Вкупна стапка на плодност

Вкупната стапка на плодност на едно население е просечниот број на деца што би ги родиле една жена во текот на нивниот живот ако:
# тие требале да ги искусат точните сегашни стапки на плодност специфични за возраста во текот на нивниот живот
# тие требале да живеат од раѓање до крајот на нивниот репродуктивен живот.
Се добива со собирање на стапките за една година специфични за возраста во дадено време. Почнувајќи од 2023 година, вкупната стапка на плодност варира во голема мера низ светот, од 0,78 во Република Кореја до 6,73 во Нигер.
Плодноста има тенденција да биде во корелација со нивоата на економски развој. Историски гледано, развиените земји имаат значително пониски стапки на плодност, претежно во корелација со поголемо богатство, образование, урбанизација и други фактори. Спротивно на тоа, во најмалку развиените земји, стапките на плодност имаат тенденција да бидат повисоки. Семејствата ги посакуваат децата за нивниот труд и како старатели за нивните родители во старост. Стапките на плодност се исто така повисоки поради недостигот на пристап до контрацептивни средства, построго придржување кон религиозните верувања, претежно пониските нивоа на образование на жените и пониските стапки на вработување на жените.
Согласно 2020 година, вкупната стапка на плодност во светот е 2,3. Светската вкупна стапка на плодност рапидно опаѓа од 1960-тите, а некои прогнозери како Санџев Санјал тврдат дека ефективната светска стапка на плодност ќе падне под светската стапка на замена, која се проценува на 2,3, во 2020-тите. Ова би го стабилизирало светското население некаде во периодот 2050-2070 година. Ова се разликува од проекциите на Обединетите нации кои предвидуваат одреден раст на светското население ќе продолжи до 2100 година Земени заедно, овие проекции покажуваат дека човечкото население ќе постигне нула раст некаде во втората половина на овој век.
1 Особини на параметарот
Вкупната стапка на плодност не се заснова на плодноста на која било вистинска група жени бидејќи тоа би вклучувало чекање додека не го завршат раѓањето. Ниту, пак, се заснова на броење на вкупниот број на деца кои навистина се родени во текот на нивниот живот. Наместо тоа, вкупната стапка на плодност се заснова на стапките на плодност специфични за возраста на жените во нивните „години за раѓање деца“, што во конвенционалната меѓународна статистичка употреба е на возраст од 15-44 години.
Според тоа, вкупната стапка на плодност е мерка за плодноста на „измислена“ женка која поминува низ нејзиниот репродуктивен живот, подлежи на „сите“ стапки на плодност специфични за возраста за возраст од 15-49 години, кои биле регистрирани за дадено население во дадена година. Вкупната стапка на плодност го претставува просечниот број на деца што потенцијално „би“ ги имала една жена, доколку тие брзо ги поминат сите години на раѓање во една година, под сите стапки на плодност специфични за возраста за таа година. Со други зборови, оваа стапка е бројот на деца што една жена би ги имала доколку би биле предмет на преовладувачките стапки на плодност на сите возрасти од една дадена година и преживеале во текот на нивните години на раѓање.
2 Поврзани параметри
2.1 Нето стапка на размножување
Алтернативна мерка за плодност е нето стапката на размножување, која го мери бројот на „ќерки“ кои една жена би ги имала во текот на својот живот доколку би биле предмет на преовладувачките стапки на плодност „и смртност“ специфични за возраста во дадената година. Кога нето стапката на размножување е точно 1, тогаш секоја генерација женки точно се размножува себеси.
Нето стапката за размножување е помалку широко користена од вкупната стапка на плодност, а Обединетите нации престанале да известуваат за податоци од нето стапката за размножување за земјите-членки по 1998 година. Но, нето стапката за размножување е особено релевантен кога бројот на родени машки бебиња е многу висок поради нерамнотежа на полот и изборот на пол. Ова е значаен фактор во светското население, поради високото ниво на родова нерамнотежа во многу населените држави НР Кина и Индија. Бруто стапката на размножување е иста како нето стапката за размножување, освен што - како и вкупната стапка на плодност - го игнорира очекуваниот животен век.
