Хилма аф Клинт

Хилма аф Клинт (|Hilma af Klint; – ) — шведска уметница и мистик чии слики се сметале за првите апстрактни дела познати во историјата на западната уметност. Значителен дел од нејзината работа претходи на првите чисто апстрактни композиции на Кандински и Мондријан. Таа припаѓала на групата наречена „Петтемина“, која сочинувала круг на жени инспирирани од Теозофијата, кои споделуваа верување во важноста да се обидат да контактираат со таканаречените „Високи мајстори“ - често по пат на сеанси. Нејзините слики, кои понекогаш личат на дијаграми, биле визуелен приказ на сложени духовни идеи.
1 Ран живот
Хилма аф Клинт била четврто дете на Матилда аф Клинт (родена Зонтаг) и капетанот Виктор аф Клинт, шведски поморски командант, и таа ги поминувала летата со своето семејство во нивниот имот, „Ханмора“, на островот Аделсе на езерото Маларен. Во ова идилично опкружување, таа стапила во контакт со природата во рана фаза од нејзиниот живот, а длабоката поврзаност со природните форми требало да биде инспирација во нејзината работа. Подоцна во животот, Хилма аф Клинт живеела постојано на Мунсо, остров веднаш до Аделсе.
Од нејзиното семејство, Хилма аф Клинт наследила голем интерес за математиката и ботаниката. Таа покажала рана способност во визуелната уметност и, откако семејството се преселила во Стокхолм, студирала на Техничка школа во Стокхолм (Констфак денес), каде научила портрет и пејзаж.
Таа била примена на Кралската академија за ликовни уметности на дваесетгодишна возраст. Во текот на годините 1882-1887 година студирала главно цртање, портретно сликарство и пејзажно сликарство. Таа дипломира со почести и и била доделена стипендија во форма на студио во т.н. "зграда на Ателјеа" сопственост на Академијата за ликовни уметности помеѓу Хамнгатан и Кунстрагарден во центарот на Стокхолм. Ова бил главниот културен центар во шведскиот главен град во тоа време. Во истата зграда се наоѓало и Бланш Кафе и уметничката галерија, каде што постоел конфликт помеѓу конвенционалниот уметнички поглед на Академијата за ликовни уметности и опозициското движење на „Уметничкото друштво“ инспирирано од француските сликари кои сликале надвор. Хилма аф Клинт започнала да работи во Стокхолм, добивајќи признание за нејзините пејзажи, ботанички цртежи и портрети.
Нејзиното конвенционално сликарство станало извор на финансиски приход, но нејзиното „животно дело“ останало сосема посебна практика.
2 Духовни и филозофски идеи
Во 1880 година починала нејзината помлада сестра Хермина, и токму во тоа време почнала да се развива духовната димензија на нејзиниот живот. Нејзиниот интерес за апстракција и симболика потекнува од инволвираноста на Хилма аф Клинт во спиритизмот, многу модерен на крајот на деветнаесеттиот и почетокот на дваесеттиот век. Нејзините експерименти во духовното истражување започнале во 1879 година. Таа се заинтересирала за теозофијата на Мадам Блаватска и филозофијата на Кристијан Розенкројц. Во 1908 година таа го запознала Рудолф Штајнер, основачот на Антропозофското друштво, кој бил во посета на Стокхолм. Штајнер ја запознал со неговите сопствени теории во врска со уметноста и ќе има одредено влијание врз нејзините слики подоцна во животот. Неколку години подоцна, во 1920 година, таа повторно го сретнала во Гетеанум во Дорнах, Швајцарија, седиштето на Антропозофското друштво. Помеѓу 1921 и 1930 година поминала долги периоди во Гетеанум.
Работата на Аф Клинт може да се разбере во поширокиот контекст на модернистичката потрага по нови форми во уметничките, духовните, политичките и научните системи на почетокот на дваесеттиот век. Сличен интерес за духовноста имале и други уметници во текот на истиот период, вклучувајќи ги Василиј Кандински, Пит Мондријан, Казимир Малевич и францускиот Набис, во кој многумина, како и Аф Клинт, биле инспирирани од Теозофското движење. Сепак, уметничката транзиција кон апстрактната уметност и нефигуративното сликарство на Хилма аф Клинт би се случиле без никакви контакти со современите модерни движења.
Делата на Хилма аф Клинт се главно духовни, а нејзината уметничка работа е последица на ова.
