Томас Чатертон

Томас Чатертон (роден на 20 ноември 1752 – починал на 24 август 1770) — англиски поет чии прерани таленти завршиле со самоубиство на 17-годишна возраст. Тој имал влијание врз романтичарските уметници од тој период како што се Шели, Китс, Вордсворт и Колриџ.
Иако без татко и пораснат во сиромаштија, Чатертон бил исклучително студиозно дете, пишувајќи зрели дела до 11-годишна возраст. Тој можел да ги претстави своите дела како дела на имагинарен поет од 15 век по име Томас Роули, главно затоа што малку луѓе во тоа време биле запознаени со средновековната поезија, иако бил осуден од Хорас Волпол.
На 17 години, тој барал можности за своите политички дела во Лондон, откако претходно ги импресионирал градоначалникот Вилијам Бекфорд и радикалниот лидер Џон Вилкс, но неговата заработка не била доволна за да го преживее, поради кое се отрул во очај. Неговиот необичен живот и смрт привлекле голем интерес кај романтичните поети, а Алфред де Вињи напишал драма за него која се изведува и денес. Сликата со масло ''„Смртта на Чатертон“'' од прерафаелитскиот уметник Хенри Волис има голема и трајна слава.
1 Детство
Чатертон бил роден во Бристол, како син на Томас и Сара Чатертон, и имал постара сестра, Мери. Во Бристол, функцијата клисар на Света Марија Редклиф долго време ја вршело неговото семејство Чатертон. Таткото на поетот бил музичар, поет, нумизматичар и вљубеник во окултното. Тој бил пејачки придружник во катедралата во Бристол и учител на слободното училиште на улицата Пајл, во близина на црквата во Редклиф.
По раѓањето на Чатертон (15 недели по смртта на неговиот татко на 7 август 1752 година), неговата мајка основала училиште за девојки и главно се занимавала со шиење и украсни везови. Чатертон бил примен во добротворното училиште „Едвард Колстон“ во Бристол, во кое наставната програма била ограничена на читање, пишување, математика и катехизам.
Сепак, Чатертон отсекогаш бил фасциниран од својот чичко, клисарот, и црквата Света Марија Редклиф. Витезите, црковните службеници и граѓанските достоинственици на нејзините олтарски гробници му станале познати. Потоа открил нов интерес за дабовите сандаци кои се наоѓале во просторијата за чување над тремот на северната страна од главниот брод, каде што пергаментните документи, стари како Војните на розите, се наоѓале заборавени. Чатертон ги научил своите први букви од осветлените големи букви на старо музичко фолио и научил да чита од Библија со црни букви. Неговата сестра рекла дека не сакал да чита од мали книги. Непослушен уште од најраните години и незаинтересиран за игрите на другите деца, се сметало дека е образовно заостанат. Неговата сестра раскажала дека кога го прашале каков уред би сакал да наслика на чинија што требало да биде негова, тој одговорил: „''Насликај ми ангел, со крилја и труба, да го свири моето име низ целиот свет''.“
Уште од најраните години, тој бил подложен на напади на апстракција, седејќи со часови во нешто што изгледало како транс или плачејќи без причина. Неговите осамени околности помогнале да се поттикне неговата природна резерва и да се создаде љубовта кон таинството, кое имала толку големо влијание врз развојот на неговата поезија. Кога Чатертон имал 6 години, неговата мајка започнала да го препознава неговиот капацитет; на 8 години, тој толку сакал книги што читал и пишувал цел ден доколку не бил вознемируван; до 11-годишна возраст, тој станал соработник на ''„Бристол журнал“'' на Феликс Фарли.
