Грузиски демонстрации во 2007 година

Во 2007 година, низ Грузија се одржала серија антивладини протести. Демонстрациите го достигнале својот врв на 2 ноември 2007 година, кога 40.000–50.000 луѓе се собрале во центарот на Тбилиси, главниот град на Грузија. Луѓето протестирале против наводно корумпираната влада на претседателот Михаил Саакашвили. Протестите предизвикани од приведувањето на грузискиот политичар Иракли Окруашвили под обвинение за изнуда, перење пари и злоупотреба на службената должност за време на неговиот мандат како министер за одбрана на земјата, биле организирани од Националниот совет, коалиција од десет опозициски партии, а финансирани од медиумскиот тајкун Бадри Патаркацишвили. Демонстрациите се случиле и во септември и ноември 2007 година и на почетокот биле релативно мирни. Протестите почнале да одат во надолна линија до 6 ноември 2007 година, но станале насилни наредниот ден кога полицијата, користејќи тешки тактики, вклучувајќи солзавец и водени топови, ја деблокирала авенијата Руставели, главниот булевар во Тбилиси, ги оттргнала демонстрантите од територијата до Домот на Парламентот и ги спречила демонстрантите да продолжат со протестите. Владата ги обвинила руските тајни служби за вмешаност во обидот за државен удар и прогласила вонредна состојба на национално ниво подоцна истиот ден, која траела до 16 ноември 2007 година.
На 8 ноември 2007 година, претседателот Саакашвили објавил компромисно решение за одржување на предвремени претседателски избори на 5 јануари 2008 година. Исто така, предложил да се одржи референдум паралелно со предвремените претседателски избори за тоа кога да се одржат парламентарни избори - напролет, како што барале опозициските партии, или кон крајот на 2008 година.
Се смета дека тоа е најтешката политичка криза во Грузија од Револуцијата на розите во 2003 г., која на прво место ја донела владата на Саакашвили на власт.
1 Позадина
Грузија во 2003 година претрпела промена на раководството со доаѓањето на власт на Михаил Саакашвили во 2004 година. Саакашвили, обучен адвокат во САД и верен застапник за поблиска интеграција со НАТО и Европската унија, вовел реформи со кои БДП на нацијата се зголемила тројно, а корупцијата се намалила откако ја презел функцијата. Во 2006 година, Светската банка ја прогласила Грузија за врвен реформатор во светот. И покрај напредокот, значителен дел од населението на Грузија сè уште живеело под прагот на сиромаштија и Грузија е една од најсиромашните земји во ЗНД. Растечките приходи се неутрализираат со зголемената инфлација; радикалните економски реформи и репресијата на црниот пазар оставиле илјадници невработени; и по реформите, многу Грузијци морале целосно да ги плаќаат даноците и сметките за комунални услуги. И покрај тоа што владата на Саакашвили објавила војна на корупцијата, нејзините критичари ја обвинуваат за корупција во тимот на Саакашвили, вклучувајќи го и неговиот вујко - претприемачот Темур Аласанија - и неколку министри. Противниците веруваат дека властите користат селективна примена на законот за да ги тргнат настрана политичките противници и го обвинуваат Саакашвили за авторитарно владеење. Владата, исто така, се нашла на удар на критики поради употребата на тешка полиција против бунтот во затворот во 2006 година, како и поради недоволно истражениот случај за убиство од висок профил во кој биле вклучени полицајци.
Саакашвили, исто така, ги наследил прашањата за непризнаените отцепени републики Абхазија и Јужна Осетија, поддржани од Русија, кои се отцепиле од Грузија на почетокот на 1990-тите. За време на демонстрациите, тие биле де факто независни, но де јуре дел од Грузија. Саакашвили го ставил дел од својата агенда да ги реинкорпорира преку мирни средства.
Другите во владата на Саакашвили, како министерот за одбрана Иракли Окруашвили, се залагале за воено решение за овие де факто републики.
Сааскашвили го прераспределил министерството на Окруашвили од одбрана на министер за економија во ноември 2006 година. Се претпоставувало дека прераспоредувањето дошло поради агресивниот став на Окруашвили за сецесионистичките конфликти. Окруашвили потоа поднесел оставка од својата функција.
На 25 септември 2007 година, тој го објавил формирањето на новото опозициско Движење за обединета Грузија и упатил критики кон претседателот Саакашвили, обвинувајќи го за корупција, неспособност и кршење на човековите права. Покренал и нова загриженост околу смртта на Зураб Жванија, оспорувајќи го гледиштето на официјалната истрага и лично го обвинил грузискиот претседател за планирање на убиството на бизнисменот Бадри Патаркацишвили.
