Салватор Роза

Салватор Роза (|Salvator Rosa, 20/21 јули 1615 – ) — италијански барокен сликар, чии романтизирани пејзажи и историски слики, често сместени во темна и нескротлива природа, извршиле значително влијание од 17 век до почетокот на 19 век. За време на неговиот живот тој бил меѓу најпознатите сликари, познат по својата раскошна личност и се сметал за успешен поет, сатиричар, актер, музичар и графичар. Бил активен во Неапол, Рим и Фиренца, каде што повремено бил принуден да се движи меѓу градовите, бидејќи неговата каустична сатира му создавала непријатели во уметничките и интелектуалните кругови на тоа време.
Како сликар по историја, тој често избирал нејасни и езотерични теми од Библијата, митологијата и животот на филозофите, на кои ретко се зборувало од други уметници. Тој ретко ги сликал обичните религиозни теми, освен ако тие не дозволувале третман во кој доминирал пејзажот. Тој исто така продуцирал борбени сцени, алегории, сцени на вештерство и многу автопортрети. Сепак, тој бил најмногу ценет поради неговите многу оригинални пејзажи, прикажувајќи ја „возвишената“ природа: често дива и непријателска, понекогаш правејќи ги луѓето што ги населувале како маргинални во поширокото царство на природата. Тие биле самата антитеза на „живописните“ класични погледи на Клод Лорен и прототипи на романтичниот пејзаж. Некои критичари забележале дека неговите технички вештини и изработка како сликар не биле секогаш еднакви на неговите вистински иновативни и оригинални визии. Ова делумно се должи на големиот број платна што тој набрзина ги изработил во младоста (1630-ти) во потрага по финансиска добивка, слики од кои самата Роза почнала да се омрази и се дистанцирала во неговите подоцнежни години, како и постхумно погрешно припишани слики. Многу од неговите народни пејзажи завршиле во странство до 18 век, и тој бил попознат во Англија и Франција од повеќето италијански барокни сликари.
Роза бил опишан како „неортодоксен и екстравагантен“, „вечен бунтовник“, „Анти-Клод“, и прото- романтичар. Тој имал големо влијание врз романтизмот, станувајќи личност слична на култот кон крајот на 18 и почетокот на 19 век, а митовите и легендите се зголемиле околу неговиот живот, до тој степен што неговиот вистински живот едвај се разликувал од разбојниците и аутсајдерите што талкале низ диви и громови пејзажи што ги насликал. Меѓутоа, до средината на 19 век, со подемот на реализмот и импресионизмот, неговото дело паднало од корист и добило многу малку внимание. Обновен интерес за неговите слики се појавил кон крајот на 20 век, и иако тој не бил рангиран меѓу најголемите барокни сликари од историчарите на уметност денес, тој се сметал за иновативен и значаен сликар на пејзажи и прородител на романтичното движење.
1 Биографија
1.1 Ран живот
Роза бил роден во Аренела, во тоа време во предградието на Неапол, или на 20 јуни или на 21 јули 1615 година. Неговата мајка била Џулија Грека Роса, член на едно од грчките семејства на Сицилија. Неговиот татко, Вито Антонио де Роса, геодет, го поттикнал својот син да станел адвокат или свештеник и го внел во манастирот на татковците Сомаски. Сепак, Салватор покажал претпочитање за уметноста и тајно работел со неговиот вујко по мајка Паоло Греко за да научил за сликарството. Наскоро тој се префрлил во туторство на неговиот зет Франческо Фраканцано, ученик на Рибера, а потоа или кај Аниело Фалконе, современик на Доменико Гарџиуло, или кај Рибера. Некои извори тврделе дека тој поминал време живеејќи со скитници бандити. На седумнаесетгодишна возраст, татко му починал; неговата мајка била сиромашна со најмалку пет деца и Салватор се нашол без финансиска поддршка, а главата на домаќинството барала од него поддршка.
Тој го продолжил чиракот кај Фалконе, помагајќи му да ги заврши платната со битката. Во тоа студио, се велело дека Џовани Ланфранко ја забележал неговата работа и го советувал да се преселил во Рим, каде што останал од 1634 до 1636 година.
