Струшки вечери на поезијата

Струшки вечери на поезијата (СВП) — најголемата светска поетска манифестација што се одржува секоја година во градот Струга. Манифестацијата е основно одбележје на градот како туристички центар и на неа присуствуваат најмалку 200 светски поети. На поетскиот фестивал меѓу другото, се доделуваат и најголемото признание за целокупна поетска дејност, „Златен венец“, и наградата „Браќа Миладиновци“ за најдобра поетска книга на македонски јазик. Сегашен претседател на управниот одбор на организацијата е Елизабета Шелева.
1 Историјат на манифестацијата
Непосреден повод за организирање на Струшките вечери на поезијата, за продолжување на вековната културна традиција на овој град, беше литературното читање на група истакнати македонски писатели на свечениот дел од јубилејот, одржан во Струга на 15 јули 1961 година, по повод излегувањето на Зборникот на браќата Миладиновци. Се дојде до идеја дека постојат сите услови да се организира една традиционална манифестација со фестивалски карактер, која ќе се одржува во овој град, како смотра на поетските остварувања во Република Македонија во текот на една година.
Ваквата идеја и иницијатива наиде на позитивен одѕив и со задоволство беше прифатена од Друштвото на писателите на Македонија, Советот за култура на тогашна Народна Република Македонија и Народниот одбор на Општина Струга.
На една од своите седници, Народниот одбор на Општината во 1962 година формира прв фестивалски одбор од 7 членови, составен од претставници на Друштвото на писателитe на Македонија, културни и општествено-политички работници од Републиката и од Струга, чијшто претседател бил истакнатиот поет Ацо Шопов. Фестивалскиот одбор изготви програма распределена во четири вечери на кои настапија писатели од Македонија.
Од година на година бројот на учесници на Струшките вечери на поезијата се зголемувал. Во 1964, тие прераснаа во општојугословенски фестивал на кој зедоа учество поети од сите републики на поранешна Југославија. А веќе наредната, 1965 година, фестивалот ги премина југословенските граници и поприми карактер на меѓународна поетска манифестација на која настапија еминентни поети од неколку земји: Бугарија, Италија, Полска, Романија, поранешниот Советски Сојуз и поранешна Чехословачка. Бројот на земјите учеснички се зголемуваше. По четири години, во 1968 година, на средбите настапија поети и есеисти од 17 земји.
Во 1966 година Струшките вечери на поезијата прераснаа во институција што постојано ја дообликува својата физиономија, изградувајќи поцврсти критериуми врз кои ја конципира програмата и поканува учесници на приредбите. Советот на Струшките вечери на поезијата со своите посебно стручни комисии: програмска, селекциона, комисија за симпозиум, организационо-техничка, жири комисии за доделување награди и други, програмирано ја одвива својата дејност, настојувајќи што подобро и посодржајно да ја осмисли манифестацијата. Бројот на членови на Советот на Струшките вечери сега се движи околу 25, со претседател и двајца потпретседатели.
Струшките вечери на поезијата доживеаја брз растеж и за кусо време станаа единствена меѓународна манифестација од ваков вид, еден вид на мост меѓу литературните меридијани на светот. Тие претставуваат една значајна трибина од која што секоја година одекнува полифоничноста на поетскиот збор, неговите хумани пораки и моќта да облагородува и зближува.
Струшките вечери секоја година се вистински празник како за градот, така и за сите вљубеници на поезијата. Тие станаа значаен културен настан во светот на литературата, манифестација низ која, како низ отворен прозорец, може да се види и чуе што се случува во поезијата, во таа "земја без граници". Пропагирајќи ја поезијата и нејзините вредности, Струшките вечери имаат непроценливо значајна мисија во овој миг, во овој свет што ни се приближува, што го приближуваме.
Името на Струшките вечери на поезијата е внесено во сите поетски карти на светот. Струга е во сите оние што ја посетиле и виделе. Таа е на патот да биде и во оние што допрва ќе ја видат. "Ако постои некаде библиски небесен рај, со идеална убавина, тогаш едно негово овоземно катче е овој град" - запиша еден од многубројните странски учесници, заминувајќи од Струга.
