Поток

Поток е континуирано водно тело на површинска вода што тече во коритото и бреговите на еден канал. Во зависност од неговата локација или одредени карактеристики, потокот може да се нарекува со различни локални или регионални имиња. Долгите и големи потоци обично се нарекуваат реки, додека помалите, со помал обем на вода и понепостојани потоци се познати, меѓу другото, како поток, вирче, мали рекички, живач, притока, довод, поток , пороен поток и мал поток.
Течењето на еден поток е контролирано од три извори – површински отпадни води (од врнежи или топење на мраз), осветлени подземни води и излезна подземна вода (изворска вода). Површинската и подземната вода многу варираат меѓу периоди на врнежи. Подземната вода пак, има релативно постојан доток и е повеќе под влијание на долгорочни обрасци на врнежи. Потокот ги опфаќа површинските, подповршинските и подземните текови, кои реагираат на геолошки, геоморфолошки, хидролошки и биолошки фактори.
Потоците се важни како канали во водниот циклус, како инструменти за обновување на подземните води и како коридори за миграција на риби и диви животни. Биолошкото живеалиште во непосредна близина на еден поток се нарекува рипаријална зона. Со огледот на тековното изумирање во Холоценскиот изумирање, потоците играат важна улога како коридори што ги поврзуваат фрагментираните живеалишта и на тој начин придонесуваат на биодиверзитетот. Проучувањето на потоците и водните патишта воопшто се нарекува ''површинска хидрологија'' и претставува клучен елемент на еколошката географија.
0.1 Поточе
Поточе е водотек помал од вирче, особено оној што се напојува од извор или процеп. Обично е мало и лесно се преминува. Поточето се одликува со својата плиткост.
0.2 Вирче
Вирче ( или вирче ( :* Во Австралија, Канада, Нов Зеланд и Соединетите Американски Држави, ''„creek“'' се однесува на (тесен) водотек помал од река; помала притока на река; поточе.Понекогаш може да биде пловен со мали пловни објекти и може да има повремен (интермитентен) тек.
* Во Обединетото Кралство, Индија и делови од Мериленд, Нова Англија, ''„creek“'' се однесува на плимен залив, типично во солена мочуришна област или мангрова мочуришна шума, или помеѓу затворени и исцедени поранешни солени мочуришта или мочуришта (на пр. Портсбриџ Крик кој го разделува островот Портси од копното). Во овие случаи, „водотекот“ всушност е плимен тек, текот на морската вода низ каналот на вирчето при осека и плима.
Во хидрографијата, гут е мало вирче или поток; ова се гледа во имињата на водотеци во источна Северна Америка, почнувајќи од средноатлантските држави (на пример, Гут во Пенсилванија, Аш Гут во Делавер, и други потоци) па сѐ до Карибите (на пример, Гвинеја Гут, Фиш Беј Гут, Коб Гут, Батери Гут и други реки и потоци на Американските Девствени Острови, во Јамајка (Сенди Гут, река Бенс Гут, река Вајт Гут) и во многу потоци и вирчиња во Холандските Кариби).
0.3 Река
Река е голем природен поток кој е многу поширок и подлабок од вирче и не може лесно да се премине пеш, а може да биде пловен воден пат.
0.4 Мала жлебница (мала воденица)
Линеарен канал помеѓу паралелните гребени или насипи на брегот на плажа или поплавното подрачје на река, или помеѓу насип и брегот. Исто така се нарекува и долина(издлабнатина).
0.5 Притока
Притока е помал водотек што придонесува во поголем водотек, или поток што не се влева во статично водено тело како езеро, залив или океан туку се спојува со друга река (главна река). Понекогаш се нарекува и гранка или разклон.
0.6 Распределна притока
''Распределна притока'', ''или канал за распределна притока'', е поток што се одвојува и тече подалеку од главниот водотек на реката, а овој феномен е се нарекува бифуркација на река. Распределните притоки се чести појави во делтите на реките, и често се наоѓаат каде што поток што тече низ долина влегува во широки рамници или се приближува до крајбрежните низини околу езеро или океан. Може да се појават и во внатрешноста, на алувијални вентилатори, или каде што притоката се дели на две при приближување кон спојувањето со поголем водотек. Во англиското говорно подрачје за поединечните распределни притоки често се користат термини како се ''arm (рака'') и ''channel (канал).''
