Надоместок за јаглерод и дивиденда

Надоместокот за јаглерод и дивидендата или климатскиот приход е систем за намалување на емисиите на стакленички гасови и справување со климатските промени. Системот наметнува данок на јаглерод за продажба на фосилни горива, а потоа го распределува приходот од овој данок на целото население (подеднакво, по лице) како месечен приход или редовна исплата.
Од усвојувањето на системот во Канада и Швајцарија, тој добил зголемен интерес ширум светот како меѓусекторски и социјално праведен пристап за намалување на емисиите и справување со климатските промени.
Дизајнирани да ја одржуваат или подобрат економската виталност додека ја забрзуваат транзицијата кон одржлива енергетска економија, надоместокот за јаглерод и дивидендата е предложен како алтернатива на механизмите за намалување на емисиите, како што се сложени регулаторни пристапи, ограничување и трговија или директен данок на јаглерод. Иако постои општа согласност меѓу научниците и економистите за потребата од данок на јаглерод, економистите генерално се неутрални за специфичните намени на приходите, иако има тенденција да има повеќе поддршка отколку противење за враќање на приходите како дивиденда на даночните обврзници.
1 Предности
Приходот од климата има неколку забележителни предности во однос на другите механизми за намалување на емисиите:
* Социјална правда и прифатливост. Иако постои широк научен консензус дека данокот на јаглерод е најмоќниот начин за намалување на емисиите, таквиот данок нужно ги зголемува цените и трошоците за живот. Со доделување на приходот од овој данок како универзален климатски приход, порастот на цената во голема мера се компензира.
* Пазарно базирано и меѓусекторско. За разлика од сложените регулаторни пристапи, надоместокот за фосилни горива им овозможува на пазарните сили да ги намалат емисиите на најефикасен и најекономичен начин.* Меѓусекторски. Постои широк спектар на извори на емисии на јаглерод. Регулаторните пристапи и тргувањето со емисии често се однесуваат на само еден или неколку сектори. Вистински универзален надомест за фосилни горива се однесува на сите овие сектори одеднаш.
* Компатибилен. Механизмот е компатибилен со другите мерки и прописи наметнати од владата, како што се инвестициите во образованието, истражувањето и инфраструктурата.
* Неутрален приход. Приходот од климата нема да го зголеми буџетот на владата или да ја искористи наметнатата такса за јаглерод како средство за балансирање на државниот дефицит.* Надоместокот за јаглерод и дивидендата треба да ги избегнат протестите за гориво што се случија на многу места.
2 Примена
Почнувајќи од јули 2022 година, постојат осум јурисдикции на глобално ниво што спроведуваат форма на надоместок за јаглерод и дивиденда: Швајцарија, Австрија и Алберта, Онтарио, Манитоба, Саскачеван, Јукон и Британска Колумбија во Канада.
Швајцарскиот данок на јаглерод дистрибуира околу две третини од својот приход на жителите, вклучително и децата, и на бизнисите (пропорционално на нивниот платен список). Преостанатата третина е инвестирана во програма за енергетска ефикасност на зградите и во фонд за чиста технологија. Жителите ја добиваат дивидендата на годишно ниво преку сметката за здравствено осигурување. Овој пристап е избран од практични причиниздравственото осигурување е задолжително за сите жители во Швајцарија и истиот процес веќе се користи за распределба на средствата од данокот на испарливи органски соединенија. Сепак, овој пристап може да придонесе за ниски нивоа на свесност за дивидендата кај јавноста. Редовните и подиректните начини на плаќање (на пр. месечни плаќања во готовина) веројатно би ја зголемиле важноста на дивидендата за жителите.
Алберта, Онтарио, Манитоба, Саскачеван, Јукон и Нунават го користат федералниот даночен систем за јаглерод, Федералната наплата на гориво, која започнала во 2019 година. Од нив, сите освен Нунават имаат шема за такси за јаглерод и дивиденда што ги прераспределува даночните приходи на јавноста. Њу Бранзвик ја користел шемата од април 2019 до март 2020 година, но оттогаш има имплементирано сопствен данок на јаглерод кој ги рециклира приходите назад во економијата, но не како дивиденда за потрошувачите.
Данокот за јаглерод во Британска Колумбија, имплементиран во 2008 година, може да се смета како „такса и дивиденда“, иако има одредени разлики. Наместо целосно или главно да се враќаат како дивиденда на домаќинствата, поголемиот дел од приходите се користат за обезбедување даночни намалувања за деловните субјекти (околу 55% од приходите) и поединците (околу 23%). Компонентата за дивиденда доаѓа во форма на даночен кредит за семејствата со низок и среден приход и претставува околу 17% од даночните приходи за јаглерод. Почнувајќи од 1 јули 2022 година, максималниот износ што возрасен (и партнерот) може да го добие е 193,50 $ годишно, платен на квартални рати, како и 56,50 $ по дете.
Политиката е популарна меѓу жителите во Британска Колумбија, при што анкетите покажуваат меѓу 55% и 65% поддршка за данокот.
Во јули 2022 година, Австрија воведе данок на јаглерод и дивиденда, кои ќе се исплаќаат во форма на „климатски бонус“ од 100 до 200 евра годишно, во зависност од тоа каде живеат (на пр. оние во руралните области ќе добијат поголема дивиденда) и нивниот пристап до јавен превоз. Даночната стапка на јаглерод започна од 35 евра по тон CO2 и ќе се зголеми на 55 евра по тон до 2025 година. Сите жители, без разлика на државјанството и возраста, треба да добијат бонус под услов да престојувале во Австрија шест месеци. Дивидендата се исплаќа директно со чек или банкарски депозит.
Неколку претседателски кандидати за 2020 година во САД јавно ја споделиле својата поддршка за политиката за такси и дивиденди, вклучувајќи ги Берни Сандерс, Пит Бутиџиг, Ендрју Јанг, и Џон Дилејни.
Во Европската Унија на 6 мај 2019 година започнала петиција (упатена до Европската комисија) со барање да се воведе климатски приход во ЕУ. Петицијата е регистрирана како Европска граѓанска иницијатива, па доколку достигне 1 милион потписи, темата ќе биде ставена на дневен ред на Европската комисија и ќе се разгледа за формирање законски предлог.
Австралиска верзија била предложена од професорите Ричард Холден и Розалинд Диксон на Универзитетот во Нов Јужен Велс и лансирана од член на Вентворт, професорката Керин Фелпс. Истражувањата спроведени од Унивезитетот покажале дека предлогот може да добие поддршка од 73%.
3 Спротивставеност
Забелешки има и за начинот на искористување на даночните приходи. Почесниот професор по менаџмент Хенри Џејкоби, порано од Технолошкиот институт во Масачусетс, разгледал некои од почестите грижи во написот на ''Гардијан'' во јануари 2021 година, особено стигмата за воочената непопуларност на оданочувањето. Некои противници се загрижени дека владите можеби не ги враќаат приходите на луѓето. Студија од 2021 година ги разгледувала единствените две земји со имплементирани дивиденди на јаглеродКанада и Швајцаријаоткрила дека вестите за вратените средства во јавноста имале мало влијание врз непопуларноста на даноците за јаглерод, и дека меѓу канадските конзервативци тоа може дури и да има зголемено противење.