Хиперинфлација во Грција

Хиперинфлацијата во Грција се случила помеѓу 1941 и 1946 година за време на Втората светска војна и окупацијата од страна на Оската. Во најсеопфатната студија, Мајкл Р. Палерет од Централноевропскиот универзитет ја опишал како
Палере ја припишува нејзината должина на фактот дека грчките влади во овој период не вложиле никакви напори за оданочување и постојано можеле да печатат онолку пари колку што им биле потребни за финансирање. Спротивставувајќи се на студијата на Палере, други научници пресметуваат дека грчката хиперинфлација траела само поголемиот дел од 1943 и 1944 година, а неколку други траеле подолго.
1 Позадина
Иако во претходните години Грција се измачувала од хронични буџетски дефицити, пред Втората светска војна финансиите на Грција под диктаторот Јоанис Метаксас, кој на влст дошол во 1936 година, станале многу поволни, при што владата имала суфицити до финансиската година 1939-40. Корените на грчката хиперинфлација датираат од октомври 1940 година, кога војската на фашистичка Италија ја нападнала земјата. Во текот на следните шест месеци, Метаксас водел војна против италијанската војска и, очигледно не можејќи да собере доволно даноци, целосно се потпирал на позајмување од Банката на Грција, што довело до зголемување од 72 проценти на обемот на банкнотите драхми до април.
Инфлацијата почнала да расте во април 1941 година, кога владата на Емануел Цудерос се преселила во Лондон заедно со гувернерот на Банката на Грција, Киријакос Варваресос, и заменик-гувернерот Георгиос Манцавинос, кои биле отпуштени од окупаторските сили. Земјата останала окупирана од коалиција од Германија, Италија и Бугарија, кои направиле поделба на земјата на три региони меѓу кои не било дозволено движење на стоки или луѓе.
Откако Грција била целосно окупирана, Оската ги ограбила сите залихи од маслиново масло, маслинки, смокви и суво грозје, а рудниците за хром, боксит, манган, молибден и никел биле предадени. Вредноста на драхмата првично била поставена што е можно пониска, така што Оската го добивала грчкиот извоз што е можно поевтино, додека во исто време биле пуштени во оптек и италијанските и германските окупациски пари. На крајот, „окупациските валути“ биле укинати, а окупаторите наплатиле месечна рата во драхми од протераната централна банка.
Ефектите од окупацијата довеле до поместување на активноста кон црниот пазар, што дополнително ги ограничило владините финансии на печатење пари.
2 Почетоци
Со оглед на тоа што немало начин да се покријат трошоците на владите на Оската преку оданочување - на што Грците имале традиција на отпор - печатењето пари станало единственото можно средство. Месечната инфлација надминала 50% уште во мај 1941 година, и останала висока, иако нестабилна, до крајот на 1942 година, кога продавниците биле испразнети, а облеката, обувките и лековите биле недостапни.
Кон крајот на 1942 година, германските окупатори направиле обид да ја ограничат високата инфлација преку програма што ја започнал Херман Нојбахер, долгогодишен член на Нацистичката партија и поранешен градоначалник на Виена. Нојбергер ги презел следниве чекори:
* суспендирање на сите исплати на грчки изведувачи кои работат на договори од Вермахтот и грчката влада
* наредба на сите банки да ги ограничат кредитните распределби
* забрана за извоз на сите прехранбени производи
* зголемување на нефискалното оданочување
* создавање на <i>DEGRIGES, германско-грчка трговска корпорација која ја монополизираше трговијата меѓу двете нации
Уште од раниот период на окупацијата од страна на Оската, драхмата се променила од потценета во преценета, поради зголемениот сињораж и владините контроли дизајнирани да го направат увозот за окупаторите на Оската евтин. Потезите на Нојбергер првично биле доста успешни: помеѓу ноември 1942 и февруари 1943 година цените всушност паднале за пет осмини. Сепак, секогаш било очигледно дека постојаното печатење пари ќе се закани да го поништи овој пад на цените, додека очекувањето Грција да биде ослободена од нацистите било поврзано со стравот на јавноста од обновена инфлација.
