Град на Магдаленберг

Град на Магдаленсберг е нориска населба која била населена од 1 век п.н.е. до средината на 1 век од нашата ера, сместена на падините и висорамнината на врвот на Магдаленсберг на работ на Корушкиот Золфелд. Била важен трговски центар пред и за време на почетната фаза на римската окупација, особено за норското железо. Покрај тоа, со основањето на римскиот град Вирунум на Золфелд, населбата на крајот била напуштена, со документирано времетраење кое опфатило околу 90 години. Имено, едно од најзначајните откритија од оваа локација била Младичот од Магдаленсберг.
Во 3 век п.н.е., келтските норици се населиле во областа на денешна Корушка. Поради богатите и висококвалитетни наоѓалишта на железо (''Ferrum Noricum'' - Норичко железо), се развила жива трговија со медитеранскиот регион. Во 170 п.н.е., Нориканците склучиле договор за гостопримство, познат како ''хоспитиум публикум'' (лат. ''hospitium publicum)'', со Рим. Како што процветале трговските односи, римските трговци почнале да се населуваат на Магдаленсберг околу средината на 1 век п.н.е. и основале пазар познат како ''емпориум''.
Изборот на локацијата бил под влијание на присуството на резиденцијата на норичкиот крал на Магдаленсберг и заштитното светилиште на врвот. И покрај ова, денес не постои позната келтска населба на Магдаленсберг, веројатно поради тоа што повеќето ископувања биле фокусирани на римскиот период. Сепак, локацијата била стратешки позиционирана во непосредна близина на наоѓалиштата на железна руда во регионите Гертшитал (Hüttenberger Erzberg) и Лелинг.
Во 2006 година, првичните ископувања на северната страна на ридот откриле неколку бедеми. Еден од овие бедеми датирал од периодот помеѓу 40 и 30 п.н.е. Овој бедем наликувал на типот ''Фекамп'', кој претежно се наоѓал во доцниот келт, централна и северна Франција.
Постојат ограничени пронајдоци за почетната фаза на римскиот пазар. Можеби главно биле топилници за нордиското железо и едноставно сместување. Значењето на местото веќе во тоа време станало јасно со осветувањето на Младичот од Магдаленсберг од двајца трговци, кои се нашле во овој период.
Трговијата меѓу населбата и Рим доживела поттик во средината на 1 век п.н.е. Напливот на трговијата се припишал на големата побарувачка за оружје и други стоки поради галските кампањи на Цезар и последователните граѓански војни. Во ова време во населбата бил изграден форум. Форумот бил опкружен со таверни, кои служеле како магацини, канцеларии и резиденции. На западната страна била изградена базилика која ја имала функција на бања. Во непосредна близина на базиликата, на источната тесна страна, стоела пазарна базилика со димензии 30 × 17 м. Овој комплекс на јужната падина под областа на врвот, ги одразувал италијанските влијанија во неговиот распоред и бил неспоредлив во внатрешниот источен алпски регион. Фазите на изградба на комплексот може да се категоризираат во четири периоди: во владеењето на Октавијан Август, почетокот на владеењето наТибериј и почетокот на владеењето на Клавдиј.
Во 20-тите п.н.е., Нориканците изградиле утврдување со централно светилиште со пропагандистичко-репрезентативен облик на висорамнината на врвот. Дизајнот на трговските згради во ова време означувал период на просперитет од материјален и културен аспект. Овие куќи биле градени со техника на малтер ѕидарски со малтерисани ѕидови и насликани ентериери. Имено, фреските ги украсувале ѕидовите во вториот и третиот стил на Помпеја, (околу 20 п.н.е.). Овие фрески прикажувале волшебни митолошки и буколични сцени, додавајќи им уметничко значење на структурите.
Богатството на трговците се рефлектирало во нивниот севкупен начин на живот: тие ги усвоиле италијанските обичаи, што може да се види од нивната потрошувачка на увезен ''гарум'' (зачинет сос од риба), маслинки и вино, кои се служеле во јадења направени од бронза, стакло и ''тера сигилата'' (фини садови од керамика). Присуството на портретни скулптури, најстарите пронајдени на територијата на денешна Австрија, укажувало на вмешаност на римски скулптори. Овие скулптури, заедно со портрети на норијски и натписи со келтски имиња, покажуваат дека локалното население активно ја прифатило римската култура. Покрај трговијата, населбата се занимавала со обемно производство на стоки. Работилници за обработка на обоени метали, особено месинг, биле сместени во четвртина источно од форумот. Овие работилници произведувале предмети како брошеви, токи за ремени и други производи за да ги задоволат локалните барања, како и за извоз во норичкиот регион.
