Економија на Јордан

Економијата на Јордан е класифицирана како пазарна економија во развој. Јорданскиот БДП по глава на жител се зголемил за 351% во 1970-тите, опадна 30% во 1980-тите и пораснал со 36% во 1990-тите. По доаѓањето на кралот Абдула II на престолот во 1999 година, биле воведени либерални економски политики. Економијата на Јордан растела со годишна стапка од 8% помеѓу 1999 и 2008 година. Сепак, растот забавил на 2% по Арапската пролет во 2011 година. Значителното зголемување на населението, заедно со забавениот економски раст и зголемувањето на јавниот долг довело до влошување на сиромаштијата и невработеноста во земјата. Од 2019 година, Јордан може да се пофали со БДП од 44,4 милијарди американски долари, рангирајќи ја земјата на 89-то место во светот.
Јордан има договори за слободна трговија со САД, Канада, Сингапур, Малезија, Европската Унија, Тунис, Алжир, Либија, Турција и Сирија . Планирани се исти договори со Ирак, Палестинската Управа, ГЦЦ, Либан и Пакистан . Јордан е член на Големата арапска зона за слободна трговија, Евро-средоземната зона за слободна трговија, Договорот од Агадир, а исто така ужива и напреден статус со ЕУ.
Базата на економски ресурси во Јордан се фокусира на фосфати, калиумско ѓубриво и нивни деривати на ѓубриво; туризам ; странски дознаки; и странска помош. Ова се нејзините главни извори на заработка. Во недостаток на резерви на јаглен, хидроелектрична енергија, големи шуми или комерцијално исплатливи наоѓалишта на нафта, Јордан се потпира на природен гас за 93% од домашните енергетски потреби. Јордан порано зависел од Ирак за нафта сè до инвазијата на Ирак во 2003 година предводена од Америка. Јордан, исто така, има изобилство на индустриски зони кои произведуваат стоки во текстилниот, воздушниот простор, одбраната, ИКТ, фармацевтскиот и козметичкиот сектор. Јордан е растечка економија на знаење .
Главните пречки за економијата на Јордан се малата снабденост со вода, целосно потпирање на увоз на нафта за енергија и регионална нестабилност. Нешто повеќе од 10% од нејзиното земјиште е обработливо, а снабдувањето со вода е ограничено. Врнежите се мали и многу променливи, а голем дел од достапната подземна вода на Јордан не се обновува.
Во последните неколку години, економскиот раст на Јордан забавил, во просек околу 2%. Вкупниот надворешен долг на Јордан во 2011 година изнесувал 19 милијарди долари, што претставува 60% од нејзиниот БДП. Во 2016 година, долгот достигнал 35,1 милијарди долари, што претставува 93,4% од неговиот БДП. Ова значително зголемување се припишува на ефектите од регионалната нестабилност што предизвикува: намалување на туристичката активност; намалени странски инвестиции; зголемени воени трошоци; напади врз египетскиот гасовод што го снабдува Кралството со гас; пад на трговијата со Ирак и Сирија; трошоци од сместување на сириски бегалци и натрупани камати од заеми. Според Светска банка, сириските бегалци го чинеле Јордан повеќе од 2,5 милијарди долари годишно, што изнесува 6% од БДП и 25% од годишните приходи на владата. Со присуството на сириски бегалци во Јордан, растот на платите значително се намалил како резултат на конкуренцијата за работа помеѓу бегалците и граѓаните на Јордан. Падот што започнал во 2011 година, продолжил до 2018 година. Најдобрите пет сектори кои придонесуваат земјата во БДП, владините услуги, финансиите, производството, транспортот и туризмот и угостителството имале лошо влијание на Сириската граѓанска војна . Странската помош покрива само мал дел од овие трошоци, 63% од вкупните трошоци ги покрива Јордан. Владата ја усвоила програмата за штедење која има за цел да го намали односот на Јордан долг-БДП на 77% до 2021 година. Програмата успеала да спречи зголемување на долгот над 95% во 2018 година.
1 Девизниот курс
Следува графикон на трендот на бруто домашниот производ на Јордан по пазарни цени од страна на Меѓународниот монетарен фонд со бројки во милиони јордански динари.
Година, Бруто домашен производ, Размена на американски долар, Индекс на инфлација (
1980, 1.165, 0,29 јордански динари, 35
1985, 1.971, 0,39 јордански динари, 45
1990, 2.761, 0,66 јордански динари, 70
1995, 4.715, 0,70 јордански динари, 87
2005, 9.118, 0,70 јордански динари, 112
За споредби на паритетот на куповната моќ, јорданскиот динар се разменува за американски долар за 0,359.
Населението на Јордан е 6.342.948 и просечните плати се 4,19 американски долари по час според податоци од 2009 година.
2 Економски преглед
Јордан е класифициран од Светска банка како „''земја со висок среден приход''“. Според Индексот на економска слобода на ''Фондацијата Херитиџ'', Јордан ја има третата слободна економија на Блискиот Исток и Северна Африка, зад само Бахреин и Катар, и 32-та слободна во светот. Јордан бил рангиран како 35-та најдобра инфраструктура во светот, според Индексот на економска конкурентност на Светскиот економски форум. Кралството постигнал повисок резултат од многу свои врсници во Персискиот Залив и Европа како Кувајт, Израел и Ирска . Индексот на глобализација AOF во 2010 година ја рангирала земјата како најглобализирана земја во регионот на Блискиот Исток и Северна Африка. Банкарскиот сектор на Јордан е класифициран како „''високо развиен''“ од ММФ заедно со економиите на ГЦЦ и Либан
Официјалната валута во Јордан е јорданскиот динар и се дели на 100 кирши (исто така наречени пјастри) или 1000 фили. Од 23 октомври 1995 година, динарот е официјално врзан за посебните права на влечење на ММФ (СДР). Во пракса, тој е фиксиран на 1 американски долар = 0,709 динар. Централната банка купува американски долари за 0,708 динари, а продава американски долари за 0,7125 динари, разменувачите купува американски долари за 0,708 и продаваат американски долари за 0,709 динари.
