до Големите сили, во кој се против политичкиот терор вршен од страна на Лазар Колишевски, Светозар Вукмановиќ и Александар Ранковиќ. Во 1947 г. започнал судски процес против оваа група и сите биле осудени на смрт. Службите го воделе Терзиев дека работи за непријателска пропаганда и за припадник на терористичката организација на ВМРО. Под притисок на ООН, обвиненијата на сите освен на Коста се тргнати. Стрелан е на 15 април истата година.
Црква „Св. Атанасиј“ - Балдовенци

Свети Атанасиј — главна селска црква во селото Балдовенци, Македонија.
1 Местоположба
Црквата се наоѓа надвор од селото, а околу нејзе се сместени селските гробишта.
2 Поврзано
* Балдовенци
* Преспанско-пелагониска епархија
* Битолско архијерејско намесништво
* Краварско-бачка парохија
Пиду

Пиду (француски: ''Puidoux'') е општина во кантонот Во, Швајцарија. Се наоѓа во регионот Лаво, познат по лозарството и винската култура. Пиду е во близина на Женевско Езеро и е дел од светското културно наследство на УНЕСКО поради познатите лозја Лаво.
1 Географија
Општината се протега на површина од околу 22,89 кm². Површински земјоделски области сочинуваат околу 62,3% од вкупната територија, а шуми околу 24,3%. Во општината се наоѓаат населби и маала како Публоз, Кремиере и Трејторенс, како и познатите лозја Дезале. На територијата на Пиду се наоѓа и Езерото Брe (''Lac de Bret''), кое претставува важен извор на пиење вода за соседните општини, вклучително и Лозана.
2 Население
Според податоци од 2020 година, во Пиду живеат околу 3.000 жители. Главен јазик е францускиот. Во општината живее и значителен број Македонци, кои претставуваат една од најголемите странски заедници во местото. Поголемиот дел од Македонците во Пиду потекнуваат од Пијанечки крај (околината на Делчево), како и од други градови на Македонија, меѓу кои Прилеп, Струмица и други.
3 Македонска заедница
Во Пиду активно делува македонското добротворно друштво „Пијанец“, преку кое со години се организираат традиционални збиднувања како Ѓурѓовденски пикник, игранки по повод 8 март и други културни и спортски активности.
4 Спорт
Фудбалскиот клуб ФК Пидо-Шебре со години наназад во својот состав вклучува голем број Македонци, кои имаат значителен придонес во неговите резултати и развој.
5 Транспорт
Пиду има железничка станица која е дел од регионалната мрежа што го поврзува со Лозана и Женева. Автомобилски пристап е овозможен преку автопатот A9.
6 Познати места
* Женевско Езеро (''Lac Léman'')
* Езеро Брe (''Lac de Bret'')
Наум Лавчанец

Наум Димев – Лавчанец (Лавци, – , ) — македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, член на Македонската револуционерна организација.
1 Животопис
Димев е роден во 1875 г. во битолското село Лавци, тогаш во Отоманското Царство, денешна Македонија. Станал реонски началник на Буфкол и според Милан Матов, бил многу полезен за организацијата во буфските мешани македонско-гркомански села. Заедно со мештанецот Спасе, тој е уапсен во 1903 г., неколку дена пред избувнувањето на Илинденското востание и бил оуден на смрт, но подоцна бил помилуван и испратен на 10 години тешка работа во Дијарбекир. Амнестиран е со општата амнестија од 12 април 1904 г.
Починал во 1924 г. во градот Битола.
Џамија (Долно Јаболчиште)

Џамија (Долно Јаболчиште) — главна селска џамија во велешкото село Долно Јаболчиште, Општина Чашка.
1 Местоположба
Џамијата се наоѓа во средишниот дел на селото, а до нејзе се наоѓаат селските гробишта.
2 Историја
Џамијата била подигната на почетокот на 1900-тите години, а претходно на нејзино место постоела помала постара џамија. Џамијата во 1966 година била без минаре.
Санда Јаковлевска

Санда Репац Јаковлевска ( во — ) — учесник во НОВ на Македонија.
1 Животопис
Во времето на окупацијата живеела во родниот град и од половината на 1942 година активно учествувала во НОД. Во почетокот била член на воспитна група, а од февруари 1943 година, станала член на КПЈ. Разнесувала и растурала илегален материјал, собирала народна помош, пронаоѓала станови за илегалци, чувала илегалци. Повремено кај неа се одржувале илегални состаноци. За кратко време во нејзиниот дом била сместена партиската техника. Кога се работело на партиските материјали Санда чувала стража. Раководела со воспитни групи. Била член на раководството на АФЖ, како и на НОО.
2 Поврзано
* Донка Јаковлевска
Нада Јаковлевска

