procesaur/Wiki.mk huggingface dataset:
Галисиска азбука

Галисиска азбука — официјалното писмо засновано на латиницата кое се користи за пишување на галисискиот јазик. Азбуката има 23 букви, шест диграфа и уште неколку букви за пишување странски зборови. За разлика од шпанскиот јазик (а слично на португалскиот) галициските букви се од машки граматички род.
1 Азбука
Буква, Име, Фонема
A, ''a'', /a/
B, ''be'', /b/
C, ''ce'', /θ/ (+ ''e'' e ''i''; /k/ (+ ''a'', ''o'' e ''u'')
D, ''de'', /d/
E, ''e'', /e/, /ɛ/
F, ''efe'', /f/
G, ''gue'', /g/ (/x/)
H, ''hache''
I, ''i'', /i/, /j/
L, ''ele'', /l/
M, ''eme'', /m/
N, ''ene'', /n/
Ñ, ''eñe'', /ɲ/
O, ''o'', /o/, /ɔ/
P, ''pe'', /p/
Q, ''que'', /k/
R, ''erre'', /r/, /ɾ/
S, ''ese'', /s/
T, ''te'', /t/
U, ''u'', /u/, /w/
V, ''uve'', /b/
X, ''xe'', /ʃ/, /ks/
Z, ''zeta'', /θ/ (/s/)
Диграф, Име, Фонема
ch, ''ce hache'', /tʃ/
gu, ''gue u'', /g/
ll, ''ele dobre'', /ʎ/
nh, ''ene hache'', /ŋ/
qu, ''que u'', /k/
rr, ''erre dobre'', /r/
2 Поврзано
* Галисиски јазик
Pro bono publico

Pro bono publico (или скратено ''Pro bono'') е фраза изведена од латинскиот и значи ''за јавно добро'' или ''за општо добро''. Терминот генерално се користи да се опише професионална работа преземени доброволно и без плаќање како јавен сервис. Ова е вообичаено во правната професија, но сѐ почесто се користи во трговијата, технологијата, во консултантските компании и др. ''Pro bono'' сервисот, за разлика од традиционалното волонтерството, користи специфични вештини од професионалци за да се обезбедат услуги на оние кои не можат да си ги дозволат нив.
Во САД од адвокатите се бара да обезбедат педесет часови ''pro bono'' сервис во текот на годината.
Рикеции

Рикециите се грамнегативни бактерии кои го образуваат родот ''Rickettsia''. Тие се облигатни внатреклеточни паразити на членконогите, како што се вошките, болвите и крлежите, во кои не предизвикуваат заболувања. Сепак, рикециите може да се патогени за луѓето. Овие бактерии сè уште не се култивирани надвор од домаќински клетки. Тие обично се култивираат со засејување во жолчката од кокошкините јајца или со инфицирање на домаќински клетки во култура на ткиво.
Рикециите се откриени на крајот од првата декада на 20-от век од страна на американскиот медицински микробиолог Хоуард Тејлор Рикец, кој ја проучувал дамчестата треска од Карпестите Планини. Долго време се сметало дека овие организми се биолошки преодни форми меѓу вирусите и бактериите, но денес се сметаат за бактерии и се вклучени во систематиката на бактериите.
1 Одлики
Морфолигијата на рикециите може да биде кокоидна до стапчеста и филаментозна. Тие се мали, неподвижни, грамнегативни, широки 0,3-0,7 μm и 1-2 μm долги. Поседуваат клеточен ѕид, клеточна мембрана, РНК и ДНК и се плеоморфни. Се размножуваат со нормална бинарна делба со време на удвојување од околу 8 часа. Потсетуваат на вирусите по тоа што живеат ендопаразитски во нивните членконожни вектори каде се размножуваат во самите нивни клетки. Тие исто така се размножуваат и во клетките на инфицираните животни и луѓето. Навлегувањето на рикецијата во домаќинската клетка е активен процес за кој е потребно да се живи и клетката-домаќин, и паразитот и да се метаболички активни. Кога рикецијата се наоѓа во клетката-домаќин, таа обично се размножува во цитоплазмата. Потоа клетката се разложува (лизира) и рикециите се испуштаат во околната течност.
Рикециите не произведуваат спори и капсули и добро се бојат со гиемса и Цил-Нилсен боја. Тие се автономни организми и имаат капацитет да произведуваат своја сопствена енергија (ATP) преку оксидативна фосфорилација, со помош на систем од цитохроми.
2 Медицински поглед
*''Rickettsia prowazekii'' предизвикува тифусна треска;
*''Rickettsia mooseri'' — енемична треска;
*''Rickettsia tsutsugamushi'' — чешачка треска
*''Rickettsia rickettsii '' — дамчеста треска од Карпестите Планини.
Лиса

Лиса (|Lis) — село и поранешна општина во Дебарската област, северна Албанија. Со реформите во месната управа од 2015 г. местото станало општинска единица во рамките на општината Матија (Мат). Според пописот во 2011 г., населението брои 3.824 жители.
1 Поврзано
* Матија (општина)
Лесково (Албанија)

Лесково (|Leskovë) — село во општината Скрапар на Белградската област, јужна Албанија. Порано ѝ припаѓало на општината Жепа, но со реформите на месната управа во 2015 г. таа е припоена кон Скрапар, а самата станала нејзина општинска единица.
1 Поврзано
* Скрапар
Коксу (округ)

Коксу (|Көксу ауданы) е округ на Алмати во Казахстан. Административен центар на округот е Балпик Би town. Името овој округ го добил според најдолгата река во овој регион: Коксу.
1 Поврзано
* Окрузи на Казахстан
Часки

Часките биле издржливи и високо спремни трчачи кои доставувале пораки, кралски наредби и останати пратки во рамките на Империјата на Инките. Часките претежно работеле за Сапа Инка, императорот на Инките.
Часките биле спремни да поминат илјадници километри, користјќи го патниот систем на Империјата и мостовите изградени од јажиња низ Андите во Јужна Америка. Што се однесува за планинскиот дел од рутата, тие патувале низ Перу и Еквадор, додека пак имало и друга рута за патување покрај брегот на Перу. Крајбрежната рута била од Наска до Тумбес. Покрај овие две главни рути, се развиле и патни правци кон внатрешноста на Империјата во денешни Колумбија, Боливија, Чиле и Аргентина.
Секој часки носел со себе инструмент наречен путуту, трумпет изработен од школка, кипу во кој се носела пораката и кипи на неговиот грб за предметите кои требало да се достават. Часките работеле потпирајќи се на развиен систем за пренесување на пораки преку долги одредишта, но за краток период. Тамбоата биле попатни станици изградени покрај патиштата, каде се чувале храна и останати залихи за видни личности и за часките. Така, часките ќе започнеле од еден тамбо и ќе трчале до друго за да се одморат и да го продолжат патот. Според тој систем, една порака од Куско до Кито стигала за една седмица.
1 Поврзано
* Патен систем на Инките
* Тамбо
* Инки
Вотка

