Руска окупација на Херсонската Област

Руската окупација на украинската Херсонска Област (руски: ''Херсонская область'') — окупација која започнала на 24 февруари 2022 година, кога руските сили ја нападнале Украина од Крим. Била управувана под воено-цивилна управа контролирана од Русија до 30 септември 2022 година, кога руската влада објавила дека ја анектирала територијата. Оттогаш ја управува како непризнаен федерален субјект на Русија.
Русија го зазела градот Херсон на 2 март 2022 година. Херсон бил единствениот регионален главен град што Русија успеала да го заземе во инвазијата, иако градовите Донецк и Луганск биле под контрола на сепаратистите поддржани од Русија од 2014 година. Поголемиот дел од остатокот од Херсонската Област паднал во рацете на руските сили во првите месеци од инвазијата.
Русија ги поставила основите за анексија во следните месеци со воведување на руската рубља како официјална валута и насилно отстранување на гривната од оптек. По одржувањето на организираните референдуми во септември 2022 година, Русија објавила дека ја анектирала Херсонската Област на 30 септември, вклучувајќи делови од областа што не ги контролирала во тоа време и мали окупирани области на соседната Николаевска Област. Обединетите нации ги осудиле анексиите како кршење на меѓународното право.
Во октомври 2022 година, кога украинската контраофанзива се приближила до самиот град Херсон, извршните тела на руската администрација се евакуирале од Херсон до левиот брег на реката Днепар. Тие поставиле нов административен центар во Геническ, на крајниот југ од регионот Херсон. Во текот на почетокот на ноември 2022 година, руските сили целосно се повлекле од сите области на регионите Херсон и Николаев на десниот брег на Днепар, вклучувајќи го и градот Херсон. Украинските сили влегле во градот Херсон на 11 ноември. Според портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, регионот Херсон и покрај повлекувањето останала „дел на Руската Федерација“.
1 Позадина
За време на окупацијата на Крим во 2014 година, руските сили окупирале и центар за распространување на гас во градот Стрелково на Арабатска провлака во Херсонската Област, од 15 март. Во декември 2014 година, тие ги напуштиле териториите на Херсон, вклучувајќи ја областа Стрелково и селото Чонгар.
На 24 февруари 2022 година, руските сили започнале инвазија на Украина. Борбите започнале низ Херсонската Област, што резултирало со повеќе руски успеси. На 2 март, руските сили го зазеле главниот град на областа, Херсон, започнувајќи воена окупација на градот.
2 Историја
2.1 Почетна воена окупација
Набргу по заземањето на Херсон, руското Министерство за одбрана соопштило дека разговорите меѓу руските сили и градските администратори за одржување на редот биле во тек. Бил постигнат договор со кој украинското знаме сè уште ќе се вее во градот додека Русија ја воспостави новата администрација. Градоначалникот Игор Колихајев најавил нови услови за жителите на градот: граѓаните можеле да излегуваат надвор само преку ден и им било забрането да се собираат во групи. Дополнително, на автомобилите им било дозволено да влегуваат во градот само за снабдување со храна и лекови; овие возила требало да возат со минимална брзина и биле предмет на претреси. Граѓаните биле предупредени да не провоцираат руски војници и да ги почитуваат сите дадени команди.
Во првите денови од инвазијата, руските сили воспоставиле контрола и го деблокирале Северен Кримски Канал, ефикасно поништувајќи ја долгогодишната блокада на вода наметната на Крим од Украина по руската анексија на полуостровот во 2014 година.
На 5 март, Колихајев изјавил дека нема вооружен отпор во градот и дека руските трупи се „сосема решени“. Тој побарал хуманитарна помош, наведувајќи дека градот нема струја, вода и лекови. Подоцна истиот ден, околу 2.000 демонстранти марширале во центарот на градот. Демонстрантите вееле украински знамиња, ја пееле националната химна и извикувале патриотски слогани. На видеото се гледа како руски војници пукаат во воздух за да ги разубедат демонстрантите. Имало и соопштенија дека руските сили имале список со украински активисти во градот што сакале да ги фатат. На 9 март, Генералштабот на украинските вооружени сили изјавил дека Русија привела повеќе од 400 луѓе во Херсон поради тековните протести.
