Метелкова

Метелкова (целосно име на сло: Avtonomnи kulturnи center Metelkova mesto, „Градски автономен културен центар Метелкова“, означен со кратенката АКЦ) е автономен социјален и културен центар во центарот на градот Љубљана, главниот град на Словенија. Порано, локацијата била воен штаб на Армијата на Австроунгарија, која подоцна станала словенечки штаб на Југословенската народна армија. Се состои од седум згради (воени касарни) проширени на вкупна површина од 12.500 метри<sup>2</sup>, кои биле сквотирани од септември 1993 година. Сквотот е именуван по блиската улица Метелковa, која е именувана по словенечкиот римокатолички свештеник, филолог и неуспешниот јазичен реформатор Фран Метелко од 19 век.
1 Историја
Оспорената историја на Метелкова како сквот започнува на 25 јуни 1991 година со словенечката и хрватската декларација за независност. Овој датум се смета за еден од многуте што го означуваат крајот на Социјалистичка Федеративна Република Југославија. Од кога Југославија се распаднала во таа година, Југословенската армија ја напуштила Метелкова, која во брзо време се претворила во воено поле со своите преостанати касарни.
Во 1991 година, Мрежата за Метелкова, која била составена од повеќе од 200 алтернативни и младински организации, побарала од општина Љубљана дозвола да ги користи тие бараки за мирни и креативни цели. Како одговор, властите во Љубљана им дала на Мрежата за Метелкова формална дозвола да останaт и да ја користaт областа. Но, ветувањата кои биле дадени од општината никогаш не биле одржани. Дадениот пример на барањето за дозвола ја покажува двосмислената улога на општина Љубљана кон Мрежата за Метелкова, во која општината се однесувала како да им дозволува да останат таму, но всушност не сакала да останат.
Оваа двосмислена улога од страна на општина Љубљана во однос на Метелкова и нејзината мрежа останала низ годините. Во 1993 година, културниот центар станал сквот кога комесарот наложил уништување на некои бараки кои што и биле ветени на Мрежата, со цел незаконски да се пренамени областа во комерцијална локација. Во тоа време, Метелкова настанала како нелегална окупација (сквот) и била редефинирана како автономен социјален центар во 1995 година.
Оттогаш, центарот станал место на толеранција на малцинствата, иако до ден денес е закануван од лошиот третман што го добива од страна на градот и словенечката држава.
Друг пример за нејаснотијата во постапувањето на државата и општината кон мрежата за Метелкова и Метелкова се субвенциите од градската управа на Љубљана за изградба на малечка летна куќа што била позната и како Мало училиште. веднаш била дефинирана како навредлива. Всушност, по изградбата следувало барање за нејзино уништување, откако друга општинска канцеларија исто така ја пријавила до Државниот инспекторат за животна средина и просторно планирање. После доста неуспешни обиди, зградата конечно била урната на 2 август 2006 година. Иако се планирала обнова на зградата, оттогаш сѐ уште не е реконструирана.
Во 2000-тите, нови актери се вклучиле во автономната зона Метелкова, на пример ЛГБТ заедницата, други невладини организации, па дури и УНЕСКО. Иако тоа не и помогнало на Метелкова да добие соодветен правен статус, областа била признаена како национално културно наследство уште во 2005 година.
2 Активности за сквотирање
Во септември 1991 година се родила Мрежата за Метелкова, спојувајќи ги Движењето за култура на мир и ненасилство и Здружението Студентски културен центар. Кога, во 1993 година, Метелкова ја прогласила својата независност од заедничката сопственост, група на млади активисти го окупирале местото. Од 1993 година наваму, локацијата била окупирана на прогласен нелегален начин, главно од уметници, активисти и млади студенти, организирајќи богата агенда на културни активности. Денес, многу уметници имаат свои ателјеа во Метелкова, а некои НВО и ЛГБТ здруженија имале свои канцеларии таму. Во зградите на Метелкова се одржале многу ликовни изложби, перформанси, концерти и ангажирани активности.
Развојот на „брендот“ Метелкова како алтернативно место може да се смета како уште една причина која може да се искористи за да го објасни постоењето на Метелкова: всушност, општина Љубљана го гледа присуството на простор од овој тип на прилично позитивен начин бидејќи го привлекува големиот број на туристи и придонесува за промоција на словенечката престолнина во светот.
