Антиромски чувства

Антиромското чувство (исто така наречено антициганизам, антироманизам, или ромафобија) е форма на фанатизам што се состои од непријателство, предрасуди, дискриминација, расизам и ксенофобија која е специфично насочена кон Ромите (Роми, Синти, Иберијци Велшки Роми, Фински Роми, Муслимански Роми и Романичал). Не-ромските патувачки групи во Европа, како што се Јенишите, ирските и шкотските чергари, честопати го добиваат името „цигани“ и како резултат на тоа, тие често се мешаат со ромскиот народ. Чувствата кои првично биле насочени против Ромите, насочени се и против други групи кои се скитници, чергари или кои постојано патуваат.
Терминот ''антициганизам'' е препознаен од Европскиот парламент и Европската комисија, како и од граѓанското општество.
Ромите муслимани може да се соочат со две форми на дискриминација: антиромските чувства и исламофобија.
1 Етимологија
Во ромскиот јазик, ''Ром'' е именка од машки род, што значи „човек од ромската етничка група“ или „маж, сопруг“, со множина ''Роми''. Меѓутоа, во повеќето случаи, на други јазици ''Ром'' се користи како описен термин за луѓе од двата пола.
2 Историја
2.1 Во средниот век
Во раните византиски записи од 13 век, ''Ацинганите'' се споменуваат како „волшебници ... кои се сатански инспирирани, и се преправаат дека го предвидуваат непознатото“.
Поробувањето на Ромите, главно земени како воени заробеници, во Дунавските кнежевства за првпат е документирано кон крајот на 15 век. Во овие земји, било донесено опширно законодавство што ги делело Ромите во различни групи според нивните сопственици, вклучувајќи благородници, патријаршија и државата.
До 16 век, многу Роми кои живееле во Источна и Централна Европа работеле како музичари, металски занаетчии и војници. Како што се проширувало Отоманското Царство, Ромите, за кои се сметало дека „немаат видлива постојана професионална припадност“, биле симнати на најниското ниво од општественото скалило.
2.1.1 Дакијци
Дакијците ја формирале митската група на европски скитници, за која се вели дека е каста на Ромите. Тие наводно биле специјализирани за крадење деца и за производство на човечки изроди. Тие се сметаат за криминално општество кое траело до 18 век, осакатувајќи ги децата за да можат да бидат продадени како професионални питачи. Се наведува дека Дакијците населувале делови од Шпанија неколку стотици години. Терминот порано, заедно со ''гитанос'', бил шпанско име за Роми. Тие исто така биле идентификувани како ''Компрачикос'' или ''Компрапекењос'' (што значи „купувачи-на-момчиња“) во „''Човекот што се смее''“ на Виктор Иго. Иго тврдел дека трагите на оваа група може да се најдат во казнените закони донесени од шпанската и англиската влада. Наводно, потеклото на нивното име е поврзано со античкиот регион Дакија, поранешно кралство и подоцна римска провинција.
2.2 16 и 17 век
Во Кралска Унгарија во 16 век во времето на турската окупација, се појавила силна антиромска политика, бидејќи овие луѓе се сметале за осомничени како можни турски шпиони или како петта колона. Во таква атмосфера, тие биле протерани од многу локации и сè повеќе го прифаќале номадскиот начин на живот.
Првата антиромска легислатива била издадена во Маркгрофовија Моравија во 1538 година, а три години подоцна, Фердинанд I наредил Ромите од неговото царство да бидат протерани по серијата пожари во Прага.
Во 1545 година, Аугсбургшкиот рајстаг објавил дека „кој ќе убие Циган (Ром), нема да биде виновен за никакво убиство“. Поради масовните убиства што се случиле низ царството, владата морала да се вклучи за да „забрани давење на жени и деца Роми“.
Во Англија, Законот за Египќаните 1530 донесен од круната во Парламентот, им забранувал на Ромите да влезат во земјата, а оние што живеат во земјата морале да ја напуштат во рок од 16 дена. Ако не се стори тоа, може да дојде до конфискација на имотот, затворање и депортација. Актот бил изменет со Законот за Египќаните од 1554 година, кој наложил тие да го напуштат својот „непослушен, неактивен и безбожен живот“ и да усвојат стабилен начин на живот. За оние кои не успеале да се придржуваат, Тајниот совет дозволил убивање на Ромите кои не се смениле, „како предупредување за другите“.
