Лето (митологија)

Лето (|) — божица на детството во старогрчката митологија и религија, ќерка на титаните Коеј и Феба, сестра на Астерија и мајка на Аполон и Артемида.
Во олимпискиот модел, кралот на боговите Зевс е татко на нејзините близнаци, Аполон и Артемида, кои Лето ги зачнала откако нејзината скриена убавина случајно го привлекла вниманието на Зевс. За време на нејзината бременост, Лето барала место каде што може да ги роди Аполон и Артемида, бидејќи Хера, жената на Зевс, во својата љубомора, им наредила на сите земји да ја избегнуваат и да ѝ го одземат засолништето. Хера е исто така таа што ги испратила монструозните змии Питон и гигантот Титиј против Лето за да ја прогонуваат и да ѝ наштетат. Лето на крајот пронашла остров, Делос, кој не бил споен со копното ниту поврзан со океанското дно, па затоа не се сметал за копно или остров и таа можела да роди. Во некои приказни, Хера дополнително ја мачела Лето со одложување на нејзиното породување, оставајќи ја Лето во агонија со денови пред да може да ги породи близнаците, кои потоа ги убивале нејзините напаѓачи.
Освен митот за раѓањето на Аполон и Артемида, Лето се појавува и во други значајни митови, обично каде што ги казнува смртниците за нивната дрскост кон неа. Откако некои ликиски селани ја спречиле неа и нејзините бебиња да пијат од фонтана, Лето ги претворила сите во жаби што живеат во фонтаната. Кога Ниоба се фалела дека е подобра мајка од Лето затоа што родила поголем број деца од божицата и се потсмевала на изгледот на нејзините близнаци, Лето потоа ги замолила своите деца да ја одмаздат, а тие одговараат со тоа што ги стрелаат сите синови и ќерки на Ниоба како казна.
Обично, Лето се наоѓа на Олимп меѓу другите богови, откако го добила своето место до Зевс, или ги придружувала и им помагала на своите деца во нивните разни потфати. Таа обично била обожавана заедно со своите деца, особено на светиот остров Делос, како ''куротрофно'' божество, божица на мајчинството; во Ликија таа била мајка-божица мајка.
Во римската митологија, римскиот еквивалент на Лето е Латона, латинизација на нејзиното име, под влијание на етрурското ''Летун''.
1 Етимологија
„Лето“ е атички грчки поим; на дорски грчки дијалект, кој се зборувал во Спарта и околните области, нејзиното име се пишувало како Лато со алфа наместо тоа (|Λατώ|Latṓ).
Постојат неколку објаснувања за потеклото на божицата и значењето на нејзиното име. Постарите извори сметаат дека името е поврзано со грчкиот збор ''lḗthē'' (лета, заборав) и ''лотос'' (овошјето што носи заборав кај оние што го јадат). Според тоа, би значело „скриената“.
Во изворите од 20 век ''Лето'' традиционално е изведено од ликискиот ''збор лада'', „жена“, бидејќи нејзиниот најран култ бил центриран во Ликија. Ликискиот збор ''лада'' може да биде и потеклото на грчкото име ''Леда''. Други научници (Кретшмер, Бете, Шантрејн и Бикес) сугерираат предгрчко потекло.
Во микенскиот грчки јазик нејзиното име е потврдено преку формата ''Латиос'', што значи „син на Лето“ или „роднина на Лето“ (Линеарно Б: gmy, ''ra-ti-jo''), и ''Лато'' (Линеарно Б: gmy, ''ra-to'').
2 Потекло
Лето била идентификувана од 4 век па наваму како главна местна мајка божица на анадолска Ликија, како што регионот станал хеленизиран. Во грчките натписи, децата на Лето се нарекуваат „национални богови“ на земјата. Нејзиното светилиште, Летон во близина на Ксантос, претходело на хеленското влијание во регионот, меѓутоа, ја обединувало ликиската конфедерација на градови-држави. Хелените од Кос, исто така, ја сметале Лето за своја. Друго светилиште, поскоро идентификувано, било во Оеноанда на север од Ликија. Имало уште еден Летон во Делос.
Лето е исклучителна меѓу божествените љубовници на Зевс бидејќи е единствената која била мачена од Хера, која инаку го насочува својот гнев единствено кон смртни жени и нимфи, но не и кон божици, со што се третирала повеќе како смртни жени отколку како божествени суштества во митологијата. Зевс имал разни афери со божици како Метида, Деметра, Диона, Маја, Персефона, Темида, Мнемозина, Селена, Немезида и други, кои никогаш не биле повредени од Хера; единствениот исклучок (освен Лето) се наоѓа во Суда, доцновизантиски лексикон кој ја раскажува приказната за Хера како го проколнува стомакот на бремена Афродита, што довело до раѓањето на Пријап.
Покрај тоа, проблематичното породување на Лето има сличност со она на Алкмена, бидејќи двете претрпеле болни, продолжени породувања поради тоа што Хера не ѝ дозволила на Илитија, божицата на породувањето, да им помогне, а двете приказни се тематски поврзани и со митот за Семела и нејзиниот син Дионис, друга приказна за смртна жена која родила важен син за Зевс и била казнета од Хера за тоа. Сепак, во исто време, хесиодовата традиција ја прави ќерка на двајца Титани, постари богови, и една од првите седум жени на Зевс. Необичната митологија на Лето довела до сугестии дека таа може да биде составен дел од две фигури, бесмртна божица која ја родила Артемида и смртна жена која го родила Аполон.
