Мери Астел

Мери Астел (12 ноември 1666 – 11 мај 1731) — англиска протофеминистичка писателка, филозофка и реторичарка која се залагала за еднакви образовни можности за жените. Астел првенствено се памети како една од првите застапнички на правата на жените во Англија, а некои коментатори ја сметаат за „првата англиска феминистка“.
Делата на Астел, особено ''„Сериозен предлог до дамите“'' и ''„Некои размислувања за бракот“'', се залагаат за фундаменталната интелектуална еднаквост меѓу мажите и жените. Се смета дека нејзините филозофски дела влијаеле врз следните генерации образовани жени, вклучувајќи ја и книжевната група позната како „Сините чорапи“, чии дискусии за книжевноста, науката и филозофијата честопати се фокусирале на прашања поврзани со образованието и еднаквоста на жените. Астел, која никогаш не се омажила, ги формирала поголемиот дел од своите блиски лични односи со жените. Во текот на раните 1700-ти години, таа се повлекла од јавниот живот и се посветила на планирање и управување со добротворно училиште за девојчиња. Астел се сметала себеси за самостојна и се гордеела со унапредувањето на својата мисија да му стави крај на угнетувањето на жените.
И покрај придонесот на Астел во феминистичката кауза, постои забележителна тензија во поширокиот корпус на науката кога станува збор за нејзино категоризирање како недвосмислена „прва англиска феминистка“. Ова несовпаѓање произлегува од спротивставените интелектуални заложби на Астел. Покрај нејзиното верување во вродениот интелектуален потенцијал на жените и нејзиното темелно истражување на опасностите од угнетувачките сопрузи, Мери Астел цврста ја подржувала Висока Ториевска партија, била конзервативна памфлетистка и застапничка на доктрината за пасивна послушност. Дури и за време на нивното првично објавување, нејзините најсилни политички ставови можеби изгледале застарени и надвор од допир со преовладувачките верувања во тоа време. Понатаму, нејзиниот акцент на важноста на религијата за женското пријателство и феминистичката мисла ги дистанцирало современите критичари на нејзиното творештво.
1 Ран живот
Биле зачувани многу малку записи за животот на Мери Астел. Како што објаснува биографката Рут Пери: „Како жена, таа имала малку или воопшто немала работа во светот на трговијата, политиката или правото. Таа се родила, починала; поседувала мала куќа неколку години; чувала банкарска сметка; помогнала да се отвори добротворно училиште во Челзи: овие факти можат да ги обезбедат јавните листи.“ Иако Пери открила писма и фрагменти од ракописи, таа забележува дека ако Астел не им пишувала на богатите аристократи кои можеле да си дозволат да пренесат цели имоти, многу малку за нејзиниот живот би бил познат.
Астел била родена во Њукасл на Тајн на 12 ноември 1666 година, во семејството на Питер и Мери (Ерингтон) Астел. Нејзините родители имале уште две деца, Вилијам, кој починал во детството, и Питер, нејзиниот помлад брат. Таа била крстена во црквата „Свети Јован“ во Њукасл. Нејзиното семејство било од горната средна класа и живеело во Њукасл во текот на нејзиното рано детство. Нејзиниот татко тргувал со јаглен, бил службеник во „Хостменс“ во Њукасл на Тајн и конзервативен ројалист англиканец. Дедото на Мери по мајчина линија исто така бил трговец и член на еснафот „Хостменс“. Поради успехот на нејзиното семејство во бизнисот со јаглен, нејзиното семејство пораснало и постигнало релативна благосостојба. Во времето на раѓањето на Мери, нејзиното семејство не било дел од благородништвото. Во рок од една година од раѓањето на Мери, нејзиното семејство се издигнало на повисок статус по зголемувањето на статусот на еден предок. Мери не добила формално образование, иако добила неформално образование од нејзиниот чичко Ралф Астел; тој дипломирал на Кембриџ и бил поранешен свештеник чиј алкохолизам бил причина за неговото суспендирање од Англиканската црква. Иако бил суспендиран од Црквата, тој бил поврзан со филозофската школа со седиште во Кембриџ, која ги темелела своите учења на филозофи како Аристотел, Платон и Питагора. Нејзиниот татко починал кога имала 12 години, оставајќи ја без мираз. Со остатокот од семејните финансии инвестирани во високото образование на нејзиниот брат, Мери и нејзината мајка се преселиле да живеат кај тетката на Мери.
