Државна банка на СССР

Државната банка на СССР (|Государственный банк СССР|Gosudarstvennyy bank SSSR) позната како Државна банка на РСФСР од 1921 до 1923 година — централна банка и главна компонента на едностепениот банкарски систем на Советскиот Сојуз. Ја заменила Државната банка на Руската Империја, а по распадот на Советскиот Сојуз, станала Централна банка на Русија во 1992 година (со престанокот на постоењето на Госбанк).
Банката била една од трите главни советски економски органи, а другите два беа Госплан (Државен комитет за планирање) и Госнаб (Државен комитет за материјално-техничко снабдување). Тесно соработувала со советското Министерство за финансии за подготовка на националниот државен буџет.
1 Историја
Основањето на банката било дел од спроведувањето на Новата економска политика (НЕП), по монетарната дислокација и размената на стоки за време на Руската граѓанска војна. На , Серускиот Централен извршен комитет донел резолуција за основање на Државната банка на Руската Советска Федеративна Социјалистичка Република, по што следело слична резолуција донесена од Советот на народни комесари на и статутот донесен од Централниот комитет на , со кој се утврдуваше дека Државната банка е дел од Министерството за финансии (Наркомфин). Таа започнала со работа на 16 ноември 1921 година. Во февруари 1922 година, Владимир Ленин ја исмеал Државната банка како „бирократска игра на хартија“, споредувајќи ја со „Потемкиново село“ во писмо до раководителот на банката, Арон Шајнман, кого го обвинил за „комунистичко-мандаринско детство“.
Државната банка претседавала со двете последователни девалвации на рубљата, во 1922 година (1 за 10.000) и 1923 година (1 за 100). Во меѓувреме, на ѝ било доделено правото да ги издава златните червонеци или златни рубљи, што било ставено крај на раната советска хиперинфлација. Во 1923 година, таа го зела своето трајно име како Државна банка на СССР. Во 1924 година, Државната банка го изработила својот прв консолидиран кредитен план и го формирала Комитетот за банки за да ги надгледува секторските банки што беа создадени според НЕП. Во 1925 година, таа го презела претходно посебниот систем за чување готовина на Наркомфин.
Последователната фаза на советската планска економија и постепеното укинување на НЕП довеле до тоа што на Државната банка ѝ бил доделен монопол врз краткорочните банкарски кредити во 1927 година и потоа врз сите краткорочни кредити во 1930 година, откако биле прекинати меѓусебните и директните комерцијални кредити. Во 1928-1930 година, локалните филијали на другите банки биле ставени под Државната банка или затворени, така што Промбанк, Цекомбанк или Селхозбанк последователно работеле во голема мера преку локалните канцеларии на Државната банка. Таа фаза на реформа завршила во 1932 година, по што поделбата на работата помеѓу Државната банка и другите компоненти на советскиот банкарски систем останал во голема мера стабилна до крајот на 1980-тите.
Во 1931 година, Борис Берлацки, висок функционер на Државната банка, бил изведен пред суд за саботажа како дел од Меншевичкото судење во 1931 година.
По агресивната монетарна експанзија за време на Втората светска војна, монетарната реформа од 1947 година резултирала со уште една рунда на девалвација (1 од 10) и сродни конфискациски мерки. Во 1959 година, консолидацијата на специјализираните долгорочни кредитни банки во Градежната банка на СССР резултирала со преземање на некои поранешни операции на Селхозбанк, Цекомбанк и општински банки од страна на Државната банка. Монетарната реформа од 1961 година вовела уште една рунда на девалвација (1 од 10). Во 1963 година, контролата на Државната банка врз системот дополнително зајакнала, бидејќи таа го презела Системот на државни штедилници на трудот од Советското Министерство за финансии.
Советската држава ја користела Државната банка првенствено како алатка за наметнување централизирана контрола врз индустријата воопшто, користејќи ги банкарските биланси и историјата на трансакциите за следење на активноста на поединечните претпријатија и нивното усогласување со петгодишни планови и директиви. Државната банка никогаш не дејствувала како комерцијална банка со цел максимизирање на профитот, туку чисто како инструмент на владината политика. Наместо независно да ја проценувала кредитната способност на заемопримачот, Госбанк обезбедувала кредитни средства на поединци, групи и индустрии според упатствата на централната влада.
Во 1970-тите, Државната банка учествуваше во создавањето на Ост-Вест Ханделсбанк во Франкфурт (1971), Донау Банк во Виена (1974) и Ист-Вест Јунајтед Банк во Луксембург (1974), заедно со Банката за надворешна трговија на СССР.
Законот за државни претпријатија, воведен во јуни 1987 година, претставувал значаен обид за наметнување финансиска одговорност и автономија на државните претпријатија. Реформата на банките официјално започнала на 1 јануари 1988 година кога Централната банка била распуштена за да се создаде двостепен банкарски систем. Михаил Горбачов ја поделил Госбанк на централна банка и специјализирани банки во државна сопственост (спецбанки). Меѓу нив беа Агропромбанк и Жилсоцбанк, додека Стројбанк станала Промстројбанк. Владата продолжила да ја насочува кредитната политика, но Госбанк сега можела да ги одредува каматните стапки на кредитите во координација со Госплан и Министерството за финансии.