Јорданскиот пазар се смета за еден од најразвиените арапски пазари надвор од земјите во Персискиот Залив. Јордан се нашол на 18-то место на Глобалниот индекс за развој на мало во 2012 година, кој ги наведува 30-те најатрактивни пазари на мало во светот. Јордан бил рангиран како 19-та најскапа земја во светот за живеење во 2010 година и најскапа арапска земја за живот.
Јордан е член на Светската трговска организација од 2000 година. Во извештајот за глобално овозможување на трговијата во 2009 година, Јордан се нашол на 4-то место во арапскиот свет зад ОАЕ, Бахреин и Катар . Договорот за слободна трговија (ДСТ) со САД што стапил на сила во декември 2001 година, ќе ги укине давачките за скоро сите стоки и услуги до 2010 година.
2.1 Дознаки до Јордан
Тековите на дознаки кон Јордан доживеле брзи стапки на раст, особено во текот на крајот на 1970-тите и 1980-тите, каде Јордан започнал да извезува висока квалификувана работна сила во земјите од Персискиот Залив . Парите што мигрантите ги испраќаат дома, дознаките од странство, денес претставуваат важен извор на надворешно финансирање за многу земји во развој, вклучувајќи го и Јордан. Според податоците на Светска банка за дознаки, со околу 3000 милиони $ во 2010 година, Јордан е на 10-то место меѓу сите земји во развој. Јордан постојано се рангира меѓу првите 20 земји приматели на дознаки во текот на последната деценија. Покрај тоа, статистичките податоци на Арапскиот монетарен фонд (АМФ) во 2010 година покажуваат дека Јордан бил трет најголем примател на дознаки меѓу арапските земји по Египет и Либан. Земјите домаќини кои апсорбираат поголем дел од јорданските иселеници се Саудиска Арабија и Обединетите Арапски Емирати (ОАЕ), каде што достапниот запишан број на јордански иселеници, кои работат во странство, укажува на тоа дека околу 90% од овие мигранти работат во земјите од Персискиот Залив. Пропорцијата на квалификувани работници во Јордан е меѓу највисоките во регионот. Многу од најголемите светски ИТ софтверски и хардверски компании се присутни во Јордан. Присуството на такви фирми ја подвлекува привлечноста на Јордан како стабилна база со високи калибарски човечки ресурси од кои може да му служи на поширокиот регион. Според извештајот објавен во јануари 2012 година од основачот на фирмата за ризичен капитал ''Finaventures'', Рашид Сефрауи, Аман е еден од најдобрите 10 градови во светот што започнал технолошки почетен бизнис.
Јордан има високи стапки на невработеност, 11,9% во четвртиот квартал на 2010 година, но некои проценуваат дека е висока дури четвртина од работоспособното население. Околу 13,3% од граѓаните живеат под линијата на сиромаштија. Од средината на 1970-тите, дознаките од мигрантите се најважниот извор на девизи во Јордан и одлучувачки фактор во економскиот развој на земјата и зголемувањето на животниот стандард на населението.
Земјоделството во Јордан сочинувало скоро 40% од БДП во раните 1950-ти; во пресрет на војната во јуни 1967 година, процентот бил 17%. До средината на 1980-тите, учеството на земјоделството во БДП во Јордан било само околу 6%.
Јордан е домаќин на SOFEX, најбрзо растечката светска и единствена изложба и конференција за специјални операции и домашна безбедност во регионот. Јордан е регионален и меѓународен снабдувач на напредни воени добра и услуги. Индустрискиот парк ''KADDB'', специјализиран за производство на одбрана, бил отворен во септември 2009 година во Мафрак. До 2015 година, паркот се очекувало да обезбеди околу 15,000 можности за вработување, додека обемот на инвестицијата се очекувал да достигне 500 милиони јордански динари. Извештајот на Стратегиска група за предвидување ја пресметала можната цена на конфликтот за Блискиот Исток од 1991 до 2010 година на 12 трилиони долари. Уделот на Јордан во ова е скоро 84 милијарди долари.
Јордан има 138% стапка на пенетрација во мобилниот телефон и 63% стапка на пенетрација на интернет. 41,6% од сите мобилни телефони во Јордан се паметни телефони, во споредба со 40% во САД и 26% во Велика Британија. 97% од јорданските домаќинства поседуваат барем еден телевизор додека 90% имаат сателитски прием. Понатаму, 61% од јорданските домаќинства поседуваат барем еден личен сметач или лаптоп.
Според истражувањето за инвестиции, Јордан е рангиран на 9-тото најдобро одредиште за надворешно изведување во светот. Аман е еден од топ 10 градови во светот што започнал со технолошки старт-ап во 2012 година и се нарекува „''Силициумска Долина на Блискиот Исток''“.
Јордан бил домаќин на Светскиот економски форум за Блискиот Исток и Северна Африка шест пати. Аман, исто така, е домаќин на Модната недела на Мерцедес Бенц и е единствениот град во регионот што одржува ваква престижна манифестација што обично ја одржуваат Њујорк, Париз и Милано .
