Демографија на Косово и Метохија

Демографијата на Косово и Метохија е прикажување на демографската структура на Автономната покраина Косово и Метохија. Србите биле мнозинско население во Косово и Метохија од XIII до XVIII век; пред крајот на деветнаестиот век, како резултат на иселување и протерување на Србите се сменила демографската структура и Албанците станале мнозинското население. Според последниот попис од 1991 година, во Косово и Метохија живееле 194.190 Срби, додека бројот на Албанците, тогаш се проценувал на 1.596.072 жители.
Етнички групи во Косово и Метохија
Година, Албанци, Срби<sup>1</sup>, Други
1455, 1 %, 98 %, 1 %
1871, 32 %, 64 %, 4 %
1899, 48 %, 44 %, 8 %
1921, 66 %, 26 %, 8 %
1931, 69 %, ?? %, ? %
1939, 60 %, 34 %, 5 %
1948, 68 %, 27 %, 5 %
1953, 65 %, 27 %, 6 %
1961, 67 %, 27 %, 6 %
1971, 74 %, 21 %, 5 %
1981, 77 %, 15 %, 8 %
1991, 82 %, 11 %, 7 %
2000<sup>2</sup>, 88 %, 7 %, 5 %
2007<sup>2</sup>, 92 %, 5 %, 3 %
<sup>1</sup> вклучувајќи ги Црногорците (од 1948 до 1991 г.)<sup>2</sup>''приближен податок''''Извор: Статистичка канцеларија на КиМ'',
1 Население на Косово и Метохија во средниот век
2 Населението на Косово и Метохија од 14-ти до почетокот на 20-от век
2.1 14 век
Во Дечанската повелба од 1330 година има детален список на домаќинствата кои се попишани во Метохија и во северозападниот дел на Албанија, и кои биле метох на манастирот Високи Дечани:
: 3 од 89 населби биле албански, а останатите биле неалбански.
: од 2166 земјоделски домаќинства и 2666 куќи на сточарските подрачја, 44 биле албански (1,8%), а останатите биле регистрирани како словенски (српски).
Несрпската популација на Косово и Метохија не преминувала 2% до крајот 14 век.
2.2 15 век
Во 1455 година, постоел турски катастарски попис (дефтер). Оригиналната верзија на турски јазик се чува во архивот во Истанбул, а во 1972 година Институтот за Блискоисточни студии (Ориентален институт) во Сараево направил превод на овој попис под наслов ''Област на Бранковиќи - опширен катастарски попис од 1455 година''.
Регионот Бранковиќ покривал околу 80% од сегашната територија на Косово и Метохија, а биле запишани 480 села, 13.696 возрасни мажи, 12.985 куќи, 14.087 сопственици на домаќинства (480 вдовици и 13.607 возрасни мажи). Ако бројот на „главата на семејството“, се множи со 4,4 или 4,6 членови по семејството се добива бројот на жителите во регионот. Бројот на жители според националноста не е точен, затоа што покрај ''носител на домаќинство'' не се впишувала националноста туку социјалниот статус. Се знае само дека бројот на католички Словени бил за едно семејство поголем од бројот на попишаните Хрвати. Според националноста, носителите на домаќинствата биле:* 12.985 Срби присутни во сите 480 села и во сите градови
* 75 влашки куќи во 34 села
* 46 албански куќи во 23 села
* 17 бугарски куќи во 10 села
* 5 грчки куќи во селото Лауша кај Вучитрн
* 1 еврејска куќа во Вучитрн
* 1 хрватска куќа
Турски попис во областа Бранковиќ во 1487 година
* Област Бранковиќ:
:* 16.729 христијански домаќинства (412 во Приштина и Вучитрн)
:* 117 исламски домаќинства (94 во Приштина и 83 во руралните подрачја)
* Област Скадар:
:* Област Пеќ:
::* градот Пеќ - 68% Словени (Срби)
::* 121 христијански домаќинства
::* 33 муслимански домаќинства
:* Суво Грло и Метохија:
::* 131 христијански домаќинства, од кои 52% во Суво Грло биле Словени
:* Долна Клина - 50% Словени
:*Дечани - 64% Словени
* Селски подрачја:
:* 6.124 христијански домаќинства (99%)
:* 55 муслимански домаќинства (1%)
2.3 17-18 век
За време на ''Големата турска војна'' (1683-1699 г.), која се одвивала меѓу Османлиското Царство и Хабсбуршкото царство, Срби застанале на страната на Хабсбурговците во борба против Турците. Хабсбурговците успеале да дојдат до Скопје, но тука биле поразени од Турците и се повлекле преку Сава и Дунав. Плашејќи се од турска одмазда, дел од српското население се повлекло со Хабсбурговците и тој настан е познат како Првата преселба на Србите. Од Косово и Метохија заминале околу 180.000 Срби, (само од подрачјето на Призрен заминале 20.000) и се населиле на австриските поседи во Војводина и Воена Краина. Метохија, пак, ја населиле исламизирани Албанци од високопланинските подрачја на Малесија. Овој процес се повторил во текот на XVIII век.