Хилма аф Клинт била целосно свесна за големината на нејзината работа. Никогаш не требало да биде едноставно визуелна. Пораката шифрирана во делото е нејзино наследство. Апстрактното дело и значењето внатре биле толку револуционерни што таа почувствувала дека светот не е подготвен да го види, и посакала делото да остане невидено 20 години по нејзината смрт.
3 Дело
На Академијата за ликовни уметности ја запознала Ана Касел, првата од четирите жени со кои подоцна работела во „Петтемина“, група уметници кои ги споделувале нејзините идеи. Другите членови биле Корнелија Седерберг, Сигрид Хедман и Матилда Нилсон. „Петтемина“ го започнале своето здружување како членови на Друштвото Еделвајс, кое ја прифатило комбинацијата на теозофските учења на Хелена Блаватска и спиритизмот. Сите биле заинтересирани за паранормалното и редовно организирале спиритистички сеанси. Секој состанок го отворале со молитва, по што следела медитација, христијанска проповед и преглед и анализа на текст од Новиот завет. После тоа би следела сеанса. Тие запишале во книга сосема нов систем на мистична мисла, во форма на пораки од повисоките духови наречени ''Високи мајстори.'' Еден, Грегор, изјавил: „Целото знаење што не е од сетилата, не од интелектот, не од срцето, туку е сопственост што исклучиво му припаѓа на најдлабокиот аспект на вашето битие... знаењето на вашиот дух“.
Преку нејзината работа со ''Петтемина,'' Хилма аф Клинт создала експериментално автоматско цртање уште во 1896 година, водејќи ја кон инвентивен геометриски визуелниот јазик способен за конципирање на невидливи сили и на внатрешниот и надворешниот свет.  Таа ги истражувала светските религии, атоми и растителниот свет и опширно пишувала за нејзините откритија. Како што се запознала со оваа форма на изразување, Хилма аф Клинт добила задача од Високите мајстори да ги создаде сликите за „Храмот“ - но таа никогаш не разбрала на што се однесува овој „Храм“.
Хилма аф Клинт почувствувала дека ја насочува сила која буквално ќе ја води нејзината рака. Таа во својот тефтер напишала:Сликите беа насликани директно преку мене, без никакви прелиминарни цртежи и со голема сила. Немав поим што би требало да прикажуваат сликите; сепак работев брзо и сигурно, без да сменам ниту еден потег на четката.Во 1906 година, по 20 години уметнички дела и на 44-годишна возраст, Хилма аф Клинт ја насликала својата прва серија апстрактни слики.
Делата за Храмот биле создадени помеѓу 1906 и 1915 година, извршени во две фази со прекин помеѓу 1908 и 1912 година. Додека Хилма аф Клинт ја открила својата нова форма на визуелен израз, таа развила нов уметнички јазик. Нејзиното сликарство станало поавтономно и понамерно. Духовното ќе продолжи да биде главниот извор на креативност во текот на остатокот од нејзиниот живот.
Колекцијата за Храмот е 193 слики, групирани во неколку под-серијали. Главните слики, датирани од 1907 година, се исклучително големи: секоја слика е приближно 240 x 320 см. Оваа серија, наречена ''Десетте најголеми'', ги опишувала различните фази од животот, од раното детство до староста.
Сосема настрана од нивната дијаграмска намена, сликите имаат свежина и модерна естетика на пробна линија и набрзина доловена слика: сегментиран круг, спирала пресечена и поделена на спектар на лесно обоени бои. Уметничкиот свет на Хилма аф Клинт е исполнет со симболи, букви и зборови. Сликите често прикажуваат симетрични двојности или реципроцитети: горе-долу, внатре и надвор, земно и езотерично, машко и женско, добро и зло. Изборот на боја е метафоричен: сината го означува женскиот дух, жолтата за машкиот и розовата/црвената за физичката/духовната љубов. ''Лебедот'' и ''Гулабот'', имињата на двете серии на ''Слики за храмот'', се исто така симболични, односно претставуваат трансценденција и љубов. Сфатени како порти кон други димензии, нејзините слики повикуваат на интерпретација на наративно, езотерично и уметничко ниво, притоа предизвикувајќи исконска геометрија и хуманистички мотиви.
