Русификација на Украина

Русификација на Украина (|русифікація України or зросійщення України; |русификация Украины) — систем на мерки, дејствија и закони преземени од царските руски, подоцна советските и денешните власти на Руската Федерација за зацврстување на руските национални, политички и јазични позиции во Украина.
Како и во другите земји од Источна Европа историски управувани од руски политички режими, русификацијата во Украина има за цел културна асимилација на местното население и се спроведува преку широк спектар на мерки, вклучувајќи воведување на руски јазик во училишното образование и државните институции, промоција на мешани бракови, идеолошка, политичка и културна индоктринација, раселување на населението итн.
1 Позадина
Во 1648 година, рутенскиот командант Богдан Хмелницки започнал вооружено востание против Полско-литванската Државна Заедница, познато како Хмелничко востание. Ова востание било успешно во ставањето крај на полската власт во Дњепарска Украина, а локалното козачко население го основало Козачкиот Хетманат.
До 1654 година, Козачкиот Хетманат контролирал територија која опфаќала голем дел од денешна Украина. За да го зголемат притисокот врз полските сили, Козаците воделе преговори со Царството Русија за да ја добијат нивната поддршка. Ова кулминирало со потпишувањето на Перејаславскиот договор, според кој козачкиот водач Хмелницки обезбедил руска воена поддршка во замена за заклетва на верност кон царот на Русија.
Овој договор ја налутило Полско-литванската Државна Заедница и довел до Руско-полската војна. Резултирачкото примирје од Андрушово во 1667 година ги дефинирало териториите на секоја држава, каде што Русија добила контрола врз левиот брег на Украина, вклучувајќи го целиот град Киев, а Полска-Литванија ја задржиле својата контрола врз Десниот брег на Украина. Ова го започнало присуството на Русија во Украина, што во голема мера придонело за процесот на русификација.
Според мислењето на научникот Владимир Вернадски (1863–1945), до 17 век, Московја веќе имала долгогодишна политика за апсорбирање на Украина и рушење на темелите за местниот културен живот.
2 Руско царство
За да ја осовремени својата држава, Петар I, првиот руски цар, ангажирал голем број украински интелектуалци, кои ја осмислиле идејата за политички континуитет од Киев до Москва и го развиле концептот на „Мала Русија“ (Украина) наспроти „Голема Русија“ ( Московија) како дел од заеднички државен проект. Како резултат на тоа, Руското Царство можело да се смета за идеја на Украинците, кои го нагласиле својот симболичен статус како заеднички основачи и сопственици на царството. Сепак, со текот на времето „Мала Русија“ била деградирана на статус на обична покраина, а нејзините елити морале да се задоволат со улогата на регионални администратори. Овој процес кулминирал со укинување на автономијата на Козачкиот Хетманат во 1764 година и бил придружен со русификација на местната елита, како и со масовно преселување на етнички Руси во украинските земји.
2.1 Петар I и неговите наследници
Зголеменото ограничување на украинската автономија по битката кај Полтава во 1709 година придонело за процесот на русификација. Во 1720 година, царот Петар I издал декрет со кој наредил отстранување на сите малоруски (украински) јазични елементи во теолошката книжевност печатена во малоруските типографски установи.
Во 1734 година, царицата Ана Ивановна издала тајна инструкција до Управниот совет на Хетманската канцеларија предводена од принцот Шаховски, со која му наредила да воведе политика на асимилација меѓу Украинците и Русите преку промоција на мешани бракови.
2.2 Катерина Велика
2.2.1 Статус на Козачкиот Хетманат
Помеѓу оние кои ѝ помогнале на Катерина II да се искачи на рускиот престол преку државен удар бил Кирил Разумовски, претседател на Царската академија на науките и хетман на автономната козачка држава, Хетманатот. Плановите на хетманот за козачка Украина биле големи и вклучувале зацврстување на нејзината автономија и институции. Многумина во Хетманатот се надевале на владеењето на Катерина, но наскоро ќе ја реализираат нејзината политика кон нив.
Во есента 1762 година, неколку месеци по доаѓањето на власт на Катерина, еден писар во Глухив, главниот град на Хетманатот, по име Семен Дивович, ја напишал поемата „Разговор помеѓу Голема Русија и Мала Русија“.„Голема Русија:“
Знаеш ли со кого зборуваш или си заборавил? Јас сум Русија, на крајот на краиштата: дали ме игнорираш?“
Мала Русија:
Знам дека си Русија; тоа е и моето име.
Зошто ме заплашуваш? Јас самиот се обидувам да се покажам храбар.
Не ти се покорив тебе, туку на твојот суверен,
Под чие покровителство си роден од твоите предци.
Не мисли дека си мој господар:
Твојот суверен и мојот е наш заеднички владетел“
Некои историчари ги сметаат овие пасуси како показател дека Хетманатот и оние во него верувале дека се поврзани со Руското Царство не преку заедничка нација или татковина, туку само преку името и личноста на владетелот.
2.2.2 Укинување на Хетманатот
Во февруари 1764 година, неколку месеци пред укинувањето на функцијата хетман, Катерина му пишала на генералниот обвинител на Сенатот, принцот Александар Вјаземски: „Мала Русија, Ливонија и Финска се покраини управувани од потврдени привилегии и би било несоодветно да се прекршат со тоа што ќе се укинат сите одеднаш. Да се нарекуваат странски и да се постапува со нив врз таа основа е повеќе од погрешно - би било чиста глупост. Овие покраини, како и Смоленск, треба да се русифицираат што е можно понежно за да престанат да гледаат во шумата како волци. Кога Хетманите ќе исчезнат од Мала Русија, треба да се вложи секој напор да се избрише од сеќавањето тој период и хетманите, а не да се унапреди некого на таа функција.“Во 1764 година, Катерина го повикала Разумовски во Санкт Петербург и го отстранила од функцијата хетман. Потоа, во ноември, таа објавила декрет со кој официјално го укинала местото на хетман и ја поврзела регионалната влада како Малоруска губернија во Руското Царство. Овие територии подоцна биле прецртани како Киевска, Черниговска и Новгородско-Северска губернија во царството.
По вклучувањето на Хетманатот во составот на Русија, козачките офицери постепено се поврзеле во руската структура, иако честопати со тешкотии бидејќи многумина ја одржувале приврзаноста кон својата традиционална татковина. Сите институции на Хетманатот биле укинати во рок од една деценија.
Според историчарот Сергеј Плохиј, „укинувањето на Хетманатот и постепеното поништување на неговата институција и воена структура ја заврши идејата за партнерство и еднаквост помеѓу Голема и Мала Русија, замислена од генерации украински интелектуалци“.
2.2.3 Програма на Румијанцев
По укинувањето на Хетманатот и уништувањето на Запорошката Сича, украинските земји биле подложени на обновениот Колегиум на Мала Русија предводен од Петар Румјанцев. Колегиумот имал задача да го воведе рускиот јазик како задолжителен јазик во училишното образование и издаваштвото. Наставата во Киево-Могиланската академија била исто така префрлена на руски јазик. Во втората половина на 18 век, рускиот јазик бил воведен во документацијата на конзисториите, а свештениците биле обврзани да ја користат руската верзија на црковнословенскиот јазик во проповедите. Во 1769 година, Светиот Синод го одбил барањето на Киевско-печерската лавра да дозволи печатење граматички книги на народен украински јазик за местното население. Првично се концентрирала на Левиот брег на Украина и Слободска Украина а во следните децении русификацијата се проширила и на поранешниот Десен брег, кој бил под полска власт.
2.2.4 По полската поделба
Во 1795 година, по Кошќушковото востание и последователната Трета поделба на Полско-литванската Заедница, Русија ги контролирала повеќето украински земји освен украинска Галиција, која станала дел од Австрија за време на Првата поделба во 1772 година.
Зголемувањето на руската територија за време на Првата поделба било дефинирано според принципот на воена одбранбеност, но Втората и Третата поделба биле засновани на историски, религиозен и етнички идентитет. За време на Втората поделба, Катерина II наредила да се искова медал со приказ на двоглавиот орел од рускиот царски грб, кој во своите раце држел две карти: едната била од територијата анектирана од Русија од Првата поделба, а другата била територијата од Втората поделба. На медалот биле испишани зборовите: „''Го враќам она што беше откинато''“.
Пишувајќи за идниот цар на Русија во нејзините „''Белешки за руската историја''“, Катерина II ги оправдала територијалните добивки на поделбата со историски претензии за време на периодот на Киевска Русија. Ова создало поглед на Полјаците како непријателска нација, а Украинците како братска, што станало поистакнато по освојувањето на Варшава во 1794 година. Дополнително, Катерина користела и религиозно оправдување, тврдејќи дека Русија ги штити оние „''кои ја исповедаат истата вера како нашата, од корупцијата и угнетувањето со кое им се заканува''“, осврнувајќи се на приврзаниците на руското православие. Сепак, православните верници честопати биле малцинство на новоанексираните територии, каде што земјите стекнати по Втората поделба вклучувале 300.000 православни, но и најмалку 2 милиони унијати, а земјите стекнати по Третата поделба речиси и да немале православни верници.
За да се справи со ова, Катерина објавила во декрет во април 1794 година дека генералниот гувернер на новоанексираните територии треба да се стреми кон „''најсоодветно искоренување на унијатската вера''“. За да спречи протести и немири, таа исто така обезбедила заштита на православните верници и преобратеници сметајќи ја „''дури и најмалата пречка, угнетување или навреда''“ против нив „''како кривично дело''“. Како резултат на тоа, унијатските цркви брзо исчезнале, а повеќе од 3.500 унијатски цркви биле префрлени на Православната црква во Западна и Средна Украина од 1770-тите до 1790-тите. До 1796 година, речиси и да немало унијатски парохии во Десниот брег на Украина. Сепак, овој напор бил помалку успешен во Средна Белорусија и Волинија, каде што останале 1,4 милиони унијати до крајот на владеењето на Катерина, што е пад од само 600.000 лица од Третата поделба.
2.3 Павле I
Доаѓањето на синот на Катерина, Павле, на престолот по нејзината смрт во 1796 година првично било гледано во позитивно светло од страна на украинските поддржувачи на автономијата, кои се надевале дека новиот монарх, широко познат по антагонизмот кон неговата мајка, ќе ги напушти своите централистички политики. Голем дел од високите функционери на Павле, како што се Александар Безбородко, Дмитриј Трошчински, Виктор Кочубеј и Иван Гудович, биле од украинско потекло, а кружеле гласини дека царот ќе го обнови Хетманатот под водство на својот втор син, а братот на Гудович ќе служи како регент. Сепак, овие надежи не се оствариле, бидејќи Павле бил главно загрижен за надворешните работи на земјата и ги продолжил централистичките политики на неговата мајка.
Павле ја продолжил практиката на проширување на феудалните поседи, а во 1796 година дозволил поробување на селаните во Јужна Украина. Сепак, некои промени се случиле во времето на владеењето на новиот монарх: по неговото доаѓање на престолот, тој ги укинал административните реформи на Катерина, заменувајќи ги вицекралствата со губернации и враќајќи елементи на местниот судски систем, и го запрел прогонот на Унијатската црква. Во исто време, обидите на Павле да воведе полициски режим со строга цензура го направиле многу непопуларен и меѓу обичните луѓе, благородниците и војската, што довело до негово соборување и атентат.
2.4 Александар I
Под влијание на круг пријатели и дворјани, меѓу кои и Михаил Сперански и Василиј Каразин, во првите години од своето владеење Александар вовел голем број либерални реформи. Сепак, како резултат на Наполеоновите војни, особено по француската инвазија на Русија и руското учество во Војната на Шестата коалиција, што резултирало со Виенскиот конгрес, новиот цар постепено усвоил реакционерни ставови, што влијаело врз неговата внатрешна политика, особено во однос на Украина. Помеѓу тие политики било воведувањето на воени населби, од кои голем број се наоѓале во украински земји, забраната за масонство, укинување на Малоруската губернија и нејзината поделба на Черниговска и Полтавска губернија, укинување на изборите за благородничките судови и местната администрација, распуштањето на Киевската академија и нејзината замена со Киевската духовна академија, административното потчинување на Десниот брег на Украина на Конгресна Полска итн.
Во исто време, администрацијата на Александар зачувала некои елементи на местна автономија во украинските земји, задржувајќи го местото на воен гувернер во Мала Русија и враќајќи го Магдебуршкиот закон во Киев. Царската влада дозволила превозна трговија меѓу украинските земји и Западна Европа, ја прогласила Одеса за слободно пристаниште и основала нови универзитети во Харков, Нижин и Одеса. Владеењето на Александар довело до подем на украинската национална свест, што се покажало меѓу другото преку создавањето на голем број тајни друштва и појавата на патриотски дела како што е ''„Историја на Рутените“''.
2.5 Николај I
Николај I, кој дошол на власт по задушувањето на Декабристичкото востание, вовел реакционерни политики и во надворешната и во внатрешната сфера. Неговата влада направила обид да ги укине сите специфики на Украина со забрана на местните традиции, укинување на Магдебуршкиот закон, поништување на Статутите на Литванија, укинување на Унијатската црква и потиснување на украинското национално движење. Активирањето на колонијалните политики и неуспехот да се подобрат условите на општото население довеле до појава на селански движења во Украина, најзначајно за време на бунтот на Киевските козаци од 1855 година. Во исто време, политиките на Николај оставиле и некои позитивни резултати за развојот на украинската култура, како што се основањето на нови универзитети и создавањето археографски комисии, архиви и историски друштва, иако нивните активности биле обележани и со општа реакционерна и антиукраинска политика на владата.
2.5.1 Русификација под Уваров
Една недела по падот на Варшава и крајот на Ноемвриското востание, на 14 септември 1831 година, царската влада создала посебно тело познато како Комитет за западните покраини или „Западен комитет“, основано по усна и тајна наредба на Николај и задолжено за „''испитување на разни предлози во врска со покраините вратени од Полска''“. Главната цел на авторитативното тело била брза и целосна интеграција на новите украински покраини во царството. Политиката на русификација што Екатерина ја формулирала за Хетманатот веќе требало да стане официјална политика за новоанексираните територии на Полска со украинско мнозинство. Административните, правните и социјалните мерки биле искористени за усогласување на новите региони со руските покраини.