2.2 Стандард на живеење
Јордан е една од најлибералните земји на Блискиот Исток, дозволувајќи дебата да се разгледа воведување на секуларна влада. Во индексот за човечки развој во 2010 година, Јордан бил карактеризиран како „''висок развој на човекот''“ и бил на 7-то место меѓу арапските земји, по земјите од Персискиот Залив и Либан. Индексот за квалитет на живот од 2010 година подготвен од списанието ''Интернешнл ливинг'' го рангирал Јордан на второто место во МЕНА со 55,0 бода по Израел.
Децении на политичка стабилност и безбедност и строго спроведување на законот го прави Јордан една од првите 10 земји во светот по безбедност. На списокот на ''Њусвик'' за „''Најдобри земји во светот''“ во 2010 година, Јордан се нашол на 53-тото место во светот и на 3-то место меѓу арапските земји по Кувајт и ОАЕ. Јордан е исто така меѓу првите десет земји чии граѓани се чувствуваат најбезбедно шетајќи по улиците навечер.
Од 2011 година, 63% од вработените Јорданци се осигурани во Социјалната корпорација за осигурување, како и 120.000 странци, со планови да ги вклучат и останатите јордански работници и во и надвор од кралството, како и студенти, домаќинки, сопственици на деловни активности и невработен. Само 1,6% од Јорданците заработуваат помалку од 2 долари на ден, една од најниските во светот во развој според Индексот на човечка сиромаштија .
Во истражувањето за глобална благосостојба „''Галуп''“ во 2010 година, 30% од Јорданците ја опишале својата финансиска состојба како „''успешна''“, надминувајќи ги повеќето арапски земји со исклучок на Катар, Обединетите Арапски Емирати, Кувајт и Саудиска Арабија. Во 2008 година, јорданската влада го започнала проектот „''Пристојно домување за пристоен живот''“ насочен кон изградба на 120.000 поволни станбени единици во следните 5 години, плус дополнителни 100.000 станбени единици доколку се појави потреба.
2.3 Главни индикатори
Следната табела ги прикажува главните економски индикатори во периодот 1980–2017 година.
Година, 1980, 1985, 1990, 1995, 2000, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017
БДП во $ (ПКМ), 8,25 милијарди, 13,24 милијарди, 15.06 милијарди, 22,99 милијарди, 29.26 милијарди, 44,77 милијарди, 49,88 милијарди, 55,40 милијарди, 60,57 милијарди, 64,37 милијарди, 66,66 милијарди, 69,80 милијарди, 72,97 милијарди, 76,24 милијарди, 80.01 милијарди., 82,81 милијарди, 85,55 милијарди, 89,10 милијарди
БДП по глава на жител во $ (ПКМ), 3.693, 4.903, 4.341, 5.391, 6.025, 8.180, 8.907, 9.679, 10.353, 10.634, 10.905, 11.169, 11.422, 11.676, 11.986, 12.135, 12.264, 12.494
Раст на БДП(реално), 11.2 %, 72.7 %, .30.3 %, 6.2 %, 4.3 %, 8.1 %, 8.1 %, 8.2 %, 7.2 %, 5.5 %, 2.3 %, 2.6 %, 2.7 %, 2.8 %, 3.1 %, 2.4 %, 2.0 %, 2.3 %
Инфлација (во проценти), 10,9 %, 2.8 %, 16.2 %, 2.4 %, 0,7 %, 3.5 %, 6.3 %, 4.7 %, 14.0 %, .0,7 %, 4.8 %, 4.2 %, 4,5 %, 4.8 %, 2.9 %, .0,9 %, .0,8 %, 3.3 %
Државен долг(Процент на БДП), . . ., . . ., 220 %, 115 %, 100 %, 84 %, 76 %, 74 %, 60 %, 65 %, 67 %, 71 %, 81 %, 87 %, 89 %, 93 %, 95 %, 96 %
3 Индустрии
3.1 Земјоделство, шумарство и риболов
И покрај зголемувањето на производството, учеството на земјоделскиот сектор во економијата опаднал стабилно на само 2,4 проценти од бруто домашниот производ до 2004 година. Околу 4 проценти од работната сила на Јордан работеле во земјоделскиот сектор во 2002 година. Најпрофитабилниот сегмент од земјоделството во Јордан е производство на овошје и зеленчук (вклучувајќи домати, краставици, агруми и банани). Остатокот од растителното производство, особено производството на житни култури, останува непостојано поради недостаток на постојани врнежи од дожд. Риболовот и шумарството се занемарливи во однос на целокупната домашна економија. Рибарската индустрија е подеднакво поделена помеѓу живо заловување и аквакултура; уловот во живо достигнал нешто повеќе од 1.000 метрички тони во 2002 година. Шумарската индустрија е уште помала во економска смисла; приближно 240.000 вкупни кубни метри обло дрво биле отстранети во 2002 година, огромно мнозинство за огревно дрво.
3.2 Рударство и минерали
Камиумовите ѓубрива (поташа) и фосфатите се меѓу главните економски извоз на земјава. Во 2003 година, од приближно 2 милиони тони производство на поташа биле заработени милиони американски долари од извоз, што го прави второ најдобро профитирано добро за извоз . Производството на поташа изнесувало 1,9 милиони тони во 2004 година и 1,8 милиони тони во 2005 година. Во 2004 година приближно 6,75 милиони тони производство на фосфати генерирала заработка од 135 милиони американски долари, со што се наоѓа на четвртото место на главната извозниот спосок на Јордан. Со вкупно производство во 6,4 милиони тони во 2005 година, Јордан бил трет најголем производител на сурови фосфати во светот. Покрај овие два главни минерали, минирани се и количините на нерафинирана сол, бакарна руда, гипс, манган руда и минералните претходници на производство на керамика (стаклен песок, глини и момирок).