Кога Хилма аф Клинт ги завршила делата за Храмот, духовното водство завршило. Сепак, таа продолжила да се занимава со апстрактно сликарство, сега независно од какво било надворешно влијание. Ако сликите за храмот биле претежно слики во масло, таа сега користела и акварели. Нејзините подоцнежни слики се значително помали по големина. Таа, меѓу другото, насликала серија што ги прикажува ставовите на различните религии во различни фази во историјата, како и претстави на двојноста помеѓу физичкото битие и неговата еквивалентност на езотерично ниво. Додека Хилма аф Клинт го следеше своето уметничко и езотерично истражување, можно е да се согледа одредена инспирација од уметничките теории развиени од Антропозофското друштво од 1920 година наваму.
Низ нејзиниот живот, Хилма аф Клинт се обидела да ги разбере мистериите со кои дошла во контакт преку нејзината работа. Со своите мисли и студии изработила повеќе од 150 тетратки.
Во 1908 година, Клинт го запознала Рудолф Штајнер за прв пат. Во едно од ретките преостанати писма, таа го замолила Штајнер да ја посети во Стокхолм и да го види готовиот дел од серијата ''Слики за храмот'', вкупно 111 слики. Штајнер навистина ги видел сликите, но главно не бил импресиониран, наведувајќи дека нејзиниот начин на работа е несоодветен за теозоф. Според Х.П. Блаватска, медиумството било погрешна практика, која ги водела своите вешти на погрешен пат на окултизмот и црната магија. Меѓутоа, за време на нивната средба, Штајнер изјавил дека современиците на Клинт нема да можат да ги прифатат и разберат нивните слики и дека ќе бидат потребни уште 50 години за да се дешифрираат. Од сите слики што му биле прикажани, Штајнер посветил посебно внимание само на ''Групата Примордијален хаос'', забележувајќи ги како „најдобри симболично“. По средбата со Штајнер, Аф Клинт била уништена од неговиот одговор и престанала да слика 4 години. Интересно е што Штајнер чувал фотографии од некои уметнички дела на Аф Клинт, некои од нив дури и рачно обоени. Подоцна истата година го запознала Василиј Кандински, кој сè уште не дошол до апстрактно сликарство. Некои историчари на уметност претпоставуваат дека Кандински можел да ги види фотографиите и можеби бил под влијание на нив додека го развивал својот сопствен апстрактен пат. Подоцна во нејзиниот живот, таа донела одлука да ја уништи целата нејзина кореспонденција. Таа му оставила колекција од повеќе од 1200 слики и 125 дневници на нејзиниот внук, Ерик аф Клинт. Меѓу нејзините последни слики направени во 1930-тите, има два акварели кои ги предвидуваат настаните од Втората светска војна, насловени ''Блиц'' и ''Борба во Медитеранот''.
И покрај популарното верување дека Хилма аф Клинт избрала никогаш да не ги изложува своите апстрактни дела за време на нејзиниот живот, во последниве години историчарите на уметност како Џулија Вос откриле доволно докази дека Аф Клинт правела вистински напори да ја покаже својата уметност на јавноста. Околу 1920 година во Дорнах, Швајцарија, Аф Клинт се запознала со холандската евритмистка Пеги Клоперс-Молцер, која исто така била член на Антропозофиското друштво. Подоцна, уметницата отпатувала во Амстердам, каде што таа и Клоперс разговарале за можната изложба со уредниците на списанието за уметност и архитектура ''Вендинген''. Иако разговорите во Амстердам не донеле никаков резултат, барем една изложба на апстрактните дела на Хилма аф Клинт всушност се случила во Лондон неколку години подоцна. Во јули 1928 година во Лондон се одржала Светската конференција за духовна наука, при што Клоперс била една од членовите на организацискиот комитет. Првично, Хилма аф Клинт била исклучена од кругот на учесници, но по инсистирањето на Клоперс, работата била решена. Во јули 1928 година Хилма аф Клинт патувала со брод од Стокхолм до Лондон, заедно со некои нејзини слики од големи размери. Во нејзината разгледница до Ана Касел (откриена дури во 2018 година) aф Клинт пишува дека не била сама за време на ова 4-дневно патување. И покрај тоа што Клинт не го наведува името, Џулија Вос сугерирала дека најверојатно нејзин придружник бил Томасин Андерсон и стар пријател од деновите на Де Фем. Вос исто така изјавила дека и покрај тоа што списокот на претставени слики е непознат, можеме да сугерираме дека тоа се некои извадоци од серијата ''Слики за храмот''.