Во 1840-тите, Николај го надгледувал укинувањето на урбаната самоуправа и укинувањето на местниот правен кодекс, кој датира од времето на полско-литванската контрола врз регионот и се користел и во Хетманатот.
Важно е што владата вовела и политики за промовирање на културната русификација на регионот. Ова вклучувало создавање на нов историски наратив, воспоставување нови универзитетски и училишни региони и преобраќање на украинските унијати во православие.
Одговорноста за наоѓање начини за обединување на различните гранки на рускиот националист и идеолог Павел Пестел, „вистинските Руси“, по Полското востание му припаѓала на министерот за образование на Николај I, грофот Уваров. Уваров верувал дека пречките за интегрирање на Украинците од западните провинции во царството се значајни и дека ќе бидат надминати единствено преку идните генерации, пишувајќи му на царот дека „сите славни владетели од Римјаните до Наполеон - оние кои имале намера да ги обединат племињата што ги освоиле со победничкото племе - ги вложиле сите свои надежи и сите плодови од својот труд во идните генерации, наместо во денешната генерација“.
Почнувајќи од 1831 година, Уваров започнал да бара автор кој би можел да обезбеди историско оправдување за анексијата и интеграцијата на западните провинции кон царството. Првиот избор на Уваров бил професорот Михаил Погодин, кој бил повикан во ноември 1834 година и го доставил своето дело во 1835 година. Сепак, Погодин не ги задоволил барањата на министерот бидејќи неговата книга ја претставувала историјата на североисточна Русија како посебна и одвоена од онаа на југозападна Русија (Украина), поткопувајќи ја главната цел на проектот за обединување на двете. Како одговор на тоа, Уваров издал посебна награда од 10.000 рубли за секој што би можел да ја претстави историјата на западните провинции како дел од руската историја.
Наградата му била доделена на Николај Устријалов, кој во декември 1836 година го претставил првиот том од четиритомното дело кое подоцна ќе биде распространето како стандарден учебник во сите образовни области низ целото царство. Книгата ги оживеало идеите воспоставени за време на владеењето на Катерина од Николај Карамзин за повторно обединување на Русија и етатистичкиот пристап кон руската историја, кој бил оспорен за време на либералниот Александар I.
Освен историјата, рускиот јазик и култура биле употребени и како алатки во новата политика на владата за русификација на западните провинции. Рускиот јазик бил воведен како јазик на наставата наместо полскиот, а образовните области и универзитети кои помогнале во популаризацијата на полската култура и јазик на чело со тогашниот министер за образование, украинскиот Петро Завадовски, и неговите полски колеги Јежи Чарториски и Северин Потоцки, биле затворени. Во ноември 1833 година, Николај I го одобрил предлогот на Сергеј Уваров за отворање нов универзитет во градот Киев, за кој Пушкин се плашел дека може да падне во полски раце, бидејќи посетителите слушале повеќе полски јазик на улиците отколку руски или украински. Во Киевските провинции имало 43.000 полски благородници и само 1.000 руски.
На 15 јули 1834 година, новиот универзитет го отворил рускиот цар Николај I. Грофот Сергеј Уваров го нарекол универзитетот како „''ментална тврдина''“ чија цел била „''колку што е можно повеќе да ги измазни острите карактеристики по кои полската младина се разликува од руската, а особено да ја потисне идејата за посебна националност меѓу нив, да ги доближи сè поблиску до руските идеи и обичаи, да ги проникне со заедничкиот дух на рускиот народ''“.
Во 1832–1833 година, аматерскиот археолог Кондратиј Лохвицки извршил ископувања на Златната порта во Киев. Ископувањата ги посетил самиот цар Николај I, кој му доделил награда и ги финансирал неговите дела. Ископувањата имале за цел да ја прикажат наводната „руска“ историја на градот, кој бил претежно полски; како што пишува историчарот Сергеј Плохиј, „''Неговата русификација буквално се одвивала одоздола, бидејќи античките урнатини, точно или неточно датирани од тоа време, се појавиле од под површината''“.
2.5.2 Вклучување на Унијатската црква во православната
По Полското востание, Руското Царство повторно морало да се справи со прашањето на Унијатската црква, која броела 1,5 милиони следбеници. Кога водачите на полското благородништво во западните провинции издале повик за вооружување во 1830 година, тоа било дочекано со поддршка од многу местни Украинци и унијатски свештеници. Меѓу оние кои целосно го поддржале востанието биле василиските монаси од Почаевската лавра во Волинија, чија печатница објавила повик до жителите на Украина во кој ги повикувало да ги поддржат Полјаците. Монасите не само што пречекале полска воена единица во манастирот во април 1831 година, туку осум од нив им се придружиле на бунтовниците, јавајќи коњи, додека сè уште биле облечени во своите религиозни облеки.
Во септември 1831 година, Николај I потпишал декрет со кој бил распуштен унијатскиот манастир во Почаев и неговите згради биле предадени на Руската православна црква. Околу половина од 95-те унијатски манастири што постоеле пред Полското востание во 1830-тите биле затворени по востанието.
Николај I ги забрзал своите претходни планови за преобраќање на целото унијатско население во православие преку основање на институција за обединување на православните и унијатските цркви. Николај го пронашол совршениот кандидат за задачата во Јосиф Семашко, 29-годишен човек чиј татко бил унијат, но ја изгубил својата парохија поради одбивањето да се преобрати во православие. Иако и самиот бил унијат, Семашко бил импресиониран од величието на православните цркви во Петроград во споредба со унијатските цркви на кои им недостасувала поддршка од државата или католичките земјопоседници. Јосиф бил испратен да служи како канцеларија на Духовниот колеџ во Санкт Петербург, институција задолжена за надгледување на активностите на римокатоличките и унијатските цркви во царството.
Како подготовка за обединување на унијатската и православната црква, Семашко предложил основање на унијатски духовен колеџ кој требало да биде одделен од католичкиот, како и создавање на унијатска богословија за обука на унијатски свештеници во православен дух.
Во 1832 година, по Ноемвриското востание, предлогот на Семашко Унијатскиот духовен колеџ да биде потчинет на православниот синод бил одобрен од Николај I.
Промоцијата на Семашко за „православието“ на унијатските парохии се одвивала рака под рака со културната русификација на западните провинции. Тој ги убедувал свештениците да подигнат иконостас во православен стил, да ги заменат старите унијатски богослужбени книги со руски и да пуштат бради. Со воведувањето на рускиот начин на служба, рускиот јазик последователно бил воведен во сфери каде што претходно не бил познат или присутен.
Семашко, исто така, водел кампања на антиполска пропаганда помеѓу унијатските свештеници, обидувајќи се да го претвори нивниот рутенски (украински) идентитет во руски.
Семашко наишол на бројни пречки во својата кампања и ја искористил својата единствена моќ да назначува унијатски свештеници во нивните парохии и да ги отстранува оние што ги сметал за противници на неговата политика, последователно лишувајќи им ги ним и на нивните семејства приходите. Тој интензивно соработувал со граѓанските власти и полицијата за да го скрши отпорот меѓу унијатското свештенство.
Во 1835 година, Семашко бил поканет да се придружи на таен владин комитет задолжен за обединување на Унијатската и Православната црква. Две години подоцна, старата идеја на Семашко за потчинување на Унијатската црква на Православниот синод, која царот ја одобрил во 1832 година, била спроведена. Со помош на православните власти и поддршката на цивилната администрација, Семашко свикал Унијатски црковен собор на кој било разгледало тоа прашање. Синодот се одржал во февруари 1839 година. Со помош на властите, Семашко собрал 1.305 изјави од унијатски свештеници во кои ја изјавувале својата подготвеност да се приклучат кон православната црква; сепак, и покрај притисокот од апсења и прогонство, 593 свештеници одбиле да ја потпишат изјавата.
На 12 февруари 1839 година, синодот го усвоил Законот за Унијата и издал апел до царот подготвен од Семашко, кој ќе резултира со затворање на 1.600 унијатски парохиски убиства и приклучување на 1,5 милиони парохијани, од кои многумина не биле консултирани во телото на царското православие.
2.5.3 Репресија врз украинофилите
Два дена пред неговата свадба, која била закажана за 30 март 1847 година, украинофилот Микола Костомаров бил уапсен во Киев и испратен во Петроград. Наредбата ја дал грофот Алексеј Орлов, раководител на Третиот оддел на Царската канцеларија - телото одговорно за политички надзор. Украинскиот поет Тарас Шевченко бил уапсен на 5 април 1847 година и исто така испратен во Петроград.
Генералниот губернатор на Киев (во тоа време Подилија и Волинија), Дмитриј Бибиков, тогаш бил во Петроград и известувал за проглас пронајден на ѕидот на една зграда во Киев, на кој пишувало: ''„Браќа! Дојде голем час, час во кој ви е дадена можност да го измиете срамот нанесен врз прашината на нашите предци врз нашата родна Украина, од страна на подлите раце на нашите вечни непријатели. Кој од нас нема да подаде рака за овој голем потфат? Бог и добрите луѓе се со нас! Секогаш лојалните синови на Украина, непријатели на кацапи (навредлив термин за Русите)''.“
Бибиков бил вратен во Киев со наредба да го преземе надзорот врз Киевскиот образовен округ и, на состанок со студентите на универзитетот, дал строго предупредување против „лабаво размислување“ и се заканил: „''Доколку успеам да наведам 5 милиони луѓе (населението на десниот брег на Украина), тогаш ќе ви го направам тоа и вам: или јас ќе пукнам, или сите вие ќе експлодирате''.“
Истрагите на Третиот оддел за активностите на Шевченко и Костомаров откриле постоење на тајна организација позната како Братство на Свети Кирил и Методиј. Целта на организацијата била создавање доброволна федерација на словенски народи, со Украина во нејзиното јадро. Истрагите за Братството биле завршени во мај 1847 година, кога началникот на Третиот оддел на Царската канцеларија, грофот Алексеј Орлов, му известил на царот: „''Откривањето на словенско, или поточно, украинско-словенско, друштво започна со студент на Киевскиот универзитет, Алексеј Петров''.“
Петров бил сиромашен син на поранешен полициски службеник, кој делел стан во истата зграда со еден од членовите на организацијата и ја пријави групата.
Историчарите тврдат дека Орлов или намерно или случајно ја потценил заканата што ја претставувало братството, известувајќи го царот дека „''политичкото зло само по себе, за среќа, не успеало да се развие до степен што ги прикажуваат прелиминарните извештаи''“. „Политичкото зло“ на кое се осврнувал Орлов било содржано во ''Книги за Битието на украинскиот народ'', кои предвидувале создавање на словенска конфедерација врз основа на принципот на народно претставување, без место за царот. Книгите ги карактеризирале Украинците како различни и од Русите и од Полјаците и ги сметале за предодредени да ја водат идната словенска федерација, бидејќи, за разлика од Русите, кои биле доминирани од автократски цар и Полјаците, кои имале доминантна каста на благородни земјопоседници, Украинците биле нација која ги негувала своите демократски козачки традиции.
Орлов дал препорааа за кзнување на „украинофилите“ - термин што го измислил за да се однесува на основните членови на Братството - преку затворање, внатрешен егзил и принудна воена служба. Иако властите не верувале дека Шевченко е член на друштвото, тие биле длабоко вознемирени од неговите стихови вои ја возвишувале Украина и го напаѓале царот за експлоатација на неговата татковина. Орлов бил загрижен и за влијанието на неговото величење на козачките традиции на Украина: „''Заедно со омилените песни, можеби биле посеани и последователно вкоренети идеи во Мала Русија за наводно среќните времиња на хетманите, среќата од враќањето на тие времиња и капацитетот на Украина да постои како посебна држава''.“
Властите го објавиле постоењето на Братството на Светите Кирил и Методиј, како и казната која им била изречена на неговите членови. Костомаров, клучната фигура, бил затворен во Петропавловската тврдина во Санкт Петербург и протеран во градот Саратов. Други добиле казни од една до три години и внатрешен прогон од Украина во Русија.
Властите верувале дека активностите на братството се дел од нивната поширока борба со полското благородништво. Царот Николај I напишал: „''Долго време не верувавме дека таква работа се одвива во Украина, но сега нема сомнение за тоа''“.
Службениците на Третиот оддел подготвиле меморандум со цел да го потиснат ширењето на украинофилските идеи, во кој пишувало „''Преку министерот за народно образование, да се предупредат сите оние копи се занимаваат со словенството, антиката и националноста, како и професорите, наставниците и цензорите, дека во своите книги и предавања внимателно избегнуваат какво било споменување на Мала Русија, Полска и други земји потчинети на Русија што може да се разберат во смисла опасна за интегритетот и мирот на царството, а напротив, тие се стремат колку што е можно повеќе да ги насочат сите лекции од науката и историјата кон вистинската лојалност на сите тие племиња кон Русија''.“
Во 1854 година, Уваров му напишал на министерот за внатрешни работи потсетувајќи го на царски декрет во кој се кажува дека „''писателите треба да бидат највнимателни кога се занимаваат со прашањето за малоруската етничка припадност и јазик, за да не биде љубовта кон Мала Русија поважна од наклонетоста кон татковината - царството''“.
2.6 Александар II
Поразот на Русија во Кримската војна и влошувањето на нејзината меѓународна положба го охрабриле полското општество во неговите барања за претходни слободи. Во јануари 1863 година, Полјаците повторно се побуниле, при што востанието се проширило во украинските провинции на царството и траело повеќе од една година за да се задушат. По востанието следеле репресии врз водачите и учесниците, како и нова кампања за русификација на провинциите анектирани за време на поделбите.
За време на владеењето на Александар II, Русија почнала да го добива карактерот на тројна нација од Големи, Мали и Бели Руси.
Во раните години на Александар, кон крајот на 1850-тите, митрополитот Јосиф Семашко, кој успеал да ги доведе повеќето од унијатите во царството под надлежност на руското православие, забележал нова закана за царскиот режим - хлопоманите. Хлопоманите биле млади полски благородници кои се откажале од својата католичка религија и ја прифатиле православната вера, како и идентитетот на Украинците, како што е Влодимир Антонович, кој го променил своето име во Володимир Антонович. Семашко успеал да го потисне движењето со политизирање.
