Поздрав со три прста (Србија)

Поздравот со три прста е познат како српски поздрав, кој оригинално ја изразува Светата Троица, која се користи при давањето заклетва и симбол на српското православие, која денес е едноставно израз, гест за етничките Срби и Србија, направен со продолжување на палецот, показалецот и средниот прст на едната или на двете раце. Поздравот обично оди заедно со српското знаме, користејќи неколку семантички слоеви за да го прикаже неговото историско значење, а истовремено се користи и симбол на српскиот етнонационализам за време на Фестивалот на трубите во Гуча.
1 Потекло
1.1 Православна симболика
Во српската и православната традиција бројот три е исклучително важен. При потпишувањето на крстот во православието се користат три прста, симболизирајќи ја Троицата. Србите, кога давале заклетва, историски ги користеле трите прста (собрани, како при вкрстување) заедно со честитките „Свето тројство моја“ или „за чесниот крст и златна слобода“ за време на формални и религиозни настани. Поздравот често се правел со двете раце, кренати над главата. Српските селани го запечатија залогот со подигнување на три прсти на лицето, а лицето беше „тежиште на честа“ во балканската култура. Српска поговорка вели „Нема крста без три прста“. Караѓорѓе бил назначен за водач на српските бунтовници откако сите тие ги кренаа „трите прсти во воздух“ и со тоа дале заклетва.
Трите прсти се сметаа за симбол на српството во 19 век. Његош спомнал „прекрстувањето со три прста не остана“ кога зборувал за исламизацијата на Србите, централна тема во ''Планинскиот венец'' (1847). Сликата на Паја Јовановиќ, ''Таковското востание'' (1888), го прикажува Милош Обреновиќ како држи воено знаме и поздравува со три прста. Српско-католичкото движење во Дубровник, кое поддржуваше дека Србите имаат три вери (православието, католицизмот и исламот), ги критикуваше пансербистите кои според нив „вистински им веруваа само на оние Срби кои вкрстуваат со три прста“. Расказ објавена во 1901 година опкружува средба на српски деспот со еден Шилаѓи, на кој францисканските монаси му ги отсекле трите прсти на деспотот, откако разговарале за вистинскиот начин на премин.
Српскиот митрополит Николај Велимировиќ (1881–1956) повикал на српски поздрав во кој требаше да се кренат три прста покрај поздравот: „Така помогни ни Боже!“. Во 1937 година, Велимировиќ ја започна проповедта протестирајќи против католичката поддршка за одвојување на државата и религијата во Југославија со „Крени три прста православни Срби!“.
За време на Втората светска војна, Католичката црква во Независна Држава Хрватска бараше Србите да се откажат од вкрстувањето со три прста. Во писмото на четниците до југословенските партизани се нагласува дека вистинската власт е во Лондон (во егзил) и дека ќе ги убијат сите што нема да се прекрстат со три прста. Усташка песна отишла ''Неста крста са три прста'' („Помина крстот со три прста“) која се однесувала на муслиманскиот дневен абдест и на православниот начин на поставување на крстот.
1.2 Модерна форма
Вук Драшковиќ, лидерот на политичката партија Српско движење за обнова, во интервју од 2007 година рекол дека првпат го користел во 1990 година на основачкиот состанок на партијата, инспириран од сликата на Паја Јовановиќ. За време на уличните демонстрации во Белград во март 1991 година, поддржувачите на Драшковиќ масовно ги користеле трите прсти, што ги претставуваше трите барања што Српското движење за обнова ги постави пред владата.
2 Употреба
Според политикологот Анамарија Дутчеак Сегесте, значењето на поздравот е различно: иако го користеле националистите, тој не можел да биде монополизиран како таков; користен бил без агресивни националистички конотации, т.е. на спортски настани, од противниците на Милошевиќ, од претседателот Борис Тадиќ за време на Летните олимписки игри 2008 итн.
Поздравот го користат членовите и поддржувачите на речиси сите српски политички партии на нивните митинзи за време на изборните кампањи. Тоа може да се види на секакви улични демонстрации и прослави.
Хрватите, Бошњаците и косовските Албанци, кои војуваа со Србите во минатото, поздравот го сметаат за провокативен. Написот во вестите на ''Политика'' од 1998 година зборувал за „вечното демонизирање“ на поздравот, „кој веќе влезе во каталогот на планитарните гестови“, заедно со затворената тупаница, испружената дланка и знакот V.
2.1 Југословенски војни
За време на југословенските војни, поздравот бил широко користен како српски симбол. Во увертирата на босанската војна, босанските Срби биле охрабрени да гласаат на референдумот во 1991 година преку постери на кои биле прикажани трите прсти. За време на војните, српските војници ги кревале трите прсти во знак на победа.
Кога руските мировни трупи влегоа во Сараево во 1994 година, тие го користеа поздравот кога ги поздравуваа српските војници, и поради тоа беа означени како просрпски; УНПРОФОР користеше српски поздрав кога ги поздравуваше Србите, а знакот V кога ги поздравуваше Бошњаците, покажувајќи непристрасност.
