Хенри Филдинг

Хенри Филдинг (22 април 1707 – 8 октомври 1754) — англиски писател и судија познат по употребата на хумор и сатира во своите дела. Неговиот комичен роман од 1749 година ''„Историјата на Том Џонс, најденчето“'' бил значајно дело во жанрот. Заедно со Семјуел Ричардсон, Филдинг се смета за основач на традиционалниот англиски роман. Тој, исто така, одиграл важна улога во историјата на спроведувањето на законот во Обединетото Кралство, употребувајќи го својот авторитет како судија за да ги основа „Боу Стрит Ранерс“, првата професионална полициска сила во Лондон.
1 Ран живот
Хенри Филдинг е роден на 22 април 1707 година во Шарпам Парк, седиштето на семејството на неговата мајка во Шарпам, Сомерсет. Тој бил син на генерал-потполковник Едмунд Филдинг и Сара Гулд, ќерка на Сер Хенри Гулд. Освен тоа, тој бил и потомок на грофот од Денби, неговиот татко бил внук на Вилијам Филдинг, 3-ти гроф од Денби.
Филдинг бил образован на колеџот Итон, каде започнал доживотно пријателство со Вилијам Пит Постариот. Неговата мајка починала кога имал 11 години. Тужба за старателство поднела неговата баба против неговиот привлечен, но неодговорен татко, генерал-потполковник Едмунд Филдинг. Спогодбата го ставила Хенри на грижа на неговата баба, но тој продолжил да се гледа со својот татко во Лондон.
Во 1725 година, Хенри се обидел да ја киднапира својата братучетка Сара Ендрус, во која бил заљубен, додека таа била на пат кон црква. Тој побегнал по настанот, за да избегне гонење.
Во 1728 година, Филдинг отпатувал во Лајден за да студира класици и право на универзитетот. Немањето пари го принудило да се врати во Лондон, каде што почнал да пишува за театарот. Некои од неговите дела жестоко ја критикувале владата на премиерот Сер Роберт Волпол.
2 Драматург и романописец
Враќајќи се од студиите во Лајден кон крајот на 1729 година, Филдинг „''дошол во Лондон... потпрен на сопствени ресурси''“ и решен да заработува за живот со перото. На почетокот на следната година, тој го ангажирал колегата писател Џејмс Ралф да го напише прологот за неговата комедија ''„Храмот Бо“'' (лиценцирана во јануари 1730 година). Неодамна објавената збирка на Ралф ''„Каменот на допир; или вкусот на градот“'' (1728; повторно издадена 1731 година) ги поттикнало драматурзите да се откажат од увезената опера и класичните херои во корист на „домашни“ приказни, преку потсмевање на модата за „весели трагедии“ и славење на сатиричните можности на куклените претстави.
Одговорот на Филдинг бил речиси моментален. ''„Авторска фарса; или задоволствата на градот“'' се отворил во Хејмаркет на 30 март 1730 година со завршна куклена претстава чии драмски личности - „Дон трагедио“, „Сињор опера“, „Господин пантомима“, „Госпоѓа Новел“, „Панч“ и „Џек Пудинг“ - го отсликуваат каталогот во трактатот на Ралф. Неговиот дијалог ги повторува Ралфовите потсмеви на панаѓурите во Бартоломеј и Саутерк, па дури и алудира на неодамнешната измама со „''жената зајак''“ од 1726 година. Скоро еден месец подоцна, на 24 април 1730 година, Филдинг го создал двочинскиот поговор ''Том'' Тамб (проширен во 1731 година како ''„Трагедијата на трагедиите''“). Одразувајќи ја програмата на Ралф, предговорот ги поздравува „''домашни одгледани поданици''“, прологот ги исмејува трагедиите кои главно имаат за цел да предизвикаат смеа, а самата претстава прикажува минијатурен херој меѓу преголеми реквизити, додека ја повторува комичната приказна за протагонистот. Овие две фарси го означуваат одлучувачкото свртување на Филдинг од учтива комедија кон сатира што ќе доминира во неговото драмско творештво во текот на 1730-тите и ќе го обликува ироничниот глас на неговите подоцнежни романи.