Во 1859 година, Силвестриј Гоготски, професор на Киевскиот универзитет и клучен водач на панруското движење, предложил формула за спречување на ширењето на украинското движење. Според него, веднаш требало да се преземат мерки за едукација на луѓето од двете страни на Днепар, да се подржи идејата за единство на трите руски племиња бидејќи без тоа единство, многу брзо Русија ќе пропаднала и трето рускиот литературен јазик требало да биде ист за сите во букварите. Верата и јазикот требало да станатобврзувачки елементи.
2.6.1 Валуев циркулар
Во 1862 година, сите украински неделни училишта, кои во тоа време броеле над 100, биле укинати и забранети. Циркуларот бил насочен главно против украинските интелектуалци и нивните напори да го воведат својот јазик во црквите и училиштата. Циркуларот го насочил вниманието на цензорите кон објавувањето на украински јазик, почнувајќи од дела за тесна група интелектуалци до книжевност за масите. Валуев напишал: „''никогаш не постоел, не постои и не може да постои посебен малоруски јазик“, „т.н. украински јазик''“. Валуевиот циркулар имал за цел да го спречи распространувањето на публикации на украински јазик помеѓу обичните луѓе и забранил објавување на образовни и религиозни текстови на украински јазик.
Според историчарот Сергиј Плохиј, Валуевиот циркуларпостигнал длабоки влијанија врз развојот на украинската култура и идентитет. Кога за првпат бил воведен во 1863 година, триесет и три публикации на украински јазик се појавиле во печат; до 1868 година нивниот број бил намален на еден. Владата ефикасно го запрела развојот на украинскиот јазик и високата култура..
Во 1861 година, украинофилите му се обратиле на митрополитот Арсениј Киевски за помош во распространувањето на букварот на Шевченко. Откако се обратиле до владата за совет, Комитетот за цензура препорачал Арсениј да го одбие барањето, тврдејќи дека публикациите на украински јазик би можеле да ја поткопаат државата.
Настанот што довел до издавањето на Валуевиот циркулар бил писмо испратено до Третиот оддел на Царскиот канцелар, наводно во име на православни свештеници, со кое се барало забрана за превод на Евангелијата на украински јазик, кое потоа го разгледувал Светиот синод. Писмото потоа било проследено до генералниот губернатор на Киев, Николај Аненков, кој верувал дека доколку единственоста на украинскиот јазик се признае преку преводот, може да се бара автономија и потенцијална независност. Аненков го пријавил своето отворање на царот Александар II, кој му наредил на шефот на Третиот оддел да се обрати до шефовите на владите. Така, самиот Александар II го сметал мислењето на Анеков за релевантно.
Како резултат на Валуевиот циркулар, плановите за објавување на украинскиот превод на Евангелијата, подготвен од украинскиот културен активист Пилип Морачевски, биле откажани, а сите публикации на украински јазик наменети за масите биле забранети.
На Валуевиот циркулар му претходело медиумска кампања организирана од Третиот оддел, предложена од Николај Аненков.
2.6.2 Репресија под Александар II
Во мај 1875 година, три месеци по острата статија на Николај Ригелман, објавена во „''Руски хералд''“ на Михаил Катков, во која се напаѓал украинофилизмот, заменик-министерот за образование испратил писмо до раководителот на Киевскиот образовен округ, со приложена статија од Ригелман, во кое барал имиња на професори украинофили. Како резултат на писмото, професорот по античка историја, Михаило Драхоманов, бил отпуштен..
Во август 1875 година, Александар II наредил создавање на Специјален совет за да се испита објавувањето на украинска книжевност и активностите на украинофилите. Советот ги вклучувал раководителот на Третиот оддел, Александар Потапов, пензионираниот воен офицер Михаил Јузефович, генералниот куратор на Светиот синод и министерот за внатрешни работи и образование.
Разгледувањата на советот започнале во април 1876 година, а во записникот од работата на советот стоело: „''Исто така е очигледна крајната цел кон која се насочени украинофилите: тие сега се обидуваат да ги одделат Малорусите преку постепениот, но до одреден степен прецизен метод на раздвојување на малорускиот говор и литература. Дозволувањето создавање на посебна народна литература на украински дијалект би значело воспоставување цврста основа за развој на уверувањето дека отуѓувањето на Украина од Русија би можело да биде можно во иднина''“.
На 18 мај 1876 година, Александар II, додека бил на одмор во Германија, потпишал указ подготвен од Специјалниот совет познат како Емски указ. Указот започнувал со одлуката „''да се стави крај на активноста на украинофилите, која претставува опасност за државата''“. Забраните воведени со Валуевиот циркулар станале трајни, а биле воведени и нови. Указот:
* го забранил увозот на сите публикации на украински јазик во царството
* го забранил објавувањето не само на религиозни текстови, граматики и книги на украински за обичниот народ, туку и на ''убава книжевност'' за повисоките општествени слоеви, со цел да се спречи развојот на украинската литература на сите нивоа
* постоечките публикации на украински јазик требало да бидат отстранети од училишните библиотеки
* забрана на театарски претстави, песни и читање поезија на украински јазик
Александар II исто така наредил репресивни мерки против украинофилските активисти. Михајло Драгоманов и Павло Чубински биле протерани од Украина, Киевската филијала на Царското географско друштво (центар на интелектуална активност во Киев, како и жариште на украинофилството) била распуштена, весникот ''Киевски телеграф'' бил затворен, а раководителите на образовните окрузи во Киев, Харков и Одеса биле задолжени да ги следат сомнителните украинофили и да известуваат за нив. Наставничките позиции во Украина требало да бидат пополнети исклучиво со Руси, додека украинските наставници биле испраќани да предаваат во Русија.
Воведувањето на Валуевиот циркулар и Емскиот указ сериозно го попречило развојот на украинската книжевност во децениите до Руската револуција од 1905 година.
2.6.3 Москвофилија и русофилија во Австриското Царство
Еден дел од Емскиот указ го разгледувал весникот ''Слово'', објавуван во тогашниот главен град на Австриска Галиција — Лавов. Според указот, Русија требало „''да го поддржува весникот ''Слово'', кој се издава во Галиција со ориентација непријателска кон украинофилите, обезбедувајќи му барем постојана субвенција, макар и мала, без која не би можел да продолжи да постои и би морал да престане со издавање''“. Субвенцијата изнесувала 2.000 гулдени и била лично одобрена од Александар II. По австриската Седумнеделна војна со Прусија, кралството било преобразено во двојна монархија, а назначувањето на полски гувернер да управува со Галиција било сфатено од страна на русинската елита како предавство. Весникот ''Слово'' ја промовирал русофилијата и оддалечување од западот. По Седумнеделната војна, рускиот амбасадор во Австрија, Ернст Штакелберг, го советувал министерот за надворешни работи да не ја дели Австрија ниту да започнува медиумска кампања во одбрана на Русините, тврдејќи дека тие самите ќе преминат на нивна страна благодарение на австриската толеранција кон полонизмот.
Движењето не било добро прифатено и многу русофилски личности емигрирале во Руското Царство, каде што биле пречекани. Сепак, владата претпочитала да ги држи подалеку од немирната деснобрежна Украина и ги насочувала кон северниот холмски регион, каде што останала последната група гркокатолици во Руското Царство. Русофилските свештеници и семинаристи, кои биле родени како гркокатолици, но како дел од нивната идеологија, како и поради повисоката плата, преминале во православие, се населиле меѓу преостанатите унијати, ширејќи империјално-руски идентитет и принудувајќи ги да се преобратат. Во 1881 година, 143 од 291 православен свештеник во областа биле поранешни гркокатолици кои преминале поради значително повисоката плата што ја добивале во споредба со онаа во Галиција, како и поради други мотиви.
2.7 Александар III
Александар III го следел тестаментот на својот татко и продолжил со угнетувачката антиукраинска политика. Неговата влада ја ограничила моќта на локалните власти, намалувајќи ја автономијата на судовите, градските совети и земствата. Емсоватас уредба, иако изменета во 1881 година за да се дозволат театарски претстави на украински јазик, останала важечка до 1905 година. Појавата на украинскиот професионален театар под водство на Марко Кропивницки, која следела по делумното олабавување на забраната за јазик, наскоро предизвикала нов бран репресија од страна на властите. Во 1883 година, Александар Дрентелн, генералниот губернатор на Киев, ги забранил украинските претстави во регионот, а во 1884 година самиот Александар III издал указ со кој се забрануваат театарските претстави на украински јазик во сите „малруски“ губернии. Во сферата на издаваштвото, печатењето на украински речници било дозволено, но оригиналните литературни дела можеле да се печатат само во руски правопис. Во 1888 година, царските власти вовеле забрана за употреба на украинскиот јазик во владините институции и го забраниле крштевањето на деца под украински имиња.
2.8 Николај II
2.8.1 Украинци во Думата
По Крвавата недела од 1905 година и револуционерните превирања што следеле, Николај II издал указ со кој неговите поданици можеле слободно да ја изберат својата религија и, уште поважно, да ја напуштат Руската православна црква доколку сакаат, без политички последици. Како одговор на тоа, меѓу 100.000 и 150.000 Украинци повторно преминале во унијатство во Холмскиот регион. Регионалните службеници и православното свештенство, кои го посветиле својот живот учејќи ги овие луѓе дека се и православни и Руси, се почувствувале предадени, вклучително и православниот епископ на Холм Евлогиј Георгиевски, кој во писмо до Светиот синод напишал: „''Самата доверба во нашите свештеници е поткопана. Триесет години тие му повторуваа на народот дека Холмската Подлашка земја секогаш ќе биде православна и руска, а сега народот гледа, напротив, целосно, намерно преземање од страна на непријателите на православната руска кауза во таа земја''“. Генералниот обвинител на Светиот синод бил Константин Победоносцев, кој бил еден од архитектите на политиката на русификација во западните провинции.
На изборите за Првата Дума во 1906 година, украинските провинции на царството избрале шеесет и два пратеници, од кои четириесет и четири се приклучиле на украинскиот парламентарен клуб, чија цел била да ја промовира украинската политичка и културна агенда во престолнината. Рускиот националист Михаил Меншиков бил разгневен од примерот што го дале Украинците; тој напишал: ''„Белорусите тргнаа по примерот на хохлите, зборувајќи за свој круг во Државната дума. Постојат и белоруски сепаратисти, гледате. Доволно е да се насмее и мачка''“. За разлика од Украинците и Полјаците, Белорусите не успеале да формираат клуб или округ.
Михајло Хрушевски подготвил парламентарна резолуција за украинска автономија, но не успеал да ја претстави бидејќи царските власти ја распуштиле Првата Дума на 8 јули 1906 година, само седумдесет и два дена по нејзиното отворање. Царот бил разгневен од постапките на неруските пратеници; во неговиот манифест за распуштање стоело: „''Претставниците на народот, наместо да се посветат на продуктивно законодавство, навлегоа во области надвор од нивната надлежност и започнаа да ги испитуваат дејствијата на локалните власти воспоставени од нас, како и да даваат коментари за несовршеностите на основните закони, кои можат да се изменат само со нашата царска волја''“.
Украинските пратеници повторно се обиделе да ја промовираат украинската автономија во краткотрајната Втора Дума. Сепак, распуштањето на Втората Дума било проследено со промена на изборното законодавство, кое ги фаворизирало големите земјопоседници и го отежнувало изборот на украинофилски пратеници. Ниту во Третата, ниту во Четвртата Дума немало украинска пратеничка група. Затоа, во 1908 година мнозинството во Думата го одбило предлогот за воведување на украинскиот јазик во училиштата, а во 1909 година повторно ја одбило неговата употреба во судовите. Во февруари 1914 година владата ја забранила прославата во Киев на стогодишнината од раѓањето на Тарас Шевченко.
2.8.2 Сојуз на рускиот народ
Со цел да се спречи полското благородништво и малите украински земјопоседници да ги монополизираат гласовите за Думата во западните провинции, руските националисти го основале Сојузот на рускиот народ во 1905 година. Тој бил топло прифатен од Николај II во декември 1905 година и одиграл клучна улога во мобилизирањето поддршка за монархијата под знамето на национализмот. Според статутот на Сојузот „''доброто на татковината лежи во цврстото зачувување на православието, неограничената руска автократија и националниот начин на живот“'' и „''Сојузот не прави разлика меѓу Великорусите, Белорусите и Малорусите'“.
Особено Деснобрежна Украина станала главна база на дејствување на Сојузот, со најголема филијала во украинскиот регион Волинија, со центар во Почаевскиот манастир. Она што го објаснува големиот број членови во западните провинции е тоа што, како и во Волинија, локалните ограноци биле водени и координирани од свештеници кои ги вклучувале своите парохијани во Сојузот преку притисок. Еден полициски извештај го опишува тоа: „''Членовите се локални православни парохијани, како и полуписмени и неписмени луѓе од селата, кои самите не покажуваат иницијатива. Раководителите на локалните ограноци внесуваат патриотски чувства кај населението преку разговори со селаните и проповеди со цел да се зајакнат темелите на Русија''“.
Сојузот не само што успеал да привлече многу членови преку претворање на религиозната лојалност во лојалност кон царството и наметнување на сесловенски руски идентитет врз украинското селанство, туку бил вкоренет и во економските услови на регионот. Во Волинија и Подолија просечниот земјишен посед изнесувал 9 акри, додека во Јужна Украина бил 40 акри. Пропагандистите на Сојузот ги посочувале главните „''виновници''“ за проблемите на селаните: полските земјопоседници и еврејските посредници на кои им го продавале својот производ. Локалното население верувало дека Сојузот ќе ги заштити нивните економски интереси и затоа ја жртвувале својата идентичност.
2.8.3 Украинското движење
Во 1907 година, оние што се спротивставувале на признавањето на украинскиот како посебен јазик објавиле повеќе брошури, напишани од филологот Тимофеј Флорински и Антон Будилович, иако уште во април 1905 година Императорската академија на науките практично го прифатила украинскиот јазик како посебен.
Руските националистички клубови во метрополата ги нарекувале учесниците во украинското движење „мазепинци“, што претставувало изразито политичка навреда. Во 1909 година царството свечено ја одбележала двестегодишнината од победата на Петар I во битката кај Полтава. Иронично, најголемиот дел од украинските политички лидери од тоа време, како и некои полски политичари како Роман Дмовски, барале автономија во рамките на федерализирано Руско Царство.
