Ана Черткова

Ана Константиновна Черткова (моминско презиме Дитерихс, 17 септември, 1859 година, Киев, Руска Империја - 11 октомври 1927 година, Москва, СССР) била детска писателка, собирачка на фолклор, социјален активист и модел на руски сликари познати како Патувачки (Пердвизнички). Нејзините литературни псевдоними биле „A. Ч“. и „А. Ч-ва“.
Ана Дитерихс била родена во семејство на професионални воени офицери, се омажила за Владимир Чертков, важен издавач и јавна личност во опозицијата на руската влада, била блиска пријателка на Лав Толстој и била позната на нејзините современици како активен пропагандист на толстојското движење и вегетаријанството. Активно работела во издавачката куќа „Посредник“ и во популарните списанија во нејзиното време „Свободное слово“ и „Листки свободного слова“. Таа напишала мали литературни дела (едно од нив било преобјавено 12 пати во 24 години), мемоари за Лав Толстој и литературни статии. Објавила неколку изданија на религиозни песни на членовите на руска секта.
Ана Черткова била портретирана од Николај Јарошенко во познатите слики „Студентската девојка“ (1883 година) и „Во топла земја“ (1890 година). Черткова била прикажана и на програмското платно на Михаил Нестеров „Во Русија. Душата на народот“ (1916 година), покрај нејзиниот сопруг и Лав Толстој.
1 Биографија
Ана Дитерихс била родена во Киев во семејство на професионален војник (тогашен генерал на пешадијата, Константин Александрович Дитерихс (1823-1899 година), кој служел до чинот целосен генерал. Во текот на Кавкаската војна, Лав Толстој го запознал Дитерихс и ги искористил неговите „Белешки за кавкаската војна“ за да ја напише „Хаџи Мурат“. Мајката на Ана била аристократ Олга Јосифовна Мусницкаја (1840-1893 година). Ана била најстарата ќерка и второто дете во семејството. Во раните 1860-ти, семејството на Ана живеело на ректа Волга во двокатна дрвена куќа со мезанин и предна градина во градот Дубовка. Таа подоцна го опишала во своите мемоари од детството нејзиниот силен впечаток за пожарите што се случиле таму во 1861-1862 година и нејзиниот страв од пироманите, кои никогаш не биле откриени. Таа претпочитала да оди боса и не обрнувала многу внимание на облеката, особено на светлите бои. Подоцна се сетила дека како дете сакала да биде момче. Меѓу најпријатните впечатоци од детството таа ја истакнала музиката, а особено пеењето. Според Дитерихс, музиката ја „хипнотизирала“. Во семејството, девојчето се викало Галија, а не Ана, според налогот што го вовел нејзиниот дедо по мајка, генералот Осип Мусницки, според нејзините мемоари, полу-полски, полу- литвански. Нејзината мајка била длабоко религиозна личност, цврст поддржувач на православието, додека нејзиниот татко, кој долго време живеел на Кавказ, бил заинтересиран за исламот, како и за христијанските секти: проучувањето на Молоканите и Духоборите.Во Киев, таа била ученик во гимназија (средно училиште) и сериозно студирала музика. Во 1878 година, влегла во јазичкиот оддел на повисоките курсеви за Бестужев во Санкт Петербург, но две години подоцна била префрлена на природниот оддел. Историчарот Георги Ореханов тврдел дека Ана Дитерихс била соученичка на Надежда Крупскаја на курсевите Бестузевски. По дипломирањето во 1886 година, Дитерихс не можела да добие диплома за нејзиното завршување. По четири години студирање, тешко се разболела и го пропуштила завршниот испит. За време на студиите се заинтересирала за материјализмот, позитивизмот и студиите на Јохан Готлиб Фихте.
Рускиот религиозен филозоф Николај Лоски споделил дека Ана Дитерихс некое време работела како учителка во приватна женска образовна институција во Санкт Петербург, гимназијата на М.Н. Стојунина, каде учеле нејзините помали сестри Олга и Марија.
Од 1885 година, Дитерихс започнала да учествува во работата на издавачката куќа „Посредник“, каде ја претставила јавната личност и публицист Павел Бирјуков. „Многу болно и кревко, акутно доживувајќи го секој нов впечаток, барајќи и сериозност, АК Дитерихс била привлечена од луѓето и наскоро станала неопходен работник во новата издавачка куќа“, напишал за неа Михаил Муратов.
Таму ги запознала Лав Толстој и Владимир Чертков, за кој наскоро се омажила. Во „Посредник“ работела како уредник и коректор, а се занимавала и со кореспонденција. Во исто време, Дитерихс напишала и придонела за издавачките активности на нејзиниот сопруг. Черткови живееле во 1890-тите на Ржевск хутор (подарок од вујкото на Владимир Чертков), кој се состоел од куќа на планина, голема фарма и бројни згради. Ржевск било осамено место, опкружено со полиња и степи. Земјиштето било изнајмено. На имотот имало многу слуги, работници, кочијаши и занаетчии. Тука се одвивале книжевно-организациските работи на „Посредник“.
Во 1897 година, Черткови биле протерани од Русија. Парот заминал со целото семејство. Со нив отишла мајката на Владимир Чертков, две слугинки кои живееле со нив долги години - Ана, која служела во нивната куќа уште од раната младост, и дадилката на нејзиниот син Катја, како и куќниот лекар Алберт Шкарван, австриска слугинка од словачка националност. Додека живеела во Велика Британија од 1897 до 1908 година, Ана Черткова со својот сопруг работела во издавачката куќа „Свободное слово“. Во својата автобиографија напишала дека иако била наведена како издавач, таа всушност ги извршувала должностите на коректор, канцелариски асистент, составувач и уредник, пишувала уреднички белешки, го составила бројот на изданија на „Слободное слово“, комуницирала со печатницата итн. Кога изданието било префрлено во Швајцарија, Чертковите се концентрирале на објавувањето на „Листки Свободно Слово“.
