Саиго Такамори

Саиго Такамори (|西郷 隆盛 ; 23 јануари 1828 – 24 септември 1877) бил јапонски самурај и политичар кој бил една од највлијателните личности во јапонската историја. Тој одиграл клучна улога во Обновата на Меиџи, со која бил соборен шогунатот Токугава во 1868 година, а потоа служел во новата влада на Меиџи. Сепак, подоцна се разочарал од насоката на новиот режим и го предводел бунтот Сацума во 1877 година, во кој бил убиен.
Роден бил во ниско рангирано самурајско семејство во доменот Сацума, Саиго се искачил на истакнато место како слуга на Шимазу Наријакира, ''даимјо'' на Сацума. Тој бил вклучен во националната политика во градот Едо (денешен Токио) и Кјото, залагајќи се за шогунална реформа и посилна царска улога. По смртта на Наријакира, Саиго бил протеран двапати, прво во Амами Ошима, а потоа во построгата Окиноерабуџима. Во тие периоди, ги развил своите политички и филозофски идеи. Бил помилуван, а потоа одиграл клучна улога во создавањето на алијансата Сачо помеѓу Сацума и доменот Чошу. Саиго командувал со царските сили и преговарал за бескрвно предавање на замокот Едо.
Во владата на Меиџи, Саиго првично имал значајни позиции, вклучувајќи ја и функцијата командант на царската гарда, и бил вклучен во големи реформи како што е укинувањето на системот хан. Тој бил централна фигура во привремената влада за време на мисијата Ивакура. Во 1873 година, тој поднел оставка од владата поради несогласувања во политиката, особено поради отфрлањето на неговиот предлог за мисија во Кореја (Сеиканрон). Саиго се вратил во родната Кагошима, станал водач на незадоволните самураи кои се кренале против централната влада во бунтот Сацума. И покрај почетните успеси, бунтот бил задушен од бројно и технолошки супериорната царска јапонска армија. Саиго загинал во последната битка кај Широјама.
По смртта, Саиго стекнал легендарен статус. Тој често се нарекува „последниот вистински самурај“, и е популарна и романтизирана фигура во Јапонија. Неговиот живот и смртта се тема на бројни книги, филмови и уметнички прикази, одразувајќи ја трајната фасцинација со неговиот лик и неговата комплексна улога во транзицијата на Јапонија од феудализам во модерна држава. Иако историските извештаи се различни во врска со неговите постапки и мотиви, Саиго Такамори е нашироко сметан за симбол на самурајската доблест, искреност и трагичен хероизам.
1 Ран живот и кариера во Сацума
Саиго Такамори (име Кокичи, подоцна Такамори; уметничко име Наншу) бил роден во Каџија-чо, Кагошима, градот замок на доменот Сацума, на 23 јануари 1828 година. Неговото семејство било самурајско од низок ранг (''кошогуми''), и се соочило со финансиски тешкотии. Семејството Саиго било големо, со шеснаесет членови, вклучувајќи ги родителите на Саиго, бабите и дедовците, неговите шест помлади браќа и сестри, и семејството на помладиот брат на неговиот татко. Таткото на Саиго, Кичибеи, бил началник на дивизија во државната каса на доменот одговорен за оданочување, релативно ниска позиција на самурај. Неговата мајка, Маса, била ќерка на локален самурај.
Образованието на Саиго се одвивало во рамките на уникатниот двостепен систем на Сацума. Тој посетувал училиште наречено ''гоџу'', кое ставало акцент на боречките вештини, групната солидарност и рудиментарното образование, всадувајќи конфуцијански вредности како што се лојалност, должност и чест. На тринаесет или четиринаесет години, тој претрпел сериозна повреда на десната рака во расправија со друг самурај, што го попречило неговото тренирање боречки вештини, и наводно го навело повеќе да се фокусира на науката. Тој исто така ја посетувал академијата, ''Зошикан'', која се фокусирала врз конфуцијанските класици. Додека ''Зошикан'' го следел ортодоксното училиште на Џу Си за неоконфуцијанството, Саиго се заинтересирал за учењето Ојомеи (Ванг Јангминг) кое е поактивно ориентирано, особено преку синкретичките учења на Сато Исаи. Подоцнежната филозофија на Саиго, која нагласува искреност, доблесно дејствување и директна врска со рајот, во голема мера се потпирала врз идеите на Сато Исаи.
