Аполон

Аполон — едно од олимписките божества во старогрчката и римска религија, како и во старогрчката и римската митологија. Аполон е признат како бог на стреличарството, музиката и танцот, вистината и пророштвото, лекувањето и болестите, Сонцето и светлината, поезијата и.т.н. Како еден од најважните и најсложените грчки богови, тој е син на Зевс и Лето, и брат близнак на Артемида, божица на ловот. Тој се смета за најубав бог и е претставен како идеал на ''куросот'' (безбрадосен, атлетски млад човек). Аполон е познат во етрурската митологија под грчко влијание како Апулу.
Како божество-заштитник на Делфи (''Аполон Питиј''), Аполон е пророчки бог - пророчкото божество на делфскиот пророк и божеството на ритуалното прочистување. Неговите пророштва често биле консултирани за водство во разни прашања. Тој генерално се сметал за бог кој дава помош и одвраќа на злото, и е наречен ''Ἀλεξίκακος'' или „одвраќач на злото“. Медицината и лекувањето се поврзани со Аполон, без разлика дали преку самиот бог или со посредство на неговиот син Асклепиј. Аполон ги спасувал луѓето од епидемии, но тој е и бог кој можел да донесе лошо здравје и смртоносна чума преку своите стрели. Изумот на стреличарството им се припишува на Аполон и неговата сестра Артемида. Аполон обично се опишува како носи сребрен или златен лак и торбичка со стрели.
Како бог на ''музиката'', Аполон претседава со целата музика, песни, танц и поезија. Тој е пронаоѓач на гудачката музика и чест придружник на Музите, функционирајќи како нивен хорски водач на прославите. Лирата е вообичаена негова карактеристика. Заштитата на младите е еден од најдобро потврдените аспекти на неговата панхеленска култна личност. Како ''куротропос'', Аполон се грижи за здравјето и образованието на децата и претседава со нивниот премин во зрелоста. Долгата коса, која била привилегија на момчињата, била кратена при полнолетството (Ефеб) и посветена на Аполон. Самиот бог е прикажан со долга, нескратена коса што ја симболизира неговата вечна младост.
Аполон е важно сточарско божество и бил заштитник на овчарите. Заштитата на стадата, овците и посевите од болести, штетници и предатори била негова главна должност. Од друга страна, Аполон, исто така, го поттикнувал основањето на нови градови и воспоставувањето граѓански устави, се поврзува со доминацијата над колонистите и бил давател на закони. Неговите пророштва често се консултирале пред да се донесат закони во градот. Аполон Егиј бил заштитник на улиците, јавните места и влезовите во домовите.
Во хеленистичко време, особено во текот на 5 век п.н.е., како ''Аполон Хелиј'', тој се идентификувал помеѓу старите Грци со Хелиј, персонификацијата на Сонцето. Иако латинските теолошки дела од најмалку 1 век п.н.е. го идентификувале Аполон со Сонце, немало помешување меѓу нив двајца меѓу класичните латински поети сè до 1 век н.е.
1 Етимологија
Аполон (атички, јонски и хомеро-грчки: grc, (ГЕН: grc дорски: grc, ; аркадокипарски: grc, ; Еолски: grc, ; |Apollō). Името ''Аполон'' — за разлика од Пеан, поврзаното постаро име — генерално не се наоѓа во текстовите од линеарното писмо Б (микенски), иако постои можно сведоштво во лакунската форма '']pe-rjo-['' (Линеарно Б: ]gmy-[) на блокот од Кносос со ознака E 842, иако се претпоставува дека името всушност може да гласи „Хиперион“" ([u]-pe-rjo-[ne]). ([u]-pe-rjo-[ne]).
Етимологијата на името е непозната. Правописот grc (во класичниот грчки јазик) речиси ги заменила сите други форми до почетокот на нашата ера, но дорската форма, (grc), е поархаична, бидејќи е изведено од постар grc. Веројатно е сроден на дорскиот месец ''Апелајос'' (grc), и приносите (grc) при иницијацијата на младите мажи за време на семејниот фестивал (grc). Според некои научници, зборовите се изведени од дорскиот збор (grc), што првично значело „ѕид“, „ограда за животни“ и подоцна „собирање во границите на плоштадот“. Апела (grc) е името на народното собрание во Спарта, што одговара на (grc). Роберт Бекес ја отфрлил поврзаноста на теонимот со именката апелај и предложил предгрчка протоформа * ''Apal <sup>y</sup> un''.
Неколку примери на популарна етимологија се потврдени од антички автори. Така, Грците најчесто го поврзувале името на Аполон со грчкиот глагол grc, „да се уништи“. Платон во ''Кратил'' го поврзува името со grc, „откуп“, со grc (''аполусис''), „прочистување“, и со grc, „едноставен“, особено во однос на тесалиската форма на името, grc, и на крај со grc, „вечно пукачки“. Хесихиј го поврзува името Аполон со дорското grc (апела), што значи „собир“, така што Аполон би бил бог на политичкиот живот, а тој го дава и објаснувањето grc ( ), „превиткување“, во кој случај Аполон би бил бог на стадата.На старомакедонски јазик grc значи „камен“, и некои топоними може да се изведени од овој збор: grc (Пела, главниот град на античка Македонија) и grc (Пелене).
Хетската форма ''од Апалинас'' (''<sup>d</sup>'' hit-Latn) е потврдено во писмото на Манапа-Тарунта. Хетското сведоштво одразува рана форма ''grc-Latn'', што може да се претпостави и од споредбата на кипарскиот grc со дорски grc Името на лидискиот бог ''Qλdãns'' / / може да одразува поранешно / -/ пред палатализација, синкопа и промена на звукот пред лидискиот период * ''>'' Забележливо е усненозаднонепчена согласка на местото на / / пронајдено во преддорскиот grc и хетскиот ''Апалиунас''. Лувиската етимологија предложена за ''Апалиунас'' го прави Аполон „Оној кој заробува“, можеби во смисла на „Ловец“.
1.1 Грчко-римски епитети
Главниот епитет на Аполон Феб, буквално „светло“. Многу често се користел и од Грците и од Римјаните за улогата на Аполон како бог на светлината. Како и другите грчки божества, и тој имал голем број други божества што се применувале на него, одразувајќи ја разновидноста на улогите, должностите и аспектите што му се припишуваат на богот. Сепак, додека Аполон има голем број на апелации во грчката митологија, само неколку се појавуваат во латинската книжевност.
1.1.1 Сонце
* Еглетеј, од grc, „светлина на сонцето“* Хелиј (grc, ''Хелиос'' ), буквално „Сонце“ * Ликеј (grc), „светлина“. Значењето на епитетот „Ликеј“ подоцна се поврзало со мајката на Аполон, Лето, која била божица-заштитник на Ликија (grc) и која била поврзана со волкот (grc).* Фанеј (grc, ''Фанејос''), буквално „давање или носење светлина“
* Феб (grc), буквално „светкав“, неговиот најчесто користен епитет и од Грците и од Римјаните
* Сол (римски), „Сонце“ на латински
1.1.2 Волк
* Ликеген (grc), буквално „роден од волк“ или „роден од Ликија“
* Ликоктон (grc, ''Lykoktonos'' ), од grc, „волк“ и grc, „да се убие“
1.1.3 Потекло и раѓање
Родното место на Аполон била планината Кинт на островот Делос.
* Кинтиј (grc), буквално „синтиевски“
* Кинтоген (grc), буквално „роден од Синт“
* Делиј (grc), буквално „Делијан“
* Дидимеј (grc) од δίδυμος, „близнак“, како близнак на Артемида
1.1.4 Место за богослужба
Делфи и Актиум биле негови главни места за богослужба.* Акрефиј (grc), буквално од беотскиот град Акрефија (Ἀκραιφία), за кој се вели дека го основал неговиот син Акрефеј.
* Актијак (grc), според градот Актиум (Ἄκτιον)* Делфин (grc), според Делфи. Етиологијата во Хомерските химни го поврзува ова со делфините.
* Епактеј, што значи „бог обожаван на брегот“, на Самос.* Питиј (grc), според регионот околу Делфи
* Сминтеј (Σμινθεύς), „Сминтиец“ - односно „од градот Сминтос или Сминте“ во близина на градот Хамаксит во Троада* Напајски Аполон (Ἀπόλλων Ναπαῖος), според градот Напе на островот Лезбос* Евтресит, според градот Евтресис на Беотија* Иксиос (Ἴξιος), изведено од област во Родос наречена Иксија.
1.1.5 Исцелување и болест
* Акесиј (Ἀκέσιος), од ἄκεσις, „лекување“. Акесиј бил епитетот на Аполон кој бил обожаван во градот Елида, каде што имал храм во агората.* Ацестор (grc), буквално „исцелител“
* Јатриј (Ἰατρός), буквално „лекар“* Медик (римско) („лекар“ на латински. Според храм кој бил посветен на Аполон Медик во Рим, веројатно веднаш до храмот на Белона.
* Пеан (Paiān), лекар, исцелител* Парнопиј (Παρνοπιος), од παρνοπως, „скакулец“
1.1.6 Основач и заштитник
* Агиеј (Ἀγυιεύς), од ἄγυια, „улица“, за неговата улога во заштитата на патиштата и домовите
* Алексик, буквално „одбранувајќи го злото“
* Апотропеј (Ἀποτρόπαιος), од ἀποτρέπειν, „да се отвори“
* Архегет (Ἀρχηγέτης), буквално „основач“
* Аверник (римски) (од латински āverruncare), „да се одбегне“
* Кларик ( Κλάριος), од дорски κλάρος, „доделена земја“* Епикур (Ἐπικούριος), од ἐπικουρέειν, „за помош“* Генетор (Γενέτωρ), буквално „предок“* Номик (Νόμιος), буквално „пастир“
* Нимфегет (Νυμφηγέτης), од Νύμφη, „Нимфа“ и ἡγέ lifeτleader како ς“, „водач“, за неговата улога како заштитник на овчарите и пастирскиот живот,
* Патрос (Πατρῷος) од πατρῷος, „поврзан со нечиј татко“, за неговата улога како татко на Јон и основач на Јонците, како што се обожавал во храмот на Аполон Патрос во Атина
* Савроктон (Σαυροκτόνος), „убиец на гуштер“, веројатно упатување на неговото убиство на Питон
1.1.7 Пророштво и вистина
* Целиспек (римско) (од латинскиот ''coelum'', „небо“ и ''specere'' „да се гледа“
* Јатромант (grc) од grc, „лекар“ и grc, „пророк“, осврнувајќи се на неговата улога како бог и на лекувањето и на пророштвото
* Лешенор (grc), од grc, „разговорник“
* Локсиј (grc), од grc, „да се каже“, историски поврзано со grc, „двосмислено“
* Мантик (grc), буквално „пророчки“
* Пропс (grc), што значи „предвидувач“ или „прво виден“
1.1.8 Музика и уметност
* Музагет (од grc, „Муза“ и grc „водач“ * Музегет (од grc), како и претходното
1.1.9 Стрелаштво
* Афетор (Ἀφήτωρ), од грчкиот глагол ἀφίημι, „да се пушти, да се испука (стрела)“
* Афетор (Ἀφητόρος), со исто значење како претходното
* Аркитенен (римски епитет; лат. Arcitenens), буквално „оној што носи лак“
* Аргироток (Ἀργυρότοξος), буквално „со сребрен лак“
* Клитотокс (Κλυτότοξος), „оној што е прочуен по својот лак“, славниот стрелец.* Хекаерг (grc), буквално „далеку-погодувачки“
* Хекебол (Ἑκηβόλος), „далеку-погодувачки“
* Исминиј (Ἰσμηνιός), буквално „од Исмен“, по Исмен, синот на Амфион и Ниоба, кого го погодил со стрела
1.1.10 Изглед
* Акерсеком (grc), „оној што има непострижена коса“, вечната ефеба.* Хрисоком (grc), буквално „оној што има златна коса“.
1.1.11 Амазонки
* Амазониј (|Ἀμαζόνιος), според Павсаниј во ''„Опис на Грција“'', било име на светилиште на Аполон во близина на Пирих, со слика на богот за која се вели дека била посветена од Амазонките.
1.2 Останато
* Боедромион (grc), било презиме на Аполон во Атина, со различни објаснувања за неговото потекло. Некои тврдат дека причината зошто на богот му било дадено ова име била затоа што им помогнал на Атињаните да ги победат Амазонките во нивната битка, која се одржала на седмиот од месец Боедромион, денот кога подоцна се одбележувале Боедромиите. Други тврдат дека терминот потекнува од фактот дека, во битката меѓу Евмолп и Ерехтеј и Јон, Аполон ги советувал Атињаните да го нападнат непријателот со воен повик (Βοή) доколку сакаат да победат.* Питеј (Πυθαεύς; од Питеј, синот на Аполон), во Хермиона имало храм на Аполон наречен Питеј, име што го научиле од жителите на Аргос бидејќи според поетот Телесила, тие биле првите Грци во чија земја дошол Питеј, синот на Аполон.* Хориј (Ὅριος; „на границите“), можеби е затоа што Хермионците извојувале победа, или во војна или преку политика, поврзана со границите на нивната земја, и затоа го почитувале Аполон Хориј.
1.3 Келтски епитети и култни титули
Аполон бил обожаван низ целото Римско Царство. Во традиционалните келтски земји, тој најчесто се сметал за бог на исцелување и сонцето. Честопати бил изедначуван со келтски богови со сличен карактер.* Аполон Атепомар („големиот коњаник“ или „поседувач на голем коњ“). Аполон бил обожаван во Мовер. Коњите, во келтскиот свет, биле тесно поврзани со Сонцето.* Аполон Белен („светкав“ или „брилијантен“). Овој епитет му бил даден на Аполон во делови од Галија, Северна Италија и Норик (дел од денешна Австрија). Аполон Белен бил бог на сонцето и исцелител.* Аполон Куномаглус („господар на кучиња“). Титула дадена на Аполон во светилиштето во Нетлтон Шраб, Вилтшир. Можеби бил бог на лекувањето. Самиот Куномаглус можеби првично бил независен бог на лекувањето.* Аполон Гран. Гранус бил бог на изворот на исцелување, подоцна изедначен со Аполон.* Аполон Мапон. Бог познат од натписи во Британија. Ова може да биде локална фузија на Аполон и Мапон.
* Аполо Моритасг. Епитет за Аполон во Алезија, каде што бил почитуван како бог на лекувањето и, можеби, на лекарите.* Аполон Виндон („јасна светлина“). Аполон Виндон имал храм во Есароа, во близина на Шатијон сир Сен во денешна Бургундија. Тој бил бог на лекувањето, особено на очите.* Аполон Виротут („добротвор на човештвото“). Аполон Виротут бил почитуван, меѓу другите места, во Финс д'Анеси (Горна Савоја) и во Жублен (Мен и Лоара).
2 Потекло
Аполон се смета за најхеленскиот (грчкиот) меѓу олимписките богови.
Култните центри на Аполон во Грција, Делфи и Делос, датираат од 8 век п.н.е. Светилиштето на Делос првенствено било посветено на Артемида, сестрата-близначка на Аполон. Во Делфи, Аполон бил почитуван како убиец на чудовишната змија позната како Питон. За старите Грци, Аполон бил најгрчкиот од сите богови, и низ вековите стекнал различни функции. Во Архајска Грција тој бил пророк, оракуларан бог кој во постарите времиња бил поврзан со „исцелувањето“. Во Класична Грција бил бог на светлината и музиката, но во народната религија имал силна функција да го одвраќа злото. Валтер Буркерт разликува три компоненти во праисторијата на култот на Аполон, кои ги нарекува „доријска северозападногрчка компонента, критско-минојска компонента и сиро-хетитска компонента“.
2.1 Исцелител и бог-заштитник од злото
Во класичните времиња, неговата главна функција во народната религија била да го одвраќа злото, и затоа бил нарекуван „апотропајос“ (grc, „оној што го одвраќа злото“) и „алексикакос“ (grc, „оној што ја одбива несреќата“; од гл. grc + им. grc). Аполон имал и многу епитети поврзани со неговата улога како исцелител. Некои често користени примери се „пајон“ (grc, буквално „исцелител“ или „помошник“), „епикуриос“ (grc, „оној што помага“), „улиос“ (grc, „исцелител“) и „лоимиос“ (grc, „на чумата“). Кај подоцнежните автори, зборот „пајон“, обично напишан како „Paean“ на латински, станал само епитет на Аполон во неговата улога како бог на исцелувањето.