Според Џорџ Р. Левин, Хенри Филдинг во своите први дела употребувал две форми на „реторички пози“ кои биле популарни во текот на 18 век. Хенри Филдинг го конструирал „''неироничниот псевдоним како што го користеле Адисон и Стил во „Спектатор“, и ироничната маска или Персона, како што ја користеле Свифт во „Скромниот предлог“''. Се вели дека Законот за театарско лиценцирање од 1737 година претставува директен одговор на неговите активности во пишувањето за театарот. Иако претставата што го предизвикала чинот била непродуцираната, анонимно напишана ''„Златниот задник“'', драмските сатири на Филдинг го поставиле тонот. Откако била усвоена, политичката сатира на сцената станала речиси невозможна. Филдинг се пензионирал од театарот и ја продолжил својата правна кариера за да ја издржува сопругата Шарлот Крадок и двете деца, станувајќи адвокат, приклучувајќи се на Мидл Темпл во 1737 година и повикан во адвокатурата таму во 1740 година. Во 1739 година, тој се свртел и кон новинарството, издавајќи го ''„Шампионот“'' под псевдонимот „Капетан Херкулес Винегар“.
Недостатокот на финансиска остроумност на Филдинг значело дека семејството често преживувало периоди на сиромаштија, но им помогнал Ралф Ален, богат добротворец, на кого ќе се базира Сквајр Олворти во ''Том Џонс''. Ален продолжил да се грижи за образованието и поддршката на децата на Филдинг по смртта на писателот.
Филдинг никогаш не престанал да пишува политичка сатира и сатири за современата уметност и книжевност. Објавена во 1731 година, печатената драма ''„Трагедијата над трагедиите“'' - за која Вилијам Хогарт обезбедил прославен фронтиспис, се покажала особено популарна. Објавена под псевдонимот „''H. Scriblerus Secundus''“, псевдоним наменет идеално да се поврзе со клубот на книжевни сатиричари Скриблерус, основан од Џонатан Свифт, Александар Поуп и Џон Геј. Тој, исто така, напишал неколку дела во списанија.
Од 1734 до 1739 година, Филдинг анонимно пишувал за водечкото конзервативно списание, ''„Занаетчија“'', против премиерот, Сер Роберт Волпол. Негов покровител бил опозицискиот пратеник од редовите на Виговците, Џорџ Лителтон, пријател од детството од Итон на кого подоцна му го посветил ''Том Џонс''. Лителтон го следел својот водач, Лорд Кобам, во формирањето на виговска опозиција на владата на Волпол, наречена Кобамитс, во која бил вклучен и друг пријател на Филдинг од Итон, Вилијам Пит. Во ''„Занаетчија“'', Филдинг изразил опозициски напад врз митото и корупцијата во британската политика. И покрај тоа што пишувал за опозицијата на Волпол, во која биле вклучени и конзервативци, како и виговци, Филдинг бил „''непоколеблив виговец''“ и често ги фалел виговците како што се војводата од Марлборо и Гилберт Барнет.
Филдинг ја посветил својата драма ''„Дон Кихот во Англија“'' на опозицискиот лидер на Виговците, Лорд Честерфилд. Таа се појавила на 17 април 1734 година, истиот ден кога биле издадени налози за општите избори. Тој ја посветил својата драма од 1735 година ''„Универзалниот галант“'' на Чарлс Спенсер, 3-ти војвода од Марлборо, политички следбеник на Честерфилд. Другиот истакнат опозициски весник, ''„Здрав разум“'', основан од страна на Честерфилд и Лителтон, бил именуван по лик од ''„Пасквин“'' (1736) на Филдинг. Филдинг напишал најмалку два статии за него во 1737 и 1738 година.
Филдинг продолжил да ги изнесува политичките ставови во сатиричното новинарство кон крајот на 1730-тите и почетокот на 1740-тите. Тој бил ко-основач и првично уредник на трипати неделното списание ''„Шампион“; или „Британски Меркур“'' (објавено на 15 ноември 1739 година), пишувајќи под ликот „Капетан Херкулес Винегар“; од април 1740 година се појавувало како ''„Champion“; или „Evening Advertiser“''. Филдинг останал главен уредник до јуни 1741 година, кога го наследил Џејмс Ралф; весникот продолжил да работи до 31 август 1742 година.
Откако се повлекол од весникот, Филдинг се свртел кон прозната фикција. Како одговор на популарноста на ''„Памела'' “ од Семјуел Ричардсон, тој ја издал анонимната пародија ''„Шамела“'', неговиот прв успех во новата форма.
