Опсада на Белград (1717)

Опсада на Белград ― успешен обид на австриските трупи под команда на принцот Ежен Савојски да го заземат стратешки важниот град Белград од Отоманската Империја. Се случи за време на Австро-османлиската војна (1716–1718), едвај една година по австриската победа во Битката кај Петроварадин. Императорската армија ја разбила османлиската помошна војска под водство на големиот везир Хаџи Халил-паша на 16 август. Како последица на тоа, белградскиот гарнизон, лишен од помош, им се предал на Австријците на 21 август. Османлискиот султан Ахмед III побарал мир, што резултирало со Договорот од Пожаревац една година подоцна, со кој завршило предавањето на остатокот од Унгарија, Банат и градот Белград во австриски раце.
1 Заднина
Белград бил одземен од Отоманската Империја по Опсадата во 1688 година, но две години подоцна, Османлиите повторно го зазеле. Принцот Ежен бил сериозно ранет за време на првата опсада и сега силно ја поддржувал потребата од речна флотила на Дунав како суштинска за освојувањето на Белград. Мисијата на флотата била да обезбеди помош и поддршка на Императорската армија. Ежен успеал да ја добие поддршката на германскиот император, а посадите за бродовите биле набрзина регрутирани во Холандија. Сојузниците на Австрија биле Русија, која се ограничила на претпазлива линија на одбрана, и Полска; и двајцата сојузници сè уште биле воено ангажирани во Големата северна војна против Шведска и Карл XII. Во меѓувреме, државите на првата германска империја обезбедиле само скромен паричен придонес и Баварија се приклучила на страната на Австрија.
По успехот на неговиот поход од 1716 година, со поразот на многу поголемата османлиска војска во Битката кај Петроварадин и успешната Опсада на Темешвар, Ежен Савојски имал една главна цел: освојување на тврдината во Белград. Градот, кој се наоѓа точно на сливот на реката Сава и Дунав, и неговата тврдина, на кракот на Сава, можеле да бидат нападнати само од југ. Нејзините ѕидини можеле да одолеат и на нападите од југоисток и оние од северозапад, и тоа го направило клучно за Балканот за Хабсбурзите и Средна Европа за Отоманската Империја.
2 Подготовки
На 14 мај Ежен ја напуштил Виена пловејќи по Дунав до Буда. На 15 мај тој ги прегледал утврдувањата неколку часа, а потоа заминал за Футак кај Петроварадин, каде што пристигнал на 21 мај за да се сретне со најголемиот дел од неговите војници. Пред да се соберат трупите, принцот Ежен го започнал својот марш југозапад кон Белград со околу 70.000 луѓе. Тие биле засилени со 5.700 Баварци, австриски трупи стационирани во Банат и доброволци од половина од кралските куќи во Европа, вклучително и чета Французи предводена од внукот на починатиот Луј XIV (и грофот Шароле и принцот на Домбес учествуваа во опсадата), за вкупно околу 100.000 луѓе. Покрај тоа, Ежен командувал со дунавската флотила, составена од околу педесет чамци од различни типови и десет поморски бродови вооружени со лесна артилерија. Ежен сакал да стигне до градот и да ја започне опсадата што е можно поскоро пред некои османлиски трупи да го зајакнат градот. Најголемиот проблем беше што тврдината не можела да биде нападната од југ, а напредок можеше да се постигне само по преминувањето на Дунав и Сава. Тој го избрал директниот пат, со преминување на реката Сава, иако од оваа страна тврдината ја нудела својата најсилна страна. На 15 јуни императорските трупи стигнале до Панчево, источно од Белград.
3 Опсада
По совет на еден од неговите генерали, Ежен избрал да го премине Дунав, приближувајќи се кон Белград од исток и одзади, изненадувајќи ги Османлиите кои не очекувале дека непријателот ќе ја премине реката во тој момент. Тој го основал првиот камп на највисоката точка Вишњица, околу 5 км подалеку од Белград. На 18 јуни градот бил опколен. Јуџин ја распоредил својата артилерија додека императорските трупи почнале да копаат ровови, во полукруг од Дунав до Сава, и пред тврдината и одзади за да ги покријат војските во случај на пристигнување на османлиска помошна војска. Утврдувачките линии, 16 км долги, биле завршени на 9 јули обезбедувајќи врска помеѓу реките Дунав и Сава. Десната страна на кампот била заштитена од хабсбуршката дунавска флотила. Грофот фон Хаубен бил испратен да воспостави мост западно од Сава со цел да има пат за снабдување и комуникација до Петроварадин и врска со трупите кај Земун.
