Ричард Бринсли Шеридан

Ричард Бринсли Батлер Шеридан (30 октомври 1751 година - 7 јули 1816) — англо-ирски драматург, писател и политичар од партијата на Виговците, кој бил пратеник во британскиот Долен дом во периодот од 1780 до 1812 година, претставувајќи ги изборните единици Стафорд, Вестминстер и Илчестер. Како сопственик на Кралскиот театар Друри Лејн во Лондон, тој напишал неколку истакнати драми како што се ''„Соперниците“'' (1775), ''„Дуена“'' (1775), ''„Училиште за скандал“'' (1777) и ''„Патување до Скарборо“'' (1777). Служел како благајник на морнарицата од 1806 до 1807 година. Шеридан починал во 1816 година и бил погребан во „Поетскиот агол“ во Вестминстерската опатија. Неговите драми остануваат средишен дел од западниот канон и често се изведуваат низ целиот свет.
1 Ран живот
Шеридан бил роден во 1751 година во Даблин, Ирска, каде што неговото семејство имало куќа на тогашната современа улица Дорсет. Неговата мајка, Френсис Шеридан, била англо-ирска драматург и романописец. Таа имала две претстави продуцирани во Лондон во раните 1760-ти, иако е најпозната по нејзиниот роман ''„Мемоарите на госпоѓица Сидни Бидулф“'' (1761). Неговиот татко Ирец, Томас Шеридан, некое време бил актер-менаџер во театарот Смок Али во Даблин, но по неговото преселување во Англија во 1758 година, тој се откажал од глумата и напишал неколку книги на тема образование, особено стандардизација на англискиот јазик во образованието. Неговиот постар брат бил Чарлс Френсис Шеридан. Неговиот дедо по таткова линија бил преподобниот Томас Шеридан од округот Каван, кој бил близок пријател на Џонатан Свифт.
Додека неговото семејство било во Даблин, Ричард посетувал училиште за англиска граматика кое се наоѓало на улицата Графтон. Во 1758 година, кога имал седум години, семејството Шеридан се преселило трајно во Англија.
Тој бил ученик во Харовското училиште во периодот од 1762 до 1768 година На крајот од неговата учебна година во 1768 година, неговиот татко вработил приватен учител, Луис Кер, за да ги води неговите студии во куќата на неговиот татко во Лондон, додека Доменико Анџело го подучувал по мечување и јавање.
Во 1772 година, на возраст од 20 или 21 година, Шеридан водел два дуела со капетанот Томас Метјуз, кој напишал весник во кој го оцрнува ликот на Елизабет Ен Линли, со која Шеридан планирал да се ожени. Во првиот дуел, тие се согласиле да се борат во Хајд Парк, но бидејќи било премногу преполно, најпрвин заминале во крчмата „Херкулес Пиларс“ (на местото каде што денес се наоѓа Епси Хаус на аголот на Хајд Парк), а потоа во крчмата „Касл“ на улицата Хенриета, Ковент Гарден. Далеку од својата романтична слика, дуелот бил краток и без крв. Метјус го изгубил својот меч и, според Шеридан, бил принуден да „''моли за својот живот''“ и да потпише повлекување. Извинувањето било јавно објавено и Метјус, разбеснет од публицитетот што го добил дуелот, одбил да го прифати својот пораз како конечен и го предизвикал Шеридан на уште еден дуел. Шеридан не бил должен да го прифати овој предизвик, но можел да стане општествено отфрлен доколку не го сторил тоа. Вториот дуел, воден во јули 1772 година во Кингсдаун во близина на Бат, бил многу пожесток настан. Овој пат двајцата мажи ги скршиле своите мечеви, но продолжиле да се борат во „''очајна борба за живот и чест''“. Двајцата биле ранети, Шеридан опасно, и тој морал да биде „''изнесен од полето со дел од оружјето на неговиот антагонист прободен низ увото, допрен до градната коска, целото тело покриено со рани и крв, а лицето речиси изгорено до желе со рачката од мечот на Метјус''“. Метјус побегнал со поштанска кочија. Осум дена по крвавата афера, „''Бат Кроникл“'' објавил дека Шеридан е надвор од опасност.
