Кралство Југославија

Кралство Југославија (српскохрватски: ''Kraljevina Jugoslavija / Краљевина Југославија''; словенечки: ''Kraljevina Jugoslavija'') била држава во Југоисточна и Средна Европа која постоела од 1918 до 1941 година. Од 1918 до 1929 година официјално била наречена Кралство на Србите, Хрватите и Словенците (српско-хрватски: ''Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca''/Краљевина Срба, Хрвата и Словенаца; |Kraljevina Srbov, Hrvatov in Slovencev) или неговата скратена форма Кралство СХС (''Kraljevina SHS''/Краљевина СХС), но терминот „Југославија“ било неговото колоквијално име поради неговото потекло. Официјалното име на државата било сменето во „''Кралство Југославија''“ од страна на кралот Александар I на 3 октомври 1929 година.
Прелиминарното кралство било формирано во 1918 година, со спојување на привремената Држава на Словенците, Хрватите и Србите (самата формирана од териториите на поранешна Австроунгарија, опфаќајќи ја денешна Босна и Херцеговина и поголемиот дел од денешна Хрватска и Словенија) и Банат, Бачка и Барања (кои биле дел од Кралството Унгарија во рамките на Австроунгарија) со поранешното независно Кралство Србија. Истата година, Кралството Црна Гора исто така го прогласило своето обединување со Србија, додека регионите на Косово и Вардарска Македонија станале дел од Србија пред обединувањето.
Со државата управувала српската династија Караѓорѓевиќ, која претходно владеела со Кралството Србија под водство на Петар I, кој станал крал во 1903 година (по Мајскиот државен удар). Петар I станал првиот крал на Југославија се до неговата смрт во 1921 година. Него го наследил неговиот син Александар I, кој бил регент на неговиот татко. Тој бил познат како „''Александар Обединител''“, а кралството го преименувал во „Југославија“ во 1929 година. Тој бил убиен во Марсеј од страна на Владо Черноземски, член на Внатрешната македонска револуционерна организација (ВМРО), за време на неговата посета на Франција во 1934 година. Круната му била предадена на неговиот 11-годишен син Петар. Братучедот на Александар, Павле, владеел како регент на принцот се до 1941 година, кога Петар II станал полнолетен. Кралското семејство побегнало за Лондон истата година, пред земјата да биде нападната од Силите на Оската.
Во април 1941 година, земјата била окупирана и поделена од силите на Оската. Во Лондон била формирана кралска влада во егзил, признаена од Обединетото Кралство, а подоцна и од сите сојузници. Во 1944 година, по притисокот од страна британскиот премиер Винстон Черчил, кралот ја признал владата на Демократска Федеративна Југославија како легитимна . Таа била основана на 2 ноември 1944 година, по потпишувањето на Договорот од Вис, од страна на Иван Шубашиќ (во име на Кралството) и Јосип Броз Тито (во име на југословенските партизани).
1 Формирање
По атентатот на австрискиот надвојвода Франц Фердинад од страна на босанскиот Србин Гаврило Принцип и избувнувањето на Првата светска војна, Србија била нападната и окупирана од здружените бугарски, австриски и германски сили, на 6 октомври 1915 година. По овој настан следела ескалацијата на јужнословенскиот национализам и повиците на словенските националисти за независност и обединување на јужнословенските националности на Австроунгарија заедно со Србија и Црна Гора во единствена Држава на Словенците, Хрватите и Србите.
Далматинскиот хрватски политичар Анте Трумбиќ станал истакнат јужнословенски лидер за време на војната и го предводел Југословенскиот комитет кој лобирал кај сојузниците да го поддржат создавањето на независна Југославија. Трумбиќ се соочил со првично непријателство од страна на српскиот премиер Никола Пашиќ, кој претпочитал проширена Србија наместо обединета југословенска држава. Сепак, и Пашиќ и Трумбиќ се согласиле на компромис, кој се случил со донесувањето на Декларацијата на Крф, на 20 јули 1917 година. Декларацијата се залагала за создавање обединета држава на Србите, Хрватите и Словенците, која ќе јбиде предводена од српската династија Караѓорѓевиќи.
Во 1916 година, југословенскиот комитет започнал преговори со српската влада во егзил, на кои било одлучено за создавање на Кралството Југославија. Состаноците биле одржани во Општинскиот театар на Крф, и завршиле со прогласување на заедничката Крфска декларација во 1917 година.
Во ноември 1918 година, Националниот совет на државата на Словенците, Хрватите и Србите назначил 28 членови кои требало да започнат преговори со претставниците на владата на Кралството Србија и Црна Гора за создавање на нова југословенска држава, а делегацијата директно преговарала со регентот Александар Караѓорѓевиќ. Откако завршиле преговорите, претставниците делегацијата на Националниот совет на државата на Словенците, Хрватите и Србите, предводена од Анте Павелиќ го прочитале обраќањето пред регентот Александар, кој го претставувал неговиот татко, кралот Петар I, после кое тој го прифатил нивното барање и кралството било воспоставено.
Кралство Југославија (српскохрватски: ''Kraljevina Jugoslavija / Краљевина Југославија''; |Kraljevina Jugoslavija) — држава во Југоисточна и Централна Европа која постоела во периодот од 1918 до 1941 година. Од 1918 до 1929 година, официјално била позната како Кралство на Србите, Хрватите и Словенците (српскохрватски: ''Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca'' / Краљевина Срба, Хрвата и Словенаца; |Kraljevina Srbov, Hrvatov in Slovencev ), но терминот „ Југославија “ („Земја на јужните Словени“) било нејзиното колоквијално име поради нејзиното потекло. Официјалното име на државата било сменето во „Кралство Југославија“ од страна на кралот Александар I на 3 октомври 1929 година
Новото кралство го сочинувале поранешните независни кралства Србија и Црна Гора (Црна Гора била приклучена кон Србија претходниот месец), и значителен дел од територијата што порано била составане дел на Австроунгарија, односно Државата на Словенците, Хрватите и Србите. Главните држави кои го формирале новото Кралство биле Државата на Словенците, Хрватите и Србите; Војводина; и Кралството Србија со Кралството Црна Гора.
Создавањето на државата било поддржано од страна на панславистите и југословенските националисти. За сесловенското движење, ова претставувало обединување целиот јужнословенски (југословенски) народ во една држава. Создавањето било поддржано и од страна на сојузниците, кои се обиделе да ја разбијат Австроунгарската држава.
