Ханка Палдум

Ханка Палдум (родена на 28 април 1956 година) — босанска пејачка на севдалинка и ко-основач на издавачката куќа „Сараево диск“ . Таа се смета за една од најдобрите изведувачки на севдалинка на 20 век и е популарна во нејзината родна земја Босна, како и во остатокот од поранешна Југославија.
1 Биографија
1.1 1956–71: Ран живот и семејство
Ханка Палдум е родена во источниот босански град Чајниче од муслимански бошњачки родители Мујо и Пемба. Палдум имала три браќа Авдо, Мустафа и Смаил (починал во 2007 година) и две сестри, Раза и Расема. Нејзиниот татко бил дрвосечач, а нејзината мајка ткаела теписи за да обезбеди дополнителна финансиска помош за семејството, бидејќи платата на нејзиниот татко не била доволна за да го издржува семејството од седум члена. Ханка, најстарото женско дете, започнала да ѝ помага на својата мајка со домашните работи на пет возраст. Кога Палдум наполнила седум години, нејзините родители заедно со децата се преселиле во населбата Вратник во рамките на сараевската општина Стари Град.
Палдум започнала да пее во прво одделение, како дел од хорот во нејзиното основно училиште. Таа продолжила да пее во текот на целото детство и во едно интервју се присетила: „''Заминавме со воз до домот на мојата тетка, сестрата на мајка ми во Рудо. Имаше многу тунели и кога возот ќе влезеше во тунел, јас пеев, а кога излегуваше од тунелот застанував, бидејќи бев срамежлива. Другите патници прашуваа кој пее толку убаво, а јас само гледав низ прозорецот како да не се однесува на мене. Но, внатре, срцето ми скокаше од радост.''“
Кога имала 12 години, братот на Ханка, Мустафа, член на културното здружение „''Братство''“, ја охрабрил да се искраде низ прозорецот од нејзината спална соба и да пее на настаните на здружението, ветувајќи дека ќе ја „покрие“. Таа пеела 15 до 20 минути и потоа се вратила назад дома. Директорот на Домот на културата, Маријан Равлиќ, ги замолил нејзините родители да ѝ дозволат да пее на некои локални настани. Нејзиниот татко го дозволил тоа, но единствено во присуство на нејзиниот постар брат, Мустафа, кој не бил помалку строг од нивниот татко. Потоа Ханка почнала да пее на аматерски натпревари, на кои често победувала, а наградата била чоколадо со ориз или десет билети за кино. Ги делела чоколадите, додека билетите за театарот останувале неискористени поради строгоста на нејзиниот татко.
По три години борба, Ханка им ја докажала на родителите својата страст кон музиката и им рекла дека сака да се запише во музичко училиште. Нејзиниот татко ѝ кажал дека мора да се запише во училиште што ќе ја доведе до сигурна кариера преку која ќе може да најде работа што ќе ѝ заработува пари. Околу тоа време, таткото на Ханка, Мујо, се разболел тешко и набрзо починал од болеста. Нејзиниот помлад брат Мустафа починал во 2007 година од рак на белите дробови на 49-годишна возраст.
1.2 1972–78: Радио Сараево, први снимки и брак
Палдум ја поминала аудицијата во Радио Сараево и почнала да зема часови по пеење. По две години напорна работа, таа ги направила своите први архивски снимки за Радио Сараево. Тоа биле севдалинки песни, традиционален бошњачки жанр на народна музика. Нејзините први записи биле нејзина верзија на стара севдалинка песна наречена „''Мој бехаре''“. Таа продолжила да снима и снимила над сто севдалинки за радио архивите.
Палдум го снимила и издала својот прв продолжен EP во 1973 година, на седумнаесетгодишна возраст, кога продуцентот и композитор Мијат Божовиќ ѝ понудил партнерство во снимањето на два сингла „''Љубав жене''“ и „''Бурму чу твоју носити''“ заедно со големиот фолк оркестар Радио-ТВ Сараево. Таа снимила уште пет EP за две години пред да го издаде својот деби студиски албум, „''Волјела сам очи неверне''“ на 13 февруари 1974 година.