И покрај Револуцијата од 1905 година, многу ограничувања насочени против украинскиот јазик и литературата останале во сила. Иако Емскиот указ де факто престанал да важи, тој никогаш не бил формално укинат поради противење од страна на царската власт. Во 1910 година кабинетот на Пјотр Столипин ги забранил украинските издавачки куќи и го забранил читањето предавања на украински јазик. Руските националисти го прикажувале украинското движење како голема закана за руската нација и држава, но исто така укажувале и на неговата слабост: дека било ограничено на студенти и интелектуалци, со мала поддршка кај широките народни маси, особено кај селанството. Во 1905 година украинските активисти постигнале успех на село, отворајќи културни друштва, спроведувајќи кампањи меѓу селаните и издавајќи весник на украински јазик. Но со крајот на активната фаза на Првата руска револуција (1905–1907), украинското влијание на село било значително ограничено од владата, додека рускиот национализам ги зафатил руралните области.
Сепак, влијанието на русификацијата врз земјата било ограничено, бидејќи етничките Руси и русифицираните припадници на повисоките класи биле концентрирани во градовите и индустриските области. Украинскиот јазик продолжил да доминира меѓу селаните, кои сочинувале 95% од населението на Украина под руска власт, при што црковните служби и образованието имале мало влијание врз културата на обичниот народ. Поголема улога во ширењето на русификацијата имала воената служба.
2.8.4 Првата светска војна
По указот со кој во 1914 година Николај II го забранил украинскиот печат, целото издаваштво на украински јазик во Руското Царство било целосно забрането. На 18 август 1914 година руските сили ја преминале границата со Австрија. Војната на јужниот дел од фронтот требало еднаш засекогаш да го реши „''руското прашање''“, обединувајќи ги сите „Руси“ под царот. Инвазијата на Австрија од страна на Русија претставувала уникатна можност да се уништат украинските движења во Австроунгарија, со тоа што нивните територии би биле вклучени во Руското Царство.
Во есента 1914 година, регионот Галиција бил ставен под административна власт на рускиот гроф Георгиј Бобрински, кој ја сметал русификацијата за своја главна задача. При преземањето на функцијата тој изјавил: „''Овде ќе го воспоставам рускиот јазик, закон и систем''“. Негов сојузник во оваа нова кампања бил неговиот внук Владимир Бобрински, член на Думата, кој го предводел Галициското добротворно друштво што го поддржувало русофилското движење во Волинија и вршел притисок врз руската влада да го прави истото. Епископот Евлогиј од Холм бил поставен да ја води православната мисија во Галиција и тројцата добиле ретка можност да ги спроведат своите идеи за русификација.
Името на градот Лемберг брзо било променето во руското Лавов, имињата на улиците и плоштадите во Галиција и Буковина биле сменети со цел да се промовираат руски културни и политички личности како Александар Пушкин. Рускиот јазик бил воведен во образовниот систем со цел да го замени украинскиот, а биле организирани и специјални курсеви за локалните наставници за да го совладаат рускиот јазик. Украинските весници биле затворени, а книгите на украински јазик објавени надвор од Руското Царство биле забранети и конфискувани, што фактички го прекинало украинското издаваштво во Галиција и Буковина. Дури и кореспонденцијата на украински јазик била забранета. Украинофилските организации биле затворени, а нивните членови уапсени. Поглаварот на Украинската гркокатоличка црква, митрополитот Андреј Шептицки, бил уапсен и испратен во средна Русија, каде што поминал неколку години во прогонство во православен манастир. Библиотеката на Шевченковото научно друштво била уништена.
За разлика од судбината на украинофилските организации, русофилските лидери и организации биле поддржувани и финансирани. Внукот на гувернерот на Галиција, Владимир Бобрински, лично патувал во затворите во новоокупираните региони за да ги ослободи русофилските активисти затворени од австриските власти, кои му помагале во пропагандата во поддршка на „Белиот цар“.
Со цел да се одржи стабилноста зад фронтот и да се спречи губење на територии, врховниот командант големиот кнез Николај Николаевич наредил да се воведат ограничувања на православната мисија во регионот, дозволувајќи му на архиепископот Евлогиј од Холм да презема гркокатолички парохии само ако тие немаат гркокатолички свештеник (бидејќи повеќето избегале или биле уапсени од Австријците). Ова претставувало значајна промена во споредба со наводните 30.000 преминувања во православие во првите недели од окупацијата.
Павел Милјуков, лидерот на Конституционално-демократската партија, не се согласувал со својот сопартиец Петар Струве, кој верувал дека репресијата врз украинското движење во Галиција ќе значи негов крај. Милјуков сметал дека треба да се запознае со литературата на движењето. Тој не верувал дека украинското кооперативно движење може да биде уништено со воена окупација. Затоа изготвил и предложил резолуција до Централниот комитет на својата партија со барање „''да се стави крај на антидржавниот систем на русификација на окупираните територии, повторно да се воспостават затворените национални институции и строго да се почитуваат личните и имотните права на населението''“.
Украинските националисти во Руското Царство не можеле да им помогнат на своите сонародници во Галиција и Буковина, бидејќи и самите биле во одбранбена позиција, обидувајќи се да ја докажат својата лојалност кон царството. Уште пред почетокот на војната, руските националисти во Киев и други градови предупредувале за можноста Украина да се оддели од Русија и да се приклучи кон Австроунгарија. Со почетокот на војната, властите, водени од тие стравови, ги затвориле украинските публикации како весникот ''Рада'', ги прогонувале украинските организации и активисти и ги нарекувале „мазепинци“.
Михајло Хрушевски бил уапсен по неговото пристигнување во Киев во ноември 1914 година од руската полиција под обвинение за проавстриски симпатии. „Доказите“ биле наводно пронајдени во неговиот багаж, кој содржел брошура на украински јазик со наслов „''Како царот го лаже народот''“. Сепак, тоа било само формалност, бидејќи наредбата за негово апсење била издадена веднаш по заземањето на Лавов, каде што биле пронајдени фотографии од Хрушевски со украински активисти. Полицијата го сметала за лидер на галициските „мазепинци“ и планирала да го испрати во Сибир, но по интервенција на руската либерална интелигенција бил испратен во градот Симбирск.
Николај II ја посетил Галиција во 1915 година, при што настанот бил снимен и станал тема на слики и разгледници како симболичен врв на долгата кампања на московските цареви, започната со Иван III, за обединување на земјите на поранешната Киевска Русија и создавање голема руска нација. Но надежите на руските „''обединители''“ биле брзо разбиени и само еден месец по триумфалниот влез на царот во Лавов, Австријците повторно го презеле градот. Во летото 1915 година, руските националисти во Думата се здружиле со Конституционалните демократи во Сојуз од 17 октомври, кој барал влада одговорна пред народот.
2.9 Револуционерен период и војна за независност
Како реакција на преземањето на власта од страна на болшевиците на 7 ноември 1917 година, по веќе прогласената автономија, Украинската Народна Република прогласила целосна независност, барајќи ги провинциите на средна Украина, како и традиционално населени украински територии како Харков, Одеса и басенот на реката Донецк. Сепак, поважно е што Централната рада одбила да соработува со новата влада во Петроград. Додека Ленин ја гледал Радата како потенцијален сојузник во неговиот напад врз Привремената влада и во јуни 1917 година ја признал украинската нација како посебна, неговиот став драстично се променил по преземањето на власта од страна на болшевиците. Болшевиците во Киев се обиделе да ја повторат истата формула што ја користеле во Петроград за да ја преземат контролата, обидувајќи се да добијат мнозинство во Конгресот на советите, но се нашле во малцинство во Киев. Потоа се преселиле во Харков, индустриски центар поблиску до руската граница, каде што го прогласиле создавањето на Украинската Советска Социјалистичка Република. Централната рада одбила да ја признае оваа држава, сметајќи ја за „болшевичка копија“.
Во „Манифестот до украинскиот народ со ултиматум до Централната рада“, составен од Ленин, Троцки и Сталин, болшевичките лидери парадоксално истовремено го признавале правото на украинскиот народ на самоопределување и го негирале во име на револуцијата. Бидејќи немал доволно сила во Украина, Ленин испратил руски воени единици кон Киев предводени од поранешниот шеф на безбедноста на Привремената влада, Михаил Муравјов. Во јануари 1918 година, неговите трупи започнале напад кон Киев и на почетокот на февруари го зазеле главниот град на Украинската Народна Република, испукувајќи 15.000 артилериски гранати врз градот. Топџиите на Муравјов ја гаѓале куќата на Михајло Хрушевски, ја бомбардирале и ја запалиле, при што загинало неговото семејство.
По заземањето на градот, трупите на Муравјов стрелале луѓе на улиците на Киев поради користење на украинскиот јазик, што тие го сметале за доказ за националистичка контрареволуција. Во февруари 1918 година, Володимир Затонски бил уапсен на улиците на Киев поради тоа што зборувал и пишувал на украински, но бил спасен од погубување благодарение на документ потпишан од Ленин што го носел со себе.
По влегувањето во Киев, Муравјов побарал 5 милиони рубљи за издршка на својата војска и им наредил на своите трупи „''безмилосно да ги уништат сите офицери и кадети, хајдамаци, монархисти и непријатели на револуцијата во Киев''“. Во овој период биле погубени околу 5.000 луѓе осомничени за лојалност кон стариот режим или Централната Рада.
Во јануари 1919 година, Белата армија формирана во Донскиот регион започнала напад кон Украина под водство на генералот Антон Деникин. Деникин бил силен поддржувач на неделива Русија, ги мразел болшевиците и го сметал украинското движење за закана, било во Украина или во неговата периферија, во Кубањ, првично населена од украински козаци кои сакале да се обединат со Украина. Во летото 1918 година, Деникин испратил трупи во Кубањ за да спречи можно преземање на власта од страна на болшевиците или режимот на Скоропадски, а во есента ја распуштил проукраинската Кубањска рада и ги погубил нејзините лидери.
Кога Деникин го зазел Киев во август 1919 година, тврдокорниот руски националист Василиј Шулгин добил можност да ја спроведе својата визија за украинското прашање во остатокот од Украина. Шулгин бил главниот автор на апелот на Деникин „''До жителите на Малорусија''“, објавен непосредно пред влегувањето на Деникин во Киев. Во него било прогласено дека рускиот јазик е јазик на државните институции и образовниот систем. Оваа политика претставувала тежок удар за украинското културно движење по неговиот позитивен третман од страна на Централната рада и режимот на Скоропадски. Во Киев и други градови под контрола на Деникин, неговата војска затворала украински весници, училишта и институции. Сите натписи на украински јазик биле заменети со руски, а сопствениците кои се спротивставувале биле заплашувани.
Како што украинските поплаки за нивниот третман и прекршувањето на нивните граѓански и културни права стигнувале до западните земји, кои го поддржувале Деникин, тие се обиделе да го ограничат „''антиукраинскиот жар на командантите на Доброболната армија''“.
3 Советски период
Воведувањето на советската власт во Украина во периодот 1919–1920 година повторно ја зацврстило доминацијата на рускиот јазик и етничките Руси по краткиот период на украинско возобновување по револуцијата од 1917 година. Во периодот 1919–1923 година рускиот бил јазик на документите на партиските и државните институции и доминирал во официјалниот печат, книгите и другите публикации. Ситуацијата се променила по 12-тиот Конгрес на Руската комунистичка партија (болшевици), кој ја вовел политиката на коренизација („индигенизација“). Иако имала цел да ја зајакне партијата на локално ниво, оваа политика била во спротивност со концептот на советски народ со заедничко руско наследство. Под Сталин, коренизацијата била потисната од идејата за обединет Советски Сојуз, каде што конкурентните национални култури повеќе не биле толерирани, а рускиот јазик сè повеќе станувал единствениот официјален јазик на советскиот социјализам.
Периодот на колективизација и индустријализација довел до широка кампања против „''националистичките отстапувања''“, што во Украина значело крај на политиката на коренизација и напад врз политичката и културната елита. Првиот бран чистки (1929–1934) ја погодил револуционерната генерација во партијата, меѓу кои имало многу поддржувачи на украинизацијата. Советските власти особено го таргетирале комесарот за образование Микола Скрипник, поради неговата поддршка за реформите на украинскиот јазик; тој извршил самоубиство во 1933 година. Следниот бран чистки (1936–1938) ја уништил новата политичка генерација, а украинското раководство било заменето со кадри испратени од Русија.
Русификацијата на Украина се засилила во 1938 година под Никита Хрушчов, тогашен секретар на Комунистичката партија на Украина, но била кратко прекината за време на Втората светска војна, кога силите на Оската окупирале големи делови од земјата. По војната, Западна Украина повторно била вклучена во Советскиот Сојуз, а многу истакнати украински интелектуалци биле прогонети или испратени во Сибир. Леонид Брежњев ја продолжил политиката на русификација.
Во 1960-тите години, украинскиот јазик почнал повторно да се користи пошироко, но како одговор советските власти го зголемиле значењето на руското образование. По 1980 година, рускиот јазик станал задолжителен од прво одделение. Во 1990 година рускиот јазик станал официјален јазик на целиот Советски Сојуз, при што републиките имале право да прогласат сопствени службени јазици.
3.1 Владимир Ленин
На 30 декември 1922 година, денот кога делегатите гласале за создавање на Советскиот Сојуз, Ленин започнал да го диктира своето последно дело за националното прашање насловено „''За прашањата на националностите или автономизација''“, во кое се содржл напад врз политиките на Сталин по тоа прашање и критика на правата доделени на републиките со договорот на Унијата како недоволни за да се спречи појавата на руски национализам.
Размислувањето на Ленин за Унијата било вкоренето во неговите идеи за доминантните и угнетените националности кои ги формулирал во периодот на Првата светска војна. Политиките на Ленин за националностите и неговите ставови кон украинската независност пред октомври 1917 биле дизајнирани да го олеснат падот на Привремената влада, но неговите ставови драстично се променија по болшевичкиот преврат и одбивањето на Украинска Народна Република да соработува со новата власт во Петроград. Во летото 1917 Ленин ја подигнал својата поддршка за Централната рада против она што го опишувал како великодржавен шовинизам на Привремената влада, но во декември, кога болшевиците дошле на власт, Ленин ја отфрлил декларацијата на Централната рада за правото на самоопределување, обвинувајќи ја за буржоаска политика.
