Фински јазик

Финскиот ''(suomi, suomen kieli)'' е балтофински јазик, дел од групата на уралски јазици. Финскиот е службен јазик на Финска, а воедно и национален јазик, каде го зборува мнозинството од населението на државата (92%). Тој е службен јазик и на официјалното финско малцинство во Шведска и истиот е еден од службените јазици на ЕУ.
Финскиот јазик е член на балтофинските јазици и е класифициран како аглутинативен јазик. Тој ги модифицира формите и на именките и на придавките во зависност од нивната улога во реченицата. Има репутација дека е тежок за учење и разбирање, што е првенствено поради тоа што има само мал број јазици сродни со него, така правејќи го речникот непознат.
1 Класификација
Финскиот е од групата на балтофински јазици од семејството на уралски јазици. Покрај финскиот, во оваа група е и естонскиот, како и неколку други мали балтички јазици. Финскиот покажува сродност со останатите уралски јазици:
*слична морфологија:
**наставки за падежи како што се за генетивот ''-n'', за партитивот ''-(t)a'' / ''-(t)ä'' ( ← уралски *''-ta''), за есивот ''-na'' / ''-nä''**множина со ''-t'' and ''-i-''**наставки за присвојност како што е за 1 лице еднина ''-ni'' ( ← уралски *''-mi''), 2 лице еднина ''-si'' ( ← уралски *''-ti'').
**бројни зборообразовни наставки
*сличен зборовен фонд
2 Географска распространетост
Финскиот јазик претежно се зборува во Финска, каде го зборуваат околу 5 милиони. Јазикот го зборува и финската емиграција, особено во Норвешка, Шведска, Русија, Естонија, САД, Бразил и Канада. Околу 90,37% од населението на Финска зборува фински. Остатокот зборува на шведски (5.42%), и некои од лапонските јазици.
3 Статус
Финскиот јазик е еден од двата официјални јазика во Финска, другиот е шведскиот. Според податоците од 2010 година, само 5,42% од населението на Финска зборува шведски.) Финскиот е еден од службените јазици на Европската Унија и има службен стгатус на малцински јазик во Шведска.
4 Историја
Се смета дека Уралското семејство на јазици, од кои дел е и финскиот, имаат еден заеднички предок кој се именува како прауралски јазик, зборуван некаде помеѓу 8,000 и 2,000 п.н.е. (во зависност од различните проценки) во близина на планината Урал. Со текот на времето, прауралскиот се разделил на повеќе јазици, кои и самите продолжиле да се менуваат и да се оддалечуваат еден од друг, давајќи уште повеќе нови јазици. Еден од тие јазици е и прафинскиот јазик, од кој се развиле балтофинските јазици.''Записот на брезова кора бр. 292'' од 13ти век од Новгород напишан со кирилица е најстариот пронајден запис на било кој балтофински јазик. Првиот пример на пишан фински е пронајден во еден германски патнички дневник кој датира од година: fi (современ фински: "fi" македонски: "Навистина сакам да зборувам фински, [но] не можам"). Според овој дневник, ова се зборови на фински бискуп, чие име е непознато. Погрешната употреба на fi (современ фински fi) во акузатив, наместо fi во партитив, и отсуството на сврзникот fi се типични за странските говорители на фински дури и денес. Во тоа време, повеќето свештеници во Финска зборувале на шведски јазик.
5 Дијалекти
* западни
**југозападни
***основни југозападни
**** северни
**** јужни
***средни југозападни
****пориски
****ала-сатакунтански
****турку
****сомеро
****западноусимански
**тавастијански
***иле-сатакунтански
***тавастијански
***јужнотавастијански
***југоисточни тавастијански
****хололански
****порвоански
****литиски
**јужноботниски
**средни и северни ботниски
***средноботниски
***северноботниски
**перепохјола
***торнио
***кеми
***кемијерви
***јеливара
***руија
*источни
**савонски
***северносавонски
***јужносавонски
***средни дијалекти
***источносавонски
***каину
***среднофински
***пеијене тавастија
***кеуру-евијерви
***савонски дијалекти од Вермланд
**југоистиочни
***основни југоисточни
***лемиски
***ингриски
6 Примери
име= Фински јазик
*(Hyvää) huomenta – (Добро) утро
*(Hyvää) päivää – (Добар) ден
*(Hyvää) iltaa – (Добра) вечер
*Hyvää yötä / Öitä! – Добра ноќ / „Ноќ!“
*Terve! / Moro! – Здраво!
*Hei! / Moi! – Здраво!
*Heippa! / Moikka! / Hei hei! / Moi moi! – Чао!
*Nähdään! – Ќе се видиме! („се ледаме“)
*Näkemiin – Пријатно (буквало „Додека јас/ние се видиме“).
*Hyvästi – Довидување/ пријатно
*Hauska tutustua! – Мило ми е што те сретнав.
*Kiitos – Благодарам
*Kiitos, samoin – "Благодарам, исто и тебе"
*Mitä kuuluu? – Како си? (за познаници, буквално „Што слушаш?“)
*Kiitos hyvää! – Добро сум, благодарам.
*Tervetuloa! – Добре дојде!
*Anteeksi – Извини
7 Поврзано
* Финци
* Финска
* Финска азбука
* Балтофински јазици