Црвена харингова гулапка

Црвена харингова гулапка ''(латински:'' Russula xerampelina), е базидиомицетна габа од родот ''Гулапка''. Признаени се два подвида. Плодните тела се појавуваат во четинарни шуми наесен во северна Европа и Северна Америка. Нивните шапки се обоени во различни нијанси на вино-црвена, виолетова до зелена. Благ вкус и може да се јаде, таа е еден од најценетите Гулапка на трпезата. Забележителна е и по тоа што мириса на школки или рак кога е свежа.
1 Таксономија
Црвена харингова гулапка првично била опишана во 1770 година како ''Agaricus xerampelina'' од колекција во Баварија од германскиот миколог Јакоб Кристијан Шефер, кој ја забележал бојата како виолетово-кафеава. Подоцна го добила своето денешно биномно име од шведскиот миколог Елиас Магнус Фрис. Неговиот специфичен епитет е преземен од старогрчкиот јазик што значи „боја на исушени лозови лисја“, ''xeros'' што значи „суви“ и ''ampělinos'' „од лозата“.
Признаени се два подвида, вар. ''xerampelina'' и var. ''tenuicarnosa'', со потенко месо во шапката и стеблотоа. Името R. erythropoda сега се смета за синоним, а поранешниот подвид Црвена харингова гулапка subsp.) ''amoenipes'' (првично именувана од Анри Ромагнези ) сега е посебен вид. Поранешна сорта со зеленикава шапка, ''Црвена харингова гулапка'' var. ''elaeodes'', сега е класифицирана како ''R. clavipes''.
Како прв дефиниран вид, го дава своето име на делот ''Xerampelinae'', група сродни видови од родот ''Гулапка'', понекогаш сите наречени ''Црвена харингова гулапка'' во минатото.
2 Опис
''Црвена харингова гулапка'' има карактеристичен мирис на варени ракови. Шапката е 6-20 см широка, рамна или со малку потиснат центар и леплива. Бојата е променлива, најчесто виолетова до вино-црвена или зеленикава и потемна кон центарот на шапката. Има фини жлебови долги до еден сантиметар кои се движат нормално на маргината. ливчињата имаат благ до прилично горчлив вкус, тесно распоредени и стануваат кремасто-жолти на примероците кои стареат. Отпечатокот на спорите е кремасто-жолт до окер. Овалните спори се со димензии 8,8-9,9 со 6,7-7,8 µm и се покриени со 1 µm боцки. Дршката е 4-12 см долга, 1.5-4 см широка, цилиндрична, бела или понекогаш со црвеникаво руменило, со модринки кафеави.
Оваа ''Гулапка'' е поделена на неколку слични видови од страна на некои миколози. Сепак, сите тие имаат единствена темнозелена реакција на соли на железо ( железо(II) сулфат ) кога се нанесува на месото и сите мирисаат на школки. Оваа арома е доста изразена и станува посилна со возраста.
Повеќе црвеникави облици може да се помешаат со нејадливата Бесна гулапка, иако вторава секогаш има бела дршка и жабри, видовите со позелени шапки може да личат на исто така јадливата ''Russula aeruginea.''
2.1 Слични видови
*''Russula graveolens''
3 Распространетост и живеалиште
Црвена харингова гулапка е широко распространета; доста честа појава е во северните умерени зони, и често се движи во подрачјето на Северниот Поларник, исто така се движи јужно до Костарика. Појавувајќи се наесен, расте осамена или во групи со четинари и се чини дека има предност со елата Pseudotsuga menziesii, или поретко борови дрвја или ариш. Понекогаш се наоѓа во листопадни шуми, како што се буката и дабот.
Вариети на ''tenuicarnosa'' е пронајдена на песочни почви под борови во Словачка и Северна Италија во Трентино.
4 Јадливост
Вкусот на ''Црвена харингова гулапка'' е благ. Оваа ''Гулапка'' се смета за една од најдобрите јадливи видови од својот род, иако вкусот и мирисот на рак или ракчиња остануваат дури и при готвење. Ова е поизразено и помалку пријатно кај постарите примероци. За младите габи се вели дека се извонредни полнети со какви било соодветни состојки.