Подводна планина

Подводна или Морска планина — голема геолошка форма која се издига од дното на океанот, но која не допира до површината на водата (нивото на морето), и затоа не е остров или карпа. Морските планини обично се формираат од изгаснати вулкани кои нагло се издигнуваат и обично се наоѓаат издигнувајќи се од морското дно до 1,000 до 4,000 метри во висина. Тие се дефинирани од океанографите како независни одлики кои се искачуваат на најмалку 1,000 метри над морското дно, карактеристично со конусна форма. Врвовите често се наоѓаат на стотици до илјадници метри под површината, и затоа се сметаат за длабоки мориња. За време на нивната еволуција во текот на геолошкото време, најголемите морски планини можат да стигнат до површината на морето каде дејството на брановите го еродира врвот за да формира рамна површина. Откако ќе се спуштат и ќе потонат под површината на морето, таквите типови со рамни врвови се нарекуваат „ гајоти“.
Земјините океани содржат повеќе од 14.500 идентификувани морски планини од кои 9.951 морски планини и 283 гајоти, кои покриваат вкупна површина од 8,796,150 км<sup>2</sup>, кои биле мапирани но само неколку се детално проучени од научниците. Морските планини и типови се најзастапени во Северниот Тихи Океан и следат карактеристична еволутивна шема на ерупција, акумулација, слегнување и ерозија. Во последниве години, забележани се неколку активни морски планини, на пример Лоихи на Хавајските острови.
Поради нивното изобилство, морските планини се еден од најчестите морски екосистеми во светот. Интеракциите помеѓу морските планини и подводните струи, како и нивната покачена положба во водата, привлекуваат планктони, корали, риби и морски цицачи подеднакво. Нивниот агрегациски ефект е забележан од комерцијалната риболовна индустрија, а многу морски планини поддржуваат екстензивно рибарство. Постои постојана загриженост за негативното влијание на риболовот врз екосистемите на поморските планини, како и добро документирани случаи на опаѓање на залихите, на пример со портокалова груба (''Hoplostethus atlanticus''). 95% од еколошката штета е направена со тралирање (влечење) на дното, што ги гребе цели екосистеми од морските планини.
Поради нивниот голем број, многу морски планини остануваат соодветно да се проучат, па дури и да се мапираат. Батиметријата и сателитската височина се две технологии кои работат на затворање на јазот. Имало случаи кога морнарските бродови се судриле со непознати морски планини; на пример, Мирфилдската подморска планина, е именувана по бродот што го погодил во 1973 година. Сепак, најголемата опасност од морски планини се колапсот на страните; како што стареат, истиснувањето што се пробива во морските планини врши притисок на нивните страни, предизвикувајќи лизгање на земјиштето кои имаат потенцијал да генерираат масивни цунами.
1 Географија
Морските планини може да се најдат во секој океански слив во светот, екстремно распространети и во вселената. Морската планина е технички дефинирана како изолиран пораст на надморска височина од 1,000 метри или повеќе од околното морско дно, и со ограничена површина на врвот, во конусна форма. Има повеќе од 14.500 морски планини. Покрај морските планини, има и повеќе од 80.000 мали гребени, гребени и ридови помалку од 1.000 m во висина во светските океани.
