Ормуриски јазик

Ормуриски јазик (пашту : ارموری ژبه; |زبان ارموری ) познат и како Баракиски, Ормурски, Ормујски или Баргистски ― источноирански јазик што е зборуван во Југоисточен Авганистан и Вазиристан. Тоа првенствено го зборуваат Бурците во градот Канигурам во Јужен Вазиристан и Логар, Авганистан. Јазикот припаѓа на групата источно-ирански јазици. Исклучително малиот број на говорници го прави ормурискиот јазик загрозен јазик кој се смета дека е во „загрозена“ состојба.
Ормурискиот е познат по својот необичен звучен инвентар, кој вклучува безгласен алвеоларен трепет кој не постои во околниот паштунски јазик. Ормурискиот, исто така, има безгласни и гласни алвеоло-палатални фрикативи (безгласниот е спротивен со почестиот бегласен палато-алвеоларен фрикатив), кои исто така постојат во вазиристанскиот дијалект на паштунскиот, но можеле да бидат усвоени од ормурискиот поради неговата непосредна близина.
1 Класификација
Ормурискиот е класифициран под индоевропски, индо-ирански, ирански, источноирански, југоисточноирански и ормуриско-парачиските јазични групи.
1.1 Јазичен статус
Според Проектот за загрозени јазици, ормурискиот јазик е многу загрозен. Јазикот се користи за општење лице-в-лице, но сепак губи корисници.
2 Историја
Ормурискиот јазик е користен племето Ормурци/Бараки во делови од долината Канигурам во Вазиристан, Пакистан. Јазикот се користи и во мал дел од покраината Логар, Авганистан.
2.1 Ормурци
Алтернативно име што е користено од Ормурците е Бараки. Се верува дека имало осум до десет илјади семејства во областа на Логар на почетокот на 19 век и приближно четири до петстотини семејства во Канигурам на почетокот на 20 век. Ормурците не зазема етнички хомогена територија. Во Авганистан, Ормурците живее во мешани заедници и со Таџикистанци и со Паштунци. Додека во Пакистан, Ормурците живеат само со Паштунците.
Раната историја на племето може да се следи во книгата на Херодот. Персискиот император Дариј Хистасп; Гувернерот на Египет ги освоил грчките колонии Барса и Кирена во Либија и ги одвел во Египет при нивното враќање од експедиција. Во тоа време, кралот се вратил од својот скитски поход во неговиот главен град Суза. На Бараките им било дадено село во Бактрија да живеат, подоцна наречено Барке. По две илјади и триста и педесет години, селото се уште било населено во 1891 година на истата територија.
2.2 Ормуриски јазик
Името „ормур“ (мфа: ''orməṛ'') првично било изведено од паштунскиот (што значи оган). Првиот човек кој го спомнал баракискиот бил Бабар, во неговата книга ''Бабурнама''. Ормурискиот, исто така наречен Бирки во тоа време, бил еден од единаесет до дванаесет јазици што ги забележал Бабар додека бил во регионот на Кабул. Познато е дека многу од говорителите на ормурискиот се барем двојазични или тријазични, зборувајќи други племенски јазици како што се паштунски, персиски, дари или каболиски.
Пир Рошан (Бајазид Кан) бил еден од првите познати паштунски прозаисти и композитори на паштунски азбуки кој употребил неколку ормуриски зборови во својата книга „''Кајрул-бајан''“. Неколку од зборовите што се употребени во неговата книга се налати (свињи), нмандзак од маздак (џамија), тештан (сопственик), бургу (пропуст), харамунај (болнороден) итн.
2.3 Истражување
Хикматјар Бурки, исто така, има завршено магистрант за Ормури и го објавил своот труд преку Паштунската академија.
3 Географска распространетост
Ормурискиот е зборуван првенствено во градот Канигурам во Јужен Вазиристан, Пакистан. Мало население го зборува и во градот Бараки Барак во покраината Логар, Авганистан. Јазикот го одржуваат речиси педесет приврзаници во Авганистан и околу пет до шест илјади говорители во Пакистан.
3.1 Дијалекти
Постојат два дијалекти на ормурискиот; едниот е зборуван во Канигурам, Вазиристан, кој е поархаичен дијалект, а другиот во Бараки-Барак, Логар. Канигурамскиот дијалект не се разбира во Бараки-Барак. Јазичарот Георг Морстине напишал:
''Додека канигурамскиот слободно позајмувал од вазирскиот паштунски, речникот на логарскиот бил под влијание на другите паштунски дијалекти и, во уште поголема мера, на персискиот''.
