Детелина

Детелина — од околу 300 ови растенија од то бобови (''Fabaceae''), распространет ширум светот. Најголема разновидност има во умерените краишта на северната полутопка, но се среќаваат и многу видови во Јужна Америка и Африка, како на високите планини, така и во тропски предели. Ова се мали едногодишни, двегодишни или кратовечни повеќегодишни билни растенија. Листовите се трилисни (ретко со по 5 или 7 ливчиња), со залистоци што се издаваат од лисната дршка. Главичките гости и зашиленени цветови со виолетова, бела или жолта боја. Постојат и други сродни растенија што често се нарекуваат „детелина“, но всушност не се. Такви примери се пчелникот (''Melilotus'') и луцерката (''Medicago''). Научниот назив доаѓа од латинските поими ''tres'', „три“ и ''folium'', „лист“, што значи „трилисник“, поради трите карактеристични ливчиња.
1 Одгледување
Повеќе видови детелина масовно се одгледуваат како фуражни култури. Најзастапени во светот се белата (''T. repens'') и црвената детелина (''T. pratense''). Се сее самостојно, или заедно со плевел. Нејзината погодност како сточна храна се должи на повеќе причини: вирее слободно, постојано се враќа по секоја косидба, расте во обилна количина, хранлива е и вкусна за добитокот, го врзува азотот, ја намалува потренбата од вештачки ѓубрива, расте на најразлични почви и клими и може да се користи за зелено ѓубрење.
Во многу подрачја детелината е кратковечна, особено на места со кисела почва. Ова се должи на сплет од штетници, болести и состојките во земјата. Затоа, таму се практикува плодоред на посевите, не дозволувајќи детелината да се сади почесто од еднаш на осум години.
Медоносните пчели е значаен опрашувач на детелината и оттаму ова растение има големо значење во пчеларството, особено бидејќи нејзиниот цвет е еден од главните извори на нектар за пчелите.
1.1 Одгледување во Македонија
Во Македонија се одгледуваат повеќе видови детелина, на површина од околу 2.000 хектари со просечен принос од 3 тони сено на хектар.. Детелината најмногу се одгледува за сточна храна, односно за сено и сурова прихрана на добиток, а исто така игра и значајна улога во пчеларството како медоносни растенија. Најзастапени се следниве (по азбучен ред):* александриска детелина (''T. alexandrinum'')
* бела детелина (''T. repens'')
* жолта детелина (''T. patens'')
* инкарнатска детелина (''T. incarnatum'')
* јагодеста детелина (''T. fragiferum'')
* персиска детелина (''T. resupinatum'')
* планинска детелина (''T. montanum'')
* подземна детелина (''T. subterraneum'')
* црвена детелина (''T. pratense'')
* шведска детелина (''T. hybridum'')
2 Симболизам
Некои поретки примероци на детелината можат да имаат по четири ливчиња. Затоа, четирилисната детелина се смета за симбол на среќа и стои како обележје на разни игри на среќа и претставува еден од симболите на Државната лотарија на Македонија. Се среќаваат и примероци со по пет, шест и повеќе ливчиња, но овие се мошне ретки. Светскиот рекорд за највеќе ливчиња на детелина е 56, поставен во 2009 г.
Детелината е познат традиционален симбол на Ирска, под називот „шамрок“ (ирс. ''ga'', анг. ''en'')). Според преданијата, прв почнал да го користи Свети Патрик, поради тоа што трите листа ја означувале Светата Троица. Некои сметаат дека симболот се однесува на малата или белата детелина, додека понекогаш се вели дека тоа е киселата детелина (''Oxalis'', која не е вистинска детелина).
3 Детелината како мотив во уметноста и во популарната култура
* „Детелина со четири листа“ — кус расказ на македонската писателка Сања Михајловиќ-Костадиновска од 2018 година.
4 Некои видови
Родот опфаќа 245 вида:*''Trifolium acaule'' A. Rich.
*''Trifolium affine'' C. Presl
*''Trifolium africanum'' Ser.
*''Trifolium aintabense'' Boiss. & Hausskn.
*''Trifolium albopurpureum'' Torr. & A. Gray
*''Trifolium alexandrinum'' L.
