Османлиско ерменско население

Отоманското ерменско население се разликувало низ историјата. Бројот на Ерменците во Отоманското царство меѓу 1914 и 1915 година е контроверзна тема. Повеќето проценки на западните научници се движат од 1,5 до 2,4 милиони жители. Според Енциклопедија Британика пред 1915 година и Семјуел Кокс, Американска амбасада во Истанбул од 1880-1886 година, таа била 1,75 милиони и 2,4 милиони, соодветно.
Големината на оваа популација е многу важна за да може да се определи точната проценка на починатите Ерменците помеѓу 1915 и 1923 година за време на ерменскиот геноцид.
1 Класичен период
1.1 Вредности засновани на даночни податоци
Иако Отоманската Империја имала евиденција за населението пред 1830-тите, дури во 1831 година бил основан Фондот на Канцеларијата за регистри на населението (Ceride-i Nüfus Nezareti). За да се извлечат попрецизни податоци, Канцеларијата се децентрализирала во 1839 година. Во покраините и помалите административни области биле назначени матичари, инспектори и службеници за населението. Тие периодично ги евидентирале раѓањата и умрените и споредувале списоци што укажувале на населението во секоја област. Овие записи не биле вкупен број на население. Наместо тоа, се засновале на она што е познато како „глава на домаќинството“. Биле избројани само возрастите, занимањето и имотот на машките членови на едно семејство.
Официјалните податоци произлегуваат од проширувањето на вредностите на оданочување на вкупното население. Бидејќи даночните податоци се користат за да се заклучи големината на населението, деталните податоци за бројни отомански урбани центри - градови со повеќе од 5.000 жители - се точни. Овие податоци се соработуваат со податоци за платите и цените. Друг извор се користел за бројот на станоиздавачи на домаќинства во Отоманската Империја – се претпоставувало дека секое домаќинство има 5 жители.
1.2 Абодолним Убичини (1844 година)
Во 1844 година, османлиската влада избројала вкупно 2,4 милиони Ерменци. Абдолоним Убичини, француски историчар и новинар, бил еден од првите кој ја објавил бројката во 1844 година, додавајќи дека ја смета за потценување на вкупното отоманско ерменско население. Ерменците кои ја населувале Отоманската Империја во Европа биле едвај четиристотини илјади, од кои повеќе од половина живееле во Константинопол, другите биле расфрлани низ Тракија и Бугарија. Од друга страна, Турција во Азија има околу два милиони Ерменци, од кои мнозинството сè уште ја населуваат античката територија на нивните предци во соседството на планината Арарат; трите ејалети на Ерзерум, Диарбекир и Курдистан содржат многу села населени целосно со Ерменци, а во овие провинции, и покрај честите миграции, Ерменците зачуваат бројна супериорност во однос на турската и туркоманската раса.
Убичини наведува:
 Турскиот професор од 20 век, Ибрахим Хаки Акјол, исто така ја смета 1844 година како потценување на вкупното отоманско население бидејќи даноците што требале да се одредат за секој вилает и каза се засновале на резултатот од пописот, а населението сакало да ги избегне. Во 1867 година, бројката од 2,4 милиони останала непроменета, а била користена од отоманскиот функционер Салахедин бег во книга објавена по повод Меѓународната изложба во Париз. Во истата прилика, еден отомански ерменски функционер по име Мигирдич бег Дадијан дал цифра од 3,4 милиони, што османлиската влада не ја оспорила.
1.3 Карекин Вартабед Срванцдијантс (1878–79 година)
По интернационализацијата на ерменското прашање и Берлинскиот договор во 1878 година, идејата за самоуправна ерменска нација станала возможна. Така, пописните записи на ерменското население станале важни. Првиот запис на Генералната управа за население под султанот Абдул Хамид бил половина од цифрата во 1881-1882 година. Отоманската Империја ги загубила Батуми, Карс и Ардахан во 1877–78 година. Статистиката на ерменското население за тие региони би влијаела на загубите на ерменското население, но не може да ги земе предвид другите милиони или повеќе Ерменци кои недостасуваат во записите од 1881-1882 година за време на владеењето на Хамид.
Ерменскиот национален устав од 1863 година, доделен од отоманскиот султан на Отоманските Ерменци во 1863 година, ја овластил Ерменската патријаршија во Константинопол да собира бројки за населението на сите Ерменци во Отоманското царство. Првиот обид бил делегиран на Карекин Вартабед Срванцдијантс во 1878 година, кој направил две патувања во ерменските вилаети во 1878 и 1879 година. Сепак, во одредени области курдските племиња кои насилно ги зазеле ерменските села и не му дозволувале влез. Обидот од 1878 година бил неуспешен и не бил објавен.