3 Семејство и особини
Лето е ќерка на титаните Феба и Коеј. Лето понекогаш се нарекува и ќерка на Коеј без наведена мајка. Се смета дека островот Кос, во југоисточниот дел на Егејското Море, е нејзино родно место. Сепак, Диодор Сицилиски јасно наведува дека Лето е родена во Хипербореја, а не во Кос.
Нејзината сестра е Астерија, која, од страна на титанката Перс, е мајка на Хеката. Двете сестри го освоиле срцето на Зевс; најпрвин Лето, а потоа Астерија, која го привлекла неговото внимание откако Лето веќе била бремена со своите близнаци. За разлика од Лето, Астерија не му возвратила на љубовта и побегнала од неговите додворувања преобразувајќи се во птица, а потоа и во талкачки остров, подоцна преименуван во Делос.
Во хомеровите текстови, Лето е прикажана како стои до Зевс во отсуство на Хера речиси на начин на мажена сопруга, а не само една љубовница меѓу останатите.
Хесиод ја опишува Лето како „секогаш блага, љубезна кон луѓето и кон бесмртните богови, блага од самиот почеток“, најнежната божица на целиот Олимп. Платон, исто така, се осврнал на нежноста на Лето кога се обидел етимолошки да го поврзе нејзиното име со зборот ''ἐθελήμονα'' („спремна“, т.е. да им помогне на оние кои бараат нејзина помош), како и ''λεῖον'' („блага“). Веднаш до Деметра, Лето била најславната мајка на античкиот свет.
Хесиод ја опишал Лето како „облечена во темна облека“, а ''Орфичката химна'' 35 ''за Лето'' ја опишува како „облечена со темен превез“ и „божица која родила близнаци“ (''θεός διδυμάτοκος''). Во ''Хомеровата химна за Аполон'', таа е опишана како златнокоса.
4 Митологија
4.1 Раѓањето на Артемида и Аполон
4.1.1 Рани случувања
Хесиод ја смета за шеста од седумте жени на Зевс, кои му родиле деца пред неговиот брак со Хера, меѓутоа овој елемент е отсутен во подоцнежните записи, од кои сите зборуваат за врска меѓу нив, која завршила со тоа што Лето забременила. Кога Хера, божицата на бракот и семејството, кралица на боговите и сопруга на Зевс, го открила тоа, таа неуморно ја прогонувала.
''Хомеровата химна 3 за Аполон'' е најстариот постоечки опис за талкањето на Лето и раѓањето на нејзините деца, но се занимава единствено со раѓањето на Аполон и ја третира Артемида како дополнителна мисла; всушност, химната дури и не наведува дека децата на Лето се близнаци и дека им се дадени различни места на раѓање (тој во Делос, таа во Ортигија). Првиот што зборува за тоа дека децата на Лето се близнаци е малку подоцнежниот поет, Пиндар. Двајцата најрани поети, Хомер и Хесиод, го потврдуваат статусот на Артемида и Аполон како брат и сестра кои се родени од Лето а нивниот татко е Зевс, но ниту еден очигледно не ги прави близнаци.
Според ''Хомеровата химна'' 3 ''за Делискиот Аполон'', Лето патувала далеку за да пронајде место за породување, но на ниту едно од нив никој не се осмелувал да и дозволи тоа да биде родното место на Аполон. Откако пристигнала во Делос, таа се мачела девет ноќи и девет дена, во присуство на Диона, Реја, Ихнеја, Темида и Амфитрита. Единствено Еилетија, божицата на породувањето, не била присутна; таа, несвесна за ситуацијата, била со љубоморната Хера на Олимп.
Нејзиното отсуство, кое ја спречувало Лето да се породи, ја држело во породилни болки дури девет дена. Според хомеровата химна, божиците кои се собрале да го видат раѓањето на Аполон одговарале на јавен настан во обредите на една династија, каде што веродостојноста на детето мора да се утврди без сомнение од првиот момент.
Деметра не била присутна, а ниту Афродита, но Реја присуствувала. Божицата Диона (нејзиното име едноставно значи „божествена“) понекогаш се смета од подоцнежните митографи како обична женска форма на Зевс (погледнете го записот Додона). Доколку тоа било случај, таа немало да се собере таму. Потоа, на деветтиот ден, Еилетија била повикана од божицата гласник Ирида, која ја убедила со ѓердан и ја донела во Делос.
Штом Еилеитија пристигнала, на Аполон конечно му било дозволено да се роди, а Темида му дала амброзија и нектар, наместо мајчино млеко. Пред митот за раѓањето на Аполон, предговорот на химната започнува со првобитната остојба која тогаш била воспоставена, имено дека Лето веќе е покрај Зевс на Олимп, гордо гледајќи го Аполон како ги вежба своите вештини за стрелаштво, и секогаш е среќна што му родила на кралот на боговите толку прекрасен син и стрелец.