3.3 Индустрија и производство
Индустрискиот сектор, кој вклучува рударство, производство, градежништво и електрична енергија, сочинува приближно 26 проценти од бруто домашниот производ во 2004 година (вклучувајќи производство, 16,2 проценти; градежништво, 4,6 проценти; и рударство, 3,1 процент). Повеќе од 21 процент од работната сила во земјата било пријавено дека е вработена во овој сектор во 2002 година. Главните индустриски производи се поташа, фосфати, фармацевтски производи, цемент, облека и ѓубрива. Најмногу ветувачки сегмент од овој сектор е градежништвото. Во изминатите неколку години, побарувачката брзо се зголемила за домување и канцеларии на странски претпријатија со седиште во Јордан за подобар пристап до ирачкиот пазар. Расте и производствениот сектор (до скоро 20 проценти од БДП до 2005 година), во најголем дел како резултат на Договорот за слободна трговија со САД (ратификуван во 2001 година од Американскиот Сенат); договорот довел до воспоставување на приближно 13 квалификувани индустриски зони (QIZ) низ целата земја. Тие зони, овозможуваат бесцарински пристап до американскиот пазар, произведуваат претежно лесни индустриски производи, особено готови алишта. До 2004 година, зоната учествувала во извоз од скоро 1,1 милијарди американски долари според јорданската влада.
Договорот за слободна трговија на Јордан (FTA) со САД - прв во арапскиот свет - ги направил САД еден од најзначајните пазари на Јордан. До 2010 година, САД требале да имаат пристап до извоз без бариери во скоро сите сектори. Голем број трговски договори со земјите од блискоисточните и северноафриканските региони и пошироко, исто така, треба да искористат зголемени придобивки, не најмалку во Договорот од Агадир, кој се смета за претходник на Договорот за слободна трговија со ЕУ. Јордан неодамна потпишал и слободна трговија со Канада. Понатаму, бројните индустриски зони на Јордан кои нудат даночни олеснувања, ниски комунални трошоци и подобрени инфраструктурни врски помагаат во инкубирање на нови случувања. Релативно високото ниво на вештини е исто така клучен фактор за промовирање инвестиции и стимулирање на економијата. И покрај фактот дека Јордан има малку природни ресурси, тој има корист од обилните резерви на поташа и фосфати, кои се широко користени во производството на ѓубрива. Извозот од овие индустрии се очекувало да има комбинирана вредност од 1 милијарда американски долари во 2008 година. Други важни индустрии вклучуваат фармацевтски производи, кои извезуваа околу 435 милиони американски долари во 2006 година и 260 милиони долари само во првата половина на 2008 година, како и текстил, во вредност од 1,19 милијарди американски долари во 2007 година. Иако вредноста на индустрискиот сектор во Јордан е висока, кралството се соочува со низа предизвици. Бидејќи земјата е зависна од увоз на суровини, таа е ранлива на нестабилноста на цените. Недостатокот на вода и електрична енергија исто така го отежнува постојаниот развој. И покрај овие предизвици, економската отвореност на Јордан и долгогодишната ѓубриво и фармацевтската индустрија треба да продолжат да обезбедуваат солиден извор на девизи.
Јордан има изобилство на индустриски зони и специјални економски зони насочени кон зголемување на извозот и правење на Јордан индустриски гигант. ''Mafraq SEZ'' е фокусиран на индустријата и логистиката со надеж дека ќе стане регионален центар за логистика со воздушни, патни и железнички врски со соседните земји и на крајот со Европа и Персискиот Залив. ''Ma'an SEZ'' е првенствено индустриски фокусиран на задоволување на домашната побарувачка и намалување на зависноста од увоз. Со националниот железнички систем во изградба, Јордан очекува трговијата значително да порасне и Јордан најмногу ќе стане трговски центар на Левант, па дури и на регионот на Блискиот Исток како целина, заради својата географија и природните ресурси.
3.4 Телекомуникации и ИТ
Телекомуникациите опфаќаат милијарда долари индустрија со проценки кои покажуваат дека основните пазари на фиксни, мобилни и услуги генерираат годишни приходи од околу 836,5 милиони динари (1,18 милијарди американски долари) годишно, што е еквивалентно на 13,5% од БДП. Јорданскиот ИТ сектор е најразвиен и најконкурентен во регионот поради либерализацијата на телекомот во 2001 година. Уделот на пазарот на мобилниот сектор, најконкурентниот пазар на телекомуникации, во моментов е подеднакво поделен на трите оператори, со најголем удел на ''Заин'', сопственост на ''МТВ Кувајт'' (39%), следен од брендот ''Orange'' на Франс Телеком (36%) и ''Умнијах'' (25%), што е 96% во сопственост на ''Batelco'' од Бахреин. Бројките на крајот на годината за 2007 година покажуваат дека уделот на ''Заин'' изнесувал 47% во 2006 година, а другите двајца оператори остатокот. Зголемената конкуренција довела до цени што се поповолни за потрошувачите. Мобилната пенетрација во моментов е околу 80%.
Амбициозните последователни национални стратегии биле формулирани уште од 2000 година како иницијатива на приватниот сектор директно водена од неговото величество кралот на Јордан. Здружението за информатичка технологија во Јордан ''(int@j)'' било основано за да започне процес во приватниот сектор кој ќе се фокусира на подготвување на Јордан за новата економија преку ИТ и ќе ги рефлектира националните цели кон автоматизација и модернизација во соработка со Министерството за информатичка технологија во Јордан (MOICT). Најновата стратегија има за цел да го донесе Јордан до прецизните цели. Секторот за ИКТ во моментов учествува со удел од над 14% (индиректен) од БДП на кралството. Оваа бројка ги вклучува странските инвестиции и вкупните домашни приходи од секторот. Растот на вработеноста во секторот бил прогресивен и достигнал до 60.000 (индиректни работници) до 2008 година. Владата работи на решавање на прашањата за вработување и образование поврзани со секторот преку развој на ИКТ обука и можности за зголемување на целокупната пенетрација на ИКТ во јорданското општество. Политиката опфаќа голем број цели што земјата треба да ги постигне во следните три години, вклучувајќи скоро двојно зголемување на големината на секторот на 3 милијарди американски долари и зголемување на бројот на корисниците на Интернет до 50%.
