Серија А

Серија А, поради спонзорски причини позната и како Серија А Enilive, е професионална фудбалска лига во Италија. Таа претставува највиското ниво на италијанскиот фудбалски лигашки систем. Натпреварувањето било организирано од страна на Lega Calcio до 2010 година, а од сезоната 2010-2011 организацијата ја презела Lega Serie A, која и денес раководи со неа.
Основана во сезоната 1929–1930, Серија А го наследила дотогашното Италијанско фудбалско првенство, кое се играло од 1898 година, иако 29-те првенства одиграни во периодот помеѓу 1898 година и формирањето на Серија А во 1929 година се официјално признати од Италијанската фудбалска федерација (FIGC) со еднаков статус како и подоцнежните титули во Серија А. Лигата денес број 20 клубови, кои играат помеѓу себе по два натпревари, дома и гости, а последните три клуба на табелата секоја сезона испаѓаат во Серија Б и од таму се заменети со други три клуба.
Серија А се смета за една од најелитните лиги во светскиот фудбал. Историски гледано, од оваа лига доаѓаат најголемиот број на финалисти во Европскиот куп. Италијанските клубови имаат освоено вкупно 48 трофеи во разни натпреварувања организирани од УЕФА и по тоа се водечки во Европа. Милан со 17 титули е најуспешен од сите клубови, а Јувентус е на третото место на таа листа со 11 пехари. Исто така Јувентус е и досега единствениот клуб кој успеал да ги освои сите трофеи во организација на УЕФА и ФИФА, и е прогласен за втор ''најуспешен клуб за 20 век'' во Европа.
Од страна на УЕФА, Серија А е рангирана како четврта по квалитет меѓу европските фудбалски лиги, врз основа на настапите на нејзините клубови во Лигата на шампионите и Лигата на Европа. И по најновата список на IFFHS Серија А е на четврто место. Серија А е единствената лига во рамките на Г-14 (здружение на најелитните клубови на светот), која имала три претставници; Јувентус, Милан и Интер. Исто така, таа е лигата која дала најмногу добитници на Златната топка.
Актуелен шампион e Наполи, кој триумфирал во сезоната 2024-2025, а најуспешен клуб е Јувентус, кој има освоено 36 титули.
1 Формат
Низ историјата, лигата сменила многу формати на натпреварување, а најчесто се играл лигашки систем со 16 или 18 клубови. Од сезоната 2004-2005 во Серија А се натпреваруваат 20 клубови.
По периоди тоа изгледало овака:
* 18 клуба: 1929–1934
* 16 клуба: 1934–1942
* 18 клуба: 1942–1946
* 20 клуба: 1946–1947
* 21 клуба: 1947–1948
* 20 клуба: 1948–1952
* 18 клуба: 1952–1967
* 16 клуба: 1967–1988
* 18 клуба: 1988–2004
* 20 клуба: 2004–''денес''
За време на сезоната, која трае од август до мај, секој клуб игра со преостанатите 19 клуба по двапати, еднаш на домашен терен и еднаш на гости, што вкупно прави 38 кола. Првиот, есенскиот дел од сезоната во Италија е познат како ''andata'' и содржи 19 кола. Во вториот, пролетен дел од сезоната, кој во Италија се нарекува ''ritorno'', секој клуб ги игра својте натпревари по потполно истиот редослед како во првиот дел од сезоната, меѓутоа на екипите на кој им гостувал во првиот, во вториот дел од сезоната игра на домашен терен, и обратно. Од 1994 година, за победа на екипите им се доделува 3 бода, 1 бод за реми, додека поразот не се бодува.
Италијанската лига е моментално втора во Европа по успешност, па така првите четири екипи од Серија А на крајот од секоја сезона директно се пласираат во Лигата на шампионите. Во Лига Европа се пласираат петто и шесто пласираниот тим во лигата, како и победникот во Купот на Италија, а во случај да освајувачот на купот веќе обезбедил место во некое од европските натпреварувања според пласманот во лигата, во Лига Европа ќе игра финалистот на купот. Меѓутоа ако и вториот финалист има обезбедено место во европските натпреварувања, тогаш седмопласираниот тим во лигата добива шанса да заигра во Лига Европа. Трите најслабо пласирани екипи во лигата, испаѓаат и следната сезона се натпреваруваат во понизок ранг, односно во Серија Б.
