Слава на Украина!

„Слава на Украина!“ (|Слава Україні!|Slava Ukraini! ) — украински национален поздрав, познат како симбол на украинскиот суверенитет и отпор кон странска агресија. Тој е борбен повик на Вооружените сили на Украина. Често е придружен со одговорот „Слава на хероите!“ (|Героям слава!|links=no|Heroiam slava!.
Фразата првпат се појавила на почетокот на 20 век во различни варијации, кога станала популарна меѓу Украинците за време на Украинската војна за независност од 1917 до 1921 година. Одговорот „''Слава на хероите''!“ првпат се појавил за време на Украинската војна за независност или подоцна во 1920-тите меѓу членови на Лигата на украинските националисти. Во 1930-тите, таа станала широко распространета како слоган на Организацијата на украински националисти (ОУН), како и меѓу групите на украинската дијаспора и бегалските заедници во Западот за време на Студената војна. Во Советскиот Сојуз, фразата била забранета. Таа повторно се појавила во Украина за време на борбата на земјата за независност поврзана со распадот на Советскиот Сојуз. Нејзината употреба повторно се оживеала за време на украинската револуција од 2014 година и Руско-украинската војна, при што станала широко популарен симбол во Украина.
Фразата привлекла светско внимание за време на тековната Руска инвазија на Украина и подоцна била користена на протести во поддршка на Украина низ целиот свет. Таа е користена во говори од украински политичари како претседателот Володимир Зеленски, како и од бројни странски лидери.
1 Историја
1.1 Потекло
Украинските историчари тврдат дека поздравот има корени во делата на Тарас Шевченко. Во неговата песна од 1840 година ''До Основјаненко'', Шевченко ја користел фразата „Слава на Украина“:
Превод на англиски:
Нашата мисла, нашата песнаНема да умре, нема да исчезне…Ете таму, луѓе, е нашата слава,Слава на Украина!
Оригинален украински текст:
Наша дума, наша пісняНе вмре, не загине...От де, люде, наша слава,Слава України!
Сепак, првата позната употреба на фразата „''Слава на Украина''!“ како поздрав со одговор „''Слава низ целиот свет''!“ (|По всій землі слава, ''Po vsiy zemli slava'') се појавила во украинската студентска заедница кон крајот на 19 и почетокот на 20 век во Харков.
1.2 Украинска војна за независност (1917–1921)
Фразата станала популарна за време на Украинската војна за независност (од 1917 до 1921 година). Во овој период, слоганот „''Слава на Украина''!“, како и слични изрази како „''Да живее Украина''!“, често можеле да се слушнат на патриотски собири и демонстрации во Украина, како и меѓу дијаспората. Според историчарката Јана Примаченко, тој бил користен во армијата на Украинска Народна Република од полкот на , командуван од Петро Дјаченко, во форма: „''Слава на Украина!“ – „Слава на Козаците''!“, како и од други воени формации со различни одговори. По државниот удар и преземањето на власта од страна на хетманот Павло Скоропадски, одговорот во украинската армија лојална на Хетманатот бил „''Слава на хетманот''!“. Статусот на слоганот во армијата на УНР бил формализиран на 19 април 1920 година, кога, со наредба на врховниот командант Михаил Омелјанович Павленко за регулирање на строевите правила во армијата, војниците биле обврзани да одговараат „''Слава на Украина''!“ кога добиваат пофалба или благодарност за нивната служба кон татковината.
Бунтовниците кои се бореле во Холодни Јар, последното упориште на украинскиот антисoветски отпор во 1919–1922 година, исто така користеле сличен поздрав. Според мемоарите на Јакив Водјани објавени во 1928 година, тој бил: „Слава на Украина!“ со одговор „Вечна слава!“. А според мемоарите на Јуриј Хорлис Хорскиј објавени во 1933 година, бунтовниците се поздравувале со „Слава на Украина!“ и одговарале со истото.
1.3 Меѓувоен период
Традицијата на поздравување со „''Слава на Украина''!“ била продолжена од ветераните на украинската армија во егзил. Украинското национално козачко здружение (УНКД), кое дејствувало во Германија, под водство на поранешен соработник на хетманот Скоропадски, Иван Полтавец, на 10 јули 1925 година вовело нов поздрав задолжителен за членовите на организацијата: „Слава на Украина!“ – „Слава на Козаците!“.
„Слава на Украина!“ исто така често се користела од украински националисти во 1920-тите и 1930-тите. Во 1930-тите станала широко распространета како слоган на Украинската воена организација (УВО), а подоцна и на Организацијата на украински националисти (ОУН). Според извештаи во печатот, за време на судењата на членови на ОУН по атентатот врз Бронислав Пјерацки, обвинетите изведувале фашистички поздрав со зборовите „''Слава на Украина''!“. На Вториот голем конгрес на ОУН на 27 август 1939 година во Рим, официјално бил усвоен одговорот „''Слава на водачот''!“, кој тогаш бил Андриј Мелник, но тој бил во употреба најмалку од 1929 година меѓу членовите на UVO.
