Смртна казна во Белорусија

Смртна казна — законска казна во Белорусија. Најмалку четири погубувања биле извршени во земјата во 2018 година
Позната и како исклучителна мерка на казна ( |Исключительная Мера Наказания, ИМН ), казната е дел од правниот систем на земјата од стекнувањето независност од Советскиот Сојуз на 25 август 1991 година. Сегашниот национален устав ја пропишува оваа казна за „''тешки злосторства''“. Подоцнежните закони ги разјасниле конкретните кривични дела за кои може да се примени смртна казна. Смртната казна може да се изрече за злосторства што се случуваат против државата или против поединци. Неколку ненасилни злосторства може да се казнуваат и со смрт. Од 2021 година, Белорусија е единствената земја во Европа која продолжува да ја спроведува смртната казна. Погубувањата се вршат со еден истрел во задниот дел од главата.
По референдумот за ова прашање, белоруската влада презела чекори за промена на начинот на изрекување и извршување на смртната казна. Меѓународните организации, како што се Обединетите нации, ги критикувале методите што Белорусија ги користи при извршувањето на смртната казна. Употребата на смртна казна е еден од факторите што ја држи земјата надвор од Советот на Европа.
1 Законодавство
Членот 24 од Уставот на Белорусија вели дека:
До нејзиното укинување, смртната казна може да се применува во согласност со закон како исклучителна казна за особено тешки кривични дела и само во согласност со судска пресуда.
Според Кривичниот законик на Република Белорусија, смртна казна може да се изрече за следниве дела:
* Покренување или водење агресивна војна (член 122, дел 2)
* Убиство на претставник на странска држава или меѓународна организација заради предизвикување меѓународни компликации или војна (член 124, дел 2)
* Меѓународен тероризам (член 126)
* Геноцид (член 127)
* Злосторства против човештвото (член 128)
* Примена на оружје за масовно уништување според меѓународните договори на Република Белорусија (член 134)
* Повреда на воените закони и употреба (член 135, дел 3)
* Убиство извршено под отежнувачки околности (член 139, дел 2)
* Тероризам (член 289, дел 3)
* Предавство поврзано со убиство (член 356, дел 2)
* Заговор за преземање на државната власт (член 357, дел 3)
* Терористички дејствија (член 359)
* Саботажа (член 360, дел 2)
* Убиство на полициски службеник (член 362)
Повеќето од пресудите за смртна казна се за убиство извршено под отежнувачки околности. Судските постапки кои вклучуваат капитални случаи мора да вклучуваат „''колегијално разгледување''“, составено од еден судија и двајца народни проценувачи. Народните оценувачи се избираат од општата популација, слично на системот на поротата.
Со текот на годините, бројот на прекршоци подобни за смртна казна и видот на осудените кои ги исполнуваат условите се намалуваат. Во 1993 година, четири економски злосторства што резултирале со смртни казни за време на советската ера биле отстранети од списокот на големи прекршоци со гласање на парламентот и истите биле заменети со затворски казни без условна слобода. Иако вкупниот број на категории на кривични дела кои се квалификуваат за смртна казна се намалил во ова време, Претседателскиот декрет бр. 21 издаден на 21 октомври 1997 година, додал „тероризам“ на списокот на смртни прекршоци Кога Кривичниот законик бил ажуриран во 1999 година, бројот на тешки дела дополнително се намалил. Ова намалување било потпомогнато со воведувањето на доживотен затвор во декември 1997 година
Од 1 март 1994 година, жените не се подобни за смртна казна, а лицата помлади од 18 години за време на кривичното дело или над 65 години во моментот на изрекувањето на пресудата се ослободени од смртна казна од јануари 2001 година На оние кои се ментално болни може да им биде ублажена смртната казна. Според член 84 од Уставот, претседателот „''може да дава помилување на осудени граѓани''“. Од 30 јуни 2003 година до 30 јуни 2005 година, претседателот Александар Лукашенко издал две помилувања на осудениците на смрт и одбил едно такво барање.
Во 2000 година, Парламентарното собрание на Советот на Европа ''„најостро ги осуди погубувањато во Белорусија и изрази жалење поради фактот што Белорусија во моментов е единствената земја во Европа каде што смртната казна се спроведува и, згора на тоа, редовно и широко се спроведува“. ''
Белорусија е единствената европска земја која извршила погубувања во 21 век. Членовите на Европскиот совет во 2001 година предложиле Белорусија да ја укине смртната казна пред да може да поднесе барање за членство во Советот. Белорусија (како Белоруска ССР ) го потпишала Меѓународниот пакт за граѓански и политички права во 1973 година Оваа конвенција, сепак, не ја укинува смртната казна, туку наметнува одредени услови за нејзино спроведување и употреба.
На 7 декември 2022 година, белоруските пратеници одобриле нацрт-закон со кој се казнува велепредавство меѓу службениците и воениот персонал со смртна казна. Предлог-законот вклучува и гонење за „''ширење лажни информации што ги дискредитираат вооружените сили на Белорусија''“.
На 9 март 2023 година, претседателот Александар Лукашенко потпишал нацрт-закон со кој се дозволува употреба на смртна казна за функционери и воени лица осудени за велепредавство.