Слична ситуација се случила и во 1737 година при Втората преселба на Србите.
2.4 19 век
Во текот на 19 век започнале несогласувањата околу бројот на жителите на Косово и Метохија. Некои извори им дале предност на Србите, а некои на Албанците. Турската пописна статистика не била релевантна бидејќи се попишувала религиската припадност, а не етиничката, при што биле користени податоци од книгите на родените.
Истражувањата на Австриецот Јозеф Милер од 1838 година спомнувале дека Метохија е сè уште претежно словенска, и дава податоци за три преодни целини (''Bezirke''): Призрен, Пеќ и Ѓаковица, што било приближно целото подрачје на Метохија. Подрачјата кои се граничеле со Албанија, биле најмногу населувани од Албанци. Од 195.000 жители на Метохија, Милер регистрирал:
* 114.000 муслимани (58%) од кои
** 38.000 Срби (19%)
** 76.000 Албанци (39%)
* Христијани:
** 73.572 православни Срби (38%)
** 5.120 католички Албанци (3%)
* 2.308 други немуслимани (Јањевци и други).
Резултатите на Милер за градови:
* Пеќ: Срби - 11.050, Албанци - 500
* Призрен: Срби - 16.800, Албанци - 6.150
* Ѓаковица: повеќето биле Албанци, а градот бил опколен со српски села.
Картите кои во 1861 година биле направени од францускиот етнограф Лежан (''G. Lejean''), покажуваат дека Албанците живееле на околу 57% од денешната територијата на Косово и Метохија, додека слична карта, која во 1867 година била направена од страна на британските патописци Мекензи (''G. M. Mackenzie'') и Ајрби (''A. P. Irby''), покажува нешто помала површина. И двете карти не ја покажуваат бројноста на населението, туку само големината на просторот кој го заземале.
Студијата на австрискиот полковникот Петар Кукуљ ''(Peter Kukulj'') од 1871 година, направена за внатрешна употреба за австроунгарската војска, покажува дека Призренскиот Мутесарифлук (кој по површина одговарал на денешно Косово и Метохија) имал околу 500.000 жители, од кои:
* Срби - 318.000 (64%)
* Албанци - 161.000 (32%)
* Роми и Черкези - 10.000 (0,33%)
* Турци - 2.000
Се проценува дека од 200.000 - 400.000 Срби биле протерани од ''Косовскиот вилает'' во периодот од 1876-1912 година, а посебно за време на ''Грчко-турската војна'' од 1897 година.
Картите кои биле објавени од страна на германските историчари Хајнрих Киперт (''Heinrich Kiepert''), Ј. Хан (''J. Hahn'') и австрискиот конзул Сакс (''K. Sax''), во 1876 година, покажуваат дека Албанците живееле на поголемиот дел од територијата на денешната провинција, но и тие не го покажувале бројот на жителите туку само површината. На овие карти, регионите на Косовска Митровица и Косово Поле биле претежно населени со Срби, додека поголемиот дел од западните и источните делови од сегашните територии биле населени од исламизирани Албанци.