Нада Симјанова Јаковлевска ( во — ) — учесник во НОВ на Македонија.
1 Животопис
Во почетокот на 1943 година била член на воспитна младинска групa. Во нејзиниот дом почесто престојувале илегалци, а во зимата 1943 година и борци од Партизанскиот одред „Кораб“, а таа се грижела за нивната исхрана и безбедност, заедно со својата мајка Зојка. По палењето на селото (19/21.VШ.1943) се преселила во Гостивар каде активно се вклучила во заднината на НОД.
2 Поврзано
* Зојка Јаковлевска
Матеј Ангелов

Матеј Ангелов (роден на , во Штип) – македонски фудбалер, играч од средниот ред на Работнички и на македонската репрезентација под 21 година.
1 Биографија
Роден во Штип, тој ја започнал својата фудбалска кариера во локалниот клуб Брегалница, од каде се префрлил во младинскиот сектор на Работнички во 2019 година.
Трајанка Јакофоска

Трајанка Јакофоска ( во — ) — учесник во НОВ на Македонија.
1 Животопис
Во 1943 година била член на женска воспитна група, со која собирала народна помош, изработувала топла облека, чувала илегалци
и борци на НОВ и ПОМ. Есентта 1944 година била избрана за член на Одборот ва АФЖ вo селото.
Блага Јанакиева

Блага Димитрова Јанакиева ( во — ) — учесник во НОВ на Македонија.
1 Животопис
Во НОД учествувала од април 1942 година. Во нејзиниот дом во Прилеп престојувале илегалци. Била користена како курир.
Во 1942 година се преселила и живеела во Битола и ја одржувала врската меѓу партиските организации на Прилеп и Битола.
Мек повез

Мек повез (бесшевен или броширан повез) — повез за книги со корици од мек картон. Обично е во боја и содржи слика, како и насловот на книгата и името на авторот. Производството на книги со мек повез е поевтино, а со тоа и нивната цена е пониска во однос на книгите со тврд повез, што ги прави подостапни за пошироката јавност. Мекиот повез е претходник на џебната книга, популарен формат што внел револуција во издаваштвото.
Секоја година на 30 јули, денот кога во 1835 година бил објавена првата броширана книга, се слави ''Светскиот ден на броширани изданија'' (Paperback Book Day).
1 Историја
На почетокот на 19 век се случиле голем број подобрувања во печатењето, издаваштвото и дистрибуцијата на книги. Почнале да се користат мелници за целулоза, печатарски машини на пареа, автоматски слог, а многу придонело и проширувањето на железничката мрежа. Овие новини овозможиле масовно производство на евтини, еднообразни изданија на книжевни дела во мек повез. Некои од првите издавачки куќи со мек повез се појавиле во Обединетото Кралство во 1930-тите. ''Пингвин букс'' (Penguin Books) бил британски издавач основан во 1835 година од ''Ален'' Лејн. Идејата на Лејн била да произведе книга што ќе чини исто колку пакета цигари и ќе се продава не само во книжарниците, туку и на железничките станици, драгсторите, па дури и во трафиките. Првиот примерок од таква книга бил објавен на 30 јули 1835 година и бил романот ''„Ариел“'' од Андре Моро. Првите едиции со мек повез биле и романите од Ернест Хемингвеј и Агата Кристи.
Дистрибуцијата и продажбата на овие изданија се вршела главно преку сеприсутна мрежа на киосци кои се наоѓале на повеќето железнички станици. Овие изданија со меки корици биле евтини, мали по големина, и биле особено привлечни за патниците. Серијата со меки корици ''на железничката библиотека „Рутлиџ“'' останала во печат до 1898 година, нудејќи ѝ на својата „патувачка“ публика 1.277 единствени наслови. Слични изданија наскоро се појавиле во Германија, во 1841 година, со серија романи од британски и американски автори.
Меѓу најпопуларните формати на книги со мек повез секако се „џебните изданија“, популарните џебни книги. Книгите со мал формат се познати уште од дамнина, но популарните евтини џебни изданија се појавиле кон крајот на првата половина на 20 век, а по завршувањето на Втората светска војна ги истиснале претходно исклучително популарните рото-романи (pulp magazine). За разлика од рото-романите, кои нудеle претежно тривијални книжевни дела, сериозните книжевни дела се објавувале и во џебен формат, а изданијата со слична содржина се продавале по речиси исти цени.
2 Формати
Мек повез (paperback) понекогаш се изедначува со џебно издание (pocket edition). Книгите со мек повез најчесто се достапни во три формати: формат А, со димензии 110 x 178 мм, формат Б, со димензии 130 x 198мм или формат Ц, со димензии 135 x 216 мм. Форматот џебна книга, е големина што е погодна за вметнување в џеб (околу 10x15 см), па оттука и неговото име.
3 Поврзано
*Повез
*Тврд повез
Николина Јанакиевска

Николина Јанакиевска ( во — ) — учесник во НОВ на Македонија.
1 Животопис
Учествувала во заднината на НОД во Неготино од 1943 година. Во својот дом повремено прифаќала илегалци и била ползувана за врска меѓу нив и членовите на партијата во градот.
Гробница на народните херои на Калемегдан