Новоформираното Кралство на Србите, Хрватите и Словенците учествувало на Париската мировна конференција со Тумбиќ како претставник на земјата. Бидејќи сојузниците ги намамиле Италијанците да земат учество во војната, со ветување за значителни територијални придобивки, што претставувало една четвртина од словенечката етничка територија од преостанатите три четвртини од Словенците кои живееле во Кралството СХС. Трумбиќ успешно се заложил повеќето Словени кои живеле во поранешна Австроунгарија да бидат вклучени во границите на новото Кралство на Србите, Хрватите и Словенците. Сепак, со Рапалскиопт договор население од половина милион Јужни Словени, главно Словенци, биле подложени на присилна италијанизација до падот на фашизмот во Италија. Во времето кога Бенито Мусолини бил подготвен да го измени границите на Рапало со цел да ја припои независната држава Риека кон Италија, обидите на Пашиќ да ги поправи границите кај Постојна и Идрија биле ефективно поткопани од регентот Александар кој претпочитал „добри односи“ со Италија.
Југословенското кралство граничело со Италија и Австрија на северозапад на границата Рапало, Унгарија и Романија на север, Бугарија на исток, Грција и Албанија на југ и Јадранското Море на запад. Речиси веднаш наишло на спорови со повеќето од нејзините соседи. Границите на Словенија биле тешко да се одредат, бидејќи 400 години била составен дел на Австрија. Војводинскиот регион бил спорен со Унгарија, Македонија со Бугарија, Риека со Италија.
Плебисцит се одржал и во провинцијата Корушка, која одлучила да остане во соатав на Австрија. Австријците формирале мнозинство во овој регион, иако бројките покажуваат дека некои од Словенците навистина гласале за Корушка да стане дел од Австрија. Далматинскиот пристанинички град Задар и неколку далматински острови и биле дадени на Италија. Градот Риека бил прогласен за Слободна Држава Риека, но тој набргу бил окупиран, а во 1924 година и припоен од страна на Италија, на која исто така и било ветен далматинскиот брег за време на Првата светска војна, и Југославија која ја барала Истра, дел од некогашното австриско приморје, кое било припоено кон Италија, но во кое значителен дел од населението го сочинувале Хрвати и Словенци.
Усвојувањето на Видовданскиот устав во 1921 година, предизвикало тензии меѓу различните југословенски националности. Трумбиќ се спротивставил на уставот од 1921 година и со текот на времето станувал сè понепријателски настроен кон југословенската влада за која сметал дека е централизирана во корист на српската хегемонија во Југославија.
2 Економија
2.1 Земјоделство
Три четвртини од југословенската работна сила била ангажирана во земјоделството. Постоеле неколку комерцијални земјоделци, но повеќето биле селани за егзистенција. Оние на југ биле особено сиромашни, живеејќи во ридско, неплодно подрачје. Не постоеле големи имоти освен на север, а сите биле во сопственост на странци. Една од првите акции што ги презела новата југословенска држава во 1919 година била да ги разбие имотите и да располага со странски, а особено унгарски земјопоседници. Скоро 40% од руралното население претставувало вишок (т.е. вишокот луѓе не биле потребни за одржување на тогашното ниво на производство), а и покрај топлата клима, Југославија била исто така релативно сува. Внатрешните комуникации биле лоши, штетите од Првата светска војна биле големи, а со неколку исклучоци, земјоделството било лишено од машини или други современи земјоделски технологии.
2.2 Производство
Производството било ограничено на Белград и другите поголеми населени центри и главно се состоело од мали, релативно примитивни капацитети кои произведувале строго за домашниот пазар. Комерцијалниот потенцијал на јадранските пристаништа во Југославија заминувал во отпад бидејќи на нацијата и недостигал капитал или техничко знаење за да управува со бродската индустрија. Од друга страна, рударската индустрија била добро развиена поради изобилството на нацијата со минерални суровини, но бидејќи со неа првенствено биле во сопственост и управувани од странци, најголем дел од производството се извезувало. Југославија била третата најслабао развиена индустријализирана нација во Источна Европа по Бугарија и Албанија.
2.3 Долг
Југославија претставувала типична источноевропска нација, поради тоа што позајмувала големи суми пари од Запад во текот на 1920-тите. Кога започнала Големата депресија во 1929 година, западните кредитори ги повикале своите должници да ги вратат парите назат, но должниците не биле во можност да го сторат тоа. Дел од парите биле изгубени за калемење, иако повеќето биле искористени од страна на земјоделците, со цел подобрување на производството и извозниот потенцијал. Земјоделскиот извоз, сепак, секогаш бил нестабилен, бидејќи нивните приходи од извоз во голема мера зависеле од нестабилните цени на светскиот пазар. Големата депресија предизвикала пазарот за нив да пропадне бидејќи глобалната побарувачка силно се намалила, а ситуацијата за извозно ориентираните земјоделци дополнително се влошила кога нациите насекаде почнале да поставуваат трговски бариери. Италија била главен трговски партнер на Југославија во првите години по Првата светска војна, но врските меѓу двете земји се прекинале по доаѓањет Бенито Мусолини на власт во 1922 година. Во мрачната економска ситуација од 1930-тите, Југославија го следела водството на своите соседи дозволувајќи си да стане зависна од Нацистичка Германија.
2.4 Образование
Иако Југославија имала донесено задолжителна јавно образовна политика, истата била недостапна за многу селани во селата. Официјалните бројки за писменост за населението изнесувале 50%, но тие варираат во голема мера низ целата земја. Помалку од 10% од Словенците биле неписмени, додека над 80% од Македонците и Босанците не знаеле да читаат и пишуваат. Приближно 10% од учениците од почетните основни училишта продолжиле да посетуваат повисоки форми на образование, на еден од трите универзитети во земјата во Белград, Љубљана и Загреб.
3 Политичка историја
3.1 Рана политика
Веднаш по прогласувањето на 1 декември, преговорите меѓу Националниот совет на Словенците, Хрватите и Србите и српската влада резултирале со договор за новата влада, која требало да ја предводи Никола Пашиќ. Меѓутоа, кога овој договор бил доставен на одобрување кај регентот Александар Караѓорѓевиќ,истиот бил отфрлен, со што била предизвикана првата владина криза во новата држава. Многумина го сметале ова отфрлање како кршење на парламентарните принципи, но прашањето било решено кога регентот предложил да се замени Пашиќ со Стојан Протиќ, водечки член на Радикалната партија на Пашиќ. Националниот совет и српската влада се договориле и новата влада стапила во сила на 20 декември 1918 година.
