Агриски шлем

Агриски шлем (|Casque d'Agris) е свечен келтски шлем од п.н.е., пронајден во пештера во близина на Агри, Шаранта, Франција, во 1981 година. Тоа е ремек-дело на келтската уметност и веројатно се користело за прикажување наместо да се носи во битка. Шлемот се состоел од железна капа целосно покриена со бронзени ленти. Бронзата пак била покриена со невообичаено чист златен лист, со вградени корални украси прикачени со помош на сребрени нитни. Пронајден бил и еден од штитниците за образите и имал слични материјали и дизајни. Шлемот бил главно украсен со рани келтски обрасци, но имал подоцнежни келтски мотиви и знаци на грчко влијание. Квалитетот на златото покажал дека шлемот веројатно бил направен локално во областа на Атлантикот.
1 Откритие
Агрискиот шлем бил пронајден во пештера во близина на Ангулеме во 1981 година. Пештерата Ператс била позната нешто повеќе од недела кога оние кои ги истражувале пештерите пронашле два соседни делови од предниот дел на шлемот на 9-10 мај 1981 година. Фрагментите се наоѓале на конус од остатоци исфрлени од дупката за јазовец во главната комора на пештерата. Веднаш бил формиран тим за ископување за пребарување на локацијата. Биле пронајдени остатоци од златни листови, два фрагменти кои се споиле за да формираат поголемо триаголно парче, а потоа и самиот шлем, кој бил добро сочуван освен делот кој што бил откинат од страна на јазовците.
Локалитетот посочува дека бил окупиран од бронзеното доба преку железното време, гало-римскиот период и во средниот век. Влезот се урнал и ја затворил пештерата во 13 или 14 век од н.е. Во моментот на откривањето, повеќето делови на шлемот биле уништени од животни. Во 1983 година, при ископувањата, биле откриени штитникот за образите и три фрагменти од украс од страната на шлемот. Други украси биле пронајдени во 1986 година, вклучувајќи ја и основата на гребенот на шлемот, неколку метри од местото каде бил пронајден шлемот. Изгледа дека биле донесени таму случајно, или од луѓе или од јазовци. Вториот штитник за образот и украсот на врвот на шлемот не се пронајдени.
Владата ги купила пронајдените предмети од сопственикот на земјиштето. Шлемот бил обновен од Ласло фон Лехоцки во Романо-германскиот централен музеј (Мајнц). Денес се чува во ''Музејот на Ангулем'' во Ангулем, Франција. Шлемот се смета за едно од ремек-делата на келтската уметност и е претставен на неколку меѓународни изложби. Дури ја формирал основата за графичкиот роман, ''Агрискиот шлем'' (2005 г.).
2 Контекст
Ископувањата во 2002 година покажале дека влезот на пештерата бил чуван со ѕид составен од кал и ров, и дека би бил светилиште до почетокот на Римското Царство. Шлемот бил изолиран, без трага од човечки погреб и бил закопан намерно. Во времето на погребувањето, барем некои од надворешните украси биле откинати и ставени во внатрешноста на шлемот. Шлемот бил внимателно поставен. Археолозите кои го пронашле мислат дека можеби бил погребан како дел од ритуал на духовите на подземјето. Римските извори велат дека келтските воини најчесто не носеле шлемови. Шлемот би се користел за прикажување и би го означувал високиот чин на сопственикот или желбата да се постигне таков ранг.
Шлемот датира од раниот период на латенската култура. Златниот лист е исклучително чист, а шлемот веројатно е еден од најстарите рафинирани златни предмети во Западна Европа. Пронајден бил подалеку на запад од повеќето други примероци на метална обработка Ла Тен со висок статус. Неколку слични предмети се пронајдени во Франција во Амфрвил-со-ле-Монт (Нормандија), Сен-Жан-Тролимон (Британија) и Монлорес во близина на Нарбона (Од) и во Италија во Каноза (Пуља).
Дизајнот на внатрешната железна капа е сличен на оној на серија шлемови кои најчесто биле пронајдени во Централните Алпи. Фурнирот од бронзени ленти потсетува на италијански шлемови од типот Монтефортино. Дизајнот базиран на палмети го поврзува со раниот стил на латенската култура. Повеќето мотиви на декорацијата се поврзуваат со првиот западен стил на културата, или се тесно изведени од овој стил. Другите мотиви се од средна фаза со валдалгесхајмски стил.
Властите се разликуваат за датумот на шлемот. Во еден документ од 2001 година, Хозе Гомез Де Сото ја предложил средината или втората половина на 4 век. ДВ Хардинг сметал дека стратиграфската асоцијација на шлемот со ''фибула'' од типот Дукс од Ла Тене Б и други знаци покажуваат дека таа била направена во доцниот дел на IV век. Сепак, во еден документ од 2010 година, Гомез де Сото и Стефан Вергер објасниле дека украсите, кога се гледаат како целина, укажуваат на тоа дека шлемот бил направен во 2-та четвртина или во средината на 4-от век.
3 Структура
Шлемот бил опишан дека има форма на капа на џокеј, но со штитник за вратот. Тоа е 21,4 центиметри висока и 23 на 19 центиметри странично. Внатрешната капа на шлемот е од железо, сега силно кородиран. Изработен е од едно парче зачукувано железо, со заштитник за вратот закован на задната страна. Железото е целосно покриено со украсни бронзени ленти со нискорелјефна декорација формирана делумно со лиење, а делумно со репуса и бркање. Четирите широки хоризонтални ленти од бронза се целосно покриени со златен лист на надворешната површина. Декорациите вклучуваат вградени кабошони од обликувани и полирани корали.
