Апсида (астрономија)

'':За архитектонскиот поим, видете апсида.''
Апсида (|ἁψίς) — екстремна точка на орбитата на астрономски објект. Поимот во астродинамиката се однесува на растојанието измерено меѓу тежиштето на централното и орбитирачкото тело. Кога се работи за вселенските латала, поимот и сродните поими обично се употребуваат за означување на орбиталната висина на леталото од површината на централното тело.
1 Потекло на поимот
Поимот „апсида“ потекнува од грчкиот збор ἀψίς (апсис), со значење „лак“. Кај елиптичните орбити постојат две апсиди, при што се употребува претставката „пери-“ (''περί''), со значење „блиску“, и претставката „ап-“ или „апо-“ (''ἀπ(ό)''), со значење „далеку“.
2 Видови апсиди
Во зависност од видот на централното и орбитирачкото тело, се разликуваат повеќе сродни поими:
* кога телото кружи околу Сонцето, точката на најблиско растојание се нарекува „перихел“, а точката на најдалечното растојание „афел“;
* кога телото кружи околу други ѕвезди, точката на најблиско растојание се нарекува „периастрон“, а точката на најдалечното растојание „апастрон“;
* кога телото кружи околу Земјата, точката на најблиско растојание се нарекува „перигеј“, а точката на најдалечното растојание „апогеј“;
* кога телото кружи околу Месечината, точката на најблиско растојание се нарекува „перицинтион“, а точката на најдалечното растојание „апоцинтион“; и
* кога телото орбитра околу тежиштето, точката на најблиско растојание се нарекува „перицентар“ или „периапсида“, а точката на најдалечното растојание „апоцинтар“ или „апапсида“.
3 Линија на апсиди
Правата линија којашто ги поврзува перицентарот и апоцентарот е позната како „линија на апсиди“. Ова всушност е големата оска на елипсата, односно нејзиниот пречник. За систем со две тела, тежиштето на системот лежи на оваа линија во еден или двете жаришта на елипсата. Кога едното тело е значително поголемо од осстанатото, може да се претпостави дека истото се наоѓа во жариштето. Сепак, без оглед на тоа дали ова е случај или не, двете тела се движат по слични елиптични орбити, при што секое од нив има жариште во тежиштето на системот, а нивните линии на апсиди се со должина којашто е обратнопропорционална на нивните маси. Историски, во геометриските системи, апсидите биле мерени од центарот на Земјата. Меѓутоа, во случајот на Месечината, тежиштето на Земјо-месечевиот систем или Земјиноо-месечевото тежиште како заедничко жариште за орбитите на Земјата и Месечината една околу друга изнесува околу 74% од растојанието од центарот на Земјата до нејзината површина.
4 Математички формули
Следните формули се однесуваат на перицентарот и апоцентарот на орбитата:
* периицентар: максимална брзина <math> v_\mathrm{per} = \sqrt{ \tfrac{(1+e)\mu}{(1-e)a} } \,</math> на најмало растојание <math>r_\mathrm{per}=(1-e)a\!\,</math>,
* апоцентар: минимална брзина <math> v_\mathrm{ap} = \sqrt{ \tfrac{(1-e)\mu}{(1+e)a} } \,</math> на најголемо растојание <math>r_\mathrm{ap}=(1+e)a\!\,</math>,
додека во склад со Кеплеровите закони и зачувувањето на енергијата, овие две големини се константи за дадената орбита, односно:
* посебен релативен момент на импулс <math>h = \sqrt{(1-e^2)\mu a}</math>,
* посебна орбитална енергија <math>\varepsilon=-\frac{\mu}{2a}</math>,
каде:
*''a'' е голема полуоска еднаква на <math>\frac{r_\mathrm{per}+r_\mathrm{ap{2}</math>;
*''μ'' р стандардниот гравитациски параметар; и
*''e'' е занесувањето дефинирано како <math>e=\frac{r_\mathrm{apr_\mathrm{per{r_\mathrm{ap}+r_\mathrm{per=1-\frac{2}{\frac{r_\mathrm{ap{r_\mathrm{per+1}</math>.
Треба да се забележи дека за претворање на височините над површината во растојанија меѓу орбитата и централното тело, полупречникот на централното тело е потребно да се додаде и обратно.
Аритметичката средина на двете растојанија е должината на големата полуоска ''a''. Геометриската средина, пак, на двете растојанија е должината на малата полуоска ''b''.
Геометриската средина на двете брзини е:
:<math>\sqrt{-2\varepsilon}=\sqrt{\frac{\mu}{a</math>,
што е брзина на тело во кружна орбита, чиј полупречник е <math>a</math>.
5 Поврзано
* Сонцестој
* Орбитални елементи