1.4 Семјуел Кокс (1880–86 година)
Семјуел Кокс во американската амбасада во Истанбул од 1880 до 1886 година, пресметал дека ерменското население во Отоманското царство изнесувало 2,4 милиони.
2 Статистика на Отоманскиот попис од 1893–1896 година
Првиот официјален попис (1881–93 година) траел 10 години додека да се заврши. Во 1893 година, резултатите биле составени и презентирани. Овој попис бил првиот модерен, општ и стандардизиран попис што бил остварен не за оданочување или за воени цели, туку за стекнување демографски податоци. Населението било поделено на етно-религиозни и полови карактеристики. Бројот на машки и женски субјекти биле дадени во етно-религиозни категории вклучувајќи муслимани, Грци, Ерменци, Бугари, Католици, Евреи, протестанти, Латини, Сирици и Цигани.
Во 1867 година, Советот на држави презел одговорност за цртање табели за населението, правејќи ги записите за населението попрецизни. Тие вовеле нови мерки за евидентирање на бројот на населението во 1874 година. Тоа довело до формирање на Општа управа за населението, приклучена на Министерството за внатрешни работи во 1881-1882 година. Некако, тие промени го политизирале бројот на населението.
2.1 Официјални вредности (објавено 1897 година)
Вредности на отоманскиот попис
Административна единица, Тотална популација, Ермениска популација, % вкупно
Вен, 132,007, 55,051, 41.70%
Битлис, 338,642, 108,050, 31.91%
Измит, 228,443, 44,953, 19.68%
Ерзурум, 637,015, 120,147, 18.86%
Дерсаадет, 903,482, 166,185, 18.39%
Мамуратулазиз, 466,579, 83,394, 17.87%
Дијарбакир, 414,657, 60,175, 14.51%
Сивас, 980,876, 129,085, 13.16%
Адана, 398,764, 36,695, 9.20%
Халеп, 819,238, 70,663, 8.63%
Анкара, 1,018,744, 81,437, 7.99%
Худавендигар, 1,454,294, 70,262, 4.83%
Трабзон, 1,164,595, 49,782, 4.27%
Сехреманати Мулхакати, 88,306, 3,074, 3.48%
Едирне, 985,962, 18,458, 1.87%
Каталка, 61,001, 979, 1.60%
Бига, 143,904, 1,842, 1.28%
Конја, 1,022,834, 10,972, 1.07%
Ајдин, 1,478,424, 15,229, 1.03%
Зор, 51,270, 474, 0.92%
Кастамону, 968,884, 6,652, 0.69%
Кудус, 258,860, 1,610, 0.62%
Бејрут, 620,763, 2,921, 0.47%
Сурије, 551,135, 1,478, 0.27%
Селаник, 1,038,953, 51, 0.00%
Џезаир-и Бахри Сефид, 286,736, 10, 0.00%
Манастир, 711,466, 22, 0.00%
1,139,651
2.2 Витал Куинет (1896 година)
Витал Куинет бил француски географ кој бил задолжен да ги истражува областите и да ја брои нивната популација. Неговите бројки биле користени и за да се утврди способноста на Отоманската Империја да ги плаќа своите долгови, Куинет сакајќи да добие прецизни бројки конечно бил принуден да заклучи дека не е можно да се добијат, тој навел две главни причини за тоа.
# Ограничувањата наметнати од турските власти ги направиле неговите истражувања неубедливи.
# Поради недоволната контрола на турските власти за подалечните провинции, му било невозможно да ја заврши својата работа.
Пример често наведен од критичарите била статистиката на Куинет извлечена од бројките на отоманската власт и информациите што му ги дале во врска со Вилаетот Алепо (класифициран во тие дела како санџакот на Мараш). Бројките се невозможни 4.300. Иако само во градот Мараш католичките и протестантските Ерменци броеле 6.008, и тоа без да се вклучат Грегоријаните. Куинет на почетокот на својата работа, го предупредил читателот изјавувајќи: „Науката за статистика е толку достојна и интересна, не само што сè уште не се користи во оваа земја, туку дури и властите одбиваат, со партиска линија, да прифатат каква било истрага“.