Етничкиот состав во Косовскиот вилает и пљеваљскиот Санџак, според австриската статистика објавена во 1899 година во Виена:
* Албанци - 182.650 (47,88%)
* Срби - 166.700 (43,7%)
* Останати (Власи, Черкези, Турци, Роми и Евреи) (8,42%)
2.5 20 век
Британскиот новинар Хенри Бреилсфорд (''Henry Brailsford'') проценил дека две третини од косовско-метохиската популација ја сочинувале Албанци, а останатите биле Срби.
За најнаселените области Ѓаковица и Пеќ било објавено дека имаат помеѓу 20.000 и 25.000 албански домаќинства, во однос на 5000 српски. Картата на Алфред Стед (''Alfred Stead'') од 1909 година, покажува сличен број на Срби и Албанци кои живееле на Косово и Метохија.
Германскиот научник Густав Вајганд (''Gustav Weigand'') дал следни статистички податоци за Косово и Метохија, кои биле засновани на предвоената ситуација, пред 1912 година:
* област Приштина: Албанци - 67%, Срби - 30%
* област Призрен: Албанци - 63%, Срби - 36%
* област Вучитрн: Албанци - 90%, Срби - 10%
* област Урошевац: Албанци - 70%, Срби - 30%
* област Гнилане: Албанци - 75%, Срби - 23%
* област Косовска Митровица: Срби - 60%, 40% Албанци
Метохија заедно со градот Ѓаковица, според Вајганд биле дефинирани како исклучиво албански територии.
Структурата на жителите била потполно променета во 20 век. Српската академија на науките и уметностите (САНУ) и нејзиниот истакнат член Васо Чубриловиќ подготвиле документ за иселување на Албанците под наслов ''Иселување на Арнаутите'', што било во согласност со тогашните разменувања на населението кое се случувало на Балканот.
Поради сложената политичка ситуација, просторот на Косово и Метохија бил цел на населување на Албанци или Срби, со цел да тој простор се интегрира во албанско или српско општество и со тоа стане интегрален дел на една од овие држави.
Колонизацијата во текот на 20 век се одвивала во три најважни периоди:
* Колонизација на Косово и Метохија во Кралството Југославија, подразбирала населување пред сè на Срби и Црногорци од пасивните краеви на Југославија во периодот од 1919 - 1941 година (биле доселени 60.000 - 65.000).
* Колонизација на Косово и Метохија во текот на Втората светска војна, подразбирала населување на Албанци од Албанија на територија на Косово и Метохија (биле доселени 150.000 - 200.000).
* Колонизација на Косово и Метохија во СФРЈ, подразбирала населување на албански емигранти од Албанија (од 1948 - 1956 година, биле населени 40.000).
3 Попис на населението во Кралството СХС и Кралството Југославија
3.1 Попис на населението во 1921 година
Попис на населението во Кралството СХС било спроведено на 31 јануари 1921 година.
Вкупно - 439.010
''Јазичен состав:''*арнаутски - 288.910 (68,81%)
* српски, хрватски и словенечки - 114.090 (25,99%)
3.2 Попис на населението во 1931 година
Вкупно - 552.064
''Јазичен состав:''* арнаутски - 331.549 (60,06%)
* српски, хрватски, словенечки, македонски - 180.170 (32,64%)
*унгарски - 426
* германски - 241
* останати - 38.907 (7,05%)
''Верски состав:''* муслимани - 379.981 (68,83%)
* православни - 150.745 (27,31%)
* римокатолици - 20.568 (3,73%)
* евангелисти - 114
* останати - 635
Програмите за колонизација спроведени од југословенската власт во периодот од 1922-1929 година и 1933-1938 година, довеле на Косово и Метохија 10.000 српски семејства од Лика, Далмација, Херцеговина и Црна Гора, главно на север од Косово, околу Косово Поле и долж реката Лаб.
Била потпишана спогодба за емиграција на 200.000 Албанци и Турци во Турција, во 1938 година. Турците се повлекле од спогодбата поради страв дека нема да можат да ги задоволат сите барања за прифаќање и репатријација, така да само 4.000 муслимани го напуштиле Косово.
Властите на Кралството Југославија во 1939 година процениле дека има 125.000 Албанци на Косово, што било многу потценет број.
