Театар Теразије

Театарот Теразије е основан на 22 декември 1949 година од страна на Собранието на Град Белград како „Хумористичен театар“, постојана, репертоарска институција на театарската култура, музика и жанр комедија. Од 1954 година до 1959 година се вика „Белградска комедија“. Со спојувањето со Белградскиот драмски театар во 1959 година го добил името „Современ театар“, а во 1972 година го добил името „Белградски театар“. Конечно, во театарската сезона 1975/76 година повторно се осамостоил и го добил сегашното име „Театар на Теразија“. Во периодот на реконструкција на главниот објект и иселување во Културната установа „Вук Караџиќ“ од 1991 година до 2005 година, театарот бил наречен „Театар Т“.
Како единствен театар во Србија, тој има постојана административно-техничка и изведувачка екипа составена од: глумечка, балетска, хорска и оркестарска група, вкупно околу 200 луѓе, како и голем број надворешни соработници од широк опсег на уметнички и сценски активности. Во текот на повеќе од 60 години постоење, секогаш добро прифатен од најшироката публика, но и од критиката, театарот Теразије со својата доследна репертоарска политика ги следи случувањата на светската музичко-комедија. Посебно се негуваат и се развиваат домашните драмски креации, комедии, оперети и музички дела.„Столот за лулка“, „Сплитски акварел“, „Убиј или бакни“, „Малата Флорами“... , како и светските хитови „Оклахома“, „Приказната за западот“, „Здраво Доли“, „Виолинист на покривот“, „Циганите летаат на небото“, „Човекот од Ла Манча“, „Мојата прекрасна дама “, „Кабаре“, Некои го сакаат жешко“...
Во последниве години, репертоарската дејност на театарот „Теразије“ доживеал брз уметнички и маркетиншки успех. Комедиите „Д-р“, „Парадокс“, потоа мјузиклот „Некои го сакаат тоа жешко“, додека „Кукла на корица“, „Јубилеј“ (апсолутен победник на Денот на комедијата во Јагодина 2000 година), „Брилијантин“, „Гоља“ постигнале исклучителна гледаност.а „Бакни ме Кејт“ веќе станале култни театарски настани за кои постои интерес и надвор од границите на Србија.
1 историја
1.1 Основање
Периодот по Втората светска војна бил одбележан со формирање на бројни нови институции од областа на културата, образованието и науката. Имало проширување на професионални и полупрофесионални театри, биле отворени музички, балетски и театарски училишта, а самите глумци уживале речиси култен статус. До крајот на Втората светска војна, Белград имал само еден театар, Народен театар, а во текот на 1947 биле основани два нови: Југословенскиот драмски театар и Градскиот театар (подоцна наречен Драмски театар во Белград ). Во тоа време, во културниот врв на Белград се шушкало дека на Белград му е потребен театар од булевар чијшто програмски концепт ќе биде свртен кон репертоарот на комедијата, но и жанровите на музичкиот театар, како оперета, музичка комедија, ревија и слично. Оваа одлука можело да се смета донекаде чудна, имајќи предвид дека оперетата на некој начин е исфрлена од репертоарот на Народниот театар од основањето на Белградската опера, а комедијата како жанр е ниско на уметничката скала.
Сепак, првата идеја за театарска претстава од забавен музички тип се појавила во почетокот на 1949 година, кога Исак Амар добил задача да организира подготовка на модна ревија. Првата повоена претстава ја режирал Јозо Лауренчиќ, шампионот на Југословенскиот драмски театар, во соработка со тогашните комичари, балетани и музичари. Во текот на мај 1949 година, оваа ревија била изведена 18 пати во салата на Белградскиот драмски театар.
Имајќи предвид дека претставата била добро прифатена од публиката, есента 1950. Театарот за хумор е основан во За прв директор бил назначен поетот Душан Костиќ, но главен иницијатор на театарот бил Радивоје-Лола Ѓукиќ, кој составил глумечки, пеjачки и танцувачки ансамбл и ја дизајнирал програмата на театарот. По основањето на театарот, Радивоје-Лола Ѓукиќ бил на функцијата уметнички директор, а единствениот услов за да биде на оваа функција било салата да биде во Теразије.