Реагирајќи на случувањата во Украина во 1919 година, година во која болшевиците биле протерани од Украина од страна на Антон Деникин и украинските сили и која болшевиците ја нарекле „''суровите лекции од 1919''“, Ленин ја преформулирал болшевичката политика за националностите. Кога болшевиците се вратиле во Украина кон крајот на 1919 година, морало да ги променат своите политики за да ја задржат контролата — фасадата на независна советска Украина била повторно воспоставена, но многумина сметале дека е потребно повеќе за да се смири немирното украинско село. Болшевиците имале поддршка меѓу руската и русифицираната пролетаријат во големите градови, но мал број говорители на украински ги поддржувале. Тие сакале мнозинството украински говорители да се борат под нивно знаме и открилеа дека тие се грижат за Украина и сакаат да бидат адресирани на украински. Сепак, ова создало значителни проблеми бидејќи мал број болшевички комесари го зборувале јазикот. Болшевичката партија во Украина главно била руска или еврејска, при што русифицираните Украинци сочинувале само една четвртина од членството.
Ленин бил подготвен да направи отстапки во однос на јазикот и културата, но се спротивставувл на украинската независност. Во неговото „''Писмо до работниците и селаните на Украина по повод победите над Деникин''“, објавено во јануари 1920 година, Ленин не се обидел да го сокрие фактот дека независноста на Украина не е негов избор и дека ја поддржува „''доброволната унија на народите''“.
Сепак, Ленин избегнувал директен судир околу прашањето за украинската независност со своите нови сојузници во Украина, социјалистичката фракција Боротибисти, која барала целосна независност за Украина. Но, откако Деникин биол поразен, Ленин ја искористил првата можност да го уништи про-независното движење. Во февруари 1920 Ленин подготвил резолуција на Централниот комитет за ликвидација на фракцијата Боротибисти, веќе означена како националистичка организација. Резолуцијата кажувала: „''нивната борба против слоганите за сè поблиска унија со РСФСР (Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република) исто така е спротивна на интересите на пролетаријатот. Целата политика мора да биде насочена систематски и непоколебливо кон претстојната ликвидација на Боротбистите во блиска иднина''“.
Зад сликата на независна украинска република стоела високо централизирана болшевичка партија, чии членови добивале наредби директно од Москва. Како што пишува историчарот Сергиј Плохиј: „''Иако републичките комунистички партии имаа свои централни комитети, тие имаа малку повеќе влијание во прашањата на општата партиска политика отколку регионалните организации во руските провинции''“.
Почнувајќи од август 1920, Сталин сакал Украина и Закавкаска ССР (федерација на Ерменија, Азербејџан и Грузија) да се приклучат кон руската федерација како автономни републики како Башкирија и да бидат целосно потчинети на руската влада во Москва. Сталин морал да се откаже од овие планови поради протестите од идните републики и Ленин, кој инсистирал на создавање федерална унија на еднакви независни републики. Сталин ја наметнувал својата контрола врз бунтовните Украинци и Грузијци не само преку партиски резолуции туку и преку насилство — за време на дебатата, неговиот сојузник Серго Орџоникидзе претепал грузиски социјалист кој се спротивставувал на договорот.
Ленин веруваше дека главната закана за иднината на Советскиот Сојуз не е локалниот национализам, туку „големорускиот национализам“. Како одговор на тепањето на грузиски комунист од страна на Орџоникидзе, Ленин напишал: „''Грузиецот кој небрежно се однесува кон ова прашање, кој небрежно фрла обвиненија за социјален национализам, кога самиот не е само вистински социјален националист туку и груб големоруски насилник, всушност им штети на интересите на пролетерската класна солидарност''“.
3.2 Јосиф Сталин
3.2.1 Први години
На 12-тиот партиски конгрес во април 1923 година, Јосиф Сталин успешно ја задушил опозицијата од Украинците и Грузијците. Крсто Раковски, шефот на украинската влада, се повикал на белешките на Ленин за националното прашање и предложил дел од овластувањата на централната власт да се пренесат на републиките. Сталин не бил импресиониран и одговори дека ставањето „''на големорускиот пролетаријат во позиција на инфериорност во однос на поранешните угнетени нации е апсурд''“. Раковски наскоро бил отстранет од Украина и испратен во почесен егзил.
Употребата на украинскиот јазик како јазик на администрацијата се соочило со големи пречки во раните 1920-ти, бидејќи партиското членство во Украина во 1924 година било: 45% Руси, 33% Украинци и 14% Евреи. Вториот секретар на Украинскиот централен комитет, Дмитриј Лебед, го промовирал рускиот јазик и култура како карактеристики на градот и погрешно го претставувал украинскиот јазик како карактеристика на селото. Лебед тврдел дека комунистите мора да бидат на страната на пролетаријатот, а не на ситната буржоазија и селанството. Тој бил принуден да ја напушти својата јавна пропаганда пред 12-тиот конгрес, но неговите ставови се прошириле во партиското раководство.
На 27 јули 1923 година Советот на народни комесари на Украинската Советска Социјалистичка Република усвоил декрет за украинизација на училиштата и културно-образовните установи, кој наскоро бил проширен за да ја вклучи и државната администрација. Сепак, таа политика наишла на отпор од етничките Руси и русифицираните елементи, и со текот на времето процесот на украинизација се забавила.
Недостатокот на напредок во јазичната украинизација во градовите, особено меѓу етнички руската или силно русифицираната работничка класа, го загрижувла Александар Шумски, кој во 1920-тите станал комесар за образование на Украина. Во 1925 година, неколку месеци откако Сталин го назначил Лазар Каганович за раководител на украинската партија, Шумски апелирl до Сталин да започне украинизација на работничката класа и да го замени Каганович со етничкиот Украинец Влас Чубар. Сталин, како одговор, го поддржаl Каганович, кого го задржаl како противтежа на Шумски. Сталин ги формулирал своите ставови во писмо до украинското Политбиро во април 1926 година, во кое го нападнал Шумски и го обвинил за две главни грешки: првата дека украинизацијата на работничката класа мора да престане, а втората дека украинизацијата во рацете на интелигенцијата најверојатно ќе добие „''карактер на борба за оттурнување на украинската култура и украинското општество од сојузната култура и општество, карактер на борба против руската култура и нејзиното највисоко достигнување — ленинизмот''“. Александр Шумски наскоро бил заменет како комесар за образование од стариот болшевик Никола Скрипник.
Во април 1927 година Централниот комитет на Комунистичката партија на Украина усвоил резолуција која, иако се спротивставувал на доминацијата на руската култура во Украина, го признал „специјалниот статус“ на рускиот јазик во републиката.
3.2.2 Средина на 1920-тите до почетокот на 1930-тите
По консолидирањето на власта од страна на Сталин и кога повеќе не му било потребно да ја зацврстува својата позиција преку културни отстапки кон Украина, неговите ставови кон украинизацијата станале понегативни и КПУ задолжена да го подготви првото големо судење на членови на предреволуционерната интелигенција.
Во 1926 година, Јозеф Пилсудски, стар непријател на болшевиците, дошол на власт во Полска, а авторитарната влада на Антанас Сметона била воспоставена во Литванија, додека британската влада ги прекинала дипломатските односи со Советскиот Сојуз откако нејзините разузнавачки служби откриле дека Советскиот Сојуз користел трговска компанија како прикритие за шпионажа. Сталин и партиските лидери дискутирале за крајот на мирната коегзистенција со Западот, што довело до страв од војна. Сепак, Тајната полиција известила дека Украинците сè повеќе биле незадоволни од режимот и го очекувале доаѓањето на Белите, Полјаците или украинските националисти, што довело до драстична промена во советската политика за националностите.
Во есента 1929 година, кога водечките фигури на политиката на ''коренизација'' биле отстранети од своите позиции, КПУ ги нападнал истакнатите украински академици и образовни работници во јавно експонирано монтирано судење против наводни националисти. 474 лица биле судени и обвинети дека припаѓаат на фиктивниот Сојуз за ослободување на Украина, чии членови наводно заговорничеле со Пилсудски и украинските емигранти за да започнат востание. Четириесет и пет од обвинетите биле прогласени за виновни и осудени на принудна работа до десет години. Меѓу нив бил и потпретседателот на Украинската академија на науките, Сергиј Јефремов, кој бил осуден на смрт, но казната му била заменета со десет години затвор, каде починал.
Во декември 1930 година, партискиот секретаријат под раководство на Сталин издал резолуција за делата на водечкиот советски сатиричар Демијан Бедни, кој го обвинувал руското селско население за недостиг на ентузијазам кон социјалистичката кауза поради традиционалната руска мрзливост и заостанатост. „''Лажни тонови изразени преку сеопфатно клеветење на Русија и сè руско''“ бил одговорот кон сатиричарот. Во лично писмо до Бедни, Сталин го обвинил за „''клевета против нашиот народ, дискредитирање на СССР, дискредитирање на пролетаријатот на СССР, дискредитирање на рускиот пролетаријат''“.
Михајло Хрушевски, основачот на Централна рада и лидер на украинската револуција, бил уапсен и протеран во 1931 година и почина под сомнителни околности во Русија во 1934 година.
Во декември 1932 година, за време на политичките расправи што подоцна довеле до Гладоморот, Сталин го нападнал Никола Скрипник поради неболшевичко спроведување на украинизацијата и ја обвинил отпорноста кон присилната колективизација и одземањето на жито на агентите на Јозеф Пилсудски и украинските националисти. Сталин тврдел дека украинизацијата била преземена од странски агенти и националисти кои го оттурнале украинското селанство од Москва и го загрозиле комунистичкиот проект на село.
Политбирото наредило да се запре развојот на националната свест меѓу Украинците надвор од Советска Украина, главно во регионот Кубањ и во далечноисточните региони каде што постоело значајно украинско население. Оваа одлука довела до затворање на весници, училишта и институции за обука на наставници и до постепена русификација на стотици илјади етнички Украинци. Сталин исто така ја прекинал практиката големи групи службеници и инженери, кои работеле во сè поголем број институции и претпријатија под сојузните министерства, да го учат украинскиот јазик во рамките на СССР.
Плашејќи се од апсење, Никола Скрипник извршил самоубиство во јули 1933 година. Два месеци претходно, украинскиот поет Никола Хвилевој се застрелал. Уште во 1926 година, Сталин го нападнал затоа што ги повикувал украинските писатели да се оддалечат од Москва и да се ориентираат кон Европа. Александр Шумски, кого Сталин го обвинил дека го штител Хвилевој, бил уапсен во 1933 година и убиен по наредба на Сталин во 1946 година.
Дури и украинскиот правопис станал жртва на репресиите на Сталин: во 1933 година комисија предводена од Андриј Ананијович го обвинил претходниот правописен систем усвоен во 1928 година дека бил под влијание на буржоаските култури на Втората Полска Република и Чехословачка и дека создавал бариери меѓу украинскиот и рускиот јазик. Како резултат на тоа, бил воведен нов правопис, кој го приближил правописот на многу зборови до рускиот. Изменет во 1942 година, овој правопис исто така станал задолжителен во Галиција, Буковина и Закарпатија по нивната анексија од Советскиот Сојуз.
Пресвртот на политиката на индигенизација го запрел развојот на неруските јазици и култури токму во момент кога сè поголем број селани, поттикнати од колективизацијата да ги напуштат селата кои ги штителе од јазичниот надзор на царските власти, започнале да мигрираат во градовите. Градовите, во кои рускиот јазик и култура биле поттикнувани, а украинскиот бил потиснуван, довеле до тоа милиони говорители на украински да се претворат во работници што зборуваат руски. Сергиј Плохиј напишал: „''Во 1930-тите, русификацијата на Украинците се одвиваше со темпо за кое империјалните застапници на една голема руска нација можеа само да сонуваат''“.
3.2.3 Пред Втората светска војна
На 17-тиот конгрес на Сесојузната комунистичка партија (болшевици) во јануари 1934 година, Сталин во својот говор изјавил: „''Во Украина, дури и неодамна, отстапувањето кон украинскиот национализам не претставуваше главна опасност, но кога луѓето престанаа да се борат против него и му дозволија да се развие до степен да се поврзе со интервентите, тоа отстапување стана главна опасност''“.
Во јули 1934 година, Централниот комитет одлучил да започне подготовки за државно одбележување на стогодишнината од смртта на Александар Пушкин, поет кој во претходната деценија бил целосно игнориран од официјалните власти. Во јуни 1934 година, часовите по историја кои биле укинати во 1920-тите повторно биле воведени. Неколку месеци претходно, на специјален состанок на Политбирото, Сталин одлучил да се воведе нов дел во историјата, „''Историја на СССР''“, со посебен акцент на Русија: „''во минатото, рускиот народ ги обединуваше другите народи. Сега започна слично обединување''“.
Сталин го замислувал советскиот народ како семејство на народи обединети и водени од Русите. Во повеќе наврати тој ги заменувал поимите „руски“ и „советски“. Во јули 1933 година, кревајќи наздравица на состанок со писатели, Сталин им рекол да „''наздрават за советскиот народ, за најсоветската нација, за народот кој ја изврши револуцијата пред сите други“, „Еднаш му реков на Ленин дека најдобриот народ е рускиот народ, најсоветската нација''“.
Царевите, кои претходно биле анатемизирани од болшевиците, повторно дошле во милост за време на Сталин. Во 1937 година, играниот филм ''Петар Први'' бил прикажан пред јавноста и бил лично одобрен од Сталин. Следната година бил објавен филмот ''Александар Невски'', а во февруари 1939 година операта ''Животот за царот'' била изведена под новото име Иван Сусанин. Сепак, Сталин сакал повеќе, па ги задолжил своите соработници да создадат филм за уште еден руски цар, ''Иван Грозни''.
Легитимирањето на културата и политиката на Руското Царство од страна на сталинистичкиот режим помогнало да се мобилизира рускиот национализам низ Советскиот Сојуз и ја зацврсти улогата на Русија како водечка советска нација, додека другите републики останале потчинети.
