Доломит

Доломит — безводен карбонатен минерал составен од калциум и магнезиум карбонат, идеално Терминот се користи и за седиментна карбонатна карпа составена претежно од минералот доломит. Алтернативно име што понекогаш се користи за доломитната карпа е долостон.
1 Историја
Како што навел Никола Теодор де Сосир, минералот доломит веројатно првпат бил опишан од Карл Линеј во 1768 година. Во 1791 година, тој бил опишан како карпа од францускиот природонаучник и геолог Деодат Грате де Доломје (1750–1801), најпрво во градбите на стариот град Рим, а подоцна и во примероци собрани на Тиролските Алпи. Никола Теодор де Сосир прв го именувал минералот (по Доломје) во март 1792 година.
2 Својства
Минералот доломит кристализира во тригонален систем. Тој формира бели, жолтеникави, сиви или розови кристали. Доломитот е двоен карбонат, со наизменичен структурен распоред на јони на калциум и магнезиум. Освен ако не е во форма на фин прав, тој не се раствора брзо и не пенуши (не ефервесцира) во ладна разредена хлороводородна киселина како што тоа го прави калцит. Кристално двојување е честа појава.
Цврст раствор постои помеѓу доломитот, железо-доминантниот анкерит и манган-доминантниот кутнохорит. Мали количини железо во структурата им даваат на кристалите жолтеникава до кафеава нијанса. Манганот исто така може да се вгради во структурата, до околу три проценти MnO. Високата содржина на манган им дава на кристалите розева боја. Олово, цинк и кобалт исто така можат да го заменат магнезиумот во структурата. Минералот доломит е тесно поврзан со хантит .
Бидејќи доломитот може да се раствори во слабо кисела вода, областите каде што тој е изобилен карпоформирачки минерал се важни како водоносни слоеви и придонесуваат за формирање на карстен релјеф.
3 Формирање
Современо формирање на доломит е утврдено дека се случува под анаеробни услови во преситени солени лагуни, како оние на брегот на Рио де Жанеиро во Бразил, односно Лагоа Вермелја и Брежо до Еспињо. Постојат и многу други локалитети каде што се формира современ доломит, особено долж сабха во Персиски Залив, но и во седиментни басени што содржат гасни хидрати и хиперсолени езера. Често се смета дека доломитот нуклеира со помош на бактерии што редуцираат сулфати (на пр. ''Desulfovibrio brasiliensis''), но утврдено е дека и други микробни метаболизми посредуваат во формирањето на доломит. Општо земено, нискотемпературниот доломит може да се појави во природни преситени средини богати со екстрацелуларни полимерни супстанции (EPS) и микробни површини на клетки. Ова најверојатно е резултат на комплексација на магнезиумот и калциумот од карбоксилни киселини што ја сочинуваат EPS.
Огромни наслаги на доломит се присутни во геолошкиот запис, но минералот е релативно редок во кенозоикот (терцијарна ера што ги опфаќа последните 66 милиони години од историјата на Земјата) и во современите средини. Сè уште не се изведени репродуцибилни, неоргански нискотемпературни синтези на доломит. Обично, почетната неорганска преципитација на метастабилен „прекурсор“ (како магнезиумски калцит) лесно се постигнува. Прекурсорската фаза теоретски постепено ќе се претвори во постабилна фаза (како делумно уреден доломит) за време на периодични интервали на растворање и повторна преципитација. Општиот принцип што го управува текот на оваа неповратна геохемиска реакција е наречен „кршење на Оствалдовото правило“. Високи дијагенетски температури, како оние на подземни води што течат долж длабоко вкоренети раседни системи кои зафаќаат одредени седиментни низи или длабоко закопани варовнички карпи, овозможуваат доломитизација. Доломит се среќава и во континентални солени езера во Австралија. Геохемиските услови кои се сметаат за поволни за преципитација на доломит во овие езера се нивната висока соленост, високите Mg/Ca соодноси и високата алкалност. Сепак, доломитот може да биде зафатнински значаен во некои Неогенски платформи кои никогаш не биле изложени на покачени температури. Под такви услови на дијагенеза, долгорочната активност на подповршинската биосфера може да игра улога во доломитизацијата, бидејќи дијагенетските флуиди со различен состав се мешаат како одговор на долгорочни климатски промени контролирани од Миланковиќевите циклуси.
Еден понов биотички синтетички експеримент тврди дека успеал да преципитира уреден доломит кога аноксигена фотосинтеза се одвива во присуство на манган(II). Сè уште збунувачки пример за органогено потекло е пријавеното формирање на доломит во мочен меур кај куче од расата далматинец, веројатно како резултат на болест или инфекција.
4 Употреба
Доломитот се користи како украсен камен, агрегат за бетон и како извор на магнезиум оксид, како и во Пиџенов процес за производство на магнезиум. Тој е важна нафтена резервоарска карпа и служи како домаќинска карпа за големи, стратиграфски врзани наоѓалишта Тип Мисисипска долина (ТМД) наоѓалишта на руда од основни метали како олово, цинк и бакар. Каде што калцитниот варовник е редок или прескап, доломитот понекогаш се користи како негова замена како флукс при топење на железо и челик. Големи количини преработен доломит се користат во производството на термополирано стакло.
Во хортикултура, доломитот и доломитниот варовник се додаваат во почвите и безпочвените супстрати како pH-бафер и како извор на магнезиум. Пасиштата може да се варосуваат со доломитна вар за да се зголеми нивната pH-вредност и кога постои недостаток на магнезиум.
Доломитот се користи и како подлога во морски (соленоводни) аквариуми за да помогне во стабилизирањето на промените на pH-вредноста на водата.
Калцинираниот доломит се користи и како катализатор за разградување на катран при гасификација на биомаса на висока температура. Истражувачите во физиката на честички сакаат да градат детектори на честички под слоеви од доломит за да им овозможат да детектираат што е можно поголем број егзотични честички. Бидејќи доломитот содржи релативно мали количини радиоактивни материјали, тој може да изолира од мешање од космички зраци без да придонесе кон зголемување на нивото на позадинско зрачење.
Покрај тоа што е индустриски минерал, доломитот е високо ценет од колекционерите и музеите кога формира големи, проѕирни кристали. Примероците што се појавуваат во рудникот за магнезит во Еугуи, Естерибар, Навара (Шпанија) се сметаат за едни од најдобрите во светот.
5 Во популарната култура
Во епизодата „Jurassic Bark“ од анимираната научнофантастична ТВ-серија ''Футурама'' (сезона 4, епизода 8, првпат емитувана на 17 ноември 2003 година), миленичето на Фрај, кучето Сејмур од 1999 година, било брзо фосилизирано и повторно откриено илјада години подоцна. Кога професорот Фарнсворт се обидува да го „дефосилизира“ кучето, љубоморниот робот Бендер го фрла фосилизираното куче во магмата на Земјата. Иако сите претпоставуваат дека фосилот ќе биде уништен, професорот вели дека има шанса да преживее бидејќи е направен од доломит. Бендер, каејќи се за својата постапка, скока во магмата за да го спаси Сејмур, велејќи дека и тој може да преживее, бидејќи е 40% доломит.