Закон за руски странски агенти

Законот за руски странски агенти бара секоја личност или организација која прима било каква форма на поддршка од надвор од Русија или се смета дека е под странско влијание да се регистрира како странски агент. За разлика од Закон за регистрација на странски агенти (FARA) кој е насочен кон оние кои конкретно дејствуваат во име и под контрола на странски субјекти, рускиот закон претпоставува странска контрола од било каква странска поддршка, колку и да е минимална. Додека FARA се применува главно за професионални лобисти и политички консултанти кои работат за странски влади, руската легислатива го опфаќа широкиот спектар на актери на граѓанското општество вклучувајќи невладини организации, медиумски организации, новинари и приватни лица.
Првично воведен во 2012 година како одговор на протести против враќањето на Владимир Путин на претседателската функција, законот постепено е прошируван преку бројни амандмани. Ознаката носи тешки административни обврски вклучувајќи задолжителни ревизии, детални барања за извештаи и задолжително означување на сите публикации со одредба за статусот на ''странски агент''. Организациите и поединците кои се означени како странски агенти се соочуваат со значителни ограничувања во нивните активности и ризикуваат високи казни или кривична одговорност за непочитување.
Европскиот суд за човекови права пресудил дека законот ги крши основните права и носи „''ознаки на тоталитарен режим''“ создавајќи средина на сомнеж кон независните гласови. Терминот ''странски агент'' (|иностранный агент|inostrannyy agent|links=no) сам по себе носи силни негативни конотации во рускиот јазик, поврзани со шпионажата од времето на Студената војна, и е критикуван како алатка за стигматизирање и супресија на граѓанското општество и слобода на печатот во Русија, особено на групите кои се спротивставуваат на Владимир Путин.
1 Историја
1.1 Руски непрофитни организации
На 21 ноември 2012 година, стапил на сила Федералниот закон од 20 јули 2012 година бр. 121-ФЗ „За изменување на законодавните акти на Руската Федерација во врска со регулирањето на активностите на непрофитни организации кои вршат функции на странски агент“ кој го менува Федералниот закон бр. 82-ФЗ „За јавни здруженија“ од 19 мај 1995, Федералниот закон бр. 7-ФЗ „За непрофитни организации“ од 12 јануари 1996, Федералниот закон бр. 115-ФЗ „За борба против легализирањето (перењето) на приходи од криминал и финансирањето на тероризмот“ од 7 август 2001, Кривичниот законик на Русија и Кривичниот процесен законик на Русија. Според овој закон, секоја руска непрофитна организација, освен државните и општинските компании, може да биде прогласена за странски агент доколку учествува во политичка активност во Русија и прима финансии од странски извори. Политичката активност се дефинира како влијание врз јавното мислење и јавната политика, вклучувајќи праќање барања и петиции.
1.2 Медиумски организации и поединци означени како странски агенти
1.2.1 Амандмани на Законот за масовни медиуми (2017)
Федералниот закон бр. 327-ФЗ, донесен на 25 ноември 2017 година, го вовел концептот на „''странска медиумска организација која врши функции на странски агент''“ во Законот за масовни медиуми (бр. 2124-1, 27 декември 1991). ''Медиумска организација – странски агент'' се дефинира како секое странско тело, регистрирано или не, кое објавува печатени, аудио, аудиовизуелни или други содржини наменети за неограничена публика и прима финансии или средства од странски извори, директно или преку руски субјекти. Овие организации се подложни на истите обврски како ''странска невладина организација'' (НВО).
1.2.2 Проширување на дефиницијата (2019)
Федералниот закон бр. 426-ФЗ, усвоен на 2 декември 2019 година, понатаму го проширила обемот на медиумските организации – странски агенти за да ги вклучи и поединците. Исто така вовел нова основа за означување, дозволувајќи поединци или руски правни субјекти кои учествуваат во создавање или распространување на публикации од ''странски медиумски организации'' или руски правни субјекти основани од ''медиумски организации – странски агенти'' да бидат означени како странски агенти. Понатаму, било задолжено секое означено странско тело и поединец да формира руски правен субјект во рок од еден месец од означувањето, кој ќе биде регистриран како странски агент и мора да ги почитува истите обврски како ''странска невладина организација''. Сите материјали распространети од овие субјекти мора јасно да бидат означени како потекнуваат од странски агент, а распространување без потребното означување е забрането.