На 30 јануари 1936 година, водечкиот советски весник Правда објавил фотографија на насловната страница на која Јосиф Сталин прегрнува весела млада девојка од бурјатскиот народ. Статијата на насловната страница била насловена „''Едно семејство на народи''“. Таа го нагласувала руското водство во Советскиот Сојуз: „''Со активна помош на рускиот пролетаријат, Бурјат-Монголија тргна по патот на напредокот''“. Статијата ги славела Русите како водечка советска нација и ги напаѓла оние што ја доведувале во прашање таа улога: „''Народот кој му ги дал на светот таквите генијалци како Ломоносов, Лобачевски, Попов, Пушкин, Чернишевски, Менделеев, и такви гиганти на човештвото како Ленин и Сталин – народ кој ја подготви и ја спроведе Октомвриската социјалистичка револуција под водство на болшевичката партија – таков народ може да се нарече народ на Обломовци само од некој што не знае за што зборува''“. Статијата поттикнувала растечко чувство во партијата дека Русите стојат над другите народи во Советскиот Сојуз.
Во мај 1936 година, „Правда“ ја пофалил партијата на сите советски народи, ставајќи посебен акцент на Русите: „''Први меѓу овие еднакви се рускиот народ, руските работници и руските трудбеници, чија улога во текот на целата голема пролетерска револуција беше исклучително голема, од првите победи до сегашниот блескав период на развој“''. Во есента 1938 година, списанието „Болшевик“ објавило статија со посебен акцент на рускиот народ: „''Големиот руски народ ја предводи борбата на сите народи на советската земја за среќата на човештвото, за комунизмот''“.
Формулата што ја користела советската пропаганда за да ги дефинира односите меѓу народите била „пријателство на народите“. Но во односите меѓу режимот и населението, официјалните власти очигледно сметале дека некои народи се попријателски настроени кон државата од други. Во годините пред избувнувањето на Втората светска војна, Сталин ја подготвувал земјата за можна странска инвазија и ги расчистувал граничните области од потенцијални предавници. Етничката припадност, наместо класата, станал нов критериум за предавство. Ако Русите биле сметани за примерни граѓани, тогаш неруските народи со традиционални татковини или значајни дијаспори надвор од СССР биле гледани како потенцијални предавници и станале цел на низа репресивни операции кои кулминирале во Големиот терор. Први на списокот биле советските граѓани од германско, полско и јапонско потекло, како и национално свесните Украинци. Помеѓу август 1937 и ноември 1938 година, советскиот режим осудил повеќе од 335.000 лица уапсени во рамките на „''операциите по националност''“, од кои 73% биле погубени.
До 1939 година, СССР веќе долго време престанал да ги смета Украинците во Полска како мост за ширење на светската револуција, туку со порастот на Германија ги третирала нив, како и Украинците во СССР, како потенцијална закана во случај на германска инвазија. По германското распарчување на Чехословачка во 1939 година, нејзиниот источен регион прогласил независност како Карпатска Украина. Ова создало силен преседан за Сталин, кој не сакал повеќе украински енклави надвор од СССР што би можеле да послужат како мост за идни инвазии. На 24 август, советскиот министер за надворешни работи Вјачеслав Молотов го потпишал пактот за ненапаѓање со германскиот министер Јоаким фон Рибентроп, со фотографии на кои Сталин изгледа задоволен.
За да се подготви и да ги зацврсти територијалните придобивки, Сталин направил отстапки во националната политика. Рехабилитацијата на традиционалниот украински историски наратив започнал неколку години пред Втората светска војна како дел од обновениот руски царски наратив. Биле вклучени само оние делови од украинската историја што се вклопувале во предреволуционерниот царски наратив, често значително изобличени. Клучен симбол на новиот пристап бил хетманот Богдан Хмелницки, кој претходно бил осудуван во советската книжевност од средината на 1930-тите. Неговата рехабилитација започнала во Москва, а не во Киев, и била спроведена на највисоко ниво.
До летото 1940 година, отстапките кон украинската културна политика повторно станале табу тема. Михајл Марченко, кој бил назначен за нов претседател на универзитетот во Лавов и бил донесен од Киев поради недоверба кон локалната интелигенција, бил разрешен од функцијата и уапсен во јуни 1941 година под обвинение за врски со украинското националистичко подземје.
По невидениот пад на Париз во 1940 година, Сталин и неговиот тим посветиле многу време на идентификување на потенцијални поддржувачи на германска инвазија врз Украина. Додека Полјаците сè уште биле нелојални кон Москва, тие не биле германофили — погубувањето на илјадници полски интелектуалци било спроведено со мала тајност и било широко познато. Меѓутоа, кај Украинците постоел поинаков став: постарата генерација со носталгија се сеќавала на австриското владеење, кое им овозможило поголеми можности, додека помладата генерација ги гледала жртвите на Гладоморот и се надевала дека нацистите ќе создадат независна Украина. Поради тоа, украинските националисти станале главна цел на советските окупациски власти. Во мај 1941 година, повеќе од 11.000 Украинци биле депортирани од поранешните полски територии во Сибир.
3.2.4 Од Втората светска војна до 1953 година
Неколку дена по говорот на Молотов, уреден од Сталин, кој бил премногу шокиран да го прочита, со кој била објавена инвазијата на Хитлер врз Советскиот Сојуз, Александар Александров и Василиј Лебедев-Кумач ја напишале песната ''Света војна'', која станала дел од секое советско утринско радио емитување од есента 1941 до 1945 година. Според една теорија, текстот всушност не бил напишан од Лебедев-Кумач, туку од селски учител Александар Боде во 1916 година, при што подоцна биле заменети зборовите „''тевтонски''“ со „''фашистички''“ и „''нашата руска татковина''“ со „''нашата Голема унија''“.
До есента 1941 година, сите неруски провинции во западниот дел на СССР биле изгубени под налетот на германските дивизии кои напредувале кон исток, уништувајќи го отпорот на Црвената армија, составена од многумина со слабо чувство на лојалност кон режимот, од регрути и, во случајот со Украина, од жртви на гладот. Затоа, во следниот говор на Сталин, немало никакво спомнување на неруските народи и војната за него станала исклучиво руска борба.
За време на војната, Сталин направи отстапки кон Руската православна црква, дозволувајќи избор на Московската патријаршија, која била празна од 1920-тите, со што важен елемент на руската империјална идентичност и национализам повторно се врати, додека другите национални верски заедници како Украинската автокефална православна црква и Украинската гркокатоличка црква продолжиле да бидат потиснувани.
Во ноември 1943 година, Георгиј Александров, раководител на одделот за пропаганда на Централниот комитет на партијата во Москва, ги критикувал украинските писатели за писмо со кое го славеле ослободувањето на Киев од нацистичката окупација. Александров бил разгневен бидејќи сметал дека писмото покажувало дека постојат „два водечки народи во Советскиот Сојуз, Русите и Украинците“, додека според него било „''општоприфатено дека рускиот народ е постариот брат во семејството на народите на Советскиот Сојуз''“.
Во делумно либерализираната културна сцена за време на Втората светска војна, украинските историчари и автори протестирале против обидите на руските автори да го присвојат Данило Галички како „руски“ кнез наместо да го признаат како свој.
Советската победа над Германија означило крај на националната политика што започнала во 1939 година со цел да се придобијат неруските републики на Сојузот. По војната, статусот на неруските републики бил намален и руската доминација била обновена. На крајот на војната, Сталин започнал повторно да воспоставува целосна партиска контрола врз културата. На широко публикувана наздравица што го одржал на 24 мај 1945 година во Кремљ, Сталин изјавил: „''Би сакал да наздравам за здравјето на нашиот советски народ и, пред сè, на рускиот народ. Наздравувам пред сè за здравјето на рускиот народ, затоа што тој е најистакнатиот од сите наши нации што го сочинуваат Советскиот Сојуз''“. Овој говор бил печатен и препечатуван во советските весници со децении потоа.
александар Корнијчук бил свесен за враќањето на руската културна доминација уште пред говорот на Сталин; во мај 1945 година неговата наградувана драма ''Богдан Хмелницки'' била повлечена од изведба, наводно по посетата на просоветска полска делегација, додека руската драма ''Иван Сусанин'', преработена од ''Животот за царот'', останла на репертоарот.
По завршувањето на војната, Сталин повторно воспоставил партиска контрола врз идеологијата и културата и ја обновил примарната улога на Русија и Русите во советската хиерархија. Почнувајќи од 1946 година, биле донесени партиски резолуции за борба против наводните националистички отстапувања во републиките, вклучително и Украина. Во 1946 година, Сталин организирл укинување на Украинската католичка црква во Галиција следејќи го моделот на Руското Царство за асимилација на унијатите во Руската православна црква, со присилно пренесување на имотот на украинските унијатски цркви во рацете на Руската православна црква, како и укинување на украинското унијатско свештенство.
Литературната историја станала цел во Украина. Студиите што повлекувале директна линија од „''полските земјопоседници''“ и „''западњаците и либералите од минатото''“ до украинската литература биле напаѓани затоа што ги занемарувале очигледните врски меѓу украинската и руската литература и култура. Операта ''Богдан Хмелницки'' била ревидирана и критикувана поради тоа што не ја прикажувала прогресивната улога на рускиот народ.
Александар Довженко, најпознатиот украински филмски режисер, се нашол под напад од властите и бил задржан во Москва, со забрана да ја посетува Украина. Во 1951 година, започнала кампања против еден од најдобрите украински поети од тоа време, Володимир Сосиура, поради неговата песна ''Сакана Украина'' (1944), осудена како израз на украински национализам.
Меѓу жртвите на русификацијата во повоената Украина биле милиони деца без родители, кои биле ставени под државна грижа и префрлани во други републики на Советскиот Сојуз. Таквите деца често добивале руски имиња како Иванов, Петров или Сидоров и во документите биле заведувани како етнички Руси.
3.3 Никита Хрушчов
3.3.1 Државни политики
Никита Хрушчов учествувал во нападот инспириран од Сталин врз украинските културни дејци за време на неговиот мандат на власт во Украина, кој завршил во декември 1949 година.
За време на погребот на Сталин, новиот шеф на советската влада, Георгиј Маленков, изјавил: „''решението на еден од најсложените проблеми во историјата на општествениот развој, националното прашање, е поврзано со името на другарот Сталин''“, „''за првпат во историјата, врховниот теоретичар на националното прашање, другарот Сталин, овозможи укинување на вековните национални несогласувања во рамки на една огромна мултинационална држава''“. Плохиј пишува: „''Забележително, Маленков не ја спомнал Русија во својата пофалба за постигнувањата на Сталин во националната политика. Всушност, русоцентризмот на советската национална политика претставувал главна измена на формулата на Ленин за решавање на националното прашање од страна на Сталин''“.
Во јуни 1953 година, новиот шеф на безбедноста во СССР добил одобрение од партиското раководство за мерки насочени кон запирање на русификацијата на неруските републики: првите секретари на партиските комитети требало да го научат или да го знаат соодветниот јазик. Сепак, до крајот на јуни 1953 година, Берија бил уапсен, а до крајот на годината и стрелан, обвинет за обиди да ги оживее буржоаските националистички елементи во републиките и да го поткопа пријателството меѓу народите на СССР и „''големиот руски народ''“.
Украина го добила својот прв етнички украински партиски лидер во 1953 година, триесет и пет години по создавањето на Комунистичката партија на Украина. Во 1954 година, Президиумот на Советот на СССР ја префрлил надлежноста над Кримскиот Полуостров од Руската СФСР на Украинска ССР. Некои историчари го толкуваат ова како потег на Хрушчов за да добие поддршка кај Украинците.
Во јануари 1954 година, Хрушчов ја започнал својата прва голема јавна иницијатива – раскошна прослава на тристагодишнината од прифаќањето на руската власт од страна на Богдан Хмелницки. Иако Перејаславскиот совет од 1654 година означил одлука на дел од украинските козачки старешини да го прифатат протекторатот на московскиот цар, придружната идеолошка кампања и начинот на официјалното одбележување на годишнината биле засновани на „''Тезите за обединувањето на Украина и Русија''“. Настанот требало да се именува исклучиво на овој начин според одлука на Централниот комитет во Москва.
Тезите за годишнината од наводното обединување, одобрени од Централниот комитет во Москва, гласеле: „''обединувањето на Украина и Русија значително помогнало во зацврстувањето на руската држава и го зголемило нејзиниот меѓународен престиж''“. Така, настан кој бил осудуван од советските историчари во 1920-тите како апсолутно зло, преобликуван во 1930-тите како помало зло, веќе бил прогласен за целосно позитивен.
За време на Дваесет и вториот конгрес на партијата одржан во октомври 1961 година, Хрушчов најавил амбициозна програма за преобразба на советското општество и ветил дека „''сегашната генерација советски луѓе ќе живее во комунизам''!“. Хрушчов ветил дека комунизмот ќе биде постигнат во рок од 20 години. Според марксистичката догма, националните разлики требало да исчезнат под комунизмот. Според партиските функционери, бидејќи комунизмот наскоро ќе се постигне, немало причина да се одржуваат разлики, туку нивното спојување требало да се забрза.
Хрушчов од говорницата изјавил: „Нова историска заедница на народи од различни националности со заеднички карактеристики – советскиот народ – се формирала во СССР“. Концептот на Бухарин за „''советскиот народ''“ требало за неколку децении да ги надмине нациите и да ги сведе на обични националности.
Партијата верувала дека новиот советски народ мора да се изгради врз темелите на рускиот јазик и култура. Партиската програма ги одразувала овие цели, укажувајќи не на иднината, туку на реалноста; Хрушчов истакнал: „''рускиот јазик фактички станал заеднички јазик на меѓународната размена и соработка меѓу сите народи на СССР''“.
По 1957 година, кога Хрушчов ја консолидирал власта, повеќе не морал да им дозволува на републиките поголема слобода во креирањето на сопствените културни политики. Тој спровел чистки на републичките елити во Украина и вовел нови иницијативи насочени кон културна русификација на републиката.
Во 1958 година, сојузниот парламент донел закон со кој се укинала одредбата дека децата од неруски семејства треба да се образуваат на својот мајчин јазик и им се дозволувало на родителите да го изберат јазикот на наставата. Со оглед дека повеќето универзитети предавале на руски јазик, а добро платените работни места и официјалните позиции биле достапни само за говорници на руски, законот ја направил русификацијата на советскиот образовен систем и украинските студенти неизбежна. За време на посета на Белорускиот државен универзитет, Хрушчов изјавил: „''колку побрзо сите зборуваме руски, толку побрзо ќе изградиме комунизам''“.