Неговото миропимазание го инспирирало да напише неколку религиозни песни објавени во тој весник. Во 1763 година, крст кој го красел дворот на црквата „Света Марија Редклиф“ повеќе од три века бил уништен од страна на еден црковен управник. Духот на почитување бил силен во Чатертон, и тој испратил до местниот весник на 7 јануари 1764 година сатира за парохискиот вандал. Тој исто така сакал да се заклучува во мало поткровје кое го присвоил како своја читална; и таму, со книги, ценети пергаменти, плен украден од просторијата за муниција на „Света Марија Редклиф“ и материјали за цртање, детето живеело во мисли со своите херои и хероини од 15 век.
2 Дела
Првата од неговите книжевни мистерии бил дијалогот „Елинур и Југа“, кој му го покажал на Томас Филипс, вратарот во болницата Колстон (каде што бил ученик), преправајќи се дека е дело на поет од 15 век. Чатертон останал во интернат во болницата Колстон повеќе од шест години, и единствено неговиот чичко ги охрабрувал учениците да пишуваат. Тројца од другарите на Чатертон биле именувани како млади луѓе кои вкусот на Филипс за поезија ги поттикнал на соперништво; но Чатертон никому не кажал за своите посмели книжевни авантури. Неговиот мал џепарлак го трошел за позајмување книги од библиотека; и се додворувал на колекционери на книги, за да добие пристап до Џон Вивер, Вилијам Дагдејл и Артур Колинс, како и до изданието на Томас Спејт за книгите на Чосер, Спенсер и други. Во еден момент наишол на антологијата на поезија на Елизабет Купер, за која се вели дека била главен извор за неговите пронајдоци.
„Ровлејскиот“ жаргон на Чатертон се смета дека е главно резултат на проучувањето на ''Dictionarium Anglo-Britannicum'' од Џон Керси, и се смета дека неговото познавање дури и за Чосер било многу мало. Неговите празници најчесто ги поминувал во куќата на неговата мајка, а голем дел од нив во омиленото засолниште на неговата мансарда. Тој живеел најголем дел во свој идеален свет, за време на владеењето на Едвард IV, во средината на 15 век, кога големиот трговец од Бристол, Вилијам II Канингес (починал во 1474 година), петкратен градоначалник на Бристол, патрон и обновувач на црквата „Св. Марија Редклиф“, „''сè уште владеел во Бристол''“. Канингес му бил познат од неговата лежечка фигура во црквата Редклиф, и е претставен од Чатертон како просветлен покровител на уметноста и книжевноста.
3 Ликот на Томас Ровли
Чатертон наскоро ја прочитал романсата на Томас Ровли, имагинарен монах од 15 век, и го усвоил за себе псевдонимот Томас Ровли за поезија и историја. Психоаналитичарката Луиз Џ. Каплан сугерирала дека тоа што Чатертон бил без татко одиграло голема улога во неговото импозантно создавање на Ровли. Развојот на неговиот машки идентитет бил попречен од фактот што бил одгледан од две жени: неговата мајка Сара и неговата сестра Мери. Затоа, ''„за да го реконструира изгубениот татко во фантазијата''“, тој несвесно создал „''две испреплетени семејни романси [фантазии], секоја со свое сценарио''“. Првата од нив била романсата на Ровли за кого создал татковски, богат патрон, Вилијам Канинг, додека втората била, како што ја нарекол Каплан, неговата романса „ Џек и стеблото од грав“. Тој замислувал дека ќе стане познат поет кој со своите таленти ќе може да ја спаси својата мајка од сиромаштија.
Во исто време, во Вермонт постоел вистински поет по име Томас Ровли, иако е малку веројатно дека Чатертон бил свесен за постоењето на американскиот поет.