Подоцна истата година, Елизабет и 21-годишниот Ричард побегнале и се населиле во Лондон на раскошен начин. Шеридан имал малку пари и немал никакви непосредни перспективи, освен миразот на неговата сопруга. Младиот пар влегол во светот на модата и очигледно се занимавал со забава. Шеридан бил покровител на Маргарет Кајлер, а таа била негова претпоставена љубовница. Како негова штитеничка, таа се појавила во театрот Друри Лејн во јануари 1777 година, и покрај тоа што била лоша глумица.
2 Книжевна кариера
Во 1775 година, првата драма на Шеридан, ''„Соперниците''“, била поставена во лондонскиот театар Ковент Гарден. Таа била неуспешна уште првата вечер, а изведбата на Џон Ли како Сер Луциус О’Тригер била критикувана затоа што ликот бил „''смешен и одвратен''“. Шеридан ја преработил драмата и ја претставил повторно неколку дена подоцна, а Лоренс Клинч ја заменил Ли во улогата. Во својата преработена форма, таа доживеала огромен успех, веднаш воспоставувајќи го угледот на младиот драматург и наклонетоста на современиот Лондон. Таа станала стандард на англиската книжевност.
Кратко по успехот на ''„Соперниците“'', Шеридан и неговиот свекор Томас Линли Постариот, успешен композитор, ја продуцирале операта ''„Дуена“''. Ова дело, топло прифатено, било изведувано седумдесет и пет пати.
Неговата најпозната драма, ''„Училиште за скандал“'', премиерно била изведена во Друри Лејн на 8 мај 1777 година. Се смета за една од најголемите комедии на англиски јазик. По неа следела ''„Критичарот“'' (1779), ажурирање на сатиричната реставраторска драма „Проба“.
Откако бргу се здобил со име и богатство, во 1776 година Шеридан го купил делот на Дејвид Гарик во патентот на Друри Лејн, а во 1778 година и преостанатиот дел; сите негови подоцнежни драми биле продуцирани таму. Во 1778 година, Шеридан ја напишал ''„Кампот“'', во која коментирал за тековната закана од француска инвазија на Британија. Истата година, неговиот зет , Томас Линли, млад композитор кој работел со него во театарот Друри Лејн, починал во несреќа со брод. Шеридан имал соперништво со својот колега драматург Ричард Камберленд и вклучил пародија на Камберленд во својата драма ''„Критичарот“''. На 24 февруари 1809 година (и покрај многу фалените мерки за противпожарна безбедност од 1794 година), во театарот избил пожар. Кога бил сретнат како пие чаша вино на улица додека го гледал пожарот, се вели дека Шеридан рекол: „''На човек сигурно може да му се дозволи да земе чаша вино покрај својот камин''“. Шеридан бил менаџер на театарот многу години, а подоцна станал единствен сопственик без менаџерска улога.
3 Политичка кариера
Во 1780 година, Шеридан влегол во Долниот дом како сојузник на Чарлс Џејмс Фокс на страната на американските колонијалисти во политичката дебата од истата година. Се вели дека им платил на граѓаните на Стафорд по пет гвинеи за да може да ги претставува. Како последица на тоа, неговиот прв говор во Парламентот претставувал одбрана од обвинението за поткуп.
Во 1787 година, Шеридан побарал импичмент на Ворен Хејстингс, првиот генерален гувернер на Индија. Неговиот говор во Долниот дом бил опишан од Едмунд Бурк, Чарлс Џејмс Фокс и Вилијам Пит како најголемиот некогаш одржан во античко или современо време.
Во Долниот дом, Шеридан бил познат како привлечен и често забавен говорник. Неговите говори на импичментот на Хејстингс подоцна биле објавени како брошура од 59 страници. Во 1793 година, за време на дебатите за Законот за странци, наменет за спречување на француските револуционерни шпиони и саботери да влезат во земјата, Едмунд Бурк одржал говор во кој кажал дека во Британија има илјадници француски агенти подготвени да употребат оружје против властите. За драматично да ја нагласи својата поента, тој фрлил нож на подот од Долниот дом. Шеридан на тоа извикал: „''Каде е виљушката?''“, што довело до ''уривање'' на поголемиот дел од домот од смеа.