Еден современик го опишал Тактон Хаус, каде што живееле Черткови во Крајстчерч, како многу чудно и непријатно. Имало три ката во некои делови, а четири во други, изградени од тули и сите покриени со бршлен. Во центарот на зградата имало скалило, со врати на многу простории од десната и левата страна. Имало посебен челичен магацин за ракописите на Толстој, опремен со алармен систем. Сите соби биле изолирани и не комуницирале меѓу себе, освен камини, немало друго греење, а Ана Черткова во зима страдала од студ. Во куќата живееле 30-40 луѓе во исто време: Руси, Летонци, Естонци, Англичани, кои имале различни верувања: имало Толстојци, социјалдемократи, социјалисти-револуционери: „Сите тие правеле нешто, работеле, а животот им бил полн и интересен. Во одредени денови од неделата, Черткови им давале храна на скитници. Печатницата на „Свободное слово“ била во близина на куќата Тактон.
По враќањето од Велика Британија, парот се преселил во провинцијата Тула. Нивната куќа во Телјатинки станала центар на атракција за Толстојаните. Според еден современик, таму се чувствувале повеќе како дома отколку во Јасна Полјана, што ги обврзал чудниот ариктократски амбиент. Синот Владимир бил тесно поврзан со селската младина. Черткови брзо го привлекле вниманието на локалната администрација и биле осудени. Од октомври 1908 година, двојката била под тивок полициски надзор. Нивната куќа се наоѓала на три километри од Јасна Полјана, била дрвена, на два ката и, според еден современик, неудобна. Толстој ја нарекол „фабрика за пиво“. На приземјето имало голема трпезарија, зад која имало ходници во двата правци, од кои секоја водела до четири мали соби. Во средината на вториот кат имало сала со сцена за аматерски претстави. Имало вкупно 34 соби. Речиси сите биле исполнети со гости. Околу куќата немало тераса, цветна градина, река или езерце.
Ана Черткова била тешко болна. Толстој се восхитувал на нејзината издржливост и ја сметал за една од оние жени за кои „највисокиот и жив идеал е доаѓањето на Царството Божјо“. Во 1920-тите, таа се занимавала со сортирање и опишување на ракописите на писателот за објавување на неговите Целосни дела. Таа напишала и научен коментар за преписката на Лав Толстој со нејзиниот сопруг. Ана Черткова починала во Москва во 1927 година. Била погребана до нејзиниот сопруг на гробиштата Веденское (дел 21).
Ана Черткова била портретирана од Н.А. Јарошенко во сликите „Студент“ (1883 година) и „Во топла земја“ (1890 година). Биографот на Јарошенко, главниот истражувач на неговиот Меморијален музеј, Ирина Поленова напишал дека Черткова станала и комична фигура во графиката на уметникот. Според истражувачот, Јарошенко ја нашол во Ана Черткова „преписката на различни, па дури и меѓусебно исклучени од неговите планови“. Черткова била прикажана на сликите на Михаил Нестеров „Во Русија. Душата на народот“ (1916 година) покрај нејзиниот сопруг и Лав Толстој како и на два портрета што тој ги завршил во 1890 година.
2 Книжевно дело и придонес во издавачката кариера на нејзиниот сопруг
Меѓу предреволуционерните дела на Ана Черткова е адаптација на Агиографијата на св. Филарет (1886 година). Докторот по филологија, Ана Гродетскаја, изјавила дека кореспонденцијата на Толстој со А.К. Дитерихс, поврзана со дозволата на цензурата за печатење на Хагиографијата, го поттикнала писателот да создаде трактат „За животот“. Исто така, забележа дека проблемот со грижата на свети Филарет за своите соседи и грижата на неговата сопруга за нејзиното семејство го одразувале размислувањето на Толстој во тоа време. На овој проблем тој го посветил поглавјето 23 од својот трактат. Лав Толстој се запознал со делото на Черткова една година пред да биде објавено во ракопис. Зачувана била неговата оценка во писмото до Владимир Чертков: "Ја добив хагиографијата на свети Филарет. Прекрасна е. нема да ја допрам. - Многу добро". Во едно од неговите писма тој тврди: „Дитерихс вложи многу од нејзиното внатрешно чувство во тоа и тоа излезе трогателно и убедливо“.
