Карака

Карака (|nau; |nao; |carraca) претставува океанска едрилица со три или четири јарболи, која била развивана од 14-ти до 15-ти век во Европа, особено во Португалија и Шпанија. Еволуирајќи од еднојарболскиот запчаник, каракот првпат бил користен за европска трговија од Медитеранот до Балтикот и брзо нашол употреба со новооткриеното богатство од трговијата помеѓу Европа и Африка, а подоцна и трансатлантската трговија со Америка.
Во нивните најнапредни форми, тие биле користени од Португалците и Шпанците главно за трговија меѓу Европа, Африка и Азија почнувајќи од крајот на 15 век, пред постепено да бидат заменети кон крајот на 16-ти и почетокот на 17-ти век од галијата.
Во својата најразвиена и најнапредна форма претставувал прекуокеански брод изграден од карвел кој бил доволно голем за да плови стабилно во бурните мориња и доволно простран за да носи голем товар и потребните залихи за многу долги патувања.
Подоцнежните бродови карака биле квадратно поставени на предниот и главниот јарбол и латински поставени на мезенјарболоти се карактеризирале со високо заоблена крма со заден замок, преден дел и преден шпиц на дршката.
Како претходник на галијата, каракот бил еден од највлијателните дизајни на бродови во историјата; додека бродовите станале поспецијализирани во следните векови, основниот дизајн останал непроменет во текот на овој период.
1 Име
Англискиот ''збор „carrack“'' бил позајмен кон крајот на 14 век, преку старофранцускиот ''збор „caraque“'', од ''зборот „carraca“'', термин за голем, квадратно возен брод што се корисel во шпанскиот, италијанскиот и среднолатинскиот јазик.
Овие бродови исто така се нарекувале и ,,''nau"'' на португалски, ,,''carraca"'' на џеновски и шпански, ,,''caraque"'' или ,,''nef"'' на француски и ,,''kraak"'' на холандски .
Потеклото на терминот ''carraca'' е непознат, се претпоставува дека доаѓа од арапскиот збор ''qaraqir'' што значи „трговски брод“, кој е од непознато потекло (можеби од латинскиот ''carricare'' ,,да се натовари кола" или грчкиот ''καρκάρις'' „товар на дрва“), а можеби и арапскиот збор (''al-qurqoor'') и оттаму до грчкиот збор grc (''kerkouros'') што значи приближно „полесен“ (баржа) во буквална смисла, „исечена опашка“, можна референца за рамниот крм на бродот).
Неговото сведоштво во грчката литература е распределено во два тесно поврзани региони од кои првиот регион на дистрибуција, или област, го поврзува со одредени лесни и брзи трговски бродови пронајдени во близина на Кипар и Крф, а второто е обемно сведоштво во корпусот Oxyrhynchus, каде што најчесто се опишуваат баржите на Нил на Птоломејските фараони.
И двете употреби може да водат назад преку феникискиот до акадскиот ''kalakku'', што означува еден вид речен баржа, а се претпоставува дека акадскиот термин е изведен од сумерски претходник додека современ рефлекс на зборот се наоѓа во арапскиот и турскиот ''келек'' „сплав; речен чамец“.
2 Потекло
До доцниот среден век, бродовите со запчаници и квадратни запчаници опремени со кормило на крмата, биле широко користени по должината на бреговите низ Европа, од Медитеранот па се до Балтикот. Со оглед на условите на Медитеранот, бродовите од типот галија биле широко користени таму, како и разни бродови со два јарбола, вклучувајќи ги и каравелите со нивните латински едра. Овие и слични други типови бродови им биле добро познати на португалските морепловци и бродоградители.
Како што Португалците и Шпанците постепено ја ширеле својата трговија сè подалеку на југ по должината на атлантскиот брег и островите на Африка во текот на 15 век, се зголемила потреба од поголеми, потрајни и понапредни едрилици за нивните долги океански потфати и така постепено тие развиле свои модели на океански караци од фузија и модификација на аспекти на типовите бродови што ги знаеле дека работат и во Атлантикот и во Медитеранот, генерализирајќи ја нивната употреба на крајот на векот за меѓуокеанско патување со понапредна форма на опрема за едра што овозможувала многу подобрени карактеристики на пловење при силните ветрови и бранови на Атлантскиот Океан и облик и големина на трупот што дозволувале поголем товар.
