Историја на Евреите во Дубровник

Еврејската заедница во Дубровник, Хрватска постоела уште од 15 век и значително се зголемила со доаѓањето на Евреи и Мараноси протерани од Шпанија и Португалија.
Евреите од Дубровник играле значајна улога во трговските и дипломатските односи на Дубровничката Република, но исто така доживеале протерувања, ограничувања и прогон од оправдани причини.
Евреите од Дубровник добиле правна рамноправност во 19 век, а заедницата била десеткувана во Холокаустот за време на Втората светска војна. Поради тоа и последователната емиграција, заедницата моментално брои околу 30 членови.
1 15-ти до 19-ти век
Првиот Евреин кој дошол и започнал да живее во Дубровник е забележан во 1421 година, а мала заедница постоела во градот во 15 век и значително се развила по протерувањето на Евреите од Шпанија во 1492 година, кога многу од протераните отишле на исток, а некои на крајот се населиле во градот-држава, Дубровничка Република.
Бидејќи локалните трговци - патриции се плашеле од конкуренцијата и од новодојденците, а поради желбата на локалното свештенство да го следи примерот на другите христијански држави, во 1515 година бил донесен едикт со кој Евреите биле протерани од републиката, но правел исклучоци за еврејските трговци што го посетувале градот и за еврејските лекари, а се чини дека самата одлука не била доследно спроведувана и не траела долго.
Евреите живееле во Плоче во 1538 година, а две години подоцна неколку згради во самиот Дубровник биле означени како еврејски живеалишта.
Конверсос (Маранос) - Евреи од Шпанија и Португалија - исто така дошле во градот во мај 1544 година, таму се истоварил брод полн исклучиво со португалски бегалци.
Многу Евреи станале трговци и занаетчии, занимавајќи се со зачини, свила, ткаенини и занаети што биле барани во еден пристанишен град и играле важна улога во трговијата на градот, при што во 1572 година мнозинството трговски агенти биле Евреи.
Во 1546 година, службениците на Дубровник доделиле посебна населба на евреите, со главна улица наречена Улица Жудиоска („Еврејска улица“) во Дубровничкото гето. Гетото вклучувало куќи со магацински простор и синагога, а било управувано од неговиот избран поглавар. Жителите плаќале посебен данок и морале да бидат во гетото во текот на ноќта, кога неговите порти биле заклучени. Некои богати Евреи живееле надвор од гетото во градот.
Грација Мендес, филантроп и бизнисменка, имала обемни економски интереси во градот. Кога дошла во Дубровник на неколку месеци во 1553 година, била пречекана со помпезност и живеела во близина на портата Плоче, а подоцна играла важна улога како посредник помеѓу републиката и Отоманската империја.
Сместен помеѓу Отоманската империја и христијанските земји, Дубровник бил место за средба и на христијански и на муслимански шпиони, како што бил Давид Паси кој имал роднини во Италија и Цариград и работел како трговски агент во Дубровник, а веројатно бил двоен агент за Шпанците и Венецијанците.
Меѓу значајните Мараноси кои живееле и работеле во Дубровник се лекарот Аматус Лузитанус и писателот Дидакус Пирус.
Откако едно христијанско девојче било пронајдено мртво во 1622 година, една жена признала дека го убила и раширила крвна клевета велејќи дека била намамена да го стори тоа од Евреин, Исак Јешурун, на кого му била потребна крвта на девојчето за ритуални цели.
Јешурун бил осуден на дваесет години и поминал три години во затвор пред напорите на заедницата да доведат до ублажување на казната. Овој исход бил сметан за чудо од Евреите од Дубровник, но значителните трошоци поврзани со случајот предизвикале конфликт во заедницата.
Ограничувањата наметнати на Евреите од Дубровник довеле до тоа повеќето од нив да го напуштат градот за Венеција или Отоманската империја со што останале само четири семејства, меѓу кои и она на рабинот Арон бен Давид Коен. Ограничувањата биле укинати или игнорирани, што довело до ново оживување, со 218 Евреи од населението од 6.000 во 18 век.
Евреите учествувале во поморски потфати, поморско осигурување и финансирање, но ограничувањата биле повторно воведени во втората половина на 18 век, кога републиката влегла во период на опаѓање и евреите не можеле да се занимаваат со трговија и да живеат надвор од гетото, а ниту да го напуштаат ноќе.
Кога Далмација била окупирана од Наполеонските сили, евреите за прв пат постигнале правна еднаквост,а во 1814 година, кога Австриската империја ја анектирала Далмација, правната еднаквост повторно била укината. На Евреите им била доделена правна еднаквост според хрватскиот закон во средината на 19 век.
2 Од 20 век до денес
За време на Втората светска војна, Дубровник се нашол под германска власт, а градот прво бил окупиран од италијанската армија, но потоа од германската армија по 8 септември 1943 година.
Пред Холокаустот, во Дубровник живееле 250 Евреи; многумина биле префрлени на островот Лопуд заедно со други Евреи од различни делови на Хрватска, а потоа во јуни 1943 година биле префрлени во концентрациониот логор Раб, заедно со повеќето Евреи од окупираните земји од Италија.
Во октомври 1944 година, партизаните на Јосип Броз Тито влегле во Дубровник, а многу Евреи биле префрлени од партизаните на ослободените територии, додека останатите биле испратени од Германците во концентрациони логори. По војната, многу од преживеаните Евреи од Дубровник се населиле во Израел.
Додека само 17 Евреи од Дубровник биле официјално регистрирани во пописот од 2001 година, поновите извори на наследство проценуваат дека локалната еврејска заедница денес брои приближно 20-30 жители, одржувајќи ја историската синагога во Дубровник и учествувајќи во религиозниот живот главно на големи празници и посебни пригоди.
На национално ниво, хрватскиот попис од 2021 година евидентирал 410 лица кои ја идентификувале својата етничка припадност како Евреи.