Серџо Матарела

Серџо Матарела (италијански: Sergio Mattarella; роден на 23 јули 1941 година) е италијански политичар, правник и академик кој е претседател на Италија од 2015 година. Тој е претседател со најдолг стаж во историјата на Италијанската Република. Од смртта на Џорџо Наполитано во 2023 година, Матарела е единствениот жив италијански претседател.
Католички левичарски политичар, Матарела бил водечки член на Христијанско-демократската партија од раните 1980-ти до нејзиното распуштање. Тој бил министер за парламентарни односи од 1987 до 1989 година и министер за образование од 1989 до 1990 година, како и министер за одбрана од 1999 до 2001 година. Се приклучил на Дејзи во 2002 година и бил еден од основачите на Демократската партија (ПД) во 2007 година, оставајќи ја кога се повлекол од политиката во 2008 година. Работел и како судија на Уставниот Судот на Италија од 2011 до 2015 година.
На 31 јануари 2015 година, Матарела бил избран за претседател на четвртото гласање, поддржано од централно-левичарското коалиционо мнозинство предводено од ПД и центристичките партии. И покрај тоа што првично ја отфрлил можноста за втор мандат, тој бил реизбран на 29 јануари 2022 година, станувајќи вториот италијански претседател кој бил реизбран, првиот бил Наполитано. Од 2024 година, пет премиери служеле под негово претседателство, меѓу нив и Матео Ренци, тогашниот лидер на ПД и главен спонзор на неговата претседателска кандидатура, Паоло Џентилони, водечки член на ПД кој го наследи Ренци по неговата оставка во 2016 година, Џузепе Конте, во тоа време независен политичар кој владеел и со десничарски и леви коалиции во два последователни кабинети, Марио Драги, банкар и поранешен претседател на Европската централна банка, која бил назначена од Матарела да води влада на национално единство по оставката на Конте, и Џорџа Мелони, првата жена премиер на Италија и лидер на десничарската коалиција која победи на општите избори во септември 2022 година.
За време на неговиот долгогодишен мандат, Италија се соочила со последиците од Големата рецесија, како и со тешката европска мигрантска криза, која длабоко го одбележала италијанскиот политички, економски и социјален живот, доведувајќи до подем на популистичките партии. Покрај тоа, во 2020 година, Италија станала една од земјите најтешко погодени од пандемијата СОВИД-19, како првата земја во западниот свет што спровела национално заклучување за да се запре ширењето на болеста. Како и неговиот претходник Наполитано, Матарела е обвинет дека ја извршува главно церемонијалната улога шеф на државата на извршен начин; неговото успешно спротивставување на назначувањето на Паоло Савона за министер за економија и финансии довело до уставна криза и закани за импичмент, а тој двапати интервенирал во владините формации со назначување на свои кандидати за премиер (Џентилони во 2016 година и Драги во 2021 година). наместо распишување нови избори.
= Ран живот =
Матарела е роден во Палермо на 23 јули 1941 година во видно сицилијанско семејство. Неговиот татко Бернардо Матарела бил антифашист кој, заедно со Алсиде Де Гаспери и други католички политичари, ја основал Христијанската демократија (ДЦ), која доминирала на италијанската политичка сцена речиси педесет години, а Бернардо неколкупати бил министер. Бернардо Матарела исто така е обвинет дека е поврзан со сицилијанската мафија; сепак, обвинувањата секогаш биле отфрлани на суд. Неговата мајка Марија Бучелато потекнувала од семејство од вишата средна класа на Трапани.
За време на неговата младост, Матарела се преселил во Рим поради посветеноста на неговиот татко во политиката. Во Рим, тој стана член на Акционе Католика (AC), големо католичко лаичко здружение, на кое станал регионален претседател на Лацио од 1961 до 1964 година. Студирал право на Универзитетот Сапиенца во Рим, каде што се приклучил на Италијанската католичка федерација на студенти од Универзитетот (FUCI).
Во 1964 година, Матарела дипломирал со заслуги со тезата Функцијата на политичката насока. Во 1967 година, тој станал адвокат во Палермо, особено вклучен во управното право. По неколку години, Матарела започнал да предава парламентарна процедура на Универзитетот во Палермо, каде што останал до 1983 година. Неговата академска активност и публикации во овој период главно се однесувале на теми од уставното право, интервенцијата на сицилијанската влада во економијата, дводомноста, законодавната процедура, надоместокот за експропријација, еволуцијата на сицилијанската регионална администрација и контролите на локалните власти.