2.2 Вкупна периодна стапка на плодност
Вкупната периодна стапка на плодност е подобар показател на плодност од суровата стапка на наталитет (годишен број на раѓања на илјада население), бидејќи е независна од старосната структура на населението, но е полоша проценка на вистинската пополнета големина на семејството од вкупната стапка на плодност на групата, која се добива со собирање на стапките на плодност специфични за возраста кои всушност се применуваат на секоја група како што старее со текот на времето. Конкретно, вкупната периодна стапка на плодност не мора да предвидува колку деца на крајот ќе имаат младите жени сега, бидејќи нивните стапки на плодност во годините што доаѓаат може да се променат од оние на постарите жени сега. Сепак, вкупната периодна стапка на плодност е разумно резиме на сегашните нивоа на плодност. Вкупната периодна стапка на плодност и долгорочната стапка на раст на населението се тесно поврзани. За структурата на населението во стабилна состојба, стапката на раст е еднаква на log(TFR/2)/Xm, каде што Xm е средна возраст за жени кои раѓаат деца.
3 Најниска-ниска плодност
Поимот „најниска-ниска плодност“ е дефиниран како вкупна стапка на плодност на или под 1,3. Најниска ниска плодност се наоѓа речиси исклучиво во земјите од Источна Азија . Источноазиската американска заедница во Соединетите Држави, исто така, покажува најниска-ниска плодност. Во еден момент кон крајот на 20 век и почетокот на 21 век ова беше забележано и во Источна и Јужна Европа, меѓутоа, оттогаш, стапката на плодност се зголемила во повеќето земји во Европа.
Најниската вкупна стапка на плодност забележана било каде во светот во снимената историја е за Округот Сјангјанг во градот Џјамуси (Хејлонгџјанг, НР Кина) кој имал вкупна стапка на плодност од 0,41. Надвор од НР Кина, најниската вкупна стапка на плодност некогаш забележана бил 0,80 за источна Германија во 1994 година. Ниската источногерманска вредност беше под влијание на промената на поголема возраст при раѓање, со последица дека ниту постарите групи (на пр. жени родени до крајот на 1960-тите), кои често веќе имале деца, ниту помладите групи, кои го одложувале породувањето, немале многу децата во тоа време. Вкупната кохортна стапка на плодност на секоја возрасна група жени во источна Германија не се намалила толку значително.
4 Ефект на заостанување на населението
Население кое одржува вкупна стапка на плодност од 3,8 во подолг период без соодветно висока стапка на смртност или отселување, брзо би се зголемило (период со удвојување ~ 32 години), додека населението кое одржувало вкупна стапка на плодност од 2,0 долго време би се намалило, освен ако има доволно големо доселување. Меѓутоа, може да бидат потребни неколку генерации за промената на вкупната стапка на плодност да се одрази на стапката на наталитет, бидејќи старосната распределба мора да достигне рамнотежа. На пример, населението која неодамна паднало под заменливото ниво на плодност ќе продолжи да расте, бидејќи неодамнешната висока плодност создаде голем број млади двојки кои сега би биле во репродуктивни години.
Овој феномен продолжува неколку генерации и се нарекува популациски моментум, популациона инерција или ефект на заостанување на населението. Овој ефект на временско задоцнување е од големо значење за стапките на раст на човечкото население.
Вкупната стапка на плодност (нето) и долгорочната стапка на раст на населението, g, се тесно поврзани. За структура на население во стабилна состојба и со нулта преселба, g е еднакво на log(TFR/2)/Xm, каде што Xm е средна возраст за жени кои раѓаат деца и на тој начин P(t) = P(0)exp(gt). На левата страна е прикажана емпириската врска помеѓу двете варијабли во пресек на земји со најнова стапка на раст yy. Параметарот 1/b треба да биде проценка на Xm; овде е еднакво на 1/0,02 = 50 години, далеку од марката поради популацискиот импулс. На пр. за log(TFR/2) = 0, g треба да биде точно нула, што се гледа дека не е така.
5 Фактори кои влијаат на вкупната стапка на плодност
Факторите на плодност се одлучни на бројот на деца што поединецот веројатно ќе ги има. Факторите на плодност се претежно позитивни или негативни корелации без одредени причини.
