Азид

Азид — линеарен повеќеатомски анјон со формулата и структура . Претставува конјугирана база на азотоводородната киселина . Органските азиди се органски соединенија со формулата кои ја содржат азидната функционална група. Главна примена на азидите се како придвижувач во воздушни перничиња.
1 Добивање
Натриум азидот се добива индустриски со реакција на азот субоксид со натриум амид во течен амонијак како растворувач::
Многу неоргански азиди можат да се добијат непосредно или посредно од натриум азид. На пример, олово азидот, кој се користи кај детонаторите, може да се добие со ракција на размена помеѓу олово нитрат и натриум азид. Друг начин е непосредна реакција на металот со сребро азид растворен во течен амонијак. Некои азиди се произведуваат со обработка на карбонатните соли со азотоводородна киселина.
2 Сврзување
Азидот е изоелектроничен со јаглерод диоксид , цијанат , азот субоксид , нитрониумскиот јон и цијаноген флуорид (NCF). Согласно теоријата на валентните врски, азидот може да се опише со неколку резонантни структури, од кои најважната е
3 Реакции
Азидните соли може да се разложат со ослободување на азотен гас. Температурите на разложување на алкалнометалните азиди се: (275 °C), (355 °C), (395 °C) и (390 °C). Овој метод се користи за добивање на ултрачисти алкални метали::
Протонацијата на азидните соли дава токсична азотоводородна киселина во присуство на силни киселини:
:
Азисот како лиганд гради голем број преоднометални азидни комплекси. Некои од нив се почувствителни на потрес.
Опишани се многу неоргански ковалентни азиди (на пр. хлорните, бромните и јодните).
Азидниот анјон се однесува како нуклеофил; претрпува нуклеофилна замена за алифатичките и ароматичните системи. Реагира со епоксиди, предизвикувајќи отворање на прстените; претрпува и конјугирано додавање до 1,4-незаситени карбонилни соединенија.
Азидите служат и како претходници на металните нитридокомплекси кога ќе се поттикнат да ослободат , создавајќи метален комплекс во необични оксидациски состојби.
3.1 Одлагање
Азидите се разложуваат со нитритин соединенија како натриум нитритот кога ќе се закиселат. Ова е метод на уништување на остаточните азиди пред нивно одлагање. Во текот на процесот се создаваат азот, азотни оксиди и хидроксиди:
::
4 Примена
Годишно се произведува 251 тон соединенија што содржат азиди, од кои главен производ е натриум азидот. Натриум азидот е придвижувач во автомобилските воздушни перничиња. Се разложува со загревање и дава азотен гас, кој предизвикува брзо ширење на перничето::
Тешкометалните азиди како олово азидот се детонатори чувствителни на потрес кои се разложуваат на соодветниот метал и азот, како на пример::
Сребро азидот и бариум азидот имаат слична употреба. Некои органски азиди се потенцијални ракетни горива, како на пример 2-диметиламиноетилазидот (DMAZ) .
5 Безбедност
Азидите се експлозофори и отрови. Натриум азидот е исто толку токсичен колку натриум цијанидот (со усно од 27 мг/кг кај стаорци) и може да навлезе во кожата. Тешкометалните азиди како олово азидот се првични разорни експлозиви кои се детонираат кога ќе се загреат или протресат. Тешкометалните азиди се образуваат кога растворите на натриум азид или испаренијата на HN<sub>3</sub> ќе дојдат во допир со тешки метали или нивните соли. Тие се насобираат под извесни околности, како на пример кај металните цевководи и на металните делови на различни направи (вртежни испарувачи, опрема за лиофилизација, разладни замки, садови за загревачка вода, цевки за отпадни води), и да доведат до бурни експлозии.
6 Поврзано
* Пентазениум
* Пентазолат (''цикло''-N<sub>5</sub><sup>−</sup>)