Откако се преселила кај нејзината тетка, малку се знае за животот на Мери Астел сè до нејзините рани дваесетти години. Веројатно таа продолжила да добива неформално образование од нејзиниот чичко, но нема конкретни докази. Можно е недостатокот на мираз на Мери и финансиската состојба на нејзиното семејство да ги ограничиле нејзините можности за понатамошно образование или напредување. Не е познато дали имала блиски пријатели или била вклучена во романтични врски. Не е јасно дали била вклучена во некои политички или социјални каузи во тоа време, иако нејзините подоцнежни дела укажуваат на интерес за прашања поврзани со образованието и еднаквоста на жените.
2 Кариера
Неколку години по смртта на нејзината тетка во 1684 година, Астел сама се преселила во Лондон, веројатно поради политичките немири што се случиле помеѓу 1686-1688 година во Њукасл. Во Лондон, таа се запознала со круг книжевни и влијателни жени, вклучувајќи ги Мери Чадли, Елизабет Томас, Џудит Дрејк, Елизабет Елстоб и Мери Вортли Монтагју. Овие жени помогнале во развојот и објавувањето на нејзиното дело, како и Вилијам Санкрофт, претходно надбискуп на Кентербери. Врзан со својата претходна заклетва кон Џејмс II, тој одбил да се заколне на верност кон Вилијам III по Славната револуција од 1688 година и станал нежител. Тој обезбедил финансиска поддршка за Астел и ја запознал со нејзиниот иден издавач. Астел подоцна му посветила збирка поезија.
Во тоа време, Астел веројатно поминала некое време во манастир во Франција, каде што била изложена на идеи за образование и независност на жените. Таа била една од првите Англичанки, по Батсуа Макин, која ја застапувала идејата дека жените се исто толку рационални како и мажите и исто толку заслужуваат образование. Првпат објавена анонимно и потпишана „Од љубовник на својот пол“ во 1694 година, нејзината книга ''„Сериозен предлог до дамите за унапредување на нивниот вистински и најголем интерес“'' претставува план за женски колеџ каде што жените би можеле да се занимаваат со умствен живот. Во 1697 година, таа го објавила вториот дел од нејзината книга ''„Сериозен предлог''“ насловен „Во кој се нуди метод за подобрување на нивниот ум“.
Во 1700 година, Астел ја објавила книгата ''„Некои размислувања за бракот“''. Таа ги критикувала филозофските основи на институцијата брак во Англија во 1700-тите години, предупредувајќи ги жените за опасностите од избрзан или непромислен избор. Војвотката од Мазарин била користена како пример за „опасностите од лошо образование и нееднаков брак“. Астел изјавила дека образованието ќе им помогне на жените да донесат подобри брачни избори и да се справат со предизвиците на брачната состојба: „Таа има потреба од силен разум, од вистински христијански и добро расположен дух, од целата помош што најдоброто образование може да ѝ ја даде и треба да има добра сигурност во сопствената цврстина и доблест, која се осмелува на такво искушение“.
Астел предупредува дека разликата во интелигенцијата, карактерот и среќата може да доведе до мизерија и препорачува бракот да се заснова на трајно пријателство, а не на краткотрајна привлечност. Жената треба да бара „добро разбирање, достоен ум, а во сите други аспекти да има што е можно повеќе еднаквост“. Астел ја проширила оваа тема како одговор на критичарите во третото издание на ''„Некои размислувања за бракот“''.
