Дракула (роман)

''Дракула'' (|Dracula) — роман на ирскиот писател Брам Стокер, првпат објавен во 1897 година. Главен антагонист е благородникот и вампир — грофот Дракула. Овој роман е еден од најдобрите романи на ужасите во светската книжевност. Делото ја раскажува приказната за обидот на Дракула да се пресели од Трансилванија во Англија, така што тој може да најде нова крв и да ја шири вампирската клетва, како и битката меѓу Дракула и мала група луѓе предводени од професорот Абрахам ван Хелсинг.
1 Содржина
„Дракула“ е епистоларен роман, што значи дека е составен од писма, записи во дневник, телеграми и исечоци од весници. Џонатан Харкер, Мина Мари (подоцна Мина Харкер) и д-р Сјуард ги пишуваат најголемите прилози за романот иако списите на Луси Вестенра и Абрахам ван Хелсинг претставуваат некои клучни делови од книгата. Романот има за цел да има малку новинарско чувство, бидејќи станува збор за мачна приказна — наводно напишана од луѓето што биле сведоци на настаните во книгата.
Еден млад Англичанец по име Џонатан Харкер патува низ Трансилванија на службено патување. Тој е таму за да му помогне на грофот Дракула, трансилвански благородник, во купувањето на англиски имот. Неговото патешествие во далечниот источноевропски предел е ужасно, иако првично го привлекува великодушноста и проникливоста на грофот. Постепено, тој сфаќа дека е затвореник во замокот на Дракула и дека грофот е демонско суштество што наумува да го пленува (присвои како плен) огромното население во Лондон. Дракула го остава да умре во рацете на три жени вампири, но Џонатан се обидува очајно да избега.
Во меѓувреме, во Англија, свршеницата на Џонатан — Мина, ја посетува нејзината најдобра пријателка Луси Вестенра. Луси неодамна ја побарале за сопруга тројца мажи — Артур Холмвуд, д-р Џон Сјуард и Квинси Морис. Таа го избира Артур за нејзин среќен свршеник, но сите остануваат пријатели. Мина и Луси се одмораат заедно во Витби, необичен приморски град. Додека тие се таму, еден руски брод претрпува бродолом. Бродот носел педесет кутии земја од замокот на Дракула. Големо куче скока од бродот и бега. И покрај урнатините, кутиите сепак се доставуваат по нарачка. После овој настан, Луси почнува да покажува чудно однесување: честопати спие, и се чини дека станува сè побледа и послаба. Се случуваат морничави работи... Една ноќ, Мина ја наоѓа во несвест на гробиштата, додека личност со блескави очи се превиткува над неа. Личноста исчезнува како што Мина се приближува, но ноќ по ноќ продолжуваат чудните настани и Луси станува потенка и побледа со секој изминат ден.
Од Будимпешта доаѓа вест дека е пронајден Џонатан, кој претрпува нервен слом. Тој не може да се сети на неговите патешествија во Трансилванија. Мина оди да се грижи за него и да му помогне, за тој да може да патува до Англија. Кога таа пристигнува, тие веднаш се венчаат. Тој ѝ го дава својот дневник, но таа се плаши да го прочита; па затоа го крие дневникот и ветува дека никогаш нема да го прочита — освен ако не е за негово добро.
Назад во Англија, Луси се враќа во својот дом во Лондон. Артур, исплашен за нејзиното здравје, го прашува д-р Сјуард да се обиде да открие што ѝ е. Сјуард е збунет од нејзината болест и го повикува на помош неговиот стар наставник, генијалниот професор Абрахам ван Хелсинг. Ван Хелсинг како да знае од самиот почеток со што може да се соочи. Тој се обидува да искористи разни методи, како и постојани крвопреточувања, за да ја одржи Луси жива. Повторно и повторно, неговите обиди се спречуваат од мешавина на лукавството и лошата среќа на Дракула. Мајката на Луси умира од срцев удар за време на една од попотресните заговори на Дракула да се дојде до Луси (ги малтретира, претворајќи се во врколак), а Луси починува неколку дена подоцна. Таткото на Артур исто така умира приближно во ова време. Ван Хелсинг ги поседува дневникот и писмата на Луси, кои го наведуваат да оствари допир со Мина Харкер.