Аполон, во својот аспект како „исцелител“, е поврзан со примитивниот бог Паен (grc), кој немал сопствен култ. Паен служел како исцелител на боговите во ''Илијада'', и се смета дека потекнува од предгрчка религија. Се претпоставува, иако не е потврдено, дека тој е поврзан со микенската фигура ''pa-ja-wo-ne'' (Линеарно писмо Б: gmy). Паен претставувал персонификација на светите песни што ги пееле „пророчките лекари“ (grc), за кои се верувало дека лекуваат болести.
Хомер ја користи именката Паен за да означи и бог и карактеристичната песна на тој бог – песна на апотропејска благодарност и триумф. Таквите песни првично биле упатувани до Аполон, а подоцна и до други богови: до Дионис, до Аполон Хелиј, како и до синот на Аполон, исцелителот Асклепиј. Околу 4 век п.н.е., Паен станал само формула на обожување; неговата цел била или да се измоли заштита од болест и несреќа, или да се изрази благодарност откако таквата заштита била дадена. На тој начин Аполон бил признаен како бог на музиката. Улогата на Аполон како убиец на Питон довела до негово поврзување со војна и победа; оттука станало римски обичај паен да се пее од војската кога вршела некој марш, пред влегување во битка, кога флотата го напуштала пристаништето и по извојувана победа.
Во ''Илијада'', Аполон е претставен како исцелител меѓу боговите, но истовремено и носител на болест и смрт преку своите стрели, слично на функцијата на ведскиот бог на болеста Рудра. Тој испраќа чума (grc) врз Ахајците. Знаејќи дека Аполон може да спречи повторување на чумата што самиот ја испратил, тие се прочистуваат преку ритуал и му принесуваат голема жртва од говеда, наречена хекатомба.
2.2 Дорско потекло
''Хомерската химна на Аполон'' го прикажува Аполон како дојденец од север. Поврзаноста со севернонаселените Дорци и нивниот иницијатички празник ''апелај'' е зацврстена преку месецот ''Апелајос'' во северозападните грчки календари. Семејниот празник бил посветен на Аполон (дорски: grc).''Апелајос'' бил месецот на овие обреди, а Апелон бил „мегистос курос“ (големиот Курос). Сепак, ова може да го објасни само дорскиот тип на името, кое е поврзано со старомакедонскиот збор „пела“ (Пела), „камен“. Камењата имале важна улога во култот на богот, особено во пророчкото светилиште во Делфи (Омфал).
2.3 Минојско потекло
Џорџ Хаксли сметал дека поистоветувањето на Аполон со минојското божество Пајавон, почитувано на Крит, потекнува од Делфи. Во ''Хомерска химна'', Аполон се појавува како делфин што ги носи критските свештеници во Делфи, каде што тие очигледно ги пренесуваат своите религиозни практики. ''Аполон Делфиниос'' или ''Делфидиос'' бил морски бог, особено почитуван на Крит и на островите. Сестрата на Аполон, Артемида, грчката божица на ловот, е поистоветена со минојската божица Бритомартида (Диктинна), како и со ''Лафрија'', предгрчката „господарка на животните“, која била особено почитувана во Делфи. Во нејзините најрани претстави таа била придружувана од „Господарот на животните“, бог на ловот вооружен со лак, чие име е изгубено; аспектите на оваа фигура можеби биле апсорбирани во попопуларниот Аполон. Едно свештеничко семејство во Делфи се нарекувало „Лаб(р)ијади“. Името можеби потекнува од Лафрија.
2.4 Анадолско потекло
Негрчкото потекло на Аполон одамна се истражува во науката. Името на мајката на Аполон, Лето, има лидиско потекло и таа била почитувана на бреговите на Мала Азија. Инспиративниот пророчки култ веројатно бил донесен во Грција од Анадолија, која е и татковина на Сибила, и каде што се појавиле некои од најстарите пророчки светилишта. Знаци, симболи, прочистувања и егзорцизми се појавуваат во старите асирско-вавилонски текстови. Овие ритуали се прошириле во царството на Хетите, а оттаму и во Грција.
Хомер го прикажува Аполон на страната на Тројанците, кои се борат против Ахајците за време на Тројанската војна. Тој е прикажан како страшен бог, на кој Грците му верувале помалку отколку на другите богови. Се смета дека богот е поврзан со ''Апалиунас'', заштитно божество на Вилуса (Троја) во Мала Азија, но зборот не е целосен. Камењата пронајдени пред портите на хомерската Троја биле симболи на Аполон. Западноанадолското потекло може дополнително да се поткрепи со паралелното почитување на ''Артим'' (Артемида) и ''Qλdãns'', чие име можеби е сродно со хетиските и дорските форми, во зачуваните лидиски текстови. Сепак, поновите научници се сомневаат во поистоветувањето на ''Qλdãns'' со Аполон.
Грците го нарекувале grc ''агиеј'' како заштитнички бог на јавните простори и домовите, кој го одбива злото, а негов симбол бил зашилен камен или столб. Меѓутоа, додека грчките празници обично се славеле за време на полна месечина, сите празници на Аполон се одржувале на седмиот ден од месецот, а нагласувањето на тој ден (''sibutu'') укажува на вавилонско потекло.
2.5 Протоиндоевропско потекло
Ведскиот Рудра има некои функции слични на оние на Аполон. Страшниот бог е нарекуван „''стрелец''“, а лакот е исто така атрибут на Шива. Рудра можел да носи болести со своите стрели, но исто така можел да ги ослободи луѓето од нив, а неговата алтернатива Шива е исцелител и лекар-бог. Сепак, индоевропската компонента на Аполон не ја објаснува неговата силна поврзаност со знаци, егзорцизми и пророчки култ.
3 Оракуларен култ
Невообичаено меѓу олимписките божества, Аполон имал две култни светилишта со широко распространето влијание: Делос и Делфи. Во култната практика, Делискиот Аполон и Питискиот Аполон (Аполон од Делфи) биле толку различни што можело и двајцата да имаат светилишта на исто место. Ликија била света за богот, бидејќи овој Аполон бил нарекуван и Ликиски. Култот на Аполон бил веќе целосно воспоставен кога започнале писмените извори, околу 650 година п.н.е. Аполон станал исклучително важен за грчкиот свет како оракуларно божество во архајскиот период, а зачестеноста на теофорските имиња како ''Аполодор'' или ''Аполониј'', како и градовите наречени ''Аполонија'', сведочат за неговата популарност. Оракуларни светилишта посветени на Аполон биле основани и на други места. Во 2 и 3 век н.е., оние во Дидима и Кларос ги изрекувале т.н. „теолошки оракули“, во кои Аполон потврдува дека сите божества се аспекти или слуги на сеопфатно, највисоко божество. „''Во 3 век, Аполон бил замолчен. Јулијан Отпадникот (359–361) се обидел да го оживее Делфискиот оракул, но не успеал''.“
3.1 Оракуларни светилишта
Аполон имал познат оракул во Делфи, како и други значајни во Кларос и Дидима. Неговото оракуларно светилиште во Абеја во Фокида, било доволно важно за да биде консултирано од Крез. Неговите оракуларни светилишта вклучуваат:
* Абеја во Фокида.
* Баса на Пелопонез.
* Во Кларос, на западниот брег на Мала Азија; како и во Делфи, постоел свет извор што испуштал ''пнеума'', од кој пиеле свештениците.
* Во Коринт, Коринтскиот оракул потекнувал од градот Тенеја, од заробеници наводно земени во Тројанската војна.
* Во Кирсе, Троада, бил изграден храм за Аполон Сминтеј.
* Во Делос, постоел оракул на Делискиот Аполон, во текот на летото. Хиеронот (светилиштето) на Аполон, во близина на Светото Езеро, било местото каде што се сметало дека богот е роден.
* Во Делфи, Питијата се исполнувала со ''пнеума'' на Аполон, за кое се верувало дека доаѓа од извор во внатрешноста на адитонот.
* Во Дидима, оракул на брегот на Анадолија, југозападно од лидискиот (лувиски) град Сард; каде што свештениците од лозата на Бранхидите добивале инспирација пиејќи од лековит извор сместен во храмот. Се верувало дека бил основан од Бранх, син или љубовник на Аполон.
* Во Хиераполис Бамбица, Сирија (денешен Манбиџ), според трактатот ''De Dea Syria'', светилиштето на сириската божица содржело облечена и брадеста слика на Аполон. Прорекувањето се засновало на спонтаните движења на оваа слика.* Во Патара, Ликија, постоел сезонски зимски оракул на Аполон, за кој се велело дека било местото каде што богот доаѓал од Делос. Како и во Делфи, оракулот во Патара била жена.
* Во Сегеста на Сицилија.
Оракули биле давани и од синовите на Аполон.
* Во Ороп, северно од Атина, оракулот Амфиарај се сметал за син на Аполон; Ороп имал и свет извор.
* Во Лабадеја, источно од Делфи, Трофониј, уште еден син на Аполон, го убил својот брат и побегнал во пештерата каде што подоцна станал оракул.
4 Храмот на Аполон
Голем број на храмови му биле посветени на Аполон во Грција и нејзините колонии. Тие го покажуваат ширењето на култот на Аполон и развојот на старогрчката архитектура, која во најголем дел се темелела на правилноста на формата и на математичките односи. Некои од најраните храмови, особено на Крит, не припаѓаат на ниту еден грчки архитектонски ред. Се смета дека првите храмови биле со правоаголни дрвени конструкции. Различните дрвени елементи се сметале за божествени, а нивните форми биле зачувани во мермерните или камените елементи на храмовите од дорскиот ред. Грците користеле стандардни типови бидејќи верувале дека светот на предметите е низа типични форми кои можат да бидат претставени во неколку случаи. Храмовите требало да бидат канонски, а архитектите се стремеле да ја постигнат таа естетска совршеност. Уште од најраните времиња постоеле одредени правила кои строго се почитувале кај правоаголните периптерни и простилни градби. Првите објекти биле градени потесно за да го држат покривот, а кога димензиите се менувале, станувале неопходни одредени математички односи за да се зачуваат првобитните форми. Ова веројатно влијаело врз теоријата на броевите на Питагора, кој верувал дека зад изгледот на нештата стои трајниот принцип на математиката.
Дорскиот ред доминирал во текот на 6 и 5 век п.н.е., но постоел математички проблем во врска со положбата на триглифите, кој не можел да се реши без промена на првобитните форми. Редот речиси бил напуштен во корист на јонскиот ред, но и јонскиот капител претставувал нерешлив проблем на аглите на храмот. Двата реда постепено биле заменети со коринтскиот ред за време на хеленистичкиот период и под Рим.
4.1 Грчки храмови
*Теба: Најстариот храм, веројатно посветен на ''Аполон Исмениј'', бил изграден во 9 век п.н.е. Се смета дека бил криволинеарна градба. Дорскиот храм бил изграден во раниот 7 век п.н.е., но биле пронајдени само мали делови. Фестивал наречен Дафнефорија се одржувал на секои девет години во чест на Аполон Исмениј (или Галаксиј). Луѓето носеле ловорови гранки (дафни), а на чело на поворката одел млад човек (избран свештеник на Аполон), наречен „дафнефорот“.*Еретрија: Според ''Хомеровата химна на Аполон'', богот пристигнал на рамнината барајќи место за да го воспостави своето пророчиште. Првиот храм на ''Аполон Дафнефорос'' („Аполон носител на ловор“, или „оној што ја однел Дафне“) датира од околу 800 п.н.е. Храмот бил криволинеарен ''хекатомпедон'' (сто стапки). Во помала градба се чувале основите на ловоровите гранки што биле користени за првата градба. Друг храм, веројатно периптерос, бил изграден во 7 век п.н.е., со внатрешен ред дрвени столбови над неговиот геометриски претходник. Околу 510 п.н.е. бил обновен како периптерос, со стилобат од 21,00 x 43,00 м. Бројот на столбовите во птеронот бил 6 x 14.*Дрерос (Крит): Храмот на ''Аполон Делфиниј'' датира од 7 век п.н.е., или веројатно од средината на 8 век п.н.е. Според легендата, Аполон се појавил како делфин и ги пренел критските свештеници до пристаништето на Делфи. Димензиите на планот се 10,70 x 24,00 м и зградата не била периптерна. Таа содржи темели на столбови од минојски тип, кои може да се сметаат за претходници на дорските столбови.*Гортин (Крит): Храм на ''Питиски Аполон'' бил изграден во 7 век п.н.е. Планот изнесувал 19,00 x 16,70 м и не бил периптерен. Ѕидовите биле масивни и изградени од варовник. Имало една единствена врата на источната страна.
*Термон (Западна Грција): Дорскиот храм на ''Аполон Термиј'' бил изграден во средината на 7 век п.н.е. Бил подигнат врз постара криволинеарна градба, можеби од 10 век п.н.е., на која подоцна бил додаден перистил. Храмот бил тесен, а бројот на столбовите во птеронот (веројатно дрвени) бил 5 x 15. Имало еден ред внатрешни столбови. Димензиите на стилобатот биле 12,13 x 38,23 м, и бил изработен од камен.*Коринт: Дорски храм кој бил изграден во 6 век п.н.е. Стилобатот на храмот изнесувал 21,36 x 53,30 м, а бројот на столбовите во птеронот бил 6 x 15. Имало двоен ред внатрешни столбови. Стилот е сличен на храмот на Алкмеонидите во Делфи. Коринтјаните се сметале за пронаоѓачи на дорскиот ред.*Напес (Лезбос): Еолски храм, веројатно на ''Аполон Напајос'', бил изграден во 7 век п.н.е. Пронајдени се неколку посебни капители со цветна орнаментика, наречени еолски, кои изгледа биле преземени од Истокот.*Кирена (Либија): Најстариот дорски храм на Аполон бил изграден околу 600 п.н.е. Бројот на столбовите во птеронот бил 6 x 11, а стилобатот изнесувал 16,75 x 30,05 м. Имало двоен ред од шеснаесет внатрешни столбови поставени на стилобати. Капителите биле изработени од камен.*Наукрат: Јонски храм кој бил изграден во раниот 6 век п.н.е. Пронајдени се само неколку фрагменти, а најраните, изработени од варовник, се сметаат меѓу најстарите на јонскиот ред.*Сиракуза (Сицилија): Дорски храм кој бил изграден на почетокот на 6 век п.н.е. Стилобатот изнесувал 21,47 x 55,36 м, а бројот на столбовите во птеронот бил 6 x 17. Тој бил првиот храм во грчкиот запад изграден целосно од камен. Бил додаден втор ред столбови, со што се добил ефект на внатрешен трем.*Селинут (Сицилија): Дорскиот Храм Ц датира од 550 п.н.е. и веројатно бил посветен на Аполон. Стилобатот изнесувал 10,48 x 41,63 м, а бројот на столбовите во птеронот бил 6 x 17. Постоел трем со втор ред столбови, што е потврдено и кај храмот во Сиракуза.*Делфи: Првиот храм посветен на Аполон бил изграден во 7 век п.н.е. Според легендата, бил дрвен и изграден од ловорови гранки. „Храмот на Алкмеонидите“ бил изграден околу 513 п.н.е. и е најстариот дорски храм со значајна употреба на мермер. Стилобатот изнесувал 21,65 x 58,00 м, а бројот на столбовите во птеронот бил 6 x 15. Фестивал сличен на оној во чест на Аполон во Теба се одржувал на секои девет години. Едно момче било испраќано во храмот, кое одело по светата патека и се враќало носејќи ловорова гранка (''dopnephoros''). Девојките учествувале со пеење на радосни песни.*Хиос: Јонски храм на ''Аполон Фанајос'' кој бил изграден кон крајот на 6 век п.н.е. Пронајдени се само мали делови, а капителите имале цветна орнаментика.*Абеја (Фокида): Храмот бил уништен од Персијците за време на инвазијата на Ксеркс во 480 п.н.е., а подоцна и од Беотјците. Подоцна бил обновен од Адријан. Оракулот бил во употреба од раномикенските времиња до римскиот период и го покажува континуитетот меѓу микенската и класичната грчка религија.*Баса (Пелопонез): Храм посветен на ''Аполон Епикуриј'' („Аполон Помошникот“) бил изграден во 430 п.н.е., по проект на Иктин. Тој комбинирал дорски и јонски елементи и претставува најрана употреба на столб со коринтски капител во средината. Храмот бил со релативно скромна големина, со стилобат од 14,5 x 38,3 метри и дорски перистил од 6 x 15 столбови. Покривот оставал средишен отвор за да се пропуштат светлина и воздух.*Делос: Храм, веројатно посветен на Аполон и не периптерен, бил изграден во доцниот 7 век п.н.е., со план од 10,00 x 15,60 м. Дорскиот Голем храм на Аполон бил изграден околу 475 п.н.е. Стилобатот изнесувал 13,72 x 29,78 м, а бројот на столбовите во птеронот бил 6 x 13. Мермерот бил широко употребуван.*Амбракија: Дорски периптерен храм посветен на ''Аполон Питиј Сотир'' бил изграден во 500 п.н.е., во средината на грчкиот град Арта. Пронајдени се само некои делови, а се смета дека храмот бил изграден врз постари светилишта посветени на Аполон. Стилобатот изнесувал 20,75 x 44,00 м. Основата што ја носела статуата на богот сè уште постои.*Дидима (во близина на Милет): Џиновскиот јонски храм на ''Аполон Дидимајос'' започнал да се гради околу 540 п.н.е. Градењето било прекинато, а потоа продолжено во 330 п.н.е. Храмот бил диптерен, со надворешен ред од 10 x 21 столб, а стилобатот изнесувал 28,90 x 80,75 м.*Кларос (во близина на античкиот град Колофон): Според легендата, познатиот пророк Калхас, враќајќи се од Троја, пристигнал во Кларос. Тој го предизвикал пророкот Мопс, и умрел кога изгубил. Дорскиот храм на ''Аполон Клариј'' веројатно бил изграден во 3 век п.н.е. и бил периптерен со 6 x 11 столбови. Бил реконструиран кон крајот на хеленистичкиот период, а подоцна и од царот Адријан, но Павсаниј тврди дека сè уште бил недовршен во 2 век п.н.е.*Хамаксит (Троада): Во Илијада, Хрис, свештеникот на Аполон, му се обраќа на богот со епитетот Сминтеј (Господар на глувците), поврзан со неговата древна улога како носител на болести (чума). Неодамнешните ископувања покажуваат дека хеленистичкиот храм на ''Аполон Сминтеј'' бил изграден во периодот 150–125 п.н.е., но симболот на божеството-глушец бил користен на монети веројатно уште од 4 век. Храмот изнесувал 40,00 x 23,00 м на стилобатот, а бројот на столбовите во птеронот бил 8 x 14.*Питион (|Πύθιον): Ова било името на светилиште на Аполон во Атина, во близина на реката Илисос. Било основано од Пејсистрат, а таму биле поставувани триножници од оние кои победувале во цикличниот хор за време на Таргелиите.*Сетае: Храмот на ''Аполон Акзирос'' се наоѓал во градот.*Аполонија Понтика: Во градот постоеле два храма на Аполон Исцелителот. Едниот од доцниот архајски период, а другиот од раниот класичен период.*Островот Икарос во Персискиот Залив: На островот постоел храм на Аполон.*Аргос на Кипар: постоел храм на Аполон Еритиј (Ἐριθίου Ἀπόλλωνος ἱερῷ).*Храмот и оракулот на Аполон во Еутресис.*Олтар на Аполон Акритас се наоѓал во Лакедемон. Дополнително, над едно светилиште на Земјата наречено Гасептон во Лакедемон бил поставен Малеатискиот Аполон.