2 Времеплов
2.1 Протести од 28 септември 2007 година
Протестите започнале на 28 септември 2007 година. Немало информации за поголеми проблеми на митингот, освен некои мали препукувања меѓу демонстрантите и полицијата кога демонстрантите се прелеале на авенијата Руставели, блокирајќи ја главната сообраќајница во Тбилиси пред парламентот. Демонстрантите барале предвремени избори, поголема одговорност и чесност во политиката. Демонстрациите, кои се одржале само еден ден по апсењето на Окруашвили, привлекле околу 10-15 илјади демонстранти, што ги направило, во тоа време, најголемите демонстрации од Револуцијата на розите. Некои забележале необична вештина и невообичаена брзина во тоа како биле организирани овие протести.
Митингот бил организиран од сојуз на најголемите опозициски партии со исклучок на Партијата на новите права (НРП), која не учествувала на манифестацијата, наведувајќи дека „не е патот од еден храм до друг, туку е замена на еден лидер со друг“.
2.1.1 Коментарите на Окруашвили
Претходно, поранешниот грузиски министер за одбрана и долгогодишен критичар на политиката на Москва кон Грузија, Иракли Окруашвили, го нападнал својот поранешен соработник претседател Михаил Саакашвили. Окруашвили бил отпуштен од страна на претседателот, во ноември 2006 година, од функцијата министер за одбрана, наводно под притисок на Западот во септември 2006 година.
На презентацијата на неговата партија За обединета Грузија, тој го обвинил Саакашвили за корупција, лобирање на интересите на сопственото семејство, слабост кон сепаратистите во Абхазија и Јужна Осетија. Окруашвили, исто така, тврдел и дека грузиската влада намерно ги прикрила вистинските причини за смртта на поранешниот премиер Зураб Жванија. Жванија починал додека бил премиер во февруари 2005 година. Окруашвили рекол дека трупот на Жванија бил однесен во станот каде бил пронајден мртов.
Окруашвили ги повлекол своите изјави и ги признал обвиненијата покренати против него на 8 октомври 2007 година на телевизија, но подоцна рекол дека изјавите ги дал поради „психолошки притисок“.
Окруашвили ја напуштил Грузија околу 1 ноември 2007 година. Тој потоа рекол дека бил принуден на егзил; Владата соопштила дека тој заминал за да побара лекарска помош. Следниот април добил политички азил од владата на Франција. Во септември 2008 година, францускиот суд го одбил барањето за екстрадиција на Грузија. Окруашвили бил опишан како „веројатен кандидат да го замени Саакашвили, кога и ако грузиското јавно мислење се сврти против претседателот“.
2.2.1 Одговорот на Владата
Политичкото враќање на Окруашвили и неговото апсење се совпаднале со посетата на Саакашвили на Њујорк, каде се обратил на Генералното собрание на ОН и силно го критикувал руското учество во отцепените територии на Грузија. Во меѓувреме, Гига Бокерија, влијателен член на Парламентот на Грузија од владејачката партија Обединето национално движење, изјавил со изразување зачудувачки, но неосновани обвинувања, Окруашвили сакал „да создаде некаков имунитет и недопирлив статус“. На 29 септември, претседателот Саакашвили се упатил кон Горна Абхазија каде присуствувал на отворањето на новиот пат што ги поврзал областите под грузиско контролирани области во отцепената Абхазија со самата Грузија. Ги дал своите први забелешки за обвинувањата на Окруашвили:
 
2.2 Протести на 2 ноември 2007 година
На 2 ноември 2007 година, десетици илјади Грузијци протестирале пред парламентот во главниот град Тбилиси, барајќи претседателот Михаил Саакашвили да се повлече. Толпата повикувала и на предвремени парламентарни избори. Тие го обвиниле Саакашвили дека раководи со корумпирана, авторитарна влада и сакале да биде сменет на демократски начин.
Протестите продолжиле и во наредните денови; телевизиската изјава на Окруашвили се сметала за поттик за поддршка на опозицијата.
За време на немирите биле повредени 23 полицајци, а уапсени 21 лице.
Телевизиските снимки покажале дека некои демонстранти фрлале камења кон полицајците. Тие биле растерани од полицијата по втор пат.
Две проопозициски независни ТВ станици згаснале откако Бадри Патаркацишвили изјавил дека „Никој не треба да се сомнева дека сите мои напори, моите финансиски средства, вклучително и последниот тетри, ќе се применат за ослободување на Грузија од фашистичкиот режим“: ТВ Имеди (која е во косопственост на медиумскиот тајкун Бадри Патаркацишвили, кој неодамна ги спонзорирал опозициските тенденци и не ги спонзорирал националните тенденци за да ги формираат партиите додека владата не е отстранета) и Кавкасија, лоцирана во истата зграда со ТВ Имеди. Полицајци со маски и автомати биле забележани како ја запечатуваат канцеларијата на Имеди. Понатаму, Михаил Саакашвили прогласил вонредна состојба ширум Грузија која траела 15 дена. Заради тоа, информативните програми на сите приватни телевизии биле затворени на 15 дена. Јавно финансираниот грузиски јавен радиодифузер (ГПБ) останал единствената станица на која и било дозволено покривање вести.
