Кумановски дијалект

Кумановски дијалект — дијалект што спаѓа во подгрупата на источни дијалекти на северното наречје на македонскиот јазик. Дијалектот се зборува на територијата на градот Куманово и Кумановско, поточно во селата кои се наоѓаат во областите Жеглигово, Средорек, Козјачија и северните села во областа Которлак. Близок е со кратовскиот, кривопаланечкиот и овчеполскиот дијалект. Кумановскиот говор е доста популарен во Македонија и карактеристичен е по неговото брзо зборување и шегобијност, особено прославена со хумористиката на глумецот и водител Тони Михајловски. Овој дијалект е присутен и во македонската книжевност, а пример е драмата „Бегалка“ („Ленче Кумановче“) од Васил Иљоски. Исто така, дијалектот содржи и остатоци од падежи.
1 Фонолошки особености
* Изедначување на етимолошките ерови ъ, ь во еден глас ''а'': ''саставен, саставено, састави, саставили, састанко, дан''...
* Вредност ''а'' наместо секундарната полугласка ъ<sup>2</sup> во одделни случаи: ''могла''* Развој на ''въ'', ''вь'' во ''у'' : ''у базите, у борба, у борбата, у Градиште, у градо, у Куманово, у манастир, у некоје село...''* Замена на ѫ со ''у'' во одделни случаи: ''куде, накуде, мужеви, поступако, поступат, пут, руке, руку, смут''...
* Замена на старото самогласно л со у во мал број случаи: ''дужни, кук, пуна, пуно, пуну, потпун, потпуности;'' и ''Бугарија, бугарска''...
* Непрегласено ''а'' во ''ора''.
* Чување на мекото ''н’'' пред предна самогласка (''њега, његов, његова, њим, њима, њину, њихову'')...
* Чување на старото меко ''л’'' во сите положби: ''ваљак, ваља се, закључениа, закључиме, искључен, Бабина Пољана, недеља, непријатељ, сељак, сељани, сељаци, сељаците''...
* Прејотација на првичното ''е'': ''је, један, јединице, јединици, јединиците, јединството, једно''...
* Губење на гласот ''х'' во одделни случаи: ''стра, тупкав од стра, ора,  Сув Ора''...
* Промена на групата ''л''+''ј'' во ''љ'': ''иљади, иљадници, хиљаде''...
* Промена на ''мј'' во ''мњ'': ''земња, земњата, земњи...''
2 Морфолошки одлики
* Наставка ''-е'' во множина кај именките од женски род што завршуваат на ''-а'': ''бомбе, борбе, Ретки Буке, врбе, девојке, задаче, јединице, одлике, новине, овце, песме, племњје, планине, приколице, пушке, снаге, тешкоќе, точке, шифре''...
* Наставка ''-е'' во множина кај атрибутските зборови, употребени со именките од женски род што завршуваат на ''-а'': ''Жилинске мале, партизанске единице, Хитлерове  наезде''...  
* Чување на разликата меѓу општата и номинативната форма кај одушевените именки од машки род што завршуваат на согласка: ''се отфрлил предлог на Карпоша, снаги на непријатеља, у борбу против окупатора, без секретара''...
* Заменка ''сваки'': ''свак, сваки дан, сваки пут, свакој''...
* Заменска форма ''њега'': ''што да праиме со њега''.
* Кратка заменска форма ''гу'' за женски род: ''да гу поколебав веру, гу даде Македонију, продужите гу борбу''...
* Наставка ''-ога'': ''ќе гледам преку дугога да го убедим, некога, крвавога, лудога, новога''...
* Множинска наставка ''-мо'' кај глаголите: ''земемо, незнамо, извештавамо, имамо, нападамо, напустимо, повикувамо, правимо, сменимо''...
* Наставка ''-ше'' во трето лице множина на аористот: ''од како дојдоше, дочекаше, отнаше...''покрај наставката ''–ва'': ''видева, почнава, паднава, дадова, наведнава, направива, почнава, улегнава''...
* Наставка ''-в'' трето лице множина на сегашното време: ''да се вратив, да се врнев, дружив, се есапив, знајев, да идев, кажев, кријев, крстив, мислив, направив, напредујев, да научив''...
* Партиципска наставка ''-ја'': ''бија, донеја, започнаја, искочија, однеја, поклаја, отнаја'', покрај наставката ''-л'': ''бил, видел, дал, збрал, зборил, имал, направил, ослободил, останал, подигнал, почнал''...
2.1 Глаголи
* наставки за формирање на минато определено несвршено време (имперфект) се: ''-ше'' за 1, 2 и 3 л. едн. и ''-смо'' за 1, ''-сте'' за 2 и ''-сва'' за 3 л. мно.
вика, носи, бере
вика''ше'', носе''ше'', бере''ше''
вика''ше'', носе''ше'', бере''ше''
вика''ше'', носе''ше'', бере''ше''
вика''смо'', носе''смо'', бере''смо''
вика''сте'', носе''сте'', бере''сте''
вика''сва'', носе''сва'', бере''сва''* глаголската-л форма се образува со наставките: ''-ја'' за м.р. ''-ла'' за ж.р. и ''-ло'' за ср.р. едн. и -ле за мн.
глагол, машки, женски, среден, множина
има, има''ја'', има''ла'', има''ло'', има''ле''
2.2 Лични заменки
лице, еднина, множина
I, ја, ми
II, ти, ви
III, он(а,о), они
3 Наводи
* Божидар Видоески, Дијалектите на македонскиот јазик, том 2, 1999, Скопје
* Васил Дрвошанов, Дијалектолошки студии, детска радост, Скопје