Српски јазик

Српски јазик — јужнословенски јазик и стандардизирана норма на српскохрватскиот јазик. Српскиот е службен јазик во Србија, Косово и Република Српска (Босна и Херцеговина), а се користи и во делови на Црна Гора и Хрватска и населените места кои се сметаат за српска дијаспора.
Во српскиот јазик, зборовите се пишуваат како што и се изговараат, и секоја буква претставува еден глас. Овој фонетски принцип е претставен во поговорката: "Пишувај како што зборуваш, читај како што е напишано", принцип користен во повеќе балкански јазици.
Друга одлика на српскиот јазик е што тој се пишува на две азбуки: кирилица и латиница. Двете азбуки се речиси еднакви, а единствена разлика е во користењето на буквите. Ова е последица на историски причини, имено делот од српската популација кој бил под влијание на Австроунгарија пишувал на латиница, а другиот дел кој бил под влијание на Византија пишувал на кирилица. Денес, сите образовани луѓе ги познаваат и двете азбуки.
1 Граматика на српскиот јазик
1.1 Именки
1.1.1 Падежи и деклинација на именки
Во српскиот јазик има седум падежи: номинатив, генитив, датив, акузатив, вокатив, инструментал и локатив. Кога именките се деклинираат, акцентот се менува за датив и локатив.
Еднина, Класа I - м.р. I ''прозор'', Класа I - м.р. II -''ац'', и живи суштества''магаре'', Класа I - с.р. I''село'', Класа I - с.р. I главн што завршуваат на ''-e''** ''дрво'' и ''Миле'' (име), Класа II - ж.р. I ''жена'', Класа II - ж.р. I -ka ''банка'', Класа II - ж.р. I -ga ''книга'', Класа III - ж.р. II ''љубов''
Номинатив, прозорprozor, магарацmagarac, селоselo, дрво drvo Миле Mile, женаžena, банкаbanka, књигаknjiga, љубавljubav
Генитив, прозорaprozora, магарцаmagarca, селasela, дрвета drveta Милета Mileta, женežene, банкеbanke, књигеknjige, љубавиljubavi
Датив, прозôруprozôru, магâрцуmagârcu, сêлуsêlu, дрвêту drvêtu Милету Miletu, жêниžêni, бâнциbânci, књизиknjizi, љубâвиljubâvi
Акузати, прозорprozor, магарцаmagarca, селоselo, дрво drvo Милета Mileta, женуženu, банкуbanku, књигуknjigu, љубавljubav
Вокатив, прозорēprozore, магарчēmagarče, селōselō, дрвō drvō Миле Mile, женōženō, банкōbankō, књигōknjigō, љубавиljubavi
Инструментал, прозоромprozorom, магарцомmagarcom, селомselom, дрветом drvetom Милетом Mile, женомženom, банкомbankom, књигомknjigom, љубави (or -ју)*ljubavi(or -ју)
Локатив, прозóруprozóru, магáрцуmagárcu, сéлуsélu, дрвéту drvétu Милету Miletu, жéниžéni, бáнциbánci, књизиknjizi, љубавиljubavi
Множина, ''прозори'', '' магариња'', ''села'', ''дрва'', ''жени'', ''банки'', ''книги'', ''љубов''
Номинатив, прозориprozori, магарциmagarci, селаsela, дрваdrva, женеžene, банкеbanke, књигеknjige, љубавиljubavi
Генитив, прóзорāprozora, мáгарацāmagaraca, сéлāsela, дрвādrva, жéнāžena, бáнакābanaka, књигāknjiga, љубавиljubavi
Датив, прозоримаprozorima, магарцимаmagarcima, селимаselima, дрвимаdrvima, женамаženama, банкамаbankama, књигамаknjigama, љубавимаljubavima
Акузатив, прозореprozore, магарцеmagarce, селаsela, дрваdrva, женеžene, банкеbanke, књигеknjige, љубавиljubavi
Вокатив, прозориprozori, магарциmagarci, селаsela, дрваdrva, женežene, банкеbanke, књигеknjige, љубавиljubavi
Инструментал, прозоримаprozorima, магарцимаmagarcima, селимаselima, дрвимаdrvima, женамаženama, банкамаbankama, књигамаknjigama, љубавимаljubavima
Локатив, прозоримаprozorima, магарцимаmagarcima, селимаselima, дрвимаdrvima, женамаženama, банкамаbankama, књигамаknjigama, љубавимаljubavima
* Во зборовите од III-тата класа во инструментал еднина завршетокот може да биде ''-ју''. Некои зборови претрпуваат промени, како на пример: љубав се менува во ''љубављу'' или младост станува ''младошћу'' и смрт станува ''смрћу''* Еднослоговните зборови што завршуваат на -о се деклинираат на овој начин.
