Епа (маска)

Епа ― церемонијална маска што ја носеле луѓето од народот Јоруба од Нигерија за време на маскенбалот Епа. На маските обично се прикажани резби што претставувале свештеници, ловци, земјоделци, кралеви и мајки. Тие се користеле за да се признаат важни улоги во заедницата и да се оддаде почит на оние што ги извршуваат тие улоги, како и на предците што ги извршувале тие улоги во минатото.
Кога не се користеле за време на претставите, маските Епа се чувале во светилишта каде што се во фокусот на молитвите и приносите од старешините во заедницата.
1 Историја
Маските Епа потекнуваат од седумнаесетте кралства кои го сочинуваат регионот Екити на североистокот од територијата на Јоруба. Областа примила последователни бранови на имиграција од Ифе во шеснаесеттиот век и од Бини во седумнаесеттиот, а исто така била цел на воени напади од Илорин и Ибадан во средината или крајот на деветнаесеттиот век. До почетокот на деветнаесеттиот век, областа се сметала за дел од империјата Бенин. Следствено, нејзиното население имало комплексно мешано етничко потекло, што довело до некои уникатни традиции кои претходно не биле пронајдени на друго место во Јорубаленд, но кои оттогаш се прошириле во регионите Ијагба, Игбомина, Ошун, Ово и Иџеша.
2 Дизајн
Епа маските се состојат од шлем со лице во облик на Јанус и често сложена фигуративна надградба, обично изрезбана со женска или коњаничка фигура во центарот. Околу централната фигура има помали фигури, кои претставуваат трговци, музичари, ловци и други личности централни за животот на заедницата Јоруба. Многу Епа маски носат имиња како „Мајка со деца“, „Сопственичка на многу деца“, „Децата ме покриваат“, „Децата се чест да ги имаш“, „Донесува деца“, „Мајка на близнаци“, „Доилка“ и слични називи, кои се појавуваат во песните што ги придружуваат танчерите.
Голем дел од церемонијалните обреди на народот Јоруба се занимавал со контролата и фокусирањето на оваа божествена сила во корист на заедницата, што е централна тема низ различните епизоди што го сочинувале фестивалот Епа, како и очигледно претставува тема во други церемонии во кои се користат маските Епа.
3 Ритуален контекст
Во северозападниот Јорубаленд, маските Епа ги чува поглаварот на лозата или градскиот поглавар во име на лозата или заедницата. Кога се во употреба, тие биле кореографирани како да излегуваат од грмушките, каде што се враќале откако ќе завршел фестивалот. На маската можело да се дадат жртви пред да се употреби или за време на церемонијата. Според Роберт Томпсон, „култот на Епа ја нагласува трансформацијата на младите мажи во цврсти примероци способни да издржат болка и да носат тежина“. Во североисточниот Јорубаленд, Епа и други маски се користеле во годишни церемонии, кои се одржувале во февруари или март на некои места или дури до септември на други за да се промовира плодноста и благосостојбата на заедницата. Тие се појавувале и на фестивалите Елефон кои се одржувале за да се прослави враќањето на воините, во чест на Гу, богот на војната и железото и за да се одбележил растот на нови култури. На други места ваквите маски се користеле во погребни обреди поврзани со титулирани мажи.
4 Епа
Раните записи ги толкувале церемониите на Епа како целосно фокусирани на плодноста. Сепак, други сметале дека церемониите биле подеднакво поврзани со воините и богот на медицината Осанин, поврзувајќи ги и со физичката и со духовната безбедност. Маските над кои биле поставени женски фигури биле идентификувани како сопруги на воинот Окотороџо, претставени со животинска маска што личела на коза или антилопа. Окотороџо, главната фигура на фестивалот, била врзана за друг маж опишан како човек кој имал должност да ги ограничи дивите моќи на воинот или, парадоксално, како претставник на моќта на Еледа, која секогаш останувала зад воинот за да го направи непобедлив во битка.