Во меѓувреме, Харкерови се враќаат во Англија. Питер Хокинс — шефот на Џонатан, ненадејно починува — оставајќи им на Харкерови значително богатство. Еден ден додека се во Лондон, Џонатан всушност го гледа грофот, кој е обновен во својата младост со неговото хранење и, иако Џонатан не може навистина да се сеќава на работите јасно, тој има нервен напад и паѓа во бесознание. Кога доаѓа при себе, не може да се сети што го вознемирило. Вознемирена од ваквото однесување, Мина решава да го прочита дневникот. Содржината на дневникот ја збунува и таа се прашува дали нејзиниот сопруг веќе имал нервен слом. Кога Ван Хелсинг доаѓа да ја посети и да ѝ постави прашања за Луси, Мина е толку впечатена од човекот што му го дава дневникот на Џонатан. Дневникот е од огромна помош на Ван Хелсинг, кој сега знае како вампирот дошол во Англија. Таинствени напади против деца започнуваат во областа каде што била погребана Луси. Ван Хелсинг им покажува на Сјуард, Квинси и Артур дека причината е Луси, која сега е една од неживите (оживеан мртовец). Артур е оној кој ѝ дава на својата свршеница мир со тоа што ја прободува низ срцето. Четворицата мажи ветуваат дека ќе го уништат Дракула.
Мина и Џонатан се придружуваат со мажите и користејќи ја психијатриската болница на д-р Сјуард како нивно седиште, тие наумуваат да го уништат Дракула засекогаш. Клучот е педесетте кутии, сега расфрлани во и околу Лондон. Кутиите се преполни со земја што семејството на Дракула ги направиле свети, и тој не може да преживее освен ако не спие во нив барем дел од денот. Мажите почнуваат да ги бараат кутиите. Но Ренфилд, еден од пациентите на д-р Сјуард, работи како послушник на Дракула, и со негова помош вампирот е во состојба тајно да се храни со Мина — ја гриза барем трипати на вратот и ѝ ја пие крвта. Додека мажите дознаваат што се случува, тие се премногу доцна — влегуваат во собата една вечер за да го најдат Џонатан во бесознание и Мина да биде принудена да пие крв од градите на Дракула. Сега, откако ќе помине доволно време, таа ќе стане една од неживите... освен ако не можат прво да го уништат Дракула.
Почнуваат да работат, ги стерилизираат (со света вода) сите — освен една од кутиите — за еден ден. Дракула, во последната кутија, бега назад во Трансилванија за да се одмори и да се подготви за нов напад. Групата пријатели го следат, разделувајќи се така што Ван Хелсинг и Мина ќе одат да го исчистат замокот, додека четворицата млади момци ја следат последната кутија. Ван Хелсинг и Мина успеваат, убивајќи ги трите жени вампири и користејќи света вода за да го направат замокот ненаселив за неживите. Потоа се прегрупираат со другите и сите заедно ги опкружуваат Циганите што го превезуваат Дракула во неговиот сандак. За време на борбата против Циганите, Квинси добива смртна рана. Потоа, Џонатан и Квинси му задаваат убиствени удари на Дракула. Тој потоа се распаѓа во прашина и Мина се ослободува од неговата вампирска клетва. За жал, Квинси умира од повредите по битката. Белешка на Џонатан Харкер седум години подоцна наведува дека Харкерови имаат син по име Квинси.
2 Ликови
2.1 Дракула
Тој е благородник и вампир од Трансилванија. Тој бара присуство на адвокат (Џонатан) за да купи куќа во Лондон затоа што посакува „да биде среде вителот и налетот на човештвото, да го сподели неговиот живот, неговата промена, нејзината смрт и сè што го прави тоа што е“ (Стокер, 2.30). Веројатно еден од најинтересните ликови во романот, Дракула не се појавува многу често во неговиот изворен облик, освен во почетокот и на крајот на романот. Како и да е, тој се чини дека е присутен во многу поглавја. Има замок на Карпатите. Во повеќето случаи, Дракула е опишуван изразито од други ликови.