Во 1660 година, кралот Луј XIV им забранил на Ромите да престојуваат во Франција.
2.3 18 век
Во 1710 година, Јосиф I, светиот римски цар, издал указ против Ромите, наредувајќи „сите возрасни мажи да бидат обесени без судење, додека жените и младите мажи да бидат камшикувани и протерани засекогаш“. Покрај тоа, во кралството Бохемија, на мажите Роми требало да им се отсече десното уво, а во Маркгрофовија Моравија, левото уво требало да биде отсечено. Овие осакатувања им овозможува на властите да ги идентификуваат лицата како Роми при нивно второ апсење. Уредбата ги охрабрила локалните власти да ги ловат Ромите во нивните области со наметнување парична казна. Секој што им помагал на Ромите требало да биде казнет со принудна работа во траење од пола година. Како резултат, се случиле масовни убиства на Ромите низ Светото Римско Царство. Во 1721 година, Карло VI го изменил декретот за да вклучи егзекуција на возрасна жена Ромка.
Во 1774 година, Марија Терезија од Австрија издала уредба со која се забранува брак меѓу Роми. Ако Ромка се мажи за не-Ром, таа морала да приложи доказ за сфаќање на католичките начела, а мажот Ром „морал да ја докаже својата способност да издржува сопруга и деца“. Циганските деца над петгодишна возраст биле одземани и воспитувани во неромски семејства“.
2.4 19 век
Во Соединетите Американски Држави за време на дебатата во Конгресот во 1866 година во врска со Четиринаесеттиот амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави, кој потоа ќе им даде државјанство на сите лица родени на територијата на САД, покренат бил приговор дека последица од донесувањето на амандманот ќе биде давање државјанство на Ромите и други групи кои некои ги сметале за непожелни.
Во Бугарија во 1876 година имало погром, од страна на селаните од Копривштица: масакр на муслиманските Роми.
2.5 Геноцид на Ромите
Прогонството на Ромите го достигнало својот врв за време на Втората светска војна, во Геноцидот на Ромите за време на Холокаустот. Ромските заедници во Централна и Источна Европа биле помалку организирани од еврејските заедници; и како резултат на тоа, мобилните одреди за убивање кои патувале од село до село и ги масакрирале нивните жители Роми каде што живееле, вообичаено оставале неколку или никакви записи за бројот на Роми кои ги убиле на овој начин. И покрај тоа што во неколку случаи се појавиле документирани докази за масовни убиства, не е лесно да се процени вистинскиот број на жртви. Историчарите проценуваат дека меѓу 220.000 и 500.000 Роми биле убиени од Германците и нивните соработници — 25% до над 50% од речиси еден милион Роми кои живееле во Европа во тоа време. Темелното истражување на Јан Ханкок открило дека бројот на загинати е околу 1,5 милиони.
Нацистичката расна идеологија ги ставила Ромите, Евреите, Словените и Црнците на дното на расната скала. Германските закони од Нирнберг од 1935 година им го одзеле државјанството на Евреите, го конфискувале имотот и ги криминализирале сексуалните односи и браковите на Евреите со Аријците. Овие закони биле проширени и врз Ромите. Ромите ги сметале за крајно инфериорни, но верувале дека Ромите имаат некои далечни „ариевски“ корени: европски народ со значително северозападно индиско потекло, или она што буквално се сметало за ариевско. Слично на европските Евреи, особено Ашкеназите, Ромите брзо стекнале европски гени преку ропство и мешани бракови по нивното пристигнување во Европа пред 1.000 години.
Во Протекторатот Чешка и Моравија, нацистичкиот геноцид врз Ромите бил толку темелен, што го истребил мнозинството бохемискоромски говорители, за на крајот да доведе до изумирање на јазикот во 1970 година, со смртта на последниот познат говорител на овој јазик, Хана Шебкова. Во Данска, Грција и во мал број други земји, отпорот на домородното население ги спречило планираните нацистички депортации и истребување на Ромите. Во повеќето освоени земји (на пример, во балтичките земји), локалната соработка со нацистите го забрзала убиството на речиси сите локални Роми. Во Хрватска, поради хрватските соработници на усташите преживеале само мал дел од хрватските Роми (и Евреи).