Сите релјефни украси се оформени на бронзените ленти пред да се нанесе златниот лист. Златниот лист, дебел околу 70 микрони, бил прицврстен со тесно притискање на бронзениот релјеф со алатка што веројатно била направена од дрво или коска. Златниот лист би бил држен со жлебовите и имитациониот филигран во бронзата. Коралните кабошони биле прицврстени за бронзата со сребрени нитни чии глави се украсени со мотиви како дијаманти или листови од палми. Понекогаш шуплината што го држела коралот била барем делумно покриена со злато пред да биде поставен коралот. Златниот лист потоа бил обилно нанесен околу коралите за да се формира мала чаша.
Има ситно ковано парче образ. Заштитникот за образите (''парагнатид'') и страничните и горните украси ги користеле истите материјали и техники како и главниот шлем. Постојат знаци дека се користеле и органски материјали како дрво и кожа.
4 Декорација
Шлемот е многу богато украсен. Главната тема е серија палмети, со многу палмети и столпчиња исполнети со корали. Украсите се распоредени во три надредени ленти целосно покриени со композиции инспирирани од растенија. Многуте различни модели комбинирани во сложени композиции го прават наглавјето едно од најбогатите антички келтски уметнички дела.
Во долните и горните панели низа неповрзани палмети се формално наредени во фризови. Украсите на централниот панел се засноваат на формален распоред на кривините С кои завршуваат со лисја, со шема за полнење што вклучува палмети, листови и ластари над и под. Заштитникот за вратот има помалку формален и потечен модел. Заштитникот за образите има дизајн на палмета во кој може да се види завиткана змија која изгледа како да има рогови. Змиите со рогови често се среќаваат во римско-келтските дела во Британија и Франција, но многу ретко во почетокот на латенската култура. Приказот на шлемот може да има некое посебно значење.
Декорацијата главно го претставува раниот стил на келтската уметност од 5 век, но некои мотиви се карактеристични за стилот Валдалгесхајм од 4 век, дизајните на централниот панел покажуваат некои сличности со алките Валдалгесхајм. Ова покажува дека шлемот бил направен во првата половина на IV век. Големите палмети со седум ливчиња во долната лента и главниот фриз во централната лента веројатно биле инспирирани од архитектонската теракота од тиренската централна Италија во 5 и 4 век. Заштитникот за вратот го опфаќа стилот Валдалгесхајм заедно со елементи на грчко или етрурско дело од 4 век.
5 Потекло
Три главни области на келтскиот свет биле предложени како потекло на шлемот. Првиот бил северниот или централниот јадрански регион на Италија. Некои сметаат дека новите композиции во растителен стил биле развиени од келтски занаетчии кои се населиле во Италија и биле под влијание на етрурски или грчки занаетчии со кои имале директен контакт. Комплексноста на монтажата и декорацијата може да се објасни со близината до напредните центри за обработка на метали како што се оние на Таранто или Кампанија. Замерката е дека сите келтски шлемови од периодот пронајдени во Италија биле во еден дел. Оние со заковани штитници за вратот биле пронајдени на Алпите, териториите северно од Алпите или областа на Атлантикот.
Втората предложена територија на потекло била северноалпската област која го формирала античкиот центар на келтската култура. Материјалите и техниките, како и општиот состав и украсите, изгледа го сместуваат делото меѓу најдобрите келтски дела од 5 век од оваа област. Конусната форма на врвот на шлемот изгледа дека потекнува од келтските шлемови од почетокот на второто железно време. Онаму каде биле украсени, декорациите биле во надредени бендови. Некои детали за украсувањето на растенијата се многу слични на малите келтски орнаменти од Австрија, алпските региони и западна Швајцарија. Ова е областа каде најмногу биле пронајдени шлемови со заковани штитници за вратот.
Третата можност била дека шлемот бил направен во областа каде бил пронајден. Тој е само еден од малиот сет на престижни шлемови (Агри, Амфревиле-су-ле-Монтс, Сеинт-Џин-Тролимон, Монтлаурес) кои најчесто се наоѓаат во западна Франција, а најпознат е целосно украсениот шлем на Амфревиле-су-ле-Монтс во Еур. Сите биле направени од железна или бронзена капа покриена со ленти од друг метал кои биле целосно украсени. Имаат црвени украси, главно корали. Во оваа област се среќаваат и парчиња заковани штитници за вратови.
Златните примероци од различни делови на шлемот се исклучително чисти, обично 99% злато, 0,5% сребро и 0,2% бакар. Овој степен на чистота е многу невообичаен за античкиот свет. Анализата на грчките и етрурските предмети од тој период покажуваат многу поголема содржина на сребро. Повеќето антички предмети со овој степен на чистота биле пронајдени југозападно од Лоара, областа што го опфаќа Агри. Единствените споредливи предмети се келтски накит од 3 век од овој регион. Веројатно шлемот бил направен на Запад од мајстори обучени во северноалпското училиште. Можеби златото дошло од рудници на западниот дел на Централен Масив, кои биле во функција од најмалку 5 век п.н.е. Други висококвалитетни дела на келтската уметност биле пронајдени во западниот регион, па според тоа локалното потекло е многу можно.