Московска иницијатива за урбана обнова

Московска иницијатива за урбана обнова (руски: ''Инициатива обновления городов Москвы'') — огромна програма за јавни работи нарачана од градоначалникот на Москва Сергеј Собјанин и рускиот претседател Владимир Путин. Иницијативата започнала во 2017 година и се очекува да биде завршена во 2032 година. Планот вклучува рушење на 5.171 станбени објекти во Москва, колоквијално познати како хрушчовки, нивна замена со современи високи станбени објекти и преселување на 1,6 милиони жители на градот.
Молжаниновскиот Реон во градот станал првиот округ на главниот град каде што била завршена иницијативата за урбана обнова во Москва. Успехот на програмата довел до нејзино усвојување и во други градови и била вклучена во ажурираното издание на Кодексот за урбанистичко планирање на Руската Федерација. Кога ќе биде завршен, иницијативата радикално ќе ја промени физичката форма и квалитетот на домувањето во Москва. Иницијативата се финансира преку мешавина на средства од јавниот и приватниот сектор.
1 Историја
Масовното преселување и рушење на петкатни куќи од периодот на раната изградба на станови од панели, познати како хрушчовки, го започнал градоначалникот на Москва, Јуриј Лужков во 1990-тите и бил спроведен како дел од „''Програмата за сеопфатна реконструкција на петкатните згради од првиот период на градежништво''“. Како дел од програмата на Лужков, градот ги проширил плановите за преселување и рушење на 1.722 објекти. Работата била спроведена од приватни програмери според инвестициски договори со градот. Измените на Кодексот за земјиште усвоени во 2007 година ја попречувале работата на изведувачите, обврзувајќи ги да поминат низ конкурентни процедури за да добијат места. Поради глобалната финансиска криза од 2007-2008 година, голем број на градежници не биле во можност да ги исполнат своите обврски кон градот. Како резултат на тоа, московските власти одлучиле да ја завршат програмата со помош на директно финансирање од градскиот буџет.
Прашањето за продолжување на уривањето на влошениот станбен фонд на панели било повторно покренато во февруари 2017 година на состанокот на Советот на московските општини со учество на Сергеј Собјанин. На 13 февруари пратениците на Московската градска дума разговарале за потребата од нова програма, вклучително и серија претходно признаена како „неподнослива“, а на 17 февруари членовите на Јавната комора на градот Москва му се обратиле на градоначалникот со овој предлог. На состанокот со Сергеј Собјанин на 21 февруари 2017 година, Владимир Путин му наложил на московскиот градоначалник да продолжи со преселувањето на петкатните згради. Собјанин во тоа време му истакнал на Путин дека градскиот буџет му дозволува на градот да започне нова програма и жали за тешкотиите со кои се соочиле градските власти при раната имплементација на програмата на Лужков. Градоначалникот истакнал дека тогашното законодавство за граѓанско и урбанистичко планирање ја ограничува можноста за преселување на структури кои не се изложени на итен ризик од колапс и побарал од претседателот да помогне во промената на регулаторната рамка.
Неколку извори поврзани со канцеларијата на градоначалникот изјавиле за списанието Форбс дека предуслов за брз почеток на програмата за реновирање претставува желбата на градската администрација да избегне прераспределба на приходите од буџетот на Москва во корист на регионите со поголем долг. За време на разговорот со новинарите, Наталија Зубаревич, главен истражувач на Институтот за социјална политика на Вишата школа за економија, ја забележала изводливоста на ова сценарио, бидејќи само во 2016 година приходот од консолидираниот буџет на Москва се зголемил за 188 милијарди рубли. Соговорниците на публикацијата, исто така, истакнале дека големата програма за реновирање ќе и овозможи на Москва да привлече инвестиции во градежништвото и сродните индустрии.
