Жан Буридан

Жан Буридан (|Jean Buridan, |Johannes Buridanus; – ) бил влијателен француски филозоф од 14 век.
Буридан бил учител на Факултетот за уметности на Универзитетот во Париз во текот на целата своја кариера, фокусирајќи се особено на логиката и делата на Аристотел. Буридан го посеал семето на Коперниканската револуција во Европа. Тој го развил концептот на поттик, првиот чекор кон современиот концепт на инерција и важен развој во историјата на средновековната наука. Неговото име станало познато по мисловниот експеримент познат како Буриданово магаре. Сепак, овој мисловен експеримент не се појавува во неговите постојни списи.
1 Живот
1.1 Образование и кариера
Буридан бил роден некаде пред 1301 година, можеби во или во близина на градот Бетуне во Пикардија, Франција, или можеби на друго место во епархијата Арас. Своето образование го добил во Париз, прво на Колеџ ду Кардинал Лемоан, а потоа и на Универзитетот Сорбона во Париз, добивајќи ја својата магистерска диплома и формална лиценца да предава на вториот универзитет во Париз до средината на 1320-тите.
Невообичаено, тој го поминал целиот свој академски живот на Факултетот за уметности, наместо да се здобие со докторат по право, медицина или теологија што вообичаено го подготвува патот за кариера во филозофијата. Исто така невообичаено за еден филозоф од неговото време, било тоа што Буридан понатаму ја задржал својата интелектуална независност со тоа што останал секуларен свештеник, наместо да се приклучи на религиозниот ред.
Шпекулациите за неговите причини за избегнување верски прашања останале неизвесни. Повеќето научници сметале дека е малку веројатно дека тој останал незабележан, со оглед на неговите филозофски таленти. Исто така, било малку веројатно дека не можел да си дозволи да студира теологија, со оглед на тоа што добил неколку стипендии. Навистина, тој бил заведен во документ од 1350 година, како наставник способен да се издржува без потреба од финансиска помош од Универзитетот.
Последното појавување на Буридан во историските документи било во 1359 година, каде што бил спомнат како судија во територијалниот спор меѓу англиските и пикардските нации. Се претпоставувало дека брзо потоа умрел, бидејќи една од неговите благодети била доделена на друго лице во 1362 година.
Епископот Алберт од Саксонија, и самиот познат како логичар, бил меѓу најзначајните негови ученици.
1.2 Апокрифни приказни
Апокрифните приказни изобилувале со неговите познати љубовни афери и авантури кои биле доволни да покажат дека тој уживал репутација на гламурозна и мистериозна личност во парискиот живот. Ниту една од приказните не можела да се потврди, а повеќето биле во спротивност со познатите историски информации.
Некои гласини велат дека тој умрел кога кралот на Франција го ставил во вреќа и го фрлил во реката Сена откако на виделина излегла неговата афера со кралицата. Франсоа Вијон алудирал на ова во неговата позната поема. Други сугерирале дека тој бил протеран од Париз поради неговото номиналистичко учење, и се преселил во Виена за да го основа Виенскиот универзитет. Друга приказна раскажува дека Буридан го удирал папата Климент VI со чевел.
2 Теорија на поттик
Концептот на ''инерција'' бил туѓ на физиката на Аристотел. Аристотел и неговите перипатетични следбеници сметале дека телото се одржува во движење само со дејство на непрекината надворешна сила.
Теоријата на поттик сугерирала дека движењето се одржувало со одредена особина на телото, дадена кога тоа се активира. Буридан бил првиот што го именувал овој својствен ''поттик'' за одржување на движењето, но самата теорија веројатно не потекнувала од него. Буридан го видел поттикот како ''предизвикувач'' на движењето на објектот:
:''...по напуштањето на раката на фрлачот, проектилот би бил придвижен со поттик што му го дал фрлачот и би продолжил да се движи сè додека поттикот остане посилен од отпорот и би бил со бесконечно времетраење доколку не е намален и расипан од спротивната сила што му се спротивставува или од нешто што ја наклонува кон спротивно движење'' (''Прашања за метафизиката на Аристотел'' XII.9: 73ра).<ref>T. F. Glick, S. J. Livesay, F. Wallis, '''', 2005, p. 107.
Поради неговиот развој, историчарите на науката Пјер Дуем и Анелизе Маер сметале дека Буридан игра важна улога во пропаста на аристотеловата космологија. Дуем дури го нарекол Буридан претходник на Галилео.
3 Наводи
3.1 Извори
*
*
*
*
*
*
*
*
4 Надворешни врски
* (до 2001 г.)
* (ја ажурира библиографијата на Фабиен Пиронет до 2014 година)
* детално резиме на деветте трактати на ''Summulae de dialectica''
* резиме на другите логички записи
* Комплетна библиографија на логичките и метафизичките дела