Повеќето морски планини имаат вулканско потекло, и затоа имаат тенденција да се најдат на океанската кора во близина на средноокеанските гребени, облаците од плашт и островските арки. Севкупно, покриеноста со морски планини и гајоти е најголема како дел од површината на морското дно во Северниот Тихи Океан, еднаква на 4,39% од тој океански регион. Северноледениот Океан има само 16 морски планини и нема џуџиња, а Средоземното и Црното море заедно имаат само 23 морски планини и 2 гајоти. 9.951 морски планини, кои се мапирани, покриваат површина од 8,088,550 км<sup>2</sup>. Морските планини имаат просечна површина од 790 километри, со најмали морски планини пронајдени во Северноледениот Океан и Средоземното Море и Црното Море, додека најголемата средна големина на морски планини се јавува во Индискиот Океан со 890 километри. Најголемата морска планина има површина од 15,500 km2 и се јавува во Северниот Тихи Океан. Гајотите покриваат вкупна површина од 707,600 km2 и имаат просечна површина од 2,500 километри, повеќе од двојно поголема од просечната големина на морски планини. Речиси 50% од бројот на гајотите се наоѓаат во Северниот Тихи Океан, покривајќи 342,070 km2. Најголемите три гајаоти се сите во северниот дел на Тихиот Океан: Куко (проценето 24,600), Суико (проценето 20,220) и Палада (проценето 13,680).
1.1 Групирање
Морските планини често се наоѓаат во групи или потопени архипелази, класичен пример е Симаунт, како продолжување на Хавајските острови. Формирани пред милиони години од вулканизам, тие оттогаш се спуштиле далеку под нивото на морето. Овој долг ланец на острови и морски планини се протега на илјадници километри северозападно од островот Хаваи.
Има повеќе морски планини во Тихиот Океан отколку во Атлантикот, а нивната распространетост може да се опише како што опфаќа неколку издолжени синџири на морски планини надредени на повеќе или помалку случајна позадинска распространетост. Морските синџири се појавуваат во сите три главни океански басени, при што Тихиот Океан има најголем број и најобемни синџири на морски планини. Тие ги вклучуваат Хаваи (Цар), Маријана, Гилберт, Туомоту и Австралските морски планини (и островските групи) во северниот дел на Тихиот Океан и гребените Луисвил и Сала и Гомес во јужниот дел на Тихиот Океан. Во северниот дел на Атлантскиот Океан, морските планини на Нова Англија се протегаат од источниот брег на САД до сртот на средината на океанот. Крег и Сендвел забележале дека кластерите на поголемите морски планини на Атлантикот имаат тенденција да се поврзуваат со други докази за активност на жариштето, како што се на Волвис Риџ, Бермудските Острови и Зеленортските Острови. Средноатлантскиот гребен и раширените гребени во Индискиот Океан се исто така поврзани со изобилство на морски планини. Инаку, морските планини имаат тенденција да не формираат карактеристични синџири во Индискиот и Јужниот Океан, туку нивната распространетост се чини дека е повеќе или помалку случајна.
Поретки се изолираните морски планини и оние без јасно вулканско потекло; Примерите вклучуваат Болонс, Ератосен, Аксијал.
Ако сите познати морски планини се соберат во една област, тие би направиле копнена форма со големина на Европа. Нивното севкупно изобилство ги прави едни од најчестите и најмалку разбрани, морски структури и биоми на Земјата, еден вид истражувачка граница.
2 Геологија
2.1 Геохемија и еволуција
Повеќето морски планини се изградени со еден од двата вулкански процеси, иако некои, како што е провинцијата Божиќен Остров во близина на Австралија, се позагадочни. Вулканите во близина на границите на плочите и сртовите на средината на океанот се изградени со декомпресија на топење на карпите во горната обвивка. Магмата со помала густина се издигнува низ кората до површината. Вулканите формирани во близина или над подвлекувачките зони се создаваат затоа што подвлекувачката тектонска плоча додава испарливи материи на надлежната плоча што ја намалува нејзината точка на топење. Кој од овие два процеса вклучен во формирањето на морска планина има големо влијание врз нејзините еруптивни материјали. Тековите на лавата од морските планини на среден океански гребен и гранични плочи се претежно базалтни (и толеитски и алкални), додека тековите од подвлекувачките гребени вулкани се претежно калко-алкални лави. Во споредба со морските гребени во средината на океанот, морските планини во зоната на подвлекување генерално имаат повеќе натриум, алкали и помалку магнезиум, што резултира со поексплозивни, вискозни ерупции.