1.2.3 Барања за означување (2020)
На 23 септември 2020 година, Роскомнадзор, рускиот регулатор за телекомуникации и медиуми, издал Наредба бр. 124, која ги дефинира специфичните барања за означување на материјали произведени или распространети од ''медиумски организации – странски агенти''. Наредбата предвидува дека означувањето мора да вклучува известување за статусот на странски агент, при што големината на текстот треба да биде двојно поголема од основниот текст за печатени и онлајн материјали. За аудиовизуелни содржини, етикетата мора да покрива најмалку 20% од сликата и да биде видливо поставена на почетокот на материјалот, траејќи најмалку 15 секунди пред било какви прекини.
1.3 Странски агенти – нерегистрирани здруженија и поединци
1.3.1 Проширување на нерегистрирани здруженија и поединци (2020)
Федералниот закон бр. 481-ФЗ, донесен на 30 декември 2020 година, го проширило означувањето на странски агенти за нерегистрирани јавни здруженија кои учествуваат во политички активности и примаат средства од странски извори. Законот исто така се применува на поединци, без разлика на националноста, кои учествуваат во политичка активност или собираат информации за воените способности на Русија и примаат странско финансирање. Означените поединци мора да поднесуваат извештаи за своите активности и лични расходи на секои шест месеци и да ги означуваат сите комуникации со известување за странски агент.
1.3.2 Дополнителни ограничувања за медиуми (2020)
Законот исто така го измени Законот за масовни медиуми, забранувајќи медиуми и интернет публикации да споменуваат какви било субјекти или поединци – странски агенти или да споделуваат нивни материјали без да се вклучи известување за нивниот статус на странски агент.
2 Закон за странски агенти од 2022
2.1 Нова дефиниција на странски агент (2022)
Федералниот закон бр. 255-ФЗ, усвоен на 14 јули 2022 година, ги заменил сите претходни закони за странски агенти. Законот го дефинира ''странски агент'' како секое руско или странско тело или поединец кој прима поддршка или е под странско влијание и кој учествува во политички активности, собира информации за воени способности или создава и распространува информации наменети за широка публика. Политичките активности вклучуваат јавни настани, лобирање, спроведување анкета и изразување мислења за владините политики.
2.2 Дефиниции на странско влијание и извори
''Странско влијание'' се дефинира како примање поддршка, било парична, организациска или советодавна, од ''странски извори'', кои вклучуваат странски држави, организации, државјани и секој поединец или субјект под странско влијание.
2.3 Јавен регистар и обврски за откривање информации
Министерството за правда води јавен регистар на означени странски агенти, кој ги вклучува личните податоци како целосни имиња, псевдоними, даночни идентификациски броеви и основите за означувањето. Странските агенти мора да го откријат својот статус во политичките активности и да ги означуваат сите материјали како потекнуваат од странски агент.
3 Ограничувања за странските агенти
3.1 Забрани за јавни функции
Означените странски агенти имаат забрана да извршуваат јавни функции, да учествуваат во изборни комисии, да бидат членови на јавни советодавни тела и да номинираат кандидати за одбори за надзор на затворите. Исто така, им е забрането да даваат политички донации, да организираат јавни настани и да поддржуваат изборни кампањи.
3.2 Ограничувања во образованието и медиумите
Означените поединци и субјекти имаат забрана да се занимаваат со каков било вид образовна дејност, да извршуваат функции во државни или општински образовни институции и да создаваат содржини за малолетници. Исто така, тие немаат право на државна или општинска финансиска поддршка, ниту на грантови во областа на уметноста. Исто така им е забрането учество во јавни набавки.
3.3 Други ограничувања
Странските агенти имаат забрана да инвестираат или да управуваат со критична информатичка инфраструктура, да даваат експертски мислења за животната средина или антикорупција и да се рекламираат во медиумски организации – странски агенти. Прекршувањето на овие регулативи може да резултира со административна или кривична одговорност, а повторените прекршоци може да доведат до ликвидација на вклученото правно лице.
4 Последици за НВО
Ознаката ''странски агент'' ги зголемува бариерите за регистрација на една НВО во Русија. Ова вклучува ограничувања за странци и лица без државјанство да основаат или дури и да учествуваат во организацијата. НВО потоа мора да се подложи на обемни ревизии. Надзорните органи имаат овластување да интервенираат и да ги прекинуваат внатрешните активности на НВО со суспензија до шест месеци.
Откако ќе бидат означени како странски агенти, организациите се должни да ги означуваат сите свои публикации и да започнуваат секое усно излагање со изјава дека е дадено од странски агент. Ознаката исто така го ограничува начинот на кој една странска организација може да дава донации ослободени од данок на одредени лица или на НВО, барајќи тие да се регистрираат и да бидат ставени на многу ограничена листа на одобрени организации.
