Гаусберг

Гаусберг — изумрен вулкански конус, висок 370 метри, кој се наоѓа на Источен Антарктик кај Дејвисово Море веднаш западно од Посадовски Ледник. Тој е без мраз и конусен по природа, формиран субглацијално пред околу 55.000 години. Се смета дека сегашното здание е остатоци од некогаш поголема планина која е намалена од глацијална и субаерска ерозија. Вулканот има произведено лампроитски магми и е најмладиот вулкан кој создал такви магми на Земјата.
1 Историја на истражување
Откриен во февруари 1902 година од германската антарктичка експедиција под водство на Ерих фон Драгалски, кој го именувал по неговиот експедициски брод кој во 1902 година останал заглавен во мраз една година. Бродот пак го добил името во чест на германскиот математичар Карл Фридрих Гаус. Дригалски го набљудувал вулканот со помош на врзан балон.
Поради својот необичен состав, Гаусберг е интензивно истражуван. Планината била истражувана во 1912 година од страна на австралазиската антарктичка експедиција од 1911-1914 година, од советската антарктичка експедиција во 1956-1957 година, од австралиските експедиции во 1977 и 1981 година и од експедицијата во 1997 година. Регионалните резерви на крил пак биле именувани по планината. Поради својот необичен состав и изолираната местоположба, вулканот има важност непропорционално со неговата вистинска големина. Минералот гаусбергит е именуван по вулканот.
2 Географија и геоморфологија
Вулканот се наоѓа во Земја на Кајзер Вилхелм II, Антарктик, блиску до западната Ледена Плоча и помеѓу австралиската станица Дејвис и руската станица Мирни. Лежи на Дејвисово Море веднаш западно од ледникот Посадовски. Гаусберг е во рамките на територијата на Антарктикот за која претендира Австралија, и единствениот излив без мраз помеѓу станицата Мирни и ридовите Вестфолд.
Се состои од конус со 370 метри височина и 1.5 километри широчина сместен помеѓу ледената покривка на источниот Антарктик од трите страни и морето на четвртата. Тоа е единствената изложеност на карпи во регионот, со карпести излети на врвот и на северното крило. Зградата зафаќа површина од околу 10 квадратни километри и има волумен од 1 кубик километри. Поголемиот дел е направен од перничеста лава со полупречник од 0.5-2 метри и 3-5 дебели кори. Вулканот е покриен со фрагменти од лава кои наликуваат на лапили кои можеби се формирале преку ерозија. Гаусберг нема вулкански кратер, туку има гребен на врвот. Вулканот има неколку тераси со неодредено потекло и можеби се формирал како штитен вулкан со повеќе отвори. Карпите веројатно биле сместени субглацијално, иако е можна појава на лава. Има морени на јужното, северозападното и североисточното подножје на вулканот, а непостојаните блокови и глацијалните ленти се доказ дека вулканот порано бил заледен.
3 Геологија
Гаусберг е екстремно изолиран вулкан иако мразот се издига неколку километри југозападно од Гаусберг и аеромагнетните истражувања покажуваат дека во опсег од 30 км во областа има и други мали вулкани. Тоа е единствениот антарктички вулкан сместен на Антарктичкиот штит, каде што се наоѓа најгустата кора на Антарктикот. Зошто се формирал пред околу 50.000 години на стабилна континентална маргина е нејасно; можни се поради нестабилност на континентот на Источниот Антарктик или страничен проток на материјал од обвивка од плашт. Подрумот под Гаусберг е формиран од гнајсеви од архејско до протерозојско доба. Литосферата под Гаусберг е над 150 километри во дебелина.
Неговата активност е поврзана со висорамнината Кергелен, но вулканите дале различни состави на магма и не постои голема геолошка структура што ги поврзува двете. Грабен систем во регионот, кој можеби се формирал во Гондвана и може да биде во корелација со тектонските структури на Индискиот Полуостров, е крстен како „Гаусбергов Расед“; вулканот се издигнува на хорст на пукнатината, но неговата врска со расцепот е нејасна. Конечно, раседот 90° E што ги одвојува регионалните тектонски структури можеби влијаел на вулканизмот во Гаусберг.
3.1 Состав
Вулканот има униформен хемиски состав кој се состои од лампроит (првично идентификуван како леуцитит), што дефинира мафична карпа богат со калиум. Карпите се речиси без видливи кристали но содржат бројни везикули. Фенокристите вклучуваат клинопироксен, леуцит и оливин. Гаусберг е најмладиот лампроит познат на Земјата. Карпите се богати со испарливи материи вклучувајќи јаглерод диоксид и вода. Постојат ксенолити, главно гранити кои доаѓаат од прекамбриската комора, и цирконите извадени од карпите се стари и до неколку милијарди години. Пронајдени се палагонит, сол и природни наоѓалишта на сулфур.
Изворот на лампроитите на Гаусберг е нејасен, бидејќи процесите што обично се предлагаат за формирање на такви магми не се однесуваат лесно на карпите Гаусберг. Магмата можеби се формирала преку нецелосното топење на обвивката богата со флогопит и дополнителни хемиски процеси како што е фракционирање на кристалите што го подигнало односот калиум/ алуминиум над 1. Структури на длабока обвивка што се формирале преку подвлекување пред милијарди години останале изолирани оттогаш се предложени како извор на лампроитите на Гаусберг. Пергуленскиот столб можеби немал некоја улога.
4 Историја на ерупции
На Гаусберг се добиени драстично различни проценки за возраста. Раните истражувања сугерираат плиоценска или миоценска доба врз основа на претпоставената историја на ледената покривка на Антарктикот и споредбите помеѓу појавата на Гаусберг со вулканите Кергелен. Калиум-аргонското датирање резултирало со возраст од 20 и 9 милиони години, со помлади напори за датирање кои продуцирале возраст од 56.000±5.000 години. Датирањето на патеката со цепење произведува возраст од 25.000±12.000 години и геоморфолошките размислувања поддржуваат доцно плеистоценско доба. Овие несогласувања помеѓу датирањето со калиум-аргон и другите методи на датирање може да укажат или на контаминација со постари карпи или на присуство на аргон кој не е испразнет. Староста од 56.000±5.000 години се смета за поверојатна од оние од 20 и 9 милиони години.
Гаусберг веројатно бил изграден во една единствена еруптивна епизода но има докази дека денешното здание се формирало на постар, еродиран вулкан. Гаусберг се формирал под многу подебел мраз отколку што е денес во областа, а мразот наталожил морени на неговиот врв. Постојат различни гледишта за тоа како ерозијата влијаела на Гаусберг; некои мислат дека бил во голема мера поштеден, а други дека ерозијата го уништила првично многу поголемата градба до нејзината сегашна големина; последната теорија е претпочитан поглед на Глобалната програма за вулканизам и е поддржана од аеромагнетни податоци кои сугерираат почетна големина од 10 километри. Слоевите на прашина во леденото јадро може да потекнуваат од ерозија на карпите Гаусберг предизвикана од ветер.
5 Биологија
Неколку видови мов биле идентификувани во Гаусберг, како и фауна од протозои како што се ротиферите кои ги населуваат. Нематоди и тардигради се пронајдени во Гаусберг. Тоа било првото место на копното на Антарктикот каде што биле пријавени лишаи. Дебитантите на царските пингвини се случуваат на планината и забележано е дека таму се размножуваат снежни бурници, но генерално нема многу фауна во Гаусберг.
 == Наводи ==