* Именките ''нога'', ''рука'', ''око'', ''уво'' (мак. нога, рака, око, уво) кои како делови на ловечкото тело доаѓаат во пар, имаат форми на генитив множина со завршеток ''-у'': ногу, руку, очију, ушију.
Како да се одредат кои именки спаѓаат во кои класи:
# Ако именката завршува на согласка, најверојатно таа спаѓа во првата класа за м.р.
# Ако именката завршува на самогласките – o, или -e во еднина, тогаш таа спаѓа во првата класа на с.р. Но сепак некои машки имиња не спаѓаат во оваа класа.
# Ако именката завршува на – a, тогаш таа е втора класа во ж.р. Исто така има и некои машки именки што имаат женски завршетоци на – a, (пр: судија).
# Именките на класа III се skoro сите од ж.р. и завршуваат на согласки. Тие се разликуваат од првата класа поради тоа што тие означуваат апстрактни именки (пр: љубав, смрт, болест, младост). Но, именките како гост, мост, прст се од м.р.
1.2 Придавки
1.2.1 Промена
Придавките имаат три рода (машки, женски и среден), седум падежи (номинатив, датив, генитив, акузатив, инструментал, локатив и вокатив кој е формално еднаков на номинативот), два броја (еднина и множина) и две промени (определена и неопределена). Неопределената промена според завршетоците е еквивалентна на промената на именките. Определената промена е специфична само за придавките и се разликува од неопределената, и по форма и по значење.
Определена промена
Еднина, м.р., с.р., ж.р.
Номинатив, нов(и), ново, нова
Генитив, новог(а), новог(а), новe
Датив, новом, новом, новој
Акузатив, нов(и), ново, нову
Вокатив, нови, ново, нову
Инструментал, новим, новим, новом
Локатив, новом, новом, новој
Множина, , ,
Номинатив, нови, нова, нове
Генитив, нових, нових, нових
Датив, новим, новим, новим
Акузатив, нове, нова, нове
Вокатив, нови, нова, нове
Инструментал, новим, новим, новим
Локатив, новим, новим, новим
1.2.2 Компарација на придавки
Придавките имаат три степени: позитив, компаратив и суперлатив.
Еднина, М.Р., С.Р., Ж.Р.
Номинатив, добарбољинајбољи, добробољенајбоље, добрабољанајбоља
Акузатив, добарбољинајбољи, добробољенајбоље, добрубољунајбољу
Генитив, доброг(а)бољег(а)најбољег(а), доброг(а)бољег(а)најбољег(а), добребољенајбоље
Датив, добромбољемнајбољем, добромбољемнајбољем, добројбољојнабољој
Инструментал, добримбољимнајбољим, добримбољимнајбољим, добромбољомнајбољом
Локатив, добромбољемнајбољем, добромбољемнајбољем, добројбољојнабољој
Множина, М.Р., С.Р., Ж.Р.
Номинатив, добрибољинајбољи, добрабољанајбоља, добребољенајбоље
Акузатив, добребољенајбоље, добрабољанајбоља, добребољенајбоље
Генитив, добрихбољихнајбољих, добрихбољихнајбољих, добрихбољихнајбољих
Датив, добримбољимнајбољим, добримбољимнајбољим, добримбољимнајбољим
Инструментал, добримбољимнајбољим, добримбољимнајбољим, добримбољимнајбољим
Локатив, добримбољимнајбољим, добримбољимнајбољим, добримбољимнајбољим
1.3 Глаголи
1.3.1 Помошни глаголи
1.3.1.1 Глагол јесам
Нема инфинитив и има само сегашно време:
Лична заменка, Сегашност, Сегашност (нег. форми)
Долга (акцентирана) форма, Долга (неакцентирана) форма
Ја (''Јас''), јесам, сам, нисам
Ти (''Ти''), јеси, си, ниси
Он, Она, Оно (''Тој, таа, тоа''), јесте, је, није
Ми (''Ние''), јесмо, смо, нисмо
Ви (''Вие''), јесте, сте, нисте
Они, Оне, Она (''Тие''), јесу, су, нису
1.3.1.2 Глагол бити
Овој глагол е ист со македонскиот помошен глагол ''сум''.