4.2 Етрурски и римски храмови
*Веји (Етрурија): Храмот на Аполон бил изграден во доцниот 6-ти век п.н.е., што укажува на ширењето на култот на Аполон (Аплу) во Етрурија. Се состоел од просторија со портик, наречен тоскански, и тројна цела со ширина од 18,50 м.*Фалериј Ветерес (Етрурија): Храм на Аполон бил изграден веројатно во 4 до 3 век п.н.е. Пронајдени се делови од теракотен капител и теракотна основа. Се смета дека етрурските колони произлегуваат од архаичниот дорски стил. Култот на Аполон Соран е потврден преку еден натпис пронајден близу Фалери.
во Помпеја
*Помпеја (Италија): Култот на Аполон бил распространет во регионот Кампанија уште од 6 век п.н.е. Храмот бил изграден во 120 п.н.е., но неговите почетоци се од 6 век п.н.е. Бил реконструиран по земјотресот во 63 н.е. Тој прикажува мешавина на стилови што формирале основа за римската архитектура. Колоните пред целата формирале токсански портик, а целата е поставена необично далеку назад. Периптерната колонада од 48 јонски столбови била поставена така што нагласокот бил на предниот дел.*Рим: Храм на Аполон Сосиј и Аполон Медикус. Првиот храм датира од 431 п.н.е. и бил посветен на Аполон Медик (лекарот), по чумата од 433 п.н.е. Бил обновен од Гај Сосил, веројатно во 34 п.н.е. Денес постојат само три столбови со коринтски капители. Се смета дека култот на Аполон постоел во овој регион најмалку од средината на 5 век п.н.е.*Рим: Храм на Аполон Палатински се наоѓал на Палатинскиот рид, внатре во светиот предел на градот. Изграден е од Октавијан Август во 28 п.н.е. Фасадата на оригиналниот храм бил во јонски стил и изграден од солидни блокови мермер. Многу познати статуи од грчки мајстори биле изложени во и околу храмот, вклучувајќи мермерна статуа на богот на влезот и статуа на Аполон во целата.*Мелита (современ Имдина, Малта): Храм на Аполон бил изграден во градот во 2 век н.е. Неговите остатоци биле откриени во 18 век, а многу од архитектонските фрагменти биле распоредени во приватни колекции или преработени во нови скулптури. Делови од подиумот на храмот биле повторно откриени во 2002.
5 Митологија
Во митовите, Аполон е син на Зевс, кралот на боговите, и Лето, неговата претходна сопруга или една од неговите љубовници. Аполон често се појавува во митовите, драмите и химните, директно или индиректно преку неговите пророштва. Како омилен син на Зевс, тој имал директен пристап до умот на Зевс и бил спремен да им го открие ова знаење на луѓето. Неговата божественост била надвор од човечкото разбирање и тој се појавува и како корисен и како гневен бог.
5.1 Раѓање
5.1.1 Хомерска химна за Аполон
Бремена со потомок на Зевс, Лето патувала низ многу земји сакајќи да го роди Аполон, но била одбивана насекаде поради страв. Кога стигна до Делос, Лето побарала од островот да ѝ пружи засолниште, ветувајќи дека нејзиниот син ќе донесе слава и просперитет на островот. Тогаш Делос ѝ открил на Лето дека се зборува дека Аполон ќе биде бог кој „''ќе владее над боговите и луѓето на плодната земја''“. Поради тоа луѓето се плашеле, а Делос се грижел дека Аполон ќе ја остави настрана штом се роди. Слушајќи го ова, Лето се заколнала на реката Стикс дека доколку ѝ биде дозволено да роди на островот, нејзиниот син најмногу ќе го почитува островот Делос меѓу сите други земји. Уверен во тоа, Делос се согласил да ѝ помогне на Лето. Сите богини, освен Хера, пристигнале да ѝ помогнат.
Сепак, Лето не можела да роди, бидејќи Хера ја измамила Илитија, божица на породувањето, да остане на Олимп. Останатите божици потоа ја убедиле Ирида да ја доведе Илитија со тоа што ѝ понудиле огрлица од килибар долга 8,2 м. Ирида го направила тоа и ја убедила Илитија да стапи на островот. Така, држејќи се за палма, Лето конечно го родила по девет дена и девет ноќи труд, и Аполон „излегол“ од утробата на мајка си. Божиците го измиле новороденчето, го облекле во бела облека и му ставиле златни украси. Темида, божицата на божествениот закон, му дал нектар и амброзија, бидејќи Лето не можела. Откако го вкусил божествениот оброк, детето се ослободило од врските и прогласил дека ќе биде господар на лирата и стрелаштвото, и ќе ја толкува волјата на Зевс пред луѓето. Потоа започнал да оди, предизвикувајќи островот да се исполни со злато.
5.1.2 Калимахова Химна за Делос
Островот Делос претходно бил користен од Астерја, божица која скокнала во водата за да побегне од настојувањата на Зевс и станала слободна пловејќи до остров со исто име. Кога Лето останала бремена, Хера била известена дека синот на Лето ќе стане поблизок до Зевс отколку Арес. Разгневена, Хера ја следела преку небото и ги испратила Арес и Ирида да ја спречат Лето да роди на земјата. Арес, поставен над копното, и Ирида, над островите, се заканувале на сите земји и ја спречувале да ѝ помогнат на Лето.
Кога Лето пристигнала во Теба, фетусот Аполон прорекол од утробата на мајка си дека во иднина ќе казни жена која испратила клетва во Теба (Ниоба), па не сакал да се роди таму. Лето потоа заминала во Тесалија и побарала помош од нимфите на реката, ќерките на реката Пенеј. Иако првично стравувале и биле неодлучни, Пенеј подоцна се согласил Лето да роди во неговите води. Не го променила своето мислење, дури и кога Арес испуштил застрашувачки звук и се заканил дека ќе исфрли неколку врвови на планини во реката. Но Лето сама ја одбила неговата помош и заминала, не сакајќи тој да страда заради неа.
Откако биле одбиени од различни земји, Аполон повторно проговорил од утробата, барајќи од мајка си да го погледне следниот пловечки остров кој се наоѓал пред неа, изразувајќи желба да се роди таму. Кога Лето се приближила до Астерја, сите останати острови побегнале. Но Астерја ја пречекала Лето без страв од Хера. Шетајќи по островот, таа седнала покрај палма и побарала Аполон да се роди. За време на породувањето, лебедите кружеле околу островот седум пати, знак дека подоцна Аполон ќе свири на седмструна лира. Кога Аполон конечно „излегол“ од утробата на мајка си, нимфите на островот отпеале химна на Илитија која се слушнала до небесата. Во моментот кога Аполон се родил, целиот остров, вклучувајќи ги дрвата и водите, се претвориле во злато. Астерја го измила новороденчето, го повила и го хранела со своето мајчино млеко. Островот се зацврстил и подоцна бил наречен Делос.
Хера повеќе не била лута, бидејќи Зевс успеал да ја смири; и таа не имала злоба кон Астерја, бидејќи Астерја претходно го одбила Зевс.
5.1.3 Пиндар
Пиндар е најраниот извор кој експлицитно ги нарекува Аполон и Артемида близнаци. Кај него, Астерја се споменува како сестра на Лето. Сакавќи да побегне од настојувањата на Зевс, таа се фрлила во морето и станала пловејќи карпа наречена Ортигија додека не се родиле близнаците. Кога Лето стапнала на карпата, четири столбови со темели од адамантиум израснале од земјата и ја поддржале карпата. Кога Аполон и Артемида се родиле, нивните тела блескале, а песна отпеала Илитија и Лахесис, една од трите мојри.
5.1.4 Хигин
Игнорирајќи ги настојувањата на Зевс, Астерја се претворила во птица и скокнала во море. Од неа се издигнал остров наречен Ортигија. Кога Хера открила дека Лето е бремена со дете на Зевс, таа одредила дека Лето може да роди само на место каде не паѓа сонце. Во тоа време, чудовиштето Питон исто така започнало да ја следи Лето со намера да ја убие, бидејќи видел дека ќе биде убиен од потомок на Лето. Меѓутоа, по наредба на Зевс, Бореј ја однел Лето и ја предал на Посејдон. За да ја заштити, Посејдон ја однел на островот Ортигија и го покрил со бранови за сонцето да не ја погледне. Лето родила држејќи се за маслиново дрво и од тој момент островот бил наречен Делос.
5.1.5 Други варијации
Освен спомнатите, постојат повеќе варијации на приказната за раѓањето на Аполон:
Елијан наведува дека на Лето ѝ биле потребни дванаесет дена и дванаесет ноќи да патува од Хипербореја до Делос. Лето се преобразила во волчица пред породувањето, што е причината зошто Хомер го опишува Аполон како „''бог роден од волк''“.
Либаниј напишал дека ниту копното ниту видливите острови не ја примале Лето, но по заповед на Зевс, Делос станал видлив и ја примил Лето и децата.
Според Страбон, Курети ѝ помогнале на Лето создавајќи силни звуци со своите оружја и така ја исплашиле Хера, прикривајќи го породувањето на Лето.
Теогн пишува дека островот се исполнил со мирис на амброзија кога се родил Аполон, а Земјата се смеела од радост.
Во некои верзии, Артемида се родила прва и потоа ѝ помогнала на Лето при раѓањето на Аполон.
Во некои извори, самото раѓање на Аполон го зацврстил островот Делос на земјата, додека други сметаат дека Аполон подоцна го закотвил Делос на дното на океанот..
Овој остров станал свет за Аполон и бил еден од главните култни центри на богот. Аполон се родил на седмиот ден (ἑβδομαγενής, ''hebdomagenes'') на месецот Таргелион —според делоска традиција или на месецот Бисиос според делфиска традиција. Седмиот и дваесеттиот ден, деновите на нова и полна месечина, отсекогаш биле свети за него.
5.2 Хипербореја
Хипербореја, мистичната земја на вечната пролет, го почитувала Аполон над сите богови. Хиперборејците секогаш пееле и танцувале во негова чест и организирале Питиски игри. Таму, голема шума од убави дрвја била наречена „градина на Аполон“. Аполон ги минувал зимските месеци меѓу Хиперборејците, оставајќи го својот свет храм во Делфи под раководство на Дионис. Неговото отсуство од светот предизвикувало студ, што било означено како неговата годишна смрт. Во тоа време не се издавале пророштвата. Тој се враќал на светот на почетокот на пролетта. Фестивалот ''Теофанија'' се одржувал во Делфи за да се прослави неговото враќање.
Сепак, Диодор Сицилиски тврдел дека Аполон ја посетувал Хипербореја на секои деветнаесет години. Овој деветнаесетгодишен период Грците го нарекувале „година на Метон“, период во кој ѕвездите се враќале во своите почетни местоположби. Посетувајќи ја Хипербореја во тоа време, Аполон свирел на китара и непрекинато танцувал од пролетната рамноденица до појавата на Плејадите.
Хипербореја била и родното место на Лето. Се вели дека Лето присигнала на Делос од Хипербореја придружувана од неколку волци. Оттогаш, Хипербореја станала зимска резиденција на Аполон, а волците му станале свети. Неговата блиска врска со волците се гледа од неговиот епитет ''Ликеј'' што значи „''сличен на волк''“. Но, Аполон бил и убиец на волци во улогата на бог кој ги штител стадата од предатори. Хиперборејското почитување на Аполон носи најсилни обележја на Аполон како бог на сонцето. Шаманските елементи во култот на Аполон често се поврзуваат со неговото хиперборејско потекло, и се смета дека тој има шаманско сончево потекло. Шамани како Абарис и Аристеј биле следбеници на Аполон, кои потекнувале од Хипербореја.
Во митови, солзите од килибар што Аполон ги пролил кога неговиот син Асклепиј умрел, се мешале со водите на реката Еридан, која ја опкружувала Хипербореја. Аполон исто така ја закопал во Хипербореја стрелата со која го убил киклопот. Подоцна ја подарил стрелата на Абарис.
5.3 Детство и младост
Додека растел, Аполон бил доен од нимфите Кориталја и Алетеја, олицетворение на вистината. Феба, неговата баба, му го подарила пророчкиот храм на Делфи како роденденски подарок.
На возраст од четири години, Аполон поставил темел и олтар на Делос користејќи ги роговите на козите што ги ловела неговата сестра Артемида. Бидејќи уште од мали нозе учел уметност за градење, тој станал познат како Архегет, (''основач на градови'') и ги потикнувал луѓето да градат нови градови. За да го забавуваат детето, делоските нимфи трчале околу олтарот удирајќи го, а потоа со врзани раце зад грбот каснувале гранка од маслинка. Подоцна ова станало обичај за сите морепловци кои поминувале покрај островот да го повторуваат истиот ритуал.
Од неговиот татко Зевс, Аполон добил златна лента за главата и кола влечена од лебеди.
