Поплави во Словенија (2023)

Во август 2023 година, големи поплави се случиле во голем дел од Словенија и соседните области на Австрија и Хрватска поради обилните врнежи од дожд. Меѓу другото, исклучително високо било нивото на реките Сава, Мура и Драва. Биле поплавени неколку населби и сообраќајни врски во словенечкото приморје, Горна Крањска и словенечка Корушка. Од количеството дожд се излеале потоците во Идрија, Церкно и Шкофја Лока. Поради настанот бил активиран Националниот план за заштита и спасување од поплави. Словенија веќе имала пообилни дождови во втората половина на јули. Оваа дополнителна вода во системот значела дека поплавите и големите излевања на реките биле предизвикани од дождовите што ја преминале Словенија ноќта меѓу 3 и 4 август. Првите реки се поплавиле во Горна Крањска и Посочје. Овие поплави започнале на 3 август околу 20 часот. И словенечката агенција за животна средина (АРСО) предупредила дека постои можност од поплави на морињата. Поплавите биле слични на оние што се случиле во 1990, 1998 и 2004 година.
Според АРСО, најлошата поплава била во подножјето на Јулијанските Алпи, од Идрија преку Љубљанскиот басен до Словенечка Корушка, каде паднал 150-200 мм дожд, на Лоибл паднал 275 мм за 48 часа. Црвено хидролошко предупредување било применето и за реките. АРСО издала црвено предупредување за североисточна, северозападна и средна Словенија поради продолжени врнежи, кое било пуштено во сила на полноќ на 4 август.
1 Жртви
Во поплавите загинале најмалку седум лица. Двајца постари Словенци се удавиле во надојдените реки, а загинале и двајца Холанѓани на возраст од 52 и 20 години, кои планинареле до планината Велики Драшки врв. Полицијата изјавила дека најверојатно биле погодени од гром. Маж бил пронајден во река во источниот дел на Словенија, а лице кое помагало паднало во сливник. Во Клагенфурт еден човек паднал во реката Глан.
2 Преглед
Според податоците на Управата за заштита и спасување, за 12 часа учествувале 168 противпожарни единици во 1039 интервенции. Притоа, тие црпеле вода од поплавените објекти, ги покривале лавините и ги отстранувале остатоците и возилата кои биле однесени. Во Камник, Коменда, општините Марибор, Птуј, Крањ, Цеље и Љубљана и во општините Дуплек, Старше и Градец, се огласиле сирените за предупредување за опасност од поплави и одрони. Биле најавени целосни интервенции во неколку општини, особено во општините Камник и Коменда.
Биле поплавени Градашчица и Сора, а поплавен бран се очекувало да има и во Савиња, Пшата и Камнишка Бистрица. Во населбата Бистричица поројни поплави наводно однеле повозрасно лице, но се уште не се знае точната причина за смртта. Се вели дека Генералната полициска управа добила неколку пријави за жртви.
Поради поплавени патишта и неколку одрони на околните патишта кон Идрија и Шкофја Лока, Жири биле отсечени. И реките Сора и Рачева се поплавиле во Жири, а повеќе од 100 згради биле оштетени. Две станбени згради биле евакуирани во Башка грапа. Евакуацијата се случила во Соршка гај во Липничката котлина. Раселените жители биле преместени во спортската сала Медводе; била извршена и евакуација. Сите транзитни врски со долината Каномља биле прекинати, а интервенциите на спасувачката служба во поширокото подрачје на Идрија биле отежнати поради непроодните патишта.
Во Толмин, Черкно и Идрија, водните патишта поплавиле неколку куќи. Станбени и други објекти биле поплавени и во општините Водице и Шкофја Лока. Мосте и Речица об Савињи биле целосно поплавени. Поплавени биле и Луче, Межица, Дравоград, Лашко, Мозирје, Горњи Град, Шкофја Лока, Шоштањ, Флорјан, Тополшица, Цеље, Бегуње на Горењескем и Пољче. Најтешки поплави имало во Полјанската и Селшката котлина. Според Клемно Шмид, командант на Граѓанската одбрана на Горење, „''Горењска е целосно под вода''“. Во Љубљана, реките Сава и Градашчица се поплавиле во нејзиниот горен тек. Во ридовите Полхов Градец, населбите главно биле загрозени од лизгање на земјиштето. Во Љубно об Савињи, надојдената река однела три куќи, луѓето биле евакуирани во локалното основно училиште. Наредена била евакуација во центарот на Цеље.
Како последица на поплавите, на 4 август во 16 часот на две делници биле затворени автопатот Горењска и Штаерскиот автопат. Поради ова, сообраќајот бил дозволен и на магистралните патишта за возила без вињета. Затворени биле и железничките врски Крањ–Јесенице, Руше–Пилберк, железничкиот тунел Бохињ и линијата Велење. Поради поплавените патишта и железници, јавниот превоз бил отежнат. Неколку патишта, регионални и локални, исто така биле затворени, главно поради уривање на коловозот, одрони, наноси од песок и кал или голема вода на коловозот. На Отлише Врх бил однесен мост, а словенечката армија ги проучува можностите за подигање понтонски мост. Затворени биле и поголем дел од патиштата во Згорње Савињско.
