Именки во македонскиот јазик

Во македонскиот јазик, именките се менливи зборови со кои се означуваат суштества, предмети, појави и поими. По традиција, именките се делат на општи и сопствени.
1 Определеност и неопределеност
Членот во македонскиот јазик е постпозитивен, т.е. доаѓа како наставка на именката. Членовите во македонскиот јазик се само определени, односно нема неопределен член во македонскиот јазик. Карактеристично само за македонскиот јазик е тоа што има три форми на определен член, единствен словенски јазик со три определени члена. Определениот член има број и род.
* Членот -''ов'', -''ва'', ''во'' итн. служи за укажување на предмети блиски до говорителот: ''човеков'' (''овој овде'')
* Членот -''он'' итн. - за укажување на пооддалечени предмети, но во опсегот на нашите сетила: ''човекон'' (''оној онаму'')
* Членот -''от'' итн. иде најчесто во служба на општо определување, без однос спрема неговата пространствена позиција, но ќе се рече: ''на ти ја книгава'' (''оваа до мене''), ''дај ми ја книгана'' (''онаа што ја гледаме двајцата малце понастрана''); и од друга страна: ''дај ми ја книгата'' (''таа што е до тебе'', ''таа што ја држиш'') (членот -''от'' изразува и пространствено определување во случај кога се зборува за предмет што се наоѓа во дофатот на второто лице).
Само определени се сопствените именки и тие не се членуваат (''Петре'', ''Скопје'', ''Вардар'' итн.), но: ''Совчето'', ''Марето'', ''Надето'' (нијанса на интимност); ''Вардарот''.
машки род еднина машки родмножина женски родеднина женски родмножина среден родеднина среден родмножина
определеност
блиску, - ов, - ве, - ва, - ве, - во, - ва
далеку, - он, - не, - на, - не, - но, - на
Примери:
*''Јас го видов човекот''. (именката „човек“ е позната за говорителот и слушателот и поради тоа се користи член за определеност.)
*''Јас го видов човекон''. (именката „човек“ е подалеку од говорителот и слушателот и се користи член за подалеку, што со други зборови е исто со „оној човек“)
*''Јас го видов човеков''. (именката „човек“ е поблиску до говорителот и слушателот и се користи член за поблиску, што со други зборови е исто со „овој човек“)
2 Формите на именките
2.1 Машки род
* на согласка: ''стол'', ''леб'', ''рид'';
* на самогласка -''а'': ''слуга'', ''судија'';
* на самогласка -''о'': ''татко'', ''дедо'';
* на самогласка -''е'': ''вујче'', ''Јане'', ''Миле''
Вокатив (форма за повикување) се образува од општата форма на именката со наставка -''у'' или-''е'': ''мажу'', ''ќелешу'', ''коњу'', ''крају'' итн.; ''бику'', ''волку'', ''смоку'', ''човеку'' (и ''човече''), ''јунаку'' (и ''јуначе''), но: ''боже'', ''друже'', ''оче''; ''господине'', ''пријателе'', ''мајсторе'' (кај повеќесложните именки); од именката ''господ'': ''господи'', покрај ''господе''.
Машки и роднински имиња:
* на согласка: ''Стојан'';
* на -е: ''Јане'';
* на -о: ''Велко'',
* на -а: ''Коста'',
* на -и: ''Методи'' (во народниот јазик обично ''Методија'').
Примери: ''Зборував со Стојана'', ''со Петрета'', ''со Велка''; ''Го видов Стојана'' итн.
Множински форми како: ''Петревци'', ''Велковци'' итн.
Роднински имиња:
* на согласка: ''брат'', ''братучед'', ''девер'', ''зет'', ''маж'', ''син'', ''свекор'';
* на -''е'': ''вујче'', ''тате'', ''чиче'', ''брате''. Тие именки се деминутивни образувања со силен израз на интимност;
* на -''о'': ''вујко'', ''дедо'', ''стрико'', ''татко'', ''чичко''* на -''а'': ''шура''
Форми на множината:
Избројана множина: ''три дена'', ''неколку дена''; ''два петла''; ''два кладенца'' итн.
