Текла (ќерка на Теофил)

Текла (|Θέκλα; родена на почетокот на 820-тите или 830-тите – починала по 870 година) — принцеза од Амориската династија на Византија. Како најстаро дете на византискиот император Теофил и царицата Теодора, била прогласена за августа кон крајот на 830-тите. По смртта на Теофил во 842 година и откако нејзината мајка станла регент за помладиот брат на Текла, Михаил III, Текла била поврзана со режимот како ко-владетелка заедно со Теодора и Михаил.
Текла била симната од престолот од Михаил III, веројатно заедно со нејзината мајка, во 856 година и испратена во манастир во Цариград. Подоцна, таа наводно се вратила во царските работи и станала љубовница на пријателот на Михаил и совладател Василиј I. Откако Василиј го убил Михаил во 867 година и ја презел власта како единствен цар, Текла зела друг љубовник, Јован Неатокомет. Кога Василиј дознал за аферата, Текла била претепана и нејзиниот имот бил конфискуван.
1 Живот
Текла била родена на неизвесен датум, бидејќи пресметувањето на нејзиниот датум на раѓање зависи од годината кога нејзините родители се венчале, проценета на 820/821 или 830 година. Така, таа е родена или во раните 820-ти или во раните 830-ти. Историчарот Ворен Тредголд смета дека датумот на раѓање бил околу 831, а историчарот Хуан Сигнес Кодоњер смета дека била родена на пролет 822. Современите извори ја претставуваат како најстаро дете на византискиот император Теофил и царицата Теодора II; но, некои историчари, како што се Џон Багнел Бери и Ернест Волтер Брукс, тврдат дека нејзината сестра Марија била најстарата врз основа на тоа што таа е единствената од ќерките што била свршена и генерално најстарата се мажела прва. Таа го добила името по мајката на Теофил, Текла. Текла имала шест браќа и сестри: четирите сестри Ана, Анастасија, Пулхерија и Марија, на кои Теофил се гордеел многу, и двајцата браќа Константин и Михаил. Константин, кој кратко по раѓањето бил прогласен за совладател од нивниот татко, се удавил во палата во цистерна како бебе.
Во 830-тите, најстарите сестри Текла, Ана и Анастасија биле прогласени за августи, почесна титула што понекогаш им се доделувала на жени од царското семејство. Овој настан би одбележан преку издавање на необичен сет монети на кои бие прикажани Теофил, Теодора и Текла од едната страна и Ана и Анастасија од другата. Иако Теофил бил тврдокорен иконоборец и затоа се спротивставувал на почитувањето на иконите, Текла била научена да ги почитува во тајност од нејзината мајка и маќеата на Теофил, Ефросина.
Теофил изградил палата за Текла и нејзините сестри во Каријану. Кратко пред неговата смрт, Теофил сакал да ја вери Текла за Лудвиг II, наследникот на Каролиншкото Царство, за да ги обедини двете империи против заканата со која се соочувале од континуираните арапски инвазии. Таквиот спој би бил поволен и за таткото на Луј II, Лотар I, кој бил вклучен во граѓанска војна против своите браќа. Поради поразот на Лотар во Битката кај Фонтеној во 841 година и смртта на Теофил во 842 година, бракот не се остварил.
По смртта на Теофил на 20 јануари 842 година, царицата Теодора станала регент за помладиот брат на Текла, тригодишниот Михаил III. Монетите издадени во првата година од владеењето на Теодора ја прикажуваат Теодора сама на аверсот, а Михаил III заедно со Текла на реверсот. Како ко-царица, Текла била поврзана со режимот заедно со Теодора и Михаил; индицирано со нејзиниот приказ на монетите, каде што е прикажана поголема од Михаил. Царски печат, исто така од раното владеење на Теодора, ги титулира не само Михаил, туку и Теодора и Текла како „Цареви на Византијците“. Фактот дека Текла е на монетите имплицира дека таа исто така имала некакво право на престолот или дека позицијата на Михаил како наследник била неизвесна. Вклучувањето на Текла укажува дека таа била подготвувана, во случај Михаил да почине пред да стане полнолетен, како потенцијален пренесувач на царско потекло и авторитет. Тоа што Текла го делела пурпурот може да се објасни со грижата на Теодора да го обезбеди опстанокот на династијата, која сега зависела од двегодишниот Михаил. Нумизматистот Филип Гриерсон коментира дека датираните документи од времето на ковањето на монетите докажуваат дека таа била „формално поврзана со Теодора и Михаил во владата на Империјата“. Сепак, историчарот Георгиј Острогорски наведува дека Текла не изгледала заинтересирана за владини работи. Таа сериозно се разболела во 843 година и се вели дека била излечена со посета на манастирот Богородица во Цариград; за лекување на Текла, Теодора издала златна була на манастирот. Актите на 42-та маченици од Амориум ја поврзуваат Текла како совладетел со Михаил и Теодора. Текла била поврзана со пурпурот, но Михаил ги потиснал монетите со Текла кога станал единствен владетел.