3 Воспоставување на хиперинфлација
Од пролетта 1943 година, цените повторно почнале да се зголемуваат, бидејќи се правеле напори да се користат грчки работници за да се обезбеди егзистенција за Германскиот Рајх, а не за грчкото население. Бидејќи работниците биле пренасочени од производство на стоки, инфлацијата се вратила и се зголемила над 50% месечно во октомври 1943 година по повлекувањето на Италија од земјата, иако стапката на зголемување на понудата на пари останала стабилна неколку месеци од двете страни. За разлика од попознатите хиперинфлации во Германија и Унгарија, испитувањата покажале дека во овој период на грчка хиперинфлација, повратната врска - спротивно на конвенционалните модели на хиперинфлација - била од инфлација кон создавање пари, така што зголемената брзина на парите претходела на зголемувањето на сењоражот.
Сепак, до крајот на 1943 година, количината на драхми се зголемила за 72 пати, додека цените во златни суверени се зголемиле за 155 пати. Бидејќи Грците постепено се ориентирале кон злато наместо кон драхми за размена, и сењоражот останал многу висок, германската окупација принудила да купува сè повеќе злато за драхми, а инфлацијата станувала сè полоша и полоша. Таа достигнала 534% месечно во август 1944 година, а до октомври достигнала дури 7.459% месечно, или цените се дуплирале на секои 4,23 дена. Некои извори сугерираат дека на апсолутниот врв на хиперинфлацијата цените се дуплирале на секои 28 часа - споредливо со Зимбабве кон крајот на 2000-тите. Ова во тоа време била втора највисока стапка на инфлација за еден месец , а дури и денес е четврта најлоша досега.
3.1 Ефекти
Хиперинфлацијата била катастрофална за грчките работници и селани: реалните плати паднале за над педесет проценти помеѓу инвазијата на фашистичка Италија и врвот на инфлацијата. Намалувањето на златото, како што залихите на стоки се намалиле со заминувањето на нацистите, дополнително ги влошило недостатоците и ги принудило бизнисите да се вратат на размена. Генерално, се верува дека нацистите и другите окупатори собрале 12.600.000.000 драхми од 1940 година, а хиперинфлацијата била главниот агент за пренесување на пазарната моќ од домородците кон силите на Оската. Дури и работата на Вермахтот била засегната: размената на економии засновани на јајца од златни суверени се развила дури и за мало оружје како рачни гранати.
До врвот на хиперинфлацијата, биле издадени банкноти со номинална вредност и до 100.000.000.000.000 (сто трилиони) драхми, и се проценува дека вкупниот број на банкноти со драхми се зголемил за фактор од 826 милиони. Златните суверени во голема мера ја замениле драхмата како средство за размена и складирање на вредност. Додека во 1938 година банкнотата со драхма се држела во просек четириесет дена, до 1944 година Грците држеле банкноти со драхма во просек само четири часа.
Друг ефект од хиперинфлацијата било зголемувањето на популарноста на комунистичката ЕАМ, која ја презела контролата врз големи области од земјата додека силите на Оската биле потиснати од Црвената армија.
4 Обиди за стабилизација
4.1 Планот на Вејли
На врвот на хиперинфлацијата, Атина била ставена под британска управа, САД претпочитајќи пристап во голема мера без мешање.
Од Сер Дејвид Вејли било побарано да развие план за стабилизирање на драхмата. Во ноември, Вејли развил план основан на реденоминација на хиперинфлираната драхма во сооднос од 50.000.000.000 стари драхми спрема 1 нова драхма, при што новата драхма можело да се конвертира во британски фунти по курс од 600 спрема еден, иако само за износи поголеми од 12.000 нови драхми. Овој план, придружен со замрзнување на платите на ниско ниво, и увоз на златни суверени за Банката на Грција за продажба по фиксни цени, започнал да се спроведува на 11 ноември. Цените, сепак, продолжиле да растат во следните седум месеци - за 140 проценти во однос на потрошувачките цени и дури 800 проценти во однос на цените на златните суверени. Дополнително, јазот помеѓу официјалните и девизните курсеви на црниот пазар се зголемил, а напролет инфлацијата дополнително се зголемила, при што стапката на златниот стандард повторно надминала 100 проценти во текот на мај 1945 година.
