Македонски Срби

Србите се уставно признато малцинство во Македонија. Според пописот од 2021 година нивниот број е 23.847 жители или 1,3% од вкупното население. Од политичка гледна точка, Србите во Македонија имаат 3 свои политички партии (ССМ - Српска странка во Македониjа, ДПСМ - Демократска Партија на Србите во Македонија и СНСМ - Српска напредна странка во Македонија), пратеник во Собранието на РМ, како и некои јавни личности кои учествуваат во политичкиот и културниот живот на Република Македонија.
1 Историја
Првото забележано присуство на Срби во Македонија може да се означи кон крајот на XIX век, меѓутоа тоа е само од формален аспект. Со продорот на српската црковно-просветна и научно-политичка пропаганда во Македонија кон крајот на XIX век, дел од Македонците примиле српска национална свест и започнале да се изјаснуваат и сметаат за Срби, иако немале српско етничко, културно и јазично потекло. Оваа појава се забележува и денес, особено во повеќе села на Скопска Црна Гора каде голем дел од македонското население се изјаснува и смета за српско, иако е со македонско етничко, културно и јазично потекло, а и голем дел од нивните роднини се изјаснуваат и сметаат за Македонци.
Првите доселувања на Срби во Македонија се случуваат по 1913 година, односно по Букурешкиот мировен договор, кога вардарскиот дел на Македонија потпаднал под власта на Кралството Србија. Засилено и насилно населување на Срби - колонисти од хрватските области Лика, Кордун и Банија, како и од Црна Гора и Херцеговина се забележува во текот на 20-тите години на XX-от век. Во тоа време, насилно на земјата на Македонците биле населувани српски колонисти од другите краишта на Кралството Југославија, а ним им се давал во сопственост и поголемиот дел од земјоделското земјиште. Во овој период е забележана колонизација на Срби особено во југоисточна Македонија, во Дојранско, Валандовско и Гевгелиско и во рамничарските предели на Пелагонија, Скопското Поле, Росоманско и Неготинско во Повардарието.
За време на Втората светска војна, бугарските власти насилно ги иселуваат скоро сите српски колонисти од Македонија. По силните залагања на Методија Андонов - Ченто и Президиумот на АСНОМ, а со согласност на Јосип Броз Тито, враќањето на српските колонисти во Македонија по завршетокот на Втората светска војна било спречно и забрането.
Во времето на СФРЈ се забележува доселување на Срби во Македонија но со многу намален интензитет. Претежно се населувале воени лица од ЈНА кои често се женеле за Македонки поради што добивале воени станови и останувале во Македонија.
2 Области и населени места
Најголем број на Срби во Македонија претежно живее во градовите и во северниот дел на државата. Најголема застапеност на Срби има во Кумановско (областа Козјачија), Скопска Црна Гора (иако тоа се луѓе со македонско етничко потекло), градот Скопје, а некои потомци од српските колонисти се останати во селата Огњанци (Скопско) каде живеат измешани со Македонци, Албанци и Роми, и во селата Јосифово (Валандовско), Марвинци (Гевгелиско), Црничани (Дојранско) и Росоман (Тиквешко) каде живеат измешани со Македонци и го имаат прифатено месниот македонски југоисточен дијалект.
Статистички Србите во Македонија се најзастапени во општините: Чучер-Сандево со 28,6%, Старо Нагоричане со 19,1%, Куманово со 10,5% и градот Скопје со 2,82% каде што живее најголемиот број на Срби во Македонија.
