procesaur/Wiki.mk huggingface dataset:
Томс Скујињш

Томс Скујињш (|Toms Skujiņš; р. ) — латвиски професионален друмски велосипедист, кој вози за UCI World Tour екипата .
1 Кариера
Во 2013 и во 2015 година, Скујињш ја добил наградата „велосипедист на годината“ доделувана од Латвиската велосипедска федерација.
Во 2014 година, Скујињш преовладувал на канадската трка Тур де Бос, освојувајќи ја кралската етапа и последната етапа. Ја освоил трката, како и бодовниот пласман и пласманот за млад возач.
Ја освоил третата етапа на Трката околу Калифорнија откако ја поминал цела етапа во бегство, преземајќи ја водечката маичка и маичката за планински пласман, која ја носел до хронометарот. Бил именуван во почетниот состав за Вуелта а Еспања 2017.
Во јули 2018 година бил именуван во почетниот состав за Тур де Франс 2018, каде ја освоил точкестата маичка по петтата етапа.
2 Достигнувања
;2010
: 1. Етапа 1 Тур де Мозел
: 2. ГП Тарту
: 3. Национално хронометарско првенство под 23 години
: 3. Меморијал Олег Дјаченко
: 5. Краен пласман Тур ди Жеводан Лангдок-Русијон
: 6. Париз-Тур за младинци
: 7. Краен пласман Синтуро де л’Емпорда
: 7. Мајор Куп
: 7. Куп де Карпати
: 8. ЗЛМ Тур
;2011
: 2. Трка околу Фландрија за млади
: 3. Национално хронометарско првенство под 23 години
: 4. Класик Лоар Атлантик
: 8. ГП Талин-Тарту
;2012
: 5. ГП Рига
;2013
: 1. Национално друмско првенство под 23 години
: 1. Краен пласман Мировна трка
::1. Етапа 3
: 1. Етапа 2 Тур де Блида
: 3. Европско друмско првенство
: 3. Национално друмско првенство
: 3. Скандинавска трка
: 5. Светско друмско првенство под 23 години
: 7. Краен пласман Тур де Гваделуп
: 7. Трка околу Фландрија за млади
: 8. Рингерике ГП
: 9. Краен пласман Тур де л’Авенир
: 9. ГП Хаделанд
: 10. Краен пласман Трка околу Норвешка
;2014
: 1. Краен пласман Тур де Бос
::1. Бодовен пласман
::1. Пласман за млад возач
::1. Етапа 2
::1. Етапа 5
: 6. Меѓународно првенство Филаделфија
;2015
: 1. Краен пласман Американска турнеја
: 1. Етапа 3 Трка околу Калифорнија
: 1. Класик Винстон Салем
: 2. Краен пласман Тур де Бос
: 8. Краен пласман САД Про Сајклинг Челинџ
;2016
: 1. Етапа 5 Трка околу Калифорнија
;2017
: 2. Краен пласман Сетимана Интернационале Копи е Бартали
::1. Етапа 2
: Национални првенства
::2. Хронометар
::10. Друмска трка
: 10. ГП Мигел Индураин
;2018
: 1. Национално хронометарско првенство
: 1. Тре Вали Варезине
: Трка околу Калифорнија
::1. Планински пласман
::1. Етапа 3
: 1. Трофео Љосета-Андрат
: 7. ГП Јеф Схеренс
: 8. Краен пласман Класик Колорадо
: Награда за борбеност на етапа 5 на Тур де Франс
;2019
: 1. Национално друмско првенство
: 3. Тре Вали Варезине
: 9. Страде Бјанке
: 10. Краен пласман Трка околу Германија
: Награда за борбеност на етапа 5 на Тур де Франс
Калпак

Калпак (од турски:kalpak [kaɫpak]; казашки: қалпақ, бугарски и српски: калпак, киргиски: калпак) – вид на капа.
1 Изглед
Таа е висока и има вертикална форма. Вообичаено се изработува од кожи на овци. Таа е дел од традиционалната машка носија во земјите као што се: Бугарија, Србија, Турција, Иран, земјите од Средна Азија и Кавказ. Зборот „калпак“ е составен дел од етонимите од туркиската група: "Каракалпак" (буквално "црн калпак").
00
Пирамида во Чолула

:''За другите значења на поимот видете ја страницата за појаснување.''
Голема пирамида во Чолула или Тлачиуалтепетл (наватл: ''Tlachihualtepetl'', вештачка планина) е голем археолошки споменик крај градот Чолула во централно Мексико. Тоа е најголемиот споменик во светот и најголема средно американска пирамида по обем.
Оваа пирамида со храмот создадена е во периодот од 2 век п. н. е до раниот 16 век. Таа била посветена на богот Квецалкоатл. Нејзината основа е 450 пати х 450 метри, а висока е 66 метри. Нејзиниот обем изнесува 4,45 милиони m³, што е речиси една третина повеќе од Кеопсовата пирамида во Египет. Астеките верувале дека еден од боговите ја изградил оваа пирамида.
Денес пирамидата во Чолула дава впечаток на природна височинка. На нејзиниот врв се наоѓа Богородичната црква. Црквата ја подигнале Шпанците во 1594 година на местото каде што се наоѓал индискиот храм. Поради значајноста на оваа црква, која стана место за поклонение, пирамидата е ископана и реставрирана само во мал дел. Во самата пирамида археолозите ископале околу 8 километри тунели.
Амониум бикарбонат

Амониум бикарбонат е неорганско соединение со хемиска формула (NH<sub>4</sub>)HCO<sub>3</sub>. Соединението има повеќе имиња, со оглед на неговата долготрајна примена. Хемиски, тоа претставува бикарбонатна сол на амониумовиот јон. Претставува безбојна цврста супстанца која брзо се разложува на јаглерод диоксид, вода и амонијак.
Црногорска капа