Османлиските бранители во Белград броеле 30.000 луѓе, под команда на Сераскер Мустафа-паша, кој бил командант на тврдината во Темишвар, еден од најдобрите команданти на Османлиите. Мустафа бил подготвен да се бори додека не дошол засилувањето, бомбардираќи ги австриските војници одозгора. Принцот Ежен бил информиран дека се приближува огромната османлиска војска од околу 140.000 луѓе испратени да го ослободи Белград под команда на големиот везир (Хаџи) Халил-паша. Оваа војска пристигнала на 28 јули. Меѓутоа, наместо да преземат дејство против опсадувачите, тие почнале да копаат ровови. Војниците на принцот Ежен биле фатени меѓу тврдината и војската за помош во опасен вкрстен оган. Поради загубите од топовски оган, како и маларијата, силата на австриската армија полека се намалувала. Османлиите сакале да му дозволат на непријателот да се истроши во долга опсада. Додека ситуацијата била прилично загрижувачка за австриските трупи, големиот везир избрал да чека. Кога на 12 август пристигнала силата од 40.000 Кримски Татари, Халил-паша, кој сè уште не сакал да се бори против војската на Ежен, избрал да собере уште еден воен совет наместо да нападне.
На 14 август, Белград ненадејно го потресла силна експлозија: минофрлачка граната лансирана од Земун ја погоди продавницата за муниција во тврдината, при што загинале 3.000 бранители во експлозијата. Принцот Ежен веднаш избрал да се спротивстави на огромната османлиска помошна војска. Повикувајќи ги своите команданти на воен совет, тој наредил ненадеен напад, планиран до најситни подробности, ноќта помеѓу 15 и 16 август.
Или јас ќе го земам Белград или мене Tурците Принцот Ежен до неговите генерали, 15 август 1717
Според воената наредба, пешадијата под команда на фелдмаршалот Катл Александер, војводата на Виртемберг, ќе ја штитела средината, додека коњаниците командувани од унгарскиот фелдмаршал гроф Јанош Палфи со левото и десното крило на поставената линија. Освен 8-те баталјони, околу 10.000 луѓе, оставени под фелдмаршалот гроф Жорж де Браун да ги држат рововите свртени кон тврдината и четирите пешадиски баталјони, под водство на грофот Петер Јозеф де Вијар, кој ги штител логорот и мостовите, целата армија била вклучена во нападот вкупно 52 пешадиски баталјони, 53 гранадери и 180 коњанички ескадрили поддржани од 60 топови со сила од околу 60.000 војници.
На десната страна на Османлиите биле 10.000 окружни војници под Румели Беглербег, како и 20.000 спахии и оклопни силахдари, од левата страна 10.000 покраински војници со 40.000 кримска коњаница биле командувани од Беглербеги Мактулзаде Али-паша, во средината биле 80 илјади јаничари, вкупно 160.000 војници.
Нападот започнал како што било предвидено пред полноќ на 15 август, се појавила густа магла која го покрила бојното поле, според генерал-полковникот на пешадијата, Мафеи, маглата била толку густа што брзо станало невозможно да биде направена разлика помеѓу пријател и непријател; Карл Александер напредувал во австриската средина со коњаницата на грофот Палфи лево и десно; ноќниот напад ги изненадил Османлиите и тие се разбудиле во паника и збунетост; сепак, неколку отомански пешадиски баталјони успеаја да ја срушат десната страна на коњаницата на Палфи откако таа го загубила својот пат во маглата, што веќе го нарушила воениот ред; османлиската пешадија отворила оган со поддршка од нивната лева спахиска коњаница. Генералот гроф Клод Флоримон де Мерси со втората коњаничка линија нападнал веднаш како поддршка на Палфи, следен од пешадијата на Максимилијан Адам Граф Стархемберг, ударот успеа да ги турне Османлиите назад до нивните ровови. Поради истовремениот напад на хабсбуршката коњаница и пешадија, Османлиите се повлекле оставајќи ги своите батерии.