Филдинг потоа го напишал делото ''„Џозеф Ендрус“'' (1742), оригинално дело кое наводно се занимава со братот на Памела, Џозеф. Неговата цел била повеќе од пародија, бидејќи како што е наведено во предговорот, тој имал намера да создаде „''вид на пишување за кое не се сеќавам дека сум видел во досегашните обиди на нашиот јазик''“. Во она што Филдинг го нарекол „''комична епска поема во проза''“, тој споил две класични традиции: онаа на епот, која била поетска, и онаа на драмата, но нагласувајќи го комичното, а не трагичното. Друга разлика помеѓу ''Џозеф Ендрус'' и романите кои дошле подоцна била употребата на секојдневната реалност на ликовите и дејството, за разлика од басните од минатото. Иако започнало како пародија, се развило во остварен роман сам по себе и се смета за деби на Филдинг како сериозен романописец.
Во 1743 година, тој објавил роман во „''Миселании“'', том III, кој бил првиот том од „Миселании: ''Животот и смртта на Џонатан Вајлд, Велики“'', кој понекогаш се смета за негов прв, бидејќи речиси сигурно го започнал пред да ги напише ''„Шамела'' и ''Џозеф Ендрус“''. Тоа претставува сатира за Волпол, која го изедначува него и Џонатан Вајлд, водачот на бандата и разбојник. Тој имплицитно ја споредува партијата на Виговците во Парламентот со банда крадци предводена од Волпол, чија постојана желба да биде „Голем човек“, вообичаен епитет со Волпол, треба да кулминира во антитезата на величината: бесење.
 
Анонимното дело на Филдинг ''„Женскиот сопруг“'' (1746) фикционализира случај во кој жена трансвестит била судена за измама на друга жена во брак. Ова било една од неколкуте мали памфлети која можела да се купи за шест пени. Иако е мал дел од неговото животно дело, таа ја одразува неговата преокупација со измами, лажирање и маски.
Неговото најголемо дело е ''„Историјата на Том Џонс, најденчето“'' (1749), прецизен комичен роман со елементи на пикарска и образовен роман, кој раскажува заплеткана приказна за тоа како едно најдено дете се збогатило. Романот раскажува за отуѓувањето на Том од неговиот згрижувачки татко, Скваер Олворти, и неговата сакана, Софија Вестерн, и неговото помирување со нив по живи и опасни авантури на патот и во Лондон. Триумфира како презентација на англискиот живот и карактер во средината на 18 век. Секој општествен тип е претставен и преку нив секоја нијанса на морално однесување. Разновидниот стил на Филдинг ја ублажува основната сериозност на романот, а неговиот авторски коментар пред секое поглавје додава димензија на конвенционалното директно раскажување.
2.1 Сестра
Помладата сестра на Филдинг, Сара, исто така станала успешна писателка. Се смета дека нејзиниот роман ''„Гувернантата или малата женска академија''“ (1749) е првиот роман на англиски јазик наменет исклучиво за деца.
3 Бракови
Филдинг се оженил со Шарлот Крадок во 1734 година во црквата „Света Марија“ во Чарлкомб, Сомерсет. Таа починала во 1744 година, а подоцна тој ги зел хероините од ''Том Џонс'' и ''Амелија'' според неа. Тие имале пет деца. Нивната единствена ќерка Хенриета починала на 23-годишна возраст, откако веќе била „''во длабок пад''“ кога се омажила за воен инженер, Џејмс Габриел Монтресор, неколку месеци претходно. Три години по смртта на Шарлот, Филдинг го игнорирал јавното мислење со тоа што се оженил со неговата поранешна слугинка Мери Даниел, која веќе била бремена од него. Мери му родила пет деца: три ќерки кои починале млади и два сина, Вилијам и Ален.
4 Правник и магистрат
И покрај тоа што бил скандалозен, постојаниот антијакобитизам на Филдинг и поддршката за Англиканската црква довеле до неговото назначување една година подоцна за главен магистрат на Вестминстер, додека неговата книжевна кариера се засилувала. Поголемиот дел од неговите дела се однесувале на криминалното население на Лондон составено од крадци, доушници, коцкари и проститутки. Иако живеел во корумпирано и бездушно општество, тој станал познат по непристрасните проценки, неподмитливоста и сочувството кон оние кои социјалните нееднаквости ги доведоа во криминал. Приходите од неговата функција („највалканите пари на земјата“) се намалиле бидејќи тој одбивал да прима пари од многу сиромашните. Во придружба на неговиот помлад полубрат Џон, тој помогнал во основањето на она што некои го нарекуваат првата полициска сила во Лондон, „Боу Стрит Ранерс“, во 1749 година.
