Орах

Орах (или Сув Орах) — село во Општина Старо Нагоричане, во областа Козјачија, во околината на градот Куманово.
1 Географија и местоположба
Се наоѓа на јужните падините на планината Козјак, во центарот на Средоречкиот регион.
Орах од градот Куманово оддалечен околу 20 км северо источно, поред селото проаѓа магистралниот пат Куманово - Ќустендил. Надморска висина на селото е од 550 до 617 метри, атарот на селото Орах е деломично рамничарски и брдски со ридови кој иммаат и до преко 900 метри (Овчаров гроб 940 метри, Непци 838, Велја страна 811).
Селото граничи со атарите на селата; Облавце, Бељаковце, Канарево, Аљинце, Цвиланце и Димонце.
2 Историја
Првите пишани податоци за Орах се споменуваат во 1519 година за ''Турско време'' кога се село Орах спомнува како населба во состав на Нагоричка нахија со 39 домаќинства и то сите христијански, и ниедно муслиманско'.
Во наследниот пописот на домаќинства извршен во 1573 година, биле регистрирани 79 домаќинства (сите христијански и едно муслиманско).
На крајот од XIX век селото Орах се спомнува како христијанска населба во ''Кумановска каза'' од 760 жители
Во време на Првата светска војна и бугарска окупација село Орах станало општина, со 615 жители.
Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на Кралството Југославија од 1931 година, селото имало 650 Македонци.
3 Население
Според пописот од 2002 година, во селото Орах имало 113 жители, сите Македонци.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 80 жители, од кои 69 Македонци, 1 Албанец и 10 лица без податоци.
3.1 Родови
Орах е македонско село.
Според истражувањата од 1971 година родови во селото се:
''Суљевци (35 к.), Каменитица (30 к.), Рашанци (10 к.), Суводолци (23 к.) и Долномалци (25 к.)'' сите родови во селото се староседелски. Само населението многу одамна, направиле промена на положбата на селото, во еден од родовите се знае следното родословие: Коле (жив на 65 г. во 1971 година) Денко-Стевко-Стојан-Јован, кој дошол во денешното село од старото.
4 Културни и природни знаменитости
4.1 Верски објекти
Најзначајниот споменик во атарот на селото e Карпинскиот манастир со своја манастирска црква изградена во XVI-XVII век посветена на Воведението Богородичино.
Друг значаен споменик е селската црква „Св. Никола и Св. Ѓорѓи“ (вториот е заштитник на селото) од XV – XVII век.
4.2 Ликовна колонија Карпино
Ликовната колонија Карпино се организира секоја година во месец август во манастир Карпино. Првата колонија од овој вид била организирана во 2002 година, на 8 одржани колонии твореле уметници од Македонија, Србија, Бугарија, Хрватска и Романија.
Уметкичките дела, слики и скулптури, се прикажуваат секоа година на соодветна изложба во кумановски Центар за Култура Трајко Прокопиев.
4.3 Археолошки наоѓалишта
*Аниште — средновековна населба;
*Градиште — градиште од римското време;
*Грамади — населба од доцноантичкото време;
*Дрезга — населба од неолитското време;
*Рајници — населба од доцноантичкото време;
*Стубол — населба од раноантичкото и хеленистичкото време;
5 Иселеништво
Постари иселеници имало во Горна Пчиња (во Србија). ''Шурдинци'' се иселиле во селото Барбарце. А ''Суљинци и Орашинци'' се иселиле во селото Злодовце.
Други постари иселеници има во Руѓинце (''Анѓеловци''), Макреш (''Карталци''), Долно Коњаре (''Илија и Мара''). Јурумлери кај Скопје (''Петковски'').
Од крајот на Втората светска војна иселеништво имало во поблиските градови во Македонија, како и во Србија, претежно во Белград.