procesaur/Wiki.mk huggingface dataset:
П’клиште

П’клиште — село во Општина Ранковце.
1 Географија и местоположба
Селото е сместено во крајниот северозападен дел на Општина Ранковце. Селото е високопланинско со куќи од раштркан тип, сместено на надморска височина од 1150 до 1250 метри.
Од општинското средиште Ранковце е оддалечено 20 километри, од кое води асфалтен пат.
2 Историја
Населбата потекнува од доцноантичко време, што се гледа од наоѓалиштата Селиште и Градаш.
Селото во последниот период се преобразува во туристичка населба, при што од страна на општината бил донесен урбанистички план и се отпочнала постапката за продавање на плацеви за изградба на викендички. Планот опфаќа површина од осум хектари.
3 Стопанство
Селото има претежно шумарско-поледелска дејност и најмногу се одгледува компир и житарици, додека од добиток, претежно говеда и овци.
4 Население
Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на Кралството Југославија од 1931 година, селото имало 150 Македонци.
Бројот на населението во селото отсекогаш бил мал, но денес селото е на прагот на целосно раселување, при што со пописот од 2002 година се запишани само 30 жители. Сите се Македонци, а по вероисповед православни христијани.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 16 жители, сите Македонци.
4.1 Родови
П’клиште е македонско православно село, сите родови во селото се доселенички.
Родови во П’клиште се: ''Петровци'' (7 к.), ''Падинци'' (14 к.) и ''Чурчици'' (2 к.), сите овие родови се доселенички со непозната старина. Родот Петровци е најстар во селото и го знаат следното родословие: Ќиро (жив на 60 г. во 1973 година) Кузман-Карафил-Спасо-Величко-Иван, основачот на родот кој се доселил.
Според истражувањата пак на Бранислав Русиќ во 1953 година, родови во селото се:
* Со непознато потекло: ''Скандалци (2 к.)''* Доселеници: ''Петровци (7 к.)'' доселени се околу 1783 година од селото Долна Трница во Горна Пчиња (денес во Србија); ''Пичаровци (1 к.)'' доселени се исто така од Долна Трница, околу 1805 година; ''Ќурчијци (3 к.)'' доселени се во 1809 година од селото Талашманце кај Кратово; ''Падинци (16 к.)'' доселени се околу 1825 г. од селото Нерав во Горна Пчиња. Уште подалечно потекло имаат од околината на Прешево во Србија; ''Пешинци (1 к.)'' доселени се околу 1865 година од селото Станча.
5 Самоуправа и политика
Селото се наоѓа во Општина Ранковце, која била една од ретките општини во Македонија, која не била воопшто менувана во поглед на нејзините граници со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година.
Во периодот од 1962 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Крива Паланка, додека во периодот по војната од 1957 до 1962 година се наоѓала во некогашната општина Ранковце. Во рамките на општина Крива Паланка се наоѓало во периодот 1955-1957.
Во периодот 1952-1955, селото припаѓало на Општина Герман, во која покрај Радибуш се наоѓало и селото Герман. Самата Општина Герман била дел од Кривопаланечката околија. Општината Герман постоела и во периодот 1950-1952 година.
6 Галерија
Општествена класа

Општествена класа, според Владимир Илич Ленин, е голема општествена група која се разликува од другите класи според своето место во историски определен систем на општествено производство, според својот однос (најчесто утврден и формулиран со законите) кон средствата за производство, според својата улога во општествената организација на трудот и, според тоа, според начинот на добивањето и големината на делот од општественото богатство со кое располага.
Поделбата на општеството на класи не е општоприфатено гледиште, иако таа има голем број застапници, особено помеѓу марксистите и анархистите. Според приврзаниците на теоријата за класна поделеност на општеството, сите досегашни општества, со исклучок на првобитната заедница, се општества поделени на класи. Односите помеѓу овие класи не се хармонични, туку антагонистички и доведуваат до класна борба помеѓу нив.
Постојат основни и споредни класи, кои се различни во различен вид општество. Во капитализмот основни класи се капиталистичката и работничката класа, а споредни класи се средните класи, како селанството, старата и новата средна класа.
1 Класата како мотив во популарната култура
* „Без класи“ (англиски: ''No Class'') - песна на британската рок-група „Моторхед“ (''Motörhead'') од 1979 година.
2 Поврзано
* Британска општествена структура
Подгорица

Подгорица (поранешни имиња: Титоград и Рибница) е главен град на Црна Гора. Сместен е во источниот дел од Црна Гора. Според пописот од 2011, овој град има 187.085 жители. Поволната географска положба на Подгорица, како и минувањето на реките Рибница и Морача низ градот се причина за прераснувањето на Подгорица во пријатно место за престој. Градот е сместен на неколку километри од зимските скијачки центри на север, како и во близина на Јадранското Море на југ.
Во Подгорица има неколку театри, библиотеки и универзитет.
1 Потекло на поимот
Името Подгорица доаѓа од местоположбата на градот — тој е опколен со планини. Овој град беше познат и како Дукља во предримското и римското време. Во средниот век името на градот било Рибница, а во периодот од 1945 до 1992 Подгорица се нарекувала Титоград.
2 Збратимени градови
* Белград
* Скопје
* Ереван
* Москва
* Стокхолм
* Лондон
Црква „Св. Никола“ - Варош

„Св. Никола“ се наоѓа во Варош, Прилеп. Црквата е изградена во 1298 година.
Црквата Св. Никола е мала еднокорабна градба со триаголна апсида и засводена со полуцилиндричен свод. Со своите мали димензии, а голема висина потцетува на црквите од Костур. Градена е од необработен камен, а во горните зони има богата керамопластика. Живописуванњето во внатрешноста е слично на она во Нерези во Св. Пантелејмон. Датира од крајот на 12 век и почетокот на 13 век. Живописана е 1191 година.
Липид

