Гускин петопрст

Гускин петопрст (, syn. ''Potentilla anserina'') — едно од повеќегодишни цветни растенија од семејството на розите (''Rosaceae''). Ова растение е родено низ умерената северна полутопка, често на бреговите на реките и во тревни живеалишта како што се ливадите и патиштата. Растението првично било сместено во родот ''Potentilla'' од Карл Линеј во неговиот Species planarum, издание 1, (1753), но било прекласифицирано во воскреснатиот род ''Argentina'' со истражување спроведено во 1990-тите. Прекласификацијата останува спорна и не е прифатена од некои стручњаци. Тоа е вид агрегат кој често е поделен на повеќе видови.
1 Опис
Петопрстот претставува нискорастечко тревно растение со притаени црвени столони кои можат да бидат до 80 см долга. Листовите се 10–20 см долги, рамномерно налепени во ливчиња со пили 2–5 см долга и 1–2 см широк, покриени со свилени бели влакна, особено на долната страна. Овие влакна се присутни и на стеблото и на столоните. Тие им даваат на листовите сребрен изглед од кој растението го добило името.
Цветовите се произведуваат поединечно на 5-15Стебла долги см, 1,5-2,5 см пречник со пет (поретко до седум) жолти ливчиња. Плодот е кластер од суви ахени.
2 Живеалиште
Гускиниот петопрст најчесто се среќава во песочни или чакални почви, каде што може брзо да се шири со своите плодни столони кои вкоренуваат. Вообичаено се јавува во внатрешните живеалишта, за разлика од ''A. egedii'', која е растение од крајбрежните солени мочуришта толерантни на сол.
3 Одгледување и употреба
Растението било ставано во чевли за да ја апсорбира потта . Порано се верувало дека е корисно за епилепсија и дека може да ги одврати вештерките и злите духови.
Корените на ова растението ги јаделе некои индијански племиња. Се одгледува како прехранбена култура поради неговите јастиви корени, кои наликуваат на пашканат. Исто така, може да стане проблематичен плевел во градините.
Патниците кои го посетуваа Тибет известија за употребата на коренот на растението во храната во регионот. Според Пјотр Козлов, кој патувал во регионот Кам во 1900-1901 година, Тибеќаните, кои немале друг зеленчук освен репката, често откопувале корени од ''аргентинската ансерина'' (чие локално име тој го дал како ''djüma'' ), ова растерние се суши и се чува за подоцнежна употреба. Козлов дури сугерираше дека не би било лоша идеја и руските селани да го прават истото, особено во годините на глад. Мисијата на Сарат Чандра Дас на Тибет кон крајот на деветнаесеттиот век извести дека коренот на растението, под тибетско име различно транскрибирано како тома, дома или дрома, бил послужен варен во путер и шеќер на новогодишните прослави во главниот град на Тибет. Ласа.
4 Етимологија и фолклор
Предлинејското име ''anserina'' значи „гуска “ (''Anser''), бидејки растението се користело за нивно хранење или затоа што листовите потсетуваат на трагите на птицата. Во Шведска, цветот се нарекува ''gåsört'' (гускин кантарион).
Околу воа растение се има развиено многу богат фолклор. Растението го носи заедничкото име ''ришет'' на француски, богато и преку сребро и злато.
Постои легенда која што кажува дека Христос дете пораснал и одел по патиштата на Палестина; а жолтото цветно растение на правливиот крај со сребрени листови слични на папрат, кои лежеа рамно на земја, е наречено Трагите на нашиот Господ.
5 Фосилни записи
Оревката на гускиниот петопрст се едни од прилично растенија во плиоценските фосилни флора на Источна Европа, но вообичаени во плеистоценот.
6 Петопрстот како мотив во уметноста
* „Петопрст“ — краток расказ на македонскиот писател Тоде Илиевски.
7 Наводи
*