Анатолиј Дјатлов

Анатолиј Степанович Дјатлов (|Анатолий Степанович Дятлов; село Атаманово, СССР, 3 март 1931 г. — Киев, Украина, 13 декември 1995 г.) — советски инженер што бил заменик главен инженер за атомската електрана „Чернобил“. Тој го надгледувал безбедносниот тест што довело до Чернобилската несреќа во 1986 г., за која одлежал затворска казна бидејќи бил обвинет дека не ги почитувал безбедносните протоколи. Тој бил ослободен поради здравствени проблеми во 1990 г. Подоцнежните истражувања покажале дека недостатоците во конструкцијата на реакторот се позначаен чинител од човечката грешка. Меѓутоа, некои безбедносни постапки не биле почитувани и можеби влијаеле и на несреќата.
1 Животопис
Животот на Анатолиј Дјатлов бил обликуван од издржливоста, стремежите и тешкотиите. Роден во 1931 г. во суровиот Краснојарски Крај на Руската СФСР, Советски Сојуз, Дјатлов израснал во семејство погодено од сиромаштија, нивниот скромен дом бил сместен во близина на реката Енисеј и злосторничките населби на Краснојарск. И покрај овие скромни почетоци, неговиот дух бил нескротлив. На 14-годишна возраст, тој донел храбра одлука да го напушти домот и да врви по својот пат.
Своето патување го започнал во стручно училиште, изучувајќи електротехника на Рударско-металуршкото техничко училиште во Нориљск. По дипломирањето, поминал три години работејќи како електричар, совладувајќи го својот занает. Неговата решителност и интелект му донеле прием на престижниот Московски институт за инженерство и физика, каде што дипломирал со одличие во 1959 г. — доказ за неговата непопустлива желба за самоподобрување.
Кариерата на Дјатлов го одвела во бродоградбен завод во Комсомољск на Амур, каде што работел во загадочната Лабораторија 23, надгледувајќи ја инсталацијата на атомски реактори во подморниците. Токму тука претрпел страшна јадрена хаварија, примајќи доза на зрачење од 100 рема. Додека дозата нанесла лесна радијациска болест, означена со замор, повраќање и ослабен имунолошки систем, таа била остар потсетник за опасностите својствени за неговото поле на стручност.
Сред сенките на неговиот професионален живот, Дјатлов се соочил со длабоки лични трагедии. Еден од неговите два сина подлегнал на леукемија на само девет години — потресна загуба што несомнено оставила неизбришлива трага врз него. Меѓутоа, дури и во услови на неволја, Дјатлов нашол утеха во убавината на книжевноста. Тој ја негувал поезијата, особено безвременското ремек-дело на Александар Пушкин — ''Евгениј Онегин'', кое одекнувало со неговата интроспективна природа.
1.1 Чернобил
Во 1973 г., Анатолиј Дјатлов се преселил во Припјат во Украинската ССР за да работи во новоизградената атомска електрана „Чернобил“. Со 14-годишно искуство работејќи на поморски реактори на Советскиот Далечен Исток, тој станал еден од првите тројца управители во електраната. Бил одговорен за надгледување на единиците три и четири и работел долги смени, често шест или седум дена во неделата, со голема гордост за своето знаење за реакторските системи.
Дјатлов бил познат по својот строг и напорен стил на управување. Тој очекувал работниците точно да ги следат неговите наредби и често ги пцуел оние што не го сториле тоа. Некои работници го почитувале за неговата стручност и посветеност, опишувајќи го како чесен и одговорен. Други, особено оние што се бореле да ги исполнат неговите високи стандарди, го сметале за суров и неправеден.
На 26 април 1986 г., Дјатлов го надгледувал безбедносното тестирање на реакторот 4, што ќе доведе до катастрофалната Чернобилска несреќа. За време на подготовките, тој наредил моќноста на реакторот да се намали на 200 МВт (мегавати) — под 700 МВт наведени во планот за тестирање. Меѓутоа, реакторот неочекувано застанал на 30 МВт поради појавата наречена ксеноново труење, што го отежнало безбедното зголемување на нивото на моќност. И покрај тоа, Дјатлов дозволил тестот да продолжи, несвесен за скриените недостатоци во конструкцијата на реакторот и за ризиците што се вклучени.
За време на тестот, операторите повлекле премногу контролни шипки во обид да ја зголемат моќноста, но моќноста на реакторот останала нестабилна. Кога било јасно дека тестот тргнал наопаку, Александар Акимов, надзорникот на смената, го притиснал копчето за итни случаи AZ-5 за да го исклучи реакторот. Наместо да се стабилизира ситуацијата, ова дејство предизвикало избувнување.
