Украинци во Естонија

Украинците во Естонија (|Українці в Естонії; |Eesti ukrainlased) — третата најголема етничка група во Естонија по Естонците и Русите и се смета дека се вбројуваат околу 28.000.
Повеќето Украинци во Естонија живеат во Талин (2,92% од вкупното население) и Харју, а помал број живеат во Тарту и Парну. Претставниците на украинското етничко малцинство формирале над 20 национално-културни организации. Повеќето Украинци во Естонија ја поддржуваат интеграцијата на неестонците во естонското општество, задржувајќи ги своите културни и етнички особености.
1 Историја
Првите податоци за бројот на етнички Украинци на територијата на Естонија се појавиле за време на советскиот попис на населението во 1959 година. Во пописот на Првата Естонска Република од 1922 година, биле наведени само следните националности: Естонци, Руси, Германци, Швеѓани, Евреи, Летонци, Литванци, Полјаци, Финци и Ингријци - притоа што Украинците или се идентификувале како Руси или биле вброени како „други националности“. Според пописот од 1934 година, во Естонија имало 92 Украинци.
Според податоците од Министерството за внатрешни работи на Естонија во 2011 година, во земјата живееле повеќе од 22.000 луѓе од Украина, од кои над 4.000 имале украинско државјанство. Огромното мнозинство од нив биле работничка класа. Нивните населби се наоѓале главно во најголемите градови на Естонија - Талин, Тарту, Парну и Маарду. Во исто време, значителен број Украинци живеат во североисточниот регион на Естонија (градовите Нарва, Силамае, Кохтла-Јерве и Јохви), каде што за време на советската ера, специјалисти од хемиската индустрија и рудари од Украина биле испраќани на работа.
2 Демографија
Според пописот на населението од 2021 година, бројот на Украинци во Естонија изнесувал 27.828 лица (2,09% од вкупното население на Естонија; овој број не ги вклучувал бегалците од Украина). Во 2021 година:
* 15.450 Украинци (55,52% од сите Украинци во Естонија) живееле во Талин;
* 18.886 (67,87%) - во округот Харју;
* 3.265 (11,73%) — во округот Ајда-Виру;
* 1.140 (4,1%) — во Нарва;
* 1.107 (3,98%) — во Тарту;
* 1.079 (3,88%) — во Котла-Јерве;
* 957 (3,44%) - во Марду.
Од 1 јануари 2022 година, бројот на Украинци во Естонија изнесувал 27.826 лица (2,1% од населението на земјата). По почетокот на воената инвазија на Русија врз Украина, според официјалните податоци од 1 ноември 2022 година, во Естонија пристигнале повеќе од 115.000 украински бегалци (вклучувајќи и етнички Руси), од кои 62.656 лица останале во земјата.
+Удел на Украинците во вкупното население на естонските окрузи во 2017 година, според естонскиот статистички оддел:, , Вкупно население, Украинци, , Вкупно население, Украинци
лице, %, лице, %
Естонија, 1.315.635, 23.183, 1,76%, Парну, 82.535, 852, 1,03%
Валга, 30.084, 470, 2,59%, Полва, 27.963, 142, 0,51%
Виљанди, 47.288, 243, 0,51%, Рапла, 34.085, 208, 0,61%
Вору, 33.505, 112, 0,33%, Сааре, 33.307, 72, 0,22%
Ида-Виру, 143.880, 3.350, 2,33%, Тарту*, 145.550, 1.223, 0,84%
Јогева, 30.840, 176, 0,57%, Харџу*, 582.556, 15.078, 2,59%
