Судир Фатах–Хамас

Судирот помеѓу Фатах-Хамас ( ''an-Nizāʿ bayna Fataḥ wa-Ḥamās),'' познат како Палестинска граѓанска војна ( ''al-Ḥarb al-ʾAhliyyah al-Filisṭīnīyyah'') — судир помеѓу двете главни палестински политички партии Фатах и Хамас, што резултирал во поделба на палестинските власти во 2007 година. Процесот на помирување и обединување на администрацијата на Хамас и Фатах останува нефинализиран.
Палестинската независна комисија за правата на граѓаните утврдила дека над 600 Палестинци биле убиени во борбите од јануари 2006 година до мај 2007 година. Десетици други биле убиени или погубени во следните години како дел од судирот.
1 Преглед
Хамас е основан во 1987 година, веднаш по избувнувањето на Првата Интифада, како подружница на египетското муслиманско братство. Тоа е палестинска сунитско - исламистичка фундаменталистичка организација, која се смета, или во целина или делумно, како терористичка организација од повеќе земји и меѓународни организации, пред се од Израел, САД и Европската Унија .
Тензиите меѓу Фатах и Хамас почнале да растат во 2005 година по смртта на Јасер Арафат во ноември 2004 година. По законодавните избори на 25 јануари 2006 година, што резултирале со победа на Хамас, односите биле обележани со спорадични борбени фракции. Ова станало поинтензивно откако двете страни постојано не успеале да постигнат договор за споделување на владината моќ, ескалирајќи во јуни 2007 година и резултирајќи во преземање на Газа од страна на Хамас. Главно прашање било контролата над граничните премини, особено на граничниот премин Рафа .
Лидерот на Хамас, Исмаил Ханија, формирал нова влада на ПС на 29 март 2006 година, составена од претежно членови на Хамас, откако Фатах и другите фракции одбиле да се приклучат, особено затоа што Хамас одбил да ги прифати условите на Квартетот, како што е признавањето на Израел и претходните договори, што довело до значителен дел од меѓународната заедница, особено Израел, САД и земјите од Европската Унија, да не се занимаваат со владата на Хамас и да воведат санкции. По киднапирањето од милитантите на Хамас на Гилад Шалит на 25 јуни 2006 година во прекуграничен напад преку тунел надвор од Газа, Израел привел приближно една четвртина од членовите на ПЛЦ и министрите на Западен Брег во текот на август 2006 година и го интензивирал бојкотот на Газа и презел други казнени мерки.
Повиците за спроведување на Декларацијата од Каиро, вклучително и формирање на влада на единство и прекин на насилството меѓу Фатах и Хамас биле упатени во Договорот од Мека помеѓу Фатах-Хамас од 8 февруари 2007 година. Владата на Хамас беше заменета на 17 март 2007 година со влада на национално единство предводена од Ханија, составена од министри на Хамас и Фатах. Во јуни 2007 година, борците на Хамас ја презеле контролата врз Појасот Газа и ги отстраниле сите претставници на Фатах. Претседателот Абас, на 14 јуни, прогласи лвонредна состојба и ја распуштил владата на националното единство, назначил итна влада и ги суспендирал членовите од Основниот закон..
Хамас е ''де факто'' управувачки орган на Појасот Газа од неговото преземање во јуни 2007 година. Оттогаш, тој водел неколку војни со Израел, и палестинските власти биле поделени во две полиции, секој гледајќи се себеси како вистински претставник на палестинскиот народ - палестинскиот национален орган управуван од Фатах и Владата на Хамас во Газа .