4.1.2 Подоцнежни случувања
Според ''Библиотека'', „Но, Латона поради нејзината интрига со Зевс била прогонувана од Хера низ целата земја, сè додека не дошла во Делос и не ја родила најпрвин Артемида, со чија помош подоцна го родила и Аполон“
Антонин Либерал наговестува дека Лето дошла од Хипербореја во облик на волчица, или дека ја барала „земјата на волците“ Ликија, порано наречена Тремилис, која ја преименувала во чест на волците кои се спријателиле со неа. Друг подоцнежен извор, Аелијан, исто така ја поврзал Лето со волци и хиперборејци:Волците не се ослободуваат лесно од своите млади, само по дванаесет дена и дванаесет ноќи, бидејќи луѓето од Делос тврдат дека ова било времето кое ѝ било потребно на Лето да патува од Хипербореја до Делос.
Лето го пронашла неплодниот пловечки остров Делос, кој сè уште го носел неговото архаично име Астериос,. Островот не бил ниту копно ниту вистински остров и се создал таму, ветувајќи богатство од верниците кои ќе се собираат во нејасното родно место на прекрасниот бог кој требало да пристигне. Како гест на благодарност, Делос бил обезбеден со четири столба и подоцна станал свето место за Аполон.
Калимах наведува дека не само што секое место на земјата одбило да ѝ даде засолниште на Лето поради стравот од Хера, туку кралицата на боговите ги распоредила и Арес и Ирида да ја избркаат Лето од каде и да се обидела да се насели, за да не ги роди своите близнаци. Лето го сметал островот Кос за родно место, но Аполон, сè уште во утробата, ја советувал мајка си да не го роди таму, велејќи дека Кос е предодреден да биде родно место на некој друг. Подоцна ја натерал својата мајка да замине во Делос, која била на сестрата на Лето, Астерија. Делос бил единственото место на земјата кое било спремно да ја прими Лето кога таа се породила, пркосејќи им на наредбите на Хера. Калимах напишал дека е извонредно што Лето ја родила Артемида, постарата близначка, без маки и покрај нејзиното исцрпувачко патување. Иако Хера била разбеснета што Астерија ѝ се спротивставила и ѝ дозволила на Лето да ги роди децата од врската на Зевс, таа не ѝ наштетила на Астерија, од почит кон неа што не спиела со Зевс кога тој ја бркал, со што не го осквернила уште повеќе бракот на Хера.
Ливаниј напишал дека ниту копното ниту видливите острови немало да ја примат Лето, но по волјата на Зевс, Делос станал видлив, и така ја примил Лето и децата.
Според Хигин, кога Хера открила дека Лето била бремена од Зевс, таа ѝ забранила на Лето да се породи на „цврста земја“, копното, на кој било остров на море или на кое било место под сонцето. Но, Зевс потоа го испратил Бореас, богот на северниот ветер, кај Лето, кој ја довел кај Посејдон. Потоа Посејдон подигнал високи бранови над Ортигија, заштитувајќи ја од светлината на сонцето со водена купола; подоцна бил наречен островот Делос. Таму Лето, држејќи се за маслинка, ги родила Аполон и Артемида по четири дена.
Според Хомеровата химна и ''Орфичката химна'' 35 ''за Лето'', Артемида била родена на островот Ортигија пред Аполон да биде на Делос. Стефан Византиски исто така навел дека Артемида е родена пред Аполон, но тврди дека таа е родена во Корес.
Според местната традиција, Аполон воопшто не бил роден на Делос, туку во Тегира, град во Беотија, каде што бил почитуван како Аполон Тегиреј.
Мауро Сервиј Хонорат, граматичар кој живеел кон крајот на 300-тите и почетокот на 400-тите години од нашата ера, напишал дека Артемида е родена прва затоа што прва дошла ноќта, чиј инструмент е месечината, која ја претставува Артемида, а потоа денот, чиј инструмент е сонцето, кое го претставува Аполон. Сепак, Пиндар пишува дека двајцата близнаци светеле како сонцето кога влегле во силната светлина.
4.2 Хтонски напаѓачи
Лето била загрозена и напаѓана во нејзините талкања од древни земјени суштества кои морале да бидат совладани, хтонски чудовишта и старите обичаи, и тие станале непријатели на Аполон и Артемида затоа што се обиделе да ѝ наштетат на нивната мајка.
Едно од чудовиштата што наишло на Лето бил змејот Питон, кој живеел во пукнатина на мајчината карпа под Делфи и покрај Касталијанскиот извор. Откако Питон дознал дека Лето е бремена од Зевс, ја ловил со намера да ѝ наштети, а откако не можел да ја пронајде, се вратил во Парнас.
Еден епиграм од 159 година п.н.е. се смета дека го прикажува Питон кој особено сакал да ја силува Лето. Според некои, Питон бил испратен од самата Хера да ја нападне Лето, од љубомора што бил претпочитан од Зевс и тој знаел за пророштво дека ќе најде смрт од рацете на неродениот син на Лето.