Во неговите мали години, додека го пасел стадото, Аполон бил воспитуван од Трие, кои го обучувале и ги развивале неговите пророчки способности. Богот Пан исто така се сметало дека го учел во пророчката уметност. Аполон се сметало дека ја измислил лирата, и заедно со Артемида, стреличарството. Потоа го научил човештвото на уметноста за лекување и стреличарство.
5.3.1 Ликиски селани
Веднаш по раѓањето на близнаците, Лето побегнала од Делос поради страв од Хера. Кога пристигнала во Ликија, нејзините деца го испиле сето мајчино млеко и плачеле за повеќе. Изнемоштена, мајката се обидела да пие од блиското езеро, но ја спречиле некои ликиски селани. Кога ги замолила да ѝ дозволат да ја задоволи својата жед, гордите селани не само што се заканиле, туку и ја помешале калта во езерото за да ја заматат водата. Разгневена, Лето ги претворила во жаби.
Во малку поинаква варијанта, Лето ги земала децата и пристигнала во Ликија каде се обидела да ги измие во една изворица. Но локалните пастири ја оттргнале. Потоа некои волци ја нашле Лето и ја воделе до реката Ксантос, каде таа можела да ги измие децата и да ја намали својата жед. Потоа се вратила кај изворот и ги претворила пастирите во жаби.
5.3.2 Убиство на Питон
Питон, хтоничка змија-змеј, бил дете на Геја и чувар на Делфискиот оракул. Во Калимаховата химна за Делос, фетусот Аполон ја предвидува смртта на Питон од неговите раце.
Во хомеровата химна за Аполон, Питон бил претставен како женски змеј и негувател на гигантот Тифон кој Хера го создала за да го собори Зевс. Била опишана како застрашувачко чудовиште. Аполон, во својата потрага да го утврди својот култ, го сретнал Питон и го убил со една стрела од својот лак. Трупот го оставил да се распаѓа под сонцето и се прогласил себе за пророчкиот бог на Делфи. Други автори го прикажуваат Аполон како убивач на чудовиштето со сто стрели или илјада стрели.
Според Еврипид, Лето ги однела близнаците на карпите на Парнас веднаш по нивното раѓање. Кога го видела чудовиштето таму, Аполон, кој бил уште дете во рацете на мајка си, скокнал и го убил Питон. Некои автори исто така споменуваат дека Питон бил убиен заради покажување на чувства кон Лето.
Во друга варијанта, Питон ја бркал бремената Лето со намера да ја убие, бидејќи било предодредено дека неговата смрт да дојде од детето на Лето. Сепак, морал да престане со потерата кога Лето дошла под заштита на Посејдон. По нејзиното раѓање, четиридневниот Аполон го убил змејот со лакот и стрелите што му ги подарил Хефест и ја одмаздил мајката. Богот потоа ги ставил коските на убиеното чудовиште во ковчег и ги положил во својот храм.
Овој мит исто така е раскажан како потекло на повикот „''Hië paian''“. Според Атенаеус, Питон ја нападнал Лето и нејзините близнаци за време на нивната посета на Делфи. Земајќи ја Артемида во рацете, Лето се качила на карпа и го повикала на Аполон да го погоди чудовиштето. Повикот, „ιε, παῖ“ („Стрелај, дете“) подоцна се изменило во „ἰὴ παιών“ (''Hië paian''), за одвраќање на злото. Калимах го припишува потеклото на овој израз на жителите на Делфи, кои го повикувале за да го охрабрат Аполон кога младиот бог се борел со Питон.
Страбон забележал малку поинаква варијанта каде Питон всушност бил суров и беззаконски човек познат и како „Змеј“. Кога Аполон ги учел луѓето да одгледуваат овошје и да се цивилизираат, жителите на Парнас се пожалиле на богот за Питон. Во одговор на нивните молби, Аполон го убил човекот со своите стрели. За време на борбата, Парнасците викале ''"Hië paian"'' за да го охрабрат богот во неговите намери.
5.3.3 Утврдување на култот во Делфи
Продолжувајќи од неговата победа над Питон, Хомеровата химна опишува како младото божество го воспоставило својот култ меѓу луѓето. Додека Аполон размислувал какви луѓе да избере за да му служат, забележал брод полн со критски трговци или пирати. Тој се преобразил во делфин и скокнал на бродот. Кога несвесната екипа се обидувала да го фрли делфинот преку страна, богот го тресел бродот додека екипажот не бил заплашен. Потоа Аполон создал ветар кој го насочил бродот кон Делфи. Откако пристигнал на земјата, тој се открил како бог и ги посветил како негови свештеници. Ги упатил да го чуваат неговиот храм и секогаш да ја држат праведноста во своите срца.
Алкаев ја раскажува следнава приказна: Зевс, кој го украсил својот новороден син со златна лента за глава, исто така му обезбедил коњаница управувана од лебеди и му наредил на Аполон да го посети Делфи за да ги воспостави своите закони меѓу луѓето. Но, Аполон не го послушал својот татко и заминал во Хипербореја. Жителите на Делфи постојано пееле во негова чест и го молеле да се врати кај нив. Богот се вратил само по една година и тогаш ги извршил наредбите на Зевс.
Во други варијанти, светилиштето во Делфи едноставно му било предадено на Аполон од неговата баба Феба како подарок, или самата Темида го инспирирала да биде пророчкиот глас на Делфи.
Меѓутоа, во многу други раскажувања, Аполон морал да надмине некои пречки пред да може да се утврди во Делфи. Геја дошла во судир со Аполон за убиството на Питон и го побарала Делфиското пророштво за себе. Според Пиндар, таа се обидела да го протера Аполон во Тартар како казна. Според Еврипид, веднаш откако Аполон го презел сопственоста на пророштвото, Геја почнала да испраќа пророчки соништа на луѓето. Како резултат на тоа, луѓето престанале да го посетуваат Делфи за да добијат пророштва. Проблематизиран од тоа, Аполон заминал на Олимп и го замолил на својот татко Зевс да го спречи тоа. Зевс, восхитен од амбициите на својот млад син, му ја исполнил желбата и ставил крај на визиите во соништата. Ова ја зацврстило улогата на Аполон како пророчко божество на Делфи.
Бидејќи Аполон извршил крвна грешка, тој исто така морал да биде прочистен. Павсаниј го запишал еден од многуте начини на ова прочистување. Во еден од нив, и Аполон и Артемида побегнале во Сикион и таму биле прочистени. Во друга традиција меѓу Критјаните, Аполон сам патувал на Крит и бил прочистен од Карманор. Во уште едно раскажување, аргивскиот крал Кротоп бил тој што го извршил ритуалот за прочистување само на Аполон.
Според Аристон и Елијан, Аполон бил проочистен по наредба на Зевс во Темпејската долина. Аристон ја продолжува приказната, велејќи дека Аполон бил вратен во Делфи под придружба на Атина. Како знак на благодарност, подоцна изградил храм за Атина во Делфи, кој служел како праг за неговиот сопствен храм. Кога стигнал во Делфи, Аполон ги убедил Геја и Темида да му го предадат престолот на пророштвото. За да го прослават овој настан, другите бесмртни му дале подароци – Посејдон му ја дал земјата Делфи, Делфиските нимфи му го подариле Корикиската пештера, а Артемида ги поставила своите кучиња да патролираат и да ја чуваат земјата.
Некои други раскажуваат дека Аполон бил протеран и ставен во служење кај кралот Адмет како казна за убиството што го извршил. Токму додека служел како овчар под Адмет, се случило кражбата на стоката од Хермес. Служењето се кажува дека траело една година, или една голема година (циклус од осум години), или девет години.
Плутарх, меѓутоа, ја споменува варијанта каде Аполон ниту бил очистен во Темпејската долина, ниту бил протеран на Земјата како слуга за девет години, туку бил избркан во друг свет на девет големи години. Божеството кое се вратило било очистено и прочистено, станувајќи „''вистински Феб – јасен и светол''“. Потоа го презел Делфиското пророштво, кое претходно било под контрола на Темида во негово отсуство. Од тогаш, Аполон станал бог кој се проочистил од гревот на убиство, ги свестил луѓето за нивната вина и исто така и нив ги прочистил.
Питиските игри исто така биле воспоставени од Аполон, или како погребни игри за да го почитуваат Питон или за да ја прослават неговата сопствена победа. Питија била висока свештеничка на Аполон и негов глас преку кој тој давал пророштва.
5.3.4 Титиј
Титиј бил друг гигант кој се обидел да ја силува Лето, или од сопствена волја додека таа патувала кон Делфи, или по наредба на Хера. Лето ги повикала своите деца кои веднаш го убиле гигантот. Аполон, сѐ уште младо момче, го погодил со своите стрели. Во некои раскажувања, Артемида исто така се приклучила за да ја заштити мајка им, напаѓајќи го Титиј со нејзините стрели. За овој чин, тој бил протеран во Тартар, каде бил врзан на каменот и распнат на површина од , додека пар грабливци дневно јаделе од неговиот црн дроб или од неговото срце.
Друга верзија запишана од Страбон вели дека Титиј всушност не бил гигант, туку беззаконски човек кој бил убиен од Аполон на барање на жителите.
5.4 Адмет
Адмет бил крал на Фере, познат по својата гостопримливост. Кога Аполон бил протеран од Олимп поради убиството на Питон, тој служел како овчар кај Адмет, кој во тоа време бил млад и неженет. според митот, Аполон за време на својот престој споделувал романтична врска со Адмет. По завршувањето на годините на служење, Аполон се вратил на Олимп како бог.
Бидејќи Адмет добро го третирал Аполон, богот за возврат му дарувал големи благодети. Се вели дека самото присуство на Аполон правело стоката да раѓа близнаци. Аполон му помогнал на Адмет да ја освои раката на Алкеста, ќерката на кралот Пелиј, така што припитомил лав и вепар за да ја влечат кочијата на Адмет. Тој бил присутен и на нивната свадба за да им даде свој благослов. Кога Адмет ја разгневил божицата Артемида, заборавајќи да ѝ ги принесе доспеаните жртви, Аполон притрчал на помош и ја смирил својата сестра. Кога Аполон дознал за прераната смрт на Адмет, тој ги убедил или измамил Мојрите да му дозволат на Адмет да живее подолго од одреденото време.
Според друга верзија, или можеби неколку години подоцна, кога Зевс со молња го усмртил синот на Аполон, Асклепиј, поради воскреснување на мртвите, Аполон од одмазда ги убил Киклопите, кои ја изработиле молњата за Зевс. Поради тоа, Аполон требало да биде протеран во Тартар, но неговата мајка Лето се вмешала и, потсетувајќи го Зевс на нивната стара љубов, го замолила да не го убие нивниот син. Зевс се согласил и го осудил Аполон повторно на една година тешка работа под Адмет.
Љубовта меѓу Аполон и Адмет била омилена тема кај римските поети како Овидиј и Сервиј.
5.5 Ниоба
Судбината на Ниоба била проречена од Аполон уште додека тој бил во утробата на Лето. Ниоба била кралица на Теба и сопруга на Амфион. Таа покажала хибрис кога се фалела дека е надмоќна над Лето, бидејќи имала четиринаесет деца (Ниобиди), седум машки и седум женски, додека Лето имала само две. Таа дополнително го исмејувала женствениот изглед на Аполон и машкиот изглед на Артемида. Навредена од ова, Лето им наредила на своите деца да ја казнат Ниоба. Така, Аполон ги убил синовите на Ниоба, а Артемида нејзините ќерки. Според некои верзии на митот, меѓу Ниобидите, Хлорида и нејзиниот брат Амикал не биле убиени затоа што ѝ се молеле на Лето. Амфион, гледајќи ги своите мртви синови, или се убил самиот, или бил убиен од Аполон откако се заколнал на одмазда.
Скршена од болка, Ниоба побегнала на Сипил во Мала Азија и се претворила во камен додека плачела. Нејзините солзи ја создале реката Ахелој. Зевс ги претворил сите луѓе од Теба во камен, па никој не ги погребал Ниобидите сè до деветтиот ден по нивната смрт, кога самите богови ги погребале.
Кога Хлорида се омажила и имала деца, Аполон на нејзиниот син Нестор му ги подарил годините што им ги одзел на Ниобидите. Поради тоа, Нестор можел да живее низ три генерации.
5.6 Градењето на ѕидините на Троја
Еднаш Аполон и Посејдон служеле кај тројанскиот крал Лаомедон по наредба на Зевс. Аполодор наведува дека боговите доброволно отишле кај кралот преправени како луѓе за да ја испитаат неговата хибрис. Аполон ја чувал стоката на Лаомедон во долините на планината Ида, додека Посејдон ги градел ѕидините на Троја. Други верзии тврдат дека и Аполон и Посејдон заедно ги граделе ѕидините. Кај Овидиј, Аполон ја завршува својата задача свирејќи мелодии на својата лира.
Во одите на Пиндар, боговите земале еден смртник по име Еак како свој помошник. Кога работата била завршена, три змии се нафрлиле врз ѕидот, и иако двете што ги нападнале деловите изградени од боговите паднале мртви, третата успеала да влезе во градот преку делот изграден од Еак. Аполон веднаш прорекол дека Троја ќе падне од рацете на потомците на Еак, Еакиди (односно, неговиот син Теламон му се придружил на Херакле при опсадата на градот за време на владеењето на Лаомедон. Подоцна, неговиот правнук Неоптолем бил во дрвениот коњ што довел до падот на Троја).
Меѓутоа, кралот не само што одбил да им ја даде платата што им ја ветил на боговите, туку им се заканил дека ќе им ги врзе рацете и нозете и ќе ги продаде како робови. Разгневени од неплатениот труд и навредите, Аполон го заразил градот со чума, а Посејдон го испратил морското чудовиште Кет. За да го спаси градот, Лаомедон морал да ја жртвува својата ќерка Хесиона (која подоцна била спасена од Херакле).
За време на својот престој во Троја, Аполон имал љубовница по име Оуреја, која била нимфа и ќерка на Посејдон. Заедно имале син по име Илеј, кого Аполон многу го сакал.
5.7 Тројанската војна
Аполон застанал на страната на Тројанците за време на Тројанската војна што Грците ја воделе против Троја.
За време на војната, грчкиот крал Агамемнон ја заробил Хрисеида, ќерката на свештеникот на Аполон, Хрис. Тој одбил да ја врати, па разгневениот Аполон испратил стрели заразени со чума во грчкиот логор. Тој побарал девојката да биде вратена, и Ахајците (Грците) се согласиле, што индиректно го предизвикало ''гневот на Ахил'', главната тема во ''Илијада''.
Откако ја добил егидата од Зевс, Аполон влегол на бојното поле по наредба на својот татко, внесувајќи голем страв кај непријателите со својот воен вик. Тој ги потиснал Грците и уништил многу војници. Опишан е како „''раздвижувач на војските''“, бидејќи ја собирал тројанската војска кога таа почнувала да се распаѓа.
Кога Зевс им дозволил и на другите богови да се вмешаат во војната, Посејдон го предизвикал Аполон на двобој. Сепак, Аполон одбил да се бори, велејќи дека нема да се бори со својот чичко поради смртници.
Кога грчкиот јунак Диомед го ранил тројанскиот јунак Енеја, Афродита се обидела да го спаси, но и таа била ранета од Диомед. Тогаш Аполон го обвил Енеј во облак за да го заштити. Тој ги одбил нападите на Диомед и строго го предупредил да се воздржи од напад врз бог. Енеј потоа бил однесен во Пергам, свето место во Троја, каде што бил излечен.
По смртта на Сарпедон, синот на Зевс, Аполон го спасил неговото тело од бојното поле по желба на татко му и го прочистил. Потоа му го предал на Снот (Хипнос) и на Смртта (Танат). Аполон, исто така, еднаш ја убедил Атина да ја прекине војната за тој ден, за војниците накратко да се одморат.
Тројанскиот јунак Херој (кој, според некои, бил син на богот од Хекаба) бил миленик на Аполон. Кога бил тешко ранет, Аполон го излекувал и го охрабрил повторно да го земе оружјето. За време на двобојот со Ахил, кога Хектор бил на работ на пораз, Аполон го сокрил во облак од магла за да го спаси. Кога грчкиот воин Патрокле се обидел да влезе во тврдината на Троја, бил запрен од Аполон. Охрабрувајќи го Хектор да го нападне Патрокле, Аполон му го соблекол оклопот на грчкиот воин и му го скршил оружјето. Патрокле на крајот бил убиен од Хектор. Конечно, по судбинската смрт на Хектор, Аполон го заштитил неговото тело од обидите на Ахил да го обезличи, создавајќи магичен облак над трупот и штитејќи го од зраците на Хелиј.
