Соколовац

Соколовац (|Socol) е населено место и општина во округот Караш-Северин, Романија. Според пописот од 2021 година имало 536 жители, а во општината 1.602 жители. Општината Соколовац ги опфаќа и населените места Златица, Прњавор, Базијаш и Луговет. Селото е мнозински српско.
1 Историја
Местото првпат се споменува во 1472 година. Пописот од 1717 година покажува дека Соколовац во тоа време имал 26 куќи. Според „Романската енциклопедија“, по 1722 година пристигнале германски колонисти, а масовната имиграција на Срби од границата на Србија и Босна (Подриње) во 1738 година довела до српско мнозинство, кое останало до ден-денес. Во 1774 година, царскиот ревизор Ерлер го евидентирал „Sakalovez“ како граничен пункт, претежно населен со Срби, во Јасеновачкиот округ. Соколовац бил воена станица како дел од Илирско-банатскиот полк. Од 1844 година знаеме за некои подофицери на Соколовац како претплатници на српска книга: наплатувачот на претплата Александар Јовановиќ, каплар на граничарите, Теодор Јовановиќ, фурир, а капларите Алекса Вулетиќ, Павле Бурмаз, Арсеније Ѓуришиќ и други локални функционери Петрожиќ. Милосављевиќ, соларец и Никола Милин, шумар. Парохиската титула е воведена и православните црковни регистри се водат од 1778 година. Во 1846 година, парохијата била дел од Паланачкиот протопресвитерат, Вршачка епархија. Бројот на жители на Соколовац малку се зголемил во средината на 19 век. Така, во 1847 година, пред унгарското востание, таму живееле 970 православни христијани, а две децении подоцна, во 1867 година, имало 1065 од нив. Според митрополитенскиот попис од 1865 година, во Соколовац имало 1610 Срби, што е една парохија од средна трета класа, а Романците не се споменуваат.
Помеѓу двете војни, белградскиот весник „Време“ забележал два несреќни инциденти поврзани со пожарот во Соколовац. Прво, на почетокот на октомври 1927 година, во Соколовац, кој се наоѓа преку границата во Романија, избувнал пожар. Гореле многу слама, сено, пченка и наредени суви дрва, а пожарот го загрозил селото. Пожарникарите од југословенскиот Банат, од Бела Црква, ја преминале границата и успеале да го изгаснат пожарот, за што романските власти им се заблагодариле. Десет години подоцна, во Соколовац, во куќата на земјоделецот Милан Шурка, во првите денови од јануари 1937 година, пожарот ја зафатил малата Даница од огништето, која, оставена само во куќата, изгорела до смрт.
Како претплатник на хумористичното новосадско списание „Стармали“, во 1889 година бил нотар во општина Соколовац, Гавра Радмиловиќ. Доктор по теологија, право и филозофија, д-р Емилијан благородник Радиќ, роден во Врачев Гај, го потпишувал своето име со предикатот „од Соколовац“. Емилијан наводно бил од руско потекло и еден од последните претставници на благородничко семејство кое стекнало заслуги во Мохачката битка. Тој е квалификуван професор по свети и световни науки, роден во Вршац, православен протосингелски јеромонах, кој живеел во манастирот Војловица од 1896 до 1900 година. Во 1900 година, тој бил автор на нова книга: „Принципот на единството на православната црква“, објавена во Панчево. Кога починал млад, неговата вдовица мајка Катарина Радиќ „од Соколовац“ ја донирала личната библиотека на својот син на Универзитетот во Белград во 1909 година, преку српското Министерство за образование и црковни работи. Таа во својот тестамент навела дека, покрај сите негови научни титули, тој бил и „кнез на Соколовац“.
Според српски извор од 1905 година, Соколовац е мала општина во округот Нова Молдава, населена исклучиво со Срби, од кои 1.553 во 318 домови. Од јавните згради, има православна црква и општо училиште. Постои поштенска агенција, телефонска станица и железничка станица.
Во 1777 година, милитарска населба Округлица била припоена кон оваа населба.
