Водолија (соѕвездие)

Водолија (лат. ''Aquarius'', Aqr) — екваторијално соѕвездие на зодијакот, кое се наоѓа помеѓу соѕвездијата Јарец и Риби. Неговото име е латински за „водоносител“ или „носач на чаши“, а неговиот стар астрономски симбол е (♒︎), претстава на вода. Водолија е едно од најстарите од препознаените соѕвездија по должината на зодијакот (привидната патека на Сонцето). Тоа било едно од 48-те соѕвездија наведени од астрономот Птоломеј од 2 век, и останува едно од 88-те современи соѕвездија. Се наоѓа во регионот кој често се нарекува Море поради изобилството од соѕвездија со водени здруженија како што се китот, рибата и реката Еридан.
Со привидна светлинска величина 2,9, Бета Водолија е најсветлата ѕвезда во соѕвездието.
1 Историја и митологија
Водолија е идентификувана како sux-Latn „Големиот“ во каталозите на вавилонските ѕвезди и го претставува самиот бог Енки, кој најчесто е прикажан како држи преполна вазна. Вавилонската ѕвездена фигура се појавува на камења и цилиндрични печати од вториот милениум. Ја содржела зимската краткодневица во раното бронзено доба. Во старовавилонската астрономија, Енки бил владетел на најјужната четвртина од патеката на Сонцето, „Патот на Енки“, што одговара на периодот од 45 дена од двете страни на зимската краткодневица. Водолија била поврзана и со деструктивните поплави кои Вавилонците редовно ги доживувале, а со тоа била и негативна конотација. Во астрономијата на Стариот Египет, Водолија била поврзана со годишната поплава на Нил; Се вели дека бреговите се поплавиле кога Водолија ја ставувала својата чаша во реката, почнувајќи од пролетта.
Во грчката традиција, соѕвездието почнало да се претставува едноставно како една вазна од која поток се слевал до Јужна Риба. Името во индиската астрологија е исто така ''кумба'' „водна стомна“.
Во грчката митологија, Водолија понекогаш се поврзува со Деукалион, синот на Прометеј кој изградил брод со неговата сопруга Пира за да преживее непосредна поплава. Тие пловеле девет дена пред да се исфрлат на брегот на планината Парнас. Водолија понекогаш се поистоветува и со прекрасниот Ганимед, млад човек во грчката митологија и син на тројанскиот крал Трос, кој Зевс го однел на планината Олимп за да делува како водоносец на боговите. Соседната Орел го претставува орелот, под команда на Зевс, кој го грабнал младото момче; некои верзии на митот укажуваат дека орелот всушност бил преобразба на Зевс. Една традиција, навела дека тој бил однесен од Еос. Уште една личност поврзана со водоносецот е Кекроп I, крал на Атина кој им жртвувал вода наместо вино на боговите.
1.1 Прикази
Во првиот век, ''Алмагест'' на Птоломеј го воспоставил вообичаениот западен приказ на Водолија. Неговата чаша со вода, самиот астеризам, се состои од Гама, Пи, Ета и Зета Водолија; истура вода во поток од повеќе од 20 ѕвезди кои завршуваат со Фомалхаут, денес доделени исклучиво на Јужна Риба. Главата на водоносецот е претставена со 5-та светлинска величина 25 Водолија додека неговото лево рамо е Бета Водолија; неговото десно рамо и подлактица се претставени со Алфа и Гама Водилија, соодветно.