2 Претходни настани
2.1 Вклучување на Велика Британија
Документите објавени во Палестинските документи откриваат дека британското разузнавање МИ6 во 2004 година помогнало во изготвувањето на безбедносен план за палестинските власти предводени од Фатах. Планот споменат како цел, „''охрабрување и овозможување на Палестинските власти (ПС) целосно да ги исполнат своите безбедносни обврски од Фазата 1''“. Документот предлага голем број начини на „''деградирање на можностите на одбивачите''“, именувајќи ги Хамас, ПИЏ (Палестински исламски џихад) и бригадите ал-Акса. Планот бил опишан од Гардијан како „''широка распространетост против Хамас''“. Наводниот план за контра бунт на Фатах против Хамас дал резултат во јуни 2006 година, кога Хамас победил на изборите во 2006 година.
2.2 Израелско одвојување од Газа
Во јули 2004 година имало судири меѓу соперничките делови на безбедносните сили предводени од Хамас во Газа и насилни протести, кои нашироко се сметале како борба за моќ пред ветувањето на Израел да се повлече од Газа.
На 16 февруари 2005 година, израелскиот парламент го одобрил неговото одвојување од Газа, што драстично ќе ги промени израелско-палестинските односи во Газа. Планот за исклучување од 2003 година веќе бил усвоен од израелската влада во јуни 2004 година. Израел се повлекол од Газа во септември 2005 година. Контролата на границата Газа-Египет била од египетска страна предадена на Египет. ПА, доминирана од Фатах, добила контрола од страната Газа на Граничниот премин Рафах . Договорот од Филаделфи меѓу Израел и Египет во 2005 година ја претворил контролата врз границата кон Египет. Од февруари 2005 година, технократската влада на ПА предводена од Фатах ги контролирала палестинските сили за национална безбедност .
Од ноември 2005 година до јуни 2007 година, преминот Рафах бил заеднички контролиран од Египет и палестинските власти, при што Европската унија ги следела активностите од 24 ноември 2005 година на страната Газан.
2.3 Избори во 2006 година и влада на Хамас
Тензиите меѓу Фатах и Хамас се засилиле откако Хамас победил на изборите во 2006 година и меѓународната заедница го зголемила притисокот врз палестинските власти. Како резултат на одбивањето на владата на Хамас да се посвети на ненасилство, признавање на израелската држава и прифаќање на претходните договори, Израел, Блискоисточниот квартет (САД, Русија, Обединетите нации и Европската унија), неколку Западните држави и арапските држави вовесанкции со кои се суспендира целата странска помош .
Владата, која имала заедничко овластување со претседателот Абас над безбедносните сили, веќе не била во рацете на Фатах. Кога Абас и Хамас во борбата за моќ не успеале да постигнат договор, Абас на 6 април 2006 година го назначил за шеф на Безбедносните сили Абу Шбак, поврзан со Фатах, менувајќи го министерот за внатрешни работи на Хамас. Како одговор, Хамас формирал свои безбедносни сили.
На 25 јуни 2006 година, милитантни групи извршиле прекуграничен упад во Израел. Израелскиот одговор го оставил Хамас со половина парламентарен блок и министрите од кабинетот на Западниот Брег во израелски притвор.
2.4 Политички ќор-сокак
Полууставниот и полупретседателскиот ''Основен закон'' им дал на претседателот и на владата заедничка политичка моќ. Фатах одбил да соработува со Хамас. Моќниот претседател Абас, поддржан од Фатах, бил поддржан од меѓународната заедница и повеќе или помалку толериран од Израел. Палестинските власти, во кои доминираат Хамас и парламентот, биле бојкотирани, а меѓународната финансиска помош била дадена преку Абас, заобиколувајќи ја палестинската влада. Бидејќи Фатах и Хамас не соработувале, парламентот станал нефункционален, а ПС претрпела финансиска состојба.
2.5 Вклучување на САД, Израел и арапските држави
Неколку извори зборуваат за значителна вмешаност на САД, Израел и арапските држави, откако Хамас во 2006 година објавил формирање на своја безбедносна служба, Палестински безбедносни служби, кои биле осудени од Махмуд Абас како неуставни. Претседателската гарда на Махмуд Абас била зголемена и опремена, а нејзините членови биле обучени од САД, Египет и Јордан. Исто така, член на советот на Палестинскиот Законодавен Дом (ПЗД) за Хамас, Анвар Забун, верувал дека „''Мохамед Далан имал голем план да ги отстрани корените на Хамас, отпорот, во Газа и на Западниот Брег''.