Покрај наусите со просечна тонажа, некои науси (караки) биле изградени и за време на владеењето на Јован II од Португалија, но биле широко распространети дури по почетокот на векот. Португалските караци обично биле многу големи бродови за своето време и често со депласман над 1000 тони и имале идни науси за индискиот пат и за трговијата со Кина и Јапонија, како и други нови видови на дизајн.
Типичен карак со три јарболи, како што е <i>Сао Габриел, имал шест едра: предно едро, предно едро, главно едро, средно едро и две горни едра.
Во Република Рагуза, еден вид карака со три или четири јарболи наречена ''Дубровачка карака'' (Дубровничка карака) се користел помеѓу 14 и 17 век за транспорт на товар.
Веќе во средината на 16 век биле развиени првите галеони од каракот, а дизајнот на галеони го заменил оној на каракот, иако каракот сè уште бил во употреба до средината на 17 век поради нивниот поголем капацитет на товар.
3 Во Азија
Почнувајќи од 1498 година, Португалија за прв пат започнала директни и редовни размени меѓу Европа и Индија - а потоа и остатокот од Азија - преку Патот на Кејпот, патување кое барало употреба на пообилни бродови, како што се караците, поради неговото невидено времетраење, околу шест месеци.
Во просек, четири караци го поврзувале Лисабон со Гоа, носејќи злато за купување зачини и други егзотични производи, но главно бибер. Од Гоа, еден карак одел во Кина од времето на Минг за да купи свила. Почнувајќи од 1541 година, Португалците почнале да тргуваат со Јапонија, разменувајќи кинеска свила за јапонско сребро; во 1550 година, португалската круна почнала да ја регулира трговијата со Јапонија, со тоа што ја изнајмила годишната „капетанија“ на Јапонија на највисокиот понудувач во Гоа, всушност доделувајќи ексклузивни трговски права за еден карак што се упатувал кон Јапонија секоја година. Во 1557 година, Португалците го стекнале Макао за да ја развијат оваа трговија во партнерство со Кинезите. Таа трговија продолжила со неколку прекини до 1638 година, кога била забранета од страна на владетелите на Јапонија врз основа на тоа што бродовите шверцувале католички свештеници во земјата. Јапонците ги нарекувале португалските караци „ Црни бродови “ ( ''курофуне'' ), осврнувајќи се на бојата на труповите на бродот. Овој термин на крајот ќе се однесува на секој западен брод, не само на португалски.
Исламскиот свет, исто така, градел и користел караци, или барем бродови слични на караци, во Медитеранот и Индискиот Океан. Сликата од отоманска ''барка'' на картата на Пири Реис покажува брод со длабок труп со висок преден дел и латинско едро на јарболот.''Хараката'' (сараценски: ''караке'' ) била вид брод што се користел за фрлање експлозиви или запаливи материјали (огнени бомби во земјени садови, нафта, огнени стрели). Од контекстот на исламските текстови, постојат два вида ''харака'' : товарен брод и помал долг брод (сличен на галија) што се користел за борба. Не е јасно дали номенклатурата ''харака'' има врска со европската ''карака'' (карак) или дали едната влијае на другата. Една муслиманска ''харака'' по име ''Могарбина'' била заробена од Витезите на Свети Јован во 1507 година од отоманските Турци и преименувана во ''Санта Марија'' . Португалците обично ги нарекуваат гуџаратски бродови ''наос'' (карак). Гуџаратските ''наос'' пловеле помеѓу Малака и Црвеното Море и честопати биле поголеми од португалските караци. Бенгалците исто така користеле караци, понекогаш наречени ''наос маурискас'' (мавритански караци) од Португалците. Арапските трговци од Мека очигледно користеле и караци, бидејќи Дуарте Барбоса забележал дека бенгалскиот народ има „одлични ''наос'' по мода во Мека“.
