Калуга (риба)

Калуга (''Sinosturio dauricus''), позната и како речна белуга — голема предаторска есетра која живее во сливот на реката Амур од Русија до Кина и во близина на Хокаидо во Јапонија. Со максимална големина од најмалку и , калугата е една од најголемите од семејството Есетри. За разлика од малку поголемата белуга, оваа риба има пет главни редови дермални лузни и се храни со лосос и други риби во Амур со заби слични на шајки во вилиците. Тие имаат сиво-зелен до црн грб со жолтеникаво-зелено-бел долен дел. Слична на белугата, таа дел од својот живот го поминува во солена вода, бидејќи е полуанадромна.
Калугата е ловена до истребување, главно поради нејзината вредна икра. И покрај постојаните контроли против криволовот, криволовците сè уште продолжуваат да ја ловат рибата. Во Русија, нелегалниот риболов на калуга било на реката Амур, каде денес е кривично дело казниво со закон. Сепак, калугите се познати по својата агресивна природа, а пријавени се и случаи на нивно соборување рибарски чамци и давење рибари, иако не постојат конкретни докази дека напаѓале или ловеле луѓе.
1 Таксономија
Пред 2025 година, калугата била ставена во родот белуги (''Huso)'' поради перципирани физички сличности со белугата. Сепак, долго време се знаело дека ова поставување е парафилетско. Во 2025 година, била преместено во обновениот род ''Sinosturio''.
2 Опис
Калуга есетра е масивна риба, позната и како „''речна белуга''“. Има триаголна глава со неколку коскени плочи. Телото ѝ е вретено издолжено со пет реда коскени лушпи: грбен ред со 10-16 елементи (првиот е најголем), два странични (32-46 лушпи) и два вентрални (8-12 лушпи) помеѓу редови мали коскени лушпи, зрна и ретко поголема плоча. Латералните лушпи се помали од грбните и вентралните лушпи. Устата ја зафаќа целата долна површина на муцката и е странична, во облик на полумесечина и екстремна голема. Делови од устата можат да се поместат кон страната на главата. Под муцката и пред устата има попречен ред од четири сплескани странични мрести (мустаќ). Внатрешните две се понапредни од надворешните, но се слични по должина. Муцката на калуга есетрата е кратка и остро зашилена. Има многу мали очи, сместени веднаш зад ноздрите.
3 Живеалиште
Калугата есетра е полуанадромна, дел од својот живот го поминува во солена вода, но поголемиот дел од својот живот во слатка вода. Калугата е еден од четирите видови есетра кои постојат во Амур, која е една од најголемите реки во Источна Азија и дел од својата должина ја формира границата помеѓу Кина и Русија. Во оваа река постојат две популации на калуга. Една група калуга се мрести во главното стебло на реката, додека други се мрестат низводно и се движат кон средината на реката. Во раниот живот на калугата, потомството претпочита да живее во јасна средина на живеалиштето. Тие претпочитаат точката на реката каде што има осветлено бело дно и отворен простор за да пливаат далеку над дното на реката. Калугата, исто така, претпочита да избегнува какво било засолниште од реката. Набљудувањата сугерираат дека ембрионите на калугата би можеле да го прават ова за да избегнат предатори во близина на дното на реката. Калугата во моментов е загрозена поради контактите со луѓето. Сепак, факторите на животната средина, како што се топлите температури на водата, претставуваат ризик за габите врз слободните ембриони и би можеле да бидат причина за смрт. Интензитетот на миграцијата во калугата е исто така голем фактор во нејзиниот живот. Брзината на водата во потокот има големо влијание врз миграцијата на слободните ембриони, што значи дека колку е поголема силата на потокот на вода, толку е поголема веројатноста ембрионот да мигрира. Миграцијата игра голема улога во раниот живот на калугата. Миграцијата на бебето калуга се смета за пасивна миграција бидејќи ембрионите немаат контрола врз тоа каде ги носи речниот тек. Меѓутоа, кога расте, калугата постојано мигрира напред-назад помеѓу спротиводно и низводно. Должината на генерација на видот не е помала од 20 години, споредлива со луѓето.
4 Биологија
Возрасната калуга есетра има огромен апетит. Тие јадат штука, крап, харинга, лосос од видот чум или кета, заедно со повеќето други риби или школки што можат да им се вклопат во устата. Калуга може да живее до 55 години.