По избувнувањето, Дјатлов се обидел да одговори со наредба рачно да се вметнат контролните шипки и да се зголеми протокот на вода за да се излади реакторот, но голем дел од системот веќе бил уништен. Кога надзорникот му рекол дека реакторот е целосно уништен, Дјатлов одбил да поверува.
Дјатлов ја напуштил контролната соба за да ја процени штетата, па дури и го барал исчезнатиот работник, Валери Ходемчук. Наскоро, тој почнал да чувствува слабост и почнал да повраќа — знаци на остра радијациска болест. И покрај неговата состојба, тој ги собрал работните дневници и отишол да ја пријави случката кај директорот на електраната, Виктор Брјуханов.
За време на несреќата, Дјатлов бил изложен на огромна доза на зрачење од 650 рема, што често е смртоносно. За чудо, тој преживеал, иако искуството длабоко го погодило.
1.2 По случката
Анатолиј Дјатлов бил пренесен во болницата Припјат по избувнувањето во Чернобил, но тој првично одбил да се лекува, настојувајќи дека му треба само дремка. Набрзо бил префрлен во Московската болница 6, каде неговата состојба накратко се подобрила, а симптомите на радијациска болест се намалиле до 28 април. За време на престојот, тој разговарал за можните причини за несреќата со Александар Акимов и Леонид Топтунов, но никој од нив не можел да разбере што тргнало толку погрешно. Меѓутоа, задоцнетите дејства од изложеноста на радијација набрзо го настигнале. Благодарение на интензивната медицинска нега, Дјатлов преживеал, пркосејќи им на шансите откако бил изложен на речиси смртоносна доза на зрачење.
По несреќата, Дјатлов, заедно со директорот на електраната Виктор Брјуханов и главниот инженер Николај Фомин, се соочиле со кривична пријава за непочитување на безбедносните прописи. Нивното судење започнало на 6 јули 1987 г. во Дворецот на културата во Чернобил. Постапката била строго контролирана, при што било дозволено да присуствуваат само поединци одобрени од државата. На шест лица им се судело, меѓу кои Дјатлов, Брјуханов, Фомин, началникот на реакторскиот оддел Александар Коваленко, надзорникот на смената на електраната Борис Рогожкин и инспекторот Јуриј Лаушкин.
Дјатлов се противел за време на судењето, тврдејќи дека операторите не биле виновни за несреќата. Тој тврдел дека вистинската причина лежи во конструкциските недостатоци на реакторот, кои во тоа време биле слабо изучени. Меѓутоа, сведоците се спротивставиле на тврдењата на Дјатлов, наведувајќи дека тој бил присутен кога се носеле клучните одлуки, како што се намалување на моќноста и повторно зголемување по застојот на реакторот. Судот не ги разгледал проблемите со конструкцијата на реакторот, а стручњаците вклучени во развојот на реакторот се оградиле од каква било вина. Дјатлов бил осуден заедно со другите и добил максимална казна од 10 години.
Дури и во затвор, Дјатлов продолжил да се бори да го расчисти своето име и да ги расветли недостатоците на реакторот. Тој напишал писма во кои ги објаснува дефектите на реакторот РБМК и ги бранел постапките на операторите. Тој, исто така, се обратил до семејството на Топтунов, споделувајќи подробности за тоа како се обидел да ја врати течноста за ладење во реакторот за време на несреќата. Поради влошената здравствена состојба од изложеност на зрачење, Дјатлов добил амнестија и бил ослободен кон крајот на 1990 г.
По неговото ослободување, Дјатлов продолжил да зборува за Чернобилската несреќа. Во 1991 г., објавил труд во ''Nuclear Engineering International'', а подоцна напишал книга во која тврди дека лошата конструкција на реакторот, а не грешката на операторот, била главната причина за несреќата. Тој тврдел дека несреќата била неизбежна поради опасните одлики на реакторот, кои биле занемарени.
Додека првичната советска истрага ја префрлила најголемиот дел од вината на операторите, подоцнежните извештаи од Министерството за атомска енергија и Меѓународната агенција за атомска енергија откриле дека недостатоците во конструкцијата на реакторот и несоодветната безбедносна врска се значајни чинители. Но операторите биле критикувани и за отстапување од процедурите и носење лоши одлуки за време на тестирањето.
Дјатлов починал во Киев во 1995 г. од рак на коскената срцевина, како последица на тешката изложеност на зрачење што ја претрпел за време на Чернобилската несреќа. Неговиот живот останува симбол на сложеното заемодејство на човечката грешка, системскиот неуспех и катастрофалните последици од технолошките недостатоци.