Исто така, во 1975 година, Ханка ја освоила главната награда на фестивалот на аматерски пејачи наречен „''Пеј за Денот на младоста''“ (Pjevamo danu mladosti) со песната „''Покрај пута родила јабука''“, напишана од Мијат Божовиќ. Нејзината награда била шанса да продуцира сингл за издавачката куќа „Сараево Дискотон“. Оваа песна не била голем хит во тоа време, но со текот на времето постигнала умерен успех. Таа го продолжила своето партнерство со Мијат Божовиќ, кој верувал во нејзиниот талент и дека таа ќе стане голема фолк ѕвезда. Тој напишал песна за неа наречена „''Вољела сам очи зелене''“, која за неколку месеци станала голем хит; долго време песната била препознатлива песна на Ханка и сè уште е хит меѓу луѓето од поранешна Југославија. Постои и верзија на словенечки јазик.
По успехот со „''Вољела сам очи зелене''“, таа настапила како дебитантка на фестивалот Илиџа со песната „''Ја те пјесмом зовем''“. Песната била дисквалификувана бидејќи еден од судиите во тоа време, Милан Радиќ, кој бил новинар, сметал дека песната не е доволно достојна за да влезе во натпреварувачкиот дел од програмата. Сепак, откако текстописецот Хулио Мариќ инсистирал песната да се најде во натпреварот, Ханка продолжила да се натпреварува. Оваа песна станала голем хит и е преработена од повеќе други изведувачи.
Ханка го запознала својот прв сопруг Мурадиф Бркиќ, студент по книжевност на Сараевскиот универзитет, додека таа била во средно училиште. По три или четири месеци пријателство, тие почнале да се забавуваат. Се венчале набргу откако тој дипломирал на универзитетот кон крајот на 1970-тите. Кратко потоа, тој заминал на задолжителна служба во Југословенската народна армија, а Ханка ја започнала својата прва голема југословенска турнеја со Мехо Пузиќ.
Таа и нејзиниот прв сопруг имале две деца: ќерка Минела и син по име Мирзад. Таа била прогласена за клинички мртва кога го родила нивниот син, но преживеала.
Ханка започнала да пее во Сараево заедно со Омер Побриќ, талентиран и популарен хармоникаш, и правејќи го тоа стекнал вокално и изведувачко искуство.
1.3 1979–82: Вољела сам, вољела, Чежња и Санјам
Во 1979 година, нејзиниот сопруг ја завршил службата во војска. Потоа, со Ханка и Брацо Ѓирло, основале издавачка куќа наречена „Сараево диск“. Тие потпишале договор со рок-група наречена „Ватрени пољубац“ со Милиќ Вукашиновиќ на чело на музичката група. Откако ја слушнал песната на Милиќ „''Волио сам волио''“, Мурадиф ѝ препорачал на Ханка да ја сними таа песна. На почетокот Ханка се двоумела, па дури ни Милиќ не бил премногу воодушевен од идејата: ''„На почетокот бев малку скептична, но кога ја слушнав Ханка како ја пее таа песна; кога ја почувствував моќта и темпераментот на нејзиниот глас, знаев дека ќе ја освоиме Југославија“'', рекла Милиќ. Таа ја снимила својата верзија во „домашно студио“ во сопственост на иновативниот продуцент и етно-поп композитор Никола Борота - Радован. Нивната средба била клучна за нејзината кариера и искачувањето кон славата. Изведувањето на Ханка на песната „''Вољела сам, вољела''“ во 1978 година се продала во над милион примероци. Ханка станала препознатлива низ цела Југославија и ѝ било понудено да пее како гостин и да одржува свои концерти. Таа, исто така, освоила многу награди и многу признанија, вклучувајќи го „Оскарот за популарност“, три „Златни ѕвезди“, а била прогласена за женски изведувач на годината.
Следната година, во 1979 година, по значителниот успех со тој сингл, таа снимила уште еден сингл „''Одречу се и сребра и злата''“. Во исто време таа подготвувала целосен студиски албум, наречен „''Сребро и злато“'', именуван по песната.
Заедно со Милиќ Вукашиновиќ како главен текстописец, присутни биле и други признати имиња од светот на југословенската фолк, поп и рок музика: Горан Бреговиќ, Никола Борота - Радован, Бодо Ковачевиќ, Мијат Божовиќ, Благоје Кошанин. Под водство на Никола Борота, за прв пат во историјата на југословенската фолк музика, биле користени електронски музички инструменти и аранжмани на поп музика, песните имале поинаков третман на ритам секции од кога било до тој момент и како резултат на тоа, интерпретациите на Ханка биле различни и оригинални.