Според историчарот Г.М. Тревелијан, Филдингови биле двајца од најдобрите магистрати во Лондон од 18 век, кои направиле доста за подобрувањето на судските реформи и условите во затворите. Влијателните памфлети и истраги на Филдинг вклучувале предлог за укинување на јавните бесења. Сепак, ова не имплицирало противење на смртната казна како таква - како што е очигледно, на пример, во неговото претседавање во 1751 година во судењето на озлогласениот криминалец Џејмс Филд, прогласувајќи го за виновен за грабеж и осудувајќи го на бесење. Џон Филдинг, и покрај тоа што дотогаш бил слеп, го наследил својот постар брат како главен магистрат, станувајќи познат како „''Слепиот клун од улицата Боу''“ поради неговата способност да ги препознава криминалците само според нивните гласови.
Во јануари 1752 година, Филдинг започнал да го издава својот двонеделник, ''„Ковент-Гарден Журнал“'', кој се издавал под псевдонимот „Сер Александар Драукансир, цензор на Велика Британија“ до ноември истата година. Тука Филдинг ги предизвикал „армиите на улицата Граб “ и писателите на периодични изданија од тоа време во судир што прераснал во Хартиена војна од 1752–1753 година.
Потоа Филдинг ја објавил ''книгата „Примери за интервенција на промислата во откривањето и казнувањето на убиството“'' (1752), трактат во кој се отфрлаат деистичките и материјалистичките визии за светот во корист на верувањето во Божјото присуство и божествениот суд, тврдејќи дека стапката на убиства се зголемува главно поради занемарување на христијанската религија. Во 1753 година тој ја напишал ''книгата „Предлози за создавање ефикасна заштита на сиромашните“''.
5 Смрт
Хуманитарната посветеност на Филдинг кон правдата во 1750-тите, на пример, во поддршка на Елизабет Канинг, се совпаднало со брзо влошување на неговото здравје. Имал доста болести, како гихт, астма и цироза на црниот дроб, кои го оставиле на патерици, а со други заболувања го испратиле во Португалија во 1754 година за да бара лек. Починал два месеци подоцна во Лисабон, наводно во ментална болка. Неговиот гроб таму се наоѓа на Британските гробишта (''Cemitério Inglês''), гробиштата на црквата „Свети Ѓорѓи“ во Лисабон.
6 Список на дела
6.1 Романи
*''Извинување за животот на г-ѓа Шамела Ендрјус'' – новела, 1741
*''Историјата на авантурите на Џозеф Ендрус и неговиот пријател, г-дин Абрахам Адамс'' – 1742 година
*''Животот и смртта на Џонатан Вајлд, Велики'' – 1743, ироничен третман на Џонатан Вајлд, озлогласена фигура на подземјето од тоа време. Објавено како том 3 од ''„Разновидност“''*''Женскиот сопруг или изненадувачката историја на г-ѓа Мери, алијас г-дин Џорџ Хамилтон, кој беше осуден затоа што се оженил со млада жена од Велс и живеел со неа како нејзин сопруг, извадена од нејзината уста уште од нејзиното затворање'' - памфлет, фикционализиран извештај, 1746 година
*''„Историјата на Том Џонс, најденчето“''– 1749 година
*''Патување од овој свет во следниот'' – 1749
*''Амелија'' – 1751
6.2 Делумен список на песни
*''Маскарада'' – (прво објавување на Филдинг)
*''Дел од Шестата сатира на Јувенал, осовремена во бурлески стихови''
6.3 Претстави
*''Љубов во неколку маски'' (1728)
*''Силување врз силување; или, Правданикот фатен во сопствената стапица'' (1730), познат и како ''Политичарот од кафеана,'' игран во претстава со ''Том Палецот Велики''*''Том Палп Велики: Бурлеска трагедија'' (1730)
*''Храмот Бо'' (1730)
*''Фарсата на авторот; и Задоволствата на градот'' (1730)
*''Писателите на писма, или нов начин да се задржи сопругата дома: Фарса'' (1731), првично поговорка на ''„Трагедијата над трагедиите“''*''Трагедијата над трагедиите: или животот и смртта на Том Палб Велики'' (1731), ревизија на ''Том Палб Велики''*''Политичарот од кафеана, или правдата фатен во сопствената стапица'', комедија (1730–31), преработка на ''„Силување врз силување“. ''Во 1730 година, во претставата бил додаден уште еден чин, насловен како ''„Битката на поетите“'' (автор непознат).