Липидите или мастите се група на органски соединенија кои не се растворливи во вода, а се раствораат во органски растворувачи (етер, ацетон, хлороформ и други) и на тој начин можат да се екстрахираат од ткивата на растенијата или животните. Липидите, за разлика од јаглехидратите се хидрофобни органски соединенија, што значи тие не се мешаат со водата, туку притоа даваат посебен вид на раствор наречен емулзија.
Мастите, како и јаглехидратите и белковините можат со други органски соединенија да конјугираат и да градат сложени комплексни соединенија кои се вградени во структурата на живата протоплазма.
Липидите заедно со белковините се важен градбен материјал на клеточните структури, а посебно е важно учеството во изградбата на цитоплазматичната и сите мембрани на мембранскиот систем во клетката. Во клетката, липидите се претставени со околу 1 до 5% од вкупната клеточна тежина. Овие материи се и главен и најсконцентриран извор на енергија. Како резервни материи се складираат во форма на неутрални липиди (триацилглицериди, холестерол-естри) во внатреклеточни органели наречени липидни капки. Кај повеќето ’рбетници мастите главно се складираат во специјализирани клетки, адипоцитите, кои се клеточна компонента на масното ткиво.
1 Основна поделба на липидите
Постојат многубројни класификации на липидите, но најчестата е онаа според која тие се делат на ''прости'' (прави или вистински масти) и ''сложени'' липиди.
''Прости липиди'' се мастите (нарекувани често и триглицериди) кои претставуваат естери помеѓу трихидроксилниот алкохол глицерол и вишите масни киселини. Вишите масни киселини кои доаѓаат во природните масти можат да бидат незаситени или заситени.
Простите липиди се најпознатите липиди. Тие се наоѓаат во помали количини во сите клетки, меѓутоа постојат и клетки кои ги содржат во висок процент, како што се мастоцитите од масното ткиво. Кај животните, масното ткиво е претставено како лој или под кожата во вид на сало. Кај растенијата, мастите се концентрирани во семињата и плодовите. Повеќето растителни масти што се добиваат од маслодајните растенија се во течна агрегатна состојба, односно тие се масла.
Неутралните масни материи се важни резервни материи во клетката, кои по потрба се разградуваат и вклучуваат во клеточниот метаболизам.
''Сложените липиди'' (познати и како ''липоиди'') во својот состав имаат и нелипидно соединение — фосфорна киселина, различни органски бази или јаглехидрати.
Липоидните молекули се поларни структури, бидејќи имаат хидрофилен пол (со -OH група) и хидрофобен пол (со CH<sub>3</sub> група). Посебно значење за клетката имаат фосфолипидите, гликолипидите, стероидите, восоците итн.
Москва (река)

:''Оваа страница се однесува на реката Москва. За други значења видете Москва (објаснување)''
Москва — името на реката која што тече низ истоимениот град Москва. Попознати градби ситуирани по нејзиниот тек се Кремљ како и храмот на Исус Христос Спасителот.
Дина (роман)

:''Оваа статија е за книгата „Дина“; за други значења, види Дина (појаснување). ''
Дина (англиски ''Dune''), Песочната Планета, првата книга од серијалот „Дина“.
Култно прозно дело напишано од американскиот научнофанатастичен писател Френк Херберт во 1964 година..
Во книгата се работи за Пол Атреид, син на војводата, и иден наследник на Големата Куќа Атреиди кој заедно со целата негова фамилија е префрлен на планетата Аракис, на која што треба да живеат и да го спроведуваат добавувањето на зачинот наречен Меланж, кој претставува супстанца која го продолжува животот. Притоа, куќата Атреиди е соочена со нивните смртни непријатели, Харконените, кои се обидуваат да им ја одземат власта од Аракис, а и воедно да ги уништат Пол и татко му, Лето. Но Пол открива дека поседува посебни, натчовечки моќи со кои може да ја види иднината. Тој подоцна го зема името Муад`Диб (''Muad'Dib'') од Слободниците (''Fremen''), кои се нативни жители на Песочната Планета.
Оваа книга ја има добиено Американската „Небула“ награда за книга на годината, и уште неколку други награди меѓу кои и „Книга на деценијата“ итн.
Френк Херберт има напишано шест книги од серијалот на „Дина“, како што се:
* „Дина“
* „Динин Месија“
* „Децата на Дина“
* „Бог-император на Дина“
* „Кривоверците на Дина“
* „Динина собирна куќа“
Робовладетелско општество

Робовладетелското општество e oпштествена формација која настанала и се развивала од првобитната заедница. Со развитокот на производните сили и поделбата на трудот се појавува вишок на производи кој овозможува приватна сопственост и појава на класи, со што класата сопственици (владелци) ќе живее на сметка на вишокот што го создава потчинетата класа, која и самата била третирана како орудија за производство.
Првобитно општество

Првобитното општество или првобитна заедница е општествено - економска формација која се одликува со општествени односи на соработка и заемно помагање, при крајно примитивни производствени сили.
Долг временски период кој се протега од самите почетоци на појава на општествен начин на живеење, до времето кога во одделни конкретни општества се појавува експлоатацијата и се создаваат државите.
Се дели на два периода: дивјаштво и варварство, а тие на по три степени - низок, среден и висок.
Хамураби

Хамураби (''Hammurabi'') бил шестиот крал на Вавилон. По освојувањето на Сумер и Акад, и прекинувањето на последната сумерска династија Исин, тој бил прв крал на Вавилонското царство (империја).
Хамураби владеел со Вавилонското царство од 1792 г. п.н.е. до неговата смрт во 1750 г. п.н.е. (датумите се непотврдени). Бил роден во 1810 г. п.н.е. Преку него, градот Вавилон постигнал хегемонија врз цела Месопотамија.
Тој е најпознат по донесување на законите од Законикот на Хамураби. Законикот бил испишан на камена стела и поставен на јавно место, за сите да можат да го видат - иако мал дел од населението бил писмен.
1 Поврзано
* Хамурабиев законик
Вилает