Во 1844 година, на шеснаесетгодишна возраст, Саиго започнал да работи како помошник службеник во окружната канцеларија (''кори бугјошо''). Неговите должности вклучувале инспекција на земјоделски села, надзор на службеници, поттикнување на земјоделско производство и собирање даноци. Ова искуство го направило длабоко свесен за тешкотиите на селаните и за осакатувачките даночни давачки во доменот, поттикнувајќи доживотна грижа за нивната благосостојба. Во 1856 година, Саиго тврдел дека корупцијата на службениците и губењето на самопочитта кај локалните администратори (честопати ''гоши'', или рурални самураи) се главните причини за страдањето на селаните. Тој се залагал за враќање на гордоста и моралот на овие администратори како клуч за добронамерно управување. Годината 1852 била особено тешка за Саиго: тој стапил во договорен брак со Иџуин Суга, кој бил раскинат две години подоцна, а двајцата негови родители починале во рок од неколку месеци, оставајќи го него како глава на осиромашеното семејство.
2 Искачување до национална слава
Влегувањето на Саиго во националната политика започнало на почетокот на 1854 година, кога бил унапреден од помошник службеник во придружник на ''даимјо'' од Сацума, Шимазу Наријакира. Тој бил избран да го придружува Наријакира на неговото двегодишно патување до шогуналната престолнина Едо (денешен Токио). Точните причини за ненадејното унапредување на Саиго денес се мистерија, бидејќи нема докази за претходна врска меѓу него и Наријакира. По пристигнувањето во Едо, Наријакира го назначил Саиго за свој градинар (''онивабан''), безопасна позиција што му дозволувала на Саиго слободно да патува, пренесувајќи тајни пораки од Наријакира до други ''даимјо'' и политички личности без да предизвика сомнеж кај шогуналните шпиони.
Наријакира станал ''даимјо'' во 1851 година по крвав спор за наследување познат како Ојура вознемирување (''Ојура Содо''), во кој го надминал отпорот од својот татко Нариоки, конкубината на Нариоки, Ојура, и моќниот старешина на доменот Зушо Хиросато. Наријакира бил прогресивен и амбициозен лидер, заинтересиран за западното учење и технологија, и решен да го зголеми влијанието на Сацума во националните работи. Саиго станал доверлив човек и советник на Наријакира. Тој бил длабоко импресиониран од учењето на Мито, школа на мисла која нагласувала почит кон царот и протерување на странците (''соно џои''), особено преку неговите интеракции со научникот од Мито, Фуџита Токо.
Саиго активно работел во име на Наријакира во сложеното политичко маневрирање околу кризата со шогуналското наследување и потпишувањето договори со западните сили по пристигнувањето на адмиралот Метју Пери. Наријакира се залагал за Хитосубаши Кеики (подоцна Токугава Јошинобу) како наследник на бездетниот и болен шогун Токугава Иесада, и се спротивставил на Харисовиот договор. Посветеноста на Саиго кон Наријакира била голема; по смртта на единствениот преживеан син на Наријакира, Тораџумару, во 1854 година, Саиго прогласил дека бил спремен да умре за да го одмазди својот господар.
Ненадејната смрт на Наријакира во јули 1858 година бил катастрофален удар за Саиго. Со заминувањето на неговиот патрон, позицијата на Саиго станала несигурна. Ии Наосуке го решил спорот за наследување во корист на Токугава Иемочи и продолжил со потпишување договори, започнувајќи ја чистката Ансеи против неговите противници.
