Сопиште

Сопиште — село и административно седиште на истоимената општина, во областа Каршијак, под јужните падини на планината Водно. Сопиште е физички споено со градот Скопје, но не е негов составен дел поради неговиот рурален статус.
1 Географија и местоположба
Селото Сопиште е сместено во јужниот дел на Скопската Котлина во областа Каршијак, во сливот на Маркова Река. Tоа е центар на истоимената општина и практично е приградска населба на Скопје. Сопиште е ридско село расположено на југоисточната падина на планината Водно на надморска височина од 540 метри. Сопиште е оддалечено 7 километри од центарот на Скопје. Низ Сопиште минува патот кој води од Скопје преку Нова Брезница за Поречје. Атарот зафаќа површина од 9,9 км<sup>2</sup>, од кои на обработливото земјиште отпаѓаат 652 ха, а на пасиштата 269 ха.
2 Историја
Селото Сопиште е доста стара населба во скопската област. Тоа се споменува во поменикот на манастирот Свети Георги - Горг Скоропостижник во Скопје во 1300 година под името ''Сопиштехъ'', како село кое е подарено на манастирот од средновековниот крал Милутин. Потоа селото Сопиште се споменува и во поменикот на манастирот во Матка од 1560-1570 година. Македонскиот просветител Јордан Хаџи-Константинов - Џинот во својот напис „Јужна страна скопска“ објавен во „Цариградски весник“ на 1 мај 1855 година за Сопиште запишал дека е плодовито село со многу древности и писма и во него живеат добри селани кои имаат чудотворен црковен храм посветен на светиот великомаченик Мина кој накажал многу нечестиви, а дарил исцеление на многу добри луѓе. За црквата зпишал дека е древна и ѕидана од српските цареви.
Во век, селото е дел од нахијата ''Каршијак'' во Скопската каза во Отоманското Царство.
Како едно од поголемите места на патот Скопје - Порече - Кичево во Сопиште постоел главниот ан, во кој патниците престојувале, преноќувале и одморале, а во анот постоеле големи дрвени „жлебови“ за вино во кои секој засебно можело да собере по 200 товари грозје. На почетокот на XIX век, најдобрата селска земја започнале да ја присвојуваат Турци и Албанци, при што во Сопиште се основале 3 чифлизи на Сулишовци, Садиковци и Афуз-бег од Скопје. Сулишовци и Садиковци од селото Седларево биле Албанци и живееле во Сопиште, правејќи големи злодела врз жителите- Македонци како уцени, убиства, кражби. Во 1908 година со појавата на македонските комитски чети на ВМРО и донесувањето на „Хуриетот“ овие 2 албански семејства, плашејќи се од одмазда за своите злодела избегале во Скопје, а земјата ја распродале на селаните. Истовремено земјата ја продал и Афуз-бег. Кон крајот на XIX век, во бурната 1878 година Сопиште било ограбено и опљачкано од „Дебрани“ (Албанци). Кон крајот на векот Сопиште и пошироката област била посетена од македонскиот револуционер Ѓорче Петров. Според неговите записи од 1896 година селото Сопиште броело 40 македонски куќи сместени во подножјето на Водно на патот за Кичево и на 1 ½ час растојание од Скопје. Во тоа време во непосредната близина на селото постоеле ѕидините на старата црква Свети Спас и стариот ан ''Ветрило'' кој некогаш бил главен ан на кичевскиот пат. Токму меаната на овој ан, која служела како база на српските чети при преминувањето во Порече, во февруари 1907 година била запалена од војводата Васил Аџаларски.
Во век, селото е дел од нахијата Каршијак во Скопската каза во Отоманското Царство.
2.1 Потекло и значење на името
Околу потеклото на името на селото Сопиште јазичарот П.Скок сметал дека е изведено од глаголот (ст. слов.) ''сопсти'', но не во значење на пеење туку на задишување. Според тоа Сопиште означува тешко пристапно место во ридски предел до кое треба да се задиши човек додека да дојде.
3 Стопанство
Поради поволната местоположба Сопиште отсекогаш имало развиен стопанско - економски живот. Според записите на Ѓорче Петров од 1896 година, жителите на Сопиште се занимавале и издржувале со земјоделство, сточарство и овоштарство. Со оглед на тоа дека селото Сопиште се наоѓало на патот Скопје - Кичево во него во тоа време имало и неколку запустени анови, кои порано работеле многу успешно. Населението на селото Сопиште и денес се занимава со земјоделство и сточарство, особено со одгледување на градинарски култури (зелен и црвен пипер, домат, компир, кромид) и лозаро-овоштарство поради идеалните услови на ридските предели кои го опкружуваат Сопиште, а во помала мера и со одгледување на житни култури. Од сточарството најразвиено е козарството како и одгледување на домашни птици - живинарство. Голем дел од населението на Сопиште се занимава и со други секундарни и терциерни стопански дејности во градот Скопје, а во самото село работат и неколу фабрички производствени погони.
Крај селото се гради елитна населба Сончев Град, која ќе биде поврзана со селото со пат, а чија врска со Скопје ќе биде преку тунел низ планината Водно.