Лич. заменка, Сегашност, Иднина, Минато
1-во, 2-ро, перфект, аорист, имперфект, плуперфект
Ја (''Јас''), будем, ћу бити, будем био/ла, сам био/ла; био/ла сам, бих, бејах, био/ла сам био/ла
Ти (''Ти''), будеш, ћеш бити, будеш био/ла, си био/ла; био/ла си, би, бејаше, био/ла си био/ла
Он, Она, Оно (''Тој, таа, тоа''), буде, ће бити, буде био/ла/ло, је био/ла/ло; био/ла/ло је, би, бејаше, био/ла/ло је био/ла/ло
Ми (''Ние''), будемо, ћемо бити, будемо били/ле, смо били/ле; били/ле смо, бисмо, бејасмо, били/ле смо били/ле
Ви (''Ти''), будете, ћете бити, будете били/ле, сте били/ле; били/ле сте, бисте, бејасте, били/ле сте били/ле
Они, Оне, Она (''Тие''), буду, ће бити, буду били/ле/ла, су били/биле/била; били/ле/ла су, бише, бејаху, били/ле/ла су били/ле/ла
1.3.1.3 Правилни глаголи
Лич. заменка, Сегашност, Иднина, Минато
1-во, 2-ро, перфект, аорист, имперфект, плуперфект
Ја (''Јас''), радим, ћу радити, будем радиo/ла, сам радиo/ла; радиo/ла сам, рад+их > радих, рад+ах > ра''ђ''ах, радиo/ла сам радиo/ла
Ти (''Ти''), радиш, ћеш радити, будеш радиo/ла, си радиo/ла; радиo/ла си, рад+ише > радише, рад+аше > ра''ђ''аше, радиo/ла си радиo/ла
Он, Она, Оно (''Тој, таа, тоа''), ради, ће радити, буде радиоo/ла/ло, је радиo/ла/ло; радиo/ла/ло је, рад+ише > радише, рад+аше > ра''ђ''аше, радиo/ла/ло је радиo/ла/ло
ми (''Ние''), радимо, ћемо радити, будемо радили/ле, смо радили/ле; радили/ле смо, рад+исмо > радисмо, рад+асмо > ра''ђ''асмо, радли/ле смо радили/ле
Ви (''Вие''), радите, ћете радити, будете радили/ле, сте радили/ле; радили/ле сте, рад+исте > радисте, рад+асте > ра''ђ''асте, радили/ле сте радили/ле
Они, Оне, Она (''Тие''), раде, ће радити, буду радили/ле/ла, су радили/радиле/радила; радили/ле/ла су, рад+ише > радише, рад+аху > ра''ђ''аху, радили/ле/ла су радили/ле/ла
1.3.1.4 Неправилни глаголи
Лич. заменки, Сегашност, Иднина, Минато
1-во, 2-ро, перфект, аорист, имперфект, плуперфект
Ја (''Јас''), могу', ћу моћи, будем могаo/ла, сам могаo/ла; могаo/ла сам, могох, моћијах, могаo/ла сам могаo/ла
Ти (''Ти''), можеш, ћеш моћи, будеш могаo/ла, си могаo/ла; могаo/ла си, може, моћијаше, могаo/ла си могаo/ла
Он, Она, Оно (''Тој, таа, тоа''), може, ће моћи, буде могаo/ла/ло, је могаo/ла/ло; могаo/ла/ло je, може, можијаше, могаo/ла/ло je могаo/ла/ло
Ми (''Ние''), можемо, ћемо моћи, будемо могли/ле, смо могли/ле; могли/ле смо, могосмо, моћијасмо, могли/ле смо могли/ле
Ви (''Вие''), можете, ћете моћи, будете могли/ле, сте могли/ле; могли/ле сте, могосте, моћијасте, могли/ле сте могли/ле
Они, Оне, Она (''Тие''), могу, ће моћи, буду могли/ле/ла, су могли/могле/могла; могли/ле/ла су, могоше, моћијаху, могли/ле/ла су могли/ле/ла
1.4 Предлози
+, Предлог Падеж Услов Пример
među, акузатив, со глагол што означува движење, ''ići među ljude'' = « да оди помеѓу луѓе »
инструментал, со глагол што не означува движење, ''biti među ljudima'' = « да се биде помеѓу луѓе »