Во април 1798 година, тој се појавил на судењето во Мејдстоун на Општеството на Обединетите Ирци обвинети за предавнички заговор со Французите. Заедно со Чарлс Џејмс Фокс, Лорд Моира и други радикални виговци, тој сведочел во име на Артур О'Конор. О'Конор бил ослободен. Неговиот придружник, отец Џејмс Којгли, бил обесен.
За време на стравот од инвазијата во 1803 година, Шеридан напишал „Обраќање до народот“:ТИЕ, водени од чудна беснило, се борат за Моќ, за Грабеж и проширено Владеење - НИЕ, за нашата Земја, нашите Олтари и нашите Домови. - ТИЕ следат АВАНТУРИСТ, од кого се плашат - и се покоруваат на Моќ што ја ''мразат'' - НИЕ служиме на ''Монарх'' кого го сакаме - Бог кого го обожаваме... Тие нè повикуваат да го размениме сето Добро што сме го наследиле и докажале, за очајната Шанса за Нешто подобро што ''го ветуваат''. - Бидете наши и едноставни Одговорете на ова: Престолот што го почитуваме е ИЗБОР НА НАРОДОТ - Законите што ги почитуваме се Наследство на нашите храбри Татковци - Верата што ја следиме нè учи да живееме во врски на милосрдие со целото човештво и да умреме со Надеж за Блаженство зад Гробот. Кажете им го ова на вашите ''Напаѓачи''; и кажете им и нив, ние не бараме Промена; а најмалку од сè, таква Промена каква што ''тие'' би ни донеле. Тој ги држел функциите генерален приемник на Војводството Корнвол (1804–1807) и благајник на морнарицата (1806–1807). Шеридан бил познат по своите блиски политички односи со Принцот од Велс, водејќи фракција од неговите поддржувачи во Долниот дом. До 1805 година, кога Принцот се плашел од својата претходна поддршка на Католичката еманципација, Шеридан, Џорџ Тиерни и други го објавиле своето противење на неа.
Кога, по 32 години во парламентот, тој го загубил реизборот во 1812 година, неговите доверители се приближиле кон него, а неговите последни години биле исполнети од долгови и разочарувања. Кога слушнале за неговите долгови, Американскиот конгрес му понудил на Шеридан 20.000 фунти како признание за неговите напори да ја спречи Американската војна за независност. Тој ја одбил понудата.
4 Смрт и комеморација
Во декември 1815 година, Шеридан се разболел и во голема мера останал врзан за кревет. Починал во сиромаштија. Сепак, војводи, грофови, лордови, виконти, градоначалникот на Лондон и други значајни личности присуствувале на неговиот погреб, а тој бил погребан во Аголот на поетите во Вестминстерската опатија.
Во 1825 година, ирскиот писател Томас Мур објавил двотомна биографија, ''„Мемоари од животот на Ричард Бринсли Шеридан“'', која имала големо влијание врз последователните перцепции. Сина плоча на Кралското уметничко друштво била откриена во 1881 година во спомен на Шеридан на адресата Савил Роу број 14 во Мејфер. Друга плоча се наоѓа во Стафорд.
5 Семеен живот
Тој бил двапати женет. Тој и неговата прва сопруга Елизабета имале син:
* Томас (Том) Шеридан, кој се оженил со Каролина Хенриета Каландер, ќерка на полковникот Сер Џејмс Кемпбел од Крегфорт, Стирлинг и Ардкинглас Аргил, и бил татко на Хелен Блеквуд, бароница Даферин и Клејнбој, Каролина Нортон и Џорџијана Сејмур, војвотка од Сомерсет
Елизабет имала и ќерка, Мери, родена на 30 март 1792 година, но чиј татко бил нејзиниот љубовник, Лорд Едвард Фицџералд. По смртта на Елизабет, Шеридан го исполнил своето ветување да се грижи за бебето ќерка на Томас и Фицџералд. Една медицинска сестра била вработена да се грижи за детето во неговиот дом во Ванстед. Бебето имало серија напади една вечер во октомври 1793 година, кога имала 18 месеци, умирајќи пред да може да дојде лекар. Таа била погребана покрај нејзината мајка во Велшката катедрала.