Во овој период пред изборот на Уставотворното собрание, привременото претставништво служело како парламент што го формирале делегати од различните избрани тела што постоеле пред создавањето на државата. Престројувањето на партиите што било направено со комбинирање на неколку членови на српската опозиција со политичките партии од поранешна Австроунгарија, довело до создавање на нова партија, под името Демократска партија, која што доминирала во Привременото претставништво и владата.
Поради фактот што Демократската партија, предводена од Љубомир Давидовиќ туркала високо кон централизирана агенда, голем број хрватски делегати преминале во опозиција. Сепак, самите радикали не биле задоволни што имале само тројца министри наспроти 11-те на Демократската партија, и на 16 август 1919 година, Протиќ поднел оставка. Давидовиќ тогаш направил коалиција со социјалдемократите. Оваа влада имала мнозинство, но кворумот на привременото претставништво бил половина плус еден глас. Опозицијата тогаш почнала да го бојкотира парламентот. Со оглед на тоа што владата никогаш не можела да гарантира дека ќе се појават сите нејзини поддржувачи, станало невозможно да се одржи кворатен состанок на парламентот. Давидовиќ набргу поднел оставка, но бидејќи никој друг не можел да формира влада, тој повторно станал премиер. Додека опозицијата продолжила со бојкотот, владата одлучила дека нема друга алтернатива освен да владее со декрет. Овој потег бил осуден од страна на опозицијата, која почнала да се обликува како Пратеничка група. Давидовиќ сфатил дека ситуацијата е неодржлива и побарал од кралот веднаш да се одржат избори за Уставотворно собрание. Кога кралот одбил, почувствувал дека нема друга алтернатива освен да поднесе оставка.
Пратеничката група тогаш формирала влада предводена од Стојан Протиќ, посветена на обновување на парламентарните норми и ублажување на централизацијата на претходната влада. Нивното противење на програмата за радикални земјишни реформи на поранешната влада, исто така, ги обединило страните. Бидејќи неколку мали групи и поединци ја промениле страната, Протиќ во тој момент имал дури и мало мнозинство. Меѓутоа, Демократската партија и Социјалдемократите сега го бојкотирале парламентот и Протиќ не можел да постигне кворум. Оттука, парламентарната заедница, која била во владата, била принудена да владее со декрет.
Пратеничката заедница на тој начин го прекршила основниот принцип околу кој се формирала, и била ставена во исклучително тешка положба. Во април 1920 година избувнале широки работнички немири и штрајк на железницата. Според Глигоријевиќ, тоа извршило притисок врз двете главни партии да ги решат разликите. По успешните преговори, Протиќ поднел оставка за да направи место за нова влада предводена од неутралната фигура Миленко Весниќ. Социјалдемократите не ја следеле Демократската партија, нивните поранешни сојузници, во владата бидејќи биле против антикомунистичките мерки на кои била посветена новата влада.
Контроверзите што ги предизвикале поделбите меѓе партиите од претходно биле сè уште многу живи актуелни. Демократската партија продолжила да ја турка својата агенда за централизација и сè уште инсистирала на потребата од радикални земјишни реформи. Несогласувањата околу изборниот законик конечно довеле до тоа Демократската партија да гласа против владата во Парламентот и владата била поразена. Иако оваа средба не била во кворација, Весниќ го искористил ова како изговор да поднесе оставка. Неговата оставка го постигнала предвидениот ефект: Радикалната партија се согласила да ја прифати потребата за централизација, а Демократската партија се согласила да се откаже од своето инсистирање за земјишни реформи. Весниќ приатил повторно да биде на чело на новата влада. Хрватската заедница и Словенечката народна партија сепак не биле задоволни од прифаќањето на централизацијата од страна на радикалите.По ова прашање не бил задоволен ниту Стојан Протиќ, и се повлекол од владата.
Во септември 1920 година во Хрватска избувнало селанско востание, чија непосредна причина било жигосувањето на стоката на селаните. Хрватската заедница за ова ја обвинила централизирачката политика на владата, особено на министерот Светозар Прибиќевиќ.
3.2 Основачко собрание до диктатура
Еден од ретките закони што успешно биле донесени од страна на Привременото претставништво бил изборниот законик за конститутивната седница. За време на преговорите кои претходеле на основањето на новата држава, било договорено гласањето да биде тајно и да се заснова на општо право на глас. Ним не им паднало на памет дека универзалното право на глас може да ги опфати жените, сè додека не се појавило движење зап раво на глас на жените, по создавањето на новата држава. Социјалдемократите и Словенечката народна партија го поддржале правото на глас на жените, но радикалите се спротивставиле на тоа. Демократската партија била отворена за идејата, но не била доволно посветена да ја постави, така што предлогот пропаднал. Пропорционалното претставување било прифатено во принцип, но избраниот систем (Донтов метод со многу мали изборни единици) фаворизирал големи партии и партии со силна регионална поддршка.
Изборите се одржале на 28 ноември 1920 година. Кога биле пребројани гласовите, Демократската партија освоила најмногу места, повеќе од радикалите. За партијата која претходно била толку доминантна во Привременото претставништво, тоа претставувало пораз. Понатаму, тоа било прилично лошо во сите поранешни австриско-унгарски области. Тоа го поткопувало верувањето на партијата дека нејзината политика на централизација ја претставува волјата на југословенскиот народ како целина. На радикалите не им било ништо подобро во тој регион, но тоа им претставувало многу помал проблем бидејќи отворено воделе кампања како српска партија. Најдраматичните придобивки биле постигнати од двете антисистемски партии. Раководството на Хрватската републиканска селска партија било ослободено од затвор дури кога започнала да тече изборната кампања. Според Глигоријевиќ, тоа им помогнало повеќе од активна кампања. Хрватската заедница (која на срамежлив начин се обидувала да го изрази незадоволството што Хрватската републиканска селска партија ја мобилизирала) била премногу извалкана од нивното учество во владата и била целосно елиминирана. Другите добитници биле комунистите кои особено добро се снашле во поширокиот регион на Македонија. Остатокот од местата ги зазеле помалите партии кои во најдобар случај биле скептични кон централизираната платформа на Демократската партија.