Враќајќи се во Неапол, почнал да слика прогонувачки пејзажи, обраснати со вегетација или нерамни плажи, планини и пештери. Роза бил меѓу првите што насликал „романтични“ пејзажи, со посебен пресврт за сцени од живописни, често турбулентни и груби сцени населени со овчари, разбојници, морнари, војници. Овие рани пејзажи биле продадени евтино преку приватни дилери.
Тој се вратил во Рим во 1638–39 година, каде што бил сместен од кардиналот Франческо Марија Бранкачо, епископ од Витербо. За Киеса Санта Марија дела Морте во Витербо, Роза го насликала својот прв и еден од неговите неколку жртвеници, ''Неверноста на Томас''.
1.2 Сопругата и семејството
Во 1640 година, Роза се запознал со Лукреција Паолини (околу 1620–1696) во Фиренца. Лукреција била мажена жена, чиј сопруг го напуштил градот и ја напуштил набргу по нивниот брак, за никогаш да не се врател. Таа служела како модел за Роза на прилики, и веројатно била модел за алегоријата на ''музиката'' (околу 1641 година). Роза и Лукреција набрзо станале посветени и доживотни придружници. Нивниот прв син Росалво бил роден во август 1641 година, веројатно во Волтера, а друг син Аугусто бил роден во 1657 година. Записите покажувале дека најмалку уште четири деца биле родени и сместени во болници за основање помеѓу 1641 и 1657 година, што давало одредени индикации за нивните тешки финансиски услови во тие години. Обичајот на невенчани парови да живееле заедно не бил премногу невообичаен во раните години на 17 век, но како што минувале децениите црквата станувала сè помалку толерантна кон оваа практика. На моменти истакнатата репутација на Роза и односите со моќните покровители помогнале да се заштити од инквизицијата. Во други времиња, ситуацијата го оставала ранлив на многуте ривали и непријатели што ги создавал преку неговите сатири и наметлив карактер. Во 1656 година, чувствувајќи притисок во Рим од поетот Агостино Фаворити и неговиот близок соработник Фабио Чиги, неодамна избран за папа Александар VII, Роза ги испратил Лукреција и нивниот син Росалво да останеле во Неапол со неговото семејство. Набргу откако таа пристигнала, тешка епидемија на чума го погодила Неапол, а Росалво, братот, сестрата, деверот на Салватор и нивните деца починале во епидемијата. Меѓутоа, Лукреција преживеала и сама се вратила во Рим. Следната година се родил нивниот син Аугусто. При крајот на својот живот, со опаѓање на здравјето и очекувајќи смрт, Роза се оженил за Лукреција на 4 март 1673 година. На 17 март тој починал. Пописот на куќата на Роза, направен во 1673 година, набргу по неговата смрт, покажувал дека ''Портретот на Лукреција Паолини'' бил обесен на истакната локација во домот и една од ретките слики што ги поседувал кога умрел.
1.3 Кариера
Додека Роза имал лесен гениј во сликарството, тој се занимавал со широк спектар на уметности: музика, поезија, пишување, офорт и глума. Во Рим се спријателил со Пјетро Теста и Клод Лорен. За време на една римска карневалска драма, тој пишувал и глумел во маска, во која неговиот лик се раздвижувал низ Рим, дистрибуирајќи сатирични рецепти за болести на телото и поконкретно на умот. Во костимите, тој се спротивставил на фарсичните комедии глумени во Трастевере под раководство на Бернини.
Додека неговите драми биле успешни, оваа активност му добила моќни непријатели меѓу патроните и уметниците, вклучувајќи го и самиот Бернини, во Рим. Околу 1640 година, тој ја прифатил поканата од Џовани Карло де Медичи да се преселил во Фиренца, каде што останал до 1649 година. Откако таму, Роза спонзорирал комбинација од студио и салон на поети, драматурзи и сликари - таканаречената ''Accademia dei Percossi'' (Академија на погодените). На крутото уметничко милје на Фиренца, тој ги претставил своите платна со диви пејзажи; додека бил влијателен, тој собрал малку вистински ученици. Друг сликарски поет, Лоренцо Липи, го споделил со Роза гостопримството на кардиналот и истиот круг на пријатели. Липи го охрабрил да продолжил со поемата ''Il Malmantile Racquistato''. Добро ги познавал и Уго и Џулио Мафеи и бил сместен кај нив во Волтера, каде напишал четири сатири ''Музика'', ''поезија'', ''сликарство'' и ''војна''. Отприлика во исто време тој сликал <i>Филозофија, сега во Националната галерија, Лондон.