Вотка (|водка, |wódka = „водичка“) — жесток пијалак, најчесто безбоен, а се добива со дестилација на житарки или компири. Името на овој пијалак потекнува од словенскиот збор „вода“, како деминутив на руски.
Вотката во главно се состои од алкохол (етанол) и вода. Количината на алкохол во вотката се движи од 35 % до 70 %. Класичната руска вотка има 40 % алкохол. Тоа се препишува на руските стандарди од 1894 година кој ги вовел Александар III, а кои биле засновани на истражувањата на Менделеев, кои подоцна тој ги употребил во својата докторска дисертација под наслов "Комбинирајќи ги алкохолите со вода". Судејќи според анализите на музејот за вотка во Санкт Петербург, Менделеев дошол до сознание дека совршен процент на алкохол во вотката е 38 %, но сепак тие се одлучиле за цела бројка. По законот во САД, минимален процент на алкохол во вотка е 40 %, додека во Европа е 37,5 %.
1 Мешавини
Иако во главно вотката се пие „чиста“, без никакви додатоци и состојки во пиењето, во Јужна Европа и скандинавските земји вотката се пие со раствор во други пијалаци, однсно со тоа се добиваат коктели, како што се: Блади Мери, Мартини и др.
Текила

Текила (|Tequila) — алкохолен пијалак кој се произведувa во Текила, град во западната мексиканска држава Халиско. Се прави од растението наречено агава и содржи од 35—55% алкохол. Овој пијалак е за првпат произведен во градот Текила и тоа во 16 век. Но, Ацтеките, пред доаѓањето на шпанските освојувачи во 1521 година, правеле ферментиран пијалак од агава кој го нарекувале ''octli''м а подоцна добил и попопуларно име ''pulque''
Околу 1600 година, Дон Педро Санчес од Тагла, маркис од Алтамира, почнал масовно да произведува текила во првата „фабрика“ во модерен Халиско. Во 1608 година колонијалниот гувернер почна да зема порез на овој производ. Текила каква што денес познаваме почнала да се произведува во почетокот на 19 век во Гвадалахара, а во XX век станала популарна низ целиот свет.
1 Текилата како мотив во популарната култура
* „Исус и текила“ (англиски: ''Jesus And Tequila'') - песна на американската рок-група „Минитмен“ (''Minutemen'') од 1984 година.
Александар Самарџиски

Александар Самарџиски (, - ) ― македонски математичар, публицист и универзитетски професор.
1 Животопис
Самарџиски е роден во беровското село Смојмирово во 1938 година. Со исклучок на првите две години, це­ли­от свој работен стаж го поминал на Природно-математичкиот факултет во Скопје, како асистент и наставник. Основно образование завршил во родното место, а средно во Берово. Во учебната 1957/58 година, тој се запишал на групата за математика на Природно-математичкиот факул­тет во Скопје, каде што дипломирал во 1961 година. Завршил последипломски сту­­дии по математика на Природно-математичкиот факултет во Белград со одбрана на магистерската работа под наслов „''Коначне геометријске структуре''“. Во текот на 1972/73 година прес­то­јувал 14 месеци на Универ­зитетот во Тибинген, СР Германија, како стипендист на DAAD. На 1 јуни 1974 година, на Природно-математичкиот факул­тет во Скопје, тој ја одбранил докторската дисертација под наслов „''За некои класи Штај­нерови системи''“. По дипломирањето, во периодот од 1961 до 1964 година (со прекин за отслужување на во­ената обврска), тој работел како професор по математика во гимназијата „Ацо Русковски“ во Берово, а потоа се вработил како асистент по математика на Природно-математичкиот фа­култет во Скопје. Во јануари 1972 година, тој бил избран за доцент по геометрија, а во истото звање преминал и на новооснованиот Мате­матички факултет. Во 1978 година, тој бил избран за вонреден професор, а во 1984 година, бил избран за редовен про­фесор по геометрија на Природно-математичкиот факултет во Скопје. Од 1968/69 година, како асистент, изведувал настава по елементарна и проективна геометрија. По изборот за доцент, тој изведувал настава по предметите елементарна гео­метрија, проективна геометрија и алгебра (за вонредните студенти од Лесковац). По изборот за вонреден професор изведувал настава по геометриски трансформации, проективна геометрија, теорија на броеви, топологија, практикум, како и еден специјален курс по геометрија (геометрии над алгебри) на последипломските студии во Приштина. Починал во 2001 година.
2 Библиографија
Стручната и научната работа му е доста богата. Има објавено 19 научни трудови (од кои еден во странство), 3 збирки задачи по алгебра и векторска алгебра, 6 стручни труда, 11 учебници или учебни помагала за средно и високо образование, а бил и раководител на три научни проекти.
Век

Век или столетие — временски период од сто последователни години. Во повеќето јазици, како во македонскиот, вековите се именуваат со редни броеви, како на пр. „деветти век н.е.“. Во Европа исклучок се скандинавските јазици, кои вековите ги изразуваат во стотини (на пр. „1900-тите“).
1 Почеток и крај во грегоријанскиот календар
Според грегоријанскиот календар, I век н.е. започнал на 1 јануари 1 г. и завршил на 31 декември 100. II век започнал во 101 г., III век во 201 г. итн. Формулата гласи дека ''n'' век започнува во ''100×n - 99'' година.
1.0.1 I век п.н.е. и н.е.
Не постои „нулти век“ помеѓу I век п.н.е. и I век н.е.. Затоа не постои ни 0 година н.е.. јулијанскиот календар „прескокнува“ од 1 п.н.е. на 1 н.е. Првиот век п.н.е. го опфаќа периодот од 100 п.н.е. до 1 п.н.е.. Другите векови пред нашата ера ја следат истата шема.
2 Датирање во други календарски системи
Освен Грегоријанскиот, јулијанскиот календар и хинду календарот користат годишни циклуси за цели, округли временски периоди. Да речеме, хинду календарот користи циклуси од 60 години.
3 Вековите во астрономскиот систем
Астрономското броење на годините што го користат астрономите има и нулта година (0). Затоа првиот век во овој календар ги опфаќа годините 0 до 99, вториот 100 до 199 итн. Меѓутоа за 2000 г. да се смета за прва година од XXI век, астрономската 0 година мора да соодветствува на грегоријанската година 1 п.н.е.
4 Векот како тема во уметноста
* „Портрет на крајот на векот“ - песна на полскиот поет Збигњев Херберт.* „Крајот на векот“ - песна на полската поетеса Вислава Шимборска.
5 Белешки наводи
*''The Battle of the Centuries'', Ruth Freitag, Владина печатарска служба на САД. Достапно во Superintendent of Documents, P.O. Box 371954, Pittsburgh, PA 15250- 7954. Рег. бр. 030-001-00153-9.
6 Поврзано
* Список на векови
* Милениум
* Деценија
Лауто