Црногорска капа е традиционална капа, дел од црногорската народна носија, која ја носат Црногорци те и Црногорските Срби.
Милорад Медаковиќ во книгата „Животот и обичаите на Црногорците“ (''Живот и обичаји Црногораца'') од (1860 .. стр. 174) го наведува податокот дека фустаните се со ист крој како во старите времиња, а дека капите се изменети. Порано носеле кожени капи, тогаш мали, плитки, црно-црвени капи.
1 Одлики
Капата е во форма на рамен цилиндар, горната површина е со темноцрвена боја и се нарекува тепелак, а заобиколена е со црн раб кој се нарекува деревија. Еден дел од тепелакот е заобиколен со пет златни нишки , во чиј центар се наоѓале везени иницијали на сопственикот на капа или владетелот ("''Д.I.''", "''Н.I.''"), крст и четири оцила, кои претежно се толкуваат како четири букви „С“, што е народно, но не и хералдичко објаснување, но постојат и други верзии, како онаа со шесткрака ѕвезда и ѕвезда петокрака која се носела за време на комунизмот. Формата на капата останала непроменета, но везот по потреба се менувал.
Капата првпат се појавила во времето на Петар I. На првата капа везот бил околу капата (на деревија) и ја носеле кулукџиите (членови на Кулук). Перјаници на капите ги ставале почетните букви на својата нахија. Покрај златнот вез, Црногорците на капите ги ставале грбовите за означување на општествена припадност. Сенаторите, капетаните и перјаниците носеле различни грбови и во случај на нивна деградација морале да ги отстранат од капите. Црногорските офицери носеле народни носии и грбови накапите сè до воведување на воените униформи во [(1910)] година.
Црногорската капа е слична со личката и херцеговската капа, како и капата која е традиционално носена во Рисан. Конечниот дизајн, оној што денес се користи, според легендата, го направил познатиот црногорски владетел и писател Петар II Петровиќ Његош, кој го изразил симболизмот на боите, на пример црвената боја на тепелакот ја симболизира крвта на луѓето кои загинале во 1389 година на Косово, црниот раб ја претставува коротата т.е. жалта за нив, а петте златни нишки ги симболизираат вековите кои Срби те ги поминале под турска власт.
Низ историјата, црногорската капа имала неколку различни имиња. Меѓу нив се и " ваљана", ''бијела'', " кариклија", " завратка". Денес едноставно се нарекува "црногорска капа".
Крст со четири очила, како мотив на капа, не се појавувал пред 1918 година (странски патописци наведуваат виножито, иницијали на владетели и сл.).
2 Поврзано
* Црногорци
* Црна Гора
* Личка капа
Киригами

Киригами (јап. 切り紙; кири = сечење + гами = хартија) е јапонската уметност за изработка на фигури со свиткување и сечење на хартија
1 Историја
Во Јапонија оваа уметност е позната уште од далечни времиња и најчесто се користела за изработка на пригодни честитки за различни прилики.
Низ целиот свет принципот на изработка киригами станал познат кога Џералдин и Бен Клајн (''Geraldine и Ben Klein'') во средината на 20 век го применилe во изработка на поп-ап книгите, за да ја добијат целата тридимензионална конструкција со сечење на само едно парче хартија. Тоа довело до поедноставување и поевтинување на процесот на изработка на овие публикации и со брз скок на нивниот тираж..
Сепак самиот поим "киригами" првпат го употребила Флоренс Темко во 1962 година во насловот на својата книга ''Kirigami, the Creative Art of Papercutting''. Книгата постигнала таков успех што терминот наскоро бил прифатен како општ назив на сите техники за правење фигури со свиткување и сечење на хартија.
2 Основни форми
Наједноставните форми се добиваат со преклопување на хартијата два или повеќепати, а потоа со истовремено сечење или засекување на сите слоеви. Кога се одвиткува хартијата се добиваат различни симетрични форми: снегулки, пентаграми, цветови, пеперутки и слично. Оваа техника се нарекува и монкири.
Далеку посложени форми се добиваат со техника позната уште и како оригами архитектура' '' (''Origamic Architecture'').
3 Оригами архитектура
Основниот принцип на оваа техника е фигурите да се изработуваат од едно парче хартија, со превиткување, сечење и понекогаш со лепење. За разлика од монкирија, каде што хартија прво се превиткува па потоа се сече, овде секоја конструкција прво внимателно се исцртува (проектира), а потоа формите се сечат, се бигуваат (со остар предмет се прави линија по која ќе се превиткува хартијата) и на крајот се превиткуваат . Кога готовиот кригами ќе се склопи засечените делови се превиткуваат конвексно или конкавно, во зависност од тоа дали се биговите со лица или наличја. На овој начин се добиваат различни фигури, од геометриски форми, преку фигури на растенија и животни до сложени реплики на различни архитектонски споменици.
Конструкцијата мора совршено да се склопи и да се добие форма на честитка. Наједноставно е да се направат конструкции кои се отвораат под агол од 90 степени, но постојат и посложени, чии фигури се појавуваат само кога честитките се отвораат за 180 или 360 степени. Постојат и такви конструкции кои не се затвораат.
4 Сродни техники
Техники сродни со киригами се оригами и поп-ап конструкциите.
* Од оригами се разликува по тоа штокај киригами хартијата се сече, додека кај оригами може само да се витка.
* Од поп-ап се разликува по тоа што киригами се правати од едно парче хартија, додека поп-ап може да се прави од повеќе хартиени делови кои се составуваат.
5 Поврзано
* Оригами
* Поп-ап книги
Никаб

Никаб (арапски نقاب‎‎ „вел или маска") — ткаенина со која некои арапски жени првенствено со исламска вероисповед го прекриваат лицето.
По правило се изработува од црна ткаенина. Никаб треба да се разликува од останатите муслимански женски носии, на пример од бурка која за разлика од никабот го покрива целото тело, а не само лицето. Никаб е најраспространет во земјите од [[Арапски Полуостров] Арапскиот Полуостров)], како што се Саудиска Арабија, Јемен, Катар, Кувајт, Оман, Бахреин и Обединети Арапски Емирати.
1 Потекло
Се смета дека носењето на вел на лицето потекнува од Византиското царство, а станало дел од исламската култура при арапско освојување на Блискиот Исток.
2 Никаб во исламот
Според законите на Шеријатот, жените се обврзани да носат само хиџаб, кој за разлика од никаб ја покрива само косата. Јусуф Карадави, исламски теолог, смета дека носењето никаб не е задолжителен ниту пожелен начин на облекување на жени од исламска вероисповед.
Објаснување за носење на никаб, потекнува од Коранот. Познато е дека Мухамед имал многу жени, кои морале да се покриваат во присуство на мажи кои не ги познавале. Меѓутоа Коранот особено наведува дека жените на пророкот Мухамед имале поинаков стандард во однос на другите муслиманки.
3 Принудување, контроверзии и забрани
Покривањето на лицето за време на [[Талибани] талибанските окупации на Авганистан било задолжително, а секоја непослушност била строго казнувана. Во Саудиска Арабија сите муслиманки морале да носат вел преку лицето во светите места како што се Мека и Медина. Во 2008 година верскиот поглавар на Мека, Мухамед Хабадан ги повикал жените да носат вел кој ќе им го открива само едното око, за да останатите муслиманки бидат обесхрабрени и да престанат да се шминкаат.
Во многу земји постои забрана за носење на никаб или бурки на јавни места. Во СФРЈ било забрането носење на никаб или присилување на жените да го носат со цел еднаквост помеѓу мажите и жените.. На 24 април, 2010 година белгиските власти го усвоиле законot со кој се забранува носење на каква било прекривка на лицето која би го направила лицето непрепознатливо. Иако овде не се споменувале бурка и никаб, овој закон практично ги забранува во јавноста. На 13 јули 2010 година францускиот парламент исто така вовел забрана за носење на исламски прекривки кои го сокриваат лицето.
4 Поврзано
* Бурка
* Хиџаб
Претседателски избори во Турција (2018)