Без разлика што можел да се смета како индиректно признавање на под пребројување. Куинет прикажал 840.000 за 1891–1892 година, од она што се нарекувало „ерменски вилает“ што е бројка повисока од онаа претставена од отоманската статистика.
Административна географија, статистика, том 4
Административни единици, Под-единици наведени од Куинет, Население
Вилает Адана, санџаци на Ицел (Мерсин) Адана Козан Османије, 97.450
Вилаетот Алепо, Халеб, 37.999
Анкара вилает, санџаци на Анкара Киршехир Јозгат Кајсери, 94.298
Битлиски вилает, санџаци на Муш Генч Сиирт, 131.300
Вилаетот Бурса, санџаци на Баликешир Бурса Ердогрул Кутахја Афјон, 88.991
Дијар-и Бекр вилает, санџакот на Дијарбакир и мутасарифатот на Зор, 67.718
Вилаетот Ерзурум, 134.967
Измирскиот вилает, санџаци на Маниса Измир Ајдин Денизли Ментесе, 15.105
Измит, 48.655
Вилает Кастамону, санџаци на Болу Чанкири Кастамону Синоп, 2.647
Вилаетот Коња, санџаци на Бурдур Хамид абад Аталија Коња Нигде, 0
Вилает Мамуре-ул-Азил, 79.128
Вилает Сивас, санџаци на Сивас Токат Амасја Шебинкарахисар, 170.433
Вилает во Требизон, санџаци на Самсун Трабзон Ѓумушхане Лазистан, 47,20
Ван Вилает, санџаци на Ван Хакари, 79.998
1.095.889
2.3 Хенри Финис Блос Линч (1901 година)
Линч посочил, како и Куинет, дека постоела намерна отоманска политика на пребројување. Меѓутоа, бројките на Линч биле добро распространети, но тој го предупредил читателот во врска со погрешниот карактер на терминот „муслиман“, бидејќи многу Ерменци се преобратиле и биле сметани за муслимани, додека тие сè уште практикувале ерменски христијани.
Британските официјални лица во амбасадата верувале на внимателни истраги како оние на Линч. Кога ги споредувал тие бројки со отоманските бројки, Замир стигнал до заклучокот дека: „провинциите Ван, Битлис, Мамуретал-Азиз (Харпут), Дијарбекир, Ерзерум и независниот округ Мараш, каде што британските бројки се за 62 проценти повисоки (847.000) во споредба со 523.065“. Поради тоа, тој бил принуден да заклучи: „Потценувањето на немуслиманските бројки изгледа дека е намерно“.
Самата Британика ја зела бројката од 1.750.000 како „разумна претстава за ерменското население во Анадолија пред 1915 година“.
3 Статистика на Отоманскиот попис од 1905–06 година
Истатистик-и Умуми Идареси спровел нова пописна анкета за кое теренската работа траела две години (1905–06 година). Целосната документација на оваа анкета не била објавена. Резултатите од регионалните студии за овие податоци биле објавени подоцна, кои биле подредени според датумот на нивното објавување. Во публикацијата и во следните било вклучено населението на Отоманската Империја од 1911, 1912 и 1914 година. Значајната архивска документација за пописот е користена во многу современи студии и меѓународни публикации. По 1906 година, Отоманската Империја почнала да се распаѓа и синџирот на насилни војни како што се Османлиско-италијанска војна, Балканските војни и Првата светска војна целосно ја смениле областа, незјзините граници и нејзината демографија.
3.1 Официјална статистика за населението (објавена 1914 година)
Во 1914 година немало официјален попис, спротивно на некои извори, туку само приближување на бројките од отоманскиот попис од 1905-06 година, врз основа на официјалните годишни бројки за раѓање и датум (непријавувајќи ги селата), заедно со религиозна групација, спроти етничка, изедначувајќи ги сите муслимани во една колона и потценувајќи ги стапките на раст на домородното христијанско население, поради намерното изоставување на црковната статистика од отоманскиот двор, која вклучувала фактички стапки на крштевање и смртност по деноминација. Отоманскиот попис од 1905-06 година бил последниот целосен отомански попис.