Вилает е турски збор, што означува крај, предел, покраина; административна територијална единица што зафаќа повеќе општини. Управителот на вилаетот се викал беглербег (мирмиран), односно валија и имал ранг на паша, што е еднакво на генерал во војската.
Во текот на 15 век, особено во пописните дефтери од тој период, терминот ''вилает'' се идентификувал терминот ''нахија'', односно со најмалата административно-територијална единица, на чие чело се наоѓал ''субашија''.
Вилаетите биле воспоставени во 1864 година со танзиматските реформи.
Во Румелија имало шест вилаети: два на запад, населени претежно со Албанци: Јанински вилает и Скадарски вилает, еден на исток: Едренски вилает и три во Македонија: Солунски вилает, Битолски вилает и Скопски вилает. Цариград претставувал одделен округ.
Еден голем вилает бил поделен на два или три санџаци, чиј управител се нарекувал мутесариф, кој исто така има ранг на паша. Помала единица од санџакот е каза, управувана од кајмакам, кој има ранг на бег и е еднаков на полковник во војската. Најмала територијална единица е нахија, управувана од мудир.
1 Списак на вилаети во Европа (1867–1922)
* Битолски вилает
* Босански вилает
* Дунавски вилает
* Јанински вилает
* Едренски вилает
* Косовски вилает
* Критски вилает
* Призренски вилает
* Скадарски вилает
* Солунски вилает
* Херцеговски вилает
2 Галерија
Дина

:''Оваа статија е за форма од пустинскиот релјеф наречена дина; за други значења, види Дина (појаснување). ''
Дина — облик на пустински релјеф, односно куп од песок..
Дините се создаваат со природното струење на воздухот во околини каде што е суво и има изобилство на ситен песок, кој се наносува на некоја површина во еден куп. Резултатот е дина. Има најразлични видови на дини, коишто зависат од условите со кои се изградени.
Петар Кајевски

Петар Кајевски — македонски информатичар, роден 1974 во Скопје. Активен учесник на модемџиската супкултура од раните 1990-ти. По завршувањето на студиите на ЕТФ, има магистрирано на Лондоската економска школа (LSE) и на Универзитетот на Санкт Гален, Швајцарија (2006) на теми од областа на релокација на трудот.
Во 2004 го основа пребарувачот „Најди!“ кој ги индексира медиумските мрежни места на македонски јазик, македонските блогови и овозможува пребарување на зборови во печатени книги.
0.1 Интервјуа
* - 9 јануари 2006
* - 30 ноември 2004
* - 8 ноември 2004
0.2 Написи
* - 24 декември 2005
* - 31 мај 2003
* - 5 јуни 2003
Кирил Конески

Кирил Конески — македонски филолог. Тој е еден од авторите на македонскиот правопис.
(Прилеп, 19 јануари 1929 - 19 април 2023) – јазичар, универзитетски професор. По дипломирањето работи во Институтот за Македонски јазик „Крсте Мисирков“ на проектот ''Правопис на македонскиот литературен јазик со правописен речник'' (1 јули 1957 – 31 јануари 1969). Потоа е професор по современ македонски јазик на Педагошката академија „Климент Охридски“ во Скопје, а подоцна на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“. Негов научен интерес е современиот македонски јазик, област од која има објавено повеќе монографии. Уредник е на Толковниот речник на македонски јазик (досега се објавени три тома).
1 Наводи
Модемџии

Модемџии е назив за луѓето кои меѓу првите во Македонија се занимавале со електронски комуникации со помош на компјутер и модем, особено преку неколкуте локални ББС-и, како Извор, ИнФорма ЕИС, Санлајн и други.
Поврзувањето на интернет во Македонија (1995) истовремено довело до зенит и згаснување на модемџиството како појава. Во периодот меѓу 1995 и 1998 голем број луѓе се вклучија во дигиталните комуникации, но поради високите цени на пристап преку услужниците Унет и Македонски телекомуникации ги користеа ББС-ите како алтернативно средство за праќање е-пошта.
Користењето на интернет преку автоматско поврзување (преку TCP/IP протоколи вградени во оперативните системи) наместо преку програми кои бараа дополнителна вештина за поставување довело до омасовување на дигиталните комуникации, но и опаѓање на чувството на посебност кај модемџиите.
Дел од модемџиите беа вклучени и во активностите за создавање електронска музика и организирање на журки (трекер парти) и концерти, како и други забавни активности, меѓу кои и редовните дружења секоја сабота приквечер „во Бела“ и изборот на најдобра боза (Боздеј).
Етика

Етика — филозофска дисциплина која се занимава со проучување на моралот. Старогрчкиот филозоф Аристотел во своето дело ''Никомахова етика'' прв укажува на потребата на засебен филозофски ангажман врз моралот. Зборот „етика“ Аристотел го изведува од старогрчкиот збор ''етос'' со значење обичај или навика. Латинскиот еквивалент ''морес'' е пак корен на зборот морал. Како и повеќето поими во филозофијата, така и моралот е предмет на најразлични дефинирања. Но земајќи го предвид местото на етиката во еден филозофски систем, човечкото однесување е веројатно нејзиниот соодветен предмет на проучување. Според многумина, прашањето за доброто и злото е централно во етичките иследувања.
Поради проблемот на дефинирање, етиката честопати се преклопува со својата сродна филозофска дисциплина филозофската антропологија, која ја разгледува положбата на човекот во космосот. Теоријата на вредностите, наречена аксиологија, исто така има точки на допир со етиката, но главното разединување помеѓу двете се состои во тоа што етиката се занимава со специфичен вид вредности, односно моралните, за разлика од општиот збир вредности со кои се занимава аксиологијата.
Главната и пошироко прифатената поделба на етиката се состои од четири различни дисциплини: нормативна етика (се занимава со практичните последици и форми на морално делување), дескриптивна етика (уште позната како компаративна етика, се занимава со опис на конкретни дела, постапки, верувања), применета етика (градењето на соодветни системи на морално однесување во рамките на одредена дисциплина е нејзин главен интерес), мета-етика (мета-дисциплина која ги проучува етичките искази и (не)можноста за одредување на нивната вредност на вистинитост). Иако постојат мноштво мисловни текови повод клучните етички прашања, според моралниот стремеж најчесто се издвојуваат неколку поглавни етички текови: евдајмонизмот чиј главен стремеж е среќата; хедонизмот, кај кој задоволството е краен плод на моралното делување; користа соодвествува со утилитаризмот; и конечно прагматизмот, каде изнаоѓањето средства и начини за постигнување на делото е крајниот стремеж. Според изворот на моралот, а и притоа од двете главни сфаќања на моралот, произлегуваат хетерономната и автономната етика.
Суперхик