На 8 ноември, „мала група студенти“ се собрала на Државниот универзитет во Батуми за да се соберат против т.н. „полициското насилство“ што се случило претходниот ден. Според очевидци со кои разговарал Хјуман рајтс воч, „полицијата ја нападна групата без предупредување, бркајќи и тепајќи ги демонстрантите кои се обидуваа да побегнат“. Холи Картнер, извршен директор на Одделот за Европа и Централна Азија во Хјуман рајтс воч, ги осудил, како што рекол, „полициските напади врз мирните демонстранти“.
Наскоро, грузиската опозиција најавила прекин на антивладините протести во Тбилиси. Повеќето опозициски партии ја поздравиле одлуката на претседателот Саакашвили како прв чекор за ставање крај на политичкиот ќор-сокак и се согласиле на преговорите со Нино Бурјанадзе, парламентарниот претседавач.
До 9 ноември 2007 година, полицијата и војниците биле повлечени од главните места на немирите на 7 ноември. Истиот ден, Илија II, патријарх на Грузиската православна црква одвоено се сретнал со Нино Бурјанадзе и лидерите на опозицијата и рекол дека бил подготвен да посредува меѓу опозицијата и властите.
2.2.1 Одговорот на Владата
Саакашвили ги коментирал судирите велејќи: „Последниве месеци слушаме дека се очекуваат превирања во Грузија до есен. Ваквите информации ги добиваме од нашите разузнавачи“ и дека „веќе е создадена алтернативна влада во Москва“.
Премиерот Зураб Ногаидели изјавил дека бил направен обид за државен удар.
На 7 ноември, грузиското Министерство за внатрешни работи објавило снимен аудио и видео материјал за кој се тврдело дека покажува некои опозициски водачи - Леван Берџенишвили од Републиканската партија, Гиорги Хаиндрава од опозициската група Институт за еднаквост, Константин Гамсахурдија, лидерот на Движењето за слобода и Шалва Нателашвили, лидерот на руската Работничка партија – соработка со руската контраразузнавачка служба при средба со тројца руски дипломати.
Џиџи Угулава, градоначалникот на Тбилиси, ја бранела акцијата на полицијата, велејќи: „Слушав еден од лидерите на опозицијата кој гордо кажа дека планираат да подигнат шатори и да подигнат град со шатори во Тбилиси. Она што го направивме е да го спречиме ова бидејќи волјата на народот е да нема шаторски град во Тбилиси“.
2.2.2 Критика на владините постапки
Опозициските лидери, невладините организации и јавниот бранител на Грузија остро ги критикувале постапките на владата. Полицијата била обвинета за прекумерност, а се навело дека групи на цивили организирале, исто така, биле ангажирани во задушувањето на демонстрантите. Пријавени биле незаконски апсења, тепања и заплашувања. Изразена била загриженост за широко распространетата практика на прислушување приватни телефонски разговори. Владата била обвинета за контрола на медиумите.
Во декември 2008 година, Созар Субари, јавен бранител (народен правобранител) на Грузија, тврдел дека има докази дека тогашниот грузиски министер за внатрешни работи Вано Мерабишвили и наредил на полицијата да ги тепа демонстрантите, „главно во бубрезите и стомакот“. Во своето сведочење пред грузискиот парламент, Субари тврдел дека поседува докази дека министерот за одбрана Давит Кезерашвили, министерот за правда Зураб Адеишвили и Давит Ахалаја (кој немал официјална функција тогаш) имале таен состанок во канцеларијата на Министерството за внатрешни работи на 4 ноември 2007 година, каде одлучиле за текот на акцијата за справување со демонстрациите.
2.3 Протести на 25 ноември 2007 година
На 25 ноември 2007 година, илјадници демонстранти организирале тричасовни мирни демонстрации барајќи повторно отворање на ТВ и радио станиците Имеди. Протестот, организиран од девет партиска опозициска коалиција, се одржал во област наречена Рике во Тбилиси, а потоа се преместил кон предниот дел на Парламентот.
3 Меѓународна реакција
- Соединетите Американски Држави ја поздравиле одлуката на грузиската влада за одржување предвремени претседателски избори, истовремено повикувајќи да се прекине вонредната состојба и да се обноват сите медиумски преноси. На 13 ноември 2007 година, Метју Брајза, заменик-помошник државен секретар за европски прашања и главен претставник на САД на Кавказ, им рекол на новинарите дека би бил многу изненаден доколку постоела вистинска закана од Русија за дестабилизација на Грузија.
