Принцеза Елизабета од Шведска

Принцезата Елизабета од Шведска (исто така позната како ''Елизабета Густавсдотер Васа''; 5 април 1549 - 20 ноември 1597 година), била шведска принцеза и војвотка од Мекленбург - Гадебуш по брак со Кристофер, војводата од Мекленбург-Гадебуш. Таа била ќерка на шведскиот крал Густав I и неговата втора сопруга, кралицата Маргарета.
1 Биографија
1.1 Ран живот
За време на нејзиното рано детство, таа, како и нејзините браќа и сестри, била првенствено под грижа на нејзината мајка, доверливата медицинска сестра на кралицата, Бригита Ларс Андерсонс, нејзината мајка братучетка, госпоѓата Маргарета и благородната вдовица Ингрид Амундсдотер.
По смртта на нејзината мајка во 1551 година, таа како и нејзините браќа и сестри биле ставени на грижа на Кристина Гиленстиерна, а потоа под нејзините тетки Брита и Марта Лејонхуфвуд пред повторното венчавање на нејзиниот татко со Катарина Стенбок. Тие тогаш биле под одговорност на нивната маќеа и, поточно, главна дама во чекање Ана Хогенскилд.
Во 1556 година, таа и нејзините сестри добиле мираз од 100.000 далери, биле насликани нивните портрети и нивните лични квалитети опишани на латински од дворскиот поет Анрикус Молерус и претставени на кралскиот брачен пазар. За разлика од нејзината постара сестра Софија Васа, која била опишана како најнесреќната од децата на Густав Васа, принцезата Елизабета била опишана како најсреќна: изгледало дека има весела и смирена личност. Ја опишувале како русокоса и згодна. Портрет за кој првично се верувало дека е на кралицата Карин Мансдотер сега се верува дека е нејзин.
Елизабета имала свој двор и била одговорна за воспитувањето на вонбрачните деца на нејзините браќа. Карин Мансдотер била меѓу нејзините слугинки пред Карин да стане љубовница, а подоцна и кралица на братот на Елизабета, кралот Ерик XIV од Шведска. За време на Седумгодишната Северна војна, таа покажала дарежливост кон данските и германските офицери кои се чувале како затвореници во Шведска.
При абдикацијата од тронот на кралот Ерик XIV во 1568 година, војводата Магнус II од Саксо-Лауенбург, сопруга на нејзината сестра принцезата Софија, ги однела неа, Софија и кралицата Довагер Катерина со брод од кралската палата во Стокхолм, за да го напуштат Ерик со придружување на бунтовниците. на чело со принцот Јохан во Упсала. Јохан изјавил во официјалната пропаганда дека Ерик планирал да ги претстави Катарина, Софија и Елизабета како заложници во Русија, откако не успеал во тоа со сопругата на Јохан.
И пред и по нејзиниот брак, Елизабета делувала како стабилизирачки фактор и посредник за време на конфликтите меѓу нејзините браќа и сестри. Таа одржувала доживотен контакт со нив преку допишување, а тоа може да било и политичко. Ова е особено точно за нејзиниот брат Карл, со кој била особено блиска цел живот. За време на владеењето на Јохан III, другите браќа и сестри ја користеле како доушник, бидејќи живеела во непосредна близина со Јохан.
Во есента 1573 година, заговорот Морнеј бил подготвен за атентат на Јохан III. Заговорот го водел Шарл де Морне, кој бил во контакт со Кристина од Данска и со францускиот амбасадор во Копенхаген, Карл Данкај. Јохан III требало да биде убиен за време на танцот на мечеви што го изведувале шкотските платеници на забавата што требало да се одржи во октомври истата година пред шкотските платеници да заминат на Балтикот. По атентатот, војводата Карл требало да биде поставен на престолот. Шарл де Морнеј, кој претходно бил миленик на Ерик XIV, ветил дека ја знае локацијата на наводната скриена златна резерва на Ерик, која ќе ја откриел по државниот удар во замена за подобри услови за Ерик во затворот. Меѓутоа, заговорот не се остварил бидејќи на забавата Де Морнеј никогаш не се осмелил да им даде знак на платениците да преземат акција.