Леане, 24.301, 238, 0,98%, Хију, 9.335, 16, 0,17%
Леане-Виру, 58.855, 684, 1,16%, Јарва, 30.379, 297, 0,98%
*''вклучувајќи''''и во 2017 година''
Градови, Вкупно население, Украинци
%,
Талин, 426.538, 12.335, 2,91
Тарту, 93.124, 957, 0,91
+Уделот на Украинците во вкупното население на окрузите на Естонија во 2021 година, според пописот на населението:, , Вкупно население, Украинци, , Вкупно население, Украинци
, %, , %
Естонија, 1.331.824, 27.828, 2,09%, Парну, 85.710, 1.171, 1,37%
Валга, 27.651, 451, 1,63%, Полва, 23.991, 133, 0,55%
Виљанди, 45.413, 315, 0,69%, Рапла, 33.529, 247, 0,74%
Вору, 34.180, 139, 0,41%, Сааре, 31.292, 84, 0,27%
Ида-Виру, 132.741, 3.265, 2,46%, Тарту*, 157.760, 1.507, 0,96%
Јогева, 27.858, 184, 0,66%, Харџу*, 614.567, 18.886, 3,07%
Леане, 20.229, 199, 0,98%, Хију, 8.497, 16, 0,19%
Леане-Виру, 58.709, 818, 1,39%, Јарва, 29.697, 413, 1,39%
*''вклучувајќи го и пописот од 2021 година''
Градови, Вкупно население, Украинци
, %
Талин, 437.817, 15.450, 3,53%
Тарту, 98.313, 1.128, 1,15%
2.1 Земја на раѓање, државјанство и мајчин јазик
+Земји на раѓање на Украинците во Естонија според пописите на населението од 2000, 2011 и 2021 година:, Земји, 2000 година, 2011 година, 2021 година
лица, % од вкупниот број Украинци, лица, % од вкупниот број Украинци, лица, % од вкупниот број Украинци
Естонија, 7.890, 27,2%, 6.324, ↗ 28,0, 6.087, ↘ 21,9
Украина, 17.766, 61,2%, 14.015, ↘ 62,1, 19 388, ↗ 69,7
Русија, 2.134, 7,4%, 1.342, ↘ 5,9, 1.351, ↘ 4,9
Други земји, 1.222, 4,2%, 892, ↘ 4,0, 1.002, ↘ 3,6
Вкупно, 29.012, 100, 22 573, 100, 27 828, 100
+Државјанство и мајчин јазик на Украинците во Естонија според пописите на населението од 2000, 2011 и 2021 година:, Година/мајчин јазик, Вкупно Украинци, Естонско државјанство, руско државјанство, Државјанство на други земји, Без државјанство
2000 / Вкупно, 29.012, 8.423, 5.217, 2.521, 12.851*
2000 / украински, 11.923, 3.010, 2.269, 1.665, 4.979*
2000 / руски, 16.486, 5.016, 2.927, 836, 7.707*
2000 / Естонски, 481, 352, 6, 14, 109*
2000 / Белоруски, 27, 4, 5, 1, 17
2000/ Друго или неодредено, 95, 41, 10, 5, 24*
2011 / Вкупно, 22.573, 8.383, 4.083, 4.023, 6.084
2011 / украински, 7.601, 2.161, 1.314, 2.278, 1.848
2011 / руски, 14.461, 5.822, 2.753, 1.714, 4.172
2011 / Естонски, 456, 379, 9, 17, 51
2011 / Друго или неодредено, 55, 21, 7, 14, 13
2021 / Вкупно, 27.828, 7.927, 3.094, 12.429, 4.378
2021 / украински, 11.904, 1.857, 897, 7.871, 1.279
2021 / руски, 15.133, 5.519, 2.183, 4.407, 3.024
2021 / Естонски, 570, 462, 5, 47, 56
2021 / Друго или неопределено, 221, 89, 9, 104, 19
*''Вклучувајќи ги и оние чие државјанство не е утврдено.''
2.2 Второ државјанство и втор мајчин јазик
Во пописот на населението на Естонија во 2021 година, за прв пат бил воведен терминот „лица од две националности“ (естонски '': kaherahvuselised inimesed''). Според овие податоци, 710 Украинци - т.е. 2,6% од сите Украинци во земјата - пријавиле второ државјанство. Во исто време, 2.260 Руси и 1.180 Естонци го навеле украинското како нивно второ државјанство.
