Пат од Варјазите до Грците

Трговскиот пат од Варјазите до Грците бил средновековен трговски пат што ги поврзувал Скандинавија, Киевска Рус и Источното Римско Царство. Патот им овозможувал на трговците по неговата должина да воспостават директна просперитетна трговија со царството, а некои од нив ги натерал да се населат на териториите на денешна Белорусија, Русија и Украина. Поголемиот дел од патниот правец се состоел од долг воден пат, вклучувајќи го Балтичкото Море, неколку реки кои се влеваат во Балтичкото Море и реки од речниот систем на Днепар, со премини на вододелници. Алтернативна патна рута била по должината на реката Днестар со запирања на западниот брег на Црното Море. Овие поспецифични под-патни правци понекогаш се нарекуваат трговски пат Днепар и трговски пат Днестар, соодветно.
Рутата започнувала во скандинавските трговски центри како што се Бирка, Хедеби и Готланд, источната рута го преминувала Балтичкото Море, влегувала во Финскиот Залив и ја следела реката Нева во езерото Ладога. Потоа ја следела реката Волхов низводно покрај градовите Стара Ладога и Новгород (каде што се среќавала со трговскиот пат Волга и кој станал главен трговски центар), ја преминала езерото Илмен и продолжувала по реката Ловат, реката Куња и можеби ректа Сережа. Оттаму, одела до реката Торопа и низводно до реката Западна Двина. Од Западна Двина, бродовите оделе спротиводно по реката Каспља и повторно биле превезувани до реката Катинка (во близина на Катин), притока на Днепар. Се чини веројатно дека откако била воспоставена рутата, стоката била истоварена на копнен транспорт за да се премине преку превезот и повторно товарена на други бродови што чекале на Днепар. По должината на Днепар, рутата преминувала неколку големи брзаци и минувала низ Киев. Откако влегувала во Црното Море, го следела неговиот западен брег до Цариград.
1 Историја
Патот од Варјазите до Грците за прв пат е споменат во ''Повест за минатите години'' од почетокот на 12 век (на страница 7, ред 2), иако не е опишан детално.
Линија, ''Примарна хроника'' Островски и сор. (2014) [2003], Македонски превод Inés García de la Puente (2010)
7.1, Поляномъ же живъшимъ особь по горамъ, Кога Полјаните живееја сами меѓу ридовите,
7.2, симъ, и бѣ путь из Варягъ въ Грьки и из, и имаше пат од Варјазиите до Грците и од
7.3, Грькъ по Дънѣпру, и вьрхъ Дънѣпра волокъ до, Грците по должината на Днепар, а над Днепар пренос до
7.4, Ловоти, и по Ловоти вънити въ Илмерь озеро, Ловат, а по реката Ловат се влегува во големото езеро
7,5, великое, из негоже озера потечеть Вълховъ, и, Илмен, од ова езеро тече Волхов,
7.6, вътечеть въ озеро великое Нево, и тоа, и се влева во големото езеро Нево [Ладога], и од ова езеро
7.7, озера вънидеть устие въ море Варяжьское. И по, вливот се влева во Варангиското Море [Балтичко Море], и по должината
7,8, тому морю вънити доже и до Рима, а отъ Рима прити по, ова море пристигнува во Рим, а од Рим пристигнува понатаму
7.9, томуже морю къ Цьсарюграду, и отъ Цьсаряграда, истото море кај Царград [Царжанопол], и од Царград
7.10, прити въ Понтъ море, въ неже вътечеть Дънѣпръ, се влегува во Понтиското Море [Црно Море], во кое се влева реката Днепар
7.11, рѣка., тече.
Но, неговите ефекти биле објавени многу порано, во деветтата глава од книгата ''За управувањето со царството'' на византискиот цар Константин VII Порфирогенит, кој забележал дека ''Рос'' се спуштиле по реката Днепар од Новгород, Смоленск, Љубех, Чернигов, Вишгород, собирајќи се во Киев пред да отпловат понатаму по Днепар кон Црното Море во јуни. Иако „Варјази“ за многумина почнал да значи „Викинзи“, терминот за Византијците значел сите Скандинавци и нивните роднини што живееле во денешна Белорусија, Русија и Украина.
Патот веројатно бил воспоставен кон крајот на 8 и почетокот на 9 век, кога Варјазите истражувачи барале плен, но исто така и робови и профитабилни добра. Патот добил големо значење од 10 до првата третина од 11 век, истовремено со трговскиот пат низ Волга и трговскиот пат од Хазарите до Германците.
Според Константин VII, Кривичите и другите племиња зависни од Киев пренесувале издлабени едрилици, или ''моноксили'', во кои можеле да се сместат триесет до четириесет луѓе, до места покрај реките. Овие едрилици потоа биле преместувани покрај Днепар до Киев. Таму биле продавани на Варјазите кои ги преопремиле и ги натовариле со стока.
2 Рути и места
Именуваните места вклучуваат Смоленск (Μιλινίσκα), Лубеч (Τελιουτζα), Чернигов (Τζερνιγωγα), Вишгород (Βουσεγραδε), Витачев (Βιτετζεβη), и Киев (Κια[ο]βα). Некои од овие градови имале алтернативни имиња на старонордиски, а Константин цитира некои од нив: Значи Новгород (Νεμογαρδα) е ист како non („Островска ограда“) и non („Нова ограда“); Киев е исто така наречен non („Бродоградилиште“) или Σαμβατας, што може да потекнува од нордискиот non („Песочен гребен“). Иако Константин Цукерман предлага поочигледна етимологија, од турските (хазарски) корени ''сам'' и ''бат'' (буквално, „горна тврдина“). Рунскиот камен N 62 го зачувува името non („островче за разграничување“), што може да се однесува на Витичев, според Борис Клајбер. Сепак, Јудит Јеш сугерира дека non може да се однесува или на ''Витланд'', историски регион на источната страна од реката Висла, или на Виндау на брегот на Курланд.