Во септември 1574 година, заговорот бил откриен и Шарл де Морнеј бил уапсен, испрашуван и погубен. Никогаш не било јасно кој учествувал во заговорот. Сепак, се забележува дека осомничените заговорници Хогенскилд Биелке, Густаф Банер и Понтус Де ла Гарди, често се собирале на состаноци во станот на принцезата Елизабета, состаноци на кои често била видена и принцезата Сесилија од Шведска, и двете сестри и нивните брат Карл биле донекаде компромитирани иако никогаш не биле обвинети. Шарл де Морнеј, исто така, открил дека една од работите за која се договориле заговорниците е да се зголеми миразот на Елизабета од 100.000 на 150.000, за да и се овозможи да склучи брак со повисок статус. Забележано е дека бракот помеѓу Елизабета и Анри III од Франција, кој официјално бил предложен во 1574 година, можел неформално да биде предложен преку Карл веќе една година претходно, и дека францускиот амбасадор се изразил импресиониран од сè што се однесува на Елизабета со исклучок на нејзиниот мираз.
1.2 Брачна политика
Принцезата Елизабета била свршена во 1562 година за Кристофер, третиот син на Алберт VII, војводата од Мекленбург-Гистров. Набргу потоа, сепак, тој бил фатен и држен во заложништво неколку години, а свршувачката се сметала за прекината. За време на владеењето на про-католикот Јохан III, тие биле во конфликт околу тоа дали таа треба да се омажи за протестант или католик. Во 1573 година, Јохан III преговарал за брак со Големиот војвода од Тоскана, додека таа самата, потпомогната од Карл и нејзината сестра Катерина, тајно преговарала за брак меѓу протестантските германски принцови, како што се војводите од Померанија и Кливс.
Во 1574 година, биле направени договори помеѓу нејзиниот брат Јохан III и француската кралица Катерина де Медичи да ја омажат за Анри III од Франција. Катерина де Медичи сметала дека Елизабета е соодветна бидејќи сакала нејзиниот син да се ожени со кралска принцеза, парот исто така се сметал за корисен за одржување на француското влијание во Полска и ќе ја добие Франција сојузник надвор од хабсбуршките земји што ја опкружувале Франција. Според современите извештаи, Катерина, исто така, сметала дека е придобивка што Елизабета не знаела да зборува француски, бидејќи тоа ќе и отежнело да ја замени Катерина во нејзината улога на доминантна кралица на францускиот двор. Францускиот амбасадор во Данска, Карл Данкај, добил задача да обезбеди портрет на Елизабета и го дал следниот извештај за нејзиниот лик:„Ме уверија дека е многу убава, има добар разум, дека е пријатна, има добра фигура и држење... сите ја препорачуваат нејзината голема понизност, за волја на вистината господине, секој што ја познава и се восхитува и ги почитува нејзините доблести. . . Своето задоволство го наоѓа на спинетата и го свири подобро од повеќето, свири и на лаута, а исто така е со благ и смирувачки темперамент.
Од сите се смета за една од најуспешните и најдоблесни принцези во Европа, и дека никој не слушнал за каква било грешка, физичка или умствена“.Во јануари 1575 година, францускиот пратеник Клод Пинарт ја посетил Шведска за да ја види Елизабета, но додека била со нејзиниот брат Карл во Нишепинг, принцезата одбила да му се придружи на Јохан III во Стокхолм за да се сретне со Пинарт кој наместо тоа морал да отпатува во Нишепинг за да ја види. Бракот бил речиси решен кога францускиот крал неочекувано објавил дека тој самиот одлучил да се ожени со Луиза од Лорен-Водемон наместо за Елизабета.
Во 1576 година, Јохан III го испратил грофот Понтус Де ла Гарди во Италија за да преговара за брак помеѓу Елизабета и војводата од Модена, или ако тоа не успее, да најде друг достапен италијански принц. Целта била да се зајакне врската помеѓу про-католичкиот крал и папата, како и да му се олесни добивањето италијанско наследство од неговата свекрва, Бона Сфорца. Меѓутоа, Елизабета, сега поддржана од нивниот помлад брат Карл, одбила каков било брак со католик поради религиозни причини. Конфликтот меѓу неа и Јохан III бил илустриран кога, во март 1578 година, тој испратил тројца советници да ѝ одржат предавања. Иако не се знае што рекле, таа наводно плачела и се онесвестувала постојано по нивната посета.