Факторите кои претежно се поврзуваат со зголемена плодност вклучуваат намера да имаат деца, многу високо ниво на родова еднаквост, религиозност, пренос на вредности меѓу генерациите, брак и заеднички живот, мајчинска и општествена поддршка, рурален престој, програми за семејни владини програми, низок коефициент на интелигенција и зголемен производство на храна.
Факторите кои претежно се поврзани со намалената плодност вклучуваат зголемен приход, промени во вредноста и ставовите, образованието, учеството на жените во трудот, контролата на населението, возраста, контрацепцијата, неволноста на партнерот да има деца, ниското ниво на родова еднаквост и неплодноста.
Ефектот на сите овие фактори може да се сумира со приказ на Вкупната стапка на плодност наспроти Индексот на човековиот развој за примерок од земји. Графиконот покажува дека двата фактори се во обратна корелација, односно, генерално, колку е помал ИЧР на една земја, толку е поголема нејзината плодност.
Друг вообичаен начин за сумирање на врската помеѓу економскиот развој и плодноста е заплетот на вкупната стапка на плодност наспроти БДП по глава на жител, прокси за животниот стандард. Овој графикон покажува дека БДП по глава на жител е исто така обратна корелација со плодноста.
Влијанието на човековиот развој врз вкупната стапка на плодност најдобро може да се сумира со цитат од Каран Синг, поранешен министер за население на Индија. На конференцијата за населението на Обединетите нации во 1974 година во Букурешт, тој рекол дека „Развојот е најдобрата контрацепција“.
Богатите земји, оние со висок БДП по глава на жител, обично имаат пониска стапка на плодност од сиромашните земји, оние со низок БДП по глава на жител. Ова може да изгледа контраинтуитивно. Инверзната врска помеѓу приходот и плодноста е наречена „демографско-економски парадокс“ бидејќи еволутивната биологија наведува дека поголемите средства треба да овозможат производство на повеќе потомци, а не помалку.
Многу од овие фактори, сепак, не се универзални и се разликуваат по регион и општествена класа. На пример, на светско ниво, религијата е поврзана со зголемената плодност, но на Запад помалку: скандинавските земји и Франција се меѓу најмалку религиозните во ЕУ, но имаат највисока вкупна стапка на плодност, додека спротивното е точно за Португалија, Грција, Кипар, Полска и Шпанија.
6 Националните напори за зголемување или намалување на плодноста
Владите често поставуваат цели за населението, или да ја зголемат или да ја намалат вкупната стапка на плодност; или да има одредени народносни или општественоекономски групи кои имаат пониска или повисока стапка на плодност. Честопати таквите политики биле интервенционистички и навредливи. Најозлогласените наталистички политики на 20 век ги вклучуваат оние во комунистичка Романија и комунистичка Албанија, под Николае Чаушеску и Енвер Хоџа, соодветно. Политиката на Романија (1967–1990) била многу агресивна, вклучително и забранување на абортусот и контрацепцијата, рутински тестови за бременост за жени, даноци за бездетност и законска дискриминација на лицата без деца; и резултирало со голем број деца сместени во романските сиропиталишта од родители кои не можеа да се справат со нивното воспитување, деца на улица во 1990-тите (кога многу сиропиталишта биле затворени и децата завршиле на улица), пренатрупаност во домовите и училиштата и повеќе 9.000 жени кои починале поради нелегални абортуси. Спротивно на тоа, во НР Кина владата се обидела да ја намали стапката на плодност и, како таква, ја донесе политиката на едно дете (1978-2015), која вклучувала злоупотреби како што се принудни абортуси. За време на националната вонредна состојба од 1975 година, во Индија била спроведена масовна задолжителна стерилизација. Потфатот сепак бил сметан за неуспешен обид и критикуван за злоупотреба на моќта.
