polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Wọ́n wo fíìmù náà níbi ayẹyẹ Pan-African Film Festival kan tí ó wáyé ní ìlú Los Angeles, Gassama náà sì tún rí yíyàn fún àmì-ẹ̀yẹ amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ òṣèré tí ó dára jùlọ níbi ayẹyẹ 2nd Africa Movie Academy Awards.
Ní ọdún 2008 bákan náà, Gassama tún kó àkọ́kọ́ ipa rẹ̀ nínu fíìmù ilẹ̀ Nàìjíríà tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ My Gambian Holiday pẹ̀lú àjọṣepọ̀ Desmond Elliot àti Oge Okoye.
Bísí bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ tí ó sì di ìlú-mòọ́ká nínú eré oníṣẹ́ nígbà tí ó kópa nínú eré Ìgboro ti dàrú, àti ipa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olú ẹ̀dá ìtàn nínú eré Bólóde ò kú, Àṣírí owó, Èbúté, Ẹja tútù atu Ọká.
Bísi ni ó jẹ́ àbílé kejì àwọ òbí rẹ̀ nínú àwọn ọmọ márùn ún tí àwọn òbí rẹ̀ bí ní ìlú Ìbàdàn ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́.
Ni ojo kejo osu keji odun 2008, Callie wa ni ọna rẹ lati ile lati Kalẹnda Pirelli ni Hyde Park, nigbati Smart Car rẹ ṣakopọ pẹlu Renault pupa kan ni igun ti 4th Avenue ati opopona Tana , ni ayika 22:30 SAST .
Ọjọ mẹrin lẹhinna, arabinrin rẹ Lauren Callie sọ fun media pe a sọ pe Callie wa ni ipo iduroṣinṣin ni ile-iwosan; sibẹsibẹ o ku ni ojo karundinlogun Oṣu Keji lati awọn ilolu ti awọn ipalara ti o ti ni atilẹyin.
Ni ọjọ karundinlogun Oṣu Kẹta odun 2007, o sọ fun iwe irohin Top Billing pe ṣiṣere ipa ti Lee Haines lori Isidingo ti jẹ nkan ti ohun ti fe se tipe; O ti jẹ alafẹfẹ ti opera ọṣẹ ti South Africa yi lati igba akọkọ ti o ti tu sita ni ọdun 1998.
Lẹhin iku rẹ, Minisita fun Iṣẹ ati Aṣa ti South Africa, Dokita Zweledinga Pallo Jordan pe Callie ni aworan ti South Africa tuntun: “A ni ibukun nitootọ lati ni ọdọ, ẹbun, South Africa,” o sọ pe, “ẹniti o na gbogbo awọn iṣan inu ara rẹ lati ṣe afihan awọn ipilẹ ti apapọ, ti kii ṣe ẹya ati awujọ ti ko ni ibalopọ . iṣẹ-iranṣẹ naa jẹ iyalẹnu pupọ ati ibanujẹ. ”
A si gbe ipa Callie, Lee Haines, sori afefe lehin iku re lati osu keji titi di osu keta ni odun 2008 nitori Endemol, ile ise ti o se fiimu na si ni awon aworan ti won o ti gbe sori afefe tele ti Callie, amosha, ipa re pada tan lehin ti oh parada leyin ti o gbo pe iya re ku.
Ìfẹ̀hónúhàn náà bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìpolongo lórí ìkànnì ayélujára Twitter pẹ̀lú àrokò #ENDSARS láti sọ fún Ìjọba Àpapọ̀ Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti fòpin sí àkànṣe ẹ̀ka ọlọ́pàá agbóguntolè, SARS.
Láàárín òpin ọ̀sẹ̀ kan, lọ́jọ́ kẹsàn-án sí kọkànlá oṣù kẹwàá ọdún 2020, , àrokò #ENDSARS ti ní ìpolongo mílíọ̀nù méjìdínlọ́gbọ̀n lórí Twitter.
Lásìkò yìí, àwọn ọmọ Nàìjíríà ṣe àfihàn àwọn ẹ̀rí àwòrán àti fídíò ìwà àìbófinmu bíi: jíjínigbé, ìpànìyàn, ìfipábánilò', olè jíjà, ìfìyàjẹ aláìṣẹ̀ lọ́nà àìtọ́, títi aláìṣẹ̀ mọ́lé, pípàyàn lọ́nà àìtọ́ àti ìfipágbowó àbẹ̀tẹ́lẹ̀ tí ẹ̀ka ọlọ́pàá SARS wọ̀nyí ń hù lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Àwọn kan kéde pé Ìfẹ̀hónúhàn náà tí ṣe àṣeyọrí nígbà tí àwọn aláṣẹ ọlọ́pàá kéde pé wọ́n ti fòpin sí àkànṣe ẹ̀ka ọlọ́pàá SARS lọ́jọ́ kọkànlá oṣù kẹwàá ọdún 2020.