Според Клирх Солиски, додека Питон ги прогонувал, Лето стапнала на камен и, држејќи го својот син во рацете, извикала grc („пукај, дете“) до Аполон, кој држел лак и стрели. Аполон го убил, но потоа морал да се покае и да се исчисти, бидејќи иако Питон бил дете на Геја, било потребно древниот делфиски пророк да премине под заштита на новиот бог.
Друг бил гигантот Титиј, суштество кое пораснало толку огромно што ја разделило утробата на мајка си и морало да биде носено до породување од самата Геја (Земјата). Тој се обидел да ја силува Лето во близина на Делфи по наредба на Хера, како што бил Питон, затоа што спиел со Зевс, или пак едноставно бил преплавен од голема страст кога ја видел.
Титиј ја зграпчил Лето и се обидел да се наметне врз неа, но таа ги повикала своите деца, а Титиј бил погоден од стрелите на Аполон и/или Артемида, како што се сеќава Пиндар во една питијска ода. Додека тој умирал, неговата мајка Геја плачела над нејзиниот убиен син; Лето само се смеела. За злосторството што се обидел да ја силува Лето, една од љубовниците на Зевс, тој бил казнет така што неговиот црн дроб постојано го јадат два мршојадци во Подземјето.
4.3 Вклученост во војни
Лето се борела заедно со другите богови за време на Гигантомахијата, што е потврдено од нејзиниот приказ на источниот фриз на Пергамскиот олтар, борејќи се против гигант меѓу нејзините деца Артемида и Аполон; Ниту една од другите прикази на Гигантомахија не ја вклучува Лето, иако нејзиното присуство се претпоставува во еден од недостасувачките делови од сифнскиот фриз од Делфи, уште еден релјефен приказ на битката на боговите против гигантите.
Кога гигантот Тифон го нападнал Олимп, сите богови се преобразиле во животни и побегнале во Египет преплашени, или пак Тифон ги нападнал откако се собрале во Египет во голем број. Лето се претворила во глувче. Лето била изедначена со египетската божица Ваџет, божица на кобрата, но и други египетски богови и божици биле поврзани со неа. Дополнително, Египќаните балсамирале мали животни како ихневмони и глувче и ги ставале нивните мумии во бронзени садови.
Лето, исто така, учествувала во Тројанската војна, на страната на Тројанците, заедно со своите деца Аполон и Артемида. Кога Аполон го спасил Енеја од бојното поле, го одвел во еден од своите храмови во блискиот Пергам, каде што бил излекуван од Артемида и Лето. Подоцна, кога боговите се бореле меѓусебно, Лето ги поддржила Тројанците, стоејќи спроти Хермес, кој ги поддржувал Ахајците.
Откако ја видел Хера како ја победува Артемида и ја тепа со својот лак, и Артемида како побегнува во солзи, Хермес одбива да ја предизвика Лето, охрабрувајќи ја едноставно да им каже на сите дека го победила. Лето ги зема фрлените лакови и стрели на Артемида и трча по нејзината расплакана ќерка. Според еден схолиум на ''Илијада'' кој тврди дека го пренесува толкувањето на Теаген за битката меѓу боговите, Хермес овде ги претставува разумот и рационалноста (''grc'', „логос“) за разлика од Лето, која го претставува заборавот (''grc'', „лета“, можеби игра на зборови со името на Лето).
4.4 Фаворизирани митови
Откако видот на Орион бил вратен, тој се сретнал со Артемида и Лето и им се придружил на ловот, каде што се фалел дека е толку голем ловец што може да го убие секое животно на земјата, разгневувајќи ја Геја, која испратила гигантска скорпија да го убие. Според една верзија, Орион умрел откако ја турнал Лето од патот на скорпијата. Потоа, Лето (и Артемида) го сместиле Орион меѓу ѕвездите (соѕвездие Орион).
Клинис бил богат Вавилонец кој длабоко го почитувал Аполон. Откако станал сведок на тоа како Хиперборејците жртвуваат магариња во чест на Аполон, и тој се обидел да го стори истото, само за да му биде забрането од самиот бог под закана со смрт. Клинис послушал и ги испратил магарињата, но двајца од неговите синови сепак продолжиле со жртвувањето. Аполон бил разбеснет и ги избезумил магарињата, кои потоа започнале да го проголтуваат целото семејство. Лето и Артемида се сожалиле на Клинис, неговиот трет син и неговата ќерка, кои не направиле ништо за да заслужат таква судбина. Аполон им дозволил на мајка му и сестра му да ги спасат тие тројца, а божиците ги претвориле во птици пред да можат да бидат убиени од магарињата.
Во една верзија, Лето, заедно со нејзината ќерка Артемида, стоеле пред Зевс со солзи во очите додека нејзиниот син Аполон го молел да го ослободи Прометеј (богот кој го украл огнот од боговите, им го дал на луѓето, а потоа бил врзан на планината Кавказ каде еден орел да му го клука црниот дроб секој ден и откако орелот си заминувал дробот повторно зараснувал) од неговите вечни маки. Зевс, трогнат од солзите на Артемида и Лето и зборовите на Аполон, веднаш се согласил и му наредил на Херакле да го ослободи Прометеј.
Праксила напишала дека Карнеј бил син на Зевс и Европа и дека бил одгледан од Аполон и Лето.