*''„Старите развратници“'' (1732), првично насловена ''„Очајниот развратник“''*''Трагедијата „Ковент Гарден“'' (1732), првично се појавила во претставата заедно со ''„Старите развратници“,'' но била изведена само една вечер. Конечно оживеала во претставување со ''Дон Кихот во Англија''*''Лажниот доктор: или глупавата дама'' (1732), адаптирано од Молиеровото дело ''Ле Медецин Малгре Луи,'' игран во претставата ''„Старите развратници“,'' како замена за ''трагедијата „Ковент Гарден“''*''Велшката опера'' (1731), првично придружно дело на ''„Трагедијата над трагедиите“''*''„Операта на улицата Граб“'' (1731), единствената скриена драма на Филдингс, проширена од неговата драма ''„Велшката опера“''*''Современиот сопруг'' (1732)
*''Лотаријата'' (1732), играна заедно со ''Катон од Џозеф Адисон. ''Баладна опера со музика од „Господин Сидо“.
*''Интригантната собарка'' (1734), по Жан-Франсоа Регнар
*''Старец поучуваше мудрост, или Разоткриената девица'' (1734), баладна опера
*''Дон Кихот во Англија'' (1734), баладна опера
*''Скржавецот'' (1735), споредна музика од Томас Арн, базирана на Молиер и Плаут
*''Универзалниот галантен, или различните сопрузи'' (1735)
*''Пасквин'' (1736)
*''Евридика, Фарс'' (1737)
*''Историскиот регистар за годината 1736'' – 1737
*''Госпоѓица Луси во градот'', баладна фарса либретист (1742), композитор Томас Арне, обновена во 1770 година како ''„Селскиот лудак“''*''„Тамблдаун Дик или Фаетон во Садс“'' (1744), баладна опера
*''Денот на свадбата. Комедија.'' (1743)
*''„Отците“'' (1778), објавена постхумно заедно со ''„Добриот човек“'' од Оливер Голдсмит
Понатамошни адаптации
*''Операта на оперите; Или, Том Палц Велики, изменета од Животот и смртта на Том Палц Велики и поставена на музика по италијански сил. Како што се изведувала во Новиот театар во Хеј-Мазар'', (1733) напишана од Елиза Хејвуд и Вилијам Хачет, музика од Томас Арн, адаптирана од Филдинговиот роман
*''Том Палп Велики: Бурлеска трагедија од Филдинг'' (1805–1810), напишана од Кејн О'Хара, адаптирана од Филдинг
*''Плоштадски јазовец: Бурлета во два чина'', Томас Арн, композитор и либретист (1772), според ''„Дон Кихот во Англија'' “ (1729) од Хенри Филдинг. Делото било обновено под името ''„Сот“'' во 1775 година.
*''„Ривалските кралици“'' (1794) '','' адаптирано од Вилијам Холкрофт од ''„Трагедијата во Ковент Гарден“'' на Филдинг
*''Заклучи ги ќерките'' (1959), мјузикл базиран на ''„Силување врз силување“'', книга од Бернард Мајлс, текст од Лајонел Барт, музика од Лори Џонсон; Снимен во немузички филм (1969).
6.4 Разни списи
* преведувач на „Воената историја на Чарлс XII, крал на Шведска, напишана по изрична наредба на Неговото Височество, од г. Густаф Адлерфелт Густавус Адлерфелд, коморник на кралот. Кон што е додаден точен извештај за битката кај Пултова, со Дневник за повлекувањето на кралот во Бендер. Илустрирано со планови за битките и опсадите.“ (Лондон, 1740).
*''Разновидности'' – збирка дела, 1743, ја содржела поемата „Дел од Шестата сатира на Јувенал, осовремена во бурлески стих“
*''„ “'' (1752)
*''„Ковент Гарден журнал“'' – периодично издание, 1752 година
*''Дневникот за патувањето во Лисабон'' – патна нарација, 1755 година