Некои влади се обиделе да регулираат кои групи на општеството би можеле да се размножуваат преку евгенски политики на присилна стерилизација на „непожелни“ групи на население. Ваквите политики биле спроведени против етничките малцинства во Европа и Северна Америка во првата половина на 20 век, а од неодамна и во Латинска Америка против домородното население во 1990-тите; во Перу, поранешниот претседател Алберто Фуџимори бил обвинет за геноцид и злосторства против човештвото како резултат на програма за стерилизација што ја воведе неговата администрација насочена кон домородното население (главно Кечуаните и Ајмарите). Во овие историски контексти, билсе разенви поимоа репродуктивни праа . Ваквите права се засноваат на концептот дека секој човек слободно одлучува дали, кога и колку деца да има - не државата или црквата. Според КВКЧП, правата за размножување „почиваат на признавањето на основните права на сите парови и поединци слободно и одговорно да одлучуваат за бројот, растојанието и времето на нивните деца и да имаат информации и средства за тоа, како и правото на постигнување на највисок стандард на сексуално и репродуктивно здравје. Тоа го вклучува и правото да се носат одлуки во врска со размножувањето без дискриминација, принуда и насилство, како што е изразено во документите за човекови права.“
7 Историја на вкупната стапка на плодност и проекции за иднината
Од околу 10.000 п.н.е. до почетокот на Индустриската револуција, стапките на плодност ширум светот биле високи според денешните стандарди, но почетокот на Индустриската револуција, околу 1800 година, донела нешто што стана наречено Демографски преод, а вкупната стапка на плодност започнала долгорочен пад во речиси секој регион во светот, пад кој продолжува до ден-денес.
7.1 Пред 1800 година
Бидејќи сите држави пред Индустриската револуција биле фатени во она што сега е означено како „ Малтусова стапица“, подобрувањата во животниот стандард можеле да бидат постигнати само со намалување на растот на населението преку зголемување на стапката на смртност (преку војни, чуми, глад, итн.) или намалување на наталитетот.<sup>:76</sup> Меѓутоа, во исто време, други стварности, како што е смртноста на децата, која може да достигне 50%, и потребата од производство на работници, машки наследници и старатели барале стапките на плодност да бидат високи според денешните стандарди.
На пример, стапките на плодност во Европа во годините пред 1800 година се движеле од 4,5 (Скандинавија) до 6,2 (територија на денешна Белгија).<sup>: 76</sup> Вкупната стапка на плодност во Соединетите Држави во 1800 година била 7,0. Стапките на плодност во Азија во овој период биле слични на оние во Европа.<sup>: 74</sup> И покрај овие високи стапки на плодност, светскиот раст на населението сè уште бил многу бавен, околу 0,04% годишно, најмногу поради високите стапки на смртност и подеднакво бавниот раст на производството на храна.
7.2 1800 до 1950 година
По 1800 година, Индустриската револуција започнала во некои земји, особено во Велика Британија, други земји во Европа и Соединетите Држави, и тие биле подложни на почетоците на она што сега се нарекува Демографски преод. Втората фаза од оваа постапка поттикнала стабилно намалување на стапката на смртност поради, на пример, подобрувањата во јавната санитација, личната хигиена и снабдувањето со храна (што, на пример, го намали бројот на глад).
Овие намалувања на стапките на смртност, особено намалувањето на смртноста кај децата кои го зголемија делот од преживеаните деца, плус други големи општествени промени, како што е урбанизацијата, потоа доведоа до третата фаза од Демографскиот преод и намалување на стапките на плодност бидејќи едноставно веќе немало треба да бидат родени толку многу деца.<sup>: 294</sup> 
Примерот од Соединетите Држави за корелацијата помеѓу смртноста на децата и стапката на плодност е илустративен. Во 1800 година, смртноста на децата во Соединетите Држави била 33%. Односно, една третина од сите родени деца би умреле пред својот петти роденден. Вкупната стапка на плодност во 1800 година била 7,0, што значи дека просечната жена би родила седум деца во текот на нивниот живот. Сто години подоцна, во 1900 година, смртноста на децата во Соединетите Држави била намалена на 23%, што е намалување за речиси една третина, а вкупната стапка на плодност била намалена на 3,9, што е намалување од 44%. До 1950 година, само педесет години подоцна, смртноста на децата драстично била намалена на 4%, намалување од 84%, а вкупната стапка на плодност била намалена на 3,2. До 2018 година, детската смртност дополнително била намалена на 0,6%, а вкупната стапка на плодност дополнително била намалена на 1,9, под нивото на замена.
7.3 1950 година до денес и проекции
Табелата покажува дека по 1965 година Демографскиот преод се раширил низ светот и светската вкупна стапка на плодност започнала долг пад што продолжува до ден-денес.
