Леонид Кравчук

Леонид Макарович Кравчук (украински: ''Леонід Макарович Кравчук'', роден на 10 јануари 1934 - починал на 10 мај 2022 година) — украински политичар и прв претседател на Украина во периодот од 5 декември 1991 до 19 јули 1994 година. Во 1992 година, тој го потпишаал Лисабонскиот протокол, со кој се обврзал да се откаже од јадрениот арсенал на Украина. Тој, исто така, бил претседател на Врховната Рада и народен пратеник на Украина од фракцијата на Социјалдемократската партија на Украина (обединета).
По политичката криза во која биле вклучени претседателот и премиерот, Кравчук поднел оставка од претседателската функција, но се кандидирал за втор мандат како претседател во 1994 година. Тој бил поразен од неговиот поранешен премиер, Леонид Кучма, кој потоа бил претседател два мандата. По неговото претседателствување, Кравчук останал активен во украинската политика, служејќи како народен пратеник на Украина во Врховната рада и лидер на парламентарната група на Социјалдемократската партија на Украина (обединета) од 2002 до 2006 година.
1 Ран живот
Леонид Макарович Кравчук е роден на 10 јануари 1934 година во селото Велики Житин во етничко украинско селско семејство. Во тоа време селото било дел од Полска (Втора Полска Република). Станал дел од Украинската Советска Социјалистичка Република по советската инвазија на Полска во 1939 година, кога Кравчук бил уште дете. Неговиот татко служел во полската армија во текот на 1930-тите, а подоцна тој и неговата сопруга работеле за локалните осадници (полски колонисти). За време на Втората светска војна, таткото на Кравчук загинал на фронтот.
Кравчук се оженил со професорката по математика, Антонина Михајлива Мишура, во 1957 година. Првата дама на Соединетите Американски Држави од 1989 до 1993 година, Барбара Буш (сопруга на 41-от претседател на Соединетите Американски Држави Џорџ Х.В. Буш), ја опишала Антонина во своите мемоари: „''Таа беше најљубезната млада жена, професорка по математика без апсолутно никаков интерес за политика''“.
Кравчук одел во стручно училиште пред да студира марксистичка политичка економија на Киевскиот универзитет. Дипломирал на 24 години и станал професор по политичка економија во Черновци, во југозападна Украина, пред да влезе во политиката. Кравчук се приклучил на Комунистичката партија на Украина во 1958 година и се искачил низ редовите на партијата и на нејзиниот ''агитпроп'' оддел.
Кравчук учествувал во Меѓународната програма за лидерство на посетители, професионална размена што ја спроведува Стејт департментот на САД.
2 Претседателство
2.1 Претседател на Врховниот совет на Украинска ССР
Тој станал член на Бирото на Украинската комунистичка партија во 1989 година, а на 23 јули 1990 година станал претседател на Врховниот совет на Украинската ССР, станувајќи номинален шеф на државата на републиката. На 24 октомври 1990 година, монополот на Комунистичката партија на Украина врз власта бил укинат, и со тоа, Кравчук станал не само номинален, туку и фактички шеф на републиката.
По обидот за државен удар во Советскиот Сојуз од 19 до 21 август 1991 година, Кравчук, кој не го поддржал обидот за отстранување на лидерот на Советскиот Сојуз Михаил Горбачов од власт, поднел оставка од Комунистичката партија. Откако Врховната Рада го усвоила Законот за прогласување на независноста на Украина на 24 август, уставот бил изменет за да се создаде функцијата претседател на Украина. Пред гласањето за Декларацијата за независност на Украина, Кравчук одиграл клучна улога во убедувањето на комунистичкото парламентарно мнозинство да ги прифати барањата на опозицијата за украинска независност. Учесниците во разговорите во Беловежа изјавиле дека Кравчук ги отфрлил сите напори за одржување на реформите во Советскиот Сојуз.
По Законот за прогласување на независноста, на Кравчук му биле доделени претседателски овластувања, со што станал ''де факто'' и ''де јуре'' шеф на државата. Подоцна истата година, на 5 декември 1991 година, гласачите формално го избрале за претседател на првите претседателски избори во Украина. Само неколку дена претходно, на 1 декември, гласачите со огромно мнозинство гласале за отцепување од Советскиот Сојуз - потег што Кравчук целосно го поддржал. Ова го направило Кравчук првиот шеф на државата на независна Украина.
2.2 Претседател на Украина
На 25 февруари 1992 година, како претседател на Украина, Кравчук го издал претседателскиот декрет 98/92 ''за промените во системот на централните органи на извршната власт на Украина''.
