Сесил Деј-Луис

Сесил Деј-Луис (или Деј Луис; роден на 27 април 1904 - починал на 22 мај 1972), често пишуван како К. Деј-Луис — англо-ирски поет и поет лауреат на Обединетото Кралство од 1968 година до неговата смрт. Тој исто така пишувал мистериозни приказни под псевдонимот Николас Блејк, од кои повеќето го прикажуваат измислениот детектив Најџел Стрејнџвејс.
За време на Втората светска војна работел како уредник за публикации во Министерството за информации на британската влада, а исто така служел и во огранокот Масбери на Домашната гарда. Тој бил татко на актерот Сер Даниел Деј-Луис и готвачот Тамасин Деј-Луис.
1 Живот и работа
Сесил Деј-Луис бил роден во 1904 година во Балинтуберт, на границата помеѓу Ати и Страдбали, округот Квинс (денес познат како Лиш), Ирска. Тој бил син на Френк Деј-Луис, ректор на Црквата на Ирска во таа парохија, и Кетлин Блејк (родена Сквајрс; починала во 1906 година). Дел од неговото семејство било од Англија, а семејството првично било од Беркамстед, во Хартфордшир, и се населило во Ирска кон крајот на 1860-тите. Неговиот татко го зел презимето „Деј-Луис“ како комбинација од презимињата на неговиот биолошки татко („Деј“) и посвоителот („Луис“). Во својата автобиографија ''„Погребаниот ден“'' (1960), Деј-Луис напишал: „''Како писател, не ја користам цртичката во моето презиме - еден вид инвертен снобизам што даде прилично мешани резултати''.“ По смртта на неговата мајка во 1906 година, кога имал две години, Деј-Луис бил одгледан во Лондон од неговиот татко, со помош на тетка, поминувајќи ги летните распусти со роднини во Вексфорд. Се школувал во Шерборнското училиште, а потоа на Вадхамскиот колеџ во Оксфорд, каде што станал дел од кругот собран околу Вистан Х. Оден и му помогнал да ја уреди ''„Оксфордска поезија 1927“''. Првата збирка песни на Деј-Луис, ''„На бдение и други песни“'', се појавила во 1925 година.
Во 1928 година, Деј-Луис се оженил со Констанс Мери Кинг, ќерка на учител од Шерборн. Деј-Луис работел како училишен директор во три училишта, вклучувајќи го и Ларчфилдското училиште во Хеленсбург, Шкотска (денес Ломондово училиште). Во текот на 1940-тите, тој имал долга и проблематична љубовна врска со романописецот Розамонд Леман, на која ѝ ја посветил својата збирка поезија од 1943 година ''„Збор над сите''“. Во 1948 година, Деј-Луис ја запознал актерката Џил Балкон, ќерка на Мајкл Балкон, на снимање на радио програма и започнал афера со неа истата година. Тој имал истовремени врски со својата сопруга Констанс Мери, која живеела со нивните два сина во Дорсет, со Леман, која живеела во Оксфордшир, и со Балкон. Конечно раскинал со сопругата и Леман, а откако неговиот брак се распаднал во 1951 година, се оженил со Балкон, но не ѝ бил поверен отколку што ѝ бил на сопругата или на Леман. Таткото на Џил бил длабоко незадоволен од скандалозната афера бидејќи таа била јавно именувана како ко-респондентка во разводот на Деј-Луис. Тој ја лишил од наследство и ги прекинал сите врски со неа и Деј-Луис.
За време на Втората светска војна, Деј-Луис работел како уредник за публикации во Министерството за информации, институција сатиризирана од Џорџ Орвел во неговата дистописка ''„Илјада деветстотини осумдесет и четврта'', но подеднакво заснована на искуството на Орвел со Би-Би-Си. За време на војната, неговото дело било помалку под влијание на Оден и тој развивал потрадиционален стил на лиризам. Некои критичари веруваат дека го достигнал својот полн раст како поет во ''„Збор над сè“'' (1943), кога конечно се оддалечил од Оден. По војната, тој се приклучил на издавачот „''Chatto & Windus''“ како директор и виш уредник.
