Берилонит

Берилонит — редок фосфатен минерал со формула NaBePO<sub>4</sub>. Табеларните до призматичните моноклинични кристали варираат од безбојни до бели или бледо жолтеникави и се транспарентни со стаклест сјај. Твинингот е чест и се јавува во неколку форми. Покажува совршено расцепување во една насока. Тврдоста е од 5,5 до 6, а специфичната тежина е 2,8. Индексите на прекршување се nα = 1,552, nβ = 1,558 и nγ = 1,561. Неколку кристали се исечени и фасетирани, но, бидејќи индексот на прекршување не е повисок од оној на кварцот, тие не прават многу брилијантни скапоцени камења.
Минералот се јавува како секундарен минерал од берилиум во гранитни и алкални пегматити. Тој за првпат е опишан од комплексни кристали и како скршени фрагменти во распаднатиот материјал на гранитна вена во Стоунхам, округ Оксфорд, Мејн, каде што е поврзан со фелдспат, чаден кварц, берил и колумбит. Откриен е од Џејмс Двајт Дана во 1888 година и именуван е берилонит поради неговата содржина на берилиум.
1 Етимологија и историја
Берилонит првпат е откриен на планината МекКин во близина на Стоунхам во округот Оксфорд, Мејн, САД. Минералот е опишан во 1888 година од Едвард Салисбери Дана, кој го именувал по неговата главна состојка, берилиум.
Примерокот од минералот се наоѓа на Универзитетот Јеил во Њу Хејвен, Конектикат, САД (каталошки број 3.1946).
2 Класификација
Дури и во застареното 8-мо издание на класификацијата на минерали на Штрунц, берилонитот припаѓал на минералната класа „фосфати, арсенати и ванадати“, а во рамките на таа класа на поделбата „безводни фосфати, арсенати и ванадати без странски анјони“, каде што, заедно со берлинит, херлбутит и литиофосфат, ја формирал „групата берлинит-берилонит-херлбутит“ со системски број VII/A.01.
Во каталогот на минерали Лапис од Стефан Вајс, последен пат ревидиран и ажуриран во 2018 година, кој, од почит кон приватните колекционери и институционалните колекции, сè уште се придржува до оваа постара форма на класификација од Карл Хуго Штрунц, на минералот му бил доделен системскиот и минералниот број VII/A.01-30. Во системот за класификација на Лапис, ова исто така одговара на поделбата „Безводни фосфати [PO4]3−, без странски анјони“, каде што берилонит, заедно со аларсит, берлинит, хурлбутит, литиофосфат, минџиангит, налипоит, омотоит, родоликоит и стронтиохурлбутит, формира независна група со мали катјони (Li-Be-Al-Fe3+).
9-тото издание на класификацијата на минерали на Струнц, последен пат ажурирано во 2009 година од страна на Меѓународното минералошко здружение (IMA), исто така го сместува берилонит во поделбата „Фосфати, итн., без други анјони, без H2O“. Сепак, оваа поделба е дополнително поделена според релативната големина на вклучените катјони, така што, врз основа на неговиот состав, минералот се наоѓа во поделбата „Со мали катјони (некои дополнително со поголеми катјони)“, каде што е единствен член на неименуваната група 8.AA.10.
Класификацијата на минерали според Дана, која претежно се користи во земјите што зборуваат англиски, исто така го сместува берилонитот во класата „фосфати, арсенати и ванадати“, поточно во поделбата „безводни фосфати, итн.“ Тука, тој е единствениот член на неименуваната група 38.01.05 во рамките на поделбата „безводни фосфати, итн. A+B2+XO4“.
3 Кристална структура
Берилонит кристализира во моноклинната просторна група P21/n (просторна група бр. 14, позиција 2) со параметри на решетката a = 8,18 Å; b = 7,82 Å; c = 14,11 Å и β = 90,0°, и 12 формулни единици по единична ќелија.
Кристалната структура на берилонитот се состои од три BeO4 и три PO4 тетраедри, поврзани за да формираат мрежа од шестчлени прстени наредени паралелно со b-оската. Прстените и слоевите се поврзани преку споделени темиња, слични на филосиликатите, создавајќи канали паралелни со b-оската во кои се сместени натриумовите јони.
4 Формирање и локации
Берилонит се формира како секундарен минерал преку хидротермални процеси во гранитни и алкални пегматити. Во зависност од локацијата, може да се појави во асоцијација со многу различни минерали, вклучувајќи албит, апатит, берил, колумбит, елбаит, еосфорит, хердерит, каситерит, лепидолит, литиофилит, моранит, ортоклас, петалит, полукит, кварц, триплит и вајринит.
Како редок минерал, берилонитот е пронајден само на неколку локации, со приближно 50 документирани појави низ целиот свет (до 2022 година). Освен неговата типична локација, планината МекКин, минералот се појавил и на локацијата Мекалистер и во каменоломот Лорд Хил во близина на Стоунхам. Најголемите познати кристали и близнаци, со дијаметар до 15 сантиметри, се пронајдени во областа Стоунхам, иако се пријавени и кристали со големина до 25 сантиметри. Понатаму, минералот е познат и од други локации во округот Оксфорд, Мејн, како и од разни наоѓалишта во државите Невада и Њу Хемпшир.
Други познати локации се Авганистан, Бразил, Кина, Финска, Франција, Канада, Пакистан, Португалија, Шведска, Чешка и Обединетото Кралство.
5 Употреба
Берилонитот е премногу кршлив за комерцијална употреба како скапоцен камен поради неговото совршено расцепување и кршливост. Лесно може да се оштети од топлината, ударот и притисокот потребни за лемење и зацврстување. Поради неговата релативно ниска Мосова тврдост, тој е исто така несоодветен за прстени и нараквици, бидејќи лесно би се изгребал.
Затоа, минералот е првенствено фасетиран и се нуди во различни сечи за колекционери. Влакнестите сорти, кои го покажуваат бараниот ефект на мачкино око кога се сечат на кабошони, се исто така од интерес.