Со песната „''Вољела сам, вољела''“ и албумот ''Чежња'' (1980), таа ги споила фолк и рок музиката. Нејзината работа не била добро прифатена од музичките критичари, композиторите и колегите. Тие изјавиле дека нејзината музика ја поткопува традиционалната фолк музика. Сепак, ''Чежња'' била убедливо прифатена од јавноста, срушила многу рекорди во индустријата и се продала во над милион примероци, а песните во нов фолк-рок манир привлекле слушатели кои никогаш порано не ја слушале неа или фолк музика.
Со нетрадиционален бизнис пристап, Ханка почнала да ги привлекува медиумите, како и јавноста: додека пејачката го промовирала албумот ''„Чежња“'' на музичкиот фестивал во Опатија, таа го промовирала и во Белград и го одржала својот прв соло концерт во Домот на Синдикатите, повторно музички продуциран од Никола Борота - Радован. Лазар Ристовски беше на синтисајзери, Џемо Новаковиќ на водечка гитара, Санин Кариќ свирел бас, биле распоредени два двојни тапани, додека Љубиша Павковиќ и Миќо Радовановиќ биле само двајца традиционални инструменталисти присутни на сцената, делејќи ги главните улоги на хармоника. Следела турнеја низ Југославија, и речиси секоја песна од албумот станала хит, особено песните „''Црне косе''“ „''Због тебе''“, „''Чежња''“ и „''Збогом''“.
Во 1982 година, таа го издала албумот „ ''Сањам''“ со Милиќ Вукашиновиќ како главен текстописец. Со овој албум Милиќ го создал своето животно дело, додека Ханка од популарна пејачка станала голема југословенска ѕвезда. Со оглед на тоа што нејзината сопствена издавачка куќа „Сараево Диск“ немала свој погон за снимање, албумот, поради огромната побарувачка, бил произведен и распространет од четири различни компании.
1.4 1983–91: Јужни Ветар, турнеи и глума
Ханка ја започнала својата турнеја и за прв пат во народната музика одржала концерти на големи спортски арени низ цела Југославија. Во белградската „Дом на синдикатите“, каде што за седум дена одржала рекордни 14 распродадени соло концерти. Слично на нејзиниот претходен студиски албум, речиси секоја песна на албумот станала хит, особено насловната песна „''Сањам''“ и „''Ја те волим''“. Исто така, „''Љубав је радост и бол''“ и „''Вољени мој''“. Таа добила награда Југословенска ѕвезда, четири Оскари за популарност по ред, неколку награди за жена изведувач на годината, златна плакета за хуманистичка награда и ги освоила следните фестивали: „Илиџа“, „Вогошќа“, „МЕСАМ“ и „Поселу“ од програмата на 202 Радио Белград.
Ханка настапувала во арените „Лисински“ во Загреб, Хрватска, „Сава центар“ во Белград, Србија, и „Зетра“ во Сараево, главниот град на нејзината родна земја, Босна и Херцеговина. Одржала многу хуманитарни концерти. Ја претставувала Југославија на Меѓународниот фестивал во Берлин. Во тоа време продуцентските куќи се натпреварувале за правата за новиот материјал на Ханка. Ханка, со помош на нејзиниот сопруг Мурадиф, го избрала белградскиот „Југодиск“. Се вели дека бонусот што го добила од Југодиск бил највисок во историјата на Југославија. Во 1983 година, таа го издала албумот „ ''Добро дошли пријатели''“, повторно во соработка со текстописецот Милиќ Вукашиновиќ.
Следниот албум, ''„Теби љубави''“ бил издаден во 1984 година, кој имал огромен успех. Песните ги напишал Мишо Марковиќ. Најголемиот хит од албумот била баладата „''Али памтим још''“.
Во 1985 година, со композиторот Миодраг Илиќ и ансамблот „Јужни ветар“ го снимила албумот ''„Нема кајања“''. Со овој албум доминирал во популарниот ориентален фолк жанр и го направил еден од најуспешните албуми на годината.
Уште еднаш, таа се вратила во студио со Милиќ Вукашиновиќ во 1986 година и го снимила албумот „''Болно''''срце''“, кој донел многу хитови, вклучувајќи ја и победата на фестивалот на народна музика „Вогошќа“ со насловната песна „''Болно срце''“. На овој албум таа снимила и севдалинка наречена „''Сјечаш ли се ѓево бајна''“ со хармоникашот Милорад Тодоровиќ.