Кога Аполон ги убил киклопите како одмазда за тоа што Зевс му го убил неговиот син Асклепиј, надарен исцелител кој можел да ги врати мртвите во живот, со гром, Зевс се спремал да го казни Аполон фрлајќи го во Тартар, но Лето се заложила за него, а Аполон наместо тоа станал роб на смртниот крал по име Адмет. Аполон среќно му служел на Адмет и ентузијастички презел неколку домашни работи за време на неговото ропство кај него. Се вели дека Лето очајувала кога ги видела неговите неуредни и разбушавени локни, на кои се восхитувала дури и Хера.
На Крит живеел еден сиромашен пар, Галатеја и Лампир. Кога Галатеја забременила, Лампир ја предупредил дека доколку детето се покаже како женско, тој ќе го открие. Галатеја се породила додека Лампир бил отсутен, а бебето навистина се покажало како девојче. Галатеја, плашејќи се од својот сопруг, го излажала и му рекла дека наместо тоа е момче, кое го крстила Левкип („бел коњ“). Но, како што минувале годините, Левкип пораснал во исклучително убаво девојче, а нејзиниот вистински пол повеќе не можел да се сокрие. Галатеја побегнала во храмот на Лето и се помолила на божицата да го претвори Левкип во вистинско момче. Лето се сожалила на мајката и детето и ја исполнила желбата на Галатеја, менувајќи го полот на Левкип во машки. За да го прослават ова, луѓето во Фестос ѝ жртвувале на Лето Фитија за време на фестивалот Екдисија („соблекување“) во нејзина чест.
Воведувањето на Лето во Ликија наишло на отпор. Таму, според ''„Метаморфози''“ на Овидиј, кога Лето скитала по земјата откако ги родила Аполон и Артемида, се обидела да се напие вода од некое езерце во Ликија. Селаните таму одбиле да ѝ дозволат да го стори тоа мешајќи ја калта на дното на езерцето. Лето ги претворила во жаби поради нивната негостољубивост, засекогаш осудени да пливаат во матните води на езерцата и реките.
Ниоба била кралица на Теба и сопруга на Амфион за кого Сафо напишала дека „Лато и Ниоба биле најдраги пријателки“, иако таа е најпозната по тоа што се фалела со својата супериорност во однос на Лето бидејќи имала четиринаесет деца, седум сина и седум ќерки, додека Лето имала само две. Таа, исто така, се потсмевала на женствениот изглед на Аполон и машкиот изглед на Артемида. Поради нејзината надменост, Лето ги помолила своите деца да се одмаздат. Аполон ги убил нејзините синови додека вежбале атлетика, а Артемида ги убила ќерки. Аполон и Артемида употребиле отровни стрели за да ги убијат, иако според некои верзии, голем број од Ниобидите биле поштедени. Други извори велат дека Артемида поштедила една од девојките (обично Хлорис, понекогаш заедно со нејзиниот брат Амикла, бидејќи двете ѝ се молеле на Лето). Амфион, кога ги видел своите мртви синови, или се самоубил или бил убиен од Зевс откако се заколнал на одмазда. Разочарана Ниоба побегнала на планината Сипил во Мала Азија и или се скаменила додека плачела или се самоубила. Нејзините солзи ја формирале реката Ахел. Зевс ги претворил сите жители на Теба во камења, па затоа никој не ги погребал ниобидите сè до деветтиот ден по нивната смрт, кога самите богови ги погребале.
Наративот за Ниоба се појавува во ''„Метаморфози“'' на Овидиј каде што Лето бара од жените од Теба да заминат во нејзиниот храм и да горат темјан. Ниоба, кралицата на Теба, влегла во средината на обожувањето и ја навредувала божицата, тврдејќи дека имала убавина, подобро потекло и повеќе деца од Лето, а со тоа, таа била посоодветна да биде обожувана од божицата. За да ја казни оваа надменост, Лето ги замолила на Аполон и Артемида да ја одмаздат Ниоба и да ја одржат нејзината чест. Послушни на својата мајка, близнаците ги убиваат седумте синови и седумте ќерки на Ниоба, оставајќи ја бездетна, а нејзиниот сопруг Амфион се самоубил. Ниоба не можела да се помрдне од тага и навидум се претвора во мермер, иако продолжила да плаче, а нејзиното тело било пренесено на висок планински врв во нејзината родна земја.
Поретка верзија на митот ѝ дава на Лето активна улога во самостојното предизвикувње на Ниоба, наместо да се потпира на Артемида и Аполон, откако кралицата тврдела дека нејзините деца се поубави од оние на Лето; божицата направила сопругот на Ниоба, Филот, случајно да умре за време на лов, а нејзиниот татко Асаон да се заљуби во неа. Откако Ниоба го отфрлила многу пати, Асаон ги поканил ниобидите на банкет, и таму ги убил сите, запалувајќи ги.
