Полски јазик

Полски јазик (pl, ''polszczyzna'') — службен и национален јазик на Полска и е најголемиот јазик во групата на западнословенски јазици, а додека според популарноста од сите словенски јазици е на второ место веднаш зад рускиот. Развојот на полскиот јазик е независен и задржал поголем број од одликите на старословенскиот јазик. Јазикот има богата книжевност, преведена на сите светски јазици. Полскиот јазик се пишува со полската азбука, варијанта на латиницата.
1 Географска распространетост
Околу 97% од полските граѓани се изјасниле дека полскиот јазик им е мајчин јазик. Поради Втората светска војна, границите на Полска се промениле но не се пресликало на етничките полски територии. Прогонот и масакрирањето на полјаците за време на Војната го намалил бројот на етничките полјаци и демографската слика на Полска. Полските територии анектирани од страна на СССР после војната не овозможило значителен број на полјаци од тие територии да се отселат и мигрираат. Така, етнички полјаци има во Литванија, Белорусија и Украина.
Полјаци живеат и во: Аргентина, Андора, Австралија, Австрија, Азербејџан, Белорусија, Белгија, Бразил, Бугарија, Канада, Хрватска, Чешка, Данска, Естонија, Фарски Острови, Финска, Франција, Германија, Грција, Унгарија, Израел, Исланд, Ирска, Италија, Казахстан, Летонија, Либан, Луксембург, Мексико, Холандија, Нов Зеланд, Норвешка, Јужноафриканска Република, Шведска, Перу, Романија, Русија, Србија, Словачка, Шпанија, Украина, Обединетите Арапски Емирати, Обединетото Кралство, Уругвај и САД.
Во САД, бројот на полјаци достигнува повеќе од 11 милиони, од кои повеќето не зборуваат полски многу добро. Според пописот во 2000 година во САД околу 667.414 американци се изјасниле дека дома зборуваат полски јазик и најмногу полјаци има во државите: Илиноис, Њујорк и Њу Џерси.
2 Дијалекти
Полскиот јазик станал похомоген јазик во втората половина на XX век како резултат на миграцијата на полјаците од источниот кон западниот дел од земјата по анектирањто на Креси од страна на СССР во 1939.
Жителите од различните делови на Полска зборуваат стандарден полски јазик, иако помеѓу себе се разликуваат во одредени црти. Полјаците немаат проблеми при разбирањето на овие дијалекти, но тоа не е случај со странците кои го учат јазикот.
Поглавните групи на полските дијалекти се:
* Голем полски, се зборува во западниот дел од земјата
* Малополски, се зборува во јужниот и југоисточниот дел од земјата
* мазовски се зборува во централните и источните делови на Полска. Овој дијалект/ јазик е сличен со кашупскиот јазик.
* шлески, се зборува во југозападниот дел од Полска. (контраверзен)
3 Фонологија
Полскиот има шест орални и две носни самогласки. Полскиот систем на согласки е посложен: карактеристично за овој јазик е постоењето на серија африкатни и непчани согласки, како последица на палатизацијата на старословенскиот јазик и како палатизација која се случила само кај полскиот и белорускиот јазик.
4 Правопис и азбука
Полската азбука потекнува од латиницата, но користи дијакрити. Полскиот јазик развил свој правопис, различен од околните западнословенски јазици.