3 Прогонство и интелектуален раст
Соочен со апсење при Ансејската чистка, Саиго се обидел да се самоубие во ноември 1858 година фрлајќи се во заливот Кагошима со монахот Гешо, кој исто така бил баран од шогунатот. Саиго бил спасен, но Гешо се удавил. За да го заштити од шогунатот, доменот Сацума официјално го прогласил Саиго за мртов и го протерал во Амами Ошима, оддалечен остров на островите Рјукју под контрола на Сацума. Тој живеел на Амами од почетокот на 1859 година до почетокот на 1862 година под лажното име Кикучи Генго. За време на ова прво прогонство, Саиго се оженил со локална жена, Аигана, со која имал две деца, син, Кикуџиро, и ќерка, Кикусо. Тој, исто така, ги подучувал локалните деца, и се занимавал со учење и калиграфија. Нашол утеха во природната убавина на островот и локалната култура, иако бил критичен кон експлоататорскиот монопол на шеќер на Сацума што ги осиромашил островјаните.
Саиго бил повикан во Сацума на почетокот на 1862 година по налог на Шимазу Хисамицу, помладиот полубрат на Наријакира, а сега владетел на Сацума. Хисамицу планирал да испрати војска во Кјото за да изврши притисок врз шогунатот за реформи. На Саиго не му се допаднала стратегијата, па спротивно на наредбите, отишол во Осака и Кјото за да се обиде да ги ограничи радикалните самураи кои биле желни за директна акција. Хисамицу, налутен од непослушноста на Саиго, го уапсил.
Во средината на 1862 година, Саиго повторно бил протеран, овој пат на уште пооддалечениот и посуров остров Окиноерабуџима, јужно од Амами. Првите шест месеци бил затворен во кафез на отворено, изложен на временските услови, при што здравјето му се влошило. Подоцна бил преместен во домашен притвор преку интервенција на локалните службеници, особено Цучимочи Масатеру, кој бил восхитен од неговиот карактер. За време на ова второ, потешко прогонство, Саиго се посветил на учење, калиграфија и подучување на локалните деца. Тој компонирал бројни песни кои ја одразувале неговата ситуација, лојалноста и концептот на рајот. Тој развил филозофија каде што доблесното дејствување, искреноста и исполнувањето на небесно одредената должност, дури и до смрт, биле од најголема важност. Овој период бил клучен за неговото интелектуално и духовно созревање.
4 Улога во реставрацијата на Меиџи
Саиго бил помилуван и отповикан од неговото второ прогонство кон почетокот на 1864 година. Политичката сцена драматично се променила: авторитетот на шогунатот ослабувал, а движењето ''соно џои'' добивало на интензитет, особено во доменот Чошу. Саиго првично бил испратен во Кјото, каде што одиграл клучна улога во инцидентот Кинмон од јули 1864 година, во кој силите на Сацума и Аизу го одбиле обидот на радикалите на Чошу да ја преземат контролата врз Царската палата.
И покрај улогата на Сацума во одбраната на интересите на шогунатот во Кјото, Саиго станувал сè повеќе убеден дека режимот на Токугава е неспособен да ја обедини Јапонија против заканата од западно вмешување. Неговите ставови биле значително под влијание на неговата средба со службеникот Кацу Каишу, кон крајот на 1864 година. Кацу го убедил Саиго дека шогунатот е осуден на пропаст и дека е потребна нова влада, можеби сојуз на моќни ''даимјо''. Потоа Саиго одиграл клучна дипломатска улога во Првата експедиција на Чошу, каде што, како началник на штабот на шогуналните сили, преговарал за поблага спогодба со која се избегнала целосна војна и се зачувала силата на Чошу.
Овој потег ги поставил темелите за алијансата Сачо, таен воен пакт помеѓу Сацума и Чошу, склучен кон почетокот на 1866 година. Кога шогунатот започнал Втора експедиција на Чошу во средината на 1866 година, Сацума одбил да учествува, а силите на Чошу, модернизирани и добро водени, им нанеле понижувачки пораз на шогунските армии. Смртта на шогунот Иемочи и царот Комеи кон крајот на 1866 година и почетокот на 1867 година дополнително ја дестабилизирала политичката ситуација. Саиго, заедно со Окубо и Ивакура Томоми, работеле на обезбедување царски едикт за соборување на шогунатот.