Во рана фаза, било препознаено дека планот за стабилизација на Вејли не успеал бидејќи имало несоодветни напори за зголемување на даночните приходи или за намалување на неефикасната државна бирократија. Исто така, напорите за остварување приходи преку продажба на стоки од странска помош целосно доживеале неуспех: трошоците за нивна продажба маргинално ги надминале приходите од нив. Уште две недели по објавувањето на стабилизацијата, вкупната понуда на пари го надминала планираниот максимум од 1.500.000.000 нови драхми само во Атина, каде што ограничената понуда на стоки извршила силен притисок врз цените.
4.2 Враќањето на Варваресос
Неуспехот на првиот план за стабилизирање на драхмата довело до враќање на гувернерот на Банката на Грција, Киријакос Варваресос, кој на 4 јуни 1945 година осмислил нов план, кој се темелил на радикално зголемено директно оданочување, особено на корпоративниот доход, зголемена странска помош, девалвирана драхма и строго контролиран увоз, цени и плати. Иако планот на Варваресос наводно инсистирал на цврсти пари, станало јасно дека тој, како и претходниот план на Вејли, нема да ја ограничи инфлацијата бидејќи тој не можел да дозволи зголемување на индиректното оданочување, додека финансискиот отпад во јавниот сектор повторно не бил справен. Покрај тоа, владата не била во можност да обезбеди снабдување со стоки кои подлежат на контрола на цените. Следствено, по почетниот пад на цените, хиперинфлацијата се вратила во последните три месеци од 1945 година, при што месечната инфлација во декември истата година достигнала над 120 проценти.
Варваресос ја напуштил Грција во септември 1945 година, вознемирен што неговиот план не успеал да ја стабилизира валутата. Додека заминувал, Варваресос ги обвинил собирачите на пари и бескомпромисните лични интереси за поткопување на неговиот економски план. Набљудувачите рекле дека „целосна монетарна анархија“ преовладувала во последниот квартал од 1945 година, додека инфлацијата повторно се забрзала.
4.3 Основање на Валутен комитет
Неуспехот на вториот план за стабилизација довело до комбиниран план од страна на британските и американските власти кои сè уште ја окупирале Грција на почетокот на 1946 година. Познат генерално како „Комитет за валута“, тој бил составен од следниве: # Министерот за финансиска координација, кој официјално го воделе
# Гувернерот на Банката на Грција
# Министерот за финансии
# Министерот за трговија и национална економија
# Двајца странски експерти, еден британски и еден американски
Заедно со новиот комитет, владата ја охрабри аБанката на Грција да продава златни суверени на јавноста. Планот бил остро критикуван од сè уште моќниот опозициски комунистички печат, кој го сметал за чист економски империјализам. Се проценува дека продажбата на златни суверени отстранила околу една третина од сумата драхми што инаку би била во оптек на крајот на 1948 година. Ова не било доволно за да се стабилизираат цените, кои се зголемиле повеќе од двојно помеѓу крајот на 1945 година и крајот на 1948 година
Британците, сепак, се откажале од британските воени заеми за Грција во вредност од вкупно 46 милиони фунти, додека драхмата повторно била девалвирана за педесет проценти, а контролата на увозот била либерализирана.
Покритично, според Гејл Макинен, Британците радикално го реформирале даночното утврдување и ја зголемиле цената по која се продавале хуманитарните добра, и го одржиле девалвираниот курс на драхмата во однос на британската фунта и американскиот долар. Инфлацијата се стабилизирала до крајот на 1946 година. Иако ефектите од горчливата граѓанска војна значеле дека цените значително ќе се зголемат во 1947 и 1948 година, сеќавањето на воената хиперинфлација значело дека централната влада ќе воспостави „Контраен фонд“ од драхми добиени преку продажба на странска валута потребна за купување на економски критичен увоз на капитал, со резултат дека хиперинфлацијата никогаш не се вратила.