Аполон чувал длабока омраза кон Ахил за време на целата војна, бидејќи Ахил пред почетокот на војната го убил неговиот син Тенес и брутално го убил неговиот син Троил во сопствениот храм. Аполон не само што го спасил Хектор од Ахил, туку и го измамил Ахил преправајќи се во тројански воин и одвлекувајќи го од градските порти.
На крај, Аполон ја предизвикал смртта на Ахил насочувајќи ја стрелата што ја истрелал Парис кон петата на Ахил. Во некои верзии, самиот Аполон го убил Ахил, земајќи го ликот на Парис.
Аполон им помогнал на многу тројански воини — вклучувајќи ги Агенор, Полидамант и Глаук — на бојното поле. Иако силно ги поддржувал Тројанците, Аполон бил должен да ги следи наредбите на Зевс и му служел лојално на својот татко за време на војната.
5.8 Заштитник и воспитувач на младите
Аполон „Куротроф“ е богот кој ги негува и штити децата и младите, особено момчињата. Тој се грижи за нивното образование и за нивниот премин во зрелоста. Се смета дека образованието потекнува од Аполон и од Музите. Многу митови го прикажуваат како оној што ги обучува своите деца. Постоел обичај момчињата, по достигнувањето на зрелоста, да ја потстрижуваат својата долга коса и да ја посветуваат на Аполон.
Хирон, напуштениот кентаур, бил згрижен од Аполон, кој го поучувал во медицина, пророштво, стрелаштво и многу други вештини. Подоцна, Хирон и самиот станал голем учител.
Асклепиј во детството стекнал многу знаења поврзани со медицинските вештини од својот татко. Сепак, подоцна бил доверен на Хирон за понатамошно образование.
Аниј, синот на Аполон од Роја, бил напуштен од својата мајка веднаш по раѓањето. Аполон го одгледал и го образувал во мантичките (пророчки) уметности. Подоцна, Аниј станал свештеник на Аполон и крал на Делос.
Јам бил син на Аполон и Евадна. Кога Евадна започнала да се породува, Аполон ги испратил Мојрите да ѝ помогнат на својата љубена. По раѓањето на детето, Аполон испратил змии за да го хранат со мед. Кога Јам ја достигнал возраста за образование, Аполон го однел во Олимпија и го поучил во многу уметности, вклучувајќи ја и способноста да ги разбира и толкува јазиците на птиците.
Идмон бил образуван од Аполон за да стане пророк. Иако ја предвидел сопствената смрт, која требало да се случи за време на неговото патување со Аргонаутите, тој ја прифатил својата судбина и умрел храбро. За да ја одбележи храброста на својот син, Аполон им заповедал на Беотијците да изградат град околу гробот на херојот и да му оддаваат почит.
Аполон го посвоил Карн, напуштениот син на Зевс и Европа. Тој го одгледал детето со помош на својата мајка Лето и го образувал да стане пророк.
Кога неговиот син Меланеј ја достигнал возраста за брак, Аполон ја побарал принцезата Стратоника за невеста на својот син и ја однел од нејзиниот дом откако таа се согласила.
Аполон спасил едно овчарче (со непознато име) од смрт во голема и длабока пештера, со помош на мршојадци. За да му се заблагодари, овчарот му изградил храм на Аполон под името Вултуриј.
5.9 Бог на музиката
Веднаш по своето раѓање, Аполон побарал лира и ја измислил пејаната, со што станал бог на музиката. Како божествен пејач, тој е заштитник на поетите, пејачите и музичарите. Изумот на жичената музика му се припишува нему. Платон рекол дека вродената способност на луѓето да уживаат во музиката, ритамот и хармонијата е дар од Аполон и Музите. Според Сократ, старите Грци верувале дека Аполон е богот кој ја насочува хармонијата и прави сите нешта да се движат заедно, и за боговите и за луѓето. Поради ова, тој бил нарекуван „Хомополон“, пред „Хомо“ да биде заменето со „A“. Хармоничната музика на Аполон ги ослободувала луѓето од нивната болка, и затоа, како и Дионис, тој бил нарекуван и ослободител. Лебедите, кои се сметале за најмузикалните меѓу птиците, биле верувани како „пејачи на Аполон“. Тие се негови свети птици и служеле како негово превозно средство за време на неговото патување во Хипербореја. Елијан вели дека кога пејачите изведувале химни во чест на Аполон, лебедите се приклучувале на пеењето целосно.
|left
Меѓу Питагорејците, проучувањето на математиката и музиката било поврзано со обожувањето на Аполон, нивното главно божество. Нивното верување било дека музиката ја прочистува душата, исто како што медицината го прочистува телото. Тие исто така верувале дека музиката е подредена на истите математички закони на хармонијата како и механиката на космосот, развивајќи ја идејата позната како хармонична сфера.
Аполон се појавува како придружник на Музите, и како Мусагет („водач на Музите“) тој ги предводи во танц. Тие го поминуваат времето на Парнас, кое е едно од нивните свети места. Аполон е исто така љубовник на Музите и преку нив станал татко на прочуени музичари како Орфеј и Лин.
Аполон често се прикажува како ги забавува бесмртните богови со своите песни и музика на лирата. Во својата улога како бог на гозбите, тој секогаш бил присутен за да свири музика на свадбите на боговите, како бракот на Ерос и Психа, Пелеј и Тетида. Тој бил чест гостин на Бакханалиите, а многу антички керамички дела го прикажуваат како опуштен меѓу менадите и сатирите. Аполон учествувал и во музички натпревари кога бил предизвикуван од други. Тој бил победник на сите тие натпревари, но имал обичај строго да ги казнува своите противници за нивната хибрис.
5.9.1 Лирата на Аполон
Изумот на лирата му се припишува или на Хермес или на самиот Аполон. Направени се разлики според кои Хермес ја измислил лирата направена од школка на желка, додека лирата што ја измислил Аполон била обична лира.
Митовите раскажуваат дека бебето Хермес украл неколку крави на Аполон и ги однел во пештера во шумата близу Пилос, прикривајќи ги нивните траги. Во пештерата пронашол желка и ја убил, потоа и ја извадил внатрешноста. Користел едно од цревата на кравите и школката од желката и ја направил својата лира.
Кога ја открил кражбата, Аполон се соочил со Хермес и побарал да му го врати добитокот. Кога Хермес се однесувал невино, Аполон го однел случајот пред Зевс. Зевс, откако ги видел настаните, застанал на страната на Аполон и му наредил на Хермес да го врати добитокот. Потоа Хермес започнал да свири музика на лирата што ја измислил. Аполон се вљубил во инструментот и понудил да го замени добитокот за лирата. Така, Аполон станал господар на лирата.
Според други верзии, Аполон сам ја измислил лирата, чии жици ги скинал каејќи се за прекумерната казна што му ја нанел на Марсиј. Лирата на Хермес, според тоа, би била повторно откривање на инструментот.
5.9.2 Натпревар со Пан
Еднаш Пан се осмелил да ја спореди својата музика со онаа на Аполон и да го предизвика богот на музиката на натпревар. Планинскиот бог Тмол бил избран за судија. Пан дувал во своите свирки и со својата селска мелодија си причинил големо задоволство на себеси и на својот верен следбеник Мида, кој случајно бил присутен. Потоа Аполон ги допрел жиците на својата лира. Музиката била толку убава што Тмол веднаш му ја доделил победата на Аполон, а сите биле задоволни од пресудата. Само Мида се спротивставил и ја довел во прашање праведноста на одлуката. Аполон не сакал повеќе да трпи таков изопачен пар уши и направил тие да се претворат во магарешки уши.
5.9.3 Натпревар со Марсиј
Марсиј бил сатир кој бил казнет од Аполон за својата хибрис. Тој пронашол аул на земја, фрлен откако бил измислен од Атена, бидејќи ѝ ги надувал образите. Атена исто така ставила проклетство врз инструментот – кој и да го земе, ќе биде сурово казнет. Кога Марсиј свирел на флејтата, сите паѓале во занес од радост. Ова го навело Марсиј да помисли дека е подобар од Аполон и го предизвикал богот на музички натпревар. Натпреварот го суделе Музите или нимфата Ниса. Атена исто така била присутна за да биде сведок на натпреварот.
Марсиј го исмевал Аполон затоа што „носел долга коса, имал убаво лице и мазно тело и бил вешт во толку многу уметности“. Понатаму рекол:
Музите и Атина се потсмевнале на овој коментар. Натпреварувачите се согласиле наизменично да ги прикажуваат своите вештини, а правилото било дека победникот може „да направи што сака“ со поразениот.
Според едно предание, по првата рунда двајцата биле прогласени за еднакви од нисејски9те нимфи. Но во следната рунда, Аполон решил да свири на лирата и истовремено да го додаде својот мелодичен глас. Марсиј се спротивставил, тврдејќи дека Аполон ќе има предност и го обвинил за мамење. Но Аполон одговорил дека, бидејќи Марсиј свири на флејта која бара воздух од грлото, тоа е слично на пеење, и дека или двајцата треба да имаат еднаква можност да ги комбинираат своите вештини, или никој да не ја користи устата. Нимфите одлучиле дека аргументот на Аполон е праведен. Аполон тогаш свирел на лирата и пеел во исто време, маѓепсувајќи ја публиката. Марсиј не можел да го направи тоа. Аполон бил прогласен за победник и, разгневен од надменоста и обвинувањата на Марсиј, решил да го одере сатирот.
Според друго предание, Марсиј во еден момент свирел многу лошо и го прифатил својот пораз. Од срам, самиот си ја одредил казната – да биде одран и кожата да се користи како винска мешина. Друга варијанта вели дека Аполон го свирел својот инструмент наопаку, нешто што Марсиј не можел да го направи. Затоа Музите, кои биле судии, го прогласиле Аполон за победник. Аполон го обесил Марсиј на дрво за да го одере.
Аполон жив го одрал Марсиј во пештера близу Келени во Фригија за неговата хибрис поради осмелувањето да предизвика бог. Потоа го предал остатокот од неговото тело за достоен погреб и ја заковал одраната кожа на Марсиј на блискиот бор како поука за другите. Крвта на Марсиј се претворила во реката Марсиј. Но Аполон набргу се покајал и, вознемирен од она што го направил, ги скинал жиците на својата лира и ја фрлил. Подоцна лирата била пронајдена од Музите и од синовите на Аполон, Лин и Орфеј. Музите ја поправиле средната жица, Лин жицата што се удира со показалецот, а Орфеј најниската жица и онаа до неа. Тие му ја вратиле на Аполон, но богот, кој решил извесно време да се оддалечи од музиката, и лирата и свирките ги оставил во Делфи и им се придружил на скитањата на Кибела сè до Хипербореја.
5.9.4 Натпревар со Кинир
Кинир бил владетел на Кипар и пријател на Агамемнон. Тој ветил дека ќе му помогне на Агамемнон во Тројанската војна, но не го одржал ветувањето. Агамемнон го проколнал Кинир, го повикал Аполон и го замолил богот да ја одмазди прекршената заклетва. Потоа Аполон се натпреварувал со Кинир во свирење на лира и го поразил. Или Кинир извршил самоубиство по поразот, или бил убиен од Аполон.
5.10 Заштитник на морепловците
Аполон дејствува како заштитник и покровител на морепловците, една од должностите што ги дели со Посејдон. Во митовите, тој често им помага на јунаците кои му се молат за безбедно патување.
Кога Аполон забележал брод со критски морепловци кои биле зафатени од бура, брзо го зел обликот на делфин и го насочил нивниот брод безбедно до Делфи.
Кога Аргонаутите се соочиле со страшна бура, Јасон се помолил на својот заштитник Аполон да им помогне. Аполон со својот лак и златна стрела осветлил еден остров, каде што Аргонаутите набргу нашле засолниште. Островот бил преименуван во „Анафи“, што значи „Тој кој го откри“.
Аполон му помогнал на грчкиот јунак Диомед да се спаси од силна бура за време на неговото враќање дома. Како знак на благодарност, Диомед изградил храм во чест на Аполон под епитетот Епибатериј („оној што се качува на брод“).
За време на Тројанската војна, Одисеј дошол во тројанскиот логор за да ја врати Хрисеида, ќерката на свештеникот на Аполон, Хрис, и му принел многу дарови на Аполон. Задоволен од ова, Аполон испратил благи ветрови што му помогнале на Одисеј безбедно да се врати во грчкиот логор.
Арион бил поет кој бил киднапиран од некои морепловци поради богатите награди што ги поседувал. Арион ги замолил да му дозволат последен пат да запее, на што тие се согласиле. Арион започнал да пее песна во чест на Аполон, барајќи ја помошта на богот. Како последица на тоа, бројни делфини го опколиле бродот, и кога Арион скокнал во водата, делфините го однеле на безбедно.
5.11 Војни
5.11.1 Тројанска војна
Аполон застанал на страната на Тројанците и испратил страшна чума во грчкиот логор, што индиректно довело до судирот меѓу Ахил и Агамемнон. Тој ги убил грчките јунаци Патрокле, Ахил и бројни грчки војници. Исто така им помогнал на многу тројански јунаци, од кои најважен бил Хектор. По завршувањето на војната, Аполон и Посејдон заедно ги исчистиле остатоците од градот и логорите.
5.11.2 Телегонија
Избувнала војна меѓу Бригите и Теспротијците, кои ја имале поддршката на Одисеј. Боговите Атена и Арес дошле на бојното поле и зазеле страни. Атена му помагала на јунакот Одисеј, додека Арес се борел на страната на Бригите. Кога Одисеј загубил, Атена и Арес влегле во директен двобој. За да ги запре завојуваните богови и ужасот создаден од нивната борба, Аполон интервенирал и го запрел двобојот меѓу нив.
5.11.3 Индиска војна
Кога Зевс предложил Дионис да ги победи Индијците за да си обезбеди место меѓу боговите, Дионис објавил војна против нив и отпатувал во Индија со својата војска од менади и сатири. Меѓу воините бил и Аристеј, синот на Аполон. Аполон лично го вооружал својот син, му дал лак и стрели и му ставил цврст штит на раката. Откако Зевс го поттикнал Аполон да се приклучи на војната, тој заминал на бојното поле. Гледајќи како неколку од неговите нимфи и Аристеј се дават во река, ги спасил и ги излекувал. Тој го поучил Аристеј во уште покорисни лековити вештини и го испратил назад да ѝ помогне на војската на Дионис.
5.11.4 Тебанска војна
За време на војната меѓу синовите на Едип, Аполон го поддржувал Амфиарај, пророк и еден од водачите во војната. Иако ожалостен што пророкот бил предодреден да загине, Аполон ги направил последните часови на Амфиарај славни, „осветлувајќи му го штитот и шлемот со ѕвездена светлина“. Кога Хипсеј се обидел да го убие јунакот со копје, Аполон го насочил копјето кон кочијашот на Амфиарај. Потоа Аполон го заменил кочијашот и ги зел уздите во свои раце. Тој одбивал многу копја и стрели и убил бројни непријателски воини, како Меланеј, Антиф, Етијон, Полит и Ламп. Конечно, кога дошол мигот на заминувањето, Аполон ја изразил својата тага со солзи во очите и се простил од Амфиарај, кој набргу бил проголтан од Земјата.
5.12 Убивање на џинови
Аполон ги убил џиновите Питон и Титиј, кои ја нападнале неговата мајка Лето.
5.12.1 Гигантомахија
За време на гигантомахијата, Аполон и Херакле го ослепиле гигантот Ефијалт, погодувајќи му во очите – Аполон во левото, а Херакле во десното. Тој исто така го убил Порфирион, кралот на гигантите, со својот лак и стрели.
5.12.2 Алоади
Алоадите, От и Ефијалт, биле близнаци гиганти кои решиле да војуваат против боговите. Тие се обиделе да го нападнат Олимп, натрупувајќи планини една врз друга, и се заканувале дека ќе го наполнат морето со планини и ќе ја поплават копнената земја. Дури се осмелиле да ја побараат раката на Хера и Артемида. Разгневен од ова, Аполон ги убил со стрели. Според друго предание, Аполон испратил елен меѓу нив; обидувајќи се да го убијат со копјата, тие случајно се прободеле еден со друг и умреле.