1.2 Во источната астрономија
Во кинеската астрономија, протокот на вода кој течел од чашата за вода бил прикажан како „Армија на Ју-Лин“ (''Ју-лим-киун'' или ''Јулинџун'', Ханзи : 羽林君). Името „Ју-лин“ значи „пердуви и шуми“, што се однесува на бројните лесни војници од северните делови на царството претставени со овие слаби ѕвезди. Ѕвездите на соѕвездието биле најбројни од кое било кинеско соѕвездие, броејќи 45, од кои повеќето се наоѓале во современото соѕвездие Водолија. Небесната војска била заштитена со ѕидот ''Леибижен'' (垒壁阵), кој ги вбројувал Јота, Ламбда, Фи и Сигма Водолија меѓу нејзините 12 ѕвезди. 88, 89 и 98 Водолија ги претставуваат ''Фу-ју'', секирите што се користат како оружје и за погубување на заложници. Исто така, во Водолија е ''Луи-пи-чин'', бедемите што се протегаат од 29 и 27 Риби и 33 и 30 Водолија преку Фи, Ламбда, Сигма и Јота Водолија до Делта, Гама, Капа и Ипсилон Јарец.
Во близина на границата со Кит, секирата ''Фујуе'' била претставена со три ѕвезди; неговата позиција е оспорена и можеби наместо тоа се наоѓала во Скулптор. ''Тиенлихенг'' исто така има спорна местоположба; замокот со 13 ѕвезди полн со бедеми можеби ги поседувале Ну и Кси Водолија, но наместо тоа можеби се наоѓал јужно во Јужна Риба. Астеризмот на Водна Тегла кај древните Кинези се гледал како гробница, ''Фенму''. Во близина, се наоѓал царскиот мавзолеј ''Ксиујанг'', разграничен со Капа Водолија и три други колинеарни ѕвезди. ''Ку'' („плачење“) и ''Чи'' („липање“), секоја составена од две ѕвезди, се наоѓале во истиот регион.
Три од кинеските месечеви дворци го споделиле своето име со соѕвездија. ''Ну'', исто така име за 10-тата месечева палата, била слугинка претставена од Ипсилон, Му, 3 и 4 Водолија. Единаесеттиот месечев замок го споделил своето име со соѕвездието ''Ксу'' („празнина“), формирано од Бета Водолија и Алфа Ждребе; претставувал мрачно место поврзано со смртта и погребите. ''Веи'', покривот и 12-та месечева палата, било соѕвездие во облик на V, формирано од Алфа Водолија, Тета Пегаз и Ипсилон Пегаз; го споделувало своето име со две други кинески соѕвездија, во денешните Скорпија и Овен.
2 Карактеристики
2.1 Ѕвезди
И покрај неговата истакната местоположба на зодијакот и неговата голема големина, Водолија нема особено светли ѕвезди, неговите четири најсветли ѕвезди се помалку светли од величина 2,8 (Скалата на привидна величина е обратна логаритамска, со сè посветли објекти кои имаат помали и помали (понегативни) величини. Неодамнешното истражување покажало дека има неколку ѕвезди кои лежат во нејзините граници кои поседуваат планетарни системи.
Двете најсветли ѕвезди, α Водолија и β Водолија се светли жолти суперџинови, од спектрални типови G0Ib и G2Ib соодветно, кои некогаш биле ѕвезди од главната низа од 5 до 9 од В-класата и тие биле жешки синобели ѕвезди. Двете исто така се движат низ просторот нормално на рамнината на Млечниот Пат. Со само засенчување на α, β Водолија е најсветлата ѕвезда во Водолија со привидна светлинска величина од 2,91. Ја има и вистинското име Садалсууд. Оладена и отечена на околу 50 пати повеќе од пречникот на Сонцето, таа е околу 2200 пати толку светли како Сонцето. Таа е околу 6,4 пати помасивна како Сонцето и околу 56 милиони години. Садалсууд е од Земјата. α Водолија, познати и како ''Садалмелик'', имаат привидна величина од 2,94. Тој е оддалечен од Земјата, и е околу 6,5 пати помасивна од Сонцето и 3000 пати толку прозрачна. Та е 53 милиони години на старост.