Гробница на народните херои на Калемегдан — гробница на народни херои од НОБ. Се наоѓа во продолжението на Големото савско шеталиште, под самите бедеми на Белградската тврдина. Била изградена во 1948 година.
1 Општи податоци
Во гробницата се погребани:
* Моша Пијаде (1890–1957), револуционер, општествено-политички работник и народен херој
* Иво Лола Рибар (1916-1943), секретар на Централниот комитет на СКОЈ, претседател на ОСАМЈ, член на Врховниот совет на НОВ и ПОЈ и народен херој
* Ѓуро Ѓаковиќ (1886–1929), синдикален работник и организациски секретар на Централниот комитет на Комунистичката партија на Југославија
* Иван Милутиновиќ (1901–1944), член на Политбирото на Централниот комитет на Комунистичката партија на Југославија, член на Врховниот штаб на НОВ и ПОЈ, генерал-потполковник на Народноослободителната армија и народен херој
Посмртните останки на Иво Лола Рибар и Иван Милутиновиќ биле пренесени на 27 март 1948 година. Посмртните останки на Ѓуро Ѓаковиќ бил пренесени на дваесетгодишнината од неговата смрт, на 25 април 1949 година, додека Моша Пијаде бил погребан тука во март 1957 година.
Бистите на Иво Лола Рибар, Иван Милутиновиќ и Ѓуро Ѓаковиќ се создадени во 1949 година од академскиот сликар и скулптор од Белград, Стеван Боднаров, а бистата на Моша Пијаде од академскиот скулптор од Белград, Славољуб Станковиќ, во 1959 година. На ѕидот каде што се наоѓаат бистите стои натписот „Смрт на фашизмот - слобода на народот“.
Гробницата на народните херои е прогласена за споменик на културата со одлука на Градското собрание на Белград во 1983 година.
2 Галерија
3 Поврзано
* Гробница на народните херои во Загреб
* Гробница на народните херои во Љубљана
* Гробница на народните херои во Сараево
Вера Николова

Вера Николова моминско Јанковиќ (, – , ) — професорка и писателка на проза и поезија за деца.
1 Животопис
Родена е на 16 декември 1922 година во Скопје, од татко Петар Јанковиќ, градежен инженер, и мајка Јелена, моминско Захо. Вера имала влашко потекло по нејзината мајка Јелена, чиј татко бил Периклес Захо, трговец со железарија од Белград. Сестрата на Периклес, Ленка, била мажена за Лазар Пачу.
Кога имала три години нејзините родители се развеле, и таа се преселила во Белград да живее со мајка си. Во Белград завршила основно училиште. Вишите одделенија од гимназијата ги учела во Виена, а кога Хитлер влегол во Австрија, таа се преселила во Скопје, каде што матурирала во 1941 година. Писмениот дел од матурата го полагала во Ниш во 1941 година, а како одлична ученичка била ослободена од усниот дел. Во текот на Втората светска војна, таа се омажила за инженерот Панајот (Марко) Николов (1911-1982).
Веднаш по војната, од 1946 до 1950 година, таа студирала и дипломирала француски јазик и книжевност на Филолошкиот факултет во Скопје во 1950 година. Зборувала француски, германски, македонски, а се служела и со италијанскиот јазик.
2 Стручна работа
По завршувањето на студиите, таа предавала во Средното економско училиште во Скопјe, за кое го напишала учебникот „''Трговска кореспонденција''“. Во учебната 1953/54 година, се запишала на докторски студии во Париз на Сорбона како државна стипендистка. Откако нејзиното семејство се преселило во Белград, во 1958 година, работела на неколку работни места и се пензионирала како советник во Сојузната стопанска комора на Југославија. Починала на 21 јануари 2003 година.
3 Библиографија
Авторка на голем број детски книги на македонски јазик, а една од тие книги, „Феликс“, била вклучена во редовната лектира за основните училишта во Македонија, а во 2020 година, имало обновено издание. Како македонска писателка, била вклучена во Енциклопедијата на југословенски писатели. До својата смрт, пишувала проза и поезија за деца, кои ги објавувала под псевдоним во дневни весници и списанија.
Зад себе оставила две ќерки: Билјана Симиќ, родена во 1944 година, дипломирана инженерка по технолошко инженерство, и Маја Николова, магистер по науки, родена во 1955 година, музејски советник. До крајот на својот живот, таа пишувала и им раскажувала приказни на своите внуци. Некои од овие приказни ги снимила и на аудио-касети, на кои оставила запис за настаните во семејството Захо, кое во втората половина на 19-тиот и првите десетлетија на 20-тиот век се одликувало со своите напредни ставови.
Менка Јанакиева

