Лешочки манастир

Лешочки манастир — православен манастирски комплекс, кој претставува најголем духовен центар во Тетовско. Манастирот е сместен во природен амбиент во близина на селото Лешок, на надморска височина од 610 метри. Во комплексот се наоѓаат црквите „Св. Атанасиј“ и „Св. Богородица“, како и гробот и спомен собата на Кирил Пејчиновиќ кој е еден од најпознатите македонски преродбеници од XIX век.
Во манастирските конаци има параклис посветен на светите Кирил и Методиј, додека надвор од манастирскиот комплекс има стара црква посветена на Атанасиј Александриски т.н. Стар манастир. Манастирот за првпат е основан во 1321 година од страна на епископот полошки Антониј. Комплетното заживување кое е видливо и денес се должи на доаѓањето на Пејчиновиќ од Света Гора, во 1818 година, кога се обновени манастирските конаци и кога е основана манастирската библиотека. Во тоа време Лешок прераснал во книжевен и просветен центар. Манастирските конаци денес се реновирани, располагаат со сместувачки капацитети и особено се погодни за летен манастирски туризам.
Манастирот досега е двапати уриван. Првпат во 1690 година Турците го разурнале целиот комплекс сосе црквите. Вторпат манастирот го кренале во воздух албанските терористи за време на конфликтот во 2001 година.
1 Историја на манастирот
Постоењето на манастирот може да се подели на два периоди, кои се поврзуваат и со двете места на постоење. Првиот е периодот од 1321 до 1600 година, кога манастирот се наоѓал на шарпланинската падина кај црквата „Свети Атанасиј“, и вториот период, започнат од 1600 година, па сè до денес, кој се однесува на денешната положба на манастирот, кај епископалниот храм на Успението на Пресвета Богородица.
1.1 Подигањето на стариот манастир од првиот епископ полошки Антониј
Стариот манастир се наоѓал северно од денешниот, оддалечен 500 – 800 m. Во соседството на манастирот се наоѓал средновековниот град Лешцек и помеѓу нив минувала Лешочка Река. Според површината, може да се заклучи дека манастирот бил мал, со мали конаци и ќелии, и со помала црква. Нему му припаѓал дворот околу црквата „Успение на Пресвета Богородица“, каде што е сместен сегашниот манастир, а кој отсекогаш се нарекувал Епископски двор.
Околу основањето и изградбата на манастирот, познати се две мислења: едното, посочено од Кирил Пејчиновиќ, е дека манастирот е изграден од кнез Лазар, мислење кое е прифатено од сите подоцнежни истражувачи на манастирот, и другото, дека првиот ктитор на манастирот е извесниот јеромонах Антониј, кој подоцна станува и прв ''епископ полошки''. Втората теорија за генезата на манастирот е понудена во 1927 година, кога монахот Теодорит, расчистувајќи ја и откопувајќи ја тогаш разурнатата црква „Свети Атанасиј“ во стариот манастир го пронашол саркофагот на ктиторот на црквата и конаците, на кој пишува:
Со поновите истражувања на Петар Миљковиќ - Пепек се разоткрива дека црквата, а со тоа и манастирот, се градени во периодот од 1321 до 1331 година. Манастирот навистина бил мал, но многу значаен за духовната клима во Полог, еден вид на ''полошки Ерусалим'', кој претставувал епископски центар и во него се школувале голем број на идни монаси и свештеници. За ова сведочи и откривањето на трите епископски гробници, внатре во црквата.
Манастирот, без големи пречки, опстојувал до средината/крајот на 17 век. По овој период опасностите по животот на монашкото братство се зголемиле поради многуте арамиски напади, поради што скопско-полошкиот епископ Никанор ги повикал монасите да се спуштат во Епископскиот двор.
1.2 Подигањето на новиот манастир од епископот скопско-полошки Никанор
Вториот период од постоењето на манастирот може да се подели на два помали периоди, и тоа: од 1600 до 1690 година, и вториот од 1818 година, до денес. Во првиот помал период, манастирот бил под јурисдикција на епископот Никанор; со повлекувањето на монасите од стариот манастир, во дворот на епископскиот храм на Пресвета Богородица изградил конаци, а во самиот храм доградил припрата. Околу положбата на конаците и нивната големина не се знае многу затоа што биле срушени во 1690 година. Дворот на храмот бил заграден и му биле ставени четири врати.
По завршувањето на Австриско-турската војна и повлекувањето на Австријците од просторите на Полог во 1690 година, муслиманското население одмазднички се нафрлило на месното христијанско население и двете манастирски цркви (старата и новата) сосе конаците биле целосно разурнати, заедно со неколку други манастири и цркви во полошкиот регион.
1.3 Обновување на новиот манастир од страна на преподобен Кирил Пејчиновиќ
Запоставениот манастир бил во урнатини цели 128 години, сè до неговото обновување во 1817/18 година од страна на јеромонахот, подоцна и игумен лешочки Кирил Пејчиновиќ. Доаѓајќи од манастирот Хиландар на Света Гора, тој наишол на спротивставување на неговите идеи за возобновување на манастирот од страна на градските парохиски свештеници (од кои бил исмеван) и месното македонско христијанско население. Сепак, не дозволил да биде поколебан и најпосле добил одобрение од Абдул Рахман-паша да започне со возобновување на манастирот и конаците. Неговиот потфат започнал како речиси невозможна мисија во период на крајна културна и комуникациска изолација на македонското христијанско население во времето на крајна материјална беда; со крајни напори и помош од поединци, успеал да го заврши својот свет подвиг и да го обнови духовното полошко светилиште. Во подвигот, една група на луѓе му помагала, но не биле на мал број ни оние кои со сите сили се труделе да му одмогнат на хиландарскиот свештеномонах.