Претседателските избори во Турција во 2018 г. се 13-ти во број претседателски избори во Турција. Тие се предвремени избори, кои треба да се одржат на 24 јуни 2018 година, заедно со парламентарните избори во земјата.
1 Социолошки студии
1.1 Прв круг
Период / Датум, Подготви студија, Прашани луѓе, Ердоган, Инџе, Акшенер, Демирташ, Карамолаоглу, Перинчек, Разлика до првиот (в %), Разлика до вториот (в %)
, , , , ,
6 – 13 јуни 2018, 5 674, 43.6, 29.5, 12.3, 11.4, 3.0, 0.2, white 14.1, white 17.2
13 јуни 2018, 2 460, 44.5, 29.0, 14.5, 9.3, 2.5, 0.2, white 15.5, white 15.5
11 јуни 2018, –, 45.6, 32.2, 8.2, 10.7, 3.1, 0.2, white 13.4, white 24.0
8 – 11 јуни 2018, 2 410, 48.0, 29.9, 9.2, 10.2, 2.1, 0.8, white 18.1, white 19.7
–, 42.0, 22.4, 22.7, 11.0, 1.9, white 19.3, white 0.3
5 400, 51.5, 24.4, 12.5, 8.8, 2.2, 0.6, white 27.1, white 11.9
3 000, 48.3, 31.4, 9.5, 8.2, 2.1, 0.5, white 16.9, white 21.9
4 482, 41.7, 26.1, 16.7, 11.4, 3.9, 0.2, white 15.6, white 9.4
3 410, 53.4, 23.8, 11.5, 8.7, 2.1, 0.5, white 29.6, white 12.3
2 620, 39.7, 26.0, 21.2, 11.1, 1.8, 0.1, white 13.7, white 5.2
6 811, 48.7, 25.8, 14.4, 10.1, 0.6, 0.4, white 22.9, white 11.4
2 000, 47.9, 26.8, 14.8, 9.7, 0.7, 0.1, white 21.1, white 12.0
4 268, 43.5, 22.2, 19.3, 12.8, 1.6, 0.6, white 21.3, white 2.9
4 276, 42.2, 24.6, 16.9, 12.3, 3.8, 0.2, white 17.6, white 7.7
5 000, 51.4, 23.9, 12.3, 9.6, 2.2, 0.6, white 27.5, white 11.6
3 000, 42.0, 21.9, 21.0, 11.0, 2.1, 2.0, white 20.1, white 0.9
2 650, 52.2, 25.5, 12.3, 8.5, 1.1, 0.4, white 26.7, white 13.2
3 653, 42.1, 24.1, 17.1, 12.6, 3.9, 0.2, white 18.0, white 7.0
, Избори, –, 51.7(Ердоган), 38.6(Ихсаноглу), , 9.8(Демирташ), , , 13.1, 26.8
1.2 Втор круг
;Реџеп Тајип Ердоган и Мерал Акшенер
Период / Датум, Подготви студија, Прашани луѓе, Ердоган, Акшенер
17 – 23 мај 2018, REMRES, 4 276, 51,2, 48,8
6 – 9 мај 2018, REMRES, 3 653, 50,8, 49,2
2 мај 2018, REMRES, 2 586, 50,1, 49,9
1 мај 2018, PİAR, 2 460, 49,5, 50,5
24 – 25 април 2018, Konsensus, 1 000, 52,4, 47,6
14 – 15 април 2018, Gezici, 3 864, 52,2, 47,8
22 – 26 март 2018, ORC, 5 620, 59,6, 40,4
16 – 18 март 2018, PİAR, 5 620, 50,5, 49,5
2 – 17 декември 2017, Gezici, 4 238, 51,4, 48,6
;Реџеп Тајип Ердоган и Мухарем Инџе
Период / Датум, Подготви студија, Прашани луѓе, Ердоган, Инџе
17 – 23 мај 2018, REMRES, 4 276, 50,2, 49,8
6 – 9 мај 2018, REMRES, 3 653, 50,3, 49,7
4 мај 2018, Konsensus, 1 000, 55,1, 44,9
Џамија (Тработивиште)

Џамија (Тработивиште) — главна и единствена џамија во селото Тработивиште, во Општина Делчево, Македонија.
1 Историја
Според информации од Исламската верска заедница, џамијата е стара околу три века и била изградена од Челеби Заде додека престојувал во овие краеви, а е посветена на Мухамед Ибин Ибрахим-ага.
Обновата на џамијата завршила во 2016 година и траела две години. Истата била финансиски поддржана од приватен стопанственик по потекло од селото Тработивиште, Ферки Демировски.
Португалци

Португалци (португалски: ''Portugueses'') е израз кој во поширока смисла ги означува жителите на Португалија, додека во потесна смисла означува романска етничка група чијашто татковина е Португалија. Португалците јазично се дефинирани со користење на португалскиот јазик, и во помала мера култура чиј главен темел е христијанската римокатоличка вера.
Португалците своето потекло го влечат од древните жители на Иберискиот Полустров - ибериски и келтски племиња (Келтибери), од кои најпознати се Лузитанците - кои за време на римската власти се помешале со латинските доселеници и на тој начин се романизирани. Покрај нив, иако помалку, на создавањето модерна португалска нација имале блијание и германските освојувачи за време на Големата преселба на народите - Визиготи и Свеви, а во португалскиот етнички корпус, исто така, можат да се најдат Феникијци, Арапи, Маври и Бербери.
Денес, во државата Португалија има околу 10 милиони Португалци. Благодарение на повеќевековната португалска колонијална империја постојат значајни заедници на Португалци во земјите како Ангола, Шри Ланка, Мозамбик, Макао и Источен Тимор. Поради економските емиграции во XX век, посебно интензивирани со влезот на Португалија во Европската Унија, создадени се и бројни португалски заедници во западноевропските земји, но и во многу делови на Северна Америка, особено Канада.
За Португалци, може да се сметаат и најмалку 35% од денешните Бразилци.
Работно место (филм од 1961)