Некои НВО пријавуваат ограничен пристап до владини службеници и јавни институции, како и континуирано вознемирување. Пријавени се големи контроли врз НВО придружени со телевизиски екипи од НТВ.
Извештај на Министерството за правда, добиен од рускиот деловен дневник ''Ведомости'' во мај 2016 година, наведува дека критиката на законот за странски агенти се смета за политичка активност според законот за странски агенти.
5 Спроведување
5.1 2010-ти
На 4 јуни 2014 година, стапил на сила амандман на законот за странски агенти, со кој Министерството за правда добило овластување да регистрира независни групи како странски агенти без нивна согласност, доколку министерството смета дека организациите се вклучени во политичка активност и примаат странско финансирање.
До 29 јуни 2015 година, според извештај на Советот на Европа и неговиот Комесар за човекови права, списокот на странски агенти вклучувала најмалку 70 невладини организации. Од нив, само пет организации доброволно се согласиле да се означат како странски агенти. Најмалку 20 невладини организации ја прекинале својата активност целосно или делумно, вклучително и преку самораспуштање. Поголемиот дел од организациите биле вклучени во првата половина на 2015 година. До 24 октомври 2016 година, според извештај на Human Rights Watch, списокот на активни странски агенти вклучувала 105 невладини организации. Од нив, четири се регистрирале доброволно, а најмалку 58 биле гонети поради тоа што не го сториле тоа.
Органите за спроведување на законот во Русија извршиле внатрешни контроли во канцелариите на неколку целни организации со цел да запленат документи и записи поврзани со нивното работење. Неколку познати меѓународни организации биле мета, вклучувајќи ги Амнести интернешенал, Human Rights Watch и Transparency International. Вкупно, повеќе од 55 организации во 16 руски региони биле подложени на ревизии. Овие контроли често биле придружени од новинари од НТВ, која емитувала програми обвинувајќи активисти за човекови права и опозицијата дека ги застапуваат интересите на САД.
Во јуни 2017 година, раководителката на НВО за човекови права „''Women of the Don''“, Валентина Череватенко, била формално обвинета за злонамерно избегнување на законските обврски утврдени во законот, што претставувало прв кривичен случај покренат поради непочитување. Таа се соочила со казна до две години затвор. Кон крајот на јули 2017 година, обвиненијата против Череватенко биле повлечени.
Вообичаено, правната основа за означување како странски агент не е достапна. Петар Манјахин, кој и самиот бил означен како странски агент и го оспорил тоа на суд, добил правно образложение од Министерството за правда кое тврдело дека Манјахин примал средства во странска валута врз основа на три банкарски трансфери во американски долари, кои биле меѓу негови сопствени сметки. Дополнителни причини биле еден ретвит во поддршка на Meduza и негов напис од 2020 година за тортура од страна на полицијата во Новосибирск.
5.2 2020-ти
Во септември 2021 година, законот бил изменет за да вклучи список од 60 теми, чија расправа може да доведе до тоа прекршителот да биде внесен во регистарот на странски агенти.
До декември 2021 година, повеќе од 100 руски медиуми биле прогласени за странски агенти, а многу од нив биле принудени да се затворат.
Не е потребно судење; доволно е барање од Министерството за правда за да се прогласи лице или организација за странски агент, при што Министерството не мора да го објасни своето образложение. Постојат многу случаи каде ова е спротивно на здравиот разум; на пример, Здружението GOLOS било прогласено за странски агент поради добивање на Сахарова награда.
Проширениот закон за странски агенти им овозможило на властите да ја затворат најстарата руска организација за човекови права, Меморијал.
Извештај од 2021 година на ОВД-Инфо ја опишува постојната легислатива и нејзината примена. Додека владата тврди дека означувањето не ја ограничува слободата на говор и само обезбедува транспарентност за тоа кој зборува, извештајот укажува дека регулативата има силен „''ладен ефект''“ врз медиумите, кои избегнуваат да цитираат означени организации и поединци. Самите означени лица се повлекуваат од јавната дебата поради високите парични казни наметнати од Роскомнадзор — на пример, за неуспех да се вклучи долг правен дисклејмер дури и при споделување туѓа објава на социјалните мрежи. Дополнително, субјектите означени како странски агенти имаат забрана да дејствуваат како набљудувачи на избори, законодавни експерти, кандидати за јавни надзорни комисии и други јавни функции. Во исто време, критериумите за означување се исклучително широки и нејасни, кои се движат од реално примање странски грантови до „''учество на меѓународна конференција со сместување на трошок на организаторот''“, „''подарок од пријатели или роднини што живеат во странство''“, па дури и трансфер на средства од сопствена сметка во странска валута.
