Лудиот странец

Лудиот Странец (оригинален наслов: Гаџо дило - на ромски јазик за ''"Лудиот гаџо")'' е француско-романски филм од 1997 година во режија и сценарио на Тони Гатлиф. Поголемиот дел од филмот е снимен во селото Крежулешти, на неколку километри надвор од Букурешт, а некои од глумците се локални Роми .
1 Заплет
Стефан, млад Французин од Париз, патува за Романија. Тој е во потрага по пејачката Нора Лука, чиј голем обожавател бил неговиот покоен татко, кој ја слушал постојано. Талкајќи долж замрзнат пат, тој го среќава стариот ром Изидор и се обидува да му каже за Нора Лука. Изидор, кој е пијан, после само неколку кажани ромски зборови од страна на Стефан, го носи во неговото село, решен да го научи момчето да говори ромски. Стефан верува дека кога ќе дојде време, Изидор ќе го однесе кај Нора Лука и затоа решава да остане неколку месеци во домот на Изидор, сè додека синот на Изидор, Адријани е во затвор. Изидор е среќен што го има за гостин, нарекувајќи го „неговиот Французин“ и поправајќи ги неговите искинатите чевли. Другите Роми на почетокот не го прифаќаат Стефан, сметајќи го за некаков си лудак, упатуваат навреди кон него на нивниот јазик, го учат безобразни зборови, и во еден момент дури и го тераат да влезе во шаторот кај што жените се капат. Но Стефан постепено почнува да ја стекнува нивната доверба, покажувајќи почит за нивната култура и музика. Поради тоа тој доаѓа до степен да биде награден од заедницата добивајќи директна дозвола од мештаните од блиску да го проследи секој нивни интимен аспект од животот: од френетична венчавка до горчливо сладок погреб. Единствената личност во селото што зборува барем малку француски е младата Сабина, разведена ромска танчерка, која во почеток е непријателски настроена кон него, но низа од заеднички патувања околу селата со цел да направат аудио снимки од традиционална ромска музика успева да ги зближи двајцата.
Еден ден, токму кога парот започнува за прв пат да води љубов, Адријани се враќа во селото по многуте месеци поминати во затвор. Целото село се радува, но мажите наскоро мораат да заминат да се припремат за нивниот музички настап. Стефан и Сабина кришум бегаат за да бидат заедно. Додека тие се отсутни, Адријани оди во локалниот бар, каде го убива човекот кој го обвинил дека е одговорен за неговата затворската казна. Адријани бега, но толпа луѓе го стигнуваат,брутално го убиваат и го палат селото до темел. Кога Стефан и Сабина се враќаат, двајцата се шокирани од тоа што го гледаат. Брзаат до местото на концертот и му кажуваат страшната вест на Изидор, кој, целосно растроен почнува да ја моли земјата да се отвори и да го обедини со неговиот син.
Стефан го напушта селото и вози до местото од каде започна филмот. Ожалостен, тој ги крши сите ленти што ги снимил за време на патувањата со Сабина и ги закопува. Потоа пие од шише со вотка, истура малку на „гробот“ од лентите, го положува шишето на „гробот“ и почнува да танцува исто како што играше Изидор на погребот на неговиот брат. Кадар од задниот дел на автомобилот открива дека Сабина спие на задното седиште. Таа се буди, го забележува импровизираниот „погреб“ на Стефан и се насмевнува.
2 Улоги
* Ромеин Дурис како Стефан
* Рона Хартнер како Сабина
* Изидор Сербан како Изидор
* Овидиу Балан како Сами
* Ангела Сербан како Ангела
* Адријан Минун како детето гениј
* Моника Хухаш Мицура како гласот на Нора Лука (не се појавува во филмот)
* Наоми (трансродова личност) како Маријан
3 Теми
Предрасудите и расизмот се главни теми во Гаџо Дило. Ромите, доста често обвинувани за бројни криминални дејствија и оцрнувани од надворешноста, тука се прикажани како претежно позитивни, но сепак страдалнички личности. Тие на прв поглед се плашат од Стефан, обвинувајќи го на истиот начин на кој тие самите се обвинувани од локалното не-ромско население стравувајќи дека тој ќе им украде нешто или ќе им ги киднапира децата (две работи кои се расистички стереотипи лажно поврзани со Ромите). Првично, нивните стравови изгледаат апсурдни, но сепак станува јасно дека тоа се токму предрасудите што Ромите мора да ги трпат секој ден.
Музиката игра огромна улога во филмот, многу слично како во магнум опусот на Гатлиф, Лачо Дром . Стефан не може да комуницира со Ромите без помош и обратно, но неговата страст кон нивната музика помага во недостатокот на комуникација и заздравување на нивните предрасуди.
4 Признанија
* Локарно меѓународен филмски фестивал во 1997 година: Сребрен леопард за најдобар филм, Бронзен леопард и специјална награда за Рона Хартнер
* Номиниран за наградата Цезар за најперспективен глумец (Ромеин Дурис) и за Цезар награда за најперспективна глумица (Рона Хартнер) и добитник на наградата Цезар за најдобра оригинална музика на 24-тото доделување на Цезар наградите во 1999 година
* Во Солун, Грција, филмот, преведен на грчки како ''Гаџо Дило: Сè уште има насмеани Цигани,'' доби награда на 41 Солунски филмски фестивал во 1998 година
* Меѓународен филмски фестивал Тромс - Награда од публиката
5 Поврзаности
Во 2006 година, Гатлиф го режираше филмот ''Трансилванија'' . Овој пат дејството се врти околу една Италијанка која патува од Франција во Романска Трансилванија за да го пронајде својот љубовник, ромски музичар.