Работно место (италијански: ''Il Posto'') - италијански филм од 1961 година, во режија на Ермано Олми. Главните улоги ги толкуваат: Сандро Панзери и Лоредана Дето. Филмот има освоено пет награди на филмските фестивали, меѓу кои и три награди на Венецијанскиот филмски фестивал.
1 Синопсис
Доменико (го игра Панзери) е младо момче од провинцијата кое се пријавува за работа во голема фирма во Милано. На тестирањето ја запознава Антонјета (ја игра Дето) и се вљубува во неа. Потоа, двајцата добиваат известување дека се примени на работа, но привремено Доменико работи како курир. Доменико и Антонјета работат во различни згради, така што тој никако не може да ја сретне. Најпосле, тој успева да ја види и таа го кани на новогодишната прослава што ја организира нивната фирма. Доменико оди на прославата, но Антонјета не се појавува. На крајот од филмот, по смртта на еден службеник, се ослободува работно место за Доменико. Кога седнува на својата работна маса, Доменико сфаќа дека тука ќе остане заробен целиот живот.
Цитозин

Цитозинот е една од четирите основни азотни бази кои влегуваат во составот на ДНК и РНК, заедно со аденинот, гванинот и тиминот (урацил во РНК). Цитозинот, како дериват на пиримидин, поседува хетероцикличен ароматски прстен, со два супституенти: еден на позиција 4 (амино група) и еден на позиција 2 (кето група). Нуклеозидот на цитозин е цитидин. Кај базното спарување на Вотсон-Крик, цитозинот формира три водородни врски со гванинот.
1 Историја
Цитозинот бил откриен и именуван од страна на Албрехт Косел и Алберт Нојман во 1894 година, кога бил хидролизиран од телешки тимус. Во 1903 година, била предложена структура за ова соединение, а истата година за првпат бил синтетизиран во лабораторија.
Во 1997 година, цитозинот бил користен во една од првите демонстрации на квантна обработка на информации, кога истражувачите на Оксфордскиот универзитет го примениле алгоритмот на Deutsch-Jozsa на квантен компјутер со јадрена магнетна резонанца (NMRQC).
Во март 2015 година, научници од НАСА успеале да синтетизираат цитозин, заедно со урацил и тимин, од соединението пиримидин, во симулирани космички услови.
2 Хемиски реакции
Цитозинот во клетката може да се најде како дел од ДНК, дел од РНК, или како слободни нуклеотиди. Во облик на цитидин трифосфат (CTP), тој може да биде ензимски кофактор за пренос на фосфатна група која аденозинот дифосфат (ADP) го претвора во аденозин трифосфат (ATP).
Во ДНК и РНК, цитозин водородно се врзува за гванинот. Тој е хемиски лабилен и со спонтана деаминација дава урацил како производ. Оваа реакција може да доведе до точкести мутации доколку грешката не биде поправена од ензимите за поправка на ДНК, како што е урацил гликозилазата.
Кога се наоѓа на трета позиција во кодон на РНК, цитозинот е синонимен со урацилот, бидејќи тие се заменливи како трета база во кодон. Кога се наоѓа на втора позиција во кодон, третата база секогаш е заменлива. На пример, UCU, UCC, UCA и UCG се кодони кои кодираат за аминокиселината серин, без оглед на третата база.
Цитозинот, исто така, може да биде метилиран во 5-метилцитозин, со помош на ензимот наречен ДНК метилтрансфераза, или, пак, може да биде метилиран и хидроксилиран во 5-хидроксиметилцитозин. Активна ензимска деаминација на цитозинот или 5-метилцитозинот од страна на APOBEC (анг.: "apolipoprotein B mRNA editing enzyme, catalytic polypeptide-like") цитозин деаминазите може да има и корисни и штетни последици врз разни клеточни процеси, како и врз еволуцијата на организмот. Последиците од деаминацијата на 5-хидроксиметилцитозин, од друга страна, остануваат малку разбрани.
3 Теоретски аспекти
Цитозинот досега не бил пронајден во состав на метеорити. Цитозинот, најверојатно, се формира во рамките на некои од родителските тела на метеоритите, но неговиот опстанок на овие тела е краткорочен поради реакцијата на деаминација која го претвора во урацил.
4 Наводи
8 ½ (филм)

„Осум и половина“ — италијански филм од 1963 година, во режија на Федерико Фелини. Главните улоги ги толкуваат: Марчело Мастројани, Клаудија Кардинале, Сандра Мило, Росела Фалк, Анук Еме, итн. Филмот има освоено 18 награди на филмските фестивали, меѓу кои и две награди „Оскар“.
1 Синопсис
Филмскиот режисер Гвидо Анселми (го игра Мастројани) се наоѓа во креативна криза и заминува на одмор во една бања. Подготовките за новиот филм почнуваат, а тој постојано е под притисок од продуцентот и од глумците кои го измачуваат со своите барања, но тој нема никаква идеја за новиот филм. Во бањата пристигнува неговата љубовница Карла (ја игра Мило), но подоцна доаѓа и жена му Лујза (ја игра Еме). Така, тој е растргнат од проблемите со филмот, влошените односи со сопругата, спомените од детството, католичкото воспитување, жените што ги сакал, итн. Во последен миг се појавува и неговата омилена глумица Клаудија (ја игра Кардинале), но ниту таа не му помага во разрешувањето на креативната криза. Најпосле, нестрпливиот продуцент организира коктел на кој го најавува почетокот на снимањето, но режисерот нема што да изјави пред насобраните новинари. На крајот од филмот, тој ги собира сите присутни кои, фатени за раце, парадираат на бината....
Тимин