Черткова била автор на краткиот текст за деца „Херојската приказна“ (првпат објавен во 1888 година, до 1912 година веќе имало 12 изданија). Во приказната, богатиот постар трговец Махмед-Али имал два сина. Постариот, Џафар, отишол во војна и станал голем командант, но неговиот татко ја отфрлил неговата слава. Потоа ја отфрлил неговата големина како научник, писател и дервиш. Најмладиот син на Мехмед-Али, Нуретдин, бил заробен. Го изгубил целото свое богатство. Џафар отишол кај непријателите што еднаш ги поразил. Тој се нудел да се даде во замена за својот помлад брат. Го ослободиле Нуретдин и го испратиле Џафар во затвор, но го одржале во живот. Кога Нуретдин ја раскажал приказната за неговото ослободување, неговиот татко извикал: „Дури сега (Џафар) постигна вистинска големина и бесмртност: го направи тоа за другите, заборавајќи се себеси!“
Во 1898 година, Ана Черткова објавила книга. Содржела три приказни: „Препелица“ (млад селанец случајно убил млада препелица што му паднала под режата), „Вадас“ (лос им донел гладно куче на своите господари по смртта на господарот), „Приказната за мојот пријател за тоа како повеќе не се плашел од грмотевици“ (седумгодишно момче, во чие име била напишана приказната, истрчало од куќата за време на грмотевици за да спаси маче фрлено низ вратата). Таа ја напишала и детската приказна „Еден против сите“ (1909 година, десетгодишно момче - син на земјопоседник, откако ја слушнала приказната за едно момче за тоа како заклал свиња, одбива да јаде месо), написот „Како станав вегетаријанец“ (1913 година), збирка на мемоари „Од моето детство. Спомени на А. К. Черткова“ (1911 година). Ана Черткова напишала песни кои ги отелотворуваат идеалите на движењето на Толстоја за време на нејзиниот престој во Ржевск.Черткова Ана. Слушајте го зборот (извадок).
„Имаше жестока борба за бесплатна работна сила
И против ропството.
Немилосрдно и широко распространето
Војна избувна насекаде.
Но, ние го отфрламе насилството
И тргнуваме по друг пат.
„И во нашата борба победуваме
Со светлина, темнина и зло со добро.“Во 1900 година, Черткова напишала „Практичен учебник по англиски јазик, наменет за руските доселеници во Америка“. Составила збирка на различни религиозни химни од руски секташи: „Збирка песни и химни на евангелистите“ (1904-1905 година, три изданија). Во предговорот, Черткова забележала дека некои од објавените текстови всушност им припаѓале на слободните христијани, а други биле „наменети да ги задоволат нивните потреби“ за „духовни песни“ што одговарале на нивното „сфаќање на животот“; така, многу од текстовите всушност биле напишани од руски поети како што се Алексеј Толстој, Александар Пушкин и Алексеј Хомјаков, а мелодиите биле преземени од рускиот фолклор или дела на познати западни композитори како Лудвиг ван Бетовен и Фредерик Шопен; песните биле објавени во верзија со две раце за глас и клавикорд). Друга збирка составена од Черткова била „Што пеат руските секташи“ (три изданија, 1910 - 1912 година, содржеле автентични песни на руски секташи; Черкова рекла дека го добила нивното одобрување за секоја снимка со изведување на музиката во нивно присуство), таа објавила псалми и „стихови“ на првите стихови на духумите во второто издание, и песните на Јакутските секташи, Оскопци, Молокани, Добролубови и „Стар Израел“ во третото издание). Друга збирка на песни и канони била наречена „Мелодии“ (во четири изданија, околу 1910 година), Рурални звуци (околу 1910 година) и „Сејач“ (1922 година). Објавила и своја снимка на народната песна „За Москва во 1812 година“ (1912 година); таа станала автор на зборовите и музиката за песните „Слушај го зборот, се разденува“ и „Доаѓа денот на слободата“ популарни меѓу „Толстојаните“.
Секретарот на Лав Толстој, Валентин Булгаков, ги опишал песните во збирките како „монотони и здодевни“, во кои „дури и повиците за братство и слобода беа во тажен молски тоналитет“. Во исто време, тој ги пофалил изведувачките вештини на Ана Черткова, наоѓајќи ја нејзината „густа, убава тембра и добро поставен контраалт“. „Нејзините „крунисувачки“ дела биле арија од „Ифигенија“ на Кристоф Вилибалд Глук и песна на зборови од Алфред Тенисон, преведена од Алексеј Плешчеев, „Бледи раце прекрстени на градите“, која таа самата ја поставила на музика од Бетовен.
Черткова напишала книжевни есеи за некои аспекти од начинот на работа на Толстој: „Л. Н. Толстој и неговото запознавање со духовната и моралната литература. Според неговите писма и личните сеќавања за него“ (1913 година, во овој напис Черткова го побила широко распространетото мислење дека Лав Толстој имал предрасуди кон православието и затоа не се обидел сериозно да се запознае со списите на црковните отци) и „Одраз на процесот на размислување во „Дневникот на младоста““ (1917 година). За време на советскиот период нејзините мемоари за писателот „Од сеќавањата на Л.Н. Толстој“ (2626), биле објавени. „Толстој“ (1926 година, во ова дело Черткова се присетила на средбите со писателот во 1886 година, детално зборувала за тоа како настапувала за Толстој вокални дела од Георг Фридерих Хендл, Алесандро Страдела, Петар Илич Чајковски, Глук и еднаш самиот Толстој ја придружувал во изведбата старите романи на Толстој сеќавања на Л.Н. Толстој“ (1928 година).
3 Идентитет личен живот
3.1 Семејство
Пред да ја запроси Ана Дитерихс, Владимир Чертков му кажал на Толстој, кој добро ја познавал и го одобрил бракот. Ана Дитерихс станала сопруга на Владимир Чертков на 19 октомври 1886 година. Нивната венчавка се одржала во Казанската катедрала во Санкт Петербург. Наскоро Толстој му напишал на парот: "Ве сакам и се чувствувам среќен за вас“. Владимир Чертков одговорил дека "чувствува целосно единство со својата сопруга, станува подобар човек со неа и оди напред поуспешно отколку без неа". Во оригиналниот текст на биографијата на нејзиниот сопруг, кој Ана го напишала заедно со Алексеј Сергеенко, се вели:Откако станала сопруга на Чертков, Ана Константиновна, и покрај нејзиното кревко здравје, кое често прераснувало во акутни болести, секогаш учествувала со срце и душа во сите негови активности и проекти, го поддржувала својот сопруг во неговите понекогаш многу тешки околности и обично служеле како центар на инспирација и енергија за кругот на соработници и асистенти што се формирале околу нив. - Ана Черткова и Алексеј Сергеенко. В.Г. Чертков
Подоцна Черткова го прецртала овој фрагмент од текстот со забелешката: „Воопшто е несоодветно. А. Ч.“. Самиот Владимир Чертков напишал за својата сопруга: „Отсекогаш сум се чувствувал виновен за среќата што некако ми беше дел - среќата да бидам заедно со жена ми - сестра по дух, другарка и помошник во сè што правам и во начинот на кој го гледам животот“. Черткови имале две деца.