По првите часови од борбите, додека Сонцето изгреало, но интензивната магла сè уште го покривала бојното поле, Османлиите забележале отвор во средината на австриската низа и нападнале насилно, Османлиите се нашле меѓу двете крила со очигледна предност. но изгледало како да не биле свесен за тоа. Принцот Ежен разбрал дека може да ја сврти ситуацијата во своја полза бидејќи сега може да го предвиди отоманскиот борбен план; тој наредил втората пешадиска линија на фон Брауншвајг-Беверн да изврши контранапад поставувајќи ги баварските трупи на фронтот. Тогаш Ежен лично го водел нападот на чело на австриските коњанички резерви. Иако Ежен бил ранет, неговите кирасири и хусари упаднале на крилата на отоманските јаничари во огромен напад. Левото и десното хабсбуршки крила успеале конечно да се спојат со помош на средната пешадија. Одлуката за напад на Ежен целосно ја променила ситуацијата, не само што го турната непријателот назад, туку и ги зазела рововите, фрлајќи го османлискиот логор во превирања и предизвикувајќи многу војници да побегнат. Османлиската батерија со 18 топови на висорамнината Баџина била заробена, а преостанатите трупи се повлекле во логорот каде што големиот везир наредил целосно повлекување.
По 10 часа борба, битката била завршена. Османлиските загуби броеле помеѓу 15.000 и 20.000 луѓе, вклучувајќи го управникот на Ерзурумскиот Пашалак, Мехмет-паша, главниот адмирал Ибрахим-паша и управникот на Румелискиот Пашалак, Везир шатр Али-паша, 5.000 ранети војници и сите нивни 166 артилериски парчиња. Австријците претрпеа помалку од 6.000 загуби, Палфи, Карл Александер и младиот Морис де Сакс биле ранети, а принцот Ежен бил ранет по 13-ти пат. Големиот везир и остатоците од неговата војска избегале прво во Смедерево, потоа во Ниш. Тие биле малтретирани од српската пешадија, српските милиции, ајдуците и лесната хабсбуршка коњаница составена од унгарски хусари. Воените трофеи вклучувале речиси двесте топови, сто и педесет знамиња, девет коњски опашки и еден воен ковчег. Џејмс Оглторп, помошник во кампот на принцот, известил дека Ежен ја извел христијанската химна „''Te Deum''“ во шаторот на Големиот везир на 19 август, откако го зазел. Белградскиот османлиски гарнизон, лишен од помош, и со војници кои планирале да се побунат, се предал пет дена подоцна на Австријците, на 21 август, во замена за безбедно поминување од градот, што Ежен го одобри; 25.000 жители добиле право чесно слободно да го напуштат градот. Целото муслиманско население заедно со преостанатите отомански гарнизонски трупи заминале неповредени земајќи ги со себе и основните поседи.
4 Последици
Белград бил префрлен во хабсбуршки австриски раце по 196 години отоманско владеење. Принцот Ежен својата кариера ја крунисал со голема победа и османлиската доминација на Балканот претрпела тежок удар. Една година подоцна, бил потпишан Договорот од Пожаревац, со што бил завршен Договорот од Карловци од 1699 година . Австрија на сметка на Отоманската Империја, го добил Банат со Темишвар кој бил вратен на Кралството Унгарија. Исто така, Белград, северна Србија, Мала Влашка (Олтенија) и другите соседни области припаднале на Австријците. Австрија ја достигна својата максимална експанзија на Балканот. Принцот Ежен Савојски ја крунисал својата кариера како најуспешен воен водач на своето време и се повлекол од активната воена служба. По овој пораз, Отоманската Империја повеќе не се надевала на проширување во Европа, туку само се обидувала да ја задржи освоената територија. Белград ќе остане територија под доминација на Австрија повеќе од дваесет години сè додека новите османлиско-хабсбуршки ривалства не резултирале со повторно освојување на градот од страна на Османлиите.
5 Слики
6 Поврзано
* Османлиско-хабсбуршки војни
7 Наводи
7.1 Библиографија
**************
7.2 Мрежни страници
*