Тиминот е една од четирите азотни бази кои влегуваат во состав на ДНК (останатите се аденин, гванин и цитозин). Тиминот, уште познат и како 5-метилурацил, претставува пиримидинска азотна база, бидејќи е дериват на хетероцикличното соединение пиримидин. Во составот на РНК молекулите, тиминот е заменет со азотната база урацил. Тиминот првпат бил изолиран во 1893 година од страна на Албрехт Косел и Алберт Нојман од ткиво на телешки тимус, па оттука и неговото име.
1 Деривација
Како што сугерира неговото алтернативно име (5-метилурацил), тиминот се добива со метилација на урацилот на неговиот 5-ти јаглероден атом. Во ДНК молекулите, тиминот (Т) се врзува за аденин (А) преку две водородни врски, со што се стабилизира завојната структура на ДНК.
Врзан за шеќерот деоксирибоза, тој го гради нуклеозидот дезокситимидин (или скратено тимидин). Тимидинот може да се фосфорилира со најмногу три фосфатни групи, создавајќи dTMP (дезокситимидин монофосфат), dTDP (дезокситимидин дифосфат) или dTTP (дезокситимидин трифосфат).
Една од честите мутации на ДНК вклучува два соседни тимина или цитозин, кои, во присуство на ултравиолетова светлина, можат да формираат тимински димери, предизвикувајќи "чворга" во структурата на двојната завојница, која ја спречува нормалната функција на ДНК.
Во третманот на канцерогените заболувања, тиминот, кој се наоѓа во состав на ДНК, може да биде мета на дејството на лекот 5-флуороурацил (5-ФУ), бидејќи 5-FU делува како метаболен аналог на тимин (во синтезата на ДНК) или урацил (во синтезата на РНК). На овој начин се инхибира синтезата на ДНК во злоќудните клетки кои активно се делат.
Тиминските бази често се оксидираат во хидантоини по смртта на организмот.
2 Теоретски аспекти
Во март 2015 година, научници од НАСА објавиле дека, за првпат, успеале да синтетизираат во лабораторија, во услови кои симулираат вселенски простор, азотни бази како урацил, цитозин и тимин, со употреба на пиримидин како почетен материјал. Според научниците, пиримидинот, кој пред тоа веќе бил откриен во метеорити, може да се формира во црвените џинови и во космичките прашини и гасни облаци. Тиминот најверојатно се формира на космичките тела од кои потекнуваат метеоритите, но не може да опстане на нив, бидејќи брзо се разградува по пат на оксидација со водород пероксид.
3 Поврзано
* Азотна база
* Пиримидин
* Тимидин
* ДНК
Ока (река)

Ока (|Ока́) — река во средна Русија, најголема десна притока на Волга. Тече низ Орловската, Тулската, Калушката, Московската, Рјазањската, Владимирската и Нижегородската област. Долга е преку . Главниот град на Русија е наречен по нејзината притока Москва.
1 Име и историја
Според Макс Фасмер, името на реката доаѓа од готскиот поим ''аƕа'' и старогорногерманското ''aha'' (спор. лат. ''aqua''), со значење „вода“ или „река“. Олег Трубачов смета дека името е од балтичко потекло бидејќи западниот дел на сливот бил населен од балтичкото племе Гољади пред доаѓањето на Словените.
Во средниот век во поречието на Ока спротиводно од Таруса се простирале мали државички наречени „горни кнежевства“. Во 1221 г. владимирскиот кнез Јуриј II го основал Нижни Новгород со цел да го заштити вливот на Ока во Волга како стратешко место. Истиот подоцна прераснал во еден од најголемите градови во Русија. Во XV и XVI век во средното течение на Ока бил сместен Касимскиот Ханат, околу градот Касимов).
Ока и притоката Москва биле од исклучително стопанско значење за европска Русија сè до изградбата на железниците во средината на XIX век и Московскиот Канал (Москва - Волга) во 1930-тите, поврзувајќи ја престолнината Москва со реката Волга. Сообраќајот се одвивал бавно поради многуте свијоци на овие две реки. Пример за ова е холандскиот патописец Корнелис де Браун во 1703 г., кому му требале 10 дена од Москва до Нижни Новгород. Низводната пловидба била уште побавна бидејќи пловилата морале да се влечат со бурлаци.
2 Знаменитости
На реката има многу места од културно-историско значење како средновековните манастири на Муром, џамиите на Касимов, утврдените градови (кремли) на Коломна и Серпухов, спомен-куќите на Василиј Поленов и Сергеј Есенин, ископаните остатоци од Стар Рјазањ и Шуховската кула на Ока.
На левиот брег спроти градот Пушчино се наоѓа Приочко-терасниот биосферен резерват, познат како одгледувалиште на бизони.
3 Поголеми притоки
* Орел
* Угра
* Жиздра
* Упа
* Протва
* Нара
* Москва
* Пра
* Осјотр
* Проња
* Пара
* Мокша
* Тјоша
* Кљазма
* Беспута
4 Градови на Ока
* Орел
* Бељов
* Чекалин
* Калуга
* Алексин
* Таруса
* Серпухов
* Ступино
* Кашира
* Протвино
* Пушчино
* Коломна
* Рјазањ
* Касимов
* Муром
* Павлово
* Навашино
* Горбатов
* Ѕержинск
* Нижни Новгород
5 Поврзано
* Централен федерален округ
Тработивишка парохија

Тработивичка парохија — православна парохија на Македонската православна црква - Охридска архиепископија, дел од Делчевското архијерејско намесништво на Брегалничката епархија. Парохиски свештеник е Васко Шонтевски. Во состав на оваа парохија се селата: Тработивиште, Разловци, Вирче, Стар Истевник, Нов Истевник и Стамер.
1 Цркви
Ова е список на црквите во парохијата. Можно е списокот да е нецелосен.
+
име, населено место, изградена, слика
Црква „Успение на Пресвета Богородица“(парохиска црква), Тработивиште, 1973
Црква „Константин и Елена“, Разловци, 1850
Црква „Св. Никола“, Вирче, 1857
Црква „Св. Ѓорѓи“, Вирче
Црква „Св. Никола“, Стар Истевник, 1857
Црква „Св. Атанасиј“, Нов Истевник, 1936
Црква „Св. Пантелејмон“, Голак, 1940
Црква „Св. Еремија“, Стамер, во изградба
2 Поврзано
* Делчевско-каменичка епархија
Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Тработивиште

Успение на Пресвета Богородица — главна селска црква во пијанечкото село Тработивиште, а воедно и парохиски храм на Тработивишката парохија.
Црквата се наоѓа во непосредна близина на самото сретсело.
1 Историја
Црквата била изградена во 1973 година врз основа на темели од стара црква. Била осветена од тогашниот митрополит Злетовско-струмички Наум.
2 Архитектура
2.1 Фрескоживопис
Црквата не е зографисана, а иконите во внатрешноста се од век од непознат автор.
3 Галерија
4 Поврзано
* Тработивиште
* Брегалничка епархија
* Делчевско архијерејско намесништво
* Тработивишка парохија
Хиџаб

Терминот хиџаб (арапски حجاب) се однесува на вел или шамија која ја носат некои жени со исламска вероисповед и на конзервативно облекување на жени во исламот воопшто.
Буквално овој арапски збор се преведува како завеса или покривање. Шеријатот го дефинира овој начин на облекување како покривање на целото тело, освен за лицето и дланките.. Исламските училиштата му даваат на хиџабот поширока симболика и значење претставувајќи го како симбол на скромност, приватност и морал.
Постојат различни ставови за хиџабот. Додека во земји како што се Иран и Саудиска Арабија, се бара од муслиманките да го носат во јавноста, во училиштата во Франција и во Турција е забранет.
Црква „Св. Ѓорѓи“ - Вирче

