Сорбишер Рундфунк

Сорбишер Рундфунк (долнолужички: ''Serbski rozgłos'', горнолужички: ''Serbski rozhłós'') е програма на лужички јазик на Мителдојчер Рундфунк (МДР) и Рундфунк Берлин-Бранденбург (РББ), од кои и двете се регионален јавен радиодифузер во Германија. Тоа е единственото емитување на јазик на национално малцинство во Германија.
1 Историја
1.1 Потекло – 1955 година
Во текот на годините 1946/47, Чехословачкото радио во Прага продуцирало разни лужички емисии кои биле иницирани од Лужичкиот национален совет. Чехословачкото радио веќе имало некои снимки од лужичка музика и поезија во своите архиви.
Првата радио програма на лужички јазик продуцирана во Германија се појавила на 14 октомври 1948 година, по барањата на тогашниот лидер на Домовина, Павлов Недо. Програмата траела 15 минути и била достапна на секои две недели на Сендер Дрезден (понекогаш Сендер Лајпциг). Од 1953 година, во Сендер Потсдам се следела нередовна програма на долнолужички јазик. Временските термини и каналите постојано се менувале некое време.
Повторно на барање на Домовина, на 22 март 1953 година, јавниот радиодифузен комитет на Источна Германија (ГДР) основал студио на лужички јазик, сместено во Герлиц. Иако ова било надвор од современата област на населби на лужичките јазик, било добро опремено. Програмата траела 70 минути неделно во текот на првите години. Директорот на студиото, Клаус Хамо од Краушвиц, бил единствениот лужички новинар во јавната радиодифузија на ГДР. Неговиот персонал немал формална обука. Архива на музика или друг влезен материјал не постоела и морала да се создаде.
Програмата на студијата „Герлицер“ првично била исклучиво на горнолужички јазик. Од 1955 година па натаму, имало спорадично внесување на долнолужички јазик. Од 1 април 1956 година, времето на говор на лужички јазик било продолжено на 90 минути неделно, од кои 20 минути се на долнолужички јазик.
1.2 Радио ГРД и неговата редакција на лужичките Срби
Од 31 декември 1956 година, лужичкото студио при јавниот радиодифузен комитет било распуштено. Нејзините членови биле испратени во лужичките редакции на Радио ГДР 1 и Сендер Котбус. Програма од лужичкото студио Бауцен на горнолужички и онаа на Сендер Котбус на долнолужички се емитувале преку Сендер Хојерсверда/Заисиг. Ова се случило во време на конфликт меѓу лужичко српското малцинство и владата на ГДР.
Религиозните емисии станале достапни тек во есента 1988 година. Тие биле иницирани од директорот на студиото на Бауцен, Хелмут Рихтер (лужички: Helmut Rychtaŕ), кој се префрлил таму од Котбус.
1.3 Од 1990 година
По Мирната револуција, радиодифузниот систем на ГДР бил ревидиран. Новосоздадениот регионален радиодифузер ја презел програмата на лужички јазик почнувајќи од 1990 година.
На 1 јануари 1992 година, новите јавни радиодифузери стапиле во функција. Оттогаш, редакцијата на горнолужички јазик припаѓа на МДР, а долнолужичката на ОРБ, која станала дел од РББ. Постоењето на содржина на лужички јазик било заштитено со државниот закон и во Бранденбург и во Саксонија.
На 19 април 1992 година, ОРБ за прв пат го емитувал долнолужичкото издание „Љужица“. Горнолужичкото издание на МДР Вулдако следелo во 2001 година. Од 1996 година, „Сендменхен“ е достапен и на лужички јазик.
Од 6 јануари 2020 година, Сорбише Рундфунк на МДР емитува 27,5 часа неделно (за разлика од 21,5 часа што ги произведувал претходно), додека ''Брамборске сербске радио'' емитува 11,5 часа програма неделно.
2 Радио
Програмата на РББ се нарекува Брамборске Сербске Радијо (Л''ужичко радио на Бранденбург'') и се емитува од Котбус на долнолужички јазик. (Може да се пристапи до него онлајн на www.rbb-online.de/radio/sorbisches_programm/sorbisches_programm.html во текот на целиот ден по емитувањето.)