4 Во потрага по патрон
За да ги оствари своите надежи, Чатертон започнал да бара патрон. На почетокот, тој се обидувал да го стори тоа во Бристол, каде што се запознал со Вилијам Барет, Џорџ Какот и Хенри Бургум. Тој им помогнал обезбедувајќи транскрипти од Ровли за нивната работа. Антикварникот Вилијам Барет се потпирал исклучиво на овие лажни транскрипти кога ја пишувал својата книга „Историја и антиквитети на Бристол“ (1789), која доживеала огромен неуспех. Но, бидејќи неговите патрони од Бристол не биле спремни да му платат доволно, тој се обратил до побогатиот Хорас Волпол. Во 1769 година, Чатертон му го испратил „''The Ryse of Peyncteynge yn Englade''“ на Волпол, заедно со примероци од псевдосредновековна поезија што им ја припишувал на Ровли и други. Волпол се изјаснил себеси како „''особено задоволен''“, нарекувајќи го писмото „''вредно и полно со информации''“, а песните „''прекрасни по нивната хармонија и дух''“, и нудејќи им да ги испечати „''доколку никогаш не биле испечатени''“. Подоцна, сепак, откако Чатертон ги признал своите години и ситуација, Волпол се консултирал со своите пријатели Томас Греј и Вилијам Мејсон за веродостојноста на списите, а Греј „''веднаш ги прогласил за фалсификат''“. Гордоста на Волпол била повредена што бил измамен од Чатертон, и тој презриво ја прекинал преписката со поетот. Многу подоцнежни коментатори го прекориле Волпол за ова, особено во светлината на тоа што Волпол го претставил својот готски роман ''„Замокот Отранто“'' како превод од средновековен италијански ракопис. Коментарот на Волпол дека „генијалноста на Чатертон во фалсификувањето стилови и, верувам, рацете на него лесно можеле да го доведат до тие поедноставни имитации на проза,“ го навело Семјуел Тејлор Колриџ да забележи: „''О! вие што го почитувате името на човекот, радувајте се што Волпол е наречен господар.''“ Некои писатели шпекулирале дека, доколку Волпол реагирал поинаку, „''мал напор, во ова време,... можеби ќе го спасел од уништување Томас Чатертон''.“
5 Политички списи
Тешко повреден од презирот на Волпол, Чатертон напишал многу малку во текот на целото лето. Потоа, по завршувањето на летото, тој го насочил своето внимание кон периодичната книжевност и политиката, и го заменил Фарлиевиот ''„Бристол журнал“'' со ''списанието „Таун енд Кантри“'' и други лондонски периодични изданија. Имитирајќи го стилот на псевдонимниот писател на писма Јуниус, потоа во полниот блесок на својот триумф, тој го насочил своето перо против војводата од Графтон, грофот од Бјут и Августа од Саксо-Гота (тогашната принцеза од Велс).
6 Заминување од Бристол
Тој штотуку испратил една од своите политички дијатриби до „''Мидлсекс журнал“'' кога седнал на Велигденската вечер, 17 април 1770 година, и го напишал својот „''Последен тестамент''“, сатиричен состав од шега и искреност, во кој ја навестил својата намера да си го одземе животот следната вечер. Меѓу неговите сатирични завештанија, како што се неговата „смиреност“ кон преподобниот г-дин Кемплин, неговата „религија“ кон Дин Бартон и неговата „скромност“, заедно со неговата „прозодија и граматика“ кон г-дин Бургум, тој му остава „''на Бристол целиот свој дух и незаинтересираност, пакети со добра непознати на неговиот кеј уште од времето на Канинг и Ровли''“. Со поголема искреност, тој се сеќава на името на Мајкл Клејфилд, пријател на кого му должел интелигентно сочувство. Тестаментот веројатно бил направен за да го исплаши својот господар за да го пушти. Доколку било така, имал посакуван ефект. Џон Ламберт, адвокатот кај кого бил чирак, ги откажал неговите договори; Откако неговите пријатели и познаници донирале пари, Чатертон заминал во Лондон.
7 Лондон
Чатертон веќе им бил познат на читателите на „''Мидлсекс журнал“'' како соперник на Јуниус под псевдонимот Децимус. Тој исто така бил соработник на списанието ''„Таун енд Кантри“'' на Хамилтон и бргу успеал да најде пристап до ''списанието „Фрихолдерс“'', уште еден политички зборник што ги поддржувал Џон Вилкс и слободата. Неговите придонеси биле прифатени, но уредниците платиле малку или ништо за нив.