γ Водолија, исто така наречена ''Sadachbia'', е бела ѕвезда од главната низа од спектрален тип ѕвезда од спектрален тип A0V која е помеѓу 158 и 315 милиони години и е околу 2,5 пати поголема од сончевата мсас, и двојно го зголемува нејзиниот полупречник. Нејзината големина е 3,85, а е оддалечена , и оттука нејзината сјајност е . Името ''Sadachbia'' доаѓа од арапскиот за „среќните ѕвезди на шаторите“, ''sa'd al-akhbiya'' .
δ Водолија, исто така позната како ''Skat'' или ''Scheat'' е синобела спектрална ѕвезда од типот А2 со привидна величина 3,27 и осветленост .
ε Водолија, исто така позната како ''Албали'', е синобела спектрална ѕвезда од типот А1 со привидна величина 3,77, апсолутна величина 1,2 и сјајност од .
ζ Водолија е двојна ѕвезда од спектрален тип F2; двете ѕвезди се бели. Во комбинација, тие се сметаат дека се со големина 3,6 со осветленост . Примарната има големина 4,53, а големината на секундарната е 4,31, но и двете имаат апсолутна светлинска величина од 0.6 Орбиталниот период на системот е 760 години; во моментов двете компоненти се оддалечуваат една од друга.
θ Водолија, понекогаш наречен''а Ancha'', е спектрален тип G8 со привидна величина од 4,16 и апсолутна светлинска величина од 1.4
к Водолија, исто така наречена ''Ситула'', има привидна величина од 5.03
λ Водолија, исто така наречена ''Hudoor'' или ''Ekchusis'', е спектрален тип M2 со величина од 3,74 и осветленост .
ξ Водолија, исто така наречена ''Bunda'', е спектрален тип А7 со привидна величина 4,69 и апсолутна светлинска величина од 2,4
π Водолија, исто така наречена ''Seat'', е спектрален тип B0 со привидна величина од 4,66 и апсолутна величина од -4,1
2.2 Планетарни системи
Дванаесет вонсончеви системи се пронајдени во Водолија од 2013 година. Глизе 876, една од најблиските ѕвезди до Земјата на оддалеченост од 15 светлосни години, била првата ѕвезда од црвено џуџе која била пронајдена дека поседува планетарен систем. Орбитираат четири планети, вклучително и една земјовидна планета 6,6 пати поголема од земјината маса. Планетите варираат во орбиталниот период од 2 дена до 124 дена. 91 Водолија е портокалова џиновска ѕвезда околу една планета, 91 Водолија . Масата на планетата е 2,9 пати поголема од масата на Јупитер, а нејзиниот орбитален период е 182 дена. Глизе 849 е црвено џуџеста ѕвезда орбитирана од првата позната долгопериодна планета слична на Јупитер, Глизе 849. Масата на планетата е 0,99 пати поголема од онаа на Јупитер, а нејзиниот орбитален период е 1.852 дена.
Во Водолија има и помалку истакнати системи. WASP-6, ѕвезда од типот G8 со светлинска величина 12,4, е домаќин на една вонсончева планета, WASP-6 b. Ѕвездата е оддалечена 307 парсеци од Земјата и има маса од 0,888 сончеви маси и полупречник од 0,87 сончеви полупречници. WASP-6 b била откриена во 2008 година со метод на премин. Орбитира околу својата матична ѕвезда на секои 3,36 дена на растојание од 0,042 астрономски единици (АЕ). Има 0,503 јупитерови маси, но има пропорционално поголем полупречник од 1,224 јупитерови полупречници. HD 206610, ѕвезда К0 која се наоѓа на 194 парсеци од Земјата, е домаќин на една планета, HD 206610 b. Ѕвездата домаќин е поголема од Сонцето; помасивна е со 1,56 сончеви маси и поголема со 6,1 сончеви полупречници. Планетата е откриена со методот на радијална брзина во 2010 година и има маса од 2,2 јупитерови маси. Орбитира на секои 610 дена на растојание од 1,68 АЕ. Многу поблиску до нејзиното сонце е WASP-47 b, кој орбитира на секои 4,15 дена на само 0,052 АЕ од нејзиното сонце, жолтото џуџе (G9V) WASP-47. WASP-47 е блиску по големина до Сонцето, има полупречник од 1,15 сончеви полупречници и маса уште поблиску со 1,08 сончеви маси. WASP-47 b била откриена во 2011 година со метод на пемин, како WASP-6 b. Таа е малку поголема од Јупитер со маса од 1,14 јупитерови маси и полупречник од 1,15 јупитерови маси.