Големабуква, HTMLкод, Малабуква, HTMLкод, Име на буквата, Стандардна фонескавредност, Другифонетски вредности
A, a, a
Ą, &amp;#260;, ą, &amp;#261;, ą, , , , , ,
B, b, be
C, c, ce, ,
Ć, &amp;#262;, ć, &amp;#263;, ci
D, d, de
E, e, e, после и помеѓу палатизирана согласка
Ę, &amp;#280;, ę, &amp;#281;, ę, , , , , ,
F, f, ef
G, g, gie
H, h, ha, , (Шлеска)
I, i, i, , тивка, (ја омекнува претходната)
J, j, jot
K, k, ka
L, l, el
Ł, &amp;#321;, ł, &amp;#322;, eł, во стариот изговор и источните дијалекти
M, m, em
N, n, en, ,
Ń, &amp;#323;, ń, &amp;#324;, eń
O, o, o
Ó, &amp;Oacute;, ó, &amp;oacute;, ó kreskowane
P, p, pe
R, r, er
S, s, es, ,
Ś, &amp;#346;, ś, &amp;#347;, eś
T, t, te
U, u, ''u'' or ''u otwarte''
W, w, wu
Y, y, igrek
Z, z, zet, ,
Ź, &amp;#377;, ź, &amp;#378;, ziet
Ż, &amp;#379;, ż, &amp;#380;, żet
* Буквите Q (ku), V (fau) и X (iks) не се дел од полската азбука, но се случува да се сретнат при пишување на имиња и некои странски зборови. Вредностите на овие букви се заменети со K, W и KS/GZ.
Покрај стандардните букви, полскиот јазик користи и неколку диграфи:
Големи, HTMLкод, Мали, HTMLкод, Стандарднафонетска вредност, Другифонетски вредности
Ch, ch
Cz, cz
Dz, dz, , ,
Dź, D&amp;#377;, dź, d&amp;#378;, ,
Dż, D&amp;#379;, dż, d&amp;#380;, ,
Rz, rz, ,
Sz, sz
Покрај тоа што полскиот јазик ги следи фонетските правила при пишување, некои гласови можат да имаат повеќе од една запишана форма:
* како h или ch
* како ż или rz (иако rż го означува гласот )
* како u или ó
* меките согласки се запишани јаји ć, dź, ń, ś, ź, или ci, dzi, ni, si, zi (ć, ń итн. се пишуваат пред согласка или на крај од зборот, додека ci, ni итн. се користат пред самогласки a, ą, e, ę, o, u; c, dz, n, s, z самостојно се користат пред i.)
Во некои зборови rz исто може да има звучна вредност . Таква вредност има на пример во сите форми на глаголот ''zmarznąć'' (замрзне) и во некои зборови од странско потекло.
5 Граматика
5.1 Лични заменки
Еднина, Множина
ja – јас, my – ние
ty – ти, wy – вие
on – тој ona – таа ono – тоа, oni – тие (група на мажи, со најмалку еден маж) one – тие (група на жени или група каде не се вклучени личности)
6 Примери
име= Полски јазик
6.1 Хронологија
czas, време
sekunda, секунда
minuta, минута
godzina, час
dzień, ден
doba, 24 часа
tydzień, седмица
dwa tygodnie, две седмици
miesiąc, месец
rok, година
dziesięciolecie / dekada, декада
wiek / stulecie, век
tysiąclecie, милениум
styczeń, јануари
luty, февруари
marzec, март
kwiecień, април
maj, мај
czerwiec, јуни
lipiec, јули
sierpień, август
wrzesień, септември
październik, октомври
listopad, ноември
grudzień, декември
6.2 Време
bardzo zimno, многу ладно
deszczowo, дождливо
słonecznie, сончево
mokro, мокро, влажно
pochmurno, облачно
wietrznie, ветровито
sucho, суво
gorąco, топло
duszno, запурливо
żar leje się z nieba, претопло
6.3 Сезони
wiosna, пролет
lato, лето
jesień, есен
zima, зима
6.4 Локации
dom, дом
lotnisko, аеродром
dworzec kolejowy, железничка станица
dworzec autobusowy, автобуска станица
sklep, продавница
zamek, замок
plaża, плажа
miasto, град
wieś, село
kino, кино/ театар
kościół, црква
rynek, пазар
więzienie, затвор
poczta, пошта
szkoła, училиште
cmentarz, гробишта
ulica, улица
7 Наводи
*
8 Поврзано
* Полска азбука
* Полска книжевност
* Полонистика
* Лехитски јазици
* Македонска транскрипција на полскиот јазик
8.1 Речници
****