На 12 март, украинските власти соопштиле дека Русија планира да организира референдум во Херсон за да се формира Херсонската Народна Република, слична на Донечката Народна Република и Луганската Народната Република. Сергиј Клан, заменик-претседател на Советот на Херсонската Област, соопштил дека руската војска ги повикала сите членови на советот и побарала од нив да соработуваат. Људмила Денисова, Народен правобранител на Украина, изјавила дека референдумот би бил незаконски бидејќи „''според украинскиот закон, секое прашање за територијата може да се реши само со референдум на национално ниво''“. Подоцна истиот ден, Советот на Херсонската Област донел резолуција во која се наведува дека предложениот референдум би бил незаконски.
На 13 март, ''Украинска Правда'', украински весник, објавил дека неколку илјади луѓе во Херсон учествувале на протест. Руските војници го растерале протестот со истрели, шок-бомби и гумени куршуми, при што биле повредени неколку лица. Истиот ден, руската окупација издала нови закони во Каховка, Нова Каховка и Тавриск со кои се спречуваат жителите да се собираат во групи, да ја фотографираат руската војска и да поседуваат оружје. Градоначалникот на Скадовск бил накратко приведен на 16 март.
На 22 март, украинската влада предупредила дека Херсон се соочува со „''хуманитарна катастрофа''“ бидејќи на градот му снемало храна и медицински материјали и ја обвинила Русија дека ја блокира евакуацијата на цивилите на територијата под контрола на Украина. Русија возвратила велејќи дека нејзината војска помогнала во испораката на помош за населението во градот. Еден местен новинар изјавил дека имало само монтиран настан, во кој биле донесени поранешни затвореници од Крим за да дејствуваат како местни жители кои ги пречекуваат Русите и ја прифаќаат нивната помош. Според неколку медиуми, жителите известуваат за нападни контролни пунктови, киднапирања и руски грабежи на продавници.
2.2 Воено-цивилна администрација
 
До почетокот на април, руските знамиња почнале да се истакнуваат во Херсонската Област.
На 18 април, Игор Кастјукевич, руски политичар и пратеник на 8-та Државна Дума, наводно бил назначен од руската влада за ''де факто'' градоначалник на руските сили на 2 март. Кастјукевич ги негирал овие извештаи.
До 26 април, руските трупи го презеле административниот штаб на градот Херсон и назначиле нов градоначалник, поранешен агент на КГБ Олександр Кобец, и нов цивилно-воен регионален администратор, поранешниот градоначалник Владимир Салдо. Следниот ден, украинскиот јавен обвинител изјавил дека војниците употребиле солзавец и шок-бомби за да ги растераат проукраинските протести во центарот на градот.
На 27 април, Законодавното собрание на Краснојарскиот Крај во Сибир ја одобрил експропријацијата на житото од регионот на Херсон. Земјоделска механизација од окупираната област исто така била транспортирана во оддалечените руски земји, вклучително и Чеченија. Људмила Денисова, комесарката за човекови права на украинскиот парламент, го споредила планот со повторување на Гладоморот, глад во Советска Украина во 1932-1933 година, кој убил милиони Украинци. Планот на крајот бил ставен во акција на 30 мај, според Русија. Руските власти работеле и на извоз на семки од сончоглед. Според местните жители, руски војници биле вработени како берачи на јагоди во Херсонската Област.
На 27 април, украинските воздухопловни сили ја погодиле ТВ кулата Херсон со проектил привремено исклучувајќи ја руската телевизија.