Својата мисија, преподобниот Кирил ја крунисал со следната забелешка:
И на крајот, преподобниот подвижник ја оставил и следната порака до идните генерации:
2 Игумени
Од создавањето на манастирот во 1321 година, па сè до 1818 година нема писмена документација за евиденција на манастирските игумени. Освен првиот јеромонах Антониј, кој го изградил Стариот манастир и црквата Св. Атанасиј Александриски, постои петвековен јаз во овие податоци, најверојатно поради напуштањето на стариот, а и разурнувањето на двата манастири.
Од неговото возобновување во 1818, до ден денес, познати се сите игумени.
име, од, до
Кирил Пејчиновиќ, 1818, 1845
Отец Сивлестер Никола, 1845, 1865
Отец Самоил, 1865, 1878
Отец Езекиил, 1878, 1898
Отец Еротеј, 1898, 1910 (?)
Мартириј Гостиварски, 1910, 1912
Владимир Атанацковиќ, 1912, 1913
Мартириј Гостиварски, 1915, 1918
Архимандрит Методиј, 1918, 1923
Отец Анатолиј, 1923, 1924
Отец Сава, 1924, 1925
Отец Серафим, 1925, 1927
Отец Хрисант, 1927, 1928
Отец Серафим, 1928, 1930
Отец Герман, 1930, 1934
Отец Ташко, 1934, 1936
Атанасие Николиќ, 1936, 1938
Сестра Михаила и Гаврила, 1938, 1944
Сестри Марина и Елисавета, 1944, 1964
Сестри Надежда и Меланија, 1964, 1968
Со возобновувањето на Охридската архиепископија во 1967 година, сестринството во Лешок (во најголем дел со српско етничко потекло) го напушта манастирот во 1968 година и заминува во Србија. Македонската православна црква назначила неколку парохиски свештеници за старешини на манастирот.
име, од, до
Отец Стојче Ристовски, свештеник, 1968, 1974
Отец Александар Ивановски, свештеник, 1974, 1978
Отец Благоја Ацески, свештеник, 1978, 1980
Отец Димитрие Крстевски, свештеник, 1980, 1986
Отец Велимир Поповски, протојереј, 1986, 1992
Отец Димитрие Крстевски, протојереј-ставрофор, 1992, 2009
Отец Теодосиј, 2009, −
3 Објекти
Во разни документи се споменува дека во Лешок со околината имало дури 44 цркви. Денес во Лешок има три активни цркви и една капела-параклис; Св. Атанасиј од 14 век, Св. Атанасиј од XX век, Св. Богородица од 19 век и капелата-параклис Св. Кирил и Методиј од XX век сместена во конакот, како и остатоци од пет цркви и параклиси од средниот век („Св. Никола“, „Св. Врача“, „Св. Петка“, „Св. Марена„ и „Св. Илија“).
Посебно се истакнуваат културните и духовните вредности на црквата Св. Атанасиј од 14 век, која има древна старост и била седиште на првиот полошки епископ Јоаникије, и која со закон е прогласена за споменик на културата.
Имено, црквата Свети Атанасиј има долги традиции, богата и славна, ама и полна со трагични настани историја, при што повеќепати е пален или уништуван и обновуван.
3.1 Цркви
Оваа црква локално е позната под името Стар манастир. Се наоѓа на половина час одење од селото Лешок покрај патот што води кон селото Брезно. Црквата е во многу лоша состојба и е оштетена. Посветена е на Свети Атанасиј. Таа се наоѓа на зарамнето место во дабова и габрова околина. Некогаш оваа главна манастирска црква била духовен, правен и културен центар во долно-полошкиот крај. Црквата е изградена во 14 век, а ктитор на манастирот бил јеромонахот Антониј, кој во времето на возобнување на црквата, на Скопскиот митрополитски собор, бил назначен за прв епископ на Долнополошката епископија. И оваа црква како и останатите две од Лешочкиот манастир не била поштедена од албанските терористи за време на војната во 2001 година. Тие во дворот на манастирската црква ископале ровови-пушкарници и поставиле поголем број на вреќи со песок, за да пукаат на незаштитеното македонско население. Пред влезот на дрвената врата видно се гледаат ознаките на нивниот вандализам со испишани ознаки на УЧК. Исто тоа е сторено во внатрешноста на црквата, а најмногу во олтарскиот дел каде со големи букви се напишани тие ознаки, со жолта и црвеникава боја. Саркофазите биле искршени, исто така не бил поштеден ни гробот на монахот Теодорит којшто се наоѓа јужно од црквата.
Црквата „Св. Атанасиј“ е главната манастирска црква. Неа ја возобновил игуменот Серафим во 1924 година. Била изградена во многу убав стил со три куполи, една централна и две на пронаосот. На десната купола вградена била камбанаријата. Оваа црква била изградена според планот изработен од архитектот Андрасов. Црквата со прекини се градела 10 години. За внатрешното уредување и во изработката на иконостасот и на архијерејскиот престол, биле ангажирани мајстори од Гостивар во 1936 година, од чии имиња познати се само иницијалите И.С.Т.Р.Ж. испишани на задниот дел од царските двери. Живописот во црквата е од