Никола IV Зрински

Никола IV Зрински или Миклош IV Зрињи (на |Zrínyi Miklós; 1507/8 – 7 септември 1566 година), а познат и како Никола Шубиќ Зрински – хрватско - унгарски благородник и генерал, а воедно и бан на Хрватска во периодот од 1542 до 1556 година, како и кралски господар на државната каса од 1557 до 1566 година и потомок на хрватските благороднички семејства Зрински и Курјаковиќ.
За време на неговиот живот, семејството Зрински станало моќно благородничко семејство во Кралството Хрватска .
Зрински станал познат низ цела Европа по неговото учество во Опсадата на Сигетвар (1566), каде што храбро загинал спречувајќи го напредувањето на султанот Сулејман Величествениот на Отоманската империја кон Виена.
Битката се сметала за толку важна што францускиот свештеник и државник кардиналот Ришелје ја опишал како „битката што ја спасила европската цивилизација“, а Зрински почнал да се смета за пример на верен и пожртвуван воин, христијански херој, како и национален херој во Хрватска и Унгарија, а често бил прикажуван во уметнички дела.
1 Ран живот
Бил Хрват Роден во семејството Зрински како едно од шесте деца на Никола III од благородничкото племе Шубиќ и на Јелена Карловиќ, сестра на идниот хрватски бан Иван Карловиќ од семејството Курјаковиќ од благородничкото племе Гушиќ.
Неговото место на раѓање не е познато, но генерално се смета дека бил Зринскиот замок. Истото важи и за датумот на неговото раѓање, за кој различни примарни извори даваат датуми кои се движат помеѓу 1507, 1508 и 1518 година, но според нив и други докази се смета дека е во 1507 или 1508 година, при што 1508 година најчесто се споменува во науката.
2 Активности
Никола IV Зрински веќе се истакнал во раните дваесетти години за време на Опсадата на Виена во 1529 година, за што бил награден со коњ и златен ланец.
По смртта на неговиот татко Никола III во 1534 година, Никола IV со постариот брат Иван I ги наследиле имотите во Пуње, а истовремено започнале да ги утврдуваат, како и да воспоставуваат контакти со Османлиите, на кои им плаќале годишен данок како и нивниот татко, но сепак, помеѓу 1537 и 1540 година тие започнале борба против силите на Гази Хусрев-бег за контрола на тврдината Дубица.
Во јануари 1539 година, Зрински го убил командантот на царската армија Јохан Кацијанер во тврдината Костајница затоа што Кацијанер го напуштил кралот Фердинанд I Хабсбург и започнал да спрема заговор во корист на претендентот за престол Јован Запоља, а воедно и соработувал со Османлиите.
Во текот на следната година, имотите на браќата Зрински повторно биле нападнати од Османлиите, а до јуни 1540 година, тие се бореле против здружените сили на Хусрев-бег, Мурат-бег Тардиќ и Мехмед-бег Јахјапашиќ, но поради недостаток на доволна помош од австриската војска, тврдината Костајница привремено била заземена од Турците.
Зринскиот замок и Гвозданскиот замок успеале да издржат, но рударските места и другите биле опустошени. Сепак, тие успешно го одбиле нападот и од тој момент семејството Зрински постојано се борело против Османлиите.
Во 1541 година, заедно со својот постар брат Иван I, добиле големи поседи на Вранскиот приорат во Хрватска и Унгарија од Фердинанд I, но по смртта на неговиот брат истата година, тој станал единствениот наследник на имотите на семејството Зрински.
Во 1542 година, според Антун Врамец, тој ги спасил силите на Царската армија од пораз во Опсадата на Пешта интервенирајќи со 400 Хрвати, за која служба бил назначен за бан на Хрватска, а позиција останал до неговата смрт во 1556 година.
Во овој период тој често одел во замокот Гвозданско за да ги провери рудниците за сребро и ковницата, како и во другите тврдини во сливовите на Пуње и Покупље .
Како компензација за неговата борба против Османлиите, на 12 март 1546 година, кралот Фердинанд I му ја доделил целата област Меѓимурје (Муракоз), па оттука центарот на семејството Зрински се преселил од замокот Зрин во градот Чаковец, каде што значително го преуредил постојниот замок Чаковец .
Во 1549 година, му било дадено правото сам да собира данок од поданиците, а во 1561 година правото слободно да населува кметови на своите имоти.
