Доломити

Доломити (|Dolomiti, |Dolomites; |Dolomiten, |Dołomiti, |Dolomitis) — планински венец во североисточна Италија. Сочинуваат дел од Јужните Варовнички Алпи и се протегаат од реката Адиџе на запад до долината на Пијава (Пјеве ди Кадоре) на исток. Северната и јужната граница ја образуваат Пустерската и Суганската Долина. Венецот е речиси подеднакво распределен во покраините Белуно, Јужен Тирол и Трентино.
На исток, преку реката Пијава се протегаат планински групи со сличен геолошки состав, наречени Прекупијавски Доломити (''Dolomiti d'Oltrepiave''); во далечината, преку реката Адиџе на запад е Брентската група (Западни Доломити). Постои и помала група наречена Мали Доломити (''Piccole Dolomiti''), сместена меѓу покраините Трентино, Верона и Виченца (на картата).
Венецот има еден национален парк и поголем број регионални паркови. Во август 2009 г. Доломитите се прогласени за светско наследство на УНЕСКО.
1 Потекло на името
Доломитите, наречени и „Бледи Планини“ (''Monti pallidi''), се наречени по карпата доломит, која пак е наречена по нејзиниот прв опишувач, францускиот минералог Деода Грате де Доломје (1750–1801).
2 Историја
За време на Првата светска војна, фронтовата линија помеѓу италијанските и австроунгарските сили се протегала преку Доломитите, и тука се одиграле жестоки борби меѓу мини.
Денес кај Чинкве Тори (Пет Кули) и планината Лагацуој има по еден воен музеј на отворено. Многу посетители ги искачуваат „железните патишта“, направени за искачување на карпите за време на Првата светска војна.
Низ планините минуваат и неколку значајно долги пешачки патеки, наречени „високи патеки“ (''alte vie''), означени со броеви од 1 до 8. Долж патеките има разни планинарски засолништа (''rifugi'') кои се на располагање на планинарите. За да се поминат сите патеки е потребна барем една недела.
3 Географија
Подрачјето обично се дели на Источни и Западни Доломити, одделени со линија по оската на долината Бадија – превојот Камполонго – долината Кордеволе (Агордино).
3.1 Групи
Според начинот на групирање, Доломитите се делат на следниве венци:
width=auto
* Села
* Мармолада
* Тофане
* Лангкофелска група
* Гајслерска група
* Пајтлеркофелска / Сасолуншка група
* Пуечка група
* Фанешка група
* Шлернска група
* Розенгартенска
* Латемар
* Палска група
* Лизенски Планини
* Чивета
* Пелмо
* Мармароле
* Кадинсја група
* Кристалска група
* Сорапис
* Антелао
* Лагораи
* Босконеро
* Фелтрински Врвови
* Скјара
* Прашки доломити
* Шеснаесет Доломити
* Фурлански Доломити
4 Туризам
Доломитите се познати по скијањето зиме и планинарството, велосипедизмот, BASE-скокањето, параглајдерството и делтапланството доцна напролет, лете и на почетокот на есента. Слободното качување се одвива на планините уште од 1887 г. кога 17-годишниот Георг Винклер сам го освоил врвот на Вахолетските Кули. Главни туристички центри се: Рока Пјеторе крај ледникот на Мармолада на границата меѓу Трентино и Венето, гратчињата Алеге, Фалкаде, Ауронцо ди Кадоре и Кортина д'Ампецо, селата Араба, Ортизеј и Сан Мартино ди Кастроца, како и целите долини Фаса, Гардена и Бадија.
Секоја година првата недела од јули се одржува еднодневниот велосипедистички натпревар „Маратон по Доломитите“ (''Maratona dles Dolomites''), кој се вози по седум превои на Доломитите.
5 Поважни врвови
Име, Висина (м), Име, Висина (м)
Мармолада, 3.343, Пала ди Сан Мартино, 2.982
Антелао, 3.264, Розенгартеншпице / Катиначо, 2.981
Тофана ди Меѕо, 3.241, Чима ди Фрадуста, 2.941
Сорапис, 3.229, Чимон дел Фропа, 2.932
Кристало, 3.221, Монте Ањер, 2.872
Монте Чивета, 3.220, Фермедска Кула, 2.867
Чима ди Вецана, 3.192, Чима д'Аста, 2.848
Чимон дела Пала, 3.184, Чима ди Канали, 2.846
Лангкофел / Сасолунго, 3.181, Крода Гранде, 2.839
Монте Пелмо, 3.168, Вајолетски Кули (највисоки), 2.821
Драјшустершпице, 3.162, Sass Maor, 2.816
Боешпице / Пиц Бое (група Села), 3.152, Чима ди Бал, 2.783
Висок Гајсл (Крода Роса д'Ампецо), 3.148, Чима дела Мадона (Сас Маор), 2.751
Фернел, 3.145, Розета, 2.741
Пиц Попена, 3.143, Крода да Лаго, 2.716
Громаншпице (Лангкофел), 3.126, Централен Граслајтеншпице, 2.705
Цвелферкофел, 3.094, Шлерн, 2.562
Елферкофел, 3.092, Сасо ди Мур, 2.554
Сас Ригајс (Гајслершпицен), 3.025, Чима деле Додичи, 2.338
Кеселкогел (Розенгартен), 3.004, Монте Павионе, 2.336
Тре Чиме ди Лаваредо (Драј Цинен), 2.999, Чима Палон, 2.239
Финффинершпице, 2.997, Чима ди Поста, 2.235
6 Поврзано
* Белуно
* Национален парк Белунски Доломити
* Јужни Варовнички Алпи