Џонатан го опишува како „висок старец, свежо избричен, со долги бели мустаќи, и облечен во црно од глава до петици, без ниту една дамка боја на него“. (Стокер 1897: 25) Не е јасно колку години има, само од Ван Хелсинг знаеме дека „тој може да живее со векови“. (319) Дракула зборува „одлично англиски, но со чудна интонација“. (25) За Џонатан, ракувањето на Дракула било повеќе „мртво отколку со жив човек“. (25) Како што дознаваме подоцна, Дракула веќе се појавил како кочијаш, односно како „висок човек, со долга кафеава брада и одлична црна капа, [...] пар многу светли очи, кои се чинеа црвени во ламбата, [...] со тврд изглед на устата, со многу црвени усни и остар изглед на забите, бели како слонова коска“. (20) Џонатан пишува дека „ми ја фати раката во челичен зафат; неговата сила мора да била чудесна“. (20) Во оваа сцена, Дракула зборува и одличен германски јазик. (20) Џонатан уште еднаш забележува дека раката на Дракула „всушност изгледала како челичен порок што можел да го уништи рудникот ако тој изберел“. (24) Во второто поглавје, грофот Дракула се појавува официјално, со љубезен и учтив начин кога го пречекува Џонатан.
Ван Хелсинг има идеја дека неговото некромантарно (повикување на мртвите) минато и лоза што се занимавало со ѓавол, може да имале голема важност во неговото преобразување. Недостатокот на јасност за неговото минато не го спречува Ван Хелсинг да го нарече Крал Вампир откако ги видел неговите широки способности што вклучуваат управување на животните и времето. Со својата натчовечка сила и брза брзина, Дракула може да ги хипнотизира другите додека се преобразува во животни. И покрај неговата сеприсутност и моќ — тој се соочува со ограничувања — особено при изгрејсонце и зајдисонце. Тој дури се соочува со ограничувања во неговите моќи кога се присутни одредени работи како крст, парче лук или света вода. Дури и неговото преминување низ вода и спиење имаат одредени услови.
2.2 Џонатан Харкер
Џонатан е млад англиски адвокат што патува низ Трансилванија на службено патување. Тој е првата личност што се појавува во романот. Веќе во првото поглавје, читателот забележува дека Џонатан не е многу суеверен. Тој е на пат кон замокот на Дракула за да склучи трансакција за недвижен имот со грофот Дракула. Кога една жена ќе му каже кој ден е, тој мисли: „Сето тоа беше многу смешно, но јас не се чувствував пријатно“. (15) Како англиски црковен човек, научил да биде милостив и не ја одбива бројаницата на старицата. (15) За време на неговото патување во кочијата, Џонатан „се чувствувал малку чудно, и ни малку исплашено“ . (20) Кога кучињата се појавиле во шумата, Џонатан „страшно се исплашил“ и тој „почувствувал еден вид парализа“ затоа што сето тоа било „толку чудно и необично“. (22–23) Иако забележал дека кочијата одела секогаш по истиот пат и иако ја видел сината светлина по патот до замокот, тој сепак го објаснил тоа со зборовите „моите очи ме измамија, затегнувајќи се низ темнината“. (22)
Кога пристигнал во замокот на Дракула, тој се чини дека е малку беспомошен и заплашен: „Стоев во тишина каде што бев, зашто не знаев што да правам. [...] Времето кога го чекав ми се чинеше бесконечно, и чувствував сомнежи и стравови што ме преплавуваа“. (24) Во второто поглавје, Џонатан изразито го опишува г. Питер Хокинс, неговиот работодавач. Во едно писмо до Дракула, Хокинс пишува: „Тој е млад човек, полн со енергија и талент на свој начин и со многу верна наклонетост. Тој е дискретен и молчелив“. (27) Џонатан е посветен на Мина, главната цел на Дракула — тој станува опседнат со тоа да ја спаси од вампирот и да го уништи Дракула по секоја цена. Тој и Мина имаат син кого го нарекуваат Квинси, по Квинси Морис. Роденденот на Квинси Харкер е денот кога Квинси Морис починал борејќи се со Дракула, Мина сака да мисли дека дел од духот на Морис е во нивниот син. Џонатан Харкер на крајот го посетува замокот на Дракула заедно со неговата сопруга, синот и нивните преживеани пријатели за да се потсетат. Тој се враќа дома со сопругата и синот и од Ван Хелсинг му е кажано дека еден ден неговиот син ќе ја дознае целата приказна.