Според Меѓународниот институт за стратешки студии, ескалацијата во јуни 2007 година била предизвикана од убедувањето на Хамас дека претседателската гарда на ПА, лојална на Махмуд Абас, била позиционирана да ја преземе контролата над Газа. САД помогнале во изградбата на претседателската гарда од 3.500 луѓе од август 2006 година. САД потрошиле 59 милиони долари за обука и опрема за претседателската гарда и ги убедиле арапските сојузници да финансираат набавка на натамошно оружје. И Израел им дозволил на лесните оружја да течат кон припадниците на претседателската гарда. Јордан и Египет биле домаќини на најмалку два баталјона за обука.
3 Времеплов
3.1 Март - декември 2006
По изборите, Хамас објавил формирање на своја безбедносна служба, ''Извршни сили'', назначувајќи го Џамал абу Самхадана, истакнат милитант, на нејзино чело. Абас го осудил овој потег како неуставен, велејќи дека само палестинскиот претседател може да командува со вооружените сили.
Периодот од март до декември 2006 година бил обележан со тензии кога командантите на палестинските власти поврзани со Фатах одбиле да земаат наредби од владата на палестинските власти предводени од Хамас. Тензиите дополнително се зголемиле меѓу двете палестински фракции откако не успеале да постигнат договор за споделување на владината моќ.
3.2 Декември 2006 - јануари 2007
Соочени со меѓународни санкции, палестинските власти предводени од Хамас зависеле од увоз на големи количини на готовина за да ги платат своите долгови. На 14 декември 2006 година, премиерот Исмаил Ханија, кој носел десетици милиони донации, бил задржан по влегувањето во Газа преку граничниот премин Рафа . Лутите милитанти на Хамас упаднале на местото со кое управувале европски набљудувачи и претседателската гарда на Абас, одговорни за безбедноста таму. Откако стражарите пукале кон милитантите на Хамас, тие ја зазеле салата, пукајќи во воздух. Официјален Хамас се обидел да ги натера милитантите да се распрснат. Исмаил Ханија веќе го прекинал своето патување поради зголемените тензии меѓу Хамас и соперничката фракција Фатах, откако тројцата синови на шефот за безбедност на Фатах биле убиени неколку дена претходно.
Истиот ден, на Исмаил Ханија му било дозволено да се врати во Газа без пари, но при преминување на границата, вооружени лица го нападнале неговиот автомобил, убивајќи еден телохранител. Еден од синовите на Исмаил Ханија бил умерено ранет, а неговиот политички советник Ахмед Јусеф бил лесно ранет. Во тоа време, за овој очигледен обид за атентат бил обвинет членот на Фатах и поранешен шеф за безбедност на Фатах, Мохамед Далан. Активистката за мир Елен Росер исто така верува дека токму луѓето на Далан се обиделе да го убијат Исмаил Ханија. Избувнале борби на Западниот Брег откако палестинските сили за национална безбедност пукале на митингот на Хамас во Рамалах . Безбедносните единици лојални на Махмуд користеле палки и пушки за да ги победат демонстрантите пред да започне пукањето. Најмалку 20 лица биле ранети во судирите, кои се случиле непосредно по обидот за атентат врз Исмаил Ханија.