Лауто било дел од облеката која ја носел Сапа Инка за време на неговото владеење со Империјата на Инките. Тоа се состоела од турбан со боите на Империјата. Традиционално тоа било исткаено од волна во различни бои. На предната страна имало лента од волна наречена маскипача. Исто така на предната страна стоел симболот ''корекенке''.
1 Поврзано
* Сапа Инка
* Инки
Мита (служба)

Мита (кечуански: ''mit'a'') била задолжителна јавна служба во Империјата на Инките. Таа била служба во името на раководството на Империјата во вид на работна акција. Во Империјата, јавните служби биле побарувани за општествени проекти како на пример изградба на патишта. Воената служба исто така била задолжителна и сите граѓани кои биле работоспособни морале да посветат неколку денови од годината за таа цел. Инките кои биле мрзеливи биле бесени, каменувани и фрлани во провалија. Поради богатството на Империјата, едно семејство можело 65 дена од годината да работи на своите фарми, додека останатите денови морале да учествуваат во митата. Шпанските окупатори исто така го користеле овој метод за ископување на сребро, главна суровина во нивната колонија.
1 Поврзано
* Општество на Инките
* Империја на Инките
* Инки
2 Наводи
*
Света долина

Светата долина или Долината Урубамба е долина во Андите во Перу, во близина на главниот град на Тавантинсују, Куско и под познатиот Мачу Пикчу. Општо земено е дека долината се протега од Писак до Олантајтамбо, паралелно со реката Урубамба. Во долината има доста реки и поради тоа има многу аргеолошки наоѓалишта во истата. Оваа долина била доста почитувана од Инките, бидејќи имала добра географска положба и била климатски погодна. Таа била главна област за природни ресурси и најдобро место за одгледување пченка во Тавантинсују.
1 Поврзано
* Тавантинсују
* Инки
Тамбо (објект)

Тамбо (кечуански: ''tampu'', "гостилница") била структура градена од Инките за административни и воени прочини. Тие биле градени покрај патиштата во Империјата и во нив се чувале залихи од секаков вид за видните личности од општеството.
Постоеле различни видови на тамбоа, па така имало тамбоа кои служеле за Инки кои биле на пат и за државните „поштари“ или пренесувачи на пораки.
Исто така тамвоата биле планирани населби. Архитектонските и документациските податоци укажуваат дека капацитетот на еден тамбо грубо гледано се поклопувал со проторот на една куќа за живеење.
Остатоцо од стари тамбоа денес можат да се најдат насекаде низ Перу, Боливија, Чиле и Колумбија.
1 Поврзано
* Инки
* Архитектура на Инките
2 Дополнителна литература
* Adorno, Rolena. “The Depiction of Self and Other in Colonial Peru.” ''Art Journal'', Summer 1990, Vol. 49 Issue 2, p110-19.
* Cieza de León, Pedro de, ''The Incas of Pedro de Cieza de León, translated by Harriet de Onis.'' Norman, OK: University of Oklahoma Press, 1959.
* Crow, John A. ''The Epic of Latin America (Fourth Edition)''. Berkeley, CA: University of California Press, 1992 (1946).
* Diffie, Bailey W. “A Markham Contribution to the Leyenda Negra.” ''The Hispanic American Historical Review'', Vol. 16, No. 1 (Feb., 1936), 96-103.
* Diffie, Bailey W. Latin-American Civilization: Colonial Period. Harrisburg, PA: Stackpole and Sons, 1945.
* Dobyns, Henry F. and Doughty, Paul L. ''Peru: A Cultural History''. New York: Oxford University Press, 1976.
* Mancall, Peter C. (ed.). ''Travel Narratives from the Age of Discovery''. New York: Oxford University Press, 2006.
* Marett, Sir Robert. ''Peru''. New York: Praeger Publishers, 1969.
* Prescott, William H. ''History of the Conquest of Mexico & History of the Conquest of Peru''. New York: Cooper Square Press, 2000.
Коривајрачина

Коривајрачина (кечуански: ''Quriwayrachina'') била поранешна населена населба на Инките. Денес тоа е археолошко наоѓалиште во Перу, откриено во 2001 година. На кечуански јазик, името значи „каде ветрот го прочистува златото“. Во близина има стари Инка ридници. Наоѓалиштето е опколено со остатоци од над 200 камени градби.
1 Поврзано
* Империја на Инките
* Инки
Храм на месечината (Инки)

:''За истоимениот храм на Моче, видете ја оваа страница.''
Храмот на месечината е поранешен Инка храм, денес археолошко наоѓалиште во Перу. Тоа било церемонијален храм во Хуајна Пикчу во близина на Мачу Пикчу. Овој храм е изграден од камен во пештера.
Во средината на храмот се наоѓа престол изработен од камен. Покрај престолот има скали кои водат во внатрешноста на пештерата. Се верува дека таа се користела за мумии.
1 Поврзано
* Религија на Инките
Аквадукти на Инките

Аквадуктите во Империјата на Инките биле градби за пренос и чување вода. Вештината за градбата на аквадуктите била многу усовршена и тие биле градени од големите архитекти на Инките. Најчесто аквадуктите биле градени од камен, но и директно копани во камени дупки. Често овие мајстори и оваа усовршена архитектура се споредувала со градбите и архитектурата на Римјаните.
1 Поврзано
* Инки
* Архитектура на Инките
Масаи Мара

Масаи Мара е голем резерват во југозападна Кенија. Наречен е според народот Масаи и зборот „мара“ на нивниот јазик, со значење „со точки“: опис за круговите кои ги формираат дрвјата, џбуновите, саваната и сенките на облаците во оваа област. Овој национален парк е познат и по големите мачки кои живеат таму, како и по миграцијата на зебри, газели и гну која се случува секоја година од јули до октомври.
1 Географија
Националниот парк Масаи Мара се протега на околу 1530 км<sup>2</sup> во југозападна Кенија. Тоа е најсеверниот дел од еко системот Мара-Серенгети, кој покрива околу 25.000 км<sup>2</sup>. На југ се граничи со паркот Серенгети, а на север, исток и запад со пасторалните имоти на Масаи. Санд, Талек и Мара се најголемите реки во овој национален парк, а сезонски се појавуваат и поточиња.
Најголемиот дел од резерватот е покриен со трева; на југоисток расте дрвото акација, а дивите животни се концентрирани најмногу во западниот дел. Делот кој е најпосетен од туристи се наоѓа на 224 км од Наироби.
2 Наводи
Момбаса