Во 1556 година тој извојувал низа победи над Османлиите кои кулминирале во битката кај Бабоча и со тоа го спречил падот на Сигетвар. Меѓутоа, бидејќи не бил задоволен од количината на ресурси за одбрана, доброволно се повлекол од својата позиција како Бан на Хрватска.
Во 1557 година бил прогласен за Мајстор на благајната, кралска функција која ја држел до смртта, станувајќи повторно една од петнаесетте највлијателни личности во Кралството Унгарија.
Дополнително, тој служел како капетан на хрватската лесна коњаница (1550–1560), капетан на Сигетвар и командант на прекудунавската граница од 1561 и 1563 година, соодветно, и до неговата смрт.
Во 1563 година, на крунисувањето на царот Максимилијан за крал на Унгарија, Зрински присуствувал на церемонијата на чело на 3000 хрватски и унгарски коњанички благородници со надеж дека ќе го добие највисокото достоинство на Палатин кое било испразнето по смртта на Тамаш Надасди за кое некои историчари како Геза Палфи сметале дека успеал да го добие.
Следната година, тој побрзал кон југ за да ја одбранил границата и ги победил Османлиите кај Сегедин, а во 1565 година, Зрински донел копија од Светата круна на Унгарија во Виена за погребната церемонија на Фердинанд I.
3 Смрт
Во пролетта 1566 година, Зрински бил во Сигетвар која претставувала стратешка тврдина за одбрана на најкраткиот пат до Виена, кога отоманскиот султан Сулејман Величествениот тргнал со голема војска во втор обид да ја освои Виена, пред тоа решил да го освои Сигетвар.
Новиот крал, Максимилијан II, го информирал Зрински дека може или да остане или да му го препушти тоа на друг капетан, но во писмо од 23 април, Зрински напишал дека негова волја е да остане бидејќи илјадници луѓе зависат од опстанокот на тврдината и почнал стратешки да се подготвува за соочување со султанот.
Силите на Сулејман стигнале до Белград на 27 јуни по 49 дневен марш. Дознавајќи за успехот на Зрински во нападот врз турските сили кај Сиклош во јули, уништувајќи неколку одреди, Сулејман решил да го одложи нападот врз Егер и наместо тоа да ја нападне тврдината на Зрински кај Сигетвар за да го елиминира како закана.
Повеќе од еден месец, од 5 август до 7 септември, со мала сила од околу 2.300–2.500 војници, претежно Хрвати, Зрински херојски ја бранел малата тврдина Сигетвар од бројната и силна османлиска војска која броела над 100.000 војници и 300 топови, предводена од Сулејман лично.
Тие го сториле тоа без засилување кое го ветил унгарско-хрватскиот крал и против понудата на Сулејман за хрватска земја на Зрински. Опсадата на Сигетвар завршила со очаен и самоубиствен напад од тврдината предводена од Зрински на 7 септември 1566 година од страна на сите преостанати членови на гарнизонот во кој Сулејман исто така починал, но од природни причини, еден ден пред Османлиите да ја добијат опсадата.
Бидејќи османлиските сили претрпеле големи загуби за време на опсадата на Сигетвар, војската успеала дополнително да ја освои само блиската тврдина Бабоча пред големиот везир Соколу Мехмед-паша да ја повлече војската и да го заврши османлиското освојување.
Според историските извори, Зрински одлучил да биде облечен во шапка и убав костум, наместо во шлем и оклоп за време на неговиот последен напад и избрал да ја држи сабјата на својот татко во рака за да може да се каже дека „се соблекол со сè што му било судено според Божјиот суд“ и понудил сто златници како награда за османлискиот војник кој ќе му ја отсекол главата.
Тој бил застрелан од јаничар со мушкет во главата и градите, додека според други извештаи, прво со мушкет во градите, а потоа со стрела во главата и се смета дека неговата глава ја испратил Мехмед-паша до Будин-паша Сокулу Мустафа, или до новиот султан Селим II, но на крајот, главата била погребана од синот Јурај IV Зрински, Болдисар Батјани и Ференц Тахи во септември 1566 година во манастирот Павлин во Света Јелена, Шенковец, Хрватска.
Не се знае што се случило со неговото тело. Можеби било запалено или закопано во близина на бојното поле, но според повеќето извори се смета дека е погребано од поранешен заробеник, Мустафа Вилиќ, муслиман од Бања Лука, бидејќи Зрински добро се однесувал кон него.
