Николај VII Зрински

Никола VII Зрински (унгарски: Zrínyi Miklós; Чаковец, 1 мај 1620 – Горњи Куршанец 18 ноември 1664) – хрватски бан, војсководец и поет.
1 Биографија
Грофот Никола Зрински бил хрватски бан од 1647 до 1664 година. Бидејќи бил роден во Чаковец каде што поминал голем дел од својот живот, некои историчари го нарекуваат и Никола Зрински од Чаковец.
Во генеалогијата на целото семејство кнезови Зрински, кое било многу моќно и влијателно во средновековното Хрватско-унгарско кралство, а подоцна и во Хрватска како дел од Хабсбуршката монархија, тој бил седми по ред со тоа име, па затоа некои го нарекуваат и како Никола VII Зрински, а во некои текстови е наречен и Никола Зрински Помладиот.
1.1 Семејство и воспитување
Никола Зрински е правнук на Никола Шубиќ Зрински, кој бил херој на Сигет и внук на Јурај IV Зрински, кој ја отпечатил познатата книга Декретум во Неделишче во 1574 година, ''која ја составила Вербеца Иштван, студентка.''
Таткото на Никола, Бан Јурај В. Зрински, починал на 28 декември 1626 година во воен логор во Пожун (денешна Братислава, Словачка), каде што учествувал со својата единица во Триесетгодишната војна.
Историските извори велат дека бил отруен по наредба на австрискиот царски генерал Албрехт фон Валенштајн, по вербален спор меѓу нив.
Мајката на Никола, грофицата Магдалена Зринска, родена Сечи, подоцна се преомажила за баронот Никола II ''од'' Малакочи од Суседград, а за Никола и неговиот брат Петар се грижеле неколку значајни личности во текот на нивната младост, вклучувајќи го и епископот на Загреб , Петар Домитровиќ од 1611 до 1628 година, како и надбискупот на Острог, Петар Пазмани.
Првично, за браќата се грижеле протонотариусот Стјепан Патачиќ и епископот на Загреб, Петар Домитровиќ, а откако двајцата старатели починале набргу потоа, работата ја презел четиричлен комитет, чиј директен старател бил Фрањо Батјани, внукот на Никола IV од Зринска.
И двајцата студирале кај језуитите во Грац во периодот од 1630 до 1634 година, а подоцна во Трнава во Словачка од 1634 до 1636 година каде на језуитскиот колеџ во Трнава, Никола дипломирал реторика во 1636 година.
По нивното образование, Никола и Петар Зрински отпатувале во Италија, каде што биле примени од папата Урбан VII.
Тие зборувале најмалку шест јазици од кои хрватски, германски, унгарски, латински, турски и италијански.
1.2 Млад воин
Во 1637 година, Николај се вратил во својот имот во Меѓумурје, во Чаковска тврдина каде учествувал во Триесетгодишната војна во 1642,1643, 1644 и 1646 година. Прво учество му било во септември 1642 година со единица од 500 коњаници, а во 1644 година им се придружил со уште 500 коњаници. Во 1646 година на покана од кралот тој се приклучил со 300 поданици на војската на хрватскиот бан и повторно за последен пат учествувал во Триесетгодишната војна.
Потоа се истакнал во битките против Швеѓаните и нивниот сојузник Георги I Ракочи, доаѓајќи му на помош на кралот во градот Скалица и нанесувајќи им тешки загуби.
На 26 јануари 1646 година, станал генерал-мајор (генерал Фелдвахтмајстер), а поради неговиот покажан хероизам и воена вештина, кралот Фердинанд III го назначил за „Генерал на сите Хрвати“(лат. ''Croatorum omnium generalis'') во 1647 година, а на 27 декември истата година, за Бан на Хрватска.
Тој бил назначен за Бан на Хрватска на седницата на Хрватскиот парламент во Вараждин на 14 јануари 1649 година.
На 17 септември 1645 година, Никола се оженил со грофицата Марија Еузебија Драшковиќ, ќерка на Гашпар II Драшковиќ и член на Љутомерската гранка на тоа семејство, но таа по неколку години починала.
На 30 април 1652 година, Никола се преженил во Виена за бароницата Марија Софија Лебл со која имале четири деца, од кои две починале многу млади, а две го надживеале својот татко. Тоа биле ќерката Марија Катарина и синот Адам.