+Украинци кои ја навеле својата втора националност на пописот од 2021 година:, Прво државјанство, Второ државјанство
белоруско, полско, еврејско, финско, Вкупно
украински, 280, 260, 120, 50, 710
+Број на жители на Естонија кои навеле „украинец“ како второ државјанство на пописот од 2021 година: , Прво државјанство, Второ државјанство
руски, 2.260
естонски, 1.180
Вкупно, 3.440
Во пописот од 2021 година, беше воведен и концептот на „втор мајчин јазик“ (естонски '': teine emakeel''). Вкупно 3.910 жители на Естонија го навеле украинскиот како свој втор мајчин јазик.
+Жители на Естонија кои го навеле украинскиот како втор мајчин јазик (2021): , Националност, Втор мајчин јазик —
руски, 3.810
естонски, 100
Вкупно, 3.910
3 Образование
+Украинци во Естонија на возраст од 10 години и постари (2021 — на возраст од 15 години и постари) според ниво на образование според пописите на населението , Ниво на образование, 2000 година, 2011 година, 2021 година
лица, Процент од вкупниот број Украинци на возраст од 10+ / 15+ години, лица, % од вкупниот број Украинци на возраст од 10+ / 15+ години, лица., % од вкупниот број Украинци на возраст од 15+ години
Без образование, 1.045, 3,8%, 319, 1,5, 31, 0,1
Примарен, 2.192, 7,9%, 783, 3,6, 334, 1,3
Основно, 3.767, 13,5, 2.080, 9,5, 1.423, 5,6
Секундарно, 6.980, 25,0, 4.012, 18,3, 4.365, 17,1
Стручни, специјални и применети, 9.145, 32,8, 10.476, 47,9, 11.274, 44,1
Високо, 4.028, 14,5, 3.804, 17,4, 7.623, 29,8
Доктор на науки, Кандидат на науки, 26, 0,1, 92, 0,4, 157, 0,6
Непознато, 681, 2,4, 315, 1,4, 365, 1,4
Вкупно, 27.864, , 21.881, , 25.572,
4 Украински организации во Естонија
Претставниците на украинската дијаспора во Естонија се обединети во повеќе од дваесет украински национални и културни друштва. Некои од нив се дел од Конгресот на Украинците во Естонија и Здружението на украински организации во Естонија, додека други функционираат независно. Овие друштва функционираат како автономни регионални организации, при што секое од нив обединува од околу педесет до седумдесет членови.
Главниот фокус на активностите на организациите на украинската дијаспора во Естонија е културен и образовен. Целта е зачувување на националната култура, мајчиниот јазик, традициите и обичаите на украинскиот народ, па затоа се организираат концерти, изложби и предавања за украинската историја, како и литературни и музички вечери посветени на годишнини од истакнати украински личности и значајни датуми во историјата на Украина.
Со години, Украинската заедница на Естонија, основана во 1988 година (претседател - Вера Коник, од 2017 година - Евхен Цибуленко), била единствената украинска организација во земјата чија дејност била насочена кон задоволување на културните и образовните потреби на Украинците во Естонија и зачувување на нивниот јазик и народни традиции. Напорите направени за промовирање на украинската култура во Естонија биле признати во 2001 година со почесна диплома од Кабинетот на министри на Украина.
Во 2002 година, Заедницата се приклучила на новосоздадениот Конгрес на Украинците на Естонија (претседател - Вера Коник), кој сега обединува повеќе од десет организации, вклучувајќи:
* Сојуз на украински жени на Естонија (основан јуни 1998 година, претседател — Лилија Чикалска);
* Извидничка организација „Пласт“ (2002, водач — Богдан Љутиук);
* Спортски клуб „Днипро“ (2003 година, водач - Серхиј Ишченко);
* Украинска заедница на Ида-Вирумаа (2000, Чаир — Нина Дјаченко);
* Украинско културно-образовно друштво „Стожари“, Маарду (2000, претседател — Леонид Чуприна);
* Украинска заедница „Барвинок“, Раквере (2004, Чаир — Тетјана Линдберг);
* Украинско друштво „Смеричка“, Оису (2003, Чаир — Ана Лоовили);
* Украинска заедница на Нарва (1996, Чаир — Халина Маљарова);
* Украинско друштво на Пилва (2004 година, претседавач - Лилијана Черепаха).
