Ракетен напад врз трговскиот центар во Кременчук

Ракетен напад врз трговскиот центар во Кременчук — ракетен напад кој се случил на 27 јуни 2022 година кога руските вооружени сили истрелале две крстосувачки ракети Kh-22 во средишниот дел на Кременчук, Полтавска Област, погодувајќи ја фабриката за патна механизација Кредмаш и непосредно соседниот трговски центар Амстор. Избувнал пожар и во нападот загинале најмалку 20 луѓе, а биле повредени најмалку 59. Руските медиуми и официјални лица пренеле спротивставени стории за нападот.
1 Позадина
Експлозијата во трговскиот центар „Амстор“ бил петтиот напад врз Кременчук од почетокот на целосната руска инвазија во февруари 2022 година. Нападот на 27 јуни предизвикал најголем број жртви. Претходните напади се случиле на 2 и 24 април, 12 мај и 18 јуни.
Пред руската инвазија на Украина, Кременчук бил индустриски град со околу 217.000 жители и место на најголемата рафинерија за нафта во земјата, која се наоѓа на околу 10 километри од трговскиот центар. Трговскиот центар кој бил погоден, се наоѓал во центарот на градот на површина од околу
2 Напад
Според вооружените сили на Украина, нападот бил извршен со противбродски ракети Kh-22 лансирани од руски стратешки бомбардери Ту-22М3 кои полетале од воздухопловната база Шајковка во Калушката Област Ракетите биле лансирани над територијата на Курската Област. Според украинските медиуми, тие припаѓаат на 52-от тежок бомбардерски воздухопловен полк, на 22-та гардиска дивизија за тешко бомбардерско воздухопловство, под команда на полковник Олег Тимошин. Украинскиот министер за внатрешни работи Денис Монастирски изјавил дека ракетата го погодила крајниот дел од трговскиот центар. Површината на пожарот што избувнал бил повеќе од и до 115 пожарникари и 20 противпожарни апарати биле вклучени во неговото гаснење.
Втора ракета ја погодила фабриката за патни машини Кредмаш, која се наоѓа на околу 300 метри северно од трговскиот центар. Фабриката „Кредмаш“ осум години претходно учествувала во поправка на три оклопни транспортери (БТР-70). И двете ракети паднале околу 450 метри оддалеченост и можеби биле насочени кон истата цел, бидејќи таквото растојание е во рамките на познатата ограничена точност на ракетите Kh-22 (според меѓународниот експерт за безбедност Себастијан Роблин, „''само половина од истрелите паѓаат во рамките на 600 метри од точката на нишанење''“).
Вработен во трговскиот центар им изјавил на новинарите дека многумина сметале дека се безбедни во трговскиот центар бидејќи не претставува место на опасност од Русите и се далеку од боиштето. Слични коментари повторил и еден купувач кој изразил шок што трговскиот центар бил погоден, нарекувајќи го безбедно место со жени и деца. Според преживеаните, неколку минути пред нападот се огласила тревога за воздушен напад.
Руското министерство за одбрана подоцна официјално ја признала одговорноста за нападот, велејќи дека нападот погодил складиште за оружје во блиската фабрика и дека детонацијата на муницијата предизвикала пожарот да се прошири кон „нефункционалниот“ трговски центар. Овие тврдења билепрогласени за лажни од повеќе организации.
На 29 јуни, Министерството за одбрана на Велика Британија изјавил: „''Постои реална можност ракетниот напад врз трговскиот центар Кременчук на 27 јуни 2022 година да имал за цел да погоди блиска инфраструктурна цел''“. Потоа, тој дадал: „''Руските планери најверојатно остануваат подготвени да прифатат високо ниво на колатерална штета кога ќе согледаат воена неопходност за погодување на целта''“. Можно е, бидејќи противбродските ракети имаат различен дизајн на терминално водење од ракетите за копнен напад, ракетата се фокусирала на големиот радарски повратен сигнал од рамните метални ѕидови на трговскиот центар, наместо на наменетата цел. Тоа што било употребено оружје кое е лошо оптимизирано за мисијата може да се должи на тоа што Русија ги исцрпила своите залихи од посоодветна муниција.
3 Жртви
Дмитро Лунин, гувернер на Полтавската Област, изјавил дека 20 лица загинале, а 59 биле повредени. 36 лица биле пријавени како исчезнати. Според украинскиот претседател Володимир Зеленски, во трговскиот центар имало повеќе од 1.000 луѓе кога се случил нападот.