1.3 Унгарски поет
Освен што успешно војувал против Турците бил и многу мудар политичар и интелектуалец кој напишал голем број значајни литературни дела, меѓу кои едно од најпознатите е големата книга лирска поезија објавена во Виена во 1651 година под наслов ''Adriai tengernek Syrenaia'' (Сирена на Јадранското Море), која била преведена од унгарски на хрватски јазик од неговиот брат Петар и објавена во Венеција во 1660 година.
Во книгата ''Adrianskoga mora sirena,'' покрај ''Обсида Сигецка'' како главна содржина на поемата, има и голем број лирски песни - идили, епиграми за хероите од Сигет, поема за Христос и ''„последната поема „Испивање“ во која Никола, како поет на оригиналот, зборува за својот сопствен воинствен хабитус“''.
Тој е исто така автор на првиот еп на унгарски јазик, ''Падот на Сигет'', напишан во 1647/48 година.
Во Унгарија, Никола Зрински се смета за најголема фигура на унгарската барокна литература.
1.4 Хрватот пред сè
Сепак, самиот Никола Зрински се сметал себеси за Хрват, како што напишал во писмо до својот пријател, загрепскиот заменик-жупан Иван пл. Ручиќ во 1659 година, кое ја содржи и познатата реченица ''„Ego mihi conscius aliter sum, etenim non degenerem me Croatam et quidem Zrinium esse scio“'', што се преведува како: ''„Инаку, свесен сум, навистина знам и нема да кријам дека сум Хрват, и тоа Зрински“''.
Хрватско-унгарски поет, но и човек кој на зората на европската ера на будење на националната свест и почетокот на аспирациите за национални држави, го посвети својот живот на зачувување на европската и христијанската цивилизација, но и на благосостојбата на својот народ.
Сепак, тој бил вмешан и во политички интриги на своето време, кои имаа малку заедничко со неговите идеали, и може да се смета за трагична личност во хрватската историја.
Истата година, 1659 година, Никола Зрински основал францискански манастир во Чаковец и ги довел францисканците од хрватската покраина Свети Ладислав (а не францисканците од унгарската покраина Света Марија).
Во 2009 година се слави 350-годишнината од доаѓањето на францисканскиот ред во Чаковец.
1.5 Библиотека
Како учен човек, Никола поседувал голема и богата библиотека во својот замок во Чаковец, која во професионалните кругови е позната уште како ''Библиотека Зринијана''.
Се смета дека библиотеката е основана многу порано, во текот на 16 век, а можеби и порано, но официјалниот почеток на создавањето на библиотеката се смета за 1662 година, а за нејзин основач се смета банот и поетот Никола.
Кога нејзиниот сопственик организирал професионална класификација на книги и создал библиотечен каталог со наслов лат. ''Catalogum omnium librorum bibliothecae csaktorniensis excellentissimi atque illustrissimi domini comitis Nicolai a Zrino nan.''''Anno Domini 1662. die 10. octobris''.
Овој каталог, замислен од самиот Никола Зрински кој бил напишан на латински и е сметан за од исклучителна реткост и вредност кој за среќа е зачуван до ден-денес.
Познатата збирка книги од Чаковец на Никола Зрински е зачувана речиси на чудесен начин. Оваа највредна хрватска библиотека од постариот период е спасена од комбинација на интересни околности.
Наводно по ненадејната смрт на Бан Никола, библиотеката ја наследил неговиот син Адам, кој немал ни две години, а кој се преселил од Чаковец со сестра му и мајка му Марија Софија и малку подоцна.
Таа решила да ги земе собраните книги со себе кога го напуштила Чаковец по смртта на нејзиниот сопруг и на овој начин, била спречена опасноста од ограбување на библиотеката, што следела по погубувањето на чичкото на Адам, Петар Зрински, Нов Град во Виена во 1671 година.
Потоа, по неуспехот на заговорот Зрински-Франкопан, по царска наредба, целиот имот на Зрински бил конфискуван, а имотите опустошени.
За време на животот на Адам, како и по неговата смрт, ''Библиотеката Зринијана'' била преместувана неколку пати од кои долго време се наоѓала во замокот Битов (Ветов) во јужна Баварија, а конечно била купена во 1893 година од тогашната хрватска покраинска влада за 12.000 форинти и предадена на Националната и универзитетска библиотека во Загреб на чување, каде што стои и до ден денес, во колекцијата „Реткости“.