Таа се повлекла од јавниот живот во 1709 година за да стане раководител на добротворно училиште за девојчиња во Челзи, финансирано од две богати филантропи, Кетрин Џонс и Елизабет Хејстингс. Поддржана од Друштвото за ширење на христијанското знаење, Астел ја дизајнирала училишната програма и се смета дека тоа била првото училиште во Англија со одбор на гувернери составен исклучиво од жени. Кога имала 60 години, во 1726 година, Астел била поканета да живее кај Кетрин Џонс, со која живеела до нејзината смрт во 1731 година.
Астел починала во Лондон неколку месеци по мастектомија за отстранување на канцерогената десна дојка. Во последните денови од животот, таа одбивала да ги види своите познаници и останувала во соба со својот ковчег, мислејќи само на Бога; била погребана во дворот на црквата Челзи во Лондон.
Астел е запаметена по нејзината способност да дебатира и со мажи и со жени, како и по нејзините револуционерни методи на преговарање за позицијата на жените во општеството преку вклучување во филозофска дебата (Рене Декарт имал посебно влијание), наместо да ги базира своите аргументи на историски докази, како што било чесно случај. Декартовата теорија за дуализам, одвоен ум и тело, ѝ овозможила на Астел да ја промовира идејата дека жените, како и мажите, имаат способност да расудуваат и, следствено, тие не треба да се третираат толку лошо; „Ако сите мажи се раѓаат слободни, зошто сите жени се раѓаат како робови?“
3 Книги
Делата на Мери Астел биле објавувани анонимно. Нејзините две најпознати книги, ''„Сериозен предлог до дамите, за унапредување на нивниот вистински и најголем интерес“'' (1694) и ''„Сериозен предлог, дел II“'' (1697), го истакнувале нејзиниот план за воспоставување нов вид институција за жени, која ќе им помогне на жените да добијат и религиозно и световно образование. Таа предлага проширување на кариерните можности на жените надвор од мајчинството и калуѓерството. Таа сметала дека необразованите жени се загрижени за убавината и суетата, а недостатокот на образование е коренот на нивната инфериорност во однос на мажите, а не дека се природно инфериорни. Астел сакала сите жени да имаат иста можност како и мажите да ја поминат вечноста на небото со Бога, и верувала дека за ова треба да бидат образовани и да ги разберат своите искуства. Образованието во стилот на „манастирско“ образование што го предложила требало да им овозможи на жените да живеат во заштитена средина, без влијанија од надворешното патријархално општество.
Нејзиниот предлог никогаш не бил усвоен бидејќи критичарите сметале дека изгледа „премногу католичко“ за Англичаните. Подоцна нејзините идеи за жените биле сатиризирани во ''„Татлер“'' од писателот Џонатан Свифт. Иако писателот Даниел Дефо се восхитувал на првиот дел од предлогот на Астел, тој верувал дека нејзините препораки се „непрактични“. Патриша Спрингборг забележува дека препораката на Дефо за академија за жени (како што е детално опишано во неговиот ''„Есеј за проекти''“) не се разликувала значително од оригиналниот предлог на Астел. И покрај ова, таа сè уште била интелектуална сила меѓу образованите класи во Лондон.
Неколку години подоцна, Астел го објавила вториот дел од ''„Сериозен предлог“'', во кој детално ја опишала својата визија за образованието на дворските дами. Таа се оттргнала од современиот реторички стил од периодот каде што ораторите зборувале пред публика за учење, и наместо тоа понудила разговорен стил на подучување на „соседите“ за правилниот начин на однесување. Таа се осврнала само на логиката Порт-Ројал како извор на современо влијание, иако сè уште се потпирала на класичните реторички теории кога ги презентирала своите оригинални концепти. Во својата презентација, таа понудила дека реториката, како уметност, не бара машко образование за да се стане мајстор, и ги навела средствата со кои жената може да ги стекне потребните вештини од природната логика. Ова ја етаблирало Астел како способна жена реторичар.