1 Други имиња
Постојат повеќе регионални имиња за поток.
1.1 Северна Америка
*''Грана'' се користи за именување на потоци во Мериленд и Вирџинија.*''Вирче'' е широко распространет термин низ целите Соединети Американски Држави, како и во Австралија.
*''Водопади'' се користи за именување потоци во Мериленд, за потоци или реки кои имаат водопади, дури и ако тие имаат само мал вертикален пад. На пример, Водопадите Литл Ганпаудер и водопадите Џонс се всушност реки именувани на овој начин, што е карактеристично само за Мериленд.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" >&#x5B; ''потребен е цитат'' &#x5D;</sup>*''Зборот „кил''“ во Њујорк, Пенсилванија, Делавер и Њу Џерси потекнува од холандската реч која значи „корито на реката“ или „воден канал“, и може да се користи и за значењето на зборот „вирче" во Обединетото Кралство..
*''„Тек“'' во Охајо, Мериленд, Мичиген, Њу Џерси, Пенсилванија, Вирџинија или Западна Вирџинија може да биде име на поток.*''„Тек“'' во Флорида е името што му се дава на потоци кои извираат од мали природни извори.''Река'' се користи за потоци од поголеми извори како што се реката Силвер и реката Рејнбоу.
*''Поток'' и ''поточе'' се користат во Средно-западните држави, Средноатлантските држави и Нова Англија.
*''Mалo поток'' понекогаш се користи за мало вирче, од средноатлантските држави па сѐ до Карибите како (што е споменато погоре).
1.2 Обединето Кралство
*''Алт'' се користи во Шкотските Висорамнини.
*''Бек'' се користи во област помеѓу Линколншир, округот Дарам и Камбрија, области кои нпорано биле населени од Данците и Норвежаните.*''Борн'' или ''винтерборн'' се користи во кредните предели на јужна Англија за привремени реки. Кога се постојани, тие се ''кредни потоци''.
*''Поточе''.*''Берн'' се користи во Шкотска и Североисточна Англија.*''Гил'' се среќава во северна Англија и Кент и Сари, под влијание на старонордискиот јазик. Варијантата „гил“ се користи во Лејк Дистрикт и се смета дека е создадена од Вилијам Вордсворт.*''Нант'' се користи во Велс.*''Ривулет'' е термин што се среќава во публикации од викторијанската ера.*''Сајк'' се користи во шкотските низини и Камбрија за сезонски поток.
1.3 Сродна терминологија
; Бар
: Плитчина што се формира во поток кога седиментот се таложи поради забавување на струјата или пречки од бранови на местото каде што се среќаваат два водотеци.
; Бифуркација
: Разделување на поток на две или повеќе помали потоци.
; Канал
: Депресија создадена од постојана ерозија која го носи текот на потокот.
; Спојување
: Точката каде што два потоци се спојуваат. Ако двата притока се приближно еднакви по големина, спојувањето може да се нарече разклон (fork).
; Сливен басен
: (познат и како водосвод во САД) Подрачје од земја каде што водата се собира и тече во еден поток. Голем сливен басен како на реката Амазон има многу помали сливни басени.; Плавно земјиште
: Земјиште покрај потокот кое се поплавува кога водата ќе го надмине коритото.; Извор или почеток на поток
: Делот од потокот најблиску до неговиот извор. Најчесто се користи во множина кога нема еден единствен извор.; Крикпоинт
: Точка на профилот на потокот каде што се случува ненадејна промена на наклонот.
; Устие
: Точката каде што потокот се влева во статично водено тело како езеро или океан, можеби преку делта или естуар.
; Длабок дел
: Дел од потокот каде што водата е подлабока и има помала брзина.
; Брзаци
: Бурен, брз тек на поток или река.