Во јануари 1868 година, Бошинската војна започнала со битката кај Тоба-Фушими, каде што силите на Сацума и Чошу, борејќи се под царското знаме, ја поразиле шогунската армија. Саиго командувал со царските сили во нивниот источен дел, и, во клучен момент, преговарал за бескрвно предавање на замокот Едо со Кацу Каишу во април 1868 година, спречувајќи разорна битка. Тој продолжил да ги предводи царските сили во битките против преостанатите лојалисти на шогуните во северна Јапонија, иако неговото учество во подоцнежните фази од војната било попречено од лошото здравје и чувството на разочарување.
5 Служба во владата на Меиџи
По реставрацијата на Меиџи, Саиго првично одиграл значајна улога во новата царска влада. Иако имал желба да се пензионира и да живее едноставен живот во Сацума, бил убеден да преземе важни одговорности. Во 1869 година, тој станал советник на доменот (''сансеи'') во Сацума, надгледувајќи радикални реформи што ги укинале традиционалните разлики во статусот на самураите и ја реструктуирале војската и администрацијата на доменот.
Кон почетокот на 1871 година, Саиго бил повикан во Токио и одиграл клучна улога во воспоставувањето на царската гарда, национална армија составена од трупи од Сацума, Чошу и Тоса. Оваа сила обезбедила воена поддршка за укинувањето на системот хан во јули 1871 година, одлучувачки чекор во централизирањето на власта во Јапонија, што Саиго го поддржал и покрај неговата лична лојалност кон кланот Шимазу. Кога мисијата Ивакура заминала кон Запад кон крајот на 1871 година, Саиго останал во Јапонија како клучна фигура во привремената влада, држејќи позиции, меѓу кои и и царски советник и генерал во армијата.
Во овој период, привремената влада донела големи реформи, вклучувајќи воспоставување на национален образовен систем, правни реформи и реформа на данокот на земјиште. Сепак, Саиго не го сакал големото влијание на Западот, растечката бирократија и корупцијата на службениците.
Пресвртницата се случи во 1873 година со ''Сеиканрон'' (Дебата за инвазија на Кореја). Кога Кореја одбила да ја признае новата влада на Меиџи, Саиго се залагал да биде испратен во Кореја како пратеник, целосно очекувајќи дека неговиот бескомпромисен став или дури и неговото убиство од страна на Корејците ќе ѝ обезбедат на Јапонија оправдана причина за војна. Иако мотивите на Саиго биле сложени - почнувајќи од желбата да се одбрани честа на Јапонија и да се обезбеди излез за немирните самураи, па сè до лична потрага по смислена смрт - неговиот предлог бил жестоко одбиен од водачи како Окубо и Ивакура, кои неодамна се вратиле од Запад и ја ставиле домашната модернизација пред странските авантури. Кога неговиот план бил отфрлен во октомври 1873 година, Саиго поднел оставка од сите свои владини функции, и се вратил во Кагошима.
6 Враќање во Сацума и бунтот на Сацума
По враќањето во Кагошима, Саиго живеел релативно мирен живот, препуштајќи се на своите омилени занимања како лов и риболов, и покажувајќи мал интерес за директно повторно влегување во политиката. Сепак, неговиот огромен престиж и поплаките на незадоволните самураи кои го следеле од Токио, или биле маргинализирани од реформите на Меиџи, го направиле точка каде се собирала опозицијата на централната влада. Во 1874 година, тој помогнал во воспоставувањето систем на приватни училишта во Кагошима. Овие училишта, иако наводно служеле за образование и воена обука засновани на традиционални самурајски вредности, станале центри на антивладини чувства и негувале генерација млади мажи жестоко лојални на Саиго, и критични кон режимот во Токио.
Тензиите меѓу Сацума и владата на Токио ескалирале во текот на 1876 година. Политиките на владата Меиџи, вклучувајќи регрутирање на обични луѓе, замена на самурајските стипендии во државни обврзници, и забрана за носење мечеви, се коселе со самурајскиот идентитет и привилегии. Бунтовите на незадоволните самураи избувнале во други делови на Јапонија, како што се Сага бунтот (предводен од Ето Шимпеи) и Шинпурен бунтот. Саиго ги гледал овие настани сочувствувајќи со каузата на бунтовниците, но двоумејќи се самиот да поведе отворен бунт.