Суперхик е лик од стрипот Алан Форд. Првпат се појавува во 25 епизода.
Суперхик е чистач кој ги мрази сиромасите заради нивната валканост, а им се восхитува на богатите. Кога благодарение на испивање големи количества алкохол (кисело вино) тој се здобива со супер-моќи, пред сѐ со одвратен здив со кој може да имобилизира човек, тој почнува да краде од сиромасите и пленот да им го дели на богатите. Во подоцнежните епизоди на стрипот, Суперхик се жени со Бепа Јосп и претежно се труди да краде за себе.
Македонската ска-група Суперхикс го има добиено името по овој лик.
Долг лак

Долг лак (|longbow) — средновековно оружје карактеристично за Британија. Познат е и како велшки долг лак (''Welsh longbow''), според велшките стрелци во служба на кралот на Англија кои овозможиле две големи победи врз Франција (кај Креси и Азенкур) во текот на Стогодишната војна.
Долгиот лак имал домет до 180 метри, а извежбан стрелец можел да исфрли околу 12 стрели во минута. Стрела со соодветен врв исфрлена од долг лак наводно можела да го пробие оклопот на француските рицари (витези). Бил особено делотворен против коњаница, можеби затоа што самите коњи биле помалку оклопени.
Легендарниот Робин Худ е често претставуван со долг лак.
Робин Худ

Робин Худ — архетипски лик од британскиот средновековен фолклор, одметник кој краде од богатите за да им даде на сиромасите. Главно оружје му е долг лак и стрела, кое му служи и како средство за ловокрадство.
„Веселата дружина“ на Робин Худ живее во Шервудската Шума, во близина на градот Нотингем во Англија. Робин најчесто е претставен како одметнат англосаксонски благородник (Робин од Локсли) кој го заштитува населението од корумпираните норманските благородници. Шерифот од Нотингем и принцот Џон кои го користатат отсуството на кралот Ричард Лавовско Срце да ја узурпираат и злоупотребуваат власта.
Позитивните ликови поврзани со Робин Худ се Леди Маријана, Малиот Џон, Фратарот Так и трубадурот Вил Скарлет.
Легендата за Робин Худ е често искористувана како основа за холивудски филмови, од кои најпознати се оние во кои неговиот лик го играат Ерол Флин (1938) и Кевин Костнер (1991). Забележителна е и пародичната анимирана верзија од продукцијата на Волт Дизни (1973).
Интернационален детски музички фестивал „Ѕвездички“

Фестивалот "Ѕвездички" е единствен меѓународен детски фестивал во Македонија, организиран е од Естрада Мултимедија Центар. Се одржува секоја година во октомври, во Прилеп.
Прилеп, Македонија
Фестивалот се стреми да продуцира детски хитови и да направи од децата учесници нови ѕвездички. Основна цел на фестивалот е да создаде цврсти пријателски врски помеѓу децата од различни етнички и верски средини и да ги стави во пракса принципите за заедничко живеење, меѓусебна толеранција и разбирање, како и надминување на културните разлики помеѓу децата од целиот свет.
Фестивалот е замислен како големо шоу за деца на коешто децата од целиот свет имаат можност да ги испеат своите детски песни и да ги покажат своите можности. Фестивалските денови се вистински празник за децата бидејќи се на овој фестивал е подредено токму за нив.
Христијан Спировски

Христијан Спировски е познат пијанист од Битола. Pоден е на 24 ноември 1987 во Мелбурн, Австралија. Неговата кариера започнала кога имал 10 години. Како ученик при основното училиште напоредно бил и ученик во нижото музичко училиште.
Во 1999 година, Христијан се појаува во Македонската телевизија, за една година подоцна да го доживее врвот на својот успех кога ја освојува првата награда за најдобри инструменталисти во цела Македонија - „Вашиот Прв Аплауз“ пренесувано на 34 телевизиски куќи низ државава. Неговиот настап со Монти Чардашот беше вистинско изненадување за сите.
По завршувањето основно училиште, се запишува во училишиот центар за музичко образование во Битола, на инструментален отсек пијано во класата на младата професорка Маја Стојановска.
Овие две години, Христијан Спировски важи за еден од најдобрите битолски пијанисти . Tој бил наречен и „битолски Моцарт“ од страна на жири комисијата, Мате Грујовски и Анка Гиева.
Во 2004 година, Христијан Спировски се запишал во University High School, училиште сместено во центарот на Мелбурн.
Леукопласт

Леукопластите (од грчки ''leukos'' - бел) се пластиди кои не содржат пигменти, односно тие се безбојни. Според димензиите, тие се најмалите пластиди, а по форма најчесто се округли, односно леќовидни, поретко се издолжени вретеновидни или јајцевидни, додека во состојба на активно движење можат да бидат амебовидни.
Во својата онтогенеза, леукопластите се во директна врска со пропластидите. Така, како и пропластидите, и леукопластите имаат малку мембрански структури, меѓутоа можат да образуваат добро организиран ламеларен систем под дејство на светлината и на тој начин да се трансформираат во хлоропласти.
Во зависност од местото и функцијата, има два вида на леукопласти:
''Првиот вид'' на леукопласти претставуваат мали округли безбојни структури кои се наоѓаат во цитоплазмата, околу јадрото на епидермалните клетки на листот кај одредени растенија, како традесканција, орхидеја итн. За овој вид на леукопласти е карактеристично што и покрај тоа што се изложени на светлина, не се трансформираат ниту во хлоропласти, ниту во каротиноидопласти. Во нив не доаѓа ни до натрупување на резервни материи. Значењето на овие леукопласти не е доволно разјаснето. Но, некои научници мислат дека тие се недоразвиени или дегенерирани хлоропласти, без способност да синтетизираат хлорофилни пигменти.
''Вториот вид'' на леукопласти се наоѓаат во клетки од ткива и органи до кои не допира светлина, како на пример во внатрешноста на стеблото, во коренот, во плодот итн. Овие леукопласти се поврзани со секундарната синтеза на органски материи и нивно складирање во клетката како резервни материи.
Во зависност од тоа што складираат леукопластите од вториот вид, разликуваме три подвидови:
* Амилопласти - складираат скроб во вид на скробни зрна
* Елајопласти - складираат резервни липиди
* Протеинопласти - акумулираат резервни белковини во клетката.
Анска Река