Во Водолија има уште неколку системи со една планета. HD 210277, жолта ѕвезда со светлинска величина која се наоѓа на на 21,29 парсеци од Земјата, е домаќин на една позната планета: HD 210277 b. Планетата со маса на Јупитер 1,23 орбитира на речиси исто растојание како и Земјата околу Сонцето 1,1 АЕ, иако неговиот орбитален период е значително подолг на околу 442 дена. HD 210277 b е откриен порано од повеќето други планети во Водолија, откриен со методот на радијална брзина во 1998 година. Ѕвездата околу која орбитира наликува на Сонцето надвор од нивната слична спектрална класа ; има полупречник од 1,1 сончеви полупречници и маса од 1,09 сончеви маси. HD 212771 b, поголема планета со 2,3 јупитерови маси, орбитира околу ѕвездата домаќин HD 212771 на растојание од 1,22 АЕ. Самата ѕвезда, едвај под прагот на видливост со голо око со светлинска величина 7,6, е ѕвезда G8IV (жолт подџин) која се наоѓа на 131 парсеци од Земјата. Иако има слична маса на Сонцето 1,15 сончеви маси таа е значително помалку густа со нејзиниот полупречник од 5 сончеви полупречници. Нејзината осамена планета била откриена во 2010 година со методот на радијална брзина, како и неколку други вонсончеви планети во соѕвездието.
Од 2013 година, имало само два познати системи со повеќе планети во границите на Водолија: системите Глизе 876 и HD 215152. Првиот е доста истакнат; вториот има само две планети и има ѕвезда домаќин подалеку од 21,5 парсеци. Системот HD 215152 се состои од планетите HD 215152 b и HD 215152 c кои орбитираат околу нивното сонце од типот K0, со светлинска величина 8,13. Двее биле откриени во 2011 година со методот на радијална брзина, двете мали планети орбитираат многу блиску до нивната ѕвезда домаќин. HD 215152 c е поголем со 0,0097 јупитерови маси(сè уште значително поголема од Земјата, која тежи со 0,00315 јупитерови маси); неговиот помал брат е едвај помал со 0,0087 јупитерови маси. Грешката во мерењата на масата (0,0032 и соодветно) е доволно голема за да го направи ова несовпаѓање статистички незначително. HD 215152 c исто така орбитира подалеку од ѕвездата од HD 215152 b, 0,0852 АЕ во споредба со 0,0652.
На 23 февруари 2017 година, НАСА објавила дека ултраладната џуџеста ѕвезда TRAPPIST-1 во Водолија има седум земјовидни планети слични на Земјата. Од нив, дури четири може да се наоѓаат во животопогодниот појас на системот и може да имаат течна вода на нивните површини. Откривањето на системот TRAPPIST-1 астрономите го гледаат како значаен чекор кон пронаоѓање живот надвор од Земјата.
2.3 Длабоконебесни тела
Поради неговата положба подалеку од галактичката рамнина, поголемиот дел од објектите на длабокото небо во Водолија се галаксии, глобуларни јата и планетарни маглини. Водолија содржи три длабоконебесни тела кои се во Месејовиот каталог: глобуларните јата Месје 2, Месје 72, и астеризмот Месје 73. Додека M73 првично бил каталогизиран како ретко населено отворено јато, современата анализа покажува дека 6-те главни ѕвезди не се доволно блиску една до друга за да одговараат на оваа дефиниција, прекласифицирајќи го M73 како астеризам. Две познати планетарни маглини се исто така наоѓаат во Водолија: маглината Сатурн (NGC 7009), југоисточно од μ Водолија; и познатата маглина Завојница (NGC 7293), југозападно од δ Водолија.