„Слава на Украина!“ исто така се појавила како поздрав меѓу членовите на украинската извидничка организација Пласт, каде постепено го заменил оригиналниот поздрав „''SKOB''!“, во форма: „Слава на Украина!“ – „Слава, слава, слава!“. Овој поздрав и денес се користи од членовите на Пласт. Многу членови на Пласт истовремено припаѓале и на ОУН, што придонело за популарноста на поздравот.
Според Јана Примаченко, одговорот „Слава на хероите!“ бил во употреба уште во годините 1917–1921, за време на Украинската војна за независност. Во мемоарите на Петро Дјаченко се наведува дека на состанок на Лигата на украинските националисти (ЛУН), која била активна во 1925–1929 година, Јуриј Артушенко предложил да се усвои поздравот на 1-вот коњанички полк на црните запорожјани, „Слава на Украина!“ – „Слава на Козаците!“. Овој предлог бил прифатен со измена на одговорот во поопштиот „Слава на хероите!“. Сепак, во мемоарите на самиот Артјушенко нема таква информација, туку се споменува прифаќањето на поздравот „Слава на Украина!“ со одговор „Слава на Украина, слава!“.
1.4 Втора светска војна
За време на германската окупација на Полска по септември 1939 година, украинските организации можеле да развијат обемни активности. Активистите на ОУН биле вклучени во работата на Украинскиот централен комитет и неговите локални ограноци. Со текот на времето, тоа придонело за развој на национална свест кај многу Украинци во Генералното губернаторство и за ширење на поздравот на ОУН. Во јули 1940 година, украински набљудувач од областа Влодава забележал: ''Сè уште не сме виделе во нашите животи толку образована и толку организирана селска младина. Секое дете што поминуваше покрај нас ја креваше раката и поздравуваше: „Слава на Украина“''.
Во април 1941 година во германски окупираниот Краков, помладиот дел од ОУН се одделил и формирал сопствена организација, наречена ОУН-Б според својот лидер Степан Бандера. Групата усвоила поздрав од фашистички тип со извикување „Слава на Украина!“ и одговор „Слава на хероите!“. За време на неуспешниот обид за создавање украинска држава на териториите окупирани од Германија по нејзината инвазија врз Советскиот Сојуз во јуни 1941 година, триумфални лакови со натпис „Слава на Украина!“, заедно со други слогани, биле поставени во бројни украински градови. Според историчарот Гжегож Росолински Либе, еден набљудувач се присетил дека многу обични Украинци го напуштиле вообичаениот христијански поздрав „Слава на Исус Христос“ (''Slava Isusu Khrystu'') во корист на новиот поздрав на ОУН. Поради тоа, гркокатоличкиот митрополит, архиепископ Андреј Шептицки ја критикувал ОУН за овој поздрав. Создадената во втората половина на 1942 година од страна на ОУН Украинска востаничка армија престанала со кревањето на десната рака над главата.
1.5 Советски период и доцниот 20 век
Во Советскиот Сојуз, слоганот „Слава на Украина!“ бил забранет и дискредитиран преку долготрајна пропагандна кампања заедно со украинските националисти од дијаспората кои го користеле. Тие биле нарекувани „украински буржоаски националисти“, „бандеривци“ и „нацистички соработници“ од страна на советските власти.
Во доцните 1980-ти и раните 1990-ти, слоганот почнал да се слуша на митинзи и демонстрации. Откако Украина ја прогласила независноста во 1991 година, фразата „Слава на Украина!“ станала вообичаен патриотски слоган. Во 1995 година, претседателот на САД Бил Клинтон ја употребил фразата во говор во Киев (заедно со „God bless America“).
