Бислама

Бислама е креолски јазик и еден од двата официјални јазика на Вануату. Јазикот е мајчин јазик за голем дел од урбаното население во државата, а втор јазик за остатокот од населението. Јазикот е креолски и е заснован на англискиот јазик, односно мешавина од локалните јазици и англискиот, но има зборови и од францускиот.
Над 95% од зборовите во јазикот се од англиско потекло, а остатокот е од францускиот и локалните јазици. Зборовите за растенијата и животните се претежно од локалните јазици. Влијанието на локалните јазици врз бислама во поглед на зборовите е слабо, но многу големо врз морфологијата и синтаксата. Јазикот може да се опише како јазик со англиски зборовен фонд и океанска граматика.
1 Потекло на поимот
Името бислама доаѓа од зборот „Beach-la-Mar“, кое пак потекнува од француското „biche de mer“ или „bêche de mer“. Францускиот поим потекнува од португалскиот назив „bicho do mar“, што значи морска краставица. Во раните 1840-те, морските краставици се береле и препродавале истовремено со трговијата на сандалово дрво. Овие берби биле асоцирани со јазичната мешавина која ја зборувале луѓето, првично развиена во пиџин, а подоцна во креолски јазик.
Роберт Луис Стивенсон во своите белешки за патувањата низ Тихиот Океан во 1888 и 1889 г. запишал „староседелците усвоиле малку англиски... или делотворен пиџин, кој се нарекува западен бич-ла-мар“.
2 Азбука
Бислама се пишува на латиница. Азбуката е заснована на англиската азбука. Првиот речник на бислама бил објавен во 1995 и ова помогнало да се стандардизира правописот.
бислама
a, ae, b, e, f, h, i, j, k, l, m, n, ng, o, p, r, s, t, u, v, w, y
македонски еквиваленти
a, ај, б, е, ф, х, и, ч, к, л, м, н, нг, о, п, р, с, т, у, в, в*, ј
:* Во македонскиот нема таков глас. Гласот е ист со англискиот /w/.
Во бислама има и 4 дифтонга: ’ei’ (еј), ’ae’ (ај), ’ao’ (ау) и ’oe’ (ој).
3 Граматика
име= Бислама
Најчести граматички зборови кои се користат во јазикот се „long“ и „blong“, кои ги замениле англиските и француските предлози.
;Long
''Long'' како 'до', 'веднаш до', 'покрај', 'од', итн...
Stoa long haos, („Продавницата до куќата.“)
''long'' како 'на' или 'до'
Mi bin stap long ples ia bifo. („Сум бил на ова место претходно.“)
Mi stap long stoa. („Јас сум во продавницата.“)
''long'' како 'во'
Jea long haos. („Столчето во куќата.“)
''Long'' стои на местото на многу други слични значења, и понекогаш се користи во импровизации.
;Blong
Зборот потекнува од англискиот „belong“ (припаѓа) и се користи наместо „на“, „од“:Buk blong mi. („Книгата која ми припаѓа“. „Мојата книга.“)
:Man blong Amerika. („Маж од Америка“. „Американец“)
:Hemi woman blong saiens. („Таа е жена од науката.“ „Таа е научник“.)
:Man blong dring. („Маж од пиење“. „Пијач“)
3.1 Глаголи
Глаголите во бислама не се менуваат по лице. Најчесто глаголите се состојат од оригиналните англиски глаголски корени. Во јазикот има минато и идно време и тие се прават со претставки, односно наставки кои се додаваат пред глаголот.
:''Mi wantem bia'' ~ Јас сакам пиво.
:''Mi bin wantem bia'' ~ Јас сакав пиво.
:''Bambae/Bae mi wantem bia'' ~ Јас ќе сакам пиво.
3.2 Именки
Множината се прави со додавање на „ol“ пред зборот: bia= пиво - Ol bia = пива.
3.3 Заменки
Бислама има двоина, троина и множина, како и вклучителни и исклучителни заменки.
;Еднина
* mi : јас, мене
* yu : ти
* hem : него, неа
;Двоина
* yumitu : нам (вклучително „ти и јас“
* mitufala : нам (исклучително „јас и некој друг“)
* yutufala : вие двајца
* tufala/tugeta : тие двајца
;Троина
* yumitrifala : нам (вклучително „вие двајца и јас“)
* mitrifala : ние (исклучително „ние тројца“)
* yutrifala : вие (исклучително „вие тројца“)
* trifala/trigeta : тие тројца
;Множина
* yumi : ние (вклучително „сите ние“)
* mifala : ние (исклучително, „тие луѓе и јас)
* yufala : сите вие
* ol : многу од ним
* olgeta :сите тие
4 Јазична споредба
англиски бислама пиџин ток писин торески креолски македонски
and, mo, an, na, ane, 'ne, an, a, и
the / this, ia, dispela (ia) / (она) dhis (dhe), определен член -та, -ва, -на, итн.
he / she / it / him / her, hem, hem, em / en, em, тој, таа, тоа
for, from, fo, long, po, за
наставка за придавка, -fala, -fala, -pela, -Ø (-wan кога не е пред именка - em, i big man 'тој е голем маж' - man i bigwan 'мажот е голем')
woman, woman, woman / mere, meri, uman / oman, жена