* Олга (1887 - 17 јули 1889 година). Нејзините родители одбиле да ја крстат и покрај молбите на роднините. Самиот Лав Толстој барал медицинска сестра за девојчето. Љусја, како што ја нарекувало во семејството, била „жива и приврзана девојка“, ја сакале не само нејзините родители и баба, туку и сите жители на Ржевск, каде што во тоа време живеело семејството Чертков. Девојчето починало од дизентерија, која траела два дена. Нејзината смрт била тежок удар за мајката и ја поткопала нејзината сила многу години. По смртта на нејзината ќерка, таа доживеала пад на виталноста неколку години, била болна и морала да поминува цели недели во кревет. За да ја лекува, семејството отпатувало на Кавказ.
* Владимир Владимирович (неговото семејство го нарекувало Дима, 1889-1964). Николај Јарошенко го прикажал во сликата „Заспано дете“ (1890 година, долго време се чувала во Музејот на уметност во Полтава), која била изгубена за време на Втората светска војна. Уметникот Михаил Нестеров, кој видел слика на дете во количка, се изјаснил негативно за тоа, тврдејќи дека интимните работи се недостапни за Јарошенко. На Владимир му биле ускратени благородништвото и наследните права бидејќи не бил крстен. Тој ја организирал задругата на потрошувачите, ги создал еден од првите селански театри и основал колективна фарма Тула. Во 1913 година стапил во граѓански брак со селанка, Матриона Павловна Кузевич. Во 1914 година бил примен на Московскиот градски народен универзитет Шањавски, работел како финансиер во Серускиот сојуз Земство, во Центросојуз, во банки. Тој бил строг Толстојанец. Од 1919 година бил член на Советот на приговарачи на совеста. Работел како истражувач во Државниот музеј за литература.
3.2 Личност според нејзините современици
Карактерот на Ана Черткова бил опишан и оценет на различни начини од нејзините современици. Павел Бирјуков, долгогодишен вработен во „Посредник“, напишал: „Ова е млада девојка, нежна, [и] убава... ме запозна... само за да ни помогне, и навистина помогна“. Рускиот државен архив за литература и уметност ја има потпишаната рецензија на Лео Толстој: „Ана Константиновна и Владимир Григориевич Черткови ми се најблиски пријатели и јас не само што секогаш ги одобрувам сите нивни активности кои се однесуваат на мене и моите дела, туку тие во мене предизвикуваат и најискрена и најдлабока благодарност. Лав Толстој. 28 јануари 1909 година“ (F 552. Оп. 1. D 2863. Осврт на Л. Толстој за Черткови. L.1).
Валентин Булгаков го опишал изгледот на Черткова, нарекувајќи ја „мала, слаба жена, интелигентна и љубезна, иако немирна и вознемирена (како да има некаква тага или страв во душата), црни очи и кратко исечена и малку побелена црна коса на главата“. Тој верувал дека Ана била спротивно на нејзиниот сопруг: „Мекост, па дури и речиси слабост на карактерот, тврдост на волјата, срдечност, скромност, чувствителност, внимателна симпатија за интересите, тагата и потребите на соседите, топло гостопримство, жива женска љубопитност за сè што води надвор од границите на „толстојанскиот“ хоризонт“. Според него, Черткова не играла независна улога, иако во интелигенцијата и културниот развој далеку го надминала својот сопруг. Таа ги споделувала ставовите на Толстој, била лојален асистент и пријател на Владимир Чертков. Булгаков ја нарекол „прекрасна... но исплашена од животот и нејзиниот сопруг“, „енергична и интересна“ личност. Черткова била исплашена од нејзиниот сопруг. Таа одбила да ја признае неговата вина во однос на себе или некој друг, во што било погрешно, секогаш го поддржувала неговото мислење. Булгаков истакнал дека ако околните луѓе се плашеле од Владимир Чертков, неговата сопруга била сакана од сите, со која воспоставила „едноставни, доверливи, пријателски односи“. Михаил Нестеров, исто така, жалел што Владимир Чертков ја угнетувал сопругата „со својата тапа волја“.
Булгаков напишал дека на Ана и било здодевно бидејќи домаќинството го управувала куќна помошничка. Поради тоа, се обидела да го исполни секојдневниот живот со нешто: читање кореспонденција, одговарање на Толстојаните, читање на глас, лекторирање, разговор. Што се однесува до болеста на Черткова, тој тврдел дека „90%“ од тоа било „фиктивно“. Булгаков го опишал неговото значење како способност „да го внесе неизвесниот, тежок опсег на неговиот тежок лик [на Владимир Чертков] во повеќе или помалку прифатлива, дисциплинска рамка, а исто така да го олесни пристапот до него за другите луѓе - и оние кои живееле со него под ист покрив и оние кои се појавиле во неговата куќа за прв пат“.