na, акузатив, со глагол што означува движење, ''postaviti na sto'' = « да се постави на масата »
локатив, со глагол што не означува движење, ''biti na stolu'' = « да се биде на масата »
nad(a), акузатив, со глагол што означува движење, ''uzdigati se nad more'' = « да се воздигне над морето »
инструментал, со глагол што не означува движење, ''nalaziti se nad morem'' = « се наоѓа над морето »
o, акузатив, ''obesiti o nešto'' = « да обеси нешто »
локатив, ''govoriti o nečemu'' = « да зборува за нешто »
pod(a), акузатив, со глагол што означува движење, ''padati pod stolicu'' = « да падне под столицата »
инструментал, со глагол што не означува движење, ''ležati pod stolicom'' = « да лежи под масата »
pred(a), акузатив, со глагол што означува движење, ''pozoviti pred kralja'' = « да се доведе пред кралот »
инструментал, со глагол што не означува движење, ''govoriti pred kraljem'' = « да зборува пред кралот »
s(a), генитив, ''iskočiti sa stola'' = « отскокни од стол »
инструментал, со нешто, ''s mužem'' = « со мажот ми »
u, генитив, ''u Branka Ćopića'' = « во Бранко Ќопиќ»
акузатив, со глагол што означува движење, ''ići u selo'' = « да оди во село »
локатив, со глагол што не означува движење, ''živeti u selu'' = « да живи во село »
za, акузатив, ''za profesora'' = « за професорот »
инструментал, ''za profesorom'' = « за професорот »
2 Споредбена лексикологија
име= Српски јазик
Македонски јазик, Хрватски јазик, Српски јазик
Споредба, Usporedba, Поређење
Европа, Europa, Европа
Холандија, Nizozemska, Холандија
Италијанци, Talijani, Италијанци
Вселена, Svemir, Васиона
’Рбет, Kralježnica, Кичма
Воздух, Zrak, Ваздух
Образование, Odgoj, Васпитање
Седмица, Tjedan, Седмица
Историја, Povijest, Историја
Панталони, Hlače, Панталоне
Стомак, Trbuh, Стомак
Наука, Znanost, Наука
Лично, Osobno, Лично
Личност, Osoba, Лице
Обединети Нации, Ujedinjeni Narodi, Уједињене Нације
Леб, Kruh, Хлеб
Вештачко, Umjetno, Вештачки
Крст, Križ, Крст
Демократија, Demokracija, Демократија
Сознание, Spoznaja, Сазнање
Остров, Otok, Острво
Офицер, Časnik, Официр
Патен сообраќај, Cestovni promet, Друмски саобраћај
Автопат, Autocesta, Аутопут
Должина, Duljina, Дужина
Здружение, Udruga, Удружење
Фабрика, Tvornica, Фабрика
Општо, Opće, Опште
Христос, Krist, Христос
Извини, Oprosti, Извини
Географија, Zemljopis, Географија
Јануари, Siječanj, Јануар
Пасош, Putovnica, Пасош
Пензионери, Umirovljenici, Пензионери
Совет за безбедност, Vijeće sigurnosti, Савет безбедности
Надворешно, Vanjski, Спољашњи
Сопствено, Vlastito, Сопствено
Ниво, Razina, Ниво
Печат, Tisak, Штампа
Работник, Djelatnik, Радник
Декада, век, милениум, Desetljeće stoljeće tisućljeće, Деценија, век, миленијум
Општење, Priopćenje, Саопштење
Стандард на мајчиниот јазик, Materinski jezićni standard, Матерњи језички стандард
3 Поврзано
* Српскохрватски јазик
* Србија
* Срби
* Српска азбука