; Рифл
: Дел од потокот каде што водата е пониска и повеќетурбулентна.
; Река
: Голем природен водотек кој може да биде пловен.; Тек
: Дел од потокот каде што водата тече релативно мазно.
; Извор
: Точката каде што потокот извира од подземен тек преку несолидни седименти или пештери. Потокот може да тече делумно над земја, а делумно под земја.; Корито на поток
: Дното на потокот.
; Коридор на поток
: Потокот, неговите поплавни подрачја и транзициската повисока зона околу него.; Тек на поток
: Водата што тече низ коритото на потокот.; Мерење на поток
: Локација покрај поток или река каде што се вршат мерења или набљудување на водата.; Талвег
: Долговечен пресек на реката, линијата што ги поврзува најдлабоките точки во коритото од изворот до устето.
; Водотек
: Каналот по кој тече поток или самиот поток. Во Обединетото Кралство, некои аспекти од кривичното право, како што е Законот за заштита од загадување на реките од 1951 година прецизираат дека водотек вклучува и оние реки што се суви дел од годината. Во некои јурисдикции, сопствениците на земјиштето низ кое тече водата може да имаат законско право да користат или да задржат дел или целата вода. Овие права можат да се однесуваат и на естуари, реки, потоци, раздвоени текови и канали.; Водопад или каскада
: Пад на вода каде што потокот минува преку ненадеен пад (крикпоинт). некои крикпоинти се формираат поради ерозија, кога водата тече преку особено отпорен геолошки слој, по кој следи помалку отпорен. Потокот троши кинетичка енергија додека тече преку крикпоинтот..
; Влажен периметар
: Линијата каде што површината на водата се среќава со ѕидовите на коритото.
2 Карактеристики
2.1 Рангирање
За да се квалификува како поток, водено тело мора да биде или повторувачко (интермитентно) или перено (постојано). Повторувачките (интермитентни) потоци имаат вода во коритото барем дел од годината. Поток од прв ред е поток што нема други повторувачки или перени потоци кои се влеваат во него. Кога два потока од прв ред се спојуваат, тие формираат поток од втор ред. Кога два потока од втор ред се спојуваат, тие формираат поток од трет ред. Потоци од понизок ред кои се приклучуваат на поток со повисок ред не го менуваат редот на повисокиот поток.
2.2 Наклон (падина)
''Наклонот'' на потокот е клучен фактор за одредување на неговиот карактер и целосно се определува од неговото основно ниво на ерозија. Основното ниво на ерозија е точката на која потокот или влегува во океан, езеро или езерце, или влегува во дел каде што има многу понизок наклон, и може да се применува конкретно на одреден дел од потокот.
Во геолошки термини, потокот ќе ја еродира својата корита низ која тече за да го достигне основното ниво на ерозија низ целата своја должина. Ако ова основно ниво е ниско, тогаш потокот ќе продира брзо низ подлабоките слоеви и ќе има стрмен наклон, а ако основното ниво е релативно високо, тогаш потокот ќе формира поплавна рамнина и ќе меандрира.
2.2.1 Профил
Обично, за потоци се вели дека имаат одреден ''висински профил'', познат и како ''долгитудинален профил'' или ''долг профил''. Тој започнува од изворот со стрмни наклони, без поплавна рамнина и со малку поместување на коритото, а на крајот се развива во потоци со ниски наклони, широки поплавни рамнини и обемни меандри. Почетната фаза понекогаш се нарекува „млад“ или „незрел“ поток, а подоцнежната фаза „зрел“ или „стар“ поток. ''Попречен профил'' на поток е пресек од брег до брег.
2.3 Меандер (свиткување)
Меандрите се кружни свиткувања на правецот на потокот предизвикани од ерозија и депозиција на материјалот од бреговите. .Тие обично имаат облик на змиичка (серпентина). Со текот на времето, меандрите постепено се движат по текот на реката надолу. Ако некој отпорен материјал го забави или сопре ова движење на меандрерот, потокот може да го еродира вратот помеѓу двата крака на меандерот и да стане привремено порамен, оставајќи зад себе лаковидно водено тело кое се нарекува ''езеро оксбоу'' или ''бају''. Поплавата исто така може да предизвика исечок на меандер на овој начин.