Еден пасус во една од неговите сатира сугерирал дека тој сочувствувал со востанието од 1647 година предводено од Масаниело - чиј портрет го насликал, иако веројатно не од животот. Бурната уметност и репутацијата на Роза како бунтовник довеле до популарна легенда - раскажана во биографијата на Роза објавена во 1824 година од Сиднеј, Лејди Морган - дека Роза живеел со банда бандити и учествувал во востанието во Неапол против шпанската власт. Иако овие активности не можеле лесно да се вклопат во познатите датуми на неговата кариера, во 1846 година, познатиот романтичен балет за оваа приказна насловен ''Катарина'' бил продуциран во Лондон од кореографот Жил Перо и композиторот Чезаре Пуњи.
Се вратил да останел во Рим во 1649 година. Овде тој сè повеќе се фокусирал на слики од големи размери, обработувајќи теми и приказни невообичаени за сликарите од седумнаесеттиот век. Тие вклучувале ''Демокрит среде гробниците'', ''Смртта на Сократ'', ''Смртта на Регулус'' (овие двајца сега биле во Англија), ''Правдата што ја напушта Земјата'' и ''Алегоријата на среќата''. Ова последно дело покренало бура од контроверзии меѓу верските и граѓанските власти кои во него сфатиле сатира насочена кон нив. Роза, настојувајќи да се помири, објавил текст во кој давал анодини објаснувања за сликите на сликата; сепак тој бил речиси уапсен.<ref>Elmes, James (1825). ''''. London: John Knight & Henry Lacey. p. 91. . Во тоа време Роза ја напишал својата сатира по име ''Вавилон''.
Неговите критики за римската уметничка култура му придобиле неколку непријатели. Се појавило тврдење дека неговите објавени сатири не биле негови, но Роза жестоко ги отфрлил обвиненијата. Можеби било можно книжевните пријатели во Фиренца и Волтера да го тренирале за темата на неговите сатира, а композициите сепак останале негови. За да ги помешал своите клеветници, тој го напишал последниот од серијата, со наслов ''Envy''.
Меѓу сликите од неговите последни години биле ''Саул и вештерката од Ендор'' и ''Бојното парче'' сега во Музејот на Лувр, вториот насликан за 40 дена, полн со долготраен масакр, со бродови што гореле наоколу; ''Поликрат и рибарите''; и ''Заклетвата на Катилина'' ( Палацо Пити ).
Додека бил окупиран со серија сатирични портрети, кои требало да ги затвори еден од себе, Роза бил нападнат од капки. Починал по половина година. Во последните моменти се оженил со Лукреција, која му родила два сина, од кои едниот го преживеал. Неговиот гроб се наоѓал во Santa Maria degli Angeli e dei Martiri, каде што бил поставен неговиот портрет. Салватор Роза, по борбите во раната младост, успешно заработил прекрасно богатство.
Тој бил значаен оформувач, со многу популарна и влијателна серија на ситни отпечатоци на војници и голем број поголеми и многу амбициозни теми.
Меѓу неговите ученици биле Евангелиста Мартиноти од Монферато и неговиот брат Франческо. Друг ученик бил Асканио дела Пена од Перуџа.
