Пристаниште Копер

Пристаниште Копер — јавно ограничено друштво, што обезбедува пристанишни и логистички услуги во единственото словенечко пристаниште, во Копер. Се наоѓа во северниот дел на Јадранското Море, главно ги поврзува пазарите на Централна и Југоисточна Европа со Средоземното Море и Далечниот Исток. За разлика од другите европски пристаништа, во кои се управуваат пристанишните власти, активностите на пристаништето Копер го опфаќа управувањето со областа на слободната зона, управувањето со пристаништето и улогата на оператор на терминалите. Во моментов, тоа е главното пристаниште кое ја поврзува рутата помеѓу Јадранското Море и Централна Европа.
Јадрото на бизнисот опфаќа ракување со товар и складишни услуги за сите видови стока, дополнети со низа дополнителни услуги за товар со цел обезбедување сеопфатна логистичка поддршка за клиентите. Компанијата управува со комерцијалната зона и се грижи за развојот и одржувањето на пристанишната инфраструктура.
1 Историја
1.1 Пред Втората светска војна
Од своето основање во време на Римската Република, поморската трговија изиграла важна улога во историјата и развојот на Копер. Градот добил повелба од светиот римски цар Конрад II кон почетокот на 11 век, сè до 13 век. Во 1279 година, Копер билприклучен кон Венецијанската Република и се развил во истакнат трговски и административен центар на Истра. По падот на Венеција во 1797 година, целиот регион бил приклучен кон Хабсбуршката Монархија, и за кратко време Копер станал познат како ''Царско австриско пристаниште''.
Кога Трст и Риека биле прогласени за слободни територии во 1719 година, статусот, трговијата и влијанието на Копер започнале да опаѓаат. Падот на Венецијанската Република и пренесувањето на локалната административна и политичка моќ во Трст што следувала, исто така го забрзаувале овој пад. Поморската и трговската стагнација на Копер продолжила, прво под Хабсбуршката власт, но потоа по 1919 година паднала под италијанска власт. Статусот и долгорочната иднина на Копер биле конечно решени во 1954 година преку потпишувањето на Лондонскиот меморандум, со кој била предадена Зона Б на територијата, вклучувајќи го Копер и Истра на Југославија. Поделбата на слободната територија на Трст довела до голема емиграција на етнички Италијанци кои живееле во приморските градови на Истра.
1.2 Период после војната
При истражувањето на новите можности за развој на словенечка Истра, група ентузијасти започнале да го разгледуваат потенцијалот за изградба на меѓународно морско пристаниште. Во 1957 година тие подготвиле инвестициски програми за развој на 135 метри северен брег на Копер, додека на 23 мај истата година била основана првата компанија за ракување и складирање, пристаништето Копер. Така било основано новото претпријатие, кое вработило локални работници чие искуство било клучно за организирањето на овој бизнис.
До август 1957 година, со багерот „Петер Клепец“ било продлабочено морското дно долж северниот брег на градот, а во декември започнало бетонирањето околу првиот пристаништен док. Истовремено започнала и изградбата на браната, така што оперативните области на новото пристаниште започнале да се обликуваат преку континуиран процес на ископување и акумулација.
И покрај развојот во време кога увозот растел, било тешко да се привлече бизнис од веќе воспоставените пристаништа во регионот, како што во близина се пристаништето Трст (Италија) и пристаништето Риека (Хрватска). Компании кои се занимавале со трговија на прехранбени производи и дрво - вклучувајќи, помеѓу другото, Националната администрација на силосите и складиштата, Емона, Словенијалес и Центропром решиле заедничко да го финансираат, и инвестирале во изградба на потребната инфраструктура.
Развојот продолжил со набавка на студен складиштен објект и купување на единици за дезинфекција и созревање на овошје. До 1962 година годишниот промет изнесувал 270.000 тони. Превозот на товарот што поминувал преку пристаништето најчесто се изведувал со патен транспорт, а помало количество патувалало по железница до Козина, и од таму се транспортирало со камион до Копер, и обратно.
Увозот бил наменет за пазарите на Словенија и Србија. Во раните 1960-ти години, излезниот морски товар, извозот од европскиот континент, изнесувал само 20 проценти од вкупниот промет, додека делот на транзитни стоки бил слично низок.
Најважната инвестиција во 1968 година била изградбата на терминалот за течни горива, кој започнал со работа во ноември таа година. Всушност, дериватите на нафтата имала најголеми стапки на годишен раст во следните години. Поради недостаток на домашна работна сила, биле донесени работници од други југословенски републики. Сите овие услови негативно влијаеле врз оперативното работење на пристаништето.
1.3 Период од 1980 - 2000 година
Опсегот на капацитети бил проширен во овој период. Дополнително, во 1980-те години бил извршен првиот голем товар на автомобили. Втората половина од деценијата била обележана со значителен пад во прометот на сирово дрво и овошје, што било предизвикано главно од поширокото воведување на контејнеризацијата. Во 1990 година започнал увозот на алуминиум.
Процентот на транзитните товари се зголеми во текот на 1980-тите, а особено на товарот на големо за Австрија.
Помеѓу 1990 и 2000 година, товарниот промет се зголемил за над 70 проценти, односно околу 8 проценти годишно.
Прометот на возила се зголемил седумнаесет пати за само една деценија.
1.4 Период по 2000 година
Во овој период, најинтензивен раст бил забележан во трговијата со Унгарија, која ја надминала границата од милион тони во 2006 година. Австриските клиенти со 3,5 милиони тони изнесувале четвртина од вкупниот промет, а трговијата со Италија сочинувала 15 проценти од бизнисот. Домашниот пазар генерирал околу 30 проценти од прометот.
2 Спорност
Операциите на пристаништето Копер се соочиле со критики поради правни спорови кои вклучуваат поранешни членови на надзорниот одбор. Во октомври 2023 година, компанијата започнала извршни постапки за враќање на штетата од осум поранешни членови на одборот, по пресудата на судот која ги сметала за одговорни за одобрување на финансиски штетна инвестиција во 2008 година. Дополнително, во ноември 2024 година, извештаите истакнале дека една од овие поранешни членови, Оља Франка, поднела барање за личен стечај како одговор на значителните барања за компензација.