Бераунит

Бераунит — минерал од железо фосфат. Првпат го опишал Аугуст Брајтаупт за појава во Бераун, моментално во Чешка. Бераунит се јавува како секундарен минерал во наоѓалиштата на железна руда и како производ на промена на примарните фосфатни минерали во гранитните пегматити.
Бераунитот кристализира во моноклиничен кристален систем со точкаста група 2/m. Формулата на бераунитот е Fe<sup>2+</sup> Fe<sup>3+</sup><sub>5</sub>(OH)<sub>5</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>4</sub>·4H<sub>2</sub>O. Алуминиумот и цинкот можат да бидат замена во структурата.
1 Етимологија и историја
Бераунитот првпат бил откриен во минерални примероци од рудникот Хрбек во близина на Света Добротива (германски: St. Benigna) во округот Бероун (германски: Beraun) во денешна Чешка Република. Анализата и првичниот опис биле објавени во 1841 година од Август Брајтхаупт во неговиот „Целосен прирачник за минералогија“, каде што тој исто така го пофалил Карл Фридрих Платнер за неговата помош во анализата.
Во 1949 година, Клифорд Фрондел го испитал минералот подетално. Тој го истражил неговиот хемиски состав и дошол до формула помеѓу Fe<sup>3+</sup><sub>5</sub>[(PO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>|(OH)<sub>6</sub>]·2<sup>1</sup>/<sub>4</sub>H<sub>2</sub>O und Fe<sup>2+</sup>Fe<sup>3+</sup><sub>4</sub>[(PO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>|(OH)<sub>5</sub>]·2<sup>1</sup>/<sub>2</sub>H<sub>2</sub>O. Моментално прифатената формула е Fe3 + 6(PO4)4O(OH)4·6H2O, што укажува дека бераунитот содржи значително повеќе вода од кристализација отколку што претпоставувал Фрондел.
Елеоноритот, минерал првпат опишан од Август Нис во 1877 година и именуван по неговиот типски локалитет, рудникот Елеонор во близина на Гисен, првично беше признат од Меѓународното минералошко здружение (ИМА) по редописот за валидација од Никита В. Чуканов, Сергеј М. Аксенов, Рамиза К. Рассветаева, Кристоф Шефер, Игор В. Пеков, Дмитриј И. Белаковски, Рикардо Шолц, Луиз Ц. А. де Оливеира и Сергеј Н. Бритвин (објавено во 2017 година). Внатрешен број на запис на IMA: 2015-003 Сепак, во 2021 година беше докажано дека елеоноритот е идентичен со бераунитот. Понатаму, покрај дискредитирањето на елеоноритот, беше побарано и редефинирање на бераунитот (IMA 21-D). Бераунитот оттогаш е наведен во „Списокот на минерали и имиња на минерали“ на IMA под ознаката s.p. (специјална постапка) од 2021 година.
Типскиот материјал на бераунитот се чува во минералошката колекција на Универзитетот за рударство и технологија во Фрајберг (TU-BA) под инвентарски број 21359.
2 Класификација
Дури и во застареното 8-мо издание на класификацијата на минерали на Штрунц, бераунитот припаѓал на минералната класа „фосфати, арсенати и ванадати“ и во рамките на таа класа на поделбата „водни фосфати со странски анјони“. Таму, заедно со струнзитот, ја формирал „групата струнзит-бераунит“ со системски број VII/D.05 и другите членови берманит, дестинезит (дискредитиран како варијанта на дијадохит), дијадохит, какоксен, крижановскит (исто така кришановскит) и тинтицит, како и двата минерали со сега сомнителен статус, ганоматит и питицит.
Во каталогот на минерали Лапис, последен пат ревидиран и ажуриран во 2018 година од Стефан Вајс, кој сè уште се придржува до оваа стара форма на класификација од Карл Хуго Штрунц од грижа за приватните колекционери и институционалните колекции, минералот го добил системскиот и минералниот број VII/D.11-070. Во системот за класификација на Лапис, ова исто така одговара на поделбата „Водородни фосфати со странски анјони“, каде што бераунитот, заедно со берманитот, бурангаит, дуфренит, ерцитит, фериструнзит, ферострунзит, гајит, горманит, какоксен, камаризаит, кајакерберцонит, кидвелит, матиолиит, метавивијанит, меуригит-K, меуригит-Na, натродуфренит, фосфофибрит, сузалит, струнзит, тинтицит, цинкобераунит и цинкострунзит, како и сега дискредитираните минерали елеонорит и лаубманит, ја формираат неименуваната група VII/D.11.
9-тото издание на системот за класификација на минерали на Штрунц, последен пат ажурирано од IMA во 2009 година, исто така го класифицира бераунитот во поделбата „Фосфати, итн., со дополнителни анјони; со H₂O“. Оваа класификација е дополнително поделена според релативната големина на вклучените катјони и стехиометрискиот однос на дополнителните анјони кон комплексот на фосфат, арсенат или ванадат (RO₄), така што, врз основа на неговиот состав, минералот се наоѓа во поделбата „Со исклучиво средно големи катјони; (OH, итн.) : RO₄ = 1 : 1 и < 2 : 1“, каде што е единствениот член на неименуваната група 8.DC.27.
