Јан Пташин Вроблевски

Јан ''„''Пташин" Вроблевски (роден на 27 март 1936 година во Калиш, починал на 7 мај 2024 година во Варшава) — полски џез- музичар, композитор, аранжер и диригент, новинар и музички критичар.
Вроблевски бил џез саксофонист во тоналитет тенор и баритон. Основал неколку бендови и бил вклучен во многу музички проекти. Од 1970 година па се до неговата смрт, бил водител на авторски џез програми на III програма на Полското радио, вклучувајќи: ''Три четвртини џез''. Бил член на музичката академија Тројка. Пташин бил важна личност во популаризација на џез музиката во Полска. Меѓудругото компонирал и филмска музика, за филмовите ''Господин Анатол бара милион'', ''Да живее љубовта'' како и песни кои биле изведувани од страна на: Ева Бем, Луција Прус, Мaрила Родович и Анджеј Зауха. Бил автор и на симфониски концерти. Снимил повеќе од десет авторски албуми и учествувал во снимање на десетици други албуми.
1 Биографија
Потекнувал од семејство на адвокати. Основното образование го стекнал во Основното училиште бр.4 ''Елиза Оржескова'', а во 1952 година го завршил средното образование во Општата гимназија ''Адам Асник'' во Калиш. Исто така го посетувал и Основното музичко училиште во Калиш, каде научил да свири пијано, кларинет и труба. Студирал на Факултетот за земјоделска механизација на Технолошкиот универзитет во Познањ и една година студирал на Државната виша музичка школа во Краков. Додека учел во основното музичко училиште, свирел традиционален џез во џез бендот на Калиш. За време на студиите во Познањ, основал бенд и соработувал со квинтетот Јержи Милијан. Во 1956 година се приклучил на бендот на Кжиштоф Комеда, каде што свирел на баритон саксофон. Заедно со бендот имале концерт на отворањето на Полската телевизија на оделлот во Познањ. Во 1956 и 1957 година свирел на џез фестивалите во Сопот.
Во летото 1958 година се приклучил во ''Меѓународниот младински бенд Њупорт'', со што бил првиот полски џез состав и единствен од земји надвор од т.н. Железна завеса кој настапил на џез фестивалот во Њупорт . Овој настап бил прикажан во филмот ''Џез на летниот ден''. По овој концерт имал прилика да настапува во повеќе градови низ САД, а потоа и во Европа, Индија, Африка и Азија. Во 1964 година заедно со свој квартет настапил во една епизода од телевизиската програма ''Џез – слушнат и виден.''
Во периодот 1968–1978 година раководел со Џез студиото на Полско радио. Соработката со Вилис Коновер (популаризатор на џезот во ''Рејдио Мјузик УСА'') вродила со создавање на радио програмата ''Три четвртини џез (Three Quarters of Jazz)'', која тој ја водел континуирано од 1970 година до неговата смрт.
Вроблевски бил основач или член на многу бендови, вклучувајќи: ''Верници на џез'' (во периодот 1958-1959), ''Квинтет Анджеј Курлевич'' (1960–1961), ''Полски џез квартет'' (1963–1966) , ''Мејнстрим'' (1973–1977), ''СППТ Чалтурник'' (1970—1977), ''Екстра топка, Квартет Пташин Вроблевски, Мејд ин Полска'' (од 1993 година).Компонирал и подолги авторски дела, меѓу кои: ''Варшавска варијанта'' (концерт за оркестар), ''Маестрална комбинација'' - (концерт за баритонски саксофон и симфониски оркестар) и ''Читања за оркестар'' (свита), како и радио хитови (вклучувајќи „Се чувствувам зелено“ од Анджеј Дабровски и „Живеј шарено“ на Ева Бем .
Тој ја направил и телевизиската програма ''Јан''''Пташин Вроблевски претставува''.
Починал на 27 мај 2024 година. Гробот на Јан Пташин Вроблевски се наоѓа во Алејата на заслужните на воените гробишта Повонски во Варшава.