0.1 Римска окупација
Приклучувањето на Римската империја во 16/15 п.н.е се случило мирно во Норикум. Како резултат на тоа, нориските традиции и племенските структури биле во голема мера зачувани. Интеграцијата резултирала со подигнување на статусот на градот Магдаленсберг. Тој станал политички центар на римскиот источен алпски регион, што резултирало со огромна градежна активност. Веројатно постојните објекти биле оштетени или уништени за време на земјотрес помеѓу 10 и 20 година од нашата ера, што не е објаснето во изворите. Имало значителни промени во областа на форумот; табернакулите на северозапад биле пополнети и на тоа место бил изграден ''преториумот''. Во случајот со таберните на источната страна, првобитните подрумски згради биле надополнети со надземни градби.
За време на владеењето на Тибериј, храмот на подиумот бил изграден на северната страна, на почетокот со четириколона фасада. Во овој период, голем пожар избувнал во областа на источниот форум, при што биле уништени домови и магацини. Во раното клаудиско време, започната била реконструкција на перипералниот храм со шестколона фасада, но останала недовршена. Работилниците за обоени метали источно од форумот биле заменети со станбени згради и до нив се пристапувало по пат од форумот што водел до двојна порта на источниот раб на ридската празнина.
На терасата југозападно од Форумот, била изградена голема бања со цел да ја замени оригиналната бања на Форумот, која подоцна била претворена во репрезентативна зграда. На источната јужна падина биле изградени големи двокатни станбени згради со станбени површини до 150 м<sup>2</sup>.
За тоа време градот достигнал проширување од околу 3 км<sup>2</sup>. Бројот на жители веројатно бил помеѓу 3000 и 5000.
0.2 Напуштање на населбата
Непосредно пред средината на I век, археолошките откритија во границите на градот завршиле, освен светилиштето сместено на врвот на ридот, кое продолжило да дава наоди до доцната антика. Напуштањето на населбата се одвивало брзо, оставајќи неколку објекти, како храмот, недовршени. Градот бил наследен од Муниципиум Клаудиум Вирунум, основан директно во подножјето на планината во Золфелд, кој се појавил во доцните 40-ти на местото на малото село покрај патот. Селото покрај патот било стратешки позиционирано долж клучната централна норичка патна рута што го поврзувала Дунав со Италија, со патот што водел од таму до Магдаленсберг.
Вирунум, како и многу други слични градови во новите провинции, бил планиран да биде основа за автономен римски град, наследувајќи ја улогата на главниот град и веројатно своето име од градот на Магдаленсберг.
1 Име на градот
Името ''Stadt auf dem Magdalensberg'' (град на Магдаленсберг) не било зачувано во историските извори. Постојат две теории за неговиот идентитет.
Една теорија тврди дека градот на Магдаленсберг е всушност Нореја, местото на познатата битка кај Нореја помеѓу Римјаните и германските племиња, како што напоменал Цезар. Сепак, оваа теорија се соочила со предизвици бидејќи на Магдаленсберг не биле откриени археолошки наоди од 2 век п.н.е., кога се споменала Нореја. Како резултат на тоа, оваа теорија ја изгубила поддршката.
Наместо тоа, алтернативна теорија сугерира дека градот на Магдаленсберг можеби бил наречен Вирунум, слично на неговиот наследник на Золфелд. Често било новооснованите римски општини да ги прифаќаат имињата на нивните претходни населби, често сместени на ридови. Дополнително, фрагмент од натписна плоча откриена во предворјето на Претставничкиот дом ги содржи буквите VIRV[...], кои потенцијално би можеле да го означат името. Герхард Добеш, исто така, предложил легенда за основањето на Вирунум, зачувана во доцноантичките извори, да се однесува на град на Магдаленсберг поради неговиот географски опис. Сепак, толкувањето на VIRV на натписот Магдаленсберг како име на место не било дефинитивно, бидејќи исто така можело да биде дел од погребен натпис како што е „VIR V(ivus) F(ecit)“ што значи „Собрачниот другар го подигнал (гробот) за време на неговиот живот“. Како и да е, географските детали објаснети во легендата за основањето на Вирунум не даваат убедливи докази за одредена локација. Затоа, името на градот на Магдаленсберг останува неизвесно.
