Резерват Али Ботуш

Али Ботуш (|Али ботуш) — природен резерват во малиот планински масив Славјанка, сместен на границата меѓу Пиринска и Егејска Македонија. Резерватот го зафаќа северниот дел од планината што се наоѓа на територијата на Бугарија и го носи своето име од старото име Славјанка. Сместено е во општините Свети Врач и Хаџидимово. Прогласен е во 1951 година со цел да се заштитат најголемите шуми на ендемскиот босански бор (''Pinus heldreichii'') на Балканскиот Полуостров. Нејзината територија била дополнително проширена неколку пати и се протега на површина од 1638 ха година или 16,38 км<sup>2</sup>. Прогласен е за биосферен резерват на УНЕСКО во 1977 година.
Резерватот е создаден за да ги заштити најголемите шуми на босанскиот бор (''Pinus heldreichii'') на Балканот и е познат по својата богата флора - над 1500 видови пронајдени на нејзината ограничена територија.
1 Географија
Резерватот се наоѓа на северните падини на планинскиот масив Славјанка на надморска височина помеѓу 1140 и 2212 м. Одвојувано е од планинскиот венец Пирин, северно, со седлото Парил. Планината е формирана од метаморфен палеозојски варовник и мермер кои покриваат гранитно јадро. Територијата на Али Ботуш има различни геоморфолошки форми и голем број гребени, како што се Брезата, Свети Константин, Митницата, Теплешкиот врв и Шаплен Баир.
Резерватот спаѓа во континенталната средоземна климатска зона и поради неговата голема надморска височина има и алпска клима. Сепак, влијанието на Медитеранот е многу силно и го одредува режимот на врнежи, кој има максимум есен-зима и минимум лето. Средните температури во зима се многу повисоки од просечните температури на иста надморска височина во остатокот од земјата. Влијанието на фенскиот ветер е многу силно во зима.
Просечната годишна температура за пониските делови на резерватот е 14 °C и за највисоко - околу 6 °C. Просечното времетраење на периодот со температури над 10 °C за ниските делови на резерватот е 200−220 дена и за високите - 130 дена. Годишните врнежи се движат помеѓу 700 и 900 мм, и надминува 900 мм во највисоките зони. Поради карстниот релјеф на планината, површинските водни ресурси на резерватот се малку. Потоците се одржуваат главно со подземни води; дождот обезбедува 25−30% од вкупниот волумен на проток, додека снегот формира уште 20−25%.
Покривните почви се состојат од циметни шумски почви во пониски и кафеави шумски почви на поголема надморска височина. Преовладува типот на почва од хумус-карбонат, но има и планински ливадски почви во највисоките пресеци. Хумус-карбонатните почви се плитки до умерено длабоки. Тие обично се суви и топли.
2 Флора
Али Ботуш е дом на разновидна флора која остана недопрена и чиста поради релативната изолација на резерватот во пограничната зона. На нејзината мала територија има над 1500 видови васкуларни растенија што го прави клучен центар за флористичко формирање на Балканскиот Полуостров. Постојат над 20 ендемски видови, од кои пет може да се забележат само во резерватот и 42 до 46 балкански ендемски таксони. Растителните видови се и од биомот на средоземните зимзелени шуми и од биомот на умерените шуми.
Во листопадните шуми во најниските текови на резерватот доминираат европската бука (''Fagus sylvatica'') и европскиот хоп-габар (''Ostrya carpinifolia''), а поретко - сладок костен (''Castanea sativa''). Иглолисниот шумски појас е составен од скокови од бор (''Pinus sylvestris''), црн бор (''Pinus nigra''), смрека од Норвешка (''Picea abies''), европска сребрена ела (''Abies alba''), бугарска ела (''Abies borisii-regis''), молика (''Pinus peuce'') и босански бор (''Pinus heldreichii''). Доминантни видови дрвја на долниот иглолистен појас помеѓу 1000 и 1450 м е црниот бор, додека шумата на поголема надморска височина до 1800–1900 м се формирани од босански бор и се најголеми од ваков вид на Балканот. Резерватот, како и Националниот парк Пирин се единствените живеалишта на овој вид бор во Бугарија. Просечната возраст на босанските борови шуми е од 60 до 120 години, достигнувајќи над 200 и ретко 400 години. Висината на одделните дрвја може да надмине 30 м Буката и елата растат во засенчени живеалишта со богати почви, додека босанскиот бор зафаќа зони со помалку хранливи материи.
Вегетација на грмушки во резерватот, исто така, е разновидна и се состои од Европскиот Тис (''Taxus baccata''), бугарски млечка ловоров (''Daphne kosaninii''), млечка ловоров (''Daphne mezereum''), ''Daphne oleoides'' и други.
Тревната вегетација е многу разновидна поради поволните климатски и почвени услови, како и варовнички темел. Бугарскиот дел од Славјанка е единственото живеалиште на ендемскиот ''Convolvulus suendermanii''. Важни заштитени видови вклучуваат папрат од црна ''девица (Adiantum capillus-veneris''), ''Polygala nicaeensis'', ''Rhamnus fallax'', како и балканскиот ендемски вид ''Fritillaria drenovskii'', ограничен на Славјанка, Пирин и северна Грција,''Pulsatilla rhodopaea'', ''Saxifraga sir'', - виолетова шушка (''Viola delphinantha''), ограничена на оваа област на Бугарија, како и на Грција, итн.
Во 2012 година во Али Ботуш беше откриена една од најретките габи во светот, ''Зевс олимпиј'', дотогаш познат само од планината Олимп во Грција. Расте само во асоцијација со босански бор.
3 Фауна
Фауната на резерватот е исто така разновидна. Најчестите поголеми цицачи вклучуваат кафеава мечка, сив волк, срна, дива свиња, европски зајак, црвена лисица, европски јазовец и златна чакал. Влекачите се разновидни и вклучуваат два вида желки, грчка желка и желка на Херман, како и бројни змии и гуштери, како што е ретката европска змија и ѕидниот гуштер на Ерхард. Тоа е единственото место во Бугарија каде што се наоѓа македонскиот грбест тритон.
Од видовите безрбетници помеѓу 55 и 60% припаѓаат на средоземниот биом. Досега, повеќе од 1200 видови инсекти се опишани од резерватот. Дневните пеперутки се од посебен интерес. Во 1992 година, биологот Здравко Колев идентификуваше пет нови видови пеперутки за Бугарија - источно црноврвна жолта пеперуга (''Euchloe penia''),''Polyommatus andronicus'',''Polyommatus aroaniensis'' и ''Agrodiaetus nephohiptamenos'' од нив сите, освен источно црноврвна жолта пеперуга, се балкански ендемски видови.
4 Користена литература
*