*''Trifolium alpestre'' L.
*''Trifolium alpinum'' L.
*''Trifolium amabile'' Kunth
*''Trifolium ambiguum'' M. Bieb.
*''Trifolium amoenum'' Greene
*''Trifolium andersonii'' A. Gray
*''Trifolium andinum'' Nutt.
*''Trifolium andricum'' Lassen
*''Trifolium angulatum'' Waldst. & Kit.
*''Trifolium angustifolium'' L.
*''Trifolium apertum'' Bobrov
*''Trifolium argutum'' Banks & Sol.
*''Trifolium arvense'' L.
*''Trifolium attenuatum'' Greene
*''Trifolium aureum'' Pollich
*''Trifolium baccarinii'' Chiov.
*''Trifolium badium'' Schreb.
*''Trifolium barbeyi'' Gibelli & Belli
*''Trifolium barbigerum'' Torr.
*''Trifolium barnebyi'' (Isely) Dorn & Lichvar
*''Trifolium batmanicum'' Katzn.
*''Trifolium beckwithii'' W. H. Brewer ''ex'' S. Watson
*''Trifolium bejariense'' Moric.
*''Trifolium berytheum'' Boiss. & Blanche
*''Trifolium bifidum'' A. Gray
*''Trifolium bilineatum'' Fresen.
*''Trifolium billardierei'' Spreng.
*''Trifolium bivonae'' Guss.
*''Trifolium blancheanum'' Boiss.
*''Trifolium bocconei'' Savi
*''Trifolium boissieri'' Guss. ''ex'' Soy.-Will. & Godr.
*''Trifolium bolanderi'' A. Gray
*''Trifolium brandegeei'' S. Watson
*''Trifolium breweri'' S. Watson
*''Trifolium brutium'' Ten.
*''Trifolium buckwestiorum'' Isely
*''Trifolium bullatum'' Boiss. & Hausskn.
*''Trifolium burchellianum'' Ser.
*''Trifolium calcaricum'' J. L. Collins & Wieboldt
*''Trifolium calocephalum'' Fresen.
*''Trifolium campestre'' Schreb.
*''Trifolium canescens'' Willd.
*''Trifolium carolinianum'' Michx.
*''Trifolium caucasicum'' Tausch
*''Trifolium caudatum'' Boiss.
*''Trifolium cernuum'' Brot.
*''Trifolium cheranganiense'' J. B. Gillett
*''Trifolium cherleri'' L.
*''Trifolium chilaloense'' Thulin
*''Trifolium chilense'' Hook. & Arn.
*''Trifolium chlorotrichum'' Boiss. & Balansa
*''Trifolium ciliolatum'' Benth.
*''Trifolium cinctum'' DC.
*''Trifolium clusii'' Godr. & Gren.
*''Trifolium clypeatum'' L.
*''Trifolium congestum'' Guss.
*''Trifolium constantinopolitanum'' Ser.
*''Trifolium cryptopodium'' Steud. ''ex'' A. Rich.
*''Trifolium cyathiferum'' Lindl.
*''Trifolium dalmaticum'' Vis.
*''Trifolium dasyphyllum'' Torr. & A. Gray
*''Trifolium dasyurum'' C. Presl
*''Trifolium davisii'' M. Hossain
*''Trifolium decorum'' Chiov.
*''Trifolium depauperatum'' Desv.
*''Trifolium dichotomum'' Hook. & Arn.
*''Trifolium dichroanthoides'' Rech. f.
*''Trifolium dichroanthum'' Boiss.
*''Trifolium diffusum'' Ehrh.
*''Trifolium dolopium'' Heldr. & Hausskn. ''ex'' Gibelli & Belli
*''Trifolium douglasii'' House
*''Trifolium dubium'' Sibth.
*''Trifolium echinatum'' M. Bieb.
*''Trifolium elgonense'' J. B. Gillett
*''Trifolium eriocephalum'' Nutt.
*''Trifolium eriosphaerum'' Boiss.
*''Trifolium erubescens'' Fenzl
*''Trifolium euxinum'' Zohary
*''Trifolium eximium'' Stephan ''ex'' Ser.
*''Trifolium fragiferum'' L.