До пролетта 2022 година, десетици истакнати руски новинари, јавни активисти и научници биле прогласени за странски агенти. Значајни личности вклучуваат политичарите Леонид Волков, Гари Каспаров, Михаил Ходорковски, политикологот Екатерина Шулман, новинарите Роман Доброхотов, Карен Шајњан, Елисавета Осетинскаја, Александар Невзоров, Алексеј Венедиктов, Владимир Кара-Мурза, историчарот Евгениј Понасенков, сатиричарот Виктор Шендерович и јутјуберот Јури Дуд.
Првиот забележан случај на отстранување на поединци од регистарот се случил во април 2022 година, кога Министерството за правда ги избришало експертите за изборен мониторинг Аркадиј Љубарев и Људмила Кузмина.
Во јули 2022 година, бил усвоен Федералниот закон бр. 255-ФЗ „''За контрола врз активностите на лица под странско влијание''“. Според ревидираните правила, властите повеќе не мора да обезбедат доказ за странско финансирање за да означат некого како странски агент — доволно е тврдење за странско влијание. Законот го дефинира таквото влијание како поддршка или притисок од странски извор, вклучувајќи преку принуда, убедување или други средства. Покрај регистарот на странски агенти, бил создаден и нов регистар на „поврзани лица“. Тој ги вклучува основачите, раководителите или вработените во организации означени како странски агенти, како и поединци кои примиле финансирање од, или биле вклучени во активностите на, такви организации.
Од 15 октомври 2025 година, кривични постапки против „''странски агенти''“ може да се покренат по само една парична казна за прекршување на законот.
На 1 јануари 2026 година, стапиле на сила измените на рускиот даночен систем. Меѓу другото, тие вовеле рамномерен 30% данок на доход за сите „странски агенти“ (даночните стапки за другите Руси се движат од 13% до 22%).
6 Значајни случаи
Извор:
+ Значајни организации и поединци означени како странски агенти, Име, Опис на случајот, Статус, Лого или слика
Alliance of Doctors, Додадена во март 2021 година, московската (ru) е предводена од офталмологот Анастасија Василјевска, која во минатото го лекувала опозицискиот лидер Алексеј Навални. Основана е во 2018 година. Се залага за фер плати и работни услови за медицинските работници.<ref>, Отворено
Фондација за борба против корупцијата, На 9 октомври 2019 година, Министерството за правда ја означило ''Anti-Corruption Foundation'' како „странски агент“ поради уплати кои доаѓале од САД и Шпанија. Една од овие уплати била 50 американски долари дадени од Јуриј Маслихов, руски државјанин кој живее во САД. Во интервју со новинари, Маслихов изјавил дека ги префрлил парите од својата PayPal сметка како поединец и дека и претходно правел такви донации. Две други уплати во вкупен износ од 138,505 рубли и 41 коп. (~$2,170) биле извршени од шпански државјанин Роберто Фабио Монда Карденас преку CaixaBank на 6 и 17 септември 2019 година. Одговарајќи на прашање на новинарите како, без да зборува руски, дознал за инструкциите за уплата на фондацијата по нивното отстранување од официјалната веб-страница на организацијата, Монда Карденас не дал одговор. Овие уплати биле извршени во време кога банкарската сметка на фондацијата била замрзната по барање на Истражниот комитет на Русија. И покрај тоа што фондацијата ги вратила парите, Министерството за правда одбило да ја отстрани од регистарот на странски агенти., Ликвидирана со одлука од 9 јуни 2021 година на Московскиот градски суд со која фондацијата е означена како „екстремистичка организација“ (случај бр. 3а-1573/2021). Нејзиниот наследник, Anti-Corruption Foundation Inc. (со седиште во САД), прво бил означен како „странски агент“, потоа како „непожелна организација“ и на крај како терористичка организација“.