4 Население
Според опширните османлиски дефтери за населението на Скопската Каза од 1832/33 година, селото било со христијанско население и имало 24 христијански домаќинства . На овој попис биле забележани 92 мажи христијани, со 12 новороденчиња. Исто така имало и 1 муслиманско домаќинство, со еден маж муслиман. Се проценува дека селото во тој период имало 210 жители.
Стефан Верковиќ во 1857 го бележи со 220 жители.
Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на Кралството Југославија во 1931 година, селото имало 550 Македонци.
Во 1961 година селото Сопиште имало 976 жители, од кои 940 Македонци, 2 Албанци, 1 Турчин, 11 Срби и 22 останати.
Сопиште е големо село, коешто во 1971 година има 2.141 жител, а во 1994 година 5.554 жители, од кои 5.390 Македонци, 4 Албанци, 73 Власи, 38 Срби, 25 Роми и 24 други.
Според пописот од 2002 година, селото Сопиште брои 5.325 жители, од кои 5.255 Македонци, 1 Турчин, 11 Власи, 39 Срби и 19 останати.
Според конечните резултати од пописот во 2002 година, наведено е дека селото има население од 5.325 жители. Според Законот за Град Скопје, каде се утврдени границите на скопските општини, дел од селото Сопиште потпаднало под Општина Кисела Вода и населението на селото се намалило од 5325 на 1365. Тоа влијаело врз вкупното население на Општина Сопиште, и така од вкупното првично општинско население од 9 522 жители, паднало на 5.656 жители.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 2.276 жители, од кои 2.093 Македонци, 17 Албанци, 1 Турчин, 1 Ром, 7 Власи, 20 Срби, 18 останати и 119 лица без податоци.
На табелата е прикажан националниот состав на населението низ сите пописни години:
Година, Македонци, Албанци, Турци, Роми, Власи, Срби, Бошњаци, , , Вкупно
1948, —, —, —, —, —, —, —, —, —, 690
1953, 750, —, —, 29, —, 8, ..., 6, —, 793
1961, 940, 2, 1, ..., ..., 11, ..., 22, —, 976
1971, 2.101, 5, —, 1, ..., 28, ..., 6, —, 2.141
1981, 3.676, —, —, 25, —, 36, ..., 24, —, 3.761
1991, 5.386, 2, —, 11, 73, 38, ..., 38, —, 5.548
1994, 5.390, 4, —, 25, 73, 38, ..., 24, —, 5.554
2002, 5.255, —, 1, —, 11, 39, —, 19, —, 5.325
2021, 2.093, 17, 1, 1, 7, 20, —, 18, 119, 2.276
4.1 Родови
Сопиште е македонско православно село, во селото има староседелски родови и доселенички.
Според истражувањата од 1950 година, родови во селото
* Староседелци: ''Пометковци (9 к.)'' еден дел од нив се викаат ''Јовевци'', ''Крковци (3 к.), Анчовци (1 к.), Ристовци (4 к.) и Стојчевци (4 к.)'' порано биле еден род- ''Мегленовци'', ''Јанкуловци (7 к.)'' еден дел се викаат ''Митревци''. Еден дел има и "Миновци"
* Непознато потекло: ''Стаменковци (1 к.)''* Доселеници: ''Богдановци (7 к.)'' доселени се, но не знаат од каде; ''Таневци (11 к.)'' доселени се од околината на Штип. Овде живеат од самиот почеток на XIX век. Го знаат следното родословие: Блаже (жив на 63 г. во 1950 година) Панче-Цветан-Јовче-Тане, кој се доселил во селото; ''Белевци (7 к.)'' доселени се од околината на Прилеп. Овде живеат од кога и претходниот род; ''Тасевци (7 к.)'' доселени се, но не знаат од каде; ''Бабунци (4 к.)'' доселени се од селото Богомила кај Велес. Овде живеат од кога и претходните доселени родови. Од Богомила се иселиле двајца браќа, едниот дошол во Сопиште, а другиот се населил во Драчево; ''Дуаревци (1 к.)'' доселени се од некое место на Мокра Планина. Некои велат дека се од Јаболци; ''Осинчани (3 к.)'' доселени се од селото Осинчани.
5 Општествени установи
Во селото Сопиште работи деветгодишно основно училиште.
6 Самоуправа и политика
Селото Сопиште е седиште на истоимената општина создадена во 1996 година, на сметка на намалената Општина Кисела Вода.
7 Културни и природни знаменитости
;Цркви
* Црква „Св. Мина“
* Црква „Св. Јован“
* Црква „Св. Никола“
;Археолошки наоѓалишта* Кукловец — некропола од римско време
8 Личности
Личности родени во Сопиште:
* Благоја Митревски (1921-1945) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ
* Божин Стојановски (1926-1945) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ
* Тихомир Божиновски (1922-1945) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ
* Тодор Петрушевски (1921-1945) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ
* Трајан Мицевски (1920-1945) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ
9 Поврзано
* Каршијак
* Општина Сопиште
* Скопје