Тјурингова награда

Тјурингова награда (|Turing Award, формално: ''ACM A.M. Turing Award'') — престижна награда која ја доделува Здружението за сметачка машинерија (ACM) на личности со придонеси од „голема и трајна техничка важност на полето на информатиката“. Наградата важи за највисокото прознание што може да го добие еден информатичар и неформално се смета за „Нобелова награда за информатика“.
Наречена е во чест на британскиот математичар Алан Тјуринг (1912-1954) и академски работник во Манчестерскиот и Кембричкиот универзитет. Тјуринг се смета за основоположник на теоретската информатика и вештачката интелигенција. Од 2007 до 2013 г., заедно со наградата се доделувале и 250.000 американски долари, со парична помош од „Интел“ и „Гугл“. Почнувајќи од 2014 г. паричниот дел од наградата е накачен на милион долари, со парична помош исклучиво од „Гугл“.
Прв добитник на наградата (1966) бил Алан Перлис од универзитетот „Керниги Мелон“, а првата наградена жена (2006) била Френсис Елизабет Ален од ИБМ.
1 Наградени
Година, Добитник, Образложение
1966, Алан Перлис, За неговото влијание на полето на напредните техники на програмирање и осмислување на програмски преведувачи (компајлери)
1967, Морис Вилкс, Осмислувач и изработувач на EDSAC — првиот сметач со внатрешно складиран програм во 1949 г. кој користел живина линија за задршка на складираното. Познат е и како еден од основоположниците на програмските библиотеки (1951)
1968, Ричард Хаминг, За неговата работа на бројчените методи, системите за автоматско кодирање и системите за утврдување и исправка на грешки
1969, Марвин Мински, За неговата стожерна улога во создавањето, обликувањето, распространувањето и унапредувањето на вештачката интелигенција.
1970, Џејмс Вилкинсон, За неговите истражувања на полето на бројчената анализа за употреба во големобрзински дигитален сметач. За ова има добиено посебно признание за придонесот за линеарната алгебра и обратната анализа на грешки
1971, Џон Мекарти, За значајниот придонес на полето на вештачката интелигенција, со неговото познато предавање „Сегашната состојба на истражувањето на вештачката интелигенција“
1972, Едсгер Дејкстра, Главен учесник во разработката на програмскиот јазик од високо ниво ALGOL кон крајот на 1950-тите, која станала пример за јасно и математички строго програмирање. Еден од главните застапници на програските јазици во јавноста, со голем придонес за општото осознавање на нивната структура, претставување и примена. Има напишано многу дела од својата, и сродни области.
1973, Чарлс Бахман, За неговите извонредни придонеси за технологијата на базите на податоци
1974, Доналд Кнут, За значајните придонеси во анализата на алгоритмите и осмислувањето на програмските јазици, а особено со дела како „Уметноста на програмирањето“ и неговите продолженија
1975, Ален ЊуелХерберт Сајмон, За основните придонеси за вештачката интелигенција, прихологијата на човековото спознание и обработката на списоци
1976, Михаил О. Рабин Дана Скот, За нивниот заеднички труд „Конечните автомати и нивниот проблем на одредување“ во кој се појавува идејата за недетерминистички конечни автомати со огромна вредност и значење, како и големо влијание врз понатамошното истражување на оваа тема
1977, Џон Бекус, За темелните, влијателни и трајни придонеси за осмислувањето на практички програмски системи на високо ниво, особено со работата на FORTRAN, како и клучните трудови за формалните процедури и определби на програмските јазици
1978, Роберт Флојд, За јасно влијание врз методологиите на создавање на делотворна и доверлива програмска опрема, како и учество во основањето на следниве важни полиња на информатиката: теоријата на синтактичката анализа (расчленување), семантиката програмските јазици, формалната проверка, автоматската програмска синтеза и анализата на алгоритми
1979, Кенет Ајверсон, За неговите основоположничките напори на полето на програмските јазици и математичкото бележење, од кои произлегол програмскиот јазик APL, за придонесите во примената на интерактивните системи на APL за образовни цели, како и за теоријата и праксата на програмските јазици
1980, Тони Хор, За неговите темелни придонеси за утврдувањето и осмислувањето на програмските јазици
1981, Едгар Код, За неговите темелни и постојани придонеси во теоријата и практиката на системите за раководење со бази на податоци, особено односните бази