Менка Јанакиева Пинџур ( во — во) — учесник во НОВ на Македонија.
1 Животопис
Како мајка на народниот херој Страшо Пинџур од почетокот на вооруженото востание
била активен учесник во НОД. И покрај постојаната контрола што над неа и нејзиниот дом биле вршени од бугарската полиција и агентите, таа прифаќала илегалци, се грижела за нивната безбедност и исхрана. Повремено била ангажирана и за одржување на врски. Во нејзиниот дом пред загинувањето на Страшо Пинџур (јануари 1943) се одржувале состаноци на скоевски групи.
2 Поврзано
* Страшо Пинџур
* Димитар Пинџур
* Наца Пинџурова
Николина Јанева

Николина Герасимова Јанева ( во — ) — учесник во НОВ на Македонија.
1 Животопис
Таа била монополска работничка. Како симпатизер на НОД давала и собирала народна помош, а особено од ноември 1944 година. Била активна во организацијата на АФЖ.
Игнасио Алдекоа

Хосе Игнасио Алдекоа е Исаси (24 јули 1925 – 15 ноември 1969) бил шпански писател од баскиско потекло. Братанец на сликарот Адриан Алдекоа.
1 Животопис
Хозе Игнасио де Алдекоа е Исаси е роден во Виторија-Гастеиз на 24 јули 1925 година, како прво дете на Симон де Алдекоа и Арбуло и Марија Кармен Исаси и Педрузо. Тој имал сестра по име Марија Тереза, родена во 1927 година. Таткото на Игнасио бил занаетчија од средната класа кој водел семеен бизнис за индустриска декорација и реставрација наследен од неговиот татко, Лауреано де Алдекоа. Младиот Алдекоа бил познат дома како Ињаки и уживал во среќно и живо детство, нарушено само од неговото искуство во училиштето. Алдекоа студирал на Факултетот за уметности на Универзитетот во Мадрид. Подоцна живеел во Соединетите Американски Држави.
Алдекоа бил прилично плоден писател, напишал околу половина романи и исто толку книги со кратки раскази, како и неколку патни книги. Тој припаѓа на втората генерација повоени романописци кои (за разлика од Камило Хозе Села, Кармен Лафорет, Мигел Делибес) биле сè уште многу млади кога завршила војната и немале директно лично учество во неа. Во рамките на очигледните граници што ги диктира разумноста, Алдекоа се стреми непристрасно да му пристапи на прашањето за Граѓанската војна во ''Сјајот'', кој содржи многу флешбекови и сеќавања од 1930-тите, иако се одвиваат во 1948 година.
Неговото наративно дело го одразува неореалистичкиот тек во Шпанија во 1950-тите, а неговите приказни имаат вкус на искуство почувствувано и проживеано. Тој бил и новинар и водител, и напишал четири филмски сценарија.
Во 1952 година, Игнасио Алдекоа се оженил со шпанската писателка и наставничка Хосефина Родригез Алварез (која го промени своето име во Хосефина Алдекоа по смртта на нејзиниот сопруг). Тие имале ќерка, Сузана Алдекоа. Игнасио Алдекоа починал во Мадрид во 1969 година, на 44-годишна возраст.
2 Дела
*''Сјајот и крвта'' (1954)
*''Со источниот ветер'' (1956)
*''Големо сонце'' (1958)
*''Дел од една историја'' (1967
Каја Тержан

Каја Тержан (р. 1986 во Крањ) - словенечка писателка.
1 Животопис
Каја Тержан е родена во 1986 година во Крањ, Словенија. Во градинка и првите две одделенија од основното училиште ги поминала во предградието на Стокхолм во Шведскем, а потоа се преселила со семејството во Шкофо Локо, каде што го завршила основното образование. На Филозофскиот факултет во Љубљана, таа започнала да студира историја на уметност и социологија, кои ги прекинала предвреме и се фокусирала на практиката на изведување на современ танц. Вработена е како наставничка.
2 Творештво
Нејзиното пројавување и деббитирање во цловенечката литература започна во 2015 година, кога нејзината прва збирка поезија „Делта“ беше објавена во Центарот за словенечка литература, во колекцијата Алеф. Истега година дел од нејзината прва збирка била презентирана на Медитеранеа во Милано.
Следната година, заедно со пијанистката Манка Удович го создаваат музичко поетскиот проект во кој е вклучена нејзината поезија и претставена во литературни проекти во Словенија.
При основањето на Центарот за словенечка литература, таа учествуваше со својата поезија на меѓународни работилници за превод во Виена и во Костарика.
Во 2016 нејзината прва збирка била номинирана за наградата Вероника.
Во 2018 година беше објавена нејзината втора збирка „Круг“. Беше номинирана за награда на критичарите а ја доби и наградата Јенков за најдобра стихозбирка во последните две години. Нејзината збирка, „Некогаш ќе имам време“, беше објавена во 2021 година.,
3 Збирки поезија
*''Делта'' (2015)
*''Круг'' (2018)
*''Некогаш ќе имам време'' (2021)
4 Проза
* „Пресметка“ (роман, 2025)
„Пресметката“ започнува како колаж од фрагменти на од сеќавањето и соништата. Низ дијалог со риба, крапо, внатрешните и надворешните светови, реалните и замислените места, наизменично се испреплетуваат, обидувајќи се да ги позиционира конфликтите што се јавуваат при преминот од внатрешниот во надворешниот свет. Потрагата по работа, дом, љубов и смисла во третиот дел од романот се вртат низ есеистичко-поетски излив што води до конфронтација во завршниот дијалог: се отвора фундаменталната меморија, од која може да расте нова гранка на животот.
Суровата општествена критика, класата и полот, јасно става до знаење дека површината на ова лицемерно општество е замрзната. На патот на потрагата по вистината и стремежот да се види себеси, нараторот наоѓа вистинско засолниште во патување низ шумата и средби со дрвја и животни.
Руса Јанева-Гулистојанова

