Делфин (соѕвездие)

Делфин (латински: Delphinus) — мало соѕвездие во Северната небесна полутопка, блиску до небесниот екватор. Неговото име е латинска верзија за грчкиот збор за делфин (el). Тоа е едно од 48-те соѕвездија наведени од астрономот од 2 век, Птоломеј, и останува едно од 88-те современи соѕвездија признати од Меѓународниот астрономски сојуз. Тоа е едно од помалите соѕвездија, рангирано на 69 место по големина. Петте најсјајни ѕвезди на Делфин формираат карактеристичен астеризам кој симболизира делфин со четири ѕвезди кои го претставуваат телото и едната опашката. Се граничи (во насока на стрелките на часовникот од север) со Лисица, Стрелец, Орел, Водолија, Ждребе и Пегаз.
Делфин е слабо соѕвездие со само две ѕвезди посветли од привидна светлинска величина, Бета Делфин (Ротанев) со светлинска величина 3,6 и Алфа Делфин (Суалокин) со светлинска величина 3,8.
1 Митологија
Делфин е поврзан со две приказни од грчката митологија.
Според митот, најпрвин грчкиот бог Посејдон сакал да се ожени со Амфитрита, убава нереида. Меѓутоа, сакајќи да ја заштити својата невиност, побегнала во планините Атлас. Нејзиниот додворувач потоа испратил неколку трагачи, меѓу кои и извесен Делфи. Делфин случајно налетал на неа и успеал да ја убеди Амфитрита да го прифати додворувањето на Посејдон. Заради благодарност, богот меѓу ѕвездите ставил лик од делфин.
Втората приказна раскажува за грчкиот поет Арион од Лезбос (VII век п.н.е.), кој бил спасен од делфин. Тој бил дворски музичар во палатата на Перијандер, владетел на Коринт. Арион собрал богатство за време на неговите патувања во Сицилија и Италија. На враќање дома од Тарентум, неговото богатство предизвикало екипажот на неговиот брод да заговара против него. Заканувајќи се со смрт, Арион побарал да му се исполни последната желба која екипажот му ја исполнила: тој сакал да пее за поздрав. Тоа му било исполнето и додека пеел, тој се фрлил во морето. Таму, тој бил спасен од делфин кој бил шармиран од музиката на Арион. Делфинот го однел Арион до брегот на Грција и заминал.
1.1 Во незападната астрономија
Во кинеската астрономија, ѕвездите на Делфин се наоѓаат во ''Црната желка на северот'' (北方玄武, ''Běi Fāng Xuán Wǔ'').
Во Полинезија, две култури го препознале Делфин како соѕвездие. Во Пукапука се викало ''Те Толоа'', а во Туамоту ''Те Уру-о-тики''.
Во хиндуската астрологија, Делфин одговара на Накшатра, или месечевата палата на Даништа.
2 Карактеристики
Делфин се граничи со Лисица на север, Стрелец на северозапад, Орел на запад и југозапад, Водолија на југоисток, Ждребе на исток и Пегаз на исток. Соѕвездието зафаќа 188,5 квадратни степени, што одговара на 0,457% од небото, и се рангира на 69-то место од 88-те соѕвездија по големина. Кратенката со три букви за соѕвездието, усвоена од МАС во 1922 година, е „Del“. Официјалните граници на соѕвездијата, поставени од Ежен Делпорт во 1930 година, се дефинирани со многуаголник од 14 отсечки. Во екваторијалниот координатен систем, координатите на десната асцензија на овие граници лежат помеѓу и , додека координатите на деклинација се помеѓу и . Целото соѕвездие е видливо за набљудувачите северно од географската ширина 69°S.
3 Особини
3.1 Ѕвезди
Делфин има две ѕвезди над четвртата (привидна) величина; нејзината најсветла ѕвезда е со светлинска величина 3,6. Главниот астеризам во Делфин со врв од 45° се четирите најсветли ѕвезди: Алфа, Бета, Гама и Делта Делфин. Делфин е во богато ѕвездено поле на Млечниот Пат. Алфа и Бета Делфин имаат имиња од 19 век, како Суалокин и Ротанев, читани наназад: Никола Венатор, латинизирано име на директорот на опсерваторијата во Палермо, Никола Качаторе (р. 1841).
Алфа Делфии е ѕвезда од главната низа со синобела нијанса со светлинска величина 3,8, и се наоѓа на 241 светлосна година од Земјата. Тоа е спектроскопски двоен систем. Официјално е наречена Суалокин. Ѕвездата има апсолутна величина од -0,4.