Во март 1989 година, Советот на министри на Советскиот Сојуз донел резолуција со која спецбанките станале одговорни за сопственото финансирање на работењето, познати како ''„хозрашет“'', бидејќи креаторите на политиките сметале дека ова ќе им даде на спецбанките мотив за профит; сепак, ова само ги зголемило тензиите меѓу спецбанките и Госбанк, бидејќи Централната банка ја задржала контролата врз кредитните ресурси. По назначувањето на Виктор Герашченко за директор на Госбанк, таа одиграла клучна улога во создавањето паралелен банкарски систем, бидејќи Герашченко ги сметал раните реформи на спецбанк за недоволни.
Во септември 1990 година, советската влада им дозволила на специјализираните банки што произлегле од Централната банка да се „комерцијализираат“, што брзо довело до распаѓање на централизираниот систем. Бидејќи ниту владите на Советскиот Сојуз ниту Руската СФСР не создале институционална основа за овој процес, ова доведе до појава на стотици мали банки и неколку големи централизирани банкарски системи.
1.1 Пропаст
По изборот на Борис Елцин за претседател на Врховниот совет на Русија и изборите за Конгресот на народните пратеници на Русија во март 1990 година, руската република се обидела да се дистанцира од централната влада и на 12 јуни прогласила државен суверенитет. Во јули, владата на Руската СФСР ја формирала Централната банка на Русија (ЦБР) од филијалата на Госбанк во руската република. Владата се обидела да создаде противтежа на Госбанк за време на борбата за државен суверенитет. Во октомври, ја создала Внешторгбанк Русија како своја банка за надворешна трговија. Во декември, во руската република биле донесени Законот за Централната банка и Законот за банки и банкарска дејност, со што се формализираше независноста на ЦБР.
Во декември 1990 година, советскиот премиер Валентин Павлов и директорот на Госбанк, Виктор Герашченко, одговориле на донесувањето на суверените банкарски закони од страна на Руската СФСР со валидација на сите банкноти од 50 и 100 рубљи во оптек од следниот месец. Бидејќи Банката на Русија не била информирана, довербата на јавноста во Госбанк била значително нарушена. Советските републики престанале да плаќаат дел од даноците на централната влада, а во март 1991 година, Госбанк проценила дека само седум милијарди рубљи од очекуваните даночни приходи биле вратени од републиките, од вкупно 23,4 милијарди рубљи. Вицепремиерот Григориј Јавлински се залагал за создавање „банкарска унија“, имено формална монетарна унија меѓу советските републики, во Договорот за нов сојуз, но тој обид брзо пропаднал во втората половина на 1991 година.
Госбанк и ЦБР продолжиле да работат паралелно до августовскиот државен удар. На 23 август, рускиот претседател Борис Елцин му наредил на Советот на министри на Советскиот Сојуз да го заврши трансферот на организациите на ниво на Унијата во рамките на Руската СФСР до владата на Руската СФСР до крајот на годината. Андреј Зверев бил назначен од владата на Руската СФСР за привремен директор на Госбанк, иако Герашченко не ја поднел својата оставка до 26 декември. На 15 ноември, Елцин го презеде Министерството за финансии на СССР и Гознак. По потпишувањето на Беловејшките договори, Президиумот на Врховниот совет на Русија донесе резолуција со која ги префрлила „објектите, документите и специјалистите“ на Госбанк на Банката на Русија, а на 1 јануари 1992 година, ги презела останатите ресурси на Госбанк во Русија, по што Госбанк официјално престанала да постои.
2 Лидерство
Следново е список на гувернери на Одборот на Државната банка. Гувернерот бил назначен од премиерот на Советскиот Сојуз.
Име на гувернер, Слика, Мандат, Назначен од
Почеток на мандат, Крај на мандат
Арон Шејнман(1885–1944), 1921, 1924, Владимир Ленин
Николаи Туманов(1887–1936), Март 5, 1924, Јануари 16, 1926, Алексеј Риков
Арон Шејнман(1885–1944), 1926, 1929
Георги Пјатаков(1890–1937), Април 19, 1929, Октомври 18, 1930
Мојсеј Калманович(1888–1937), Октомври 18, 1930, Април 4, 1934, Вјачеслав Молотов
Лев Марјасин(1894–1938), Април 4, 1934, Јули 14, 1936
Соломон Кругликов(1899–1938), Јули 14, 1936, Септември 15, 1937
Алексеј Гричманов(1896–1939), Септември 15, 1937, Јули 16, 1938
Николај Булганин(1895–1975), Октомври 2, 1938, Април 17, 1940
Николај Соколов(1896–1941), Април 17, 1940, Октомври 12, 1940
Николај Булганин(1895–1975), Октомври 12, 1940, Мај 23, 1945, Јосиф Сталин
Јаков Голев(1894–1960), Мај 23, 1945, Март 23, 1948
Василиј Попов(1903–1964), Март 23, 1948, Март 31, 1958
Николај Бугланин(1895–1975), Март 31, 1958, Август 15, 1958, Никита Хрушчов
Александар Коровушкин(1909–1976), Август 15, 1958, Август 14, 1963
Алексеј Посконов(1904–1969), 1963, 1969
Миефодиј Свешников(1911–1981), 1969, 1976, Алексеј Косигин
Владимир Алхимов(1919–1993), Октомври 11, 1976, Јануари 10, 1986
Виктор Деменцев(1918–2010), Јануари 10, 1986, Август 22, 1987, Николај Рижков
Николај Гаретовски(1926–2023), Август 22, 1987, Јуни 7, 1989
Виктор Герашченко(1937–2025), Јуни 7, 1989, Август 26, 1991, Валентин Павлов
Андреј Зверев(born 1955), Август 26, 1991, Декември 20, 1991, Иван Силајев
3 Галерија