2.4 Носивост на поток (товар на поток)
Носивоста на потокот се дефинира како цврстиот материјал што го носи потокот. Потоците можат да носат седимент или алувиум. Количината на товар што може да ја носи (капацитетот), како и најголемиот предмет што може да го пренесува (компетентноста), зависат од брзината на потокот.
3 Класификација
3.1 Постојан (цело годишно тече) или не
Постојан поток е оној што тече непрекинато во текот на целата година.Некои постојани потоци може да имаат континуиран поток само во одредени делови од коритото во текот на целата година, во години со нормални врнежи. Потоците означени со сина линија се постојани потоци и се прикажани на топографските карти со непрекината сина линија.
Зборот "повечно" од 1640-тите, што значи "вечнозелен", е создаден од латинскиот збор "perennis", кој го задржува значењето "вечно преку целата година", составен од per "над" и annus "година". Ова значење е докажано уште од 1670-тите со употребата во ботаниката "живи години" . Метафоричкото значење на "трајно, вечно" потекнува од 1750 година. Овие зборови се поврзани со "повечно". Видете биенале за поместувања на самогласките.
Постојаните потоци имаат една или повеќе од овие карактеристики:
# Директно набљудување или убедливи докази сугерираат дека нема прекин во протокот на површината.
# Постоењето на една или повеќе специфични карактеристики на постојаните потоци, вклучувајќи:
#* Форми на коритото на реката, на пример, рифли, базени, текови, шљунковити наносни наслаги, други карактеристики на таложење, слој на оклоп на коритото.
#* Ерозија и/или полирање на брегот на реката.
#* Индикации за транспорт на воден отпад и седименти.
#* Јасно дефинирано корито и брегови на река или поток.
# Површината на сливот надминува 25 милји квадратни (0.65 километри квадратни)
# Регресија од Геолошкиот топографски институт на САД базирана на VHD слојот на податоци насочена кон примена на веројатноста за прекинат проток.
# Постоење на водни организми кои бараат непрекинато коло.
# Како што е прикажано преку истекување од брегот, извор или други индикации, протокот низ коренот на тревата главно поддржува полнење на подземни води.
# Постојат високи канали на пропустливост, особено стратосферски услови на граница; додека стратосферските подземни води понекогаш се намалуваат.
# Постоење на автохтони водни организми кои бараат недопрена циркулација за преживување.
# Околниот релјеф покажува карактеристики кои укажуваат на формирање преку флувијални процеси.
Отсуството на таквите карактеристики ја поддржува класификацијата на потокот како интермитентен, „покажувајќи прекини во времето или просторот“.
3.1.1 Ефемерен поток
Општо земено, потоците што течат само за време и веднаш по врнежите се нарекуваат ''ефемерни''. Не постои јасна граница помеѓу површинскиот оттек и ефемерниот поток, а некои ефемерни потоци можат да се класифицираат како интермитентни - со проток кој речиси исчезнува во текот на годишните времиња, но се обновува со обилни врнежи што го враќаат присуството на протокот. Такви случаеви се документирани кога коритата на потоците отвараат пат кон рудници или други подземни простории.
Според официјалните дефиниции во САД, каналите на интермитентните потоци се добро дефинирани, за разлика од ефемерните потоци, кои може да имаат или немаат дефиниран канал и главно се потпираат на оттекот од бури, бидејќи нивното водно корито е над нивото на подземните води. Ефемерниот поток нема биолошки, хидролошки и физички карактеристики на континуиран или интермитентен поток. Истиот непостојан канал може да ги менува карактеристиките од интермитентен во ефемерен во текот на својот тек.