Анска Река (по горното течение позната како Коџа Дере или Чамдашка Река) — лева притока на реката Вардар во јужнот дел на Македонија. Тече низ Валандовско Поле во правецот исток-запад, во должина од 22 км. Изворните краци се на јужните поли на Беласица, близу македонско-грчката граница утоката ѝ се наоѓа северозападно од селото Марвинци, близу до патот Скопје-Гевгелија. Во сливот на оваа река (166 км<sup>2</sup>) растат смокви, калинки и црници (за одгледување свилена буба). Во изворишниот дел реката има планински, а во долниот дел рамничарски карактер.
1 Поврзано
* Валандовско Поле
Хромопласт

Хромопластите се пластиди кои имаат само каротиноидни пигменти. Се нарекуваат и каротиноидопласти. Во согласност со нивниот состав, тие се жолти или портокалово - црвено обоени пластиди. Тие ја даваат бојата на венечните листови кај многу цветови и на многу плодови (домат, лимон, кајсија итн.). Хромопластите се среќаваат и во подземните органи кај некои растенија (како морковот), каде се застапени многу поретко.
1 Структура
Хромопластите се изградени само од двојна пластидијална мембрана и строма. Тие ја немаат сложената внатрешна ламеларна структура како кај хлоропластите, што е основната причина што не можат да вршат фотосинтеза (тие се фотосинтетски неактивни пластиди). Каротиноидите, како пигменти карактеристични за овие пластиди, главно се сместени во стромата. Во младите каротиноидопласти, каротиноидните пигменти даваат хомогено обојување на стромата. Со стареењето на каротиноидопластите, пигментите се собираат во сѐ поголеми количини и како такви можат да кристализираат. Како доминантни пигменти во хромопластите се издвојуваат каротините (портокалово - црвенкасти пигменти) и ксантофилите (жолти пигменти). Електронско - микроскопските истражувања покажаа дека пигментите во хромопластот се сврзани за определени т.н. ''носечки структури'' што се наоѓаат во стромата.
Утврдено е дека и кај хромопластите поседуваат одредено количество на ДНК со кружна форма, како кај хлоропластите.
Хромопластите ретко се добиваат со диференцирање од пропластидите и со трансформирање на леукопластите, а се добиваат со трансформација на хлоропластите, односно тие се крајни дегенеративни стадиуми на монотропниот развој на пластидите.
Според начинот на образување и морфологијата, се разликуваат три видови на хромопласти: ''кристални'', во кои каротиноидните пигменти кристализираат во каротин кристали, ''фибриларни (вретеновидни)'', каде ксантофилите се во вид на вретено или срп и ''глобуларни (кружни)'', каде каротиноидите се растворени во липидни капки.
Каротин

Каротините (со формула: C<sub>40</sub>H<sub>56</sub>) се портокалово-црвенкави пигменти кои се среќаваат кај хромопластите на растенијата. Тоа се јаглеводороди кои имаат способност да кристализираат и притоа да образуваат каротин кристали во стромата на хромопластите. Како најважен и најзастапен вид на каротин се издвојува каротин α:
Меѓутоа постојат и каротин β, γ и δ.
Изомер на каротинот е ликопинот, кој го има во хромопластите на доматот, шипката, кајсијата, праската и други плодови.
Санџак

Санџак е подрачје, управна единица на чело со санџак-бег, врховен воен и административен старешина, територијална единица во Отоманското Царство, помала од вилает. Еден голем вилает обично бил поделен на два или три санџаци, чиј управител се нарекувал мутесариф, кој исто така има ранг на паша. Помала единица од санџакот е каза, управувана од кајмакам, кој има ранг на бег и е еднаков на полковник во војската. Најмала територијална единица е нахија, управувана од мудир.
Каза

Каза е територијална единица во Отоманското Царство, помала од санџак. Еден санџак обично бил поделен на повеќе кази, чиј управител се нарекувал кајмакам, кој има ранг на бег и е еднаков на полковник во војската. Најмала територијална единица е нахија, управувана од мудир.
Ксантофил

Ксантофилите, со формула C<sub>40</sub>H<sub>56</sub>О<sub>12</sub>, се група на каротиноидни пигменти, кои всушност се оксидирани каротини. За разлика од каротините, ксантофилите се аморфни некристализирачки пигменти.
1 Видови ксантофили
* Лутеин - ја дава жолтата боја на венчето кај многу цветови
* Зеаксантин - ја дава жолтата боја на зрното кај пченката
* Капсантин - се јавува кај црвените пиперки
* Фукоксантин - присутен во кората на лимон
* Виолоксантин - го има во цветовите на љубичицата итн.
Пластид