Сите вулкански морски планини следат одредена шема на раст, активност, тонење и евентуално изумирање. Првата фаза од еволуцијата на морската планина е нејзината рана активност, градејќи ги нејзините крила и јадрото од морското дно. Ова е проследено со период на интензивен вулканизам, за време на кој новиот вулкан еруптира речиси целиот (на пр. 98%) од неговиот вкупен магматски волумен. Морската планина може дури и да порасне над морското ниво за да стане океански остров (на пример, ерупцијата на Хунга Тонга во 2009 година). По период на експлозивна активност во близина на површината на океанот, ерупциите полека исчезнуваат. Бидејќи ерупциите стануваат ретки и морската планина ја губи способноста да се одржува, вулканот почнува да еродира. Откако конечно изумреле (најверојатно по краткиот период на подмладување), тие се соземаат назад од брановите. Морските планини се изградени во многу подинамично океанско опкружување од нивните копнени колеги, што резултира со хоризонтално тонење додека морската планина се движи со тектонската плоча кон зоната на подвлекување. Овде тој е спуштен под границата на плочата и на крајот уништен, но може да остави докази за неговото поминување со врежување вдлабнатина во спротивниот ѕид на подвлекувачкот ров. Поголемиот дел од морските планини веќе го завршиле својот еруптивен циклус, така што пристапот до раните текови од истражувачите е ограничен поради доцната вулканска активност.
Конкретно, забележано е дека вулканите од океански гребен следат одредена шема во однос на еруптивната активност, најпрво забележани со Хавајски морски планини, но сега се покажало дека е процес следен од сите морски планини од типот океански гребен. Во текот на првата фаза вулканот еруптира базалт од различни типови, предизвикани од различни степени на топење на плаштот. Во втората, најактивна фаза од својот живот, вулканите од океанскиот гребен еруптираат од толеитски до благо алкален базалт како резултат на топење на поголема површина во плаштот. Ова конечно е покриено со алкални текови доцна во неговата еруптивна историја, бидејќи врската помеѓу морската планина и нејзиниот извор на вулканизам е прекината со движењето на кората. Некои морски планини, исто така, доживуваат краток период на „''подмладување''“ по пауза од 1,5 до 10 милиони години, чии текови се многу алкални и создаваат многу ксенолити.
Во последниве години, геолозите потврдиле дека голем број на морски планини се активни подморски вулкани; два примери се Лоихи на Хавајските острови и Ваилулуу во групата Мануа (Самоа).
2.2 Видови лава
Најочигледните текови на лава на морската планина се еруптивните текови што ги покриваат нивните крила, но магматските упади, во форма на насипи и прагови, се исто така важен дел од растот на морската планина. Најчестиот тип на проток е перничеста лава, наречена така по нејзината карактеристична форма. Поретки се тековите на листовите, кои се стаклени и маргинални и укажуваат на текови од поголем обем. Вулкански пирокластични седиментни карпи доминираат на морските планини со плитки води. Тие се производи на експлозивната активност на морски планини кои се во близина на површината на водата, а можат да настанат и од механичко трошење на постојните вулкански карпи.
2.3 Структура
Морските планини може да се формираат во широк спектар на тектонски поставки, што резултира со многу разновидни структурни форми. Морските планини доаѓаат во широк спектар на структурни форми, од конусни до рамми врвови до сложена форма. Некои од нив се изградени многу големи и многу ниски, како што се Коко Гијот и Детроит ; други се изградени поостро, како што се Лоихи и Боуви.
Многу морски планини покажуваат знаци на наметлива активност, што веројатно ќе доведе до инфлација, стрмнини на вулканските падини и на крајот, колапс на страните. Исто така, постојат неколку подкласи на морски планини. Првите се гијоти, морски планини со рамен врв. Овие врвови мора да бидат 200 метри или повеќе под површината на морето; Пречникот на овие рамни врвови може да биде над 10 километри. Knolls се изолирани висински шила со големина помала од 1,000 метри. И на крај, врвовите се мали морски планини слични на столбови.