1.3 Војвотката од Мекленбург-Гадебуш
Во 1576 година, нејзиниот поранешен свршеник, сега неодамна вдовецот Кристофер од Мекленбург ја запросил вторпат и бил прифатен. Самата Елизабета учествувала во преговорите лично за да ги обезбеди нејзините економски права, потпомогната од нејзините браќа и сестри Карл и Катарина, додека кралот Јохан го прифатил бракот главно затоа што сметал дека е соодветно таа да се омажи поради нејзината возраст. Бракот бил одложен поради религиозни причини: упорните протестанти Елизабета и Карл внимавале да бранат дека свадбената церемонија и сè во врска со неа треба да биде лутеранско против про-католичкиот Јохан III. Елизабета ја превела Аугсбуршката исповед за прв пат на шведски и отпечатена на гостите на свадбата, веројатно како начин да се демонстрира против про-католичката политика на Јохан. Елизабета и Кристофер се венчале во Стокхолм на 7 мај 1581 година. Таа пристигнала во Висмар во Мекленбург во јули, каде што била пречекана од благородништвото и претставници на Ханза од Росток и Либек. Сепак, Елизабета не била прифатена од проданското семејство на нејзиниот сопруг.
Двојката живеела во градот Гадебуш во делот на војводството Мекленбург кој бил доделен на војводство на нејзиниот сопруг Мекленбург-Гадебуш. Врската помеѓу Елизабета и Кристофер е опишана како среќна. Нивното долго чекање се смета за знак дека ова не е само договорен брак, туку и љубовен пар: зачуваните писма исто така се сметале како знак дека нивната заедница била посреќна и полична од повеќето кралски бракови од тоа време.
Кристофер го предизвикал својот брат Улрих за старателството и регентството над неговиот внук Јохан, а Елизабета се обидела да ги искористи нејзините контакти за да му помогне додека не престана конфликтот во 1585 година: нејзиниот брат Јохан III, сепак, никогаш не бил многу заинтересиран да и помогне. Таа активно работела за шведските интереси во Мекленбург и имала многу Швеѓани на нејзиниот двор.
Елизабета била опишана како идеална лутеранска принцеза. Таа имала корист од лутеранизмот, основала протестантска библиотека и се допишувала со лутеранскиот теолог Дејвид Читреус во Росток. Во 1589-90 година, го договорила бракот помеѓу нејзиниот брат Карл и Кристина од Холштајн-Готорп. Преку кореспонденција, Елизабета продолжила да дејствува како известувач и посредник меѓу нејзините браќа и сестри за време на конфликтите.
1.4 Подоцнежниот живот
Во март 1592 година, Елизабета Васа станала вдовица. Земјиштата на нејзиниот сопруг потоа биле инкорпорирани во оние на нејзините поранешни свекор, кои биле про-дански и го одбиле нејзиниот пристап до земјиштето и доходот од нејзината доверица.
Во 1593 година, таа се вратила во Шведска со нејзината ќерка, која ја ставила под старателство на нејзиниот брат Карл. Таа, исто така, барала да и го дадат нејзиниот мираз, кој никогаш не бил платен, и сакала да разговара за предлогот за брак од Јохан Фредерик од Брауншвајг-Линебург со Карл. Во 1594 година, Карл го обезбедил Норшепинг за нејзиниот престој и приход, каде што престојувала со нејзиниот двор. Карл на Елизабета и дал таен документ за да го задржи од кралскиот совет, а за време на конфликтот меѓу Карл и Сигизмунд, лојалистите на Сигизмунд внимавале со кого таа посетувала и со кого се здружувала поради нејзината блискост со Карл и шпекулирале за нејзините политички симпатии. Таа била присутна на собранието во Стокхолм во летото 1597 година, кога на Карл му биле дадени повеќе овластувања.
Елизабета починала ненадејно и неочекувано на 10 ноември 1597 година. Бил изграден гробен споменик за неа и нејзиниот сопружник во катедралата Шверин, но на крајот била погребана во семејната гробница на нејзиниот татко во катедралата во Упсала.
2 Наследници
* Маргарет Елизабета од Мекленбург-Гадебуш, војвотката од Мекленбург, се омажила за нејзиниот роднина Јохан Алберт II, војвода од Мекленбург- Густров во 1608 година и имала деца.
3 Лиература
* Леиф Јохансон, Ен-Мари Нилсон и Грегер Андерсон (шведски): Музички и Свериге. Från forntiden till stormaktstidens slut 1720 (Музика во Шведска. Од античко време до крајот на империјата)
* Карин Тегенборг Фалкдален (2010). ''Vasadöttrarna'' (Ќерките Васа). Фалун: Историски медиуми.ISBN 978-91-85873-87-6 (на шведски)