4 Втора светска војна
Поголем дел од територијата на Косово и Метохија во текот на Втората светска војна била окупирана од италијанската марионетска државна творба Велика Албанија, која убила 10.000 и етнички исчистила 100.000 Срби и истовремено населила околу 100.000 Албанци од Албанија. На сите Срби кои биле населени по 1912 година им било забрането враќање по Втората светска војна, што исто така ја намалило српската популација во покраината.
5 Пописи на населението на Косово и Метохија од 1948 година
5.1 Попис на населението во 1948 година
Вкупно - 727.820
''Етнички состав:''* Албанци - 498.242 (68,46%)
* Срби - 171.911 (23,62%)
* Црногорци - 28.050 (3,85%)
* Роми - 11.230 (1,54%)
* Неопределени муслимани - 9.679 (1,33%)
* Хрвати - 5.290 (0,73%)
5.2 Попис на населението во 1953 година
Вкупно - 808.141
''Етнички состав:''* Албанци - 524.559 (64,91%)
* Срби - 189.969 (23,51%)
* Црногорци - 31.343 (3,88%)
*Југословени неопределени - 6.241 (0,77%)
* Хрвати - 6.201 (0,77%)
5.3 Попис на населението во 1961 година
Вкупно - 963.959
''Етнички состав:''* Албанци - 646.604 (67,08%)
* Срби - 227.016 (23,55%)
* Црногорци - 37.588 (3,9%)
* Муслимани - 8.026 (0,83%)
* Хрвати - 7.251 (0,75%)
* Југословени - 5.203 (0,54%)
* Роми - 3.202 (0,33%)
5.4 Попис на населението во 1971 година
Вкупно - 1.243.693
''Етнички состав:''* Албанци - 916.168 (73,66%)
* Срби - 228.264 (18,35%)
* Црногорци: 31.555 (2,54%)
* Муслимани - 26,357 (2,12%)
* Роми - 14.593 (1,17%)
* Турци - 12.244 (0,98%)
* Хрвати - 8,264 (0,66%)
* Југословени - 920
5.5 Пописот на населението во 1981 година
Вкупно - 1.584.440
''Етнички состав:''* Албанци - 1.226.736 (77,42%)
* Срби - 209.497 (13,22%)
* Муслимани - 58.562 (3,7%)
* Роми - 34.126 (2,15%)
* Црногорци - 27.028 (1,71%)
* Турци - 12.513 (0,79%)
* Хрвати - 8.718 (0,55 %)
* Југословени - 3.073 (0,19 %)
5.6 Попис на населението во 1991 година
- Проценка на ПЗС Косово и Метохија:
Вкупно - 1.956.196
Поголемиот дел од населението од албанска националност го бојкотирал пописот. Проценката била направена од Покраинскиот завод за статистика на Косово и Метохија.
''Етнички состав:''* Албанци - 1.596.072 (81,59%)
* Срби - 194.190 (9,93%)
* Муслимани - 66.189 (3,38%)
* Роми - 45.745 (2,34%)
* Црногорци - 20.365 (1,04%)
* Хрвати - 8.062 (0,41 %)
* Југословени - 3.457 (0,18 %)
* Останати - 21.933 (1,12 %)
- Попишано население:
Вкупно - 359.346
''Етнички состав:''* Срби - 194.190 (54.06%)
* Муслимани - 57.758 (16.07%)
* Роми - 44.307 (12.33%)
* Црногорци - 20.365 (5,67%)
* Албанци - 9.091 (2,53%)
* Хрвати - 8.062 (2,24%)
* Југословени - 3.457 (0,96%)
* Останати - 21.933 (6,1%)
''Верски состав:''* православни - 216.742 (60,32%)
* муслимани - 126.577 (35,22%)
* католици - 9.990 (2,78%)
* атеисти - 1036 (0,29)
* непознато - 4417 (1,23)
5.7 Попис на населението од 2011 година
Вкупно - 1.739.825
''Етнички состав:''* Албанци: 1.616.869
* Бошњаци: 27.533
* Срби: 25.532
* Турци: 18.738
*Ашкали: 15.436
* Египќани: 11.524
* Горанци: 10.265
* Роми: 8.824
* Останати: 2.352
Напомена: пописот од 2011 година во Косово бил спроведен од соодветните органи на Република Косово. Овој попис бил бојкотиран од поголемиот дел на косовските Срби, така што вистинскиот број на Србите во Косово бил многу повисок од искажаните официјални резултати на пописот.