До сезоната 2005-2006, во случај кога два клуба се наоѓаат на граница меѓу опстанок и испаѓање, а притоа имаат ист број на бодови, биле одлучувани со дополнителен двомеч. Меѓутоа од 2006 па наваму во оваквите случаи, пресуден фактор за пласман е односот во меѓусебните натпревари, а доколку екипите се изедначени во тоа, се гледа гол-разликата:
#Меѓусебни двобои (не важи прваилото гол во гости);
#Гол-разлика во меѓусебните двобои;
#Вкупна гол-разлика;
#Повеќе постигнати голови во лигата;
#Ждрепка.
1.1 Лого
2 Историја
Натпреварувањето Серија А во составот кој денес го знаеме започнало во 1929 година. Во периодот од 1898 до 1922 година натпреварувањето било организирано во регионални групи. Поради наглото развивање на клубовите, Фудбалскиот сојуз ја поделил италијанската фудбалска федерација 1921 години. Кога клубовите од федерацијата повторно се здружиле со сојузот формирани се две меѓурегионални дивизии во две северно-јужни лиги. Во 1926 година заради интерни италинаскиот фудбалски сојуз го променил составот на натпреварување и им овозможил на клубовите од Италија влез во Дивизионе Национале што и довело до формирање на Серија А каква ја познаваме денес во 1929 година.
Во првата сезона на денешната Серија А учествувале 18 клуба, кој се сметаат за основачи: Алесандрија, Амброзијана (денешен Интер), Болоња, Бреша, Кремонезе, Џенова, Јувентус, Лацио, Ливорно, Милан, Модена, Наполи, Падова, Про Патрија, Про Верчели, Рома, Торино и Триестина. Титулата ја освоила екипата на Амброзијана.
Во 1927 година не бил доделен трофеј за победникот поради тоа што на Торино - поради скандал со наместени натпревари - му е одземена титулата. Торино станал првак во сезоната 1948-1949, меѓутоа тоа било нарушено со смрт на речиси целата тогашна екипа која загинала во авионска несреќа пред крајот на сезоната.
На 30 април 2009 година Серија А службено го најавила своето отцепување од Серија Б. Деветнаесет од дваесет клубови гласале за отцепување после конфликтот во врска со телевизиските права. Единственииот клуб кој гласал против бил Лече кој и така бил пред испаѓање во Серија Б. Маурицио Берета станал претседател на новата лига.
3 Трофеи
Екипата која ќе освои титулата во Серија А и ќе стане шампионот на Италија, има право во следната сезона на својот дрес да стави значка која се нарекува скудето (симболизира титулата во претходниот турнир). Споменатата значка ги содржи боите на националното знаме и има форма на штит: нејзиното воведување се случило во сезоната 1924-1925, кога била носена на дресот на Џенова. Најуспешен клуб до денес во Серија А е Јувентус со севкупно 30 освоени скудета, а по него следат Интер (18), Милан (18) и Џенова (9). Во сезоната 1960-1961 шампионот, исто така, бил награден со пехарот Coppa Campioni d'Italia, официјалниот трофеј на Серија А.
Во 1958, по замисла на Умберто Ањели, било одлучено да се додели и специјална ѕвезда за клубови кои ја достигнале бројката од десет титули во највисоката италијанска лига. Овој симбол е составен од златна ѕвезда со 5 крака, и исто така се наоѓа на дресот на екипите обично придружена со клупскиот амблем. Јувентус, со освојувањето на неговата десетта титула во сезоната 1957-1958, бил првиот италијански и европски тим кој добил право да стави на дресот оваква ѕвезда, а потоа во подоцнежните децении му се приклучуваат и Интер и Милан; Со освојувањето на дваесеттата и триесеттата титула Јувентус, стекнува право да ги додаде и својата втора и трета ѕвезда на дресот.
Клубови кој моментално имаат ѕвезда на дресот:
* (1957-1958, 1981-1982 и 2013-2014)
* (1965-1966)
* (1978-1979)
4 Екипи
4.1 Учество во лигата по сезони
Вкупно 67 тимови учествувале во досегашните 87 сезони на Серија А почнувајќи од сезоната 1929-1930 до сезоната 2015-2016 сезона. Екипите со задебелени букви се натпреваруваат во Серија А и во моментов. Интер е единствениот тим кој играл ги одиграл сите сезони на Серија А.