2 Наследство
За време на животот на Роза, неговата работа ги инспирирало следбениците како Џовани Гисолфи, но неговото најтрајно влијание било врз подоцнежниот развој на романтичните и возвишени традиции на пејзажи во сликарството. Уметниците од осумнаесеттиот век под влијание на Роза биле Алесандро Магнаско, Андреа Локатели, Џовани Паоло Панини и Марко Ричи. Како што наведувал Витковер, Роза навистина најсликовито ги изразувал своите иновативни способности, а не во неговите големи историски или религиозни драми. Самиот Роза ги отфрлил неговите рани пејзажи како несериозни ''каприци'' во споредба со неговите историски слики и подоцнежните дела, но академски конвенционалните историски платна често ја ограничувале неговата бунтовничка низа. Тој генерално ги избегнувал идиличните и пасторални мирни селски предели на Клод Лорен и Пол Брил во неговите пејзажи и создавал замислени, меланхолични фантазии, преплавени во урнатини и разбојници. До осумнаесеттиот век, контрастите помеѓу Роза и „возвишениот“ пејзаж, и уметниците како Клод и „живописниот“ пејзаж, биле многу забележани. Поема од 1748 година на Џејмс Томпсон, „Замокот на индолентноста“, го илустрирал ова: „Што е поубава светлината на Лорен допре со омекнувачка нијанса/ Или дивата Роза пукна или учеше дека Пусин црташе“.
Во време кога уметниците честопати биле многу ограничени од покровители, Роза имал макотрпна низа на независност, што ја прославил посебната улога на уметникот. „Нашето богатство мора да се состои во духовни работи и во тоа да се задоволуваме со пиење голтка, додека другите се простираат во благосостојба“. Тој одбил да слика по нарачка или да се договорил однапред за цената и сам избирал теми. Според неговите зборови, тој сликал „...чисто за мое задоволство. Треба да ме носи ентузијазам и можам да ги користам моите четки само кога сум во екстаза.“
2.1 Салватор Роза и романтизмот
Влијанието на Роза врз романтизмот кон крајот на 18 и почетокот на 19 век било длабоко. Историчарите на уметност го опишале како „култна фигура“, кој го „инаугурираше романтичниот пејзаж“, иницијатор на „култот“ на возвишениот пејзаж. Една од најраните манифестации на романтичното движење што се појавила на почетокот на 18 век била англиската пејзажна градина, а сликите на Роза, како и Клод Лорен и Николас Пусин биле клучни инспирации и модели. Вилијам Кент, кој ја создал натурализираната градина, бил познат како голем обожавател на Роза и отишол толку далеку што засадил мртви дрвја во неговите градини за да ги постигнел ефектите на Салватор Роза.
Еден историчар забележал „Извонредна количина на слава и влијание на Роза во Англија се чини дека почива на вербална и литературна трансмисија и има влијание што се прошири многу подалеку од границата на чисто сликовити грижи“. Во ''Филозофско истражување за потеклото на нашите идеи за возвишеното и убавото'' (1757), Едмунд Бурк го назначил Салватор Роза како „сликар на возвишеното“. Хорас Волпол, Сер Џошуа Рејнолдс и Перси Бише Шели пишувале многу за неговите слики. „Неговото име станало еден вид шифра за особините кои најмногу ги ценеле романтичарите,дивјачка возвишеност, ужас, величественост, зачуденост и пријатен ужас“ Биле објавени голем број прикази за животот на Роза, кои наводно биле биографии, често вклучувајќи измислени анегдоти. Салватор Роза бил тема на операта на Антонио Карлос Гомес, балет ''Катарина или La Fille du Bandit'', а Франц Лист вклучил аранжман на песна од Џовани Боночини, во неговата свита Annees de pelerinage, ''Deuxieme annee: Italie'', (С. 161) бр. 3, ''Канзонета дел Салватор Роза''.
Роза со неговиот бурен дух станал миленик на британските романтичари како Хенри Фусели, Џон Хамилтон Мортимер и Александар Ранциман. Неговото влијание можело да се види во работата на уметникот како Џон Мартин, кој ја проучувал работата на Роза во неговите години на формирање, Неодамнешната изложба на делата на Вилијам Тарнер, во музејот Прадо во Мадрид, го забележувала влијанието што Роса го имал врз Пејзажи на Тарнер. Влијанието на Роза можело да се види и во американската уметност од тој период. Томас Коул го вброил Роза меѓу неговите херои, и неговото влијание било идентификувано во работата на уметници како што биле Вашингтон Олстон, Џорџ Кејлеб Бингам, Томас Моран, Вилијам Сидни Маунт, Џон Трамбул, Бенџамин Вест и други американски уметници.
