Градинарство

Градинарство — поим кој означува одгледување на растенија заради нивното пријатно цвеќе или зеленило, како и зеленчук, овошје за исхрана, во кој случај е познато и како бавчанџиство. Градинарството се практикува од прехранбени причини, но и за разубавување на животната околина. По својот размер варира: од овоштарници, долги булеварски леи со еден или повеќе видови зеленило, дрвја и зелјести растенија, домашни тревници и темел-садења, па сè до мали и големи саксии за одгледување внатре или надвор. Градинарството често е конкретно, со одгледување на само еден вид на растение, а може да биде и мешано, со голем број на различни растенија. Тоа подразбира активно учество, посветеност и труд, по што се разликува од полјоделството или шумарството.
1 Видови градинарство
Домашно градинарство кое се одвива близу домот, на место наречено градина. Иако градината обично се наоѓа на земја крај живеалиштето, истата може да биде сместена и на покрив, во атриум, на балкон, во прозорска саксија или пак на патио или во вивариум. Кога станува збор за одгледување на зеленчук и овошје, тогаш ваквата градина се нарекува бавча.
Градинарството се одвива и на нестамбени зеленила, како паркови, јавни или полујавни градини (ботанички или зоолошки), забавни паркови, крај транспортни премини и околу туристички атракции. Во овие случаи, градината ја одржуваат градинари или одржувачи.
Внатрешно градинарство кое се занимава со одгледување на домашни растенија во рамките на еден дом, во стаклена градина или стакленик. Внатрешните градини понекогаш се составен дел од климатизацијата или грејниот систем на објектот.
Водно градинарство кое се занимава со одгледување на растенија приспособени за базени и езерца. Наједноставната водна градина може да се состои само од сад со вода и растенија.
Садово градинарство кое се занимава со одгледување на растенија во некој вид на сад, внатре или надвор. Садови можат да бидат саксии, висечки кошници и жардинери. Ваквото градинарство обично се одвива на балкони, тремови, атруми и на покрив.
Здружено градинарство е социјална активност при која извесна површина земја се одгледува од повеќе луѓе, така овозможувајќи свежи производи и растенија како и пристап кон задоволителен труд, подобрување на соседството, смисла за заедница и поверзување со околината. Заедничките градини се во сопственост на фонд на локалната власт или некоја непрофитна организација.
2 Споредба со полјоделството
Во поглед на неговата прехранбена намена, градинарството (бавчанџиството) се разликува од полјоделството главно по размер и цел. Полјоделството е поголемо по размер, и има за цел да произведува продажни стоки. Градинарството по размер е помало, и има за цел да произведе стока за семејството на сопственикот или за заедницата. Една меѓуваријанта е малостопанственичкото градинарство, каде земјоделецот или градинарот одгледува на мало, за продавање на сопствена тезга на пазар.
Главната разлика помеѓу градинарството и полјоделството е во големината; градинарството може да биде хоби и извор на додатни приходи, додека полјоделството е редовна стопанска активност, која се одвива на поголеми површини и користи поинакви методи. Градинарството бара личен труд и не му е потребен некој посебен инфраструктурен капитал, обично не повеќе од неколку алатки (на пр. лопата, мотика, корпа и вадалка. За разлика од тоа, полјоделството на големо бара систем на наводнување, вештачки ѓубрива и жетварски возила и скали, на пр. за достигање на овошки. Меѓутоа во последно време оваа разлика се губи со употребата на електрични и моторизирани алатки дури и во мали градини.
Делумно заради макотрпноста, физичката посветеност и естетските причини, градинарството е многу попродуктивно по единица површина отколку полјоделството. Во СССР, половина од храната доаѓала од малите селски парцели во рамките на огромните државни колхози, иако самите тие биле мали бавчи.
Понекогаш се среќава поимот прецизно земјоделство, за градинарство кое користи соодветна техонологија (повеќе како алатки, помалку како жетварки), особено за органското одгледување. Градинарството може успешно да се прилагоди за прехрана на цели села од над 100 луѓе од специјализирани парцели. Варијанта на ова е заедничката градина која им нуди парцели на урбаните жители.
3 Градинарството како уметност
Градинарскиот дизајн во повеќето култури се смета за уметност, и се разликува од градинарството, кое обично значи ''одржување на градина''. Во Јапонија, самураите и зен-свештениците често морале да изработуваат декоративни градини и да практикуваат цветен аранжман наречен ''икебана''. Во XVII век во Европа биле ангажирани пејзажни градинари за преобразување на имотите во формални градини или пејзажирани паркови. Такви примери се Версај во Франција и Стоу во Англија. Денес пејзажните архитекти и градинарските дизајнери продолжуваат да создаваат уметнички креативни дизајни за приватни дворови.