2 Метод
Пред да бидат погубени, сите затвореници на смртна казна се префрлаат во притворниот центар во Минск бр. 1 (СИЗО, или СИЗО бр. 1), во главниот град на земјата Минск. Начинот на извршување на казната е со пукање. Џелатот е член на „''одборот за извршување на казни''“, кој го избира и подрачјето каде ќе се изврши погубувањето. Според книгата ''„Одредот на смртта“'' од Олег Алкаев, на денот на погубувањето осуденикот се пренесува на тајно место каде што службените лица му кажуваат дека сите негови жалби се одбиени. Потоа, осудениот со врзани очи заминува во блиската соба, каде што двајца вработени го принудуваат да клекне пред да биде погубен. Тогаш џелатот му пука на осуденикот во задниот дел од главата со пиштол ПБ-9 опремен со супресор. Според Алкаев, „''Целата постапка, почнувајќи од објавата за одбиените жалби и завршувајќи со истрелот, не трае подолго од две минути''“.
По извршувањето на казната, затворскиот лекар и други службени лица потврдуваат дека е извршено погубувањето по кое се изготвува потврда за неговата смрт. Посмртните останки на осудените се погребуваат тајно, а семејството е известено дека погубувањета е извршена. Полковник Олег Алкаев, поранешен директор на СИЗО бр. 1, тврдел дека во затворот се случиле околу 130 погубувања помеѓу 12/1996 и 05/2001 година, кога тој ја напуштил Белорусија и живеел во егзил во Берлин, Германија.
Комитетот за човекови права на Обединетите нации го издал следново мислење за процесот на погубување во Белорусија, откако мајката на подоцна погубениот затвореник Антон Бондаренко побарала од Комитетот да го поштеди животот на нејзиниот син: ''„[процесот има] ефект на заплашување или казнување на семејствата со намерно оставање во состојба на несигурност и ментална вознемиреност…[и дека првичните власти не ја известиле за закажаниот датум за погубување на нејзиниот син и нивното последователно упорно неизвестување за локацијата на гробот на нејзиниот син претставува нечовечко постапување кон авторот, што го прекршува членот 7 од Пактот [забранува тортура или сурово, нечовечко или понижувачко постапување или казнување]''“.
3 Број на погубувања
Следува груба проценка на бројот на погубувања извршени од 1985 година, според белоруското Министерство за внатрешни работи (МВД):
* 1985 – 21 – Белоруска ССР
* 1986 – 10
* 1987 – 12
* 1988 – 12
* 1989 – 5
* 1990 – 20
* 1991 – 14
* 1992 – 24
* 1993 – 20
* 1994 – 24
* 1995 – 46
* 1997 – 46
* 1998 – 47
* 1999 – 13
* 2000 – 4
* 2001 – 7
* 2007 – најмалку 1
* 2008 – најмалку 4
* 2009 – 0
* 2010 – 2
* 2011 – 2
* 2012 – 1
* 2013 – 3
* 2014 – 3* 2015 – 0
* 2016 – 4
* 2017 – 2* 2018 – 4* 2019 – 2
* 2020 – 0
* 2021 – 1
* 2022 – 0
Точниот број на погубени луѓе во Белорусија не е познат, бидејќи последните документи објавени од белоруската влада биле во 2006 година Покрај тоа, други извори, особено BelaPAN, објавиле малку поинакви податоци. BelaPAN, кратенката за Белоруска приватна новинска агенција, евидентирала 278 погубувања од 1992 до 2010 година со уште двајца мажи на смртна казна во септември 2010 година Поради некои од практиките на МВД, како што е необјавување на гробовите на погубените, ова е прекршување на протоколот на Организацијата за безбедност и соработка во Европа за да се направат информации за смртната казна отворени за јавноста.
4 Јавно мислење
На референдумот во 1996 година, едно од седумте прашања било за укинување на смртната казна. Според резултатите од овој референдум, 80,44 отсто од Белорусите биле против аболицијата. Меѓутоа, во времето на референдумот најдолгата расположлива затворска казна изнесувала 15 години. Оттогаш бил воведен доживотен затвор како казна (во декември 1997 година). Нема понови истражувања за да се утврди дали промената на максималната затворска казна влијаела на јавното расположение за смртната казна.
Неодамна парламентарната специјална работна група најавила дека планира да спроведе истражување на јавното мислење, но овој зафат го презел Информативно-аналитичкиот центар со администрацијата на претседателот. Центарот го објавил својот извештај „''Јавно мислење за активноста на органите за внатрешни работи на Република Белорусија''“, во кој биле опфатени прашањата за смртната казна и ставовите на белоруските граѓани за укинувањето на смртната казна. Таа анкета покажала дека само 4,5% од испитаниците биле против смртната казна во сите случаи, 79,5% сметаат дека смртната казна е соодветна за барем некои тешки кривични дела и околу 10% имале потешкотии да одговорат на овие прашања или не дале мислење.
Биле преземени неколку чекори кон намалување на наметнувањето на смртната казна во Белорусија. Законот на Република Белорусија од 31 декември 1997 година, додал член 22, кој дозволува „''затвор доживотно (доживотен затвор) како алтернатива на смртната казна''“. Оттогаш, смртната казна исто така е ограничена на мажи на возраст од 18 до 65 години
5 Судски случаи
На 11 март 2004 година, Уставниот суд на Република Белорусија дошол до заклучок дека два члена од Кривичниот законик се некомпатибилни со Уставот на Белорусија . Судот изјавил дека или претседателот или Националното собрание може да донесат одлука за суспендирање или целосно укинување на смртната казна. Последователно, во октомври 2005 година, Собранието усвоило амандман на Кривичниот законик со кој се прогласува дека продолжувањето на употребата на смртната казна е само на привремена основа.