Тој често им пишувал на својата мајка и сестра со надеж дека ќе заработува, а првите заработки ги потрошил купувајќи им подароци. Вилкс го забележал неговиот остар стил „''и изразил желба да го запознае авторот''“; а градоначалникот Вилијам Бекфорд љубезно го прифатил неговото политичко обраќање и го поздравил „''најучтиво што може еден граѓанин''“.
Чатертон бил воздржан и извонредно вреден по карактер. Можел да го преземе стилот на Јуниус или Тобијас Смолет, да ја репродуцира сатиричната горчина на Чарлс Черчил, да го пародира „''Осијан“'' од Џејмс Мекферсон или да пишува на начин на Александар Поуп или со дотерана грациозност на Томас Греј и Вилијам Колинс.
Тој пишувал политички писма, еклоги, лирики, опери и сатири, и во проза и во стих. Во јуни 1770 година, по девет недели во Лондон, се преселил од Шоредич, каде што престојувал кај роднина, на таван на улицата Брук, Холборн (денес под зградата Холборн Барс на Алфред Вотерхаус). Сè уште немал пари; и тогаш, државните прогони на печатот ги направиле писмата во стилот на Јуниус повеќе неприфатливи. Ова го вратило назад на полесните ресурси на неговото перо. Во Шоредич, тој делел соба; но сега, за прв пат, уживал во непрекината осаменост. Неговиот колега кај г-дин Волмсли, Шоредич, забележал дека поголемиот дел од ноќта го поминува пишувајќи; и дека можел да пишува цела ноќ. Романсата од неговите рани години повторно се појавила и тој ја препишал од имагинарен пергамент на стариот свештеник Ровли својата „''Одлична песна за милосрдие''“. Оваа песна, преправена во архаичен јазик, тој ја испратил до уредникот на ''списанието „Таун енд Кантри“'', каде што била одбиена.
Г-дин Крос, соседски аптекар, постојано го поканувал да му се придружи на вечера или ручек; но тој одбивал. Неговата газдарица, исто така, го притискала да ја сподели вечерата со неа, но залудно. „''Таа знаела''“, како што подоцна кажала, „''дека тој не јадел ништо два или три дена''“. Сепак, Чатертон ја уверувал дека не е гладен. Белешката од неговите вистински сметки, пронајдена во неговиот џеб по неговата смрт, покажува дека Хамилтон, Фел и други уредници кои биле толку дарежливи во ласкањето, му платиле по цена од еден шилинг за статија, а помалку од осум пени за неговите песни; голем дел од прифатениот материјал бил чуван во резерва и сè уште не бил платен. Според неговата посвоителка, Чатертон сакал да студира медицина кај Барет, и во очај му пишал на Барет преку писмо за да му помогне да најде место како асистент на хирург на африкански трговски брод.
8 Смрт
Според еден запис од крајот на 19 век, Чатертон некој ден паднал во новоископан гроб во црковниот двор на црквата „Сент Панкрас“ додека читал епитафи со пријател. Кога му помогнал неговиот придружник, тој наводно му кажал: „''Некое време сум во војна со гробот''“, забелешка што се смета за мрачен наговест за неговата смрт три дена подоцна. Сепак, точноста на оваа приказна е непозната. На 24 август 1770 година, тој се повлекол за последен пат во својата соба на својот таван на улицата Брук и консумирал арсен откако ги искинал на фрагменти сите книжевни остатоци што му биле при рака. Имал 17 години и девет месеци. Постојат некои шпекулации дека Чатертон можеби случајно се предозирал со арсен како третман за венерична болест, бидејќи вообичаено се употребувал за такви болести во тоа време.
