Баналзит

Баналзит — редок минерал од бариум, натриум алуминиум силикат со формула : BaNa<sub>2</sub>Al<sub>4</sub>Si<sub>4</sub>O<sub>16</sub>. Баналзитот е тектосиликат од фелдспатската група.
Баналзитот и неговиот стронциумски аналог, строналзитот (SrNa<sub>2</sub>Al<sub>4</sub>Si<sub>4</sub>O<sub>16</sub>), претставуваат комплетна серија на цврсти раствори. Покрај тоа, постои ограничен цврст раствор со калциум помеѓу овие и лисетит: CaNa<sub>2</sub>Al<sub>4</sub>Si<sub>4</sub>O<sub>16</sub>.
Првпат е опишан во 1944 година за појава во рудникот Беналт, Рив, Ланфелрис, полуостровот Лејн, Гвинед (Кернарвоншир), Велс. Името е изведено од хемиските симболи на неговиот состав. Исто така, е пријавен од Ленгбан, Вермланд, Шведска и од полето манган Калахари, покраината Кејп, Јужна Африка. Неодамна е пријавен од нефелинските сиенити на масивот Жидој, Источен Сајан, Сибир, Русија; комплексот на алкални карпи и карбонатити во езерото Прери, покраината Супериорна алкална област, северозападен Онтарио, Канада ; пералкалниот комплекс Пилансберг, Јужна Африка; алкалниот комплекс Сакарјок во покраината Кола, полуостровот Кола во северозападна Русија (пералкалниот комплекс Гремјаха-Вирмес и комплексот Туриј Мис од ултрамафично-алкални карпи и карбонатити).
1 Етимологија и историја
Името баналзит е акроним формиран од симболите на хемиските елементи вклучени во соединението: бариум (Ba), натриум (Na), алуминиум (Al) и силициум (Si).
Баназитот првпат е откриен во рудникот Беналт во близина на Рив (Llanfaelrhys) на полуостровот Лејн во Велс. Минералот е анализиран и првпат опишан од В. Кембел Смит, Ф.А. Банистер и М.Х. Хеј, кои го објавија својот првичен опис во 1944 година во американското списание Mineralogical Magazine.
Типскиот материјал на минералот се чува во Минералошката колекција на рудници ParisTech (исто така позната како École nationale supérieure des mines de Paris; ENSM) под инвентарски број 23803 и во Muséum national d’histoire naturelle (MHN), и двата во Париз, како и во Природонаучниот музеј (NHM) во Лондон под инвентарски броеви BM 1944.420 до BM 1944.423 и во Националниот музеј за природна историја (NMNH) во Вашингтон, под инвентарски број 105854.
Бидејќи баналзитот бил познат и признат како посебен минерален вид долго пред основањето на Меѓународното минералошко здружение (IMA), нејзината Комисија за нови минерали, номенклатура и класификација (CNMNC) ја усвои оваа ознака и се однесува на баналзитот како на таканаречен „дедовски наследен“ (G) минерал. Кратенката (исто така и минерален симбол) на баналзит, која е признаена и од IMA/CNMNC од 2021 година, е „Bns“.
2 Класификација
Во застареното 8-мо издание на минералната класификација на Штрунц, баналзитот припаѓал на минералната класа „силикати“, а во рамките на таа класа на поделбата „рамковни силикати (тектосиликати)“, каде што бил групиран со данбурит и парацелзијан во „Парацелзијанско-данбуритската група“ со системски број VIII/F.04.
Во Лапис класификацијата од Стефан Вајс, последен пат ревидирана во 2018 година и формално базирана на старата класификација од Карл Хуго Штрунц во нејзиното 8-мо издание, минералот го добил системскиот и минералниот број VIII/J.07-100. Ова исто така одговара на поделбата „Рамковни силикати“, каде што баналзитот, заедно со албит, андезин, анортит, анортоклас, битовнит, дмистајнбергит, филатовит, кумдиколит, лабрадорит, либерманит, лингунит, олигоклас, стефлерит, строналзит и свјатославит, формира неименувана група со системски број VIII/J.07.
9-тото издание на класификацијата на минерали на Штрунц, последен пат ажурирано во 2009 година од страна на Меѓународното минералошко здружение (IMA), го сместува баналзитот во проширената класа „Силикати и германати“ и таму во поделбата „Рамковни силикати (тектосиликати) без зеолитска H₂O“. Оваа поделба е понатаму поделена според можното присуство на дополнителни анјони. Врз основа на неговиот состав, овој минерал се наоѓа во подгрупата „Рамковни силикати (тектосиликати) без дополнителни анјони“, каде што ја формира „строналзитната група“ со системски број 9.FA.60, заедно со строналзитот.
Класификацијата на минерали на Дана, која претежно се користи во земјите што зборуваат англиски јазик, баналзитот има системски и минерален број 76.01.06.01. Ова исто така одговара на класата „силикати“, а во рамките на тоа, на поделбата „Рамковни силикати: Al-Si решетка“. Тука, се наоѓа во рамките на подгрупата „Со Al-Si решетка“ во „баналзитната група“, која исто така ги вклучува строналзитот, лисетитот и свјатославит.
3 Кристална структура
Баналзитот кристализира во орторомбичната просторна група Iba2 (просторна група бр. 45) со параметри на решетката a = 8,5400(7) Å; b = 10,0127(9) Å; и c = 16,7897(14) Å, со 4 формулни единици по единечна ќелија.
4 Својства
Многу баналити покажуваат жолто-зелена флуоресценција под кратка до средна бранова должина на УВ светлина и слаба синкаво-бела (многу ретко длабоко црвена) флуоресценција под кратка бранова должина на УВ светлина, која се менува во зелена фосфоресценција по отстранувањето на УВ изворот.
5 Формирање и локации
Баналзитот се формира во мали вени во манганови руди и во леќи на метаморфозирани глинести камења. Таму, се јавува во парагенеза со, меѓу другите, алеганит, андрадит богат со манган, апатит, биотит богат со манган, калцит, хармотом, јакобзит, натролит, пирофанит и тефроит. Во рударскиот округ Лангбан во Шведска, како поврзани минерали се откриени и маседонит, магнетоплумбит, роеблингит и зеолити Na-Ca.
Како редок минерал, баналзитот е пронајден само на неколку локации, со приближно 20 појавувања документирани низ целиот свет до денес (до 2025 година). Неговиот типски локалитет, рудникот Беналт во близина на Рив (Ланфелрис) во Велс, е единствената позната појава во Обединетото Кралство.
Понатаму, баналзит е пронајден и во Сиера де лас Минас во Гватемала, „рудникот Широмару“ на Хоншу (Јапонија), во алкалниот комплекс Ајс Ривер во Британска Колумбија и карбонатитите на езерото Прери во Онтарио, Канада, во Хпакант во државата Качин во Мјанмар, во Микелвик во норвешката општина Карлсеј, во масивот Жидоиски во Иркутската област и Хибини на полуостровот Кола во Русија, во полињата со манган во Калахари и во комплексот Пилансберг во близина на Рустенбург во Јужна Африка, и на врвот Санта Рита во округот Сан Бенито, Калифорнија, во САД.