Ото Хелмут Урбан, од друга страна, исто така, сметал дека е можна промена на името од Нореја во Вирунум.
2 Објекти на врвот на планината
На планинскиот врв постоело келтско светилиште опкружено со монументално утврдување, но не се зачувани ископувања над земјата. На патот што водел до црквата сè уште се видливи само неколку ѕидни остатоци од двојната порта, која имала цревна порта долга 30 метри и портата со кутија напред. Пред портата имало глацис долг 90 метри и широк 30 метри. Платото на врвот било опкружено со двоен ѕиден прстен. Надворешните ѕидови биле дебели до 2,1 м во основата. Помеѓу ѕидовите имало ров широк до 3 метри. Во рамките на ова утврдување имало трет ѕиден прстен со трета порта. Портите веројатно имале фасади направени од мермер.
Димензиите на ѕидовите, техниката на ѕидање и видовите малтер покажуваат дека тврдината била изградена од римски архитекти. Изградена била во годините пред 20 п.н.е. Била урната во доцниот августско-тибериски период. Не е познато дали тврдината била урната по римската окупација во 15 п.н.е. или била уништена од земјотрес.
На просторот на запад пред црквата била ископана конструкција која што се состоела од глинест под или карпеста површина 50 цм повисоко, покриена со жолт малтер. Од карпата биле исечени дупки за трупци, а внатре во областа имало две јами длабоки 1,5 м. Тие биле внимателно закопани и покриени со мермерни плочи. Слично на доцните келтски светилишта во Гурне-сур-Аронд и Аси-Романс, откритието може да се пресоздаде како покривна структура со две јами.
Во околината на црквата имало подиумски храм чија реконструкција се засновала на вонредни ископувања извршени во 2006 година. Карпата била хоризонтално и вертикално израмнета на простор од речиси 25,5 × 16,5 метри, создавајќи подигната платформа од околу 2 метри во висина. На врвот на оваа платформа се наоѓал подиум, покриен со мермер од Краиг, сличен на околните карпести ѕидови, додека подот бил украсен со плочи од шкрилци. Врз основа на дадените пропорции, се претпоставува дека храмот на подиумот бил хексастил, пристапен преку отворени скали на западната страна. Различни постари наоди во областа на врвот, вклучително и шлеперот (скулптура од глина веројатно интерпретирана како заветна понуда), фрагмент од дар за дарување, делови од статуа во наметка, ќерамиди, антификси и фрагменти од корниз, може да се поврзат со оваа зграда. Исто така, изгледа дека Младичот од Магдаленсберг првично била сместена овде. Изградбата се проценува дека се случила по средината на 1 век п.н.е. Неверојатно, за разлика од останатиот дел од градот, светилиштето продлжило да се користи до доцната антика.
Комплексот може да се интерпретира и како кнежевско седиште, иако ова толкување останува шпекулативно поради тоа што биле пронајдени само темелите на ѕидовите. Поради големината на комплексот и учеството на римските архитекти, речиси само норичкиот крал можел да се смета за градител.
3 Згради околу Форумот
Центарот на римската населба се наоѓал на јужната падина на околу 200 м надморска височина под врвот во мала вдлабнатина. Како и да е, за да се добие рамна површина за форумот и околните згради, карпите и земјата требале да се отстранат од падината и да се пополнат на јужната страна.
3.1 Форум и дилер филијала
Форумот е 110 × 42 м. Патот до врвот водел и продолжувал по јужната долга страна. Во целокупниот распоред на форумот се разликуваат две главни фази:
За време на републиканскиот период на Норичкото Кралство, на источната страна на форумот била сместена трговската базилика. Другите страни биле окупирани од трговски таверни, кои првично биле изградени со дрво, но набрзо биле заменети со камени куќи со визби. На западната страна, пред окупацијата на Норикум, била подигната базиликата на Претставничкиот дом.