Напротив, мемоаристката Софија Мотовилова, била многу негативна за Черткова. Мотовилова напишала:Таа е болна и постојано е во кревет... нејзините очи се досадни, непријателски настроени, а таа е бледа. Черткова ме прегледува по случаен избор... и веднаш почнува да ме прашува... Како што минува сослушувањето, се повеќе ме нервира. Оваа госпоѓа сака да дознае во кој „круг“ припаѓам. Седам наведната на дрвен стол, таа студено ме гледа... Подоцна слушнав за Ана Константиновна Черткова од луѓе кои ја познаваа подобро од мене, како сува, пресметлива, дури и донекаде експлоататорска личност со оние околу неа... таа беше музичар, но не знаеше да пишува ноти.
- Софија Мотовилова. Изминати години
4 Ана Черткова во сликите на Николај Јарошенко
Николај Јарошенко добро ја познавал Ана Черткова и се допишувал со неа. Има две објавени писма од Јарошенко до Черткова: од 8 ноември 1894 година од Кисловодск и од 9 јануари 1896 година од Санкт Петербург, како и писмо упатено до двајцата сопружници истовремено од 8 декември 1897 година од Санкт Петербург. Уметникот се интересирал за нејзиното здравје и за достигнувањата на нејзиниот син во бројни писма до Владимир Чертков. Во колекцијата на Меморијалниот музеј на Н.А. Јарошенко имало фотографија на Владимир и Ана Черткова, кои биле во викендичката на уметникот во Кисловодск во 1890 година. Тука биле и цртежите на Ана Черткова направени од уметникот во таа година: „А.К. Черткова на балконот“ (хартија, италијански графички молив, 17,5 × 13,3 см, цртежот е потпишан од синот Владимир „Скица на мајка ми од Јарошенко“) и „Чертковско семејно пенкало, 20 × 23 см).
4.1 „Студент“
Ана Черткова била портретирана од Николај Јарошенко во сликата „Студент“, создадена во 1883 година. Верзијата на оваа слика се чува во колекцијата и изложбата на Музејот за ликовни уметности во Калуга (инвентар Ж 0167). Сликање со масло на платно. Неговите димензии се 131 × 81 см. Во истата техника е изработена и варијанта на сликата, која се наоѓа во колекцијата и изложбата на Националниот музеј „Киевска уметничка галерија“ (инвентар Ж-154). Неговата големина е 133 × 82,5 см (според други извори - 134 × 83 см). Потпишана е: „Н. Јарошенко 1883“.
Постојат различни мислења за тоа дали сликата ја одразува личноста и изгледот на Черткова. Владимир Притков, доктор по историја на уметност, сметал дека нема сомнение дека уметникот ја насликал Ана Константиновна Дитерихс. Во исто време, тој забележал дека Јарошенко го направил својот модел помлад. Наместо вистинските 24 години, на сликата може да ѝ се дадат 17-18 години. Истото мислење го изразила и Ала Верешагина, доктор по историја на уметност, академик на Руската академија на уметностите. Таа напишала дека уметницата ги задржала најчестите црти на лицето на Черткова, но ја направила многу помлада. Улогата на Дитерихс различно ја оценила Ирина Поленова, главен истражувач во Меморијалниот музеј на Н.А. Јарошенко. Таа напишала дека Дитерихс ѝ дала само „некои, но забележливо изменети, црти на нејзините црти на „студентката“. Во својата статија од 2018 година, без дури и да го спомене Дитерихс, таа пишувала за „вистинскиот изглед на илјадници современици“, што, според неа, било основа на животот на протагонистот.
Културолошкиот историчар Владимир Порудомински во фигурата прикажана на сликата видел одраз на неколку вистински жени: Марија Невротина - сопруга на уметникот, студентка на првите курсеви на Бестужев; Надежда Стасова, пријателка на уметникот, јавна личност, сестра на музичкиот и уметнички критичар Владимир Стасов, сопруга на братот на Јарошенко, Василиј; Елизабет Шлитер, адвокатка по професија, дипломирана на Универзитетот во Берн; и, пред сè, Ана Дитерихс, која ја сметал за прототип на хероината на сликата. Според мислењето на Порудомински, уметникот, додека работел на сликата, постепено ја елиминирал сличноста на својата хероина со Дитерихс, со што постигнал трансформација на прототипот во тип. Историчарот на уметноста забележал дека современиците кои ја познавале Ана Черткова не ја препознале нејзината слика на сликата „Студент“.
4.2 „Во топла земја“
Во 1890 година, уметникот ја портретирал Ана Черткова во неговата слика „Во топла земја“ (Руски музеј, инв. Ж-2500, масло на платно, 107,5 × 81 см, во долниот десен агол на сликата потпишана и датирана од авторот: „Н. Јарошенко 1890“). Друга верзија на сликата е во колекцијата на Музејот за ликовни уметности во Екатеринбург. Сликата „Во топла земја“ Николај Јарошенко ја напишал во Кисловодск во Белата вила. Ана Черткова била претставена како бледа, тажна и болна жена, сама и тлее во бујната јужна природа. Во тоа време, самиот Јарошенко боледувал од тешка форма на туберкулоза. Во писмото до Ана Черткова тој известил: „Месец и половина изгледав како речиси неподвижно и бескорисно тело, можев само да лежам или да седам во фотелја, во перничиња... како тебе на сликата што ја сликав од тебе“. Советскиот историчар на уметност, Владимир Порудомински, напишал дека хероината на сликата „испаднала убава дама со исклучително коректни карактеристики (помалку изразувајќи го своето или страдањето на уметникот отколку желбата да ги „допре“), со тенки, грациозни раце што таа намерно ги покажува...“.