Како индикација за планираното одвојување од Украина, на 28 април новата воено-цивилна администрација објавила дека од мај ќе ја префрли валутата на регионот во руската рубља. Дополнително, цитирајќи неименувани извештаи за наводна дискриминација на руските говорници, нејзиниот заменик-шеф Кирил Стремусов изјавил дека „''реинтеграцијата на Херсонската Област назад во нацистичка Украина не доаѓа предвид''“. На 29 април, Салдо изјавил дека официјалните јазици на Херсонската Област ќе бидат и украинскиот и рускиот и дека Банката за меѓународни порамнувања од Јужна Осетија наскоро ќе отвори 200 филијали во Херсонската Област. На 1 мај бил усвоен четиримесечен план за целосен премин кон рубли. Во исто време, украинската гривна требало да остане актуелна валута заедно со рубљата четири месеци. На 7 мај, бил усвоен нов грб, врз основа на грбот на Херсон на Руското Царство од 1803 година.
На 9 мај, во градот Херсон се одржал настан на „Бесмртниот полк“, прославувајќи го Денот на победата. Биле развеани победоносни знамиња од времето на Советскиот Сојуз и црвени транспаренти.
На 11 мај 2022 година, Кирил Стремусов ја објавил својата подготвеност да му испрати на претседателот Владимир Путин барање Херсонската Област директно да се приклучи на Руската Федерација без никаков референдум или создавање независна „Херсонска Народна Република“ пред пристапувањето. Коментирајќи ги овие изјави, прес-секретарот на Путин, Дмитриј Песков, изјавил дека за ова прашање треба да одлучуваат жителите на регионот и дека „''овие судбоносни одлуки мора да имаат апсолутно јасна правна позадина, правна оправданост, да бидат апсолутно легитимни, како што беше случајот со Крим''“.
На 30 мај 2022 година, окупациската власт во Херсон, поддржана од Русија, соопштила дека почнала да извезува минатогодишно жито од Херсон во Русија. Тие би работеле и на извоз на семки од сончоглед. До јуни, окупаторите ги префрлиле украинските училишта на нивната образовна програма, а руските СИМ-картички стапиле во употреба на пазарот. Колихајев бил сведок како окупаторите делеле руски пасоши. На 7 јуни било бомбардирано кафулето кое го посетувале окупаторите и биле повредени најмалку четири лица.
На 6 јуни, украинскиот градоначалник на Херсон, Игор Колихајев, било пријавено дека окупаторите спровеле состанок на повеќе од 70 руски симпатизери со цел да се спроведе референдум за регионот што ги интегрира окупираните области во Русија. Неговите извори му изјавиле дека датумите за кои се разговарало биле два: во септември или на крајот на 2022 година. Бидејќи руските избори требало да се одржат на 11 септември, гласањето во Херсон требало да се совпадне со тој ден. Избраниот функционер во Русија по име Игор Кастјукевич разговарал за овој план на 7 јуни, по посетата на Херсон на Сергеј Кириенко, заменик началникот на кабинетот на руската претседателска администрација.
На 3 јуни, ЕУ изјавила дека нема да признае никакви руски пасоши издадени на украински граѓани во регионите Херсон и Запорожје. На 11 јуни, според местните власти, првите руски пасоши им биле доделени на граѓаните во регионот Херсон и Запорожје, вклучително и местни функционери како Владимир Салдо.
На 24 јуни, Дмитро Савлученко, кој ја предводел Дирекцијата за семејство, млади и спорт на руската окупаторска администрација, бил убиен со експлозија на автомобил-бомба.
На 29 јуни 2022 година, Стремусов изјавил дека „''Регионот Херсон ќе одлучи да се приклучи на Руската Федерација и да стане полноправен субјект како една обединета држава''“. На истата посета, Кириенко зборувал во центарот за хуманитарна помош на партијата Единствена Русија во Херсон: „''Приемот на Херсонската Област во Русија ќе биде целосен, слично како и на Крим''“, потсетувајќи на референдумот за статусот на Крим во 2014 година. Истиот ден, украинскиот градоначалник на Херсон, Игор Колихајев, бил приведен од руските безбедносни сили.