Àwọn mìíràn tako èyí, wọ́n sọ pé ìjọba tí ṣe irú ìlérí bẹ́ẹ̀ rí ṣùgbọ́n tó jásí pàbó, tàbí tó jẹ́ pé pàbó ló jásí.
Fòpin sí SARS tí gbajúmọ̀ ògbufọ̀ rẹ̀ lédè gẹ̀ẹ́sì túmọ̀ sí End SARS, jẹ́ ìfẹ̀hónúhàn àwọn ọ̀dọ́ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó bẹ̀rẹ̀ lórí ìtàkùn ayélujára,Twitter láti pe ìjọba àpapọ̀ sí fífòpin sí àkànṣe ẹ̀ka ọlọ́pàá agbóguntolè, Special Anti-Robbery Squad, tí wọ́n fẹ̀tẹ̀ sílẹ̀, tí wọ́n wá ń pa làpálàpá nípa híhalẹ̀ mọ́ àwọn aláìṣẹ̀ àti gbígbógun ti àwọn ará ìlú lọ́nà tó lòdì sí òfin.
Lápapọ̀, fíìmù náà ti gba àmì-ẹ̀yẹ méjìdínlógún níbi ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ayẹyẹ àjọ̀dún fíìmù, tó fi mọ́ ti ẹ̀bùn Oumarou Ganda, èyí tí ó gbà níbi ayẹyẹ Panafrican Film and Television Festival of Ouagadougou.
Ṣùgbọ́n ní́ ọdún 2008, ní àkókò ìgbà tí ó fi wá fún ìsinmi ní orílẹ-èdè Tógò, ó ṣàkíyèsí pé ẹ̀yà eré tẹlifíṣọ̀nù kan ni wọ́n maa ń ṣe ní ìlú Tógò, òun pẹ̀lú ọkọ rẹ̀ síì wòye sí ẹ̀yà míràn, èyí tí ó dá lóri ọ̀kadà wíwà.
Ní ọdún 2017, ó ṣe àgbékalẹ̀ ètò tẹlifíṣọ̀nù tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ Hospital IT, èyítí ó dá ĺori líla àwọn èyàn lọ́yẹ̀ lóri àìsàn ibà àti àwọn àìsàn tó níṣe pẹ̀lú bíbóra.
Ní ọdún 2018, Aquereburu ṣe olóòtú fún ètò Les Maternelles d'Afrique, eré Áfíríkà kan tí ń ṣe ìbádọ́gba ẹ̀yà eré Faransé kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ La Maison des Maternelles.
Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òṣèré rẹ̀ ní ọdún 2011, ó sì ti ṣe bẹ́ẹ̀ kópa nínu àwọn fíìmù bíi B for Boy, Nduka, Idemuza, àti Jenifa's Diary.
Ó tún ti kópa níbi ìdánilẹ́kọ̀ọ́ kan lábẹ́ àmójútó Nick Monu, bẹ́ẹ̀ ló sì tún ti kọ́ ẹ̀kọ́ ìtàn-eré kíkọ lábẹ Dapo Oshiyemi tí ó n ṣiṣẹ́ ní ilé-iṣẹ́ fíìmù Talking Drum Entertainment
Ó n kẹ́kọ̀ọ́ lọ́wọ́lọ́wọ́ fún oyè gíga nínu ìmọ̀ ìsàkóso òwò ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga Eastern Mediterranean University tí ó wà ní orílẹ̀-èdè Cyprus .
Ó di gbajúmọ̀ òṣẹ̀rẹ́ nígbà tí ó kópa nínú sinimá àgbéléwò kan tí àkọlé rẹ̀ ń jẹ́ Idemili tí gbajúgbajà olóòtú sinimá àgbéléwò, Ernest Obi ṣe lọ́dún, ṣùgbọ́n tí kò tètè jáde títí di ọdún 2014.
Destiny Etiko tí wọ́n bí lọ́jọ́ Kejìlá oṣù kẹjọ ọdún 1989 jẹ́ gbajúmọ̀ Òṣẹ̀rẹ́bìnrin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó ti gba àmìn ẹ̀yẹ Òṣẹ̀rẹ́bìnrin tí ó ń dàgbà jù lọ ní àgbàlá sinimá àgbéléwò lédè Òyìnbó ti City People Movie Award for most Promising Actress ní City People Entertainment Awards lọ́dún 2016.
