Украински вез

Украински вез зазема важно место меѓу различните гранки на украинските декоративни уметности. Везот имала богата историја во Украина и долго време се појавувала во украинската народна облека, како и игра улога во традиционалните украински свадби и други прослави. Појавувајќи се низ целата земја, украинскиот вез варира во зависност од регионот на потекло. Од Полтава, Киев и Чернигов на исток, до Волин и Полсија на северозапад, до Буковина и областа Хуцули на југозапад, дизајните имале долга историја што ги дефинирала нивните орнаментални мотиви и композиции, како и нивниот омилен избор на бои и видови на бодови.
1 Историја
Везот е древна и симболична традиција во Украина. Во 513 година п.н.е., Херодот, опишувајќи ја инвазијата на Дариј, споменал дека тракиско - дачкиот народ кој живеел на денешниот Балкански Полуостров и западна Украина користел вез за украсување на својата облека. Ископувањата на градови од 1 век од н.е. откриле примери на везена облека на територијата на Украина. Други рани примери на вез вклучувале претхристијански мотиви на божици, како што е Берехинија. Постојат примери на вез од единаесеттиот век во црквата Света Софија во Киев на фрески и минијатури. Многу од овие рани примери имале јасни сличности со локалниот вез низ историјата. Украинскиот вез бил секојдневна уметност во животот на обичните луѓе сè до 19 век, кога станал повеќе познат.
Везот најчесто се користел за декорација на облека и ткаенини, како и за домови и цркви. Везните производи, особено рушникот, се многу симболични за низа церемонии и ритуали во Украина.
Најголемиот дел од везот се користел за облека. Примарниот предмет на облека што бил украсен со вез била кошулата, наречена вишиванка. Кошулата најчесто била украсена со вез на ракавите, а исто така и на вратот, градите и манжетните. Други елементи на облеката биле исто така везени, вклучувајќи шалови, здолништа, престилки, машки капи и панталони, јакни без ракави, кожух и кожушанка (овчи палта), појаси, очипок итн. Во некои области, била везена и постелнина. Освен облеката, други предмети украсени со вез биле крпи, чаршафи, прекривки за клупи, превези и марамчиња, како и навлаки за перници. Многу од овие предмети се користеле за украсувањето на ентериерот на црквите, на пример, покривка за таинствата или покров за икони.
Според украинско-канадската активистка Мери Долшни, обидите на Советскиот Сојуз за русификација зедоа данок врз везот на Украинците. Поради обидите да се уништи уметноста на украинскиот вез, Украинците од дијаспората работеле на документирање на шемите и оживување на уметноста. Голем дел од ова истражување било спроведено во институтите за украински студии на Универзитетот Харвард и на Универзитетот во Торонто.
Народниот вез бил симболичен и поврзан со голем број верувања, митови и суеверија, вклучувајќи верувања во врска со заштитата и плодноста. Формата на пастилот е вообичаен мотив и претставувал посеано поле и женска плодност.
Во Украина, везот го развиле жените и типично останувала женската активност до ден-денес. Речиси и да немало жена која што не го совладала до одреден степен. Тој бил популарен и во Украина и во нејзината дијаспора, каде што постоеле многу клубови за вез.
Везењето се паметело како национално хоби и бил дел од украинскиот културен и национален идентитет.
2 Варијации
Украинскиот вез имал многу варијации од регион до регион, па дури и од село до село. Сепак, поголемиот дел од везот бил генерално сличен кај повеќето Украинци. Дури и со овие варијации, стиловите на везење што се среќавале низ цела Украина, кога се земале заедно, претставувале дефинитивен украински национален стил на вез. Црвената и црната биле најчестите бои на украинскиот вез. Украинскиот народен вез е значаен по големата разновидност на своите техники.