Свети Ѓорѓи — помала селска црква во пијанечкото село Вирче.
Црквата се наоѓа од десната страна на пристапниот асфалтен пат до селото Вирче, кој се исклучува од регионалниот пат Делчево-Берово.
1 Галерија
2 Поврзано
* Вирче
* Брегалничка епархија
* Делчевско архијерејско намесништво
* Тработивишка парохија
Турбан

Турбан или чалма — долго платно со облик на шал што се обвиткува околу капата или главата. Платното е направено од фин материјал и неговата должина може да достигне и до 10 метри.
Потекнува од античко време (Асирија, Персија, Египет), а денес тоа е наглавна носија која се користи главно кај муслиманите.
Исто така турбанот бил носија на христијани и Евреи во исламскиот свет, а и денес го носат некои немуслимани, особено индиски Индуси и Сики.
Денес турбанот е не само народна ознака на Арапите, туку е и ознака за општествена припадност - занает. Бојата на турбанот е прецизно одредена на пр. шерифите (шарифите) носат зелен турбан, улемите го носат турбанот завиткан околу тарбуш...
Турбан најчесто го користеле и османлиските султани како своја круна.
1 Поврзано
* Фес
Фригиска капа

Фригиска капа е мека цилиндрична капа со врвот свртена према напред. Капата е претежно со црвена боја, а името го добила по грчко античката покраина Фригија (дел од денешната Анадолија во Турција). Фригиската капа честопати се гледа на уметничките дела на кои се прикажани античките народи од Азија (Парти, Парси и други народи кои биле под влијание на елинизмот) и Грција.
Во модерно време фригиската капа ја симболизира слободата.
Откритие Арена

Откритие Арена (|Открытие Арена) е фудбалски стадион во Москва на кој својте домашни натпревари ги игра екипата на Спартак Москва. Стадионот е со сместивост од 45.000 седечки места.
Официјално е отворен на 5 септември 2014 година.
Црква „Св. Никола“ - Вирче

Свети Никола — главна селска црква во пијанечкото село Вирче.
Црквата се наоѓа во непосредна близина на самото сретсело.
1 Историја
Црквата била изградена во 1857 година. Не е познато кога и од кој архијерер е осветена.
2 Архитектура
2.1 Фрескоживопис
Црквата не е зографисана, а иконите во внатрешноста се од век од непознат автор.
3 Галерија
4 Поврзано
* Вирче
* Брегалничка епархија
* Делчевско архијерејско намесништво
* Тработивишка парохија
Хипоксантин

Хипоксантинот е природен пурински дериват. Повремено се наоѓа како составен дел на нуклеинските киселини, каде што е присутен во антикодонот на тРНК во форма на неговиот нуклеозид инозин. Тој има тавтомер кој е познат како 6-хидроксипурин. Хипоксантинот е неопходен додаток во одредени култури на клетки, бактерии и паразити, како подлога и извор на азот. На пример, тој е неопходен супстрат во култури на паразитот на маларија, бидејќи ''Plasmodium falciparum'' бара извор на хипоксантин за синтеза на нуклеински киселини и за енергетски метаболизам.
Во август 2011 година, НАСА објавила дека хипоксантин и сродни органски молекули, вклучувајќи ги и основните азотни бази на ДНК и РНК, аденин и гванин, се откриени во метеорити пронајдени на Земјата, што укажува на тоа дека тие може да се синтетизираат во вселената.
1 Реакции
Хипоксантинот е еден од производите на дејството на ксантин оксидазата на ксантин. Сепак, почесто во процесите на деградација на пурините, ксантинот се формира со оксидација на хипоксантинот под дејство на ензимот ксантин оксидоредуктаза.
Хипоксантин-гванин фосфорибозилтрансферазата го претвора хипоксантинот во инозин монофосфат (IMP) во патот на нуклеотидното спасување (селвиџ патот).
Хипоксантинот е, исто така, производ на спонтана деаминација на аденинот. Поради неговата сличност со гванинот, спонтаната деаминација на аденинот може да доведе до грешка во транскрипцијата / репликацијата на ДНК, бидејќи хипоксантинот има способност водородно да се врзува со цитозин.
Црква „Св. Ѓорѓи“ - Град

Свети Ѓорѓи — главна селска црква во пијанечкото село Град.
Црквата се наоѓа во непосредна близина на самото сретсело.
1 Историја
Црквата била изградена во 1858 година, а во 1904 година била срушена во земјотрес. Подоцна, била повторно изградена. Не е познато кога и од кој архијереј била осветена.
2 Архитектура
2.1 Фрескоживопис
Црквата не е зографисана, а иконите во внатрешноста се од и век од зографот Гаврил Атанасов.
3 Галерија
4 Поврзано
* Град
* Брегалничка епархија
* Делчевско архијерејско намесништво
* Ѕвегорска парохија
Градиште (Град)

Градиште — градиште уште од времето на енолитот, сместена на рид над селото Град, во источниот дел на Македонија. Со археолошките истражувања од 2001 година, „Градиште“ бил датиран како доцноантичкиот град Армонија.
Денес, тврдината издигнувајќи се над селото Град претставува туристичко одредиште и буди љубопитност кај посетителите.
1 Истражувања
Постари истражувања во атарот на селото била откриена голема тава со грчки монети од градот Хистие (Евбеја) од и век п.н.е., со што се докажува дека имало населба и во хеленистичкиот период. Истата населба продолжила да постои и за време на римскиот период.
На самиот рид се пронајдени голем број на монети од римскиот период и рановизантиско време. Пронајдени се камени садови и керамика од сите периоди. Откопани се и голем број на питоси.
Во 2001 година, археолозите пронашле фигура од метал на женско божество — мајка со жртвеник, која потекнува од пред околу 5.500 години. При истите истражувања ископана е неолитска куќа, во состојба каква што била во тоа време. Во неа имало огниште со четири керамички садови. На тоа подрачје се откриени и брозенодобски населби. Во текот на истата година, наоѓалиштето било датирано како доцноантички град Армонија.
Според наодите, наоѓалиштето било добро утврдена тврдина, со акропола на врвот на ридот и со кула за набљудување на околината и одбрана од напади.
Досега во Град не е пронајдена ранохристијанска црква, иако преданието говори дека во селото имало повеќе цркви.
Во средниот век имало развиен црковен живот, за што сведочат бронзените крстови пронајдени во 2001 година.
2 Галерија
3 Поврзано
* Град
Мајка Ерменија

