Султанат на Геледи

Султанатот на Геледи (|Saldanadda Geledi, ) исто така познат како династија Гоброон било сомалиско кралство кое владеело со делови од Африкански Рог од крајот на 17 век до почетокот на 20 век. Со султанатот управувала династијата Гоброон. Била основана од војникот Геледи, Ибрахим Адир, кој поразил различни вазали на Аџуранскиот султанат и го издигнал Гобрун да поседувал значајна политичка моќ. По консолидацијата на Махамуд Ибрахим, династијата го достигнала својот врв под Јусуф Махамуд Ибрахим, кој успешно ја модернизирал економијата на Геледи и ги елиминирал регионалните закани со освојувањето на Бардера во 1843 година, и продолжил да добива почит од Саид бин Султан, владетел на Оманската империја. Султаните Геледи имале силни регионални врски и изградиле сојузи со султанатот Пате и Виту на брегот на Свахили. Трговијата и моќта на Геледи останале силни до смртта на добро познатиот султан Ахмед Јусуф во 1878 година. Султанатот на крајот бил инкорпориран во италијанскиот Сомалиленд во 1911 година.
1 Потекло
На крајот на 17 век, Аџуранскиот султанат бил во опаѓање и разни вазали се ослободувале или биле апсорбирани од новите сомалиски сили. Една од овие сили бил Силцискиот султанат, кој започнал да ја консолидирал својата власт над регионот Афгује. Ибрахим Адир го предводел бунтот против владетелот Силкис Умар Аброне и неговата угнетувачка ќерка, принцезата Феј. По неговата победа над Силците, Ибрахим потоа се прогласил себеси за султан и последователно ја основал ''династијата Гоброон''.
Султанатот Геледи било кралство Раханвејн управувано од благородниците Геледи, кои владеле над реките Џуба и Шабел во внатрешноста и на брегот Бенадир. Султанатот Геледи имал доволно моќ да ги принудил јужните Арапи да плаќале данок.
Благородниците во Геледи тврделе дека потекнувале од Абадир Умар ар-Рида. Тој имал уште тројца браќа, Фахр и со уште двајца од кои нивните имиња биле поинаку дадени како Шамс, Умуди, Алахи и Ахмед. Заедно тие биле познати како ''Афарта Тимид'', „четворицата што дојдоа“, што укажувало на нивното потекло од Арабија. Тврдењата за потекло од Арабија биле главно од причини за легитимност.
2 Бирократија
Султанатот Геледи имал силна централизирана власт за време на своето постоење и ги поседувал сите институции и замки на интегрирана модерна држава: функционална бирократија, наследно благородништво, насловени аристократи, даночен систем, водење надворешна политика, државно знаме, исто така како постојана војска. Големиот султанат водел и пишани записи за нивните активности кои сè уште постојат во музеите.
Главниот град на султанатот Геледи бил во Афгује каде што живееле владетелите. Кралството имало голем број тврдини замоци со разновидни различни архитектури во различни области во неговото царство, вклучувајќи тврдина во Луук и цитадела во Бардера.
Во својот врв, Султанатот ги покривал сите територии на Раханвејн во рамките на денешна Сомалија. Ова било она што некои го нарекувале конфедерација Геледи. Конфедерацијата не била ограничена само на Дигил и Мирифле, туку вклучувала и други Сомалијци како Бимаал, Шехал и Вакдаан. За да владел толку разновиден султанат, владетелите промовирале политика на индиректна и флексибилна администрација. Тие им дозволиле на племенските поглавари, имамите, шеиците (верските фигури) и Ахијарите (значајни старешини) на заедницата да играле значајна улога во администрацијата на Султанатот. Владетелите на Геледи не само што биле политички поглавар на Султанатот, туку се сметале и за верски водачи. Ахијарите биле старешини кои ќе се помириле и решавале случаи како што се убиства и ќе ја рецитирале Ел-Фатиха по судењето. Помеѓу две различни групи на лоза, ако била извршена неправда, тогаш се одржувал состанок ''со гугољ'' помеѓу Ахијар на двете.
Султанот имал редовна стража составена од вооружени робови за да го заштитил од оние што сакале штета. ''Ул Хеј'' ќе бил негов посредник помеѓу подлозата на Геледи и ќе ги примил неговите насоки и намери за работите. Симболот на султановиот авторитет бил неговиот турбан. Тоа ќе било ставено на неговата глава од водечките старешини од лозата Абиикаров.