5.12.3 Форбас
Форбант бил свиреп гигантски крал на Флегија, опишан како суштество со свински обележја. Тој сакал да го ограби Делфи поради неговото богатство. Ги зазел патиштата кон Делфи и почнал да ги вознемирува аџиите. Ги заробувал старците и децата и ги држел за откуп, а младите и силни мажи ги предизвикувал на боксерски натпревар, па откако ќе ги поразил, им ги отсекувал главите и ги закачувал на дабово дрво. Конечно, Аполон дошол да стави крај на оваа суровост. Тој влегол во боксерски натпревар со Форбант и го убил со еден единствен удар.
5.13 Други приказни
На првите Олимписки игри, Аполон го победил Арес и станал победник во борење. Тој исто така го надтрчал Хермес и го освоил првото место.
Аполон ги делел месеците на лето и зима. Тој јава на грбот на лебед кон земјата на Хипербореја за време на зимските месеци, а отсуството на топлина во зима се должи на неговото заминување. За време на неговото отсуство, Делфи бил под грижа на Дионис и не се давале пророштва во зима.
5.13.1 Перипас
Перифант бил атински крал и свештеник на Аполон. Бил благороден, праведен и богат и ги извршувал сите свои должности чесно. Поради тоа, народот многу го сакал и почнал да го почитува во иста мера како Зевс. Во еден момент, тие дури го обожувале Перифант наместо Зевс и му подигале светилишта и храмови. Ова го налутило Зевс, кој решил да го уништи целото семејство на Перифант. Но, бидејќи бил праведен крал и добар верник, Аполон интервенирал и го замолил својот татко да го поштеди Перифант. Зевс ги разгледал зборовите на Аполон и се согласил да му го поштеди животот, но го претворил во орел и го направил орелот крал на птиците. Кога сопругата на Перифант, Фене, го замолила Зевс да ѝ дозволи да остане со својот сопруг, Зевс ја претворил во мршојадец и ѝ ја исполнил желбата.
5.13.2 Молпадија и Партенос
Молпадија и Партена биле сестри на Роја, поранешна љубовница на Аполон. Еден ден тие биле задолжени да го чуваат наследниот сад на својот татко, но заспале додека ја извршувале должноста. Додека спиеле, свињите на семејството го скршиле садот. Кога се разбудиле и го виделе тоа, од страв од татковиот гнев, тие се фрлиле од карпа. Аполон, кој минувал во тој миг, ги фатил и ги однел во два различни града на Херсона – Молпадија во Кастаб и Партена во Бубаст. Тој ги претворил во божици и двете добиле божествени почести. Името на Молпадија било сменето во Хемитеја по нејзиното обожување.
5.13.3 Прометеј
Прометеј бил титан кој бил казнет од Зевс за кражбата на огнот. Тој бил врзан за карпа, каде што секој ден орел доаѓал да му го јаде црниот дроб, кој преку ноќ повторно израснувал. Гледајќи ја неговата мака, Аполон го молел Зевс да го ослободи добриот титан, додека Артемида и Лето стоеле зад него со солзи во очите. Зевс, трогнат од зборовите на Аполон и солзите на божиците, конечно го испратил Херакле да го ослободи Прометеј.
5.13.4 Херакле
Откако Херакле (тогаш наречен Алкид) бил погоден од лудило и го убил своето семејство, тој побарал прочистување и се обратил на пророштвото на Аполон. Аполон, преку Питија, му наредил дванаесет години да му служи на кралот Евристеј и да ги изврши десетте задачи што кралот ќе му ги зададе. Единствено на тој начин Алкид ќе бил ослободен од својот грев. Аполон исто така го преименувал во Херакле.
По ослободувањето од службата кај Еврисеј, Херакле влегол во судир со Ифит, принц од Ехалија, и го убил. Набргу потоа, тој се разболел од тешка болест. Повторно се обратил на пророштвото на Аполон, надевајќи се дека ќе се излекува, но Питија одбила да даде пророштво. Во гнев, Херакле го грабнал светиот триножец и сакал да основа сопствено пророштво. Аполон не го толерирал тоа и го запрел; меѓу нив избувнал двобој. Артемида притрчала во помош на Аполон, а Атена го поддржала Херакле. Наскоро, Зевс ја фрлил својата молња меѓу завојуваните браќа и ги разделил. Тој го прекорил Херакле за овој чин и му наложил на Аполон да најде решение. Аполон му наредил на јунакот една година да му служи на Омфала, кралицата на Лидија, за да се прочисти.
По нивното помирување, Аполон и Херакле заедно го основале градот Гитион.
5.13.5 Карпата на Левкат
Левкат се сметала за бела карпа што се издигала од островот Лефкада во морето. Таа се наоѓала во светилиштето на Аполон. Се верувало дека скокање од оваа карпа ги прекинува љубовните маки.
Еднаш, Афродита длабоко се вљубила во Адонис, младич со голема убавина кој подоцна случајно бил убиен од вепар. Скршена од болка, Афродита талкала барајќи ја карпата на Левкат. Кога стигнала до светилиштето на Аполон во Аргос, му ја доверила својата љубов и тага. Аполон ја однел до карпата и ѝ рекол да се фрли од неа. Таа го сторила тоа и се ослободила од својата љубов. Кога го прашала зошто, Аполон ѝ објаснил дека Зевс, пред да земе нова љубовница, седнувал на таа карпа за да се ослободи од љубовта кон Хера.
Друго предание раскажува за човек по име Ниреј, кој се вљубил во култната статуа на Атина и скокнал од карпата за да се ослободи од својата страст. По скокот, паднал во мрежата на рибар, каде што нашол ковчеже полно со злато. Тој се скарал со рибарот и го зел златото, но Аполон му се појавил во сон и го предупредил да не присвојува туѓо богатство.
Бил стар обичај меѓу луѓето секоја година, за време на жртвоприносот во чест на Аполон, да фрлаат еден криминалец од оваа карпа за да го одвратат злото. Сепак, под карпата стоеле многу луѓе кои го фаќале осуденикот и го изнесувале надвор од островот, протерувајќи го. Се верувало дека од истата оваа карпа, според легендата, Сафо го извршила својот самоубиствен скок.
5.13.6 Убивање на титани
Еднаш Хера, од инает, ги поттикнала Титаните на војна против Зевс за да му го одземат престолот. Кога Титаните се обиделе да се искачат на Олимп, Зевс, со помош на Аполон, Артемида и Атена, ги поразил и ги фрлил во Тартар.
5.14 Женски љубовници
Аполон се смета дека бил љубовник на сите девет Музи, и бидејќи не можел да избере една, решил да остане неженет. Со Музата Талија ги имал Корибантите. Со Калиопа ги имал Химен, Јалем, Орфеј и Лин. Според друга традиција, Лин бил син на Аполон и или Уранија или Терпсихора.
Во „Големите Еои“, дело што му се припишува на Хесиод, Скјала е ќерка на Аполон и Хеката.
Кирена била тесалиска принцеза која Аполон ја сакал. Во нејзина чест, тој го изградил градот Кирена и ја поставил за негова владетелка. Подоцна ѝ подарил долговечност, претворајќи ја во нимфа. Тие имале два сина – Аристеј и Идмон.
Евадна била нимфа, ќерка на Посејдон и љубовница на Аполон. Тие имале син Јам. За време на породувањето, Аполон ја испратил Илитија, божицата на раѓањето, да ѝ помогне.
Роја, принцеза од островот Наксос, била сакана од Аполон. Од љубов кон неа, Аполон ги претворил нејзините сестри во божици. На островот Делос, таа му родила син по име Аниј. Не сакајќи да го задржи детето, таа му го доверила на Аполон и заминала. Аполон сам го одгледал и образувал детето.
Ореи, ќерка на Посејдон, се вљубила во Аполон додека тој и Посејдон му служеле на тројанскиот крал Лаомедон. Тие се соединиле на денот кога биле изградени ѕидините на Троја. Таа му родила син на Аполон, кого тој го нарекол Илеј, по градот на неговото раѓање, Илион (Троја). Илеј му бил многу драг на Аполон.
Теро, ќерка на Филант, девојка убава како месечеви зраци, била сакана од блескавиот Аполон и му возвратила со љубов. Од нивната врска се родил Херон, познат како „припитомувач на коњи“, кој подоцна го изградил градот Хајронеја.
Хирија или Тирија била мајка на Кикн. Кога мајката и синот скокнале во езеро обидувајќи се да се убијат, Аполон ги претворил во лебеди.
Хекаба била сопруга на кралот Пријам од Троја, а Аполон со неа го имал синот Троил. Едно пророштво предвидело дека Троја нема да биде поразена сè додека Троил не ја достигне дваесеттата година жив. Тој бил заседнат и убиен од Ахилеј, а Аполон ја одмаздил неговата смрт со тоа што го убил Ахилеј. По падот на Троја, Аполон ја однел Хекаба во Ликија.
Коронида била ќерка на Флегиј, крал на Лапитите. Додека била бремена со Асклепиј, Коронида се вљубила во Исхиј, син на Елат, и спиела со него. Кога Аполон дознал за нејзината неверност преку своите пророчки моќи или преку својот гавран кој го известил, тој ја испратил својата сестра Артемида да ја убие Коронида. Аполон го спасил бебето, ја расекол утробата на Коронида и му го предал детето на Хирон да го одгледа.
Дриопа, ќерка на Дриоп, била оплодена од Аполон во облик на змија. Таа родила син по име Амфис.
Во драмата на Еврипид „Јон“, Аполон го имал синот Јон со Креуса, сопруга на Ксут. Тој ја сокрил нејзината бременост од нејзиниот татко, а кога Креуса го оставила Јон да умре во дивината, Аполон го замолил Хермес да го спаси детето и да го однесе во пророчиштето во Делфи, каде што било одгледано од свештеничка.
Аполон сакал и киднапирал океанидна нимфа, Мелија. Нејзиниот татко Океан испратил еден од своите синови, Кант, да ја пронајде, но тој не успеал да ја врати од Аполон и затоа го запалил светилиштето на Аполон. Како одмазда, Аполон го застрелал и го убил Кант.
5.15 Машки љубовници
Хијакинт, убав и атлетски спартански принц, бил еден од омилените љубовници на Аполон. Двајцата вежбале фрлање на диск и кога дискот фрлен од Аполон бил одвлечен од љубоморниот Зафир и го погодил Хијакинт во главата, убивајќи го на самото место. Се вели дека Аполон бил исполнет со длабока тага. Од крвта на Хијакинт, Аполон создал цвет наречен по него, како спомен на неговата смрт, а неговите солзи ги обоиле ливчињата со извикот grc, што значи „за жал“. Подоцна бил воскреснат и однесен на небото. Фестивалот Хијакинтија бил национален празник на Спарта, со кој се одбележувале смртта и повторното раѓање на Хијакинт.
Друг машки љубовник бил Кипарис, потомок на Херакле. Аполон му подарил припитомена срна како придружник, но Кипарис случајно ја убил со копје додека таа спиела во грмушките. Толку бил нажален од неговата смрт што го замолил Аполон да му дозволи солзите да течат засекогаш. Аполон му ја исполнил желбата претворајќи го во кипарис наречен по него, за кој се велело дека е тажно дрво бидејќи смолата на стеблото формира капки како солзи.
Адмет, кралот на Фере, исто така бил љубовник на Аполон. За време на неговото прогонство, кое траело или една година или девет години, Аполон му служел на Адмет како пастир. Романтичната природа на нивната врска првпат била опишана од Калимах од Александрија, кој напишал дека Аполон бил „разгорен од љубов“ кон Адмет. Плутарх го наведува Адмет меѓу љубовниците на Аполон и вели дека Аполон му служел бидејќи бил силно приврзан кон него. Латинскиот поет Овидиј во својата la (Уметност на љубовта) изјавил дека, иако бил бог, Аполон се откажал од својата гордост и останал како слуга поради Адмет. Тибул ја опишува љубовта на Аполон кон кралот како ''servitium amoris'' (ропство на љубовта) и тврди дека Аполон станал негов слуга не со сила, туку по сопствен избор. Тој дури правел сирење и му го служел на Адмет. Неговите домашни постапки предизвикувале срам кај неговото семејство.
Кога Адмет сакал да се ожени со принцезата Алкеста, Аполон му обезбедил кочија влечена од лав и вепар кои ги припитомил претходно. Ова го задоволило таткото на Алкеста и тој му дозволил на Адмет да се ожени со ќерка му. Понатаму, Аполон го спасил кралот од гневот на Артемида и исто така ги убедил Мојрите еднаш да ја одложат смртта на Адмет.
Бранх, овчар, еден ден го сретнал Аполон во шумата. Восхитен од убавината на богот, тој го бакнал Аполон. Аполон му возвратил на чувствата и, сакајќи да го награди, му дарувал пророчки способности. Неговите потомци, Бранхидите, биле влијателен род на пророци.
Други машки љубовници на Аполон вклучуваат:
*Адонис, за кого се вели дека бил љубовник и на Аполон и на Афродита. Со Афродита се однесувал како маж, а со Аполон како жена.*Атимниј, познат и како миленик на Сарпедон
*Бореј, богот на северните ветрови*Кинора, крал на Кипар и свештеник на Афродита*Хелен, тројански принц (син на Пријам и Хекаба). Од Аполон добил лак од слонова коска со кој подоцна го ранил Ахил во раката.*Хиполит од Сикион (не истиот како Хиполит, синот на Тезеј)*Химен, синот на Магнес*Јапикс, кому Аполон му ја подучил уметноста на лекувањето*Форбант, убиец на змејот (веројатно син на Триоп)
5.16 Деца
Аполон имал многу деца, од смртни жени и нимфи, како и од божици. Неговите деца биле лекари, музичари, поети, пророци или стрелци. Многу од неговите синови основале нови градови и станале кралеви.
Асклепиј е најпознатиот син на Аполон. Неговите лекарски способности ги надминале дури и оние на Аполон. Зевс го убил затоа што ги враќал мртвите во живот, но по барање на Аполон бил воскреснат како бог. Аристеј бил доверен на грижата на Хирон по раѓањето. Тој станал бог на пчеларството, правењето сирење и сточарството. На крајот му била дадена бесмртност поради придобивките што им ги донел на луѓето. Корибантите биле полубогови кои се предавале на голема радост и играле, во придружба на разни инструменти.
Синовите на Аполон кои учествувале во Тројанската војна ги вклучуваат тројанските принцови Хектор и Троил, како и Тен, кралот на Тенедос, сите тројца убиени од Ахил во текот на војната.
Децата на Аполон кои станале музичари ги вклучуваат Орфеј, Лин, Јалем, Химен, Филамон, Еумолп и Елеутер. Аполон имал три ќерки — Аполонида, Бористенида и Кефисо — кои формирале група на помали музи, „аполониди“. Плутарх раскажува дека Делфијците верувале дека трите музи се Нете, Месе и Хипате, според највисоката, средната и најниската жица на лирата. Фемоноја била пророчица и поетеса, пронаоѓачка на хексаметарот.
Апис, Идмон, Јам, Тенер, Мопс, Галеј, Телмес и други биле надарени пророци. Аниј, Питеј и Исмен живееле како врховни свештеници. Повеќето од нив биле обучувани лично од Аполон.
Арабиј, Делф, Дриоп, Милет, Тен, Епидаур, Кеј, Ликор, Сир, Пис, Марат, Мегар, Патар, Акраефеј, Кикон, Херон и многу други синови на Аполон, под водство на неговите зборови, основале градови наречени по нив.
Тој исто така имал син со Агатипа по име Хрисороеј, кој бил механички уметник. Неговите други ќерки ги вклучуваат Евринома, Харикло — сопруга на Хирон, Евридика — сопруга на Орфеј, Ериопида, позната по својата убава коса, Мелита — јунак, Памфила — ткајачка на свила, Партенос и, според некои извори, Феба, Хилира и Сцила. Аполон ја претворил Партенос во соѕвездие по нејзината рана смрт.
Дополнително, Аполон го згрижил и образувал Хирон, кој подоцна станал најголемиот учител и воспитувал многу полубогови, вклучувајќи ги и синовите на Аполон. Аполон исто така го згрижил Карн, синот на Зевс и Европа.