3 Населени места
Присутност на Србите по населени места, според пописните резултати од 2002 година:
Населено место, Вкупно, Срби
Град Скопје, 467 257, 14.251
Куманово, 70.842, 4.727
Кучевиште, 3.167, 1.654
Тромеѓа, 1.298, 604
Тетово, 52.915, 587
Табановце, 910, 516
Долно Коњаре, 1.286, 516
Карпош (Куманово), 5.433, 503
Битола, 74.550, 499
Старо Нагоричане, 555, 452
Речица, 557, 445
Охрид, 42.033, 331
Матејче, 3.394, 325
Горно Коњаре, 1.136, 314
Велес, 43.716, 297
Гевгелија, 15.685, 292
Селемли, 327, 292
Бањане, 597, 288
Марвинци, 540, 280
Штип, 43.652, 272
Огњанци, 1.142, 256
Љубодраг, 686, 243
Мршевци, 651, 242
Росоман, 2.554, 238
Умин Дол, 442, 226
Четирце, 249, 215
Никуљане, 210, 205
Ново Село (Кумановско), 274, 204
Пепелиште, 1.070, 194
Чучер-Сандево, 299, 180
Богданци, 6.011, 176
Илинден, 4.931, 176
Струмица, 35.311, 175
Јосифово, 1.730, 174
Иванковци, 857, 172
Мралино, 821, 166
Побожје, 591, 166
Бедиње, 2.327, 164
Кавадарци, 29.188, 159
Прилеп, 66.246, 151
Алгуња, 237, 149
Гостивар, 35.847, 146
Кадино, 2.090, 140
Марино, 3.533, 129
Криволак, 1.021, 127
Сирково, 603, 127
Тремник, 827, 121
Неготино, 13.284, 117
Петровец, 2.659, 99
Крива Паланка, 14.558, 88
Пробиштип, 10.816, 83
Кичево, 27.067, 82
Лопате, 2.448, 80
Балинци, 328, 78
Проевце, 2.311, 73
Мирковци, 969, 72
Струга, 16.559, 72
Брвеница, 2.918, 68
Кочани, 28.330, 63
Валандово, 4.402, 58
Ресен, 8.748, 58
Радовиш, 16.223, 60
Свети Николе, 13.746, 52
М'гленце, 84, 51
Тимјаник, 1.155, 49
’Ржаничино, 855, 45
Режановце, 705, 42
Сопиште, 5.325, 39
Кратово, 6.924, 39
Опае, 1.996, 38
Карабичане, 43, 37
Стојаково, 1.931, 36
Демир Капија, 3.275, 34
Миладиновци, 1.276, 34
Стар Дојран, 363, 32
Биљановце, 1.231, 32
Глуво, 349, 31
Сушево (Кумановско), 34, 30
Црничани, 221, 29
Горњане, 80, 29
Сретеново, 315, 29
Нов Дојран, 1.100, 27
Крушево, 5.330, 26
Делчево, 11.500, 25
Брајковци, 437, 25
Дебар, 14.561, 22
Ѓавато, 438, 21
Ваташа, 3.502, 20
Виница, 10.863, 20
Македонска Каменица, 5.147, 20
Вратница, 505, 20
Богородица, 1.001, 18
Клечевце, 573, 17
Брзак, 104, 16
Градско, 2.219, 14
Берово, 7.002, 14
Николиќ, 541, 13
Агино Село, 965, 13
Дељадровци, 532, 12
Дуброво, 106, 11
4 Образование и култура
Во Република Македонија е овозможено изучување на српскиот јазик за српското малцинство во основното и средното образование. Во минатото скопската гимназија „Орце Николов“ била отворена како гимназија на српски јазик, а денес српски јазик се изучува само во кумановската гимназија. Постои и катедра за српски јазик и книжевност на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ во Скопје.
На вториот канал на националната телевизија постои програма на српски јазик, а во минатото постоеше и телевизија на српски јазик во Скопје (ТВ 96). Постојат и повеќе списанија на српски јазик, а во Македонија на големо е достапен и печатот на српски јазик од Србија, особено таблоидите, жолтиот и естрадниот печат.
Македонските глумци со српско потекло Дејан Лилиќ и Александар Микиќ во Драмскиот театар ја одгираа првата претстава („Кафез“) на српски јазик во независна Република Македонија. Поради политичките и културните блискости, српскиот јазик многу често се среќава на македонските телевизии и медиуми преку српската музика, песни, филмови, емисии, реални-шоуа и чести гостувања на српски пејачи и уметници во Македонија.
5 Познати личности
* Владимир Тодоровиќ – стопанственик и поранешен градоначалник на општина Центар
* Светомир Шкариќ – универзитетски професор
* Влада Урошевиќ – академик, книжевник и универзитетски професор
* Гордана Јовиќ-Стојковска – книжевник, преведувач, есеистичар, издавач, претседател на Национален совет на Србите во Македонија
* Иван Стоилковиќ – пратеник во Собранието на РМ и претседател на ДПСМ
* Тони Симиќ – кошаркар, поранешен македонски репрезентативец
* Марко Маринковиќ – хип-хоп изведувач
* Александар Микиќ – глумец
* Дејан Лилиќ – глумец
* Драган Павловиќ - Латас – новинар, главен уредник на телевизија Сител и дневниот весник „Вечер“
* Вујадин Станојковиќ, југословенски и македонски фудбалер
* Саша Ќириќ, македонски фудбалер
6 Поврзано
* Српска пропаганда во Македонија
* Демографија на Македонија
* Срби