9 Посмртно признание
Смртта на Чатертон не привлекла големо внимание во тоа време, бидејќи малкумината кои се грижеле за песните на Ровли го сметале за нивен обичен препишувач. Тој бебил ше погребан на гробишта во близина на работничката куќа „Шо Лејн“ во парохијата Свети Андреј, Холборн, подоцна на местото на Фарингдон Маркет. Постои неоспорена приказна дека телото на поетот било пронајдено и тајно погребано од неговиот чичко, Ричард Филипс, во црковниот двор во Редклиф. Таму е подигнат споменик во негова чест, со соодветен натпис, позајмен од неговиот „тестамент“, и така доставен од сопственото перо на поетот. „''Во спомен на Томас Чатертон, читателе! Не суди. Доколку си христијанин, верувај дека ќе бидеш суден од Виша Сила. Само на таа Сила сега е одговорен''.“
По смртта на Чатертон започнала контроверзноста околу неговото дело. ''Песните за кои се претпоставува дека биле напишани во Бристол од Томас Ровли и други, во „Петнаесеттиот век“'' (1777) биле уредени од Томас Тирвит, научник кој ги сметал за вистински средновековни дела. Сепак, додатокот на изданието од следната година признава дека тие веројатно биле дело на Чатертон. Томас Вортон, во својата ''„Историја на англиската поезија“'' (1778), го вклучил Ровли меѓу поетите од 15 век, но очигледно не верувал во антиката на песните. Во 1782 година се појавило ново издание на песните на Ровли, со „''Коментар, во кој се разгледува и брани нивната антика''“, од Џеремаја Милс, декан на Ексетер.
Контроверзноста што беснеела околу песните на Ровли е дискутирана во ''„Биографија Британика“'' од Ендру Кипис (том IV, 1789), каде што има детален опис на животот на Чатертон од Џорџ Грегори (стр. 573–619). Ова било препечатено во изданието (1803) на „Делата на Чатертон“ од Роберт Саути и Џозеф Котл, објавено во корист на сестрата на поетот. Занемарената состојба на проучувањето на пораниот англиски јазик само во 18 век објаснува за привремениот успех на мистификацијата на Чатертон. Долго време е договорено дека Чатертон е единствено одговорен за песните на Ровли; јазикот и стилот биле анализирани како потврда на ова гледиште од В.В. Скит во воведен есеј предговорен на том II од ''„Поетските дела на Томас Чатертон“'' (1871) во „ Олдиново издание на британските поети“. Ракописите на Чатертон првично во сопственост на Вилијам Барет од Бристол биле оставени од неговиот наследник на Британскиот музеј во 1800 година. Други се зачувани во библиотеката во Бристол.
10 Наследство
Генијалноста на Чатертон и неговата смрт се одбележани од Перси Биш Шели во ''„Адонаис“'' (иако главниот акцент е на одбележувањето на Китс), од Вилијам Вордсворт во „Резолуција и независност “, од Семјуел Тејлор Колриџ во „ Монодија за смртта на Чатертон“, од Данте Габриел Росети во „Пет англиски поети“ и во сонетот на Џон Китс „До Чатертон“. Китс, исто така, го напишал ''Ендимион'' „во спомен на Томас Чатертон“. Две од делата на Алфред де Вињи, ''Стело'' и драмата ''Чатертон'', даваат фикционализирани описи на поетот; во првото, постои сцена во која острата критика на Вилијам Бекфорд за делото на Чатертон го тера поетот до самоубиство. Тричината претстава ''„Чатертон“'' за прв пат била изведена во Францускиот театар во Париз на 12 февруари 1835 година. Во 1876 година, композиторот Руџеро Леонкавало ја напишал операта „Чатертон“ врз основа на драмата и романот на Вињи. Херберт Крофт, во своето ''дело „Љубов и лудило“'', вметнал долг и вреден опис на Чатертон, наведувајќи многу од писмата на поетот и многу информации добиени од неговото семејство и пријатели.