Инструкциите на Хрушчов биле спроведени: во 1958 година 60% од книгите објавени во Украина биле на украински јазик, во 1959 – 53%, во 1960 – 49%, а до 1965 – само 41%. Намалувањето на публикациите на украински јазик се случувало паралелно со драматично зголемување на публикациите на руски јазик.
Зголемениот број на публикации на руски јазик и намалениот број на публикации на украински јазик ја одразувале русификацијата на образовниот систем во Украина. Во Украина, помеѓу 1951 и 1956 година процентот на ученици кои учеле само на руски јазик се зголемил од 18% на 31%. Во истиот период, процентот на украински ученици во училишта на украински јазик се намалил од 81% на 65%. Во 1959 година, само 23% од учениците во Киев се школувале на украински јазик, додека 73% учеле на руски. Со забрзувањето на русификацијата, сè повеќе ученици во руските училишта одбивале да го изучуваат украинскиот дури и како предмет.
Број на ученици што учат во училишта на украински и руски јазик во Украинска ССР, илјади
Years, Украинци, %, Руси, %
1951-1952, 5551, 81,3, 1207, 17,7
1955-1956, 3846, 72,8, 1392, 26,3
1961-1962, 4170, 64,5, 2000, 30,9
Број на ученици кои посетувале училишта на украински и руски јазик по град во 1958-1959 година, илјади (во споредба со процентот на етнички Украинци во конкретниот град))
Cities, Украинци, %, Руси, %, Украински, %
Киев, 22,5, 26,8, 61,2, 73,1, 66
Харков, 9,9, 4,1, 68,8, 95,1, 49
Одеса, 4,7, 8,1, 53, 91,9, 40
Днепар, 11,1, 17,45, 52,3, 82,6, 58
Донецк, 0,9, 1,2, 76,3, 98,8, 38
Ворошиловград, 1,5, 6,5, 21,7, 93,5, 44
Ивано-Франковск, 2,7, 39,4, 4,1, 60,6, 66
Установите за стручно, специјално и високо образование во Украинска ССР, со исклучок на културните и педагошките училишта, станале меѓу најпогодените од русификацијата. Од 1960 година, меѓу над 35.000 украински научници во СССР, 36,4% работеле надвор од Украина. Меѓу 22.523 научни работници активни во Украинска ССР, само 48,3% припаѓале на украинска етничка припадност. На повеќето универзитети во републиката, рускиот јазик доминирал во наставната програма, додека украинскиот го користеле само одделенијата за украински јазик, литература и општествени науки. Меѓу повисоките технички, индустриски, медицински, економски и земјоделски училишта најмногу се користел рускиот јазик, освен во некои установи во Западна Украина.
По одобрувањето на промените во рускиот правопис и интерпункција во 1956 година, слични корекции биле воведени и за украинската правопис во 1960 година.
3.3.2 Опозиција
Почнувајќи од почетокот на 1960-тите, меѓу украинската интелигенција и дел од работниците се појавило движење кое се спротивставувало на тековната русификација. Неговите учесници барале обезбедување образование на украински јазик во училиштата, градинките и високообразовните установи, воведување службена кореспонденција на украински јазик во владата, индустријата, транспортот и трговијата, зголемување на бројот на украински издаваштва и филмови. Важна фигура во движењето имал Иван Џиуба, автор на брошурата ''Интернационализам или русификација?''. Сепак, властите одговориле на барањата на движењето со зголемена репресија против неговите учесници.
3.4 Леонид Брежњев
3.4.1 Рани политики
Голема идеолошка промена се случила во Советскиот Сојуз со отстранувањето на Никита Хрушчов во октомври 1964 година, во пуч организиран од неговите поранешни штитеници и конзервативните елементи на партијата предводени од Леонид Брежњев. За разлика од Хрушчов и неговите ветувања за постигнување на комунизмот, Брежњев објавил дека Советскиот Сојуз развил и постигнал социјализам и дека треба да се задоволи со тоа, но не ја отфрлил програмата и заложбата за идејата за една советска нација.
До почетокот на 1970-тите, Брежњев го направил концептот на советската нација средишна точка на својата национална политика. Партискиот пропаганден апарат започнал кампања за промовирање на советскиот начин на живот. Новото издание на Големата советска енциклопедија било објавено без спомнување на комунизмот, но со задржување на наводите за рускиот јазик: „''заедничкиот јазик на меѓународна комуникација во СССР е рускиот јазик''“.
Културната русификација станала официјална политика во Советскиот Сојуз под Брежњев. Маргинализацијата и деградацијата на неруските јазици и нивното елиминирање од образовниот систем започнале во 1970 година, кога бил издаден указ со кој се наложувало сите дипломски трудови да бидат напишани на руски јазик и одобрени во Москва. На сојузна конференција во Ташкент во 1979 година биле предложени нови начини за подобрување на наставата по руски јазик; од 1983 година започнало исплаќање бонуси за наставниците по руски јазик во училиштата со неруски наставен јазик. Културната русификација била дополнително зајакната бидејќи идејата за создавање една советска нација доминирала во партијата.
Хрушчовото „одмрзнување“ овозможило развој на културна обнова во Русија. Овој период иницирал растечки националистички тренд во конзервативната руска интелигенција предводена од Александар Солженицин. Зачувувањето на историските и религиозните мотиви нашло место во делата на руските автори, кои се фокусирале на уништувањето на руското село и создале нов жанр на руската книжевност, „''селска проза''“.
По нападите врз манифестациите на рускиот национализам во книжевниот и културниот живот, Александар Јаковлев, привремениот шеф на партискиот пропаганден апарат, бил разрешен од функцијата и испратен во егзил. Партиското раководство било подготвено да го жртвува Јаковлев за да постигне компромис со растечкиот национализам во руската интелигенција и поддржало масовни изданија на делата на Анатолиј Иванов, лидер на конзервативното руско националистичко движење „Млада гвардија“.
Додека партијата правела компромис со умерениот руски национализам, Москва остро го напаѓала нерускиот национализам во републиките, особено во Украина, каде што 1960-тите биле период на обнова на националната свест (генерацијата на ''шестдесетниците''). Оваа група ги вклучувала поетите Иван Драч, Лина Костенко и Васил Стус, кој бил уапсен и испратен во Гулаг, каде што починал.
Украинската национална обнова официјално завршила во мај 1972 година со смената на првиот секретар на Комунистичката партија на Украина, Петро Шелест, кој бил национален комунист и го поддржувал развојот на украинската култура и идентитет. По неговото префрлување во Москва, Шелест бил обвинет за идеализирање на украинското козаштво и други националистички отстапувања.
По смената на Шелест, неговото префрлување во Москва и обвинувањата за украински национализам, КГБ започнал да апси национално ориентирани интелектуалци и да спроведува чистки во украинските институции (чистките од 1972–1973). Како што пишува Плохиј: „''Под партиското раководство на лојалистот на Брежњев, Володимир Шчербицки, Украина била претворена во примерна советска република. Со дисидентите затворени во Гулаг, ништо не го спречувало триумфалниот марш на градењето на советската нација, што во Украина значело реинкарнација, во социјалистичка форма, на империјалниот модел на големата руска нација''“.
3.4.2 Ефекти од русификацијата до почетокот на 1970-тите
Постојаната русификација довела до намалување на бројот на матуранти, лекари и научници во Украина. Во 1972–1973 година, на 10.000 етнички Украинци во СССР имало 151 студенти, во споредба со 214 кај истиот број етнички Руси. Од сите научни трудови објавени во Советска Украина во 1966 година, 81,8% биле печатени на руски јазик, а само 17% на украински. Сличен однос постоел и кај публикациите на Академијата на науките на Украинска ССР. Сите апстракти на докторски и кандидатски трудови биле презентирани исклучиво на руски јазик.
Во издавачката дејност, бројот на публикации на украински јазик во Советска Украина се намалил од 4.041 во 1961 година на 2.981 во 1973 година, додека бројот на публикации на руски јазик останал релативно стабилен (4.416 во 1961 и 4.403 во 1973). Бројот на списанија на украински јазик во истиот период се зголемил од 51 на 63, додека кај руските изданија бројот изнесувал 26 и 41 соодветно. До 1973 година, во Украинска ССР биле објавени 131 книжни серии на украински јазик, во споредба со 269 на руски. Во истата година биле објавени 802 весници на украински јазик, наспроти 427 на руски, но оваа бројка не ги вклучува сите сојузни изданија кои се ширеле во Украина.
Во истиот период, бројот на книги на украински јазик во јавните библиотеки во Советска Украина се проценувал на околу 10–20%, додека останатите биле доминирани од публикации на руски јазик. Помеѓу 1940 и 1972 година, бројот на музеи во Украинска ССР се намалил од 174 на 147, а бројот на театри – од 140 на 72. Рускиот јазик доминирал во радиото и на телевизијата, а украинскиот технички и научен јазик сè повеќе бил усогласуван со нормите на рускиот јазик. Општата теза промовирана од советските политики била дека рускиот јазик е единствениот начин советските граѓани да добијат пристап до главните достигнувања на светската култура, литература, наука и технологија, додека функцијата на другите јазици била ограничена на литературата и уметноста.
Колонијалната политика (колонијализмот) што ја применувал Советскиот Сојуз во однос на Украина довела до зголемување на бројот на етнички Руси во земјата и придонела за русификација на домородното население. Бројот на етнички Украинци кои го признавале рускиот како свој мајчин јазик се зголемил од 4,5% во 1926 година на 6,5% во 1959 и 8,5% во 1970 година; вкупниот број на говорници на руски јазик во Украинска ССР пораснал од 4,5 милиони (11,9%) во 1926 на 10,2 милиони (24,4%) во 1959 и 13,3 милиони (31,6%) во 1970 година. До 1970 година, рускиот бил втор јазик за 13,5 милиони луѓе во Советска Украина, додека само 4,4 милиони зборувале украински како втор јазик. Рускиот јазик бил најраспространет во градовите: меѓу урбаното население, само 7,4% не можеле да зборуваат руски, во споредба со 30,6% кои не зборувале украински. Најголемиот број русифицирани не-Руси живееле во региони со значајно руско население, како Крим, Доњецк, Днепропетровск, Харков и Одеса.
Ефектите од русификацијата во областите одвоени од украинската етничка територија и припоени кон Руска СФСР, како делови од Слободна Украина во Белгород, Курск, Воронеж и Ростов, како и Кубањ (западниот дел од Краснодарски крај), биле уште поизразени: по репресиите врз украинизацијата, етничкото украинско население во тие територии се намалило од над 3,3 милиони во 1926 година на нешто повеќе од 500.000 во 1970 година; во истиот период, бројот на лица кои зборувале украински како мајчин јазик се намалил на само 180.000. Слични процеси се одвивале во Северен Кавказ, Волга, Урал и Далечниот Исток. Во исто време, советската власт довела до масовно преселување на Украинци во територии каде претходно немало значајно украинско население, како Краен Север, како и Естонија, Латвија и Литванија. Во тие области, Украинците исто така биле подложени на русификација.
Со цел да се создаде единствен „советски народ“ карактеризиран со руски јазик и култура, процесот на русификација делумно бил воден и од луѓе со украинско етничко потекло кои влегле во Комунистичката партија и советската власт во Украина од кариерни причини. Меѓу најпознатите русификатори од украинско потекло во советскиот период биле Валентин Маланчук, Иван Билодид и Андриј Скаба.
3.4.3 1970-ти до почетокот на 1980-тите
Во текот на 1970-тите и 1980-тите, русификацијата дополнително се засилила во Украина. Ова довело не само до значително зголемување на употребата на рускиот јазик на работното место и во образовните институции во големите урбани центри, туку и до опаѓање на националната свест кај Украинците, мерено преку идентификацијата со мајчиниот јазик. Бројот на етнички Украинци кои го наведувале рускиот како мајчин јазик се зголемил од 6% во 1959 на 10% во 1979 и 16% во 1989 година.
Процентот на деца кои се школувале на украински јазик во училиштата на Украинска ССР се намалил од 60,4% во 1970–1971 на 57,8% во 1976–1977, додека процентот на ученици кои се образувале на руски се зголемил од 38,8% на 41,3% во истиот период. До 1974 година, 51 од 54 училишта во Ворошиловград (Луганск), 80 од 99 во Запорожје, 139 од 144 во Харков и 106 од 222 во Киев имале руски како наставен јазик. Во градови како Жданов, Макеивка и Рубижне сите училишта предавале на руски јазик.
До 1970-тите, само мал дел од Русите (помеѓу 2 и 8 проценти) инсистирале на ендогамни бракови. Сепак, оние што изјавувале дека се подготвени да стапат во брак со припадници на други етнички групи очекувале бракот да доведе до јазична и културна русификација на нивниот партнер, а не обратно.
Поради тоа што режимот ги претворил Русите во „''најсоветска нација''“, тие морале да се откажат од многу елементи на својот предреволуционерен идентитет како монархизмот и религијата. Обновувањето и зачувувањето на несоветскиот руски идентитет го поддржувале Александар Солжењицин и други руски автори кои пишувале „селска проза“ и го идеализирале руското село. Бидејќи развојот на рускиот идентитет бил прекинат од Советскиот Сојуз, новите руски националистички мислители се вратиле кон империјалната традиција и го дефинирале рускиот национализам како поширок концепт што ги опфаќал не само Русите, туку и Украинците.
Во официјално одобрените текстови, населението на Киевска Русија често се нарекувало Руси или стари Руси, додека украинските територии се означувале како јужни или западни руски земји. Недостатокот на јасни термини во рускиот јазик за разликување меѓу Русите и Русите (Рус') или Рутенците прикривал враќање кон империјалниот дискурс. Списанието ''Вече'' на Владимир Осипов, објавувано во раните 1970-ти, ја изразувало вербата во „''единството на источните Словени''“, кои авторот едноставно ги нарекувал Руси.
Еден елемент на советските политики кон украинската култура била преобразбата и екзотизацијата на украинскиот фолклор. Ова довело до појава на шаровaршчина, тренд во советската популарна култура кој промовирал стереотипни претстави за Украинците и бил особено распространет во 1970-тите и 1980-тите. Во исто време, како дел од политиката на културно обединување, автентичната украинска култура била прогонувана. Фолклорните хорови биле обесхрабрувани да изведуваат песни од своите региони, а спонтаното народно пеење во рурални области како Полтава било казнувано со парични казни, што довело до исчезнување на автентичната музичка традиција до почетокот на 1980-тите.
