Рак (соѕвездие)

Рак (лат. ''Cancer'', ''Cnc'') — едно од дванаесетте соѕвездија на зодијакот и се наоѓа на северната небесна полутопка. Неговиот стар астрономски симбол е (♋︎). Неговото име е латински за рак и најчесто се претставува како едно. Ракот е соѕвездие со средна големина со површина од 506 квадратни степени и неговите ѕвезди се прилично слаби, нејзината најсветла ѕвезда Бета Рак има привидна светлинска величина од 3,5. Содржи десет ѕвезди со познати планети, вклучувајќи ја и 55 Рак, која има пет: една суперземја и четири гасни џинови, од кои едната е во животопогодниот појас и како таква очекува температури слични на Земјата. Во аголното срце на овој сектор од земјината небесна сфера е Јасли (Месје 44), едно од најблиските расеани јата до Земјата и популарна мета за астрономите аматери.
2 Карактеристики
Рак е соѕвездие со средна големина што се граничи со Близнаци на запад, Рис на север, Мал Лав на североисток, Лав на исток, Водна Змија на југ и Мало Куче на југозапад. Кратенката со три букви за соѕвездието, усвоена од Меѓународниот астрономски сојуз во 1922 година, е „Cnc“.
Официјалните граници на соѕвездијата, поставени од белгискиот астроном Ежен Делпорт во 1930 година, се дефинирани со многуаголник од 3 главни и 7 страни кои формираат западни рабови (''илустрирано во инфокутија''). Во екваторијалниот координатен систем, координатите на десното искачување на овие граници лежат помеѓу и , додека координатите на деклинација се помеѓу . Покривајќи 506 квадратни степени или 0,921% од небото, го зазема 31-то место од 88-те соѕвездија по големина. Може да се види на географски широчини помеѓу +90° и -60° и најдобро се гледа во 21 часот во текот на месец март. Рак се граничи со светлите соѕвездија на Лав, Близнаци и Мали Куче. Под градското небо, Рак е невидливо со голо око.
2 Карактеристики
2.1 Ѕвезди
Рак е најмрачното од зодијачните соѕвездија, има само две ѕвезди над четвртата светлинска величина. Германскиот картограф Јохан Бајер ги користел грчките букви од Алфа до Омега за да ги означи најистакнатите ѕвезди во соѕвездието, а потоа буквата А, а потоа малите b, c и d. Во границите на соѕвездието, има 104 ѕвезди посветли од или еднакви на привидната величина 6.5.
Исто така позната како Алтарф или Тарф, Бета Рак е најсветлата ѕвезда во соѕвездието со привидна светлинска величина 3,5. Сместено на 290 ± 30 светлосни години од Земјата, тоа е двоен ѕвезден систем, неговата главна компонента е портокалов џин од спектрален тип K4III, кој малку варира од основната светлинска величина од 3,53 - спуштање за 0,005 светлинска величина во период од 6 денови. Тоа е ѕвезда која старее и се проширила на околу 50 пати повеќе од пречникот на Сонцето и сјае со 660 пати поголема сјајност. Има придружник на црвено џуџе со слаба светлинска величина од 14 и 29 лачни секунди, на кој му се потребни 76.000 години за да се заврши орбитата. Бета Рак претставува дел од телото на Ракот.
Со величина од 3,9 е Делта Рак, позната и како Аселус Австралис, е сместена на 131±1 светлосни години од Земјата, таа е џиновска ѕвезда со портокалова нијанса која набабрила и ја оладила главната низа за да стане портокалов џин со полупречник 11 пати и сјајност 53 пати поголема од онаа на Сонцето. Неговото заедничко име значи „јужно магаре“. Ѕвездата, исто така, држи рекорд за најдолго име, „Аркушанангарушашуту“, изведено од древниот вавилонски јазик, што во превод значи „југоисточна ѕвезда во Ракот“. Делта Рак исто така го олеснува пронаоѓањето на X Рак , најцрвената ѕвезда на небото. Позната како Asellus Borealis „северно магаре“, Гама Рак е подџин од типот А со бела нијанса од спектрален тип A1IV и светлинска величина 4,67, што е 35 пати посветла од Сонцето. Се наоѓа на 181 ± 2 светлосни години од Земјата.
