Балкански бојкот на маркетите

Биле одржани серија бојкоти против маркерите во Југоисточна и Источна Европа од крајот на јануари 2025 година. Бојкотите започнале во Хрватска на 24 јануари како реакција на растот на малопродажните цени низ целата земја, а започнати биле бојкоти и во Србија, Црна Гора, Босна и Херцеговина, Македонија, Словенија, Албанија, Романија, Бугарија, Косово, Унгарија и Грција. Во меѓувреме, повици или планови за бојкот се случуваат во Словачка и Чешка.
Главните трговски синџири биле обвинети дека се занимаваат со местење цени. Покрај потенцијалното прекршување на законите за конкуренција, бојкотите биле одговор и на зголемените цени на храната и на трошоците за живот низ целиот регион предизвикани од различни економски фактори. Бојкотите имале широка јавна поддршка.
1 Позадина
Цените во Хрватска се зголемија пред бојкотот, до тој степен што платите и пензиите не биле во чекор со нив. Ова започнало како дел од пошироко зголемување на цените поради инфлацијата од пандемијата COVID-19 и станало понагласено кога Хрватска се приклучила на еврозоната во 2023 година. Намалувањето на земјоделскиот сектор, големите монополи на трговците на мало во однос на храната и ерозијата на помалите бизниси, приливот на увоз и преголемото потпирање на туризмот придонесоа за порастот на инфлацијата. Понатамошни зголемувања на цените оттогаш биле спроведени од различни трговци на мало во земјата, што доведе до пораст на цените од 30% според официјалните мерила.
1.1 Прв бојкот
Бојкотот се состоеше од избегнување на одредени производи како леб, тестенини, шунка, колбаси, риба, млеко, млечни производи и некои видови овошје и зеленчук. Бојкотот требаше да испрати силна порака на незадоволство поради поскапувањата. Како резултат на ова, Министерството за економија на Република Хрватска ја прошири листата на производи со ограничени цени.
1.2 Последователни напори
Иако бојкотот ја намали продажбата за половина, трговците на мало одбија да ги намалат нивните цени; ова доведе до уште еден еднонеделен бојкот кој започна на 30 јануари. Овој бојкот конкретно ги таргетираше малопродажните синџири на Лидл, ЕуроСпин и ДМ за кои се тврдеше дека имаат превисоки цени. Лидл беше во фокусот на критиките бидејќи влезе на хрватскиот пазар со ветување дека ќе ги задржи цените на ниско ниво. Бојкотот исто така беше насочен кон газираните сокови (конкретно Кока-Кола), детергенти и флаширана вода. Како дел од бојкотот, на 31 јануари беше повикан општ бојкот на сите производи и услуги.
2 Други бојкоти и планови за бојкоти во Југоисточна Европа
Успехот на хрватскиот бојкот предизвика домино ефект, што доведе до други повици за бојкот низ Југоисточна Европа, особено во земјите од Југосферата. На 27 јануари беше организирана коалиција предводена од источноевропски земји. Синхронизиран штрајк низ земјите од поранешна Југославија се случи на 31 јануари.
2.1 Македонија
На 31 јануари, во овој масовен бојкот учествуваше и Македонија. Земјата се соочува со слични проблеми во врска со порастот на цените. Владината иницијатива „Новогодишна кошничка“ имаше за цел да го реши проблемот преку изборна програма каде трговците на мало би можеле да ги намалат цените, но таа се сметаше за недоволна, со извештаи кои покажале дека трговците на мало ги зголемувале цените пред да ги намалат.
Бојкотот резултираше со пад на приходите од 46,59% во осумте најголеми синџири на супермаркети во споредба со претходниот петок и 46,29% во споредба со претходниот ден. Управата за јавни приходи на денот на бојкотот прикажа вкупен приход од 114.293.367 денари, што бил за 212.782.151 денари помалку од тој на 30 јануари.
3 Реакции
Бојкотите биле широко популарни низ неколку земји. Една анкета покажа дека 84 отсто од Словенците го поддржуваат бојкот, а 78 отсто имаат намера да учествуваат. Бојкотот беше поддржан од 90% од Босанците, додека 89,5% од Хрватите изјавија дека ќе учествуваат во бојкотот во сопствената земја. Слично чувство постоеше и кај Македонците. Многу национални политичари ги поддржаа мерките. Владите во регионот, исто така, започнаа разговори со организациите на потрошувачи и трговците на мало за да се справат со проблемот.