Најпознатата слика од Чатертон во 19 век е ''„Смртта на Чатертон“'' (1856) од Хенри Волис, денес во Тејт Британија, Лондон. Две помали верзии, скици или реплики, се чуваат во Музејот и уметничката галерија во Бирмингем и во Центарот за британска уметност во Јеил. Фигурата на поетот ја моделирал младиот Џорџ Мередит.
Две од песните на Чатертон биле препеани на музика од англискиот композитор Џон Вол Колкот. Тие вклучуваат посебни поставувања на различни стихови во рамките на ''„Песна за Еле“''. Неговата најпозната песна, ''„O synge untoe mie roundelaie“,'' била препеана на мадригал од пет дела од Семјуел Весли. Чатертон привлекол оперски третман неколку пати низ историјата, особено во голема мера неуспешната ''„Чатертон“'' во два чина од Руџеро Леонкавало; современата ''„Томас Чатертон“'' (1998) од германскиот композитор Матијас Пинчер; и лирската, но драматично сложена митографија од еден човек на австралискиот композитор Метју Дјуи насловена како ''„Смртта на Томас Чатертон“''. Во ''„Жената во бело“'' од Вилки Колинс, објавена во сериска форма во 1859–60 година, грофот Фоско прашува: „''Кој е англискиот поет кој ја освоил најуниверзалната симпатија – кој ја прави најлесната од сите теми за патетично пишување и патетично сликарство? Тој фин млад човек кој го започнал животот со фалсификат, а го завршил со самоубиство – вашиот драг, романтичен, интересен Чатертон''.“ Втора епоха, поглавје IV во Британската библиотека има збирка „Чатертонијана“, која се состои од дела од Чатертон, исечоци од весници, статии кои се занимаваат со контроверзноста на Ровли и други теми, со ракописни белешки од Џозеф Хејслвуд и неколку автографски писма. Е.Х.В. Мејерштајн, кој работел многу години во собата за ракописи на Британскиот музеј, напишал дело - „Животот на Томас Чатертон“ - во 1930 година. Романот ''„Чатертон“'' на Питер Акројд од 1987 година е литературно прераскажување на приказната на поетот, давајќи акцент на филозофските и духовните импликации на фалсификатот. Во верзијата на Акројд, смртта на Чатертон била случајна.
Во 1886 година, архитектот Херберт Хорн и Оскар Вајлд неуспешно се обиделе да постават плоча во Колстоновотро училиште во Бристол. Вајлд, кој во тоа време држел предавања за Чатертон, предложил натпис: „''Во спомен на Томас Чатертон, еден од најголемите поети на Англија и некогашен ученик во ова училиште''.“
Во 1928 година, на Брук Стрит број 39, Холборн, била поставена плоча во спомен на Чатертон, со натпис подолу. Плочата оттогаш е преместена во современа деловна зграда на истото место.
Во куќата на ова место
Томас
Чатертон,
починал
на 24 август 1770 година.
Во Бромли Комон, постои пат наречен Чатертон Роуд; таа претставува главната сообраќајница во селото Чатертон, сместена околу пабот наречен „Чатертон Армс“. И патот и пабот се именувани по поетот.
Францускиот пејач Серж Генсбур ја насловил една од неговите песни ''„Чатертон“'' (1967), наведувајќи:
„Чатертон изврши самоубиство“
„Ханибал изврши самоубиство“ [...]
„Што се однесува до мене“
„Работите веќе не одат баш најдобро.“
Песната на португалски јазик била преведена страна на од Сеу Жорже во живо и снимена во албумот ''„Ana &amp;amp; Jorge: Ao Vivo''“. Исто така, била снимена како превод на англиски јазик од Мик Харви на албумот „ Intoxicated Man“.
Францускиот пејач, текстописец и актер Ален Башунг својот студиски албум од 1994 година му дал име ''„Чатертон“''.