Горнолужичката програма на МДР Сербски Рожлос (Лужичко ''емитување'' ) се продуцира во Бауцен (достапна е само преку интернет преку пренос во живо на www.mdr.de/serbski-program/rundfunk).
2.1 Распоред на емитување
Програмата на лужички јазик не се емитува во текот на целиот ден, туку само во неколку часа од денот. Во остатокот од времето, на тие канали се достапни и некои други програми на германски јазик. Временските термини се:
* Од понеделник до петок од 5 до 9 часот наутро – издание за појадок на МДР
* Од понеделник до петок од 12 до 13 часот – РББ програма
** Понеделник: ''Лужица тогаш и денес''** Вторник: М''узика – задоволство е да се слушне''** Среда: Т''ековното пладневно издание''** Четврток: Л''ужички впечатоци''** Петок: М''узика и услуга''* Од понеделник до петок од 19 до 20 часот – РББ програма
** Прв четврток во месецот: околу 12:10 часот, триесет минути младинско издание Бубак
* Понеделник од 20 до 22 часот – Младинско издание Радио Саткула од МДР
* Сабота од 6 до 10 часот – утринско издание на МДР
* Недела и на државни празници од 11:00 до 14:30 часот – семејна програма на МДР
* Недела и државни празници од 12:30 до 14:00 часот – семејна програма на RBB
3 ТВ програма
МДР и РББ емитуваат телевизиска програма на лужички јазик преку сателитите СЕС Астра. Затоа, достапен е речиси насекаде во Европа.
Првата сабота во месецот, МДР ја емитува емисијата Вуладко од 11:45 до 12:15 часот во саксонската програма (во Тирингија и Саксонија-Анхалт, во тој термин ќе се емитува различна емисија). Ќе се повтори следниот вторник во 5:50 часот наутро и на РББ втората сабота во месецот од 13:30 до 14:00 часот. РББ ја емитува својата лужичка ТВ емисија „Љужица“ секоја трета сабота во месецот од 14:00 до 14:30 часот. Се повторува следниот вторник во текот на ноќта, а во МДР (саксонска програма) четвртата сабота во месецот во 12:20 часот.
4 Критика
Честа точка на критика е дека поради важноста на лужичкиот јазик и култура во медиумите за опстанокот на јазикот, обемот на емитување треба многу да се зголеми. Освен изданието за појадок, програмата на лужички јазик се емитува кога обично нема многу гледаност.
Покрај тоа, понудената програма е далеку од целосна. Видот на информации што се даваат се претежно локални или културни вести. За да бидете во тек со националните или меѓународните прашања, мора да се користат медиуми на друг јазик. Дополнително, при пристапување до Сорбишер Рундфунк онлајн, познавањето на германскиот јазик е од суштинско значење, бидејќи интерфејсот на платформата за стриминг е само германски. Ова значи дека говорниците на лужички јазик сè уште мора да го користат германскиот јазик дури и кога ги користат своите радиодифузери и мора да ги користат другите медиуми на германски јазик.
Постојат поплаки дека програмата на горнолужички јазик е поразновидна и поквалитетна од онаа на долнолужички јазик. Се смета дека и двете програми имаат недостиг од забава. Иако постојат радио емисии наменети за помлада публика, се вели дека се безживотни и не ги задоволуваат потребите на тинејџерите. Квалитетот и дизајнот на програмата го оценуваат новинари кои зборуваат германски јазик, кои го сочинуваат огромното мнозинство од вработените во МДР/РББ. Затоа, тешко е лужичкиот Рундфунк да развие уникатен лужички стил/програми. Дополнително, бидејќи МДР/РББ му обезбедуваат на Сорбишер Рундфунк одредени термини посветени на одредени програми или теми, на новинарите од Лужички Срби им е тешко да се привлечат за публиката или да воведат иновации во своите емисии. Детската програма што се емитува на Сорбишер Рундфунк е синхронизирана верзија на „Сандменхен“. Ова се зема како пример за недостаток на програма вкоренета во лужичката култура, бидејќи не е заснована на лужичката митологија или традиција.