Во 1966 година, Матарела се оженил со Мариса Кјазезе која што починала во 2012, ќерка на Лауро Кјазезе, поранешен ректор на Универзитетот во Палермо, со која имал три деца: Лаура, Франческо и Бернардо. На 6 јануари 1980 година, неговиот постар брат Пјерсанти Матарела, кој исто така бил Политичар на ДЦ и претседател на Сицилија од 1978 година, бил убиен од сицилијанската мафија во Палермо. Овој настан длабоко го променил животот на Матарела и тој ја напуштил академската кариера за да влезе во политиката.
= Политичка кариера =
Една од првите важни позиции на Матарела бил шеф на одборот на арбитри на ДК, брзо реконституиран на крајот на 1981 година по скандалот Пропаганда поради формирањето на соодветната парламентарна анкетна комисија, со која претседавала Тина Анселми. Внатрешното тело на партијата бил обвинето за идентификување на милитантите регистрирани во масонската ложа Лисио Гели за да ги протера или суспендира, со што го прекрши статутот на партијата што забранува регистрација на масонските ложи. Пратеничката кариера на Матарела започнала во 1983 година, кога бил избран за член на Домот на пратеници со речиси 120.000 гласови во изборната единица Палермо. Фракцијата, блиска до Алдо Моро, го поддржала договорот со Италијанската комунистичка партија (ПЦИ) предводена од Енрико Берлингер, т.н. Историски компромис; го поддржал и неговиот брат Пјерсанти Матарела.
Во 1982 година, Коза Ностра го убила регионалниот секретар на PCI Пио Ла Торе и префектот на Палермо Карло Алберто Дала Киеза. Овие трагични настани го разнишале кредибилитетот на регионалниот политички систем во кој доминирала ДЦ. Следната година, на Матарела, секретарот на ДК, Сириако Де Мита, му било доверено да го „исчисти“ сицилијанскиот огранок на партијата од контролата на мафијата, во време кога мафијата правела луѓе како Салво Лима и Вито Чанчимино, да бидат моќни политички фигури во регионот.
Во 1985 година, Матарела му помогнал на младиот адвокат Леолука Орландо, кој работел заедно со неговиот брат Пјерсанти за време на неговото гувернернерство на Сицилија, да стане нов градоначалник на Палермо. Двајцата мажи тргнале да го скршат владеењето на мафијата на островот, префрлајќи ги буџетските овластувања од корумпираната регионална влада назад во градовите и донесле закон со кој се спроведуваат истите стандарди за градба што се користат во остатокот од Италија, со што ги направиле градежните шеми на мафијата незаконски. Во 1987 година, Матарела бил реизбран во Домот на пратеници со повеќе од 143.000 гласови, останувајќи близок до левичарската фракција на партијата, како и со нејзиниот секретар Де Мита.
0.1 Министер и пратеник
На 29 јули 1987 година, Матарела бил назначен за италијански министер за парламентарни односи во владата предводена од премиерот на ДК Џовани Горија. Владата траела до април 1988 година, кога Де Мита положил заклетва како нов премиер; сепак Матарела бил потврден како министер.
Во март 1989 година се одржал макси-натпревар за професорски места за средното училиште. Матарела ги реорганизирал и наставните програми на двегодишните средни училишта, завршувајќи ги првите чекори од таканаречениот „проект Брока“, програма за ревизија на образовниот систем, преземена под неговиот претходник Џовани Галони во 1988 година. Матарела, исто така, ја надгледувал севкупната реформа на основните училишта, што на 23 мај 1990 година го направил универзален модулот за тројца наставници на две паралелки, што довело до надминување на традиционалниот еден наставник.
На 23 јули 1989 година, Матарела станал италијански министер за образование во шестиот кабинет на Џулио Андреоти. Во јануари 1990 година, Матарела ја водел првата Национална училишна конференција, на која се дискутирало за обновувањето на образовниот систем и се осврнал на прашањето за автономијата на училиштата.
На крајот на јуни 1990 година, бил одобрен таканаречениот „закон за борба против дрогата“, кој наложувал здравствено образование во училиштата; комбинацијата на образовниот систем и превентивните мерки, не само во здравството, била дел од програмските линии што ги повлекол министерот. На 27 јули 1990 година, Матарела поднел оставка од својата позиција, заедно со други министри, по усвојувањето на Законот за Мами во 1990 година од страна на италијанскиот парламент, либерализација на медиумите во Италија, што тие го сметале за услуга на медиумскиот магнат Берлускони.
Во 1990 година, Матарела бил избран за заменик секретар на ДК. Тој ја напуштил функцијата две години подоцна за да стане директор на Ил Пополо, официјалниот весник на партијата. По италијанскиот референдум во 1993 година, го подготвил новиот изборен закон со прекар Матарелум. Изборниот закон се состоел во паралелен систем на гласање, кој делувал како мешовит систем, при што 75% од местата се распределени со изборен систем првенствено и 25% со пропорционална застапеност, со еден круг гласање.