Францускиот поп/рок бенд Feu! Chatterton го добил своето име во чест на писателот ''Чатертон''. Бендот го додал изразот „Feu“ („оган“, на француски, формула што некогаш се употребувала за смртта на кралевите или кралиците), на кој додале извичник како знак на воскресение.
11 Првите „средновековни“ дела
1. „Елегија за многу оплакуваната смрт на Вилијам Бекфорд“, 4-то, стр. 14, 1770.
2. „Егзекуцијата на Сер Чарлс Бодвин“ (уредено од Томас Иглс, FSA), 4 до, стр. 26, 1772.
3. „Поеми за кои се претпоставува дека биле напишани во Бристол, од Томас Ровли и други, во петнаесеттиот век“ (уредено од Томас Тирвит), 8во, стр. 307, 1777.
4. „Додаток“ (кон 3-то издание на песните, уредено од истиот), 8во, стр. 309–333, 1778.
5. „Разновидност во проза и стих“, од Томас Чатертон, наводниот автор на Поемите објавени под имињата Ровли, Канинг итн.“ (уредено од Џон Бротон), 8во, стр. 245, 1778.
6. „Поеми за кои се претпоставува дека биле напишани во Бристол во петнаесеттиот век од Томас Ровли, Прист итн., [уредено] од Џеремаја Милс, ДД, декан на Ексетер“, 4то, стр. 545, 1782.
7. „Додаток кон збирките на Томас Чатертон“, 8во, стр. 88, 1784.
8. „Поеми за кои се претпоставува дека биле напишани во Бристол од Томас Ровли и други во петнаесеттиот век“ (уредено од Ланселот Шарп), 8vo, стр. xxix, 329, 1794.
9. „Поетските дела на Томас Чатертон“, „Британски поети“ од Андерсон, xi. 297–322, 1795.
10. „Одмаздата: Бурлета; со дополнителни песни, од Томас Чатертон“, 8во, стр. 47, 1795.
11. „Делата на Томас Чатертон“ (уредено од Роберт Саути и Џозеф Котл), 3 тома, 8 години, 1803 година.
12. „Поетските дела на Томас Чатертон“ (уредено од Чарлс Б. Вилкокс), 2 тома 12 месеци, 1842 година.
13. „Поетските дела на Томас Чатертон“ (уредено од преподобниот Валтер Скит, Масачусетс), издание на Алдин, 2 тома 8, 1876.
12 Наводи
13 Библиографија
* Cook, Daniel. ''Thomas Chatterton and Neglected Genius, 1760–1830.'' Basingstoke and New York: Palgrave Macmillan, 2013.
* Cottle, Basil. (Bristol Historical Association pamphlets, no. 6, 1963), 15 pp.
* Croft, Sir Herbert. ''Love and Madness.'' London: G Kearsly, 1780. <>
* Groom, Nick ed. ''Thomas Chatterton and romantic culture.'' London: Macmillan; New York: St. Martin's Press, 1999.
** Heys, Alistair ed. ''From Gothic to Romantic: Thomas Chatterton's Bristol''. Bristol: Redcliffe, 2005.
* Haywood, Ian. ''The making of history: a study of the literary forgeries of James Macpherson and Thomas Chatterton in relation to eighteenth-century ideas of history and fiction.'' Rutherford: Fairleigh Dickinson University Press, c1986.
* Kaplan, Louise J. ''The Family Romance of the Impostor-poet Thomas Chatterton''. Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 1989. <>
* Kroese, Irvin B.. "Chatterton's Aella and Chatterton." ''SEL: Studies in English Literature 1500–1900''. XII.3 (1972):557-66.
* Meyerstein, Edward Harry William. ''A Life of Thomas Chatterton.'' London: Ingpen and Grant, 1930.
* Németh, T. (2012). Thomas Chatterton’s An excelente balade of charitie interpreted as a dream (Unpublished bachelor’s thesis). Pázmány Péter Katolikus Egyetem Bölcsészet- és Társadalomtudományi Kar, Piliscsaba, Hungary.