Шќедро

Шќедро (хрватски: ''Šćedro'') — мал хрватски остров во Јадранското Море, кој се наоѓа 2.7 километри јужно од Хвар спроти селото Завала. Се простира на 8.36 километри квадратни со длабоко вдлабнат северен брег што формира добро заштитени сидра како што се Ловишќе (Вели порат) и Мостир. Хрватското име на островот најчесто се вели дека потекнува од ''štedri'' („дарежлив/милостив“) на старословенски јазик, што се однесува на неговите заштитни заливи. Во антиката бил познат како Таурис (италијански: ''Tauricola''/''Torcola'').
1 Име
Веќе запишан како ''Tavris'' на Појтингеровата табла, акцентот мора да бил на во подоцнежната форма ''Táuricula'', инаку немало да биде синкопирано, како што се случило за да се добие формата ''Torcola''. Островот била наречен ''Торкола'' на портоланската карта од 1373 година на Франческо Пицигано, портоланот од 1490 година отпечатен од Бернардино Ризо да Новара, картата од 1663 година ''Congregatio nationis Illyricae'', картите од Винченцо Коронели од 1688 и 1694 година, картата HR-DAZD-383 од 1718 година, картата од Жак-Николас Белин од 1771 година, картата HR-SKST R-684 од 1771 година, картата од Џузепе Антонио Грандис од 1781 година и картата од Винченцо де Лучио нацртана околу 1790 година.
2 Географија
Шќедро се наоѓа во каналот Корчула помеѓу Хвар и Корчула. Неговата највисока точка е Зеленикова глава (112 метри). Островот е ретко населен сезонски, без град и само неколку реставрирани камени куќи околу заливите Мостир и Ловишќе.
3 Заштита на природата
Пределот на островот бил прогласен за значаен предел во 1968 година. Неговите околни води го формираат морското подрачје Натура 2000, назначено за живеалишта, вклучувајќи гребени и корита со Посидонија океаника. Информациите за управување и следење на ливадите ''со Посидонија'' ги следат националните протоколи/UNEP.
4 Историја
4.1 Антиката
Античките извори и современите научни трудови бележат поморски судир за време на Цезаровата граѓанска војна во близина на островот ''Таврида'' во 47 година п.н.е., помеѓу Публиј Ватиниј и Марко Октавиј. Точната идентификација на ''Таврида'' е предмет на дебата: пораната литература понекогаш го изедначувала островот со Шќедро или Шипан, додека поновите трудови се залагаат за островите Паклени кај Хвар. Подводни наоди на амфори сведочат за интензивна античка навигација во областа, што е во согласност со регионалните истражувања.
4.2 Среден век
Според Хварскиот статут од 1331 година, Шќедро бил заеднички имот резервиран првенствено за пасишта и поморска употреба. Доминикански манастир посветен на Св. Марија Милосрдна (''Света Марија од Милосрдја'') бил основана во Мостирскиот залив во 1465 година, а подоцна била напуштена; остатоците се заштитено културно добро.
4.3 19 век до денес
По венецијанската и краткотрајната француска контрола, Шќедро потпаднал под хабсбуршка администрација во рамките на Кралството Далмација. Мали земјоделски селца (Мостир и Настане) се развиле во 19 век; денес тие се во голема мера напуштени или се користат сезонски за туризам.
5 Археологија
Праисториската активност на Шќедро вклучува бројни камени тумули (''гомиле'') низ целиот остров. Во 2025 година, пробните ископувања во Ратинската пештера (''Ратинска шпилја'') на југоисточниот брег откриле неолитска (Хварска култура) керамика и литики, проширувајќи го населувањето на островот до 5-тиот милениум пред нашата ера.
Потопено културно наследство (расфрлани амфори и остатоци од потонати бродови) е евидентирано во блиските води; целните нуркања се регулирани бидејќи областа спаѓа во рамките на Натура. Морско наоѓалиште од 2000 година.
6 Инфраструктура
Островот немал патишта од 1993 година.
7 Економија и пристап
Сезонскиот поморски туризам е концентриран во безбедните сидришта Ловишќе и Мостир. Нема ферибот за автомобили и нема јавна патна мрежа; пристапот е со приватни пловила и сезонски трансфери со брод од Завала (Хвар). Основните туристички објекти (семеен ''конобе'') работат само во летните месеци.
8 Библиографија
*******=
5 Археологија
=**
8.2 Архитектура
*
8.3 Фауна
*=
4 Историја
=**
8.5 Заштита
***
8.6 Топонимија
*