Хилма аф Клинт починала во Јурсхолм, Шведска во 1944 година, на речиси 82 години, како последица на сообраќајна несреќа, откако ги изложувала своите дела само неколку пати, главно на духовни конференции и собири. Таа е погребана во Галарварвскиркогарден во Стокхолм.
4 Стил
Подоцнежната апстрактна уметност на Хилма Аф Клинт (1906-1920) навлегла во симболизмот со комбинација на геометрија, фигурација, научно истражување и религиозни практики. Нејзините студии за органски раст, вклучувајќи школки и цвеќиња, и помогнале да го прикаже животот преку духовна леќа.
Нејзиниот индивидуален или препознатлив стил, исто така, бил обележан со впечатоци од научните откритија од крајот на 19 и почетокот на 20 век, како и под влијание на современите духовни движења како што се теозофијата и антропозофијата. Идејата да се надмине физичкиот свет и ограничувањата на претставителната уметност е видлива во нејзините апстрактни слики.
Нејзиниот симболичен визуелен јазик има подредена прогресија што го одразува нејзиното разбирање за мрежи, кругови, спирали и форми слични на ливчиња - понекогаш дијаграмски, понекогаш биоморфни. Нејзините слики, исто така, ја истражувале дихотомијата на светот.
Спиралните форми често се појавувале во нејзината уметност, како и во автоматските цртежи на Де Фем. Додека секоја таква геометриска форма, во овој случај, спиралата сугерира раст, напредок и еволуција, изборот на бои е исто така метафоричен по природа.
Како една од прото-феминистичките уметници, нејзиниот стил го претставува возвишеното во уметноста.
5 Наследство
Во својот тестамент, Хилма аф Клинт ги оставила сите свои апстрактни слики на нејзиниот внук, заменик-адмиралот Ерик аф Клинт од Кралската шведска морнарица. Таа прецизирала дека нејзиното дело треба да се чува во тајност најмалку 20 години по нејзината смрт. Кога кутиите биле отворени на крајот на 1960-тите, многу малку луѓе знаеле што ќе биде откриено.
Во 1970 година нејзините слики биле понудени како подарок на Музејот Модерна, но донацијата била одбиена. Потоа, Ерик аф Клинт донирала илјадници цртежи и слики на фондацијата што го носи името на уметницата во 1970-тите. Благодарение на историчарот на уметност Аке Фант, нејзината уметност била претставена на меѓународната публика во 1980-тите, кога тој ја претставил на конференцијата Нордик во Хелсинки во 1984 година.
Колекцијата на апстрактни слики на Хилма аф Клинт вклучува повеќе од 1200 парчиња. Таа е во сопственост и управувана од Фондацијата Хилма аф Клинт во Стокхолм, Шведска. Во 2017 година, норвешката архитектонска фирма Снохета претставила плановите за изложбен центар посветен на аф Клинт во Јарна, јужно од Стокхолм, со проценети трошоци за изградба од 6 до 7,5 милиони евра. Во февруари 2018 година, Фондацијата потпишала долгорочен договор за соработка со Музејот Модерна, со што се потврдила трајноста на собата Хилма аф Клинт, односно наменскиот простор во музејот каде континуирано се прикажуваат десетина дела на уметницата.
6 Културни референци
* Хилма аф Клинт и нејзината работа се претставени во филмот ''Личен купувач'', во кој главниот лик, кој го игра Кристен Стјуарт, истражува уметност што е инспирирана од духови.* Уметноста на Хилма аф Клинт ја инспирирала Акне Студиос за летната колекција од 2014 година.* Делото на Хилма аф Клинт го наведува Џејн Вивер како инспирација за ''модерната космологија''.* Аф Клинт била тема на долгометражен документарен филм од 2019 година на германската режисерка Халина Дришка, насловен како ''Надвор од видливото - Хилма аф Клинт''.* Делото на Аф Клинт е претставено во краткиот филм од 2020 година „''Точка и линија до рамнина“'', по сценарио и режија на Софија Бохданович. Краткиот текст ја прикажува изложбата на музејот Соломон Р. Гугенхајм од 2018 година „Хилма Аф Клинт: Слики за иднината“, која се гледа во средината на инсталацијата.
7 Изложби (посмртни)
Апстрактните дела на Хилма аф Клинт било прикажано за прв пат на изложбата „Духовното во уметноста, апстрактното сликарство 1890–1985“ организирана од Морис Тухман во Лос Анџелес во 1986 година. Оваа изложба била почетна точка на нејзиното меѓународно признание.