2 Награди
На Струшките вечери на поезијата се доделуваат неколку награди:
*Златен венец - највисока награда на фестивалот;
*Награда „Браќа Миладиновци“ - за најдобра поетска книга на македонски автор, објавена меѓу два фестивали;
*„Мостови на Струга“ - најдобра поетска збирка од поет-дебитант од светот по пат на меѓународен конкурс;
*Награда „Енхалон“ - востановена во 2012 година како награда за најдобра песна од млад автор од Македонија прочитана на фестивалот;
*Награда „Григор Прличев“ - за најдобар препев на поезија од странски автор на македонски јазик. Во 1978 година оваа награда му се отстапила на Друштвото на литературните преведувачи од Македонија;
*Награда на Радио-Телевизија Скопје - за најдобра книга за деца објавена меѓу два фестивали;
*Награда на Нова Македонија - за најдобра песна прочитана на Струшките вечери на поезијата;
*Награда за песна - се доделувала од 1963 до 1967 година за најдобра песна прочитана на фестивалот.;
*Специјални признанија;
2.1 Награда „Златен венец“
Наградата „Златен венец“ е главна награда на Струшките вечери на поезијата. Таа е една од најценетите меѓународни награди за поезија во светот.
Наградата „Златен венец“ се доделува на меѓународниот поетски митинг „Мостови“ на истекот на реката Црн Дрим од Охридското Езеро.
2.1.1 Досегашни лауреати
Година, Лауреат, Земја
1966, Роберт Рождественски
1967, Булат Окуџава
1968, Ласло Наѓ
1969, Мак Диздар
1970, Миодраг Павловиќ
1971, Вистан Хју Оден
1972, Пабло Неруда
1973, Еуџенио Монтале
1974, Фазил Хисни Дагларџа
1975, Леополд Седар Сенгор
1976, Ежен Гилвик
1977, Артур Лундквист
1978, Рафаел Алберти
1979, Мирослав Крлежа
1980, Ханс Магнус Енценсбергер
1981, Блаже Конески
1982, Никита Станеску, Романија
1983, Сачидананд Хирананд Ватсјајн-Ајгеј
1984, Андреј Вознесенски
1985, Јанис Рицос
1986, Ален Гинсберг
1987, Тадеуш Ружевич
1988, Десанка Максимовиќ
1989, Томас Шапкот
1990, Хусто Хорхе Падрон
1991, Јосиф Бродски
1992, Ференц Јухас
1993, Генадиј Ајги
1994, Тед Хјуз
1995, Јехуда Амихај
1996, Макото Оока
1997, Адонис
1998, Лу Јуен
1999, Ив Бонфоа
2000, Едоардо Сангвинети
2001, Шејмас Хини
2002, Славко Михалиќ
2003, Томас Транстремер
2004, Васко Граса Моура
2005, Вилијам С. Мервин
2006, Нанси Морехон
2007, Махмуд Дарвиш
2008, Фатос Арапи
2009, Томаж Шаламун
2010, Љубомир Левчев
2011, Матеја Матевски
2012, Монгане Вали Сероте
2013, Хосе Емилио Пачеко
2014, Ко Ун
2015, Беј Дао
2016, Маргарет Атвуд
2017, Чарлс Симиќ
2018, Адам Загајевски
2019, Ана Бландијана
2020, Амир Ор
2021, Керол Ен Дафи
2022, Шунтаро Таникава
2023, Влада Урошевиќ
2024, Жан-Пјер Симеон
2025, Иван Штрпка
2.2 Награда „Браќа Миладиновци“
Наградата „Браќа Миладиновци“ е награда за најдобра поетска книга меѓу два фестивала на Струшките вечери на поезијата од македонски творци. Таа е најголемата национална награда за поетско творештво.
2.3 Награда „Мостови на Струга“
Наградата „Мостови на Струга“ e награда на УНЕСКО, кој е покровител на Струшките вечери на поезијата, за најдобра поетска книга меѓу два фестивали, на поет-дебитант.