Јота Рак е широка двојна ѕвезда. Примарната ѕвезда е светла џиновска ѕвезда со жолта нијанса G-тип со светлинска величина 4,0, која се наоѓа на 330 ± 20 светлосни години од Земјата. Таа го поминала поголем дел од својот ѕвезден живот како ѕвезда од главната низа од В-тип пред да се прошири и излади до сегашната состојба додека го трошела своето јадро од водород. Секундарната е бела ѕвезда од главната низа од спектрален тип A3V и светлинска величина 6,57. И покрај тоа што имаат различни растојанија кога се мери со сателитот Хипаркос, двете ѕвезди имаат заедничко правилно движење и изгледаат како природен двоен систем.
Алга Рак се наоѓа на на 181 ± 2 светлосни години од Земјата. Таа претставува повеќекратна ѕвезда со примарна компонента, привидна бела ѕвезда од главната низа од спектрален тип А5 и светлинска величина 4,26. Секундарната ѕвезда е со величина од 12,0 и е видлива со мали аматерски телескопи. Нејзинито заедничко име значи „канџи“. Примарната е всушност две многу слични бели ѕвезди од главната низа кои се оддалечени една од друга на 5,3 АЕ, а секундарната е две мали ѕвезди од главната низа, најверојатно црвени џуџиња, кои се на 600 АЕ од главниот пар. Оттука системот е четирикратен.
Зета Рак или Тегмин („школка“) е повеќекратен ѕвезден систем кој содржи најмалку четири ѕвезди кои се наоѓаат на 82 светлосни години од Земјата. Двете најсјајни компоненти се двојна ѕвезда со орбитален период од 1100 години; посветлата компонента е двоен пар со жолта нијанса, а затемнетата компонента е ѕвезда со жолта нијанса со светлинска величина од 6,2. Посветлата компонента е самата двојна ѕвезда со период од 59,6 години; нејзината примарна ѕвезда е со јачина 5,6, а секундарната е со величина од 6,0. Овој пар е во најголема разделба околу 2019 година.
Откриено е дека десет ѕвездени системи имаат планети. Ро 1 Рак или 55 Рак (или Коперник) е двојна ѕвезда оддалечена од Земјата приближно 40,9 светлосни години. 55 Рак се состои од жолто џуџе и помало црвено џуџе, со пет планети кои орбитираат околу основната ѕвезда; една планета со мала маса која може да биде или топол свет богат со вода или јаглеродна планета и четири гасни џинови. 55 Рак A, класифицирана како ретка ѕвезда „супер богата со метал“, е една од топ 100-те целни ѕвезди за мисијата на НАСА за ''Terrestrial Planet Finder'', рангирана на 63-то место на списокот. Црвеното џуџе 55 Рак B, сомнителна двојна ѕвезда, се смета дека е гравитациски врзана за примарната ѕвезда, бидејќи двете имаат заедничко правилно движење.
YBP 1194 е ѕвезда слична на Сонцето во расеаното јато M67 за која е откриено дека има три планети.
2.2 Длабоконебесни тела
Соѕвездието Рак е најдобро познато помеѓу гледачите на ѕвезди како Јасли (Месје 44), расеано јато кое се нарекува и ''Јато со пчеларници'', сместено точно во средината на соѕвездието. Сместено на околу 590 светлосни години од Земјата, тоа е едно од најблиските расеани јата до Сончевиот Систем. М 44 содржи околу 50 ѕвезди, од кои најсветлите се со шеста светлинска величина. Ипсилон Рак е најсветлиот член со светлинска величина 6,3. Јасли е исто така едно од поголемите отворени видливи јата; има површина од 1,5 квадратни степени или три пати поголема од полната Месечина. Најлесно се забележува кога Рак е високо на небото. Северно од Екваторот, овој период се протега од февруари до мај.
