Улцињски солници

Улцињските солници се напуштени солници на jужниот дел на Црна Гора, во близина на градот Улцињ во делтата на реката Бојана. Тие се најголемите солници на Јадранското Море и меѓу десетте најголеми во Медитеранот. Изградени се во 1920-тите и 1930-тите години, моделирани според традиционалните јадрански солници и работеле до 2013 година. Поради нивниот висок биодиверзитет, тие се прогласени за Рамсарско мочуриште и природен парк.
1 Историја
Подрачјето на денешните солници некогаш било Зогањско блато, односно мочуриште со солена вода во кое се размножувале комарци, преносители на маларија. По наредба на кралицата Милена Петровиќ, во морето во 1913 година бил ископан дренажен канал, кој требало да го исцеди мочуриштето, но бидејќи мочуриштето се наоѓало под нивото на морето, било поплавено и посолено. Каналот, кој постои и денес, се нарекува „Порт Милена“ по кралицата.
Во 1920 година, владата на Кралството СХС направила истражување за да се утврди најсоодветната локација за изградба на солници. По шест години истражување, инженерите се одлучиле за Зогањското Блато. Најстарите солници со придружната инфраструктура биле изградени во периодот 1926-1934 година, а првата жетва на сол била собрана во 1935 година, во количина од 6.000 тони. Во децениите што следеле, фабриката била надградена и проширена, последно во 1980 година, кога била обновена по земјотресот претходната година.
Во солниците, именувани по националниот херој „Бајо Секулиќ“, во речиси 80 години работење, солта не била собрана само двапати: во 1943 година за време на војната и во 1964 година, кога била растворена од дожд. Рекордната жетва, забележана во 1952 година, била 41 882 тони сол. Освен туризмот, солниците најмногу придонеле за современиот развој на градот Улцињ.
По 2000 година, започнала приватизацијата на солниците, а во 2005 година компанијата прогласи банкрот. Поради небрежно управување под новиот мнозински сопственик и одливот на пари наменети за инвестирање во производствениот процес, компанијата почнала да бележи загуби. Во 2013 година, производството на сол било запрено, а солниците биле напуштени.
2 Биодиверзитет
Иако вештачки создадени и одржувани, солниците се уникатен екосистем кој обезбедувал живеалиште за бројни растителни и животински видови. Солниците имале сезонска динамика на поплавување и сушење што доведувало до различен степен на соленост. Една третина од солниците биле трајно под вода и не биле вклучени во процесот на производство, што им овозможувало на организмите зависни од вода да преживеат.
Солените рамнини се едни од најважните места за размножување, зимување и престој на птиците на целиот источен јадрански брег, особено важни за птиците преселници на јадранскиот прелетнички пат. Над 250 видови се идентификувани, од кои околу 55 се размножуваат тука. 70 видови се заштитени на ниво на Европската Унија и се вклучени во Анекс I од Директивата за птици. Според податоците од пописот на зимските птици, бројот на единки во зима се движи помеѓу 12 000 и 22 000, вклучувајќи видови како што се плисавицата, долгоопашестата патка, калуѓерката, златниот пловер, фламингото и далматинскиот пеликан.
Регистрирани се 12 видови водоземци и 28 видови влекачи. Меѓу безрбетниците, присутни се саламурените ракчиња (''Artemia'' sp.) и бројни инсекти. Во базените се регистрирани 201 вид растенија (заклучно со 2018 година), покрај бројните халофити, има и трски, а на околните насипи има, меѓу другото, силни популации на орхидеи.
Други еколошки важни подрачја во близина се Скадарското Езеро, Шашкото Езеро, Ада Бојана и албанската Велипоја.
3 Заштита и ранливост
Напуштањето на производството на сол го оставило подрачјето на сукцесија, живеалиштето на плитка солена вода и кал во солниците исчезнало, а количината на застоена свежа вода се зголемила. Со тоа имало намалување на биодиверзитетот, посетите на птици се намалиле поради исчезнувањето на нивната храна, а комарците како потенцијални вектори на болести претставуваат и директна закана за луѓето. Како резултат на неконтролирано пасење на добитокот, насипите околу солниците почнале да се уриваат. Дополнителен проблем е честото ловокрадство на птици.
По приватизацијата и неколкуте неуспешни продажби, сопственоста на солниците долго време била нејасна, но во 2008 година мнозинскиот сопственик на компанијата пред нејзиниот колапс ја сменил намената на земјиштето, што ќе овозможило изградба на туристички комплекси на него.
Првиот закон за заштита на солниците бил донесен во 1984 година, кога ловот бил забранет во неговата област. Пет години подоцна, таа била признаена како меѓународно место од орнитолошка важност. Во 2004 година, управниот одбор на солниците ја прогласил областа за приватен парк на природата, прв од ваков вид во Црна Гора. Во 2012 година, црногорскиот парламент ги признал солниците како приоритетна област за заштита, го вратил нивниот статус на земјоделско земјиште во просторниот план и три години подоцна ја започнала официјалната постапка за заштита. Откако сопственикот поднел жалба до Уставниот суд, овие одлуки биле прогласени за неуставни и поништени. Притисокот врз државата да ја заштити областа од приватни интереси бил засилен од организациите на граѓанското општество, јавноста, како и германскиот амбасадор во Црна Гора, кој се заканил дека ќе го блокира отворањето на Поглавјето 27 (животната средина и климатските промени) во преговорите за пристапување во ЕУ.
На 24 јуни 2019 година, солниците биле прогласени за природен парк и номинирани за Рамсарско место. Од неговото основање, извршени се некои помали реставрации и рехабилитации, но паркот не е целосно оперативен, бидејќи сè уште не е основана компанија за управување со него; привремено управува јавното претпријатие „Национални паркови на Црна Гора“.