4 Историја
Градинарството за прехрана датира од праисторијата. Орнаменталните градини постоеле уште во антиката. Познат пример се Семирамидините висечки градини, додека во Стариот Рим секоја куќа со внатрешен двор имала градина.
5 Градината како тема во уметноста и во популарната култура
5.1 Градината како тема во книжевноста
* „Тајната градина“ (англиски: ''The secret garden'') - роман на американската писателка Френсис Хоџсон Барнет од 1911 година.* „Крај градината Сали“ (англиски: ''Down by the Sally Gardens'') - песна на ирскиот поет Вилијам Батлер Јејтс.* „Градина на тајните“ - поетска збирка на бразилскиот писател Рибејро Коуто од 1921 година.* „Снежнобела градина“ - песна на рускиот поет Станислав Красовицки.* „Градината во март“ — песна на шпанскиот поет Федерико Гарсија Лорка.* „Влегување во градината“ — песна на македонскиот поет Матеја Матевски.* „Заминување од градината“ — песна на Матеја Матевски.* „Бавча“ (српски: ''Башта'') - кус расказ на македонскиот писател Митко Маџунков од 1984 година.* „Градина на мачењето“ (француски: ''Le Jardin des suppplices'') - роман на францускиот писател Октав Мирбо од 1899 година.* „Нездодевната градина“ - поетски циклус на рускиот писател Борис Пастернак од 1919 година.* „Градина на камењата“ - роман на руско-турската писателка Јана Темиз.* „Ботаничка градина“ - песна во проза на полскиот поет Збигњев Херберт.* „Градинар“ - суфиска приказна.
5.2 Градината како тема во музиката
* „Во градина има“ - македонска народна песна.* „Се свалила Митра долу во градина“ - македонска народна песна.* „Влегло моме во градинче“ - македонска народна песна.* „Сношти минав крај рајската градина“ - македонска народна песна.* „Атомска градина“ (англиски: ''Atomic Garden'') - песна на американската хард-кор група ''Bad Religion''.* „Градината на октоподот“ (англиски: ''Octopus's Garden'') - песна на британската група Битлси од 1969 година.* „Градината на Зефир“ (англиски: ''The Garden Of Zephirus'') - песна на британската група ''Dead Can Dance'' од 1990 година.* „Трн во градината“ (англиски: ''Thorn Tree In The Garden'')“ - песна на блуз-рок групата ''Derek and the Dominos'' од 1970 година.* „Сеќавање на градината“ (англиски: ''Garden Recalled'') — песна на дуото Ено / Вобл (Eno / Wobble) од 1995 година.* „Градината на црвот“ (англиски: ''Garden Of Worm'') — песна на британската рок-група King Crimson од 1970 година.* „Висечка градина“ (англиски: ''Hanging Garden'') - песна на британската рок-група Кјур (''The Cure'').* „Напуштени градини“ (англиски: ''Deserted gardens'') - песна на македонската рок-група Mooger Fooger.* „Градина“ (англиски: ''Garden'') — песна на американската рок-група Перл Џем (''Pearl Jam'') од 1991 година.* „Враќање во градината (Делови I-IV)“ (англиски: ''Back to the Garden (Parts I-IV)'') - песна на американската хард-кор група Реган Јут (''Reagan Youth'').* „Градина“ (англиски: ''Garden'') — песна на британската рок-група Фол (''The Fall'') од 1983 година.* „Тајната градина“ (англиски: ''The Secret Garden'') - песна на американскиот музичар и продуцент Квинси Џоунс (''Quincy Jones'') од 1989 година.
5.3 Градината како тема во ликовната уметност
* „Пролет во градината“ (хрватски: ''Proljeće u vrtu'') - слика на хрватскиот уметник Фердо Ковачевиќ од 1913 година.
5.4 Градината како тема во филмот
* „Градината на Финци-Контини“ (италијански: ''Il Giardino dei Finzi-Contini'') - италијански филм од 1970 година, во режија на Виторио де Сика.
* „Градина“ (''Garten'') - австриски филм од 2018 година, во режија на Петер Шрајнер.
6 Поврзано
* Градина
* Градинар
* Бавча
* Герила градинарство
* Список на градинарски теми
7 Наводи