Белерофонт

Белерофон или Белерофонт (|Βελλεροφῶν; grc; буквално „убиец на Белер“) или Хипон (|Ἱππόνοος; буквално „познавач на коњи“) — божествен коринтски јунак од старогрчката митологија, син на Посејдон и Евринома, и посвоен син на Главк. Тој бил „најголемиот јунак и убиец на чудовишта, заедно со Кадмо и Персеј, пред времето на Херакле“. Меѓу неговите најголеми подвизи е убивањето на Химерата од ''Илијадата'', чудовиште што Хомер го прикажал со глава на лав, тело на коза и опашка на змија: „нејзиниот здив излегувал во ужасни експлозии на пламен што гори“. <ref>''Iliad'' vi.155–203.
Белерофонт бил познат и по тоа што го заробил и припитомил крилестиот коњ Пегаз со помош на Атена, и по тоа што го заработил немилосрдието на боговите откако се обидел да го јава Пегаз до планината Олимп.
1 Етимологија
Една можна етимологија што е предложена е: Βελλεροφόντης од старогрчки βέλεμνον (белемнон), βελόνη (belóne) или βέλος (bélos, „проектил, стрела, копје, игла, стрела“) и -φόντης (-phóntúlayer) (-phóntō,tophones) да убие").
Сепак, Џефри Кирк напишал дека „Βελλεροφόντης значи „убиец на Белерофонт“.Според ''Хомеровите схолии'', Белерофонт бил именуван така откако случајно убил коринтски граѓанин со исто име, додека вежбал фрлање нож, што довело до негово протерување во Ликија; оваа хипотеза за потеклото би одговарала на тоа како Хермес го добил својот епитет „Аргифонт“ (буквално „убиец на Аргус“) откако го убил Аргус. Според некои научници, Белерофонт можеби бил и локален ликиски демон, бидејќи името на Белерофонт „поттикнувало секакви шпекулации“.
Единствените други автори кои го споменуваат Белерофонт убиен од Белерофонт се двајца византиски научници, Јован Цец и Евстатиј Солунски, кои се смета дека и двајцата ја следат етимологијата на името на Белерофонт.
Роберт Грејвс предлага друга можна етимологија преку , толкувано како „носење стрели“.Џозеф Т. Шипли го толкува името ''Белерофонт'' како „убиец на чудовишта“.
2 Семејство
Белерофонт бил син на смртната Евринома (or Eurymede(или Евримеда) и Посејдон; одгледан од неговиот посвоител Главк. Тој бил брат на Делијад (исто така наречен Пирен или Алкимен).
Белерофонт бил татко на Исандер (Пејсандер), Хиполок, и Лаодамија (Дејдамија или Хиподамија) од Филоноја, ќерка на кралот Јобат од Ликија. Филоноја била позната и под неколку други имиња: Алкимедуза или Касандра, Антиклеја или Пасандра. Во некои извештаи, Белерофонт бил и татко на и Хидис од Астерија, ќерка на Хидеј.
3 Митологија
''Илијада'' vi.155–203 содржела вградена нарација раскажана од страна на внукот на Белерофонт, Главк (кој бил именуван по неговиот прадедо), која го раскажувала митот на Белерофонт. Во оваа нарација, татко на Белерофонт бил Главк,кој бил крал на Потнија и син на Сизиф; внуците на Белерофонт, Сарпедон и помладиот Главк, се бореле во Тројанската војна.
Во ''„Етника“'' од Стефан Византиски, дадена е генеалогија за личност по име Хрисаор („на златниот меч“), што би го направило двојник на Белерофонт: тој бил наречен син на Главк (син на Сизиф). Хрисаор нема друг мит освен оној за неговото раѓање: од отсечениот врат на Медуза, која била бремена од Посејдон, тој и Пегаз се родени во моментот на нејзината смрт. „Од овој момент повеќе не слушаме за Хрисаор, остатокот од приказната се однесува единствено на пастувот... [кој го посетил изворот Пирена] можеби и поради својот брат, од кого на крајот дозволил да биде фатен, бесмртниот коњ од неговиот смртен брат.“
3.1 Прогонство во Аргос
Храброто патување на Белерофонт започнало на познат начин, со прогонство: според едно раскажување, тој го убил својот брат, чие име било дадено како Делијад, Пирен или Алкимен; попрецизен наратив вклучува случајно убиство на коринтски граѓанин или благородник наречен „Белерос“или „Белерон“, додека вежбал фрлање нож со своите пријатели, што предизвикало промена на името од ''Хипон'' во ''Белерофонт.''
Како искупување за ова злосторство, тој морал да му се моли на Проет, крал во Тиринс, едно од ахајските упоришта на Арголид. Проет, врз основа на неговото кралство, го исчистил Белерофонт од неговото злосторство. Но, кога сопругата на кралот Проет - чие име било или Антеја или Стенебеја се обидела да му се додворува, тој ја отфрлил, предизвикувајќи ја да го обвини Белерофонт дека се обидува да му се додворува наместо тоа. Проет не се осмелил да го задоволи својот гнев со убиство на гостин (кој е заштитен од ''ксенија''), предизвикувајќи го конечно да го протера Белерофонт кај кралот Јобат, неговиот свекор од рамнината на реката Ксант во Ликија, со запечатено писмо во преклопена плочка на која пишувало: „Ве молам отстранете го овој носител од светот: тој се обидел да ја силува мојата жена, вашата ќерка.“
Пред да го отвори писмото, Јобат девет дена се гоштевал со Белерофонт. Читајќи ја пораката од плочата, Јобат исто така се плашел од гневот на Ериниите доколку убие гостин; па затоа го испратил Белерофонт на мисија за која сметал дека е невозможно да се преживее: да ја убие Химера, која живеела во соседна Карија. Химера била чудовиште што испушта оган, составено од тело на коза, глава на лав и опашка на змија. Ова чудовиште го тероризирало блискиот предел.