4 Познати караци
*''Санта Марија'', во кој Кристофер Колумбо го направил своето прво патување во Америка во 1492 година.
* Грибшунден, предводник на данско-норвешкиот крал Ханс, изграден во Ниските Земји во 1485 година и ѝ служел на данско-норвешката круна сè до потонувањето во јуни 1495 година.*<i>Сао Габриел, предводник на Васко де Гама, во португалската експедиција од Европа во Индија од 1497 година со обиколување на Африка.
*''„Флор до Мар“'' или ''„Флор де ла Мар“'', како што се викал, служел девет години во Индискиот Океан, потонувајќи во 1512 година со Афонсо де Албукерке по освојувањето на Малака со огромен плен, што го прави едно од легендарните изгубени богатства.
*<i>Викторија, првиот брод во историјата што го обиколи светот (1519 до 1522) и единствениот преживеан од Магелановата експедиција за Шпанија.
*''Ла Дофин'', бродот на Верацано за истражување на атлантскиот брег на Северна Америка во 1524 година.
*''Гранде Хермин'', со кој Жак Картие првпат пловел по реката Сент Лоренс во 1535 година. Првиот европски брод што пловел по оваа река покрај Мексиканскиот Залив.
* Бродот ''„Санто Антонио''''“'', личен имот на португалскиот крал Јован III, потонал кај заливот Гунвалое во 1527 година, а спасувањето на товарот речиси довело до војна меѓу Англија и Португалија.
*''Грејт Мајкл'', шкотски брод, некогаш најголем во Европа.
*''„Мери Роуз“'', ''„Анри Грејс а Дие“'' и ''„Питер Помегранат“'', изградени за време на владеењето на англискиот крал Хенри VIII — англиски воени вагони како овие честопати биле нарекувани големи бродови .
*''„Грејс Дие“'', нарачан од англискиот крал Хенри V. Еден од најголемите бродови во светот во тоа време.
*''Санта Катарина до Монте Синај'', воен брод изграден во Индија од Португалците
*''Санта Ана'', особено модерен дизајн нарачан од Витезите болничари во 1522 година и понекогаш прогласен за прв оклопен брод.
*''Исус од Либек'', доделен на група трговци во 1563 година од страна на кралицата Елизабета I од Англија . ''Исус од Либек'' се вклучил во атлантската трговија со робови под водство на Џон Хокинс .
*''„Мадре де Деус“'', изграден во Лисабон во 1589 година, бил еден од најголемите бродови во светот. Бил заробен од Англичаните кај островот Флорес во 1592 година со енормно вреден товар од Источните Инди, кој сè уште се смета за второ најголемо богатство некогаш запленето.
*''Синко Чагас'', за кој се претпоставува дека бил најголемиот и најбогат брод што некогаш пловел до и од Индите, сè додека не експлодирал и потонал при бродот Фајал во 1594 година.
*<i>Санта Катарина, португалски караок кој бил запленет од Холандската источноиндиска компанија во близина на Сингапур во 1603 година.
*''Носа Сенхора да Граса'', португалски автомобил потонат во јапонски напад во близина на Нагасаки во 1610 година
*''Петер фон Данциг'', брод на Ханзата во 1460-тите и 1470-тите.
*''Ла Гран Карака'', бродот на Редот на Свети Јован за време на нивното владеење со Малта .*''„Бом Хесус“'', португалски брод кој исчезнал во 1533 година по отпловувањето од Лисабон. Добро зачуваниот бродолом е откриен во 2008 година на брегот на Намибија, заедно со товарот од разни бакарни шипки, слонова коска и над 2000 златни и сребрени монети.
5 Галерија
Италијанскиот збор ''caracca'' и изведените зборови се популарно користени во однос на гломазна личност, стар брод или возило во многу лоша состојба. Португалската форма на „carrack“, ''nau'', се користи како единствена единица во стратешката игра ''Civilization V'' и ''Civilization VI'' .
6 Поврзано
* Средновековни бродови
* Кинески брод за отпад
* Јавански јонг
* Арапите багла
* Португалски индиски армади