Како дел од советските антирелигиски кампањи, од раните 1960-ти биле воведени нови разници. Во 1971 година во Киев се одржала конференција посветена на „''новите советски празници''“. Религиозните и традиционалните празници биле заменети со вештачки создадени фестивали: пејачите на традиционални коледарски песни биле прогонувани, а Божиќ бил заменет со Нова година. Руската традиција на Масленица ги заменила домашните обичаи, прославите на Велигден биле заменети со „Празник на пролетта“, а Јаболкова гозба со „Празник на жетвата“. Дури било предложено и заменување на Ивана Купала со „ден на Нептун“. Заштитничките празници во градовите и селата биле заменети со секуларни прослави на „Ден на градот/селото“. Русификацијата и доктрините на државен атеизам довеле и до отстранување на некои украински бајки од публикациите.
Во својата статија од 1978 година, Иван Лисијак-Рудницки истакнал дека Украина под советска власт претставувала обновување на идејата за „''Мала Русија''“. Според него, владејачкиот режим се обидувал да ја обедини земјата со Москва преку наметнување на заедничка „''висока култура''“. Овој процес не барал целосно губење на украинскиот етнички идентитет, туку негово сведување на регионална варијанта на поширок империјален систем. Ова го објаснува промовирањето на фолклоризирана верзија на украинската култура од страна на советските власти.
Како одговор на растечката русификација и кршењето на човековите права, во 1976 година била формирана Украинска хелсиншка група. Групата била инспирирана од Хелсиншките договори од 1975 година и се залагала за културна и политичка еднаквост на Украина со Русија. Во документ од февруари 1977 година се наведува: „''Ние длабоко ја почитуваме културата, духовноста и идеалите на рускиот народ, но зошто Москва треба да одлучува за нас на меѓународни форуми за различни прашања и обврски?! Зошто културните, научните, земјоделските и меѓународните проблеми на Украина треба да се дефинираат во главниот град на соседна држава''?“ Властите остро се спротивставиле на активностите на групата, а многу од нејзините основачи биле затворени во системот на Гулаг.
До почетокот на 1980-тите, иако комунизмот не бил постигнат како што ветил Хрушчов, создавањето на единствена политичка нација – советскиот народ – напредувало преку ширењето на рускиот јазик. Помеѓу 1970 и 1989 година, бројот на неруси кои тврделе дека добро го познаваат рускиот јазик се зголемил од 42 милиони на 69 милиони. Овој пораст бил особено изразен во Украина. Речиси сите од 75 милиони од 290 милиони советски граѓани кои не владееле со рускиот јазик живееле надвор од источниот словенски јадро на СССР.
3.5 Михаил Горбачов и падот на комунизмот
Од 1987 година, 73,7% од училиштата во регионалните центри на Украинска ССР го имале рускиот како јазик на настава. До крајот на 1980-тите, поголемиот дел од украинските деца за прв пат биле научени на руски јазик: помеѓу 1950 и 1989 година, процентот на ученици кои се школувале на украински јазик во Советска Украина се намалил од 81% на 48%.
По почетокот на Перестројката, во 1988 година, Академијата на науките на Украинска ССР организирала правописна комисија. Нејзината работа резултирала со модификација на правописот, која била усвоена во 1990 година за да се вратат некои елементи од украинскиот правопис и граматика, кои биле отстранети во процесот на русификација..
За време на распадот на СССР, со поддршка на локалните комитети на Комунистичката партија, Москва возвратила удар врз движењата за независност и започнала да ги мобилизира етничките Руси и руските говорници во поддршка на Советскиот Сојуз. Оние кои се чувствувале загрозени од оживувањето на локалните јазици, руските говорни популации во регионот, ги поддржале политичките организации поддржани од Москва, на пример Меѓународниот фронт во Латвија и Меѓународното движење во Естонија, чија задача била да ги нападнат народните фронтови создадени од соодветните националности. Во Украина оваа политика била претставена од Меѓународното движење на Донбас.
4 Независна Украина
4.1 1990-ти
На 24 август 1991 година, Украина ја прогласила својата независност од Советскиот Сојуз. Како одговор, Борис Елцин ѝ се заканил на Украина со руски претензии врз делови од нејзината територија и ревизија на нивните меѓусебни граници доколку украинската страна инсистира на независност. Понатаму, била испратена делегација од висок ранг за да се обрати до лидерите на веќе независната Украина. Анатолиј Собчак, член на делегацијата, бил исвиркан од демонстрантите во Киев кога се обидел да зборува за руско-украинското единство.
На 8 декември 1991 година, Елцин заедно со другите делегати го распуштиле Советскиот Сојуз предводен од Горбачов и создале нешто за кое тој верувал дека ќе биде Заедница на независни држави предводена од Елцин. Тоа било обид да се создаде конфедерација во која Русија повторно би играла клучна улога, но без да го преземе целокупниот сојузен товар. Елцин ја предложил идејата за државјанство на Заедницата. Сепак, тоа било одбиено од Украина и другите постсоветски републики кои не го одобриле планот.
Еден од кандидатите што се натпреварувале за власт со Елцин во постсоветска Русија бил градоначалникот на Москва, Јуриј Лужков, кој активно ја користел руската националистичка карта против Елцин. Лужков се претставувал како заштитник на Русите во странство за време на неговите широко медиумски пропратени посети на Севастопол. Таму, тој финансирал голем број руски социјални и културни проекти и отворил филијала на Московскиот универзитет.
Друг кандидат за власт во постсоветска Русија бил Евгениј Примаков, кој се залагал за реинтеграција на постсоветскиот простор, вклучително и Украина, под руска политичка контрола. За време на неговиот мандат како руски министер за надворешни работи во периодот 1996–1998 година, тој ја оддалечил руската надворешна политика од нејзината западна ориентација, стремејќи се кон зацврстување на статусот на Русија во блиското странство, термин што се користи во Москва за да се опишат поранешните советски републики. Во 1996 година, Елцин апелирал до интелектуалците да пронајдат нова руска национална идеја. Повеќето одговориле со предлози за засновање на новиот руски идентитет врз државноста. Меѓутоа, Руската комунистичка партија се обидела да го задржи сеунионскиот култ на руското, поткрепен со приврзаност кон источнославјанското единство и православието. Радикалните националисти се залагале за расно „чиста“ руска нација која не би вклучувала неруски граѓани.
Во 1996 година, демографот Владимир Кабузан објавил студија за населбите на Руси и рускоговорници надвор од Русија. Тој ги вклучил источна и јужна Украина, северен Казахстан, како и делови од Естонија и Летонија. Кабузан сакал тие територии да бидат припоени кон Русија и аргументирал не само за ослободување на Чеченија, туку и за создавање руска национална држава заснована врз културни основи. Сликата што ја претставил Кабузан била на нов етнички и културен руски ентитет.
Во 1999 година бил предложен проект за замена на советски наметнатата ортографија на украинскиот јазик со враќање на нормите на „''Харковската ортографија''“ од 1928 година од страна на комисија предводена од Васил Нимчук. Сепак, реформата била напуштена поради отпорот од украинското општество.
4.2 2000-ти
Во споредба со другите држави кои порано биле дел од Советскиот Сојуз, Украина и нејзиниот јазик биле најсилно погодени од политиките на русификација. Надвор од Русија, Украина има најголема група на руски говорници кои не се етнички Руси. Рускиот јазик бил позастапен во јужниот и источниот дел од земјата, додека украинскиот почесто се користел во централна Украина, со исклучок на поголемите градови, како Киев или Полтава. Во западните делови на земјата, руски говорници и/или етнички Руси речиси и да немало. Од 2009 година, имало околу 5,5 милиони Украинци чиј прв јазик бил руски. Дел од тие „русифицирани Украинци“ зборувале руски, додека други користеле украинско–руски пиджин јазик познат како „суржик“. Некои го сметаат ова за голем проблем, бидејќи мешањето на јазиците може да доведе до проблеми во комуникацијата поради недостаток на заеднички правила. Понатаму, се тврди дека таквиот изобличен јазик „го затапува човекот, [правејќи] неговото размислување примитивно“. Проценките за бројот на „русифицирани Украинци“ варираат, но според некои истражувања, во доцните 2000-ти тие сочинувале од една третина до половина од вкупното население на Украина.
Општо земено, украинскиот доминира во руралните средини; дури и во источна Украина, украинскиот е вообичаен во селата, каде што се смета за единствениот „чист“ украински, без влијание од други јазици. Сепак, единствениот дел од Украина каде украинскиот целосно доминира и рускиот ретко се слуша е западна Украина, особено Галиција, која историски била под руска власт многу пократко време од остатокот од земјата: Волинија станала дел од Руското Царство за првпат околу 1800-тите, додека Галиција, Буковина и Закарпатје целосно станале дел од Советскиот Сојуз дури во 1945 година, по Втората светска војна.
4.3 2010-ти и рани 2020-ти
Во постсоветска Украина, украинскиот останува единствениот официјален јазик во земјата; меѓутоа, во 2012 година, претседателот Виктор Јанукович вовел закон со кој се признаваат „регионални јазици“, според кој, особено, рускиот можел да се користи службено во претежно рускоговорните области на Украина, во училиштата, судовите и државните институции. Иако законот бил поддржан од Украинците во источните и јужните региони, законодавството предизвикало протести во Киев, каде што претставници од опозициските партии тврделе дека тоа дополнително ќе ги подели украинскоговорните и рускоговорните делови на земјата и ќе го направи рускиот де факто официјален јазик таму. На 28 февруари 2018 година, Уставниот суд на Украина го прогласил овој закон за неуставен.
Телевизијата и другите медиуми направиле обид да им се прилагодат на говорниците на двата јазика. Во 2019 година бил одобрен нов стандард на украинската ортографија, со кој делумно се вратиле нормите од правописот од 1928 година, но исто така се задржале некои правила воведени како дел од советските политики на русификација.
И покрај официјалниот статус, како и некои заштитни мерки воведени од владата, по триесет години независност на Украина сè уште имало бројни случаи на стигматизација на украинските говорници, па дури и физички напади врз нив поради користење на нивниот мајчин јазик. Познато било дека украинските институции и бизниси често ги игнорирале прописите за употреба на државниот јазик во својата работа, а многу училишта во урбаните центри биле опишувани како украински само на хартија (т.н. „Потемкинови села“ на украинизација), при што се документирани случаи на русофони државни службеници кои користеле навреди или дури напаѓале украински граѓани. Според анкети, во урбаните центри надвор од Западна Украина повеќе луѓе зборувале украински дома отколку во јавност, што било последица на наследството на јавно понижување и исмевање од страна на рускоговорниците. Многу Украинци кои не зборувале украински во секојдневниот живот сепак го признавале како свој мајчин јазик, што може да се толкува како израз на нивната желба за почеста употреба на јазикот, која не можеле да ја остварат поради непријателската општествена средина и историското наследство на јазична потиснатост.
Ситуацијата дополнително се влошила поради економската разлика меѓу посиромашните провинции, кои биле претежно со претежно украински говорни региони, и побогатите урбани центри, чието население, особено општествената елита, било русифицирано. Доминацијата на рускиот јазик меѓу владејачките класи во Украина се покажувала преку фактот дека ниту еден од најбогатите украински олигарси и многу мал број од политичкото раководство на земјата не биле познати дека користат украински во приватна неформална комуникација. На пример, тајните снимки од разговори меѓу украинските претседатели и функционери, како што се „Мелниченковите снимки“, покажале дека огромното мнозинство од таквите разговори се воделе на руски јазик, во голема мера под влијание на криминален жаргон. Овој контраст меѓу приватното однесување и официјално декларираните политики може да се гледа како знак на опортунизам на украинската политичка елита.
4.4 Руско-украинска војна
По 2014 година, по руската анексија на Крим и воспоставувањето на непризнати проруски поддржани милитанти во источна Украина, русификацијата им била наметната на луѓето во руски окупираните територии. Тензиите меѓу двете држави нагло се зголемиле помеѓу 2021 и 2022 година, кога Руските вооружени сили започнале големо воено групирање по должината на границата со Украина. На 21 февруари 2022 година, Русија ги признала Донечката Народна Република и Луганската Народна Република, двете самопрогласени отцепени држави во украинскиот регион Донбас, контролирани од проруски сепаратисти. Потоа, на 24 февруари 2022 година, Русија започнала целосна инвазија врз Украина.
За време на целосната инвазија, се верува дека до 300.000 украински деца биле киднапирани и присилно преселени во оддалечени региони на Русија и посвоени во руски семејства со цел да бидат русифицирани. На окупираните територии, Русија спроведувала „''непопустлива политика на русификација''“ преку присилни протерувања, депортации и репресии врз жителите кои одбиваат да прифатат руски пасош, како и со одземање на пензии и здравствени услуги за овие жители. Додека руските власти вложуваат значителни ресурси во „''превоспитување''“ на децата присилно депортирани од Украина преку мрежа на новоформирани агенции FTs RPSP (Федерален центар за развој на програми за социјализација на тинејџери), руските безбедносни служби истовремено ги сметаат за потенцијална закана, недоверлив и потенцијално нелојален елемент кој „''може да започне да се спротивставува''“. Дополнителни ресурси се насочени кон надзор и следење на младите на окупираните територии, со доделување на индивидуални „''оценки за опозиција''“ и „''оценки за деструктивност''“.
Во 2025 година, Русија започнала да го забранува украинскиот јазик во окупираните територии на Украина.
Руско-украинската војна довела до делегитимизација на рускиот идентитет во Украина, но истовремено, парадоксално, придонела за промовирање на локална „''украинска руска припадност''“, изразена преку лојалноста на руските говорници кон украинската држава и Украина како земја. Во значаен пресврт, многу членови на најголемата „проруска“ политичка партија, Опозициска платформа – За живот, воделе локален отпор против окупаторите, а Украинската православна црква – Московска патријаршија ја осудила инвазијата и се отеглила од своето духовно раководство во Москва.
5 Поврзано
* Дерусификација на Украина
* Русификација на Белорусија
* Русификација на Финска
* Историја на Украина
6 Наводи
7 Надворешни врски
*
*
* ''Машкевич C.''
* ''Романцов В.''
**** Степан Величенко. Капіталізм, бідність і русифікація
* S. Velychenko, "Capitalism Poverty and Russification. The ignored interrelationship."
* // Om TV
**