Обична множина: ''Македонец'' - ''Македонци''; ''граѓанин'' - ''граѓани'', ''селанец'' - ''селани'', ''скопјанец'' - ''скопјани'', но ''Германец'' - ''Германци''; ''Турчин'' - ''Турци''; ''старец'' - ''старци''; ''театар'' - ''театри''; ''Грк'' - ''Грци''; ''ден'' - ''дни'', ''денови''; ''смок'' - ''смоци'', ''смокови''; ''крст'' - ''крстови''; ''леб'' - ''лебови''; ''нож'' - ''ножеви''; ''крај'' - ''краеви'', но: ''кеј'' - ''кејови''; ''крал'' - ''кралеви'' и ''кралови''; ''зет'' - ''зетеви'' и ''зетови''; ''меч'' - ''мечеви''; ''ветар'' - ''ветрови''; ''оган'' - ''огневи'' и ''огнови'';
Збирна множина: ''дол'' - ''долишта''; ''крај'' - ''краишта''; ''роб'' - ''робје''; ''кол'' - ''колје''; ''друм'' - ''друмје''; ''камен'' - ''камење'', ''камења''; ''ремен'' - ''ремење'', ''ремења'' итн.; ''град'' - ''градје''; ''рид'' - ''ридје''; ''пат'' - ''патје''; ''паќе'' (=''патишта'').
2.2 Женски род
Вокатив
# Кај тросложните и повеќесложните именки на -''ица'': ''Горице'', ''мајчице'', но и: ''лисицо'', ''биволицо'', ''кукавицо'';
# Кај личните имиња на -''ка'': ''Ратке''; ''Босилке''; ''Василке'', но и: ''Велико'', ''Љубико'' итн.
# Имињата на -''ја'': ''Марија'' - ''Марије'', ''Маријо'';
#''сваќа'' - ''сваќе''; ''попаѓа'' - ''попаѓе''# Сите други именки на -''а'' образуваат вокатив само на наставка -''о'': ''душо'', ''жено'', ''Ангелино'' итн.; ''кума-лисо''
Губењето на вокативната форма е покарактеристично за именките од машки род на -''а'' (''војвода''), но и кај именките од женски род (''Емилија'', ''Мимоза'', ''Лиза''; ''Вера'' место ''Веро'').
Форми на множината:
* Обична множина: на -''и'': ''жена'' - ''жени''; ''ноќ'' - ''ноќи''; Особени форми: ''раце'', ''нозе'';
* Збирна множина: ''вода'' - ''водје'', ''воѓе''; ''ливада'' - ''ливадје'', ''ливаѓе'' итн.
2.3 Среден род
# на -''о'': ''село'', ''вретено'';
# на -''е'': ''поле'', ''лице'', ''лозје''.
Формите за множина: на -''а'': ''села'', ''лета'', ''вретена'';
* Посебни форми: ''рамо'' - ''рамена''; ''око'' - ''очи''; ''уво'' - ''уши''; ''небо'' - ''небеса'' (''неба''); ''чудо'' - ''чудеса'' (''чуда'');
* Збирна множина: ''крило'' - ''крила'', ''крилје'';
Образување на множината од именките на -''е'': на -''је'', -''ие'', -''це'': множина на -''а'': ''лозје'' - ''лозја'', ''влијание'' - ''влијанија'', ''лице'' - ''лица''; сите други именки на -''е'' во множината ја добиваат наставката -''иња'': ''пиле'' - ''пилиња''; ''име'' - ''имиња''; ''море'' - ''мориња''; ''дете'' - ''деца'', ''дечиња''.
3 Користена литература
#####
4 Поврзано
* Глаголи во македонскиот јазик
* Македонска граматика
* Именка