На 5 јули, Володимир Салдо објавил дека поранешниот заменик-шеф на владата во руската ексклава Калининград Сергеј Јелисејев, дипломиран на Академијата на ФСБ, треба да го преземе претседателството на областа.
2.3 Руска анексија и повторно украинско освојување
На 10 јули, Ирина Верешчук, заменик-премиерот на Украина ги повикала цивилите во регионот на Херсон да се евакуираат пред идната украинска контраофанзива. На 27 јули 2022 година, површината на дел од патниот мост Антонивка станала неупотреблива за тешка опрема, со нападите на М142 HIMARS. Контраофанзивата на крајот било објавено дека започнала на 29 август 2022 година. Тие ја вратиле територијата и ги ослободиле селата во северната Херсонска Област и јужната Николаевска Област постепено во текот на септември.
На 28 август 2022 година, потпретседателот на окупациската администрација (Ковалев) бил пронајден застрелан во неговиот стан во пристаништето Зализни. Во истиот напад била избодена и неговата сопруга, која подоцна починала во болница.
На 30 септември 2022 година, Русија објавила дека анектирала четири украински области, вклучувајќи ја и Херсонската Област. Анексијата била непризнаена од меѓународната заедница, со исклучок на Северна Кореја и Сирија. Генералното собрание на Обединетите Нации усвоило резолуција со која ги повикало земјите да не го признаваат она што го опишало како „''обид за нелегална анексија''“ и побарало Русија „''веднаш, целосно и безусловно да се повлече''“.
Сепак, на почетокот на октомври 2022 година, руските одбранбени линии во северните делови на областа се урнале, што довело до поголем напредок на Украина. Украинските власти соопштиле дека околу 1.200 км<sup>2</sup> од територијата била повторно заземена од крајот на август. Заменик-шефот на воено-цивилната управа во Херсон, Кирил Стремусов загинал во сообраќајна несреќа кај Геническ на 9 ноември 2022 година. На 11 ноември, украинските сили го вратиле градот Херсон. По загубата на Херсон во ноември 2022 година, руските окупаторски сили го преместиле својот привремен административен центар во Геническ. Портпаролот на Кремљ Дмитриј Песков изјавил за новинарите дека статусот на Херсонската Област како „''субјект на Руската Федерација''“ останува „''непроменет''“ и покрај повлекувањето.
Откако била пријавена за исчезната од нејзиниот сопруг Павел Губарев, на 16 ноември 2022 година руските медиуми објавиле дека Екатерина Губарева, уште еден заменик-шеф на администрацијата, била приведена од руската полиција во врска со случајот за корупција во врска со проневера на јавни средства и суспендирана од нејзината тогашна позиција. Павел Губарев подоцна на 18 ноември објавил дека Губарева била ослободена, без да понуди дополнителни детали.
2.4 Уништување на браната Каховка
Во јуни 2023 година, браната Каховка, која била под контрола на Русија, била пробиена, поплавувајќи огромни површини по должината на реката Днепар. Многу експерти заклучиле дека руските сили најверојатно разнеле дел од браната.
Се очекува последиците од уништувањето на браната да станат долгорочна еколошка катастрофа. Според регионален официјален претставник, бројот на загинати поради поплавите достигнал 29 во деловите на областа окупирани од Русија до 17 јуни. На 18 јуни, Обединетите нации ја осудиле Русија поради одбивањето да дозволи пристап до хуманитарни средства во окупираните области погодени од поплавите, при што хуманитарната координаторка на ОН за Украина Дениз Браун изјавила „''Ги повикуваме руските власти да дејствуваат во согласност со нивните обврски според меѓународното хуманитарно право''“. Руските власти изјавиле дека нивната одлука е мотивирана од неодредени „''безбедносни грижи''“.