2.2 Сатири
 
Цезарео (1892) и Картели (1899) напишале книги земајќи ги предвид сатирите на Роза. Сатирите, иако значително биле раширени во странство за време на неговиот живот, биле објавени дури во 1719 година. Сите биле во терза Рима, напишани без многу литературна коректност, но духовити. Роза овде се појавил како многу строг осудувач на сите чинови и состојби на луѓето, не штедејќи ги највисоките, и како поборник на сиромашните и газените, и на моралната доблест и католичката вера.
Сатирата за ''музика'' ја разоткривала дрскоста и расипништвото на музичарите и срамот на судовите и црквите да ги охрабрувале. ''Поезијата'' се задржала на педантноста, имитативноста, љубезноста, наклонетоста и непристојноста на поетите - исто така и на нивната сиромаштија и негрижата со која биле третирани; и имало многу енергичен напад против угнетувачките гувернери и аристократи. Славата на Тасо била поддржана; За Данте се зборувало дека бил застарен, а за Ариосто како корумпиран.
''Сликарството'' се осврнувало на сликовитото третирање на бедните теми, како што биле просјаците, против незнаењето и развратот на сликарите, и нивните трикови на трговија, и грубата непристојност на сликарството развлечени полуголи светци од двата пола. ''Војната'' (која содржела пофалба на Масаниело ) ја исмевала глупоста на војниците платеници, кои се бореле и загинувале додека кралевите останувале дома; гнасниот морал на кралевите и господарите, нивната ерес и неверување.
Во ''Вавилон'', Роза се претставил себеси како рибар, Тирено, кој постојано немал среќа во своите мрежи на Еуфрат; тој разговарал со родум од земјата, Ергасто. Вавилон (Рим) бил многу строго третиран, а и Неапол скоро исто.
''Зависта'' (последната од сатирата и генерално се сметала за најдобра) го претставувал Роза како сонува, додека сакал да го впише со сета скромност своето име на прагот на храмот на славата, божицата или ѓаволот на зависта го попречувал и следувала долга размена на реципрочни забелешки. Овде се појавил високо набиениот портрет на главниот римски клеветник на Салватор (не сме свесни дека тој некогаш бил идентификуван по име); а сликарот протестирал дека никогаш не би се согласил да направил некоја од ласциозните работи во сликарството толку срамно во мода.
3 Галерии
3.1 Слики
3.2 Пејсажи
3.3 Цртежи
Сите цртежи биле без датум: пенкало, мастило и перење; или пенкало, мастило, перење и креда на хартија
3.4 Отпечатоци
Сите отпечатоци биле офорт или офорт со сува точка
4 Дела за Роза
Постоеле голем број биографии и фикционализација на животот на Роза:
* Доменико Пасери зборува за него во ''Вите де Питори''
* Салвини, ''Сатира и Вита ди Салватор Роза''
* Бернардо де Доминичи, ''Вита ди Роса'' (1742, Неапол)
* Во Англија, Лејди Морган во и Алберт Котон во ''Друштвото на смртта'' го романтизираа неговиот живот.
* Роза е измислен херој на новелата ''Сињор Формика'', 1819 година, познат и едноставно како ''Салватор Роза'', од ЕТА Хофман .
* ''Салватор Роза'' е италијанска опера од 19 век од Антонио Карлос Гомеш, со либрето на Антонио Гисланцони, по романот ''Масаниело'' од Ежен де Мирекур .
* Балетот ''Катарина'' од 1846 година на кореографот Жил Перо и композиторот Чезаре Пуњи бил продуциран во Лондон во театарот на Нејзиното височество и бил инспириран од наводната приказна за односите на Роза со бригадите од Абруци .
* Едно од делата вклучени во колекцијата за пијано ''Années de pèlerinage'' од Франц Лист е насловена „Canzonetta del Salvator Rosa“. Сепак, таа песна ( ''Vado ben spesso cangiando loco'' ) е компонирана од Џовани Боночини.
5 Наводи
6 Надворешни врски
* 105 artworks by or after Salvator Rosa at the Art UK site
*
*
* , Kimbell Art Museum, Fort Worth, Texas
* Free scores by Salvator Rosa at the International Music Score Library Project (IMSLP)
* '''', a full text exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art, which includes material on Salvator Rosa (see index)