По римската окупација бил основан империјалниот форум, што довело до значителни промени во распоредот на градот. Трговската базилика, која претходно имала истакната улога, била урната, а нејзините функции биле префрлени на новоизградениот преториум на северозападната страна. На северната страна храмот бил подигнат на локацијата која претходно ја заземале меаните. Постојните таверни биле заменети со нови, кои почнале да служат како продавници и работилници. Овие нови таверни се состоеле од големи крилни порти, овозможувајќи лесен пристап и транспорт на стока.
3.2 Област на храмови
Територијата на храмот се наоѓала централно на северната страна на форумот и била позиционирана два метри повисоко од форумот на планината. Областа се протегала на површина од 54,6 метри во должина и 45,3 метри во ширина. Во својата последна форма, тој бил подиумски храм со димензии 30 м во должина и 17,6 м во ширина. Внатрешната комора, позната како ќелија, била со димензии 21 × 11 м и најверојатно била опкружена или со единаесет или со шест колони. На секоја од подолгите страни на храмот имало простран двор и сала. Само подградбата на храмот останала недопрена, со две визби (познати како ''фависае''), достапни преку скалила на планината. Подрумот на храмот се користел за складирање на јавни средства.
Постоела претходна, помала храмска структура поврзана со овој храм. Двата храма биле посветени на ''божествата''''Дивус Август'' и ''Рома''. Храмот веројатно го претставувал најраниот познат пример за култ на император во денешна Австрија. Изградбата на вториот храм започнала за време на владеењето на Клавдиј, но останала недовршена, без одредени елементи како што се скалите од форумот. На храмот му недостасувале мермерни облоги, кои се претпоставува дека биле повторно користени во Вирунум.
Храмот на Магдаленсберг се издвојува по големина во споредба со другите провинциски градови, што го покажува неговото значење во областа. Се верува дека храмот стоел на местото на постаро келтско светилиште, што додава на неговото историско и културно значење. Во областа на храмот, биле откриени три планински јами, од кои едната од нив содржела намерно исечен човечки череп. На страната свртена кон форумот, под областа на храмот, имало остатоци од таверни згради кои датираат од средината на 1 век п.н.е.
3.3 Преториум
Сместено западно од областа на храмот и на северната страна на форумот се наоѓал Преториумот, (Соба М), зграда слична на базилика која служела како административен центар. Собата М се протегала во должина од 29,6 метри и била опкружена со сали на северната, јужната и источната страна, обезбедувајќи заштита од дожд и сончева светлина. Западно од собата М, имало двојни скали кои воделе до просторијата за советување и ''подиум'' или ''сугестус''. На оваа говорница претставниците на Рим одржувале правни говори, објавувале декрети и спроведувале процеси на гласање. Бил значаен простор за администрацијата и управувањето со населбата.
Комората на советот (просторијата К) била украсена со ѕидни слики од тиберискиот период. Имало сликање на терен со правоаголни полиња во различни бои.
Меѓутоа, ова толкување денес е доведено во прашање. Колекцијата на згради некогаш се гледа како базилика, ''табулариум'' и собирна сала. Малата истражена зграда на висорамнината северозападно од форумот се смета за официјална зграда во овој пример.
3.4 Претставнички дом
Употребата на Претставнички дом се менувала со текот на времето, што било поврзано со повторени реновирање. Сместен бил во градежен комплекс усогласен во правец север-југ на западната страна на Форумот. Овој комплекс можел да се подели на три различни делови: трикатен блок со помали простории (L, V, W, K) на северната страна на планината, централен блок (AE, I, J) познат како репрезентативна куќа и подоцнежен додаток кој се состои од две сали (F, G). Централниот блок бил Претставничкиот дом и се состоел од влезен коридор, претсобје, ниша просторија и апсидна сала (А).
За време на почетната фаза на изградба, кога биле присутни римските трговци, просторијата А со апсидата претставувала дел од базилика долга 12 метри. Овој простор веројатно служел како канцеларија за ''магистрите'' и администраторите на пазарот. Втората фаза на изградба се совпаднала со римската окупација во 15 п.н.е. Во тоа време, базиликата била трансформирана во структура која се состоела од три простории и влезен коридор. Имено, во просторијата А било поставено подно греење (хипокауст), а во апсидата бил изграден воден слив, што укажува на неговата намена како простор за капење. На северната страна од зградата најверојатно имало када. Сето ова укажува на неговата употреба како објект за капење.
