Хју Клапертон

Бејн Хју Клапертон (18 мај 1788 - 13 април 1827) бил шкотски поморски офицер и истражувач на Западна и Централна Африка.
1 Рана кариера
Клапертон е роден во Анан, Дамфрисшир, каде што неговиот татко Џорџ Клапертон бил хирург. Стекнал одредено знаење од практична математика и навигација, а на тринаесет години бил чирак на брод што тргувал помеѓу Ливерпул и Северна Америка. Откако направил неколку патувања преку Атлантскиот Океан, бил импресиониран од морнарицата, во која набрзо се искачил на ранг на среден брод. За време на Наполеоновите војни, бил активна служба, а при упадот во Порт Луј, Маврициус, во ноември 1810 година, бил прв во пробивањето и го спуштил француското знаме.
Во 1814 година, Клапертон отишол во Канада, бил унапреден во чин поручник и во командант на шуна на канадските езера. Во 1817 година, кога флотилата на езерата била демонтирана, тој се вратил дома со половина плата. Во 1820 година Клапертон се преселил во Единбург, каде што се запознал со Волтер Одни, кој го разбудил неговиот интерес за африканските патувања.
2 Африканско истражување
Поручникот Г.Ф. Лион, откако се вратил од неуспешниот обид да стигне до Борну од Триполи, британската влада се одлучила на втора експедиција во таа земја. Волтер Одни бил назначен од Лорд Батурст, тогашен колонијален секретар, да продолжи во Борну како конзул, придружуван од Хју Клапертон. Од Триполи, на почетокот на 1822 година, тргнале кон југ кон Мурзук, каде подоцна им се придружил мајорот Диксон Денам, кој ги нашол двајцата мажи во лоша состојба. Тие на крајот тргнале кон југ од Мурзук на 29 ноември 1822 година. Во тоа време, се развила длабока антипатија помеѓу Клапертон и Денам, Денам тајно испраќал дома злонамерни извештаи за Клапертон дека има хомосексуални односи со еден од арапските слуги. Обвинението, засновано на гласина што ја раширил незадоволен слуга отпуштен од Клапертон за кражба, речиси сигурно било неосновано, а Денам подоцна го повлекол, но без да му каже на Клапертон дека го сторил тоа, што го натерало историчарот Бовил да забележи дека „останува тешко да се сетиме во сета карирана историја на географски откритија... поомразен човек од Диксон Денам.
На 17 февруари 1823 година, партијата на крајот стигнала до Кука (сега Кукава во Нигерија), главен град на империјата Борну, каде што биле добро примени од султанот Шеик ал-Канеими, откако претходно станале првите белци што го виделе езерото Чад. Додека биле во Кука, Клапертон и Одни се разделија со Денам на 14 декември за да го истражат текот на реката Нигер. Денам останал да ги истражува и истражува западните, јужните и југоисточните брегови на езерото Чад и долните текови на реките Ваубе, Логоне и Шари. Меѓутоа, само неколку недели подоцна, Одни починал во селото Мурмур, сместено во близина на градот Катагум на патот за Кано. Неодвратен, Клапертон го продолжил своето патување сам преку Кано до Сокото, главниот град на империјата Фулани, каде по наредба на султанот Мухамед Бело бил должен да застане, иако Нигер бил само петдневно патување на запад. Исцрпен од неговите патувања, тој се вратил по Зарија и Кацина во Кука, каде Денам го видел едвај препознатлив по неговите патешествија. Клапертон и Денам заминале од Кука за Триполи во август 1824 година, стигнувајќи до Триполи на 26 јануари 1825 година. Нивната меѓусебна антипатија несмалена, тие не размениле ниту збор во текот на 133-дневното патување. Двојката го продолжила своето патување во Англија, пристигнувајќи дома на пречекот на хероите на 1 јуни 1825 година. Извештај за нивните патувања бил објавен во 1826 година под наслов ''Наратив за патувања и откритија во Северна и Централна Африка во годините 1822–1823 и 1824 година'' .
Веднаш по неговото враќање во Англија, Клапертон бил подигнат на ранг на командант и испратен со друга експедиција во Африка, а султанот Бело од Сокото ја исповедал својата желба да отвори трговија со западниот брег. Клапертон излегол на брод, кој се придружувал на ескадрилата за Западна Африка за да ја потисне трговијата со робови. Тој стигнал во Бадагри во заливот Бенин и тргнал по копно за Нигер на 7 декември 1825 година, имајќи го со себе неговиот слуга Ричард Лемон Лендер, капетанот Пирс и д-р Морисон, морнарички хирург и натуралист. Пред да истече еден месец Пирс и Морисон биле мртви од треска. Клапертон го продолжил своето патување и, минувајќи низ земјата на Јоруба, во јануари 1826 година го преминал Нигер кај Буса, местото каде што умрел Манго Парк дваесет години пред тоа.
3 Смрт
Во јули, Клапертон пристигнал во Кано и оттаму во главниот град Фулани Сокото, со намера да продолжи во Борну и да го обнови своето познанство со водачот на Канури, Шеик ал-Канеими. Меѓутоа, Фуланите биле во војна со Ал Канеими, а султанот Бело му одбил дозвола да замине. По повеќемесечен притвор, погоден од маларија, депресија и дизентерија, Клапертон починал, оставајќи го неговиот слуга Ландер единствениот преживеан од експедицијата. Ландер се вратил на брегот, а кај Биоко по необична случајност се сретнал со стариот антагонист на Клапертон, Диксон Денам, кој уредно ја пренесе веста за смртта на Клапертон во Лондон.
4 Наследство
Клапертон бил првиот Европеец кој преку лично набљудување објавил за државите на Хауса, кои ги посетил набргу по воспоставувањето на Калифатот Сокото од страна на Фула. Во 1829 година, ''весникот на втората експедиција во внатрешноста на Африка, итн.'', од Клапертон се појавила постхумно, со биографска скица на истражувачот од неговиот вујко, потполковник С. Клапертон, како предговор. Ричард Ландер, кој го вратил дневникот на својот господар, исто така објавил ''Записи за последната експедиција на капетан Клапертон во Африка... со следните Авантури на авторот'' (2 тома, Лондон, 1830 година).
5 Слики и гравури
Хју Клапертон бил насликан во 1817 година од Сер Хенри Реберн, сликата сега е во Соединетите држави.<ref>? Page=Item&ItemID=109&Desc=Commander-Hugh-Clapperton-
6 Лтература
* Џејмс Р. Брус-Локхарт, ''Клапертон во Борно: Списанија на патувањата во Борно на поручникот Хју Клапертон Р.Н., од јануари 1823 до септември 1824 година'' (Келн, 1996 година)
* Џејмс Р. Брус-Локхарт, Џон Рајт, ''Тешки и опасни патишта: Патувањата на Хју Клапертон во Сахара и Фезан 1822–1825'' (Лондон: Sickle Moon Books, 2000)
Наведи извор:
*