Вилијам Конгрив

Вилијам Конгрив (24 јануари 1670 – 19 јануари 1729) — англиски драматург, сатиричар и поет. Поголемиот дел од својата рана кариера го поминал во Лондон и Даблин, во кое време бил чирак на англискиот поет Џон Драјден и станал познат по својот високо усовршен стил на пишување. Сметан од книжевните критичари за највлијателниот драматург од периодот на Реставрацијата, Конгреи одиграл голема улога во обликувањето на англиската комедија. Популарноста на неговите драми кон крајот на 17 и почетокот на 18 век била централна за развојот на сатиричната комедија на манирите, а тој станал признат како значајна фигура на Реставраторската книжевност.
Првично го употребувал псевдонимот ''Клеофил'', а за прв пат постигнал широка слава почнувајќи од 1693 година, кога напишал некои од најпопуларните англиски драми од тоа време. Најпознатите дела на Конгрив ги вклучуваат неговите драми ''„Патот на светот“'' (1700), која критичарите ја сметаат за централен дел од книжевноста за комедија од времето на Реставрацијата, и ''„Ожалостената невеста“''(1697). Тој ги напишал поголемиот дел од своите дела во Лондон, а неговите драми и песни, кои формирале главна компонента на Реставраторската книжевност, биле позитивно оценети од публиката поради нивната употреба на сатира и комедија. Во тоа време, Конгрив напишал и неколку други значајни дела, како што се ''„Стариот ерген“'' (1693), ''„Двојниот трговец“'' (1693) и ''„Љубов кон љубовта''“ (1695), кои сите помогнале да се етаблира како еден од најистакнатите писатели во жанрот комедија. Во поголемиот дел од театарските драми од неговото време доминирале женски изведувачи, а тој создал лично пријателство со англиската глумица Ен Брејсгирдл, која играла водечка улога во многу од неговите дела. И покрај ова, неговата книжевна кариера траела само седум години (од 1693 до 1700 година) и напишал вкупно пет драми.
Конгрив можеби бил принуден да се повлече од сцената поради растечките загрижености за јавната перцепција за моралот во врска со неговите театарски комедии. Откако ја напуштил театарската сцена, тој останал активен во политичките кругови со партијата на Вигите во почетокот на 18 век. Иако живеел до 1729 година, не создал никакви претстави по 1700 година, а кога починал во Лондон, бил погребан во Поетскиот агол во Вестминстерската опатија. Конгрив останува популарна и поларизирачка фигура во англиската книжевност, а неговите дела продолжуваат да се изучуваат во книжевните кругови. Често е цитиран за острата духовитост во неговите драми, меѓу кои се и ''„О, госпоѓице, не смееш да бакнуваш и да зборуваш“'' и ''„Пеколот нема бес како презирана жена“''.
1 Ран живот
Вилијам Конгрив е роден во Бардси Гренџ, во Бардси, село во Западен Ридинг на Јоркшир. Иако Семјуел Џонсон го оспорил ова, оттогаш е потврдено со запис за крштевање на „''Вилијам, син на г-дин Вилијам Конгрив, од Бардси Гренџ, крстен на 10 февруари 1669 година''“ [т.е. 1670 година според современото сметање на новата година]. Неговите родители биле полковник Вилијам Конгрив (1637–1708) и Мери Браунинг (1636?–1715), кои се преселиле во Лондон во 1672 година, а потоа во ирското пристаниште Југал.
Конгрив се школувал на Килкенскиот колеџ, каде што се запознал со Џонатан Свифт, и на колеџот „Тринити“ во Даблин . Се преселил во Лондон за да студира право на Мидл Темпл, но претпочитал книжевност, драма и современ живот. Конгрив го користел псевдонимот Клеофил, под кој ја објавил ''„Инкогнита: или, Љубов и Должност“'' во 1692 година. Ова рано дело, напишано кога имал околу 17 години, му донело признание меѓу луѓето од литературата и му донело влез во книжевниот свет. Тој станал ученик на Џон Драјден, кого го запознал преку собири на книжевни кругови што се одржувале во кафетеријата Вилс во областа Ковент Гарден во Лондон. Драјден го поддржувал во текот на целиот негов живот, честопати пишувајќи бесплатни воведи за неговите публикации.
Конгрив бил во далечна роднина со Леди Елизабет Хејстингс, чие семејство го поседувало Ледстон и било дел од лондонската интелигенција. Тој напишал голем број статии за неа во списанието ''„Татлер“''.
2 Книжевна кариера
Вилијам Конгрив ја обликувал англиската комедија преку неговата употреба на сатира и добро напишан дијалог. Конгрив ја стекнал славата во 1693 година кога напишал некои од најпопуларните англиски драми од периодот на реставрацијата. Овој период се одликувал со фактот што женските улоги почнале да ги играат претежно жени, што било очигледно во делата на Конгрив. Една од омилените актерки на Конгрив била г-ѓа Ен Брејсгирдл, која изведувала многу од женските главни улоги во неговите драми.