Бета Делфин официјално се нарекува Ротанев. Таа била откриена во 1873 година како двојна ѕвезда. Јазот помеѓу нејзините блиски двојни ѕвезди е видлив од големите аматерски телескопи. Со голо око се смета дека е бела ѕвезда со светлинска величина 3,6. Има период од 27 години и е оддалечена 97 светлосни години од Земјата.
Гама Делфин е прославена двојна ѕвезда меѓу астрономите аматери. Примарната е портокалово-златна со светлинска величина 4,3; секундарната е светложолта ѕвезда со светлинска величина 5,1. Парот формира вистинска двојна форма со проценет орбитален период од над 3.000 години. Оддалечени се на 125 светлосни години и двете компоненти се видливи преку мал аматерски телескоп. Секундарната ѕвезда, исто така опишана како зелена, е на 10 лачни секунди од примарната. Струве 2725, е пар што изгледа слично, но помрачно. Неговите компоненти со величина 7,6 и 8,4 се одвоени со 6 лачни секунди и се на 15 лачни минути од самата Гама Делфин. Непотврдена вонсончева планета со минимална маса од 0,7 јупитерови маси може да орбитира околу една од ѕвездите.
Делта Делфин е ѕвезда од типот А со светлинска величина 4,43. Тоа е спектроскопска двојна форма, и двете ѕвезди се променливи од типот Делта Штит.
Ипсилон Делфин, Денеб Дулфим (литам. „опашка [на] делфинот“), или Алдулфин, е ѕвезда од ѕвездената класа Б6 III. Нејзината величина е променлива на околу 4,03.
Зета Делфин е ѕвезда од главната низа A3Va со светлинска величина 4,6. Таа била откриена во 2014 година дека има кафеаво џуџе што орбитира околу неа. Зета Делфини В има маса од 50±15 .
Ро Орел со светлинска величина 4,94 се наоѓа на околу 150 светлосни години од Земјата. Поради правилното движење, таа е во границите на соѕвездието (параметар со кружна фигура) од 1992 година. Таа е ѕвезда од главната низа од типот А со помала металичност од Сонцето.
HR Делфин била нова која осветлила со величина од 3,5 во декември 1967 година. Невообичаено долго време и требало на новата да го достигне врвот на осветленоста што укажува дека едвај ги исполнува условите за термојадрено бегство. Друга нова со името V339 Делфин била откриена во 2013 година; го достигнала врвот со величина 4,3 и била првата нова забележана која произведува литиум.
Мусика, позната и по ознаката Фламстид 18 Делфин, е една од петте ѕвезди со познати планети кои се наоѓаат во Делфин. Има спектрален тип на G6 III. Арион, планетата, е многу густа и масивна планета со маса најмалку 10,3 пати поголема од Јупитер. Арион била дел од првиот натпревар NameExoWorlds каде јавноста имала можност да предложи имиња за вонсончеви планети и нивните ѕвезди домаќини.
3.2 Вонсончеви планети
Во 2024 година, планетата TOI-6883 b била откриена во соѕвездието Делфин. Има орбитален период од 16,249 дена околу својата ѕвезда домаќин, полупречник 1,08 пати поголем од Јупитер, и маса 4,34 пати поголема од Јупитер. Откриена е од еден премин во податоците на TESS и тоа било потврдено од мрежа на граѓани-научници.
3.3 Длабоконебесни тела
Нејзиното богато ѕвездено поле на Млечниот Пат значи многу скромни тела на длабокото небо. NGC 6891 е планетарна маглина со светлинска величина 10,5; друга е NGC 6905 или сина маглина. Маглината Син Блесок покажува широки линии на емисија. Средишната ѕвезда во NGC 6905 има спектрал од WO2, што значи дека е богата со кислород.
NGC 6934 е збиено јато со светлинска величина од 9,75. Тоа е оддалечено околу 52.000 светлосни години од Сончевиот Систем. Тоа е во Шепли-Соерова концентрациона класа VIII и се смета дека дели заедничко потекло со друго расеано јато во Воловар. Има средна металничост за глобуларно јато, но од 2018 година е слабо проучено. На растојание од околу 137.000 светлосни години, расеаното јато NGC 7006 се наоѓа на надворешниот дострел на галаксијата. Исто така е прилично слабо со величина од 11,5 и е во класа I.
4 Наводи
** Princeton University Press, Princeton. .
*University of Wisconsin,