Во 1946 година, Деј-Луис станал предавач на Кембричкиот универзитет, објавувајќи ги своите предавања во ''„Поетска слика“'' (1947). Тој бил прогласен за командант на редот на Британската империја во почестите по повод роденденот во 1950 година. Подоцна предавал поезија во Оксфордскиот универзитет, каде што бил професор по поезија од 1951 до 1956 година. Во текот на 1962–1963 година, тој бил професор наХарвардскиот универзитет во Соединетите Американски Држави. Тој бил назначен за поет лауреат на Обединетото Кралство во 1968 година, наследувајќи го Џон Мејсфилд. Неговото назначување дошло откако секретарот за назначувања, Џон Хјуит, се консултирал со Дама Хелен Гарднер, професорката по англиски јазик на Мертон во Оксфорд (која рекла дека Деј-Луис „''произведувал обична поезија, но ништо особено извонредно''“) и Џефри Хендли-Тејлор, претседател на Поетското друштво (кој изјавил дека Деј-Луис бил „''добар административен поет''“ и „''сигурен облог''“).
Деј-Луис станал претседател на панелот за книжевност на Советот за уметности, потпретседател на Кралското книжевно друштво, почесен член на Американската академија за уметност и книжевност, член на Ирската академија за книжевност и професор по реторика на Грешамскиот колеџ во Лондон.
Деј-Луис починал од рак на панкреас на 22 мај 1972 година, кога имал 68 години, во Лемонс, домот во Хартфордшир на Кингсли Амис и Елизабет Џејн Хауард, каде што тој и неговото семејство престојувале. Како голем обожавател на Томас Харди, тој се договорил да биде погребан во близина на гробот на Харди во црквата „Свети Михаил“ во Стинсфорд, Дорсет.
Деј-Луис бил татко на четири деца. Неговите први две, со Констанс Мери Кинг, беа Шон Деј-Луис (3 август 1931 - 9 јуни 2022), телевизиски критичар и писател, и Николас Деј-Луис (роден 1934), инженер. Неговите деца со Балкон биле Тамасин Деј-Луис (роден 1953), телевизиски готвач и критичар за храна, и Сер Даниел Деј-Луис (роден 1957), наградуван актер. Шон напишал биографија за својот татко, ''С. Деј-Луис: Англиски книжевен живот'' (1980). Даниел ја донирал архивата на поезија на својот татко на библиотеката Бодлијан на Оксфордскиот универзитет.
2 Николас Блејк
Во 1935 година, Деј-Луис одлучил да го зголеми својот приход од поезија со пишување детективски роман, ''„Прашање на доказ“'', под псевдонимот Николас Блејк. Тој го создал Најџел Стрејнџвејс, аматерски истражител и детектив-џентлмен кој, како внук на помошник-комисар во Скотланд Јард, има пристап до официјални истраги за криминал. Објавил уште деветнаесет криминални романи. (Во првиот роман за Стрејнџвејс, детективот е моделиран според Вистан Хју Оден, но Деј-Луис го развил ликот како многу помалку екстравагантна и посериозна фигура во подоцнежните романи.) Од средината на 1930-тите, Деј-Луис веќе можел да заработува за живот пишувајќи. Четири од романите на Блејк - ''„Заплеткана пајажина“'', ''„Професионален нож во моето срце“'', ''„Смртоносниот џокер“'', ''„Приватна рана“'' - не го прикажуваат Стрејнџвејс.
''„Минута за убиство“'' е сместен во позадина на воените искуства на Деј-Луис во Министерството за информации. ''„Глава на патник“'' е главен лик, добро познат поет, фрустриран и страдален од писателска блокада, чии најдобри поетски денови биле одамна зад него. Читателите и критичарите шпекулираат дали авторот се опишува себеси или некој од своите колеги или целосно го измислил ликот.
3 Политички ставови
Во младоста и за време на нарушувањата и страдањата од Големата депресија, Деј-Луис усвоил комунистички ставови, станувајќи член на Комунистичката партија на Велика Британија од 1935 до 1938 година. Неговата рана поезија била обележана со дидактицизам и преокупација со социјални теми. Во 1937 година ја уредувал книгата ''„Умот во синџири: Социјализмот и културната револуција“''. Во воведот, тој поддржал народен фронт против „''капитализмот кој нема понатамошна употреба за култура''“. Тој објаснувал дека насловот се однесува на Прометеј врзан со своите синџири, го цитира предговорот на Перси Биш Шели за ''„Ослободениот Прометеј“'' и вели дека соработниците веруваат дека „''прометејскиот оган на просветлувањето, кој треба да се даде за доброто на човештвото во целина, во моментов се користи за разгорување на печките на приватниот профит''“. Соработници му биле: Рекс Ворнер, Едвард Апвард, Артур Калдер-Маршал, Барбара Никсон, Ентони Блант, Алан Буш, Чарлс Меџ, Алистер Браун, Џ.Д. Бернал, Т.А. Џексон и Еџел Рикворд.
