Естер Пеци

Естер Пеци (8 март 1898 – 4 мај 1975) — првата жена архитект и градежен инженер од Унгарија. Таа дизајнирала голем број иконски згради во Унгарија, Австрија и Америка.
1 Ран живот и образование
Естер Пеци била родена како Естер Полак на 8 март 1898 година во Кечкемет во семејството на Мор Полак, трговец со брашно и Саролта Санто (''моминско'': Шефер). Таа била едно од седумте деца и парите биле тесни. Семејството го променило името во Пеци во 1900 година. Две од сестрите на Пеци, Вилма и Маргит, станале доктори, третата, Берта, станала учителка. Еден брат, Илес, дипломирал инженерство во 1913 година.
Пеци присуствувала на Кралскиот колеџ за технологија во Шарлотенбург, Берлин, помеѓу 1915 и 1919 година. Во 1918 година, унгарската влада донела закони кои им овозможувале на жените да студираат на универзитетите, па во 1919 година Пеци се вратила во Унгарија за да го заврши своето образование на Технолошки и економскиот универзитет во Будимпешта. Дипломирала на 8 март 1920 година, кога била 22 години, и станала првата Унгарка која се квалификувала како архитект. Пеци била една од првите четири жени кои студирале на универзитетот, заедно со Маријана Стернберг-Варнај, машинскиот инженер Вилма Марер и Ирма Симоњи-Хајос.
2 Рана кариера
По дипломирањето, Пеци работела една деценија во архитектонските инженерски канцеларии Гут и Гергели во Будимпешта, а по неколку години во компанијата била унапредена во виш дизајнер.
Нејзината работа во тој период вклучувала дизајнирање на зглобните армирано-бетонски лакови на базенот „Алфред Хајош“ во Маргитцигет. Тоа бил првиот затворен базен во Унгарија и најголемиот во Европа во тоа време, покриен со пет армирано-бетонски греди со распон од 31 метар и внатрешна висина од 14 метри. Базенот бил идеја на Алфред Хајош, унгарски архитект и олимписки пливач, кој го опишал како „Големата сала, премостена со огромни армирано-бетонски лакови, кој има исклучително импресивен ефект врз гледачот, овие лакови се протегаат низ широкиот простор без никакви средни потпори“.
Пеци, исто така, работела на темелите на централната турбина (турбинско езеро) во Банхида во текот на овие години.
3 Брак и партнерство
На 3 декември 1922 година, Пеци се омажила за модернистичкиот архитект Јожеф Фишер, и имала два сина, Ѓерѓ и Јанос, кои исто така станале архитекти. Двојката била членка на Меѓународниот конгрес за модерна архитектура CIAM), кој одиграл клучна улога во експанзијата на модернистичката архитектура.
Од 1931 до 1948 година, двојката заедно водела архитектонска фирма. Во овој период, Пеци дизајнирала и конструирала значајни лебдечки армирано-бетонски плочи и темели на кули, како и повисоки од вообичаените челични конструкции, работејќи како градежен инженер со многу од водечките унгарски архитекти од тој период, вклучувајќи ги Фишер и Фаркаш Молнар. Нејзината работа, со оригинални структурни решенија, ги вклучувала и болниците „Фиумеј ут“ и „Кутволѓи ут“, првите високи згради во Будимпешта. Таа работела и на неколку модерни куќи.
За време на Втората светска војна, Унгарија била дел од силите на Оската. Сопругот на Пеци бил регрутиран во војска, но на крајот ја напуштил војската во 1944 година, кога Германија ја нападнала Унгарија. Домот на двојката се користел за засолнување на бегалци, што го загрозило семејството, како и дезертерството на Фишер.
По војната, Пеци ги прегледала зградите оштетени од бомбардирањето во главниот град и ги насочила работите за зајакнување на испуканиот покрив на Националниот театар.