4 Истрага
Според извештаите од независни воени експерти и истражувачи од „''Молфар''“, глобална разузнавачка заедница со отворен код, фабриката и трговскиот центар биле премногу оддалечени еден од друг за да предизвикаат пожари или експлозии. Истражителите пронашле дополнителни телефонски пораки, за кои се вели дека биле од локалното раководство на трговскиот центар, во кои им било кажано на вработените да продолжат да работат поради алармите за воздушен напад. Непрофитниот онлајн новинарски колектив „Белингкет“ користел сметки од неодамнешните купувања во трговскиот центар за да докаже дека трговскиот центар бил отворен пред нападот.
5 Реакции
Лидерите на земјите од Г7 го опишале ракетниот напад како „''одвратен напад''“. „''Обединети сме со Украина во жалењето за невините жртви''“, се вели во заедничка изјава. „''Недискриминирачките напади врз невини цивили претставуваат воено злосторство. Рускиот претседател Путин и одговорните ќе бидат повикани на одговорност''.“
Американскиот државен секретар Ентони Блинкен го нарекол нападот „злосторство“ и изјавил: „''Светот е ужаснат од денешниот ракетен напад на Русија, кој погоди преполн украински трговски центар''“. Британскиот премиер Борис Џонсон ја осудил „''суровоста и варварството''“ на нападот и им изразил сочувство на погодените цивили, потврдувајќи ја и поддршката за Украина.
Украинскиот претседател Володимир Зеленски во своето обраќање изјавил дека нападот бил намерно насочен кон трговскиот центар. Министерот за надворешни работи на Украина, Дмитро Кулеба, твитнал дека „''Нападот беше срам за човештвото и дека Русија мора да се соочи со последици во форма на повеќе тешко оружје за Украина и повеќе санкции против Русија''“. Градоначалникот Виталиј Малецки изјавил дека нападот погодил област за која е „''100% сигурно дека нема никакви врски со вооружените сили''“. Тој го нарекол нападот злосторство против човештвото и ја обвинил Русија за намерно гранатирање на централна станбена област кога имало многу луѓе наоколу како тактика за заплашување.
6 Покриеност во Русија
На денот на нападот, руската телевизија не го пријавила сè додека руското Министерство за одбрана не потврдило дека тоа се случило. Проруските канали на Телеграм ширеле повеќе спротивставени теории за ракетниот напад, вклучувајќи го и тврдењето дека ракетата била насочена кон фабрика за автомобили во близина на трговскиот центар, дека трговскиот центар се користел како складиште за воена опрема или како база на Територијалните одбранбени сили и дека ракетниот напад бил украинска провокација што вклучува употреба на „''конзервирани тела''“.
Денот по нападот, руските власти и медиумите контролирани од државата издале голем број контрадикторни изјави за нападот, вклучувајќи тврдења дека нападот бил „лажен“ и дека Украинците самите го бомбардирале трговскиот центар. Портпаролот на руското Министерство за одбрана, Игор Конашенков, изјавил дека „ ''Руските воздухопловни сили извршија напад со високопрецизно оружје лансирано од воздух врз хангари со оружје и муниција од САД и европските земји во областа на фабриката за патна машинерија Кременчук''“ Тој исто така рекол: „''Детонацијата на муницијата од западно потекло во складиштето доведе до пожар во нефункционален трговски центар веднаш до фабриката''“. Овие изјави биле побиени од Би-Би-Си и други медиуми.
7 Последици
Споменик на загинатите и повредените во нападот брзо бил поставен во близина на урнатините на зградите. Жителите оставиле предмети како што се запалени свеќи и цвеќе на споменикот, додека други се молеле или чекале да слушнат за оние што сè уште се воделе како исчезнати од нападот. Во градот била прогласена тридневна официјална жалост.
На 20 октомври 2024 година, началникот на штабот на воздухопловната база Шајковко и пилот на бомбардер, одговорен за повеќе неодамнешни напади врз цивилната инфраструктура во Украина, бил пронајден мртов во овоштарник со јаболка во Брјанската Област, Русија, очигледно цел на атентат. Дмитриј Голенков наводно бил одговорен за ракетните напади врз трговскиот центар Кременчук и за воздушниот напад врз станбената зграда во Днепар, во кој загинале 46 лица во јануари 2023 година во Днепар.