Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите

Одговорите на папа Никола на прашањата на Бугарите (|Responsa Nicolai ad consulta Bulgarorum) е збирка одговори напишана од папата Никола I во 866 година. На 29 август 866 година, набргу по задушувањето на бунтот во Бугарија, во Рим пристигнала амбасада од Бугарија, барајќи одговори на низа прашања за црковните практики, како и богослужбените книги и граѓанскиот законик. Во ноември истата година, папската мисија предводена од епископот Формоз од Порто, кој подоцна станал и римски папа, заминала за Бугарија.
Епископот со себе го донел одговорот на папата Никола I на прашањата на Борис во облик на опширно писмо упатено до сите Бугари, не само до нивниот владетел. 106-те поглавја од писмото се занимаваат со различни теми: од крштевањето и бракот до капењето, постот и разликата меѓу гревот и злосторството. Папата Никола I дал подробни упатства за тоа како да се структурира христијанската вера и богослужба според моделот на Римската црква.
1 Прашањата на Бугарите
Одговорите од папата Никола I се целосно зачувани; сепак, прашањата што ги поставиле Бугарите, се изгубени. Тоа значи дека нивниот број и изворниот облик може да биде заклучено само од одговорите на папата. Бидејќи писмото на папата ги дели одговорите во сто и шест поглавја, истражувачите се склони, можеби премногу набрзина, да претпостават дека писмото на Бугарите се состоело од ист број прашања. Друга точка е јазикот на кој биле поставени прашањата, бидејќи не може да биде исклучено дека владетелот Борис ги испраќал своите прашања на грчки кон папата, кој секако бил запознаен со овој јазик. Од друга страна, може да биде претпоставено дека службениот превод на писмото го направил Анастасиј Библиотекар бидејќи во документите што се достапни, има неколку референци за вештините на неговиот преведувач и прилично точната техника на преведување строго придржувајќи се до изворниот текст.
Врз основа на тоа, може да биде прифатен системот на прашања (''consulta'') реконструиран врз основа на одговорите (''responsa'') предложен од Иван Дујчев, кој брои сто и четиринаесет прашања, на кои Папата ги сумирал своите одговори во сто и шест поглавја. Иако, на одговорите им недостасува каков било систем, може да биде земено здраво за готово дека не треба да му се припишува ова на папата. Најверојатно тој само го следел редоследот на прашањата и соодветно ги дал своите одговори. Единствената модификација што тој ја направил било подредувањето на неговите одговори на неколку прашања кои следат едно по друго и ги сметал за кохерентни во однос на содржината во едно поглавје. Од друга страна, ако две или повеќе прашања се однесувале на една тема, а таквите прашања биле на различно место во писмото, папата се држел до првичниот редослед, а во релевантниот момент само го посочувал одговорот на веќе дискутираното прашање. Фразите „in prima quaestionum vestrarum fronte“, „praeterea“, „porro dicitis“ и „postremo“ што се појавуваат во одговорите го прават веројатно дека бил почитуван изворниот редослед на прашањата (''consulta'').
2 Одговорите на папата
По утврдувањето на редоследот на консултациите, може да бил направен обид да бидат систематизирани прашањата во однос на предметната материја.
Од одговорите дознаваме и за државните симболи на Бугарите пред и после покрстувањето. Така во одговорот 33 стои: „''Наведовте дека досега, кога одевте во битка, ја носевте коњската опашка како свој воен амблем и прашувате што треба да носите сега на нејзино место. Што друго, се разбира, освен знакот на крстот? Зашто тоа е знакот со кој Мојсеј го разделил морето и го убил Амалик...''“
Папата Никола го укорил Борис за строгата казна кон неговите болјари: „постапи без сериозно да ја измериш работата.“ За прашањето пак за независната бугарска црква, неговиот одговор бил помалку директен: „Сега не можеме да ви дадеме дефинитивен одговор додека нашите легати, кои ги испраќаме во вашата земја, се вратат и ни кажат колку се бројни и обединети христијаните меѓу вас.“
Нема многу описи на тогашните бугарски практики, што само делумно може да бидат реконструирани од одговорите на папата. Откупувањето на невестата, обредната жртва без пролевање на крв, употребата на камења со лековити својства и амајлии, половите табуа, и погребувањето на самоубијците, се само неколку погледи во претхристијанските верувања на Бугарите. Се чини дека папата бил изнервиран од она што тој го сметал за глупави прашања: „Она што сакаш да го научиш во врска со панталоните (''femoralia'') го сметаме за излишно. Зашто, не сакаме да се промени надворешниот стил на вашата облека, туку однесувањето на внатрешниот човек во вас.“ Еден одговор укажува дека во Бугарија постоеле посебни верувања за ритуалната чистота, бидејќи папата Никола подробно се осврнува на прашањето „дали чист или нечист човек може да го носи или целива Господовиот крст и моштите.“
Потребно било повеќе разјаснување за другите обредни практики од поголемо политичко значење. Очигледно, во претхристијанска Бугарија, кога владетелот „седнува да јаде, обичај е никој, па ни неговата жена, да не вечера со него.“ Борис побарал сите негови поданици „да јадат на далечина, седнати на столчиња на нивото на земјата.“ Папата Никола I забранува инцест (индикација дека сродството можеби не го спречувало бракот во паганска Бугарија) и полигамија, тема за која тој дефинитивно се согласил со патријархот Фотиј. Неколку прашања во врска со теми како бракот на свештениците или положбата на рацете за време на молитвата укажуваат на тоа дека Борис веќе бил свесен за разликите во ритуалите меѓу западните и источните христијани. Меѓутоа, претежно, се чини дека Борис повеќе се интересирал за практиките, отколку за доктрината.
3 Наводи