Момбаса е втор најголем град во Кенија, кој е сместен на Индискиот Океан. Има големо пристаниште и меѓународен аеродром. Момбаса е центар на туризмот во овој регион. Оригиналното име на арапски јазик е Manbasa; на свахили се нарекува ''Kisiwa Cha Mvita'', што значи „Остров на војна“ заради бројните промени на власта над овој град. Градот е главен во областа наречена со истото име - Момбаса, што е вообичаено за Кенија имињата на областите да се исти како најголемиот град во нив.
Алатау (Казахстан)

Алатау е град во покраината Алмати во југоисточен Казахстан, на 15 км од Алма Ата.
Градот е познат по институтот по физика и пом тоа што во него има јадрен реактор и забрзувач на честички.
Ават

Ават е село во покраината Алмати во југоисточен Казахстан. Административен центар и единственото населено место во селската област Ават. Се наоѓа на приближно 17 километри западно од центарот на градот Јесик на десниот брег на река Талгар. Во селото има живинарска фарма. Низ Ават минува автопатот Алмати-Наринкол. КАТО код — 194033100.
1 Население
Во 1999 година, населението во селото броело 3811 луѓе (1819 мажи и 1992 жени). Според пописот од 2009 година, селото имало 5.670 жители (2.793 мажи и 2.877 жени).
Балпик Би

Балпик Би е град во покраината Алмати во југоисточен Казахстан. Градот е главен град на окруот Коксу. Градот, името го ддобил по казашкиот воен херој Балпик Дербисалиули. Градот лежи на реката Коксу и во негова близина се наоѓа хидроелектраната Кизилбулак.
Баканас

Баканас е град во покраината Алмати во југоисточен Казахстан. Градот е главен град на округот Балхаш.КАТО кодот е 193630100.
Баканас е последната етапа за слегување на бреговите на реката Или, под која реката се дели на гранки и формира огромна делта. На север од Баканас, во минатото, започнувала античката делта на реката Или, Баканас. Денес ова е територијата на пустината Сариешик-Атирау. Најсеверната област за одгледување ориз во светот, Акдалински, основана во 1970-тите, започнува во близина на селото.
Во Баканас постои огранок на Институтот за ботаника и фитоинтродукција, ботаничка градина
1 Население
Во 1999 година, населението во селото било 5.417 луѓе (2.633 мажи и 2.784 жени). Според пописот од 2009 година, во селото живееле 5.004 луѓе (2.457 мажи и 2.547 жени).
На почетокот на 2019 година, населението во селото било 4.135 луѓе (2.150 мажи и 1.985 жени).
Physical Review Letters

''Physical Review Letters'' (во прев. „Списи на Физичката ревија“) — едно од најпрестижните стручни часописи во областа на физиката во светот. Специјалност на часописот се кратките написи наречени „списи“ (''letters''), со должина од највеќе четири страници. Уште од самиот почеток во 1958, негов издавач е Американското физичко друштво, како изданок од нивното часопис „Physical Review“.
Во 2008 г. часописот ја прославил својата 50-годишнина.
1 Поврзано
* Преглед на разликите помеѓу трудовите за прекршување на симетријата од 1964
Капчагај

Капчaгај (|Қапшағай, |Капчага́й) — град во областа Алмати во Казахстан. Со местоположба на реката Или, бил изграден истовремено со изградбата на Капчагајовата брана на истата река во 1960 година. Браната го создала езерото Капчагај, како позната викенд туристичка атракција за жителите на областа Алмати. Население:
Џемаил Хасани

Џемаил Хасани (албански: ''Xhemail Hasani''; Симница, - Беличица, ) познат и како Џемо Балистот, Џем Хаса, Џемо Симница бил балист од Македонија, водач на Бали Комбетар за Западна Македонија. Италијанците претежно го искористиле за борба против партизаните и му давале месечна плата од 50 илјади лека.
1 Животопис
Џемаил Хасани е роден во 1908 година во гостиварското село Симница. Растел во многудетно и сиромашно семејство. Уште како дете почнал да работи со земјоделство на татковиот имот. Тешката сиромаштија и самиот албански отпор кон српската окупација во Македонија, потпомогната со изборот на Албанија да се приклучи кон фашистичката оска, кај Џемо се јавува желбата за војување.
Во почетокот заминал да војува во јужниот дел на Албанија. За својата ефикасност е прогласен за воен офицер лично од кралот на Албанија, Ахмед Зогу. Во почетокот на 1941 година се враќа во Македонија, каде започнува со неговите ѕверства врз македонското население. Дејствувал во цела Западна Македонија. Во почетокот на 1945 година Џемо Хаса и уште триста други души, во близината на мостот на река Маздрача, кај село Жеровјане, на патот Тетово-Гостивар, почнале борба со партизаните, каде стрелале 7 души. На 6 мај 1945 Хасани е убиен. Претходно, во почетокот од 1945 година, ОЗНА во Македонија организирала потрага по Џемо, кој со вооружени групи се движел низ Албанија и западна Македонија. Во март истата година биле воспоставени контакт и соработка со Риза Раифи, роднина на телохранителите на Џемо: Абдула Зибери, Абдула Амити и Назиф Амити. Соработникот Риза Арифи се обврзал заедно со телохранителите да го заработат или ликвидираат Џемо. ОЗНА за возврат им ветила слобода, доколку не продолжат со ограбувањата.
Бали комбетар

Бали Комбетар (Национален фронт) била албанска националистичка и профашистичка организација, формирана во ноември 1942 г. во Албанија од страна на Италијанците, со помош на квислингот Мустафа Kруја. Организацијата ја раководеле големопоседниците, главно аги и бегови, бајрактари од Северна Албанија. Најважната парола со која добивале највеќе приврзаници била „создавање на голема Албанија“.
За борба против народноослободителните воени единици во Македонија и во Албанија, во март и септември 1943 г. склучиле сојуз со италијанската и германската војска, од кои подоцна добиле оружје и муниција. Кон крајот на 1943 г. го формирале Косовскиот полк. Во Македонија, покрај воените дејства, балистите извршиле многубројни палежи, грабежи, силувања и убиства. Овие акции ги изведувале сами или во координација со италијанските и со германските воени сили. Во Македонија и во Србија биле наполно разбиени во 1944–1945 г.). Постоела сè до капитулацијата на Италија (1943).
1 Поврзано
* Балила
* Балисти
2 Наводи
Тупак Хуалпа