Откако ги прочитала ''„Практични дискурси, на неколку теми за Божественоста"'' (1691) од Џон Норис од Бемертон, во раните 1690-ти години, Астел стапила во преписка со него. Писмата ги осветлуваат мислите на Астел за Бог и теологијата. Норис сметал дека писмата се достојни за објавување и со согласност на Астел, тој ги објавил како ''„Писма за љубовта кон Бога“'' (1695). Нејзиното име не се појавило во книгата, но нејзиниот идентитет наскоро бил откриен, а нејзиниот реторички стил бил многу пофален од современиците.
4 Филозофија
4.1 Пријателство
Еден од значајните придонеси на Астел кон идеите за пријателство меѓу жените од осумнаесеттиот век се темели на политичките потреби за формирање сојузи. Жаклин Брод ја сметала врската на пријателство на Астел за аристотелска, при што сојузите се формираат заради доблесна реципрочност. Сепак, Ненси Кендрик не го прифатила гледиштето на Брод. Таа смета дека „теоријата за пријателство на Астел е решително антиаристотелска“. Иако Астел го прифатила аристотелското пријателство на морална доблест, Кендрик тврди дека Астел пишувала за „доблесни пријатели како оние кои се сакаат едни со други за тоа што всушност се“, а не само заради реципрочност. Спротивно на Аристотел, Астел изјавила дека автентичното доблесно пријателство произлегло од Божествената природа на Бога, со што станало духовно пријателство. Понатаму, Астел, за разлика од Аристотел, сметала дека оваа пријателска љубов се протега и кон непријателите, бидејќи Божествената љубов го опфаќа целото човештво.
4.2 Образование за жени
Астел верувала во важноста на едукацијата на жените и се залагала за нивниот интелектуален развој, за што пишувала првенствено во ''„Сериозен предлог до дамите“''. Таа ги оспорила преовладувачките сфаќања дека жените се интелектуално инфериорни во однос на мажите, користејќи форма на картезијански дуализам, според кој умот и телото се два различни ентитети. Таа тврдела дека иако мажите и жените се разликуваат по тело, по природа делат ист вид ум даден од Бога и затоа се подеднакво способни за интелигентно размислување. Понатаму, таа сметала дека ограничените образовни можности на жените во тоа време ја ограничуваат нивната способност да ги развијат своите рационални способности, предизвикувајќи тие да бидат перцепирани како понезнаечки. Ова незнаење се претворило во перцепција за грев, за што Астел сметала дека може да се отстрани доколку жените се образуваат да бидат подоблесни. Затоа, таа се залагала за сеопфатно образование кое ќе им овозможи на жените да учествуваат во општеството, да се вклучат во интелектуален дискурс и да придонесат во јавната сфера. Астел сметала дека соодветното образование е клучно за жените да постигнат социјална и интелектуална независност, дозволувајќи им да се ослободат од ограничувањата наметнати од патријархалното општество.
Астел верувала дека жените треба да се образуваат во духовна средина, само за жени, подалеку од општеството. Таа сметала дека жените треба да добијат образование без машко влијание поради степенот до кој бил корумпиран светот под машка доминација. За да се постигнат овие цели, таа предложила основање институција слична на манастир каде што младите жени би можеле да добијат образование, а постарите жени би можеле да се пензионираат. Астел сметала дека ова образование треба да биде составено од предмети што традиционално се доминирани од мажи, како филозофија и теологија, заедно со силна религиозна компонента.