Наративот за Лето кое ги уништува децата на Ниоба е паралелен со друг мит за Ниоба, во кој нејзината снаа Аедона, љубоморна на тоа колку плодна Ниоба се покажала додека имала само едно или две деца (Итил и Нејс), се обидела да го убие најстарото дете на Ниоба, Амалеј, само за да заврши убивајќи го својот син. Аедона делува како копија за Лето; и двете се мајки на син и ќерка кои се чувствуваат загрозени од децата на Ниоба, и двете се обидуваат да ја повредат Ниоба со тоа што ќе им наштетат на Ниобидите. За разлика од Лето, Аедона е смртна жена, а не божица, па затоа нема моќ да ја уништи Ниоба и нејзините планови пропаѓаат.
4.5 Други дела
Клаудиј Елијан напишал дека петелот е светотп животно за Лето, бидејќи тој бил покрај неа кога ги родила нејзините близнаци; затоа античките жени имале петел при рака додека ги породувале своите деца, верувајќи дека птицата ќе го олесни породувањето. Тој исто така напишал дека ихневмонот (мунгус) е исто така светија за неа.
Сатиричниот автор Лукијан од Самосата ја претставува Лето во еден од неговите ''„Дијалози на боговите“''. Таму, Хера се потсмева на Лето поради децата која му ги дала на Зевс, потценувајќи ја важноста на Артемида и Аполон, а воедно ги истакнува нивните недостатоци (како што е одерувањето на Марсија или убиството на ниобидите). Лето саркастично вели дека не сите божици можат да бидат благословени да бидат мајки на богови како Хефест, и мирно ѝ кажува на Хера дека можеби се чувствува самоуверено омаловажувајќи ги сите поради нејзиниот статус како кралица на боговите и како сопруга на Зевс, но таа сепак ќе плаче следниот пат кога тој ќе ја напушти поради љубовта кон некоја смртна жена.
Во една од своите ''Идили'', поетот Теокрит ја моли Лето да ги благослови младенците Менелај и Елена со деца.
Во Орфизмот, постоеле неколку „теогонии“ кои, слични на хесиодовата ''Теогонија'', раскажувале митови објаснувајќи го и опишувајќи го потеклото на светот и боговите. Тие текстови, иако денес повеќе не постојат во целост, преживеале во фрагменти. Едно од овие дела, „Рапсодиска Теогонија“, или Рапсодии, (прв век п.н.е./н.е.) очигледно ја нарекува Лето мајка на Хеката.
Фрагмент од Есхил најверојатно ја прикажува Лето како мајка на божицата на месечината Селена, како и схолиум за трагедијата ''„Феникијките“'' од Еврипид, каде што Зевс е додаден како татко. Во епот на Вергилиј „''Енеида“'', кога Нис ѝ се обраќа на Месечината/ Луна, тој ја нарекува „ќерка на Латона“.
5 Обожување
5.1 Ликија и Мала Азија
Лето била интензивно обожавана во Ликија, Мала Азија, каде што обожавањето било особено големо и широко распространето. Во Делос и Атина таа била обожавана првенствено како додаток на нејзините деца. Херодот известува дека постоел храм посветен на неа во Египет, наводно прикачен на пловечки остров наречен „Кемис“ во Буто, кој исто така вклучувал храм на египетски бог идентификуван со ''interpretatio graeca'' како Аполон. Таму, на Херодот му било дадено да разбере дека божицата што Грците ја распознавале како Лето била обожавана во форма на Ваџет, божицата со глава на кобра од Долен Египет.
Античката грчка колонија Фиска на западниот брег на Мала Азија, исто така, содржела величествено пристаниште и шума која била света за Лето.
5.2 Континентална Грција
Лето, исто така, имала храм во Атика, како и олтар, заедно со нејзините деца Аполон и Артемида во селото Зостир. Павсанија, исто така, опишал дека постоеле статуи на Лето и нејзините близнаци во Мегара. Лето била обожавана во Беотија во храмовите на нејзините деца. Во Фокида, таа била почитувана во Делфи, света за нејзиниот син Аполон. Таа, исто така, имала храм во Кира. Во Арголида, Лето имала светилиште со статуи направени од Праксител во Аргос, а нејзини слики биле пронајдени и во светилиштето на Артемида Ортија, во близина на Аргос. Лето имала светилиште во близина на Лете, Македонија. Според Стефан Византиски, Теаген во својата ''„Македоника“'' наведува дека градот бил именуван според божицата. Лето била почитувана и во Спарта и во остатокот од Лаконија. Лето исто така имала светилиште во Мантинеја, Аркадија.
5.3 Егејски Острови
Лето обично не била обожавана сама по себе, туку заедно со нејзините деца, особено на островот Делос, нејзиното главно седиште на обожавање и родно место на нејзиниот син Аполон, како и на неговиот свет остров, каде што била претставена во храм со безличен дрвен лик, сместен во рамнина. Жртви на Артемида и Аполон биле принесувани и во име на Лето. Посејдон се согласил со Лето дека таа ќе го добие Делос, додека тој ќе го задржи островот Келаурија. Лето била обожавана и на островот Родос. Можеби имала култен центар и на Лезбос. Лето била обожавана и на Крит, без разлика дали била една од „одредени критски божици или грчки божици во нивната критска форма, под влијание на минојската божица“. Почитувањето на местната Лето е потврдено во Фестос (каде се тврди дека таа ги родила Аполон и Артемида на островите познати денес како Паксимадија (исто така познати како Летоај на антички Крит) и во Лато, која го носела нејзиното име. Како ''Лето Фитија,'' таа била мајка-божица.
