Катастрофа на браната Брумадињо

Катастрофата на браната Брумадињо се случила на 25 јануари 2019 година кога хидројаловишната рудничка брана за железна руда ''Корего до Фејхао'' претрпела катастрофален дефект односно попуштила. Браната, која се наоѓа на 9 километри источно од Брумадињо во Минас Жераис, Бразил, е во сопственост на рударската компанија Вале, која исто така била вклучена во катастрофата на браната Маријана во 2015 година Уривањето на браната ослободило кал што го зафатило седиштето на рудникот, вклучително и кафетеријата за ручек, заедно со куќи, фарми, гостилници и патишта. 270 луѓе загинале како резултат на колапсот, од кои 259 биле официјално потврдени како мртви, во јануари 2019 година, а 11 други пријавени како исчезнати, чии тела не биле пронајдени.
1 Заднина
Хидројаловишната рудничка брана била изградена во 1976 година од и била купена од корпорацијата за рударство на железна руда Vale SA во 2001 година. Таа била класифицирана како мала структура со низок ризик од високо потенцијално оштетување, според регистарот на Националната агенција за рударство. Во соопштението, Стејт департментот за животна средина и одржлив развој објавил дека потфатот бил уредно лиценциран. Во декември 2018 година, Вале добил дозвола за повторна употреба на отпадот од браната (околу 11,7 милиони кубни метри) и за затворање на активностите. Браната не добила јаловина од 2014 година и, според компанијата, била подложена на теренски контроли двапати неделно.
Vale SA имала сознанија за проблеми со сензорите кои го надгледуваат структурниот интегритет на браната.
1.1 Катастрофа на браната Маријана
Неуспехот на браната Брумадињо се случил три години и два месеци по катастрофата на браната Маријана во ноември 2015 година, во која загинале 19 луѓе и го уништило селото Бенто Родригес. Катастрофата во Маријана се смета за најлоша еколошка катастрофа во историјата на Бразил и од јануари 2019 година сè уште случајот не бил затворен и истиот бил под истрага. Слабите регулаторни структури на Бразил и регулаторните празнини дозволиле откажување на браната Маријана. Три години по уривањето на браната Маријана, компаниите вклучени во таа еколошка катастрофа платиле казни само 3,4% од 785 милиони R$. Во ноември 2015 година, одделот задолжен за инспекција на рударските операции во државата Минас Жераис, Националниот оддел за производство на минерали (DNPM), бил загрижен за пензионирањето на уште 40% од вработените во јавниот сектор во текот на следните две години.
2 Колапс
Браната I се урнала нешто по пладне, во 12:28 часот на 25 јануари 2019 година, ослободувајќи токсичен бран од околу 12 милиони кубни метри јаловина. Текот на калта брзо ја зафатила административната област на рудникот, закопувајќи живи стотици вработени во рудникот, вклучително и голем број во кафетеријата за време на нивната пауза за ручек. Потопот од рударски отпад продолжил надолу кон „Вила Фертеко“, мала заедница на околу 1 километар од рудникот, при што загинале најмалку седум лица кои биле на ручек и поради уривање на железнички мост на патот. До 3:50 часот калта поминала над 5 километри, стигнувајќи до реката Параопеба, главната река во регионот, која снабдува со вода една третина од регионот Бело Хоризонте.
Институтот Инхотим, еден од најголемите уметнички центри на отворено во Латинска Америка, сместен во Брумадињо, бил евакуиран како мерка на претпазливост, иако калта не стигнала до паркот за скулптури.
На 27 јануари околу 05:30 часот наутро, се огласиле сирените поради стравувањата за стабилноста на соседната брана VI на рудникот, резервоар за процесна вода, каде што било забележано зголемено ниво на вода. Поради ризикот, биле евакуирани околу 24.000 жители од неколку квартови на Брумадињо, вклучително и централното градско подрачје на градот. Спасувачките операции биле прекинати по неколку часа.
3 Последици
3.1 Жртви
На 26 јануари 2019 година, претседателот на Вале, Фабио Швартсман, изјавил дека повеќето од жртвите биле вработени во Вале. Биле затрупани три локомотиви и 132 вагони, а исчезнале четворица железничари. Калта уништила два дела од железнички мост и околу 100 метри железничка пруга. Заклучно со јануари 2020 година, била потврдена смртта на 259 лица, а 11 се сметале за исчезнати. Бројките подоцна биле изменети на 270 смртни случаи.