На 16 декември, Абас повикал на нови парламентарни и претседателски избори, но неговиот советник Саеб Ерекат изјавил дека „''изборите не можат да се одржат пред средината на следната година од правни и технички причини''“. Висок пратеник на Хамас го нарекол тоа „''вистински удар против демократски избраната влада''“. Хамас ја оспорил законитоста за одржување предвремени избори, задржувајќи го своето право да го одржи целиот мандат на избраните функции. Хамас го карактеризирал како обид за преврат на Фатах од страна на Абас, користејќи недемократски средства за соборување на резултатите од демократски избрана влада. Лидерите на Фатах повикале на разрешување на владата предводена од Хамас и формирање на кабинет за итни случаи. Еден оперативец на Фатах изјавил дека Абас се заканувал дека ќе распише предвремени избори во последните пет месеци и дека „''повеќе закани нема да успеат''“. Најавата за избори предизвикало високи тензии и вооружени борби меѓу приврзаниците на Хамас и Фатах. Абас силно ги негирал обвинувањата дека членови на Фатах и „''Претседателската гарда''“ на Силите стојат зад обидот за атентат врз Исмаил и тој го критикувал киднапирањето на војникот Гилад Шалит.
На 17 декември, про-вооружени напаѓачи на Фатах го нападнале министерот за надворешни работи на Хамас Махмуд Захар. Војниците на Хамас возвратиле со истрели во домот на претседателот Абас, ранувајќи пет чувари. Припадник на Фатах, бил убиен, заедно со жена во минување. На крајот на денот, Фатах и Хамас се договориле за прекин на огнот, иако пукањето продолжило пред куќата на Мохамед Далан.
Интензивните фракциони борби продолжиле во текот на декември 2006 година и јануари 2007 година во појасот Газа. По еден месец борби, во кои загинале 33 лица, претседателот Махмуд Абас се обидел да ги вклучи ''извршните сили'' предводени од Хамас во безбедносниот апарат лојален на претседателот. Хамас ја отфрлил наредбата на Абас, и наместо тоа, објавила планови за двојно поголема количина на својата сила. На 6 јануари 2007 година, Абас ги забранил ''Извршните сили'' и наредил нивно распуштање. Борбите продолжиле сè додека не се спровело примирјето на 30 јануари. Најавите за двобојот ја зголемиле можноста за засилен вооружен судир. Единственото средство на Абас за спроведување на наредбата се чинело принудна акција на полицијата и единиците за безбедност под негова команда, кои биле релативно слаби во појасот Газа, упориштето на Хамас.
3.3 Февруари - април 2007
Жестоки борби се случиле откако Хамас убил 6 лица на 1 февруари во заседа на конвојот во Газа кој доставувал опрема за палестинската претседателска гарда на Абас, според дипломатите, со цел да се спротивстави на шверцот на оружје во Газа од страна на Хамас. Според Хамас, испораките до претседателската гарда имале за цел да предизвикаат бунт (против Хамас), притоа задржувајќи пари и помош од палестинскиот народ.
На 8 февруари 2007 година, Договорот Фатах-Хамас од Мека со посредство на Саудиска Арабија бил потпишан од лидерите на Фатах и Хамас. Договорот вклучувал мерки за ставање крај на меѓусебното насилство. Владата на единство била формирана на 17 март. Сепак, двете најгорливи прашања: економската криза и падот на безбедноста во Газа останале отворени. Насилните инциденти продолжиле до март и април 2007 година. Повеќе од 90 лица биле убиени во овој период.
3.4 Мај 2007
Во средината на мај 2007 година, судирите избиле уште еднаш на улиците во Газа. За помалку од 18 дена биле убиени повеќе од 50 Палестинци. Лидерите на обете партии се обидиле да ги запрат борбите повикувајќи десетици на примирје.
3.5 Јуни 2007
Во текот на борбите 10 и 15 јуни Хамас ја презел контролата врз главниот пат север-југ и крајбрежниот пат. и ги отстранил службениците на Фатах . МКЦК проценил дека најмалку 118 лица биле убиени и над 550 ранети за време на борбите во неделата до 15 јуни. <i>Хјуман рајтс воч ги обвинил обете страни со кршење на меѓународното хуманитарно право. Вклучувајќи таргетирање и убивање на цивили, јавно погубување на политички противници и заробеници, фрлање затвореници од високи станбени згради, борби во болници и пукање од џипови обележан со ознаки „''ТВ''“. Меѓународниот комитет на Црвениот крст ги осудил нападите во и околу две болници во северниот дел на појасот Газа. Израелската влада ги затворила сите контролни точки на границите на Газа како одговор на насилството.