На 6 мај 1992 година, Кравчук се сретнал со претседателот Џорџ Х.В. Буш во Соединетите Американски Држави и потпишал договор за целосно отстранување на целото јадрено тактичко оружје од украинската територија до 1 јули, а за возврат добил кредитна линија од 110 милиони долари за купување американски стоки. Тоа довело до потпишување на Будимпештанскиот меморандум. Документот бил потпишан на 5 декември 1994 година на самитот на Организацијата за безбедност и соработка во Европа во Будимпешта. Во него, Украина, јадрена сила во тоа време, доброволно се откажала од своето јадрено оружје во замена за безбедносни гаранции.
Кравчук го постигнал и зајакнал формалниот суверенитет на земјата. Тој зазел проевропски став, развивајќи односи со Западот и потпишувајќи договор за соработка со Европската Унија. Администрацијата на Кравчук одела по тенка линија помеѓу ескалацијата на украинско-руските тензии и политиката на соработка со Москва.
Кравчук одбил да ги задржи заедничките вооружени сили и валутата во рамките на Заедницата на независни држави. На 2 јули 1993 година, украинскиот парламент ја одобрил изјавата; „''Украина се залага за создавање на сеопфатен меѓународен систем на универзална и сеевропска безбедност и го смета учеството [во него] за основна компонента на нејзината национална безбедност''“.
Украина под водство на Кравчук ја поздравила идејата за проширување на НАТО. Како претседател, тој никогаш не се спротивставил на проширувањето на Алијансата или на можноста за идно членство на Украина во НАТО. Ова се одразило во неговиот презир кон воената соработка со евроазиските структури, како што е Договорот за колективна безбедност на Ташкентска ЗНД, во корист на европските безбедносни структури. Тој изјавил дека „''најдобрата гаранција за безбедноста на Украина би била членството во НАТО''“. Тој ја повторил својата поддршка за итно членство на Украина во НАТО во 1994 година.
Украина и Русија се расправале околу многу прашања, вклучително и за тоа како треба да се подели Црноморската флота на Советската морнарица. Во мај 1992 година, Врховниот совет на Русија гласал да го прогласи доделувањето на Крим на Украина од страна на советската влада во 1954 година за нелегален чин. Украина се спротивставила на оваа одлука. Статусот на присуството на руската Црноморска флота во Севастопол и Крим не бил решен со 20-годишен договор за закуп сè до 1997 година, три години откако Кравчук ја напуштил функцијата.
Под водство на Кравчук, економијата на Украина доживеала пад бидејќи корупцијата поврзана со приватизацијата на индустријата од советскиот период била распространета. Економските проблеми на Украина предизвикале пад на политичката популарност на Кравчук, предизвикувајќи внатрешни владини борби. Политичката тензија достигнала точка во есента 1993 година кога тогашниот премиер Леонид Кучма поднел оставка. До 1994 година, за помалку од три години од претседателствувањето на Кравчук, БДП на земјата се намалил за 40%.
Кравчук се кандидирал за втор мандат како претседател во 1994 година, но бил поразен од Кучма, а неговиот пораз се припишува на раширената корупција и опаѓачката економија.
3 По претседателството
Набргу по поразот во 1994 година, Кравчук се приклучил на Социјалдемократската партија на Украина (обединета) (СДПУ(о)). Тој бил член на Врховната рада од 1994 година до украинските парламентарни избори во 2006 година.
Во февруари 2003 година, Олександр Мороз, лидерот на Социјалистичката партија на Украина, ги обвинил Кравчук и други 300 високи јавни функционери дека се членови на масоните.
За време на претседателските избори во 2004 година, Кравчук активно ја поддржувал кандидатурата на Виктор Јанукович, и бил член на тимот на Јанукович кој преговарал со опозицијата по тие спорни избори. Во ноември 2004 година, тој им изјавил на медиумите дека се плаши оти кризата што ќе произлезе од тоа ќе предизвика распад на земјата, интензивирајќи ги движењата одредени региони на Украина да се приклучат кон други земји.
На 25 септември 2009 година, Кравчук изјавил во интервју за весникот ''Ден'' дека ја напуштил СДПУ(о) и повторно станал отуѓен. Тој го објаснил ова врз основа на фактот дека неговата поранешна партија одлучила да се приклучи на Блокот на левичарски и централнолеви сили за да се кандидира на претседателските избори во 2010 година. Тој бил огорчен поради фактот што политичкиот совет на партијата одлучил да го стори тоа зад затворени врати на недемократски начин. Тој ја нарекол партијата „''вештачка унија без никакви перспективи''“. Кравчук ја поддржал Јулија Тимошенко за време на кампањата за претседателските избори во 2010 година.