4.1 Животен циклус
Калугата есетра се изведува во плитки чакалести легла во слатководните естуари на реката Амур. Нивните родители не играат никаква улога во нивниот живот. Тие остануваат во јајцето од 83 до 295 часа и се изведуваат со жолчка од која се хранат до 8 или 9 дена. После тоа, калугата е принудена да лови. Тие ловат ситни зоопланктон, инсекти и ракчиња. Тие стигнуваат до морето со помош на струјата и остануваат таму сè додека не бидат подготвени за парење, на возраст помеѓу 10 и 14 години.
Калугата го поминува барем дел од својот живот во солена вода и се враќа во реките за размножување. Калугата се мрести во долниот тек на реката Амур во живеалишта со силни струи во главниот тек на реката на чакал или песокливо-чакалско дно на температура на водата од во длабочина од . Врвот на мрестење е од крајот на мај до јули. Возрасните единки се мрестаат многу пати во текот на нивниот животен циклус. Периодиката на мрестење е 4-5 години кај женките и 3-4 години кај мажјаците. Температурата на водата влијае на почетокот на зрелоста на женките. Женките се мрестаат една година порано во текот на топлите години отколку во текот на студените години. Женките се способни да се размножуваат само на секои четири години. Нивната сезона на мрестење започнува во мај и завршува во јули. Возрасните калуги патуваат во мали групи од 3 до 20 единки до плитките чакалести слоеви за мрестење. Понекогаш, доколку таа е преголема, може да умре од заглавување во плитката вода. Калугата може да се хибридизира со амурската есетра.
5 Зачувување
Постојат неколку причини зошто токму овој вид е во опаѓање. За почеток, тие се претерано ловени. Уште од 1900-тите, тие се ловат со алармантна брзина. По Втората светска војна, во 1948 година, биле фатени 61 метрички тони калуга, неверојатен број за вид од нивна големина. Тие се исклучително ранливи на истребување од ловокрадство бидејќи имаат доцна сексуална зрелост, која се јавува дури по околу 6 до 25 години. Производството на кавијар од есетра, вклучувајќи ја и калугата, од 1957 до 2005 година, во просек изнесувало околу 117 тони годишно. Животните се ловат поради нивните неоплодени јајца бидејќи икрата од есетра се смета за деликатес за луѓето ширум светот. Овој пазар ја намалува популацијата на калуга и само го забрзува процесот на нивно истребување. Друга причина за загрозувањето е загадувањето на реките, особено во близина на местата за мрестење. Ова довело до деформирани јајца и предизвикало дефекти при раѓањето. Хибриди помеѓу амурската есетра (''Sinosturio schrenckii'') и калугата се одгледувани во аквакултурата и го пронашле својот пат во дивината, каде што денес често се наоѓаат и претставуваат закана за домашните родителски видови.
5.1 Трендови на популацијата
Податоците во врска со трендовите на популацијата на калугата првенствено се темелат на различни методи и напори за лов. Видот доживеал значителен пад на уловот од крајот на 19 век. Имено, Кина забележала намалување од 80% на зрелите риби помеѓу 2008 и 2018 година. Кон крајот на 19 век, годишниот улов бил околу 500 тони, главно во долните делови на реката, но до 1992 година ова се намалило на 92 тони. Во 2012 година, големината на залихите на долната река била проценета на 7.100 тони. Иако денес нема комерцијален риболов кој го таргетира овој вид, тој се соочува со сериозни закани од нелегален риболов, особено во Русија. Оваа комбинација на фактори довела до проценето намалување од над 90% за само 90 години, што е еквивалентно на приближно три генерации од видот.
5.2 Заштита
Конвенцијата за меѓународна трговија со загрозени видови дива фауна и флора (CITES) е меѓународен договор потпишан од 180 нации, дизајниран да обезбеди дека меѓународната трговија со животни и растенија не го загрозува нивниот опстанок во дивината. Договорот бил изготвен во Вашингтон во 1973 година, а стапил на сила во 1975 година. Калугата е заштитена со Додаток II на Конвенцијата за меѓународна трговија со загрозени видови, кој вклучува видови кои иако во моментов не се загрозени од истребување, можат да станат такви без контрола на трговијата. Регулираната трговија е дозволена под услов земјата извозник да издаде дозвола врз основа на наодите дека примероците се стекнати легално и дека трговијата нема да биде штетна за опстанокот на видот или неговата улога во екосистемот.
Покрај тоа, донесени се национални закони за заштита на калугата. Комерцијалниот риболов на есетра бил забранет во Советскиот Сојуз во периодите 1923–1930, 1958–1976 и од 1984 година до денес (Вајсман и Фоменко 2007). Калугата била наведена во Додаток II од Конвенцијата за меѓународна трговија со загрозени видови дива фауна и флора (CITES) во 1998 година.