Целиот нејзин фонд денес содржи фонд од 731 книга со непроценлива вредност, а за оваа библиотека пишувал и познатиот холандски научник Јакоб Толиус, кој го посетил Никола во неговиот замок во Чаковец и бил воодушевен од богатството на библиотеката и високото образование на Зрински.
Во разговор со Јакоб Толиус за политичката ситуација во Хрватска, тој му спомнал ''„Турците нема да претставуваат никаква закана за нашиот опстанок во иднина, а по повлекувањето на Турците, Виена и Венеција остануваат како опасни сили, непропорционално помоќни од Истанбул. Италијанските сили не доаѓаат предвид за нас, француската политика на кралот Луј XVI е нечесна и себична, а англискиот крал не е заинтересиран за Дунав. Не можеме да сметаме на никого освен на себеси.“''
Никола познавал и многу други европски научници, философи и други значајни личности од тоа време со кои бил во постојан контакт. Познатиот турски патописец и дипломат Евлија Челебија, исто така, ги посетил Зрински во Чаковец. Во оригиналниот ракопис ''на Патеписот,'' Евлија Челебија напишал многу информации за Никола VII Зрински, за неговиот лик, воените подвизи, имотите на семејството Зрински и за почитта на Османлиите кон Зринските.
1.6 Победник во многу битки
Историјата на Зринското Кнежевство е обележана со постојани војни против Турците во кои банот Никола Зрински, заедно со својот брат Петар, успешно се борел против османлиската војска, и додека цела Европа ги славела, неискусниот и некомпетентен крал Леополд I постојано ги опоменувал да ги остават Турците на мира и да „го почитуваат примирјето“.
Во 1660 година, Никола Зрински ја држел турската тврдина Канижа (денес Наѓканица во југозападна Унгарија) во „позиција на шах-мат“, но добил наредба да го запре нападот и да ги повлече своите воини, па затоа, лут и разочаран, се повлекол во својот штаб во Чаковец.
Сепак, во многу битки и помали престрелки, тој го победил непријателот нанесувајќи му болни удари.
1.6.1 Битката кај Костајница во 1651 година.
Бидејќи Османлиите често ја преминувале тогашната граница, напаѓајќи ја Хрватска со своите брзи коњи што ги носеле при ненадејни напади, Бан Никола повремено возвраќал, со цел да ги казни и заплаши и така во август 1651 година, тој ја повел својата војска низ Сисак и Петриња до Костајница, каде што на левиот брег на реката Уна, спроти тврдината Костајница каде се водела отворена битка со турските сили, а турците немоќни да се спротистават на нападот на Хрватите, почнале панично да бегаат преку мостот за да се засолнат во тврдината. Гледајќи дека работите одат лошо, командантот на тврдината Костајница, Омер-ага, наредил да се изгради подвижен мост преку реката Уна, за да не можат војниците на Зрински да ја нападнат самата тврдина и така на овој начин, ги оставил своите војници кои сè уште биле на левиот брег на Уна на милост и немилост на Хрватите.
Никола Зрински не ја нападнал самата тврдина на десниот брег на Уна, туку наредил походот да биде прекината и да се врати во Петриња, за да не биде обвинет за кршење на примирјето што било на сила во тоа време.
Поразот на османлиската војска кај Костајник ги смирил нејзините агресивни команданти, а извесно време немало поголеми инциденти на тогашната граница.
1.6.2 Одбраната на тврдината Нови Зрин
Во 1661 година, Никола Зрински, со цел да ја зајакне одбраната од турската закана што доаѓала од унгарска страна, без дозвола од виенскиот двор, ја изградил величествената тврдина Нови Зрин, во близина на устието на реките Мура и Драва, на самиот источен раб на Меѓумурската жупанија и со тој чин ги налутил Турците, кои реагирале со неколкукратен напад на тврдината, но бидејќи била добро бранета со поставени 24 топови на ѕидините и добро снабдена со залихи од барут, храна и други потребни работи, не можеле да ја освојат во првите неколку години.
На 13 август 1663 година се случила една од главните битки за тврдината Нови Зрин кога била нападната од околу 6.000 Османлии.
Никола Зрински, кој лично ги предводел хрватските одбранбени единици, успеал да го одбие непријателот, а подоцна ги принудил и да се повлечат.