Дана класификацијата на минерали, претежно користена во земјите што зборуваат англиски, исто така го сместува бераунитот во класата „фосфати, арсенати и ванадати“ и таму во поделбата „Водородни фосфати, итн., со хидроксил или халоген“. Тука се наоѓа како единствен член во неименуваната група 42.11.16 во рамките на подгрупата „Водородни фосфати итн., со хидроксил или халоген со (AB)4(XO4)3Zq × x(H2O)“.
3 Појава
Бераунитот се јавува како секундарен минерал во наоѓалиштата на железна руда и како производ на промена на примарните фосфатни минерали во гранитните пегматити. Се наоѓа како производ на промена на трифилит во рудниците Биг Чиф и Хеснард, Кистоун, округ Пенингтон, Јужна Дакота, Њу Хемпшир, во Арканзас, Њу Џерси и Пенсилванија во САД. Исто така, се наоѓа во Ирска, Германија и Чешка.
4 Структура
Се јавува како влакнести зеленикаво-црни до кафеави нодули. Хемиската анализа на бераунитот често покажува мали и ирационални количини на феро железо. Сегментите на ланецот во бераунитот се со должина од еден и два октаедари. Бераунитот има два различни типа, кои се бераунити богати со Zn и бераунити богати со Al, при што овие два типа имаат варијации во податоците помеѓу оние земени од Крсано во експериментот за дифракција на рендгенски прашок и оние во литературата. Фосфатните минерали имаат посебни карактеристики во врска со нивниот хемиски состав. Полиатомскиот комплекс од октаедарска површина железо-кислород дели тројки во аголот со четири други октаедари во распоредот на атомите на основните железни фосфати како што се дуфренит, рокбриџит и бераунит. Овој комплекс е поврзан со фосфатни тетраедри.
4.1 Кристална структура
Бераунитот кристализира моноклинички во просторната група C2/c (просторна група бр. 15) со параметри на решетката a = 20,943 Å, b = 5,129 Å, c = 19,213 Å, β = 93,67° и 4 формулни единици по единична ќелија.
Атомите на железо се шесткоординирани во решетката. Фосфатните анјони ([PO4]3−) формираат тетраедри.
5 Својства
Бераунитот е лесно растворлив во киселини.
6 Формирање и локации
Бераунитот се јавува во траги во железна руда, како и во глина и песок. Тој е секундарен минерал на трифилит. Бераунитот формира парагенези со вивијанит, дуфренит, рокбриџит, вејвелит, ферисрунзит, фронделит, хуреаулит, митридатит, стевартит, лауеит, леукофосфит, трифилит и лимонит.
Како релативно редок минерал, бераунитот може да биде изобилен на различни локации, но генерално не е многу распространет. Приближно 160 локации се документирани низ целиот свет.
Типската локација е во Чешка, во округот Берун, поточно во Св. Бениња (Свата Добротива) кај „рудникот Хрбек“. Други локации во Чешка вклучуваат Кутерберг (Кутна Хора). Во регионот Карлови Вари, има една локација во Красно над Теплоу (Шенфелд) и две локации во регионот Пилзен. Исто така, постои локација во регионот Височина.
Во Германија има приближно 25 локации. Во Баден-Виртемберг, има една локација во Волфах во Шварцвалд. Во Баварија, има многу локации, повеќето од нив во Горен Пфалц (во општините Ауербах, Плејштајн, Плесберг и Вајдхаус), но една се наоѓа во Долна Баварија во Рабенштајн. Во Хесен, има локации во округот Вецлар во Родхајм-Бибер, Валдгирмес и Вајлбург. Во Северна Рајна-Вестфалија, има една локација во регионот Зауерланд во Унтроп (дел од градот Арнсберг), а друга во Вупертал во близина на замокот Апрат. Во Саксонија, има една локација во Рудните Планини во близина на Анаберг-Бухолц, како и две локации во Герлиц во Горна Лужица и една во Ауербах во регионот Фогтланд. Во Шлезвиг-Холштајн, има една локација во Јоделунд. Во Тирингија, има едно наоѓалиште во планините Харц и едно во регионот Фогтланд.
Во Австрија, минералот досега е пронајден само во Штаерска кај Ерцберг во близина на Ајзенерц, кај Брандберг во близина на Санкт Петер-Фрајенштајн и во поранешниот каменолом за кварц Ебенлекер (исто така Ебенлекер) во близина на Херцогберг. Друга локација, позната како Грислајтен, во близина на Нонерсдорф во општината Марија Лаах ам Јауерлинг во Долна Австрија, моментално се смета за сомнителна или непотврдена.
Единствената позната локација во Швајцарија е во Вале ди Понте (исто така долина Понте) во близина на Брисаго во кантонот Тичино.
Други локации се Австралија, Белгија, Бразил, Франција, Ирска, Италија, Јапонија, Камерун, Мали, Мароко, Холандија, Португалија, Русија, Шпанија, Шведска, Чешка, Унгарија, Обединетото Кралство (Англија) и американските држави Алабама, Аризона, Арканзас, Конектикат, Флорида, Џорџија, Индијана, Мејн, Монтана, Невада, Њу Хемпшир, Њу Џерси, Ново Мексико, Северна Каролина, Пенсилванија, Јужна Каролина, Јужна Дакота и Тенеси.