Горногермански јазици

Горногермански јазици или горногермански наречја (|hochdeutsche Mundarten) — група наречја на германскиот јазик кои се говорат јужно од Бенратската и Ирдингенската изоглоса во средна и јужна Германија, Австрија, Лихтенштајн, Швајцарија, Луксембург и источна Белгија, како и соседните делови од Франција (Елзас и северна Лотарингија), Италија (Јужен Тирол), Чешка (Бохемија) и Полска (Горна Шлеска). Застапени се и во дијаспората во Романија, Русија, САД, Бразил, Аргентина, Мексико, Чиле и Намибија.
Групата ја одликува горногерманското поместување на согласките, што ја дели од долногерманската (долносаксонска) и долнофранконската (вклучувајќи го холандскиот) во склоп на континенталниот западногермански дијалектен континуум.
1 Класификација
Како стручен поим, „горно-“ потекнува од наречјата во попланинските делови на Германија, од кои произлегле литературниот (стандарден) германски, јидиш и луксембуршкиот. Се однесува на Германското Средногорје и алпските подрачја на средна и јужна Германија; тука влегуваат и Луксембург, Австрија, Лихтенштајн и најголемиот дел од Швајцарија. Наспроти ова имаме долногермански говори, кои се зборуваат во низинските краишта и долж рамните крајбрежја на Северногерманската Низина.
Горногерманските јазици во оваа поширока смисла можат да се поделат на горногермански дијалекти (''Oberdeutsch'', каде спаѓаат австриските и швајцарските дијалекти), средногерманските (каде влегува луксембуршкиот, кој самиот денес е литературен) и горнофранконскиот, кој е преоден.
Се разликуваат од другите западногермански јазици по тоа што има го имаат претрпено горногерманското поместување на согласките oколу 500 г. Еве споредба:
Македонски, Долнгоермански, Горногермански, Поместување
тава, Pann, Pfanne, од во
два, twee, zwei, од во
прави, maken, machen, од во
Кај најјужните горноалемански дијалекти се случило уште поголемо поместување; ''Sack'' се изговара (од во ).
2 Историја
Старогорногерманскиот настанал околу 500 г. Околу 1200 г. швапските и источнофранконските дијалекти на средногорногерманскиот се наметнале како дворски и поетски јазици под власта на дијастијата Хоенштауфен.
Поимот „горногермански“ во средна и јужна Германија (Горна Саксонија, Франконија, Швабија, Баварија) и Австрија првпат е засведочен во XV век. Постепено истиснувајќи ги долногерманските наречја почнувајќи од раниот нов век, раноновогорногермански наречја, особено источносредногерманските на Лутеровата Библија ги удриле темелите за создавањето на литературниот германски.
3 Семејство
Поделбата на потсемејства и групи на германските говори не е јасно определена, бидејќи највеќето се прелеваат еден во друг, при што соседните се меѓусебно разбирливи, а одделените не се. Покрај ова, никогаш не постоел „прагорногермански јазик“. Од овие и други причини, замислата да се претстават западногерманските јазични облици во дрво е доста спорна меѓу јазичарите. Следнава класификација треба да ја има предвид таа поставеност на нештата.
* средногермански дијалекти
**''источносредногермански'', вкл. литературниот германски*** тириншки
*** горносаксонски, вкл. рудноплаински
*** јужномарковски
*** лужички
*** шлески (денес застапен меѓу германското малцинство во Горна Шлеска, Полска)
*** горнопруски (речиси изумрен)
**''западносредногермански дијалекти''*** среднофранконски
**** рипуарски
**** мозелофранконски дијалекти, вкл. лумсекбуршкиот
***** риограндски хунсрички (од хунсричкиот дијалект)
*** рајнскофранконски
**** фалечки, вкл. лотариншкофранконски (Франција)
***** пенсилвански (во САД и КАнада)
**** хесенски
* горнофранконски, во преодното подрачје помеѓу средногерманскиот и горногерманскиот
**''источнофранконски''**''јужнофранконски''* горногермански дијалекти (''Oberdeutsch'')
**''алемански'' во поширока смисла или западногорногермански, вклучувајќи ги швајцарските дијалекти
*** швапски
*** долноалемански, including алзашкиот/елзаски и базелскиот
*** горноалемански
*** највисокоалемански
**''баварски'' or источногорногермански (''Ostoberdeutsch''), вкл. австриските дијалекти
*** севернобаварски
*** среднобаварски, вкл. виенски
*** јужнобаварски, вкл. мокенски во Трентино, Италија
*** цимбриски (речиси изумрен)
*** хутерски (во Канада и САД)
* јидиш — се развил од средногорногерманскиот
* лангобардски — изумрен, спорна категоризација
4 Поврзано
* Западногермански јазици