Леќа

Леќа („кујнска леќа“ или „обична леќа“; |Lens culinaris) — грмушесто едногодишно растение од семејството на бобови (''Fabaceae'') кое нашироко се одгледува како зрнеста култура. Достигнува 40 см во висина и има обично по две сплеснати семки сместени во мешунка.
Човекот ја користи леќата за исхрана уште од предгрнчарскиот период на новото камено време и со тоа е една од првите припитомени растителни култури на Блискиот Исток. Археолошките наоди укажуваат на нејзина употреба пред 9.500 до 13.000 години.
По боја, леќата може да биде жолта, портокалово-црвена, зелена, кафеава или црна. Сортите се разликуваат и по големина и се продаваат со или без лупка, располовени или цели.
1 Хранлива вредност и здравствени особини
Со приближно 30% од калориите во белковински облик, леќата го зазема третото место по застапеност на белковини по единица тежина од сите зрнести, оревести и мешункасти плодови, веднаш по сојата и конопот. Во белковините се застапени неопходните аминокиселини изолеуцин и лизин. Како таква, леќата има голема улога како важен извор на белковини кај земјите од Западна Азија и Индискиот Потконтинент кои имаат големо вегетаријанско население. Од друга страна, растението е недостатно на две еденцијални аминокиселини: метионинот и цистеинот.
Леќата содржи и прехранбени влакна, фолна киселина, витамин Б<sub>1</sub> и минерали. Црвената (или розова) леќа има пониска концентрација на влакна од зелената (11% наспроти 31%). Важи за мошне добар извор на железо. Една шолја сварена леќа задоволува преку половина од дневната потреба од железо кај човекот.
Бидејќи леќата има мали количества на лесносварлив скроб (5%), а доста бавносварлив скроб (30%), таа е особено погодна за лица со шеќерна болест. Останатите 65% се отпорен скроб од класата RS1, кој е висококвалитетен отпорен скроб со 32% амилоза.
Леќата има и извесни противхранлици чинители, како што се трипсински забавувачи и релативно големата количина на фитати. Трипсинот е ензим со улога во варењето на храната, а фитатите ја намалуваат биорасположивоста на прехранбените минерали. Количеството на фитати може да се намали со чување на леќата во топла вода одвечер.
2 Производство
Растението се одгледува ширум целиот свет и е релативно отпорно на суша. Според Организацијата за исхрана и земјоделство на ООН (ФАО) во 2009 г. во светот се произведени 3,917 милиони тони леќа, од кои најголемиот дел во Канада, Индија, Турција и Австралија.
Во Република Македонија производството на леќа бележи голем пад во последните две децении. Во 2007 г. се произведени 87 тони, споредено со 177 тони во 1999 г. и 254 тони во 1992 г.
Околу една четвртина од леќата во светот се произведува во Индија и речиси сета се троши на домашниот пазар. Канада е најголем извозник на леќа во светот, при што 99% од неа се произведува во Саскачеван. Во сезоната 2009/10 во земјата се произведени рекордни 1,5 милиони тони. Најзастапена сорта е светлокафеавата.
+ 10 најголеми производители на леќа (во тони), Место, Земја, 2010, 2011, 2012
1, 1.947.100, 1.531.900, 1.493.620
2, 1.031.600, 943.800, 950.000
3, 140.000, 379.659, 463.000
4, 447.400, 405.952, 438.000
5, 392.675, 214.640, 240.490
6, 151.757, 206.969, 208.201
7, 80.952, 128.009, 151.500
8, 125.000, 150.000, 145.000
9, 77.328, 112.470, 130.229
10, 100.174, 71.808, 85.000
—, ''Цел свет'', 4.686.673, 4.386.870, 4.522.097
''Извор: Организација за исхрана и земјоделство на ООН''
3 Поврзано
* Дал (јадење)
* Зрнеста култура