5.4 Епитети
Пиндар ја нарекува божицата ''Лето Хриселакатас'', епитет кој ѝ бил припишан на нејзината ќерка Артемида уште од времето на Хомер. „Зачнувањето на божица на престол како кралица и опремена со вретено се смета дека потекнува од азиското обожавање на Големата Мајка“, според О. Брендел, но среќниот преживеан инвентар на натпис од нејзиниот храм на Делос, каде што таа била средишна фигура на делското тројство, го бележи нејзиниот култен лик како седи на дрвен престол, облечена во ленен ''хитон'' и ленен ''химатион''.
6 Уметност
Во античката грчка и римска уметност, Лето била честа тема во сликарството со вазни, но тешко се разликувала бидејќи немала никакви посебни или уникатни особини. Нејзиното заробување од страна на Титиј и последователното спасување од страна на Артемида и Аполон било исто така многу популарна тема. Античките претстави на Лето како ги држи своите бебиња се ретки. Изгубена вазна, денес позната единствено преку цртеж на Вилхелм Тишбајн во неговата ''„Збирка гравури“'' (објавена во 1795 година, том III), ја покажува Лето како бега од огромниот Питон во ужас додека ги држи своите две мали деца во раце; ова е единствената позната класична претстава на Лето како побегнува од Питон.
Митот за Лето како ги преобразува смртниците во жаби од езерцето станал многу популарен во постантичката уметност. Оваа сцена, обично наречена ''Латона и ликиските селани'' или ''Латона и жабите'', била популарна во северната маниристичка уметност, дозволувајќи комбинација од митологија со пределно сликарство и селски сцени, со што се комбинира историското сликарство и жанровското сликарство. Претставена е во централната фонтана, ''Басен де Латоне'', во градинарската тераса на Версајскиот дворец. Во подоцнежната уметност, оваа сцена со ликиските жаби е исклучиво онаа во која се појавила Лето.
На Крит, во градот Дрерос, Спиридон Маринатос открил постминојски храм од 8 век, во кој биле пронајдени три уникатни фигури на Аполон, Артемида и Лето, направени од месингани плочи, заковани преку обликувано јадро (''sphyrelata''). Валтер Буркерт забележува дека во Фестос таа се појавува во врска со иницијациски култ.
7 Наследство
Астероидот 68 Лето и малата планета 639 Латона се именувани според оваа грчка божица.
8 Галерија
8.1 Примарни извори
* Aelian, ''On Animals'', Volume I: Books 1-5. Translated by A. F. Scholfield. Loeb Classical Library 446. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1958.
* Aeschylus, ''Persians. Seven against Thebes. Suppliants. Prometheus Bound.'' Edited and translated by Alan H. Sommerstein. Loeb Classical Library No. 145. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2009. . .
* Aeschylus, ''The Eumenides'' in ''Aeschylus, with an English translation by Herbert Weir Smyth, Ph.D. in two volumes'', Vol 2, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1926, .
** Apollodorus, ''Apollodorus, The Library'', Ed. & Trans. by Sir James George Frazer, Loeb Classical Library, No. 121–122, 2 vols. (London: W. Heinemann, 1921). .
* Callimachus. ''Hymns'', translated by Alexander William Mair (1875–1928). London: William Heinemann; New York: G.P. Putnam's Sons. 1921.
* Diodorus Siculus, ''Library of History, Volume III: Books 4.59-8'', translated by C. H. Oldfather, Loeb Classical Library No. 340. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1939. . . .
* Herodotus, ''Histories'', A. D. Godley (translator), Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1920; . .
* Hesiod, ''Theogony'', with an English Translation by Hugh G. Evelyn-White, Cambridge, MA., Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1914.
* Homer, ''The Iliad'' with an English Translation by A.T. Murray, Ph.D. in two volumes. Cambridge, MA., Harvard University Press; London, William Heinemann, Ltd. 1924.
* Hyginus, ''Astronomica from The Myths of Hyginus'' translated and edited by Mary Grant. University of Kansas Publications in Humanistic Studies.
* Hyginus, ''Fabulae from The Myths of Hyginus'' translated and edited by Mary Grant. University of Kansas Publications in Humanistic Studies.
*''The Homeric Hymns and Homerica'' with an English Translation by Hugh G. Evelyn-White. Homeric Hymns. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1914.
*''Hymn to Apollo'' (3), in ''The Homeric Hymns and Homerica with an English Translation by Hugh G. Evelyn-White'', Cambridge, MA., Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1914. .
*''Hymn to Hermes'' (4), in ''The Homeric Hymns and Homerica with an English Translation by Hugh G. Evelyn-White'', Cambridge, MA., Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1914. .
* Libanius, ''Libanius's Progymnasmata: Model Exercises in Greek Prose Composition and Rhetoric. With a translation and notes by Craig A. Gibson''. Society of Biblical Literature, Atalanta. 2008. .
* Lucian, ''Dialogues of the Gods''; translated by Fowler, H W and F G. Oxford: The Clarendon Press. 1905.