Michael Cardew, tí ó jẹ́ aṣojú ìjọba Britain fún àw ọn ohun tí ó jẹ mọ́ ètò okòwò ati ọrọ̀-ajé pàá pàá jùlọ iṣẹ́ ọnà ìkòmò mímọ ní ọdún 1951, dá ilé iṣẹ́ ìkòkò mímọ sílẹ̀ ní ìlú Suleja ní inú oṣù Kẹrín ọdún 1952.
Ilé-ẹ̀kọ́ yí ni Ladi ti kọ́ bí wọ́n ṣe ń lo òyìgì tí a mọ̀ sí , gílésìnì, bí wọ́n ṣe ń pèsè sagar ati bí wọ́n ṣe ń lo slip, tí ó sì ti ibẹ̀ di olùkọ́ fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó kú.
Gẹ́gẹ́ bí ìkòkò mímọ ṣe jẹ́ ìṣeẹ́ abínibí fún àwọn obinrin ní Kwali,ìlú tí wọ́n ti bí Ladi, gbogbo iṣẹ́ ọwọ́ rẹ̀ ni ó di àwòdami ẹnu àti ohun ọ̀ṣọ́ ilé.
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn iṣẹ́ ọnà rẹ̀ ni wọ́n ṣàfihàn rẹ̀ ní ibi ìdíje iṣẹ́ ọnà jákè-jádò agbáyé bíi: international exhibitions of Abuja pottery ní ọdún 1958, 1959, àti 1962, ìdíje tí ọ̀gbẹ́ni Cardew gbé kalẹ̀.
Ladi Kwali ni wọ́n bí ní abúlé kan tí ó ń jẹ́ Kwali ni agbègbè Gbwari ní apá òkè ọyà ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ìlú tí ìkòkò ṣíṣe ti jẹ́ iṣẹ́ òójọ́ fún àwọn obìrin wọn.
Ladi ni ó ti lo ìṣeẹ́ ọwọ́ rẹ̀ yí láti fi ṣe àwọn ohun èlò ilé bíi: ìkòkò orù, ìkòkò àmù, ìkòkò ọbẹ̀ láti inú amọ̀ tí wọ́n pò pọ̀.
Àwọn iṣẹ́ ọwọ́ rẹ̀ yí ni ó ṣe ọ̀ṣọ́ oríṣiríṣi sí pẹ̀lú àwọn àwòrán onírúurú bíi akekèé, alàgbà, ọ̀ọ̀nì, ejò, àyà ẹja àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Gbogbo àwọn ẹ̀ṣọ́ tí a mẹ́nu bà wípé ó ma ń ṣe sí ara àwọn iṣẹ́ ọwọ́ rẹ̀ yí ni ó ma ń fi dárà lẹ́yìn tí ó bá ti sun amọ̀ náà nínú iná tí ó sì ti di ìkòkò ní ìlànà bí wọ́n ṣe ń ṣe ìkòkò ní Kwali.
Púpọ̀ nínú àwọn iṣẹ́ ọnà rẹ̀ ni ìkan lára àwọn Ọba àwọn Hausa ní ìlú Àbújá ìyẹn Alhaji Suleiman Barau, ń sábà ma ń fowó rà nígbà ayé rẹ̀.
Wọ́n bí Ladi ni ìlú Kwali tí ó jẹ́ abúlé kékeré kan kanẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ Kwali ní ìlú ìlú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún 1925, bí ó tilẹ̀ jẹ́ wípé àwọn oniọ̀tàn kan jiyàn wípé ọdún 1920 ni wọ́n bi.
Mallam Mekaniki Kyebese, tí ó jẹ́ àìtẹ̀lé sọ wípé "púpọ̀ nínú àwọn íkòkò tí Ladi bá mọ ni àwọn ọlọ́jà tí .a ń wá ràá ṣáájú kí ó tó kò wọnọ sọ́jà, nítorí ẹ̀bùn ìṣọwọ́ mọ ìkòkò tìrẹ̀ yàtọ̀ láàrín àwọn amọ̀kòkò ìgbà náà."
Ní ọdún 2013, Akinọlá ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Girl Guiding ní UK láti gba àwọn ọ̀dọ́mọbìnrin níyànjú kí wọ́n jẹ́ onímọ̀ ẹ̀rọ.