6 Демографски податоци на Заводот за статистика на Република Косово
Проценката на населението во долната табела не е веродостојна од 1990-тите години. Од 1990 година, податоците исклучуваат некои родени и починати во местата населени со Срби.
, Просечна популација (x 1000), Живородени, Починати, Природна промена, Стапка на наталитет (на 1000), Стапка на морталитет (на 1000), Природна промена (на 1000)
1948, 733, 27 792, 10 324, 17 468, 37,9, 14,1, 23,8
1949, 751, 31 643, 12 937, 18 706, 42.1, 17.2, 24.9
1950, 764, 35 222, 12 991, 22 231, 46.1, 17.0, 29.1
1951, 780, 29 299, 14 833, 14 466, 37.6, 19.0, 18.5
1952, 793, 35 619, 13 867, 21 752, 44.9, 17.5, 27.4
1953, 813, 34 595, 16 726, 17 869, 42.6, 20.6, 22.0
1954, 832, 38 595, 13 201, 25 394, 46.4, 15.9, 30.5
1955, 842, 36 736, 15 292, 21 444, 43.6, 18.2, 25.5
1956, 859, 37 819, 13 692, 24 127, 44.0, 15.9, 28.1
1957, 873, 34 159, 15 300, 18 859, 39.1, 17.5, 21.6
1958, 890, 39 285, 11 598, 27 687, 44.1, 13.0, 31.1
1959, 921, 37 364, 12 878, 24 486, 40.6, 14.0, 26.6
1960, 944, 41 631, 13 365, 28 266, 44.1, 14.2, 29.9
1961, 972, 40 561, 11 759, 28 802, 41.7, 12.1, 29.6
1962, 997, 41 336, 15 024, 26 312, 41.5, 15.1, 26.4
1963, 1 021, 41 525, 12 423, 29 102, 40.7, 12.2, 28.5
1964, 1 046, 42 557, 12 731, 29 826, 40.7, 12.2, 28.5
1965, 1 075, 43 569, 11 767, 31 802, 40.5, 10.9, 29.6
1966, 1 101, 42 429, 10 266, 32 163, 38.5, 9.3, 29.2
1967, 1 131, 44 001, 11 308, 32 693, 38.9, 10.0, 28.9
1968, 1 159, 44 627, 10 781, 33 846, 38.5, 9.3, 29.2
1969, 1 189, 46 480, 10 892, 35 588, 39.1, 9.2, 29.9
1970, 1 220, 44 496, 10 829, 33 667, 36.5, 8.9, 27.6
1971, 1 254, 47 060, 10 312, 36 748, 37.5, 8.2, 29.3
1972, 1 291, 47 943, 10 270, 37 673, 37.1, 8.0, 29.2
1973, 1 329, 47 714, 10 358, 37 356, 35.9, 7.8, 28.1
1974, 1 367, 49 847, 10 075, 39 772, 36.5, 7.4, 29.1
1975, 1 406, 49 310, 10 018, 39 292, 35.1, 7.1, 27.9
1976, 1 446, 51 355, 10 149, 41 206, 35.5, 7.0, 28.5
1977, 1 487, 49 849, 9 811, 40 038, 33.5, 6.6, 26.9
1978, 1 526, 49 027, 9 776, 39 251, 32.1, 6.4, 25.7
1979, 1 566, 48 125, 9 575, 38 550, 30.7, 6.1, 24.6
1980, 1 555, 53 147, 8 909, 44 238, 34.2, 5.7, 28.4
1981, 1 595, 48 111, 9 677, 38 434, 30.2, 6.1, 24.1
1982, 1 629, 52 865, 10 479, 42 386, 32.5, 6.4, 26.0
1983, 1 664, 49 645, 11 040, 38 605, 29.8, 6.6, 23.2
1984, 1 699, 55 243, 10 573, 44 670, 32.5, 6.2, 26.3
1985, 1 735, 53 925, 11 826, 42 099, 31.1, 6.8, 24.3
1986, 1 773, 54 519, 10 446, 44 073, 30.7, 5.9, 24.9
1987, 1 811, 56 221, 10 307, 45 914, 31.0, 5.7, 25.4
1988, 1 850, 56 283, 10 257, 46 026, 30.4, 5.5, 24.9
1989, 1 889, 53 656, 10 181, 43 475, 28.4, 5.4, 23.0
