Антоан Томсон д’Абади

Антоан Томсон д’Абади д’Араст (3 јануари 1810 – 19 март 1897) бил француски истражувач, географ, етнолог, лингвист, астроном и публицист од баскиско-ирско потекло, познат по своите експедиции во Етиопија во почетокот на 19 век. Тој бил постар брат на Арно-Мишел д'Абади, кој го придружувал на неговите патувања.
1 Животопис
Антоан Томсон д’Абади е роден во Даблин, Ирска, во семејство со делумно баскиско благородничко потекло од баскиската покраина Сул. Неговата мајка, госпоѓа Томпсон, била Иркиња, а неговиот татко, Мишел д’Абади, бил роден во Араст-Ларебје. Потекнувал од древна лоза на лаички опати со седиште во Араст, општина во кантонот Молеон. Овие лаички опати првично биле поставени од Карло Велики за да ги заштитат пограничните области од сараценските упади. Живеејќи во манастирите на баскискиот регион, тие живееле со оружје во рака, секогаш подготвени да ги бранат своите територии. Им било дадено правото да собираат десеток и учествувале во назначувањето на свештеници, избирајќи кандидати во соработка со епископот. Името „d’Abbadie“ првично не се однесувало на презиме, туку на нивната црковна функција („abbatia“, „abbadia“).
Во 1818 година, семејството се преселило во Франција, каде што Антоан и неговиот брат добиле ригорозно научно образование. Антоан дипломирал во Тулуз во 1827 година и почнал да студира право во Париз во 1829 година.
На 21 февруари 1859 година, се оженил со Вирџинија Винсент де Сен-Боне. Подоцна се населил во Андеј, каде што стекнал 250 хектари земја за изградба на замок. Тој исто така бил градоначалник на Андеј од 1871 до 1875 година.
Д’Абади бил прогласен за витез на Легијата на честа на 27 септември 1850 година, а подоцна служел како претседател на Француската академија на науките. По неговата смрт во 1897 година, тој го оставил имотот и замокот Абадија во Андеј, кои генерирале годишен приход од 40.000 франци, на Академијата на науките. Ова наследство дошло со услов академијата да состави каталог од 500.000 ѕвезди во рок од педесет години.
2 Баскофилија
Антоан д’Абади бил длабоко приврзан кон својот баскиски идентитет и кон зачувувањето на баскискиот јазик и култура. Баскиец, по потекло од својот татко, развил особен интерес за баскискиот јазик откако се запознал со принцот Луј Лисјен Бонапарт во Лондон. Иако бил жител на Лапурди и ги зборувал и сулетскиот и лапурдскиот дијалект, се сметал себеси за Баскиец од Суле. Својата академска работа на баскискиот јазик ја започнал во 1852 година и останал посветен на неа сè до неговата смрт. Сепак, уште во 1836 година, на 26-годишна возраст, тој веќе го објавил, заедно со Агости Ксахо, делото Études grammaticales sur la langue basque („Граматички студии за баскискиот јазик“), посветено „на Баскијците од 7-те провинции“ — на баскиски: Zazpi Uskal Herrietako Uskalduner. Популарното баскиско мото ''Zazpiak Bat'' се припишува нему, измислено во контекст на фестивалите Lore Jokoak (баскиски цветни игри) што тој активно ги промовирал.
Д'Абади ги започнал ''fêtes euskariennes'' (баскиски фестивали) во Уруњ. Овие прослави, кои тој ги поддржувал во текот на целиот свој живот како нивен главен покровител, се одржувале низ француската и шпанската Баскија за да се поттикне оживувањето на баскискиот јазик и култура. Неговата смрт во 1897 година не значела крај на оваа традиција - фестивалите продолжиле уште околу триесет години. Како признание за неговите напори, во 1892 година му била доделена почесна макила, заедно со титулата ''Euskaldunen Aïta'' - „Татко на Баскискиот народ“.
3 Публикации
* Le Dictionnaire de Chaho, 1854 година
* Lettres sur l'orthographe basque, 1854 година
* Sur la carte de la langue basque, 1868 година
* Monnaie d'Éthiopie, 1868 година
* Le basque et le berbère, 1873 година
* Préparation des voyageurs aux observations astronomiques et géodésiques, 1880 година
* Recherches sur la verticale, 1881 година
* Dictionnaire de la langue Amarrinna, 1881 година
* Credo d'un vieux voyageur, 1884 година
* Lettre sur la préservation de la langue basque, 1895 година