Леон Рупник

Леон Рупник, познат и како Лав Рупник или Лев Рупник (10 август 1880 – 4 септември 1946 година) бил словенечки генерал во Кралството Југославија кој што соработувал со фашистичките италијански и нацистички германски окупатори во текот на Втората светска војна. Служел како претседател на покраинската влада на нацистичката окупирана Љубљанска Покраина, од ноември 1943 година до почетокот на мај 1945 година. Помеѓу септември 1944 и почетокот на мај 1945 година, Рупник служел и како главен инспектор на словенечката домашна стража (словенечки: ''Domobranci''), колаборационистичка милиција, иако немал воена команда до последниот месец на војната.
1 Рана кариера
Рупник бил роден во Локве во близина на Горица, село во тогашната австриска област Горица и Градишка (денес дел од Нова Горица, југозападна Словенија). Работел како војник, а од 1895 до 1899 година студирал на пешадиската воена академија во Трст и дипломирал како помлад втор поручник. Неговото школување продолжило во Виена од 1905 до 1907 година. По Првата светска војна, се приклучил на Кралската југословенска армија во мај 1919 година со чин мајор на активен штаб. Рупник потоа се искачил на чиновите, станувајќи потполковник (1923), полковник (1927), бригаден генерал (1933) и генерал-мајор (1937). Кога Вермахтот го нападна Кралството Југославија на 6 април 1941 година, бил началник на штабот на Првата армиска група.
2 Рупник линијата
Откако Третиот Рајх и Кралството Италија го формирале сојузот на Оската, Кралството Југославија одлучило да изгради линија на тврдини долж границите за да се одбрани од можни напади од северната и западната страна. Градбите најмногу се поставувале на границата со Италија во Драва Бановина. Линијата првично била екипирана од 15.000 лица, но бројот се зголемил на 40.000 до 1941 година. Бидејќи Рупник бил задолжен за нивното завршување, „Рупник линија“ станало вообичаено име за овие утврдувања.
Одбраните биле изградени по модел на француската Мажино линија и чехословачките модели, но биле прилагодени според локалните услови. По инвазијата на Југославија на 6 април 1941 година, неколку од нив биле подготвени и кампањата на германскиот Вермахт брзо ја застарила линијата.
3 Соработка
По брзиот пораз на Кралската југословенска армија, Рупник бил ослободен од германскиот воен затвор и се преселил во јужна Словенија, анектирана од страна на Италија (позната како Љубљанска Покраина) на 17 април 1941 година. На 7 јуни 1942 година, ја прифатил функцијата претседател на Покраинскиот совет на Љубљана, со што го заменил Јуро Адлешич како градоначалник под италијанската анексија. По италијанското примирје во септември 1943 година, Љубљана била окупирана од Германците. Фридрих Рајнер, нацистичкиот Галејтер од Корушка, го номинирал Рупник за претседател на новата покраинска влада, по консултацијата со римокатоличкиот бискуп Грегориј Рожман, кој се согласил со намерата на Рајнер да го постави Рупник на чело на привремената влада. Владиката Рожман високо го пофалила Рупник, наведувајќи дека тој бил „најспособниот човек за оваа административна функција“.
Фридрих Рајнер, исто така, предложил создавање на домашна гарда, која функционирала под команда на генерал-полковник на СС, Ервин Розенер, кој пак директно известувал до началникот на СС, Хајнрих Химлер. Заедно со Антон Кокаљ, Ернест Петерлин и Јанко Крегар, Рупник бил еден од основачите на Словенечката домашна гарда, помошна воена единица на СС, формирана како доброволна милиција за борба против партизанското движење на отпорот. Милицијата била организирана главно од членови на словенечки антикомунистички политичари собрани околу подземната организација Словенечки завет во договор со германските окупациски сили.
Во својата прва наредба до домашната гарда на 30 септември, Рупник изјавил: „кој не е директно поврзан со соработката со германската армија или полицијата е вооружен бандит и мора да биде нападнат и уништен без одлагање“, повикувајќи ги неговите луѓе да ги предадат заробените партизани на најблиската германска војска или полициски гарнизон. Рупник бил распуштен од Рајнер на 4 ноември 1943 година. Во септември 1944 година, бил номиниран за главен инспектор на словенечката домашна стража, која била функција без речиси никаква надлежност.
Како претседател на покраинската администрација, Рупник организирал бирократија од големи размери која пробала да ги опфати сите сфери на цивилниот живот, од локалната администрација, до социјалното осигурување и културните политики. За таа цел, рачунал на две групи помошници: од една страна, главно аполитични државни службеници и културни функционери активни веќе во Кралството Југославија (како Станко Мајчен и Нарте Велика); од друга страна, вклучил и неколку високо идеолошки и жестоко пронацистички млади поединци, како Љенко Урбанчич и зетот Станко Коципер. Рупник успеал да ги задржи речиси сите словенечки културни и образовни институции да функционираат под нацистичка окупација.