Комитет против мачење, Рускиот Комитет против мачење го оспорил своето вклучување во регистарот пред суд, но жалбата била одбиена. Одбивајќи да работи под условите на законот, најавил распуштање.<ref>, Затворено
ТВ Дожд, Рускиот независен телевизиски канал Дожд ( Dozhd) бил вклучен во списокот на странски агенти на 20 август 2021 година. Како што изјавил претставник на Министерството за правда на состанок со членови на Претседателскиот совет за граѓанско општество и човекови права, TV Rain бил означен како „странски агент“ по барање на Roskomnadzor поради распространување на материјали подготвени од медиуми и поединци кои претходно биле прогласени за „странски агенти“, како што се Meduza, Current Time TV, Лев Пономарјов и Људмила Савицкаја., На 3 март 2022 година, каналот бил суспендиран на неопределено време од неговата извршна директорка Наталија Синдеева поради законски измени кои би го направиле невозможно објективно покривање на настаните за време на руската инвазија на Украина. ТВ Дожд подоцна повторно започнал со работа од студија во Рига, Латвија на 18 јули 2022 година. Подоцна, по одземањето на латвиската лиценца за емитување, студиото било преместено во Амстердам, каде што била добиена холандска лиценца за емитување. Во 2023 година, и латвиските и холандските правни субјекти на ТВ Дожд биле означени како „непожелни организации“.
Dynasty Foundation, Единствениот приватен финансиер на научни истражувања во Русија, затворен по вклучувањето во регистарот., Затворено
Фондација за одбрана „Гласност“, Откако Фондацијата за одбрана „Гласност“ била означена како „странски агент“, Организацијата за безбедност и соработка на Европа и Советот за човекови права на рускиот претседател ја критикувале одлуката., Отворено
GlobalGiving, Отворено
GOLOS Association, Единствената независна организација за набљудување на избори во Русија, добила наредба од Министерството за правда да се прогласи за „странски агент“ пред да прифати награда од Норвешкиот Хелсиншки комитет. Откако GOLOS одбил да се регистрира, тврдејќи дека не ги прифатил паричните средства од наградата, бил казнет и суспендиран на шест месеци. Руската полиција потоа извршила претреси во канцелариите и домовите на вработените и конфискувала опрема., Затворено. Групата се распуштила кратко откако нејзиниот копретседател, Григориј Мелконјанц, бил осуден на 5 години затвор. Обвинителството тврдело дека Golos бил дел од ENEMO, организација за набљудување избори означена како „непожелна организација“ во Русија.
Humanitarian Action, Министерството за правда ја додала Humanitarian Action, добротворна организација со седиште во Санкт Петерсбург, на својот список на „странски агенти“ кон крајот на 2020 година. Организацијата главно работи со корисници на дроги и лица кои живеат со ХИВ., Отворено
Центар „Левада“, Единствената независна агенција за истражување на јавното мислење во Русија, добивала меѓу 1.5% и 3% од својот вкупен буџет од странство. И било издадено јавно предупредување дека може да потпадне под законот. Левада изјавила дека го суспендирала странското финансирање во 2013 година. Во 2016 година, агенцијата била означена како странски агент, што и забранило учество во претстојните избори. Директорот изјави дека ова може да значи крај на нивната работа како агенција за анкети., Отворено
Лев Пономарјов, Рускиот активист за човекови права бил означен како „лице кое врши функции на медиум странски агент“ на 28 декември 2020 година.
MacArthur Foundation, Американската MacArthur Foundation, повикувајќи се на законот за „странски агенти“ и нејзиното означување како „непожелна организација“, ја затворила својата руска канцеларија која работела од 1992 година., Затворено
Meduza, Meduza е латвиска медиумска компанија која нема филијали или претставништва во Русија. Објавува материјали на руски и англиски јазик. На 23 април 2021 година, Министерството за правда ја означило како „странски медиум кој врши функции на странски агент“. Како одговор, ЕУ ја отфрлила одлуката, наведувајќи дека ова ограничување ''„е спротивно на меѓународните обврски и обврските за човекови права на Русија''“. На 26 јануари 2023 година, руското Обвинителство ја означило Meduza како „''непожелна организација''“., Отворено
Memorial International, Една од најстарите организации во Русија посветени на спречување на враќање кон авторитаризам, исто така одбила да се регистрира според законот. Била официјално ревидирана и доставила 8,776 страници документација за своите активности. Била внесена во регистарот на 4 октомври 2016 година., На 28 декември 2021 година, Врховниот суд наредил затворање на Memorial. На 28 февруари 2022 година, апелациониот суд ја потврдил одлуката без измени. Организацијата била избришана од Единствениот државен регистар на правни лица на 5 април 2022 година.
Memorial Human Rights Centre, Меморијалниот центар за човекови права бил официјално внесен во владин регистар на „странски агенти“ на 21 јули 2014 година. На 29 декември 2021 година, Московскиот градски суд наредил ликвидација на Центарот. На 5 април 2022 година, апелациониот суд ја потврдил одлуката без измени. Центарот бил избришан од Единствениот државен регистар на правни лица на 18 мај 2022 година.
