Вилина коса

Вилина коса (науч.: ''Cuscuta'') — род од над 201 вид жолти, портокалови или црвени (ретко зелени) паразитски растенија. Порано третирана како единствен род во семејството Cuscutaceae, сега е прифатена како припадничка на семејството Convolvulaceae, врз основа на работата на Групата за филогенија на слезовите. Родот се наоѓа низ умерените и тропските региони на светот, со најголема разновидност на видови во суптропските и тропските региони. Родот станува редок во ладните умерени клими, со само четири вида родени во северна Европа.
Во Македонија видови од овој род ги има на многу места.
1 Опис
Вилина коса може да се препознае по нејзините тенки стебла со дијаметар од 1-3 мм кои изгледаат безлистно, со листови сведени на ситни лушпи. По ова, многу наликува на сличниот паразитски, но неповрзан род, ''Cassytha''. Од средина на летото до рана есен, лозите можат да дадат мали плодови кои имаат иста боја како лозата и се приближно со големина на обичен грашок. Има многу ниски нивоа на хлорофил, а некои видови како што е ''Cuscuta reflexa'' прават слаба фотосинтеза, додека други како што е ''C. europaea'' се целосно зависни од растенијата домаќини за исхрана.
Цветовите од црвенкастата пупка се со различна боја, од бела до розова, па сè до жолта и кремаста. Некои цветаат на почетокот на летото, други подоцна, во зависност од видот. Семето е ситно и се произведува во големи количeства. Тие имаат тврда обвивка, и обично можат да преживеат во почвата 5-10 години, а понекогаш и подолго.
Семето никнува на површината или близу до површината на почвата. Иако 'ртењето може да се случи без домаќин, но потоа мора брзо да стигне до зелено растение.. Ако не дојде до растение во рок од 5 до 10 дена од 'ртењето, вилината коса ќе умре. Пред да стигне до растението домаќин, паразитот како и другите растенија, се потпира на резервите храна во ембрионот.
2 Паразитизам
Откако ''Cuscuta'' ќе се закачи за растение, се обвиткува околу него. Ако домаќинот содржи храна корисна за ''Cuscuta'', таа произведува хаустории кои се вметнуваат во васкуларниот систем на домаќинот. Потоа, умира закржлавениот корен на ''Cuscuta'' во почвата. Покрај водата и хранливите материи, размената на информациска РНК, мала РНК и мали пептиди се јавува помеѓу домаќинот и ''Cuscuta'' преку оваа врска.''Cuscuta'' може да расте и да се закачува за повеќе растенија. Во тропските области, може да расте повеќе или помалку континуирано, и може да достигне високо во крошните на грмушките и дрвјата, додека во ладните умерени региони, тоа е едногодишно растение и е ограничено на релативно ниска вегетација до која можат да стигнат новите садници секоја пролет. ''Cuscuta'' е паразит на многу широк спектар на растенија, вклучувајќи голем број земјоделски и градинарски видови култури, како што се луцерка, шеќерна репка, лен, детелина, компир, хризантема, далија, бршлен и петунии, па дури и водниот макрофит ''Hygrophila polysperma''. Тоа е ектопаразит и е категоризирано како холопаразитско растение, или растение кое не врши фотосинтеза, и е целосно зависно од домаќинот.
3 Локација на домаќинот
Извештај објавен во ''Наука'' во 2006 година покажа дека ''Cuscuta'' користи сигнали од испарливи органски соединенија што се пренесуваат во воздухот за да ги лоцира своите растенија домаќини. Садниците од ''C. pentagona'' покажуваат позитивни реакции на раст на испарливите материи што ги ослободуваат доматот и други видови растенија домаќини. Кога им се дава избор помеѓу испарливи материи што ги ослободува претпочитаниот домаќин, домат, и пченицата што не е домаќин, паразитот расти кон првото растение. Понатамошните експерименти покажале привлекување кон голем број индивидуални соединенија што ги ослободуваат растенијата домаќини и одбивање од едно соединение што го ослободува пченицата. Овие резултати не ја исклучуваат можноста дека и други сигнали, како што е светлината, исто така можат да играат улога во лоцирањето на домаќинот.
4 Одбрана на домаќините
Помалку е познато за одбраната на домаќинот од ''Cuscuta'' и други паразитски растенија, отколку што е познато за одбраната на растенијата од тревопасни организми и патогени. Во една студија, откриено е дека растенијата домати користат сложени механизми за одбрана од ''Cuscuta'', односно дека нападот од ''Cuscuta'' предизвикува производство на испарливи материи, вклучувајќи 2- карен, α-пинен, лимонен и β-феландрен. Не е познато дали или како овие испарливи материи го бранат домаќинот, но тие потенцијално би можеле да се мешаат во способноста на ''Cuscuta'' да лоцира и избира домаќини. Исто така, присуството на трихоми на стеблото на доматот ефикасно ја блокира ''Cuscuta'' да се прицврсти на стеблото.
5 Превенција и третман
Многу земји имаат закони што забрануваат увоз на семе од вилина коса, барајќи семето од културите да биде без контаминација со семе од паразитски растенија. Пред садењето, целата облека треба да се провери кога се преместува од заразена област во незаразена култура. Кога се работи со заразена област, потребно е брзо дејствување. Препораките вклучуваат садење култура која не е домаќин неколку години по наездата, веднаш отстранување на културите домаќини, особено пред вилината коса да произведе семе, и употреба на хербициди пред појавата. Примери за култури кои не се домаќини вклучуваат треви и многу други монокотиледони. Ако се најде вилината коса пред да го задави растението домаќин, може физички да се отстрани од почвата. Ако задушувањето започнало, растението домаќин мора да се кастри значително, бидејќи вилината коса е способна да расте повторно од својата хаусторија.
6 Употреба во традиционалната кинеска медицина
Семиња од ''C. chinensis'' долго време се користат за остеопороза во Кина и некои други азиски земји.''C. chinensis'' е често користен традиционален кинески лек за кој се верува дека ги зајакнува црниот дроб и бубрезите. Видовите ''Cuscuta'' се користат и како лек во хималајските регионални медицински традиции.
7 Галерија