2.3 Вилхелмина „Мина“ Мари (Харкер)
Таа е млада учителка. Нејзината чистота е фолија за похотливата расипаност на Дракула. Никогаш не ги запознала своите родители (била сирак) и нејзината посветеност кон Џонатан е силна. Во текот на романот, таа се мажи за Џонатан Харкер, првиот од ликовите што се сретнал со Дракула. Мина е духовно силна, со чисто срце и е интелектуално надарена. Нејзините предлози и стратешкиот увид им овозможуваат на мажите да го пронајдат Дракула на крајот од романот. Таа е мешавина од „Новата жена“ и викторијанската воздржаност. Таа е исто така најдобра пријателка на Луси Вестенра и, како Луси, е избрана од Дракула за да му биде негова играчка. Таа е во центарот на вниманието на втората половина на романот, откако Дракула ќе ја проколне и принуди да му ја пие крвта. Битката во романот е делумно помеѓу нејзината чистота и расипувачкото зло на Дракула. Нејзините писма и записи во дневникот сочинуваат голем дел од романот. Заедно со Џонатан и Сјуард, таа е една од главните раскажувачи на настаните во романот.
2.4 Артур Холмвуд
Артур Холмвуд е свршеник на Луси, а по смртта на Луси, Холмвуд станува верен учесник во борбата против Дракула. Тој е исто така англиски благородник што ја наследува титулата на својот татко како лорд Годалминг. Благородничкото наследство на Холмвуд е важно затоа што го поставува во права противположност со грофот Дракула и покажува дека не секој е злобен со титула и наследна положба. Бидејќи Луси го избира Холмвуд пред другите мажи, кои исто така ја воодушевуваат, се чини дека Холмвуд е посветен љубовник, а тој подоцна ја покажува својата храброст и чесност, извршувајќи ја ужасната задача да ја прободе со кол низ срцето на злобната Луси, така олеснувајќи ѝ ја душата. Покрај овој традиционално херојски вид на храброст, Холмвуд покажува ранливост кога ја оплакува Луси, „кршејќи се како уморно дете, додека [се тресе] од емоции“. На крајот од „Дракула“, Холмвуд е опишан како „среќно оженет“, што значи дека на крајот се опоравува од траумата на губењето на Луси. Значи, и покрај тоа што не гледаме многу од гледиштето на Артур, имаме увид во неговата личност и природа што го прават мил и интересен.
2.5 Луси Вестенра
Таа е 19-годишна девојка што живее со својата мајка во Лондон. Таа е убава и е опишана како „скоро ангелска“. Луси е невина и чиста, но малку смотана. Таа е заинтересирана само да најде сопруг. Таа е најдобрата пријателка на Мина Харкер и ѝ пишува на својата пријателка за нејзините три додворувачи: Артур Холмвуд — богат благородник; Квинси Морис — Американец; и д-р Џон Сјуард — психијатар/психолог. Сите ја запросуваат убавата Луси, но таа жали што не може да се омажи за сите нив, и на крај го прифаќа Артур Холмвуд за свој свршеник. Потоа започнува да се случува нешто чудно. Луси започнува со месечарење и развива анемија. Наскоро, на професорот Ван Хелсинг му станува јасно дека таа е жртва на Дракула. Тој предлага сите нејзини додворувачи да ѝ даваат преточување на крв за да се обидат да ја спасат, но една ноќ Луси и нејзината мајка се нападнати кога Дракула ќе добие облик на врколак. Дракула потоа ѝ ја цица цела крв и таа се свампирува (станува вампир). Понатаму во романот, нејзиниот свршеник Артур, ја прободува со кол низ срцето и таа умира.