3 Екологија
3.1 Еколошка улога на морски планини
Морските планини се исклучително важни за нивниот еколошки биом, но нивната улога во нивната околина е слабо разбрана. Бидејќи тие се испакнати над околното морско дно, тие го нарушуваат стандардниот проток на вода, предизвикувајќи витли и придружни хидролошки феномени кои на крајот резултираат со движење на водата во инаку мирното океанско дно. Струите се измерени до 0,9 јазли, или 48 сантиметри во секунда. Поради ова растење, морските планини често носат натпросечни популации на планктони, така што морските планини се центри каде што се собираат рибите што се хранат со нив, за возврат да станат плен на понатамошни грабливки, што ги прави морските планини важни биолошки жаришта.
Морските планини обезбедуваат живеалишта за овие поголеми животни, вклучувајќи и бројни риби. Се покажало дека некои видови, вклучително и ''Allocyttus niger'' и ''со Ostorhinchus nigrofasciatus'' се појавуваат почесто на морски планини отколку на кое било друго место на океанското дно. Морските цицачи, ајкулите, туната и главонозите се собираат над морски планини за да се хранат, како и некои видови морски птици кога одликите се особено плитки.
Морските планини честопати се проектираат нагоре во поплитки зони погостопримливи за морскиот живот, обезбедувајќи живеалишта за морски видови кои не се наоѓаат на или околу околното подлабоко океанско дно. Бидејќи морските планини се изолирани едни од други, тие формираат „''подморски острови''“ создавајќи ист биогеографски интерес. Бидејќи тие се формирани од вулканска карпа, подлогата е многу потврда од околното седиментно длабоко морско дно. Ова предизвикува постоење на различен тип на фауна отколку на морското дно, и доведува до теоретски повисок степен на ендемизам. Сепак, неодамнешното истражување, особено фокусирано на Дејвидсон, сугерира дека морски планини можеби не се особено ендемични, а дискусиите се во тек за ефектот на морски планини врз ендемичноста. Сепак '','' самоуверено е докажано дека обезбедуваат живеалиште за видовите кои имаат тешкотии да преживеат на друго место.
Вулканските карпи на падините на морските планини се многу населени со филтератори, особено коралите, кои капитализираат од силните струи околу морската планина за да ги снабдуваат со храна. Ова е во остар контраст со типичното живеалиште на длабоко море, каде што животните кои се хранат со наслаги се потпираат на храната што ја добиваат од земјата. Во тропските зони, екстензивниот раст на коралите резултира со формирање на корални атоли доцна во животот на морската планина.
Дополнително, меките седименти имаат тенденција да се акумулираат на морските планини, кои обично се населени со многучетинести црви ( прстенести морски црви), малкучетинести црви ( микродрилни црви) и мекотели на гастроподи. Пронајдени се и ксенофифори. Тие имаат тенденција да собираат мали честички и на тој начин формираат места, кои го менуваат таложењето на седиментот и создаваат живеалиште за помали животни. Многу морски планини имаат и хидротермални заедници, на пример морските планини Суијо и Лоихи. Ова е помогнато од геохемиската размена помеѓу морските планини и океанската вода.
Според тоа, морските планини може да бидат витални точки за застанување за некои миграциски животни, особено за китовите. Некои неодамнешни истражувања покажуваат дека китовите можат да користат такви одлики како навигациски помагала во текот на нивната миграција. Долго време се претпоставувало дека многу пелагични животни ги посетуваат и морските планини за да соберат храна, но доказ за овој збирен ефект недостасува. Првата демонстрација на оваа претпоставка била објавена во 2008 година.
3.2 Риболов
Ефектот што го имаат морските планини врз популацијата на рибите не останал незабележан од комерцијалната риболовна индустрија. Морските планини за прв пат биле интензивно риболовни во втората половина на 20 век, поради лошите практики на управување и зголемениот риболов притисок што сериозно го исцрпува бројот на залихи на типичното риболовно место, континенталниот праг. Морските планини се место на насочен риболов од тоа време.