Театарот се наоѓа во холот на киното „Белград“, каде што ќе остане до крајот на своето најголемо постоење.
Под зградата на театарот има четири одводни јами, со две пумпи кои постојано работат, со цел да се спречи навлегување на водата на сцената.
1.2 Први претстави
Првата премиера во театарот била премиерата на комедијата на Нушиќ „ Д-р “,на 1 март 1951 година. Како втора премиера, на 21 март 1951 година е изведена музичко-сатирично-хумористичната ревија „Дојди утре“ во која за првпат се претставиле сите ансамбли на Театарот за хумористика. Музичкиот репертоар потоа се проширил на оперета, а првиот што бил изведен во театарот бил од периодот на берлинската меѓувоена оперета „Кај белиот коњ“ на 15 октомври 1951 година. Една од одликите на Хумористичниот театар е концептот замислен од Радивоје-Лола Ѓукиќ, кој се одразил во посебен музичко-драматуршки третман на комедиите со кој тие ги претвориле говорните комедии во музички. Така, Лола Ѓукиќ, режувајќи го англискиот водвил на Брендон Томас, „Тетката на Чарли“, бил вклучен хорот и балетот во претставата и создале ревиско-комедиски спектакл наречен „Маскарада“, чија премиера била изведена на 12 април 1952 година, во која главната улога ја толкувал Миодраг Петровиќ Чкаља.
1.3 Спојување со Белградскиот драмски театар
Во текот на 1960-тите, поради малите посети на публиката, имало голема криза во театрите. Градската власт одлучила да ги спои Белградската комедија и Белградскиот драмски театар, со што се создал Современиот театар. По спојувањето, реформираниот репертоар вклучувал музички и сценски адаптации на популарни дела на југословенските класици. Така е создадена новата, модернизирана изложба „Патувања низ светот“, музичка комедија базирана на делото на Бранислав Нушиќ. „Околу светот“ била премиерно прикажана на 14 март 1963 години, но не наишла на добри критики. Од оваа репертоарска линија, претставите „Тирена и Новела“ (13 март 1965 година) и „Мајсторите се првите луѓе“ (23 април 1962 година) добиле признанија од критиката, со што се создала народна музичка комедија која ќе прерасне во нов жанр на комична опера.
Новина на репертоарот било намалувањето на уделот на оперетата и создавањето на модерен музички ревијален театар по примерот на модерната западноевропска комедија. Режисерката Соја Јовановиќ со двете култни претстави „Добра ноќ,Бетина“ (25.05.1961) и „СлаткаИрма“ (12.01.1964) ги поставува темелите на мјузиклот на кој ќе се гради театарот.
Реформата на репертоарот вклучувало и обид да се создаде модерно музичко шоу во кое балетот е во преден план. Првата драма од ваков вид е „Претставата невидена“ (5 март 1961 г.), работена по текст на Васо Поповиќ, во која Миодраг Петровиќ Чкаља и Жика Миленковиќ се менуваат во улогата на управител на покраинскиот Дом на културата има амбиција да постави „невидена претстава“.
Покрај адаптациите на претставата, биле реализирани и изведби од целосно домашни автори, кои биле на границата меѓу шоуто и мјузиклот. Претставите „Белград некогаш и сега“ (24 октомври 1970 г.), сатирична временска машина заснована на текстовите на Стерија, Нушиќ и Матија Беќковиќ и „Мајсторот од морето“ (13 февруари 1970 г.), за која е напишана музика од Корнелије Ковач. На сцената се појавиле големите имиња на југословенската глумечка сцена: Мики Манојловиќ, Марко Николиќ и Предраг Ејдус. Во текот на 1970-тите, класичната оперета речиси целосно исчезнала од репертоарот. Се појавувала само во форма на реаранжмани на стари хитови како „Мала флорами“, која ја режирал Ѓокица Милаковиќ на 5 мај 1974 година.