На 10 март, пратениците на Државната дума на Единствена Русија, Ирина Белик, Владимир Ресин, Николај Гончаров и Генадиј Онишченко поднеле до Долниот дом на парламентот нацрт-закон со кој требало да се утврдуваат карактеристиките на реновирањето на станбениот фонд во главниот град на Руската Федерација. Законот популарно бил наречен „Закон за реновирање“. Последователно, Михаил Блинкин, раководител на Институтот за сообраќајна економија и сообраќајна политика, го нарекол објавувањето на првата верзија на нацрт-законот „поставен“: ''нацрт-законот имаше бројни недостатоци и стана предмет на критики од адвокати и специјалисти за урбанистичко планирање и политика за домување“''. Меѓу критичарите на документот бил и Јавниот советодавен совет под Московската градска дума, кој во официјалниот извештај забележал дека нацрт-законот е спротивен на Уставот и другите закони, е потенцијално економски нецелисен и полн со негативни социјални последици.
Предлог-законот бил разгледан во работната група на пратеници на Државната дума и претставници на Градското собрание. На 17 април, некои од промените препорачани од критичарите биле усвоени од авторите. На 20 април предлог-законот бил усвоен во прво читање со 397 гласа „за“ и 4 „против“. Документот бил финализиран од тим предводен од шефот на Комитетот на Думата за станбена политика и домување и комунални услуги Галина Хованскаја. За време на парламентарните расправи во Думата, била формирана работна група за финализирање на нацрт-законот, во која биле вклучени претставници на фракции и граѓани, вклучително и критичари на проектот за реновирање. Вкупно, членовите на парламентот и владата предложиле 144 амандмани на документот, од кои 90% биле прифатени, околу 20 биле одбиени. На 9 јуни законот го поминал второто читање. Од првото до третото читање, предлог-законот се удвоил во обем, бидејќи неговиот текст бил дополнет со социјални гаранции како оние наведени во Московскиот закон „''За дополнителни гаранции за домување и имотни права на физички и правни лица при реновирање на станбениот фонд во градот Москва''“, усвоен на 18 мај. На 14 јуни, предлог-законот бил усвоен во трето читање: 399 пратеници гласале за, двајца против, а еден бил воздржан. На 28 јуни, нацрт-законот бил разгледан и одобрен од Советот на Федерацијата. На 1 јули, законот бил потпишан од рускиот претседател Владимир Путин.
Во 2017 година, „реновирање“ бил избран за главен збор на годината од страна на советот за руски јазик. Новинарите го поврзале со процесот на преселување, кој погодил милиони московјани.
2 Имплементација на програмата
Првичниот план на иницијативата за урбана обнова на Москва вклучувал уривање на 7.934 објекти и преселување на 1,6 милиони луѓе. Оваа информација била наведена во презентацијата подготвена за средба со пратениците на Државната дума во пресрет на воведувањето на законот. Помеѓу март и април, како резултат на консултации со општинските пратеници и куќните старешини, телефонско истражување од врата до врата и следење на протестната активност, структури во 40 области на стара Москва и 15 населби на териториите вклучени во Москва во 2011-2012 година биле исклучени од списокот. Списокот на куќи кои треба да бидат вклучени во програмата за реновирање бил составен со учество на научен совет под Одделот за културно наследство на градот Москва и социјалното движење Архнадзор. Застапниците во Москва обезбедиле исклучување од програмата историски споменици без заштитен статус. Куќите во 40 работнички конаци изградени во 1920-тите и 1930-тите биле исклучени од програмата и биле означени за реновирање, а не за уривање.
Во мај, канцеларијата на градоначалникот објавила прелиминарен список од 4.566 структури во 85 области на градот: 1.064 во Источниот административен округ, 673 во Југоисточниот административен округ, 535 во ЗАО, 524 во Североисточниот административен округ во Југоисточниот административен округ 460 во Југозападниот административен округ, 426 во ДЗР, 363 во јужниот административен округ, 340 во Централниот административен округ, 50 во ТиНАО и 34 во Зеленоград. Формалните критериуми за вклучување биле структури изградени помеѓу 1957 и 1968 година, употреба на типични производи од ѕидови и тавани, состојба и структури на висина не поголема од 5 ката. Покрај објектите од периодот на изградба на индустриски станови, на списокот има и околу 100 објекти од други години, вклучително и предреволуционерни, куќи од периодот на архитектонската авангарда, доцносталинистички згради и куќи изградени по поединечни проекти. Во периодот од мај до јуни 2017 година, во кабинетот на градоначалникот се одржало гласање за вклучување на куќи од прелиминарниот список во програмата за реновирање меѓу сопствениците и станарите на становите. Граѓаните можеле да го дадат својот глас преку апликацијата „Активен граѓанин“. За вклучување на дом во програмата се барало да се соберат две третини од гласовите „за“, за исклучување една третина плус еден глас „против“, гласовите на оние кои одбиле да учествуваат во гласањето биле пропорционално распределени меѓу поддржувачите и противниците на учеството во програмата.