Во 2006 година, Обединетите нации го објавиле случајот насловен IT-00-39-T од Меѓународниот трибунал за гонење на лица одговорни за сериозни прекршувања на меѓународното хуманитарно право извршени на територијата на поранешна Југославија од 1991 година, опишувајќи неколку злосторства извршени од Српските воени и полициски сили врз бошњачки и хрватски цивили на 20 јули 1992 година, во селата Кератем, Омарска и Трнопоље. Уапсените биле погубени, понижувани и принудувани да плукаат по босанското знаме и да го прават знакот со три прста.
Имаше случаи кога заробениците од несрпска националност беа принудени да го користат поздравот. Според документарецот на БиБиСи за масакрот во Сребреница, објавен од Хјуман рајтс воч на 16 август 1995 година, силите на босанските Срби превезувале босански цивили со автобуси до селото Тиска. За време на патувањето, цивилите виделе дека четниците го покажале симболот со три прста, а кога пристигнале, српските полициски сили ги принудиле да ги предадат да предадат злато и накит и заканувајќи им се дека ќе им ги отсечат градите на жените.
Во 2008 година, босанскиот весник ''Ослобоѓење'' објавил известување за апсењето на Радован Караџиќ. На 24 јули, весникот обвинувајќи ги спореди водачите на Република Српска со оние од времето на војната во првиот весник на кој е прикажан Милорад Додик до Караџиќ со фотографија на Додик како поздравува со три прста за време на војната.
На 22 октомври 1999 година, Хјуман рајтс воч доби фотографии од администрацијата на ОВК во Пеќ на кои се прикажани српски војници како носат автоматска пушка, како поздравуваат со три прсти и стојат пред запалените куќи. Официјални лица на ОВК изјавија за Хјуман рајтс воч дека фотографиите биле пронајдени во домовите на етнички српски граѓани во областа Пеќ, откако српските и југословенските сили се повлекле од Косово на 12 јуни.
Во 1999 година, по бомбардирањето на НАТО на Србија, Колин Вудард напишал за илјадници Срби Американци кои го исполнија паркот спроти Белата куќа на авенијата Пенсилванија, извикувајќи „Косово е Србија“ и „Стоп за бомбардирањето“, носејќи воени капи и правејќи го поздрав со три прста. Српските православни свештеници на собирот зборуваа пред толпата, велејќи дека „Србија е цивилизирана нација“.
Во 2001 година, по завршувањето на војната во Косово, силите на ОВПМБ требаше да се предадат на КФОР, но се случи инцидент кога српските сили застрелале висок командант на ОВПМБ (кој не сакаше да се договори со КФОР) како тој случајно влетал во село каде српските генерали ја воделе парадата со поздравување со три прста на Србинот.
2.2 Употреба во спортот
На познатата фотографија на тимот на Црвена звезда од Белград, кој ја прославува својата победа на Европскиот куп 1990-91, се гледаат осум играчи кои го користат српскиот поздрав, додека хрватскиот играч, Роберт Просинечки, не.
По освојувањето на Европското првенство во кошарка во 1995 година, целата тогашна југословенска репрезентација ги покажа трите прста. Александар Ѓорѓевиќ вели дека трепкал со трите прста „да не биде провокативен. Само: тоа е Србија, тоа сме ние, тоа сум јас – ништо друго. Тоа е моја гордост.“ Српскиот тенисер Новак Ѓоковиќ крева три прста по неговите победи.
Во 2001 година, Боби Деспотовски од австралискиот фудбалски тим Перт Глори (од српско потекло) бил санкциониран од Австралиската фудбалска федерација за давање поздрав на публиката претежно од хрватска заедница на домашен натпревар на Мелбурн Најтс и поттикнување тепачка; Деспотовски и тренерот Бернд Станге потоа беа нападнати од навивачите на Најтс, принудувајќи го следниот натпревар да се пресели во Лондон.
Српскиот ватерполист Александар Шапиќ во 2007 година изјавил дека „Знам дека го користеле војниците во војна, но не кревам три прсти затоа што мразам некого. Ги почитувам сите народи и знам што има во моето срце.“
Поздравот наиде на контроверзии во Турција откако Душко Тошиќ, играјќи за Бешикташ, го искористи поздравот по победата на Србија над Албанија во гостинскиот натпревар во квалификациите за УЕФА 2016 година; Навивачите на Бешикташ му се заканија преку турските медиуми.
Имаше случаи во поранешна Југославија каде поддржувачите парадоксално позајмуваат симболи и слогани од другите етнички групи: во мај 2003 година, навивачите на босанските Хрвати на клубот Широки Бријег, за време на натпреварот против бошњачкиот ФК Жељезничар Сараево, скандираа „убиј го Турчинот“ и го кренаа поздрав со три прста.
2.3 Современа употреба
Победничката на Евровизија од 2007 година, Марија Шерифовиќ, го користела поздравот кога славела поени; Контроверзно, таа го искористи поздравот кога доби максимални 12 поени од босанските гледачи, по што босанските медиуми објавија дека се користи како директна провокација. Шведско-српското национално здружение го нарече „смешно“, велејќи дека поздравот не треба да се погреши на тој начин, туку се смета за ништо повеќе од „променет знак V “, иако поздравот со три прста е постар од V знак.
Раде Лесковац, претседател на партија на српското малцинство во Хрватска, предизвикал контроверзии во 2007 година кога околу Вуковар беа поставени изборни плакати со него со поздрав.*