3 Влада
3.1 Состав
Гувернерот и премиерот се задолжени за администрацијата, која вклучува:
+, Име, Позиција
Владимир Салдо, Гувернер
Владимир Беспалов, Заменик гувернер
Татјана Кузмич, Вицегувернер
Андреј Алексејенко, Премиер
Виталиј Булиук, Прв вицепремиер за финансии и економија
Сергеј Черевко, Вицепремиер за социјална политика
3.2 Административни поделби
На 5 август 2022 година, окупациската администрација се префрлила на користење на старите реформски поделби на Херсонската Област пред 2020 година, основани во СССР, со 18 области наместо современите пет.
На 17 август, тие додале две урбани области околу градот Херсон и Нова Каховка. На 21 септември, областите на окупираната Николаевска Област биле присоединети во администрацијата на Херсон како две нови општински окрузи: округ Снигиревски - уште еден поранешен округ укинат во 2020 година - и новиот округ Александровски централен во селото Милекадривкавскавка во селото Милексаневка.
Севкупно, областа има 2 града со административно значење и 20 области.
4 Човекови права
4.1 Цензура и ограничувања на интернет
На 21 јули 2022 година, било објавено дека тогашниот руски декрет ги проширил руските закони за воена цензура од 2022 година на Херсонската Област, со депортација во Русија вклучена како казна за прекршување.
Неколку недели по преземањето на градот Херсон, руски војници ги зазеле канцелариите на местните даватели на интернет услуги и ја презеле контролата врз мрежите, пренасочувајќи ги податоците преку руските мрежи. Под окупацискиот режим биле блокирани социјалните мрежи Фејсбук, Инстаграм и Твитер, како и украинските и други мрежни страници за вести.
4.2 Сексуално насилство
Додека противофанзивата во Херсон во 2022 година ослободила голем дел од северната Херсонска област, украинските истражни екипи откриле „широки докази“ за сексуална злоупотреба од страна на руските окупаторски сили врз населението во регионот. До 3 ноември 2022 година, украинските иследници документирале шест наводни случаи на сексуален напад во новоослободените региони.
4.3 Мачење и киднапирање на цивили од страна на руските сили
Дементиј Били, шеф на регионалниот оддел во Херсон на Комитетот на гласачи на Украина, соопштил дека руските безбедносни сили „''тепале, мачеле и киднапирале''“ цивили во Херсонската Област на Украина. Тој додал дека очевидците опишале „десетици“ произволни претреси и приведувања, што резултирало со непознат број на киднапирани лица. Најмалку 400 жители исчезнале до 16 март, а градоначалникот и заменик-градоначалникот на градот Скадовск, наводно, биле киднапирани од вооружени мажи. Во наводно објавеното писмо се опишани руските планови за ослободување на „''голем терор''“ за да се потиснат протестите што се случуваат во Херсон, во кое се наведува дека луѓето „''ќе мора да бидат однесени од нивните домови среде ноќ''“.
Украинците кои побегнале од окупираниот Херсон на територијата под контрола на Украина дале сведоштва за мачење, злоупотреба и киднапирање од страна на руските сили во регионот. Едно лице, од Билозерка во Херсонската оОбласт, обезбедило физички докази за мачење од страна на Русите и опишало тепање, струјни удари, лажни погобувања, давење, закани за убиство на членови на семејството и други форми на мачење.
Истрагата на Би-Би-Си Њуз собрала докази за мачење, која освен тепање вклучувала и струен удар и изгореници на рацете и нозете на луѓето. Лекар кој лекувал жртви на мачење во регионот изјавил: „''Некои од најлошите беа траги од изгореници на гениталиите, прострелна рана на главата на девојка која беше силувана и изгореници од пегла на грбот и стомакот на пациентот. Пациент ми рече дека две жици од акумулаторот на автомобилот му биле прикачени на препоните и му било кажано да застане на влажен партал''“. Покрај Би-Би-Си, Хјуман Рајтс Воч и Мониторинг мисијата на Обединетите нации за човекови права во Украина објавиле за мачење и исчезнувања извршени од руските окупаторски сили во регионот. Еден жител изјавил: „''Во Херсон, сега луѓето исчезнуваат цело време (...) се води војна, само овој дел е без бомби''“.