Тупак Хуалпа (кечуански ''Auqui Huallpa Túpac'') (? - октомври 1533) бил марионета Сапа Инка на шпанските окупатори на Јужна Америка во 1533 година. Оваа колонија била предводена од Франсиско Писаро и овој Сапа Инка служел во негова чест и во служба на шпанскиот крал.
1 Поврзано
* Список на Сапа Инки
* Сапа Инка
Генотоксичност

Генотоксичноста претставува процес во кој се оштетува генетскиот материјал во клетката. Генотоксичните супстанци може да бидат мутагени или канцерогени, односно може да предизвикаат генетски мутации и може да влијаат врз развојот на тумори.
Генотоксични може да бидат некои супстанци, како и некои типови на зрачења.
Доколку генотоксините влијаат врз сперматозоидите или врз јајце-клетките генетските промени може да се пренесат на плодот кои директно не бил изложен на генотоксични супстанци.
Манко Инка Јупанки

Манко Инка Јупанки (кечуански: ''Manqu Inka Yupanki'', 1516–1544) бил марионета Сапа Инка на шпанските окупатори во Јужна Америка. Исто така тој бил познат и како ''Манко II'' или ''Манко Капак II'' и негова жена и сестра била Кура Окло. Тој е роден во 1516 година и бил син на Хуајна Капак.
1 Поврзано
* Сапа Инка
* Список на Сапа Инки
* Инки
Титу Куси

Дон Диего де Кастро Титу Куси Јупанки (1529 - 1571) бил Сапа Инка кој владеел со Вилкабамба, држава како обид за обнова на Империјата на Инките. Тој бил крунисан во 1558 година по смртта на неглвиот полубрат Сајри Тупак. Тој владеел до 1571 година кога умрел, најверојатно, од пневмонија.
1 Наводи
*''An Inca Account of the Conquest of Peru'' by Titu Cusi Yupanqui, trans. Ralph Bauer ISBN 0-87081-821-X
*''Andean Worlds'' by Kenneth J. Andrien. ISBN 0-8263-2358-8
Тупак Амару

Тупак Амару (кечуански: ''Thupaq Amaru'') бил последниот Сапа Инка на Империјата на Инките и на сите обиди за обновување на истите. Амару умрел во 1572 година.
1 Поврзано
* Сапа Инка
* Список на Сапа Инки
Сајри Тупак

Сајри Тупак (о. 1535 – 1561) бил марионета Сапа Инка на шпанските окупатори на Јужна Америка. Неговото семејство било убиено од страна на Шпанците и тој создал независна држава Вилкабамба со која владеел до 1560.
1 Наводи
***
2 Поврзано
* Сапа Инка
* Список на Сапа Инки
Бета (грчка буква)

Бета (грчки: , голема Β, мала β) — втората буква од грчката азбука. Во системот на Грчки броеви овој симбол има вредност 2. Оваа буква во грчката азбука е дојдена од Феничката азбука — Бет . Во латинската азбука аналогна буква е буквата B, како и во кирилицата е буквата В.
1 Поврзано
* Грчка азбука
* Кирилица
* Латиница
Уака (споменик)

Хуака или Вака (кечуански: ''huaca'' или ''waqa'') е објект кој претставувал почит кон нешто и најчесто било изградено во вид на споменик. Терминот може да се однесува и за некое свето или познато природно место. Како дел од религијата на Инките, некои хуаки биле присутни и за време на религиски обреди. Андските цивилизации верувале дека секој објект има физичка присутност и две души, една за да го создаде предметот, друга за да го оживее. Тие при обредите пробувале и посакувале да ги разбудат душите за да може предметот да функционира.
1 Поврзано
* Религија на Инките
* Митологија на Инките
Ајлу

Ајлу било основата на политичкиот и социјалниот живот на општеството на Инките. Тие најчесто биле проширени семејства, но исто така прифаќале во својата група и други членови без крвна поврзаност. Со тоа, тие обезбедувале сигурност на својот живот и сигурност на земјата на која живееле. Овие групи имале свои хуака или мали богови, најчесто претставени во вид на скулптури. Секоја група имала свој водач наречен курака, но можело да има и останати организациски структури. Ајлуите биле самоуправувачки групи во рамките на оштеството и сами обезбедувале образование, трговија и земјоделство. Имале свои поседи на земја и ресурси за живот.
1 Наводи
* Godoy, R. 1986. The Fiscal Role of the Andean Ayllu. ''Man'' 21(4): 723-741.
2 Поврзано
* Општество на Инките
* Империја на Инките
* Инки
* Курака
Елисие Поповски

Елисие Поповски - Марко (, - , ) — македонски комунист, учесник во Шпанската граѓанска војна и во НОВ. Бил делегат на Првото заседание на АСНОМ. Носител е на Партизанска споменица 1941.
1 Животопис
Поповски е роден на 13 јули 1907 година во село Маврово, Гостиварско.
Како припадник на прогресивното работничко движење од 1934 година, станал член на КПЈ во 1936 година. Учествувал во Шпанската граѓанска војна, каде пристигнал од Кралство Југославија на 15 јули 1937 година. Бил доброволец во 129-та интернационална бригада. По крајот на војната, бил во логорот за шпанските доброволци во Франција (1939–1941).
Потоа се вратил во Југославија и вклучил во НОБ на Србија. Бил командант на Топличкиот партизански одред и заменик политички комесар на Озренскиот партизански одред. Во април 1943 година дошол во Вардарскиот дел на Македонија. Бил политички комесар на Првата оперативна зона на НОВ и ПОМ и член на Главниот штаб на НОВ и ПОМ. Во ноември 1943 година водел преговори со Германската команда од Струга во Ботунската теснина меѓу Ботун и Струга за размена на германски заробеници за политички затвореници, припадници на НОАВМ. Во август 1944 година бил учесник на Првото заседание на АСНОМ.
По Ослободувањето бил на разни политички должности. Меѓу другото, бил раководител на УДБ-а во Македонија до 1952 година. Починал во Скопје на 9 ноември 1972 година.
Во негова чест, Средното училиште за внатрешни работи, основано во 1971 година, го носело неговото име.
Ентропија