М2, исто така каталогизирано како NGC 7089, е богато збиено јато кое се наоѓа на приближно 37.000 светлосни години од Земјата. Со величина од 6,5, може да се гледа во инструменти со мала бленда, но телескоп со 100-мм бленда може да ги види сите ѕвезди. М72, исто така каталогизиран како NGC 6981, е мало јато со 9-та светлинска величина кое се наоѓа на приближно 56.000 светлосни години од Земјата. M73, исто така каталогизиран како NGC 6994, е отворен кластер со многу оспорен статус.
Водолијата е дом и на неколку планетарни маглини. NGC 7009, позната и како Сатурнска маглина, е планетарна маглина со 8-ма величина која се наоѓа на 3.000 светлосни години од Земјата. Својот назив го добил според астрономот од 19 век Вилијам Парсонс поради сличноста со планетата Сатурн; има слаби испакнатини од двете страни што личат на Сатурновите прстени. Изгледа сино-зелена во телескоп и има средишна ѕвезда со светлинска величина 11,3. Во споредба со маглината Завојница, друга планетарна маглина во Водолија, таа е прилично мала. NGC 7293, позната и како маглина Завојница, е најблиската планетарна маглина до Земјата на растојание од 650 светлосни години. Зафаќа 0,25 квадратни степени, што ја прави и најголемата планетарна маглина видена од Земјата. Меѓутоа, бидејќи е толку голема, може да се гледа само како многу слаб објект, иако има прилично висок површински сјај од 6,0.
Една од видливите галаксии во Водолија е NGC 7727, од особен интерес за астрономите аматери кои сакаат да откријат или набљудуваат супернови. Спирална галаксија (тип S), има површински сјај од 10,7 и е 3 на 3 лачни секунди. NGC 7252 е сплет од ѕвезди кои произлегуваат од судирот на две големи галаксии и е позната како галаксија „Атоми за мир“ поради нејзината сличност со атом од цртан филм.
2.4 Метеорски дождови
Постојат три големи метеорски дождови во Водолија: Ета Водолија, Делта Водолија и Јота Водолија.
Ета Водолија се најсилниот метеорски дожд што зрачи од Водолија. Врвот го достигнува помеѓу 5 и 6 мај со брзина од приближно 35 метеори на час. Првично откриени од кинеските астрономи во 401 година, Ета Водолија можат да се видат како врнат почнувајќи од 21 април и дури на 12 мај. Основното тело на дождот е Халеевата комета, периодична комета. Огнените топки се вообичаени веднаш по врвот, приближно помеѓу 9 и 11 мај. Се смета дека обичните метеори имаат жолти траги.
Делта Водолија е метеорски дожд со двојно зрачење, кој најпрво го достигнува врвот на 29 јули, а вториот на 6 август. Првото зрачење се наоѓа на југ од соѕвездието, додека вториот зрачи се наоѓа во северниот круг на астеризмот на Риби. Врвната стапка на јужното зрачење е околу 20 метеори на час, додека максималната брзина на северното зрачење е околу 10 метеори на час.
Јота Водолија е прилично слаб метеорски дожд кој го достигнува својот врв на 6 август, со брзина од приближно 8 метеори на час.
3 Астрологијата
Од 2002 година, Сонцето се појавува во соѕвездието Водолија од 16 февруари до 12 март. Во тропската астрологија, Сонцето се смета дека е во знакот Водолија од 20 јануари до 19 февруари, а во Сидералната астрологија, од 15 февруари до 14 март.
Водолијата е поврзана и со периодот на водолија, концепт популарен во контракултурата и средновековната алхемија од 1960-тите. Датумот на почетокот на Добата на Водолија е тема на многу .
4 Наводи
**************************