Караконџол

Караконџол — суштество од митологијата на Јужните Словени. Верувањето во постоењето на ова суштество е широко распространето меѓу жителите на Македонија, Бугарија и јужна Србија. Иако нема докази за постоењето на караконџоли, има одреден број луѓе што сè уште веруваат во постоењето на ова митолошко суштество. Ова суштество е прогласено за духовно наследство на Македонија.
1 Потекло на името
Името на ова суштество го среќаваме и во грчкиот јазик како ''каликанзарос'' (|καλλικάντζαρος), реализиран преку турската форма ''karakonkolos'' (|karakoncolos). На словенски, оваа заемка била реинтерпретирана и поврзана со зборот ''кон'' или ''крак'', што значи ''нога'' .
Зборот ''каликанзарос'' [множина: ''каликанзари'' (|καλλικάντζαροι)] е името на машките демони од грчките народни верувања. Во превод на српски значи ''гоблини'' .
Во некои региони, може да се најдат други имиња за караконџол, како што се:
* на српски јазик:
**''какарондја'' (од Србите од Галиполе),
**''калаконџур'' (во Косово),
**''караканџа'' (во Неготинска Краина),
**''Караконџа'' (во околината на Бачка, Бабушница и Лесковац),
**''Каранделоза'' и ''Карапања'' ,
**''конжула'' (во околината на Гружа),
**''Кураканџа'' и ''Куроконџа'';
* на бугарски јазик:
**''бабугер'',
**''Буганец'' (Централни Родопи),
**''екстериер'', ''гундурак'', ''кара-кончо'', ''караканџала'', ''караконџер'', ''караконџо'', ''каракоњац'', ''конџор'' и ''поганец'' ,
**''Опацин'' (регион Пестер, Родопи);
* на македонски јазик:
**''караконџол'', ''караконџола'', ''караконџул'' и ''конџолка'' .
2 Опис на караконџол во митологијата и фолклорот
Во фолклорот, караконџолата е опишана како женско демонско суштество со изглед на старица со страшно и набрчкано лице, светли очи, големи и остри нокти, железни заби и (многу често) со козји копита, уши и рогови, слично на сатир од античката (словенска и грчка) митологија . Караконџолите може да се сретнат само ноќе, најчесто за време на ''„некрстените денови“'' (т.е. во деновите од православниот Божик до Водици) кога се најопасни за луѓето.
Според традицијата, караконџолите ги напаѓаат луѓето, кои се наоѓаат надвор од нивната куќа доцна во ноќта . Ако се работи за мажи, караконџолот ги напаѓа така што им скока на грб и ги тера да ја носат на грб и да шетаат цела ноќ додека не запеат првите петли . Ако жртвата не ги исполни нејзините барања, караконџолот гребе со канџите. Кога ќе запеат првите петли, караконџолот ја турка својата уморна и збунета жртва во канал покрај патот или шумата и ја остава да лежи таму . Ако се работи за жени, караконџолот ги напаѓа така што ги гребе (најчесто по лицето) и ги драска со ноктите или ги фрла од ридот или се обидува да ги удави во вода. Постарите се плашат од Караконџоли, па не излегуваат навечер во ''„Некрстените денови“'' . Против караконџул се користи шахта, сол и леб.
Во регионот на Алексинац се верува дека караконџоли најчесто напаѓаат пијани мажи. Во Косово велат дека караконџолот седи на стреата над влезната врата и навечер, штом некој излезе од дома, му фрли сламка на глава, го качи, го брка покрај реката и штом петелот пее или магарињата почнуваат да прчат, го пушта.
3 Потеклото на верувањето во караконџоли
Верувањето во караконџоли е веројатно автохтоно словенско, но некои тврдат дека Словените, (најмногу Македонците и Србите) го презеле од денешните Грци. Во нивните народни верувања, постојат машки демонски суштества познати како ''каликанзари'' (Гр |καλλικάντζαροι), кои меѓу Србите се познати како ''ноќни коболди'' . Овие суштества се безусловно зли и доаѓаат во поворки меѓу луѓето за време на божиќната сезона. На ''„Некрстени денови“'' им се принесуваат жртви во форма на колачи.
Учесниците на драматизираната и маскирана поворка во ''„Некрстени денови“'' се нарекуваат и караконџоли. Поворките слични на овие го следат своето потекло уште од римската прослава на Консуали во месец јануари, а тоа име се префрли на црниот демон ''каликанзорос'', влезе во верувањата на Грците и Турците и на крајот во верувањата на српскиот народ., каде што се родени караконџоли.
Интересен е податокот и тоа што во околината на Гевгелија се наоѓа новогодишна погача чие име ''караконжул'' доаѓа од зборот ''караконжула'' . А се однесува на колач кој се прави за да се умилостиват токму тие духови.