Дмитриј Муратов, На 1 септември 2023 година, рускиот новинар добитник на нобелова награда Дмитриј Муратов бил прогласен за „странски агент“ од руските власти поради „создавање и ширење дела произведени од странски агенти“ како и „користење странски медиуми за промовирање ставови насочени кон создавање негативен однос кон внатрешната и надворешната политика на Русија“.
Михаил Касјанов, Поранешниот руски премиер и еден од опозициските лидери, Михаил Касјанов, бил прогласен за „странски агент“ на 24 ноември 2023 година. На 14 октомври 2025 година, тој, заедно со други членови на Антивоениот комитет, бил обвинет за две обвиненија за „тероризам“ („организирање на терористичка група“ и „учество“ во неа), како и за „насилно преземање или задржување на власта“. Се соочува со доживотен затвор и е додаден на списокот на Русија за „терористи и екстремисти“.
Михаил Ходорковски, Рускиот бизнисмен и политичар во егзил беше означен како „странски агент“ на 20 мај 2022 година поради неговата поддршка за Украина и руските политички емигранти за време на руската инвазија на Украина. На 14 октомври 2025 година, тој, заедно со други членови на Антивоениот комитет, бил обвинет за „тероризам“ и „насилно преземање на власта“.
Nasiliu.net Центар за работа со проблемот на насилство, Додадена на списокот на „странски агенти“ во декември 2020 година, Nasiliu.net е една од водечките организации во Русија што се занимаваат со семејно насилство. Министерството за правда бара судот да ја казни организацијата со износ од ₽300,000 до ₽500,000 ($4,000 до $6,800), како и директорката Ана Ривина. Основана е во 2015 година и регистрирана како НВО во 2018 година. Се обидела да ја оспори одлуката, но не успеала да биде отстранета од регистарот. Организацијата објавила распуштање во 2025 година поради сè порепресивната природа на законот., Затворено
Phoenix PLUS, Регион Орел во Русија., Отворено
Радио Слободна Европа, Во 2017 година, руската влада го ставила Радио Слободна Европа, шест други руски новински сервиси и Current Time TV на списокот. Казните достигнуваат околу ₽70 милиони ($950,000). Во 2024 година била означена како „непожелна организација“., Отворено
Transparency International Russia (TI-R), Руското огранок на Transparency International било означено како потенцијален „странски агент“ во 2013 година поради странско финансирање и учество во политички активности. И покрај приговорите, во април 2015 година била внесена во регистарот., Затворено. На 16 март 2023 година била донесена одлука за ликвидација по означувањето како „непожелна организација“ од страна на руското обвинителство.
7 Реакции
7.1 Русија
Рускиот комесар за човекови права, Владимир Лукин, и неколку невладини групи поднеle жалба до рускиот уставен суд, тврдејќи дека законот ги нарушува уставните одредби за слобода на здружување (член 30) и дека дефинициите за ''политички активности'' и ''странски агенти'' во текстот се премногу нејасни. На 8 април 2014 година, судот одлучиl дека законот не го нарушува уставното право на здружување и дека означувањето како странски агент е во јавен интерес.
Во февруари 2016 година, рускиот PEN International издаl отворено писмо со кое протестира против измените на законот, кои ја дефинираat ''политичката активност'' како активност насочена кон влијание врз владата или јавното мислење.
Во 2015 година, фондот за поддршка на науката и образованието Фондација „Династија“ управуван од Дмитриј Зимин, основач на Вимпелком, бил затворен откако бил принуден да се означи како странски агент. Оваа одлука на Министерството за правда предизвикала многу критики, бидејќи Династија не била вклучена во политика и целосно била фокусирана на националното образование во Русија. Исто така, не добивала средства од странски трети страни, туку само чувала дел од своите средства на странски банкарски сметки. По масовните протести на академската заедница против оваа дискриминација, Зимин се обидел со жалби, и кога тие биле неуспешни, одлучил да го затвори фондот и да ја напушти Русија.
Комитетот против мачење исто така објавил дека организацијата ќе биде затворена откако ја изгуби жалбата против Министерството за правда кое ја квалификува како странски агент.
Рускиот Претседателски совет за човекови права, повикувајќи се на таргетирањето на Фондацијата Династија и Комитетот против мачење, побарал од Пленумот на Врховниот суд да ја испита практиката на судовите при примената на законот.
Според ''Human Rights Watch'', до август 2016 година најмалку 13 групи избрале да се затворат наместо да ја носат ознаката ''странски агент''.