1982, Стивен Кук, За унапредувањето на нашето разбирање на сложеноста на смтањето на значаен и темелен начин
1983, Кен ТомпсонДенис Ричи, За разработката на теоријата за генеричките оперативни системи, како и примената на оперативниот систем UNIX
1984, Никлаус Вирт, За разработка на низа иновативни сметачки јазици — EULER, ALGOL-W, MODULA и Паскал
1985, Ричард Карп, За постојаните придонеси за теоријата на алгоритмите, вклучувајќи ја разработката на делотворни алгоритми за проток во мрежите и други проблеми комбинаторската оптимизација, утврдувањето на полиномско-временската пресметливост со интуитивната претстава за алгоритамска делотворност. Од најголемо значење се неговите придонеси во теоријата на NP-потполност
1986, Џон ХопкрофтРоберт Тарјан, За темелни достигнувања во осмислувањето и анализата на алгоритмии податочни структури
1987, Џон Кок, За значајни придонеси за осмислувањето и теоријата на програмските преведувачи, архитектурата на големите системи и развојот на сметачите со смалено множество наредби (RISC)
1988, Ајван Садерленд, За основоположничките и визоонерски придонеси на полето на сметачката графика, почнувајќи со Sketchpad и продолжувајќи понатаму
1989, Вилијам Кахан, За неговите темелни придонеси за бројчената анализа. Еден од најголемите стручњаци за сметање со подвижна запирка. Се посветил на задачата „светот да биде безбеден за бројчени пресметки“
1990, Фернандо Корбато, За основоположничката работа во уредувањето на поимите и предводењето на општонаменски системи за делење време и ресурси во големи размери, CTSS и Multics.
1991, Робин Милнер, За три посебни целосни достигнувања: 1) докажувачот на теореми LCF, механизацијата на Скотовата логика за пресметливи функции — веројатно првата теоретски заснована, но сепак практична алатка за машински-потпомогнато срочување на докази; 2) ML — првиот јазик со полиморфен типски извод заедно со типски безбеден механизам обработка на исклучоци; 3) пресметката на заемодејствувачки системи (CCS) — општа теорија на истовременоста. Покрај тоа, срочил и мошне ја напреднал целосната апстракција, која го проучува односот помеѓу работната и означувачката семантика.
1992, Батлер Лампсон, За придонеси во развојот на околини на распределени лични сметачи у технологијата на нивната примена: работни станици, мрежи, оперативни системи, програмерски системи, монитори, безбедноста и објавувањето на документи.
1993, Јурис ХартманисРичард Стернс, За клучниот труд со кој ја основале теоријата на пресметковна сложеност.
1994, Едвард ФајгенбаумРаџ Реди, За основоположничкото осмислување и изработка на системи на вештачка интелигенција во големи размери, притоа покажувајќи ја практичната важност и можното влијание на ваквата технологија врз комерцијалните производи.
1995, Мануел Блум, За придонеси во основите на теоријата на пресметковна сложеност и нејзината примена во криптографијата и проверката на програмите.
1996, Амир Пнуели, За клучната работа со која ја вовел врмеенската логика во информатиката, како и за неговите извонредни придонеси за проверката на програмите и системите.
1997, Даглас Енгелбарт, За осмислувањето на иднината на интерактивното сметачко работење и изумувањето на клучни технологии за спроведување на таа замисла.
1998, Џим Греј, За клучни придонеси во истражувањето на полето на базите на податоци и обработка на трансакции, како и за техничко водство на примената на системите.
1999, Фред Брукс, За значајните придонеси за сметачката архитектура, оперативните системи и програмското инженерство.
2000, Ендру Јао, За неговите темелни придонеси во теоријата на сметањето, вклучувајќи ја теоријата на создавањето на псевдослучајни броеви, криптографијата и сложеноста на поврзаностите.
2001, Оле-Јохан ДалКристен Нигорд, За идеите од темелно значење за објектно-ориентираното програмирање, осмислувајќи ги програмските јазици Симула I и Симула 67.
2002, Рон РивестАди ШамирЛеонард Ејдлман, За нивниот генијален придонес за практичната примена на асиметричната криптографија.
2003, Алан Кеј, За поставување на темелите на многу идеи во основата на современите објектно-ориентирани програмски јазици, предводејќи ја екипата што го осмислила јазикот Smalltalk, како и за темелни придонеси за личните сметачи.