Руса Јанева-Гулистојанова ( во — во ) — учесник во НОВ на Македонија.
1 Животопис
Со отпочнување на оруженото востание, нејзиниот дом бил ставен на располагање на Партијата во градот. Била член на женска воспитна група па и во одборот на женското друштво „Надежда“ (формирано од бугарскиот окупатор), со задача да paбoти на разобличување на окупаторот меѓу жените. Во нејзиниот дом престојувале илегалци и се одржувале состаноци. Руса, редовно ги пречекувала и испраќала илегалците и се грижела за нивната безбедност.
Катарина Јанева

Катарина Јанева ( во — во ) — учесник во НОВ на Македонија.
1 Животопис
Учествувала во НОД од 1941 година во селото. Чувала илегалци во својот дом и одржувала врска меѓу илегалците во поблиските села. Во декември, кога Конско било запалено од бугарскиот окупатор, Катарина била затворена во куќата која исто била запалена, но успеала да noбeгнe. Се засолнала во Прдејци, Гевгелиско, каде продолжила активно да работи во заднината на НОД и била една од најактивните жени во селото.
Корејска драма

Корејска драма или кеј-драма (|한국드라마) — израз за сите серии што се прикажуваат на територијата на Јужна Кореја.
За разлика од теленовелите и западните серии, форматот на кеј-драмите во повеќето случаи е како на минисерии, кои се движат помеѓу 16 и 24 епизоди, и историски („сагеук“), кои обично имаат над 35 епизоди. Времетраењето на една епизода е околу 60 минути. Иако се нарекуваат „драми“, тие вклучуваат разновидни жанрови како романтична комедија, акција, фантастика и други. Карактеристична особина на корејските драми е тоа што се снимаат неколку часа пред самото нивно прикажување, за да може, во зависност од гледаноста и повратните информации од публиката, да се менува сценариото. Корејските драми станале познати надвор од Јужна Кореја по популаризирањето на забавната индустрија по 2000 г., позната повеќе како Корејскиот бран.
1 Историја
Првите прикажувања на радиодрами во Кореја започнале во 1927 г. за време на јапонското владеење. Повеќето од тие радиопрограми биле на јапонски јазик, а само околу 30 % биле на корејски. По Корејската војна, радиодрамите како „Чонсилхонгсил“ (1954) го одразувале тогашното расположение на земјата.
Првите телевизиски прикажувања започнале во 1956 г. на експерименталната телевизиска станица HLKZ-TV, која била затворена по неколку години поради пожар. Првиот национален телевизиски канал бил Korean Broadcasting System (KBS), кој бил пуштен во 1961 г. Првиот телевизиски филм бил 15-минутниот „Портите на рајот“ (''천국의 문''), прикажан на HLKZ-TV.
Евангелска црква (Битола)

Евангелска црква (Битола) — евангелска црква во градот Битола, Македонија.
1 Местоположба
Црквата се наоѓа во близина на православната црква „Св. Константин и Елена“.
2 Историја
Црквата била создадена како мала домашна заедница во 2001 година, а од 2006 година е сместена во објект.
Квест (цигара)

Квест (изворно на латиница: Quest) ― поранешен американски бренд на цигари кој бил произведен од ''Вектор Груп'' и достапен во Соединетите Американски Држави од 2002 до 2010 година. Се произведувал со употреба на генетски модифицирани растенија од тутун.
Производот бил достапен во три вајаринти: Квест 1, Квест 2 и Квест 3.
Секоја вајаранта на производот содржела различна количина на никотин.
Квест 1 содржал 0,6 мг никотин, Квест 2 содржал 0,3 мг никотин. Квест 3 содржал само траги од никотин (0,05 мг).
Производителот нагласил дека цигарите Квест ги содржат сите нездрави канцерогени материи и имаат исти несакани ефекти како обичната цигара, со единствен исклучок на намаленото ниво на никотин.
1 Наводи
Тутракан