Птоломеј го опишал „јатото со пчели“ како „маглинската маса во градите на Ракот“. Тоа било едно од првите тела кои Галилео ги забележал со својот телескоп во 1609 година, забележувајќи 40 ѕвезди во јатото. Денес, има околу 1010 членови со голема веројатност, повеќето од нив (68%) црвени џуџиња. Грците и Римјаните го идентификувале маглинското тело како јасли од која јаделе две магариња, претставени од соседните ѕвезди [1213] Asellus Borealis и [1210] Asellus Australis. Ѕвездите ги претставуваат магарињата кои богот Дионис и неговиот учител Силен ги јавале во војната против титаните. Старите Кинези го протолкувале телото како дух или демон кој јава во кочија.
Помалото, погусто отворено јато Месје 67 може да се најде и во Рак, оддалечено 2600 светлосни години од Земјата. Има површина од приближно 0,5 квадратни степени, колку полна Месечина. Содржи приближно 200 ѕвезди, од кои најсветлите се со десетта светлинска величина.
QSO J0842+1835 е квазар што се користи за мерење на брзината на гравитацијата во експериментот преку долгобазична интерферометрија спроведен од Едвард Фомалонт и Сергеј Копејкин во септември 2002 година.
OJ 287 е тело од типот BL Гуштер кое се наоѓа на 3,5 милијарди светлосни години оддалеченост, кој предизвикал квази-периодични оптички изливи од околу 120 години наназад, како што за прв пат се видело на фотографските плочи од 1891 година. За прв пат бил откриен на радио бранови должини за време на истражувањето на небото во Охајо. Нејзината централна супермасивна црна дупка е меѓу најголемите познати, со маса од 18 милијарди сончеви маси , што е повеќе од шест пати повеќе од вредноста пресметана за претходното најголемо тело.
3 Историја и митологија
Соѕвездието Рак за првпат било забележано и запишено од Клавдиј Птоломеј во 2 век во ''Математичката синтакса'' (позната како ''Алмагест''), под грчкото име (''Каркинос'').
Во доцните 1890-ти, Р.Х. Ален го тврдел следново, без придружен цитат:
: „Ракот се вели дека бил место за акадското ''Сонце на југ''от, можеби од неговата местоположба на зимската краткоденица во многу далечна антика; но потоа бил поврзан со четвртиот месец ''Дузу '' [araḫ Dumuzu], нашиот јуни-јули, и бил познат како ''Северната порта на сонцето'' ...“
Многу малку од ѕвездите на Рак се видливи со голо око, а неговите најсветли ѕвезди се со само 4 привидна величина. Соѕвездието често се сметало за „темен знак“, необично опишано како „црно и без очи“. Данте, алудирал на неговата несвестица во ''Божествена комедија'' и спомнал дека е видливо цела ноќ кога кулминира на полноќ во зимскиот месец на северната полутопка:
: Тогаш сјае е светлина меѓу нив,
: така што, ако Рак имал еден таков кристал,
: зимата би имала месец од само еден ден.
Соѕвездието било позадината на најсеверната положба на Сонцето на небото (летната краткоденица) во античко време, кога страната свртена кон Сонцето на Земјата била максимално навалена кон југ, во Грегоријанскиот календар, зачуван во рок од неколку дена од 21 јуни. Еквивалентно, тоа е датумот кога Сонцето е директно над главата на север дури 23,437° Н. Најсеверната паралела каде што Сонцето е директно над главата сè уште се нарекува ''Тропик на Ракот'', иако соодветната позиција на небото сега се јавува во Бик, поради прецесијата на рамнодениците.
Тесното поврзување на Јупитер и Сатурн во 1563 година - што го забележал Тихо Брахе и го навело да ја забележи неточноста на постоечките ефемериди и да започне своја програма за астрономски мерења - се случила во Рак недалеку од Јасли.