Програмата за реновирање била поддржана од 4.087 објекти од прелиминарниот список, додека 452 објекти биле против. Во 31 области, сите куќи од списокот го поддржале учеството во програмата, во 2 области повеќе од половина од структурите биле исклучени од програмата: 55% во областа Московоречие-Сабурово и 51% во округот Исмајлово. Во 7 структури од списокот не се гласало, бидејќи тие биле напуштени од жители или на друг начин преселени. Од 452 објекти исклучени од програмата, 377 се покажале дека се изградени од тули. Процентот на жители на куќи од тули бил 84% од сите гласови против. По проучувањето на резултатите од гласањето, новинарите на РБЦ заклучиле дека изборот на московјаните практично не бил засегнат од близината на нивните структури до станиците на московското метро и политичките преференции на изборите за градоначалник во 2013 година. Пред усвојувањето на законот за реновирање, на жителите на структури кои не биле вклучени во прелиминарниот список за гласање им било дозволено да одржуваат состаноци на сопствениците и да поднесуваат апликации за учество во програмата до општинските совети.
Во прелиминарните списоци не биле вклучени панелни 9-катни куќи кои биле напишани во финалната верзија на предлог-законот. Во интервју за Комсомолскаја Правда на 4 мај, Сергеј Собјанин истакнал дека канцеларијата на градоначалникот ќе ја разгледа можноста за нивно уривање со согласност на жителите доколку куќите бидат вклучени во квартален развој. Како резултат на тоа, околу 100 деветкатни куќи биле вклучени во програмата за реновирање. До крајот на 2017 година во програмата за реновирање биле вклучени 5.171 куќи. Во исто време, одлуките на состаноците на сопствениците за поединечни објекти биле обжалени на суд, и затоа тој список не бил конечен до разрешувањето на овие случаи.
3 Процедури за преместување
Одредбите на законот им гарантирало на сопствениците на станови во зградите вклучени во програмата за реновирање да добијат „''еквивалентно''“ домување при преселување. Овој концепт првпат бил дефиниран во Законот за реновирање и значи стан кој има поголема вкупна површина од испразнетата, еднаква или поголема станбена површина и број на соби. Исто така, „''еквивалентен''“ стан е обезбеден со завршна обработка и мора да биде во согласност со законски утврдените стандарди за подобрување. Преселувањето во „''еквивалентни''“ станови ќе се изврши во областа каде што се наоѓа испразнетиот стан, исклучок е направен за Зеленоград и територијата на Нова Москва, каде што преселувањето ќе се изврши во границите на административните области од 1 јануари 2017 година. Доколку во станот не живеат малолетници, лица со ограничена деловна способност или некомпетентни граѓани, сопственикот има право да избере да добие еквивалентно домување или паричен надоместок. Сопственикот исто така може да плати дополнително за добивање на поголем стан, вклучително и со употреба на сопствен капитал, субвенција за домување или социјални плаќања. Станарите според договорот за социјален закуп ќе добијат еквивалентно домување и можност да го регистрираат како приватна сопственост.
Во согласност со законот на Москва од 17 мај 2017 година бр. 14 „''За дополнителни гаранции за домување и имотни права на физички и правни лица при реновирање на станбениот фонд во градот Москва''“, сопствениците на комерцијални простории во куќите вклучени во програмата за реновирање ќе можат да сметаат на паричен надоместок по проценета вредност на имотот. Државата била подготвена да ги надомести трошоците за селење на социјално незаштитените жители. Според Московската трговско-индустриска комора, во зоната за реновирање имало околу 1.500 комерцијални простории во приватна сопственост и околу 400 во општинска сопственост. Според РБЦ, реновирањето ќе влијае на околу 2.500 мали бизниси.