Јасна деволуција на власта била исто така присутна во политиката кога султанот Геледи делегирал одредени региони на султанатот да биле управувани од блиски роднини, кои имале значително влијание самостојно. Администрацијата на султанот Ахмед Јусуф била опишана како таква од британскиот парламент.Сомалиското племе Рухваина. Началникот на ова и на другите племиња зад Брава, Марка и Могдишо бил Ахмед Јусуф, кој живеел во Галхед, еден ден или помалку од овој град. Два дена понатаму во внатрешноста е Даферт, голем град со кој управувал Авека Хаџи, неговиот брат. Ова биле главните градови на Рухваина. На четири, пет и шест часа соодветно од Марка лежат градовите Голвен (Голвејн), Було Мареерта и Адормо, управувани од Абобокур Јусуф, друг брат кој иако номинално под наредба на првоименуваниот началник, наплаќал уцена. на своја сметка и преговарал со гувернерите на Марка и Брава директно. Тој живеел со околу 2.000 војници, главно робови во Було Марета; градовите Гулвен кои често ги посетувале и Адормо окупирана од сомалијци кои одгледувале производи, говеда итн. и правејќи голема трговија со Марка. Братот на султанот Ахмед Јусуф, Абобокур Јусуф управувал со земјиштето спроти пристаништата Банадир во Брава и Марка и исто така добил почит од Брава. Овој Абобокур Јусуф бил навикнат да испраќал гласници во Брава за почит, и оттаму влечел околу 2.000 долари годишно.За време на периодот на трката за Африка помеѓу 1880-тите и првата светска војна, Геледи бил ограничен на север со регионот Хуван, Хуван подоцна формирал полу-независна вазална држава Абисинија, на исток со Хобио султанатот и италијанскиот лизинг на Бенадир, а на југ од страна на Британскиот протекторат на Источна Африка.
3 Економија
Султанатот Геледи одржувал огромна трговска мрежа и имал трговски односи со Арабија, Персија, Индија, Блискиот Исток, Европа и брегот на свахили, доминирајќи во источноафриканската трговија и ковајќи своја валута и биле препознаени како моќна регионална сила.
Во случајот со Геледи, богатството стекнато на благородниците и на султанатот, не само од одгледувањето на пазарот што го користел од долините Шебел и Џуба, туку и трговијата од нивното учество во трговијата со робови и други претпријатија како што била слонова коска, памук, железо, злато и меѓу многу други стоки. Општо земено, тие одгледувале и животни како што се говеда, овци, кози и кокошки.
До почетокот на деветнаесеттиот век, династијата Гоброон го претворил својот религиозен престиж во застрашувачка политичка моќ и биле признати како владетели на сè поцентрализирана и побогата држава. Како што веќе споменавме, голем дел од нивното богатство се засновало на контрола над плодните речни земјишта. Користејќи ропски труд добиен преку крајбрежните пристаништа, Геледи постепено ја префрлиле својата економска основа од нејзината традиционална зависност од сточарството и егзистенцијалното земјоделство на она што главно се градило на плантажно земјоделство и производство на готовински култури како жито, памук, пченка, сорго и разновидност на овошје и зеленчук, особено банани, манго, шеќерна трска, памук, домати, сквош и многу повеќе. Регионот го минувале историски карвански рути. Трговија на самите реки поврзани со брегот до внатрешните пазари. Во овој период, сомалиското земјоделско производство на арапските пазари било толку големо што брегот на Јужна Сомалија станал познат како ''Зрнест брег'' на Јемен и Оман.
Афгује, седиштето на султанатот, бил исклучително богат и голем град. Афгује имал некои просперитетни индустрии како што биле ткаење, чевларство, садови, накит, керамика и произведувал различни производи. Афгује била раскрсницата на карваните кои носеле пердуви од ној, кожи од леопард и алое во замена за странски ткаенини, шеќер, урми и огнено оружје. Одгледале бројни животни за месо, млеко и џи. Земјоделците од Афгује произведувале големо количество овошје и зеленчук.
Афгуските трговци се пофалиле со своето богатство; рекол еден од нивните најбогати.''Moordiinle iyo mereeyey iyo mooro lidow, maalki jeri keenow kuma moogi malabside'' . Донесете го целото богатство на Мурдиинле, Мериеј и оградите на лидоу, едвај го забележувам тоа.
4 Воена
Војската на Геледи броела околу 20.000 луѓе во време на мир, со максимум 50.000 војници во време на војна. Врховните команданти на војската биле султанот и неговиот брат, кои пак имале ''Малаах'' и ''Гаради'' под нив. Војската била снабдена со пушки и топови од сомалиските трговци од крајбрежните региони кои ја контролирале трговијата со оружје во Источна Африка.
Најдобрите раси на коњи биле одгледувани во Лук, а подоцна биле испратени во војска по зрелоста. Тие се користеле главно за воени цели, а биле подигнати бројни камени утврдувања за да се обезбедило засолниште за војската во внатрешните и крајбрежните области. Во секоја провинција, војниците биле под надзор на воен командант познат како Малаак, а крајбрежните области и трговијата во Индискиот Океан биле заштитени од моќна морнарица.