Мајка Ерменија (|Մայր Հայաստան ''Mayr Hayastan'') е женска персонификација на Ерменија. Нејзиниот визуелен приказ е монументална статуа во паркот „Победа“ со поглед на главниот град на Ерменија, Ереван.
1 Статуата во Ереван
Статуата која денес се наоѓа на тоа емсто била замена за споменик на Јозеф Сталин кој бил поставен како споменик за победата во Втората светска војна. За време на владеењето на Сталин со Советскиот Сојуз, Григор Харутјунјан, генералниот секретар на Централниот комитет на Комунистичката партија во советска Ерменија и член на владата, ја надгледувал изградбата на споменикот, кој бил завршен и отворен за јавноста на 29 ноември 1950 година. Статуата била дело на вајарот Сергеј Меркуров. Постаментот бил дизајниран од архитектот Рафаел Израелијан. Израелијан го дизајнирал пиедесталот налик на основата на базилика на ерменска црква, а подоцна изјавил дека знаел оти славата на диктаторите е минлива, па затоа создал пиедестал налик на основа на ерменска црква, кој може да служи и за друг споменик.. За разлика од десните аголни форми на надворешниот изглед, ентериерот е лесен и пријатен за окото и наликува на црквата од седми век посветена на Света Хрипсима.
Во пролетта 1962 година, статуата на Сталин била отстранета, при што еден војник бил убиен а повеќе биле ранети. Статуата била заменета со статуа на Мајка Ерменија, дизајнирана од Ара Харутјунјан.
„Мајка Ерменија“ е статуа висока 22 метри, а целиот споменик заедно со основата е висок 51 метри. Статуата е направена од бакра, а пиедесталот од базалт.
2 Симболизам
Статуата на Мајка Ерменија симболизира мир преку сила. Посетителите ги потсетува на некои од истакнатите женски фигури во ерменската историја, како што е Сосе Мајриг и други, кои зеле оружје за да им помогнат на своите сопрузи во нивните судири со турските војници и курдските воени сили. Исто така, го симболизира важниот статус и вредноста што им се припишува на постарите женски припадници во ерменското семејство.
Местоположбата на статуата на рид од каде се гледа Ереван, создава впечаток дека таа е заштитник на главниот ерменски град. Секоја година на 9 мај, илјадници Ерменци ја посетуваат статуата на Мајка Ерменија и положуваат цвеќе во сеќавање на ерменските маченици од Втората светска војна. Со пиедесталот, во ко је сместен музеј, раководи Министерството за одбрана на Ерменија. Денес, најголем дел од поставката е посветен на војната за Нагорно-Карабах од 1988–1994 година. Изложени се лични предмети, оружје и документи на учесниците во војната, а ѕидовите се украсени со нивни портрети. Меѓу другите историски артефакти, поставена е мапа која ја користеле ерменските сили при воениот напад на Шуши.
Џордан Пикфорд

Џордан Ли Пикфорд (роден на 7 март 1994 година во Вашингтон) — англиски фудбалер. Голманот е под договор со Евертон и игра за англиската репрезентација.
1 Кариера
Пикфорд е роден во Вашингтон и учел во средното училиште Св. Роберт во Њуминстер. Неговиот постар брат Ричард Логан е поранешен фудбалер на ФК Дарлингтон.
2 клуб
Пикфорд се приклучи на АФК Сандерленд во 2002 година на возраст од осум години и помина низ помладиот оддел на клубот. Во 2011 година го потпиша својот прв професионален договор таму. По неколку заемни трансакции, тој беше во регуларниот голман на 2016/17 година во Сандерленд и заврши 29 натпревари во Премиер Лигата. За сезоната 2017/18 Пикфорд се пресели на рекордни дознаки на клубот од 25 милиони фунти за соперниците на Евертон.
3 Репрезентацијата
Пикфорд е дебитирал со натпревари за Англија, односно селекцијата на Англија У-16. Со изборот на У-21 учествувал на Европското првенство 2017 во Полска. На 10 ноември 2017 година, дебитираше со 0-0 на пријателскиот натпревар против Германија во англискиот сениорски тим.
Пикфорд учествува со англискиот тим во финалето на Светскиот куп во Русија.
Црква „Св. Еремија“ - Стамер

Свети Еремија — главна селска црква во пијанечкото село Стамер.
Црквата се наоѓа во непосредна близина на основното училиште на влезот во селото.
1 Историја
Црквата започнала да се гради во 2016 година и таа била прва селска црква во Стамер. Изградбата била поддржани од самите мештани, како и со донации од фирми од Делчево.
Била осветена на 13 мај 2018 година од страна на митрополитот Брегалнички г. Иларион.
2 Поврзано
* Стамер
* Брегалничка епархија
* Делчевско архијерејско намесништво
* Тработивишка парохија
Социјална работа

Социјалната работа од својот почеток се дефинира на различни начини. Првите дефениции за социјалната работа се поврзуваат со милосрдноста, помош на сиромашните и филантропијата. Отсекот за социјална работа на ОН, во 1960 година социјалната работа ја дефинирал како професија чија задача е пружање помош со цел подобро прилагодување на поединците и општествената средина, односно професија во служба на развој на личноста, на заедницата и на група луѓе. Според дефеницијата на Меѓународната федерација на социјални работници (IFSW), професијата социјална работа промовира социјални промени, решавање на проблеми низ меѓучовечки контакт, и јакнење и ослободување на луѓето како би се подобрила нивната добробит.
Вентрикуларна фибрилација

Вентрикуларна фибрилација (V-fib) претставува брза активност на срцевите комори, во вид на треперење, без адекватно испумпување на крвта, поради дисоргазнизирана електрична активност. Претставува вид на кардијална аритмија. Вентрикуларната фибрилација резултира со кардијален застој со губиток на свест и отсуство на пулс. Доколку не се спроведе успешна дефибрилација настапува смрт. Вентрикуларна фибрилација е откриена првично кај околу 10% од луѓето со кардијален застој.
Јаболкова киселина