Откако законот бил донесен во Русија, Транспаренси Интернешнл Русија (TI-R) се бори против него. Во ноември 2012 година управниот одбор на TI-R издал соопштение во кое законот го прогласил за неуставен, тврдејќи дека им ги нарушува правата да се организираат и да учествуваат во управувањето. TI-R тврди дека законот за странски агенти донесен од руската влада е неуставен според рускиот устав врз основа на неговите одредби за слобода на говор и правото на учество во управувањето. Самата TI-R беше ставена на списокот на странски агенти во 2015 година.
7.2 Остаток од светот
Генералниот секретар на Советот на Европа Торбјорн Јагланд изразил загриженост за законот за време на заедничка прес-конференција со Сергеј Лавров, рускиот министер за надворешни работи, изјавувајќи дека „''[Законот] може да има застрашувачки ефект врз заедницата на невладините организации, особено ако не се применува на правилен начин''.“
Кетрин Ештон, Висок претставник на Унијата за надворешни работи и безбедносна политика во Европската Унија, изразил загриженост за законот и последователните рации, наведувајќи дека „''Инспекциите и претресите насочени кон руската заедница на невладини организации и спроведени врз нејасни правни основи се загрижувачки, бидејќи изгледа дека имаат цел дополнително да го поткопаат граѓанското општество во земјата''.“
Германската канцеларка Ангела Меркел јавно го укорила претседателот Путин додека тој ја посетувал Хановер, набргу откако руските власти извршиле претрес и конфискувале документи и опрема од две германски невладини организации кои работат во Русија. Германскиот министер за надворешни работи Гвидо Вестервеле ги оценил овие постапки против непрофитните организации како неприфатливи и предупреди преку портпарол дека тие можат „''да имаат долгорочно влијание врз билатералните односи''.“
Парламентарното собрание на ОБСЕ во својата „Хелсиншка декларација“ од јули 2015 година ја повикала Русија да „''ги прекине обидите за стигматизација и дискредитација на групите од граѓанското општество преку нивно означување како странски агенти''“.
Венецијанската комисија на Советот на Европа издала мислење во кое посочила „''неколку сериозни проблеми''“ во формулацијата и примената на законот според стандардите на Советот на Европа. Таа ја повикала Русија да ги преформулира нејасните критериуми за ''политички активности'' и да се откаже од терминот ''странски агент'', наведувајќи дека „''со враќањето на реториката користена за време на комунистичкиот период, овој термин ги стигматизира НКО на кои се применува, го нарушува нивниот углед и сериозно ги попречува нивните активности''.“
На 6 јули 2021 година било објавено ново мислење на Венецијанската комисија за рускиот закон за странски агенти. Според заклучокот на комисијата, најновите измени на руското законодавство за странски агенти јасно го прошируваат опфатот на субјектите и поединците кои можат да бидат означени како странски агенти, како и обврските и ограничувањата што се однесуваат на нив. Овие измени значително ги зголемуваат и санкциите (административни и кривични) за непочитување на овие прописи. Во исто време, тие користат нејасна и премногу широка терминологија и не се во разумна врска со целите што наводно се настојуваат да се постигнат. Како резултат, тие претставуваат сериозни прекршувања на основните човекови права, вклучувајќи ги слободата на здружување и изразување, правото на приватност, правото на учество во јавните работи, како и забраната за дискриминација. Венецијанската комисија е особено загрижена за комбинираниот ефект од најновите измени врз организациите, поединците, медиумите и граѓанското општество во поширока смисла. Таа предупредува на значителниот застрашувачки ефект што овие реформи можат да го имаат врз слободното остварување на граѓанските и политичките права, кои се од суштинско значење за ефикасна демократија. Комбинираниот ефект од реформите им овозможува на властите да вршат значителна контрола врз активностите и постоењето на здруженијата, како и врз учеството на поединците во граѓанскиот живот. Комисијата препорачува руските власти да се откажат од посебниот режим на регистрација, известување и јавно обелоденување за здруженијата, медиумите и поединците кои добиваат странска поддршка, вклучително и поврзаните административни и кривични санкции. Алтернативно, таа повикува на темелна ревизија на целокупното законодавство за странски агенти преку значително стеснување на правната дефиниција за странски агент, со цел да се постигне декларираната цел за транспарентност. Конкретно, поимите „политички активности“ и „странска поддршка“ треба да се напуштат во корист на показатели кои попрецизно би ги следеле недозволените форми на странско влијание. Во најмала рака, стигматизирачката и погрешна ознака ''странски агент'' треба да се замени со понеутрална и попрецизна. Оваа нова ознака не треба да се користи како критериум за забрана за влез на поединци во јавна служба. Исто така, НКО и медиумите не треба да бидат спречени да учествуваат во кампањски активности. Кривичните санкции, особено принудната работа и лишувањето од слобода, не треба да се применуваат за прекршувања на обврските за регистрација, известување и јавно обелоденување, дури ни под стеснета дефиниција на оваа ознака. Понатаму, мерката за ликвидација на НКО треба да се применува само во екстремни случаи кои ја загрозуваат демократијата.
