Литвански јазик

Литвански јазик (самонар. ''lietuvių kalba'') — балтички јазик кој претежно се зборува во Литванија, но и во литванските заедници во светот. Тој е службен јазик во Литванија и службен јазик во Европската Унија. Литванскиот јазик како мајчин го зборуваат околу 2.96 милиони жители во Литванија и околу 170.000 во странство. Тој е сличен со летонскиот јазик, бидејќи се од иста јазична група, но не се многу разбирливи помеѓу себе. Литванскиот јазик се пишува со литванска азбука, заснована на латиницата.
1 Класификација
Литванскиот јазик е еден од двата преживеани балтички јазици, покрај летонскиот јазик. Така, во 19 век исчезнал старопруски јазик, курскиот јазик и судовскиот јазик исчезнале пред старопрускиот. Балтичките јазици формираат посебна група на индоевропски јазици, иако понекогаш се класифицираат со словенските јазици.
2 Распространетост
Литванскиот јазик претежно се зборува во Литванија. Исто така, јазикот се зборува од етничките Литванци во Белорусија, Летонија, Полска и Калининградската Област во Русија. Покрај овие околни држави, литванскиот се зборува и во сите литвански заедници во дијаспората. Во Литванија 2.955.200 луѓе го зборуваат литванскиот според приоценката од 1998 година.
3 Дијалекти
Литванскиот јазик има две големи дијалектни групи: аукшајтијски дијалект и самогитски дијалект. Денес постојат значајни разлики меѓу самогитскиот дијалект и стандардниот литвански јазик. Модерниот самогитски дијалект се оформил во периодот од 13 до 16 век под влијание на курскиот јазик. Двата големи дијалекта се поделени на говори или суп-дијалекти, каде секој дијалект има по 3 говори. Самогитскиот е составен од западен, северен и јужен дијалект, додек аукштајтијскиот е поделен на западен, дајнавски и источен дијалект. Овие дијалекти се составени од говори. Стандардниот литвански е заснован на западно-аукштајтијскиот дијалект, но има влијание и од останатите дијалекти, особено во поглед на зборовниот фонд.
4 Правопис
Литванскиот јазик користи литванска азбука, заснована на латиницата. Таа е составена од 32 букви.
A, Ą, B, C, Č, D, E, Ę, Ė, F, G, H, I, Į, Y, J, K, L, M, N, O, P, R, S, Š, T, U, Ų, Ū, V, Z, Ž
a, ą, b, c, č, d, e, ę, ė, f, g, h, i, į, y, j, k, l, m, n, o, p, r, s, š, t, u, ų, ū, v, z, ž
Литванскиот јазик во голем дел е фонетски јазик, односно како и македонскиот, една буква претставува еден глас. Макрон се користи за да се означи должината на самогласката, но се користат и останати диакрити, кои не се користат многу при пишување.
5.2 Самогласки
Литванскиот има 12 самогласки.
големи букви, A, Ą, E, Ę, Ė, I, Į, Y, O, U, Ų, Ū
мали букви, a, ą, e, ę, ė, i, į, y, o, u, ų, ū
МФА, , ,
5.1 Согласки
Литванскиот јазик има 20 согласки.
големи букви, B, C, Č, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, Š, T, V, Z, Ž
мали букви, b, c, č, d, f, g, h, j, k, l, m, n, p, r, s, š, t, v, z, ž
МФА
5 Фонологија
5.1 Согласки
, лабијални, забни, алвеоларни, непчани, меконепчани
носни, m, n
експлозивни, безвучни, p, t, k
звучни, b, d, ɡ
фрикативни, безвучни, (f), s, ʃ, (x)
звучни, z, ʒ, (ɣ)
африкативни, безвучни, ts, tʃ
звучни, dz, dʒ
апроксимантни, ʋ, l, j
вевни, r
5.2 Самогласки
, предни, централни, задни
затворени
скоро-затворени
затворено-средни
отворено-средни
скоро-отворени
отворени
, предни, задни
долги, кратки, долги, кратки
високи
средни
ниски
6 Примери
име= Литвански јазик
* литвански: lietuviškai
:(јазик) lietuvių
:(националност) lietuvis (м), lietuvė (ж)
* здраво (неформално): labas, (формално): laba diena
* догледање (неформално): iki!
* молам: prašau
* благодарам: ačiū
* Она: tas (м), ta (ж)
* Колку (чини)?: kiek kainuoja?
* да: taip
* не: ne
* извини: atsiprašau
* не разбирам: nesuprantu
* Дали зборуваш англиски?: Ar kalbate angliškai?
* Каде е ...?: Kur yra ...?
* продавница: parduotuvė
* чај: arbata
* кафе: kava
* млеко: pienas
* Колку? : Kiek?
* пример: pavyzdys
* примери: pavyzdžiai
* слика: nuotrauka
7 Користена литература
* Leonardas Dambriūnas, Antanas Klimas, William R. Schmalstieg, ''Beginner's Lithuanian'', Hippocrene Books, 1999, ISBN 0-7818-0678-X. Older editions (copyright 1966) called "Introduction to modern Lithuanian".
* Remys, Edmund, ''Review of Modern Lithuanian Grammar'', Lithuanian Research and Studies Center, Chicago, 2nd revised edition, 2003.
** Zigmas Zinkevičius, "Lietuvių kalbos istorija" ("History of Lithuanian Language") Vol.1, Vilnius: Mokslas, 1984, ISBN 5-420-00102-0.
* Remys, Edmund, ''General distinguishing features of various Indo-European languages and their relationship to Lithuanian'', Indogermanische Forschungen, Berlin, New York, 2007.
8 Поврзано
* Балтички јазици
* Литванска азбука
* Литванија
* Латвиски јазик