5.16.1 Список на потомци и нивните мајки
Следува список на потомците на Аполон, од различни мајки. Покрај секое потомство, наведен е најраниот извор за евидентирање на потеклото, заедно со векот од кој датира изворот (во некои случаи приближно).
Потомство, Мајка, Извор, Датум,
Амфитемид, Акакалида, Ап. Род., data-sort- 3 век п.н.е.,
Милет, Ант. Либ., data-sort- 2-3 век н.е.,
Наксос,
Филакид, Филандер, Павс., data-sort- 2 век н.е.,
Оакс, Анхијала, Сервиј, data-sort- 4/5 век н.е.,
Елеутер, Етуса, Аполодор, data-sort- 1/2 век н.е.,
Хрисороеј, Агатипа, Пс.-Плут. ''За реките'', data-sort- 2 век н.е.,
Лин, Алкиопа,
Милет, Ареа, Аполод., data-sort- 1/2 век н.е.,
Дејона, Овидиј ''Метаморфози'', data-sort- 1 век н.е.,
Еумолп, Астикоме,
Асклепиј, Арсиноја, Аполод., data-sort- 1/2 век н.е.,
Ериопида,
Араб, Вавилонка, Плиниј, data-sort- 1 век н.е.,
Орфеј, Калиопа, Аполод., data-sort- 1/2 век н.е.,
Јалем,
Лин, Калиопа, Аполод., data-sort- 1/2 век н.е.,
Уранија, Хигин ''Фабули'', data-sort- 1 век н.е.,
Терпсихора, ''Суда'', data-sort- 10 век н.е.,
Делф, Келено, Павс., data-sort- 2 век н.е.,
Мелена, Павс., data-sort- 2 век н.е.,
Тија, Павс., data-sort- 2 век н.е.,
Филамон, Хиона, Овидиј ''Метаморфози'', data-sort- 1 век н.е.,
Левконоја, Хигин ''Фабули'', data-sort- 1 век н.е.,
Филонида, Ферекид, data-sort- 5 век п.н.е.,
Корон, Хрисорте, Павс., data-sort- 2 век н.е.,
Јон, Креуса, Еврипид ''Јон'', data-sort- 5 век п.н.е.,
Аристај, Кирена, Хес. ''Кат.'', data-sort- 6 век п.н.е.,
Автухос, Schol. Ап. Ро., data-sort-,
Идмон,
Курети, Danais, Јован Цецес, data-sort- 12 век,
Дриоп, Дија, Јован Цецес, data-sort- 12 век,
Амфис, Дриоп, Ант. Либ., data-sort- 2 век - 3 век,
Агреј, Евбеја, Хиг. ''Фаб.'', data-sort- 1 век,
Јам, Евадна, Пиндар, data-sort- 5 век п.н.е.,
Амфиарај, Хипермнестра, Хиг. ''Фаб.'', data-sort- 1 век,
Хектор, Хекаба, Стесихор, data-sort- 6 век п.н.е.,
Кикн, Хирија, Ant. Lib., data-sort- 2 век - 3 век,
Икад, Ликија, Сервиј, data-sort- 4 век - 5 век,
Патара, Стеф. Виз., data-sort- 6 век,
Мопс, Манто, Страбон, data-sort- 1 век п.н.е.,
Исмениј, Меланија, Павс., data-sort- 2 век н.е.,
Кин, Парнита,
Ликомед, Партенопа, Пав., data-sort- 2 век,
Кинора, Фарнака,
Дор, Ладок, Полипет, Фтија, Аполод., data-sort- 1 век - 2 век,
Тенес, Проклеја, Аполод., data-sort- 1 век - 2 век,
Лин, Псамата, Павс., data-sort- 2 век,
Корибанти, Ретија, Ферекид, data-sort- 5 век п.н.е.,
Талија, Аполод., data-sort- 1 век - 2 век,
Анија, Роја, Диодор, data-sort- 1 век п.н.е.,
Кеја, Родеса, ''Etym. M.'', data-sort- 12 век,
Кикон, Родопа, ''Etym. M.'', data-sort- 12 век,
Сириус, Синопа, Плутарх, data-sort- 1 век,
Кентаур, Лапит, Стилба, Диод. Сиц., data-sort- 1 век п.н.е.,
Енеј,
Зевксип, Стилба, Павс., data-sort- 2 век,
Химен, Терпсихора, Јован Цецес, data-sort- 12 век,
Клио,
Галеј, Темисто, Стеф. Виз., data-sort- 6 век,
Шерон, Thero, Павс., data-sort- 2 век,
Илев, Уреја, Хиг. ''Фаб.'', data-sort- 1 век,
Трофониј, Епикаста,
Акрефиј, ''Не е спомената мајка'', Стеф. Виз., data-sort- 6 век,
Харикло, Пинд., data-sort-,
Еримант,
Маратон, ''Суда'', data-sort- 10 век,
Меланеј, Ант. Либ., data-sort- 2 век - 3 век,
Онк, Павс., data-sort- 2 век,
Фемоноја,
Пис, Сервиј, data-sort- 4/5 век н.е.,
Кефисо, Аполонија, Бористенида, Еумел,
Троил, Аполод., data-sort- 1/2 век н.е.,
5.17 Неуспешни љубовни обиди
Љубовните врски кои му се припишуваат на Аполон се подоцнежна појава во старогрчката митологија. Нивните живописни анегдотски карактеристики ги направиле некои од нив омилени за сликарите уште од ренесансата, резултирајќи со тоа што тие се поизразени во современа имагинација.
Дафне била нимфа која ги презирала настапите на Аполон и побегнала од него. Кога Аполон ја прогонувал за да ја убеди, таа се претворила во лаворово дрво. Според други верзии, таа повикала помош за време на гонењето, и Геја ѝ помогнала, земајќи ја и ставајќи лаворово дрво на нејзино место. Според романскиот поет Овидиј, гонењето било предизвикано од Купидон, кој го погодил Аполон со златна стрела на љубовта и Дафне со оловна стрела на омразата. Митот објаснува потеклото на лаворот и поврзаноста на Аполон со лаворот и неговите листови, кои неговата пророчица ги користела во Делфи. Листовите станале симбол на победа и лаворовите венци им се давале на победниците на Питиските игри.
Марпеса била грабната од Ида, но исто така ја сакал и Аполон. Зевс ѝ дозволил да избере помеѓу нив, и таа го избрала Ида бидејќи сметала дека Аполон, како бесмртен, ќе ѝ здосади кога ќе остари.
Синопа, нимфа, му се приближила на вљубениот Аполон. Таа го натерала да вети дека ќе и даде што и да побара, а потоа итро го замолила да ја остави да остане девица. Аполон го одржал своето ветување и се вратил назад.
Bolina била воодушевена од Аполон, но го одбила и скокнала во море. За да ја спаси од смрт, Аполон ја претворил во нимфа, спасувајќи ѝ го животот.
Касталија била нимфа која ја сакал Аполон. Таа побегнала од него и се фрлила во изворот во Делфи на Парнас, кој подоцна бил именуван по неа. Водата од овој извор била света; се користела за чистење на Делфиските храмови и за инспирирање на пророштватѕа.
Касандра била ќерка на Хекуба и Пријам. Аполон сакал да ја освои. Касандра се согласила да возврати на неговата љубов под еден услов – да ѝ ја даде моќта да ја гледа иднината. Аполон ја исполнил нејзината желба, но таа го прекршила ветувањето и го одбила кратко потоа. Аполон се налутил и ја проколнал така што, иако ќе ја гледа иднината, никој никогаш нема да ѝ поверува на пророштвата.
Сибила, како Касандра, му ја ветила на Аполон својата љубов во замена за благодет, барајќи толку години живот колку зрната песок во нејзината рака. Аполон ѝ ја исполнил желбата, но таа го прекршила зборот. Додека живеела подолго, Аполон не ѝ дал да остане без стареење, предизвикувајќи таа да овене се додека не останал само нејзиниот глас.
Хестија, божицата на огнот, ги одбила предлозите за брак и од Аполон и од Посејдон и се заколнала дека секогаш ќе остане неомажена.
Во една верзија за потеклото на пророкот Тиресиј, тој првично бил жена која му ветила на Аполон дека ќе спие со него ако ѝ даде лекции по музика. Аполон ѝ ја исполнил желбата, но потоа таа го прекршила ветувањето и го одбила. Аполон, во гнев, ја претворил во маж.
5.18 Женски еквиваленти
5.18.1 Артемида
Артемида како сестра на Аполон е ''thea apollousa'', односно таа како женска божица ја претставувала истата идеја која Аполон ја претставувал како машки бог. Во предхеленскиот период, нивната врска била опишана како врска помеѓу сопруг и сопруга, и постоела традиција која ја опишувала Артемида како сопруга на Аполон. Сепак, оваа врска никогаш не била сексуална туку духовна, поради што двојката се гледала како неомажена во хеленистичкиот период.
Артемида, како и нејзиниот брат, била вооружена со лак и стрели. Таа е причина за ненадејни смртни случаи кај жените. Исто така, таа е заштитничка на младите, особено на девојчињата. Иако нема врска со пророштва, музика или поезија, понекогаш ја предводела женската хорска група на Олимп додека Аполон пеел. Лаворот (''Дафне'' на грчки) бил свет за двојката. ''Артемида Дафнија'' имала храм меѓу Лакедемонците, на место наречено Хипсој.''Аполон Дафнефор'' имал храм во Еретрија, „место каде граѓаните даваат заклетви“. Подоцна, кога Аполон бил идентификуван со сонцето или Хелиј, Артемида била идентификувана со Селена или месечината.
5.18.2 Хеката
Хеката, божицата на вештерството и магијата, е хтонски еквивалент на Аполон. Тие се роднини, бидејќи нивните мајки – Лето и Астерија – се сестри. Еден од епитетите на Аполон, ''Хекат'', е машка форма на Хеката, и двете имиња значат „работење од далеку“. Додека Аполон владеел над пророчките способности и магијата на светлината и небото, Хеката владеела над пророчките способности и магијата на ноќта и хтонската темнина. Доколку Хеката е „чувар на портата“, Аполон е „чувар на вратата“. Хеката е божица на раскрсниците, а Аполон е бог и заштитник на улиците.
Најстарите докази за обожување на Хеката биле најдени во храмот на Аполон во Милет. Таму, Хеката била почитувана како сестрински еквивалент на Аполон во отсуство на Артемида. Месечевата природа на Хеката ја прави божица на месечината што опаѓа и во исто време ја прави контрастна и ја надополнува сончевата природа на Аполон.
5.18.3 Атена
Како божество на знаењето и големата моќ, Аполон се сметал за машки еквивалент на Атена. Како омилени деца на Зевс, им биле дадени повеќе сили и задачи. Аполон и Атена често ја преземале улогата на заштитници на градовите и биле патрони на некои важни градови. Атена била главната божица на Атина, а Аполон бил главниот бог на Спарта.
Како патрони на уметноста, Аполон и Атена биле придружници на музите, при што Аполон бил многу почест придружник отколку Атена. Понекогаш Аполон бил нарекуван син на Атина и Хефест.
Во Тројанската војна, како спроведувач на наредбите на Зевс, се гледа дека Аполон го држи покровителот како што обично го прави Атена. Одлуките на Аполон обично ги одобрувала неговата сестра Атена, и двајцата работеле на воспоставување на законот и поредокот што ги поставил Зевс.
5.19 Римски Аполон
Римското обожување на Аполон било усвоено од Грците. Како типично грчко божество, Аполон немал директен римски еквивалент, иако подоцна римските поети често го нарекувале Феб. Постоела традиција дека Делфиската пророчица била консултирана уште за време на кралевите на Рим за време на владеењето на Тарквиниј Охоли.
По повод епидемијата во 430-тите п.н.е., првиот храм на Аполон во Рим бил основан на фламинските полиња, заменувајќи го постарото култно место таму познато како „Аполинаре“. За време на Втората пунска војна во 212 п.н.е., биле воспоставени „Аполонските игри“ во негова чест, по инструкции на пророштвото кое му се припишува на Марциј. Во времето на Август, кој се сметал себеси под посебна заштита на Аполон, па дури се вели дека бил и негов син, неговото обожавање се развило и тој станал еден од главните богови на Рим
По битката кај Акциум, која се водела во близина на светилиштето на Аполон, Август го проширил храмот на Аполон, дел од пленот му го посветил на него и воспоставил годишни игри во негова чест. Тој исто така изградил и нов храм на божеството на Палатинскиот рид. Жртвите и молитвите на Палатин на Аполон и Дијана ја формирале кулминацијата на Секуларните игри, одржани во 17 п.н.е. за да се прослави почетокот на новата ера.
6 Празници
Главниот аполонски фестивал биле Питиските игри што се одржувале на секои четири години во Делфи и биле еден од четирите големи Панхеленски игри. Исто така од големо значење имал фестивалот Делија кој се одржувал на секои четири години на Делос. Атинските годишни фестивали ги вклучувале Боедромија, Метагеитнија, Пијанепсија и Таргелија. Спартанските годишни фестивали биле Карнеја и Хиацинтија. Теба на секои девет години ја одржувал Дафнефорија.
7 Карактеристики и симболи
Најчестите карактеристики на Аполон биле лакот и стрелата. Други негови карактеристики вклучувале китара (унапредена верзија на обичната лира), плектрум и меч. Друг чест симбол бил жртвениот триножец, кој ги претставувал неговите пророчки сили. Питиските игри се одржувале во чест на Аполон на секои четири години во Делфи. Растението лавор се користело во искупувањето на жртвите и за изработка на победнички венец на овие игри.
Палмата исто така била света за Аполон, бидејќи бил роден под палма на Делос. Животните посветени на Аполон вклучувале волци, делфини, срни, лебеди, цикади (симболи на музиката и песната), гаврани, јастреби, врани (Аполон ги имал јастребите и враните како свои гласници), змии (кои се однесуваат на улогата на Аполон како бог на пророштвото), глувци и грифони, митски хибриди меѓу орел и лав со источно потекло.
Хомер и Порфириј напишале дека Аполон имал јастреб како свој гласник. Дополнително, Клавдиј Елијан напишал дека во Стар Египет луѓето верувале дека јастребите се свети за богот и дека, според служителите на Аполон во Египет, постоеле одредени луѓе наречени „чувари на јастреби“ (ἱερακοβοσκοί), кои ги хранеле и се грижеле за јастребите што му припаѓале на богот. Евсевиј Кесариски напишал дека второто појавување на Месечината се сметало за свето во градот на Аполон во Египет и дека симболот на градот бил човек со лице налик на јастреб (Хор). Клавдиј Елијан исто така напишал дека Египќаните го нарекувале Аполон Хор на својот јазик.
Како бог на колонизацијата, Аполон давал пророчки насоки за основањето на колонии, особено за време на врвот на колонизацијата, околу 750–550 п.н.е. Според грчката традиција, тој им помогнал на критските или аркадските колонисти да го основаат градот Троја. Сепак, оваа приказна можеби одразува културно влијание со обратна насока: хетиски клинести текстови спомнуваат бог од Мала Азија наречен ''Апалин'' или ''Апалун'' во врска со градот Вилуса, посочен во хетитските натписи, кој денес генерално се смета за идентичен со грчкиот град Илион. Во ова толкување, епитетот на Аполон ''Ликоген'' може едноставно да се чита како „роден во Ликија“, со што ефективно се прекинува наводната поврзаност на богот со волците (веројатно резултат на народна етимологија).
Во книжевни контексти, Аполон ја претставува хармонијата, редот и разумот — карактеристики што се во спротивност со оние на Дионис, богот на виното, кој ја претставува екстазата и нередот. Контрастот меѓу улогите на овие богови се огледа во придавките аполонско и дионизиско. Сепак, Грците ги сметале овие две особини за надополнувачки: двата бога се браќа, и кога Аполон во зима заминувал за Хипербореја, тој му го препуштал Делфиското пророчиште на Дионис. Овој контраст се смета дека е прикажан на двете страни од вазната Боргезе.
Аполон често се поврзува со Златната средина. Ова е грчкиот идеал на умереноста и добродетелството што се спротивставува на ненаситноста.