За време на неговото претседателствување, Рупник одржувал целосна лојалност кон германските нацистички окупациски власти. Во 1944 година, додека служел како претседател на покраинската администрација на Љубљана, словенечката домашна стражарска полиција ги уапсила преостанатите Евреи, кои дотогаш успевале да се сокријат во градот, и ги предала на нацистичките власти, кои ги испратиле во Аушвиц и други концентрациони логори. Тој организирал неколку „антикомунистички собири“, на кои одржал насилни говори против Ослободителниот фронт на словенечкиот народ, западните сојузници и „Светскиот еврејски заговор“. Одржувал пријателски контакти со генералот на СС Ервин Росенер, кој подоцна бил осуден за воени злосторства.
Како главен инспектор на словенечката домашна гарда, Рупник ја предводел домашната гарда низ две заклетви на верност - првата на денот на роденденот на Хитлер на 20 април 1944 година, потоа на 12-годишнината од доаѓањето на нацистите на власт, на 30 јануари 1945 година. Во заклетвите, домашната гарда се заколнала дека ќе се бори со СС и германската полиција под водство на фирерот против комунистичките герилци и нивните сојузници. Рупник се противел на сите обиди на членовите на Словенечкиот завет и некои воени водачи на словенечката домашна гарда да се кренат против нацистите, а не ни интервенирал кога некои негови поранешни соработници биле уапсени од страна на нацистите и испратени во концентрациониот логор Дахау.
3.1 Антисемитизам
Познат по неговите антисемитски и отворено пронацистички ставови пред војната, Рупник бил озлогласен антисемит, кој пишувал антисемитски трактати и држел антисемитски говори. Вакви примери опфаќаат:
За време на предавањето кое што го одржал во Љубљана во 1944 година, со наслов „Болшевизмот: алатка на меѓународниот јудаизам“ и поднаслов „Еврејските напори кон глобална надмоќ“, Рупник образложил:Директната догматска омраза на Евреите кон сите кои не се Евреи конечно насекаде е предизвикана од револтот на матичната нација која порано или подоцна ги отстранува сите паразити од нивната земја или со закон ја ограничува нивната економска, религиозна и политичка активност. (Достапен е препис од целото предавање.)При едно предавање во Полхов Градец, на 5 јуни 1944 година, Рупник кажал:Со цврста доверба во правдината на лидерот на Европа, на германската нација, мораме мирно и со сиот фанатизам да ја водиме битката против еврејската глобална надмоќ, служејќи им на бандитите на Сталин и Тито и нивните помошници, англо-американските гангстери.На церемонијата каде што домашната гарда се заколнала на верност, на 30 јануари 1945 година, Рупник изјавил:Ако германскиот војник и вие, мои храбри војници на домашната гарда, им дозволите на овие еврејски платеници да процветаат, тие сепак ќе ги убијат сите пристојни мислители, верници во нацијата и татковината од вистинско словенечко потекло заедно со нивните деца - или ќе им правите топовско месо или робови, ќе им ги украдеме имотите, домовите, селата, ќе го опустошиме националното тело и Евреите. Тоа се нациите на Европа, нашата поширока татковина, во чиј центар најголемата, германска нација ја презеде на себе борбата против еврејската корупција во светот.
4 Апсење, судење и егзекуција
На 5 мај 1945 година Леон Рупник побегнал во Австрија со помала група од 20 соработници. Бил уапсен од страна на Британците на 23 јули и бил вратен во Југославија во јануари 1946 година. Бил изведен пред суд заедно со Росенер и некои други, и бил осуден на смрт поради предавство на 30 август 1946 година. Рупник бил убиен од стрелачки одреди на 4 септември 1946 година на љубљанските гробишта Жале, а подоцна истиот ден бил погребан во необележан гроб. Во јануари 2020 година, Врховниот суд на Словенија ја поништил судската пресуда од 1946 година поради тоа што потребните правни стандарди кои важеле за време на судењето не биле исполнети.
Како одговор, Центарот Симон Визентал издал осуда за поништувањето, наведувајќи дека Рупник „играл голема улога во апсењето и депортацијата на Евреите од Љубљана во 1943 и 1944 година“. Потоа изјавиле „Оваа срамна одлука претставува шокантно искривување на историјата на холокаустот и ужасна навреда за многубројните жртви на Рупник и нивните семејства. Ве молиме веднаш да го пренесете нашиот протест до релевантните словенечки власти за да се преземат соодветни мерки за да се поништи огромната штета нанесена од оваа неправилна одлука на Врховниот суд на Словенија“. Како што многумина ја разбрале одлуката на судот да претставува политичка рехабилитација, биле издадени изјави дека тоа не било случајот.