Тутракан (|Тутракан) — град во Североисточна Бугарија, административен центар на Општина Тутракан во Силистренската Област. Има население од околу 6.713 жители (2024).
1 Географија и местоположба
Градот се наоѓа 60 км западно од регионалниот центар Силистра и 371 км североисточно од главниот град Софија. Неговото пристаниште на реката Дунав ги олеснува комуникациите и го одредува значајното место што Тутракан го заземал и го зазема во неговиот историски развој.
2 Историја
Во римската ера, градот се викал Трансмариска, што значи „''населба зад мочуриштата''“, што се однесува на спротивната рамнина околу денешниот романски град Олтеница. Градот бил дом на дел од 11-та легија на Клавдиј. Информациите за ова се извлечени од камен натпис од 18 октомври 294 година. За време на царот Валенс (366 година), на реката Дунав бил изграден сплавски мост за време на неговата војна со Готите.
Градот бил дел од старите бугарски тврдини од времето на Првото Бугарско Царство, а неговото име Тмутаракан одразува титулата „таркан“ — воен водач на гранична единица.
Во 15 и 16 век, градот имал многу водни (на реката Дунав) и ветерни (на ридовите на брегот) воденици, кои постоеле до подоцна, а последната воденица преживеала до 1942 година. Во 19 век, Тутракан бил сиромашен град за рибарство, занаетчиство и лозарство, но неговите бродоградилишта произведувале многу чамци, гемии и воденици. Во 1862 година била изградена голема црква и световно училиште, а во 1873 година било основано читалиште „В’зраждане“. Во 1867 година, четата на Панајот Хитов, со Васил Левски како знаменосец, го преминала Дунав во близина на Тутракан.
На почетокот на 20 век, Тутракан бил најголемиот дунавски рибарски центар во Бугарија. Од 1913 година, бил под романска окупација под името Туртукаја. За време на Првата светска војна, во близина на градот се случила познатата битка кај Тутракан. По завршувањето на војната, градот пропаднал, а неговото население се намалило. Во 1940 година, по потпишувањето на Крајовската спогодба, Тутракан бил вратен на Бугарија.
Клеопатра (цигара)

Клеопатра (изворно на латиница: Cleoptara) ― бренд на цигари што е во сопственост и е произведувана од ''Eastern Tobacco Company'' во Египет. Брендот е еден од најпопуларните брендови на цигари во Египет и се продава во речиси секоја земја во Африка, како и во разни земји во Средниот Исток и Азија.
1 Производи
Цигарите Клеопатра се достапни во следните варијанти:
* Клеопатра Голд* Клеопатра Лајт
* Клеопатра Лукс
* Клеопатра Супер Стар
* Клеопатра Супер Лукс
2 Поврзано
* Пушење тутун
BioShock

''BioShock'' (македонски: ''Биошок'') — пукачка игра од прво лице со елементи на RPG, научна фантастика и потајност. Развиена е од компанијата 2K Boston (подоцна Irrational Games), а издадена од 2K Games за Windows и Xbox 360 во 2007 г. Во 2008 г. била објавена верзија за PlayStation 3, во 2009 г. — верзија за OS X, развиена од компанијата Feral Interactive. На 29 мај 2020 г., била објавена верзија за Nintendo Switch во изданието ''Bioshock: The Collection''.
Водечкиот играчки дизајнер на ''BioShock'' е Кен Левин. Играта е духовен наследник на игрите ''System Shock'' и ''System Shock 2''. Иако не е поврзана со нив според заплетот, таа црпи голем број теми и елементи од играчкиот процес. Исто така, дел од развивачите на ''BioShock'' претходно работеле на создавањето на ''System Shock 2''. Сценариото на ''BioShock'' вклучува критичко преиспитување на делото и филозофијата на Ајн Ренд, особено на нејзината книга „Атлас ги крена рамената“ (1957).
Дејството на ''BioShock'' се случува во 1960 г. Главниот лик, младичот по име Џек, како резултат на авионска несреќа, се наоѓа во подводниот град Восхит, скриен на дното на Атлантскиот Океан. Восхит бил создаден од милионерот Ендру Рајан како идеално, според неговото мислење, општество. Меѓутоа, откривањето на супстанцијата наречена „АДАМ“, која им дава на луѓето натчовечки сили, како и сѐ посомнителната политика на Рајан, кој спротивно на сопствената филозофија воспоставил сурова диктатура во градот, го поделиле општеството на Восхит и на крајот довеле до граѓанска војна и пад на утопијата.
''BioShock'' наишла на широко прифаќање и била особено пофалена од критичарите за нејзината приказна, теми, визуелен дизајн, средина и играчки процес. Се смета за една од најдобрите игри некогаш направени и показател дека компјутерските игри се вид уметност. По ''BioShock'' следеле две продолженија, ''BioShock 2'' и ''BioShock Infinite'', објавени во 2010 и 2013 г., соодветно.
1 Играчки процес
Играчот ја презема улогата на еден млад човек по име Џек, кој се наоѓа заробен во подводниот град Восхит (англ. ''Rapture''). Луѓето таму ја користеле супстанцијата АДАМ за да стекнат младост и извонредни способности, но поради нејзината злоупотреба, се претвориле во чудовишта. За да излезе од градот, Џек мора да се бори со чудовиштата и да надмине други опасности, потпирајќи се и на моќта на оружјата и АДАМ, како и на својата досетливост.
Кентон (цигара)