Резултатите го оставиле Никола Пашиќ во многу силна позиција бидејќи демократите немале друг избор освен да се здружат со радикалите доколку сакале да го спроведат нивниот концепт за централизирана Југославија. Пашиќ секогаш внимавал да ја остави отворена опцијата за договор со хрватската опозиција. Демократите и радикалите не биле доволно силни да го изведат уставот сами и направиле сојуз со Југословенската муслиманска организација (ЈМО). Муслиманската партија побарала и добила отстапки околу зачувувањето на Босна во нејзините граници, како и земјишната реформа кои влијаела на муслиманските земјопоседници во Босна.
Хрватската републиканска селска партија одбила да му се заколне на верност на кралот, со образложение дека тоа претпоставува дека Југославија ќе биде монархија, нешто што за што според неа можело да одлучи само Основачкото собрание. Партијата не можела да ги заземе своите места во парламентот. Поголемиот дел од опозицијата, иако првично ги заземала своите места, со текот на времето, прогласила бојкот, така што имало малку гласови против. Сепак, уставот одлучил против договорот од 1918 година меѓу Државата на Словенците, Хрватите и Србите и Кралството Србија, во кој било наведено дека ќе биде потребно мнозинство од 66 отсто за да се усвои 50 отсто плус еден глас, без разлика колку гласале против. Единствено отстапките кои во последен момент биле направени кон Џемиет, група муслимани од Македонија и Косово, го спасиле владиното мнозинство.
На 28 јуни 1921 година бил донесен Видовданскиот устав со кој се воспоставила унитарна монархија. Традиционалните региони кои постоеле пред Првата светска војна биле укинати и биле воспоставени 33 нови административни ''области'' (провинции), управувани од центарот. Во тоа време, кралот Петар I починал (16 август 1921 година), а принцот-регент го наследил престолот како крал Александар I.
Љубомир Давидовиќ од Демократитската партија започнал да се сомнева во мудроста и посветеноста на неговата партија за централизација и ги отворил преговорите со опозицијата. Ова се заканувало да предизвика раскол во неговата партија бидејќи на неговата постапка се спротивставил Светозар Прибиќевиќ. Тоа му дало и изговор на Пашиќ да ја прекине коалицијата. На почетокот кралот му дал мандатна Пашиќ да формира коалиција со демократите на Прибиќевиќ. Сепак, Пашиќ му понудил на Прибиќевиќ премалку за да има големи шанси Прибиќевиќ да се согласи. Се формирала чисто радикална влада со мандат за одржување на изборите. Радикалите оствариле придобивки на сметка на демократите, но на други места имало придобивки од Селската партија на Радиќ.
Српските политичари околу Радиќ ја сметале Србија за знаменосец на југословенското единство, како што била државата Пиемонт за Италија, или Прусија за Германското Царство; еден вид „Голема Србија“. Во текот на следните години, хрватскиот отпор против српскоцентричната политика се зголемил.
Во раните 1920-ти, југословенската влада на премиерот Никола Пашиќ употребувала полициски притисок врз гласачите и етничките малцинства, конфискација на памфлети на опозицијата и други мерки за фалсификување на избори. Ова било неефикасно против Хрватската селанска партија (поранешна Хрватската републиканска селска партија), чии членови продолжиле да победуваат на изборите за југословенскиот парламент во голем број, но им наштетило на главните српски ривали на радикалите, демократите.
Стјепан Радиќ, шефот на Хрватската селанска партија, бил многупати затворан од политички причини. Тој бил ослободен во 1925 година и се вратил во парламентот.
Во пролетта 1928 година, Радиќ и Светозар Прибиќевиќ воделе жестока парламентарна битка против ратификацијата на Конвенцијата Нетуно со Италија. Со ова тие ја мобилизирале националистичката опозиција во Србија, но предизвикале и бурни реакции од владејачкото мнозинство, вклучително и смртни закани. На 20 јуни 1928 година, членот на владиното мнозинство, српскиот пратеник Пуниша Рачиќ, застрелал пет членови на Хрватската селанска партија, вклучувајќи го и нивниот водач Стјепан Радиќ, откако Радиќ одбил да се извини за претходниот прекршок во кој го обвинил Рачиќ за кражба. Двајца загинале на подот на Собранието додека животот на Радиќ висел на конец.
Опозицијата од тој момент целосно се повлекла од парламентот, изјавувајќи дека нема да се вратат во парламентот во кој биле убиени неколку нивни претставници и инсистирајќи на нови избори. На 1 август, на состанокот во Загреб, тие се откажале од Декларацијата од 1 декември 1920 година. Побарале преговорите за обединување да почнат од почеток. На 8 август починал и самиот Стјепан Радиќ.
3.3 Диктатура
На 6 јануари 1929 година, користејќи ја како изговор политичката криза предизвикана од пукањето, кралот Александар го укинал Уставот, го одложил Парламентот и вовел лична диктатура (позната како „Шестојануарска диктатура“) со воспоставување на југословенската идеологија и единствената југословенска нација. Тој го променил името на државата во „Кралство Југославија“ и ги променил внатрешните поделби од 33 области на девет нови ''бановини'' на 3 октомври. Оваа одлука била донесена по предлогот на британскиот амбасадор за подобра децентрализација на земјата, по моделот на Чехословачка. Наскоро бил формиран Суд за заштита на државата кој дејствувал како алатка на новиот режим за задушување на какво било несогласување. Опозициските политичари Владко Мачек и Светозар Прибиќевиќ биле уапсени под обвинение од судот. Прибиќевиќ подоцна заминал во егзил, додека во текот на 1930-тите Мачек станал лидер на целиот опозициски блок.
Веднаш по прогласувањето на диктатурата, хрватскиот пратеник Анте Павелиќ заминал во егзил од земјата. Следните години Павелиќ работел на формирање на револуционерна организација, Усташи, сојузници со Внатрешната македонска револуционерна организација (ВМОРО) против државата.
Во 1931 година, Александар донел декрет за нов Устав со кој извршната власт станала под ингеренција на кралот. Изборите требало да бидат со општо машко избирачко право. Одредбата за тајно гласање била отфрлена, а притисокот врз вработените во јавниот сектор да гласаат за владејачката партија требало да биде карактеристика на сите избори што се одржале според уставот на Александар. Понатаму, половина од горниот дом бил директно назначен од кралот, а легислативата требало да стане закон само со одобрение на еден од домовите, доколку и кралот го одобрил.