3 Метелкова и концепти на урбанизам
Во последните неколку години Метелкова, како и Кристијанија во Копенхаген, била предмет на неколку студии и размислувања за феноменот на сквотирање и за живеењето со различни закони и институции што го опкружуваат. Овие области споменати погоре можат да бидат дефинирани како хетеротопски простори бидејќи тие биле присутни со децении паралелно со градовите од кои тие се законски дел. Сепак, тие се карактеризираат себеси со посебен однос со властите на нивните градови во споредба со другите области.
Денес, може да се каже дека Метелкова се состои од три различни области: еден дел е дефиниран од уметноста и општествениот живот, вториот со граѓанскиот ангажман и третиот е комерцијалниот; сквотерите дејствуваат во сите три споменати области. Диференцијацијата на Метелкова може да биде погледната во три можни потентитети преку доаѓањето на различни институционални актери во соседството, како што се Музејот на современа уметност, различни невладини организации и различни комерцијални активности, како што е хотелот Челица, кој повеќе пати ги користи некои од областите на старата касарна.
Сквотерите го претставуваат срцето на прашањето за законитоста и формалноста во Метелкова: се смета дека автономниот дел претставува правна и административна неизвесност која е дефинирана преку толеранцијата и легитимирањето кон градската власт. Едно од можните објаснувања за даденава ситуација се наоѓа во природата на сквотирањето во Метелкова: всушност старите згради на југословенската војска не се окупирани со единствената цел да живеат таму, туку и со целта да се произведува култура. Од ваков поглед, можно е да се одреди почетокот на толеранцијата: од 1997 година, кога Љубљана била прогласена за европска престолнина на културата, Метелкова престанала да се користи како домаќин на постојани жители, по постигнатиот договор со општината, според кој градот ја донесол одлуката да ги посветил зградите на Метелкова за промоција на културата и уметноста.
Конечно, примерот на Метелкова може да биде поврзан со концептот на неформалност со цел да се објасни ситуацијата: на самиот прв почеток, Метелкова можела да се смета за целосно неформална, бидејќи окупацијата на воениот склад од страна на сквотерите се сметала за нелегална и не била во согласност со правилата и прописите. Во денешно време ситуацијата е малку поразлична: градот Љубљана сега е поврзан со областа на Метелкова, на пример благодарение на присуството на различните институционални актери. Оттука, може да се претпостави дека состојбата постојано се менува и дека дел од Метелкова е всушност нормализиран и институционализиран, и покрај тоа што видот на културата и урбаниот развој сè уште не е усогласен со правилата за градба и урбанистичката регулатива.
4 Контроверзи
Во 2005 година, Метелкова била прогласена за национално културно наследство, била спречена да стане дел од алтернативниот економски развој и обидите за згуснување и рехабилитација на секторот преку урбанистичко планирање. Исто така, Европскиот културен фонд и припишувал финансиска поддршка на Метелкова.
Овој општ национален и меѓународен интерес за Метелкова претставува еден вид осигурување за издржливоста на Метелкова. Освен тоа, може да ја поддржи економијата на Љубљана во контекст каде културата им додава вредност на градовите и придонесува за регенерација на градовите. На пример, Метелкова сама се вели дека придонесува 40% од сите музички концерти во Љубљана.
Метелкова е дефинирана како самоуправувана и добро организирана заедница. Нема правен статус за локацијата, и видот на урбанизам што можеме да го најдеме е неформален. На пример, жителите на Метелкова првично нелегално исфрлале вода од Љубљана. Меѓутоа, денес Метелкова е легално поврзана со градскиот водоводен систем и електричната мрежа. Метелкова се смета за сквот и нема јасен став на политичките партии за легитимноста на културниот центар. Овој парадокс околу Метелкова го отежнува замислувањето на идните одлуки, особено затоа што воените кафеави полиња се добри места за урбано згуснување и рехабилитација преку урбанистичко планирање. Всушност, во последните децении, теориите за градско згуснување го замениле урбаното ширење. Што може да значи тоа за Метелкова? Дали културниот аспект се поклопува со еколошките и социјалните? Овој вид културни, алтернативни зони се исто така места каде започнуваат динамиките и процесите на гентрификација. Освен тоа, во Метелкова се наоѓаат и здруженија кои го бранат феминизмот и ЛГБТ заедниците. Тоа е причината поради која има некои напади од неонацистички и скинхед групи. Тие обиди на екстремистичките групи се надоврзуваат на неизвесната иднина на Метелкова.
5 Поврзано
* Рог (фабрика за велосипеди)