*''Trifolium friscanum'' (S.L. Welsh) S.L. Welsh
*''Trifolium fucatum'' Lindl.
*''Trifolium gemellum'' Pourr. ''ex'' Willd.
*''Trifolium gillettianum'' Jacq.-Fél.
*''Trifolium glanduliferum'' Boiss.
*''Trifolium globosum'' L.
*''Trifolium glomeratum'' L.
*''Trifolium gordejevii'' (Kom.) Z. Wei
*''Trifolium gracilentum'' Torr. & A. Gray
*''Trifolium grandiflorum'' Schreb.
*''Trifolium gymnocarpon'' Nutt.
*''Trifolium haussknechtii'' Boiss.
*''Trifolium haydenii'' Porter
*''Trifolium heldreichianum'' (Gibelli & Belli) Hausskn.
*''Trifolium hirtum'' All.
*''Trifolium howellii'' S. Watson
*''Trifolium hybridum'' L.
*''Trifolium incarnatum'' L.
*''Trifolium israeliticum'' Zohary & Katzn.
*''Trifolium isthmocarpum'' Brot.
*''Trifolium jokerstii'' Vincent & Rand. Morgan
*''Trifolium juliani'' Batt.
*''Trifolium kingii'' S. Watson
*''Trifolium lanceolatum'' (J. B. Gillett) J. B. Gillett
*''Trifolium lappaceum'' L.
*''Trifolium latifolium'' (Hook.) Greene
*''Trifolium latinum'' Sebast.
*''Trifolium leibergii'' A. Nelson & J. F. Macbr.
*''Trifolium lemmonii'' S. Watson
*''Trifolium leucanthum'' M. Bieb.
*''Trifolium ligusticum'' Balb. ''ex'' Loisel.
*''Trifolium longidentatum'' Nábelek
*''Trifolium longipes'' Nutt.
*''Trifolium lucanicum'' Gasp. ''ex'' Guss.
*''Trifolium lugardii'' Bullock
*''Trifolium lupinaster'' L.
*''Trifolium macilentum'' Greene
*''Trifolium macraei'' Hook. & Arn.
*''Trifolium macrocephalum'' (Pursh) Poir.
*''Trifolium masaiense'' J. B. Gillett
*''Trifolium mattirolianum'' Chiov.
*''Trifolium mazanderanicum'' Rech. f.
*''Trifolium medium'' L.
*''Trifolium meduseum'' Blanche ''ex'' Boiss.
*''Trifolium meironense'' Zohary & Lerner
*''Trifolium michelianum'' Savi.
*''Trifolium micranthum'' Viv.
*''Trifolium microcephalum'' Pursh
*''Trifolium microdon'' Hook. & Arn.
*''Trifolium miegeanum'' Maire
*''Trifolium monanthum'' A. Gray
*''Trifolium montanum'' L.
*''Trifolium mucronatum'' Willd. ''ex'' Spreng.
*''Trifolium multinerve'' A. Rich.
*''Trifolium mutabile'' Port.
*''Trifolium nanum'' Torr.
*''Trifolium neurophyllum'' Greene
*''Trifolium nigrescens'' Viv.
*''Trifolium noricum'' Wulfen
*''Trifolium obscurum'' Savi
*''Trifolium obtusiflorum'' Hook. & Arn.
*''Trifolium ochroleucum'' Huds.
*''Trifolium oliganthum'' Steud.
*''Trifolium ornithopodioides'' L.
*''Trifolium owyheense'' Gilkey
*''Trifolium pachycalyx'' Zohary
*''Trifolium palaestinum'' Boiss.
*''Trifolium pallescens'' Schreb.
*''Trifolium pallidum'' Waldst. & Kit.
*''Trifolium pannonicum'' Jacq.
*''Trifolium parnassi'' Boiss. & Spruner
*''Trifolium parryi'' A. Gray
*''Trifolium patens'' Schreb.
*''Trifolium patulum'' Tausch
*''Trifolium pauciflorum'' d'Urv.
*''Trifolium petitianum'' A. Rich.
*''Trifolium philistaeum'' Zohary
*''Trifolium phitosianum'' N. Böhling ''et al''.