1.1 Награди и одликувања
* VIII KFPP Opole – пофалница за аранжман (1970) * XIII КФПП Ополе – Награда за песната ''Колега Мај'' за најдобар аранжман (1975) * „Златен микрофон“ за долгогодишно промовирање на џез музиката на Канал III П. Р. (1988)
* Командантски крст на Орденот на преродбата на Полска (1998)
* Почесен граѓанин на Калиш (1999) , Замошќ (2005) и Биелско-Биала (2019 година) * На 17 април 2007 година му била доделена наградата „Златен Фредерик“ за целокупните негови уметнички достигнувања
* На 14 декември 2007 година го добил златниот медал за заслуги на културата – Глорија Артис од министерот за култура и национално наследство, Богдан Здројевски * Добитник на Годишна награда на министерот за култура и национално наследство во областа на музиката (2012) * Наградата „Корифеј на полската музика“ во категоријата „Почесна награда“ (2016) ,
* Почесен пасош на „Политика“ – „Креатор на културата за 2016 година“
* Награда на Јавните Медиуми во категоријата „Музика“ (2019) * 28/02/2023 Сенатот на Музичката академијата Карол Липински во Вроцлав му доделила титула Доктор хонорис кауза на Јан Пташин Вроблевски. Наградата била врачена на 28 март 2023 година во Вроцлав.
2 Дискографија
* 1956 ''Комеда Секстет: Џез фестивал Сопот''* 1958 ''Ол старс свингтет''* 1958 ''Џез Верници''* 1958 ''Њупорт Интернационален младински бенд''* 1960 К''винтетот на Пташин Вроблевски''* 1960 ''Џез Џамбори '60''* 1961 ''Џез аутсајдери''* 1961 ''Квинтетот на Јержи Милијан + Јан Пташин Вроблевски''* 1961 ''Џез Џамбори '61''* 1962 ''Балетски студии: Музиката на Комеда''* 1963 ''Квинтетот на Анджеј Курилевич''* 1965 ''Полски џез квартет''* 1965 ''Пташин Вроблевски квартет''* 1965 ''Џез Џамбори '65''* 1969 ''Џез студио на полското радио''* 1972 ''Сладок бит''* 1973 ''Мејнстрим''* 1973 ''Продавачите на алги''* 1975 ''СППТ Чалтурник и Анджеј Росиевич''* 1976 ''Склероптак''* 1977 ''Мејнстрим''* 1977 ''Киса Магнусон и Мејнстрим''* 1978 ''Џем сесија во Аквариум 1''* 1978 ''Летечка дама''* 1980 О''д птичја перспектива''* 1983 ''Нова презентација''* 1989 ''Јан Пташин Вроблевски: Полски џез''* 1993 ''Четврток - во живо во Хадес''* 1995 ''Произведено во Полска''* 1998 П''есните на Хенри Варс''* 2005 ''Реален Џез''* 2007 ''Суперкалифрагилистички''* 2014 Моите први мајстори – Комеда/Трзасковски/Курилевич (Буги продукција)
* 2017 Полскиот џез квартет – Го з''апознава студио М-2'' (Гад рекордс) * Бар квинтет 2020 – ''Збогум'' (Гад рекордс)
3 Филмографија
* „Свириме Стандард! ” (1976, документарен филм, режија: Анджеј Василевски)* „Фотопластикон, односно описот на Пташин за патување во Индија“ (1979 година, документарен филм, режија: Анджеј Василевски) * „Пташин. Биографија на џезменот“ (2003 година, документарен филм, режија на Матеуш Шлахтич) * „Комеда, комеда... ” (2012, документарен филм, режија: Наташа Зиолковска-Курчук )
4 Чествување
* Мурал на зграда на ул. Горношлеска во Калиш претставувајќи ги тројцата музичари Т. Станко, Ј. П. Вроблевски и Лешек Мождер, насликани од Тања Прил и Војчех Бревка. Проектот бил координиран од Центарот за визуелна култура Водна Кула ''Богдан Јарецки'' во Калиш* Мурал на Општинската и окружна библиотека во Нови Томишл* Ј П. Вроблевски бил спомнат во песната И''нжињерите на рафинеријата'' на Станислав Сташевски
5 Наводи