Украинска Советска Социјалистичка Република

Украинската советска социалистичка република била една од републиките на СССР.
Престолнината на УССР од 1918 до 1934 година била Харков, а потоа била пренесена во Киев. Формирана е на 25 декември 1917 година како „Украинска народна партија“ (|Украинская Народная Республика, |Українська Народна Республіка). Во текот на 1918 година се наоѓала под германска окупација, а до 1919 година била независна. После полско-советската војна, на 10 март 1919 година е формирана „Украинска социјалистичка Советска република“ (|Украинская Социалистическая Советская Республика, |Українська Соціалістична Радянська Республіка), која на 30 декември 1922 година се приклучила во составот на СССР. На 30 јануари 1937 година е преименувана во „Украинска Советска социјалистичка република“. Со распадот на СССР, 1991 година, станала независна држава, Украина.
Украинската ССР била трета советска република по големина, а втора по бројот на жители. Главен град најпрво бил Харков од 1917 до 1935, а потоа Киев.
1 Историја
1.1 Формирање (1917–1922)
По Февруарската револуција во 1917 година, која го симнала царот Николај II, Украина влегла во период на нестабилност. Во март 1917 година, во Киев била формирана Централна рада, која прогласила Украинска Народна Република (УНР). Меѓутоа, Болшевиците, предводени од Ленин, ја презеле власта во Русија во Октомвриската револуција и се обиделе да воспостават советска власт во Украина. Во декември 1917 година, во Харков била прогласена Украинска Народна Република на Советите (подоцна Украинска Советска Република), поддржана од Руската СФСР. Ова довело до Украинско-советска војна (1917–1921), во која Болшевиците се бореле против УНР, како и против други сили како Белата гарда, Полска и Централните сили.
Во 1918 година, според Договорот од Брест-Литовск, Германија и Австро-Унгарија ја окупирале Украина, поддржувајќи ја УНР, но по нивниот пораз во Првата светска војна, Црвената армија ја презела контролата. Во март 1919 година, Третиот всеукраински конгрес на советите во Харков ја ратификувал уставот на УССР. По Полско-советската војна и Договорот од Рига (1921), источна Украина останала под советска контрола, додека западните делови (Галиција и Волин) биле доделени на Полска. На 30 декември 1922 година, УССР станала една од основачките републики на СССР, заедно со Руската СФСР, Белоруската ССР и Транскавкаската СФСР, според Договорот за создавање на СССР.
Клучни лидери во овој период биле Емануел Квиринг (прв секретар на КП(б)У, 1918–1919) и Григориј Петровски (претседател на УССР, 1919–1938). Економски, периодот бил обележан со Воен комунизам, што предизвикал глад во 1921–1922 година, убивајќи милион луѓе, по што следела Новата економска политика (НЕП) за обнова. Културно, украинскиот јазикот бил промовиран, но со ограничувања. Територијално, УССР изгубила делови од територијата кон Русија, врз основа на пописот од 1926 година, каде што 4,5 милиони Украинци живееле во руски погранични области.
1.2 Меѓувоен период (1922–1939)
Во 1920-тите, УССР спровела политика на „украинизација“ (''коренизација''), дел од советската политика за промоција на национални јазици и култури. Ова довело до зголемување на украинскиот јазик во образованието, администрацијата и партијата (КП(б)У), како и до културен процут. Меѓутоа, КП(б)У останала подредена на Москва, со многу неукраински членови. Под влијание на Николај Скрипник, украинските комунисти се обиделе да ја зајакнат автономијата.
Кон крајот на 1920-тите, Сталин ја укинал НЕП и започнал со брза индустријализација преку петгодишни планови. Индустриското производство се зголемило петпати, особено во Донбас и градовите како Миколајив, со урбаната популација што пораснала од 19% на 34% до 1941 година. Меѓутоа, селаните страдале од колективизација и декулакизација. Во 1932–1933 година, Холдоморот (вештачки глад) предизвикал смрт на 2,6 до 10 милиони луѓе, предизвикан од задолжителни испораки на жито, колективизација и русификација. Многу историчари го сметаат за геноцид врз Украинците.
Во 1930-тите, Големата чистка довела до егзекуција на илјадници украински интелектуалци и лидери, вклучувајќи го Скрипник (самоубиство во 1933). Културно, украинската култура била цензурирана, а русификацијата се зајакнала. Економски, фокусот бил на тешка индустрија, но селските области биле опустошени.
1.3 Втората светска војна (1939–1945)
Според Пактот Молотов-Рибентроп, СССР ја нападнал Полска во септември 1939 година, анектирајќи ја Источна Галиција и Волин кон УССР. Во 1940 година, Бесарабија, Северна Буковина и Херца биле окупирани од Романија, додавајќи ги на УССР и новата Молдавска ССР. Во 1945 година, Карпатска Русија била анектирана од Чехословачка, проширувајќи ја територијата.
Од јуни 1941 до октомври 1944 година, Нацистичка Германија ја окупирала Украина, формирајќи Рајхскомисаријат Украина. Ова довело до огромни уништувања: 28.000 села, 714 градови, 85% од центарот на Киев и 70% од Харков биле уништени. Украина изгубила 6,8 милиони луѓе (цивили и војници), со 3,9 милиони евакуирани во Русија и 2,2 милиони испратени на принудна работа. Клучни битки вклучувале Битката кај Днепар (1943). Економски, индустријата била уништена (16.150 претпријатија), а земјоделството изгубило 27.910 колективи и 872 државни фарми. Културно, многу цркви и синагоги биле уништени.
1.4 Повоени години (1945–1991)
По војната, УССР се фокусирала на обнова, со огромни загуби: 19 милиони бездомници, индустриското производство на 26% од нивото од 1940 година. Територијално, Курзонската линија ги проширила западните граници, вклучувајќи ги Полјаците кои биле депортирани. Под Сталин (до 1953), контролата била строга, со борба против украински националисти (УПА) до 1950-тите.
Во ерата на Никита Хрушчов (прв секретар на КПУ 1938–1949, потоа лидер на СССР), дошло до одмрзнување: амнестија за политички затвореници, зголемена автономија и трансфер на Крим од РСФСР во УССР во 1954 година. Економски, индустријата се опоравила, со фокус на тешка индустрија и земјоделство. Меѓутоа, русификацијата продолжила, со рускиот јазик доминантен во урбаните области.
Во 1960-тите и 1970-тите, под Леонид Брежњев, УССР доживеала стагнација, но и раст во нуклеарната енергија. Катастрофата во Чернобил во 1986 година, предизвикана од експлозија во нуклеарната централа, довела до евакуација на 116.000 луѓе и долгорочни здравствени проблеми.
Со перестројката и гласноста на Михаил Горбачов (1985–1991), националистичките движења се зајакнале. Во јули 1990 година, УССР прогласила суверенитет, а во август 1991 година, по неуспешниот пуч во Москва, Украина прогласила независност. На референдумот од 1 декември 1991 година, 92% гласале за независност, што ефективно го завршило СССР. УССР се трансформирала во независна Украина.
2 Поврзано
* Украина