На 15 март 856 година, владеењето на Теодора официјално завршило со тоа што Михаил III бил прогласен за единствен цар. Во 857 или 858 Теодора била протерана од царскиот дворец и затворена во манастир во Гастрија, во Цариград; манастирот претходно бил куќа и бил пренаменет во манастир од нејзината баба по мајка, Теоктиста, веројатно за време на владеењето на Теофил. Текла и другите сестри биле или протерани и сместени во истиот манастир. Дали биле ракоположени за калуѓерки е неизвесно. Во една верзија на наративот, тие биле затворени во палатата во та Каријану во ноември 858 година, веројатно во полуманастирски амбиент. Друга верзија тврди дека тие веднаш биле сместени во манастирот Гастрија. Најчестата приказна вели дека Теодора била затворена во манастирот со Пулхерија, додека Текла, и нејзините други сестри Ана и Анастасија, прво биле чувани во палатата во Каријану, но набргу потоа се преселиле во манастирот Гастрија и биле потстрижени како монахињи. Теодора можеби била ослободена од манастирот околу 863 година. Според традицијата на Симеон Логотет, византиски историчар од 10 век, Текла била исто така ослободена и искористена од Михаил III за да се обиде да склучи политички договор. Тој наведува дека околу 865 година, Михаил ја оженил својата долгогодишна љубовница Евдокија Ингерина со својот пријател и совладател Василиј I, со цел да ја прикрие неговата врска со Евдокија. Некои историчари, како што е Кирил Манго, веруваат дека Михаил го сторил тоа откако ја забременил Евдокија, за да се осигури дека детето ќе се роди законски. Сепак, неутралноста на Симеон е спорна, а други современи извори не зборуваат за оваа завера, што навело неколку истакнати византисти, како Острогорски и Николас Адонц, да ја отфрлат оваа приказна.
Според Симеон, Михаил му ја понудил и Текла на Василиј како љубовница, можеби за да го одврати неговото внимание од Евдокија, план за кој Текла наводно се согласила. Така, Текла, за која Тредголд наведува дека во тоа време имала 35 години, станала љубовница на Василиј на почетокот на 866 година, според наративот на Симеон. Историчарот Вилијам Гринволт шпекулира за причините што ја натерале Текла да се согласи на оваа врска: огорченост поради тоа што била немажена толку долго, импозантниот физички статус на Василиј или политичката добивка. Откако Василиј го убил Михаил III во 867 година и ја презел власта, Симеон понатаму пишува дека Текла потоа била запоставена и зела друг љубовник, Јован Неатокомет, некаде по 870 година. Кога Василиј дознал за аферата, наредил Јован да биде претепан и испратен во манастир. Текла исто така била претепана, а нејзиното значително богатство било конфискувано. Манго, кој ја поддржува теоријата за наводните афери, коментирал дека Васил веќе имал добра причина да не го сака Неатокометес, бидејќи човекот се обидел да го предупреди Мхаил за неговото претстојно убиство, но верува дека најдоброто објаснување за одговорот на Васил е дека „Текла претходно заземала некое место во неговиот живот“, како љубовница. Во De Ceremoniis, византиска книга од 10 век за дворскиот протокол и историја, се наведува дека таа била погребана во манастирот Гастрија, каде што била затворена претходно, во саркофаг со нејзината мајка и нејзините сестри Анастасија и Пулхерија.
2 Библиографија
*************