Светилници на сливот на Тамиш во Дунав

Светилниците на сливот на Тамиш и Дунав во близина на градот Панчево биле изградени во 1909 година за време на владеењето на Австроунгарија. Едно време, тие го добиле популарното име „Водена порта на градот“. Тие претставуваат Културно наследство како културни споменици од големо значење.
1 Архитектура
Кулите на светилниците се изградени од жолти тули поставени на кружна основа од земја, обрабени и обложени со камен. Светилниците се изградени во три ленти кои се поделени хоризонтално со украсен венец од црвена, профилирана, тула што ги врамува влезната врата и прозорските стакла. На врвот на кулата на светилникот има тераса покриена со конусен покрив и носачи на извори на светлина. Светилникот работи на петролеј.
Историја на светилниците
Во времето на изградбата на светилниците Тамиш во 1909 година, Панчево, како кралски град без граници, бил голем индустриски центар во тоа време. Во тоа време Панчево веќе имал голема пиварница, новоотворената „Свилара“, „Црвен магацин“ и развиена трговија, реките Тамиш и Дунав се транспортирале со свила, пиво, тули, дрва и луѓе. Пругата Панчево-Зрењанин била отворена во 1894 година, а дел на релација Панчево-Владимировац во 1896 година и со тоа ги зајакна копнените трговски патишта. Панчево станал значајна раскрсница на копнениот и речниот сообраќај. Тогаш сообраќајот на реката без светилникот станал незамислив.
Проблемот со пловидбата станал нагласен на почетокот на дваесеттиот век, кога било одлучено да се скрати текот на Тамиш со копање канал. Со сечењето на Тамиш ископано било многу земја, па немало вегетација, така што ноќе или кога нивото на водата се зголемувала, не било ориентирано на левиот и десниот брег. Заглавените бродови биле вообичаена глетка, бидејќи имало многу сообраќај. Поради тоа започнало со сигнализација, обележување на бреговите и изградба на светилници.
Во вториот дел на дваесеттиот век, со исчезнувањето на парабродот, затворањето на пристаништето на Тамиш кај Панчево и преместувањето на старата индустриска зона Панчево, светилниците постепено почнале да ја губат својата функција и да престанало одржувањето. Дунав и Тамиш ги спирале темелите, а месното население го однело каменот, покрај каменот од светилникот, одземени биле и метални скали, а исчезнала и светилничката светилка. Ова невнимание довело до фактот дека светилниците неколкупати биле во опасност од уривање.
2 Реновирање и одржување
Двата светилници во Панчево, кои се наоѓаат на сливот на реките Тамиш и Дунав, единствените речни парови во Европа, не работат од 1960-тите. Заборавени и запоставени, тие западнале до 2000 година кога Градскиот завод за заштита на спомениците и општина Панчево одлучиле да ги обноват и конзервираат. Прво, биле извршени работи за спас на фондацијата. Пристапот до светилниците од копното бил отежнат, од една страна е земјиштето на пристаништето Панчево, а од друга земја на приватен сопственик. Патеката е обрасната и речиси непроодна, па реставрацијата и конзервацијата престанала.
3 Светилници
Во едицијата на поштенски марки издадени за време на Кралството Срби, Хрвати и Словенци, покрај бројните светилници, тие биле и на поштенски марки, како единствени речни и панчевски светилници.
4 Надворешни извори
* „Светилници на сливот на Тамиш и Дунав - културни споменици во Србија“. САНУ (на српски). 
******