Белоруска опозиција

Белоруска опозиција — се состои од групи и поединци во Белорусија кои се обидувале да им се спротивстават, од 1988 до 1991 година, на властите на советска Белорусија и од 1995 година, на лидерот на земјата Александар Лукашенко (сојузник со Владимир Путин), кого поддржувачите на движењето често го сметаат за диктатор. Поддржувачите на движењето се залагаат за парламентарна демократија заснована на западен модел, со слобода на говор и политички и верски плурализам.
1 Позадина
Современото белоруско демократско движење потекнува од крајот на 1980-тите години, кога Перестројката на Михаил Горбачов и катастрофата во Чернобил ги разоткриле сериозните недостатоци на советскиот систем и поттикнале значаен дел од Белорусите околу прашањата за животната средина, десталинизацијата, националното оживување и демократските промени.
Распаѓањето на Советскиот Сојуз донело краток период на демократија од 1991 до 1994 година. Сепак, по неговиот избор во 1994 година, Александар Лукашенко воспоставил авторитарно владеење, создавајќи политички систем за кој Советот за човекови права на Обединетите нации изјавил дека е „некомпатибилен со концептот на човекови права“.
2 Историја
2.1 Антисоветските протести во 1988 година
На 3 јуни 1988 година, неделникот „Литература и уметност“ со седиште во Минск објавил статија од археолозите Зјанон Пазњак и Јаухен Шмихаљоу за откривањето на 500 масовни гробници на сталинистички жртви во Курапати, на периферијата на белоруската престолнина. Статијата била првата публикација во Белорусија за злосторствата на властите од советската ера. Потоа, во октомври истата година, била основана Мартирологијата на Белорусија за одбележување на жртвите на комунизмот и организациски комитет за создавање на Белорускиот народен фронт, кој подоцна станал страствен застапник на независноста на Белорусија од Советскиот Сојуз.
На 30 октомври 1988 година, полицијата за немири во Минск насилно ги растерала масовните демонстрации во спомен на жртвите на сталинизмот во Курапати - првиот од многуте такви судири во модерната белоруска историја.
2.2 Основање на Белорускиот народен фронт
На 24 и 25 јуни 1989 година, Белорускиот народен фронт „Преродба“ (белоруски: ''Адраджэньне'') бил формално основан со Пазњак како претседател.
Оваа група спровела антикомунистичка манифестација на 7 ноември 1990 година, на годишнината од Октомвриската револуција, под споменикот на Ленин во Минск пред Врховниот совет на Белоруската ССР, во спомен на жртвите на режимот.
2.3 Белоруски штрајкови од 1991 година
Белоруските штрајкови од 1991 година биле серија национални штрајкови и собири за независност против советските власти и нивните политики. Падот на животниот стандард и невработеноста, заедно со политиките на Гласност и Перестројка, исто така, предизвикале масовни демонстрации и немири претежно од млади луѓе, барајќи демократија и водејќи протести на работниците низ цела Белорусија.
Во 1990 година, Белорусија ги одржала своите први конкурентни парламентарни избори за Врховниот совет, кој по распадот на Советскиот Сојуз ја прогласил Белорусија за независна нација.
2.4 Победа на Лукашенко
На 23 јуни и 10 јули 1994 година, Белорусија ги одржала своите први претседателски избори, на кои победил Лукашенко. Од 1995 година, тој почнал да ја консолидирал својата моќ на сметка на Парламентот и другите институции.
2.5 Уставна криза во Белорусија 1995–1996 година
Лукашенко се вклучил во видлива и брутална конфронтација со Врховниот совет и Врховниот суд, користејќи насилство и измама со бомба за да го растера штрајкот со глад на пратениците поврзани со опозицијата кои престојувале во зградата на Врховниот совет една ноќ од 11 до 12 април 1995 година, малтретирајќи ги и принудувајќи ги да прифатат референдум со кој била ликвидирано националното бело-црвено-бело знаме и било заменето со знаме слично на тоа на Белоруската Советска Социјалистичка Република.
Лукашенко бил под закана од летото до ноември 1996 година, кога опозицијата гласала со 73 од 199 гласови за негово отповикување, со поддршка на Врховниот суд. Сепак, Русија интервенирала кај премиерот Виктор Черномирдин, кој дејствувал како медијатор, што де факто го поддржал и спасил Лукашенко и му помогнал на крајот да го распушти Врховниот совет преку референдум.