Истата година, хрватскиот историчар и антијугословенски интелектуалец Милан Шуфлај бил убиен во Загреб. Како одговор, Алберт Ајнштајн и Хајнрих Ман испратиле апел до Меѓународната лига за човекови права во Париз, осудувајќи го убиството, обвинувајќи ја југословенската влада. Во писмото било наведена „''ужасната бруталност што се практикува врз хрватскиот народ''“. Апелот бил упатен до ''Ligue des droits de l'homme'' (Лига за човекови права) со седиште во Париз. Во своето писмо Ајнштајн и Ман го сметале за експлицитно одговорен за овие околности југословенскиот крал Александар.
Хрватското противење на новиот режим било силно и, кон крајот на 1932 година, Хрватската селанска партија го издала ''Загребскиот манифест'' со кој се барало крај на српската хегемонија и диктатура. Владата реагирала со затворање на многу политички противници, вклучително и новиот лидер на Хрватската селанска партија Владко Мачек. И покрај овие мерки, противењето на диктатурата продолжило, при што Хрватите повикале на решение за она што се нарекува „''хрватско прашање''“.
На 9 октомври 1934 година, кралот бил убиен во Марсеј, Франција, од Величко Керин (познат и по неговиот револуционерен псевдоним Владо Черноземски), активист на ВМРО, во заговор со југословенските прогонети и радикални членови на забранети политички партии во соработка со хрватската екстремна националистичка усташка организација.
3.4 Југословенска регенција
Бидејќи најстариот син на Александар, Петар II, бил малолетен, регентскиот совет од тројца луѓе, наведен во тестаментот на Александар, ги презел кралските овластувања и должности на новиот крал. Во советот доминирал првиот братучед на 11-годишниот крал што еднаш го отстранил принцот Павле.
Во доцните 1930-ти, внатрешните тензии продолжиле да се зголемуваат со Србите и Хрватите кои се обидувале да воспостават етнички федерални поделби. Србите сакале Вардарска Бановина (подоцна позната во рамките на Југославија како Вардарска Македонија), Војводина, Црна Гора да бидат обединети со српските земји, а Хрватска ја сакала Далмација и дел од Војводина. Двете страни претендирале на територија во денешна Босна и Херцеговина, населена исто така со босански муслимани. Проширувањето на нацистичка Германија во 1938 година дало нов импулс на напорите за решавање на овие проблеми и, во 1939 година, принцот Павле го назначил Драгиша Цветковиќ за премиер, со цел да се постигне договор со хрватската опозиција. Според тоа, на 26 август 1939 година, Владко Мачек станал вицепремиер на Југославија и била основана автономна Бановина Хрватска со свој парламент.
Овие промени не ги задоволиле ниту Србите кои биле загрижени за статусот на српското малцинство во новата Бановина Хрватска и кои сакале поголем дел од Босна и Херцеговина како српска територија, ниту хрватскит националисти Усташи, кој исто така биле лути од кое било решение кое не е целосна независност за Голема Хрватска вклучувајќи ја цела Босна и Херцеговина.
3.5 Пад
Окупација и поделба на Југославија, 1941–1943 годинаОкупација и поделба на Југославија, 1943–1944 годинаПлашејќи се од инвазија на Силите на Оската, Југославија го потпишала Тројниот пакт на 25 март 1941 година, ветувајќи соработка со Оската. Следеле масовни демонстрации против Оската во Белград.
На 27 март, режимот на принцот Павле бил соборен со воен удар со британска поддршка. 17-годишниот Петар II бил прогласен за полнолетен и ставен на власт. Негов премиер станал генералот Душан Симовиќ. Југославија ''де факто'' ја повлекла својата поддршка за Оската без формално да се откаже од Тројниот пакт. Иако новите владетели се спротивставиле на Нацистичка Германија, тие исто така се плашеле дека ако Германија ја нападне Југославија, Обединетото Кралство нема да биде во вистинска позиција да помогне. Без разлика на ова, на 6 април 1941 година силите на Оската започнале инвазија на Југославија и брзо ја освоиле. Кралското семејство, вклучително и принцот Палве, побегнале во странство и биле задржани во домашен притвор во Британска Кенија.
Југославија набргу потоа била поделена од Оската на неколку ентитети. Германија, Италија, Унгарија и Бугарија целосно анектирале некои погранични области. Голема Германија била проширена за да го вклучи поголемиот дел од Словенија. Италија ја додала управата на Далмација, дел од Македонија и Косово, Црна Гора, јужниот дел од Хрватска и повеќе од една третина од западна Словенија на Италијанската империја. Проширената Хрватска била призната од Оската како Независна Држава Хрватска (''Независна Драва Хрватска'', НДХ). На хартија, НДХ претставувала кралство и четвртиот војвода од Аоста бил крунисан како крал Томислав II, но во реалноста кралот бил само фигура, а вистинската власт ја држел Анте Павелиќ. Грбот на српската територија станал воена администрација на Германија управувана од воени гувернери и српска цивилна влада предводена од Милан Недиќ. Недиќ се обидел да добие германско признавање на Србија како држава наследничка на Југославија и го сметал кралот Петар II за српски монарх. Унгарија окупирала неколку северни региони.
По падот на фашистичкиот режим во Италија во јули 1943 година, Томислав II абдицирал од својот хрватски престол и Павелиќ ја презел директната контрола над НДХ, припојувајќи ја италијанската управа на Далмација. По инвазијата на Италија од страна на силите на Оската во септември 1943 година, италијанските гувернери во Црна Гора, Косово, Македонија и Словенија биле окупирани од Германците и ставени под директна германска контрола.
3.6 Прогонство на кралот
Кралот Петар II, кој побегнал во егзил, сè уште бил признат за крал на целата држава Југославија од страна на Сојузниците. Од 13 мај 1941 година, главно српската „ Југословенска армија на татковината“ (''Jugoslovenska vojska u otadžbini'', или четници) се спротивставила на окупацијата на Југославија од оската. Ова движење на отпорот, кое било и антигерманско и антикомунистичко, било командувано од ројалистичкиот генерал Дража Михаиловиќ. Долго време, четниците биле поддржувани од Британците, Соединетите Американски Држави и југословенската кралска влада во егзил на кралот Петар II.