Во 1795 година, Ричард Б. Шеридан се оженил со Естер Џејн Огл (1776–1817), ќерка на деканот на Винчестер. Тие имале барем едно дете: Чарлс Бринсли Шеридан (1796–1843). Во еден период Шеридан ја поседувал куќата Даун Хаус, Ричмонд Хил во Лондон.
6 Афери
Шеридан бил женкар Тој имал евидентирано афери со Франсис Кру, Леди Кру (ѝ ја посветил својата претстава „Училиште за скандал“ од 1777 година) и катастрофална афера со Хариет Спенсер, почнувајќи од 1789 година. Аферата на Шеридан со Хариет станала катастрофална за неа, бидејќи најлошото сценарио всушност се случило: нејзиниот насилен сопруг, виконт Данканон, се појавил додека Шеридан и таа имале сексуален однос. Жестоко разбеснет, Данканон веднаш сакал да се разведе од Хариет. Разводот во 18 век претставувал општествена пропаст за жените, а Хариет за малку избегнала таква катастрофа само кога таткото на Данканон, Вилијам Понсонби, втор гроф од Бесборо, и моќниот клан Кавендиш застанале на страната на Хариет, правејќи го разводот нејзино општествено самоубиство.
Додека се обидувал да ја врати својата сопруга Елиза, еден од повеќе слични случаи, тој зачнал дете со гувернанта по име Каролина Таунсенд во 1789 година. Пријателите на Шеридан, Џорџијана Кавендиш, војвотката од Девоншир и Хенриета Понсонби, грофица од Бесборо, му помогнале да организира Каролина да оди во странство за да се породи и го посвоиле бебето, кое го нарекле Фани Мортимер. Фани „''пораснала во куќата Девоншир како еден вид најденче, живеејќи во подземјето помеѓу одаите за слуги и детската соба. Откако Џорџијана починала во 1806 година, Хариет ја испратила Фани во приватно училиште и на крајот ја видела како се омажи доста добро. Фани секогаш се сомневала дека или Хариет или Џорџијана се нејзина мајка и никогаш не се опоравила од сознанието дека нејзината вистинска мајка е само гувернанта''“.
7 Лик
За неговите современици, Шеридан бил познат по својата блескава духовитост, жив хумор и политичка острина, како и по неговата дволичност, одмаздољубива злоба и расипништво. Шеридан бил социјален алпинист кој немал никакви проблеми да ги тепа пријателите за да го задржи својот општествен статус меѓу вистинските благородници и да добие моќ во виговското општество. Можеби најдоброто резиме на ликот на Шеридан го напишал Сер Гилберт Елиот, Гилберт Елиот-Мареј-Кининмаунд, 1-ви Ерл од Минто, кој ѝ забележал на својата сопруга: „''Тој употребува многу уметност, со многу болка, за да задоволи, не соодветната страст во таквите работи, туку суетата; и се занимава со најсложени заговори и потценувања, како шпанска драма''.“ До 1789 година, дволичната лукавост на Шеридан го направила презирен од поголемиот дел од виговското општество.
Како и повеќето од Тон (le bon ton), Шеридан пиел многу и бил зависник од коцкање, коцкајќи ги повеќето ноќи со пари што ги немал. Додека поголемиот дел од неговите колеги зависници од коцкање се обидувале да ги платат своите доверители, Шеридан намерно никогаш не ги плаќал своите долгови, бидејќи верувал дека плаќањето на неговите доверители „''само повеќе ги охрабрува''“.
