Олинала (занаетчиство)

Олиналата е техника на лакирање по потекло од Олинала, Гереро, Мексико. За изработка на предмети со олинала, ароматичното дрво извлечено од дрвото линалое (''Bursera linanoe'') е многу ценето. Расте природно во регионот. Уметноста на олинала е тесно поврзана со домородните заедници во областа, главно зборувајќи ацтечки јазик и тлапанек.
Иако најпопуларниот производ се кутиите и ковчезите од олинала, оваа занаетчиска техника може да се примени и на послужавници, чинии за овошје, кивор ,кутии за накит, преклопни паравани, табли за кревети, седишта, рамки за огледала и слики, говорници, кутии за леб или ''текомати'' (чини од леќа).
Тоа е една од 18-те мексикански ознаки за потекло, од 1994 год.
Во 1993 год. занаетчии од Олинала ја добиле Националната награда за уметност во категоријата Популарни уметности и традиции.
1 Процес
1.1 Процес на столарија
1.1.1 Добивање дрво од линалое
Линалоето или олиналоето (од латинскиот збор ''lignum aloe'' „масно дрво“), наречено xochicopal на ацтечки,е вид дрво кое расте во ниските листопадни шуми на Гереро, Морелос, Оахака и Пуебла, од чиј плод се вади ароматичното масло од линалое. Одредени гласови јавно ја искажаа својата загриженост за прекумерната експлоатација и намалувањето на популацијата на линалое,делумно поврзано со занаетчиското производство на Олиналое според INIFAP.
Дрвото линалое е високо ценето за производство на олинала поради неговиот карактеристичен мирис. Исто така, се обработуваат и други дрва како што се црвениот кедар или ајакахуит. За да се подобри овој мирис, дрвото мора да биде подложено, додека е сè уште живо, на процес на ''кала'' („засек“),кој се состои од правење неколку надолжни засеци на стеблото со мачета. Ова предизвикува дрвото да го испрати сокот до засекот. Оваа постапка се спроведува за време на дождовната сезона, во месеците август и септември. Сокот и водата реагираат и создаваат „жилна“ или „мермерна“ текстура од темни дамки на дрвото, што е токму толку посакуваното миризливо есенцијално масло.
Исто така, постојат производители кои не го применуваат процесот ''кала'', што ја намалува конечната ценa, но не му дава на мебелот толку многу мирис.
1.1.2 Работа со дрво од линалое
Во зависност од мебелот, работата што мора да се нанесе може да варира, иако генерално, дрвените штици минуваат низ неколку третмани, прво со четкање за да се измазни, потоа се склопува багажникот или мебелот и се нанесува инсектицидот. По неколку дена одмор, дупките се малтерисаат и се шмирглаат, со цел да се добие парче што е можно помазно. Даските не се многу големи поради природната големина на дрвото, па затоа и добиениот мебел нема да биде таков.
1.2 Лакиран процес
За ''лакадото'' (лакирано), доломитскиот камен, наречен токтетл, е најважната компонента (90проценти). Тоа е карпа што е во изобилство во регионот, која се екстрахира и дехидрира на оган, а потоа се меле додека не стане прашок и се меша со дабов јаглен, што ѝ дава црна боја. Пигментите се добиваат од различни извори, сите природни, како што се цветни ливчиња или брашнести бубачки. Вториот слој е текокстл, железен оксид кој се меша со масло од чиа и служи како врзивно средство. Третиот слој е тексикалтетл или ''тезикалтетл'', што е калциум карбонат. Ова се меша со посакуваната земја или тон и добиениот производ се нарекува тлапезол. Маслото од чиа и тезикалтетл додаваат сјај на лакот. Сите слоеви мора да бидат униформни, на пр. со употреба на кварцни полирачи, а откако лакот ќе биде готов, се остава да отстои 10 до 15 дена. После тоа, се преминува на процес на ''рајадо'' („гребење“).
1.3 Процес на украсување
1.3.1 Графтирање
''Рајадо'' („гребење“), ''десдибухо'' („инверзно цртање“), ''вачиадо'' („вдлабнување“) или ''рекортадо'' („кроење“) се локални начини за нарекување сграфито, што се состои од цртање со правење засеци во лакот со пердув ''од мисирка'',на чиј врв е вметнат трн ''од агава'' или ''хуизаче''. Секој уметник има свој стил, иако најчестите мотиви се флората и фауната.
1.3.2 Примена на скапоцени метали
Занаетите во Олинала често вклучуваат вметнување на скапоцени метали, како што се злато или сребро, што се прави со додавање на тенок слој од металот врз лакот и сграфитото, и бара потребни алатки за ракување со накит и метал, како што се помазон (перница за обработка на злато), пинцети и така натаму.
1.3.3 Сликање и позлатување
Последниот дел е процесот на ''пинтадо'' („сликање“). Се користат четки со многу тенки врвови, направени од пердув од мисирка, на чиј врв се вметнува мачкина коса. Благодарение на ова, можат да се насликаат многу елаборирани мотиви, кои ја покриваат целата површина на кутијата или мебелот. Се користат природни пигменти во прав измешани со ''сиса'' (препарат на база на масло за лепење злато), односно маслени бои. Во овој случај, секој сликар има и свој стил, иако цвеќињата се обично најчестиот мотив. Апстрактните, геометриските и животинските форми се исто така многу чести. Цртежите се едноставни во наивен стил и многу шарени, што прави прекрасен контраст со сјајната црна боја на куќиштето.
1.4 Препораки за зачувување на дрвото
Дрвото од линалое е слатко дрво за широк спектар на ларви и молци, па затоа мора да се нанесе инсектицид. Исто така, вообичаено е мирисот да се намалува со текот на времето сè додека конечно не се изгуби. За да се продолжи рокот на траење на парфемот, препорачливо е кутијата да се држи затворена, подалеку од директна сончева светлина и повремено да се нанесува масло од линалое, екстрахирано од плодот на истото дрво.
2 Зачувување и промоција на занаетчиските дела
За зачувување и промоција на овој занает, во 2013 година била основана ''Единицата за работна обука Олинала'', поврзана со ''Институтот за работна обука на Државниот универзитет во Гереро''. Во овој центар се изучуваат часови по столарија, како и традиционални техники на лакирање и ''рајадо'' и ''дорадо''.Придружниот центар Taxco, наместо лакирани, е специјализиран за скапоцени метали (Taxco е познат по својата рударска и метална традиција; всушност, шарките што се користат во кутиите Олинала доаѓаат од тука).
На 5 септември 1994 год.во ''Службениот весник на Федерацијата'' била објавена заштитата на ракотворбите на Олинала како Деноминација на потекло.
Оваа деноминација ја претставува посветеноста на Владата на Мексико во спасувањето, зачувувањето и промоцијата на оваа претхиспанска уметност. Исто така, вклучува создавање на Регулаторен совет и стандардизација на квалитетот на делата, што е клучно за да се избегнат, од една страна, измами и имитации, а од друга страна, деградација или поевтинување на оригиналниот процес (на пр,барање други поевтини материјали, прескокнување клучни чекори или технификација на процесот).
3 Поврзано
* Чијапански килибар
* Грнчарство Талавера
4 Наводи
4.1 Аудиовизуелна библиографија
**