3.1.2 Интермитентен или сезонски поток
Потокот можебрзо да се наполни за време на врнежите, и може да има и ненадеен порој од вода откако ќе започне бура низводно, како што е случај при монсунски услови. Во Соединетите Американски Држави, ''интермитентен'' или ''сезонски поток'' е оној што тече само дел од годината и е оозначен на топографските карти со сина линија составена од цртички и точки. ''Ваш,''''пустинско вашување или аројо'' е обично суво корито на поток во пустините на американскиот југозапад, кое тече по доволно врнежи.
Во Италија, интермитентен поток се нарекува порој (|torrente). При целосно поплавување, потокот може, но и не мора да биде „пороен“ во драматичниот смисол на зборот, но ќе има една или повеќе сезони во кои протокот се намалува на капка или помалку. Типично, пороите имаат Апенински, а не Алпски извори, и во лето се хранат со мала количина врнежи и нема топење на снегот. Во овој случај, максималниот проток ќе биде во текот на пролетта и есента.
Интермитентен поток може да се нарече и винтерборн во Британија, вади во арапскиот свет или торенте или рамбла (последниот од арапско потекло) во Шпанија и Латинска Америка. Во Австралија, повремениот поток обично се нарекува поток и се означува на топографските карти со непрекината сина линија.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" >&#x5B; ''потребен е цитат'' &#x5D;</sup>
3.2 Последично или не
Постојат пет општи класификации:
* Последователни потоци се потоци чиј тек е директна последица од оригиналниот наклон на површината на која се развиле, односно потоци кои го следат наклонот на теренот на кој првично се формирале.
* Последователните потоци се потоци чиј тек е определен со селективна ерозија нагоре по слабите слоеви. Овие потоци генерално се развиле по првобитниот поток. Последователните потоци се развиле независно од првобитниот релјеф на земјиштето и генерално следат патеки определени од слабите карпести појаси.
* Следните потоци се потоци чиј тек ја следи оригиналната релјефна форма, но на пониско ниво од првобитниот наклон (на пример, тече по тек определен од подземните слоеви во иста насока). Овие потоци се развиваат подоцна и обично се притоки на следниот поток.* Следствено потоци се потоци што течат во спротивна насока од последователната дренажа.
* Последователните потоци имаат речиси случаен систем на дренажа, често формирајќи дендритични (разгранети) образци. Тие обично се притоки и се развиле преку ерозија нанапред на хоризонтално слојувани појаси или на хомогени карпи. Овие потоци следат текови кои очигледно не се контролирани од оригиналниот наклон на површината, нејзината структура или видот на карпата.
3.3 Според водата под неа
*''Добивање'': Поток или патека за примање вода од подземните води.
*''Губење'': Поток или досег на поток што покажува нето загуба на вода во подземните води или испарување.
*''Изолирано'': Водотекот или каналот не треба да снабдува или отстранува вода од заситената област.
*''Сместен'': се однесува на губење или изолација на протокот одвоен од подземните води во воздушната зона. Класификација.
4 Индикатори за постојан поток
4.1 Бентосни макроинвертебрати
„Макроинвертебрати“ се однесува на лесно видливи безрбетници, поголеми од 0,5 милиметри, пронајдени во дното на потоци и реки. Макроинвертебратите се ларвални фази на повеќето водни инсекти и нивното присуство е добар показател дека потокот е постојан. Ларвите на кадисмите, еднодневните мушички, каменестите мушички и дамселфлите бараат континуирано водно живеалиште сè додека не достигнат зрелост. Раковите и другите ракообразни животни, полжавите, школките и водните црви исто така укажуваат дека потокот е постојан. На нив им е потребна постојана водна средина за преживување.
4.2 'Рбетници
Рибите и водоземците се секундарни индикатори при проценка на постојан поток, бидејќи некои риби и водоземци можат да живеат во области без постојан режим на вода. При проценка на рибите, треба да се проценат сите достапни живеалишта: локви, брзаци, коренови групи и други пречки. Рибите ќе бараат засолниште ако се предупредат за човечко присуство, но треба лесно да се забележат во постојаните потоци. Водоземците исто така укажуваат на постојан поток и вклучуваат полноглавци, жаби, саламандери и тритони. Овие водоземци може да се најдат во каналите на потоци, покрај бреговите на потоци, па дури и под камења. Жабите и полноглавците обично живеат во плитки и бавно движечки води во близина на страните на бреговите на потоци. Жабите обично ќе скокнат во вода кога ќе бидат предупредени за човечко присуство.
