Сарафисти

Сарафистите биле приврзаници на Борис Сарафов од ВМК и од ТМОРО, личности што ги обединувале заедничките симпатии кон неговата личност и дејност .
1 Поделба на Врховниот комитет
Борис Сарафов во 1899 година застанал на чело на Македонскиот комитет со помош на Ѓорче Петров. Целта на Задграничните претставници била индирекно да се преземе Комитетот и затоа тие го поддржале Сарафов.
Тој и неговите приврзаници, офицерите, постигнале спогодба со ЗП дека Македонскиот комитет нема да презема ништо без согласност на Гоце Делчев и Ѓорче Петров и во првиот свој мандат Сарафов давал морална и материјална поддршка за ТМОРО.
Меѓутоа тоа имало своја позаднина. Борис Сарафов сакал да го преземе целото македонско национално движење во свој раце. Односно да застанае на чело на Македонскиот комитет и Централниот комитет на ТМОРО.
Затоа Сарафов уште додека се формирал Врховниот комитет од 1899 година постигнал тајна спогодба со полковникот Иван Цончев и подполковниците Стефан Николов и Атанас Јанков.
Оваа спогодба предвидувала Цончев да поднесе оставка на офицерската должност и да застане на чело на Врховниот комитет, а Борис Сарафов со 15-16 офицери да навлезе во Македонија како нелегален и да го заземе Централниот комитет, а со планот било предвидено во Македонија да се крене востание, Сарафов да дејствува однатре, а Цончев со поголеми сили да навлезе од Бугарија во Македонија, слично како за време на Мелничкото востание, но сега требало да имаат и внатрешни сили. Но поради сплет на случувања до реализација на овој план не дошло.
Кон крајот на 1900 година положбата Сарафов на чело на Врховниот комитет се искомплицирала поради аферата Михаљану. Затоа во декември 1900 година, согласно претходниот договор Сарафов го повикал Иван Цончев да поднесе оставка на офицерската должност и да застане на чело на Врховниот комитет, по што Цончев се нашол во Софија.
Меѓутоа Сарафовите блиски и познаници од владата:
Затоа дошло до поделба на Врховниот комитет на Сарафисти и Цончевисти.
2 Идеологија
Меѓутоа причините за расцепот биле подлабоки. Борис Сарафов во интервјуто со Амфитеатров во 1901 година истакнал дека:
Српскиот дипломатски претставник во Софија, кон крајот на март 1902 година истакнал дека новата врховистичка провокација во Македонија е резултат на судирот кој настанал меѓу поранешното и актуелното раководство на Македонскиот комитет, како и различните погледи за решавање на Македонското прашање. Според него:
Меѓутоа истиот тој српски претставник истакнал дека:
Овој извор јасно истакнува дека определбите на Сарфов биле програмски поблиску до ТМОРО и не се вклопувале во актуелната бугарска политика и тоа било причината за падот на Сарафовиот комитет .
3 Историски погледи
Постарата македонска историографија, Борис Сарафов и неговите приврзаници ги вбројувала во дејците кои се залагале за создавање на Санстефанска Бугарија, меѓутоа денес таквото стојалиште се напушта и јасно се истакнува дека Сарафистите се залагале за создавање на Самостојна македонска држава.
Врз основа на историските документи и факти може да се заклучи дека и покрај ставот на Сарафов за самостојна Македонија, неговото делување како и делувањето на неговите прврзаници е негативно врз целото македонско револуционерно движење.
За тоа постојат повеќе причини. Главна водителка во дејноста на Сарфов била неговата амбиција, односно тој сакал да го преземе целокупното македонско револуционерно движење во свои раце. При остварувањето на оваа цел Сарафов презел цела серија на дејствија кој негативо се одразлиле врз ТМОРО и движењето.
Имено во 1899 година со посреднишво на ВМОК, односно Борис Сарафов, доаѓа до слевање на Бугарското тајно револуционерно братство во ТМОРО што се покажало како погубно за целото македонско национално ослободително движење.
Сарафов од своја страна пак во критичните моменти ја прекинал својата помош за ТМОРО и дирекно придонел да дојде до ослабнување на Ораганизацијата и полесно продирање на Врховизмот во Македонија.
Сарафов подоцна со поддршка на Гоце Делчев бил рехабилитиран и ставен на располагање на ТМОРО и во текот на Илинденското востание заедно со Даме Груев ќе се најде во Главниот штаб за II Битолски револуционерен округ. Меѓутоа и тогаш Сарафов делувал негативно, имено тој го зел знамето на ''ГШ'' и го однел во Софија.
Сите постапки на Сарафов неминовно довеле во 1907 година да биде ликвидиран по наредба на Јане Сандански.