Во Музејот на округот Меѓимурје во Чаковец се зачувани остатоци од надгробната плоча на член на семејството Зрински, која најверојатно му припаѓала на Никола IV, и под која веројатно била закопана неговата глава.
Во Музејот на историјата на уметноста во Виена се зачувани сабјата, шлемот и свилената наметка со украсен златен конец, кои биле создадени и носени од Зрински за време на крунисувањето на Максимилијан II во 1563 година. Тие првично биле собрани од Фердинанд II, надвојвода од Австрија во замокот Амбрас во 16 век.
4 Брак
Зрински се оженил двапати, најпрво во 1543 година со Катарина Франкопан, а потоа со Ева Розенберг (1537–1591) во 1564 година.
Поради неговиот брак со Катарина Франкопан, сестра на грофот Стјепан Франкопан од Озаљ (починала 1577 година), нејзините огромни имоти, вклучувајќи го Озаљ и дел од крајбрежните градови како Бакар, му стоеле на располагање во 1550 година поради договорот за наследство.
Со неговиот брак со Ева Розенберг, сестра на Вилијам од Розенберг, бурговерот на Бохемија, тој успеал да се поврзе со едно од најзначајните чешки благороднички семејства и, според Геза Палфи, со највисоката елита на Кралството Унгарија.
Неговите бракови и служба за време на неговиот живот успеале да го издигнат семејството Зрински во најмоќното благородничко семејство во Кралството Хрватска.
4.1 Деца
Со Катарина и Ева, Зрински имал тринаесет деца, Иван I, Јелена, Катарина, Јурај IV, Доротеја, Уршула, Барбара, Маргарета, Магдалена, Ана, Кристофор, Никола V и Иван II, а од кои најзначаен бил неговиот наследник Јурај IV Зрински.
Еден од помладите синови се оженил со дама од благородничкото чешко семејство Коловрат, а Според Дора Бобори, „можно е да се забележи сè посвесна брачна политика во семејството Зрински, каде што сите ќерки на Миклош се мажеле добро, а самиот татко мудро ги избирал своите сопружници“.
Најзначајно е што Доротеја станала сопруга на Болдисар Батјани во 1566 година, Катарина сопруга на Имре Форгах во 1576 година, додека некои други две ќерки се омажиле во семејството Турзо, поточно, Катарина претходно (1562) била мажена за Ференц Турзо, кој бил мајка на идниот Палатин на Унгарија, Ѓерѓ Турзо.
По некои од нив, Уршула, Катарина и Доротеја се познати како школувани во Гисинг.
5 Наследство
Храбриот и херојски чин на Зрински при опсадата на Сигетвар го направил добро познат европски христијански херој, бранител и спасител на христијанството и „модел на верен и пожртвуван воин во служба на својот владетел“, а бил споредуван и со Леонидас I. Неговиот култ на хероизам бил особено познат меѓу Хрватите, Унгарците и Словаците.
Во Хрватска, тој претставувал симбол на хрватскиот идентитет, насочен против отоманското, австриското и унгарското политичко влијание. Слично на тоа, тој добил одредена популарност за време на полската борба за независност во втората половина на 19 век и почетокот на 20 век. Според историчари како Агнес Р. Варкоњи и Алојзије Јембрих, Зрински имал „исклучителен воен талент, а бил успешен бизнисмен, политичар со концепт и бескрајно страсна личност“.
Главно бил запаметен во репортажата од прва рака ''Podsjedanje i osvojenje Sigeta'' (1568) од Зринскиот писар и камерле Фрањо Чрнко, која веднаш била преведена на латински од Самуел Будина и објавена истата година со наслов ''Historia Sigethi, totius Sclavoniae propugnaculi...'' , со второ издание (1587) уредено од Петрус Албинус, а исто така била преведена и на германски, италијански, шпански и други јазици.
Други дела вклучуваат историски еп ''Vazetje Sigeta grada'' (1584) од Брне Карнарутиќ, и најистакната унгарска епска поема ''Опсадата на Сигет'' (1651) од неговиот правнук Никола VII Зрински и нејзината делумна хрватска варијација ''Адрианско море сирена''(1660) од неговиот правнук Петар Зрински.
Во епската поема, постариот Зрински е главен херој и му го обезбедил местото на Зрински во унгарската култура, бидејќи таа останува во печат и денес и се смета за еден од обележјата на унгарската литература.