4 Дизајн и изградба
Според Сергеј Собјанин, бројот на нови градби во зоната за реновирање ќе биде поединечно определен за секоја област и ќе биде од 6 до 14 ката. Претходно, заменик- градоначалникот на Москва за урбанистичко планирање и градежништво, Марат Хуснулин, објавил дека во некои области на градот е можна изградба на објекти високи до 20 ката. Секоја од куќите изградени во рамките на програмата за реновирање, според одделот за урбанистичко планирање на главниот град, поминува низ шест фази на контрола на квалитетот. Во првата фаза, распоредот се проверува во согласност со нормите за урбанистичко планирање. На втората - усогласеност со барањата за безбедност во станбени простории, како и усогласеност со правилата за звучна изолација. На третиот - усогласеност со барањата на стандардот „удобно домување“. На четвртиот - квалитетот на употребените материјали. На петтиот, постои општа проверка од Мосгосстројнадзор. Во шестата фаза проектот добива заклучок и доколку сите градежни системи се во добра состојба, куќата добива дозвола за пуштање во употреба.
Во 2017 година бил одржан меѓународен архитектонски натпревар за развој на развојни проекти за пет пилот местоположби, земајќи ги предвид принципите за создавање удобна урбана средина. Проектите требало да бидат деликатно интегрирани во постоечката урбана средина, да имаат интегрален архитектонски имиџ, да ја оптимизираат употребата на територијата, да создадат висококвалитетни отворени простори, да вклучуваат добро развиена стратегија за уредување, да понудат средина без бариери со удобен пристап до социјалната и сообраќајната инфраструктура и комерцијалните простории на приземјето. Конкурсот бил објавен на Твитер на Сергеј Собјанин, а лични покани од него добиле британската архитектонска фирма Фостер и партнерите и швајцарската фирма Херцог и де Мурон. Жирито на натпреварот го оценил пристапот кон користењето на територијата, разновидноста на типологиите за домување и основните одлуки за планирање на просторот на квартовите. На конкурсот пристигнале 120 апликации од 277 архитектонски фирми, вклучително и претставници на 43 меѓународни конзорциуми.
Во ноември 2020 година, бил објавен конкурсот ''Look of Renovation'' за развој на архитектонски решенија за куќи во рамките на програмата за реновирање. Учесниците на натпреварот требало да понудат индивидуален изглед на четвртините во рамките на еден од 31 натпреварувачки лота, кој вклучувал 89 местоположби од 453 вклучени во програмата. На конкурсот пристигнале 105 апликации од архитекти од 17 земји. 55 архитектонски бироа биле избрани да учествуваат во втората фаза на конкурсот, вклучувајќи Гинзбург Архитектс, МЛА+, Заха Хадид Архитектс, Тсимаило Лиасхенко анд Партнерс, Асадов, Ситизенстудио, Мегабудка, Унк проџект, Мастер'с План, Апекс Проџект биро и Камен Архитектс.
5 Хронологија
На 26 април, Московската градска дума ги разгледала и ги поддржала амандманите на буџетот на Москва за 2017 година предложени од Сергеј Собјанин. Овие измени ја зголемиле расходната страна на градскиот буџет за 96,5 милијарди рубли, што канцеларијата на градоначалникот планирала да ги потроши за подготвителни мерки за програмата за реновирање: формирање земјишни парцели за нова градба, подготовка на места за преселување во реновираните квартови и соседните територии, имплементација пред-проект и проектна работа. Во мај 2017 година, во интервју со Дмитриј Киселов, Сергеј Собјанин изјавил дека почетокот на првиот бран на преселување според програмата бил планиран за 2-3 години.