Третиот градежен период може да се поврзе со пожарот во 15 н.е. Распоредот на просторијата останал ист, но подот во просторијата А бил подигнат за околу еден метар, а водениот слив бил покриен. Веројатно служел како сала за состаноци, каде претставниците на Рим разговарале за националната политика со емисарите на норичките племиња. Собата Б со 13 ѕидни ниши се користела како архива.
3.5 Станбена област и работилница
Станбената област и работилницата, позната како згради на НГ, се наоѓала покрај ридот источно од Трговскиот форум. Овде се наоѓале големи работилници за преработка на обоени метали. Ископувањата откриле соодветни печки за топење, како и котли, кофи, шишиња, тенџериња и брошеви со природен дизајн кои биле произведени таму.
Куќите биле распоредени на повеќе тераси, на најниската тераса имало и станбени згради. Добро сочуваната куќа НГ/33 се состоела од повеќе простории. Спалната соба имала терацо под, додека дневната имапа шпорет. Неносевите ѕидови биле направени од полудрвени (''opus craticium)'', плетени премачкани со малтер.
На највисоката точка на работ на вдлабнатината, покрај античкиот пат на исток, стоела двојната порта. Изградена била во тиберискиот период (по 14 н.е.) кога целиот центар на градот бил редизајниран. Бидејќи населбата продолжувала источно од портата, таа не била градска порта туку веројатно репрезентативна градба.
3.6 Згради АА
Овие згради се наоѓале под патот што го пресекувал местото на ископ и во тоа време служеле и како коловоз. Овде имало голема зграда која опфаќала голема површина за капење со шест соби, голема пекара, голема кујна и двор од 19 × 24 м (перистил). Оваа зграда била изградена во тибериско-клаудиско време на постари претходници слични на таверни.
На исток, долните згради АА се протегале низ три тераси. Некои од нив биле двокатни, издолжени градби со висина на гребенот до 15 метри. Царската топилница за злато била основана во овие згради под царот Калигула. При ископувањата биле пронајдени два калапи за златни инготи и камени кристали со тежина од 50 до 50 кг. Во две простории, опкружени со ѕидови високи до 13 м и достапни само преку дрвени скалила, биле откриени остатоците од 19 печки за топење злато. Златото обработено овде потекнувало од Гаштајн Тауерн. Во непосредна близина на оваа просторија имало сала за складирање (АА/44) со комора слична на свод (Тесаурос, АА/45).
3.7 Градежништво
Поголемиот дел од ѕидовите бил изграден со методот ''опус инкертум''. Вклучувал поврзување на надворешните слоеви од неправилни урнати камења со внатрешно јадро од бетон измешано со фрагменти од карпи, згура и остатоци од јаглен. Камењата за градбите најмногу се набавувале од самиот локалитет, додека други од каменоломите на северната страна на планината. Овие камења биле главно ордовициски туфови/туфити и базалти, кои сочинувале околу 95 проценти од материјалот. Воден слив од 6 × 10 м под бањата бил изграден со употреба на лиена ѕидарија (''opus caementicium''). Во просторијата А на Претставничкиот дом, бетонскиот под бил зајакнат со железни шипки од ''Ферум норикум''. Оваа конструкција, која датира од околу 15 н.е., ја претставува најстарата позната употреба на челик во бетонски подови.
Надгробните споменици и официјалните згради биле украсени со мермер. Сепак, само мал дел од облогата останал до денес, бидејќи најверојатно бил пренаменет за изградба на Вирунум. Првично, за гробните стели се користел мермер со послаб квалитет од блиските извори. Како што растел просперитетот, мермерот од каменоломите во Гумерн, Крастал, па дури и до 50 км оддалечен од каменоломот Шпицелофен (мерено праволиниско).
Локалитетот Магдаленсберг покажува недостиг од печени ќерамиди. Се разгледуваат две објаснувања: или куќите биле само покриени со дрвени ќерамиди, или постојните ќерамиди биле пренаменети за изградба на Вирунум.
