Пелистер

Пелистер — највисокиот врв на Баба Планина, а со своите 2.601 м надморска височина, претставува трет највисок планински врв во Македонија. Често името на врвот Пелистер, се користи и како име за самата Баба Планина и синоним за градот Битола. Пелистер е воедно прогласен за национален парк во 1948 година, тој има вкупна површина од 17.150 хектари и географската положба на паркот е 40°57’ СГШ и 21°14’ ИГД. Го опфаќа врвот Пелистер и се протега на падините на Баба Планина.
1 Потекло на името
Името Пелистер води потекло од антиката, односно најверојатно е дадено од древномакедонските племиња, Пелагонци и Линкестиди кои живееле непосредно под планината Баба, во овој дел од рамнината Пелагонија. Меѓу народот постои и легенда дека името Пелистер доаѓа од зборовите „пет лисје“. Кованицата бели+стени= белистени=пелистер е една од можните варијанти за потеклото на името Пелистер.
Исто така, има мислење дека името „Пелистер“ е кованица од бел+истер = бел-истер = пелистер. Како аналогија се зема името на полуостровот Истра и ред други топоними, ороними и сл. од претсловенско време, од т.н. старовенетски период. Значењето на „истер“ и ден-денес во македонскиот јазик како и милениуми претходно се употребува, означувајќи нешто што е истерано, извишено, било во висина, било во море и сл. Колку за потсетување, старото име на реката Дунав е исто така Истер!
Истото име го носи и планината Пелистер (|Λάκμος, ''Лакмос'' или ''el'', ''Перистери'') на пограничното подрачје меѓу Епир и Тесалија како продолжеток на венецот Пинд.
2 Географија
Националниот парк „Пелистер“ се наоѓа во југозападниот дел на Република Македонија и зафаќа површина од 17.150 хектари. Прогласен е во 1948 година како прво заштитено природно богатство во Македонија. Повторно е прогласен и неговата територија е зголемена за околу 6.500 ха со закон во декември 2007 година. Се одликува со поголем број врвови и возвишенија повисоки од 2000 метри, кои меѓу себе се раздвоени со длабоки долини. Највисок врв е Пелистер (2601 м). Од земјишните облици на Пелистер највпечатливи се т.н. камени реки. Тоа се наклони на релјефот исполнети со блокови од стени со различен состав.
3 Хидрографија
Од хидрографските објекти, со посебна природна привлечност се двете леднички езера, Пелистерски Очи — Големото и Малото Езеро на Пелистер, исто познати како „Горски Очи“.
4 Флора и Фауна
Растителниот свет на Пелистер е мошне разнообразен, па оттаму и неговото конкретно ботаничко значење. Тука растат 88 дрвни видови, што претставува 29% од вкупната дендрофлора на Македонија. Во растителноста на НП Пелистер се среќаваат 21 растителна заедница, од кои 8 се шумски, а 13 тревни заедници. Од шумските дрвни видови најголема вредност има моликата — домороден вид на петтоигличест бор со терцијарна старост којшто расте само на неколку планини на Балканскиот Полуостров. Висинскиот распон на распространувањето на моликата на Пелистер е од 600 до над 2200 метри.
НП Пелистер претставува класично наоѓалиште за повеќе од 20 растителни видови, од коишто 2 се месни ендемити. Од ’рбетниците се среќаваат: 10 видови водоземци, 15 влекачи, 91 вид птици и 35 видови цицачи. Од рибите, значајно е да се истакне присуството на пелистерската ендемска поточна пастрмка (''Salmo trutta peristericus'') и пелагониската поточна пастрмка (''Salmo trutta pelagonicus'').
5 Ендемски видови
Фауна:
*Salmo trutta peristericus (поточна пастрмка)
*Salmo trutta pelagonicus (поточна пастрмка)
*Iliodromus peristericus (остракоди)
*Eucypris diebeli (остракоди)
*Niphragus pancici peristericus (амфиподното ракче)-Големо Езеро
*Arcticocampus macedonicus (харпактикоидното ракче)
*Brachydesmus peristerensis (пелистерската стоногалка)
*Alpaeus macedonica (тврдокрилните инсекти)
*Cychrus attenuatus peristericus (тврдокрилните инсекти)
*Duvaliotes peristericus (тврдокрилните инсекти)
*Platyduvalius macedonicus (тврдокрилните инсекти)
*Trechus hajeki (тврдокрилните инсекти)
*Scythris crypta (мали пеперутки)
*Scythris similis (мали пеперутки)
*Hadena clara macedonica (ноќната пеперутка)
Флора:
*Alchemilla peristerica (пелистерската небесна роса)
*Sempervivum octopodes (еден од двата ендемски видови на пази куќа)
*Jovibarba heuffelii var (еден од двата ендемски видови на пази куќа)
*Crocus pelistericus (пелистерската качунка)
*Festuca pelisterica (пелистерската власеника)
6 Пелистер како мотив во уметноста
* „Пелистер и Молика“ — расказ за деца на македонскиот писател Киро Донев од 2013 година.
7 Галерија
8 Поврзано
* Баба Планина
* Пелистер — истоимена планина во Епир и Тесалија