Јаровит

Јаровит или Јеровит — полапски бог на војната, почитуван кај Вологошч (Цирципанци) и Хоболин (Хоболци; денешен Хавелберг). Изворите даваат само краток опис на неговиот култ, неговиот главен храм се наоѓал во Вологошч, каде што имало златен штит што му припаѓал на Јаровит. Од еден христијански монах бил идентификуван со римскиот Марс.
1 Етимологија
Во латинските записи, овој теоним е забележан како Gerovit и Herovith. Овие ознаки треба да се читаат како Yarovit, бидејќи во латиногерманските текстови словенскиот елемент jar- понекогаш се пишува како ⟨ger-⟩ или ⟨her-⟩ (види латински: Geressiwe = словенски Jarišov, латински: Gerus = словенски Jeruš, латински: Gergnew = словенски Jarogněv итн.). Ознаката со ⟨h⟩ е резултат на промена на графемата ⟨g⟩ → ⟨gh⟩ → ⟨h⟩ поради совпаѓање на полскиот изговор со германското пишување. Старополапската форма е реконструирана како *Jerovit.
Научниците го поврзуваат коренот jar- со прасловенската придавка *jarъ(jь) „силен, силен“ (сп. датиран полски: jary „силен“, долнолужички: jěry „импулсивен; немилосрден“, старословенски: jarŭ „суров“) или со *jarъ „пролетна“ (сп. старочешки: jarý, староисточнословенски: jaryi „пролетна“). Во прилог на изведувањето на коренот од прасловенскиот *jarъ(jь) е поткрепено со фактот дека во прасловенскиот јазик постоел збор хомофоничен на теонимот: *jarovitъ(jь) (сп. дијалектен руски: yarovity, српски: jarovit, бугарски: yarovit).
Во вториот дел се претпоставува дека постои наставка -vit (хипотетички PS *-vitъ) што значи „господар, владетел, херој“. Се претпоставува дека наставката потекнува од *vitędzь „воин, херој“ од германската етимологија. Сепак, некои истражувачи ја отфрлиле поврзаноста на наставката со *vitędzь токму поради германското потекло на зборот; некои научници ја поврзале наставката со зборот *vitati „да покани, да посака здравје“, или со независно потврдениот глагол *viti. Во зависност од значењето на коренот jary- што го зема даден истражувач, теонимот се преведува, на пример, како „Млад господар“ или „Силен, Моќен Господар“.
Некои истражувачи го делат и теонимот како Yar-ovit, каде што наставката -ovit значи „оној што има многу (нешто)“, „окарактеризиран со (нешто)“, а теонимот Yarovit се претпоставува дека значи „Оној во кого има многу од она што е силно, моќно“.
2 Толкувања
Фестивалот на сеење посветен на Јаровит, на кој бил сведок Отон, веројатно се одржал на 15 април. Се верува дека теонимот Јаровит е релативно нов и ги заменил претходните на табу основа. Според Хенрик Ловмијански, приказната за свештеникот кој се преправал во Јаровит и им се заканувал на граѓаните била измислена од христијаните за да го исмеат свештеникот.
Научниците го толкуваат Јаровит различно. Според Александар Гиејстор, Јаровит е очигледен бог на војната и тој го споредува својот златен штит чуван во храмот со штитот чуван во римската Регија. Се вели дека овој бог е полапска хипостаза на Перун. Според Анджеј Шијевски, овој бог манифестира соларни, боречки квалитети, а бил одговорен и за сферата на плодноста, жетвата и младоста.
Некои истражувачи ја поврзуваат фигурата на Јаровит и со источнословенски лик по име Јарило, кој од некои истражувачи се смета за источнословенско божество. Информациите за Јарило не се појавуваат сè до 1765 година, а таму е опишан како народен обичај укинат од епископот. Според етнографскиот материјал, едно од девојките било облечено во облеката на Јарило; Јарило требало да биде млад човек во бела мантија, бос, со човечка глава во десната рака, класови 'рж во левата, носејќи венец од билки и требало да седи на бел коњ. Идентитетот или врската помеѓу Јаровит и Јарило е поткрепена првенствено од фактот дека обете имиња содржат исто стебло jar- и дека празниците поврзани со едното и другото се одржувале на 15 април (или на сличен датум). Ставот за врската помеѓу Јаровит и Јарило е поддржан, на пример, од Гиештор, Михал Тера, Роман Зароф. Сепак, многу истражувачи сметаат дека врската помеѓу двете фигури е контроверзна или неоснована, како што се Ловмијански, Станислав Урбанчик или Јежи Стрзелчик, исто како што се смета за контроверзно да се толкува Јарило како божество.
Некои научници, исто така, сметаат дека Јаровит и Световит се идентични или синонимни божества. Првиот што предложил таков став бил Александар Брикнер, кој препознал дека зборовите *jarъ(jь) и *svętъ порано биле синоними и дека двата значеле „силен“, додека *svętъ почнал да значи „свет, свет“ само под влијание на христијанството. Затоа, теонимите Јаровит и Световит значат исто, како и дадените имиња Јаропелк и Светопелк, при што се претпоставува дека теонимот Јаровит прв настанал, а подоцна Ругијците го замениле со Световит. Ставот за блиска врска меѓу двете божества го поддржуваат, на пример, Урбанчик, Ловмијански или Зароф. Сепак, ставот дека *jarъ(jь) и *svętъ се синоними е критикуван и честопати не е поддржан од современите научници.
3 Во археологија
Во црквата „Свети Петар“ во Волгаст има две камени плочи. Првата, со димензии 86 × 46 см, е пронајдена во 1920 година под подот, а подоцна е вградена во ѕидот на црквата. На оваа плоча е врежан човек во долга наметка, со кренати раце, кој држи копје во десната рака. Подоцна, над неговата глава е врежан малтешки крст. Фигурата можеби стои на рид. Каменот се нарекува Јаровит камен (германски: Геровитштајн).
Втората плоча има димензии 193 × 117 см. На неа е прикажан човек облечен во долга наметка украсена под половината со украс; во десната рака држи копје, чиј врв е уништен од малтешки крст. Левата рака се извиткува над колкот, што одговара на минијатурни фигури од словенскиот период.
4 Наводи