Проценети загуби: османлиски сили 566, а хрватската војска 30.
Тој август, Турците се обиделе да ја освојат тврдината уште двапати, но повторно без успех.
Така на 17 ноември 1663 година Битката за тврдината Нови Зрин се одиграла повторно, а исходот од таа битка по втор пат бил поволен за хрватските бранители.
Одбраната на Нови Зрин од страна на Никола, како и победата на Петар Зрински над Турците во битката кај Јурјеве Стијене во близина на Оточац, предизвикале восхит и еуфорија во Европа, зголемувајќи ја славата на Зринските.
Сепак, Нови Зрин не можел да издржи без целосна поддршка од кралот со што на 5 јуни 1664 година голема турска војска, лично предводена од големиот везир Фазил Ахмед-паша (турски: ''Köprülü'' ), со помош на татарските сили, ја нападнала тврдината и по нешто повеќе од еден месец опсада успеала да ја освои, а веќе на 7 јули 1664 година целосно да ја уништи.
И покрај постојаните напори на Никола да го убеди главниот командант на хабсбуршката царска војска, Рајмунд Монтекуколи, да ги нападне Турците со сите расположиви сили (околу 30.000 војници стационирани на неколку километри од Нови Зрин) и да ја пробие опсадата, тој тоа го одбил бидејќи инструкциите што ги добил по неговото назначување биле дека може да интервенира само ако турскиот напредок навистина ја загрозува Виена, а тој ги нападнал само кога се движеле кон Виена.
Сето ова предизвикало негодување кај Никола, а заедно со подоцнежните настани (неповолен мировен договор со Османлиите), влијаело врз создавањето на Зринско-Франкопанскиот заговор.
1.6.3 Мост Осиек – пресек на турската каротидна артерија
На почетокот на 1664 година, со мудра и разработена воена стратегија и тактика, Никола Зрински, движејќи се кон исток, уништил неколку турски упоришта во тогаш окупирана Унгарија и пробил низ Барања освојувајќи ја Дарда, па сè до градот Осиек, палејќи ја осјачката паланка, но не можел да го освои целиот град без топови, така на почетокот на февруари, тој ја извршил една од своите најспектакуларни акции, која одекнала низ цела Европа, кога го запалил и значително го оштетил познатиот дрвен Сулејманов мост преку реката Драва (и околните мочуришта), долг неколку километри, изграден во 1566 година, кој ги поврзувал Осиек и Дарда во Барања.
Турската војска го користела за да навлезе во Европа и да ги снабдува своите трупи,но по палењето оваа турска линија на живот била прекината за некое време.
Николовиот ''„пробив до Осиек и палењето на Сулејмановиот мост денес се изучува како пример за воена акција со сите елементи на диверзија, што всушност е карактеристика на модерното војување“''.
Поради неговите големи и брилијантни победи (зимскиот поход во јануари и февруари 1664 година), шпанскиот крал Филип IV му ја доделил на Никола Зрински титулата „Витез на златното руно“ ''на''''20'' април 1664 година, а францускиот крал Луј XIV го наградил со 10.000 талери и му ја подарил познатата таписерија „Зринска армија“, дело на самиот мајстор Гобелен.
1.7 Бунтовник против Варшавскиот мир
На 1 август 1664 година, Хабсбуршката царска војска, со помош на воени единици од некои европски земји, ги победила Турците кај Сентготард (унгарски:''Szentgotthárd'' ).
Кралот Леополд I, сепак, не ја искористил оваа победа, туку склучил неповолен договор со непријателот познат како „срамниот Васварски мир“, со услови како Турците да се победници.
Унгарските и хрватските класи не биле задоволни од исклучително лошите услови на овој мир, бидејќи Турците можеле да задржат сè што освоиле до тој момент, а бидејќи Виена ги спречувала законски да се борат за своите права преку политика, немало друга опција освен хрватските и унгарските водачи да се обединат и да ги остварат своите права со тоа што ќе се спротивстават на виенскиот двор, кој е познат како Зринско-франкопански заговор.
Хрватските дисиденти биле предводени од Никола Зрински, додека Унгарците биле предводени од Франц (унгарски : ''Ференц'') Веселени. Бидејќи во тоа време францускиот крал Луј XIV бил во конфликт со виенскиот двор околу европската политика, се воделе преговори помеѓу бунтовниците и кралот за соработка, но на крајот тие не биле реализирани.