Пластидите се карактеристични органели само за еукариотските растителни клетки и некои протисти (како алгите), а ги нема во животинските, габните или прокариотските. Според ендосимбиотската теорија, пластидите се резултат на еволуција на симбиозата помеѓу растителните клетки и фотоавтотрофни бактерии.
1 Генетски Материјал
Пластидите се органели кои поседуваат сопствена ДНК, што значи дека тие се полуавтономни. Пластидиалната ДНК се разликува од јадрената ДНК и од митохондриалната ДНК, со поголемата присутност на цитозин и гванин.
Кружната пластидиална ДНК е со должина од 0,04 до 0,3 милиметри. Покрај својата сопствена ДНК и РНК, пластидите (хлоропластите) содржат и рибозоми, што значи дека слично како митохондриите, можат да се саморепродуцираат.
2 Класификација на пластидите
Прв ги набљудувал Левенхук, меѓутоа, за првпат пластидите подетално ги проучува Шимпер, кој го дава и името на овие органели (од грчките зборови ''plasticos'', ''plastos'' = образува, оформува). Од Шимпер е предложена и првата класификација на пластидите според пигментацијата, која е во употреба и денес:* Леукопласти
* Хлоропласти
* Хромопласти.
Пластидите кои содржат пигменти се познати и како хроматофори. За разлика од Шимпер, Матиенко смета дека по правилно би било пластидите да се поделат на две групи, и тоа:
* Безбојни пластиди - леукопласти
* Пигментирани (обоени) пластиди - хромопласти
** Хлоропласти
** Каротиноидопласти.
3 Особини на пластидите
Трите видови на пластиди, бидејќи се сродни структури, во одредени услови можат да се трансформираат од еден во друг вид. Според Шимпер, се мисли дека пластидите се трансформираат по цикличен тек. На пример, леукопластите кај компирот, под дејство на сончевата светлина, се трансформираат во хлоропласти, додека при зреење на зелените плодови, хлоропластите преминуваат во хромопласти.
Меѓутоа, од поновите проучувања е докажано дека преминувањето на пластидите од еден во друг вид нема цикличен карактер, бидејќи претставува монотропен (едносмерен) процес:
Различните видови на пластиди имаат свои специфични и карактеристични својства, меѓутоа општо и заедничко за сите пластиди е тоа што имаат двојна пластидијална мембрана која го оддвојува матрицата (стромата) на пластидот од цитоплазмата.
Основната функција на пластидите се состои во способноста за продукција на органски материи и способност за нивно складирање во вид на инклузија како резервни материи.
Строма

Во биологијата, под строма, односно срцевина се подразбира или сврзно - потпорната материја меѓу клетките, ткивата, органите, или, пак, внатрешноста на органелите од клетката. Постојат строми на митохондриите, пластидите итн.
Нешто поразлична е употребата на поимот ''строма'' кај хлоропластите. Таму со овој поим се означува ат тилакоидите во кои се одвива темната фаза од фотосинтезата.
cs:Stroma
Ланец на исхрана

Синџирите (ланците) на исхрана во еден екосистем укажуваат на тоа на кое хиерархиско ниво се наоѓа еден организам во исхраната на останатите организми.
1 Хиерархија во синџирот на исхрана
Положбата на еден организам во синџирот на исхрана се нарекува хиерархиско ниво. Оваа положба зависи од тоа дали тој организам спаѓа во царството на монерите, габите, протистите, растенијата или животните.
Зелените растенија секогаш го заземаат првото хиерархиско ниво бидејќи тие се производители на храната која ја троши целиот синџир. Второто хиерархиско ниво е резервирано за организмите кои се хранат со растенија - тревојади (хербивори), додека натамошните нивоа припаѓаат на организмите кои се хранат со месо - месојади (карнивори)
2 Пренесување на енергијата во синџирот на исхрана
Енергијата постојано протекува низ синџирот на исхрана, но секој потрошувач ја користи речиси сета енергија која ќе ја прими во себе со храната. Кога едно тревојадно животно ќе изеде едно растение, тоа ја зело во себе енергијата која растението пак ја земало од Сонцето. Мал дел од таа енергија животното потрошило при респирацијата, додека друг дел, преку храната, оди во желудникот . Истото се случува и кога некој месојад ќе изеде тревојадно или друго месојадно животно. Ова се одвива сè до крајот на синџирот на исхрана.
Губењето на енергијата низ нивоата го означува и крајот на еден синџир на исхрана. Така, ретко кога во четвртото или петтото ниво има енергија за ново, следно ниво. Тоа е причина за создавање на биолошките пирамиди.
ca:Xarxa tròfica
he:מארג מזון
ht:Rezo alimantè
Дигитален јаз

Дигитален јаз (digital divide) како израз за првпат е употребен од страна на д-р Сајмон Мурс во интервју за Дигитална инклузија. Дигиталниот јаз ја опишува социо-економската раслоеност на општеството во врска со пристапот до компјутерите и интернетот. Терминот исто така се однесува на достапноста на квалитетна корисна дигитална содржина за определена група на граѓани. Јазот е социјален и политички проблем.
Достапноста на компјутерите и интернетот се само дел од аспектите поврзани со оваа проблематика. Квалитетот и корисноста на функциите кои ги нуди ИКТ се исто така битен елемент при анализата на локалните состојби.
Корисниците не мора да поседуваат компјутер за да бидат е-граѓани. Јавните точки за интернет пристап - Е-точки, мобилните уреди, џебните компјутери се исто така можен начин за користење на е-услугите.
Дигиталниот јаз нема јасни граници во општеството и поделеност на две групи. Економската состојба, цената на опремата и интернет пристапот, образованието претставуваат само дел од причинителите на дигиталниот јаз. Светските искуства говорат дека освен либерализацијата на пазарот, образованието и квалитетните локални содржини неопходно е создавање на национални и локални е-услуги од страна на Владата, локалните самоуправи, банките и фирмите. Овие услуги го прошируваат квалитетно општествениот опсег на ИКТ.
Шупелка

Шупелка — македонски народен дувачки инструмент сличен на кавалот (отворен од двата краја), со исклучок на тоа што шупелката е пократка (240-350 мм). Се прави од оревово, дреново, јасеново или јаворово дрво.
Шупелката свири хроматичка скала (две октави), со исклучок на првата нота од долната октава. Во долниот регистар, шупелката оддава мек и пријатен звук, додека во горниот регистар звукот ѝ е остар и пискав.
Овој инструмент има шест дупки и е стеснет при горниот крај. Се свири со трите средни прста од двете раце и се држи под агол од 45°. Се користи за солистички импровизации како и заедно со други инструменти.Шупелката има многу сличности ама и разлики со кавалот.
1 Снимки
* Музика за шупелка во изведба на мајстор Никола Цветковски
Македонски народни инструменти