Во грчката митологија, Рак се поистоветува со ракот кој се појавил додека Херакле се борел со многуглавата лернејска водна змија . Херкул го убил ракот откако го каснал во стапалото. Потоа, божицата Хера, непријател на Херакле, го сместила ракот меѓу ѕвездите.
4 Илустрации
Современиот симбол за Рак ги претставува штипките на ракот, но Рак е претставен како многу видови суштества, обично оние кои живеат во вода и секогаш оние со егзоскелет.
Во египетските записи од околу 2000 година п.н.е., тоа било опишано како Скарабеј, светиот амблем на бесмртноста. Во Вавилонија соѕвездието било познато како MUL.AL.LUL,, име што може да се однесува и на рак и на желка што чкрта. На граничните камења, сликата на желка се појавува доста редовно и се верува дека ова го претставува соѕвездието бидејќи на ниту еден од овие споменици досега не е откриен конвенционален рак.
Исто така, се смета дека постои силна врска помеѓу вавилонското соѕвездие и идеите за смртта и премин во подземјето, што можеби е потеклото на овие идеи во подоцнежните грчки митови поврзани со Херакле и Водна Змија.
Во 12 век, илустриран астрономски ракопис го прикажува како водна буба . Албумасар пишува за овој знак во ''Цвеќето на Абу Машар''. Латински превод од 1488 година го прикажува соѕвездието како голем рак, што исто така е името на соѕвездието во повеќето германски јазици. Јакоб Барч и Станислав Лубиеницки, во 17 век, го опишале како јастог.
5 Имиња
Р.Х. Ален, во ''Имиња на ѕвезди: Нивната вера и значења'', ги наведува имињата за соѕвездието на следниов начин:
: Во Стара Грција, Арат го нарекол ракот (''Каркинос''), по што следеле Хипарх и Птоломеј. Алфонсовите табели го нарекле ''Карцинус'', латинизирана форма на грчкиот збор. Ератостен го проширил ова како , , (''Karkinos'', ''Onoi'', ''kai Fatne''). Во Стариот Рим, Манилиј и Овидиј го нарекле соѕвездието ''Литореус'' (населено на брегот). ''Астакус'' и ''Камарус'' се појавуваат во различни класични писатели, додека се нарекува ''Непа'' во ''Де Финибус'' на Цицерон и делата на Колумела, Плавт и Варо; сите овие зборови означуваат рак, [a] јастог или [a] скорпија.: Атанасиј Кирхер рекол дека во коптскио Египет тоа било ( ''Klaria'' ), ''Bestia seu Statio Тyphonis'' (моќта на темнината). Жером Лаланд го идентификувал ова со Анубис, едно од египетските божества вообичаено поврзани со Сириус.
: Индискиот јазик санскрит има заеднички предок со грчкиот, а санскритското име на Рак е ''Карка'' и ''Карката''. На телугу е ''„Каркатакам“'', на канадски ''„Каркатака“'' или ''„катака“'', на тамилски ''кадагам'' и на синхалски . Подоцнежните Хиндуси го знаеле како ''Кулира'', од грчкиот (''Колорос''), терминот што потекнува од Прокл.
6 Астрологијата
Од 2002 година, Сонцето се појавува во соѕвездието Рак од 20 јули до 9 август. Во тропската астрологија, Сонцето се смета дека е во знакот на Рак од 22 јуни до 22 јули, а во сиреалната астрологија, од 16 јули до 16 август.
7 Еквиваленти
Во кинеската астрономија, ѕвездите на Рак лежат во Птицата на југот на вермилион (南方朱雀, ''Нан Фанг Жу Ке'' ).
8 Библиографија
* Reprinted as
*****''Star Names: Their Lore and Meaning'', by Richard Hinckley Allen, Dover. ISBN 0-486-21079-0
* Ian Ridpath and Wil Tirion (2007). ''Stars and Planets Guide'', Collins, London. ISBN 978-0007251209. Princeton University Press, Princeton. ISBN 978-0691135564.
*''Dictionary of Symbols'', by Carl G. Liungman, W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-31236-4