Ентропија — поим што се користи во статистичката термодинамика и претставува мерка на број на начини на којшто еден систем може да биде подреден. Затоа, ентропијата се нарекува и мерка за хаосот, па со зголемување на хаотичноста на системот (а таа се зголемува кога нивото на подреденост опаѓа), се зголемува и ентропијата.
1 Вториот термодинамички закон
Има повеќе начини да се дефинира вториот термодинамички закон, којшто е во најтесна врска со поимот ентропија. Дел од нив се:
* во изолиран систем ентропијата никогаш не ја намалува својата вредност;
* топлината спонтано може да се пренесе само од потопло до поладно место - за обратниот процес е потребно да се изврши одредена работа;
* вкупната ентропија во еден изолиран систем секогаш се стреми кон постигнување на својата максимална можна вредност.
Со оглед на тоа што топлината спонтано се пренесува само од потопло кон поладно место, лесно можеме да покажеме дека ентропијата секогаш ќе расте, сè додека не се добие топлинска рамнотежа:
доколку ја дефинираме ентропијата преку количеството топлина и температурата во системот,
:<math> \ S = \frac{ \ Q }{T}. </math>
тогаш при преминување на одредено количество топлина од еден кон друг систем, промената на ентропијата е прикажана преку следната релација:
:<math> \Delta S = \frac{ \ Q }{T_1} - \frac{ \ Q }{T_2}. </math>
каде што T<sub>1</sub> е температурата на системот кој ја прима топлината, па затоа е со позитивен предзнак, додека T<sub>2</sub> е температурата на системот кој ја оддава топлината, поради одземањето на Q, тој дел има негативен предзнак. Јасно е дека T<sub>1</sub> < T<sub>2</sub>, па поради тоа што Q во двата дела од равенката има иста вредност (количеството топлина коешто се прима од едниот систем е исто со количеството топлина коешто го оддава другиот систем), <math> \Delta S </math> ќе има секогаш позитивна вредност.
2 Теории засновани на ентропијата
2.1 Топлинска смрт на вселената
Поради тоа што целиот унивезум може да се земе како еден затворен термодинамички систем, од својствата на ваквите системи можеме да сфатиме дека ентропијата во вселената секогаш ќе расте, обидувајќи да достигне максимална вредност. Поради овој факт, Стивен Хокинг смета дека еден од можните краеви на вселената каков што го знаеме е - ентропијата ја достигнува својата максимална граница, тоа значи дека светот ја достигнал својата термодинамичка рамнотежа: сè во вселената има иста температура. Работата може да се врши само доколку има разлика во температурите на два ситеми, а поради тоа што во таа хипотетичка ситуација нема да има два системи со различна температура, вселената ќе биде во неможност за вршење на работа.
Куласују

Коласују бил административен регион во Тавантинсују кој се наоѓал југоисточно од државата. Овој регион бил претежно населен со Ајмари, територија која е поделена помеѓу Боливија, Чиле, Аргентина и Перу.
1 Поврзано
* Тавантинсују
* Инки
Урфи Аголи

Урфи Аки Аголи (албански: ''Urfi Agolli''); (, - , ) бил учесник во Шпанската граѓанска војна.
1 Животопис
Урфи Аголи е роден во Дебар. Завршил осумгодишно училиште во Лерин на грчки јазик. Од 1928 до 1930 година го продолжил школувањето во колеџот во Корча на француски јазик, каде се инспирира со напредните идеи за демократијата и заедно со неговите врсници се активира против режимот на Ахмед Зогу, поради што е и отстранет од колеџот. Со цел идеолошки да го скршат, во 1930 година е испратен во воениот колеџ во Рим. По завршувањето на студиите во колеџот, во 1932 година се запишува во Воената академија во Модена, од каде исто така е избркан поради антифашистичките активности и сè до Бари е придружен од италијанската полиција како опасен елемент за италијанското општество.
По враќањето во Албанија, за да се спаси од прогонот на режимот на Зогу, Урфи се враќа во Дебар, каде остана кратко време кај неговата сестра. Потоа, југословенската полиција го интернира во Нови Сад, обвинувајќи го за иредентистичка пропаганда против Југославија. Во 1933 година се враќа во Албанија и отслужува задолжителната служба во дополнителното офицерско училиште за резервисти во Тирана. Во 1934 заминува да работи во Франција, затоа што во Албанија режимските власти не му даваат шанса за преживување. Но, по само шест-месечен престој во Франција се враќа во Албанија, каде агентите продолжуваат да го прогонуваат. Во 1935 година е уапсен во Тирана како активист против феудалниот режим и за организирање на народот. Поради недостаток на докази по шест месеци е пуштен.
Во 1936 година, Аголи со помош на неколку негови пријатели повторно заминува за Франција каде работи како преведувач во еден париски хотел. По избувнувањето на Шпанската граѓанска војна, на почеток на август 1936 година Аголи се приклучува на Интернационалната бригада „Гарибалди“ предводена од Италијанци. Во составот на оваа чета, која беше и една од првите интернационални, Аголи војува на фронтот на Арагон до октомври истата година. Учествува во една од најпрочуените битки во Каза де Кампо (во Мадрид) со XI и XII бригада.
Не е сосема јасно ког загинал Аголи. Според едни извори, тој загинал при одбраната на Мадрид во ноември 1936 година. Според друга верзија, тој бил убиен во Куеста де ла Пердиз, во северозападниот дел на Мадрид на 9 јануари 1937 година. А според трета верзија, Аголи дошол во Шпанија во октомври 1936 година преку Солун и загинал нешто подоцна, во април 1937 година кај Брунете пред Мадрид.
Во негова чест една улица во Дебар го носи неговото име.
Курака

Курака — службено лице во Тавантинсују и ја вршел должноста на магистрат во Империјата. Таа е четврта функција по важност во Империјата почнувајќи од Сапа Инка како главен на истата. Кураките биле водачи на ајлу, општествени групи поврзани на крвно сродство.
Кураката исто така собирал даноци, учествувал во религиски обреди, биле одговорни за просперитетот на луѓето како дар од задгробниот живот. Тие имале високи привилегии во општеството на Инките, како на пример иземање од давање данок или право на полигамија.
1 Поврзано
* Тавантинсују
* Општество на Инките
* Ајлу
Антисују

Антисују е источниот дел од Тавантинсују кој граничел со денешниот горен регион Амазан каде живееле ''Анти''. Анти е колективен назив за повеќе различни етнички групи кои живеел ево тој дел од Империјата како на пример Пано и Кампа.
1 Поврзано
* Тавантинсују
Миа Долан