* Maurus Servius Honoratus, ''In Vergilii carmina comentarii. Servii Grammatici qui feruntur in Vergilii carmina commentarii;'' recensuerunt Georgius Thilo et Hermannus Hagen. Georgius Thilo. Leipzig. B. G. Teubner. 1881. .
* Ovid, ''Ovid's Fasti: With an English translation by Sir James George Frazer'', London: W. Heinemann LTD; Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1959. .
* Ovid, ''Metamorphoses'' translated by Brookes More (1859–1942). Boston, Cornhill Publishing Co. 1922.
* Pausanias, ''Pausanias Description of Greece with an English Translation by W.H.S. Jones, Litt.D., and H.A. Ormerod, M.A., in 4 Volumes.'' Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1918. .
* Plato, ''Cratylus'' in ''Plato in Twelve Volumes'', Vol. 12 translated by Harold N. Fowler, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1925. .
* Plato, ''Critias'' in ''Plato in Twelve Volumes'', Vol. 9 translated by W.R.M. Lamb, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1925. .
* Plutarch. ''Plutarch's Lives. with an English Translation by. Bernadotte Perrin''. Cambridge, MA. Harvard University Press. London. William Heinemann Ltd. 1917. 5.
* Strabo, ''The Geography of Strabo.'' Edition by H.L. Jones. Cambridge, Mass.: Harvard University Press; London: William Heinemann, Ltd. 1924.
* Tacitus, ''Complete Works of Tacitus. Tacitus.'' Alfred John Church. William Jackson Brodribb. Sara Bryant. edited for Perseus. New York. : Random House, Inc. Random House, Inc. reprinted 1942. .
* Theocritus in ''Greek Bucolic Poets. Edited and translated by Neil Hopkinson.'' Loeb Classical Library 28. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1912. .
* Tibullus and Sulpicia (55 BC–19 BC) - ''The Poems'', translated by Anthony S. Kline, 2001, all rights reserved.
* Valerius Flaccus, ''Argonautica'' translated by Mozley, J H. Loeb Classical Library Volume 286. Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1928.
*
8.2 Останати извори
* Athanassakis, Apostolos N., and Benjamin M. Wolkow, ''The Orphic Hymns'', Johns Hopkins University Press; owlerirst Printing edition (May 29, 2013). . .
* Barker, Andrew, ''Greek musical writings: I, The Musician and his Art'', Cambridge University Press, 1984, .
* Bell, Robert E., ''Women of Classical Mythology: A Biographical Dictionary'', ABC-CLIO 1991, .
* Caldwell, Richard, ''Hesiod's Theogony'', Focus Publishing/R. Pullins Company (June 1, 1987). .
* Campbell, David A., ''Greek Lyric, Volume IV: Bacchylides, Corinna'', Loeb Classical Library No. 461. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1992. . .
** Gantz, Timothy, ''Early Greek Myth: A Guide to Literary and Artistic Sources'', Johns Hopkins University Press, 1996, Two volumes: (Vol. 1), (Vol. 2).
* Grimal, Pierre, ''The Dictionary of Classical Mythology'', Wiley-Blackwell, 1996. .
* Hard, Robin, ''The Routledge Handbook of Greek Mythology: Based on H.J. Rose's "Handbook of Greek Mythology"'', Psychology Press, 2004, . .
* Johnston, Sarah I., "20. Hecate, Leto's Daughter, in OF 317", in ''Tracing Orpheus: Studies of Orphic Fragments'', edited by de Jáuregui, Miguel Herrero, et al. De Gruyter, 2012. . . .
* Kerényi, Karl (1951), ''The Gods of the Greeks'', Thames and Hudson, London, 1951.
* Kern, Otto. ''Orphicorum Fragmenta'', Berlin, 1922. .
* Littleton, C. Scott, ''Gods, Goddesses and Mythology'', vol. 6, Marshall Cavendish 2005, . .
** Málama, Venetia; Miza, Maria; Athanassiou, Fani; Sarantidou, Maria; Papasotiriou, Alexios, ''The Restoration and the Anastylosis of the Macedonian tomb of Macridy Bey near Thessaloniki'', Published in Opus 1/2017. Quaderno di storia architettura restauro disegno, published in OPUS, .
* March, Jennifer R., ''Dictionary of Classical Mythology''. Illustrations by Neil Barrett, Cassel & Co., 1998. .
** Meisner, Dwayne A., ''Orphic Tradition and the Birth of the Gods'', Oxford University Press, 2018. .
*** Ridgway, Brunilde Sismondo, ''Hellenistic Sculpture II: The Styles of ca. 200-100 B.C.'', University of Wisconsin Press, 2000. . .
**** Sommerstein, Alan H., ''Aeschylus: Fragments,'' Edited and translated by Alan H. Sommerstein, Loeb Classical Library No. 505. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 2009. . .
* Smith, William, ''Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology'', London (1873). .
* Trevelyan, R. C., ''A Translation Of The Idylls Of Theocritus'', Cambridge University Press 1947. .
* Tripp, Edward, ''Crowell's Handbook of Classical Mythology'', Thomas Y. Crowell Co; First edition (June 1970). .
** West, M. L. (1983), ''The Orphic Poems'', Clarendon Press Oxford, 1983. .