Компјутерски историски музеј Словенија

Музејот на компјутерска историја на Словенија (|Računalniški muzej) — музеј во Словенија посветен на зачувување на историјата на сметачите и дигиталното наследство. Истакнувајќи компјутерски артефакти поврзани со глобалната историја на компјутерите, музејот исто така претставува значајна колекција на предмети поврзани со раните југословенски и словенечки компјутерски системи.
1 Преглед
Сместен во округот Шишка во Љубљана, музејот тврди дека има повеќе од 6.500 предмети во својата колекција, сместени во просториите со површина од 700 м². Музејот исто така функционира како работилница и простор за настани за фестивали, филмски снимања, заедничко работење, конференции, јавни презентации и состаноци. Организирани се едукативни работилници, најчесто за помладите возрасни групи, деца од училишта во Словенија, Италија и групи посетители од регионот. Во серијата „отворени лаборатории“, работилниците за персоналот на музејот се отворени за јавноста, како онаа каде што се составуваше реплика на компјутерот Apple.
Компјутерскиот историски музеј е назначен како амбасадор на софтверското наследство на УНЕСКО и е активен член на ICOM и мрежата DOORS – Дигитален инкубатор на музеи.
2 Историја
Потеклото на музејот е поврзано со хакерскиот простор Киберпипа (|Kiberpipa), кој функционирал како културен центар и хаклаб. Основан од хакерите на Киберпипа, музејот изникнал како неделив дел од хакерскиот простор, а подоцна станал посебен ентитет. Откако преминал низ различни инкарнации од 2004 година, музејот првично ја нашол својата дом во подрумот на студентска организација. Во еден момент, музејот ја изгубил својата изложбена просторија и се фокусирал на патувачки изложби во други институции. Музејот го привлекол вниманието на спонзор во 2017 година, кој го стекнал дел од архитектонски значајната бруталистичка зграда дизајнирана од Милош Бонча. Тие го финансирале нејзиното реновирање, со визија да ја претворат во идниот дом на музејот. Во 2019 година музејот го нашол својот дом во поранешната комерцијална павилјонска зграда.
Во 2022 година, Музејот на компјутерска историја го пречекал Џејсон Скот, американски архивист и историчар на технологијата, поврзан со Интернет архивата и познат по неговиот документарен филм ''BBS: The Documentary'', кој го истражува светот на Bulletin Board Systems (BBS).
Во 2023 година, била организирана практична демонстрација со автентична машина Енигма во просториите на музејот. На настанот учествувал д-р Марк Болдвин. Присутните имале можност одблизу да ја посматраат артефактата и да интерактираат со неа, што им овозможило да ја допират, фотографираат и дури да се забавуваат со машината.
Во 2024 година, музејот соработувал со Радио Штудент за да организира радио емисија која вклучуваше програми за ЗИкс Спектрум. Слушателите имале можност да ги запишат тоновите од емисијата на касетни траки. По ставањето на овие траки во нивните компјутери, тие можеле да го вчитаат компјутерскиот игра. Играта која билс пренесена за време на оваа емисија беше Контрабант 2, словенечка текстуална авантура каде играчите собираат и шверцуваат микрокомпјутерски делови од цел свет за да состават работен компјутер.
3 Експонати
Повеќето од компјутерите и уредите се целосно реставрирани и функционираат, така што посетителите можат да ги пробаат, па дури и да користат сопствени програми направени од музејот. Присутни се раните домашни компјутери и компјутери, вклучувајќи ТИ-99/4A, ТРС-80, Кајпро, Комодоре 64, Амига, Зет-Икс Спектрум, ББЦ Микро, Орик, Филипс МСИкс, Шарп МЗ, Атари 800, Атари СТ, Епл ИИСЕ, Мекошинт 4051, ИБМ ПЦ, Некст, Сан и СГИ работни станици . Покрај персоналните компјутери, дел од колекциите се и конзолите за видео игри како Вектрекс, Магнавокс Одиси, Атари 2600, Интелвижн и Колеко Телестар Аркејд. Изложени се системи слични на DEC, терминали и кабинети за мејнфрејм компјутери. Изложена е домашната мејнфрејм базирана на VAX, додека терминалите ADM-3A, VT52, VT100 и Minitel се поврзани со модерни компјутери со една плоча за да се овозможи нивна употреба. Компјутерски системи од Словенија и поранешна Југославија се претставени во музејот, вклучувајќи ги Горење Делта ПАКА 3000, Искра Делта Партнер, Триглав, ТИМ-011 и Орао. Чехословачкиот аналоген компјутер МЕДА 41ТЦ е делумно обновен и прикажан.
Музејот содржи обемна колекција на софтвер, многу од кои се поврзани со Словенија. Нуди истражување на југословенски и словенечки MS-DOS програми и игри, како и претставува словенечки Linux дистрибуции и нивната историска важност. Дополнително, изложени се различни оперативни системи, вклучувајќи Windows 3.1x, Windows 95, MS-DOS, Mac OS, OS/2 и неколку Unix варијанти. Посебно внимание се посветува на словенечките локализирани верзии на оперативни системи.
Во однос на уредите за архивирање податоци и складишни медиуми, музејот тврди дека изложува разновидна изложба. На изложба се машини за клучење IBM 129 и IBM 010, заедно со перфорирани карти и перфорирани ленти. Посетителите можат да се вклучат во класични игри играјќи игри од дискови, ленти или картуши. Присутна е колекција на стари телекомуникациски уреди на различни видови, вклучувајќи рани модеми и акустични приклучоци.
3.1 Истражување
Тимот на музејот активно истражува историјата на компјутерите во Словенија, што довело до објавување на неколку статии во публикациите на музејот. Особено, тие составиле хронологија која го истакнува првичното користење на компјутерите во Словенија, започнувајќи од 1956 година. На веб-страницата на музејот има посебен дел што прикажува комплетен список на овие компјутери. Овој список е категоризиран по години, тип, локација и поврзана институција, со сите потребни референци за секој запис.
Тимот исто така создаде бројни статии кои ги истакнуваат пионерските домашни производители на компјутерски системи во Словенија, вклучувајќи значајни ентитети како што е Искра Делта. Оваа компанија, која се наоѓала во поранешна Југославија и имала значајно присуство во Словенија, била посветена на производство на миникомпјутери и иновации поврзани со компјутери низ 1970-тите и понатаму. Во овие статии, музејот ја истражува историјата на производството на компанијата, историскиот напредок, анегдотите и важните моменти поврзани со Искра Делста, обезбедувајќи сеопфатен поглед на нејзиното наследство.