Старогрчка книжевност

Старогрчката книжевност се однесува на книжевноста напишана на старогрчки грчки јазик, од најстарите текстови до подемот на Византиското Царство. Најстарите сочувани дела на старогрчката литература се две епски песни ''Илијада'' и ''Одисеја''. Овие два епа, заедно со Хомеровите химни и две поеми на Хесиод, ''Теогонија'' и ''Дела и дни'', ја сочинуваат основата на старогрчката книжевна традиција.
Лирските поети Сафо, Алкеј и Пиндар биле мошне влијателни во текот на раниот развој на грчката поетска традиција. Есхил е најстариот грчки трагичар чии драми се сочувани до денес. Софокле е познат по неговите трагедии за Едип, особено ''Кралот Едип'' и ''Антигона''. Еврипид е познат по своите драми со кои често ги турка границите на трагичниот жанр. Комедиографот Аристофан пишувал во жанрот на Старата комедија, додека подоцна драматургот Менандар бил зачетникот на Новата комедија.
Историчарите Херодот од Халикарнас и Тукидид, кои и двајцата живееле за време на 5 век п.н.е, ги запишале настаните кои се случиле непосредно пред и за време на нивниот живот. Филозофот Платон напишал дијалози, обично фокусирани околу неговиот учител Сократ, кои се занимаваат со различни филозофски теми, додека пак, неговиот ученик Аристотел напишал бројни трактати, кои подоцна станале многу влијателни.
Подоцнежни важни писатели се Аполониј од Родос, кој го напишал ''Аргонаутика'', епска песна за патувањето на Аргонаутите, Архимед, кој  напишал математички трактати, и Плутарх, кој главно пишувал биографии и есеи. Писателот од вториот век Лукијан бил хеленизиран Сириец, кој главно пишувал сатири.
Старогрчката литература имала големо влијание врз подоцнежната грчката литература а воедно и на цела западната книжевност. Многу римски автори црпеле инспирација од нивните грчки претходници. Уште од ренесансата, европските автори, вклучително Данте Алигиери, Вилијам Шекспир, Џон Милтон, и Џејмс Џојс, своите теми и мотиви ги црпеле од старогрчката книжевност.
1 Предкласична и класична антиката
Овој период од грчката книжевност се протега од Хомер до 4 век п.н.е и подемот на Александар Велики. Најстарите познати грчки ракописи се микенски, напишани на линеарно Б писмо, на глинени таблици. Овие документи главно се трговски записи (списоци, залихи, прием на роба итн.). Тука не е откриена вистинска литература. Неколку теории постојат за да се објасни ова чудно отсуство. Една од нив е дека микенската книжевност, како и делата на Хомер и други епски песни, се пренесувале усно, бидејќи линеарното слоговно писмо не било прилагодено за запишување на грчките гласови (''види:'' Фонемски принцип).
Грчката книжевност се одвивала во добро дефинирани книжевни жанрови, а секој од нив има формална структура, како по дијалект така и по метрика. Првата поделба е на проза и поезија. Во рамките на поезијата имало три големи жанрови: еп, лирика и драма. Заедничката европска терминологија за литературните жанрови директно произлегува од старогрчката терминологија. Лириката и драмата понатаму биле поделени на повеќе жанрови: лириката на четири (елегии, јамби, монодична лирика и хорска лирика); драмата во три (трагедија, комедија и пастирална драма). Во прозната литература имало повеќе слобода. Главните области биле историографијата, филозофијата и политичката реторика.
1.1 Епска поезија
1.1.1 Хомер
На почетокот на грчката книжевност стојат две монументални делата на Хомер, ''Илијада'' и ''Одисеја''. Хомер е обвиткан во мистерија. Иако денес делата му се припишуваат нему, сигурно е дека нивните корени датираат далеку пред неговото време (''види'': Прашањето околу Хомер). ''Илијада'' е приказна во една епизода за десетдневниот период на крајот на десетгодишната Тројанска војна. Централен лик е Ахил,, кој отелотворува грчки јуначки идеал.''Одисеја'' е приказна за авантурите на Одисеј, еден од борците во Троја. По десет години борба во војната, истрошил уште десет години пловејќи накај дома за да ѝ се врати на неговата сопруга и семејството. Пенелопа се смета за женски идеал. Хомер неа ја прикажал како идеална жена која се одликува со посветеност, скромност, невиност и почит за време на нејзиниот брак со Одисеј. За време на неговите десет години патување, тој ги загубил сите негови другари и бродови и дома на Итака се вратил преправен во питач. И двете дела се врз основа на древни легенди. Приказните се раскажани на едноставен и директен јазик. Хомеровиот дијалект бил архаичен јонски дијалект со елементи на еолиски дијалект и атички дијалект. Последново се должи на атинското издание од 6-от век п.н.е. Епскиот стих бил хексаметар
1.1.2 Хесиод
Друг голем поет на предкласичниот период бил Хесиод. За разлика од Хомер, Хесиод зборувал за себе во неговата поезија. Сепак, ништо не е познато за него од некој надворешен извор. Тој е роден во Беотија во централна Грција, и се смета дека живеел и творел околу 700 година п.н.е. Неговата книга не е целосно без заслуга, и зачувала огромно богатство од информации кои инаку не би биле сочувани. Неговата биографија за Епикур на пример, е особено добра и содржи три писма кои му се пприпишуваат на самиот Епикур и од кои најмалку две генерално се смета дека се автентични.
Друг голем филозоф на овој период бил Плотиниј. Тој Платоновата философија ја претворил во школа која се нарекува Неоплатонизам. Неговото дело ''Енеади'' имало широко влијание врз европската мисла најмалку до 17 век.