Во текот на тие години во раните 1990-ти, целиот италијански политички систем бил шокиран од корупцискиот скандал Тангентополи, Матарела не бил директно вклучен во скандалот. Во август 1993 година, тој бил меѓу примателите на известувањето од истрагата што следело по изјавите на сицилијанскиот претприемач со недвижнини, кој го обвинил Матарела. Тој поднел оставка од сите негови функции и му било заблагодарено од Мино Мартинацоли, тогашниот лидер на ДЦ, кој му ја изразил својата поддршка. Изјавата на Мартинацоли била јавно критикувана од Франческо Косига бидејќи била во спротивност со она што бил направено за другите политичари вклучени во скандалот. Матарела подоцна бил ослободен од обвинението.
0.2 Министер во левиот центар
Матарела бил еден од протагонистите на обновувањето на ДК по Тангентополи што ќе доведе во јануари 1994 година до основањето на Италијанската народна партија (ППИ). На општите избори во Италија кои следле во 1994 година, на кои новооснованиот ППИ поминал лошо, Матарела повторно бил избран во Домот на пратеници. Тој наскоро се нашол во внатрешен спор по изборот на новиот партиски лидер Роко Бутиљоне, кој сакал да ја насочи PPI кон изборен сојуз со Форца Италија (ФИ) на Силвио Берлускони. По назначувањето на Бутиљоне, Матарела поднел оставка како директор на Ил Пополо во спротивставување на оваа политика. Во интервјуто за Л'Унита од 20 јули 1994 година, Матарела го сметал новиот политички предлог што се оформува за нова коалиција на левиот центар интересен, „особено за оние кои се многу носталгични за политичката стратегија на Алдо Моро.“ Во 1995 година, на врвот на внатрешниот конфликт во рамките на PPI, тој му се обратил на Бутиљоне, кој тврдоглаво барал сојуз со политичката десница, како „главен државен удар Рокито Бутилоне“ и ја дефинирал како „ирационален кошмар“ хипотезата дека ФИ на Берлускони може да биде прифатена во Европската народна партија.
Матарела бил еден од првите поддржувачи на економистот Романо Проди на чело на централно-левичарската коалиција позната како Маслиново дрво на општите избори во Италија во 1996 година. По изборната победа на левиот центар, Матарела бил лидер на парламентарната група на ППИ. Две години подоцна, кога паднал Кабинетот на Проди I, Матарела бил назначен од Масимо Д'Алема за вицепремиер на Италија со одговорност за тајните служби, кои се обидел да ги реформира. Реформата на тајните служби предложена од Матарела ги собрала индициите дадени од Комисијата за Џучи, која работела интензивно на оваа тема, а имала за цел зајакнување на политичката контрола на службите од страна на премиерот на Италија, во координација со Дигис (Владата Одделот за безбедносни информации), со отстранување на власта од Министерството за внатрешни работи и одбраната. Тоа била основа за реформата на тајните служби во 2007 година.
Во декември 1999 година, Матарела бил назначен за италијански министер за одбрана во кабинетот на Д'Алема II. Како министер за одбрана, тој го поддржал НАТО бомбардирањето на Југославија против српскиот претседател Слободан Милошевиќ; тој, исто така, одобрил реформа на италијанските вооружени сили со која се укинало регрутирањето. По оставката на Д'Алема во 2000 година, Матарела ја задржал својата позиција како министер за одбрана во кабинетот Амато II.
Во октомври 2000 година, PPI се здружила со други центристички партии за да формира сојуз наречена Дејзи (анг:The Daisy) (DL), подоцна за да се спои во една партија во март 2002 година Матарела бил реизбран во италијанскиот парламент на општите избори во 2001 и 2006 година, како кандидат за Дејзи во две последователни коалиции на левиот центар: Маслиновото дрво и Унијата (L'Unione). Во 2007 година, Матарела бил еден од основачите на Демократската партија (ПД), голема шаторска левичарска партија формирана од спојување на левичарски и центристички партии кои беа дел од Маслиновото дрво, вклучувајќи ги Дејзи и Демократите на Левица (наследници на PCI).
На 5 октомври 2011 година, Матарела бил избран од италијанскиот парламент со 572 гласа за судија на Уставниот суд на Италија. Тој положил заклетва на 11 октомври 2011 година и ја извршувал функцијата сè додека не положил заклетва како претседател на Италијанската Република во јануари 2015 година.