Земја на Мери Берд

Земја на Мери Берд или ЗМБ (|Marie Byrd Land, ''MBL'') — област на Антарктикот. Со површина од , претставува најголемата ничија земја на светот. Наречена е по сопругата на американскиот поморски офицер Ричард Берд, кој го истражувал ова подрачје на почетокот на XX век.
Територијата се наоѓа на Западниот Антарктик, источно од Росовата Ледена Плоча и Росовото Море, а јужно од тихоокеанскиот дел на Јужниот Океан, протегајќи се на исток до линија помеѓу ’рт на Росовата Ледена Плоча и Ејтсовиот Брег (од 158° ЗГД до 103°24' ЗГД).
1 Преглед
Поради големата оддалеченост, дури и по антарктичи стандарди, најголемиот дел од Земјата на Мери Берд (делот источно од 150° ЗГД) не е предмет на претензија од ниедна суверена држава. Ова е убедливо најголемата ничија земја на светот, со површина од (вклучувајќи го Ејтсовиот Брег, веднаш на исток од ЗМБ). Американската држава смета дека има право да претендира врз дел од територијатата поради активностите на нејзините експедиции, но осуетен во 1959 г. со склучувањето на Антарктичкиот договор. Делот западно од 150° ЗГД влегува во состав на Росовата Зависност на која полага право Нов Зеланд.
Разликуваме пет брежни подрачја, тука наведени од запад кон исток:
Бр., Дел, Западна граница, Источна граница
1, Сондерсов Брег, 158°00' ЗГД, 146°31' ЗГД
2, Рупертов Брег, 146°31' ЗГД, 136°50' ЗГД
3, Хобсов Брег, 136°50' ЗГД, 127°35' ЗГД
4, Бакутисов Брег, 127°35' ЗГД, 114°12' ЗГД
5, Волгринов Брег, 114°12' ЗГД, 103°24' ЗГД
Земја на Мери Берд, 158°00' ЗГД, 103°24' ЗГД
2 Истражување
Земјата на Мери Берд за првпат е истражена од запад, навлегувајќи од Росовото Море. Крајниот западен брег на ЗМБ бил забележан во 1902 г. од бродот „Дискавери“ на британскиот истражувач Роберт Фалкон Скот. Полуостровот крај Росовото Море го нарекол Земја на Едвард VII, а расеаните карпести изданоци на повидок ги нарекол Александрините Планини. Во 1911 г. за време на норвешката експедиција на Роалд Амундсен, Кристијан Преструд на санки ги посетил овие изолирани изданоци (нунатаци), во пределот крај истокот на Росовото Море и Росовата Ледена Плоча. Во исто време, првата јапонска експедиција под водство на Нобу Ширасе истоварила екипа на полуостровот.
За време на првата експедиција на Ричард Берд (1928–1930), пилотот Дин Смит ја прелетал земјата во 1929 г. Почнувајќи од „Мала Америка“ крај базниот логор „Фрамхајм“ на Амундсен во Заливот на Китовите, ова дошло до откривање на Рокфелеровите и Фордовите Планини понаисток. Берд го нарекол овој крај по неговата сопруга Мери. Рокфелеровите Планини се за кратко посетени од геологот Л. Гулд.
Првото подалечно истражување во внатрешноста на копното е спроведено за време на втората експедиција на Берд (1933–1935), кога екипата на Пол Сајпл и Френклин А. Вејд на санки стасале до Фоздиковите Планини во 1934 г. Потоа со авионски прелет се истражени пределите понаисток долж Рупертовиот Брег.
Експедицијата на Антарктичката служба на САД (третата Бердова експедиција) е извршена од 1939 до 1941 г. Воспоставени се два базни логора, оддалечени 2.600 км еден од друг. Западниот бил близу поранешната база „Мала Америка“ (68° 29' ЈГШ, 163° 57' ЗГД), а источниот бил крај Антарктичкиот Полуостров, на островот Стонингтон (68° 12' ЈГШ, 67° 03' ЗГД). Со летовите од овие две бази е откриена вулканската покраина на Земјата на Мери Берд (на пр. Венецот на Извршниот Комитет) и голем дел од крајбрежните подрачја како Волгриновиот, Хобсовиот и Рупертовиот Брег. Од Западниот логор се посетени северните Фордови Планини и јужните падини на Фоздиковите Планини.
Воената морнарица на САД испратила неколку експедиции на Антарктикот во периодот од 1946 до 1959 г. На овие експедиции (операција „„Скок во височина““ предводена од Берд, „Ветерница“ и „Длабоко замрзнување“ I–IV) вршено е систематско фотографирање од воздух со системот Триметрогон на крајбрежните делови од ЗМБ.