*''Trifolium phleoides'' Pourr. ''ex'' Willd.
*''Trifolium physanthum'' Hook. & Arn.
*''Trifolium physodes'' Steven ''ex'' M. Bieb.
*''Trifolium pichisermollii'' J. B. Gillett
*''Trifolium pignantii'' Brongn. & Bory
*''Trifolium pilczii'' Adamović
*''Trifolium pilulare'' Boiss.
*''Trifolium pinetorum'' Greene
*''Trifolium plebeium'' Boiss.
*''Trifolium plumosum'' Douglas
*''Trifolium polymorphum'' Poir.
*''Trifolium polyodon'' Greene
*''Trifolium polyphyllum'' C. A. Mey.
*''Trifolium polystachyum'' Fresen.
*''Trifolium praetermissum'' Greuter ''et al''.
*''Trifolium pratense'' L.
*''Trifolium prophetarum'' M. Hossain
*''Trifolium pseudostriatum'' Baker f.
*''Trifolium purpureum'' Loisel.
*''Trifolium purseglovei'' J. B. Gillett
*''Trifolium quartinianum'' A. Rich.
*''Trifolium radicosum'' Boiss. & Hohen.
*''Trifolium reflexum'' L.
*''Trifolium repens'' L.
*''Trifolium resupinatum'' L.
*''Trifolium retusum'' L.
*''Trifolium riograndense'' Burkart
*''Trifolium roussaeanum'' Boiss.
*''Trifolium rubens'' L.
*''Trifolium rueppellianum'' Fresen.
*''Trifolium salmoneum'' Mouterde
*''Trifolium saxatile'' All.
*''Trifolium scabrum'' L.
*''Trifolium schimperi'' A. Rich.
*''Trifolium scutatum'' Boiss.
*''Trifolium sebastianii'' Savi
*''Trifolium semipilosum'' Fresen.
*''Trifolium setiferum'' Boiss.
*''Trifolium simense'' Fresen.
*''Trifolium sintenisii'' Freyn
*''Trifolium siskiyouense'' J. M. Gillett
*''Trifolium somalense'' Taub.
*''Trifolium spadiceum'' L.
*''Trifolium spananthum'' Thulin
*''Trifolium spumosum'' L.
*''Trifolium squamosum'' L.
*''Trifolium squarrosum'' L.
*''Trifolium stellatum'' L.
*''Trifolium steudneri'' Schweinf.
*''Trifolium stipulaceum'' Thunb.
*''Trifolium stoloniferum'' Muhl. ''ex'' A. Eaton
*''Trifolium stolzii'' Harms
*''Trifolium striatum'' L.
*''Trifolium strictum'' L.
*''Trifolium subterraneum'' L.
*''Trifolium suffocatum'' L.
*''Trifolium sylvaticum'' Gérard ''ex'' Loisel.
*''Trifolium tembense'' Fresen.
*''Trifolium thalii'' Vill.
*''Trifolium thompsonii'' C. V. Morton
*''Trifolium tomentosum'' L.
*''Trifolium triaristatum'' Bertero ''ex'' Colla
*''Trifolium trichocalyx'' A. Heller
*''Trifolium trichocephalum'' M. Bieb.
*''Trifolium trichopterum'' Pančić
*''Trifolium tumens'' Steven ''ex'' M. Bieb.
*''Trifolium ukingense'' Harms
*''Trifolium uniflorum'' L.
*''Trifolium usambarense'' Taub.
*''Trifolium variegatum'' Nutt.
*''Trifolium vavilovii'' Eig
*''Trifolium velebiticum'' Degen
*''Trifolium velenovskyi'' Vandas
*''Trifolium vernum'' Phil.
*''Trifolium vesiculosum'' Savi
*''Trifolium vestitum'' D. Heller & Zohary
*''Trifolium virginicum'' Small
*''Trifolium wentzelianum'' Harms
*''Trifolium wettsteinii'' Dörfl. & Hayek
*''Trifolium wigginsii'' J. M. Gillett
*''Trifolium willdenovii'' Spreng.
*''Trifolium wormskioldii'' Lehm.
5 Поврзано
* Луцерка
* Пчелник
* Фуражни култури
* Четирилисна детелина