Раниот основач на Int@j и негов прв претседател на одборот е Карим Кавар и раните активисти кои ги воделе националните стратешки цели и помогнале во формулирање на акционен план преку столбовите во развој биле министерот за ИКТ на Марван Џума, Доха Абделхахалек како министер за труд и образование, Хумам Муфти како застапник и Нашат Масри одговорен за капитал и финансии. Таквата инфраструктура го направил Јордан соодветно место за ИТ стартапи кои работат во областа на развој на мрежни места, развој на мобилни апликации, мрежни услуги и инвестиции во ИТ бизниси.
ИТ-индустријата во Јордан во 2000 година и пошироко добила многу голем поттик по Заливската војна во 1991 година. Овој поттик дошол од големиот прилив на имигранти од земјите од Персискиот Залив во Јордан, претежно од јордански иселеници од Кувајт, вкупно неколку стотици илјади. Овој голем бран влијаел на Јордан на многу начини, а еден од нив бил во неговата ИТ-индустрија.
3.5 Енергија
Енергијата останува можеби најголемиот предизвик за континуиран раст за економијата на Јордан. Поттикнат од порастот на цената на нафтата на над 145 долари за барел на својот врв, јорданската влада одговорила со амбициозен план за овој сектор. Недостатокот на домашни ресурси на земјата се решава преку програма за инвестиции од 14 милијарди американски долари во секторот. Програмата има за цел да ја намали зависноста од увезени производи од сегашното ниво од 96%, со обновливи извори на енергија да одговорат на 10% од побарувачката на енергија до 2020 година и јадрената енергија да одговори на 60% од енергетските потреби до 2035 година. Владата исто така објавила во 2007 година дека ќе ги намали субвенциите во неколку области, вклучително и енергијата, каде што историски имало регресивни субвенции за гориво и електрична енергија. Во друг нов чекор, владата го отвора секторот за конкуренција и има намера да ги понуди сите планирани нови енергетски проекти на меѓународен тендер.
За разлика од повеќето свои соседи, Јордан нема значајни ресурси на нафта и силно зависи од увозот на нафта за да ги исполни своите домашни енергетски потреби. Во 2002 година, докажано е дека резервите на нафта достигнале само 445,000 барели. Јордан произведувал само 40 барели дневно во 2004 година, но земјата трошела околу 103,000 на ден. Според податоците на американската влада, увозот на нафта достигнал околу 100,0000 барели дневно во 2004 година. Ирачката инвазија во 2003 година ја нарушило примарната рута за снабдување со нафта од Јордан од нејзиниот источен сосед, кој под времето на Садам Хусеин го обезбедувал кралството со силно намалена сурова нафта преку копнените рути со камиони. Од крајот на 2003 година, воспоставена е алтернативна рута за снабдување со цистерна преку пристаништето ел-Акабах; Саудиска Арабија сега е примарен извор на увезена нафта во Јордан; Кувајт и Обединетите Арапски Емирати (ОАЕ) се споредни извори. Иако не е толку силно намалена како ирачката сурова нафта, снабдувањето од Саудиска Арабија и ОАЕ се субвенционирани до одреден степен.
Со оглед на континуираните високи трошоци за нафта, интересот е зголемен за можноста за искористување на огромните ресурси на нафтата на Јордан, кои се проценуваат на вкупно околу 40 милијарди тони, 4 милијарди тони од кои се верува дека може да се обноват. Ресурсите на нафтените шкрилци од Јордан може да произведат 28 милијарди барели нафта, овозможувајќи производство на околу 100,000 барели дневно. Нафтениот шкрилец во Јордан го има четвртиот по големина во светот, кој во моментов има неколку компании кои преговараат со јорданската влада за искористување на нафтениот шкрилец како „Ројал Холанд Шел“, „Петробрас“ и „Еести Енергија“.
Природниот гас сè повеќе се користи за исполнување на домашните енергетски потреби на земјата, особено во однос на производството на електрична енергија. Се проценува дека Јордан имал само скромни резерви на природен гас (околу 6 милијарди кубни метри во 2002 година), но новите проценки сугерираат на многу повисок вкупен износ. Во 2003 година земјата произвела и потрошила околу 390 милиони кубни метри природен гас. Примарниот извор се наоѓа во источниот дел на земјата на полето на гас Риша. До почетокот на 2010-тите, земјата увезувала најголем дел од својот природен гас преку Арапскиот гасовод, кој се протега од терминалот ел-Ариш во Египет под вода до ел-Акабах и потоа до северен Јордан, каде што се поврзува со две големи централи. Овој гасовод Египет – Јордан го снабдувал Јордан со приближно 1 милијарди кубни метри природен гас годишно. Снабдувањето со гас од Египет било запрено во 2013 година поради бунтовничките активности на Синај и домашниот недостиг на гас во Египет. Во овој период бил изграден терминал за течен природен гас во пристаништето Акаба за да се олесни увозот на гас. Во 2017 година бил завршен гасовод со низок капацитет од Израел кој ги снабдува фабриките за арапска поташа во близина на Мртвото Море. Од 2018 година, во северниот дел на Јордан се гради гасовод со голем капацитет од Израел, кој се очекува да започне со работа до 2020 година и ќе го снабдува кралството со 3 БСМ гас годишно, со што ќе ги задоволи повеќето потреби за потрошувачка на природен гас во Јордан.