Неговата прва драма ''„Стариот ерген“'', напишана за да се забавува додека закрепнувал, била поставена во Кралскиот театар, Друри Лејн во 1693 година. Таа била признаена како успешна и се прикажувала две недели по премиерата. Менторот на Конгрив, Џон Драјден, ѝ дал на продукцијата одлични критики и ја прогласил за брилијантно прво дело. Втората драма што била поставена се нарекувала ''„Двојниот дилер“'', која не била ни приближно толку успешна како првата продукција. До 30-годишна возраст, тој напишал четири комедии, вклучувајќи ја ''„Љубов за љубов“'' (премиера на 30 април 1695 година) поставена во театарот „Линколнс Ин“, која била речиси исто толку добро прифатена како и неговиот прв голем успех, и ''„Патот на светот“'' (премиера март 1700 година). Оваа драма доживеала неуспех во времето на поставувањето, но денес се смета за едно од неговите ремек-дела и сè уште е оживеана. Тој напишал една трагедија, ''„Ожалостената невеста“'' (1697), која била исклучително популарна во времето на нејзиното создавање, но денес е една од неговите најмалку ценети драми. По продукцијата на ''„Љубов за љубов“,'' Конгрив станал еден од менаџерите на „Линколнс Ин Филдс“ во 1695 година. Во тоа време, тој пишувал поеми. Како резултат на неговиот успех и книжевни заслуги, му било доделено едно од петте места на комесар за лиценцирање на кочии.
Кариерата на Конгрив како драматург била успешна, но кратка. Тој напишал вкупно пет драми, во периодот од 1693 до 1700 година. Ова делумно било одговор на промените во вкусот, бидејќи јавноста се одвратила од видот на дрска сексуална комедија во која тој се специјализирал. Конгрив можеби бил принуден да се повлече од сцената поради растечките загрижености за моралот на неговите театарски комедии. Се смета дека бил особено погоден од критиката напишана од Џереми Колиер (''Краток поглед на неморалноста и профаноста на англиската сцена''), до тој степен што напишал долг одговор, „''Амандмани на лажните и несовршени цитати на г-дин Колиер''“. Иако повеќе не бил на сцената, Конгрив продолжил со својата книжевна уметност. Тој ги напишал либретата за две опери што се создавале во тоа време и ги обработувал делата на Молиер.
Како член на Виговскиот клуб Кит-Кат, кариерата на Конгрив се префрлила во политичкиот сектор, па дури и на политичко назначување во Јамајка во 1714 година од страна на британскиот крал Џорџ I. Конгрив продолжил да пишува, иако неговиот стил значително се променил. За време на неговиот престој во Јамајка, тој пишувал поезија наместо целосни драмски продукции и ги преведувал делата на Хомер, Јувенал, Овидиј и Хорациј.
3 Подоцнежен живот
Конгрив се повлекол од театарот и го живеел остатокот од својот живот од остатоците од неговите рани дела, авторските права што ги добивал кога биле поставувани неговите драми, како и од неговите приватни приходи. Неговото творештво од 1700 година било ограничено на повремени песни и некои преводи (особено „''Господинот де Пурсоњак“'' од Молиер). Тој соработувал со Ванбру на англиската верзија од 1704 година на претставата наречена ''„Скваер Трелуби“'' . Конгрив никогаш не се оженил; во своето време и низ следните генерации, тој бил познат по своите пријателства со истакнати актерки и благороднички за кои напишал главни улоги во сите негови драми. Меѓу овие жени биле и Ен Брејсгирдл и Хенриета Годолфин, втора војвотка од Марлборо, ќерка на познатиот генерал Џон Черчил, прв војвода од Марлборо. Конгрив и Хенриета најверојатно се запознале некаде пред 1703 година, а војвотката последователно имала ќерка, Мери Озворн (1723–1764), за која се верувало дека е негово дете. По неговата смрт, тој го оставил целото свое богатство на војвотката од Марлборо.
Уште во 1710 година, Конгрив страдал и од гихт и од катаракта на очите. Тој бил вмешан во несреќа со кочија кон крајот на септември 1728 година, од која никогаш не се опоравил (веројатно добил внатрешна повреда); починал во Лондон во јануари 1729 година и бил погребан во Поетскиот дел во Вестминстерската опатија.
4 Познати фрази
Две од фразите на Конгрив од ''„Ожалостената невеста“'' (1697) станале познати, иако тие често се погрешно цитирани или погрешно му се припишуваат на Вилијам Шекспир.* „Музиката има магии за смирување на диви гради“, што е првата реплика од претставата, изговорена од Алмерија во првиот чин, сцена прва. На 9 септември 1956 година, репликата била рецитирана пред најголемата телевизиска публика во тоа време, околу 60,7 милиони гледачи, од Чарлс Лотон, пред да ѝ посака добра ноќ на публиката на првото појавување на Елвис Присли во ''„Шоуто на Ед Саливан“'', чиј гостин бил Лотон.
* „Небото нема бес, како љубовта што се претвора во омраза, Ниту пеколот е бес, како презрена жена“, изговорено од Зара во третиот чин, сцена VIII,, но парафразирано како „Пеколот нема бес како презрена жена“. Во јужнокорејската драма на Нетфликс, ''„Игра на лигни''“, еден лик се повикува на репликата откако ќе види како натпреварувачка го напаѓа машкиот натпреварувач во смртоносна варијација на скокање, погрешно верувајќи дека е цитат од Шекспир, пред друг лик правилно да му го припише на Конгрив.
Конгрив измислил уште една позната фраза во ''„Љубов за љубов“'' (1695):
* „''О, госпоѓице, не смееш да се бакнуваш и да зборуваш.''“
5 Дела
*''Стариот ерген'' (1693) *''Двојниот трговец'' (1694) *''Љубов за љубов'' (1695) *''Ожалостената невеста'' (1697) *''Патот на светот'' (1700)
6 Наследство
Критичарите го сметаат Конгрив за еден од највлијателните драматурзи од периодот на Реставрацијата, а неговите пет драми останале многу популарни кон крајот на 17 и 18 век Граѓанскиот фонд „Лидс“, регистрирана добротворна организација во Обединетото Кралство, открило сина плоча во чест на Конгрев во 2000 година.