Меѓутоа, во текот на војната, ефективната моќ се променила во рацете на комунистичките партизани на Јосип Броз Тито. Во 1943 година, Тито го прогласил создавањето на Демократска Федеративна Југославија (''Demokratska federativna Jugoslavija''). Сојузниците постепено ги признале силите на Тито како посилни опозициски сили на германската окупација. Тие почнале да испраќаат најголем дел од својата помош за титовите партизани, а не за кралските четници. На 16 јуни 1944 година, бил потпишан договорот Тито-Шубашиќ кој ги споил ''де факто'' и ''де јуре'' владата на Југославија.
На почетокот на 1945 година, откако Германците биле протерани, Кралството Југославија било формално обновено, но вистинската политичка моќ ја држеле титовите комунистички партизани. На 29 ноември, кралот Петар II бил соборен (и монархијата укината) од страна на Комунистичкото конститутивно собрание на Југославија додека тој сè уште бил во егзил. На 2 декември, комунистичките власти ја презеле целата територија како дел од Демократска Федеративна Југославија. Новата Југославија ја покривала приближно истата територија како и кралството, но тогаш била федерална република управувана од Комунистичката партија наместо унитарна монархија.
4 Надворешна политика
4.1 Про-сојузничка влада
Кралството негувало блиски односи со Сојузниците од Првата светска војна. Ова било особено случај помеѓу 1920 и 1934 година со традиционалните поддржувачи на Југославија на Британија и Франција.
4.1.1 Мала Антанта
Од 1920 година, Кралството Југославија ја формирала ''Малата Антанта'' со Чехословачка и Романија, со поддршка на Франција. Примарната цел на алијансата била да се спречи Унгарија да ги врати териториите што ги изгубила по Првата светска војна. Алијансата го изгубила своето значење во 1937 година кога Југославија и Романија одбиле да ја поддржат Чехословачка, тогаш загрозена од Германија, во случај на воена агресија.
4.1.2 Балкански сојузи
Во 1934 година, Кралството Југославија формирало ''Балкански блок'' со Грција, Романија и Турција, кој сојуз имал намера да одржува рамнотежа на Балканскиот Полуостров. Сојузот бил формализиран и вкоренет на 9 февруари 1934 година кога станал познат како „Балканска Антанта“. Во 1934 година, со атентатот на кралот Александар I од страна на Владо Черноземски во Марсеј и со промената на југословенската надворешна политика, сојузот се распаднал.
4.1.3 Италијанската коалиција
Кралството Италија имало територијални амбиции против Кралството Југославија. Односите меѓу Италија и претходниците на кралството, Кралството Србија и Државата на Словенците, Хрватите и Србите станале заладени и непријателски настроени за време на Првата светска војна, бидејќи италијанските и југословенските политичари биле во спор околу регионот Далмација што Италија го барала како дел од Италија. Овие непријателски односи биле демонстрирани на 1 ноември 1918 година, кога италијанските сили го потопиле неодамна заробениот австроунгарски воен брод ''СМС Вирибус Унитис'' што го користеле државата на Словенците, Хрватите и Србите. Италија формирала коалиција против неа: Албанија, Унгарија, Романија и Бугарија.
Соработката со Британија и Франција од 1927 година ја натерало Италија да се повлече од својот антијугословенски сојуз. Италијанскиот фашистички диктатор Бенито Мусолини го прифатил екстремното хрватско националистичко усташко движење на Анте Павелиќ да престојува во Италија и да користи полигони за обука во Италија за да се подготви за војна со Југославија. Унгарија, исто така, дозволила такви усташки кампови за обука. Мусолини му дозволил на Павелиќ да престојува во Рим.
4.1.3.1 Договор за пријателство
Во 1927 година, како одговор на растечкиот италијански експанзионизам, кралската влада на Југославија потпишала договор за пријателство и соработка со Обединетото Кралство и Франција.
4.2 1935–1941 година
Официјално, последните зборови на кралот Александар биле „''Спасете ја Југославија и пријателството со Франција''“. Неговите наследници биле добро свесни за потребата да се обидат да го направат првото, но второто, одржувањето блиски врски со Франција, било сè потешко. Постоеле неколку причини за ова. До средината на 1930-тите, Франција, внатрешно поделена, сè повеќе не била во можност да игра важна улога во Источна Европа и да ги поддржува своите сојузници, од кои многумина тешко страдале од економската криза во тој период. Спротивно на тоа, Германија била сè повеќе подготвена да склучи договори за размена со земјите од Југоисточна Европа. Во тој процес, тие земји сметале дека е спротивно на нивните интереси внимателно да ја следат Франција. Дополнителен мотив за подобрување на односите со Италија и Германија била италијанската поддршка на усташкото движење. Бидејќи Мачек интимирал дека Италија ќе го поддржи хрватското отцепување од Југославија, првиот регент принцот Павле оценил дека поблиските односи со Италија се неизбежни. Во обид да се одземе ХСС од потенцијалната италијанска поддршка, во 1937 година бил потпишан договор за пријателство меѓу двете земји. Ова донекаде ја намалило усташката закана откако Мусолини затворил некои од нивните водачи и привремено ја повлекла финансиската поддршка. Во 1938 година, Германија, припојувајќи ја Австрија, станала сосед на Југославија. Слабата реакција на Франција и Британија, подоцна истата година, за време на Судетската криза го убедило Белград дека европската војна е неизбежна и дека не би било паметно да се поддржат Франција и Британија. Наместо тоа, Југославија се обидела да остане настрана, и покрај личните симпатии на Павле за Британија и наклонетоста на српскиот естаблишмент кон Франција. Во меѓувреме, Германија и Италија се обиделе да ги искористат домашните проблеми на Југославија, а истото и Мачек. На крајот, регенцијата се согласила за формирање на Бановина Хрватска во август 1939 година. Но тоа не ставило крај на притисоците од Германија и Италија, а стратешката позиција на Југославија од ден на ден се влошувала. Земјата станувала сè повеќе зависна од германскиот пазар, околу 90% од извозот заминувал во Германија, а во април 1939 година Италија ја нападнала и ја анектира Албанија. Во октомври 1940 година ја нападнала и Грција, кога Франција веќе била елиминирана од сцената, оставајќи ја Британија како единствен потенцијален сојузник на Југославија – со оглед на тоа што Белград не го признавал Советскиот Сојуз. Лондон сепак сакале да ја вклучи Југославија во војната.