4.3 Брак
Во ''„Неколку размислувања за бракот“,'' Астел ја нагласува важноста на образованието на жените за подобрување на состојбата на бракот. Таа објаснува дека доколку жените биле подобро образовани, тие би ги избирале своите партнери помудро и би покажувале подобро однесување. Таа го наведува примерот на Хортенсе Манчини, чие разделување од нејзиниот насилнички сопруг довело до преиспитување на улогата на изборот на жените во бракот. Астел изјавила дека тековната состојба на бракот е далеку од неговата оригинална светост како света институција воспоставена од Бога, поради широко распространетата корупција и неморалното однесување. Таа ги охрабрила жените да ја зајакнат својата доблест и разум преку образование и да се дистанцираат од активности како коцкањето и флертувањето. Иако ставот на Астел за улогите што жените и мажите треба да ги усвојат во бракот бил во голема мера конзервативен, таа ја потврдува интелектуалната еднаквост на жените во однос на мажите и ги предупредува жените да избираат сопрузи што можат да ги почитуваат.
Научниците сугерираат дека „ ''Размислувањата'' “ на Астел содржат прикриен политички подтекст со кој се предизвикуваат виговските теоретичари од нејзиното време да го прошират истиот авторитет што им е даден на сопрузите во домашната сфера и на суверените во државата. Со доведување во прашање на прифаќањето на покорноста и послушноста кон авторитетот во домот, но не и во државата, Астел претставува ироничен предизвик за виговските противници, имплицирајќи дека виговските теоретичари треба да практикуваат пасивна послушност кон своите политички водачи.
Иако Астел генерално го поддржувала бракот како „институција на небото“ и „голем благослов“ за сопругите, таа признала дека некои жени можеби не се склони кон брак. Астел никогаш не се омажила, иако веројатно била верена со свештеник во еден момент од нејзиниот живот, како што сугерирал нејзиниот биограф од осумнаесеттиот век, Џорџ Балард.
4.4 Религија и политика
Некои се прашувале како Астел можела да биде и феминистка и конзервативна верничка на Високата црква, со оглед на нејзиното неодобрување на политичките ставови на Џон Лок и нејзиното спротивставување на теориите на Виговците за слобода, отпор и толеранција. На прв поглед, нејзината поддршка за политичка партија која се борела против слободата на совеста и другите перцепирани опасности за англиканската црква се чини дека била во спротивност со нејзиното застапување за слободата на расудување на жените. Научниците виделе дека феминизмот на Астел не бил заснован на либерални политички цели, туку на интелектуални премиси, објаснувајќи зошто, во тоа време, таа не барала целосна политичка еднаквост за жените.
Изложеноста во младоста на граѓански немири и бунтови на улиците на Њукасл веројатно било она што ѝ помогнало да го развие интересот за политика. Таа го идеализирала кралот Чарлс I и ги сметала неговите наследници, Вилијам и Марија, за „нелегитимни“ владетели на англискиот престол. Нејзината непоколеблива поддршка на политиката на Конзервативците и приматот на англиканизмот предизвикала нејзините дела да бидат преиспитани во тој контекст.
Според англиканската политичка теологија на Астел, од сите поданици се бара да се придржуваат до идејата за пасивна послушност, која налага тие доброволно да се предадат на политичката власт. Кога не се во можност да го сторат тоа отворено, тие мора да се подложат на казна. Дури и ако круната имала диктаторски авторитет, Астел тврдела дека политичките поданици никогаш немале право да му се спротивстават на монархот.
Лок ги критикувал ставовите на Астел за природното право и правото на отпор во неговиот Прв трактат, објавен во 1690 година. Астел изјавила дека иако Лок го смета самоодржувањето за фундаментално право, тоа вклучува само зачувување на бесмртната душа. Затоа, луѓето имаат право да дејствуваат само на начини кои ќе ја обезбедат безбедноста на нивните души од суд, во согласност со природното право.