* 87 сезони: Интер
* 86 сезони: Јувентус, Рома
* 85 сезони: Милан
* 81 сезони: Фјорентина
* 76 сезони: Лацио
* 75 сезони: Торино
* 73 сезони: Наполи
* 72 сезони: Болоња
* 62 сезони: Сампдорија
* 58 сезони: Аталанта
* 52 сезони: Џенова
* 46 сезони: Удинезе
* 39 сезони: Каљари
* 30 сезони: Бари, Виченца
* 29 сезони: Палермо
* 27 сезони: Верона
* 26 сезони: Триестина
* 25 сезони: Парма
* 22 сезони: Бреша
* 18 сезони: Ливорно, СПАЛ
* 17 сезони: Катанија, Кјево
* 16 сезони: Асколи, Падова
* 15 сезони: Лече
* 13 сезони: Алесандрија, Чезена, Комо, Модена, Новара, Перуџа, Емполи
* 12 сезони: Про Патрија, Венеција
* 11 сезони: Фоџа
* 10 сезони: Авелино
* 9 сезони: Реџина, Сиена
* 8 сезони: Лукезе, Пјаченца
* 7 сезони: Катанѕаро, Кремонезе, Мантова, Пескара, Пиза, Варезе
* 6 сезони: Про Верчели, Сасуоло
* 5 сезони: Лигурија, Месина
* 4 сезони: Казале
* 3 сезони: Леко, Лењано, Реџана, Сампиердарензе,
* 2 сезони: Анкона, Кротоне, Салернитана, Тернана, Фрозиноне
* 1 сезона: Беневенто, Карпи, Пистоезе, Тревизо
4.2 Екипи во сезоната 2018-2019
* - Бергамо
* - Болоња
* - Емполи
* - Милано
* - Торино
* - Каљари
* - Верона
* - Рим
* - Милано
* - Неапол
* - Парма
* - Рим
* - Џенова
* - Сасуоло
* - Ферара
* - Торино
* - Удине
* - Фиренца
* - Фрозиноне
* - Џенова
5 Шампиони (1898—2025)
* 1898 (1)
* 1899 (2)
* 1900 (3)
* 1901 (1)
* 1902 (4)
* 1903 (5)
* 1904 (6)
* 1905 (1)
* 1906 (2)
* 1907 (3)
* 1908 (1)
* 1909 (2)
* 1909-1910 (1)
* 1910-1911 (3)
* 1911-1912 (4)
* 1912-1913 (5)
* 1913-1914 (1)
* 1914-1915 (6)
* 1919-1920 (2)
* 1920-1921 (6)
* 1921-1922 (1)
* 1921-1922 (7)
* 1922-1923 (7)
* 1923-1924 (8)
* 1924-1925 (1)
* 1925-1926 (2)
* 1926-1927 '' ?''(''Одземена титула'')
* 1927-1928 (1)
* 1928-1929 (2)
* 1929-1930 (3)
* 1930-1931 (3)
* 1931-1932 (4)
* 1932-1933 (5)
* 1933-1934 (6)
* 1934-1935 (7)
* 1935-1936 (3)
* 1936-1937 (4)
* 1937-1938 (4)
* 1938-1939 (5)
* 1939-1940 (5)
* 1940-1941 (6)
* 1941-1942 (1)
* 1942-1943 (2)
* 1945-1946 (3)
* 1946-1947 (4)
* 1947-1948 (5)
* 1948-1949 (6)
* 1949-1950 (8)
* 1950-1951 (4)
* 1951-1952 (9)
* 1952-1953 (6)
* 1953-1954 (7)
* 1954-1955 (5)
* 1955-1956 (1)
* 1956-1957 (6)
* 1957-1958 (10)
* 1958-1959 (7)
* 1959-1960 (11)
* 1960-1961 (12)
* 1961-1962 (8)
* 1962-1963 (8)
* 1963-1964 (7)
* 1964-1965 (9)
* 1965-1966 (10)
* 1966-1967 (13)
* 1967-1968 (9)
* 1968-1969 (2)
* 1969-1970 (1)
* 1970-1971 (11)
* 1971-1972 (14)