3.2 Ерменски населби во 1914 година
Ерменски населби, цркви и училишта во 1914 и 1922 година: 
Вилаети/региони, Населби, Цркви, Училишта
Вилаетот Ерзурум, 425, 482, 322
Ван Вилает, 450, 537, 192
Дијар-и Бекр вилает, 249, 158, 122
Вилает Мамуретулазиз, 279, 307, 204
Битлиски вилает, 681, 671, 207
Вилает Сивас, 241, 219, 204
Вилает во Требизон, 118, 109, 190
Западна Анадолија, 237, 281, 300
Киликија и Северна Сирија, 187, 537, 176
Источна Тракија / Европска Турција, 58, 67, 79
Мутасарифат на Ерусалим, 1, 10, 1
Отоманската Империја, 2.925, 3.368, 1.996
4 Ерменската патријаршија евиденција
Записите за бројките на Ерменската патријаршија се засновале на записите за крштевањата и смртта што ги чувале ерменските епископи низ Отоманската Империја. Овие бројки ги исклучиле областите каде ерменското население не било значително, како и областите надвор од Шестте вилаети.
За споредба, статистиката на Патријаршијата за Ерменците што живеат во шесте вилаети (познати како Отоманска Ерменија) брои 1.018.000 Ерменци наспроти 784.914 според отоманските бројки.
4.1 1913 година
Овој сет на фигури на Ерменската патријаршија биле објавени во 1913 година. Ерменскиот патријарх им наредил на ерменските бискупи да земат османлиска статистика и локални информации од ерменските парохии, поправајќи ги за воочените недоволно броење.
Во 1992 година, Рејмонд Х. Кеворкијан и Пол Б. Пабуџијан објавиле книга што содржи бројки извлечени од ерменските архиви и засновани на архивите на Ерменската патријаршија во Цариград, почнувајќи од февруари 1913 година до август 1914 година, а која детално ги содржи бројките за секоја отоманска провинција. Бројките вклучени овде доаѓаат од нивната книга. За бројката на целото отоманско ерменско население, тие записи укажуваат на 1.914.620.
Овие бројки се поклопуваат со отоманската статистика за западниот дел на Отоманското царство, но се разликуваат во источната зона, каде се верува дека османлиската статистика многу го потценувала ерменското население. Во некои региони, вистинските османлиски статистики биле повисоки.
Фигури на ерменскиот патријарх од Константинопол од февруари 1913 година до август 1914 година:
Рејмонд Х. Кеворкијан и Пол Б. Пабуџијан
Вилает, Ерменско население
Вилает Битлис, 218.404
Вилает Сивас, 204.472
Вилаетот Ерзурум, 202.391
Вилаетот Алепо, 189.565
Истанбул, 163.670
Анкара вилает, 135.869
Вилает Мамуретулазиз, 124.289
Вилает Адана, 119.414
Вилаетот Бурса, 118.992
Ван Вилает, 110.897
Дијар-и Бекр вилает, 106.867
Вилает во Требизон, 73.395
Измит вилает, 61.675
Одрински вилает, 30.316
Аидин вилает, 21.145
Вилаетот Коња, 20.738
Вилает Кастамону, 13.461
ВКУПНО, 1.914.620
4.2 Арнолд Џеј Тојнби (1916 година)
Во 1912 година, ерменското население во шесте вилаети на Отоманската Империја според Ерменската патријаршија во Константинопол изнесувало 1.018.000. Тојнби се решил меѓу 1,6 и 2,0 милиони и споделил дека вистинската бројка била веројатно поблиску до 2 милиони за Анадолија, притискајќи ја средната вредност малку на десно.
5 Аргументи на контроверзии на ерменското население
Постоеле разни западни записи што го претставувале ерменското население, а демографските бројки што го претставувале вкупното ерменско население во Отоманската Империја биле ниски. Проблемот со ваквите бројки е што тие не се работат за истите региони. На пример, многу пати „Анадолија“ се смета за дел од Отоманската Империја. Други пати, има делумни статистики што претставуваат една област, како што се Турска Ерменија, Отоманска Ерменија, Азиска Турција, Анадолија, Отоманска Империја, 6 ерменски вилиети, 9 ерменски вилиети итн.
