Список на споменици на културата од исклучително значење (Србија)

Споменици на културата од исклучително значење се оние објекти од недвижно културно наследство кои уживаат највисок степен на државна заштита во Република Србија. Недвижното културно наследство е класифицирано како од исклучително значење по одлука на Народното собрание на Србија. Тие се запишани во ''Централниот регистар на недвижни културни добра'' што го води Заводот за заштита на спомениците на културата на Србија. Предметите на недвижното културно наследство треба да исполнуваат еден или повеќе од оние критериуми дефинирани во ''Законот за културно наследство'' од 1994 година за да бидат категоризирани како „од исклучително значење“:# исклучителна важност за општествениот, историскиот или културниот развој на народот или за развојот на неговата природна средина;
# докази за важни историски настани или личности и нивната работа;
# единствен (редок) пример на човековото творештво од тоа време или единствен пример од природната историја;
# големо влијание врз развојот на општеството, културата, технологијата или науката;
# исклучителна уметничка или естетска вредност.
Според Законот, постојат четири класи на недвижно културно наследство: споменици на културата, археолошки наоѓалишта, историски знаменитости и просторни културно-историски целини. Објектите во секоја од тие класи може да се категоризираат како „од исклучителна важност“ од Националното собрание.
1 Список на културно наследство од исклучително значење
1.1 Археолошки наоѓалишта од исклучително значење
Број во Централниот регистар, Слика, Име, Град/Општина, Локацијаадреса, назначено културно наследство, Исклучително значење бидејќи, Коментари
Винча-Бело Брдо, Белград / Грочка, Винча, 30 Март 1950, 7 Април1979
Медиана - Брзи Брод, Ниш / Медијана, Брзи Брод, 9 Февруари 1949, 7 април 1979
Јустинијана Прима, Лебане, Прекопчелица, 12 Февруари 1949, 7 април 1979
Мраморије, Бајина Баста, Перучац, 25 септември 1968, 7 април 1979, Место од светско наследство на УНЕСКО „Средновековни каменчиња - Стеќци“
Велика Хумка, Пожега, Пилатовици, 29 април 1980, 21 јули 1983
Рунда Глава, Мајданпек, Рудна Глава, 24 јуни 1981, 21 јули 1983
Гамзиград, Зајечар, Гамзиградска Бања, 19 март 1948, 7 април 1979, Светско наследство на УНЕСКО
Понтес со Трајановиот мост, Кладово, Кладово, 28 март1981, 21 јули 1983
Лепенски Вир, Мајданпек, Бољетин, 26 мај 1966, 7 април 1979
Тврдина Дијана, Кладово, Нови Сип, 27 Февруари 1965, 21 јули 1983
Старчево град, Панчево, Старчево, 8 април 1957, 3 декември 1990
Басијана, Рума, Дојни Петровци, 15 октомври 1947, 3 декември 1990
Сирмимум, Сремска Митровица, Сремска Митровица, 9 декември 1948, 3 декември 1990
Чиводар, Вршач, Орешевач, 16 октомври 1978, 3 декември 1990
Гомолава, Рума, Хртковци, 30 декември1950, 3 декември1990
Чибска шума, Бачка Планина, Челарево, 28 ноември 1972, 3 декември 1990
Каварија (Тителски регион), Тител, Тител, 16 февруари 1971, 3 декември 1990
Улпиана*, Приштина, Грачаница, 22 април 1955, 4 јуни1990
Виминациум, Пожаревац / Косталац, Село Костолац, 15 март 1949, 7 април 1979
—, Краку лу Јордан, Кучево, Бродица, —, 21 јули 1983, Краку Лу Јордан беше класифициран како археолошки локалитет од исклучително значење од страна на Националното собрание, иако на прво место никогаш не беше прогласено за културно наследство. Така, тој не е впишан во Централниот регистар.
1.2 Историски знаменитости од исклучително значење
Број на централен регистар, Слика, Обележје, Град/Општина, Локацијаадреса, назначено културно наследство, Исклучително значење од:, Коментари
Бела Црква Меморијален комплекс, Крупањ, Бела Црква, 28 Април 1949, 7 Април 1979, Местото на востанието во Србија (1941) опфаќа: поранешна зграда Кафана, општинска зграда, старо училиште и црква, со неколку споменици и спомен-обележја.
Бубањ Меморијален парк, Ниш / Палилула, Бубањ, 30 Мај1973, 7 Април 1979
Шумарице Меморијален Парк, Крагујевач, Крагујевач, 27 Декември 1979, 7 Април 1979
Краљево Меморилане Парк, Краљево, Краљево, 1 Јуни 1984, 21 Јули 1983, Место на масакрот во Краљево
Чегар, Ниш / Пантелеј, Каменица, 7 Aприл 1983, 21 Јули 1983
Столице страна, Купањ, KрупањStolice, 19 Јули 1949, 7 Aприл 1979, Зграда во која се одржа конференцијата Столиче.