– Руското Министерство за надворешни работи ги отфрлило обвинувањата на Саакашвили за поддршка на митингот на опозицијата, нарекувајќи го „неодговорна провокација“ дизајнирана од грузиските власти да го одвлечат вниманието од домашните проблеми и да ги обвинат на странско жртвено јагне. Подоцна издало соопштение во кое силно ја критикувало грузиската влада за полициско беззаконие, апсења на опозициски лидери и активисти за човекови права, забрана за активности на независните медиуми и тепање странски новинари.
– Шефот на шведската дипломатија, Карл Билт, изјавил дека 7 ноември бил „многу мрачен ден за Грузија“, но ја пофалил одлуката за одржување предвремени претседателски избори, додавајќи дека сите партии сега морале „да се вратат на демократскиот пат“. „Ова е, исто така, начин да се одговори на симплистичката пропаганда што во моментов ја шири во странство големиот сосед на север (Русија)“ /... / „и да обезбеди долгорочна стабилност во земјата“. Карл Билд, кој се состанал со претседателот Саакашвили во Тбилиси на 2 ноември, постојано изјавувал дека: „Да се поддржат и помогнат младите демократии (во Источна Европа) /.../ е нешто што ние (Европа) мора да го направиме“.
Обединетите нации - Луиз Арбор, Високиот комесар на ОН за човекови права, ја прекорила Грузија за нејзината „несразмерна употреба на сила“ против демонстрантите и соопштила дека мора да ги поддржува основните права дури и при вонредна состојба. Во изјавата, исто така, изразила и поддршка за грузискиот јавен бранител, или омбудсман за човекови права, и изразила загриженост за замолчувањето на независните телевизиски станици во поранешната советска република.
Генералниот секретар на НАТО, Јап де Хоп Шефер, во изјава на 8 ноември 2007 година, рекол дека „Наметнувањето на правилото за вонредна состојба и затворањето на медиумите во Грузија, партнер со кој Алијансата има засилен дијалог, се од особена загриженост и не се во согласност со евроатлантските вредности“.
- Шефот за надворешна политика на ЕУ, Хавиер Солана, повикал на воздржаност од двете страни, изјавувајќи дека „политичките разлики треба да се решават во демократските институции“.
Хјуман рајтс воч – На 20 декември 2007 година, Хјуман рајтс воч објавил извештај од 102 страници, наречен ''Преминување на линијата: Грузија насилно растурање на демонстрантите и рација на телевизијата Имеди'', критикувајќи ја, како што сметал, владата „употреба на прекумерна сила“ врз демонстрантите по полициската рација на Имеди.
4 Последици
4.1 Завршетокот на кризата
На 8 ноември 2007 година, Саакашвили објавил дека планира предвремени претседателски избори за 5 јануари 2008 година. Предложил и да се одржи симултан плебисцит за тоа кога да се одржат парламентарните избори - напролет, како што се барало од опозициските партии, или кон крајот на 2008 година. Тој повикал и на дијалог со опозициските партии кои, како што изјавил, не соработувале со руското разузнавање и ветил дека ќе ја прекине вонредната состојба за неколку дена.
Грузиските власти го обвиниле Патаркацишвили, кој претходно заминал за Лондон, за заговор за државен удар. Тој починал на 12 февруари 2008 година, во Лондон.
На 9 ноември 2007 година, Парламентот на Грузија, во целосно отсуство на пратеници од опозицијата, го поддржал претседателскиот декрет за воведување вонредна состојба и ограничувања за медиумите на целата територија на Грузија, кои требале да бидат во сила до крајот на 22 ноември.
На 10 ноември 2007 година, разговорите за изборниот законик продолжиле меѓу владејачките и опозициските партии.
Вонредната состојба низ целата земја била укината во 7 по локално време на 16 ноември 2007 година, во согласност со декретот на парламентот донесен два дена претходно. Сите медиумски извори продолжиле со емитување, со исклучок на ТВ Имеди кој се вратил во етер на 12 декември.
4.2 Економско влијание
Роберт Кристијансен, шеф на мисијата на ММФ во Грузија, посочил дека превирањата и предизборната неизвесност го нарушиле имиџот на Грузија кај инвеститорите, додавајќи дека било можно закрепнување. Додал и дека „неодамнешните политички случувања додаваат значителна неизвесност на проектираниот обем на приливи за остатокот од оваа година и 2008 година“.
Според премиерот Ладо Гургениџе, во текот на ноемвриските превирања, грузиската економија загубила речиси половина милијарда долари потенцијални инвестиции.
5 Поврзано
* Човекови права во Грузија
* Движење за Обединета Грузија
5.1 Фотографии
* Archived
*
5.2 Видеа
*