Чешко востание

Чешкото востание (|České stavovské povstání) од 1618 година, познато и како Боемско востание (|Böhmischer Aufstand), претставува серија политички и воени настани во Кралството Бохемија што го означуваат почетокот на Триесетгодишната војна (1618–1648). Востанието било израз на отпорот на протестантското благородништво и население против политиката на католичката династија Хабсбурзи, насочена кон зајакнување на апсолутната монархија и спроведување на Контрареформацијата.
1 Позадина на востанието
1.1 Историски контекст
Во почетокот на 17 век, Бохемија била дел од Светото Римско Царство под власта на Хабсбурзите. Претежното протестантско население (лутерани и калвинисти) унапред уживало во значителна верска и политичка автономија. Клучни документи како Мировниот договор од Аугсбург (1555) и Писмото на Величеството (''Majestätsbrief'', 1609) им гарантирале на протестантите слобода на вероисповед, право на градење цркви и заштита на нивните права преку избрани бранители (дефензори).
Во 1617 година, за крал на Бохемија бил избран надвојвода Фердинанд II од Штаер, познат по својата строга католичка ориентација и поддршка на језуитската Контрареформација. Неговото крунисување ја загрозило постојната религиозна рамнотежа и ги ограничило привилегиите на чешкото благородништво.
1.2 Причини за востанието
Непосреден повод за бунтот било затворањето на две новоизградени протестантски капели во Броумов и Хроб во 1617–1618 година, што претставувало директно кршење на Писмото на Величеството. Протестантските благородници, предводени од грофот Јинджих Матјаш Турн, свикале собрание во Прага и побарале објаснување од царските регенти. Кога барањата не биле задоволени, тие прибегнале кон отворен акт на бунт.
1.3 Дефенестрацијата во Прага
На 23 мај 1618 година во Прашкиот замок група вооружени протестантски племиќи влегла во салата на чешката канцеларија и извршила „суд“ над двајца царски регенти – Јарослав Боржита од Мартинице и Вилем Славата од Хлум – како и нивниот секретар Филип Фабрициус. По кратка расправа, тројцата биле фрлени низ прозорец од височина од приближно 17–21 метар. Сите тројца преживеале со полесни повреди. Овој настан, познат како Втора (или Трета) Прашка дефенестрација, станал симболичен почеток на востанието.
2 Тек на востанието
По дефенестрацијата, востаниците формирале привремена влада составена од 30 директори и започнале со собирање на сопствена армија. Востанието брзо се проширило во Бохемија, Шлезија, Горна и Долна Лужица и делови од Австрија. Во август 1619 година, чешкиот парламент официјално го детронирал Фердинанд II и за нов крал на Бохемија го избрал Фридрих V, изборниот кнез на Палатинат, кој бил калвинист. Фридрих V, познат под прекарот „Зимски крал“, пристигнал во Прага во октомври 1619 година, но неговото владеење било краткотрајно и слабо организирано.
2.1 Битката на Бела гора
Одлучувачкиот момент настанал на 8 ноември 1620 година на Бела гора во близина на Прага. Царската католичка армија, предводена од грофот Јохан Церклаес фон Тили, ја поразила бунтовничката војска во битка што траела само околу два часа. Фридрих V побегнал од Прага уште истата ноќ, а востанието било ефективно задушено.
3 Последици
По победата, Хабсбурзите спровеле сурова репресија. На 21 јуни 1621 година во Прага биле погубени 27 истакнати чешки благородници (денес познати како „Денот на 27-те“). Имотите на илјадници протестантски семејства биле конфискувани, а следела масовна принудна рекатолизација. Многу протестанти, меѓу кои и Јан Амос Коменски, биле принудени да емигрираат. Чешкиот јазик, култура и политичка автономија биле силно ограничени, а Бохемија изгубила статусот на изборно кралство и станала наследна провинција на Хабсбуршката монархија.
Чешкото востание од 1618 година го отворило патот кон општата Тридесетгодишна војна, која значително го променила политичкото, религиското и демографското лице на Централна Европа.