Од крајот на 1940 година, Хитлер сакал Белград недвосмислено да избере страна. Притисокот се засилувал, кулминирајќи со потпишувањето на Тројниот пакт на 25 март 1941 година. Два дена подоцна, принцот Павле бил сменет со државен удар, а неговиот внук Петар II бил прогласен за полнолетен, но новата влада, на чело со генералот Симовиќ, ја уверила Германија дека ќе се придржува до Пактот. Хитлер сепак наредил инвазија на Југославија. На 6 април 1941 година, Белград бил бомбардиран; на 10 април била прогласена Независна Држава Хрватска; а на 17 април слабата југословенска армија капитулирала.
4.3 1941–1945 година
По инвазијата, југословенската кралска влада заминала во егзил, а локалните југословенски сили се кренале во отпор против окупаторските сили на Оската. Првично, монархијата го претпочитала Дража Михаиловиќ и неговиот четнички отпор во кој доминирале Србите. Меѓутоа, во 1944 година, договорот Тито-Шубашиќ ја признал Демократска Федеративна Југославија како привремена влада, а статусот на монархијата требало да се одлучи подоцна. Тројца регентиСрѓан Будисављевиќ, Србин; Анте Мандиќ, Хрват; и Душан Сернец, Словенецположиле заклетва во Белград на 3 март 1945 година. Тие ја назначиле новата влада, на чело со Тито за премиер и министер за војна, а Шубашиќ за министер за надворешни работи, на 7 март.
На 29 ноември 1945 година, додека сè уште бил во егзил, кралот Петар II бил сменет од основачкото собрание. Федеративна Народна Република Југославија била меѓународно призната како Југославија и Петар II станал претендент за престолот.
5 Демографија
5.1 Етнички групи
Малата средна класа ги окупирала главните населени центри и речиси сите останати биле селани кои се занимавале со земјоделство за егзистенција. Најголемата етничка група биле Србите, следени од Хрватите и Словенците, како три конститутивни народи на Кралството, додека Црногорците, босанските муслимани и Македонците не биле признати како посебни етнички групи; понатамошни историски малцински групи вклучувале Германци, Италијанци, Унгарци, Словаци, Евреи и Русини. Религијата ја следела истата шема со половина од населението кое го следи православното христијанство, околу 40% римокатолицизмот и повеќето останати сунитски ислам. Покрај „српско-хрватско-словенечкиот“ (кој го вклучува македонскиот, тогаш признат како јужен дијалект на српскиот), најраспространети јазици по бројот на говорници биле албанскиот, италијанскиот, унгарскиот, германскиот, словачкиот и русинскиот јазик.
Во едно мултиетничко, мултирелигиско и мултијазично општество, етничките тензии и регионални интереси вообичаено се појавиле и во политиката и во секојдневниот живот, особено меѓу двете најголеми и највлијателни групи кои ја монополизирале целата политичка моќ во земјата, Србите и Хрватите. Други кавги биле оние помеѓу Србите и Македонците, бидејќи југословенската влада имала свој официјален став дека Македонците се етнички Срби од „Стара Србија“ (|Stara Srbija). На почетокот на 20 век, меѓународната заедница ги гледала Македонците претежно како регионална разновидност на Бугари врз основа на лингвистичките и културните сличности, но за време на Париската мировна конференција во 1919 година, сојузниците ја санкционирале српската контрола врз Вардарска Македонија и нејзиниот став, дека македонските словени всушност биле јужни Срби. Бугарските политичари подоцна ја протолкувале одлуката како казна за тоа што земјата била дел од Централните сили за време на Првата светска војна и како санкциониран српски иредентизам.
Правата на муслиманското малцинство никогаш не биле вградени со закон, но биле направени отстапки за да се приспособат на религиозниот релативизам. На некои региони во земјата им било дозволено да постојат како енклави на исламскиот закон.
Освен Власите, југословенската влада не доделила посебен третман на несловенските етнички малцинства во однос на почитувањето на нивниот јазик, култура или политичка автономија.
До 1929 година, Србите, Хрватите и Словенците претставувале уставни нации, кога биле споени во единствена „југословенска“ националност. Со институционализирање и задолжителен јазик на земјата, се очекувало етничките малцинства постепено да се асимилираат во југословенскиот панетнички идентитет.
+ Население по мајчин јазик во 1921 година и 1931 година , Мајчин јазик, 1921 година, %, Мајчин јазик, во 1931 година, %
Српскохрватски јазик, 8.911.509, 74,36, српски, хрватски, словенечки, македонски, 11.866.237, 85,16
Словенечки јазик, 1.019.997, 8.51
Германски јазик, 505.790, 4.22, Германски јазик, 499.969, 3,59
Унгарски јазик, 467.658, 3,90, Унгарски јазик, 468.185, 3.36
Албански јазик, 439.657, 3,67, Албански јазик, 505.259, 3.63
Романски јазик, 231.068, 1.93, други, 594.388, 4.27
Турски јазик, 150.322, 1.26
Чехословачки јазик, 115.532, 0,96
Западнорусински јазик, 25.615, 0,21
Руски јазик, 20.568, 0,17
Полски јазик, 14.764, 0,12
Италијански јазик, 12.553, 0,11
други и непознати, 69.878, 0,58
Вкупно, 11.984.911, 100, Вкупно, 13.934.038, 100
+ Население по религија во 1921 година и 1931 година , Религија, 1921 година, %, Религија, во 1931 година, %
Православие, 5.593.057, 46,67, Православие, 6.785.501, 48,70
Католицизам, 4.708.657, 39,29, Католицизам, 5.217.847, 37,45
Ислам, 1.345.271, 11,22, Ислам, 1.561.166, 11,20
Евангелизам, 229.517, 1.91, Евангелизам, 231.169, 1.66
Јудаизам, 64.746, 0,54, други, без признание и непознати, 138.355, 0,99
Грчкокатолици, 40.338, 0,34
други, 1.944, 0,02
без деноминација и непозната, 1.381, 0,01
Вукпно, 11.984.911, 100, Вкупно, 13.934.038, 100
5.2 Прогон на Албанците
Од крајот на Првата светска војна до почетокот на Втората светска војна во Југославија, етничките Албанци во Југославија биле предмет на прогон. Дискриминацијата со која се соочувале Албанците постоела во форми на депортации, масовни убиства, егзекуции, затворања итн. Југословенските власти се обиделе да го колонизираат Косово за да го променат неговиот етнички карактер. Имало голем број масакри што се случиле во Косово и Црна Гора, од кои некои биле пријавени од Шерман Мајлс до Стејт департментот на Соединетите Американски Држави во мај 1919 година. За време на меѓувоениот период, од Југославија биле депортирани помеѓу 90.000 и 300.000 Албанци.