1990, 1 930, 55 175, 8 214, 46 961, 28.6, 4.3, 24.3
1991, 1 967, 52 263, 8 526, 43 737, 26.6, 4.3, 22.2
1992, 2 006, 44 418, 8 004, 36 414, 22.1, 4.0, 18.2
1993, 2 043, 44 132, 7 804, 36 328, 21.6, 3.8, 17.8
1994, 2 077, 43 450, 7 667, 35 783, 20.9, 3.7, 17.2
1995, 2 113, 44 776, 8 671, 36 105, 21.2, 4.1, 17.1
1996, 2 151, 46 041, 8 392, 37 649, 21.4, 3.9, 17.5
1997, 2 186, 42 920, 8 624, 34 296, 19.6, 3.9, 15.7
1998, 2 000, 41 752, 8 123, 33 629, 20.9, 4.1, 16.8
1999, 2 000, 40 020, 7 569, 32 451, 20.0, 3.8, 16.2
2000, 2 000, 38 667, 7 115, 31 552, 19.3, 3.6, 15.8
2001, 2 000, 37 412, 6 672, 30 740, 18.7, 3.3, 15.4
2002, 1 985, 36 136, 5 654, 30 482, 18.2, 2.8, 15.4
2003, 2 016, 31 994, 6 417, 25 577, 15.9, 3.2, 12.7
2004, 2 041, 35 063, 6 399, 28 664, 17.2, 3.1, 14.0
2005, 2 070, 37 218, 7 207, 30 011, 18.0, 3.5, 14.5
2006, 2 100, 34 187, 7 479, 26 708, 16.3, 3.6, 12.7
2007, 2 126, 33 112, 6 681, 26 431, 15.6, 3.1, 12.4
2008, 2 153, 34 399, 6 852, 27 547, 16.0, 3.2, 12.8
2009, 2 175, 34 240, 7 030, 27 210, 15.7, 3.2, 12.5
2010
7 Демографски податоци на ЦИА , <url> 1 април 2013 година.
7.1 Структура на возраст
* 0-14 години: 27.2 % (машки 258.078/женски 237,987)
* 15-64 години: 66,1% (машки 630,350/женски 576,946)
* 65 години и повеќе: 6,7% (машки 51,668/женски 70,603) (2011 проценка)
7.2 Средна возраст
* вкупно: 26,7 години
* машки: 26,3 години
* женски: 27,2 години (2011 проценка)
7.3 Родови односи
* на раѓање: 1,085 машки/женски
* под 15 години: 1,09 машки/женски
* 15-64 години: 1,09 машки/женски
* 65 години и повеќе: 0.74 машки/женски
* вкупно население: 1.06 машки/женски (2011 проценка)
7.4 Писменост
Методологија: процент на население над 15 години кое знае да чита и пишува
* вкупно население: 91.9%
* машки: 96.6%
* женски: 87.5%
8 Емиграција
Бројот на државјаните од Косово и Метохија кои се наоѓаат во следниве земји: (Забелешка: Во некои статистики се вброени и родени на Косово и Метохија, а немаат државјанство на некоја од следните држави; а во некои други статистики се вбројани и сите кои се родени на Косово и Метохија, живеат во наведените земји со или без државјанство)
* 208,505 (2017)*Швајцарија 113,482 (септември 2018)* 45,448 (2016)
* 32,304 (2018)
*Велика Британија 28,761 (2011)* 16,723 (2017)* 10,150 (2018)* 8,579 (2017) (не се земени предвид родените во Југославија и СЦГ)
* 5,237 (2017)* 2,738 (2017)* 1,664 (2017)* 1,214 (2017)* 410 (2016)* 230 (2017)
Извори: француска Википедија (демографија по држави) и нејзините извори.
9 Поврзано
* Демографија на Србија
*Демографија на Војводина
* Историја на Косово
10 Наводи