Енисејски јазици

Енисејските јазици сочинуваат јазично семејство кое се зборува(ло) од Енисејците. Енисејските јазици се зборувале по течението на реката Енисеј во Сибир (Русија) и од таму потекнува и името на јазичното семејство. Се претпоставува дека во своите добри времиња (пред нивното изумирање) јазиците се зборувале на доста поголема територија, со претпоставки дека биле присутни и на територии на денешни Монголија и Кина. Денес единствен јазик кој преживеал е кетскиот јазик, со некаде околу 200 говорници.
1 Класификација
праенисејски (пред 500 п.н.е.; се поделил во околу 1 г.п.н.е.)* северни (се поделиле во околу 700 г.)
** кетски јазик (200 говорници)
** јушки јазик (1 говорник, а можеби веќе е јазикот и изумрен)
* јужни
** котско-асански (се поделиле во околу 1200 г.)
*** котски јазик (исчезнал до средината на 1800-те)
*** асански јазик (исчезнал до 1800 г.)
** аринско-пумпоколски (се поделиле до 550 г.)
*** арински јазик (исчезнат до 1800 г.)
*** пумпоколски јазик (исчезнат до 1750 г.)
Јазикот на народот Ѕие, кој исто така исчезнал и етнички и јазично (најверојатно претопен во кинеските маси), се верува дека можеби бил енисејски јазик, со претпоставка дека се претопил во пумпоколскиот.
Покрај овие, во руските царски даночни списи од 17 век се споменуваат и други енисејски народи, Буклинци, Бајкоти, Јарини, Јастини, Ашкиштими и Којбалкиштими, но сепак нема ништо останато запашино од нивните јазици, освен некои лични имиња.
Според кинеските извори, енисејската група на народи можеби била дел од групата народи кои ја создале племенската конфедерација позната во кинеската историја како Сјонгу, кои традиционално се сметаат за предци на Хуните и другите северноазиски народи, но сепак овие предлози тешко е да се дефинираат поради недостаток на податоци. Дополнително, се предлага дека дел од Сјонгу, најверојатно владеачките елити на Сјонгу, зборувале на некој од енисејските јазици. Една реченица на ѕиенскиот јазик, која денес е зачувана, наведува дека јазикот бил енисејски. Подоцнежните истражувања потврдуваат дека ѕиенскиот е сроден до пумпоколскиот.
2 Особини
Енисејските јазици споделуваат голем број сличности со сибирскотурските јазици, самоједските јазици и евенкискиот јазик, како резултат на географската близина и непосредниот контакт. Таквите заеднички особини се носна хармонија на големо растојание, развој на слеаните согласки во избувни и употреба на предлози и постпозиција или граматички клитики како дел-реченични комплиментизери (сврзници во зависни реченици). Сепак, енисејските јазици се издвојуваат од околните несродни јазици во неколку типолошки погледи, како што е присуството на тон, користење претставки за глаголи и сложена морфофонологија.
Јазичарите наведуваат дека енисејските јазици имале до 4 тона, или пак немале тон воопшто. Енисејските јазици имале доста развиена глаголска морфологија.
+ Лични заменки
, ''северни'', ''јужни''''кетски'', ''јушки'', ''котски'', ''арински и пумпоколски''
котски дијалекти, асански, арински, пумпоколски
1 л. ед.
2 л. ед.
3 л. ед., (masc.) (fem.)
1 л. мн.
2 л. мн.
3 л. мн., ?
Во прилог броеви и обид за реконструкција на предок
+ Броеви
''Броеви'', ''северни'', ''јужни'', реконструкции
''кетски'', ''јушки'', ''котски'', ''арински и пумпоколски''
ЈК, котски, асански, арински, пумпоколски, Старостин
1
2
3
4
5
6
7
10
20
100
Во прилог основни зборови и нивна споредба со јазиците и обид за реконструкција на предок:
+ Зборови
''зборови'', ''северни'', ''јужни'', Реконструкција
''кетски'', ''јушки'', ''котско-асански'', ''аринско-пумпоколски''
ЈК, СК, ЦК, котски, асански, арински, пумпоколски, Вајда, Старостин, Вернер
АРИШ, sɛˀs, sɛˀs, šɛˀš, sɛˀs, šet, čet, čit, tag, *čɛˀç, *seʔs, *sɛʔt / *tɛʔt
РЕКА, sēˑs, sēˑs, šēˑš, sēs, šet, šet, sat, tat, *cēˑc, *ses, *set / *tet
КАМЕН, tʌˀs, tʌˀs, tʌˀš, čʌˀs, šiš, šiš, kes, kit, *cʰɛˀs, *čɨʔs, *t'ɨʔs
ПРСТ, tʌˀq, tʌˀq, tʌˀq, tʌˀχ, tʰoχ, ?, intoto, tok, *tʰɛˀq, *tǝʔq, *thǝʔq
СМОЛА, dīˑk, dīˑk, dīˑk, dʲīk, čik, ?, ?, ?, *čīˑk, *ǯik (~-g, -ẋ), *d'ik
ВОЛК, qɯ̄ˑt, qɯ̄ˑti, qɯ̄ˑtə, χɯ̄ˑt, (boru ← Turkic), qut, xotu, *qʷīˑtʰi, *qɨte (˜ẋ-), *qʌthǝ
ЗИМА, kɤ̄ˑt, kɤ̄ˑti, kɤ̄ˑte, kɤ̄ˑt, keːtʰi, ?, lot, lete, *kʷeˑtʰi, *gǝte, *kǝte
СВЕТЛО, kʌˀn, kʌˀn, kʌˀn, kʌˀn, kin, ?, lum, ?, *kʷɛˀn, *gǝʔn-, ?
ЛИЧНОСТ, kɛˀd, kɛˀd, kɛˀd, kɛˀtʲ, hit, het, kit, kit, *kɛˀt, *keʔt, ?
ДВА, ɯ̄ˑn, ɯ̄ˑn, ɯ̄ˑn, ɯ̄n, in, in, kin, hin, *kʰīˑn, *xɨna, *(k)ɨn
ВОДА, ūˑl, ūˑl, ūˑl, ūr, ul, ul, kul, ul, *kʰul, *qoʔl (~ẋ-, -r), ?
БРЕЗА, ùs, ùːse, ùːsə, ùːʰs, uča, uuča, kus, uta, *kʰuχʂa, *xūsa, *kuʔǝt'ǝ
САНКА, súùl, súùl, šúùl, sɔ́ùl, čogar, čɛgar, šal, tsɛl, *tsehʷəl, *soʔol, *sogǝl (~č/t'-ʎ)
3 Татковина
Според истражувањето од 2016 година, Енисејците и нивните јазици потекнуваат од Алтајските Планини или во близина на Бајкалското Езеро. Според ова истражување, Енисејците се поврзуваат со Палеоескимците.
4 Сродност со останати јазични семејства
Сè до 2008, многу мал број јазичари ја прифатиле врската помеѓу енисејските јазици со останатите јазични семејства, но во тоа време имало почетни обиди за поврзување на овие јазици со ергативните јазици на Евроазија.
4.1 Дене-енисејски јазици
Во 2008 година, Едвард Вајда од Универзитетот на Западен Вашингтон претставил докази за генетска поврзаност помеѓу енисејските јазици од Сибир (Русија) и на-денејските јазици од Северна Америка (САД и Канада). Во времето на објавувањето на истражувањето (2010), предлозите на Вајда биле гледани со позитивна критика од страна на неколку специјалисти за на-денејските и енисејските јазици