Кон крајот на јануари 1877 година, ситуацијата во Кагошима достигнала критична точка. Алармирани од складирањето оружје и сè понепослушниот став на студентите од Шигако, централната влада се обидела да отстрани муниција од арсеналот на Кагошима. Овој чин, во комбинација со гласини (подоцна потврдени со мачење) дека владини шпиони, вклучувајќи го и Накахара Хисао, биле испратени да го убијат Саиго, го запалиле бунтот Сацума. Студентите од Шигако, без директни наредби од Саиго, но поттикнати од лојалност кон него, го зазеле арсеналот. Саиго, иако наводно згрозен од нивните постапки, се чувствувал должен да ги поведе, ветувајќи дека ќе умре со нив во битка. На 7 февруари, тој ја објавил својата одлука да маршира кон Токио за да ја „доведе во прашање“ централната влада.
Армијата Сацума, која на почетокот броела околу 12.000 луѓе, но немала логистичка поддршка, го започнала својот марш кон север на 15 февруари 1877 година. Нивниот напредок бил запрен кај замокот Кумамото, кој бил бранет од царски гарнизон. Следела опсада која траела 54 дена, и се покажала како критична пресвртница, дозволувајќи ѝ на царската влада да мобилизира многу поголема и подобро опремена национална армија. Бунтовниците биле поразени во Битката кај Табарузака во март, исцрпувачка 18-дневна борба.
Намалените сили на Саиго започнале долго и макотрпно повлекување низ Кјушу, прогонувани од царската армија. И покрај храбрите борби и вештите герилски тактики, бројноста на бунтовниците била постепено намалувана. До почетокот на септември, Саиго, со само неколку стотици преостанати луѓе, се вратил во Кагошима и се пробил на ридот Широјама.
7 Смрт
Утрото на 24 септември 1877 година, царската армија го започнала својот последен напад врз Широјама. Со значително помалку оружје и бројност, силите на Саиго брзо биле совладани. За време на борбите, Саиго бил тешко ранет во колкот и стомакот од куршуми. Според најшироко прифатените извештаи и легенди, Саиго, не можејќи да продолжи, извршил ритуално самоубиство (''сепуку''). Се свртел кон својот близок соработник Бепу Шинсуке, и рекол: „Шинсуке, мислам дека ова место ќе биде соодветно. Те молам биди мој помоѓник (''каишакунин'').“ Потоа Саиго мирно се свртел кон исток кон Царската палата, ја наведнал главата, а Бепу му ја отсекол главата со еден удар со меч. Сепак, обдукцијата на Саиго не открила никакви рани на неговиот стомак што би биле во согласност со ''сепуку'', што укажува дека веројатно бил премногу осакатен од неговите прострелни рани за да го изврши ритуалот, и бил обезглавен од Бепу за да се спречи заробување или друга помалку чесна смрт.
Главата на Саиго била скриена од неговиот слуга Кичизаемон за да се спречи да падне во непријателски раце, вообичаена практика во самурајската војна за да се лиши победникот од целосен триумф. Царската армија, почитувајќи ги античките воински традиции, и покрај нејзината модерна природа, очајно ја барала главата. На крајот била пронајдена наводно од војник на царската армија по име Маеда Цунемицу. Главата на Саиго потоа била бесцеремонијално повторно споена со неговото тело, кое лежело со други бунтовнички водачи на рид во близина на барикадите на царската армија.
8 Наследство
Смртта на Саиго Такамори го означила крајот на последното големо вооружено востание против владата на Меиџи, и го зацврстила авторитетот на централизираната држава. И покрај тоа што бил водач на бунтовници, сликата на Саиго брзо се трансформирала во трагичен херој и симбол на вистински самурајски дух. Тој често се нарекува „последниот вистински самурај“.