На почетокот на програмата, канцеларијата на градоначалникот проценила дека имплементацијата треба да трае 10-15 години. Градот планирал самостојно да ги одреди параметрите и обемот на новата градба, да избере изведувачи преку конкурентни процедури и да го контролира процесот преку специјално создаден државен фонд за реновирање. Во август 2018 година, првата Хрушчовка била срушена во рамките на програмата за реновирање на станови. Куќата се наоѓала во северно Измаилово. Уривањето на куќи во рамките на програмата употребува технологија наречена „''паметно рушење''“, која значителен дел од материјалите ги испраќа на рециклирање.
На 28 март 2019 година, на јавни расправи биле поднесени првите плански проекти за реновирани квартови во областите Солнцево, Очаково-Матвевско, Ивановско, Метрогородок, Северное Тушино и Митино. Во 2019 година, 12.000 Московјани добиле нови станови во рамките на програмата за реновирање. Во декември 2019 година, градскиот портал објавил дека повеќе од 16.000 луѓе веќе добиле нови станови во рамките на програмата во текот на двете години од нејзиното постоење. Некои избрале нови станови на поголема површина, но со доплата.
До 30 јуни 2020 година, фазите на преселување за реновирање не биле официјално објавени. Фазите на преместување биле објавени на 12 август 2020 година. Планирани се три фази:
* Фаза 1 (од 2020 до 2024 година) – 930 структури со 170.000 жители.
* Фаза 2 (од 2025 до 2028 година) – 1.630 објекти со 330.000 жители.
* Фаза 3 (од 2029 до 2032 година) – 1.800 објекти со 380.000 жители.
Според министерот на Владата на Москва, раководител на Одделот за градски имот во Москва, Максим Гаман, од 15 јули 2021 година, округот Молжаниновски станал првиот округ на главниот град каде што била завршена програмата за реновирање. Сите жители вклучени во оваа програма во областа биле задоволително населени.
6 Јавното мислење
Од 2023 година, во Москва се одржале 500 документирани протести, на кои жителите на градот барале нивните куќи да бидат вклучени во програмата за реновирање. Според Росискаја газета, околу 35.000 луѓе присуствувале на спонтаните акции. Учесниците на протестите прогласиле лоша состојба на нивните куќи, барале вклучување во програмата доколку куќата не е на прелиминарниот список и брзо преселување. На овие митинзи, пратениците на Државната дума и Московската градска дума, членовите на Јавната комора на Москва разговарале со жителите на градот: Иван Тетерин, Лариса Картавцева, Александар Козлов, Пјотр Толстој.
Противниците на иницијативата за урбана обнова во Москва исто така организирале митинзи. Настаните биле организирани од општинските заменици Јулија Галамина и Елена Русакова, новинарите Татјана Кособокова и Екатерина Винокурова и биле прогласени за неполитички: учесниците стоеле со плакати и транспаренти „Ние сме за обнова на власта“, „Против реновирање“, „Не уривајте“, „Не ја рушете нашата куќа“, Богородској“, „ Марфино е против“. Активистите изброиле 22.000 луѓе за митингот. Покрај противниците на реновирањето, на митингот свои аргументи се обидел да даде и претставник на градското собрание, но толпата го исвиркал, а организаторите го исклучиле микрофонот. Политичарот Дмитриј Гудков, кој планирал да зборува на митингот, се повлекол од својот говор во знак на солидарност со Алексеј Навални, кого полицијата го отстранила од митингот на барање на еден од организаторите. Резолуцијата на митингот вклучувала барања за отфрлање на нацрт-законот бр. 120505-7, укинување на гласањето во Активен граѓанин, проширување на овластувањата на сопствениците на земјиште и широка расправа за идниот мастер план на Москва. По настанот, Сергеј Собјанин ветил дека ќе ги земе предвид мислењата на московјаните и ќе посвети големо внимание на значајните изјави дадени на митингот.
7 Официјални изјави
Во јуни 2017 година, раководителот на Одделот за надворешни црковни односи на московскиот патријарх, митрополитот Иларион, зборувал за поддршка на програмата за реновирање, истакнувајќи дека властите нудат поволни услови за жителите на петкатните згради што се населуваат и се грижат за безбедноста на луѓето.