Таа имала камео во филмот на Бенјамин Филиповиќ ''Празник во Сараево'' (1991) во сцена со Емир Хаџихафизбеговиќ.
Палдум се омажила по втор пат за маж по име Фуад Хамзиќ. И бракот завршил со развод. Подоцна таа го нарекла бракот „грешка“.
1.5 1992–95: Распад на Југославија
Кога Југославија се распаднала и влегла во војна, Палдум го поминала целиот период од Босанската војна во Сараево помеѓу 1992 и 1995 година.
1.6 1996–2008: Нек ја од срца и Жена као жена
Палдум соработувала со Хари Варешановиќ, пејачот на бендот Хари Мата Хари, на нејзиниот албум ''„Нек ја од срца''“ од 1999 година. Баладата „''Свака рјека мору стичи че''“ била наречена „''најдобра песна на годината''“ од радио станиците.
Во ноември 2004 година, таа одржала голем концерт во арената Зетра, одбележувајќи три децении од нејзината кариера. Гости биле Халид Бешлиќ, Алка Вуица, Јосипа Лисац, Есма Реџепова, Саша Матиќ и Милиќ Вукашиновиќ.
Таа продолжила да објавува хитови подоцна во нејзината кариера, како што се „''Жена како жена''“, „''Што да не'' “, „''Сараево''“ и „ Доџди“ во 2006 година, објавени на студискиот албум „''Жена како жена“''''под'' етикетата „Hayat Production“. Баладата „Мојој мајци“ била најголемиот хит од албумот.
1.7 2008–14: Севдах је љубав и Што свака жена сања
На 7 ноември 2012 година, за време на хуманитарен концерт во Зеница, Палдум и српската пејачка Драгана Мирковиќ за прв пат јавно ја отпеале својата дуетска песна „''Кад нас виде загрлјене''“. Песната официјално премиерно била изведена една година подоцна, на 26 ноември 2013 година, кога бил објавен и музичкиот спот. Видеото ја прикажува Палдум во Сараево како пее за Босна и Мирковиќ во Белград како пее за Србија. При крајот на видеото тие се среќаваат на Стари мост во Мостар, се прегрнуваат и танцуваат. Нивното видео било истакнато во босанските и српските медиуми.
1.8 Подоцнежна кариера
Палдум учествувала на 16-тото шоу (на 7 август) на летниот фестивал Зеница 2019, давајќи двочасовен солистички настап на градскиот плоштад во Зеница.
2 Личен живот
2.1 Бракови и деца
Првиот брак на Палдум бил со Мурадиф Бркиќ (прекар Муфта), директор на издавачката куќа „Сараево Диск“. Нивната венчавка се одржала во 1976 година во неговиот роден град Дувно. Палдум имала две деца со Бркиќ: ќерката Минела (родена 1981 година) и синот Мирзад (роден 1985 година). Таа била прогласена за клинички мртва при раѓањето на Мирзад, но преживеала. Поранешниот сопруг на Палдум, Мурадиф Бркиќ, починал на 26 мај 2024 година од мозочен удар, на 76-годишна возраст.
Нејзиниот син, Мирзад, имал неколку судири со законот. Во 2006 година, тој се судрил со пешак додека се возел на својот мотоцикл; на 26 февруари 2011 година, бил повреден за време на пукање во Сараево; а на 14 јануари 2014 година, три жени биле тешко повредени кога ги прегазил додека бил под дејство на амфетамини. Палдум го испратил во центар за рехабилитација од дрога во Германија. Во ноември 2014 година, тој бил уапсен откако полицијата пронашла пиштол и хероин кај него. Палдум го исфрлила од нејзината куќа по овој инцидент, велејќи дека „''ја боли душата''“, но дека немала други опции. На 7 септември 2021 година, Мирзад бил уапсен од полициските службеници во Неум за обид за силување на туристка. Оттогаш е испратен во Мостар .