1.4 Пробив на мјузиклот
Првиот голем американски мјузикл на репертоарот бил мјузиклот „Оклахома“ од Роџерс и Хамерштајн. Премиерата се одржала на 5 март 1966 година во режија на Светозар Рапајиќ и со Драган Лаковиќ и Жељко Рајнер во главните улоги. Претставата била со голем успех и признание и на публиката и на критиката и оттогаш мјузиклот заземал сè поголем дел од музичкиот репертоар на театарот Теразије. И покрај лошите технички можности, малата сцена, скромните пејачки и глумечки способности на глумците кои не стекнале доволно компетенции преку формалното образование, овој технички и уметнички комплициран жанр почнал полека да се развива, често со големи напори на режисерите, костимографите и сценографите. Потоа следеле мјузиклите „Карневал“ од Боб Мерил во режија на Соја Јовановиќ ( 15 декември 1966 година ), „Приказната за западниот кварт“ од Леонард Берштајн (31 март 1968 година), „Бакни ме, Кети“ од Кол Портер. (11 мај 1969 година), „Здраво, Доли“ од Џери Херман (26 април 1971 година), како и „ Виолинист на покривот “ од Бока-Штајн (2 април 1972 година), во режија на Александар Ѓорѓевиќ, што добил одлични признанија и во која главната улога ја имал Милутин Татиќ.
1.5 Театар на Теразије
Во текот на 1975 година, Театарот Теразије и Белградскиот драмски театар биле разделени во 2000 година, а театарот Теразије го добил своето последно име и се врати на старата локација. Театарот добил свои простории кои повеќе не ги делел со киното „Белград“, но имале проблеми со техничките услови на просторот, поради што театарот ќе се пресели на нова локација и повеќегодишна реконструкција. Театарот во овој период ја продолжил добрата практика од претходниот период, која била препознаена и од публиката и од критиката, во која биле изведени големи светски музички дела, од кои повеќето биле класици од овој жанр. Ова првенствено се однесува на група дела кои можат да се класифицираат во поджанрот наречен „книжевен мјузикл“, што се однесува на тенденцијата да се земаат ликови и мотиви од книжевните класици и нивна адаптација во музичко дело. По успешните претстави „Приказната за западниот кварт“ и „Виолинистот на покривот“, „Мојата прекрасна дама“ на Бернард Шо (10 мај 1975 година), „Приказната за коњот“ на Лео Толстој (17 октомври 1985 година), „Циганите летаат на небото“ од Максим Горки (18 декември 1988 година), „Човекот од Ла Манча“ на Сервантес (15 мај 1990 година), како и „Тројца мускетари“ од Александар Дима (11 декември 1992 година).
Режисерката Соја Јовановиќ, која го одбележа периодот на театарските реформи во 1960-тите и можеше да ја препознае важноста на модерната западноевропска музичка комедија, до крајот на нејзината режисерска кариера вешто и духовито режира култни мјузикли на тема брачни и веренички заплетки. Така, своето место на репертоарот го најдоа „Моето момче“ на Сенди Вилсон (24 септември 1984 година) и „Ја сакам мојата жена“ на Стјуарт и Колман (26 септември 1986 година). Значајно место на репертоарот заземаа филмските мјузикли „Некои го сакаат тоа жешко“ од Стоун, Мерил и Стајн (27 декември 1990 година), „Мала ноќна музика“, Вилер и Сондхајм (13 јуни 1991 година) базирани на Бергман . „Насмевката на една летна ноќ“ која се нарекува „Античко флертување“ во изведбата на терацо, и на крајот „Кабаре“ од Мастероф, Кандера и Еба (21 јуни 1993 година), со Ана Софреновиќ, Раде Марјановиќ и Дара Ѓокиќ во главните улоги.
1.6 Театар Т
Од 1991 година до 2005 година поради долгогодишната реконструкција на главната зграда, театарот „Теразије“ настапувал на сцената на „Театар Т“ во Установата за култура „Вук Караџиќ“. Во услови на општа материјална и општествена нестабилност, имало чести промени на чело на театарот, се барало нов концепт, се разамислувало целосно да се укине музичката сцена или да се сведе на повремено сервисирање на репертоарот на комедијата. Ваквите настани го довеле во прашање опстанокот на музичкиот театар, но и покрај тоа се родиле големи претстави кои ќе останат запишани како најдобри претстави од тој период, како што е „Лукреција“ во режија на Јагош Марковиќ.