Унгарските бизниси биле национализирани во 1948 година, а од 1949 година таа била вработена во Канцеларијата за дизајн на Министерството за металургија и машинско инженерство (KGMTI), како главен градежен инженер. Работела во ковачката работилница на производителот на шини MÁVAG (осигурувајќи континуирано работење без затворање на фабрики). Таа дизајнирала посебна основа околу и над застарената дрвена сала во фабриката, за да можат да се урнат старите делови. Таа исто така напишала неколку статии.
4 Политика и унгарската револуција
Пеци и нејзиниот сопруг биле членови на Социјалдемократската партија на Унгарија. Фишер била избрана за кандидат за партијата на општите избори во 1939 година и била претседател на групата архитекти во рамките на партијата. Партијата била потисната под советска власт.
Унгарската револуција од 1956 година била национална револуција против Унгарската народна република и нејзината политика наметната од Советскиот Сојуз, која траела од 23 октомври до 10 ноември 1956 година. Пеци станала комесар, вклучена во востанието. За време на револуцијата, нејзиниот дом станал место за состаноци на социјалдемократските политичари. Нејзиниот сопруг Јожеф Фишер бил избран за раководител на Социјалдемократската партија на Унгарија кога таа се обновила за време на револуцијата. На 3 ноември, Фишер била назначена за државен министер во коалициската влада како кандидат на партијата. Следниот ден, Советите ја нападнале Унгарија и револуцијата била задушена во рок од една недела. Фишер се криел некое време. Во 1957 година, како дел од одмаздата и репресиите од страна на советските власти, Пеци била отпуштена од работа поради нејзината вмешаност во револуцијата.
5 Живот надвор од Унгарија
Во 1957 година, Пеци ја напуштила Унгарија без својот сопруг и живеела во Виена две години, каде што работела за архитектонската фирма Крапфенбауер и ги дизајнирала структурните планови за првиот повеќекатен паркинг во центарот на градот во близина на Виенската опера.
Нејзиниот сопруг бил отпуштен од работа во 1959 година и поднелнбарање да емигрира и да ѝ се придружи, но ова било одбиено седум години.
Потоа Пеци се преселила во Њујорк, каде што се населил еден од нејзините синови. Таа се приклучила на архитектонската компанија Фаркаш и Барон како градежен инженер, а потоа работела со Марсел Бројер, унгарскиот архитект-дизајнер и лидер во движењето Баухаус. Пециала одоцна стана член на SOM (Скидмор, Овингс и Мерил), една од водечките архитектонски фирми во Америка, и била дел од тимот што ги изработил структурните планови за највисоката армирано-бетонска рамна зграда во градот во тоа време, хотелот Американа, подоцна познат како Шератон. Таа, исто така, ги дизајнирала структурните планови за високи згради на Универзитетот Колумбија.
Нејзиниот сопруг конечно можел да ѝ се придружи во 1964 година, после повеќе од седум години чекање за да му се издаде пасош.
Во 1965 година, Пеци ја добила наградата „Најдобар градежен инженер на годината“ за специјалниот метод на темели што го измислила, кој овозможил изградба на високи згради на бреговите на реката Хадсон.
Помеѓу 1959 и 1970 година, таа предавала и на Универзитетот во Њујорк.
Во 1970 година, Пеци останала парализирана поради тежок мозочен удар. Негувана од нејзиниот сопруг, таа починала на 4 мај 1975 година во Њујорк. Нејзината пепел била вратена во Унгарија и положена на гробиштата Фаркасрети во Будимпешта.
Нејзината внука Жужана Сабоне Фишер, исто така, станала градежен инженер.
6 Комеморација
На нејзиното родно место во Кечкемет во 2000 година била поставена плоча, а плоча била поставена и на ѕидот од куќата на двојката во паркот Сцент Иштван во Будимпешта во 2001 година.
Една соба на Универзитетот за технологија и економија во Будимпешта била именувана по Пеци, на 100-годишнината од нејзиното дипломирање со диплома по инженерство.