Вкупна стапка на плодност ширум светот (1950–2020)
Години, Вкупна стапка на плодност
1950–1955, 4.96
1955–1960, 4,89
1960–1965, 5.03
1965–1970, 4.92
1970–1975, 4.46
1975–1980, 3,87
1980–1985, 3,59
1985–1990, 3.44
1990–1995, 3.02
1995–2000, 2,75
2000–2005, 2.63
2005–2010, 2.57
2010–2015, 2.52
2015–2020, 2.47
Согласно 2020 година, светската вкупна стапка на плодност е 2,3. Бидејќи глобалната стапка на замена на плодноста за современиот период (2010–2015) се проценува на 2,3, човештвото постигнало или се приближува до значајна пресвртница каде што стапката на плодност е еднаква на стапката на замена.
Графиконот покажува дека падот на вкупната стапка на плодност од 1960-тите се случил во секој регион во светот и дека светската вкупна стапка на плодност е проектирана да продолжи да опаѓа до крајот на овој век.
8 Вкупна стапка на плодност по регион
Одделот за население на Обединетите нации го дели светот на шест географски региони. Табелата подолу ја прикажува проценетата вкупна стапка на плодност за секој регион.
+, Регион, Вкупна стапка на плодност (2015-2020)
Африка, 4.4
Азија, 2.2
Европа, 1.6
Латинска Америка и Кариби, 2.0
Северна Америка, 1.8
Океанија, 2.4
Во моментов, вкупната стапка на плодност на Европа, Латинска Америка и Карибите и Северна Америка се под светската стапка на плоднос на ниво на замена од 2,1 дете по жена.
8.1 Африка
Овој регион има вкупна стапка на плодност од 4,4, највисока во светот. Ангола, Бенин, ДР Конго, Мали и Нигер имаат највисок вкупна стапка на плодност. Најнаселената земја во Африка, Нигерија, имала проценета вкупна стапка на плодност од 4,57 во 2023 година. Втората најнаселена земја, Етиопија, имала проценета вкупна стапка на плодност од 3,92 во 2023 година.
Сиромаштијата во регионот и високата смртност на мајките и смртноста на доенчињата довеле до повици од СЗО за планирање на семејството и охрабрување на помалите семејства.
8.2 Азија
8.2.1 Источна Азија
Хонгконг, Макао, Сингапур, Република Кореја и Република Кина имаат најниска-ниска плодност, дефинирана како вкупна стапка на плодсност на или под 1,3, и се меѓу најниските во светот. Макао имал вкупна стапка на плодност под 1,0 во 2004 година. ДР Кореја има највисока стапка во Источна Азија со 1,95.
8.2.1.1 НР Кина
Стапката на НР Кина била 1,15 во 2021 година. НР Кина ја спровела политиката на едно дете во 1979 година како драстична мерка за планирање на населението за да го управува постојано растечкото население во тоа време. Политиката била заменета со политиката за две деца во 2015 година и политиката за три деца во 2021 година, бидејќи населението на Кина старее побрзо од речиси секоја друга земја во современата историја.
8.2.1.2 Јапонија
Јапонија имала стапка од 1,4 во 2021 година. Јапонското население брзо старее поради долгиот животен век и ниската стапка на наталитет. Вкупното население се намалува, губејќи 430.000 во 2018 година на вкупно 126,4 милиони. Хонгконг и Сингапур го ублажуваат ова преку печалбарите, но во Јапонија се развила сериозна демографска нерамнотежа, делумно поради ограниченото доселување во Јапонија.
8.2.1.3 Република (Јужна) Кореа
Во Република Кореја, нискиот наталитет е еден од нејзините најитните општественоекономски предизвици. Зголемените трошоци за домување, намалувањето на можностите за работа за помладите генерации, недоволната поддршка за семејствата со новороденчиња, било од владата или од работодавците се меѓу главните објаснувања за нејзината показателна вкупна стапка на плодност, кој паднала на 0,92 во 2019 година. Корејците допрва треба да најдат остварливи решенија за да се врати наталитетот, дури и откако испробале десетици програми во текот на една деценија, вклучувајќи субвенционирање на трошоците за одгледување, давање приоритети за јавно изнајмување станови на парови со повеќе деца, финансирање дневни центри, резервирање места во јавност превоз за бремени жени и така натаму.