Конгресот на Украинците на Естонија е центриран околу Украинската грчко-католичка црква, која дели зграда со Украинскиот културен центар (директор - Анатолиј Љутиук). Црквата управува со украинско неделно училиште, училиште за народни занаети и мала библиотека.
Во август 2007 година, директорот на Украинскиот културен центар во Талин, уметникот и граѓанин на Република Естонија А.К. Лиутиук, ја добил титулата заслужен уметник на Украина за неговиот значаен личен придонес во зајакнувањето на меѓународниот углед на Украина, промовирањето на нејзините историски и современи достигнувања, а по повод 16-годишнината од украинската независност.
Под Конгресот на Украинците на Естонија дејствувале разни културни групи, вклучувајќи:
* Женска вокална група „Ехо“ (основана 1989 година, директорка - Раиса Демчук),
* Хорот „Мехта“ (1998, Талин),
* Хорот „Родина“ (1998, Нарва),
* Ансамбл за девојки „Вербиченка“ (2005, Нарва),
* Ансамбл за девојки „Џерела“ (2004, Маарду),
* Украинско театарско студио „Артстудио“ (1995, Талин),
* Украински ритуален театар „Вертеп“ (2001, Маарду),
* Украински литературен клуб (2003, Талин).
Конгресот на Украинците на Естонија е член на Здружението на народите на Естонија, Европскиот конгрес на Украинците, Светскиот конгрес на Украинците и Украинскиот светски координативен совет. Неговите претставници учествуваат на Тркалезната маса на националните малцинства под претседателот на Естонија.
Унијата на украински жени на Естонија е членка на Светската федерација на украински женски организации.
Здружението на украински организации во Естонија (AUOE), основано во мај 2000 година (претседател - Володимир Паламар), вклучува:
* Украинско културно-образовно друштво „Просвита“, Талин (претседател - Оксана Мамутова);
* Сојуз на украинската младина во Естонија (претседател — Володимир Паламар);
* Украинска заедница на Силамае „Водохрај“ (Претседавач — Л. Житник);
* Младински и детски танцов ансамбл „Колор“, Талин (претседател — Нина Корт);
* Културно-просветно друштво „Орфеј“, Тапа (претседател — Љубов Лаур);
* Украинско друштво на Парну „Вичизна“ (претседавач - Нина Сушко);
* Украинско културно друштво „Промин“, Тарту (претседавач - Микола Стасиук).
Во рамките на AUOE функционираат академскиот хор „Украина“ и женскиот вокален ансамбл „Соседки“.
Во 2001 година, Здружението добило почесна диплома од Кабинетот на министри на Украина за нејзиниот придонес во промовирањето на позитивна слика за Украина во светот и за нејзината активна општествена работа.
Меѓу аматерските уметнички групи на украинската дијаспора во Естонија, особено бил познат фолклорниот ансамбл „Журба“, основан во 1992 година. Неговата главна цел била оживување на украинските народни песни, популаризација меѓу украинската и естонската публика и запознавање на Естонците со украинската народна облека, ритуали и традиции.
Ансамблот е член на Меѓународното здружение на национални културни друштва „Лира“ и на Естонското фолклорно друштво. Во мај 2000 година, со поддршка на ''Радио 4'', Министерството за култура на Естонија и Одделот за култура на Талин, групата издала аудио касета. Во 2004 година, бил сертифициран од Естонското фолклорно друштво и доби највисока категорија. Во ноември 2004 година, со одлука на Колегиумот на Министерството за култура и уметност на Украина, ансамблот ''„Журба'' “ ја добил почесната титула „Народен аматерски ансамбл“.
4.1 Обезбедување на културните, јазичните и другите права на украинската дијаспора
Според Уставот на Естонија, развојот на естонската нација и зачувувањето на културните традиции на естонскиот народ се главни цели на естонската државност. Во исто време, за лицата кои не се Естонци и живеат во Естонија, уставот на земјата гарантира можност за зачувување на нивниот јазик и културен идентитет, првенствено преку основање културни друштва и обезбедување образование на нивниот мајчин јазик.