Македонски народни инструменти — музички инструменти што се користат на територијата на Република Македонија и во македонскиот регион каде што живеат Македонците, најчесто за фолклорни дела.
Челно се делат во две групи:
* Традиционални македонски инструменти
* Ориентални македонски инструменти
1 Традиционални и ориентални
Гајдата, кавалот, шупелката, дудукот, зурлата, двојанката, разните видови на тамбури, тапанот и дајрето се сметаат за традиционални инструменти. Со мали варијации, грнетата, ќемането, удот, лејтата, канонот, тарабуката или дајрето се сметаат за ориентални инструменти и обично се составен дел од ансамблите во ориентален стил наречени чалгии.
Традиционалните инструменти се употребуваат во различни комбинации:
* Зурлата и тапанот можат да се слушнат на свадби и други слави каде се свири народна музика.
* Гајдата е фундаментален составен дел од македонската музичка култура, особено по селата. Обично се свири со пар кавали, тамбура и некои ударни инструменти (тапанче/дајре/тарабука).
* Тарабуката исто така се смета за традиционален инструмент, иако истата била донесена во Македонија во XV и XVI век век од Турците.
2 Класификација на македонските фолклорни инструменти
2.1 Дувачки
* Двојанка
* Дудук
* Гајда (македонска)
* Зурла (македонска)
* Кавал
* Шупелка
2.2 Ударни
* Дајре (македонско)
* Тапан
* Тарабука (македонска)
2.3 Жичени
* Ќемане (македонско)
* Тамбура (македонска)
* Уд (македонски)
Тамбура (македонска)

Тамбурата е македонски народен жичен инструмент со долг врат и крушковиден облик, кој се прави од оревово дрво. Инструментот го донеле Турците во Македонија во 14-тиот и 15-тиот век. Тамбурата произведува метален и боцкав звук. Може да се свири соло или во ансамбл на македонска народна музика.
''Тамбура'' – општ термин за повеќе видови жичени инструменти, кои според обликот меѓусебно многу се разликуваат. Разликата се состои  во бројот на гласовите (жиците), од каде што произлегуваат разните термини за овој инструмент.
Така, едногласната тамбура од две унисони жици се вика „литарка“ или „иќителлија“, двогласните тамбури од четири жици (две по две унисони) се викаат ''четворка'', ''чифтелија'', ''карадузен'', ''бозук'' или шесторка (на две места по три унисони жици). Кај сите нив тонот се добива со мали удари врз жиците со перце. Долги се околу 75-90cm (вратот 36-50cm, а корпусот 25-30cm). Нивната најчеста функција е да ги придружуваат народните песни.
Атмосфера

Атмосфера (од грчкото ''ατμός'' - ''атмос'', „пареа“ + ''σφαίρα'' - „сфера“) е слој од гасови кои можат да опкружат едно материјално тело со одредена маса, зависно од гравитацијата на телото, кои се задржуваат за подолго време ако гравитацијата е висока, а температурата на атмосферата е ниска. Некои планети се составени од различни видови гасови, но само нивната надворешна обвивка е атмосфера (видете гасовити џинови).
Поимот ѕвездена атмосфера го опишува надворешниот дел од ѕвездата. Ѕвездите со релативно ниска температура можат да формираат соединенија од молекули во нивната надворешна атмосфера. Земјината атмосфера, која содржи кислород кој се користи од поголем дел организми за дишење и јаглерод диоксид кој го користат растенијата, алгите и цијанобактериите за фотосинтеза, исто така ги штити живите организми од штетното влијание на сончевите ултравиолетови зраци. Нејзиниот моментален состав е производ на билионите години од биохемичките модификации предизвикани од живите организми. Таа има четири слоја или сфери:
Тропосфера: тоа е сфера во која има најмногу кислород и таму се случуваат сите појави и процеси и таму има услови за живот. Тоа е најнискиот слој кој се наоѓа до висина од 12км. Има и егзосфера стратосфера и јоносфера
1 Поврзано
* Земјина атмосфера
Роман (цар на Бугарија)

Роман (околу 929 — 997) — цар на Бугарија од 977 до 997 г. (де факто до 991 г.). Тој е син на цар Петар I и брат на цар Борис II.
Во 963 год. византискиот цар Роман II е симнат од власт и роднинските врски на бугарското царско семејство со византискиот царски двор се прекинати. Новиот цар Никифор II Фока одбил да го потпише повторно мировниот договор, освен ако Борис и Роман не бидат испратени во Цариград како заложници.
Во 970 год., комитопулите, синовите на комит Никола, ја искористиле смртта на бугарскиот цар Петар I, па кренале востание. Византија исплашена од успехот на комитопулите и нивните големи освоени територии од Бугарија, во 970 г. ги ослободува бугарските престолонаследници Роман и Борис II од заточеништво и ги праќа да го бранат бугарскиот престол. Борис и Роман се враќаат во Бугарија и поголемиот од нив ја презел власта под името цар Борис II.
Но, веќе во 971 год. бугарската престолнина Преслав и североисточниот дел од Бугарија се окупирани од Јован Цимиски, а синовите на цар Петар повторно се одведени во Цариград.
Бидејќи Борис II немал деца од машки пол, тој не претставувал опасност за ромејската власт во Бугарија, но Роман уште бил ерген. Затоа царот наредил тој да биде скопен. Во 977 год. Роман со брат му избегале од византиско заробеништво и се упатиле кон Бугарија. Легендата раскажува дека на бугарската граница Борис II бил убиен по грешка од бугарски граничар. По смртта на брат му, Роман бил признаен од комитопулите за цар и отседнал во Скопје, кое било прогласено за престолнина. Во 991 год. царот Роман повторно бил земен во заробеништво во Византија и таму тој умрел во 997 г.
Роман бил последниот владетел од Крумовата династија. Тој, како и неговиот татко, бил посветен на црковна и книжевна дејност. Роман го основал манастирот „Св. Георги Барзоходни“ и му дал статус на бугарски царски манастир.
Борис II