2004, Винтон СерфРоберт Кан, За основоположничката работа на меѓувмрежувањето, including the design и примената на основните поврзувачки протоколи на семрежјето TCP/IP, како и за инспиративно водство во работата на мрежите.
2005, Петер Наур, За темелните придонеси за осмислувањето на програмските јазици и определбата на ALGOL 60, за осмислувањето на програмските преведувачи, како и за програмерскиот занает.
2006, Френсис Е. Ален, За основоположничките придонеси за теоријата и практиката на оптимизација на технологиите на програмско преведувачи и автоматското напоредно извршување.
2007, Едмунд КларкЕрнест А. ЕмерсонЈосиф Сифакис, За улогата во разработката на проверката на модели во високоделотворна технологија за проверка, нашироко прифатена во сметачката индустрија на програмско и машинско ниво.
2008, Барбара Лисков, За придонеси за практичните и теоретски основи на програмските јазици и осмислувањето на системите, особено во врска со апстракцијата на податоците, толеранција на грешки и распределеното сметачко работење.
2009, Чарлс Текер, За основоположничото осмислување и примена на Ксерокс Алто — првиот современ личен сметач, како и за неговите придонеси за етернетот и табличниот сметач.
2010, Лезли Валијант, За придонесите кои ја преозбразиле теоријата на сметањето, вклучувајќи ја теоријата за „веројатно приближно точно“ учење (PAC), сложеноста на набројувањето и алгебарското пресметувањ, како и теоријата на напоредно сметачко работење.
2011, Јудеја Перл, За темелни придонеси за вештачката интелигенција преку развојот на математичка анализа за веројатносно и причиносно расудување.
2012, Силвио МикалиШафи Голдвасер, За преобразителната работа која ги поставила темелите за теоријата на сложеноста во криптографијата и за процесот кој вовел нови методи на делотворна проверка на математички докази во неа.
2013, Лезли Лампорт, За темелните придонеси за теоријата и практиката на рапсределените и истовремените сиситеми, особено за измислувањето на концептите како причиност и логички часовници, безбеднос и живост, автомати со умножени состојби и доследност во низите.
2014, Мајкл Стоунбрејкер, За темелни придонеси за концептите и практиките на кои се темелат современите базни системи.
2015, Мартин ХелманВитфилд Диф, За темелни придонеси за современата криптографија. Во нивниот епохален труд „Нови насоки во криптографијата“ (''New Directions in Cryptography'') ја вовеле идејата за асиметричната криптографија и дигитален потпис — камен-темелник на највеќето денешни сигурносни протокли на семрежјето.
2016, Тим Бернерс-Ли, За неговиот епохален изум — семрежјето (т.е. светската пајажина, ''интернет''), првиот прелистувач и фундаменталните протоколи и алгоритми кои го овозможиле проширувањето на семрежјето.
2017, Џон Л. Хенеси, За основополагањето на систематски и квантитативен приод кон осмислувањето и оценувањето на сметачките архитектури со трајно влијание врз индустријата на микрообработувачите.
Дејвид Патерсон
2018, Јошуа Бенжио, За концептните и инженерски новини во длабоките невронски мрежи, суштинска составница на сметачите.
Џефри Хинтон
Јан Лекен
2019, Едвин Кетмал, За темелните придонеси кон тридимензионалната графика и револуционерно влијание на овие техники врз сметачки создадените слики (CGI) во кинемотографијата и други полиња.
Пет Ханрахан
2020, Алфред Ахо, За фундаменталните алгоритми и теоријата на која почива спроведувањето на програмски јазици и за срочување на овие резултати и оние на други во нивните влијателни книги од кои се образуваат поколенија информатичари.
Џефри Улман
2021, Џек Донгара, За основоположничките придонеси кон бројчените алгоритми и библиотеки кои им овозможуваат на високоделотворниот пресметковни програми да бидат во тек со експоненцијалните подобрувања на машинската опрема повеќе од четири децении.
2022, Роберт Меткалф, За изумувањето, стандардизацијата и комерцијализацијата на етернетот
2023, Ави Видгерсон, За менување на нашето поимување на улогата на случајноста во сметањето, како и повеќедецениско интелектуално водство во теоретската информатика
2024, Ендрју БартоРичард Сатон, За разработка на концептуалните и алгоритамски основи на поддржаното учење
2 Поврзано
* Медал „Џон Фон Нојман“
* Нобелова награда
* Шокова награда
* Неванлинина награда