1.8 Смрт
На 18 ноември 1664 година во бурните денови и недели што следеле по Вашварскиот мир во редовите на незадоволните, Никола починал под нејасни околности додека ловел дива свиња. Ова се случило во близина на меѓумурската населба Горњи Куршанец, јужно од Чаковец, во областа на ловиштето наречено Куршанечки луг.
Постојат сомневања дека бил убиен по наредба на виенскиот двор, но сè било прикриено и претставено како смрт од ранета дива свиња. Со неговата смрт, Зринско-франкопанската завера го изгубила својот водач.
Познатиот хрватски Бан бил погребан на 21 декември 1664 година во семејната гробница Зрински во комплексот на манастирот Павлин во Света Јелена, место два километри северно од Чаковец. Погребната служба ја водеше загрепскиот епископ Петар Петретиќ, а говорот го одржа лепоглавскиот Павлин Иван Кери. Во својот погребен говор, Иван Кери го нарече Банот ''„утеха на Унгарија, светлина на Славонија, око на Хрватска, потпора на Далмација, срце на Европа, идол на државата, слава на христијанството, штит на империјата и најсилен заштитник на општото добро и пример за секој човечки потфат“''.
Според секретарот на семејството Зрински, отец Марко Форстал, телото на починатиот „На ''21'' декември '', со свечен сјај, на погреб украсен со бројни воени знамиња и друг плен земен од непријателот, тој беше погребан во месинган саркофаг во гробницата на неговите татковци во Света Елена''.“
Во спомен на неговата трагична смрт на 18 ноември 1994 година, во негова чест беше подигнат споменик во населбата Горњи Куршанец. 
2 Дела
*''Adriai tengernek Syrenaia'', Виена, 1651 година, (препишан на хрватски: ''Сирени на Јадранското Море'', Венеција, 1660 година)
Тој оставил во својот ракопис:
*''Ne bántsd a Magyart'' (Не допирајте Унгарец)
*''„Витез хаднаги“'' (Храбриот витез), збирка медитации за воената храброст
*''Mátyás király életéről valo elmélkedések'' (Размислување за животот на кралот Матијас)
*''Az török áfium ellen valo orvosságban'' (Лек против турски опиум)
3 Наследство и сеќавање
Во времето на неговата смрт, Никола Зрински од Чаковец бил на врвот на својата слава, а по неговата смрт, водството на заговорот го презеле други поединци (неговиот брат Петар Зрински и Фран Крсто Франкопан, како и надбискупот на Острог, Ѓуро Липај, унгарскиот Палатин , Фрањо Веселени и Фрањо Надасди и Еразмо Татенбах).
Неколку години подоцна, заговорот пропаднал (1670–1671) и движењето целосно се распаднало.
Сопругата на Никола, Софија, се преселила од Чаковец по неговата смрт, заедно со нивните две мали деца. Неговиот син Адам и ќерката Марија Катарина го продолжиле своето образование во Виена, а дури во 1681 година Адам се вратил на семејниот имот во Меѓумурје и како и неговите предци, се приклучил во борбата против Турците.
Како австриски офицер, бил убиен во битка со Турците во близина на Сланкамен на 19 август 1691 година, а некои историски извори велат дека всушност бил застрелан во грб од австриски војник. Бидејќи немал деца, оваа гранка на семејството Зрински исчезнала со неговата смрт.
Само неговиот братучед Иван Антун Зрински, последниот машки потомок на познатото благородничко семејство на Зринското Кнежевство, останал жив некое време, но бил обвинет за велепредавство во 1683 година и затворен.
Откако поминал 20 години во австриските затвори, починал од пневмонија во Грац, во тврдината Шлосберг, на 11 ноември 1703 година.
Во чест на хрватскиот бан и поет Никола Зрински, кој бил крунисан во 1904 година, властите во тоа време подигнале величествен споменик висок околу осум метри на главниот плоштад во центарот на градот Чаковец. На врвот од споменикот, голем орел со раширени крилја стои на меч и лира, симболизирајќи го херојството и поезијата на Никола Зрински.
4 Галерија
5 Поврзано
* Петар Зрински
* Зрински-Франкопански заговор
* Никола Субиќ Зрински
* Франкопанци