Министерството за одбрана го активирала планот Вихра во кој е вклучена и помош на словенечката армија во интервенцијата. Во неколку поплавени подрачја биле испратени хеликоптери. Армијата испратила и оклопни возила. Европската Унија изразила подготвеност за евентуално активирање на механизмот за цивилна помош.
Околу луѓе останале без струја во поплавените подрачја. Биле издадени наредби и известувања за зовриена вода како мерка на претпазливост. Поради поплавите во Бегуње во Горење, работењето било прекинато, а управата на болницата почнала да бара соодветни места за преместување на пациентите.
Неверојатна солидарност покажале и жителите на Словенија бидејќи на првиот ден од поплавите одредени групи и организации самоорганизираа собир и дистрибуција на помош (храна, вода, средства за лична хигиена) за настраданите од поплавите. Покрај професионалните хуманитарни агенции како Меѓународниот Црвен крст и Словенска Каритас имала ИПО Словенија која била една од првите која започнала и на крајот за 30 дена успеала да собере и подели рекордни 415 тони помош за настраданите од поплавите.
3 Поплави во соседните области
3.1 Австриска Корушка, Штаерска
Поплави и лизгање на земјиштето се случиле и во јужна Австрија. Утрото на 4 август 2023 година, околу 4000 домаќинства останале без електрична енергија според комуналната компанија Енерџи Штајермарк. Во Корушка, патиштата до повеќе села биле прекинати, особено во областа Волкермаркт. Во Санкт Пол и Лавантал, 70 домаќинства биле евакуирани како мерка на претпазливост поради страв од поплави.
Водата се испумпувала од браната во областа Виктринг во Клагенфурт, Корушка, откако се зголемила загриженоста за нејзината стабилност и може да се скрши.
3.2 Хрватска
Врвот од поплава создаден од врнежите во Австрија и Словенија навлегол во континентална Хрватска во ноќта 5-6 август, предизвикувајќи локализирани поплави и соборени рекорди на неколку мерачи. Меѓу поплавените подрачја биле и селата Дрење Брдовечко и Автопут.
Во општина Дрње во близина на сливот Мура и Драва, над половина метар бил срушен рекордот на висока вода стар еден век (2 ft). Мура достигнала ниво од во 5am по локално време. Хрватските вооружени сили распоредиле 150 војници за да помогнат во одбраната од поплави. Пред сливот на Мура, бранот поплава на Драва бил срамнет низ системот на брани и акумулации, но тоа не било можно на Мура.
Утрото на 7 август, Драва неочекувано пробила канал во близина на сливот Мура. Водата течела низ железничкиот насип и поплавила голема површина со бран од 4-5 метри, вклучувајќи го и езерото Шодерица во општина Леград. Езерото било прелирано, а викендичките околу него биле поплавени. Во општина Дрње кај Копривница, населбата Хлебине била во опасност , а ромското село Автопут било поплавено. Менометарот Ботово, по течението на Содерица, достигнал доцна попладне на 7 август. Селото Дрње и Торчец биле успешно одбранети. Торчец бил под закана од потокот Глибоки, кој се напојувал од водите на Драва преку езерото Шодерица. На 9 август, поплавата на Драва била во Вировитско-подравинската жупанија, а земјоделските површини и викендичките биле поплавени во три села.
Штети предизвикала и реката Сава. Дел од селото Дрење Брдовечко кај Запрешиќ, северозападно од Загреб, бил поплавен на почетокот на 5 август. Некои области во близина на Запрешиќ, вклучувајќи го и Брдовец, немаат насипи и морале да се бранат со вреќи со песок. Еден од мостовите на Сава бил поплавен и затворен за сообраќај. Истиот ден Сава застанала во Загреб. Отворен бил пренасочниот канал Сава-Одра-Сава кај Јанкомир со цел да се заштити Загреб. Четири лица морале да бидат спасени од коритото на каналот, кој инаку најчесто се користи за рекреативни цели. Во градот, дел од паркот помеѓу езерото Јарун и Сава бил поплавен од подземните води. Текот Сава по реката Загреб, после Ругвица, е ранлив поради речиси рамниот терен и бил заштитен со вреќи со песок и поплавени места за задржување, како што е Лоњско Поље. Мерачот Ругвица надминал .
4 Метеорологија
Користејќи податоци со висока резолуција од ECWMS Reanalysis v5, писледување од Универзитетот во Болоња открило навестувања за секундарен врв во циклогенезата во текот на летото, дополнително на пролетта. Постои циклонска патека преку Лигурското Море, северна Италија и северното Јадранско Море.
Невремето го добило името „Петар“ и се движело од Медитеранот преку Италија, Словенија, Австрија, на север кон Германија, Полска и Балтичкото Море.