5 Наследство
Идеите на Астел за жените во образованието ги поставиле темелите за подоцнежните феминистички движења, бидејќи тие ги предизвикале општествените норми и го отвориле патот за подобрени образовни можности за жените. Нејзиното творештво продолжува да инспирира современи дебати за половата еднаквост и важноста на образованието во јакнењето на жените. Револуционерните размислувања на Мери Астел за образованието на жените продолжуваат да бидат доказ за нејзиното трајно наследство како феминистички филозоф и застапник за правата на жените.
Астел имала значајна лична библиотека што претставувала необичен пример за колекција книги од крајот на седумнаесеттиот и почетокот на осумнаесеттиот век, во сопственост на жена која била објавен автор. Нејзините книги го носат нејзиното име на насловната страница и нејзините бројни забелешки во своите книги. Во 2021 година, колекција од 47 книги и памфлети на Астел, од кои многу имале нејзини забелешки, биле идентификувани во Старата библиотека во колеџот Магдалена, Кембриџ, од страна на Кетрин Сатерленд, заменик-библиотекарката. Овие маргиналии го откриваат, за прв пат, степенот до кој таа била вклучена во книжевноста и дискурсот за природна филозофија од своето време. Други фондови се наоѓаат во Британската библиотека и во Канцеларијата за евиденција на Нортхемптоншир.
Академијата „Мери Астел“ (порано Линхоуп ПРУ) на улицата Линхоуп Роуд, Њукасл на Тајн, била именувана по неа. Во Германија, постои улица посветена на неа, наречена „Мери-Астел-Штрасе“, во Бремен.
6 Библиографија
** Astell, Mary. ''The Christian Religion, as Professed by a Daughter of the Church of England''. Ed. Jacqueline Broad. Toronto: CRRS and Iter, 2013. .
* Astell, Mary. ''A Serious Proposal to the Ladies''. Ed. Patricia Springborg. Peterborough: Broadview Press, 2002. .
* Broad, Jacqueline. ''The Philosophy of Mary Astell: An Early Modern Theory of Virtue''. Oxford: Oxford University Press, 2015. .
** Hill, Bridget. ''The First English Feminist: "Reflections Upon Marriage" and Other Writings by Mary Astell''. Aldershot: Gower Publishing, 1986.
* Hill, Bridget. "A Refuge from Men: The Idea of a Protestant Nunnery". ''Past and Present'' 117 (1987): 107–30.
* James, Regina. "Mary, Mary, Quite Contrary, Or, Mary Astell and Mary Wollstonecraft Compared". ''Studies in Eighteenth Century Culture'' 5 (1976): 121–39.
* Perry, Ruth. ''The Celebrated Mary Astell: An Early English Feminist''. Chicago: University of Chicago Press, 1986. .
** Smith, Florence M. ''Mary Astell''. New York: Columbia University Press, 1916.
* Springborg, Patricia. ''Mary Astell (1666–1731), Political Writings''. Cambridge: Cambridge University Press, 1996.
* Springborg, Patricia. "Mary Astell and John Locke," in Steven Zwicker (ed.), ''The Cambridge Companion to English Literature, 1650 to 1750''. Cambridge: Cambridge University Press, 1998.
* Springborg, Patricia, ''Mary Astell: Theorist of Freedom from Domination'' (Cambridge, Cambridge University Press, 2005).
* Stone Stanton, Kamille. "'Affliction, the Sincerest Friend': Mary Astell’s Philosophy of Women’s Superiority through Martyrdom" ''Prose Studies: History, Theory, Criticism''. Special Issue: The Long Restoration. Vol. 29.1. Spring, 2007, pp. 104–114.
* ‘Capable of Being Kings’: The Influence of the Cult of King Charles I on the Early Modern Women's Literary Canon" ''New Perspectives on the Eighteenth Century''. Vol 5.1. Spring 2008, pp. 20–29.
* Sutherland, Christine. ''The Eloquence of Mary Astell''. University of Calgary Press, 2005.
*''Mary Astell: Reason, Gender, Faith''. Edited by William Kolbrener and Michal Michelson. Aldershot, 2007, 230 pp.