6 Список на владетели
6.1 Кралеви
* Петар I (1 декември 1918 - 16 август 1921 година; принц-регент Александар владеел во името на кралот)
* Александар I (16 август 1921 - 9 октомври 1934 година)
* Петар II (9 октомври 1934 г – 29 ноември 1945 година; во егзил од 13/14 април 1941 г.)
** Регентство на чело со принцот Павле (9 октомври 1934 г – 27 март 1941 година)
6.2 Премиери 1918–1941 година
* Стојан Протиќ: 1918–1919
* Љубомир Давидовиќ: 1919–1920 г
* Стојан Протиќ: 1920 г
* Миленко Весниќ: 1920–1921 г
* Никола Пашиќ: 1921–1924 година
* Љубомир Давидовиќ: 1924 г
* Никола Пашиќ: 1924–1926 година
* Никола Узуновиќ: 1926–1927 г
* Велимир Вукиќевиќ: 1927–1928
* Антон Корошец: 1928–1929 година
* Петар Живковиќ: 1929–1932 година
* Воислав Маринковиќ: 1932 г
* Милан Сршкиќ: 1932–1934
* Никола Узуновиќ: 1934 г
* Богољуб Јевтиќ: 1934–1935
* Милан Стојадиновиќ: 1935–1939
* Драгиша Цветковиќ: 1939–1941 г
* Душан Симовиќ: 1941 г
6.3 Премиери во егзил 1941–1945 година
* Душан Симовиќ: 1941–1942 година
* Слободан Јовановиќ: 1942–1943 година
* Милош Трифуновиќ 1943 г
* Божидар Пуриќ: 1943–1944
* Иван Шубашиќ: 1944–1945 година
* Јосип Броз Тито: 1945 г
7 Административна поделба
Поделбите на Кралството Југославија постоеле сукцесивно во три различни форми. Од 1918 до 1922 година, кралството ги одржувало поделбите на државите претходници на Југославија од пред Првата светска војна. Во 1922 година, државата била поделена на триесет и три ''области'' (провинции). Во 1929 година, по воспоставувањето на диктатурата од 6 јануари, со кралски декрет бил спроведен нов систем од девет ''бановини'' (региони). Во 1939 година, како сместување на Југословенските Хрвати во Договорот Цветковиќ-Мачек, од две од овие ''бановини'' (и од делови од други) била образувана единствена Бановина Хрватска.
7.1 Прокраини и области (1918-1922)
Покраини:
* Србија
** Северна Србија
** Јужна Србија
* Црна Гора
* Босна и Херцеговина
* Далмација
* Хрватска и Славонија (Хрватска, Славонија, Меѓимурје, островот Крк со општина Кастав)
* Словенија (Словенија со Прекомурје)
* Банат, Бачка и Барања
7.2 Региони (1922-1929)
Територијата на кралството била поделена на 33 области. Телата на регионалната администрација биле сместени во градовите, административните центри на дадените области. Земјата била поделена на следниве области:
7.3 Бановини (од 1929 година)
Законот за името и поделбата на Кралството на административни области од 3 октомври 1929 година, воспоставил нова административна поделба на бановини. Оваа административна поделба на земјата, воспоставена за време на диктатурата на кралот Александар, била задржана, влегувајќи во новиот септемвриски Устав од 1931 година. Во 1939 г била основана Бановина Хрватска, која ги опфаќала сите територии на бановините Сава и Приморје, како и делови од териториите на Дунав, Врба, Дрина и Зета бановини.
Бановини:
* Дравска Бановина, седиште во Љубљана (1929—1941)
* Бановина Хрватска, седиште Загреб (1939—1941)
** Савска Бановина, седиште Загреб (1929—1939)
** Приморска Бановина, седиште Сплит (1929—1939)
* Врбаска Бановина, седиште на Бања Лука (1929—1941)
* Дринска, седиште Сараево (1929—1941)
* Зетска Бановина, седиште на Цетиње (1929—1941)
* Дунавска Бановина, седиште на Нови Сад (1929—1941)
* Моравска Бановина, седиште Ниш (1929—1941)
* Вардарска Бановина, седиште на Скопје (1929—1941)
* Градот Белград, заедно со Земун и Панчево, формираат посебна административна единица.
8 Општество и култура
Културата од овој период произвела бројни еминентни имиња во српската уметност и наука. Некои од нив се:
* писатели: Август Цесарец, Бранислав Нушиќ, Вељко Петровиќ, Густав Крклец, Иво Андриќ, Исидора Секулиќ, Јован Дучиќ, Милош Црњански, Мирослав Крлежа;
* архитекти: Драгиша Брашован, Момир Коруновиќ, Ѓорѓе Табаковиќ, Дака Поповиќ;* научници: Јован Цвијиќ, Слободан Јовановиќ, Александар Белиќ, Владимир Ќоровиќ, Мика Алас, Милутин Миланковиќ.
На почетокот на декември 1929 година било основано Соко на Кралство Југославија, официјалното младинско движење на Југославија. Имало голем број членови, а целта на движењето била физичко и морално образование.
9 Спорт
Најпопуларниот спорт во Кралството бил асоцијативниот фудбал. Југословенскиот фудбалски сојуз бил основан во Загреб во 1919 година. Билсо седиште во Загреб до диктатурата на 6 јануари, кога здружението било преместено во Белград. Од 1923 година, секоја година се одржувало национално првенство. Репрезентацијата го одиграл својот прв натпревар на Летните олимписки игри 1920 година. Таа, исто така, учествувала на првото Светско првенство на ФИФА, завршувајќи на четвртото место.
Други популарни спортови го вклучувалеватерполото, во кое национално доминирала хрватската екипа ВК Југ.
Кралството учествувало на Олимписките игри од 1920 до 1936 година. За тоа време, земјата освоила осум медали, сите во гимнастика, а шест од нив ги освоил Леон Штукељ, Словенец кој бил најноминиран гимнастичар во тоа време.
10 Поврзано
* Химна на Кралството Југославија
* Декларација од Крф
* Југословенски комитет
* Југославија
* Априлска војна
* Избори во Кралството на СХС, 1923