На 14 јуни, палестинскиот претседател Махмуд Абас објавил распуштање на сегашната влада на единство и прогласување вонредна состојба . Палестинскиот премиер Исмаил Ханија бил разрешен, а Абас со претседателски указ започнал да владее со Газа и Западниот Брег. Портпаролот на Хамас, Сами Абу Зухри, одговорил со изјава дека одлуката на претседателот Абас е „''во практична смисла ... безвредна''“, тврдејќи дека Ханија „''останува на чело на владата дури и ако биде распуштена од претседателот''“.
Нејтан Браун од Фондација Карнеги за меѓународен мир коментирал дека според палестинскиот устав од 2003 година, Абас јасно имал право да прогласи вонредна состојба и да го разреши премиерот, но вонредната состојба може да продолжи само 30 дена. После тоа, ќе треба да биде одобрен од Законодавниот совет (доминиран од Хамас). Ниту Хамас ниту Фатах имале доволно гласови за да формираат нова влада според уставот. Палестинскиот центар за човекови права ја осудил „''одлуката на Хамас да го реши конфликтот воено''“, но тврди дека „''чекорите преземени од претседателот Махмуд Абас како одговор на овие настани го кршат Основниот закон и го поткопуваат Основниот закон на начин кој не е помалку опасен''. "
На 15 јуни, Абас го назначил Салам Фајад за премиер и му дал задача да формира нова влада. Меѓународната заедница непречено ја признала владата. За неколку дена, САД ја признале вонредната влада на Абас и ставиле крај на 15-месечниот економски и политички бојкот на палестинските власти во обид да ги зајакнат претседателот Абас и новата влада предводена од Фатах. Европската Унија слично ги објавила плановите за продолжување на директната помош на Палестинците, додека израелскиот премиер Ехуд Олмерт изјавил дека ќе му ги ослободи на Абас палестинските даночни приходи што Израел ги задржал откако Хамас ја презел контролата над палестинскиот парламент.
3.6 Судири на Западниот Брег
Нападите на вооружени лица на Хамас против безбедносните сили на Фатах во Појасот Газа резултирале со реакција на вооружени лица на Фатах против институциите на Хамас на Западниот Брег . Иако бројот на Хамас бил поголем во Појасот Газа, силите на Фатах биле поголеми на Западниот Брег .
Западниот Брег ја имал својата прва жртва кога било пронајдено тело на милитант на Хамас во Наблус, што предизвикало страв дека Фатах ќе ја искористи својата предност на Западниот Брег за одмазда против смртта на нејзините членови во Појасот Газа истиот ден. Хамас исто така изјавил дека има целосна контрола врз Газа, тврдење кое го негирал Абас.
На 16 јуни, милитантна група поврзана со Фатах, Бригадите на мачениците ал-Акса, упаднале во парламентот под контрола на Хамас со седиште во Рамала на Западниот Брег. Овој чин, вклучувајќи го и нападот на Министерството за образование, се сметал како реакција на сличен грабеж што се случил по воениот успех на Хамас во Газа.
На 20 јуни, водачот на Хамас, Махмуд Захар, изјавил дека ако Фатах продолжи да се обидува да го искорени Хамас на Западниот Брег, тоа може да доведе до пад на Фатах и таму. Тој не негирал на прашањето дека отпорот на Хамас против Фатах ќе има форма на напади и самоубиствени бомбашки напади, слични на оние што Хамас ги користел против Израел во минатото.