5 Општество
Општеството Геледи било поделено на три сегменти; благородници, обични жители и робови (да се користеле термините усвоени од Хеландер). Секоја од овие касти се состоила од неколку групи на лоза чија федерација ја формирала државата Геледи; лоза биле поделени помеѓу две делови. Толвејн и Јебдале, секој живеел во својот дел од градот. Благородниците, во старото општество, биле владејачка група, но зависеле од поддршката на обичните лоза.
5.1 Благородништвото
Благородниот дел од општеството припаѓал на владетели. Меѓутоа, сите членови на кланот Геледи исто така се сметале за благороднички и покрај тоа што повеќето од нив не биле владетели. Благородништвото не било само ексклузивно за кланот Геледи бидејќи имало владетели на многу области во царството Геледи кои не припаѓале на лозата Геледи.
5.2 Обичните луѓе
Обичните граѓани биле типични граѓани кои главно се состоиле од не-геледи Сомалијци и традиционално се состоиле од урбани жители, земјоделци, пастирски номади, како и службеници, трговци, инженери, научници, војници, занаетчии, пристанишни работници и други различни професии. Обичните жители биле мнозинство во кралството и биле третирани како еднакви.
5.3 Робови
Робовите главно биле од банту потекло и биле користени за труд. Мажите работеле како земјоделски работници предводени од нивните земјоделци-сопственици, а некои работеле во градежништвото предводени од инженери. Тие, исто така, биле вработени во армијата и биле одвоени од остатокот од војската Геледи и биле разгранети како Мамалуки што значело војници робови. Жените работеле како домашни слуги и извршувале различни услуги во домаќинството за нивните сопственици, од обезбедување, готвење, чистење и перење алишта, грижа за децата и постарите издржувани лица и други домашни работи. Тие, исто така, биле презирани за секаков вид сексуален контакт и се сметале за непривлечни.
Банту не биле исклучиво за ропство. Оромос понекогаш би бил поробен по рации и војни. Сепак, имало значителни разлики во однос на перцепцијата, фаќањето, третманот и должностите на Оромо наспроти робовите Банту. На поединечна основа, субјектите во Оромо не биле сметани за расно инфериорни од нивните сомалиски киднапери. И покрај тоа што Оромос ги презел истите улоги како Банту, тие не биле третирани исто. Најсреќните луѓе работеле како службеници или телохранители на владетелот и емирите или како деловни менаџери за богатите трговци. Тие уживале значителна лична слобода и повремено држеле свои робови. Ценети за нивната убавина и гледани како легитимни сексуални партнери, многу жени од Оромо станале или сопруги или наложници на нивните сопственици од Сомалија, додека други станале домашни слугинки. Најубавите често уживале во богат начин на живот и станале љубовници на елитата, па дури и мајки на владетелите.
6 Владетели
Детални биографии на владетелите на султанатот
#, султанот, Царувај, Белешки
1, Ибрахим Адир, крајот на 17 век-средината на 18 век, Го основал султанатот Геледи откако го победил Аџуранскиот султанат. Првиот владетел во династијата Гоброон.
2, Махамуд Ибрахим, средината на 18-1828 година , Консолидирана моќ на Губрон, ја вклучил Мурусадата како сојузници и ставил крај на заканата од Силцис.
3, Јусуф Махамуд Ибрахим, 1828–1848 , Правилото го означил почетокот на златното доба на Геледиите. Ја уништил Бардера Јамаа и ја револуционизирал економијата Геледи. Собрана почит од Саид бин Султан владетелот на Оманската империја.
4, Ахмед Јусуф, 1848–1878 , Го одбранил брегот Банадир од упад и повторно ја воспоставил власта на Гоброон по поразот на неговиот татко во 1848 година.
5, Осман Ахмед, 1878-1910 , Наследен престол од татко. Владеењето го означило крајот на султанатот Геледи. Одлучно ги поразил Абисинците во Битката кај Луук и Дервишите во Битката кај Худур.
7 Наследство
Султанатот оставил богато наследство зад кое продолжил да живеел во популарната меморија и поезијата составена за моќните султани и други благородни личности во тој период. Една значајна песна била снимена од Вирџинија Лулинг во 1989 година за време на нејзината посета на Афгује. Геледи ''лашинс'' (поети) пееле за секогаш присутното прашање на кражба на земјиште од страна на сомалиската влада. Од султанот Субуге било побарано да и помогнел на заедницата и се потсетил на неговите легендарни гоброонски предци од вековите пред тоа.''Законот тогаш не бил овој закон'' бил спроведен од водечките ''лаашини'' на Афгује, Хирабеј, Муус Кусмаан и Абукар Кали Гоитоу заедно со неколку други, упатени до сегашниот водач Султан Субуге. Тука е најбогатиот избор на песната во изведба на Гоитоу