Во 1982 година, Западна Германија официјално признала дека е извршен геноцид врз Ромите. Пред ова тие често тврделе дека, за разлика од Евреите, Ромите и Синтите не биле мета на расни убиства, туку тоа се случувало поради „криминални“ причини.
2.6 Католичката црква ја презема одговорноста
На 12 март 2000 година, папата Јован Павле II упатил официјално јавно извинување до, меѓу другите групи на луѓе погодени од католичкото прогонство, на ромскиот народ, и го молел Бога за прошка. На 2 јуни 2019 година, папата Франциск за време на состанокот со членовите на романската ромска заедница, ја признал историјата на Католичката црква за промовирање „дискриминација, сегрегација и малтретирање“ на Ромите низ целиот свет, се извинил и побарал од ромскиот народ прошка.
3 Современ антициганизам
Во извештајот од 2011 година, издаден од Амнести интернешенал, се вели дека „систематска дискриминација се одвива против околу 10 милиони Роми низ Европа. Организацијата ги документирала неуспесите на владите ширум континентот да ги исполнат своите обврски“.
Антициганизмот продолжи и во 2000-тите, особено во Словачка, Унгарија, Словенија и Косово. Во Бугарија, професорот Огњан Сапарев напишал написи во кои се вели дека „Циганите“ се културно склони кон кражба, и го користат својот малцински статус за да го „уценуваат“ мнозинството. Официјални претставници на Европската Унија ги осудиле и Чешката Република и Словачка во 2007 година за насилна сегрегација на ромските деца од редовните училишта.
Според најновото истражување за криминалот од омраза за човекови права, Ромите рутински трпат напади на градските улици и на други јавни места додека патуваат до и од домовите и пазарите. Во голем број сериозни случаи на насилство, напаѓачите напаѓале цели семејства во нивните домови или цели заедници во населбите во кои претежно се сместени Роми. Распространетите обрасци на насилство понекогаш се насочени и кон предизвикување непосредна штета на Ромите, без разлика помеѓу возрасни, постари и мали деца и физичко искоренување на присуството на Роми во градовите во неколку европски земји.
3.1 Јавно мислење
Степенот на негативните ставови кон Ромите варира низ различни делови на Европа.
Евробарометар 2019: процент на луѓе на кои би им било во ред ако нивно дете е во љубовна врска со Ром/ Ромка.
Држава, Процент
74%
71%
69%
65%
57%
57%
53%
52%
51%
48%
43%
37%
36%
36%
35%
33%
32%
31%
29%
29%
27%
26%
24%
23%
23%
22%
21%
14%
3.2 Европска Унија
Практиката на сместување на ученици Роми во сегрегирани училишта или паралелки останува широко распространета во земјите низ Европа. Многу ромски деца учат во ромски училишта кои нудат образование со послаб квалитет, и кои понекогаш се во лоша состојба, или пак, учат во посебни одделенија само за Роми во мешаните училишта. Многу деца Роми се испраќаат на часови за ученици со потешкотии во учењето. Тие се праќаат и во таканаречените „деликвентни училишта“, со различни прекршувања на човековите права.
Ромите во европските градови често се обвинети за злосторства како џебни кражби. Во 2009 година, документарниот филм на Би-би-си наречен ''Крадци на деца Цигани'' покажал дека ромски деца биле киднапирани и малтретирани од ромски банди од Романија. Децата честопати ги држеле заклучени во бараки во текот на ноќта и ги испраќале да крадат преку ден. Сепак, ''Чачипе'', добротворна организација која работи за човековите права на Ромите, тврди дека оваа програма промовира „популарни стереотипи против Ромите кои придонесуваат за нивната маргинализација и обезбедуваат легитимитет на расистичките напади против нив“, и дека сугерира дека питачење и експлоатација на деца е „вродено во ромската култура“. Меѓутоа, добротворната организација признала дека некои од инцидентите кои биле детално наведени во програмата всушност навистина се случиле.
Документарецот шпекулира дека во Милано, Италија, едно ромско дете можело да украде дури 12.000 евра за еден месец; и дека во градот оперирале дури 50 такви малтретирани деца Роми. Филмот ја опишува врската помеѓу сиромаштијата, дискриминацијата, криминалот и експлоатацијата.