Државната национална компанија за електрична енергија (НЕПЦО) произведува најголем дел од електричната енергија во Јордан (94%). Од средината на 2000 година, преземени се напори за приватизација за зголемување на независните капацитети за производство на електрична енергија; белгиска фирма требало да започне со работа во новата централа во близина на Аман со проценет капацитет од 450 мегавати. Електрани во ел-Зарка (400 мегавати) и ел-Акабах (650) MW) се другите примарни даватели на електрична енергија во Јордан. Како целина, земјата потрошила скоро 8 милијарди киловат-часови електрична енергија во 2003 година, додека произвела само 7,5 милијарди kWh електрична енергија. Производството на електрична енергија во 2004 година се искачило на 8,7 милијарди kWh, но производството мора да продолжи да се зголемува со цел да се задоволи побарувачката, за која владата проценува дека ќе продолжи да расте за околу 5% годишно. Околу 99 проценти од населението е пријавено дека имаат пристап до електрична енергија.
3.6 Сообраќај
Сообраќајниот сектор во просек придонесува со околу 10% во БДП на Јордан, а транспортот и комуникациите достигнуваат 2,14 милијарди американски долари во 2007 година. Добро свесна за важноста на секторот за услужната земја и ориентирана кон индустријата економија, во 2008 година владата формулирала нова национална стратегија за транспорт со цел да го подобри, модернизира и понатамошно приватизира секторот. Без на повидок наскоро решение за тековната безбедносна криза во Ирак, изгледите за јорданскиот транспортен сектор во целина изгледаат светли. Земјата може да остане една од најголемите транзитни точки и за стоките и за луѓето наменети за Ирак, додека бројот на туристи кои го посетуваат Јордан е предвидено да продолжи да се зголемува. Главните настани што треба да се следат во блиска иднина се преместување на главното пристаниште на Акаба, национален железнички систем и изградба на нов терминал кај ''QAIA''. Нестабилноста на цените на горивата скоро сигурно ќе има негативни ефекти врз оперативните трошоци и како такви може да го попречи просечниот годишен раст на секторот од околу 6%. Сепак, неизвесните цени на горивата исто така нудат голем стимул за зајакнување на приватните инвестиции во алтернативни начини на транспорт, како што се јавни автобуси и подобрени возови.
3.7 Медиуми и рекламирање
Иако државата има големо влијание, медиумскиот сектор на Јордан во последните години забележува значителни напори за приватизација и либерализација. Врз основа на официјалните цени, истражувачката фирма ''Ипсос'' проценила дека рекламниот сектор потрошил 280 милиони американски долари за рекламирање во медиумите во Јордан, од кои 80% биле потрошени за весници, проследено со ТВ, радио и списанија. Најголемиот настан во 2007 година бил откажаното лансирање на АТВ, првиот приватен радиодифузер во кралството. Како резултат на тоа, државната телевизија Јордан (ЈТВ) останува единствениот радиодифузер во земјата. Во последниве години, Јордан, исто така, забележал спектакуларен пораст на бројот на блогови, мрежни места и портали за вести како извори на информации за вести. Зголемената диверзификација на медиумите во Јордан е добар знак и треба да ги зголеми приходите од рекламирање и приватните иницијативи.
Забележувајќи раст од 30%, 2007 година се покажала како уште една извонредна година за рекламната индустрија во Јордан. По скоро една деценија двоцифрен раст, сепак, повеќето специјалисти за публицитет очекувале да забележат релативно забавување во 2008 година. За разлика од 2007 година, не биле планирани поголеми кампањи за првиот дел од 2008 година. Дополнително, јорданското рекламирање имашло некакво достигнување со остатокот од регионот во однос на просечната потрошувачка по глава на жител. Како што созрева секторот, нормално е постепено да се намалуваат бројките за раст. Од 2000 година, вкупната потрошувачка на реклами се зголемила од 77 милиони на 280 милиони во 2007 година, што претставува зголемување од 260%. Јорданскиот сектор за телекомуникации бил најголем огласувач во 2007 година, со околу 20% од пазарот, следен од банкарскиот и финансискиот сектор (12%), услужната индустрија (11%), недвижности (8%) и автомобилскиот сектор ( 5%).
3.8 Услуги
Услугите сочинуваат повеќе од 70 проценти од бруто домашниот производ (БДП) во 2004 година. Секторот вработил скоро 75 проценти од работната сила во 2002 година.
Банкарскиот сектор нашироко се смета за напреден и од регионален и од меѓународен аспект. Во 2007 година, вкупниот профит на 15-те котирани банки се зголемил за 14,89% до 640 милиони динари (909 милиони американски долари). Силниот раст на Јордан од 6% во 2007 година се рефлектирал со 20,57% проширување на нето-кредитот на 17,9 милијарди (25,4 милијарди американски долари) до крајот на годината. Најголемо подобрување имало во трговијата, градежништвото и индустријата. Многу банки страдале од острата исправка на берзата во Аман во 2006 година, охрабрувајќи ги да се фокусираат на основните деловни активности во 2007 година, а тоа се рефлектирало во пораст на нето приходите од камата и провизии од 16,65% на 1,32 милијарди (1,87 милијарди американски долари). Берзата исто така се зголемила во 2007 година и загубите на вкупните приходи на портфолиото се намалиле. Иако банкарскиот сектор на Јордан е мал според глобалните стандарди, тој привлекол голем интерес од регионалните инвеститори во Либан и ГЦЦ. Новите регулативи воведени од ЦБЈ, покрај политичката стабилност, помогнале да се создаде поволно инвестициско опкружување. Неговите конзервативни политики му помогнале на Јордан да ја избегне глобалната финансиска криза од 2009 година, јорданските банки биле една од единствените земји што оствариле профит во 2009 година.