По крајот на 1930-тите, кои биле обележани со чистки, репресии и егзекуции под Јосиф Сталин во Советскиот Сојуз, Деј-Луис постепено се разочарувал од комунизмот. Во својата автобиографија, ''„Погребалниот ден“'' (1960), тој се откажува од своите поранешни комунистички ставови. Неговиот детективски роман ''„Тажната разновидност“'' (1964) содржи остар приказ на доктринарните комунисти, репресијата на Советскиот Сојуз врз унгарското востание од 1956 година и суровите тактики на советските разузнавачки агенти.
4 Избрани дела
4.1 Поезија
*''Преодна поема'' (1929)
*''Од пердуви до железо'' (1931)
*''Собрани песни 1929–1933'' (1935)
*''Време за танцување и други песни'' (1935)
*''Увертири кон смртта'' (1938)
*''Збор над сè'' (1943)
*''Кратко е времето'' (1945)
*''Избрани песни'' (1951)
*''Одење подалеку'' (1956)
*''Собрани песни'' (1954)
*''Пегаз и други песни'' (1957)
*''Портата и други песни'' (1962)
*''Шепотечките корени и други песни'' (1970)
*''Целосните песни на С. Деј-Луис'' (1992) * Уредник (со LAG Strong ): ''Нова антологија на современи стихови 1920–1940'' (1941)
* Уредник (заедно со Џон Леман): ''Книгата Чато за современа поезија 1915–1955'' (1956)
4.2 Збирки есеи
*''Надеж за поезија'' (1934)
*''Поезија за тебе'' (1944)
*''Поетската слика'' (1947)
4.3 Преводи
* Вергилиевата „''Георгики''“ (1940)
*''Le Cimetière Marin'' на Пол Валери (1946)
* Вергилиевата „''Енеида“'' (1952)
*''Еклогите'' на Вергилиј (1963)
4.4 Романи
*''Пријателското дрво'' (1936)
*''Почетна точка'' (1937)
*''Дете на несреќата'' (1939)
4.5 Романи за деца
* Дик Вилоуби (1933)
*''Инцидентот во Отербери'' (1948)
4.6 Најџел Стрејнџвејс
*''Прашање за докажување'' (1935); Прво американско издание од „Харпер енд Брадерс“ (1935)
*''Ти Школка на смртта'' (1936; Прво американско издание од Харпер и браќата објавено како ''Школка на смртта'' ) (1936)
*''Се креваат проблеми'' (1937)
*''Ѕверот мора да умре'' (1938), адаптиран за кино од Роман Вињоли Барето во Аргентина (1952) и од Клод Шаброл во Франција (1969), а во Британија во 2021 година како телевизиска серија ''„Ѕверот мора да умре“''*''Насмевнувачот со нож'' (1939). Серијализирана ''News Chronicle'', 1939
*''Злоба во земјата на чудата'' (1940; објавено и како ''Убиство со злоба''. Американски наслов: ''Мистеријата на летниот камп'' )
*''Случајот со гнасниот снешко'' (1941; исто така објавен како ''Трупот во снешкото'' )
*''Минута за убиство'' (1947)
*''Глава на патник'' (1949)
*''Страшната вдлабнатина'' (1953)
*''Шепотот во мракот'' (1954; исто така објавен како ''Фати и убиј'' )
*''Крај на поглавјето'' (1957)
*''Крстарењето на вдовицата'' (1959)
*''Црвот на смртта'' (1961)
*''Тажната вариетет'' (1964)
*''Утрото по смртта'' (1966)
5 Библиографија
*Sean Day-Lewis, ''Cecil Day-Lewis: An English Literary Life'' (1980)
*Peter Stanford, ''C. Day-Lewis: A Life'' (2007)