Кентон (изворно на латиница: Kenton) — поранешен германски бренд на цигари, произведени во Источна Германија.
1 Историја
Цигарите имале филтер и должина од 85 мм. Во 1989 година, малопродажната цена била 3,20 германски марки. Пакувањето било бело меко пакување со слично обоени дијагонални ленти. Овие цигари биле произведени во 1980-тите од бугарската компанија Булгартабак во Благоевград.
2 Производи
Цигарите Кентон биле достапни во следните варијанти:
*''Ароматик бленд'' (Сина)
*''Ментол'' (Зелена)
*''Американ Бленд'', подоцна преименето во ''Ектра Квалити'' (Црвена)
3 Поврзано
* Пушење тутун
Лисјен Оливје

Лисјен Оливје (|Люсьен Оливье, |Lucien Olivier; – ) — руски готвач и ресторатор со белгиско и француско потекло. Го држел ресторанот „Ермитаж“ во Москва и познат е како изумител на руската салата, во Русија наречена „Оливје“ во негова чест.
1 Кариера
Оливје е роден во Москва и најпрвин бил готвач, а потоа и сопственик на ресторан, кога ја измислил познатата салата. Рецептата останала тајна додека бил жив. Починал на Јалта во 1883 г. од срцева болест на возраст од 45 години и погребан е на Воведенските гробишта во родниот град. Неговиот надгробен камен долго време бил изгубен, и пронајден дури во 2008 г. Денешната руска салата содржи состојки кои самиот ги користел, но и додатоци кои се воведени подоцна од други.
Силвија Пинал

Силвија Пинал Идалго (12септември 1931 година 28ноември 2024) била мексиканска глумица. Својата кариера ја започнала во театарот пред да се впушти во киното во 1949 година. Станала една од најголемите женски ѕвезди на Златното доба на мексиканската кинематографија и, со нејзината изведба во ''Ајкула!'' (1969), дел од Златното доба на Холивуд. Нејзината работа во филмот и популарноста и овозможиле на Пинал да работи во Европа, особено во Шпанија и Италија. Пинал постигнала меѓународно признание глумејќи во трилогија филмови во режија на Луис Буњуел: ''Виридијана'' (1961), ''Ангелот истребувач'' (1962) и ''Симон од пустината'' (1965).
Покрај нејзината филмска кариера, Пинал била пионер во музичкиот театар во Мексико, имала успешна кариера на телевизија и низа јавни улоги и политички функции, вклучувајќи ја и Прва дама на Тласкала во 1980-тите и мандати во Домот на пратеници, Собранието на претставници на Федералниот округ и Сенатот на Републиката. Била сметана за „последна дива“ на Златното доба на мексиканскиот филм.
1 Награди и почести
* Во 1954 година, компанијата за пиво Корона создала реклама со песна во која ги спомнувале Пинал покрај диви Џина Лолобриџида, Силвана Мангано и Силвана Пампанини.
* Во 1956 година, Диего Ривера го насликал портретот на Пинал.* Пинал е претставена како една од Седумте музи на уметноста во витраж на Театро Сикотенкатл во Тласкала.
* Во 2002 година, Пинал била наградена со статуа во нејзина чест откриена во Град Мексико. Работата ја извршил скулпторот Оскар Понцанели.* Во 2006 година, во Шпанија, Пинал била наградена со Орденот на Изабел ла Католика во степен Командант за нејзиниот културен придонес во светот на киното.* Во 2015 година, Пинал ја објавила својата автобиографија, со наслов ''Тоа сум јас''.* Во 2016 година, Академијата за филмски уметности и науки на Холивуд ја избрала Пинал за еден од своите членови за да ја признае нејзината долга кариера и придонес во меѓународната филмска индустрија.* Во еден момент, Мет Касела, побарал од Пинал да направи биографска серија за нејзиниот живот; проектот, сепак, не успеал да се реализира
2 Библиографија
***
Човекот кој изеде волк

„Човекот кој изеде волк“ (српскохрватски: ''Човек који је појео вука'') – филм на режисерот Ѓорѓе Кадијевиќ од 1974 година. Автор на сценариото е Миодраг Марјановиќ, директор на фотографијата е Божидар Николиќ, Стеван Шкориќ е сценограф, Мирјана Рогиќ е костимографка, а монтажата е дела на Андрија Зафрановиќ. Главните улоги ги играат: Александар Берчек, Миодраг Крстовиќ, Весна Милетиќ, Владан Живковиќ, Бобан Петровиќ и Мирко Бабиќ.
1 Синопсис
Филмот претставува приказна на еден народен уметник, по професији пинтер (мајстор за буриња) кој ја запоставува својата работа и се посветува на уметничко творештво. Тој станува опседнат со изработката на човечки фигури во дрво, така што и својот приватен живот во потполност го подредува на својата опсесија...
Казбек (цигари)