Лидерот на Комунистичката партија Генадиј Зјуганов изјавил дека пратениците на неговата партија концептуално ја поддржуваат идејата за реновирање и дека по измените „''целиот предлог-закон за реновирање е преработен во интерес на московјаните''“. Покрај тоа, Зјуганов дал свој предлог за проширување на реновирањето на цела Русија.
Идејата за уривање на Хрушчовка била критикувана од повеќе пратеници и медиуми. Критиките во голема мера биле дека државата нема пари и ресурси за ова или дека програмата е кампања за односи со јавноста.
Меѓу критичарите, уредникот на „Рапси“ истакнал дека има успешно искуство за капитална реконструкција на петкатни куќи во Источна Германија без иселување на нивните станари, по што становите во овие куќи станале уште поудобни отколку во новите згради во Русија. Тој истакнал дека во Москва има слични изолирани експерименти за реконструкција, но и дека државата водела кампања за уривање на петкатници.. Причината за тоа може да биде желбата да се добие материјална корист од набивањето на станбените површини преку изградба на катни згради и продажба на станови во нив. Земајќи ги предвид изолираните случаи на уривање на областите од страна на приватни програмери и изградбата на нови згради, во просек, густината на населението се зголемила за 3,3 пати. Се сметало дека таквите програми предизвикале формирање на сообраќаен метеж во Москва. Еколошката организација Гринпис проценила дека областите каде што ќе се реновира ќе изгубат до 25% од зелените површини, меѓу кои има особено еколошки ефективни зони кои го чистат градскиот воздух.
Според Константин Јанкаускас, заменик-градоначалник на округот Зјузино, масовното згуснување е крајно непожелно во веќе пренаселената Москва. Тој смета дека тоа ќе создаде уште поголем товар на социјалната и сообраќајната инфраструктура и ќе доведе, на пример, до итни прекини на струја, редици за места во градинките, училиштата и дополнителни часови поминати во сообраќаен метеж. Жителите од области кои не се вклучени во програмата за реновирање, според него, ќе ја почувствуваат штетата; очекуваниот раст на понудата на евтини станови во близина на московското метро може да доведе до пад на цените и замрзнување на интересот за секундарните станови. Посебен ризик се сопствениците на станови под хипотека во петкатници, кои ризикуваат да се најдат во правен вакуум.
Критичарите ги забележале чудните критериуми за уривање на петкатни куќи и дека најголем приоритет им бил даден на куќите кои се наоѓаат поблиску до центарот на градот и повредното земјиште. Голем број од овие структури биле изградени во доцните 1950-ти од тули и се сметаат за поудобни од панелните куќи од 1960-тите. Уредниците на Фонтанка забележале дека во градот има згради од раниот период на Брежњев, кои веќе се во полоша состојба од некои Хрушчовки. Алексеј Абанин од мрежната страницата РТВи објавил список на најконтроверзните згради кои спаѓаат во списокот за „реновирање“, на кој се вклучени предреволуционерни згради, сталинистички згради и германски куќи, од кои некои неодамна биле реставрирани. Сепак, овие згради ги обединува малата густина на населеност.
Друг сериозен проблем е иселувањето на жителите од петкатниците. Јанкаускас истакнал дека постои ситуација кога сопственикот на куќата мора да биде сопственик кога плаќа придонеси и даноци, но кога станува збор за потпишување договор за преселување, тој престанува да биде сопственик, и дека сегашните закони не го штитат од присилно иселување. Галина Хованскаја, заменик на Државната дума од „Праведна Русија“, ја истакнала нетранспарентноста на законот и стравувала дека тој ќе ги остави сопствениците целосно незаштитени од присилното иселување и преместување во понеудобно домување. Така, жителите имаат големи шанси да влезат во истиот мал стан во панел куќа во близина на Московската обиколница, што ќе чини 2 пати повеќе од поранешното домување во Хрушчовка. Слично на тоа, Сергеј Митрохин од „Јаблоко“ истакнал дека првиот бран на реновирање довел до принудно преселување на домородните Московјани во оддалечените области, на пример, московјаните од Останкино биле преселени во Отрадноје со судска одлука.