Една од многу интересните репертоарски линии и новитети во театарот „Теразије“ беше првиот стрип мјузикл „Алан Форд - Брадести разбојници“ (11 ноември 1994 година) заснован на текст подготвен од Мирјана Лазиќ врз основа на епизода од истоимениот стрип, режија: Кокан Младеновиќ.
Продолжување на традицијата на филмски мјузикли обезбедило „Брилијант“ на Џим Џејкобс и Ворен Кејс ( 16 ноември 1995 г.), во режија на Михаило Вукобратовиќ и Наташа Кличковиќ и Дејан Луткиќ во главните улоги. За успехот на оваа претстава најдобро говори фактот што по 200 изведби, претставата била обновена, со изменета глумечка екипа во која главните улоги ги толкувале Мина Лазаревиќ и Никола Булатовиќ (7 декември 2001 година).
Последната премиера пред враќањето во реновираниот простор на Теразије била новата постановка на драмата на Максим Горки „Циганите летаат на небото“ (17 април 2004 година), со музика на Јевгени Дога, аранжман на Ивана Димиќ и режија на Владимир Лазиќ, со Иван Босиљчиќ, Милена Ражнатовиќ и Љиљана Стјепановиќ во главните улоги.
1.7 Години на слава
На 15 октомври 2005 година свечено била отворена реновираната зграда на театарот Теразије. По речиси 40 години споделување простор со киното „Белград“, каде пробите се изведувале само на ограничено време што им ги дало киното на театарот, и по 10 години принудно иселување во Установата за култура „Вук Караџиќ“, театарот добил модерна сала, јасна и акустична, со сцена опремена со сите технички иновации кои му се потребни на музичкиот жанр. Театарот бил отворен со ревијалната претстава на Миленко Заблаќански наречена „Светлините на сцената“. Оваа приказна за „театар за театар“, која ја пренесува сета радост, убавина и маки на Театарот на Теразија, дал рамка за заживување на сите песни од некогашниот репертоар кои биле програмска најава за идната работа, но и можност. да ги прикаже врвните технички можности на новата етапа.
По „Сценски светла“ следеле „Корус линија“ на Џејмс Керквуд и Николас Данте (27 октомври 2005 година), „Оди долу на земјата“ од Гордана Гончиќ, во режија на Југо Радивојевиќ (19 јануари 2006 година), која е прва мјузикл од областа на пародирана научна фантастика и „Херои“ од Предраг Перишиќ, уреден од Војкан Борисављевиќ и режија на Славенко Салетовиќ (18 мај 2006 година).
Мјузиклот „ Чикаго “ од Фред Еб и Боб Фоси, во режија на Кокан Младеновиќ и во кореографија на Мојца Хорват (18 и 19 октомври 2006 г.) донел голем чекор напред во големината на продукцијата, но и на квалитативно ниво. Тоа бил голем продукциски потфат во кој сите главни улоги имале двојна поделба. На овој начин се обезбедувало изведбата на претставата во случај на непредвидени околности, но се отворила и можност одредени улоги да се гледаат со поинаква перспектива и со помош на различни креативни средства, без да се наруши концептот на претставата. Исто така, во оваа претстава било постигнато обединување на ансамблот преку проникнувањето на глумечката, вокалната и физичката текстура. Мјузиклот „Чикаго“ е сатирична и цинична приказна за системот на вредности во кој криминалот се исплати, во кој владеат корупцијата и измамите и во кој таблоидизацијата на општеството добива огромни размери, а вистината станува она што се пласира преку медиумите.
Мјузиклот „Маратонци“ (25 мај 2008 г.), заснован по црна комедија од Душан Ковачевиќ, во режија на Кокан Младеновиќ, со Драган Вујиќ, Иван Босиљчиќ, Калин Ковачевиќ, Марко Живиќ и Иван Јевтов во главните улоги на продукција и одличен, вистински, успешен српски мјузикл кој по квалитет е споредлив со квалитетни светски примери на литературни мјузикли.