2.6 Минска пролет (1996–97)
Серија масовни улични протести наречени „Минска пролет“ или „Белоруска пролет“ биле одржани во пролетта 1996–97 година, предизвикани од уставниот референдум за измени на Уставот на Белорусија од 1994 година. Белорускиот политички систем станувал сè поавторитарен, а владата се обидувала да ги ограничи сите политички слободи.
2.7 „Повелба 97"
„Повелба 97" била група за човекови права, инспирирана од декларацијата од 1997 година, која повикувала на демократија во Белорусија. Документот – чиј наслов намерно ја одразувал чехословачката декларација за човекови права од „Повелбата 77" дваесет години претходно – била создаден на годишнината од референдумот одржан во 1996 година, и кој, според зборовите на организацијата, декларирал „посветеност на принципите на независност, слобода и демократија, почитување на човековите права, солидарност со сите што се залагаат за елиминирање на диктаторскиот режим и враќање на демократијата во Белорусија“.
2.8 Марш на слободата (1999)
На 17 октомври 1999 година, десетици Белоруси излегле на улиците за да се соберат против претстојното спроведување на Сојузната држава Белорусија со Русија, формирање на конфедерација и ставање крај на независноста на Белорусија. Како одговор на маршот, белоруската влада ја суспендирала понатамошната интеграција меѓу двете држави.
2.9 Револуција на фармерки (2006)
Револуцијата на фармерки бил термин користен опозицијата во Белорусија и нејзините поддржувачи за да ги опишат нивните напори и аспирации за демократски промени во Белорусија, во периодот што довел до претседателските избори во 2006 година.
2.10 Претседателски избори во 2010 година
По претседателските избори во Белорусија во 2010 година, до 40.000 луѓе протестирале против Лукашенко. До 700 опозициски активисти, вклучувајќи 7 претседателски кандидати, биле уапсени во постизборната репресија.
Неколку веб-страници на опозицијата и опозициските кандидати биле исто така блокирани или хакирани. Фејсбук, Твитер, Јутјуб, Гугл Так, многу е-пошта услуги и ЛајвЏурнал исто така биле блокирани. Седиштето на Чартер 97, опозициската група и веб-страница, биле нападната од безбедносните сили на Лукашенко и сите вработени биле уапсени.
Според „Индипендент“, безбедносните сили на Лукашенко ги гонеле неговите противници „со свирепост што не би изгледала несоодветно во советско време“.
2.11 Протести во 2011 година
Во 2011 година се одржале серија протести под влијание на сериозна економска криза. Како резултат на овие протести, на 29 јули, владата ги забранила собирите и собирањата.
2.12 Протести во 2017 година
Поради тековната економска рецесија, која продолжува од последната серија протести во 2015 година, поради падот на цените на бензинот, таа година била донесен закон за оданочување на невработените. Околу 470.000 Белоруси биле обврзани да го платат данокот, но само околу 10% го сториле тоа откако бил донесен.
Приближно 2.500 демонстранти ги исполниле улиците во главниот град на Белорусија, Минск, на 17 февруари за да протестираат против законот што барал од оние кои работат помалку од 183 дена годишно да платат 250 американски долари за „изгубени даноци“ за да помогнат во финансирањето на политиките за социјална помош. Ова било приближно 5 милиони рубљи - половина месечна плата. Законот се покажал како непопуларен и бил исмејуван во јавноста како „закон против социјалните паразити“. На 19 февруари, уште 2.000 демонстрирале во вториот по големина град Хомељ. И двата собири биле мирни. Помали демонстрации се одржале и во други градови.
На 25 март, лидерот на опозицијата Владимир Некљаев, кој требал да зборува на главниот протест, наводно бил запрен наутро на пат кон Минск.
Владата ги бранела масовните апсења и тепања на граѓаните тврдејќи дека полицијата пронашла „бензински бомби и автомобили полни со оружје“ во близина на протест во Минск.
2.13 Протести од 2019 година
Други протести избувнале на 7 декември 2019 година, а нивната цел била да се спречи интеграцијата со Русија во сојузна држава. Овие демонстрации биле предводени од Павал Сиевјарињец и новата опозициска фигура Сергеј Тихановски. Тие барале белоруски суверенитет, оставка на Александар Лукашенко и демократизација. Белоруската влада повторно употребила сила и репресија против демонстрантите, и протестите биле задушени на 29 декември.
