Каситерит

Каситерит — минерал од калај оксид, SnO<sub>2</sub>. Генерално е непроѕирен, освен во тенки кристали. Неговиот сјај и повеќекратните кристални површини го прават да е посакуван скапоцен камен. Каситеритот бил главната руда од калај низ античката историја и останува најважниот извор на калај денес.
1 Појава
Повеќето наоѓалишта на каситерит денес се наоѓаат во алувијални или плацерски наслаги кои содржат зрна отпорни на атмосферски влијанија. Најдобрите извори на примарен каситерит се наоѓаат во рудниците за калај во Боливија, каде што се наоѓа во кристализирани хидротермални минерални жили. Руанда има индустрија за рударство на каситерит во почетна фаза. Борбата за наслагите на каситерит (особено во Валикале) е главна причина за конфликтот што се води во источните делови на Демократска Република Конго. Ова доведе до тоа каситеритот да се смета за конфликтен минерал.
Каситеритот е широко распространета споредна состојка на магматските карпи. Боливиските вени и 4500-годишните наоѓалишта на Корнвол и Девон, Англија, се концентрирани во кварцни жили со висока температура и пегматити поврзани со гранитни интрузии. Минералните жили најчесто содржат турмалин, топаз, флуорит, апатит, волфрамит, молибденит и арсенопирит. Минералот се јавува екстензивно во Корнвол како површински наслаги на Бодмин Мур, на пример, каде што има обемни траги од хидрауличен метод на рударство познат како ''струење''. Сегашното големо производство на калај доаѓа од плацерски или алувијални наслаги во Малезија, Тајланд, Индонезија, регионот Маахир во Сомалија и Русија. Хидрауличните методи на рударство се користат за концентрирање на ископаната руда, процес кој се потпира на високата специфична тежина на рудата SnO<sub>2</sub> од околу 7,0.
2 Кристалографија
Кристалното сраснување е вообичаено кај каситеритот и повеќето агрегатни примероци стануваат таканаречени „кристални близнаци“. Типичниот близнак е свиткан под агол од близу 60 степени, формирајќи „близнак во облик на лакт“. Ботриоидниот или бубрежен каситерит се нарекува ''дрвен калај''.
Каситеритот се користи и како скапоцен камен и колекционерски примероци кога се наоѓаат квалитетни кристали.
3 Етимологија
Името потекнува од грчкиот збор κασσίτερος (''транслитература „kassiteros“)'' што значи „калај“. Рани споменувања на κασσίτερος може да се најдат во Хомеровата Илијада, како на пример во описот на Ахиловиот штит. На пример, пасусот во книга 18, поглавје 610:αὐτὰρ ἐπεὶ δὴ τεῦξε σάκος μέγα τε στιβαρόν τε,
610τεῦξ᾽ ἄρα οἱ θώρηκα φαεινότερον πυρὸς αὐγῆς,
τεῦξε δέ οἱ κόρυθα βριαρὴν κροτάφοις ἀραρυῖαν
καλὴν δαιδαλέην, ἐπὶ δὲ χρύσεον λόφον ἧκε,
τεῦξε δέ οἱ κνημῖδας ἑανοῦ κασσιτέροιο. Преведено како:потоа му направи оклоп посветол од пламенот на огнот, му направи тежок шлем, прицврстен на слепоочниците, прекрасен шлем, силен, и на него постави златен гребен; му направи и оклопи од еластичен калај. Но, кога славниот бог со двете силни раце го направи целиот оклопЛидел-Скот-Џонс сугерира дека етимологијата првично е еламитска; повикувајќи се на вавилонскиот збор ''kassi-tira,'' па оттука и санскритскиот збор ''kastīram''. Сепак, акадскиот збор (лингва франка на античкиот Близок Исток, вклучувајќи ја и Вавилонија) за калај бил „ ''ана-ку'' “ (клинесто: 𒀭𒈾). Роман Гиршман (1954) сугерира дека од регионот на Каситите, древен народ во западен и централен Иран; став кој го застапува и Џ.Д. Мули. Има релативно малку зборови во старогрчкиот јазик што почнуваат со „κασ-“; што сугерира дека станува збор за етноним. Обиди за разбирање на етимологијата на зборот биле направени во антиката, како на пример Плиниј Постариот во неговата „Historia Naturalis“ (книга 34, поглавје 37.1):„''Белото олово (калај) е највредно; Грците го нарекувале кашерос'' “.И Стефан Византиски во својата ''„Етника“'' наведува:"Κασσίτερα νησοσ εν τω Ωκεανω, τη Ίνδικη προσεχης, ως Διονυσιοσ εν Βασσαρικοισ. Εξ ης ο κασσίτερος ."Што може да се преведе како:''Каситера, остров во океанот, сосед на Индија, како што наведува Дионисиј во Басарика. Оттаму доаѓа калај.''
4 Употреба
Може да се користи како суровина за екстракција и топење на калај.