Речиси 80 видови риби и школки комерцијално се собираат од морски планини, вклучувајќи јастог (''Palinuridae''), скуша (''Scombridae'' и други), црвен кралски рак (''Paralithodes camtschaticus'' ), туна (''Scombridae roz'')
3.3 Конзервација
Еколошкото зачувување на морските планини е повредено од едноставниот недостиг на достапни информации. Морските планини се многу слабо проучени, при што само 350 од проценетите 100.000 морски планини во светот добиле примероци, а помалку од 100 во длабочина. Голем дел од овој недостаток на информации може да се припише на недостаток на технологија,  и застрашувачката задача да се дојде до овие подводни структури; технологијата за целосно нивно истражување постои само во последните неколку децении. Пред да започнат конзистентни напори за зачувување, прво мора да се мапираат морските планини на светот, задача која сè уште е во тек.
Прекумерниот риболов е сериозна закана за еколошката благосостојба на морски планини. Постојат неколку добро документирани случаи на експлоатација на рибарството, на пример, портокаловата риба (''Hoplostethus atlanticus'') на бреговите на Австралија и Нов Зеланд и ''Pseudopentaceros richardsoni'' во близина на Јапонија и Русија. Причината за ова е што рибите кои се насочени над морски планини обично се долготрајни, бавно растат и бавно созреваат. Проблемот е помешан со опасностите од ловење , што ги оштетува заедниците на површината на морските планини, и фактот што многу морски планини се наоѓаат во меѓународни води, што го отежнува правилното следење. Конкретно ловењето на дното е екстремно погубно за екологијата на морски планини и е одговорно за дури 95% од еколошката штета на морските планини.
Коралите од морски планини се исто така ранливи, бидејќи се високо ценети за изработка на накит и украсни предмети. Значајни жетви се произведени од морски планини, често оставајќи ги коралните кревети исцрпени.
Поединечните нации почнуваат да го забележуваат ефектот на риболовот на морските планини, а Европската комисија се согласила да го финансира проектот ''OASIS'', детална студија за ефектите од риболовот врз заедниците на поморските планини во Северен Атлантик. Друг проект кој работи на зачувување е ''CenSeam'', проект за попис на морскиот живот формиран во 2005 година. ''CenSeam'' е наменет да обезбеди рамка потребна за да се даде приоритет, интегрирање, проширување и олеснување на истражувачките напори на морски планини со цел значително да се намали непознатото и да се изгради кон глобално разбирање на екосистемите на морските планини и улогите што тие ги имаат во биогеографијата, биоразновидноста, продуктивноста и еволуцијата на морските организми.
Веројатно најдоброто еколошки проучено море во светот е Дејвидсон, со шест големи експедиции кои забележале над 60.000 видови. Контрастот помеѓу морската планина и околината бил добро означен. Едно од примарните еколошки засолништа на морската планина е нејзината длабокоморска корална градина, а многу од забележаните примероци биле стари повеќе од еден век. По проширувањето на знаењето на морската планина, имало голема поддршка за да се направи морско засолниште, предлог што бил одобрен во 2008 година како дел од Националното поморско засолниште Монтереј Беј. Голем дел од она што е познато за морските планини еколошки се заснова на набљудувањата на Дејвидсон. Друга таква морска планина е Боуви, која исто така е прогласена за морска заштитена област од Канада поради своето еколошко богатство.
4 Истражување
Проучувањето на морски планини долго време било попречено од недостатокот на технологија. Иако морски планини биле земени во 19 век, нивната длабочина и положба значеле дека технологијата за истражување и земање примероци на морски планини со доволно детали не постоела до последните неколку децении. Дури и со вистинската достапна технологија,  само мал 1% од вкупниот број се истражени, и земање примероци и информации остануваат пристрасни кон првите 500 метри. Се набљудуваат или собираат нови видови и се добиваат вредни информации за речиси секое нуркање со потопување на морски планини.
