Гуџаратски јазик

Гуџаратски јазик (gu ) — индоариски јазик — матичен и службен јазик на сојузната држава Гуџарат и териториите Даман и Диу и Дадра и Нагар Хавели во Индија. Припаѓа на поширокото индоевропско јазично семејство. Потекнува од старогуџаратскиот (1100–1500), кој е предок и на денешниот раџастански.
Говорниците на гуџаратскиот сочинуваат 4,5% од светското население, со 54,6 милиони говорници во самата Индија и 65,5 во светот. Заедно со ромскиот и синдскиот, спаѓа во најзападните јазици од групата. Гуџаратскиот е мајчин јазик на разни истакнати дејци како државотворците Махатма Ганди („Таткото на Индија“) и Валабај Пател („Железниот човек на Индија“), духовникот Дајананда Сарасвати, политичкиот деец Морарџи Десај, поетот Нарси Мехта, големостопанственикот Дирубај Амбани, воздухопловецот Џ.Р.Д. Тата и државникот Мухамед Али Џина („Таткото на Пакистан“).
1 Говорници и застапеност
Од вкупно 46 милиони говорници на гуџаратски во 1997 г., 45,5 милиони живееле во Индија, 150.000 во Уганда, 250.000 во Танзанија, 50.000 во Кенија и околу 100.000 во Карачи (Пакистан). Во Мумбај, јазикот има 2,1 милиони говорници.
Гуџаратскиот е застапен со речиси милион говорници во Северна Америка, од кои 100.000 во Њујорк, САД и 75.000 во Торонто, Канада. Во Велика Британија има 200.000 говорници, од кои поголемиот дел се во Лондон, а остатокот во други градови. Меѓу нив има и источноафрикански Гуџаратци истерани од матичните земји поради политиката на африканизација (особено од Уганда, каде Иди Амин протерал 50.000 Азијци)
2 Историја
Историјата на гуџаратскиот обично се дели на 3 фази:
# старогуџаратски или „гудџарски“ (1100—1500) — предок на денешниот гуџаратски, но и современного раџастански.
# средногуџаратски (1500—1800) — се одделил од раџастанскиот и се одликувал со ред фонетски промени. Така гласовите i и u се развиле во ə во отворените слогови; дифтонзите əi и əu се претвориле во ɛ и ɔ во почетните и o во другиите слогови. Дифтонгот əũ се развил во ɔ̃ на во почетниот слог и ű во завршниот. Се случиле и разни граматички промени.
# современ гуџаратски (1800-) — мали граматички и фонетски промени. Во втората половина на XIX век станува литературен јазик, а во 1866 г. е напишан и првиот гуџаратски роман: „Каран Гело“ од Нандашанкар Мехта.
3 Дијалекти
Стандардниот облик на гуџаратскиот јазик е говорот од Вадодара до Ахмедабад на север. Според ''Ethnologue'', јазикот ги има следниве дијалекти:*гамадија (ахмедабадски, вадодарски)
*какарски
*катијавадски (саурастра)
*карва
*парси
*стандарден гуџаратски (мумбајски)
*таримучки
4 Азбука
Гуџаратската азбука е азбучнослоговно писмо (абугида), слична на другите нагарски азбуки, но без карактеристичната надредна линија и мал број измени во другите букви. Јазикот може да се пишува и со арапаска и персиска азбука. Ова особено се практикува во округот Кач во Гуџарат.
5 Пример
;Гуџаратска азбука —
:gu
;Деванагари -
: hi
;Транслитерација —
:gāndhījīnī jhū̃pṛī-Karāṛī
:jag prasiddh dāṇḍī kūch pachhī gāndhījīe ahī̃ āmbānā vrukṣh nīche khajūrī nā̃ chaṭiyā̃nī ek jhū̃pṛīmā̃ tā.14-4-1930 thī tā.4-5-1930 sudhī nivās karyo hato. dāṇḍīmā̃ chaṭhṭhī april e śharū karelī nimak kānūn bhaṅgnī laṛatne temṇe ahī̃thī veg āpī deśh vyāpī banāvī hatī. ahī̃thīj temṇe dharāsaṇānā mīṭhānā agaro taraph kūch karvāno potāno saṅkalp briṭiśh vāīsarôyne patra lakhīne jaṇāvyo hato.
:tā.4thī me 1930nī rātnā bār vāgyā pachī ā sthaḷethī briṭiśh sarkāre temnī dharpakaṛ karī hatī.
;Фонетска транскрипција (МФА) —
:::;Превод —
:Колиба на Гандиџи — Каради
:По прочуениот Дандиски марш, на ова место, под манговото дрво, во колиба од палмини гранки престојувше Гандиџи од 14 април до 4 мај 1930 г. Од овде, тој му даваше поттик на движењето за граѓанска непослушност против законот за сол на 6 април во Данди и го претвори во општонародно движење. Од истово место го напиша писмото до [[[британскиот] поткрал на Индија|поткрал во кој ја искажа својата непоколеблива решителност да се упати на марш кон соларницата во Дарасана.
:Тука беше упасен од британската влада по полноќ на 4 мај 1930 г.