Избраниот украински градоначалник на Херсон составил список со повеќе од 300 луѓе кои биле киднапирани од руските сили до 15 мај 2022 година. Според ''„Тајмс“'', во зградата во која биле сместени руските окупациски власти, крикот на мачените често се слушал низ ходниците.
Според ''The Washington Post'', до 15 април на гробиштата на Херсон биле ископани 824 гробови.
На 22 јули 2022 година, Хјуман рајтс воч објавил дека руските сили мачеле, незаконски приведувале и насилно исчезнувале цивили во окупираните области на регионите Керсон и Запорожје. Се сметало дека целта на злоупотребата била да се добијат информации и да се влее страв за луѓето да ја прифатат окупацијата, бидејќи Русија направила обид да го потврди суверенитетот над окупираната територија, кршејќи го меѓународното право.
5 Отпор кон окупација
5.1 Протести
На 5 март, жителите на Херсон излегле на митинг со украински знамиња и извикувале дека градот е сè уште украински и дека никогаш нема да биде руски, и покрај руската окупација. Руската војска отворила предупредувачки оган против демонстрантите. Во исто време, Националната полиција на Украина објавила видео на кое полицаец од Херсон, држејќи украинско знаме во рацете, скока на руски оклопен транспортер кој возел покрај патот, а местните жители ја поддржуваат неговата акција со извици и аплаузи.
На 7 март, Регионалното обвинителство на Украина во Херсон, врз основа на Дел 2 од член 438 од Кривичниот законик на Украина (повреда на законите и обичаите на војната, поврзано со убиство со умисла), отворило кривично дело за смртта на неколку демонстранти во Нова Каховка. Според истрагата, за време на собирот на 6 март, руската војска отворила оган врз демонстрантите неселективно „''и покрај фактот што луѓето биле невооружени и не претставувале никаква закана''“, што резултирало со најмалку еден смртен и седум повредени.
На 20 март, демонстрантите во Херсон се соочиле со неколку руски воени возила и им кажале „''да си одат дома''“. Нови собири против окупацијата се случиле на 11 и 27 април, и двата биле насилно растурени од руските окупациски сили и сепаратистичките милиции, при што биле убиени четири лица во процесот. Меѓународниот центар за научници Вудро Вилсон известил дека медицинските работници во Херсон одбиле да одат на работа, со цел да ги бојкотираат руските окупациски сили и да не ги лекуваат своите повредени.
5.2 Насилен партизански отпор
Според Независимаја Газета, активностите на Спасителниот комитет за мир и ред, инсталиран од Русија, наишле на постојан отпор меѓу населението, а голем број негови членови биле убиени од Главниот директорат за разузнавање (ГУР) или украински партизани.''Newsweek'' исто така известило дека две локални проруски личности од висок профил биле застрелани во Херсон од страна на украинскиот отпор.
Водени од контактите во украинските безбедносни служби, многу обични граѓани во градот Херсон формирале „''движење на отпорот од корен''“, станувајќи антиокупациски партизани. Тие тајно снимиле видео снимки од руските сили и ги испратиле до украинската армија заедно со соодветните координати, пренесувале оружје низ градот, па дури и убивале руски војници ноќе, создавајќи атмосфера на „''страв и параноја''“ меѓу окупационите сили.
На 20 април 2022 година, регионалните медиуми од Одеса објавиле дека прорускиот блогер Валериј Кулешов бил убиен од украински партизани во Херсон.
На 6 август, заменик-шефот на руската администрација во Нова Каховка, Виталиј Гура, бил застрелан во неговиот дом. Во септември 2022 година, се појавиле информации дека атентатот на Гура бил лажиран од ФСБ.
Народниот заменик на Украина Олексиј Ковалов, кој бил обвинет од украинските власти за соработка со руските сили од почетокот на јули со преземањето на позицијата заменик-шеф на владата на Херсонската Област, инсталирана од Русија, бил застрелан во својот дом на 29 август.