Специјалниот известувач на ООН за состојбата со човековите права во Русија, Маријана Кацарова, го критикувала новиот закон, кој стапил во сила на 1 декември 2022 година, во својот извештај од 15 септември 2023 година.
8 Случаи пред Европскиот суд за човекови права
8.1 Екодефенс и други против Русија (2022)
Во случајот ''Екодефенс и другите против Русија'', Европскиот суд за човекови права пресудил против контроверзниот руски закон за „странски агенти“, кој наметнал сериозни ограничувања врз независните организации на граѓанското општество од 2012 година.
Случајот опфаќал 73 руски организации кои биле означени како „странски агенти“ од страна на властите, вклучувајќи еколошки групи, бранители на човекови права, истражувачки центри и добротворни фондации. Законот барал овие организации да се регистрираат како „странски агенти“ доколку добиваат какво било странско финансирање и се занимаваат со широко дефинирана ''политичка активност''.
Судот утврдил дека законот бил користен за таргетирање и стигматизирање на независните групи. Активности како заштита на животната средина, работа во областа на човековите права и спроведување програми за превенција од ХИВ биле класифицирани како политички. Организациите биле принудени или да одбијат какво било странско финансирање или да ја прифатат ознаката странски агент, што подразбирало прекумерни обврски за известување, чести инспекции и високи парични казни.
Многу групи не биле во можност да ги платат казните или да продолжат со својата работа под рестриктивните услови и како последица биле принудени да се затворат. Судот заклучил дека Русија не успеала да ја оправда неопходноста од ваквите мерки и дека вистинската цел на законот изгледа била замолчување на независните гласови во граѓанското општество, наместо зголемување на транспарентноста, како што тврделе властите.
8.2 Кобалија и другите против Русија (2024)
Во последователниот случај ''Кобалија и другите против Русија'', Судот повторно пресудил против проширеното руско законодавство за „странски агенти“, утврдувајќи дека тоа ги прекршува основните права заштитени преку Европска конвенција за човекови права. Случајот опфаќал барања од повеќе од сто организации и поединци означени како „странски агенти“ според сè поограничувачките закони воведени помеѓу 2017 и 2022 година.
Судот утврдил дека Русија значително го проширила опсегот на рамката за „странски агенти“ надвор од невладините организации (НВО), опфаќајќи медиумски организации, новинари, блогери и поединци кои се занимаваат со широко дефинирани „политички активности“. Стигматизирачкиот ефект на ознаката „странски агент“ се засилувал со текот на времето, при што анкетите за јавно мислење покажувале дека таа сè повеќе се поврзува со „предавници“ и „непријатели на народот“. Судот забележал дека оваа ознака е погрешна, бидејќи сугерира странска контрола без докази, за разлика од слични закони во други земји кои бараат доказ за агенциски односи.
Режимот го применувал законот на несразмерно строг начин. Примери вклучуваат означување на поединци како „странски агенти“ за примање минимални износи од странски државјани, како донации од 3 евра или размена на авионски милји. Организациите се соочувале со сериозни последици, како што е присилното распуштање на ''International Memorial'' и ''Memorial Human Rights Centre'' поради мали прекршувања поврзани со означувањето, додека Радио Слободна Европа/Радио Слобода акумулирало стотици милиони рубли казни.
Поединците означени како ''странски агенти'' биле изложени на значителни нарушувања на приватноста, вклучувајќи задолжително објавување на лични податоци и детални финансиски извештаи. Тие исто така се соочувале со професионални ограничувања, како забрани за предавање, создавање содржини за малолетници и извршување јавни функции. Задолжителното означување на сите комуникации, вклучително и објави на социјалните мрежи, сериозно ја ограничувало слободата на изразување.
Судот заклучил дека рамката за „странски агенти“ во Русија носи „''обележја на тоталитарен режим''“, создавајќи атмосфера на сомнеж кон независните гласови и граѓанското општество. Наместо да ја оствари декларираната цел за транспарентност, законодавството било оценето како средство што ги поткопува темелите на демократијата преку стигматизација и замолчување на независните гласови во јавната дебата.