Пред целосно да се разберат морските планини и нивното океанографско влијание, тие мора да бидат мапирани, што е застрашувачка задача поради нивниот огромен број. Најдеталните мапирања на морски планини се обезбедени со ехозвук со повеќе зраци (сонари), меѓутоа по повеќе од 5000 јавно одржани крстарења, количеството на морското дно што е мапирано останува мало. Сателитската височина е поширока алтернатива, иако не толку детална, со 13.000 каталогизирани морски планини; сепак ова е сè уште само дел од вкупните 100.000. Причината за ова е што несигурноста во технологијата го ограничува препознавањето на одликите од 1,500 метри. Во иднина, технолошкиот напредок би можел да овозможи поголем и подетален каталог.
Набљудувањата од ''CryoSat-2'' во комбинација со податоци од други сателити покажале илјадници претходно неоткриени морски планини, а повеќе ќе дојдат додека се толкуваат податоците.
5 Рударство
Морските планини се можен иден извор на економски важни метали. И покрај тоа што океанот сочинува 70% од површината на Земјата, технолошките предизвици сериозно го ограничиле обемот на ископувањето во длабоко море. Но, со постојано намалување на понудата на копно, некои специјалисти за рударство го гледаат океанското рударство како предодредена иднина, а морските планини се издвојуваат како кандидати.
Морските планини се во изобилство и сите имаат потенцијал за метални ресурси поради различните процеси на збогатување за време на животот на морската планина. Пример за епитермална минерализација на злато на морското дно е Консијал, сместен околу 8 км јужно од островот Лихир во Папуа Нова Гвинеја. Оваа морска планина има базален пречник од околу 2,8 км и се издига околу 600 m над морското дно до длабочина на вода од 1050 м. Добиените примероци од нејзиниот врв ги содржат највисоките концентрации на злато досега пријавени од современото морско дно (макс. 230 g/t Ау, просечно. 26 g/t, n=40). Железо - манган, хидротермални железен оксид, сулфид, сулфат, сулфур, хидротермално манган оксид и фосфорит (последниот особено во делови од Микронезија) се сите минерални ресурси кои се депонирани на или во рамките на морски планини. Сепак, само првите две имаат потенцијал да бидат цел на рударството во следните неколку децении.
6 Опасности
Некои морски планини не се мапирани и затоа претставуваат навигациска опасност. На пример, Мирфилд е именувана по бродот што го погодил во 1973 година. Неодамна, подморницата ''УСС Сан Франциско'' налетала на непозната морска планина во 2005 година со брзина од 64,8 километри на час, претрпувајќи сериозна штета и убивајќи еден морнар.
Еден од главните ризици од морските планини е тоа што често, во доцните фази од нивниот живот, екструзиите почнуваат да навлегуваат во морската планина. Оваа активност води до инфлација, прекумерно проширување на страните на вулканот и на крајот колапс на страните, што доведува до лизгање на земјиштето со потенцијал да започне големо цунами, кои можат да бидат меѓу најголемите природни катастрофи во светот. Како илустрација на моќта на колапсот на страните, падот на врвот на северниот раб на планинатаВлиндер резултирала со изразен гребен на ѕидот и поле со отпад до 6 километри подалеку. Катастрофалниот колапс на планината Детроит во голема мера ја срамнила целата негова структура. И на крај, во 2004 година, научниците пронашле морски фосили од 61 метри до крилото на планината Кохала на Хаваи. Анализата покажала дека во моментот на нивното депонирање, тие биле 500 метри до крилото на вулканот, превисоко за да може да достигне нормален бран. Датумот кореспондира со масовниот колапс на крилото во блиската Мауна Лоа, и се теоретизира дека огромното цунами, генерирано од лизгањето на земјиштето, ги депонирало фосилите.