Маричевица јаруга, Аранчеловач, Oрашавач, 24 Јуни 1983, 7 Aприл 1979
Mеморијален комплекс "Boшко Буха", Прилепоје, Jaбука, 30 Mај 1986, 5 Декември 1987
"Taковски грм" Меморијален комплекс, Горњи Милановач, Taково, 6 Јули 1990, 14 Aприл 2000
Радованјски Луг, Велика Плана, Радовање, 27 Мај 1971, 7 Aприл1979
Капела на мирот (место на потпишување на Договорот од Карловиц), Сремски Карловци, Сремски Карловци, 23 Мај 1963, 3 Декември 1990
Место на Битката кај Сланкамен, Инѓија, Стари Сланкамен, 27 Mарт1969, 3 Декември 1990
Место на Битката кај Петроварадин (спомен на ридот Везирац), Нови Сад / Petrovaradin, Петровардин, 2 Април1968, 3 Декември 1990
Индвор Меморијален Комплекс, Kovačica Ковачица, Идвор, 28 ЈуЛИ 1977, 3 Декември 1990, Комплексот вклучува: Куќа за раѓање на Мајкл Пупин, Училиште што го посетувал, зграда на Фондацијата Мајкл Пупин и Куќа на Пупин.
Меморијален комплекс "Sремски фронт", Шид, Адашевци, 29 Декември 1994, 3 Декември 1990
Љубич Меморијален Комплекс, Чачак, Љубич, 24 Февруари 1971, 21 Јули 1983
Спомен костурница на планината Цер, Лозница, Tекериш, 26 Септември 2001, 7 April 1979
Родната куќа на Вук Караџиќ, Лозница, Тршич, 31 Oктомври 2002, 7 Април1979
—, Место на Битката кај Сента, Сента, СентаPorong, —, 3 Декември 1990, Местото на Битката кај Сента беше класифицирано како историска знаменитост од исклучително значење од Националното собрание, иако на прво место никогаш не беше прогласено за културно наследство. Така, тој не е впишан во Централниот регистар.
1.3 Просторни културно-историски единици од исклучително значење
Број на централен регистар, сЛИКА, Име, Град/Општина, Локацијааaдреса, назначено културно наследтсво, Исклучително значење од:, Koментари
Kнез Михаилова улица, Белград / Стари Град, Белград, 6 Април 1964, 7 Април 1979, Од паркот Калемегдан до улицата Обилиќев Венац.
Стара Чаршија Тешњар, Ваљево, Вањево, 5 Mарт 1969, 7 Aприл 1979
Тврдината Нови Пазар со Старата чаршија и комплексот Алтун Алем џамија, Noви Пазар, Нови Пазар, 7 Јуни 1985, 7 Aприл 1979
Горња Добрина Комплекс, Пожега, Горња Добрина, 17 Oктомври 1991, 7 Април1979, Комплексот ја вклучува црквата Свети Петар и Павле (самата означена како културен споменик од исклучително значење), магацинот, неколку надгробни споменици и споменикот на родното место на принцот Милош.
Винарски визби Штубик, Неготин, Штубик, 8 Јуни 1980, 21 Јули 1983
Комплекс винарски визби Рајац и Рогљево, Рајац и Рогљево, 23 Февруари 1983
Топчидер, Белград / Раковица и Савски венац, Белград, 9 Јули 1987, 5 Декември 1987
Областа околу Лицејот Доситеј, Белград / Стари Град, Белград, 23 Ноември 1989, 3 Декември1990, Улици: Цара Уроша, Краља Петра, Господар Јевремова, Господар Јованова, Капетан Мишина, Симина, Браќе Југовиќа, Кнегиње Љубиче, Студентски плоштад, Змаја од Ноќаја, Вишњиќева
Мунументална област Стари Рас, Нови Пазар, Нови Пазар, 24 Ноември 1978, 5 Декември 1987, Светско наследство „Стари Рас и Сопоќани“. Мунументалниот простор Стари Рас вклучува: Тврдината Рас со предградие (Пазариште), црквата Петрова, манастирот Ѓурѓеви Ступови и манастирот Сопоќани (сите четири сами посочени како културни споменици од исклучително значење).
Градското јадро на Сремски Карловци, Сремски Каловци, Сремски Карловци, 18 Јули1949, 3 Декември 1990
Bač Fortress, Bač, BačBačke tvrđave St., 30 July 1948, 3 December 1990
Меморијален комплекс Газиместан*, Приштина, ПриштинаGazimestan, 10 Mај 1950, 4 Јуни 1990
Комплекс на Воено-технички институт, Крагуевач, KragujevacVojno-tehnički zavod, Pirotehnika, 25 March 2014, 12 February 2016
"Staro selo" Etno Complex, Čajetina, Sirogojno, 27 November 1985, 21 July 1983, Комплексот опфаќа: Црква Св. Петар и Павле (само прогласен за културен споменик од исклучително значење), гробишта и рурален етнокомплекс.
—, Fruška Gora with its monasteries and other monuments, Bačka Palanka, Beočin, Inđija, Irig, Novi Sad, Sremska Mitrovica, Šid, —, —, 3 December 1990, Фрушка Гора со манастири и други споменици беше класифицирана како просторна културно-историска целина од исклучително значење од страна на Народното собрание, иако на почетокот никогаш не беше прогласена за културно наследство. Така, тој не е впишан во Централниот регистар.
2 Поврзано
* Недвижно културно наследство од големо значење (Србија)
* Српската култура
* Културно наследство на Србија
* Список на национални споменици на Босна и Херцеговина
* Недвижни културни споменици од национално значење (Грузија)