По враќањето на матичната сцена, модерниот мјузикл станал главен избор на театарот во репертоарска смисла, а во мјузиклот една од главните одлики е танцовата функција. Така, танцовиот израз во овој период растел и квантитативно и квалитативно со фокус на џез балетот и модерниот бродвејски стил на Боб Фоси. Во овој период, театарот Теразије, свесен дека користењето на балетскиот ансамбл во моментов е ограничено на само еден танцов израз, со цел да му даде можност да се усовршува со проширување на стилските можности, отворил сосема нова репертоарска линија во форма на балетски претстави базирани на за модерната балетска естетика. Вака се прикажале претставите „13 април 2007“ во режија и кореографија на Микеле Мерол, по музика на Кирил Џајковски, со Ашкен Аталјанц во главната улога, и претставата „Земја“ (13.02.2008), во која разиграниот израз е во стилот на Американските уметници Хосе Лимон и Алвин Ајли.
2 Четири периоди на музичката сцена
Во развојниот тек на музичката сцена и на театарот во целина се забележуваат четири карактеристични периоди.
Периодот од основањето на Хумористичниот театар до спојувањето со Белградскиот драмски театар во 1959 г. година, се одликува со голем ентузијазам на уметниците во многу неповолни услови во кои се изведуваа проби и изведби, одличен одзив од публиката и непрепознатливост од критиката. Музичкиот репертоар главно се потпирал на оперета во различни варијанти.
Вториот период, периодот на Современиот театар од спојувањето со Белградскиот драмски театар до конечното одвојување во 1975 година, првично донесе целосно изменет концепт во кој оперетата била затворена и бил создаден модерен булеварски театар. Овој концепт постепено омекнувал со текот на годините, така што оперетата се вратила и постепено се свртеле кон музичкиот жанр. Така, класичната оперета и одличните, класични примери на американски мјузикли коегзистираа.
По осамостојувањето во 1975 година, мјузиклите сè повеќе го освојувале репертоарот, додека уделот на оперети нагло опаѓал, до целосно изумирање. Посебно внимание било посветено на т.н „Книжевен мјузикл“ или дела базирани на големите класици на светската литература. Во овој период имало и обиди да се создаде домашен мјузикл. По преселувањето во културната установа „Вук Караџиќ“, поради хаотични просторни, организациски, финансиски и раководни околности, програмскиот концепт на театарот залутал во потрага по нов концепт кој во одреден момент го довеле во прашање самиот опстанок на театарот. Кон крајот на овој период дошло до постепена консолидација и враќање на помали и поголеми форми на мјузикли и музичка комедија.
Конечно, враќањето во реновираниот простор донел големи можности кога е во прашање реализацијата на претстави. Современиот и удобен сценски и театарски простор, опремен со сите средства на модерната театарска технологија, напредната аудио технологија, отворило големи можности за режисерите и сценографите. Дополнително, театарот во овој период бележи напредок и кадровски, бидејќи имале уметници со доволно способност и обука да ги носат многу сложените барања на музичките жанрови. Зголемен е и интересот на младите глумци да се потчинат на музичко-танцовата дисциплина за која првите основи се стекнуваат во текот на школувањето. Воведен е систем на аудиции заснован на големите светски продукции на мјузикли, кои редовно се организираат пред почетокот на работата на нова претстава. Во такви услови, програмската ориентација на театарот „Теразије“ дефинитивно е насочена кон музичкиот репертоар, односно кон светскиот мјузикл, со придружниот сегмент на помалите музичко-сценски форми како што се музичката комедија, кабаре и балетските претстави.
3 Членови
3.1 Управници
Поранешни директори на театарот Теразие:* Душан Костиќ 1949—1953. години
* Бранислав Ѓорѓевиќ 1953-1959 година.
* Предраг Динуловиќ 1959—1962 година.
* Александар Бакочевиќ 1962—1964 г.
* Павао Броз 1964-1966 година.
* Исак Амар 1966-1972 година.