На пат кон Карија, тој се сретнал со познатиот коринтски гатач Полид, кој му дал совет за претстојната битка, кажувајќи му на Белерофонт дека за да излезе како победник, ќе му биде потребен митскиот Пегаз.
3.2 Фаќањето на Пегаз
За да ги добие услугите на нескротливиот крилест коњ, Полид му рекол на Белерофонт да преноќи во храмот на Атена. Додека Белерофонт спиел, сонувал дека Атена поставила златна узда покрај него, велејќи: „Дали спиеш, принцу на куќата на Ејолос? Дојди, земи ја оваа амајлија за коњот и покажи му ја на скротителот, твојот татко, додека му принесуваш жртва на бел бик.“ Таму се разбудил и сфатил дека мора да му се приближи на Пегаз додека пие од бунар. Кога го прашале, Полид му рекол кој бунар: никогаш неуспешната Пирена на тврдината Коринт, градот на раѓањето на Белерофонт. Белерофонт се качил на својот коњ и заминал назад во Ликија каде што се вели дека живеела Химера.
Други извештаи велат дека Атена го донела Пегаз веќе припитомен, или дека Посејдон, скротител на коњи, таен татко на Белерофонт, го донел Пегаз, како што разбрал Павсаниј.
3.3 Убиството на Химера
Кога Белерофонт пристигнал во Ликија за да се соочи со свирепата Химера, не можел да му наштети на чудовиштето дури ни додека јавал на Пегаз. Но, кога го почувствувал топлиот здив на Химера му дошла една идеја. Зел голем блок олово и го качил на своето копје. Потоа полетал директно кон Химера, држејќи го копјето колку што можел. Пред да го прекине нападот, го забил блокот олово во грлото на Химера. Огнениот здив на ѕверот го стопил оловото, кое го блокирало неговиот воздушен премин, задушувајќи го. Некои црвенофигурни грнчари го прикажуваат Белерофонт како го држи Посејдоновиот трозабец.
3.4 Враќање кај Јобат
Кога Белерофонт се вратил победнички кај кралот Јобат, тој не сакал да му поверува на неговата приказна. Следела низа застрашувачки потраги: Белерофонт бил испратен против воинствените Амазонки, кои се бореле како мажи, но тој ги победил фрлајќи камења од својот крилест коњ; во некои наративи, на ова му претходи Белерофонт како се соочува со Солимите.
Кога бил испратен против еден пират по име Хирмар, луѓето на Јобат направиле обид да го нападнат во заседа, но не успеале бидејќи Белерофонт ги убил сите кои биле испратени да го убијат. Потоа против него биле испратени дворските стражари, но Белерофонт го повикал својот татко Посејдон, кој ја поплавил рамнината Ксант зад Белерофонт додека тој се приближувал. За да се одбранат, дворските жени истрчале од портите со високо кренати облеки за да се разоткријат. Не сакајќи да се соочат со нив додека биле соблечени, Белерофонт се повлекол.
Јобат попуштил, го доставил писмото и му дозволил на Белерофонт да се ожени со неговата ќерка Филоноја, помладата сестра на Антеја, и да сподели со него половина од неговото кралство, со неговите убави лозја и полиња со жито. Дамата Филоноја му го родила Исандер (Пеисандар), Хиполок и Лаодамија, која спиела со Зевс и го родила Сарпедон, но била убиена од Артемида.
Белерофонт им се одмаздил и на Стенебеја и на Проет. Откако се вратил кај кралскиот пар по смртта на Химера, се преправал дека ја возвраќа љубовта на Стенебеја. Тој ветил дека ќе ја однесе во Карија, а таа ентузијастички го следела на Пегаз. Но, додека летале над Милос, Белерофонт ја фрлил од коњот и таа се удавила во брановите подолу; рибарите го пронашле и го вратиле нејзиното тело, а Белерофонт му ги признал своите постапки на Проет, тврдејќи дека изнудил соодветна правда од двајцата во форма на смрт за неа и тага за него.
3.5 Летот до Олимп и паѓање
Како што се зголемувала славата на Белерофонт, растела и неговата ароганција. Белерофонт сметал дека поради неговата победа над Химера, тој заслужува да лета до планината Олимп, домот на боговите. Овој чин го налутил Зевс и тој испратил мува да го касне Пегаз, предизвикувајќи Белерофонт да падне назад на Земјата и да умре. Пегаз го завршил своето патување до Олимп, каде што Зевс го користел како коњ за товарење за своите громови.
Според други приказни, на рамнината Алејон во Киликија, Белерофонт, кој бил ослепен откако паднал во трнлива грмушка, го поминал својот живот во беда, „голтајќи ја сопствената душа“, сè додека не умрел.
4 Белерофонт од Еврипид
Доволно фрагменти од изгубената трагедија „''Белерофонт''“ на Еврипид остануваат (како околу триесет цитати во преживеаните текстови) за да им дадат на научниците основа за проценка на нејзината тема: трагичниот исход од неговиот обид да пристигне на Олимп со Пегаз. Еден отворен пасус во кој Белерофонт се смета дека се сомнева во постоењето на боговите, поради контрастот помеѓу злите и безбожните, кои живеат живот на леснотија, со страдањето на добрите, очигледно е основата за припишувањето на „атеизам“ на поетот од страна на Аристофан.
5 Персеј на Пегаз
Заменувањето на Белерофонт со попознатиот културен херој Персеј претставува развој на класичното време кое било стандардизирано во текот на средниот век и бил усвоен од европските поети од ренесансата и подоцна.
6 Галерија