По подемот на христијанството, многу од најважните мислители биле христијани. Јустин Философ (2 век), кој пишувал исклучиво на грчки, користел идеи од грчката филозофија, особено Платонизмот. Оригенод Александрија, основачот на Христијанската теологија, исто така користел идеи од грчката филозофија
3.5 Прозна фикција
Римскиот период бил време кога поголемиот дел од  прозната фикција на грчки била напишана.  Старогрчките романи ''Леукип и Клитофон'' од Ахил Татиј и ''Дафнис и Клое'' од Лонго веројатно биле напишани на почетокот на вториот век. ''Дафнис и Клое'', најпознатиот од петте преживеани старогрчки љубовни романи, е носталгична приказна на двајца млади љубовници кои растат во идеализирана пасторална средина на грчкиот остров Лезбос.''Чудата зад Туле (на грчки: Τὰ ὑπὲρ Θoύλην ἄπιστα Apista huper Thoulen)'' на Антониј Диоген можеби исто така биле напишани за време на почетокот на вториот век, иако научниците не се сигурни за точниот датум. ''Чудата зад Туле'' не преживеале во нивна комплетна форма, но многу долг преглед напишан од Фотиј I Цариградски преживеал.''Ефесиска приказна'' од Ксенофонт од Ефес била веројатно напишана за време на крајот на вториот век.
Сатиричарот Лукијан од Самосата живеел за време на крајот на вториот век  а неговите дела биле неверојатно популарни за време на антиката. Над осумдесет различни дела му се припишуваат на Лукијан и истите преживеале до денес. Речиси сите Лукијанови дела се напишани на атички дијалект на старогрчки, кој преовладува меѓу добро-образовани на тоа време. Неговата книга ''Сириска божица'', сепак, била напишана на јонски дијалект, намерно имитирајќи го дијалектот и стилот на Херодот. најпознатото дело на Лукијан е романот ''Вистинска Приказна'', која некои автори ја опишуваат како најстарото преживеано дело на научна фантастика.. Неговиот дијалог ''Љубовник на лаги'' содржи неколку од најстарите познати приказни со духови , како и најстарата позната верзија на "Чиракот на маѓесникот." Неговото писмо ''Преминот на Перегрин'', безмилосна сатира против христијаните, ги содржи најстарите  неоспорени повикувања на Исус Христос од страна на грчки автор.''Делото Етиопика'' од Хелиодор од Емеса веројатно било напишано во текот на третиот век Тоа ја раскажува приказната за млада етиопска принцеза по име Хариклеа, која бега од семејството и поминува низ згоди и незгоди низ познатиот свет. Од сите старогрчки романи, оној кој постигнал најголема популарност бил ''Александрида'', приказна за подвизите на Александар Велики напишано во 3 век. Осумдесет верзии на тоа преживеале во дваесет и четири различни јазици, се потврдува дека, за време на средниот век, романот бил популарен речиси исто како Библијата.
4 Наследство
Старогрчката литература имала огромно влијание врз западната литература како целина. Античките римски автори усвоиле различни стилови и мотиви од старогрчката литература. Овие идеи подоцна повторно биле усвоени од страна на други западноевропски писатели и книжевни критичари.Старогрчката литература особено влијаела подоцна на грчката литература. На пример, грчките романи извршиле влијание на ''Херо и Леандер'', напишана од Музеј Граматик. Старите римски писатели биле свесни за старогрчкото книжевно наследство и многу намерно го применувале стилот и формула на грчките класици во своите дела. Римскиот поет Вергилиј, на пример, епската песна ''Енеида'' ја напишал по моделот на ''Илијада'' и ''Одисеја''.
Во текот на Средниот Век, старогрчката литература  во голема мера била заборавена во Западна Европа. Средновековниот писател Роџер Бекон пишува дека "не постојат четири мажи во латинското христијанство кои ги знаат грчките, хебрејските и арапските граматики."Дури во ренесансата грчките дела повторно биле откриени од страна на западните европски научници. За време на ренесансата, за првпат на универзитетите почнало да се предава грчки  во Западна Европа што резултирало во западноевропските научници повторнода ја откријат литературата на Стара Грција.''Textus Receptus'', првиот Нов завет, печатен на оригинален грчки, бил објавен во 1512 од страна на италијанскиот хуманист научник Еразмо Ротердамски. Еразмо, исто така, објавил латински преводи на класичните грчки текстови, вклучувајќи латински превод на Хесиодовото дело ''Дела и дни''.
Влијанието на класичната грчка литература врз модерната литература е видливо. Бројни личности од класичната литература и митологија се појавуваат во ''Божествената Комедија'' на Данте Алигиери Плутарховите ''Животи'' биле големо влијание на Вилијам Шекспир и служеле како главен извор на неговите трагедии ''Јулиј Цезар'', ''Антониј и Клеопатра'', и ''Coriolanus''. Исто така, Шекспировата трагедија ''Тимон од Атина'' била инспирирана од приказната напишана од Лукијан
Епската поема на Џон Милтон ''Изгубениот рај ''има чести алузии на личности од класичната литература и митологија, користејќи ги како симболи за да се пренесе христијанската порака.''Вистинска Приказна'' на Лукијан била дел од инспирацијата за романот  ''Гуливеровите патувања на'' .
Драмата на Џорџ Бернард Шо ''Пигмалион'' е модерна, рационализирано прераскажување на античката грчка легенда за Пигмалион. Романот на Џејмс Џојс'', Улис'', прогласен од страна на критичарите за еден од најголемите дела на модерната литература, е прераскажување на Хомеровата ''Одисеја'' поставен во денешен Даблин..