* Мирољуб Миловановиќ 1975—1980. година
* Воислав Мириќ 1980—1984 година.
* Драган Јерковиќ 1985—1987 г. година
* Василије Марковиќ 1987—1992. година
* Јован Ристиќ 1993-1995. година
* Душан Голумбовски в.д 1996 година
* Миладин Шеварлиќ 1996—1997 г. година
* Светислав Гончиќ 1998—2000 г. година
* Михаило Вукобратовиќ 2000—2013. година
* Александар Ѓаја с.д. 2013 година и менаџер од 2014 година.
3.2 Ансамбли
Театарот има четири уметнички ансамбли: драма, балет, хор и оркестар.
Драмски ансамбл, Балетски ансамбл, Хорски ансамбл, Оркестарски ансамбл
Драган Вујиќ Вујковци, Снежана Весковиќ Жаблачански, директор на балет, Зорица Бошковиќ, Весна Шуц, раководител на музичкиот сектор
Мина Лазаревиќ, Даница Араповиќ, Јелена Мит, Милан Недељковиќ, диригент
Ивана Кнежевиќ, Билјана Кнежевиќ, Марсела Лукиќ, Билјана Јовановиќ, концерт-мајстор
Јелена Јовичиќ, Тамара Афанасијев, Мирјана Стојановиќ, Ивана Матејиќ, заменик концерт-мајстор
Слободан Стефановиќ, Славица Стојановиќ, Кристина Савиќ, Марија Ристиќ, прва виолина
Душко Радовиќ, Ирена Шаровиќ, Билјана Пековиќ, Боривоје Спасојевиќ, водач на други виолини
Маја Новељиќ Ромчевиќ, Јелена Вуковиќ, Татјана Поповиќ, Ана Ристиќ-Тадиќ, втора виолина
Никола Булатовиќ, Јелена Арсиќ, Зоран Дороњски, Драгомир Маринковиќ, втора виолина
Мирољуб Турајлија, Милица Павловиќ, Јован Николиќ, Катарина Касаткин, водач на виола
Владан Савиќ, Елена Громилиќ, Душан Шида, Данијела Станковиќ, водач на виолончело
Елизабета Ѓоревска, Барбара Милованов, Мирослав Марковиќ, Ана Рајковиќ, флејта
Десимир Станојевиќ, Катарина Громилиќ, Бојан Гавриловиќ, Иван Ранковиќ, кларинет
Милан Милосављевиќ, Тамара Иванчиќ, Љубиша Динчиќ, Владимир Мандиќ, прва труба
Ивана Поповиќ, Ива Пјетловиќ, Воја Орлиќ, Зоран Ковачевски, втора труба
Жарко Степанов, Нина Булајиќ, Марко Богданиќ, Младен Лукиќ, прв тромбон
Милена Живановиќ, Долорес Магделиниќ, Бојана Рачиќ, Михајло Богосављевиќ, втор тромбон
Валентина Павличиќ, Ѓорѓе Макаревиќ, Ивана Клариќ, Маја Хајдуковиќ, алт саксофон
Ана Здравковиќ, Милан Громилиќ, Мирјана Матиќ, Александар Петковиќ, тенор саксофон
Александар Дуниќ, Небојша Громилиќ, Аница Иванчевиќ, харфа
Горан Букилиќ, Немања Наумоски, Дејан Стојадиновиќ, контрабас
Ана Симиќ, Игор Наумоски, Желимир Васиќ, перкусии
Ана Маљевиќ, Татјана Радуновиќ, корепетитор, Никола Ѓокиќ, перкусии
Милан Антониќ
Душица Новаковиќ, Постојани соработници: Лидија Новаковиќ Мирела Божиќ Јовановиќ Ивана Дубовац Милош Митиќ Игор Грабовица, Постојани соработници:Александар Новаковиќ Игор Аризановиќ Татјана Николиќ Милена МоравчевиќМарко ПантелиќХана Рамујкиќ, Постојани соработници: Урош Ранковиќ Ивана Павловиќ Властимир Благојевиќ
4 Галерија
5 Поврзано
* Список на театри во Србија