Придонесувајќи со 678,05 милиони американски долари или 4,25% од БДП на Јордан, според бројките на Централната банка, градежниот сектор имал силни перформанси во 2007 година. Општината Голем Аман (ГАМ) го завршила својот главен план за главниот град, очекувајќи се градот да се прошири од 700 км <sup>2</sup> до 1700 година км <sup>2</sup> до 2025 година. Аман се менува од претежно хоризонтален во претежно вертикален град поради различните висококатници. Значајни случувања надвор од Аман вклучуваат брзо населување на Зарка, трансформацијата на Акаба во трговски и туристички центар и изградбата на низа хотели и туристички одморалишта од високата класа покрај Мртвото Море. Се гради нов терминал на аеродромот, обиколница околу Аман и шини помеѓу главниот град и Зарка.
И покрај бележењето на релативно забавување во споредба со експанзијата во последниве години, пазарот на градежништво и недвижнини на Јордан продолжил да расте во 2007 година. Тргувањето достигнало вкупно 5,6 милијарди (8 милијарди американски долари), за разлика од 5,2 милијарди (7,4 милијарди долари) во 2006 година, според Министерството за истражување на земјиште и истражување на Јордан. Иако годините на зачудувачки раст - околу 75% во 2004 година и 48% во 2005 година - се чини дека поминале, иднината изгледа светла за недвижнините, бидејќи побарувачката продолжува да ја надминува понудата, додека Јордан останува многу привлечно одредиште за инвестиции за странски бизниси, купувачи на втор дом и локални луѓе кои работат во странство. Со континуираниот остар раст на населението во Јордан, како и стратешката локација во срцето на Блискиот Исток, главните двигатели на пазарот на кралството укажуваат на светла иднина за годините што доаѓаат. Иако во моментов се градат голем број развојни канцелариски простории од класа А, ќе бидат потребни неколку години да се затвори јазот помеѓу побарувачката и понудата. Пазарот на мало во Аман на краток рок може да стане позаситен. Следствено, програмерите можат да се обратат до други градови за да градат супермаркети и трговски центри.
Јорданскиот пазар на осигурување, со 29 компании кои работат во земја со само 5,7 милиони жители, е заситен, и покрај регулаторните охрабрувања за спојувања и преземања. Во однос на уделот на пазарот засновано на премии, моторната покриеност зафаќа 42,4%, медицинското осигурување 18,6%, пожарот и материјалната штета 17%, животот 9,8%, поморството и транспортот 7,9% и останатите 4,3%. Осигурителниот сектор сочинува 2,52% од БДП во 2006 година, за разлика од 2,43% во 2005 година. Тековните планови предвидуваат зголемување на придонесот на секторот за БДП на 7% на краток рок и на 10% на долг рок. Секторот поседува голем потенцијал, но останува недоволно развиен. Зголемувањето на цените низ целиот регион и недостатокот на разбирање од страна на потрошувачите за производите се два главни предизвици. Покрај тоа, културните размислувања, вклучително и религијата, го отежнуваат подобрувањето на побарувачката на пазарот. Трошоците на живот исто така се зголемиле, а ММФ предвидува дека стапката на инфлација ќе достигне 9% во 2008 година. Платите сепак останале непроменети, оставајќи ги потрошувачите со помалку расположливи приходи. Освен задолжителното патничко осигурување, производите на осигурување просечните Јорданци ги сметаат за луксуз, кои често мора да имаат приоритет на трошењето. Веројатно ќе има само неколку промени на пазарот во наредната година. Членовите на секторот би сакале да видат поголема координација меѓу регулаторите и оние кои работат за правниот систем на кралството, со цел да ги подобрат законите за осигурување.
3.9 Туризам
Состојбата на туристичкиот сектор се смета за под потенцијал, особено со оглед на богатата историја на земјата, антички урнатини, средоземна клима и разновидна географија. И покрај личните апели на кралот и сè пософистицираната маркетинг кампања, индустријата сè уште е негативно погодена од политичката нестабилност во регионот. Повеќе од 5 милиони посетители влегле во Јордан во 2004 година, остварувајќи заработка од 1,3 милијарди американски долари. Заработката од туризмот се зголемила на 1,4 милијарди американски долари во 2005 година. Фактот дека најголемиот дел од трговијата со туристи во Јордан произлегува од друго место на Блискиот Исток треба да придонесе за потенцијал за раст на индустријата во наредните години, бидејќи Јордан е релативно стабилен, отворен и безбеден во споредба со многу свои соседи. Туристичкиот сектор останува важен елемент на јорданската економија, директно вработувајќи околу 30 000 Јорданци и придонесувајќи со 10% во БДП на кралството. И покрај падот на посетителите на Арапите и Заливот, 2007 година била одбележана со постојан раст на туристичкиот сектор. Приходите скокнале за 13% на скоро 2,11 милијарди американски долари во текот на првите 11 месеци, во однос на 1,86 милијарди долари за истиот период во 2006 година. Секторот е надгледуван од владината ''Национална стратегија за туризам'' (НТС), која е основана во 2004 година за да ја спроведе индустријата до 2010 година. ''Национална стратегија за туризам'' имала за цел двојно да ги зголеми приходите од туризам во текот на периодот и да ги зголеми работните места поврзани со туризмот на 91.719. Првата цел е веќе исполнета, но втората можеби е поголем предизвик: помеѓу 2004 и 2007 година вкупниот број на луѓе вработени во овој сектор пораснал од 23.544 на 35.444. Ова е импресивен раст, но помалку од половина од целта од 90.000 или повеќе. ''Национална стратегија за туризам'' се надева дека ќе го смести Јордан како одредиште за „високи“ туристи. Стратегијата идентификува седум приоритети: културно наследство (археологија); религиозен; екотуризам; здравје; авантура; состаноци, стимулации, конвенции и изложби; и крстарења. Буџетот за маркетинг на Јорданскиот одбор за туризам (ЈОД) се зголемил во од 6 милиони (8,52 милиони американски долари) на 11,5 милиони (16,3 милиони американски долари). Ова е позитивен период за туризмот во Јордан, со постојан раст и големи проекти во фаза на изградба. Секторот мора да направи подобрувања во инфраструктурата и маркетингот, но севкупно индустријата се подобрува во последните неколку години.