Во споредба со унгарската поема, која е исклучок во унгарската литература, хрватската варијација се вклопува во хрватската книжевна традиција. „ ''Trublja slovinska'' “ (1665) од Владислав Менчетиќ е првото дело од рагузанската литература кое ја воведува идејата за ''antemurale Christianitatis'' за хрватските територии и го слави Зрински како херој. Павао Ритер Витезовиќ, исто така, напишал поврзана епска поема ''„Odiljenje sigetsko“'' (1684).
Во 18 век, неговиот херојски чин инспирирал училишни драми во језуитските гимназии, вклучувајќи ја и ''„Николај Зрини на Сигетум Викторија'' “ (1738) од Андреас Фриз. Германскиот автор Теодор Кернер напишал трагедија, ''„Зрини: Еден трауершпил“'' (1812), по што Август фон Аделбург Абрамовиќ го напишал либретото за својата опера ''„Зрини'' “ (1868). Хрватскиот композитор Иван Зајц создал опера насловена како „Никола Шубиќ Зрински“ (1876), како патриотско дело кое сè уште се изведува редовно денес. Вклучува арија „ У бој, у бој “, која редовно се изведува на јапонскиот универзитет Квансеи Гакуин уште од Првата светска војна.
Од 16 век, Зрински се појавува во многу гравури и слики, на кои тој е портретиран или за време на опсадата, најчесто како водач на нападот, како кај Матијас Цундт, Миклош Барабаш, Виктор Мадарас, Миколас Алеш, Бела Чикош Сесија и Отон Ивековиќ, меѓу другите. Во 1914 година, чешкиот сликар Алфонсе Муха му ја посветил на Зрински сликата насловена ''„Одбрана на Сигет против Турците“ од Николас Зрински: Штитот на христијанството'' од неговиот циклус ''„Словенски еп“'' .
Со царската резолуција на царот Франц Јозеф I од Австрија од 28 февруари 1863 година, Зрински бил вклучен во списокот на „најпознатите австриски воени водачи и команданти на терен достојни за вечно имитирање“, во чија чест и спомен била изградена статуа во природна големина од карарски мермер во Музејот на воена историја во Виена, во 1865 година од скулпторот Николаус Вај (1828-1886). Исто така, постојат неколку скулптури и бисти на Зрински во Загреб, Чаковец и Шенковец во Хрватска, Будимпешта и Сигетвар во Унгарија и Хелденберг во Австрија, меѓу другите. Парковите во Загреб (видете го плоштадот Никола Шубиќ Зрински ), Копривница и Крижевци, меѓу другите, се именувани по него.
Во 1866 година во Хрватска се одржа свечена комеморација на 300-годишнината од смртта на Зрински. Во спомен на 450-годишнината од опсадата на Сигетвар (1566), 2016 година беше прогласена за година на сеќавање на Никола Зрински и опсадата на Сигетвар во Хрватска и Унгарија. По тој повод беа одржани разни културни и уметнички настани, беа објавени многу трудови и книги, како и беа организирани научни конференции во Загреб, Чаковец, Виена и Печ .
Орденот на Никола Шубиќ Зрински е деветтиот по ранг орден за чест што го доделува Република Хрватска, кој се доделува од 1995 година на хрватски или странски државјани за херојски дела.
6 Галерија
7 Анотации
.mw-parser-output .reflist-columns-2{column-width:30em}.mw-parser-output .reflist-columns-3{column-width:25em}body.skin-vector-2022 .mw-parser-output .reflist-columns-2{column-width:27em}body.skin-vector-2022 .mw-parser-output .reflist-columns-3{column-width:22.5em}.mw-parser-output .references[data-mw-group=upper-alpha]{list-style-type:upper-alpha}.mw-parser-output .references[data-mw-group=upper-roman]{list-style-type:upper-roman}.mw-parser-output .references[data-mw-group=lower-alpha]{list-style-type:lower-alpha}.mw-parser-output .references[data-mw-group=lower-greek]{list-style-type:lower-greek}.mw-parser-output .references[data-mw-group=lower-roman]{list-style-type:lower-roman}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-upper-alpha .references{list-style-type:upper-alpha}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-upper-roman .references{list-style-type:upper-roman}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-lower-alpha .references{list-style-type:lower-alpha}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-lower-greek .references{list-style-type:lower-greek}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-lower-roman .references{list-style-type:lower-roman}
8 Наводи