Бакар(I) јодид

Бакар(I) јодид — неорганско соединение со формулата CuI. Тој е исто така познат како бакар јодид. Корисен е во различни примени кои се движат од органска синтеза до „сеење облаци“.
Бакар(I) јодидот е бел, но примероците често се појавуваат тен или дури, кога се наоѓаат во природата како редок минерал маршит, црвеникаво кафеава, но таквата боја се должи на присуството на нечистотии. Вообичаено е примероците од соединенија што содржат јодид да се обезбојуваат поради лесната аеробна оксидација на јодидниот анјон во молекуларен јод.
1 Структура
Бакар(I) јодид, како и повеќето бинарни (содржат само два елементи) метални халиди, е неоргански полимер. Има богат фазен дијаграм, што значи дека постои во неколку кристални форми. Усвојува структура на мешавина од цинк под 390 °C (γ-CuI), вурцитна структура помеѓу 390 и 440 °C (β-CuI) и структура на камена сол над 440 °C (α-CuI). Јоните се тетраедрално координирани кога се во мешавина на цинк или вурцит структура, со растојание Cu-I од 2,338 Å. Бакар(I) бромид и бакар(I) хлорид, исто така, се трансформираат од структурата на мешавината на цинк во структурата на вурцит на 405 и 435 °C, соодветно. Затоа, колку е подолга должината на врската бакар-халид, толку е помала температурата за да се промени структурата од структурата на цинк-бленд во структурата на вурцит. Меѓуатомските растојанија во бакар(I) бромид и бакар(I) хлорид се 2,173 и 2,051 А, соодветно. Во согласност со неговата ковалентност, CuI е полупроводник од p-тип.
γ-CuI, β-CuI, α-CuI
2 Подготовка
Бакар(I) јодид може да се подготви со загревање на јод и бакар во концентрирана хидроводна киселина.
Меѓутоа, во лабораторија, бакар(I) јодид се подготвува со едноставно мешање на воден раствор на калиум јодид и растворлива бакар(II) сол како бакар сулфат.: Cu <sup>2+</sup> + 2I <sup>−</sup> → CuI + 0,5I <sub>2</sub>
3 Реакции
Јодид, кој се разградува при стоење, може да се прочисти со растворање во концентриран раствор на калиум јодид проследено со разредување.: CuI + I <sup>−</sup> ⇌ CuI <sub>2</sub><sup>−</sup>
Бакар(I) јодид реагира со пареа на жива за да формира бакар тетрајодомеркурат:
: 4CuI + Hg → Cu <sub>2</sub> HgI <sub>4</sub> + 2Cu
Оваа реакција може да се користи за откривање на жива бидејќи промената на бојата од бела (CuI) во кафена (Cu <sub>2</sub> HgI <sub>4</sub> ) е драматична.
Бакар(I) јодид се користи во синтезата на кластерите Cu(I). што е полиметални комплексни соединенија.
Бакар(I) јодид се раствора во ацетонитрил, давајќи различни комплекси. По кристализација, молекуларни или полимерни соединенија може да се изолираат. Распуштање се забележува и кога се користи раствор на соодветно средство за комплексирање во ацетон или хлороформ. На пример, може да се користи тиоуреа и нејзините деривати. Цврстите што се кристализираат од тие раствори се составени од хибридни неоргански синџири.
4 Употреба
CuI се користи како реагенс во органската синтеза. Во комбинација со 1,2- или 1,3 диамин лиганди, CuI ја катализира конверзијата на арил-, хетероарил- и винил-бромиди во соодветните јодиди. NaI е типичен извор на јодид, а диоксанот е типичен растворувач (види ароматична реакција на Финкелштајн). Арил халидите се користат за формирање јаглерод-јаглерод и јаглерод-хетероатомски врски. Арил јодидите, сепак, се пореактивни од соодветните арилбромиди или арил хлориди. 2-Бромо-1-октен-3-ол и 1-нонин се споени кога се комбинираат со дихлоробис(трифенилфосфин)паладиум(II), CuI и диетиламин за да се формира 7-метилен-8-хексадецин-6-ол.
CuI се користи во „сеење облаци“, менувајќи ја количината или видот на врнежите на облакот или нивната структура со дисперзија на супстанции во атмосферата кои ја зголемуваат способноста на водата да формира капки или кристали. CuI обезбедува сфера за кондензирање на влагата во облакот наоколу, предизвикувајќи зголемување на врнежите и намалување на густината на облакот.
Структурните својства на CuI овозможуваат CuI да ја стабилизира топлината во најлон во комерцијалните и станбените индустрии за теписи, додатоците за автомобилски мотори и други пазари каде издржливоста и тежината се фактор. 
CuI се користи како извор на диететски јод во кујнска сол и добиточна храна.