2.1 Днепарска рута
На Днепар, Варјазите морале да ги превезуваат своите бродови околу седум брзаци, каде што морале да бидат на стража од печенејските номади. Брзаците започнувале под современиот град Днепар, каде што реката свртува на југ, и се спуштале 50 метри на 66 километри. Денес, брзаците се под вода, поради изградбата на браната на хидроцентралата Днепар во 1932 година.
Алтернативна рута наречена Заложни целосно ги избегнувала Днепарските брзаци, наместо тоа минувајќи низ реките Самара, Вовча и Калмиус во Азовското Море. Потоа рутата застанувала кај Тмутаракан пред да продолжи по брегот на Црното Море до Цариград.
2.2 Западни брегови на Црното Море
Нивните чамци се користеле покрај реките и покрај бреговите на Црното Море. Според Константин VII, пловидбата во близина на западниот брег на Црното Море содржела запирања во Сулина (делтата на Дунав), Конопа, Констанција (локалитети денес во Романија). Постојат некои остатоци од нивно присуство во оваа област во пештерскиот комплекс Мурфатлар во близина на Констанција (денес Констанца, Романија). Бројни руински натписи, симболи, па дури и графити на викиншка морнарица се видливи на ѕидовите на карпестата црква од Мурфатлар. Рунски камен од гробиштата Сјонхем во Готланд, кој датира од 11 век, го одбележува трговецот Родфос, кој патувал кон Цариград и бил убиен северно од Дунав од страна на Блакумените (Власи).
3 Трговски активности
Трговскиот пат од Варјанзите до Грците бил поврзан со други водни патишта на Источна Европа, како што се водениот пат Припјат - Буг што водел кон Западна Европа, и трговскиот пат Волга, кој се спуштал по водениот пат Волга до Каспиското Море. Друг огранок бил по должината на Днепар и реката Усјаж-Бук кон Лукомл и Полотск.
Трговскиот пат од Варјанзите до Грците се користел за преноз на различни видови стока. Вино, зачини, накит, стакло, скапи ткаенини, икони и книги доаѓале од Византиското Царство. Волхин тргувал со предни тркала и други предмети. Одредени видови оружје и ракотворби доаѓале од Скандинавија. Северна Русија нудела дрва, крзно, мед и восок, додека балтичките племиња тргувале со килибар.
Во втората половина на единаесеттиот век, крстоносните војни отвориле попрофитабилни патишта од Европа до Ориентот преку крстоносните држави на Блискиот Исток. До тогаш, Русија ги зацвртила своите трговски врски со Западна Европа, а патот од Варјазите до Грците постепено го изгубил своето значење.
4 Во популарната култура
* Голем дел од најпродаваниот шведски историски роман ''„Долгите бродови'' “ (оригинален шведски ''Röde Orm'') од Франс Гунар Бенгтсон ги опишува авантурите на екипажот на шведски брод (со пилот од Готланд) кој се движи по оваа рута кон крајот на 10 век.
* Романот „''Крвава одмазда“'' на Розмари Сатклиф од 1976 година се одвива во текот на 10 век и прикажува полусаксонско сираче кое се приклучува на викиншки екипаж и го следи овој пат, приклучувајќи се на Варјашка гарда и на крајот се населува се во Цариград
* Втората книга од викиншката трилогија на Хенри Трис, ''„Патот до Миклагард“'', објавена кон крајот на 1950-тите, опишува викиншко патување низ Медитеранот до Цариград, каде што главните ликови се земени како робови, а подоцна стануваат членови на Варјашката гарда. Тие на крајот се враќаат во своето родно село преку трговскиот пат.
* Во романот ''„Византија“'' од Стивен Р. Лохед, главниот лик, ирски монах од 9 век, е однесен од викиншки напаѓачи од Скандинавија до Цариград преку овој пат.
* Во стрипот „Принц Валијант“, страници 932 (19 декември 1954) до 988 (15 јануари 1956), истоимениот главен лик и неговата дружина патуваат на два викиншки долги брода од Цариград до Скандинавија преку оваа рута, при што се среќаваат со Пацинаци и Полотјани
* Два музички албума, кои биле објавени во 2007 година, се занимаваат со фиктивни патувања по трговскиот пат, „Миклагард“ од хеви метал бендот „ Ребелион “ ''- „Историја на викинзите“, том 2.'' и финскиот фолк метал бенд Турисас „ ''Варангискиот пат“''. Песните на Турисас содржат скандинавски имиња (''Јарислајф'' во „Во дворот на Јарислајф“ за Големиот кнез Јарослав) и старонордиски егзоними за топоними (како што се ''Холмгард'' во „ До Холмгард и понатаму“ за Велики Новгород и ''Миклагард'' во „Увертирата Миклагард“ за Цариград) поврзани со Киевска Русија. Според Боселман (2018) и ДиЏиоја (2020), скандинавските имиња ги користи Турисас „како начин да се пренесе историскиот контекст на темата на песните“, имено „приказните за скандинавското претхристијанско население и нивните патувања кон исток по патот познат како Патот на Варјанзите до Грците до Цариград“.
* Фиктивното дело на Мајкл Крајтон „''Јадачи на мртвите“'' ја користи рамката на овој трговски пат, во првиот дел од книгата, за да објасни патување од Блискиот Исток па сè до Скандинавија. Оваа книга била основа за филмот ''„13-тиот воин“''.