Слобода или смрт

Слобода или смрт — револуционерено мото на македонските револуционери употребувано во текот на ''македонското националноослободително движење'' во втората половина на XIX век и сè до средината на XX век. Оваа мото исто така било употребувано и во на останатите националоослободителните борби и движења на Балканскиот Полуостров и затоа може да се сретне и како: (на грчки: ''Ελευθερία ή θάνατος'', српски: ''Слобода или смрт'', на бугарски: ''Свобода или смърт''). Оригиналната верзија на мотото е на Патрик Хенри, изговорена на 23 март 1775 година во Вирџинија за време на Американската војна за независност и таа гласела: ''Дајте ми слобода, или дајте ми смрт!'' (англиски: ''Give me Liberty, or give me Death !'').
1 Македонско националноослободително движење
Мотото ''Слобода или Смрт'' се користело уште во самиот почеток на појавата на македонското националноослободително движење. Тоа може да се сретне на голем број официјални документи, пачати, знамиња и други симболи на македонските револуционери. Оваа мото првапат се употребува во текот на Разловечкото, Кумановското и Кресненско востание . Во правилата на македонскиот востанички комитет од 1878 година јасно се истакнува:
На 28 март 1881 година Привремената влада на Македонија го издала својот манифест во кој меѓу другото се истакнува:
Иако мотото не се употребува од збор до збор сепак јасна е намерата. Со појавата на Македонската револуционерна организација доаѓа до засилување на македонското националносолободително движење и оваа организација зборовите ''слобода или смрт'' ги користи како официјалоно мото. Во сета нејзина коресподенција и уставо - статутарни акти ова мото се сретнува и притоа на самиот печат на Централениот комитет како и на печатите на нејзините други комитети. По поделбата на организацијата на две крила и настанувањето на ВМРО (Автономистичка) ова мото и понатаму се користело. По атентатот на српскиот крал Александар I Караѓорѓевиќ на раката на неговиот убиец Владо Черноземски, биле откриени тетовираните зборови ''Смрт или слобода''.
1.1 Повик
Во екот на Мелничкото востание, на 8 јули 1895 година весникот Право објавил повик кон офицерите од Бугарската армиja, треба да се истакне дека околу 430 (33%) од 1 289 офицери во бугарската армија биле Македонци , во повикот се вели:
2 Меѓу балканските народи
За време на Грчката војна за независност во 1820 година грчките револуционери користат мотото ''Смрт или Слобода''. По ослободувањето грчката држава го зема за државено мото, а деветте бели и сини лини на националното знаме на Грција ја симболизираат секоја од деветте слог на националниот моото (''Ε-λευ-θε-ρί-α ή Θά-να-τος'').
Бугарските револуционери и востаници, исто така ја користат девиза ''Слобода или Смрт'' и оваа мото може да се сретне на знамето на Априлското востание како и на други симболи користени во текот на националната борба на Бугарите.
По Илинденското востание во северна Македонија и Јужна Србија доаѓа до развој на силно српско националистчко вооружено движење, а српските четници девизита ''Слобода или Смрт'' ја користат, додавајќи ги подоцна зборовите ''За кралот и татковината''. Ова мото исто така ќе биде користено во текот на Втората светска војна од страна на четниците на Дража Михаиловиќ.
3 Галерија