Кангурамскиот дијалект моментално е силен, зборуван од релативно просперитетна заедница на Ормурците во изолиран дел од грубите ридови на Вазиристан. Сепак, положбата на баракибарачкиот дијалект не е силна. Морстине напишал дека му било кажано дека:
''Ормурискиот повеќе не се зборувал во Бараки Барак, античкото седиште на Ормурците. Дури и еден човек за кој се вели дека е од ова село негирал постоење на друг јазик освен персиски и пашту во неговото родно место.''
Име, МФА, Транслитерација, Контекстуални облици, Isolated, Latin, Unicode(Hex)
Знак, Краен, Среден, Почетен
alif, ā, ps, ps, آ, ps, ps, ps, Ā ā, U+0627,
be, b, ps, ps, ps, ps, B b, U+0628
pe, p, ps, ps, ps, ps, P p, U+067E
te, t, ps, ps, ps, ps, T t, U+062A
ṭe, [ʈ], ṭ, ps, ps, ps, ps, Ṭ ṭ, U+067C
se, s, ps, ps, ps, ps, S s, U+062B
jim, [d͡ʒ], j, ps, ps, ps, ps, J j, U+062C
če, [t͡ʃ], č, ps, ps, ps, ps, Č č, U+0686
he, h, ps, ps, ps, ps, H h, U+062D
xe, x, ps, ps, ps, ps, X x, U+062E
tse, [t͡s], ts, ps, ps, ps, ps, Ts ts, U+0685
dzim, [d͡z], dz, ps, ps, ps, ps, Dz dz, U+0681
dāl, d, ps, ps, ps, ps, D d, U+062F
ḍāl, [ɖ], ḍ, ps, ps, ps, ps, Ḍ ḍ, U+0689
zāl, z, ps, ps, ps, ps, Z z, U+0630
re, r, ps, ps, ps, ps, R r, U+0631
xře, ř, ps, ps, ps, ps, Ř ř, U+0692
ṛe, ṛ, ps, ps, ps, ps, Ṛ ṛ, U+0693
ze, z, ps, ps, ps, ps, Z z, U+0632
že, ž, ps, ps, ps, ps, Ž ž, U+0698
źe, [ʑ], ź, ps, ps, ps, ps, Ź ź, U+076B
sin, s, ps, ps, ps, ps, S s, U+0633
šin, š, ps, ps, ps, ps, Š š, U+0634
śin, [ɕ], ś, ps, ps, ps, ps, Ś ś, U+076D
swād, s, ps, ps, ps, ps, S s, U+0635
zwād, z, ps, ps, ps, ps, Z z, U+0636
twe, t, ps, ps, ps, ps, T t, U+0637
zwe, z, ps, ps, ps, ps, Z z, U+0638
ayn, ā, ps, ps, ps, ps, Ā ā, U+0639
ğayn, ğ, ps, ps, ps, ps, Ğ ğ, U+063A
fe, f, ps, ps, ps, ps, F f, U+0641
qāp, /, q, ps, ps, ps, ps, Q q, U+0642
kāp, k, ps, ps, ps, ps, K k, U+06A9
gāp, g, ps, ps, ps, ps, G g, U+06AB
lām, l, ps, ps, ps, ps, L l, U+0644
mim, m, ps, ps, ps, ps, M m, U+0645
nun, n, ps, ps, ps, ps, N n, U+0646
ṇun, ṇ, ps, ps, ps, ps, Ṇ ṇ, U+06BC
nūn ğunna, [ ̃], ̃, ps, ps, ps, ps, N n, U+06BA
wāw, , ,, w, u, o, ps, ps, ps, ps, W w, U u, O o, U+0648
he, ,, h, a, ps, ps, ps, ps, H h, A a, U+0647
kajīra he, ə, ps, ۀ, Ə ə, U+06C0
ye, ,, y, i, ps, ps, ps, ps, Y y, I i, U+064A
ye, e, ps, ps, ps, ps, E e, U+06D0
ye, ,, ay, y, ps, ـ, ـ, ps, Ay ay, Y y, U+06CC
ye, əi, ps, ps, ps, ps, Əi əi, Y y, U+0626
4 Ресурси
** (на хиндустански)
** : Ормуриски на страниците 123 до 325
* Индо-ирански погранични јазици (том 1): Парачиски и Ормуриски
*
5 Поврзано
* Ормурци
* Вазирско паштунско
* Парачиски јазик
* Ванециски
* Логар (покраина)
* Канигурам