Борис II (околу 929 — 978 или 979) — бугарски владетел на Првото Бугарско Царство од Крумовата династија во периодот од 969 до 971 година. Тој е првороден син од бракот на царот Петар I со царица Ирина Лакапина.
1 Заложништво
Заедно со неговиот брат Роман бил даден како заложник во Цариград, каде што во 969 (според некои историчари во 970) година, по смртта на цар Петар, браќата се вратиле во Бугарија.
2 Владеење
Борис II станал цар на Бугарите во многу лоша состојба на земјата. Од север земјата била нападната од Киевска Русија, и бил заземен главниот град Преслав. Потоа кнезот Светослав I го зазел и Пловдив, по кое се упатил кон Тракија. Во меѓувреме, во 969 година, византискиот цар Никифор II Фока бил убиен и на престолот се качил Јован I Цимискиј кој се обидел да го убеди Светослав да се повлече од Бугарија со дипломатски средства, но безуспешно. Во 970 година руско-бугарската војска влегла во Тракија. Светослав со себе го донел кандидатот за византискиот престол - Калокир од Херсонес. Градот Филипопол (Пловдив) бил преземен и дел од неговите жители биле убиени. Византискиот војсководец Варда Склир успеал да ја порази Русија кај Аркадиопол, но неуспехот не ги сопрел нападите на Светослав.
Според договорот руските војници се повлекле од Бугарија. Спротивно на ветувањата, Цимискиј ја наметнал византиска воена администрација во освоените бугарски територии во Тракија и источна Мизија. Бугарското Царство заедно со Бугарската патријаршија биле уништени, а царот Борис II бил однесен како заробеник во Цариград.
Петар I (Бугарија)

Петар I (912 или околу 900 - 30 јануари 970) — бугарски владетел на Првото Бугарско Царство од Крумовата династија во периодот од 927 до 969 година. Петар бил вториот син на Симеон I.
1 Управување
Петар склучил црковен брак на 8 октомври 927 година во Цариград со внуката на император Роман I Лакапин, ќерката на Христофор Лакапин и Софија - Марија, која била прекрстена во Ирина Лакапина во чест на мирот кој требало да настапи помеѓу двата народи. Согласно склучениот договор Бугарската архиепископија била подигната во ранг на патријаршија. Тогашниот архиепископ на Дрестер (денес Силистра) - Дамјан, станал првиот бугарски патријарх. Освен тоа Византија официјално ја признала царската титула на бугарскиот владетел. Од бракот со Ирина се родил идниот Борис II и Роман-Симеон, крстен на славните си прадедовци.
Со потпишувањето на договорот, незадоволството во преславскиот двор започнало да се зголемува. Против активностите на Петар се објавиле сите кои ја поддржувале политиката на цар Симеон кој се потпирал главно на воените дејствија против Византија. Во 928 година Иван (или Јован), помалиот брат на Петар, се обидел да крене бунт против новиот владетел, но неговите постапки наскоро биле спречени. Две години подоцна, во 930 година, сличен обид направил и синот на Симеон I, Михаил, кој успеал да освои голем број приврзаници во регионот на Долна Струма. Царот Петар сепак брзо се справил со ситуацијата и со оваа закана, со што се утврдил на престолот.
Петар не успеал да се справи со задржувањето на големата држава која ја наследил од својот татко. Во околу 931 година српскиот владетел Чеслав Клонимировиќ побегнал од Преслав и кренал востание. Петар бил принуден да се помири со обновата на српската автономија. Унгарците од своја страна ги нападнале бугарските територии на неколкупати, и тоа во 934, 943, 948 и 958 година. Петар најпрвин се обврзал да им плаќа данок, а подоцна бил принуден да склучи мировен договор насочен против Византија.
2 Конфликт со Рус
Во 968 и 969 година во Бугарија започнала руската инвазија на киевскиот кнез Светослав I, поттикната од император Никифор II Фока. Во 969 година тие пристигнале до Преслав. Петар не ја издржал тензијата и добил мозочен удар. Петар управувал најдолго во историјата на Првото Бугарско Царство.
3 Црква
Петар посветил големо внимание на Бугарската црква и по неговата смрт бил канонизиран како светец. Во управувањето на Петар, Бугарската црква за првпат добила состојба на автокефалност, односно израмнување со другите независни цркви во тоа време. Така Бугарската патријаршија успеала да постигне големи успеси во однос на интеграцијата и ширењето на старобугарската култура и јазик меѓу другите словенски народи. Благодарение на напорите на цар Петар, црквата станала најмоќниот столб на православието меѓу Словените.
Раскошноста на официјалната црква и големите даноци довеле до ширење на ереси, во кои поддржувачите повикувале кон откажување од светите добра. Во текот на овој период започнало да се развива богомилството.
Микротубула

Микротубулите (од грчки ''micros'' - мал, ''tubulus'' - цевче) — цевковидни органели изградени од 13 надолжни редови од глобуларната белковина наречен тубулин, чиишто молекули се димери составени од α и β белковина. Микротубулите се наоѓаат во сите клетки, бидејќи го градат клеточниот скелет кој ја одржува формата на клетката. Тие на светлински микроскоп се видливи само во сноп, додека на електронски микроскоп се гледаат и поединечно. Микротубуларниот лумен има пречник од 25 nm.
Микротубулите настануваат спонтано, односно со полимеризација на тубулинските димери, кои, инаку се присутни во цитоплазмата.
Покрај во цитоскелетот, микротубулите учествуваат и во најразлични движења на клеточните органели. На пример, тие ги придвижуваат хромозомите при кариокинезата, потоа играат улога во движењето на трепките и камшичињата, како и во движењето на различни органели што можат да го менуваат местото (митохондрии и сл.).