Однесувањето на Шеридан кон жените, било нечесно. Како досетлив и професионален раскажувач, тој бил надарен извинувач и давал ветувања на своите сопруги и љубовници за кои знаел дека никогаш нема да ги исполни. Шеридан сексуално вознемирувал и напаѓал жени. Пример за ова е неговото сексуално вознемирување, а потоа и напад врз Лејди Вебстер, подоцна позната како Лејди Холанд, Елизабет Фокс, Бароница Холанд. Откако лажно ја обвинил дека имала афера со маж за кој „''нималку не ѝ се допаѓаше''“, тој се заканил дека ќе ја уништи така што ќе му каже на општеството за нејзината имагинарна афера. Кога Лејди Вебстер не се согласила на неговите додворувања, тој возвратил со тоа што подоцна ја нападнал во нејзиниот дом. Лејди Вебстер самата го запишала нападот: „...''кога ја отфрлив [неговата] закана, тој се одлучи за друг најнеобичен метод - еден ден ми кажаа дека еден слуга донел порака што нема да ја достави никому освен на мене, и пред да можам да му наредам да биде примен, влезе Шеридан, завиткан во голем часовник, и откако мојот слуга ја напушти собата, тој се стрча кон мене и со свирепост, доста страшно, ме гризна по образот толку силно што крвта ми течеше по вратот - имав доволно разум да заѕвонам на ѕвончето и тој се повлече''.“
До 1802 година, презреното однесување на Шеридан добило уште позлокобен пресврт и тој почнал да ја малтретира една од неговите малку преостанати пријателки, Хариет Спенсер, Хенриета Понсонби, грофица од Бесборо. Во 1805 година, Шеридан го засилил своето малтретирање на Хариет со анонимно испраќање заканувачки писма; бидејќи тие биле долгогодишни пријатели и поранешни љубовници, Хариет бргу го заклучила идентитетот на авторот како на Шеридан од неговиот ракопис. Шеридан ја напаѓал Хариет јавно и правел сцена секогаш кога можел, прекорувајќи ја што не го сака доволно и изјавувајќи ја својата бесмртна љубов кон неа. И покрај неговата суровост кон неа, Хариет била љубезна кон него на неговата смртна постела во 1816 година. За возврат, Шеридан ја зграпчил цврсто за рака и ѝ рекол дека ќе ја прогонува по неговата смрт. Хариет, скаменета, прашала зошто, откако ја прогонувал целиот свој живот, бил решен да продолжи со прогонството по смртта. „''Бидејќи така сум решен, ќе ме запомниш''.“ Откако издржал уште неколку минути од неговиот ужас, Хариет избегала од собата. Три дена подоцна, Ричард Бринсли Шеридан починал сам.
8 Дела
*''Соперниците''*''Ден на Свети Патрик''*''Дуена''*''Патување до Скарборо''*''Училиште за скандали''*''Кампот''*''Критичарот''*''Славниот Први јуни''*''Пизаро''*''Протестот на Клио'' (напишан 1771, објавен 1819)
Тој, исто така, напишал избор песни и политички говори за време на неговиот мандат во парламентот.
9 Адаптации и културни наводи
* Шеридан го игра Бери Стентон во филмот ''„Лудилото на кралот Џорџ“'' (1994). Во ''„Војвотката“'' (2008), филм базиран на животот на Џорџијана Кавендиш, војвотката од Девоншир, Шеридан го игра Ејдан Мекардл, а во филмот се изведува и улогата ''„Училиштето за скандал“''.
* Крис Хамфрис го користел ликот на Џек Апсолут од ''„Соперниците“'' како основа за своите книги ''„Крвавењето на Џек Апсолут“'', ''„Апсолутна чест“'' и ''„Џек Апсолут“''. Тие се објавени под името Ц.Ц. Хамфрис.
* Шеридан било село во општината Торонто, Онтарио, именувано по Р.Б. Шеридан. Неговото име подоцна го користела населбата Шеридан Хоумлендс, која сега е дел од градот Мисисага. Шеридан бил номиниран за име на новоинкорпорираниот град во 1974 година, кој се наоѓа веднаш западно од главниот град на покраината, Торонто.* Во романот ''„Пат околу светот за 80 дена“'' од Жил Верн, се вели дека протагонистот, Филијас Фог, живеел на „Савил Роу бр. 7, Берлингтон Гарденс, куќата во која Шеридан починал во 1814 година“. Иако Шеридан навистина живеел во Савил Роу, тој живеел на бр. 14, а не на бр. 7 (и починал во 1816 година, а не во 1814 година како што се тврди во книгата).*
10 Наводи
******;Attribution
**O'Toole, Fintan. ''A Traitor's Kiss: The Life of Richard Brindsley Sheridan, 1751–1816'', New York, 1998.