Берлинит

Берлинит (алуминиум фосфат, хемиска формула AlPO<sub>4</sub> or Al(PO<sub>4</sub>)) — редок високотемпературен хидротермален или метасоматски фосфатен минерал. Има иста кристална структура како кварцот со нискотемпературен политип изоструктурен со α-кварц и високотемпературен политип изоструктурен со β-кварц. Берлинитот може да варира од безбоен до сивкаст или бледо розов и има проѕирни кристали.
Првпат е опишан во 1868 година за појава во рудникот за железо Вестано, Сканија, Шведска и е именуван по Нилс Јохан Берлин (1812–1891) од Универзитетот Лунд.
Се јавува како редок минерал во високотемпературни хидротермални или метасоматски наоѓалишта. Поврзани минерали вклучуваат аугелит, атаколит, цијанит, пирофилит, скорзалит, лазулит, гатамбаит, бурангаит, амблигонит, фосфосидерит, пурпурит, апатит, мусковит, кварц, хематит во гранитни пегматити. Исто така, се јавува со алунит, арагонит, колофан, крандалит, франкоанелит, гипс, хунтит, хидромагнезит, леукофосфит, нескехонит, нитер и нитрокалцит во рудникот за бакар Падис Ривер во планините Бриндабела во Австралија.
1 Етимологија и историја
Берлинитот првпат бил откриен во рудникот Вастана во близина на Насум во шведската општина Бромела. Минералот бил анализиран и првпат опишан од Кристијан Вилхелм Бломстранд, кој го именувал по Нилс Јохан Берлин (1812–1891), шведски професор по хемија и минералогија во Лунд и Упсала. Бломстранд ги објавил своите наоди и избраното име во 1868 година во шведското научно списание Öfversigt af Kongliga Vetenskaps-Akademiens Förhandlingar.
Берлинитот првпат бил откриен во рудникот Вастана во близина на Насум во Шведската академија на науките. Типскиот материјал на минералот се чува во Минералошкиот музеј на Универзитетот Харвард (HMM) во Кембриџ, САД, под инвентарски број 101252, и во Минералошкиот музеј на Институтот за геолошки науки на Универзитетот во Вроцлав (MMUWr) во Вроцлав, Полска, под инвентарски број MMWr II-9574.
Бидејќи берлинитот бил познат и признат како посебен минерален вид долго пред основањето на Меѓународното минералошко здружение (IMA), неговата Комисија за нови минерали, номенклатура и класификација (CNMNC) го усвои ова означување и го нарекува берлинитот таканаречен „дедовски“ (G) минерал.[8] Скратеното име (исто така и симболот на минералот) за берлинитот, исто така признат од IMA/CNMNC од 2021 година, е „Ber“.
2 Класификација
Дури и во застареното 8-мо издание на класификацијата на минерали на Штрунц, берлинитот припаѓал на минералната класа „фосфати, арсенати и ванадати“, а во рамките на таа класа на поделбата „безводни фосфати, арсенати и ванадати без странски анјони“, каде што бил групиран со берилонит, херлбутит и литиофосфат во „групата берлинит-берилонит-херлбутит“ со системски број VII/A.01.
Во класификацијата Лапис од Стефан Вајс, последен пат ревидирана во 2018 година и формално базирана на старата класификација од Карл Хуго Штрунц во 8-мото издание, минералот го добил системскиот и минералниот број VII/A.01-010. Ова исто така одговара на поделбата „Безводни фосфати [PO4]3−, без странски анјони“, каде што берлинитот, заедно со аларситот, берилонит, хурлбутит, литиофосфат, минџиангит, налипоит, олимпит, родоликоит и стронтиохурлбутит, ја формира групата „Мали катјони (Li-Be-Al-Fe3+)“ со системски број VII/A.01.
9-тото издание на класификацијата на минерали на Штрунц, последен пат ажурирано во 2009 година од страна на Меѓународното минералошко здружение (ИМА), исто така го класифицира берлинитот во поделбата „Фосфати итн. без дополнителни анјони; без H2O“. Сепак, оваа поделба е понатаму поделена според релативната големина на вклучените катјони. Минералот е класифициран овде според неговиот состав во подгрупата „Со мали катјони (некои дополнително со поголеми катјони)“, каде што формира неименувана група со аларсит и родоликоит, под системскиот број 8.AA.05.
Во Дана класификацијата на минерали, претежно користена во земјите што зборуваат англиски јазик, берлинитот има системски и минерален број 38.04.02.01. Ова одговара на класата „Фосфати, арсенати и ванадати“ и во рамките на тоа, поделбата „Безводни фосфати, итн.“. Овде, се наоѓа во рамките на подгрупата „Безводни фосфати, итн., A+XO4“ во „Берлинитската група“, која исто така ги вклучува аларсит и родоликоит.
3 Кристална структура
Берлинитот кристализира во тригоналниот кристален систем и, како кварцот, формира левораки и десни форми во огледална слика. Левораката форма е опишана со просторната група P3121 (просторна група бр. 152), а деснораката форма со просторната група P3221 (бр. 154). Двете просторни групи припаѓаат на истата класа, со нивната двојна оска паралелна со [100].
За левораката форма, беа измерени параметрите на решетката a = 4,9458 Å и c = 10,9526 Å, а за деснораката форма, a = 4,9438 Å и c = 10,9498 Å, со три формулни единици по единечна ќелија.
Берлинитот е хомеотипен со кварцот, што значи дека и двата кристализираат во истата просторна група, но со различни параметри на решетката. Видете кристална структура на кварцот.
4 Својства
Под УВ светлина, некои берлинити покажуваат темноцрвена флуоресценција, слична на онаа на неонските маркери.
5 Формирање и локации
Берлинитот се формира на високи температури во хидротермални раствори или преку метасоматизам и се јавува во парагенеза со ајлит и атаколит, како и често испреплетен со скорзалит или тролеит.
Како редок минерал, берлинитот е пронајден само на неколку локации, со приближно 35 појавувања документирани низ целиот свет до денес (од 2013 година). Освен неговата типска локација, рудникот Вестано во близина на Несум, минералот се појавил и во Шведска во каменоломот Хелсјеберг во близина на Торсби (Вермланд) и во сложените пегматити на Норскоген во општината Сигтуна (Стокхолм).
Во Германија, берлинитот досега е пронајден само во каменолом за базалт во близина на Визау-Трибендорф во Баварија и во каменоломот „Зауберг“ во близина на Еренфридерсдорф во Саксонија.
Единствената позната локација во Швајцарија е Тербел во кантонот Вале.
Други локации вклучуваат „Рудникот за рудник Падис Ривер“ на реката Котер и планината Пери во регионот Северн Барнет во Австралија, „Рудникот Сапукаја“ во близина на Сапукаја до Норте и рударското поле „Почо д’Антас“ во долината Пјауи во бразилската држава Минас Жераис, во масивот Итремо (каменоломот Цијамбенана) во округот Амбатофинандрахана на Мадагаскар, на неколку локации во округот Гатумба во Западната покраина Руанда, во пештерата Чокловина во романскиот округ Хунедоара, кај Кап де Креус во Шпанија, во близина на Злате Хори (германски: Цукмантел) во Чешка и „Рудникот Инспирација“ во округот Мајами-Инспирација во округот Гила (Аризона) и округот Вашингтон (Мејн) во САД.