Црвеноклуна галица

Црвеноклуната галица е врапчевидна птица од семејството на враните (''Corvidae''), еден од двата вида на родот галици (''Pyrrhocorax''). Нејзините осум подвида се размножуваат низ планините и крајбрежните грбени од западниот брег на Ирска и Велика Британија, на исток низ јужна Европа и северна Африка до Средна Азија, Индија и Кина. Оваа птица порано била распространета и низ Македонија, но сега кај нас повеќе не се размножува.
Таа има сјајни црни пердуви и долг надолу свиен црвен клун, црвени нозе и гласен, ѕвонлив повик. Лета со лебдење и раширени примарни пердуви на крилјата. Се спарува за цел живот и живее на истата територија.
1 Таксономија и систематика
Црвеноклуната галица за првпат беше опишана од Linnaeus во неговата ''Систем на природата'', 1758 како ''Upupa pyrrhocorax''. Преместена е во сегашниот род галици (''Pyrrhocorax''), од Мармадјук Тунстал (Marmaduke Tunstall), 1771 во неговата ''Орнитологија Британика''. Името на родот потекнува од грчкото ''πύρρος (purrhos)'' - „со боја на оган“ и ''κόραξ (korax)''- „гавран“. Единствен втор член на родот е жолтоклуната галица (''Pyrrhocorax graculus'').
Има осум подвида, иако разликите меѓу нив се многу мали:*''P. p. pyrrhocorax'', номинираниот подвид, и најмал, ендемски е на Бринаските Острови;
*''P. p. erythropthalmus'', ( Vieillot,1817 како ''Coracia erythrorhamphos''), распространет низ континентална Европа, вклучувајќи ја и Грција. Поголем е и позеленкав од номинираниот;*''P. p. barbarus'', ( Varie, 1954), постојан жител на северна Африка и дел од Канарските Острови; во споредба со ''P. p. erythropthalmus'', е поголем, има подолги крилја и опашка и перјето има позеленкав сјај;*''P. p. baileyi'', (Austin L. Rand & Vaurie, 1955), со побледо перје; ендемски во Етиопија и зафаќа две сосема одвоени области, можно е да станува збор и за два различни подвида;*''P. p. docilis'', (Gmelin, како ''Corvus docilis'', 1774),; распространет е од Грција до Авганистан, поголем е од африканскиот подвид, со помал клун, а перјето е многу зеленкаво со малку сјај;*''P. p. himalayanus'', (Gould, 1862 како ''Fregilus himalayanus''); од Хималаите до западна Кина, се соединува со ''P. p. docilis'' на западниот дел од опсегот; најголем подвид, со долга опашка и со син или виолетовосин сјај на пердувите;*''P. p. centralis'', (Stresemann, 1928); Средна Азија. Помал и не толку синкав како ''P. p. himalayanus'', и разликата со следниот подвид е дискутабилна;*''P. p. brachypus'', (Swinhoe, 1871 како ''Fregilus graculus var. brachypus''); централна и северна Кина, Монголија и јужен Сибир. Сличен е со ''P. p. centralis'' но со послаб клун.
2 Опис
Црвеноклуната галица е долга 39-40 см, има распон на крилјата 73-90 см и тежи околу 310 грама.
Перјето ѝ е кадифеноцрно со зеленкав сјај и има долг црвен, надолу свиен клун и црвени нозе. Половите се исти, но младенчињата имаат портокалов клун и розови нозе, до првата есен и понесјајни пердуви.
Повикот ѝ е силен, ѕвонлив ''чии-оу''.
3 Поведение
Црвената галица е постојан жител, не е преселница, а нејзиното живеалиште се високите планини меѓу 2.000 и 2.500 метри надморска височина во северна Африка, 2.400-3.000 на Хималаите, а се лете се среќава на височина од 6.000 па дури и до 7.950 метри, на Монт Еверест.
3.1 Исхрана
Црвената галица, главно се храни со инсекти, пајаци и други безрбетници од земјата, а најмногу со мравките кои веројатно се најзначаен дел од исхраната. Во Средна Азија стојат на диви или домашни цицачи и се хранат со нивните паразити. Иако безрбетниците го сочинуваат најголемиот дел од исхраната, сепак, тие јадат и растителна храна, како жито, јачмен и сл.
Најчесто се хранат на испасена трева (или искосена).
3.2 Размножување
Црвеноклуната галица половата зрелост ја достигнува на тригодишна возраст и вообичаено има по едно легло годишно. Откако ќе се спарат, остануваат заедно цел живот. Гломазното гнездо го градат во пукнатини на карпи, гребени, или копаат длабока дупка во песок (речиси 1 метар), а понекогаш и на зградите во урбаните средини (во Монголија). Однадвор е направено од груби гранки и корења, а внатре го постилаат со волна или влакна.
Несат 3-5 јајца, кремави со кафеави и сиви точки и дамки.
Женката ги инкубира 17–18 дена, а за тоа време мажјакот ја храни. Пилињата ги хранат обата родитела додека да се оперјат за 31-41 ден.
Просечниот животен век на овие птици е 7 години, но регистрирана е старост од 17.
4 Статус
Црвеноклуната галица има широка распростанетост на околу 10 милиони км² и популација од 86,000 до 210,000 поединци во Европа и глобално таа не е во опаѓање. Затоа спред Црвениот список на МСЗП е вид со најмала загриженост од исчезнување.
Но, Европската популација опаднала и се фрагментирала поради загубата на традиционалното земјоделство, прогон или уништување на местата за гнездење. На некои места популацијата сега е стабилизирана, а само во Шпанија има широка распространетост. Всушност, во Европа, се смета за ранлив вид.
5 Во културата
Во старогрчката митологија, оваа птица, позната како „морска врана“ се сметала за света на титанот Крон кој живеел на Калипсовиот Блажен Остров.