Јаболкова киселина — органско соединение со хемиска формула C<sub>4</sub>H<sub>6</sub>О<sub>5</sub>. Таа е дикарбоксилна органска киселина која ја синтетизираат сите живи организми. Позната е по тоа што придонесува за пријатниот кисел вкус на овошјето, а се користи и како додаток на разни прехранбени производи. Јаболковата киселина има две стереоизомерни форми (L- и D-енантиомери), иако само L-изомерот постои во природата и во живиот свет. Солите и естрите на јаболковата киселина се познати како малати. Малатниот анјон е полупроизвод (интермедиер) во циклусот на лимонската киселина.
1 Биохемија
L-јаболковата киселина е формата која се јавува во природата, додека смесата од L- и D-јаболкова киселина се произведува синтетски.Малатот игра значајна улога во биохемиските процеси на живата клетка. Во C4 процесот на фиксација на јаглеродот кај растенијата, малатот е извор на CO<sub>2</sub> за Калвиновиот циклус. Во циклусот на лимонската киселина, (S)-малатот е полупроизвод кој се формира со додавање на -OH група на фумарат. Тој може да се формира и од пируват преку анаплеротски реакции.
Малатот, исто така, се синтетизира со карбоксилација на фосфоенолпируват во клетките-заштитнички кај растенијата. Малатот, како двоен анјон, честопати ги придружува калиумовите катјони за време на преземањето на растворените супстанци во клетките-заштитнички, со цел да се одржи електричната рамнотежа во клетката. Акумулацијата на овие раствори во клетката-заштитничка го намалува потенцијалот на растворот, овозможувајќи ѝ на водата да навлезе во клетката и да поттикне отворање на стомините отвори.
2 Во состав на храната
Јаболковата киселина за првпат била изолирана од јаболков сок, од страна на Карл Вилхелм Шеле во 1785 година. Антоан Лавоазје, во 1787 година, го предложил името'' acide malique'', кое произлегува од латинскиот збор за јаболко, ''mālum''. Јаболковата киселина е главната киселина во многу овошја, вклучувајќи ги кајсиите, капините, боровинките, црешите, грозјето, праските, крушите, сливите; а присутна е во пониски концентрации во други плодови, како што се агрумите. Таа е одговорна за киселкастиот вкус на зелените, недозреани јаболка. Присутна е и во грозјето и во повеќето вина, со концентрации до 5 g/l. Делумно е одговорна за опориот вкус на виното, иако концентрацијата ѝ се намалува со зреењето на грозјето.
Процесот на малактична ферментација ја претвора јаболковата киселина во послабо-киселата млечна киселина.
3 Поврзано
*Киселини во вино
*CAM-фотосинтеза
*Малат-аспартат шатл
*Кребсов циклус
Балсас (река)

Балсас (|Río Balsas) или Мескала (''Mezcala'') — река во јужно-средно Мексико, една од најголемите во државата со должина од 771 км и сливна површина од .
Речниот слив на Балсас се протега во сојузните држави Пуебла, Морелос, Гереро и Мексико. Реката тече низ планинскиот венец Јужна Сиера Мадре, а се празни во Тихиот Океан кај градот Ласаро Карденас. По течението има неколку слапови кои ја огрнаичуваат пловноста, па затоа реката се користи претежно за добивање на хидроенергија, спречување на поплави и наводнување.
1 Историја
Долината на Балсас е веројатно првото место кајшто е припитомена пченката, уште пред 9200 години. Познато е дека во долината живееле разни народи како Јопите, Коишиканците, Матлацинките (Чонтали), Тлавиките и Шочимилките, а потоа и Наванците, но археологијата сè уште го нема утврдено редоследот на нивното населување. Во периодот од 1100 до 480 п.н.е. подрачјето помеѓу долното течение на Балсас и реката Лерма-Сантјаго потпаднало под власта на државата на Пурепечите (Тараскан).
Според пописот од 1980 г. во поречието на Балсас живееле вкупно 47.000 луѓе, распоредени во 37 населени места во рамките на шест општини. Од нив, 47 % биле навански народи, 23 % биле Миштеци, 19 % биле Тлапенци, а 4% Амузги. во 1990-тите населението пораснало на 60.000 жители. Иако засебни, овие заедници се во блиско културно и јазично сродство.
2 Географија иа клима
Балсас настанува со слевањето на реките Сан Мартин и Савапан во реката Атојак (''Atoyac'') во сојузната држава Пуебла. Оттука тече на југозапад, а потоа свртува на запад, минувајќи низ котлината во државата Гереро, и завршува во Тихиот Океан.
Горниот дел од сливот им припаѓа на сојузните држави Пуебла, Мексико, Морелос и Гереро. Тука спаѓаат и неколку други речни системи во Мексиканската (Централна) Висорамнина, од кои главен е оној на реката Тлапанек со неговите притоки кои дотекуваат од планината Оашака Миштека. Поголема составна притока е Амацусак, која пак настанува од потоците околу вулканот Шонакантепек и реките Сан Херонимо и Чонталкоатлан. Последните две извираат од познатиот вулкан Попокатепетл и течат низ државата Морелос.
Климата по течението се движи од умерена до суптропска, со средна годишна температура помеѓу 12,5 и 28 °C. Врнежите се сезонски — 90 % од количеството паѓа од мај до септември. Просечните врнежи се движат од 546 мм во сувите предели на долината до 1.000–1.600 мм кај горските езера во горното течение.
3 Стопанство
Долината на Балсас се обработува веќе илјадници години. Во денешно време земјиштата се наводнуваат од вештачките езра на двете брани, кои воедно произведуваат струја. Акумулацијата над Тјерра Калиенте наводнува полиња со памук и ориз
4 Поврзано
* Јужна Сиера Мадре
Глутарна киселина

Глутарната киселина е органско соединение со хемиска формула C<sub>3</sub>H<sub>6</sub>(COOH)<sub>2</sub>. Иако сличните "линеарни" дикарбоксилни киселини адипинска и килибарна киселина се растворливи во вода само неколку проценти на собна температура, растворливоста на глутарната киселина во вода е над 50% (w/w).
1 Биохемија
Глутарната киселина е присутна во живите организми, а се јавува како продукт на метаболизмот на некои аминокиселини, вклучувајќи ги лизин и триптофан. Дефектите во овој метаболен пат можат да доведат до состојба наречена глутарна ацидурија, каде токсичните нуспроизводи се натрупуваат и можат да предизвикаат тешка енцефалопатија.
2 Добивање
Глутарната киселина може да се добие со отворање на прстенот на бутиролактонот со калиум цијанид, за да се добие мешан калиум карбоксилат-нитрил кој се хидролизира до глутарна киселина. Хидролизата, проследена со оксидација на дихидропиран, исто така, дава како производ глутарна киселина. Таа може да се добие и со реакција на 1,3-дибромопропан со натриум или калиум цијанид, при што прво се добива динитрил, кој потоа подлегнува на хидролиза.
3 Употреба
*1,5-пентандиол, чест пластификатор и претходник на полиестри, се произведува со хидрогенација на глутарна киселина и нејзините деривати.* Самата глутарна киселина се користи во производството на полимери, како што се полиестерските полиоли и полиамиди. Непарениот број на јаглеродни атоми (т.е. 5) е корисен за намалување на еластичноста на полимерот.*Увитонската киселина се добива со реакција на амонијак со глутарна киселина.
4 Наводи