2.6 Абрахам ван Хелсинг
Стариот холандски професор Абрахам ван Хелсинг е искусен, компетентен човек, но поради за жал, невештиот начин на кој Стокер го дава говорот на Ван Хелсинг, тој честопати изгледа како да дрдори и е нејасен. Како и да е, Ван Хелсинг се појавува како добро прилагоден противник на грофот и тој првично е единствениот лик што поседува доволно отворен ум за да размисли и да се осврне на неискажливото зло на Дракула. Доктор, филозоф и метафизичар, Ван Хелсинг пристигнува на сцената, упатен не само во современите методи на западната медицина, туку со невидено познавање на суеверија и народни лекови. Тој опфаќа два различни света — стариот и новиот: првиот обележан со страшно почитување на традицијата; вториот со постојано напредувачка современост. За разлика од неговиот поранешен ученик, д-р Сјуард, чија опсесија со модерните техники го заслепува од вистинската природа на болеста на Луси — Ван Хелсинг не само што правилно ја дијагностицира болката на младата девојка — туку ѝ ја нуди единствената можност за лекување. Како и многу други ликови, Ван Хелсинг е сравнително статичен, бидејќи не претрпува големи промени или развој во текот на романот. Moрално праведен и религиозно посветен. Ван Хелсинг гледа на неговата потрага по Дракула со голема величественост. Стокер го прикажува Ван Хелсинг како олицетворение на непоколебливото добро, херојот што го најмува „за да го ослободи светот“.
2.7 д-р Џон Сјуард
Повеќето информации во врска со д-р Џон Сјуард доаѓаат од она што го читаме во неговите записи во дневникот. Тој не одвојува време да даде општ опис и нема раскажувач што ќе тргне настрана од текстот за да ги опише своите физички одлики. Тој е психијатар и психолог што управува со болница за оние што се сметаат за психички нестабилни. Неговите пријатели — Квинси Морис и Артур Холмвуд — се чини дека се на иста возраст како него, што веројатно би било доцните дваесетти или раните триесетти години. Тој е љубопитен, секогаш бара да разбере, врз основа на неговите разговори со пациентот Ренфилд. Тој е исто така авантуристички настроен и храбар — се осмелува да се бори со грофот, додека има склоност за најновата технологија. Сјуард е верен и љубезен, што е нагласено со грижата и вниманието што ѝ го посветува на Луси откако таа ќе започне да покажува симптоми на непозната болест што подоцна ја препознаваат како почеток на вампиризам. Тој исто така може да биде малку шовинистички или витешки настроен, во зависност од нечија гледна точка. Тој или ја гледа Мина Харкер како послаб пол, или се обидува да ја заштити од информации што тој ги смета за премногу експресивни. Тој се обидува да ја заштити од нивните важни наоди за вампирите, но сепак ги отвора своите белешки кога ќе ги сфати длабочините на нејзиното знаење и остроумност. Во суштина, тој е прогресивен научник, кој сака да ја воспостави науката како претпочитан метод за разбирање на светот. Заедно со Џонатан и Мина, тој е еден од главните раскажувачи во романот.
2.8 Квинси Морис
Тој е богат и млад Американец од Тексас. Квинси Морис најпрво се појавува како еден од тројцата мажи што ја бараат Луси да се омажи за нив. Иако го избира Артур, Квинси не носи злоба. Всушност, тој е толку добар човек што го извадил Артур на пијачка таа вечер за да ја прослави свршувачката на неговиот пријател. Квинси е јасно дарежлив човек што не води записи за грешки и постапува со простување. Квинси се смета како можеби најхрабриот во групата, велејќи работи како: „Ти и Холанѓанецот кажете ми што да правам, и јас ќе го сторам тоа“. Дури и кога знае дека тоа значи да се бори против моќен вампир. И, кога Мина се плаши дека ќе стане вампир и ги моли мажите да бидат доволно смели за да ја убијат ако се претвори, тој е првиот што се согласува, освојувајќи длабока благодарност и восхит од Мина. Квинси на крајот го жртвува својот живот за да го ослободи светот од влијанието на Дракула. За возврат, Харкерови му го даваат името на нивното дето по него.