Во изминатите 20 години, Република Кореја забележала некои од најниските нивоа на плодност и бракови во светот. Од 2021 година, Република Кореја е земја со најниска вкупна стапка на плодност во светот од 0,81. Стапката на главниот град Сеул била 0,63 во 2021 година.
8.2.2 Близок Исток
Во 2019 година, стапката на Турција достигнала 1,88.
Во иранската календарска година (март 2019 - март 2020 година), вкупната стапка на плодност во Иран паднала на 1,8.
8.2.3 Јужна Азија
8.2.3.1 Бангладеш
Стапката на плодност паднала од 6,8 во текот на годините 1970-1975 година на 2,0 во 2020 година, интервал од околу 47 години, или малку повеќе од една генерација.
8.2.3.2 Индија
Индиската стапка на плодност значително била намалена во текот на почетокот на 21 век. Индиската стапка била намалена од 5,2 во 1971 година на 2,2 во 2018 година. Според неодамнешните истражувања, стапката во Индија дополнително била намалена на 2,0 во 2019-2020 година, што го означува првиот пат кога се спушти под нивото на замена.
8.3 Европа
Просечната вкупна стапка на плодност во Европската унија (27 држави) е пресметана на 1,53 деца по жена во 2021 година. Франција имала највисока стапка во 2021 година меѓу земјите на ЕУ со 1,84, потоа Чешка (1,83), Романија (1,81), Ирска (1,78) и Данска (1,72). Малта имала најниска стапка во 2021 година меѓу земјите на ЕУ со 1,13. Другите јужноевропски земји исто така имале многу ниска стапка (Португалија 1,35, Кипар 1,39, Грција 1,43, Шпанија 1,19 и Италија 1,25). Обединетото Кралство имало стапка од 1,53 во 2021 година. Според проценките за 2021 година за групата европски послесоветски држави што не се членки на ЕУ, Русија имала стапка од 1,60, Молдавија 1,59, Украина 1,57 и Белорусија 1,52.
Отселувањето на младите од Источна Европа на Запад ги влошува демографските проблеми на тие земји. Луѓето од земји како Бугарија, Молдавија, Романија и Украина особено се преселуваат во странство.
8.4 Латинска Америка и Кариби
Стапката на Бразил, најнаселената земја во регионот, била проценета на 1,75 во 2023 година. Втората најнаселена земја, Мексико, имала проценета стапка од 1,73. Следните четири најнаселени земји во регионот процениле стапка помеѓу 1,9 и 2,2 во 2023 година, меѓу кои Колумбија (1,94), Аргентина (2,17), Перу (2,18) и Венецуела (2,20). Белиз имал највисока проценета сташка во регионот со 2,59 во 2023 година; а Порторико најниска од 1,25.
8.5 Северна Америка
8.5.1 Канада
Стапката на Канада била 1,43 во 2021 година.
8.5.2 Соединети Држави
 
Вкупната стапка на плодност во Соединетите Држави по Втората светска војна достигнала врв со околу 3,8 деца по жена во доцните 1950-ти, падна под замената во раните 70-ти години и до 1999 година била на 2 деца. Во моментов, плодноста е под замената кај оние што се родени дома, и над замена кај доселеничките семејства, од кои повеќето доаѓаат во Соединетите Држави од земји со повисока плодност. Сепак, било откриено дека стапката на плодност на доселениците во Соединетите Држави нагло се намалува во втората генерација, што е во корелација со подобреното образование и приходите. Во 2021 година, стапка на државата била 1.664, што се движи помеѓу над 2 во некои сојузни држави и под 1,6 во други.
8.6 Океанија
8.6.1 Австралија
По Втората светска војна, австралиската стапка била приближно 3,0. Нејзината сегашна стапка е 1,81, што паѓа под стапката на замена.
9 Поврзано
* Список на суверени држави и зависности според вкупната стапка на плодност
* Наталитет
* Плодност и интелигенција
* Приходи и плодност
* Список на земји според стапката на плодност во минатото
* Плодност под-замена
* Нулта пораст на населението
10 Дополнителна литература
*