Српска рамонда

Српска рамонда (науч.: ''Ramonda serbica'') ендемско растение на централниот Балкан. Билката била откриена од Јосиф Панчиќ во 1874 година во околината на Ниш. Таа била остаток од суптропската флора на Европа и Средоземјето, најверојатно со африканско потекло.
1 Опис на растението
Ова е повеќегодишно, зимзелено, тревно растение.
Неговите лисја се склопуваат во розета, ромбска до елипсовидна-ромбска форма. Тие се нерегуларни и опширно назабени околу периметарот.
Цветната дршка е без лисја, а има висина до 15 см и содржи 1-3 цветови и до 6 цветови кај постарите примероци . Венечните ливчиња од цвеќиња се со бледо виолетова боја со жолта основа. Цветот обично содржи 4-5 венечни лисја , а ретко 3 или 6. Прашниците се со виолетова боја.
Плодот е грмушка со многу кафеави семиња .
Бројот на хромозоми е 96.
Ова растение се одликува и со фактот дека дури и ако е целосно исушено, може да оживее ако се напои. Постојат многу малку цветни растенија што можат да ја вратат оваа анабиоза во живот. Во Европа само две други цветни растенија можат да се опорават од анабиоза.
2 Живеалиште и распространетост
Живеалиштата на ова растение се пукнатини на варовнички карпи, најчесто во заштитата на шумската вегетација. Живее во клисури и долни планински гребени на надморска височина од 150-1800 м. Почесто се наоѓа во ридско и пониско планинско подрачје на надморска височина од 300 до 1000 м. Се наоѓа само во северно изложени карпи, а со други растенија формира реликтни хизмофитски заедници, од кои најзначајни се поголемиот број заедници од истиот тип. Исто така, на места каде што се поклопува, во области на симпатрија, субасоцијација.
Српска рамонда е ендемски на централниот дел на Балканскиот Полуостров. Се среќава во следниве земји: Албанија, Бугарија, Грција (Епир), Македонија, Србија, Црна Гора . Ареалот се одликува со бројни дисјункции, од кои се издвојуваат двете најголеми. Едната во источна Србија и северозападна Бугарија и другата, поголема од Црна Гора, преку јужна Србија (Косово и Метохија), Македонија, Албанија до Грција.
3 Загрозеност
Поради непристапноста на повеќето од живеалиштата, не е забележано намалување на бројот на популациите на ова растение. Сепак, достапните живеалишта (карпите во непосредна близина на патиштата), како и малата локална популација се значително намалени и се на работ да исчезнат заради експлоатација од колекционерите. Според студиите во источна Србија ( Клисурата Сишевачка, Клисурата Јелажница, Клисурите на северните падини на планината Шар Планина ), големината на 5 м<sup>2</sup> варира од 10-350 лица. Репродуктивните возрасни класи доминираат во возрасната структура. Помладите возрасни класи се вообичаени во заедниците на мов.
Собирањето за хербариум и ботанички градини е еден од најзначајните фактори на ризик. Билката е загрозена и од уништување на природна шумска вегетација, со што се менуваат микроклиматските услови, како и од изградбата на хидроакумулации во плитките.
Во Србија е заштитена како природна реткост.
4 Библиографија
* Mike F. Quartacci, Olivera Glisic, Branka Stevanovic, and Flavia Navari-Izzo. Plasma membrane lipids in the resurrection plant Ramonda serbica following dehydration and rehydration. J. Exp. Bot 2001.53:2159-2166.
* Rix, E.M. & Webb, D.A. 1972. Ramonda L.C.M. Richard. - In: Tutin, T.G., Heywood, V.H., Burges, N.A., Moore, D.M., Valentine, D.H., Walters, S.M. & Webb, D.A. Flora Europaea vol. 3. Pp. Cambridge University Press, Cambridge.
* Markova, M. 1995. Ramonda. - In: Kozhuharov, S. Flora of People's Republic of Bulgaria. Vol. 10. pp. 288–289. Bulgarian Academy of Sciences Publishing House, Sofia. (In Bulgarian)
* Petrova, A. & Vladimirov, V. 2010. Balkan endemics in the Bulgarian flora. - Phytologia Balcanica 16(2): 293–311.
* Rakić, T., Gajić, G., Lazarević, M., & Stevanović, B. (2015). Effects of different light intensities, CO2 concentrations, temperatures and drought stress on photosynthetic activity in two paleoendemic resurrection plant species Ramonda Serbica and R. Nathaliae. ''Environmental and Experimental Botany'', ''109'', 63–72