3.6.1 Октомври 2007 - јануари 2008
На 17 октомври, во источна Газа избувнале судири помеѓу безбедносните сили на Хамас и припадниците на моќниот клан Хелес (поврзан со Фатах), оставајќи до двајца мртви од двете страни. Претставници на Фатах и Хамас дале спротивставени извештаи за тоа што ги предизвикало борбите, но се чини дека спорот настанал кога претставниците на Хамас побарале од кланот да врати владин автомобил. Во друга вооружена битка на 20 октомври загинал еден член на кланот и 13-годишно момче. Во текот на истиот ден, во Рафах, една жена била убиена, а осум лица биле повредени кога припадниците на безбедноста на Хамас отвориле оган со активисти на исламски џихад. Два дена подоцна, во внатрешните борби биле убиени уште 7 Палестинци, вклучувајќи и некои милитанти на Хамас и милитант на палестинскиот исламски џихад.
На 12 ноември, голема демонстрација посветена на споменот на починатиот претседател на палестинските власти Јасер Арафат била организирана од Фатах во градот Газа. Со над 200.000 учесници, ова била најголемата демонстрација на Фатах во Појасот Газа од преземањето на Хамас. Демонстрациите биле насилно распрснати од вооружени лица на Хамас, кои пукале во толпата. Најмалку шест цивили биле убиени, а над 80 лица биле повредени, некои биле погазени од стампедото што следувало. Помалата милитантна група Исламски џихад, чии членови се судриле со Хамас неколку пати, ги осудиле престрелките.
На 1 јануари 2008 година, најмалку осум лица загинале во борбени дејствија во појасот Газа.
3.7 Декларација од Сана 2008 година
На 23 март 2008 година, Хамас и Фатах потпишале договор во Сана, Јемен, што претставува договор за помирување. Повикале на враќање на Појасот Газа во ситуацијата пред јуни 2007 година, иако тоа не се случило. На 8 ноември 2008 година, разговорите за палестинско помирување што требало да се одржат во Каиро биле прекинати откако Хамас објавил бојкот во знак на протест поради притворањето на стотици свои членови од безбедносните сили на претседателот Махмуд Абас.
3.8 2009
Политичкото насилство во Хамас во 2009 година се случило во Појасот Газа за време и по конфликтот Израел-Газа во периодот 2008-2009 година. Се случиле низа насилни акти, почнувајќи од физички напади, тортура и погубувања на Палестинци, осомничени за соработка со израелските одбранбени сили, како и членови на политичката партија Фатах. Според <i>Хјуман рајтс воч, најмалку 32 лица биле убиени од овие напади: 18 за време на конфликтот и 14 потоа, и уште неколку десетици биле осакатени, многу од нив со истрели во нозете.
На 31 мај 2009 година, шест лица биле убиени кога Палестинските власти и силите на Хамас се судриле во Калќиilа. Итан Бронер ги опишал борбите како индикација „''дека палестинското единство потребно за создавање држава е далеку''“.
3.9 2010
По египетската револуција во 2011 година и смената на египетскиот претседател Морси во јули 2013 година, тензиите меѓу Фатах и Хамас достигнале нов врв. Според Баракат ел-Фара, амбасадор на ПЛО во Каиро, режимот на ел-Сиси, поддржан од Египет од САД, кој годишно добива околу 1,5 милијарди американски долари воена помош од САД, ќе го задржи затворен граничниот премин Рафах, сè додека силите лојални на Претседателот на палестинските власти Махмуд Абас ја вратат контролата. Официјален Хамас го обвинил раководството на ПС дека игра голема улога во спроведувањето на блокадата на Појасот Газа.
Среде преговори за решавање на конфликтот Израел - Газа во 2014 година, Шин Бет открил наводен заговор на Хамас за смена на Фатах на Западниот Брег . Ова ќе се постигне со распоредување на ќелиите на Хамас околу Западниот Брег за поттикнување на трета интифада и преполнување на силите на палестинските власти. Уапсени биле повеќе од 90 лица. Претседателот Абас изјавил дека заговорот е „''сериозна закана за единството на палестинскиот народ и неговата иднина''“.