Минасжераисит-(Y)

Минасжераисит-(Y) — дискредитирана минерална врста во гадолинитната супергрупа со хемиска формула . Обично се јавува како ситни, виолетово-лаванденир розети во гранитски пегматити, а првпат бил идентификуван во каменоломот Жозе Пинто во 1986 година во Жагуарасу, Минас Жераис, Бразил. Минералот бил именуван според неговата типска локација и одобрен од Меѓународниот минералошки сојуз (ММС). Подоцнежните кристалографски и хемиски анализи на типскиот материјал, како и на споредливи примероци од Норвешка и Средна Европа, довеле до дискредитација на минералот во 2023 година. Денес се смета за разновидност на хинганит-(Y) богат со бизмут и манган.
1 Карактеристики
Минасжераисит-(Y) обично е виолетово-лавандентен по боја. Тој е проѕирен, полустаклест, смолест или мат сјај и има бледовиолетова огреб. Минералот е кршлив и има специфична тежина од 4,29. Минасжераисит-(Y) има тврдост 6–7 според Мосовата скала на тврдост.
Кога се набљудува со поларизирана светлина под петрографски микроскоп, минасжераисит-(Y) изгледа безбојно, бледожолтосиво и лавандерно-виолетово и умерено покажува плеохроизам. Тој е биаксијален позитивен и има оптички агол (2V) од 68°. При мерење во различни кристалографски насоки, неговите индекси на прекршување се nα = 1.740, nβ = 1.754 и nγ = 1.786. Ова му дава дволомност од 0.046.
2 Потекло
Минасжераисит-(Y) бил опишан како нов член на групата гадолинит во труд од Јуџин Е. Форд и неговите соработници објавен во 1986 година, при што неговата типска локација била одредена како гранитскиот пегматит во Минас Жераис, Бразил. Минералот бил откриен во каменоломот на г-дин Жозе Пинто, местоположба позната по своите сложени, зонални пегматитски формации, во кои различни минерали се појавуваат во посебни внатрешни слоеви. Минералот првично бил именуван ''minasgeraisite'' и одобрен од Меѓународниот минералошки сојуз (ММС) под предлог 83-90. Подоцна името било променето во минасжераисит-(Y) за да се усогласи со номенклатурните стандарди на ММС за реткоземни минерали, при што наставката „-(Y)“ означува дека итриумот е доминантен реткоземен елемент. Првичното откритие произлегло од истражувања предводени од Форд по собирањето на фини кристали на миларит на локалитетот во 1980 година. За време на оваа работа биле пронајдени мали количини на неидентификуван минерал со јоргованова боја во друзни шуплини. Во 2021 година, на минасжераисит-(Y) му бил доделен IMA симбол ''Mgr-Y''.
Подоцнежните повторни испитувања на материјалот од типската локација, вклучувајќи кристалографски и хемиски истражувања, довеле до дискредитација на минасжераисит-(Y) како посебна минерална врста во 2023 година. Дискредитацијата била направена врз основа на предлогот ММС и Комисијата за нови минерали. Современите анализи покажале дека материјалот првично опишан како минасжераисит-(Y) е структурно и составно усогласен со разновидности на хинганит-(Y) богати со бизмут и манган.
3 Појава
Минасжераисит-(Y) се јавува како доцностадиумски акцесорен минерал кој се формирал во доцните фази на кристализација на пегматитот. Други минерали поврзани со него се миларит, албит, кварц, мусковит, хематит, амазонит, ортоклас, алмандин–спесартин, магнетит, чарчита-(Y), елбаит, пирит, церусит, пироморфит и анатаз. Во рамките на зоналниот, сложен пегматит се појавува во мали друзи. Минералот се наоѓа како ситни сноповидни кристали помали од 3–5 μm, формирајќи розети со пречник од 0,2 до 1,0 mm, кои може да се јават поединечно или во агрегати.
Иако минасжераисит-(Y) првично бил опишан само од неговата бразилска типска локација, подоцнежни студии идентификувале хемиски сличен материјал во пегматитот хефтетерн во јужна Норвешка, што било толкувано како втора појава. Дополнителни извештаи забележале слични состави од каменоломот Крен во Германија, регионот Властјејовице во Чешка, и ридот Риго во Унгарија. Сепак, овие примероци не одговарале на идеалниот краен член, а истражувачот Олег С. Верешчагин ја сметал бразилската местоположба за единствен потврден извор на минасжераисит-(Y) како што бил првично опишан.
4 Структура
Минасжераисит-(Y) првично бил опишан како член на гадолинитната супергрупа, група минерали карактеризирани со општата формула , каде A, M, Q и T претставуваат различни кристалографски местоположби зафатени од различни катјони, а φ означува анјони како хидроксил или кислород. Пред поновите повторни истражувања, кристалната структура обично се разбирала како составена од наизменични слоеви паралелни на рамнината (100) во рамки на моноклинска симетрија, најчесто со просторна група ''P''2<sub>1</sub>/''c''. Еден слој се состои од поврзани TO<sub>4</sub> и QO<sub>4</sub> тетраедри кои формираат листови со карактеристична 4.8<sup>2</sup> мрежа, со четири- и осумчлени прстени во кои силициумот се менува со берилиум или бор. Катјоните на позициите A и M се наоѓаат во полиедарски позиции сместени меѓу овие тетраедарски листови.
Во првичниот опис, минасжераисит-(Y) бил доделен на моноклинска симетрија со просторна група ''P''2<sub>1</sub>/''a'' и крајна формула . Оваа формулација сугерирала калциум како доминантен катјон во позиција карактеризирана со шесткратна координација, што значи дека јонот е опкружен со шест кислородни атоми во октаедарска поставеност. Оваа распределба се сметала за невообичаена, бидејќи калциумот обично претпочита поголеми позиции со повисоки координациски броеви кај други минерали од групата гадолинит.
Подоцнежните монокристални истражувања, сепак, покажале дека материјалот од типската локација и споредливите примероци од Норвешка имаат триклинска симетрија со просторна група ''P''1, отстапувајќи од моноклинската норма забележана кај сродни минерали како датолит и хинганит-(Y). Ова намалување на симетријата се припишува на значително уредување на катјоните на позициите A. Во оваа триклинска структура, единствената A позиција се дели на четири различни и нееквивалентни позиции (означени W1 до W4), зафатени од бизмут, калциум и реткоземни елементи (првенствено итриум и други тешки лантаниди). Бизмутот доминира на W1, калциумот на W2, а итриумот и другите реткоземни елементи ги зафаќаат W3 и W4, покажувајќи речиси целосно уредување на катјоните. Моментално прифатената формула за минасжераисит-(Y) затоа се претставува како .