Павликијанство

Павликијанството е христијанско движење со дуалистички карактер, кое се појавило во 7. век во Ерменија и подоцна се проширило во Византиската Империја, особено во Мала Азија. Тоа е едно од најзначајните еретички движења во средновековната христијанска историја, често поврзувано со манихејството и подоцнежните ереси како богомилството.
1 Потекло на Павликијанството
Павликијанството се појавило во Ерменија околу средината на 7. век, за време на период на интензивни религиозни и политички превирања во регионот. Името „павликијани“ најверојатно потекнува од Свети Павле, апостолот, чии посланија (особено до Коринтјаните и Галатјаните) биле високо ценети од движењето. Според некои извори, основач на движењето бил Константин од Мананали, селанец од Ерменија, кој околу 650 година добил копија од Евангелијата и Посланијата на Павле од некој сириски проповедник. Константин го прифатил христијанството во форма што ја отфрлала црковната хиерархија и ритуалите на официјалната Црква, прогласувајќи се себеси за нов апостол под името Силван.
Ерменија во тоа време била под влијание на различни христијански струи, вклучително и монофизитството, кое било во конфликт со халкедонската ортодоксија на Византија. Павликијанството делумно се развило како реакција на овие тензии, но и под влијание на дуалистичките идеи, слични на оние на манихејството, кои биле присутни во регионот.
2 Верувања и теологија
Павликијанската теологија е сложена и често погрешно интерпретирана од византиските извори, кои ги сметале за еретици и ги поврзувале со манихејството. Главните верувања на павликијаните можат да се сумираат вака:
* Дуализам: Павликијаните верувале во дуалистички поглед на светот, каде постои јасна поделба меѓу духовниот (добар) и материјалниот (зол) свет. Тие го сметале материјалниот свет за создание на злобен демиург (често идентификуван со старозаветниот Бог), додека духовниот свет бил дело на вистинскиот, добар Бог. Оваа идеја е слична на манихејството, но не е целосно идентична.
* Отфрлање на Стариот Завет: Павликијаните го отфрлале Стариот Завет, сметајќи го за дело на демиургот. Наместо тоа, тие се фокусирале на Новиот Завет, особено на Евангелијата и Посланијата на Павле.
* Антиклерикализам: Тие ја отфрлале црковната хиерархија, свештенството, ритуалите и таинствата на официјалната Црква, како крштењето, причеста и бракот. Сметале дека спасението доаѓа преку лична вера и духовно просветлување, а не преку црковни обреди.
* Егалитаризам: Павликијаните промовирале едноставен и скромен начин на живот, често привлекувајќи ги посиромашните слоеви на населението. Нивните заедници биле организирани околу „избрани“ или „совршени“ (слично на подоцнежните богомили), кои живееле аскетски и биле духовни водачи.
* Иконоклазам: Тие ги отфрлале иконите, крстовите и другите материјални симболи на христијанството, сметајќи ги за идолопоклонство.
* Месијански и милитаристички елементи: Во подоцнежните фази, павликијаните развиле месијански идеи, верувајќи во конечна борба меѓу доброто и злото, што често се манифестирало во вооружени востанија против византиската власт.
Иако византиските извори ги обвинуваат павликијаните за неморал и екстремни верувања, овие извори се пристрасни, па современите историчари сметаат дека павликијанството било повеќе реформаторско движење отколку радикална еретичка секта.
3 Историски развој
Павликијанството поминало низ неколку фази на развој:
3.1 Ран период (7 век)
По основањето од Константин-Силван, движењето се ширело во Ерменија и источните делови на Византиската Империја. Константин бил погубен од византиските власти во 684 година, но неговите следбеници продолжиле да го шират учењето. По неговата смрт, павликијаните биле предводени од низа лидери, често наречени „дидаскали“ (учители).
3.2 Проширување во Мала Азија и на Балканот (8-9 век)
Во 8 век, павликијаните почнале да се шират во Мала Азија, особено во регионите Фригија и Кападокија. Тие привлекле голем број следбеници меѓу селаните и сиромашните, кои биле незадоволни од високите даноци и црковната корупција. Во овој период, павликијаните често биле во конфликт со византиската власт, а нивните заедници биле прогонувани.
Во втората половина на 8 век павликијанството, кое до тогаш било распространето само во Мала Азија, преминало и на Балканскиот полуостров. Тоа се случило како резултат на колонизаторската политика на императорот Константин V (741-775). Во 746 год. тој колонизирал во Тракија монофизити од Сирија, меѓу кои можеби имало и приврзаници на павликијанската ерес. Неколку години подоцна, веројатно во 757 год., по еден поход против Арабјаните, тој преселил од градовите Теодосипол и Мелитина нови групи Сиријци и Ерменци кои ги населил повторно во Тракија, a од тие колонисти се раширила ереста на павликијаните. Подоцна, под Лав IV, во Тракија биле колонизирани Сиријци-јаковити (778 г.). На таков начин бројот на еретичкото население во тие области набрзо нараснал.
3.3 Воена моќ и држава во Тефрика (9 век)
Во 9 век, павликијаните, предводени од лидерот Карбеас, основале свое упориште во градот Тефрика (денешен Дивриги, Турција). Ова било своевидна павликијанска држава, која служела како база за воени операции против Византија. Карбеас, а подоцна и неговиот наследник Хрисохир, воделе успешни воени походи против византиската војска, често со поддршка од арапските калифати, кои ги користеле павликијаните како сојузници против Византија.
3.4 Пропаѓање (крај на 9 век)
Во 872 година, византискиот император Василиј I Македонец започнал голема кампања против павликијаните. Тефрика била освоена, а Хрисохир бил поразен и погубен. Ова означило крај на павликијанската воена моќ, иако движењето продолжило да постои во помал обем.
4 Однос со Византиската Империја
Византиската Империја ги сметала павликијаните за закана поради нивните еретички верувања и милитаристички активности. Прогонството било често, вклучувајќи масакри, протерувања и присилни преселувања. Во 8. век, императорот Константин V ги преселил голем број павликијани од Мала Азија во Тракија (денешна Бугарија и европскиот дел на Турција) за да ја намали нивната концентрација во источните провинции. Ова преселување, меѓутоа, само го проширило нивното влијание на Балканот, каде тие подоцна влијаеле на појавата на богомилството.
Павликијаните често биле обвинети за соработка со муслиманските сили, особено за време на арапските инвазии на Византија. Иако има докази дека тие склучувале сојузи со арапите, ова било повеќе прагматична одлука отколку идеолошка.
5 Влијание врз други движења
Павликијанството имало значително влијание врз подоцнежните средновековни еретички движења, особено врз богомилството на Балканот (10.-14. век) и индиректно врз катарството во Западна Европа (12.-13. век). Богомилите, кои се појавиле во Бугарија во 10. век, ги презеле дуалистичките идеи, антиклерикализмот и иконоклазмот на павликијаните, приспособувајќи ги на локалниот контекст. Поради преселувањето на павликијани во Тракија, нивните идеи лесно се рашириле меѓу словенското население.
Некои историчари, исто така, сметаат дека павликијанството индиректно влијаело врз протестантските движења во подоцните векови, особено преку идеите за отфрлање на црковната хиерархија и фокусот на личната вера.