Голуб Јаниќ

Голуб Јаниќ (1853–1918) бил истакнат српски трговец, рентиер, народен пратеник, филантроп и една од највлијателните личности во српската заедница од Стара Србија и Македонија на почетокот од 20. век. Роден во Маврово во Османлиското Царство (денес во Македонија), тој потекнувал од семејство со трговски традиции и активно учествувал во национално-ослободителните движења, како и во развојот на Белград преку инвестиции во недвижнини. Неговата оставнина вклучува значајни задужбини кои и денес постојат, како што се хотели во Белград.
1 Ран живот и семејство
Голуб Јаниќ е роден во 1853 година во селото Маврово, во Османлиското Царство, како син на Самуило Јаниќ и Софија Јаниќ (моминско Пејиќ). Семејството Јаниќ потекнува од Лазарополе во Гостиварскиот регион и било познато по трговските активности. Имал шест сестри. Неговиот дедо Јане и татко Самуило биле трговци кои се преселиле во Белград, каде што Самуило учествувал во судирите со турската власт во 1862 година. Семејството се стекнало со значително богатство преку трговија и инвестиции.
Голуб го поминал детството во Маврово, но семејството рано се преселило во Белград поради трговските обврски. Таму завршил основно училиште и гимназија, стекнувајќи солидно образование кое му помогнало во подоцнежните бизнис и политички активности.
2 Образование и воена служба
По завршувањето на гимназијата во Белград, Голуб како млад учествувал како доброволец во Српско-турските војни (1876) и Руско-турската војна (1877–1878). Овие искуства го формирале неговиот патриотизам и посветеност кон ослободувањето на јужните српски региони од османлиска власт.
3 Бизнис кариера
По завршувањето на образованието, татко му Самуило постепено го вовел во семејните бизниси. Голуб се фокусирал на инвестиции во недвижнини, станувајќи еден од најбогатите луѓе во Белград. Поседувал седум големи плацеви со згради во околината на Теразије, вклучувајќи:
- Хотелот "Балкан" на Теразије,
- Имотот "Руска круна" (кафана),
- Имотот "Шумадија" (кафана),
- Повеќе куќи и локали во улиците Дечанска, Краља Милана, Краља Милутина и Делиградска.
Сите имоти ги изнајмуваше, додека самиот живеел во репрезентативна куќа на Престолонаследников трг 18 (денес Теразије 17, 18, 23), опремена со модерни удобности како етажно греење. Неговите инвестиции придонеле за урбаниот развој на центарот на Белград.
4 Политички активности
По смртта на татко му во 1899 година, Голуб се посветил на политиката, фокусирајќи се на ослободувањето на јужните српски краеви. Бил народен пратеник и близок сојузник на кралот Александар Обреновиќ и дворот – дури требало да биде присутен на дворот во ноќта на атентатот врз кралот. Учествувал во основањето на Централниот револуционерен таен одбор во Белград (1903), познат како Српски комитет, кој раководел со четничките акции во Стара Србија.
Во 1905 година, го основал Друштвото "Српска браќа", каде бил доживотен претседател, со седиште во неговата куќа. Друштвото поддржувало национално-просветни и хуманитарни активности, префрлање на четници преку границата и собирање средства од дијаспората, како по поплавите во Шумадија во 1910 година. Бил и основач и претседател на Здружението на Старосрбијанците, кое работело на просветни и хуманитарни проекти во Македонија.
Имал широки роднински и бизнис врски од Цариград до Америка, што му овозможувало ефикасно собирање прилози за национални цели. Бил близок со Никола Пашиќ, претседателот на српската влада, а многу имоти купени од владата за српски институции во Скопје и други места биле регистрирани на негово име.
5 Личен живот
Голуб Јаниќ се оженил три пати, но немал деца од ниту еден брак. Неговата трета сопруга била Босиљка Јаниќ (моминско Цинцар-Јанковиќ), внука на војводата Цинцар Јанко Поповиќ. За време на Првата светска војна, парот привремено живеел во Нови Пазар, пред да се вратат во Белград. Современиците го опишувале како благ, воспитан човек со изразен патриотизам и борба за национално будење.
6 Смрт
Голуб Јаниќ починал во 1918 година во Белград, токму кога српската војска влегувала во градот по Првата светска војна.