4.3 Геолошки индикатори
Јасно дефинирани речни корита составени од брзаци, локви, текови, шљункести наносни наслаги, слој на оклоп на коритото и други карактеристики на таложење, плус добро дефинираните брегови поради ерозија на брегот, се добри идентификатори при проценка на постојани потоци. Големината на честичките ќе помогне да се идентификува постојан поток. Постојаните потоци сечат низ профилот на почвата, што ги отстранува фините и малите честички. Со проценка на површините за релативно груб материјал оставен во коритото и пофини седименти по должината на брегот на потокот или во рамките на поплавната рамнина ќе биде добар показател за постојан воден режим.
4.4 Хидролошки индикатори
Постојан поток може да се идентификува 48 часа по бура. Вообичаено, директниот одрон од бура престанува во овој период. Ако потокот сè уште тече и не се забележува дополнителен прилив на вода над коритото, тогаш забележаната вода веројатно е базенски тек. Друг индикатор за постојан поток е изобилство на црвен 'рѓосан материјал во бавно движечки навлажнет канал или застојана област. Ова е доказ дека се присутни бактерии што оксидираат железо, што укажува на постојана експресија на подземни води со намален кислород. Во пошумена област, отпадоци од лисја и иглички во каналот на потокот се дополнителен индикатор. Акумулацијата на отпадоци од лисја не се јавува кај постојаните потоци бидејќи таков материјал постојано се испира. Во соседниот надбрежен дел на постојан поток, финиот седимент може да се залепи за крајбрежните стебла на растенијата и стеблата на дрвјата. Линии или купови од органски отпад може да се најдат во активната надбрежна област по неодамнешниот висок проток.
5 Важност
Потоци, извори и потоци што течат само дел од годината обезбедуваат многу придобивки горе и долу по текот. Тие штитат од поплави, отстрануваат загадувачи, рециклираат хранливи материи кои можат да бидат потенцијално опасни, како и обезбедуваат храна и живеалиште за многу видови на риби. Ваквите потоци, исто така, играат витална улога во зачувувањето на квалитетот и снабдувањето со вода за пиење, обезбедувајќи континуиран проток на вода кон површинските води и помагајќи во обновување на длабоки водоносни слоеви.
# Чиста вода за пиење
# Заштита од поплави и ерозија
# Дополнување на подземните води
# Намалување на загадувањето
# Живеалиште на дивиот свет
# Економско значење во риболовот, ловот, производството и земјоделството.
6 Дренажни сливови
Област од земја која се одводнува од еден поток се нарекува негов дренажен слив (исто така познат во Северна Америка како "watershed", а на британски англиски како "catchment"). Еден слив може да биде составен од помали сливови. На пример, Континенталната поделба во Северна Америка ги дели главно источните сливови на Атлантскиот Океан и Арктичкиот Океан од сливот на Тихиот Океан што тече западно во голема мера. Сепак, сливот на Атлантскиот Океан може дополнително да се подели на сливови кон Атлантскиот Океан и Мексиканскиот Залив. (Оваа граница се нарекува Источна континентална поделба). Слично на тоа, сливот на Мексиканскиот Залив може да се подели на сливот на реката Мисисипи и неколку помали сливови, како што е сливот на реката Томбигби. На сличен начин, дел од сливот на реката Мисисипи е сливот на реката Охајо, кој пак го вклучува сливот на реката Кентаки и така натаму.
7 Премини
Преминувањата преку потоци се места каде што потоците се пресекуваат со патишта, цевководи, железници или било што друго што може да го ограничи протокот на потокот во нормални услови или услови на поплава. Секоја објект над или во поток кој предизвикува ограничувања на движењето на рибите или други еколошки елементи може да претставува проблем.
8 Поврзано
* Аквадукт (водоснабдување)
* Плејферов закон
* Речен екосистем