Дување стакло

Дувањето стакло е техника на формирање стакло што вклучува дување на стопено стакло во меур со помош на дувачка цевка (или цевка за дување). Лицето кое дува стакло се нарекува ''дувач на стакло''.
1 Технологија
Како нова техника за формирање стакло создадена во средината на 1 век п.н.е., дувањето стакло користело едно својство на стаклото кое претходно им било непознато на стаклопроизводителите: дување, односно ширење на стопена грутка стакло со внесување мало количество воздух во неа. Ова се случува поради течната структура на стаклото, при што атомите се држат заедно со силни хемиски врски во неуредна и случајна мрежа, затоа стопеното стакло е доволно вискозно за да се дува и постепено се стврднува додека губи топлина.
За да се зголеми цврстината на стопеното стакло, што пак го олеснува процесот на дување, се случува суптилна промена во составот на стаклото.
За време на дувањето, потенките слоеви стакло се ладат побрзо од подебелите, и стануваат повискозни од подебелите слоеви. Тоа овозможува производство на дувано стакло со униформна дебелина, наместо да се предизвикува дување низ поретките слоеви.
Целосен спектар на техники за дување стакло бил развиен во рок од неколку децении од неговото пронаоѓање. Двата главни методи на дување стакло се слободно дување и дување во калап.
Овој метод имал истакнато место во обликувањето стакло уште од неговото воведување во средината на 1 век п.н.е. до крајот на 19 век, и сè уште е широко користен како техника за обликување стакло, особено за уметнички цели. Процесот на слободно дување вклучува дување кратки дози воздух во стопен дел од стакло кој е намотан на едниот крај од цевката за дување. Ова има ефект на формирање еластична обвивка на внатрешноста на стаклената точка што се совпаѓа со надворешната обвивка предизвикана од отстранувањето на топлината од печката. Потоа, стакларот може брзо да го надува стопеното стакло во кохерентна точка и да го обработи во посакуваната форма.
Истражувачите во Музејот на уметност во Толедо се обиделе да ја реконструираат древната техника на слободно дување со користење на глинени цевки за дување. Резултатот покажал дека кратките глинени цевки за дување од околу 30-60 цм го олеснуваат слободното дување, бидејќи се лесни за ракување и манипулирање и можат да се користат повторно неколку пати. Квалификуваните работници се способни да оформат речиси секакви форми на сад со ротирање на цевката, нејзино нишање и контролирање на температурата на парчето додека дуваат. Тие можат да произведат голем број стаклени предмети, почнувајќи од чаши за пиење до стакло за прозорци.
Извонреден пример за техниката на слободно дување е „портландската вазна“, која е произведена за време на римскиот период. Гуденрат и Вајтхаус спровеле експеримент со цел повторно да ја создадат „портландската вазна“
Дувањето со калапи било алтернативен метод на дување стакло што се појави по пронаоѓањето на слободното дување, во текот на првата половина од втората четвртина од 1 век од н.е. Стопено стакло се става на крајот од цевката за дување, а потоа се надувува во дрвен или метален резбан калап. На тој начин, обликот и текстурата на меурот од стакло се одредуваат според дизајнот на внатрешноста на калапот, а не според вештината на стакларот.
Трансформацијата на суровините во стакло се одвива околу 1320°C, кога стаклото испушта доволно топлина за да изгледа речиси бело жешко. Потоа стаклото се остава да се „исчисти“ (дозволувајќи им на меурчињата да излезат од смесата), а потоа работната температура се намалува во печката на околу 1090°C. Во оваа фаза, стаклото изгледа како да е светло портокалово. Поголемиот дел од дувањето стакло се изведува помеѓу 870°C и 1040°C.
1.1 Алатки
Главните алатки што ги користи дувачот на стакло се цевка за дување, ''дупчалка'', клупа, марвер, блокови, дигалки, лопатки, пинцети, влошки за весници и разни ножици.
2 Историја
2.1 Најраните докази
Во првиот век п.н.е., феникиските и сириските мајстори ја развиле техниката на дување воздух во стопено стакло со цевка за дување, претворајќи го во меур, а потоа обликувајќи го во голем број различни форми. Ваквите пронајдоци брзо ги засениле сите други традиционални методи, како што се леењето и обликувањето на јадрото, кај обработливото стакло.
Пронајдокот на дувањето стакло се совпаднал со основањето на Римското Царство во 1 век п.н.е., што го засилило ширењето и доминацијата на оваа нова технологија. Дувано стакло било практикувано во многу области од римскиот свет. На источните граници на царството, првите големи работилници за стакло ги основале Феничаните во областите кои денес се Либан и Израел, како и во соседната провинција Кипар.
Традицијата на дување стакло била продолжена во Европа од средновековниот период преку средниот век, па сè до ренесансата за време на пропаѓањето на Римското Царство во 5 век од н.е. Во текот на раниот средновековен период, Франките ја користеле техниката на дување стакло со создавање едноставни брановидни калапи и развивање на техниките за декорација. Предмети како што се садовите за пиење што го имитирале обликот на животинскиот рог, биле произведувани во долините на Рајна и Меза, како и во Белгија. Византиските стаклоизработувачи правеле предмети со дување, кои биле украсени со христијански и еврејски симболи во Ерусалим помеѓу крајот на 6 век и средината на 7 век од н.е.
Музејот Нештетанген во Хоксунд, Норвешка, покажува како се изработувало стаклото според античката традиција. Стакларите во Нештетанген работеле таму од 1741 до 1777 година, произведувајќи стакло за маса и лустери во германски и англиски стил.
2.2 Индустриска револуција
„Движењето за студиско стакло “ започнало во 1962 година кога Харви Литлтон, професор по керамика, и Доминик Лабино, хемичар и инженер, одржале две работилници во Музејот на уметност во Толедо, за време на кои почнале да експериментираат со топење стакло во мала печка и создавање уметност од дуваното стакло. Литлтон ја промовирал употребата на мали печки во студијата на индивидуалните уметници. Овој пристап кон дувањето стакло процветал во светско движење, создавајќи екстравагантни и плодни уметници како Дејл Чихули, Данте Мариони, Фриц Дрисбах и Марвин Липофски, како и многу други модерни уметници од стакло. Денес постојат многу различни институции низ целиот свет кои нудат ресурси за производство на стакло за обука и споделување опрема.
2.3 Во литературата
Писателката Дафне де Мориер потекнувала од семејство на дувачи на стакло во Франција од 18 век, а за своите претци пишувала во историскиот роман ''„Дувачите на стакло“'' од 1963 година.
Темата на романот ''„Низ стакло, темно“'' на Дона Леон, авторка на мистерии, е истрагата за злосторство во венецијанска стаклариска фабрика на островот Мурано.
3 Поврзано
Стакларски занает