2.2 Обвинувања за тортура
Во јануари 2013 година, Горан Голуб, поранешен српски заробеник во концентрациониот логор Силос, ја обвинил Палдум за мачење на 10 февруари 1993 година за време на босанската војна. Голуб изјавил дека додека бил затвореник во логорот, Палдум и нејзиниот колега, босанскиот пејач Дино Мерлин требало да настапат пред војниците на Армијата на Република Босна и Херцеговина на планината Игман, каде што се наоѓал Силос. На тој ден, Голуб тврди дека ја видел Палдум како шета низ логорот облечена во воена униформа, кога го видела како ја гледа, тој тврди дека му се приближила и го прашала „''Што гледаш''?“ Кога тој не одговорил, потоа таа го прашала: ''„Дали сакаш да ме ебеш? Тоа ли е?“'' Кога повторно не одговорил, тој кажал декаа Палдум му наредила да седне и да ги рашири нозете, а потоа таа му стапнала по гениталиите со сета сила. Голуб понатаму тврдел дека таа сексуална тортура е причината зошто никогаш не се оженил и дека секој пат кога мокри, мисли на тоа. Палдум ги негирала овие обвинувања и понатаму изјавува дека никогаш не била во Силос за време на војната. Таа изјавила дека првиот пат кога го напуштила градот Сараево за време на опсадата и војната бил на 6 септември 1993 година, не долго по отворањето на сараевскиот тунел. Таа заминала на планината Игман со неколку пејачи, од кои еден бил Дино Мерлин, за да настапат пред босанските војници. Кога ја прашале дали видела или имала контакт со српски затвореници за време на војната, таа рекла „''Не! Никогаш, никогаш''!“ По концертот, таа и другите пејачи биле вратени во градот Сараево со хеликоптер.
Обвинувањата создале бура од медиумско внимание во земјите од поранешна Југославија. Српската пејачка Јелена Карлеуша ѝ ја понудила својата поддршка на Палдум за време на телевизиското гостување на Pink BH.
Палдум поднела тужба против адвокатот на Голуб, Душко Томиќ, во март 2013 година за лажни обвинувања за воени злосторства и тортура. Истиот месец таа била цитирана како вели: „''Што се однесува до мене, едвај чекам да се покрене истрага за обвинувањата што ги истакнаа медиумите и сакам да ја исчистам оваа дамка од моето име и да докажам дека сум невина. Едвај чекам сето ова да заврши.''“
3 Дискографија
3.1 Синглови
*''Бурму чу твоју носити'' / ''Љубав жене'' (1973)
*''Још те волим'' / ''Живим за нас двоје'' (1974)
*''Све сам теби дала'' / ''Волјела сам очи невјерне'' (''Зелене очи'') (1974)
*''Ја те пјесмом зовем'' / ''Покрај пута родила јабука'' (1975)
*''Плакат чу данас, плакат чу сутра'' / ''Не врачај се више'' (1975)
*''Процвала ружа'' / ''Сунце грије'' (1975)
*''Војник на стражи'' / ''Врбас'' (1976)
*''Све је прошло као пјесма'' / ''Гдје си сречо'' (1977)
*''Ти си ми све'' / ''Доста је било љубави'' (1978)
*''Волјела сам, волјела'' / ''Испијмо једну чашу'' (1979)
*''Одречу се и сребра и злата'' / ''Потражи сречу'' (1979)
*''Никад више'' / ''Камо срече да га нисам срела'' (1981)
*''Санјам'' / ''Узалуд ми тражиш опроштај''*''Ја те волим'' / ''Никог нема, помоч кад ти треба'' (1982)
3.2 Албуми
*''Из Босанске сехаре'' (1979)
*''Сјајна звијездо – Народни мелос Босне и Херцеговине'' (1980)
*''Чежнја'' (1980)
*''Санјам'' (1982)
*''Добро дошли пријатељи'' (1983)
*''Теби лјубави'' (1984)
*''Нема кајања'' (1985)
*''Болно срце'' (1986)
*''Гдје си душо'' (1988)
*''Кани сузо издајице'' (1989)
*''Вјетрови туге'' (1990)
* 'Најлјепше пјесме из умјетничке радионице'' (1992)
* ''Узалуд бехари миришу'' (1992)
* ''Стежем срце'' (1995)
* ''Нек’ је од срца'' (1998)
* ''Джанум'' (2001)
* ''С ким си, такав си'' (2003)
* ''Жена као жена'' (2006)
* ''Севдахом кроз вријеме'' (2007)
* ''Ханка Уживо'' (2007)
* ''Севдах је љубав'' (2008)
* ''Што свака жена санја'' (2013)