„Хилма Аф Клинт: Слики за иднината“ Изложбата на музејот Соломон Р. Гугенхајм била најпосетуваната изложба во 60-годишната историја на музејот. Изложбата ја посетиле над 600.000 посетители.
8 Галерија
9 Поврзано
* Хилма аф Клинт и теозофијата
10 Публикации
*''Духовникот во уметноста, Апстрактно сликарство 1890-1985 година'', publ. Музеј на уметност во округот Лос Анџелес, 1986 година. LACMA : pbk
* (in Swedish) ''Хилма од Клинт'', Растер Форлаг, Стокхолм. Шведски текст, околу 100 слики.
* (in Swedish) ''Односно до храмот'', Rosengårdens Förlag. Шведски текст, 30 скици. Го опишува наставниот период за да стане медиум.
* (in Swedish) ''Enheten bortom mångfalden'', Rosengårdens Förlag. Шведски текст, 32 слики. Два дела, еден филозофски и еден уметничко-научен.
*''Го опишувам патот и во меѓувреме продолжувам по него'', Rosengårdens Förlag. Краток вовед на англиски јазик со 3 слики.ISBN 91-972883-2-2
*''3 X Апстракција'', Кетрин де Зегер и Хендел Тејхер (уред. ), Прес на Универзитетот Јеил и Центарот за цртање, Њујорк, 2005 година
* (in German) ''Okkultismus und Abstraktion, die Malerin Hilma af Klint'', Аке Фант, Албертина, Виена 1992 година, .
* (in Danish) ''Мод Лисет – Белиј, Гете, Хилма аф Клинт, Јеихау, Кандински, Мартинус, Розенкранц, Штајнер'' Гл. Музејот Holtegaard и Nordjyllands Kunstmuseum. 2004 година.
*''Хилма аф Клинт, величината на нештата'', Џон Хачинсон (ед. ), Галерија Даглас Хајд, Даблин 2005 година. Англиски текст, 23 слики.ISBN 0-907660-99-1 .
*''Пораката.''''Уметност и окултизам.''''Со есеј од Андре Бретон'' . Хрсг. v. Клаудија Дихтер, Ханс Гинтер Голински, Мајкл Крајевски, Сузане Зандер. Kunstmuseum Бохум. Walther König: Келн 2007 година, .
*''Шведски жени уметници: Сигрид Хјертен, Хилма аф Клинт, Натали Џурберг, Сигне Хамарстен-Јансон, Александра Мир, Улрика Паш'', Books LCC, 2010 година.ISBN 978-1155646084
*''Наследството на Хилма од Клинт: Девет современи одговори (англиски / германски)'', Ен-Софи Норин, Даниел Бирнбаум, Verlag der Buchhandlung Walther König, 2013 година.
*''Хилма од Клинт.''''Уметноста на гледање на невидливото'' , од Курт Белфраж, Луиз Алмквист (уред.), 2015
*''Хилма аф Клинт – Пионер на апстракцијата'', уредена од Ирис Милер-Вестерман со Џо Видоф, со придонеси на Дејвид Ломас, Паскал Русо и Хелмут Зандер, изложбен каталог на Музејот Модерна бр. 375, 2013 година.ISBN 978-91-8624-348-7
*''Хилма аф Клинт – Сликање на невиденото'', уредено од Даниел Бирнбаум и Ема Ендерби, со придонеси на Џулија Пејтон-Џонс, Ханс Улрих Обрист, Џенифер Хиги и Џулија Вос . Серпентина галерии / Koenig Books, 2016 година.ISBN 978-1-908617-34-7
* (in Swedish) ''Хилма – en roman om gåtan Хилма аф Клинт'' [Хилма – роман за енигмата Хилма аф Клинт], Ана Лаестадиус Ларсон, изд. Piratförlaget, 24 мај 2017 година
*''Hilma af Klint – Seeing is Believing'', Курт Алмквист и Луиз Белфраж, König Books, 7 октомври 2017 година
* (in French) ''Ni vues, Ni connues'' стр. 42–44, Collectif Georgette Sand, издавач Hugo Doc collection Les Simone, 5 октомври 2017 г.
*''Хилма аф Клинт: Белешки и методи'', со вовед и коментар од Ирис Милер-Вестерман, Прес на Универзитетот во Чикаго, 2018 година