Постапокалиптика

Постапокалиптика — поджанр на научната фантастика, антиутопијата и ужасот, во кој дејството се одвива во свет што преживеал глобална катастрофа. Како постапокалиптичен се определува и конкретниот творечки стил што пренесува чувство на пустош, осаменост и ужас преку слики на застарена и напуштена технологија или градби.
Најпопуларните мотиви во постапокалиптичниот свет се зомби-апокалипсата или Третата светска војна.
Поимот „постапокалиптика“ (англ. ''post-apocalyptic'') во контекст на фантастиката првпат бил употребен во 1978 г. од американскиот критичар Алан Френк во списанието ''SciFiNow''. Меѓутоа, поимов влегол во поширока употреба на преминот меѓу 1990-тите и 2000-тите години, цврсто вкоренувајќи се во секојдневниот говор и во научната терминологија.
Делата за глобални катастрофи добиле широка популарност по Втората светска војна, поради стравот од употреба на јадрено оружје. Меѓутоа, вакви дела почнале да се пишуваат уште во XIX век (меѓу кои, на пример, е романот ''Последниот човек'' на Мери Шели).
1 Особености
Основната карактеристична одлика на постапокалиптиката е развојот на дејството во свет, или негов ограничен дел, со конкретна историја. Во минатото на тој свет, цивилизацијата достигнала високо ниво на социјален и технички развој, но потоа доживеала глобална катастрофа, како последица на која цивилизацијата и поголемиот дел од нејзините создадени богатства се уништени. Како причини за уништувањето на светот најчесто фигурираат Трета светска војна со употреба на оружје за масовно уништување (јадрено, хемиско или биолошко), упад на вонземјани или бунт на машините под водство на вештачка интелигенција. Исто така, често се обработуваат теми како пандемии, падови на астероиди, масовна појава на чудовишта од други пространства или времиња, како и климатски и космички катастрофи.
Типичниот постапокалиптичен заплет по правило започнува да се развива по подолго време од катастрофата, кога нејзините непосредни уништувачки чинители веќе престанале да делуваат. На читателот или гледачот обично му се претставува скратена историја на општеството од мигот на катастрофата: веднаш по неа следи период на дивјаштво, по што преживеаните се концентрираат околу преостанатите извори за живот, каде стихијно се создаваат нови социјални структури. До моментот на почетокот на дејството, овој процес е веќе завршен, на територијата погодна за живеење е создаден одреден конгломерат од заедници и е воспоставена релативно стабилна рамнотежа на силите.
1.1 Карактеристични детали
Во постапокалиптичниот свет, општеството обично е поделено на неколку конкретни структури. Најчесто се среќаваат селски заедници или феудални имоти што произведуваат храна, како и градски населби што служат како центри за трговија и занаетчиство. Овие градови често се со висока стапка на злодело, но сепак работат според одредени закони и поседуваат сили за одржување на редот. Наспроти нив стојат бандите — чисто злосторнички заедници под водство на силен водач, кои се сместени во напуштени воени објекти, фабрики или насукани бродови. Тие преживуваат преку грабежи на трговските патишта и напади врз постојаните населби. Покрај нив, во тешко достапните предели како пустини и планини, често живеат диви племиња составени од луѓе што се вратиле во примитивна состојба или претрпеле мутации.
Посебен елемент се високотехнолошките заедници што се појавуваат околу поранешни воени бази, научни центри или посебни засолништа изградени пред катастрофата. Овие заедници не го граделе општеството од почеток, туку го зачувале и видоизмениле стариот систем, поради што често поседуваат најопасно оружје и напредна технологија. Нивното уредување може да биде демократско, но и тоталитарно под водство на војската или научниците. Тие обично се изолирани од остатокот на светот, но често се доволно силни за да ја наметнуваат својата волја врз соседите. Поретко се појавуваат и големи територии што воопшто не биле зафатени од катастрофата и каде општеството сѐ уште живее според „старите“ правила, иако тие постепено се менуваат под надворешно влијание.
Сценографијата на овие дела речиси секогаш вклучува пространи пустини на места каде некогаш живееле луѓе, како и напуштени и делумно разрушени градови и индустриски зони. Во многу приказни се појавуваат и предели што по катастрофата завршиле под нивото на морето, па ликовите истражуваат потонати згради на морското дно. Овој свет е населен со мутирани луѓе, животни и растенија, создавајќи цели мутантски шуми. Низ сите овие предели се расфрлани бројни артефакти од загинатиот свет, кои можат да бидат корисни или смртоносни, но најчесто служат како заднина што потсетува на изгубената цивилизација.