За време на изборната кампања во 2010 година, тој го обвинил актуелниот претседател Виктор Јушченко дека „''се претворил во помошник на Јанукович. Всушност, тој се претворил во кандидат. Неговата задача е секој ден да ја клевети Јулија Тимошенко и да ја спречи да победи [на претседателските избори]“''. Кравчук објаснил дека неговото поместување на поддршката од Јанукович кон Тимошенко е предизвикано затоа што сметал дека Јанукович „''му го свртел грбот''“ на сите прашања што Кравчук сакал тој да ги реши како претседател: украинскиот јазик, културата и Гладоморот. „''Само мртвите или глупавите не ги менуваат своите ставови''“, изјавил тој во декември 2009 година, кога исто така го изразил мислењето дека гласањето за Јанукович во вториот круг од изборите во 2010 година би укажувало на антиукраински став.
Во јули 2020 година, Кравчук бил избран да ја претставува Украина во Трилатералната контактна група (формирана за олеснување на дипломатското решавање на војната во Донбас), назначен да го замени Леонид Кучма. Тој ја задржал оваа позиција до февруари 2022 година, кога Русија ја нападнала Украина.
4 Смрт и погреб
Кравчук имал операција на срце во јуни 2021 година. Според извештаите, тој дотогаш бил во лоша здравствена состојба. На 29 јуни 2021 година, тој ја пропуштил свечената седница на Врховната рада по повод Денот на Уставот поради операција на срце. По операцијата, Кравчук бил сместен на интензивна нега и поврзан на респиратор. Во јули, медиумите објавијле дека Кравчук бил на интензивна нега еден месец.
На 10 мај 2022 година, член на семејството изјавил за украинската новинска агенција дека Кравчук починал на 88-годишна возраст, по долго боледување. Неговата смрт била потврдена и од неименувани службеници во Киев, како и од Андриј Јермак, шеф на кабинетот на украинскиот претседател Володимир Зеленски. Тој починал една недела откако во Минск почина Белорусинот Станислав Шушкевич, друг потписник на Беловешкиот договор. На 11 мај, претседателот Зеленски издал указ со кој се воспоставила наградата Кравчук во негова чест.
Неговата погребна церемонија се одржала на 17 мај во Украинската Куќа во Киев, а на неа присуствувале претседателот Зеленски и првата дама Олена Зеленска, како и тројца поранешни претседатели на Украина: Леонид Кучма, Виктор Јушченко и Петро Порошенко. Покрај тоа, гости биле и неговата сопруга Антонина, градоначалникот на Киев Виталиј Кличко, министерот за одбрана Олекси Резников и поранешните политичари Олександар Кузмук, Олександр Мороз и Мустафа Џемилев. Тој беше погребан на Бајковските гробишта.
5 Личен живот
Кравчук се оженил со Антонина Михајлива Мишура во 1957 година. Таа ретко присуствувала на официјални настани со својот сопруг.
Кравчук и неговата сопруга имале едно дете, Олександр Леонидович Кравчук (роден 1959 година), претседател на Државната компанија „''Нафком-Ахро''“ и поранешен ФК Нафком Бровари. Кравчук имал две внуци и една правнука. Откако Кравчук престанал да работи за украинската држава, тој живеел во државна дача во Конча-Заспа.
6 Наследство
Тој често се поврзува како клучна фигура во постигнувањето на независноста на Украина и во откажувањето од јадрениот арсенал на Украина.
Поранешниот белоруски лидер, Станислав Шушкевич, кој учествувал во разговорите во Беловежа и го потпишал договорот, изјавил: „''Кравчук беше фокусиран на независноста на Украина, беше горд што Украина ја прогласи својата независност на референдум и беше избран за претседател на 1 декември 1991 година''.“ По неговата смрт, украинскиот министер за одбрана, Олексиј Резников, изјавил: „''Ви благодариме за мирното обновување на нашата независност. Сега ја браниме со оружје во рацете''.“ Шефот на кабинетот на претседателот на Украина, Андриј Јермак, изјавил дека тоа е „''тажна вест и голема загуба''“, опишувајќи го Кравчук како „''мудар патриот на Украина, вистинска историска личност во стекнувањето на нашата независност''“. Украинскиот претседател Володимир Зеленски му оддал почит на Кравчук, нарекувајќи го не само историска личност, туку „''човек кој знаеше како да најде мудри зборови и да ги каже за да ги чујат сите Украинци''“.
7 Награди и почести
* :
** Херој на Ураина (21 август 2001)** Почесна диплома на Кабинетот на министри на Украина (2004)
** Орден на принцот Јарослав Мудриот (1, 2 и 3 редови) (15 јули 2020, 9 јануари 2007 и 10 јануари 2004 година))** Орден на принцот Јарослав Мудриот (4-ти и 5-ти степен) (10 јануари 1999 година и 21 август 1996 година))** Орден на Слободата (10 јануари 2014)** Медал за 25 години независност на Украина (19 август 2016 година))** Медал за слава на Черновци
** Добитник на украинските награди за познати личности 2020 во категоријата „Маж на годината“"** Почесен докторат од Националниот универзитет „Тарас Шевченко“ во Киев* :
** Орден на Октомвриската Револуција** Орден на Црвеното знаме на трудот, двапати