Оние кои ја познавале Ана Черткова, ја сфатиле сликата „Во топла земја“ како традиционален портрет (иако, според Порудомински, таа содржи покомплексен заговор). Илја Репин и напишал на Черткова: „На изложбата многу ми се допадна портретот на Ана Константиновна што се опоравува (од Јарошенко). Експресивно и суптилно напишано. Прекрасно нешто“. Лав Толстој го видел платното „Во топла земја“ на постхумната изложба на Јарошенко и го нарекол „Галија во Кисловодск“. Посетителите на изложбата кои не ја познавале Черткова ја сожалиле убавата дама на која, според нив, и било судено да го напушти земниот свет.
Државниот музеј на Лав Толстој имал цртеж со молив од Владимир Чертков (1890 година, хартија, молив, е во албумот со цртежи на Владимир Чертков), на кој тој го портретирал Николај Јарошенко на работа на сликата „Во топла земја“. Н.В. Заицева во својата статија спомнала дека Чертков направил скици и самата слика, како и неговата сопруга.
5 Ана Черткова во сликите на Михаил Нестеров
5.1 Скици од 1890 година
Уметникот Михаил Нестеров го запознал Владимир Чертков во 1890 година во куќата на Николај Јарошенко во Кисловодск. На овој период му припаѓаат и маслените портрети на самиот Чертков и неговата сопруга. Тоа се: „Портрет на Ана Константиновна Черткова“ (скица, 1890 година, платно, масло. 31 × 19 см, Државен музеј на Лав Толстој, Москва, инвентар АИЖ-396) и „Портрет на Ана Константиновна Черткова“ (1890 година, 4 см, масло, лименка 0, 4 см, 4,2,0. Државниот музеј на Толстој, Москва, инвентар број АИЖ-397). Историчарката на уметност Ирина Никонова, во својата монографија за делото на Михаил Нестеров, инсистирала на тоа дека овие портрети не се израз на неговиот светоглед, туку последица на желбата на уметникот да долови блиски и сакани луѓе.
Надежда Заицева сметала дека портретот на Ана и портретот на нејзиниот сопруг, насликани во Кисловодск, се пар. Форматот, боењето, композицијата (портретите се свртени еден кон друг) и психологијата на дијалогот меѓу ликовите се исти. Косата на Черткова е невнимателна, има сенки под очите, усните се отворени и личи дека шепоти молитва, а очите изгледаат дека се полни со солзи. Според Заицева, уметникот пренел состојба блиска до молитва или екстаза. Во портретот на неговата сопруга, Нестеров ја пренел силата и авторитетот на фанатичниот свештеник. Изгледа дека Черткова се потчинува на волјата на нејзиниот сопруг (самиот Нестеров напишал за ова во едно од неговите писма).
5.2 „Во Русија. Душата на народот“
„Во Русија. Душата на народот“ (платно, масло на платно, 206 × 484 см, Државна галерија Третјаков) - сликата, на која уметникот работел во 1914-1916 година, е слика на рускиот живот како што му изгледало на Нестеров. На платното пред гледачот се појавува брегот на Волга кај Цариов Курган (место во свијокот на Волга кај Жигули). По него полека доаѓа толпа луѓе. Платното дава панорама на рускиот народ, има претставници на сите имоти од царството и општествените класи, од цар до будала и слеп војник, во оваа толпа се прикажани Фјодор Достоевски, Лав Толстој, Владимир Соловјов. Во преден план е момче во селска облека со кошница зад грб и чинија во раката. Уметникот создал историски групен портрет на луѓе кои ја бараат вистината и одат до неа на различни начини. Ирина Никонова сугерирала дека Нестеров се потпирал на ставови кои биле широко распространети во филозофските кругови во тоа време, повикувајќи „идејата за поединецот и идејата за нацијата да ја заменат идејата за интелектуалците и класите“ како основа на општествениот светоглед. Во исто време, тој проповедал морална чистота и ментална јасност, гледајќи во нив смислата на животот и помирувањето на различните религиозни движења. Сликата предизвика жестоки дебати во Психолошкото друштво на Московскиот универзитет и Друштвото во спомен на Владимир Соловјов. Ана Черткова е прикажана на платното покрај нејзиниот сопруг и Лав Толстој.
Надежда Заицева напоменала дека на сликата Нестеров ја прикажал Ана Черткова како полноправен лик, личност која трага по својот Бог и идеалите. За сликата користел скица од 1890 година. Заицева сметала дека е извонредно што Владимир Чертков не бил на платното „дури и меѓу „заблудените“, таа претпоставила дека уметникот не го упатувал на луѓе со „жива вера“.
6 Други портрети на Ана Черткова
Во 1881 година, Григориј Мјасоедов, член на движењето Передвижники, ја портретирал младата Ана Дитерихс, која тогаш била студент на Курсевите Бестузевски (платно, масло на платно, 49,0 × 38,0 см, Музејот на имотот на Толстој „Јаснаја Полјана“, инвентар Ж-195). Девојчето било прикажано во темно сив фустан со бела јака на кој е закачен мал темноцрвен брош со кратко синџирче. Нејзината густа црна коса била залижана наназад и ѝ паѓала на рамениците. Девојчето има високо чело, темни очи под густите заоблени веѓи и светло руменило на образите.