Друг проблем со бројките е што тие бројки биле извлечени од период од околу 20 до 30 години, најмногу од 1890 до 1915 година. Германските официјални бројки што го претставуваат ерменското население во рамките на Отоманското царство биле околу 1,9 до 2 милиони. страна од 1,8 милиони. Лудовик де Контенсон, ја презентирал бројката од 1.150.000 за азиска Турција и ги нарекува „статистички податоци“ без никакви извори. Неговите бројки сугерираат дека тие всушност се отоманските пописни статистики, без корекција. Се појавува уште еден проблем, а тоа е фактот дека отоманската пописна статистика одржувала постојан пораст на ерменското население од периодот кога помеѓу 1894–1897 година, околу 100.000 до 300.000 Ерменци ги загубиле животите за време на Хамидиските масакри. Додека минимумот во опсегот го претставува зголемувањето на ерменското население со години, пописот од 1905 година не покажал никаква аномалија на ерменските зголемувања, што сугерира дека имало фиксна квота на ерменско население и дека без оглед на пописот, имало многу повеќе Ерменци во Отоманското царство. Друг елемент што додава е дека многу Ерменци, како и многу Евреи и Христијани, се сметале за странци, бидејќи имале странска националност или уживале заштита на странски конзулати и оние за кои не биле вброени во таа пописна статистика.
Резултатот од сите тие фактори е што пописите на ерменското население, според специјалистите кои ги критикуваат, е важен под пребројување на ерменското население, што можело да отиде дотаму што погрешно го претставил на половина. Самиот критичар на Линч во врска со вклучувањето на сите муслимани заедно, кога веројатно имало Ерменци во пребројувањето, е поддржан од отоманскиот попис, кој содржи аномалија дека во некој регион како Ван, муслиманското население од еден до друг попис скокнало на околу 50%, што посочува дека бројките за отоманската влада можеле да се користат како политичка табела за трансфер на Ерменците. Всушност, отоманскиот попис не дефинирал ниту една етничка група, само религиозна. Во овој контекст, Ерменец значел приврзаник на Ерменската апостолска црква, а не етнички Ерменец. Етничките Ерменци кои тврделе дека се муслимани се сметале за муслимани, ерменските протестанти се сметале како други. Значи, османлиските записи не се веродостојни извори - проблемот е што тие не го даваат етничкиот распад на населението, туку само религиозниот. Фактот дека записите од 1912 година се засноваат на попис што бил спроведен под режимот на Хамидијан, според критичарите, го прави сомнителен. Турските записи, исто така, посочуваат дека султанот Хамид можеби намерно го потценувал ерменското население. Турскиот автор Казим Кадри напишал: „За време на владеењето на Абдул Хамид ги намаливме бројките на населението на Ерменците...“ Тој додал: „По наредба на Абдул Хамид, бројот на Ерменците намерно бил ставен во ниски бројки“.
Други докази посочуваат дека таквите пребројувања го намалиле на половина од реалното ерменско население. На пример, во округот Муш (компромитирање на рамнината на Мус, Сасун и окрузите Муш), ерменскиот службеник задолжен за пописот, Гарабед Потигијан, навел 225.000 Ерменци и 55.000 Турци. По инсистирањето на неговите турски претпоставени, бил принуден да го намали ерменското население на 105.000 и да го зголеми турското население на 95.000. Самиот Линч известил за слични инциденти: „Тргнувајќи по нашиот пат, сретнуваме ерменски свештеник - млад човек со широки раменици, отворено лице. Изгледаше дека е склон да зборува, па го прашавме колку цркви може да има во Муш. Тој одговори, седум; но комесарот рече четири. Еден војник му се обраќа на курдски; кутриот човек почна да бледнее и рече дека погрешил што рекол седум; не може да има повеќе од четири ...Такви се неколку од нашите искуства додека престојувавме во Муш“.
Султанот Хамид очигледно го сметал за претерување бројот 900.000 кој му бил претставен. Германскиот началник на Генералштабот на Отоманската Трета армија, полковник Феликс Гусе, се пожалил дека „Турците ја познаваат само слабо својата земја, дополнително, можноста да се добијат веродостојни статистички бројки не била во прашање. Фаиз Ел-Гусеин, кајмакамот од Харпут, во својата книга напишал дека според Отоманската официјална статистика имало околу 1,9 милиони Ерменци во Отоманската Империја. Друг показател дека можеби постоеле други статистички податоци е дека Полибиј во неговата книга објавена во 1919 година, упатува на споменатиот „Отомански официјален попис од 1910 година“. Турскиот историчар д-р Сечил Акгун, тврдел: „Османлиите немаат точен број. Односно, имаме во наши раце контрадикторни бројки во однос на ерменското население во границите на Отоманската Империја. Јас би помислил дека Басмаџијан ја дава најточната бројка. Ова треба да биде помеѓу два и три милиони“.
6 Поврзано
* Ерменците во Турција
7 Наводи
7.1 Наведени дела
*