За украинското население во Естонија, секоја сабота на четвртиот канал на Естонското радио се емитува радио програмата на украински јазик ''„Червона Калина“'', која го опфаќа социо-политичкиот и културниот живот на Украина и украинската дијаспора во Естонија. Украински викенд училишта се основани и работат во украинските здруженија на Талин, Силамее, Нарва и Маарду.
Покрај тоа, на естонското радио се емитува неделна детска програма на украински јазик насловена како ''„Лјустерко“'' („Мало огледало“). Нејзината главна цел е да им помогне на децата да го зачуваат својот мајчин јазик. Програмата содржела украински песни и бајки, како и разни образовни и забавни содржини за деца, вклучувајќи материјал подготвен и обезбеден од Националната радио компанија на Украина.
Од 1999 до 2003 година, Украинското здружение на Естонија објавуваше украински весник насловен како ''„Struny“'' но неговото објавување било прекинато поради недостаток на средства.
Истакнати Украинци и претставници на научната, културната и уметничката елита на Естонија вклучуваат скулпторот Иван Зубака; уметниците Анатолиј Страхов, Јарина Ило, Анатолиј Лиутиук и Нина Виник; актерите Јевхен Хајдук и Александар Ивашкевич; музичар Руслан Трочински; театарски режисер Јуриј Михаилиов; историчар Борис Дубовик; професорот по словенска филологија на Универзитетот во Тарту, Олександр Дуличенко и неговата колешка Људмила Дуличенко; и професор по меѓународно право и публицист Јевхен Цибуленко.
Огромното мнозинство Украинци - постојани жители на Естонија кои избрале да го градат својот живот во оваа земја - позитивно гледаат на идејата за интегрирање на етничките неестонци во естонското општество, а воедно да ја зачуваат сопствената култура, јазик и национален идентитет. Естонската држава го поддржала ова и ги создала потребните услови за поддршка на овој процес.
5 Украински бегалци во Естонија
Според одлуката на Владата на Естонија, на украинските граѓани и членовите на нивните семејства кои ја напуштиле земјата по руската инвазија на Украина, која започнала на 24 февруари 2022 година, им е доделена привремена заштита - односно дозвола за престој со важност од една година. На лицата кои ја напуштиле Украина порано, но не можат да се вратат поради тековната војна, им е дозволено да останат во Естонија без виза.
Според статистиката на центрите за прием и информации основани за воени бегалци, од почетокот на руската инвазија на Украина до 31 мај 2023 година, имало вкупно 122.554 воени бегалци пристигнале во Естонија од Украина. Од нив, 55.792 ја напуштиле земјата, додека 66.762 останале во Естонија; меѓу нив, 37.972 лица се регистрирале (т.е. аплицирале и добиле привремена заштита).
Од 18 ноември 2023 година, 32.146 украински бегалци го регистрирале своето место на живеење во Естонија; од 16 февруари 2024 година, овој број се искачил на 32.505. Од 24 април 2023 година, 48% од регистрираните украински бегалци живееле во Талин.
На 31 март 2023 година, 37% од украинските бегалци биле под 20 години, 58% биле на возраст од 20 до 64 години, а 6% биле на возраст од 65 години и постари.
На 31 октомври 2023 година, 4.112 украински бегалци биле регистрирани во Естонскиот фонд за осигурување од невработеност, а на 31 јануари 2024 година, бројот бил 3.980.
Во образовниот систем на Естонија, од 2 октомври 2023 година, имало регистрирани 8.919 украински студенти, а најголем број — 4.924 — во округот Харју. Меѓу нив, 5.942 студирале на естонски јазик, 304 биле запишани во интензивни програми за изучување на естонскиот јазик, а 2.637 студирале на руски јазик.
Во 2022 година, „Училиште на слобода“ (естонски'': Vabaduse kool''; |Школа Свободи|Shkola Svobody) била основана во државната гимназија „Тонисмее“ во Талин за да им служи на украинските бегалци. Училиштето сместува 800 ученици од 7 до 12 одделение. Наставата во „Училиштето на слободата“ го следи методот на „јазично потопување“ при што најмалку 60% од часовите се предаваат на естонски јазик и до 40% на украински.