Државниот музеј на Лав Толстој има дел од скици направени од Владимир Чертков за изгледот на неговата сопруга. Еден од нив (хартија, молив, 33 × 23 см, инвентар број АИГ-858/6) бил направен во 1890-тите во албумот на Чертков, веројатно во Кисловодск. Во централниот дел на листот, уметникот аматер ја прикажал својата сопруга во портрет на главата и рамениците. Таа носи шал до рамениците. Под нејзиниот портрет, во долниот лев агол, има лице само со исцртани очи и веѓи.
На друга страница од истиот албум на Владимир Чертков се „Две скици од портрет на А.К. Черткова“ (непознат датум, хартија, молив, 23 × 33 см, инвентар АИГ-858/8). Сликите на две женски лица се наоѓаат во централниот дел на листот, едно под друго. Двете слики на жена се до главата и рамената, нејзината коса е бујна, но има кратка фризура. Горниот е во профил, долниот е свртен 3/4 надесно и јасно се гледа откачената јака на блузата.
Друг портрет на Ана Черткова припаѓа на графичарот Михаил Рундалцов. На бакропис „Главата на Толстој со портрет белешка на Толстој и А.К. Черткова на масата“ (1908 година, 55 × 45,5 см, Државниот музеј на Лав Толстој, инв. АИГ-1197), прикажана е во долниот десен агол, како разговара со писателот.
7 Наводи
8 Библиографија
8.1 Записите на Ана Черткова
*''А. Ч.'' Подвиг. Двенадцатое издание. — М.: Посредник, 1912. — Т. L. — P. 31.
*''Черткова А. К.'' Житие св. Филарета Милостивого. — М.: Посредник, 1886. — P. 35.
* Черткова А. К. Из автобиографии // Книга. Исследования и материалы. — М.: Книга, 1979. — V. XXIX. — P. 161. — 248 p. — 4000 экз.
* Черткова А. К. Из воспоминаний о Л. Н. Толстом // Толстой и о Толстом. Новые материалы. — М.: Издательство Толстовского музея, 1926. — Т. 2. — P. 87—112., эти воспоминания многократно переиздавались: Черткова А. К. Из воспоминаний о Л. Н. Толстом // Толстой Л. Н. в воспоминаниях современников: сборник. В 2-х томах. Издание второе. — М.: Государственное издательство художественной литературы, 1960. — V. 1. — P. 358—370. — 615 p. — 45 000 экз., Черткова А. К. Из воспоминаний о Л. Н. Толстом // Толстой Л. Н. в воспоминаниях современников: сборник. В 2-х томах. Издание второе. — М.: Рипол Классик, 2017. — V. 1. — P. 409—430. — 664 p. — (Воспоминания о писателях). —
*''Черткова А. К.'' Из моего детства. Воспоминания А. К. Чертковой. — Товарищество И. Н. Кушнерев и К, 1911. — V. LII. — 171 p. — (Библиотека свободного воспитания и воспитания и защиты детей под редакцией И. Горбунова-Посадова).
*''Черткова А. К.'' Как я стала вегетарианкой. Ответ на вопрос редакции «Вегетарианского обозрения» // Вегетарианское обозрение: Журнал. — 1913. — № 1.
*''Черткова А. К.'' Л. Н. Толстой и его знакомство с духовно-православной литературой (по его письмам и личным воспоминаниям о нём) // Голос минувшего. — 1913. — V. 5. — P. 219—226.
* Черткова А. К. Мои первые воспоминания о Л. Н. Толстом // Л. Н. Толстой. Юбилейный сборник. — М.-Л: ГИЗ, 1928. — V. 2. — P. 145—179.
*''Черткова А. К.'' Один против всех // Вегетарианское обозрение : Журнал. — 1909. — № 7. — P. 75—127.
*''Черткова А. К.'' Практический учебник английского языка: предназначенный для русских поселенцев в Америке. — A. Tchertkoff, 1901. — 47 p.
*''Черткова А. К.'' Перепёлочка. Вадас. Рассказ моего приятеля о том, как он перестал бояться грозы. — М.: Посредник, 1898.
*''Черткова А. К.'' Предисловие // Сборник песен и гимнов свободных христиан. — Лондон: Свободное слово, 1904—1905. — P. 2.
* Черткова А. К., Сергеенко А. П. Чертков В. Г. // Книга. Исследования и материалы. — М.: Книга, 1979. — Т. XXIX. — P. 156—161. — 248 p. — 4000 экз.
* Черткова А. К. Предисловия // Что поют русские сектанты. Сборник сектантских напевов с текстом слов. — М.: Издательство П. Юргенсона, 1910—1912. — V. 1—3. — P. 3—10, 3—10, 4—17. — 26, 42, 60 p.
*''Булгаков В. Ф..'' Телятинки и Ясная Поляна после смерти Л. Н. Толстого // Как прожита жизнь: Воспоминания последнего секретаря Л. Н. Толстого. — М.: Кучково Поле, 2012. — 864 p. — (Tolstoy Series (Том 10)). —
*''Лосский Н. О.'' Моя жизнь и философский путь. Поездка в Ясную Поляну и Оптину пустынь // Вестник РСХД : Журнал. — 1965. — № 77 (2). — P. 68—76.
* Мазурин Б. В. Рассказ и раздумья об истории одной толстовской коммуны «Жизнь и труд» // Воспоминания крестьян-толстовцев. 1910 — 1930-е годы. Сост. А. Б. Рогинский. — М.: Книга, 1989. — P. 93—207. — 480 p. — 75 000 экз. —
*''Мотовилова С. Н.'' Минувшее. Воспоминания // Новый мир : Журнал. — 1963. — № 12. — P. 75—127.