3.8 Мурали
Неколку простории во градот содржеле ѕидни слики кои биле создадени во текот на приближно 80 години, од доцниот Цезар до доцниот тибериски период. Но, нема ѕидно сликарство од последната фаза на клаудиските градби поради нивната нецелосна градба. Ѕидните слики покажуваат силни стилски сличности со класичниот италик јужен, што укажува на висок уметнички квалитет и ја негира класификацијата на провинциската уметност. Стилската класификација што се користела за помпејанските фрески може да се искористи и тука, со присуство на следниве стилови:
* Едноставниот втор стил, по средината на I век п.н.е., се наоѓал приближно во подземната просторија ИЛИ/23. Четири панели на јужниот и западниот ѕид имаат прикази на божествени фигури, вклучувајќи ја Атина со нејзиниот штит и Афродита со Ерос. Претставата на Афродита е грчко уметничко дело од непосредно по средината на 1 век п.н.е.* Собата К го прикажува зрелиот трет стил, кој се појавил во времето на Тибериј. Собата има три реконструирани ѕидови украсени со десет полиња со карактеристична боја. По сите ѕидови се протега црно обоена основна лента. Западниот ѕид бил поделен на три дела: страничните бели полиња се граничат со темноцрвена боја, додека централното поле прикажува светло црвена област на небесно-сина позадина. Горниот дел од овој централен дел прикажува насликан фриз на кој се прикажани делфини и златни школки. На северниот ѕид имало пет панели наизменично меѓу бела и жолта. Белите панели биле врамени во жолта боја, додека жолтите се граничеле со темно црвена боја. Централниот бел панел бил придружен со две колони со јонски капители и прикажувал фронтон украсен со украсен фриз. Источниот ѕид се состоел од две бели полиња врамени во темно црвена боја. Горниот затворач на сите три ѕида се одликувал со перспективно обоен кружен заоблен фриз поддржан со загради. Спанделите на фризот прикажуваат черепи од бикови и звучни базени.* Од овој период датираат и фреските извлечени во фрагменти од урнатините во просторијата АА/15 и повторно составени во комплексот Ифигенија. Се претпоставува дека сликарот бил мајстор од хеленизираниот југоисточен дел на Медитеранот, кој бил вешт во грчкото сликарство и поезија. Митолошките фигури прикажани овде биле романтично префинети. Распоредот на фигурите во собата бил реконструиран врз основа на сенките што ги фрлаат. Неколку зачувани или идентификувани сцени вклучуваат: спроти влезот во собата бил Ад со Тезеј и Пиритој пред Персефона, каде двајцата пријатели биле казнети за нивниот обид да ја киднапираат Персефона од Ад. На левиот ѕид имало овчарска сцена: гола младина свири на флејта додека намуртен постар овчар и овци слушаат маѓепсани. Во преден план се наоѓала тава флејта, во позадина бог на планината седел како судија на натпреварот (Агон). Исто така, на левиот ѕид имало три изолирани фигури: Дионис и две танцувачки девојки, кои може да се идентификуваат како Касандра и Ино. Претставата на Дионис соодветствува со Бахаите на Еврипид. На десниот ѕид била Ифигенија со пуштена коса, ловоров венец, златен ѓердан, а во раката зеленкаст идол, статуата на Артемида.
4 Археолошки парк Магдаленсберг
Населбата многу брзо се распаднала по напуштањето и паднала во заборав. Меѓутоа, претходната населба била позната најдоцна по откривањето на Младичот од Магдаленсберг во 1502 година. Локацијата на црквата директно над келтската шахта сугерира континуирана употреба на врвот како светилиште. Првите ископувања се случиле во средината на 19 век. Од 1948 година, се спроведувале годишни кампањи за ископување, при што зградите, од кои повеќето сега се достапни во форма на музеј на отворено во областа на форумот, биле ископани, зачувани и делумно обновени. Археолошкиот парк Магдаленсберг бил филијала на Државниот музеј на Корушка.
Разгледот на Археолошкиот парк следи 11 станици:
* Форум за дилери и дилер област
* Мурали
* Станбено/музејско образование
* Работилничка четвртина
* Двојна порта
* Област на храмови
* Преториум, базилика
* Претставнички дом
* Лапидариум
* Куќи од тераса со бања
* Леарница за златни инготи