Во антиката, Аполон бил поврзуван со планетата Меркур. Старите Грци верувале дека Меркур како што се набљудува наутро е различен од оној кој се гледа навечер, бидејќи секој од тие појави се оддалечувал различно од Сонцето при заоѓање. Утринската планета била нарекувана Аполон, а вечерната Хермес/Меркур, сè додека не сфатиле дека станува збор за исто небесно тело; тогаш името „Меркур/Хермес“ било задржано, а „Аполон“ било напуштено.
8 Во уметноста
Аполон е честа тема во грчката и римската уметност, како и во уметноста на ренесансата. Најраниот грчки збор за статуа е „наслада“ (grc, ''агалма''), а вајарите се обидувале да создадат форми што би инспирирале таква водечка визија. Морис Баура забележил дека грчкиот уметник во богот го внесува највисокиот степен на моќ и убавина што може да се замисли. Вајарите го извлекле ова од набљудувањата на човечките суштества, но истовремено во конкретна форма ги отелотвориле и прашањата што се надвор од досегот на обичното мислење.
Голите тела на статуите се поврзани со култот на телото, кој во суштина претставувал религиозна активност. Мускулестите торза и екстремитети, комбинирани со тесни половини, ја покажуваат грчката желба за здравје и физичка способност, неопходна во тешката грчка средина. Статуите на Аполон и другите богови ги прикажуваат во полната младост и сила. „Во рамнотежата и односот на нивните екстремитети, таквите фигури го изразуваат целиот нивен карактер, ментален и физички, и го откриваат нивното централно битие, блескавата реалност на младоста во нејзиниот зенит.“
8.1 Архајско вајарство
Постојат бројни статуи на млади машки фигури од архајска Грција, за кои некогаш се сметало дека го претставуваат Аполон, иако подоцнежните откритија покажале дека многу од нив претставуваат смртници. Во 1895 година, В. Леандрос го предложил терминот ''курос'' („машки младич“) за да се однесува на статуите од Кератеја; оваа употреба подоцна била проширена од Анри Лекат во 1904 година за да ги опфати сите статуи од овој формат.
Најраните примери на статуи на Аполон во природна големина можеби се две фигури од јонското светилиште на островот Делос. Такви статуи биле пронајдени низ целиот грчкојазичен свет, при што најголем број биле откриени во светилиштата на Аполон, со повеќе од сто примери само од светилиштето на ''Аполон Птоис'' во Беотија. Значително поретки се бронзените статуи во природна големина. Еден од ретките оригинали кои преживеале до денес — толку редок што неговото откритие во 1959 година било опишано како „чудо“ од Ернст Хоман-Ведекинг, е ремек-делото во бронза, ''Аполон од Пиреја''. Тој бил пронајден во Пиреја, пристаништен град во близина на Атина, и се смета дека потекнува од североисточниот дел на Пелопонез. Тоа е единствената зачувана голема пелопонеска статуа.
8.2 Класично вајарство
Познатиот Аполон од Мантуа и неговите варијанти се рани форми на типот на статуа Аполон Китарод. Во нив богот ја држи китарата, софистицирана варијанта на лира со седум жици, во левата рака. Иако ниту еден грчки оригинал не е зачуван, постојат неколку римски копии од приближно доцниот 1 или раниот 2 век, од кои еден пример е Apollo Barberini.
8.3 Хеленистичка Грција и Рим
Аполон, прикажан како убав младич без брада, често е претставен со китара (како Аполон Китаристот) или со лак во раката, или легнат покрај дрво (типовите Аполон од Ликија и Аполон Савроктон). Аполон Белведерски е мермерна скулптура која повторно била откриена кон крајот на 15 век; со векови таа ги олицетворувала идеалите на класичната антика за Европејците, од ренесансата до 19 век. Мермерот е хеленистичка или римска копија на бронзен оригинал од грчкиот вајар Леохар, изработен меѓу 330 и 320 п.н.е.
Друг Аполон со ореол, изработен во мозаик од Хадрумент, се наоѓа во музејот во Сус. Идеите на ова претставување — наклонета глава, малку раздвоени усни, големи очи и кадрава коса во прамени што го допираат вратот — биле развиени во 3 век п.н.е. за прикажување на Александар Македонски. Некое време по изработката на овој мозаик, најраните претстави на Христос исто така биле без брада и со ореол.
9 Современ прием
Аполон често се појавува во современата и популарната култура поради својот статус како бог на музиката, танцот и поезијата.
9.1 Посткласична уметност и книжевност
9.1.1 Танц и музика
Аполон има значајно место во танцот и музиката во современата култура. Перси Биш Шели ја компонирал „Химна на Аполон“ (1820), а поуката што богот им ја дава на Музите била тема на делото на Игор Стравински ''Apollon musagète'' (1927–1928). Во 1978 година, канадскиот бенд Rush го објавил албумот со песните "Apollo: Bringer of Wisdom" / "Dionysus: Bringer of Love".
„Аполон и Марсија“ е песна на полскиот поет Збигњев Херберт. „Аполон во снегот“ е песна на рускиот поет Александар Кушнер.
9.1.2 Книги
Аполон е прикажан и во современата книжевност, на пример кога Чарлс Хенди во ''Богови на управувањето'' (1978) ги користи грчките богови како метафора за прикажување на различни типови на организациска култура. Аполон претставува култура на „улоги“ каде што преовладуваат редот, разумот и бирократијата
9.2 Психологија и филозофија
Во филозофските расправи за уметноста, понекогаш се прави разлика меѓу аполонските и дионизиските пориви, при што првите се поврзани со наметнување интелектуален ред, а вторите со хаотична креативност. Фридрих Ниче тврдел дека најдобро би било нивното соединување. Архетипот на Аполон кај психологот Карл Јунг го претставува она што тој го гледал како склоност кај луѓето кон прекумерна интелектуализација и одржување емоционална дистанца.
9.3 Вселенски летови
Во вселенските летови, програмата на НАСА од 1960-тите и 1970-тите за орбитирање и слетување астронаути на Месечината била именувана по Аполон, од страна на менаџерот на НАСА Ејб Силверстин:
9.4 Примарни извори
* Aelian, ''On Animals'', Volume II: Books 6–11. Translated by A. F. Scholfield. Loeb Classical Library 447. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1958.
* Aeschylus, ''The Eumenides'' in ''Aeschylus, with an English translation by Herbert Weir Smyth, Ph.D. in two volumes'', Vol 2, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1926, .
* Antoninus Liberalis, ''The Metamorphoses of Antoninus Liberalis'' translated by Francis Celoria (Routledge 1992).
* Apollodorus, ''Apollodorus, The Library, with an English Translation by Sir James George Frazer, F.B.A., F.R.S. in 2 Volumes.'' Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1921. .
* Apollonius of Rhodes, ''Apollonius Rhodius: the Argonautica'', translated by Robert Cooper Seaton, W. Heinemann, 1912. .
* Callimachus, ''Callimachus and Lycophron with an English Translation by A. W. Mair; Aratus, with an English Translation by G. R. Mair'', London: W. Heinemann, New York: G. P. Putnam 1921. . .
* Campbell, David A., ''Greek Lyric, Volume III: Stesichorus, Ibycus, Simonides, and Others'', Loeb Classical Library No. 476, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1991. . .
* Cicero, Marcus Tullius, ''De Natura Deorum'' in ''Cicero in Twenty-eight Volumes, XIX De Natura Deorum; Academica'', with an English translation by H. Rackham, Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press; London: William Heinemann, Ltd, 1967. .
* Diodorus Siculus, ''Library of History, Volume III: Books 4.59-8'', translated by C. H. Oldfather, Loeb Classical Library No. 340. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1939. . . .
*''Etymologicum Magnum'', edited by Thomas Gaisford, Oxford, E. Typographeo Academico, 1848. .
* Herodotus, ''Herodotus, with an English translation by A. D. Godley.'' Cambridge. Harvard University Press. 1920. .
* Hesiod, ''Catalogue of Women'', in ''Hesiod: The Shield, Catalogue of Women, Other Fragments'', edited and translated by Glenn W. Most, Loeb Classical Library No. 503, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 2007, 2018. . .
* Hesiod, ''Theogony'', in ''The Homeric Hymns and Homerica with an English Translation by Hugh G. Evelyn-White'', Cambridge, MA., Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1914. .
*''Homeric Hymn 3 to Apollo'' in ''The Homeric Hymns and Homerica with an English Translation by Hugh G. Evelyn-White'', Cambridge, MA., Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1914. .
*''Homeric Hymn'' 4 ''to Hermes'', in ''The Homeric Hymns and Homerica with an English Translation by Hugh G. Evelyn-White'', Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1914. .
* Homer, ''The Iliad with an English Translation by A.T. Murray, PhD in two volumes''. Cambridge, MA., Harvard University Press; London, William Heinemann, Ltd. 1924. .
* Homer; ''The Odyssey with an English Translation by A.T. Murray, Ph.D. in two volumes''. Cambridge, MA., Harvard University Press; London, William Heinemann, Ltd. 1919. .
* Hyginus, Gaius Julius, ''De astronomia'', in ''The Myths of Hyginus'', edited and translated by Mary A. Grant, Lawrence: University of Kansas Press, 1960. .
* Hyginus, Gaius Julius, ''Fabulae'', in ''The Myths of Hyginus'', edited and translated by Mary A. Grant, Lawrence: University of Kansas Press, 1960. .
* Livy, ''The History of Rome, Books I and II With An English Translation''. Cambridge. Cambridge, Mass., Harvard University Press; London, William Heinemann, Ltd. 1919.
* Nonnus, ''Dionysiaca''; translated by Rouse, W H D, I Books I-XV. Loeb Classical Library No. 344, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1940.
* Nonnus, ''Dionysiaca''; translated by Rouse, W H D, II Books XVI-XXXV. Loeb Classical Library No. 345, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1940.
* Page, Denys Lionel, Sir, ''Poetae Melici Graeci'', Oxford University Press, 1962. .
* Statius, ''''Thebaid''''. Translated by Mozley, J H. Loeb Classical Library Volumes. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1928.
* Strabo, ''The Geography of Strabo.'' Edition by H.L. Jones. Cambridge, Mass.: Harvard University Press; London: William Heinemann, Ltd. 1924.
* Sophocles, ''Oedipus Rex''* Palaephatus, ''On Unbelievable Tales'' 46. Hyacinthus (330 BCE)
* Ovid, ''Metamorphoses'', Brookes More, Boston, Cornhill Publishing Co. 1922. . 10. 162–219 (1–8 CE)
* Pausanias, ''Pausanias Description of Greece with an English Translation by W.H.S. Jones, Litt.D., and H.A. Ormerod, M.A., in 4 Volumes.'' Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1918. .
* Philostratus the Elder, ''Imagines'', in ''Philostratus the Elder, Imagines. Philostratus the Younger, Imagines. Callistratus, Descriptions.'' Translated by Arthur Fairbanks. Loeb Classical Library No. 256. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1931. . . . i.24 Hyacinthus (170–245 CE)
* Philostratus the Younger, ''Imagines'', in ''Philostratus the Elder, Imagines. Philostratus the Younger, Imagines. Callistratus, Descriptions.'' Translated by Arthur Fairbanks. Loeb Classical Library No. 256. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1931. . . . 14. Hyacinthus (170–245 CE)
* Pindar, ''Odes'', Diane Arnson Svarlien. 1990. .
* Pliny, ''Natural History, Volume I: Books 1-2'', translated by H. Rackham, Loeb Classical Library No. 330, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1938. . .
* Plutarch. ''Lives, Volume I: Theseus and Romulus. Lycurgus and Numa. Solon and Publicola.'' Translated by Bernadotte Perrin. Loeb Classical Library No. 46. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1914. . . .
* Pseudo-Plutarch, ''De fluviis'', in ''Plutarch's morals, Volume V'', edited and translated by William Watson Goodwin, Boston: Little, Brown & Co., 1874. .
* Lucian, ''Dialogues of the Dead. Dialogues of the Sea-Gods. Dialogues of the Gods. Dialogues of the Courtesans'', translated by M. D. MacLeod, Loeb Classical Library No. 431, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1961. . . .
* First Vatican Mythographer, 197. Thamyris et Musae
* Servius, ''Servii grammatici qui feruntur in Vergilii carmina commentarii'', Volume I, edited by Georgius Thilo and Hermannus Hagen, Bibliotheca Teubneriana, Leipzig, Teubner, 1881. . .
* Stephanus of Byzantium, ''Stephani Byzantii Ethnicorum quae supersunt'', edited by August Meineke, Berlin, Impensis G. Reimeri, 1849. . . .
* Tzetzes, John, ''Chiliades'', editor Gottlieb Kiessling, F.C.G. Vogel, 1826. . (English translation: Book I by Ana Untila; Books II&ndash;IV, by Gary Berkowitz; Books V&ndash;VI by Konstantino Ramiotis; Books VII&ndash;VIII by Vasiliki Dogani; Books IX&ndash;X by Jonathan Alexander; Books XII&ndash;XIII by Nikolaos Giallousis. ).
* Valerius Flaccus, ''Argonautica'', translated by J. H. Mozley, Loeb Classical Library No. 286. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1928. . . .
* Vergil, ''Aeneid.'' Theodore C. Williams. trans. Boston. Houghton Mifflin Co. 1910.
9.5 Секундарни извори
* Athanassakis, Apostolos N., and Benjamin M. Wolkow, ''The Orphic Hymns'', Johns Hopkins University Press; owlerirst Printing edition (29 May 2013). . .
* M. Bieber, 1964. ''Alexander the Great in Greek and Roman Art''. Chicago.
* Hugh Bowden, 2005. ''Classical Athens and the Delphic Oracle: Divination and Democracy''. Cambridge University Press.
* Walter Burkert, 1985. '''' (Harvard University Press) III.2.5 ''passim''
*
* Fontenrose, Joseph Eddy, ''Python: A Study of Delphic Myth and Its Origins'', University of California Press, 1959. .
* Gantz, Timothy, ''Early Greek Myth: A Guide to Literary and Artistic Sources'', Johns Hopkins University Press, 1996, Two volumes: (Vol. 1), (Vol. 2).
*
* Miranda J. Green, 1997. ''Dictionary of Celtic Myth and Legend'', Thames and Hudson.
* Grimal, Pierre, ''The Dictionary of Classical Mythology'', Wiley-Blackwell, 1996. .
* Hard, Robin, ''The Routledge Handbook of Greek Mythology: Based on H.J. Rose's "Handbook of Greek Mythology"'', Psychology Press, 2004, . .
* Karl Kerenyi, 1953. ''Apollon: Studien über Antiken Religion und Humanität'' revised edition.
* Kerényi, Karl 1951, ''The Gods of the Greeks'', Thames and Hudson, London.
* ''Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae (LIMC). II.1: Aphrodisias &ndash; Athena'', Zurich and Munich, Artemis Verlag, 1984. . .
* Mertens, Dieter; Schutzenberger, Margareta. ''Città e monumenti dei Greci d'Occidente: dalla colonizzazione alla crisi di fine V secolo a.C.''. Roma L'Erma di Bretschneider, 2006. .
* Martin Nilsson, 1955. ''Die Geschichte der Griechische Religion'', vol. I. C.H. Beck.
* Parada, Carlos, ''Genealogical Guide to Greek Mythology'', Jonsered, Paul Åströms Förlag, 1993. .
* Pauly–Wissowa, ''Realencyclopädie der klassischen Altertumswissenschaft'': II, "Apollon". The best repertory of cult sites (Burkert).
* Peck, Harry Thurston, ''Harpers Dictionary of Classical Antiquities'', New York. Harper and Brothers. 1898. .
* Pfeiff, K.A., 1943. ''Apollon: Wandlung seines Bildes in der griechischen Kunst''. Traces the changing iconography of Apollo.
* D.S.Robertson (1945) ''A handbook of Greek and Roman Architecture'' Cambridge University Press
* Smith, William, ''Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology'', London (1873). .
*
* Smith, William, ''A Dictionary of Greek and Roman Antiquities''. William Smith, LLD. William Wayte. G. E. Marindin. Albemarle Street, London. John Murray. 1890. .
* Spivey Nigel (1997) ''Greek art'' Phaedon Press Ltd.
* Tripp, Edward, ''Crowell's Handbook of Classical Mythology'', Thomas Y. Crowell Co; First edition (June 1970). . .
* West, M. L. (2003), ''Greek Epic Fragments: From the Seventh to the Fifth Centuries BC'', Loeb Classical Library No. 497, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 2003. . . .