Морнарицата на САД почнала со изградба на поларната станица „Берд“ на 80° ЈГШ, 120° ЗГД и ја посетила „Мала Америка V“ во 1956–57 г. за време на операцијата „Длабоко замрзнување II“. Овие потфати се направени воочи Меѓународната геофизичка година (од јули 1957 до крајот на 1958 г.) во чиј тек се извршени неколку истражувачки патувања со гасенични конвои (ратраци и приспособени булдожери). Почнувајќи од јануари 1957 г. Чарлс Бентли го започнал преминувањето од „Мала Америка V“ до новата станица „Берд“ долж патот трасиран од армиската инженерија неколку месеци претходно . Неговата екипа извршила мерења на дебелината на мразот, како и магнетното и гравитациското поле на Земјата. Следната летна сезона (1957–58) спровел уште едно преминување до станицата „Берд“, кога за првпат се посетени вулканите. Екипата стасала до венецот Сентинел, па се вратила во станицата „Берд“. Третото патување предводено од него се одвивало од станицата „Берд“ до Хорликовите Планини во 1958–59 г. На овие патувања е откриен Бнтлиевиот Подледнички Ров, кој претставува бездна во карпестото тло помеѓу ЗМБ и Трансантарктичките Планини
на Источниот Антарктик.
Во 1958–1960 г. се спроведени летови и патување од станицата „Берд“, при што е посетен и картографски обработен Венецот на Извршниот Комитет. Топографската екипа направила воздушна посета на западот на ЗМБ во 1964 и 1965 г. По овие потфати, Геолошкиот топографски институт на САД (USGS) во 1966–1968 г. испратила земјомери за да воспостават појдовници и упатни точки ширум ЗМБ.
Американскиот брод „Глејсиер“ истражил делови од Волгриновиот и Ејтсовиот Брег во 1960–61 г. Доведени се екипи од геолози и земјомери и испратени на карпести изданоци на копното. Оваа експедиција до далечниот исток на ЗМБ утвридла дека полуостровот Тарстон е впрочем остров. In the same season a geological party led by Campbell Craddock explored Џонсовите Планини in the adjacent region.
Во 1966–1969 г. е направен земјомер под водство на Ф. А. Вејд, каде е извршно геолошко картирање на Александрините и Рокфелеровите и Фордовите Планини. Ова била сложена експедиција со далечни хеликоптерски логори и воздушна геофизика.
Во периодот од 1978 до 1993 се проведени уште неколку геолошки експедиции. Новозеландските геолози извршиле земјомер на Фордовите Планини и полуостровот Едвард VII на две експедиции, 1978–79 и 1987–88 г. Истражувањето на вулканскат апокраина на ЗМБ земало поголем замав со заложбите на американските геолози во 1984–85 г. Проектот WAVE ја истражувал вулканската покраина во периодот 1989–1991 г. Проектот SPRITE ги истражил пределите и околината на Хобсовиот Брег во 1990–1993 г. Двата проекта имале мешан состав од Американци, Британци и Новозеланѓани. Летата 1989–1990 и 1990–1991 г. геолошка екипа од Калифорнискиот универзитет во Санта Барбара (UCSB) истражила неколку венци од северните Фордовите Планини на ЗМБ (експедиција FORCE). Меѓународната експедиција GANOVEX VII предводена од Германија го посетиле полуостровот Едвард VII во 1992–93 г.
Геолозите од колеџот Колорадо спровеле експедиции на Фордовите Планини во 1998–2001, 2005–2007 и 2011–2013 г. (Фоздикови Планини).
3 Истражувачки логори и станици
На ЗМБ била поларната база „Берд“ направена во операцијата „Длабоко замрзнување“ (изворно на 80° ЈГШ, 120° ЗГД, преизградена на 80° ЈГШ, 119° ЗГД). Направена е во 1957 г. во задгрбнината на Бакутисовиот Брег. Станицата „Берд“ долги години била единствената значајна база во внатрешноста на Западниот Антарктик. Во 1968 г. е извадено првото ледено јадро од целата Антарктичка Ледена Покривка. Оваа станица е напуштена во 1972 г. и неколку години работела како привремено летно логориште. Станицата „Берд“ била одново отворена од Антарктичката програма на САД (USAP) во 2009–2010 г. во поддршка на операциите на северот на Западниот Антарктик.
На Рупертовиот Брег на ЗМБ се наоѓа руската станица „Рускаја“, која работела од 1980 до 1990 г. и сега е затворена.