Казбек — поранешен бренд на ''папироса'' во Советскиот Сојуз именуван по планината Казбек, Кавказ.
Авторот на дизајнот во, Роберт Андреевич Грабе, за да му угоди на Јосиф Сталин ја дизајнирал кутијата со илустрација од јавач на коњ каде во позадината е планината Казбек со што требало да го потсети Сталин на неговата татковина Грузија. Сталин потоа лично ги одобрил цигарите за производство и го одобрил дизајнот на пакувањето.. ''Казбек'' бил повисок степен на ''папиросите'', а нивното пушење укажувало на припадност на советската елита, ''номенклатурата.''
Родна Јанева

Родна Ристова Јанева ( во — ) — учесник во НОВ на Македонија.
1 Животопис
Од 1 јули 1942 година учествувала во НОД во селото. Чувала илегалци и се грижела за нивната исхрана. Бидејќи поседувала сопствена плетачка машина била ангажирана во плетење на тoплa облека за партизаните. По исфрлувањето на партизанскиот одред „Добри Даскалов“ (летото 1943 година) постојано одржувала врска мeѓy одредот и заднината. Собирала и информации за движењето на окупаторот во селото Гарниково и околните села.
Никодинка Јаневска

Никодинка Јаневска ( во — ) — учесник во НОВ на Македонија.
1 Животопис
Од 1943 година била член на воспитна женска гpyпа, а кон крајот на истата година станала член на КПМ. Организирала жени во читачки групи, особено од народностите, и со нив собирала народна помош. Во нејзиниот дом се одржувале илегални состаноци и извесно време била сместена партиската техника, а Никодинка била ангажирана на умножувањето и растурањето на материјали.
Олга Јаневска

Олга Дамјан Јаневска ( во — ) — учесник во НОВ на Македонија.
1 Животопис
За времето на окупацијата живеела во селото. Во текот на 1941 до 1945 година повремено учествувала во НОД преку растурање илегален материјал, чување илегалци и друго. Во текот
на 1943 година била фатена и затворена. Во заворот останала два дена и потоа била пуштена на слобода. По излегувањето од затвор продолжила со својата работа за НОД.
Догорче

Догорче или дијал. отпушок — она што останува од цигарата (или пурата) по употребата.
Догорче од „филтер цигара“ е токсичен отпад. Тешко се собира (поради неговата расфрленост) и тешко се обновува поради неговата токсичност и малата вредност на неговиот материјал. Синтетичките влакна од целулозен ацетат (попознати како вискоза) што го сочинуваат филтерот технички може да се рециклираат.
Пушачите фрлаат во животната средина значително и сè поголемо количество догорчиња (приближно 766 571 тони во 2011 година). Догорчињата во голема мера не се биоразградливи и во градовите тие главно претставуваат количински најголем отпад (понекогаш втор по големина веднаш по скршеното стакло).
Водата од врнежите ги носи в канализација, во одводи, во езера или во потоци, а ''на крајот'' често и во океанот и неговите плажи. Филтрите и догорчињата се најсобираниот отпад за време на меѓународните акции за чистење на плажите што се спроведуваат секоја година од почетокот на 1990-тите. Во 2013 година, волонтерите собрале приближно 2 милиони догорчиња од волонтери на плажите за време на оваа акција. Ова е едно од потеклото на микропластиката пронајдена во океаните, но и во школките, остригите и рибите. На пример, во Сан Франциско во 2008 година догорчињата претставувале 10 % од вкупната зафатнина на отпад собран на јавни површини, што ги чинело даночните обврзници повеќе од 7,4 милиони долари таа година.
Намената на филтерот за цигари е да спречи влегување на парчиња од лист од тутун во устата. Во 1985 година Слотер покажал дека помалку од 2 % од количината на сите елементи што произлегуваат од согорувањето на тутунот и хартијата за цигари биле адсорбирани. Сепак, овие 2 % се доволни за да ги направат догорчињата многу отровни за ладнокрвните животни (вклучувајќи ги и рибите). Се смета дека акутната токсичност на догорчињата за многу животни главно се должи на нивната содржина на органски соединенија. 14 од нив се добро познати токсини, главно никотин и етилфенол. Но, други соединенија (особено тешките метали, металоидите и радионуклидите) придонесуваат за ефектите врз екосистемот кои долго време биле потценети. Оваа токсичност се зголемува како што се пуши цигарата, а догорчето е уште потоксично ако има малку несогорен тутун пред филтерот. Некои загадувачи како што се фураните или бензенот (канцерогени) се создаваат со согорување.
1 Поврзано
* Пепелник
* Пушење
* Јавно здравје
* Целулозен ацетат
* Микропластика
* Тутунска индустрија