4 Надворешна трговија
Од 1995 година, економскиот раст е низок. Реалниот БДП пораснал на само околу 1,5% на годишно ниво, додека официјалната невработеност се искачила на 14% (неофицијалните проценки се двојни од оваа бројка). Буџетскиот дефицит и јавниот долг останале високи и продолжуваат да се шират, но сепак во текот на овој период инфлацијата останала на ниско ниво, главно поради стабилната монетарна политика и континуираното врзување за американскиот долар. Извозот на произведена стока се зголемил со годишна стапка од 9%. Монетарната стабилност е зајакната, дури и кога тензиите биле обновени во регионот во текот на 1998 година и за време на болеста и смртта на кралот Хусеин во 1999 година.
Очекувањата за зголемена трговија и туризам како последица на мировниот договор на Јордан со Израел биле разочарувачки. Ограничувањата поврзани со безбедноста на трговијата со Западниот брег и Појасот Газа довеле до значителен пад на извозот на Јордан таму. По неговото вознесение, кралот Абдула ги подобрил односите со арапските држави од Персискиот Залив и Сирија, но тоа донело малку реални економски придобивки. Неодамна Јорданците се фокусирале на членството во СТО и на Договорот за слободна трговија со САД како средства за поттикнување на растот предводен од извозот .
5 Инвестиции
Берзанската капитализација на котираните компании во Јордан била проценета на 37,639 милијарди долари во 2005 година од Светска банка .
6 Плати
Според истражувањето на платите за Блискиот Исток и Северна Африка во 2015 година спроведено од ''Bayt.com,'' испитаниците од ГЦЦ (49%) изгледаат нешто посреќни со покачувањето што го добиле во 2014 година, во споредба со испитаниците од Левант (42%):
7 Акаба
Иако е град со само 100.000 жители, Акаба дава пример како да се привлечат инвестиции. За една деценија, домашните и странските инвестиции во регионот Акаба драматично се зголемиле и населението на градот се очекува двојно да се зголеми во следните 10 години. Секако, градот има придобивки од некои природни предности. Сместен на јужниот крај на земјата, помеѓу Саудиска Арабија и Израел на брегот на Црвеното Море, градот е близу до Суецкиот Канал, со лесен пристап до клучните трговски центри и на Блискиот Исток и во Африка. Акаба е исто така единствениот пристаништен град во длабочината на водството на кралството, зафаќајќи го најголемиот дел од оскудните 27 километри крајбрежје. Специјалната економска зона Акаба (АСЕЗ) е одговорна за поголемиот дел од овој развој од нејзиното отворање во 2001 година.
Опфаќа 375 км <sup>2</sup> и нуди даночни и тарифни стимулации, како и целосни права за репатријација и пофлексибилни регулативи за работа. Постои рамен данок од 5% за повеќето економски активности, нема тарифи за увезена стока, нема валутни ограничувања и даноци на имот за корпоративно земјиште. Дополнително - и донекаде контроверзно, со оглед на минатите проблеми на Јордан со невработеноста - на компаниите со седиште во АСЕЗ им е дозволено да вработуваат до 70% странски работници во своето работење. Инвестицискиот профил на Јордан растел на национално ниво, но според Јорданскиот инвестициски одбор (ЈИБ), АСЕЗ ги надминал инвестициските цели за 33%. До 2006 година, таа веќе донела околу 8 милијарди американски долари инвестиции, околу 2 милијарди долари повеќе од првичната цел од 6 милијарди долари до 2020 година. АСЕЗ очекува да привлече нови 12 милијарди американски долари распоредени низ голем број сектори, вклучувајќи ги туризмот, финансиите и индустријата. Законот за развој од 2008 година воспоставил универзална рамка за специјални области за развој заснована на моделот Акаба.
8 Поврзано
* Инвестициски одбор на Јордан
* Форум МЕНА ИКТ
9 Наводи
9.1 Библиографија
* Brand, Laurie. ''Jordan’s Inter-Arab Relations: The Political Economy of Alliance Making''. New York: Columbia University Press, 1994.
*''Country Profile: Jordan 1995-96''. London: The Economist Intelligence Unit, 1995.
** Jeffreys, Andrew ed. ''Emerging Jordan 2003''. London: The Oxford Business Group, 2002.
* Maciejewski, Edouard and Ahsan Mansur eds. ''Jordan: Strategy for Adjustment and Growth''. Washington, D.C.: International Monetary Fund, 1996.
* Piro, Timothy. ''The Political Economy of Market Reform in Jordan''. Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield Publishers, 1998.
* Prados, Alfred and Jeremy Sharp. Congressional Research Service. Report for Congress. ''Jordan: U.S. Relations and Bilateral Issues''. Washington, D.C.: Library of Congress, 2006.
* Robins, Philip. ''Jordan to 1990: Coping with Change''. London: The Economist Intelligence Unit, 1986.