Миа Долан (англиски: ''Mia Dolan'', родена на островот Шепи) — британска јасновидка и писателка и предавач во сопствено училиште за јасновидност.
1 Дарба
Миа тврди дека нејзината „дарба“ за комуницирање со мртви ја добила кога таа била во својата кујна и ги слушнала гласовите на нејзинте деца цо дневната. Пред да отиде во дневната за да ги среди децата таа ставила леб на тост и додека била во дневната слушнала глас кој ѝ рекол „тостот гори“. Мислејќи дека тоа било само илузија, таа се вратила во кујната и видела дека тостот гори.
2 Медиска популарност
Покрај својата карирера како писател и егзорцист, таа има силно влијание и на медиумите во Обединетото Кралство и помогнала на полицијата при разрешување на некои криминални случаи.
Во 2000-те таа се појавила на телевизиската емисија Haunted Homes на ITV и на Zone Reality, емисија за истерување на опседнати куќи и откривање на причините.
Аурин

Ауринот претставува органска супстанца која не се раствора во вода. Се раствора во алкохол. Ауринот претставува ксеноестрогена супстанца.
1 Синтеза
Ауринот се добива при загревање на фенол и оксална киселина во концентрирана сулфурна киселина.
Даночен рај

Даночен рај или рај за даночни обврзници претставува земја или територија каде има ниски стапки на даноци или воопшто ги нема.
Привлечно е за некои поединци и корпоративни субјекти да се преселат во вакви локации со ниски даноци или пак нивоа со нула оданочување. Ваквата ситуација на меѓународно ниво создава даночна конкуренција меѓу владите. Различните јурисдикции имаат тенденција да бидат рај за различни видови на даноци, како и за различни категории на лица и компании.
Тоа што го одликува некое место како даночен рај е постоењето на сложена даночната структура основана намерно да ја искористи, и експлоатира, светската побарувачка за легално одбегнување на данокот.
Петар Жапкар

Петар Жапкар (Марино Село, Хрватска, - , ) бил хрватски иселеник, учесник во Шпанската граѓанска војна.
1 Животопис
Жапкар е роден во 1897 година во славонското Марино Село, кај градот Липик. Во Шпанија дошол во октомври 1936 година од СССР. Загинал на Мадридскиот фронт на крајот на ноември 1936 година.
Албанска култура

Културата на Албанија е составена од повеќе елементи, како и од влијание од околните култури. Албанскиот јазик бил потврден како индоевропски јазик во 1854 година од германскиот филолог Франц Боп. Овој јазик прави своја посебна група во ова јазично семејство. Потеклото на албанскиот јазик и на Албанците се поврзува со Илирите и со дако-тракијците.
1 Образование
Образовниот систем во Албанија е секуларен. Стапката на писменост на населението е околу 94%. Основното образование е задолжително (курс 1-9), но повеќето ученици го продолжуваат средното образование (курс 10-12). Студентите мораат успешно да ги положат матурните испити на крајот на деветтиот клас и на крајот на 12 клас, со цел да го продолжат своето образование. Постојат околу 5000, претежно јавни, училишта низ целата земја и академската година е поделена на два семестри. Учебната година започнува во септември, а завршува на крајот од мај или почетокот на јуни.
2 Музика
Албанската народна музика се дели на три групи: геги, тоски и лаби. Cеверните звуци се зметаат за херојски и силни, додека јужните етно звуци се сметаат за посмирени и нежни.
3 Спорт
bn:আলবেনিয়া#সংস্কৃতি
Кура Окло

Кура Окло била сестра и сопруга на Манко Инка Јупанки, владетел марионета и подоцна владетел на Тавантинсују од 1553 до неговата смрт во 1544. Низ текот на својот живот, Кура Сапа го пратела својот сопруг уште од малите години, преку доаѓањето на престолот и на крајот смртта. Таа родила син, Сајри Тупак, во 1535 година за време на заробувањето на Манко Јупанки. Подоцна следела воена офанзива од страна на Шпанците кога во 1539 година Кура Окло била заробена. За време на заробувањето таа била мачена и силувана и на крај била убиена во 1539 година.
1 Поврзано
* Манко Инка Јупанки
* Сајри Тупак
* Инки
Хуан Педро Ланзани

Хуан Педро Питер Ланзани, исто така познат како ''Питер'' е аргентински глумец.
Неговото семејство се состои од неговите родители Клаудија и Пабло и неговите браќа: Хуан Мартин, Хуан Пабло и Хуан Баутиста. Вежба и игра рагби во клубот Алумни. Приклучен е на кампањата Мимо & Со каде е и откриен од еден од претставниците на Крис Морена. Негова девојка беше Маријана Еспозито.
Во 2007 година го добива ликот на Тијаго во серијата Ангели, а беше дел од бендот Teen Angels.
Спорт Прес

''Спорт Прес'' беше спортски дневен весник кој излегуваше во Македонија секој ден освен недела од ноември 2009 до април 2010 година. Првиот број излезе на 18 ноември 2009 година, последниот на 20 април 2010 година. Излегле вкупно 125 броја.
1 Уредништво
;Главна редакција
* Роберт Алексоски - управител и главен уредник
* Емил Китаноски - одговорен уредник
* Ласте Димитриевски - помошник на главен и одговорен уредник
;Редакција
* Војислав Мојсовски - домашен фудбал
* Самоил Петрески - домашна и странска кошарка
* Драган Јованов - домашна и странска кошарка
* Драган Видиниќ - домашен микс
* Љубиша Владимиров - меѓународен фудбал (Шпанија), Формула 1, меѓународен спорт
* Филип Здравески - меѓународен фудбал (Италија, Германија), хокеј, меѓународен спорт
* Милош Денковски - меѓународен фудбал (Англија, Франција), меѓународен спорт
* Фидан Коминовски - ракомет
;Лектура
* Светлана Арсовска
Квант

Квант (од лат. ''quantus'' = „колку“) — најмала единица на еден физички ентитет во некакво заемодејство. Пример за ентитет што се квантува е преносот на енергија кај елементарните честички на материјата (наречени фермиони) и фотоните и другите бозони. Зборот квант означува количина, зад што стои фундаменталната идеја дека едно физичко својство може да се „квантува“, со т.н. „квантување“. Ова значи дека величината може да има само извесни одредени (дискретни) бројчени вредности, наспроти било која вредност, барем во рамките на еден дијапазон. Во блиско сродство со ова поимување е терминот квантен број.
На пример фотонот е еден квант на светлина, и како таков може да се нарече „светлосен квант“. Енергијата на електрон врзан за атом (во мирување) се квантува, што резултира со стабилноста на атомите, а со тоа воопшто и на материјата.
Во согласност со квантната механика, квантот физичарите го сметаат за фундаментален на спознавање и опишување на природата на ниво на инфинитезимални (бесконечно мали) величини, од причина што функционира. Квантувањето е „во природата на нештата“, а не произволна човечка определба.
1 Освен електромагнетното зрачење
Иако квантувањето за првпат е откриено кај електромагнетното зрачење, тоа опишува еден фундаментален аспект на енергијата кој не е ограничен само на фотони.
Од неговите експерименти, физичарот Макс Планк ги заклучил бројчените вредности на ''h'' и ''k''. Така, на 14 декември 1900 на состанок на Германското физичко друштво Планк за првпат покажал каде се излегува на виделина квантувањето (на енергијата), вредностите на Авогадро-Лошмитовиот број, бројот на вистинските молекули во еден мол, и единицата за електричен полнеж, кои се покажале поточни од дотогаш познатите.
2 Поврзано
* Квантување
* Елементарни честички
* Квантна механика
* Квантен број
* Квантна состојба
* Квант на магнетен тек
* Фотонска поларизација
* Квантна кохерентност
* Квантна хромодинамика
* Квантен компјутер
* Квантна логика
* Квантна електроника
* Субатомска честичка
Ивон Страховски