1.6 Руско-украинска војна
Фразата доживеала повторно оживување во поново време, станувајќи популарен и истакнат слоган за време на украинската револуција од 2014 година, како и симбол на демократијата и отпорот против Русија на Владимир Путин по руската инвазија на Украина. Андреас Умланд во 2013 година ја припишува популарноста на слоганот на актерот Јевхен Нишчук, кој бил водител на сцената на Евромајдан и го извикувал слоганот. Според него, присуството на претставени етно-националистички групи како Свобода, Конгрес на украински националисти, Украинска платформа „Собор“ и Десен сектор исто така придонело за нејзино ширење меѓу учесниците на Евромајдан. Д-р Серхиј Квит, поранешен министер за образование и наука на Украина, му одговорил на Умланд дека слоганот станал популарен не затоа што „''се повторувал безброј пати од сцената на Мајданот и не поради некаква кампања на етничка супериорност''“, туку поради „''неговата поврзаност со непокорниот дух на борбата против сите пречки''“. Подоцна, во 2017 година, Умланд заедно со Јулија Јурчук напишал дека националистичките симболи за време на Евромајдан добиле ново значење – како реакција на советската и постсоветската репресија врз украинската култура и историја. Поздравот станал и симбол на жалост за жртвите од Евромајдан. По почетокот на војната во Донбас, Украинците ги поздравувале борците и загинатите украински војници со „Слава на Украина“. Украинско-канадскиот историчар Серхи Јекелчик напишал дека „националистичкиот поздрав од 1940-тите [...] добил ново значење на Мајданот“, и дека „кога го користеле демонстрантите, [слоганот] се однесувал на надежта за демократска и прозападна Украина и ги сметал за херои оние што загинале во служба на нивната кауза.“
Според политикологот Вјачеслав Лихачев, дури и варијациите што имале крајнодесничарски конотации го изгубиле тоа значење за време на Евромајдан; на пример, речиси секој јавен говор, како и јавните поздрави започнувале или завршувале со „Слава на Украина – слава на хероите!“. Тој забележал дека до Маршот на еднаквост во 2021 година, годишниот ЛГБТ+ настан во Киев, други варијации како „Слава на нацијата – смрт на непријателите!“ биле извикувани спонтано од учесниците. Тие станале доволно распространети за да го изгубат агресивното значење.
На 9 август 2018 година, украинскиот претседател Петро Порошенко објавил дека „Слава на Украина!“ ќе биде официјален поздрав на Вооружените сили на Украина, заменувајќи го „''Здраво, другари''“ (|Вітаю товариші|Vitayu tovaryshi|links=no). Поздравот бил користен за време на парадата за Денот на независноста на 24 август 2018 година. Украинскиот парламент го одобрил предлог-законот на претседателот (во прво читање) на 6 септември, а на 4 октомври 2018 година. Парламентот исто така го направил „Слава на Украина!“ официјален поздрав и на Националната полиција.
Популаризацијата на фразата понекогаш била контроверзна во странство. По победата на Хрватска на Светското првенство во фудбал 2018, помошниот тренер на репрезентацијата бил казнет од фудбалската организација ФИФА откако објавил видео во кое го користел слоганот. Како одговор, на 10 јули 2018 година, украинските навивачи ја преплавиле Facebook страницата на ФИФА со повеќе од 158.000 коментари, од кои повеќето содржеле „Слава на Украина!“. Русија тврдела дека изразот има ултранационалистички конотации. Фудбалската федерација на Украина изјавила дека „Слава на Украина“ е вообичаен поздрав во Украина и дека „не треба да се толкува како акт на агресија или провокација“.
1.6.1 Руска инвазија на Украина
Оваа фраза станала многу популарна меѓу украинските војници и нивните поддржувачи за подигање на моралот по Руската инвазија на Украина.
Слоганот се користи ширум светот од протестанти во знак на солидарност со Украина, заедно со различни барања кон руските амбасади и националните влади, како исклучување на Русија од СВИФТ и затворање на воздушниот простор над Украина.
Се користи и во говори на бројни украински политичари, вклучувајќи го и претседателот Володимир Зеленски.
Исто така е користен од странски лидери, вклучувајќи ја претседателката на Европската комисија Урусла фон дер Лајен, поранешниот британски премиер Борис Џонсон, поранешната премиерка на Нов Зеланд Џасинда Ардерн, холандскиот премиер Марк Руте, хрватскиот премиер Андреј Пленковиќ, поранешната претседателка на Претставничкиот дом на САД Ненси Пелоси и постојаната претставничка на Обединетото Кралство Барбара Вудворд во говор пред ОН.
Фразата е користена и од коментатори и медиуми како ''Тајмс''.
2 Влијание
2.1 Музика
Официјалниот композитор на Норвешките вооружени сили Маркус Паус ја компонирал песната „Slava Ukraini!“, инспирирана од националната химна на Украина.
Пауc ја објавил композицијата на Facebook на 27 февруари 2022 и ја опишал како песна на отпорот; таа била снимена два дена подоцна од литванско-норвешкиот виолист Повилас Сирист-Гелгота и наскоро емитувана од норвешкиот јавен радиодифузер NRK.Пауc изјавил дека „делото допира многу луѓе, вклучително и оние кои се наоѓаат во самата борбена зона. Нема поблагородна задача за музиката од тоа да ги обедини и утеши луѓето.“
Надвор од Европа, песната „Слава на Хонгконг“ била инспирирана од овој слоган и користена за време на протестите во Хонгконг во 2018-2019.Кинеското издание на ''Дојче Веле'' ја нарекло „Слава на Хонгконг“ „химна“ на протестите во Хонг Конг.
2.2 Комеморативна валута
Комеморативната монета од 2 евра издадена од Банка на Естонија во 2022 година ги содржи зборовите „''Slava Ukraini''“ (Слава на Украина), дизајнирана од Дарија Титова, украинска бегалка која студирала на Естонската академија на уметностите.
3 Библиографија
****