Бетафит

Бетафит — минерална група во супергрупата пироклор, со хемиска формула . Бетафитот обично се јавува како примарен минерал во гранитни пегматити, ретко во карбонатити. Првично дефиниран од атомот Ti на B-местото, развојот на нова номенклатура за имиња на минерали доведе до модернизација на системот за номенклатура на пироклор и бетафит со цел понатамошно рационализирање на процесот на именување на ова групирање на минерали. Само два од минералните видови што порано биле препознавани како бетафит моментално се задржани. Тие се ''оксиуранобетафит'' и ''оксикалциобетафит''. Терминот ''бетафит'' сега е синоним или име на сортната група под пироклор супергрупата.
1 Структура
Минералите од супергрупата на пироклор се во согласност со општата формула, A<sub>2−''m''</sub>B<sub>2</sub>X<sub>6−''w''</sub>Y<sub>1−''n''</sub>, каде што променливите ''m'', ''w'' и ''n'' ги претставуваат параметрите што укажуваат на нецелосно зафаќање на местата A, Y и X. Тие кристализираат изометриски систем со просторна група од Fd m или нејзините подгрупи каде што бетафитот има хексоктаедарска класа. Местото A е генерално 8-координиран катјон со ~1,0 со радиус од Å, местото B е генерално 6-координиран катјон, кој ги содржи елементите Ti, Nb и Ta, обично за бетафит, местото X е генерално O, но може да се подлежи на OH и F, а местото Y е типично анјон, но може да биде и ваканција, <sub>H2O</sub> или многу голем моновалентен катјон, како Cs, K и Rb.
2 Класификација
Во застарената 8-ма верзија на класификацијата на минерали на Штрунц, бетафитот припаѓал на минералната класа „Оксиди и хидроксиди“, а во рамките на таа класа на поделбата „M₂O₃ и сродни соединенија“, каде што бил групиран со бариопироклор, цериопироклор-(Ce), пироклор, итробетафит-(Y) и обрухевит во „Серијата на пироклор, Nb > Ta“ со системски број IV/C.09a.
Бетафитот сè уште не е наведен во „Именикот на минерали Лапис“, последен пат ревидиран во 2018 година.
9-тото издание на класификацијата на минерали на Штрунц, важечко од 2001 година и ажурирано од IMA до 2009 година, исто така не го вклучува бетафитот.
Во класификацијата на минерали на Дана, претежно користена во земјите што зборуваат англиски, бетафитот има системски и минерален број 08.02.03.01. Ова одговара на класата „оксиди и хидроксиди“ и во рамките на таа класа, поделбата „повеќекратни оксиди со Nb, Ta и Ti“. Тука, се наоѓа во рамките на подгрупата „повеќекратни оксиди со Nb, Ta и Ti со формулата A2(B2O6)(O,OH,F)“ во „пирохлорната група (подгрупа на бетафити; 2(Ti)>(Ta+Nb))“, која исто така ги вклучува и итробетафитот-(Y), плумбобетафитот, стибиобетафитот и калциобетафитот.
3 Потекло и употреба
Оксикалциобетафитот се јавува во пирокластичната формација што припаѓа на главната ефузивна фаза на Вико активноста, каде што е содржан во сиенит што содржи фоид, кој исто така има оптички наоди на K-фелдспат и мал амфибол, плагиоклас, магнетит, содалит и редок биотит. Додека со SEM-EDS, беа забележани и титанит, апатит и баделејит. Иако појавата на оксикалциобетафит на Месечината беше доста тешко да се утврди, опишани се појави на оксиуранобетафит.
Иако засега нема употреба за прифатените бетафитни видови, пироклорната супергрупа што ги содржи поранешните бетафити се потенцијални извори на ураниум, ториум и ниобиум. Намалувањето на рудните тела богати со уранинит доведе до пребарување и блага примена на огноотпорни ураниумски минерали како извор на ураниум за да се задоволи зголемената побарувачка.
4 Формирање и локации
Бетафитот се формира претежно во гранитни пегматити и ретко во карбонатити. Поврзани минерали вклучуваат аланит, берил, биотит, магнетит, микроклин, кварц, торит, титанит и циркон.
Големи кристали со тежина до шест килограми се наоѓаат на неговиот типски локалитет, Бетафо, на Мадагаскар. Други локации на овој остров се Фијаранантсоа, Махаџанга и Толиара. Во светот, бетафитот е пронајден на следниве локации (од 2009 година):
Јужна Австралија (област на топли извори) во Австралија; Минас Жераис во Бразил; Џијангси, Љаонинг и Сечуан во Кина; Кропфмил (Баварија) и регионот Ајфел (Рајнска област-Пфалц) во Германија; јужна Финска; Китаа во Гренланд; Барима-Ваини во Гвајана; Неапол, Витербо, Ломбардија и Пиемонт во Италија; и во близина на Криби во Камерун. Банкрофт, Онтарио („Рудник за сребрен кратер“ со кристали со големина до 10 см) и Квебек (Абитиби, Ока) во Канада; во близина на Читипа во Малави; Оахака во Мексико; Замбезија во Мозамбик; Кангвон-до во Северна Кореја; Ауст-Агдер и Телемарк во Норвешка; Силезија во Полска; Источен Сибир и Мурманска област во Русија; Минтаках 'Асир во Саудиска Арабија; Кантонот Граубинден во Швајцарија; во близина на Банска Бистрица во Словачка; Јужна Африка; Алаи во Таџикистан; Бохемија и Моравија во Чешка; и во различни региони на САД.
Примероци од минерали Бетафит беа вратени и во Маре Кризиум на Месечината за време на мисијата Луна 24.