3.2 Животна средина
Неисправноста на браната ослободила околу 12 милиони кубни метри јаловина. Металите во јаловината биле инкорпорирани во речните седименти, со поголема концентрација поблиску до местото на излевање. Анализите на речниот талог биле спроведени низводно за 27 елементи, покажувајќи некои мали зголемувања во концентрациите на металите. Тешки концентрации на кадмиум биле пронајдени во Ретиро Баиксо, околу 302 километри низводно од местоположбата на рудникот.
Претседателот на Вале, Фабио Швартсман, изјавил дека браната била неактивна од 2015 година и дека материјалот не треба да се движи премногу. „''Верувам дека еколошкиот ризик, во овој случај, ќе биде многу помал од оној на Маријана''“.
3.3 Економско влијание
Како резултат на катастрофата, на 28 јануари цената на акциите на Vale SA паднале за 24%, губејќи 71,3 милијарди реали (19 милијарди американски долари) во пазарната капитализација, што е најголемата загуба во еден ден во историјата на бразилската берза, надминувајќи го оној од мај 2018 година, кога Petrobrás изгубил повеќе од 47 милијарди R$ во пазарна вредност. До крајот на 28 јануари, долгот на Вале бил намален на рејтинг BBB- од страна на Fitch Ratings.
Во градот Брумадињо, голем дел од земјоделските површини биле погодени или целосно уништени. Локалната сточарска индустрија претрпела штети, главно од загубата на животни како говеда и живина. Локалниот пазар исто така бил погоден поради штетите, при што некои продавници и објекти останале затворени неколку дена.
3.4 Влијание врз јавното водоснабдување
Претпријатието за водоснабдување Companhia de Saneamento de Minas Gerais (COPASA) изјавило дека јаловината не го загрозила јавното водоснабдување, но како мерка на претпазливост го прекинала апстракцијата на речната вода во заедниците Брумадињо, Хуатуба и Пара де Минас. Поради важноста на реката за општината, Регулаторната агенција за водоводни и канализациони услуги на Пара де Минас (ARSAP) објавила дека операциите би можеле да продолжат нормално.
По проценката на државните и федералните агенции за здравство, животна средина и земјоделство, Владата на Минас Жераис на 31 јануари објавила дека суровата вода од реката Параопеба, од нејзиното сливување со Рибеирао Феро-Карвао до Пара де Мина, претставува ризик за здравјето на луѓето и животните и не треба да се консумира. Тестовите покажале дека уште дваесет други општини биле погодени од уривањето на браната. Ефектите од загадувањето влијаеле на заедниците најмалку 120 км подалеку од Брумадињо.
3.5 Реакции
Претседателот на Бразил Жаир Болсонаро испратил тројца министри да ги следат спасувачките напори. Гувернерот на Минас Жераис, Ромеу Зема, најавил формирање на работна група за спасување на жртвите.
Израелската влада испратила група од 130 лица, вклучувајќи специјалисти инженери, лекари, тимови за пребарување и спасување, пожарникари и поморски нуркачи во Брумадињо за да им помогнат на бразилските специјалисти во пронаоѓањето на можните преживеани.
На 29 јануари, бразилските власти издале налози за апсење на петмина вработени за кои се верувало дека се поврзани со уривањето на браната, што довело до апсење на двајца високи менаџери на рудникот и уште еден вработен во Вале, заедно со двајца инженери од германската компанија TÜV Süd, кои биле договорени за прегледување на браната.
Благајникот на локалниот рударски синдикат ја нарекол катастрофата „предумисла“ бидејќи имало континуирани и долгогодишни поплаки и предупредувања за структурниот интегритет на браната. Вале ги негирал овие обвиненија и изјавил дека рудникот бил ажуриран со најновите стандарди.
Еден ден по неуспехот, бразилскиот институт за животна средина и обновливи природни ресурси објавил казна од 250 милиони R$ за компанијата.
Бразилските правосудни власти замрзнале 3 милијарди американски долари од имотот на Вале, велејќи дека недвижен имот и возила ќе бидат запленети доколку компанијата не може да дојде до пари.
Во април, безбедносните инспектори на Вале одбиле да гарантираат стабилност на најмалку 18 од нејзините брани и насипи во Бразил.
Бразилските обвинители објавиле во јануари 2020 година дека Vale SA, ревизорот TÜV Süd и 16 лица, вклучувајќи го и поранешниот претседател на Вале, Фабио Швартсман, ќе бидат обвинети за намерно убиство и еколошки прекршоци. Во јануари 2021 година, група бразилски баратели ја покренале првата граѓанска тужба на германска територија против TÜV Süd.
Во февруари 2021 година, државната влада постигнала договор со Вале да ги поправи сите еколошки штети и да им плати на засегнатите заедници социо-економски и социо-еколошки репарации, првично проценети на 7 милијарди американски долари.