Езеро Светлојар

Езеро Светлојар (|Озеро Светлоя́р = „езеро на светлиот брег/клисура“) — езеро во Воскресенскиот Округ во Нижегородската Област во Средна Русија. Се наоѓа во рамките на националниот парк Воскресенское Поветлужје. Во 2015 година, езерото било вклучено во Регистарот на објекти од културно наследство како објект од културно наследство од месно значење. Тесно е поврзано со легендата за Китеж, потонат град.
1 Опис
Езерото се наоѓа помеѓу реките Керженец и Ветлуга, кои се притоки на Волга. Областа е прогласена за природен парк во 2008 година. Езерото има овална форма (470 × 350 м) со подолгата оска порамнета во правец север-југ. Достигнува длабочина од 33,4 м. Неговата најдлабока точка е во јужниот дел на езерото, која се издига до длабочина од 22 до 24 м. Во северниот, релативно плиток дел од езерото, промената на длабочината е релативно порамномерна.
Езерото се наоѓа на 109 м надморска височина. Неговите брегови се издигнати, а самото езеро се наоѓа во мал басен. Ридовите што го опкружуваат се најистакнати на југ, каде што формираат лак. Висината на ридовите достигнува 122–124 м надморска височина (13–15 м над нивото на водата на езерото) и се одделени со длабоки (7–8 м) клисури.
Водата на езерото е проѕирна со видливост до околу 5 метри. Се вели дека езерото е релативно ладно и неговите брегови се донекаде мочурливи. На североисток е малата плитка река Лунда, со која езерото е поврзано со поток. Истекот од езерото низ потокот бил нарушен за време на изградбата на пат за време на советската ера. Како резултат на тоа, езерото почнало да се мочури. Обновувањето на природниот тек на езерото се случило во 1990-тите.
Во 2000-тите, голем број студии ја потврдиле метеоритската хипотеза за потеклото на Светлојар и некои соседни езера. Во 2009 година биле објавени резултатите од теренските студии, потврдувајќи ја хипотезата за метеоритското потекло на езерото пред 3,0-3,2 илјади години.
Волуменот на езерскиот слив (не самото езеро) е околу 1,5км, а површината на самото езеро е 14,83 хектари. Дебелината на днонските седименти е околу 8 м.
2 Потекло
Различни истражувачи во различни временски периоди поставиле хипотези за глацијалното, карстното, старото, вулканско, неотектонско, солено-куполно и метеоритско потекло на езерото. Првиот истражувач на езерото кон крајот на 19 век бил рускиот геолог, Василиј Докучаев кој посочил дека станува збор за метеорски кратер. Вулканското потекло на езерото првпат било посочено на почетокот на 20 век од писателот Владимир Короленко. Аматерскиот археолог А.П. Поливанов спровел ископувања на еден од ридовите Светлогорск и открил остатоци од антички алатки од камено време.
Во 1969 година, под раководство на Марк М. Баринов, нуркачи со помош на сонарна батиметрија ја детализирале сложената структура на релјефот на дното на езерото. Јамовидната вдлабнатина била опкружена со систем од две подводни тераси, кои се прошируваат во северните и се стеснуваат во јужните делови на езерото и имаат длабочина од 18-20 и 9-10 м, соодветно. Било претпоставено дека станува збор за повеќестепена циклично-периодична формација, многу млада во геолошки размери, како резултат на неотектонски процеси. Врз основа на ова, било заклучено дека централниот слив е формиран пред малку повеќе од еден милениум (околу 1100-1200 години) во форма на мало езеро со длабочина од 15-17 м, а потопувањето на долната тераса се случило пред приближно 700-800 години.
Во 2009 година, била поткрепена хипотезата за метеорското потекло на езерото, пред околу 3.000 години. Точната форма, длабочината, геолошката структура на околните ридови, стратиграфијата на седименти од дното, бројните фрагменти од споени карпи, заоблените формации во форма на солза кои биле исфрлени од пенеста, црна, стаклеста маса, слични на импактитите, сведочат за метеорското потекло на езерото. Геолошките докази сугерираат дека метеорот што го создал Светлојар патувал од север кон југ на траекторија под агол од 30-40° во однос на површината на Земјата.
3 Медиумско известување
Во 1993 година, креативното здружение „Екран“ (|Экран) го објавил филмот „Приказната за големиот и невидлив град Китеж“ (сценарист и режисер В. Кукушкин), за „митолошките корени и потрагата по невидливиот“ град Китеж под езерото Светлојар. Филмот бил прикажан на првиот канал на Централната телевизија на Велигден на 17 април 1993 година, пред првото телевизиско прикажување на велигденската служба од Богојавление-катедралата во Москва.
4 Во книжевноста
Во романот ''Во шумите'' од XIX век од етнографот белетристичар П.И. Мелников-Печерски, езерото Светлојар е опишано како античко место на народно поклонение што зачувува живи траги од паганството, кои, преку напорите на „фанатичарите на древната побожност“ од соседните скитови, постепено биле искоренети во сеќавањето на луѓето и заменети со побожната басна за „невидливиот град Китеж“:Старешините и почитуваните мајки на скитот (манастирот) беа згрозени... „Зошто“, рекоа тие, „ова ноќно прскање во водите на езерото? Зошто крстените луѓе се забавуваат така, забавувајќи го ѓаволот со тропањето на нивните дајриња, осквернувајќи ги светите денови Господови со свирење на жиците, со ѓаволски песни, бесрамно капење и танци баханалски како оние на проколнатата Иродијада?... Зошто жените — сопругите и девиците — присуствуваат на овие сатански собири?... Зошто, во нивните безбожни танци, ги нишаат главите, ги искривуваат телата, скокаат во воздух, тропаат со нозете и ги осквернуваат усните со непристојно пеење?!... Не е пристојно да се прави ова! Тоа е гнасотија пред Бога, проклета од светите отци!...“
И го прогласија ''Светли Јар'' (превод „светлиот брег“ или „клисурата на светлината / на Јарило(?)“) и ридовите над него за „свети места“... „Тука“, рекоа тие, „има еден прекрасен град, дом на Божјите светци, градот Велики Китеж... Но, бидејќи ние луѓето сме сите грешници, тој е невидлив за нас — не можеме да ја видиме неговата убавина — и ако вие (лаиците) истраете во вашите ѓаволски практики, местото ќе биде загадено од вашите гнасни дела...“
И богобојазливите старци и чесните мајки почнаа да го посетуваат езерото Светлојар, носејќи свети книги, крстови и икони на неговите брегови... Тие почнаа да го читаат псалтирот и да пеат канони на бреговите на езерото, ја составија ''Китешката хроника'' и почнаа да им ја читаат на луѓето што доаѓаа на езерото за да ги слават паганските обреди на Јарило. И на овие нови, христијански собири, почнаа да светат светла различни од оние што беа запалени од минатото, бидејќи, во пресрет на празникот Света Аграфена, капачите закачуваа ламби на дабовите, вајаа восочни свеќи и закачуваа икони на гранките... ''Во шумите'' Павел Иванович Мелников-Печерски