Куќа на Ќитановци (Вевчани)

Куќа на Ќитановци, позната и како Куќа на Китановци — староградска куќа во селото Вевчани, Македонија. Куќата е прогласена за споменик на културата на Македонија.
1 Историја
1.1 Заднина
Претходниот дом на Ќитановци, поточна на Андре Ќитаноски, била веднаш над стариот среден јаз што тече низ Вевчани. Ќитановци тоа место го викале „Долни Ќитаној“. Од оваа куќа е сочуван камен од ќошот на кого е издлабена годината 1872 година. Истиот камен е сега во куќата на Андре.
1.2 Изградба и почетоци
Куќата почнал да ја гради Андре Ќитаноски со негови средства стекнати во градот Галати, Влашка, денешна Романија, кој во 1898 година го купил плацот и почнал да го рамни местото. Камен-темелникот бил поставен пролетта 1904 година. На свеченоста присуствувале охридскиот валија и чаушот со дваесетина војници. Куќата била завршена во 1906 година. Во целата градба (куќата, авлиите, просториите за стоката и економијата, плевната, куличето и подѕидувањето на јазот и целиот простор) се вградени околу 2.500 кубни метри камен. Тогаш, за прват бил употребен цемент во некоја куќа од Струшко-охридскиот регион. Просториите во кои бил користен цемент служеле како простории за личната хигиена. Во периодот колку што траела градбата постојано биле ангажирани 25 работници, а греди и друг материјал се носеле од планината Јабланица. Каменот, кој го делкале познатите дримколски мајстори, бил плаќал во злато. Биле воспоставени и пет варници. Подоцна, една од тие пет варници, служела како бунар. Дрвенаријата била правена на лице место од вевчански мајстори. Бил изграден и дрвен мост кој ја поврзувал куќата со дворот, авлијата и бавчата. Во 1906 година, Ќитановци се вселиле во куќата.
Еден дел од дворот бил покриен (сулдерма) со ќерамиди, на крајот на двор имало чешма која постојано течела. Во 1908 година, од Солун бил купен тросед, двосед, фотељи, огледало и пиштол со дрвена футрола.
Постоела и семејна стражарница, за да ги чува децата и жените од арнаутските банди, чија цел на напади биле богатите печалбарски семејства.
Во 1925 година, во оваа куќа е направен и првиот македонско-романски речник со 87 збора.
Во 1941 година дел од имотнината на куќата бил одземен од албанските власти. Подоцна, тука била сместена и партизанската радиостаница. За време на НОБ, во 1944 година во куќата бил одржан првиот состанок на НОО за Струшко. Во неа е формиран и првиот Народен одбор на струшката околија. Во знак на заслуга, на 2 август 1954 година, на куќата е откриена и спомен плоча.
Во 1946 година, за прв пат бил сменет покривот. Во 1994 година, повторно бил сменет покривот.
Пролетта 2006 година бил поправан симсот на балконите.
Била прогласена за значајно културно наследство на Македонија со решение од 30 декември 2011 година од страна на Управата за заштита на културното наследство.
2 Архитектура
Куќата на Ќитановци претставува високо развиена куќа со троделна поделба на основата и средиштно поставен чардак.
Икона-заштитничка на куќата е Богородица, донесена од Одеса како подарок, која била вградена во еден од ѕидовите, во присуство на три попови.
Мебелот во куќата бил донесен од европските средишта, а целиот приход кој семејството го заработил од ресторанот на брегот на Црното Море, го насочувале кон изградба на куќата во највисок стил.
3 Поистакнати лица кои живееле во куќата
* Мишо Китаноски ― публицист и хроничар на Вевчани
4 Познати лица кои влегле во куќата
* Кузман Јосифовски Питу и Владо Малески престојувале за време на Втората светска војна
5 Куќата во уметноста
Куќата е спомената во песните „''У Китаној''“ од Сашо Бетоски, и „''Куќата вевчанска китаноска''“ од Васил Мукаетов. Еден од сопствениците на куќата, Мишо Ќитаноски, ја напишал песната „''Песна за Вевчани''“ каде ја спомнува неговата куќа.
6 Галерија