Популарната митологија околу Саиго цветала дури и пред неговата смрт, а потоа се интензивирала. Легендите тврделе дека тој не умрел, туку избегал во Кина или Индија, или дека се вознел на небото и станал планетата Марс или станал комета. Дрвени печати го прикажувале во херојски пози, честопати во целосна униформа на царската армија, и покрај неговиот бунтовнички статус, или како просветлено суштество кое достигнува нирвана, опкружено со тажни обични луѓе и животни, паралелно со прикажувањата на Буда. Овие слики одразувале длабока јавна симпатија кон Саиго и желба да се види како доблесна фигура, дури и полубог, кој се залагал за традиционалните вредности против брзо модернизирана и понекогаш перцепирана како корумпирана влада. Владата, првично непријателски настроена, на крајот ја прифатила легендата за Саиго. На 22 февруари 1889 година, како дел од општата амнестија по повод прогласувањето на уставот на Меиџи, Саиго бил постхумно помилуван, и му бил вратен чинот на царскиот двор. Подоцна бил трансформиран во пример за јапонска доблест во училишните учебници.
Најпознатиот јавен споменик на Саиго е бронзената статуа во паркот Уено, Токио, откриена во 1898 година. Таа го прикажува во едноставна облека со своето куче, одразувајќи ја неговата љубов кон ловот како обичен човек, а не како државник или воен водач. Ова прикажување имало влијание врз обликувањето на неговиот популарен имиџ.
Животот и делото на Саиго Такамори биле предмет на бројни толкувања. Тој бил сметан за несебичен патриот, трагичен херој, реакционерен феудалист, принципиелен конзервативец и застапник на угнетените. Неговото инсистирање на моралните принципи во политиката, неговата лојалност, неговата храброст и неговиот конечен неуспех против силите на модернизацијата, придонеле за неговата трајна привлечност. Неговата приказна продолжува да се прераскажува во различни медиуми, одразувајќи ја континуираната ангажираност со неговото комплексно наследство и она што тој го претставува за јапонскиот идентитет и историја.
9 Личен живот
Саиго бил женет три пати. Неговиот прв брак во 1852 година со Иџуин Суга, договорен од неговото семејство, бил краткотраен и завршил со поништување по две години кога Саиго бил префрлен во Едо. Според извештаите, тој покажувал слаб интерес за секс, а разводот го довел до период на сексуално самоодрекување.
За време на неговото прво прогонство на Амами Ошима, тој се оженил со Аигана (родена Отома Кане), локална жена од истакнато островско семејство, во 1859 година. Таа била опишана како убава, но била неписмена и имала традиционални тетовирани раце на жените Амами. Тие имале син, Кикуџиро (роден 1861 година) и ќерка, Кикусо (родена околу 1862 година). Саиго наводно уживал во животот со Аигана и нивните деца, подоцна пишувајќи дека неговото семејство на Амами било извор на голема среќа. Тој го напуштил Амами во 1862 година и никогаш повеќе не ја видел Аигана, иако нивните деца на крајот му се придружиле во Кагошима.
Во 1865 година, по неговото издигнување кон национална слава, Саиго се оженил со Ивајама Ито, ќерка на службеник од доменот Сацума, престижен брак. Со Ито имал три сина: Торатаро, Умаџиро и Торизо. Нивниот брак бил опишан како хармоничен, но очигледно му недостасувала длабока интимност. Исто така, се вели дека Саиго имал омилена гејша во Кјото позната како „Принцеза прасе“ поради нејзината крупна фигура, што одговарало на значителната големина на Саиго.
Саиго бил физички импозантен, висок околу 182 см, и со градба слична на борач, опишан како „Херкулов“. Во текот на целиот живот страдал од разни здравствени проблеми, вклучувајќи филаријаза, што довело до капки во скротумот и значително зголемување на телесната тежина. Во подоцнежните години, тој доживеал и тешка ангина поради артериосклероза. Имал брз, огнен темперамент, но бил познат и по својот стоицизам и застрашувачки молчалив поглед. И покрај ова, тој поседувал длабока сентименталност, познат по тоа што отворено плачел на сентиментални игри. Неговите омилени занимања вклучувале лов со своите кучиња и риболов, а уживал и во изработката на свои ловџиски сандали од слама и свои мамки за риболов. Тој претпочитал едноставни, традиционални задоволства, и не ја сакал сложената облека и забавите во западен стил што ги усвоиле многу од неговите современици од ерата на Меиџи.
10 Наводи
10.1 Цитирани дела
***