2.1 Централна и Источна Украина
Во централните и источните делови на Украина, везот обично се состоел од геометриски форми и растителни орнаменти. Шемата на бои на мотивите била многу деликатна и многу разновидна во однос на поединечните детали. Во Полтавскиот област, боите обично вклучувале бледо сини, бели, светло окер, бледо зелени и сиви тонови. Производите од Полтава и Решетиливка биле особено познати по нивниот „бело-на-бело“ и ажурен вез. Црвената, црвено-сината или црвено-црната шема на бои играле важна улога во централно-источниот украински вез, како што бил случајот низ речиси цела Украина.
2.2 Западна Украина
Во Западна Украина, особено во регионот Хуцули, везот користел геометриски орнаменти и остро контрастна палета. Освен сега широко користениот крстен бод, сè уште постоел украсниот бод со игла наречен „низинка“, кој се изведувал претежно на задната страна од ткаенината и наликува на твид. Ова бил еден од најархаичните традиционални украински бодови кој, во комбинација со однапред одредените области од бел материјал во позадина што ѕиркале низ густо наредените нишки, ја нагласувале јасната силуета на главните шари.
Во регионот Лемки, најстарите везови биле изведувани со црвени и црвено-сини линеарни мотиви. Со текот на времето, биле додадени и други бои, како што се сина, зелена и жолта.
Во регионот Бојко, везовите варирале од едноставни црвено-сини геометриски мотиви во западните делови од нивната територија, до широки, густо изработени геометриски или цветни мотиви во источните и јужните делови. Бојко биле познати и по нивните фино везени плисирани панталони наречени „брижки“, кои се наоѓале главно околу јаките и ракавите на женските и машките кошули, но исто така и по горните рабови на женските престилки.
Везовите од Буковина биле помеѓу најбогатите во цела Украина, честопати комбинирајќи дури девет или повеќе бои, вклучувајќи сребрена и златна метална нишка, како и обоени стаклени монистра. Исто така, се користеле и голем број бодови.
Везовите во Покутија биле исто така богати и сложено изведени, но исто така биле и доста разновидни. Црвената боја била доминантна боја во многу стилови на вез во овој регион, обично изработени во дебели домашно обработени волнени конци, понекогаш со додадени акценти од жолта, зелена и сина боја. Иако вкрстениот бод не бил невообичаен, постарата и по традиционална техника бил таканаречениот „кадрав бод“. Во некои делови од Покутија и соседната Подилија, широките мотиви од сложено изработен вез во бело во комбинација со отворена работа биле популарни. Везовите во Подилија биле слични во многу аспекти со оние од Буковина и Покутија, со дискретни, но препознатливи разлики во шемата на бои, мотивите и поставеноста што сепак ги издвојувале.
Во Халичина, постоеле различни стилови на вез во кои биле специфични за поединечни локалитети, така што кога ќе се видело парче вез, немала погрешна претпоставка за неговото потекло.
Волинската облека била главно везена со црвени или црни конци.доминантни мотиви во регионот биле геометриски растителни орнаменти.
2.3 Северна Украина
На северозапад и север од Украина (вклучувајќи ја и украинската етноисториска територија Полска), традициите на везење биле зачувани релативно недопрени од најстарите времиња. Црвената, црвено-сината и црвено-црната биле доминантните шеми на бои во архаичните геометриски везови, извршени првенствено во густи редови од хоризонтален бод со игла (наречен „заволикања“) која создавала хоризонтални ленти од шари што потсетувале на ткаење. Цветните мотиви биле исто така популарни на север, користејќи црвени, црвено-сини или црвено-црни палети како ленти со игла, но во многу поновата техника на вкрстен бод.
3 Зачувување
Од ноември 2023 година, шест предмети кои што вклучувале вез биле запишани во Националниот инвентар на елементи на нематеријалното културно наследство на Украина: ткаење на рачен разбој од Кролевец, вез бело на бело од Решетиливка, Ернек, народни везови од Боршчив, везена кошула „со цвет“ од Клембивка и везови на женски кошули во регионот Хадијач.
4 Галерија