2 Население
;Етнички состав во населба (686 жители)
;Етнички состав во општината
3 Религија
Православната црква не била регистрирана за време на посетата во 1757 година. Се споменува во 1787 година како дрвена колиба покриена со ќерамиди, на која ѝ биле потребни поправки. Две години подоцна, во 1789 година, евидентирано дека селото немало црква, но дека службите се одржувале во училишната зграда. Новата, денешна црква посветена на празникот на преносот на моштите на Свети Никола, била осветена во 1811 година, а целосно реновирана по сто години во 1911 година. Тоа не било доволно, па градителите работеле на неа во 1937 година. Според огласот од 1899 година, се чини дека на соколовската црква се работело повеќе од тоа. Затоа, локалната црковна општина побарала: црквата да се поправи однадвор, повторно да се покрие со ќерамиди, а црковната кула со лим, а вредноста на работата да не надминува 1632 ф. според проценката. На црковната кула заѕвонија три ѕвона. Во тоа време претседател на црквата бил парохискиот свештеник Прока Милошевиќ. Во 1876 година, тој оженил Мијаил Богиќевиќ со неговата блиска роднина Катарина Константиновиќ, спротивно на црковните правила. Иконостасот бил насликан во 1842-1843 година од сликарот Арсеније Петровиќ. Кога црквата била темелно реновирана на почетокот на 20 век, иконостасот бил допрен со четката на Ѓорѓе Путник и Никола Станковиќ. Јован Путник се споменува и како сликар во 1911 година, но не е познато што придонел. Селскиот завет се слави покрај црковниот завет, и тоа е празникот на Свети Пророк Илија. Локалната православна парохија е основана во 1777 година, а црковните регистри се водат од 1778 година.
Парохиски свештеник на Соколовац во 1825 година бил Нестор Витомировиќ. Во 1846 година, селото имало 970 православни жители, во една парохија, чиј парохиски свештеник тогаш бил Теодор Милосављевиќ. Милосављевиќ бил и парохиски свештеник во 1835 година, кога се претплатил на едно српско списание. Српската православна црковна заедница се регистрирала како член на Матица српска во Нови Сад во 1891 година, придонесувајќи 10 ф. Во април 1898 година, Пејачкото друштво од Соколовац во Банат одржало концерт во Белград. Селаните од тоа село пееле пред преполна публика во најголемата сала во Белград, на Булеварот. Најголема заслуга му припаѓа на парохискиот свештеник Прока Милошевиќ, кој ги научил да пеат. Членови на Вршачкото епархиско собрание во 1906 година биле парохискиот свештеник Прока Милошевиќ (кој бил и претседател на црквата во 1899 година) и лаикот Лека Драшковиќ од Соколовац. Во 1905 година имало црковна општина, собранието било редовно под претседателство на Лека Драшковиќ. Тоа е православна парохија од четврта плата, а парохиски свештеник е свештеникот Прокопије Милошевиќ, кој служи во местото 28 години. Има парохиска куќа, парохиската сесија е 33 kj, а црковно-општинската сопственост на земјиштето е 142 kj. Има српски православни гробишта, каде што најстариот споменик е од 1777 година.
4 Образование
Во 1846 година, јавното основно училиште во Соколовац имало 60 ученици, под настава на учителот Марко Јанковиќ. Од 1871 година, основното училиште Соколовац е општинско училиште. Училишната зграда е изградена во 1902 година според прописите. Наставничкиот кадар го сочинуваат наставниците Никола Бесерѓан и Светозар Ѓукулија. 146 ученици посетувале редовна настава, а 48 постари ученици посетувале средно училиште.
Александар Поповиќ од Соколовац посетувал второ одделение во Карловачката српска гимназија во 1858 година. Неговиот брат Атанасије Поповиќ бил трето одделение. Ѓорѓе Брашован, син на соколовскиот свештеник Васа, дипломирал на подготвителното училиште во Сомбор во 1888 година. Зорка Поповиќ, дипломирана приправничка во подготвителното училиште во Сомбор, го положила завршниот испит во 1895 година.
5 Познати личности
* Миодраг Белодедиќ, романски фудбалер
6 Поврзано
* Караш-Северин (округ)