Ивон Страховски (родена на 30 јули 1982 како Ивон Џеклин Страховски) — австралиска глумица. Таа е родена во Австралија, но нејзините родители потекнуваат од Полска, па затоа таа знае да зборува течно и на полски јазик. По завршување на факултет, Ивон Страховски глуми во три Австралиски ТВ-Серии. Подоцна, после аудиција, Ивон Страховски ја има добиено улогата на Sarah Walker во телевизиското шоу Chuck.
1 Поврзано
* Австралиски глумци
Трофазна струја

Трофазна струја е систем од три назименични струи меѓу кои има фазно поместување. Фазното поместување помеѓу напоните на одделните фази во симетричен трофазен систем изнесува 120° (2π/3 радијани).
Системот шематски се прикажува со помош на три вектори кои ротираат. Векторскиот збир на напоните на сите три фази е еднаков на нула. Од векторскиот приказ може да се пресмета дека напонската разлика помеѓу било кои две фази е <math>\sqrt 3</math> пати поголема од напонот на секоја поединечна фаза.
1 Производство и пренос
Трофазниот систем е најчесто користен повеќефазен систем и на него се заснива денешниот глобален електроенергетски систем.
2 Означување на проводниците со помош на бои
Проводниците во трофазниот систем вообичаено се идентификуваат според бојата на нивните изолатори. Боите би требало да соодветствуваат на меѓународниот стандард IEC 60446, но во пракса се среќаваат и имплементации на постари стандард или не се практикуваат никакви стандарди и можно е да има различни имплементации и во една иста инсталација. Пример во Канада и САД различни бои се користат за заземјени и незаземјени системи.
L1, L2, L3, НулаN, Заземјување/Z
ЕУ, Хонгконг, стандард IEC 60446
САД, NEC, или , или или, или , или
Канада (според канадското биро за стадарди)
Австралија и Нов Зеланд (Стандард ''AS/NZS 3000:2007'')
Кина (Стандард ''GB 50303-2002 секција 15.2.2'')
3 Поврзано
* Честотен претворач
* Значајни личности
** Никола Тесла
** Џон Хопкинс
Бинарен код

Бинарен код — систем на претставување на текст или наредби на обработувачот со користење на две цифри од бинарниот броен систем: „0“ и „1“. На пример, бинарна низа од осум цифри (битови) може да претставува било која од 256-те можни вредности и може да соодветствува на најразлични симболи, букви и инструкции. Во 8-битниот ASCII код, малата буква „а“ е претставена со битовата низа 01100001.
Во информатиката и телекомуникациите се користи кај најразлични методи на кодирање на податоците, како на пр. низи од знаци во битови низи. Овие методи можат да бидат со утврдена или со променлива должина (ширина).
Кај бинарниот код со утврдена должина, секоја буква, цифра или друг знак се претставува со битова низа со иста должина; таа битова низа, толкувана како бинарен број, обично се прикажува во кодни табели со октална, десетичен или шеснаесетеречен запис.
Постојат многу множества од знаци и многу кодирања за нив.
Битовата низа, толкувана како бинарен број, може да биде преведена во десетичен број.
1 Пионерска употреба на бинарниот код
Антон Глазер, во , Глава VII ''Applications to Computers'' ги наведува следниве пресвртнички примени на бинарниот код во епохата пред ENIAC.
* 1932: Чарлс Вин-Вилијамс бројач „Скала од две“
* 1938: Атанасов-Бериев сметач
* 1939: Штибиц: код „Ексес-3“ во неговиот Комплексен сметач
2 Поврзано
* Бинарен броен систем
* Бинарна податотека
* Хексадецимален систем
* Список на бинарни кодови
* Октален систем
* Уникод
Руми маки

Руми Маки е воена вештина што ја користеле Инките. Оваа техника настанала како комбинација на воени елементи од Мичесите, Чавините, Тиахуанакосите и останати околни народи. Името на кечуански јазик значи „камена тупаница“
1 Видови системи
Рими маки е поделена на пет системи:
* Лама
* Алпака
* Викуња
* Кондор
* Сонце
1.1 Лама Руму Маки
Системот се состои од гурања, блокови и сите напади се вршат само со рацете. Основа на нападот е тупаницата.
1.2 Алпака Руми Маки
Овој систем е составен од одбрана и напад со стапала и колена. Исто така, натколеницата и потколеницата се користат за одбрана, покрај нападот.
1.3 Викуња Руми Маки
Овој систем се заснова на грабнување на противникот и борба со раце.
1.4 Кондор Руми Маки
Овој систем е фокусиран на скокови и напади со паѓање, како на пример техниката „летечки удари“.
1.5 Сонце Руми Маки
Претходните четири системи се независни една од други, што не е случај со овој систем. Ситемов е комбинација на сите претходни системи и е највисоко ниво на оваа боречка вештина. Исто така, овој систем вклучува оружје, но и останати додадтни боречки техники.
2 Поврзано
*Армија на Инките
*Тавантинсују
Чалкучимак

Чалкучимак (роден во 15 век, умрел во Кахамарка, Перу во 1533) бил еден од главните Инка генерали заедно со Кискис и Румињахуи кои го поддржувале Атахуалпа. За Атахуалпа, Чалкучимак победил во пет битки против шпанските окупатори.
Чалкучимак е роден во Кито. За време на граѓанската војна во Тавантинсују, тој бил на страната на Атахуалпа и учествувал во акцијата за поразување на Хуаскар за време на битката на Чимборазо. Чалкучимак го заробил братот на Хуаскар, Аток кој подоцна и го убил. Во април 1532 година тој и неговите соброци го заробиле и убиле Хуаскар за време на битката на Кипаипан.
1 Поврзано
* Атахуалпа
* Хуаскар
* Аток