Источно од Сајпловиот Брег на Росовата Ледена Плоча во 1996 г. е отворен летен научен логор на Сајпловата Капа. Тука се ваделе ледени јадра за да се изучи климатската историја во изминатите 100.000 години. Овој логор бил и база за воздушните геофизички премери на Институтот за геофизика при Тексашкиот универзитет (UTIG).
Во 1998–1999 г. на Фордовите Планини работел логор, исто така за воздушни земјомерни цели.
Во 2004–05 г. е воспоставен големиот американски логор Твејтс 150 км северно од некогашната станица „Берд“, а со цел да го поддржи опширното воздушно геофизичко снимање на UTIG.
Во 2006 г. е поставено големо логориште „Делница на ЗАЛП“ (WSD), на делницата меѓу заливските подрачја на Росовото и Амундсеновото Море во најисточниот дел на ЗМБ со цел да се издупчи високоразложно ледено јадро. Овој зафат завршил во 2014 г.
Во 2018 г. Меѓународната соработка за Твејтовиот Ледник воспоставила големоразмерно присуство на брегот на Амундсеновото Море. Ова морско, воздушно и копнено геофизичко истражување има за задача да го разјасни карактерот карпестото тло на Земјата на Мери Берд и природата на источната граница на покраината. Целта е да се утврди стабилноста на ледникот и да се предвиди глобалното накачување на морското ниво според намалувањето на ЗАЛП.
4 Географија и геологија
Земјата на Мери Берд (ЗМБ) се граничи со Амундсеновото Море на исток и Росовото Море и Росовата Ледена Плоча на запад. Долж брегот се издигаат планински венци, со мали исклучоци. ЗМБ е покриена со огромната Западноантарктичка Ледена Покривка (ЗАЛП). ЗАЛП на исток ги носи водите на континентот во Росовата Ледена Плоча преку ледотеци. Долж брегот на Јужниот Океан и Амундсеновото Море, мразот се цеди преку ледници, од кои најголем е Твејтсовиот. Западниот Антарктик и ЗМБ се издигаат на од 1.500 до 2.000 метри на површината на ЗАЛП. За разлика од тоа, Источниот Антарктик има внатрешна висина на неговата ледена покривка од преку 4.000 метри.
Западноантарктичкиот Раседен Систем (ЗАРС) е настанат уште пред сто милиони години. ЗАРС се протега од континенталниот праг на Росовото Море на исток во Земјата на Мери Берд. Ледотеците и ледниците кои го цедат ЗАЛП веројатно ги следат раседните долини кои го образувале ЗАРС, денес под мраз. ЗАРС содржи вулканска покраина, чии вулкани биле активни еоценот до пред неколку илјади години.
Откриена е плаштова перјаница длабоко под Земјата на Мери Берд. Претпоставено е дека топлината од перјаницата е одговорна за издигањето на значаен дел од Западниот Антарктик, со тоа образувајќи ја ледената капа на ЗМБ.
4.1 Ледници, ледотеци и ледени плочи
Поважни ледници во ЗМБ се Твејтсовиот и Пајнајлендовиот Ледник, од кои обете се празнат во Амундсеновото Море. Од седумте ледотеци кои се слеваат во Росовата Ледена Плоча, Биндшадлеровиот и Вилансовиот се најголеми. Седумте ледотеци се одговорни за истекот на 40 % од водите од ЗАЛП. Освен Росовата Ледена Плоча, значајни ледени плочи на брегот на Јужниот Океан се Салцбергеровиот и Никерсоновиот.
4.2 Планински венци, врвови и подледена топографија
Поради закопаноста на континенталната подина на ЗМБ од ЗАЛП, планинските венци се изложени кон брегот на ЗМБ каде мразот не е толку дебел. Меѓу поистакнатите венци се Фордовите Планини на западот на ЗМБ, Фладовиот Венец, Венецот на Извршниот Комитет и Колеровиот Венец. Фордовите Планини се најголеми и имаат шест планински групи со свои имиња. Венецот на Извршниот Комитет има пет вулкани, од кои некои се сметаат за заспани или активни. Фладовиот Венец има линерна верига на вулкани од неогенот и квартарот. Фоздиковите Планини на северот на Фордовите Планини се 30-километарска верига на метаморфни карпи од кредата. Највеќето други соголени карпи на ЗМБ се од палеозојски метаморфозирани седиментни карпи и гранитоиди, како и мезозојски гранитоиди.
Понавнатре на копното, под ЗАЛП се затрупани поединечни планини и венци без име, со исклучок на најголемите облици како Бентлиевиот Подледнички Ров.
Името Мери Берд го носи и подводна планина наречена според земјата во јуни 1988 г.
4.2.1 Планински врвови
Ова се некои планински врвови во земјата.