* 1972-1973 (15)
* 1973-1974 (1)
* 1974-1975 (16)
* 1975-1976 (7)
* 1976-1977 (17)
* 1977-1978 (18)
* 1978-1979 (10)
* 1979-1980 (12)
* 1980-1981 (19)
* 1981-1982 (20)
* 1982-1983 (2)
* 1983-1984 (21)
* 1984-1985 (1)
* 1985-1986 (22)
* 1986-1987 (1)
* 1987-1988 (11)
* 1988-1989 (13)
* 1989-1990 (2)
* 1990-1991 (1)
* 1991-1992 (12)
* 1992-1993 (13)
* 1993-1994 (14)
* 1994-1995 (23)
* 1995-1996 (15)
* 1996-1997 (24)
* 1997-1998 (25)
* 1998-1999 (16)
* 1999-2000 (2)
* 2000-2001 (3)
* 2001-2002 (26)
* 2002-2003 (27)
* 2003-2004 (17)
*2004-2005 (''одземена'')
*2005-2006 (''одземена'')
* 2005-2006 (14) (Административно доделена титула)
* 2006-2007 (15)
* 2007-2008 (16)
* 2008-2009 (17)
* 2009-2010 (18)
* 2010-2011 (18)
* 2011-2012 (28)
* 2012-2013 (29)
* 2013-2014 (30)
* 2014-2015 (31)
* 2015-2016 (32)
* 2016-2017 (33)
* 2017-2018 (34)
* 2018-2019 (35)
* 2019-2020 (36)
* 2020-2021 (19)
* 2021-2022 (19)
* 2022-2023 (3)
* 2023-2024 (20)
* 2024-2025 (4)
6 Успешност на клубовите
Клуб, Шампион, Вицешампион, Сезона
Јувентус, 36, 21, 1905, 1925-26, 1930-31, 1931-32, 1932-33, 1933-34, 1934-35, 1949-50, 1951-52, 1957-58, 1959-60, 1960-61, 1966-67, 1971-72, 1972-73, 1974-75, 1976-77, 1977-78, 1980-81, 1981-82, 1983-84, 1985-86, 1994-95, 1996-97, 1997-98, 2001-02, 2002-03, 2011-12, 2012-13, 2013-14, 2014-15, 2015-16, 2016-17, 2017-18, 2018-19, 2019-20
Интер, 20, 15, 1909-10, 1919-20, 1929-30, 1937-38, 1939-40, 1952-53, 1953-54, 1962-63, 1964-65, 1965-66, 1970-71, 1979-80, 1988-89, 2005-06, 2006-07, 2007-08, 2008-09, 2009-10, 2020-21, 2023-24
Милан, 19, 15, 1901, 1906, 1907, 1950-51, 1954-55, 1956-57, 1958-59, 1961-62, 1967-68, 1978-79, 1987-88, 1991-92, 1992-93, 1993-94, 1995-96, 1998-99, 2003-04, 2010-2011, 2021-22
Џенова, 9, 4, 1898, 1899, 1900, 1902, 1903, 1904, 1914-15, 1922-23, 1923-24
Торино, 7, 7, 1927-28, 1942-43, 1945-46, 1946-47, 1947-48, 1948-49, 1975-76
Болоња, 7, 4, 1924-25, 1928-29, 1935-36, 1936-37, 1938-39, 1940-41, 1963-64
Про Верчели, 7, 1, 1908, 1909, 1910-11, 1911-12, 1912-13, 1920-21, 1921-22
Наполи, 4, 7, 1986-87, 1989-90, 2022-23, 2024-25
Рома, 3, 14, 1941-42, 1982-83, 2000-01
Лацио, 2, 6, 1973-74, 1999-00
Фјорентина, 2, 5, 1955-56, 1968-69
Каљари, 1, 1, 1969-70
Казале, 1, -, 1913-14
Новезе, 1, -, 1921-22
Сампдорија, 1, -, 1990-91
Верона, 1, -, 1984-85
7 Погледнете исто така
Серија Б-втора лига по ранг во Италија