2.14 Претседателските избори во 2020 година и последователните протести
Во мај 2020 година, намаленото одобрување на Лукашенко поради неговото справување со пандемијата на КОВИД-19 довело до улични протести, а блогерот Сергеј Тихановски го нарекол Лукашенко лебарка како во детската песна „Чудовиштето лебарка“, осврнувајќи се на влечка што означува печат на инсектот. Многу кандидати од опозицијата се регистрирале за следните избори како резултат на движењето, но многу од нив биле уапсени.
Масовни протести избувнале низ Белорусија по претседателските избори во Белорусија во 2020 година, кои биле нарушени од обвинувања за широко распространета изборна измама. Последователно, претседателскиот кандидат од опозицијата, Свјатлана Циханоускаја изјавила дека победила на претседателските избори со помеѓу 60 и 70% од гласовите и формирала Координациски совет за да го олесни мирниот и уреден трансфер на власта во Белорусија. Онлајн групите на Телеграм како „Некста", како и помалите децентрализирани групи, одиграле важна улога во ширењето на информациите и координацијата на опозициските активности.
Сузбивањето на протестите резултирало со интензивирање на тековното партиско движење во земјата, кое било поддржано од Координативниот совет. Водечките партизански формации вклучуваат „Supraciǔ" (сојуз помеѓу Киберските партизаните, Бригадите за народна самоодбрана и Бусли лијацијаќ), Заедницата на железнички работници на Белорусија и БЈПОЛ, меѓу другите.
2.15 Ден на слободата
Денот на слободата (белоруски: ''Дзень Волі'') е неофицијален празник во Белорусија што се слави на 25 март за да се одбележи прогласувањето на независноста од страна на Белоруската демократска Република со Третата уставотворна повелба на тој датум во 1918 година. Денот се користи секоја година од страна на белоруското демократско движење за протести против Александар Лукашенко.
2.16 Руска инвазија на Украина
Протестите произлегле од белоруската опозиција, осудувајќи ја вмешаноста на Лукашенко во руската инвазија на Украина на 27 февруари 2022 година, кратко по почетокот на војната. Според Министерството за внатрешни работи, над 800 лица биле приведени за вмешаност во овие протести. Активисти од опозицијата подоцна се вклучиле во активности за поддршка на Украина во конфликтот, извршувајќи и напади врз Белоруската железница, државна железница која ја користела Русија за поддршка на офанзивата во Киев.
3 Меѓународна поддршка
3.1 Организации
* Европската Унија вовела санкции против владата на Лукашенко.
* НАТО вовел санкции против администрацијата на Лукашенко.
3.2 Влади
Следните влади дале дипломатска поддршка на белоруското демократско движење:
*********
3.3 Други движења
* Руската опозиција има елементи кои се наклонети кон постапките на белоруските дисиденти, како што се демонстрантите од Хабаровскиот крај. Некои антипутински групи (на пр. Русија на иднината) повикале на прекин на поддршката за таканаречените непријателски држави, вклучително и Белорусија под водство на Лукашенко.
3.4 Луѓе
* Актерите Кевин Спејси, Џуд Ло, Роџер Лојд-Пак и драматургот Том Стопард се придружиле на уличните протести во Лондон против владата на Лукашенко во 2011 година.* Од 2006 година, се одржуваат фестивалите „Солидарност во Белорусија“, кои првично биле организирани во Варшава, Полска (од 2006 до 2010 година) и вклучувале полски актери како Борис Шиц, Збигњев Замаховски и Даниел Олбрички, а од 2011 година станале меѓународни.
4 Во уметноста
''Вива Белорусија!'' е најпознатиот филм за политичкиот режим на Александар Лукашенко, човековите права во Белорусија за време на неговото владеење и опозицијата во земјата. Филмот исто така ги прикажал протестите од 2010 година.
''Лекција на белоруски'' - полски документарен филм за спорните претседателски избори во 2006 година.
''Калиновски плоштад'' е документарен филм од 2007 година кој критички го разгледува реизборот на Александар Лукашенко во март 2006 година, особено протестите што се случиле кога изборите биле прогласени за наместени..