Студија на Обединетите нации покажала дека Ромите кои живеат во европските земји се апсат за грабежи многу почесто од другите групи. Амнести интернешенал и групите за права на Ромите, како што е ''Унијата Роми,'' обвинуваат за широко распространетиот институционализиран расизам и прогон. Стотици луѓе од Остравице, во планините Бескиди во Чешка, потпишале петиција против планот за преселување на ромските семејства од градот Острава во нивниот град, во страв од Ромите, како и тврдејќи дека нивните училишта нема да можат да се справат со прилив на деца Роми.
Во 2009 година, панелот за антирасизам на ОН обвини дека „Циганите трпат широко распространет расизам во Европската унија“. ЕУ започнала програма под наслов Декада за вклучување на Ромите за борба против овој и други проблеми.
Во 2011 година во Бугарија, широко распространетиот антироманизам кулминирал со антиромски протести како одговор на убиството на Ангел Петров по наредба на Кирил Рашков, ромски водач во селото Катуница. Во подоцнежното судење, убиецот Симеон Јосифов бил осуден на 17 години затвор.
Во 2009 година, бугарскиот премиер Бојко Борисов ги нарекол Ромите „лош човечки материјал“. Потпретседателот на Партијата на европските социјалисти, Јан Маринус Виерсма тврдел дека тој „веќе ја преминал невидливата граница помеѓу десничарскиот популизам и екстремизмот“.
3.3 Земји кои не се членки на ЕУ
Кога на ромските бегалци им било дозволено да влезат во Канада во 1997 година, 25 луѓе, вклучително и неонацисти, организирале протест пред мотелот каде што престојувале бегалците. Демонстрантите држеле натписи со текст: „Свирнете ако мразите Цигани“, „Канада не е корпа за отпадоци“ и слично.
Од крајот на Косовската војна во јуни 1999 година, околу 80% од Ромите на Косово биле протерани, што изнесува приближно 100.000 протерани. За периодот 1999–2006 година, Европскиот центар за правата на Ромите документирал бројни злосторства извршени од страна на етничките Албанци на Косово со цел да се исчисти регионот од неговото ромско население заедно со другите неалбански етнички заедници. Овие злосторства вклучуваат убиство, киднапирање и незаконско притворање, тортура, силување, палење, конфискација на куќи и друг имот и принудна работа. Цели ромски населби биле запалени до темел од Албанците. На Ромите што останале во Косово, систематски им се ускратени основните човекови права. Тие „живеат во состојба на сеприсутен страв“ и рутински се заплашувани, вербално малтретирани и периодично напаѓани на расистичка основа од Албанците. Ромската заедница на Косово се смета за уништена во најголем дел.
Во Норвешка, Ромите, како и другите маргинализирани групи, биле стерилизирани од државата, практика која траела до 1977 година. Во периодот 1934-1977 година биле извршени вкупно 125 стерилизации на Роми во Норвешка, што претставува 0,00288% од вкупниот број на документирани стерилизации.
Ромите во Турција имаат многу проблеми во секојдневниот живот, на пример на работа, или мистериозна смрт, како што била на млад турски војник Ром од Источна Тракија во мај 2021 година, кој ја отслужил својата воена служба во Итлиб, потоа Ромите биле исклучени од помош против корона во 2020 година, исклучени од помош после земјотресот во 2023 година, протерани од местата каде живеат повеќе од век како Сулукуле во 2007 година и Бајрамич во 1970 година. Поради исклученоста, многумина максимално го негираат своето ромско потекло и се преправаат дека се Турци.
Според организацијата за правата на ЛГБТ и добротворната организација ''Стоунвол'', антироманизмот постои во Обединетото Кралство. Во 2008 година, британските медиуми објавиле дека Ромите и чергарите доживуваат повисок степен на дискриминација од која било друга етничка група во Британија, вклучувајќи ги и барателите на азил. Анкетата на Мори покажала дека една третина од испитаниците признале дека имаат предрасуди кон Ромите и чергарите.
4 Во популарната култура
Во медиумите, Ромите, особено Ромките, се стереотипи дека имаат магична моќ. Филмовите како ''Кралот на Циганите'', ''Дом за бесење'' и ''Алекс и Џипси'' ги потврдиле и ги зајакнале негативните стереотипи за жените Ромки. Песната на Шер „Цигани, скитници и крадци“ ги зајакнала негативните стереотипи за жените Ромки. Во литературата, Ромките се претставени како промискуитетни и предизвикувачки.
5 Дополнителна литература
************