*''Нестеров М.'' Н. А. Ярошенко // Давние дни. Встречи и воспоминания. — М.: Искусство, 1959. — P. 53—80. — 399 с. — 15 000 экз.
* Попов Е. И. Двадцать лет вблизи Льва Николаевича Толстого (Из воспоминаний) // Л. Н. Толстой и его близкие. — М.: Современник, 1986. — P. 177—213. — 373 p. — 50 000 экз.
* Страхова Н. Ф. Лев Николаевич Толстой и Фёдор Алексеевич Страхов // Л. Н. Толстой и его близкие. — М.: Современник, 1986. — С. 87—135. — 373 с. — 50 000 экз.
*''Толстой Л. Н.'' Письмо Черткову В. Г., 17—18 июня 1885 г. — Сочинения Льва Толстого онлайн, 1885.
*''Успенский Г. И.'' Из разговоров с приятелями (на тему о «власти земной»). VI. По поводу одной картинки // Собрание сочинений в 9 томах. — М.: Государственное издательство художественной литературы, 1956. — VТ. 5. — P. 241—248. — 495 p. — 150 000 экз.
*''Ярошенко Н. А.'' Из писем // Николай Александрович Ярошенко. Письма. Документы. Современники о художнике. — М.: БуксМАрт, 2018. — P. 70—156. — 296 p. —
8.2 Наслови од академски и општ интерес
*''Волкова Т. Н. [Составитель].'' Л. Н. Толстой и его близкие. — М.: Современник, 1986. — 373 p. — 50 000 экз.
*''Верещагина А. Г..'' Николай Александрович Ярошенко. — Л.: Художник РСФСР, 1967. — 54 p. — (Народная библиотечка по искусству). — 20 000 экз.
*''Вольф Г. В.'' Ярошенко. — М.: Белый город, 2008. — 48 p. — (Мастера живописи). — 3000 экз. —
*''Гродецкая А. Г. [Составитель].'' Ответы предания. Жития святых в духовном поиске Льва Толстого. — СПб.: Наука, 2000. — 264 p. — 1000 экз. —
* Зайцева Н. В. Образы В. Г. и А. К. Чертковых в творчестве М. В. Нестерова // Яснополянский сборник. — Тула: Издательский дом «Ясная Поляна», 2000. — P. 159—169. — 1000 экз.
*''Муратов М. В.'' Л. Н. Толстой и В. Г. Чертков по их дневникам и переписке. — М.: Полиграфкнига, 1934. — 502 p. — 5300 экз.
*''Никонова И. И.'' Михаил Васильевич Нестеров. — М.: Искусство, 1962. — 190 p. — 15 000 экз.
*''Ореханов Г.'' В. Г. Чертков в жизни Л. Н. Толстого. — М.: ПСТГУ, 2015. — 192 p. — 500 экз. —
*''Ореханов Г.'' Лев Толстой. «Пророк без чести»: хроника катастрофы. — М.: Эксмо, 2016. — 608 p. — 7000 экз. —
*''Пащенко М. В.'' Чертков Владимир Григорьевич. Жена Черткова // Русские писатели, 1800—1917. Биографический словарь в семи томах. Главный редактор Б. Ф. Егоров. — М.: Научное издательство «Большая Российская энциклопедия», издательство «Нестор-История», 2019. — V. 6. P. 640—643. — 656 с. —
* Киевский Государственный музей русского искусства. Путеводитель. Составитель Пелькина Л.. — Киев: Мистецтво, 1955. — 152 p.
*''Поленова И. В.'' Классический передвижник // Николай Александрович Ярошенко. Письма. Документы. Современники о художнике. — М.: БуксМАрт, 2018. — P. 10—57. — 296 p. —
*''Поленова И. В.'' Ярошенко в Петербурге. — Л.: Лениздат, 1983. — 221 p. — (Выдающиеся деятели науки и культуры в Петербурге — Петрограде — Ленинграде). — 50 000 экз.
*''Порудоминский В. И..'' В те годы дальние. Всюду жизнь // Ярошенко. — М.: Искусство, 1979. — P. 54—103, 103—156. — 199 p. — (Жизнь в искусстве). — 50 000 экз.
*''Прытков В. А.'' Образы передовой учащейся молодёжи в творчестве художника. Творчество Ярошенко 90-х годов // Николай Александрович Ярошенко. — М.: Искусство, 1960. — P. 86—106, 169—175. — 54 илл., 320 p. — (Живопись. Скульптура. Графика). — 2500 экз.
*''Розенфельд Б. М.'' XIX. У истоков большой дружбы // Белая вилла: Мемориальный музей-усадьба Н.А. Ярошенко в Кисловодске. — Пятигорск: Снег, 2014. — P. 224—233. — 365 p. — 1000 экз. —
*''Секлюцкий В. В.'' К заветной цели / Ярошенко в Кисловодске // Николай Александрович Ярошенко. — Ставрополь: Ставропольское книжное издательство, 1963. — P. 9—41, 52—56. — 29 ill., 120 p. — 25 000 экз.
* Чистоклетов Г. В. Сюда приезжал Л. Н. Толстой (Ржевск) // Собеседник: Портреты. Этюды. Исторические повествования. Очерки / [ред.-сост.: З. Я. Анчиполовский, О. Г. Ласунский]. — Воронеж, 1976. — P. 228–236.
* Эльзон М. Д. [Публикация] Автобиографии и биографии деятелей книги в собрании С. А. Венгерова // Книга. Исследования и материалы. — М.: Книга, 1979. — V. XXIX. — P. 150—161. — 248 p. — 4000 экз.