Ní ọdún 2012, ó jẹ́ adájọ́ fún ètò Queen Elizabeth Prize for Engineering Lọ́dún 2012 bákan náà, ó wà lára àwọn tí wọ́n yàn fún IET Young Woman Engineer of the Year Award, òun sì ni ó gba àmì-ẹ̀yẹ náà.
Akinọlá ni olùdásílẹ̀ Global Emit Project, tó máa ń kọ́ àwọn ọ̀dọ́ lọ́kùnrin àti lóbìnrin tí ó nífẹ̀ẹ́ sí ìmọ̀ ẹ̀rọ tó sì máa ń tọ́ wọn sọ́nà.
Ní ọdún 2016, ó kó àkọ́kọ́ ipa sinimá àgbéléwò rẹ̀ nínu eré An Hour With The Shrink pẹ̀lú àjọṣepọ̀ Annie Macaulay-Idibia, Gbénró Ajíbádé, àti Segun Arinze.
Ipa rẹ̀ tó kó nínu ọ̀kan lára àwọn fíìmù rẹ̀ tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ Chain, ṣokùn fa yíyàn rẹ̀ fún àwọn àmì ẹ̀yẹ méjì kan níbi ayẹyẹ 2019 Best of Nollywood Awards.
Nínu ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò kan pẹ̀lú àwọn oníròyìn Vanguard Nigeria, ó sọ di mímọ̀ wípé kíkó lọ òun sí Ìlú Èkó jẹ́ láti lépa iṣẹ́ eré ìtàgé rẹ̀ ní ṣíṣe.
Lọ́jọ́ kọkànlá, àwọn jagun-jagun, tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ dé láti ojú ogun ní apá ìlà-oòrùn ilẹ̀ Áfríkà, ni wọ́n pè, wá paná rògbòdìyàn ọ̀hún, kí àlááfìà lè jọba.
Lọ́jọ́ kẹtàlá, oṣù kẹfá náà, àwọn ọlọ̀tẹ̀ ilẹ̀ Ẹ̀gbá fa àwọn irin tí wọ́n ṣe fún rélùwéè ní Agbesi tu nílẹ̀, wọ́n sì já ọkọ̀ ojú irin tó wà lórí eré kúrò lọ́jú ọ̀nà.
Àwọn ọlọ̀tẹ̀ yóokù bá àwọn ibùdókọ̀ ọkọ̀ ojú irin to wa ni Wasinmi jẹ́, wọ́n sì tún ṣekúpa aṣojú ilẹ̀ gẹ̀ẹ́sì; Ọba Ọ̀ṣilẹ̀, tó jẹ́ adarí apá àríwá-ìlà-oòrùn nílẹ̀ Ẹ̀gbá, èèyàn dúdú ni Ọ̀ṣilẹ̀ yií.
Fún ọ̀sẹ̀ mẹ́ta làwọn ọlọ̀tẹ̀ ilẹ̀ Ẹ̀gbá àti àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ gẹ̀ẹ́sì fi kọjú ìjà sí ara wọn ní Otite, Tappona, Mokoloki ati Lalako ṣùgbọ́n nígbà tó di ọjọ́ kẹwàá, oṣù keje, wọ́n ti paná ìdìtẹ̀ yíi, bẹ́ẹ̀ ni wọ́n sì mú àwọn ọlọ̀tẹ̀ kan sí àtìmọ́lé bó tiẹ̀ jẹ́ pé wọ́n pa àwọn kan nínú wọn dànù.
Ogun Àdùbí jẹ́ rògbòdìyàn tó wáyé nínú oṣù kẹfà sí oṣù keje ọdún 1918 ní àwọn ìlú tí ìjọba ilẹ̀ gẹ̀ẹ́sì ń ṣàkoso ní ilẹ̀ Nàijíríà, nítorí àfikún owó orí to wáyé lásìkò náà.
Lọ́jọ́ keje oṣù kẹfà, làwọn alákòóso ilẹ̀ gẹ̀ẹ́sì mú àwọn àáádọ̀rin olóyè ilẹ̀ Ẹ̀gbá sátìmọ́lé, bẹ́ẹ̀ ni wọ́n sì tún fi òfin lé e pé ẹnikẹ́ni kò gbọdọ̀ fa wàhálà kan, àti pé kí àwọn tó ń tako owó orí tuntun náà yọ̀nda ohun ìjà olóró tí wọn ń lò, kí wọ́n sanwó orí wọ́n, kí wọ́n má sì dìtẹ̀ aṣáájú.
Láti ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù keje ọdun 2020, orílẹ̀-èdè Zimbabwe kéde ̀ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó tó 2,817 nínú èyí tí ogójì àwọn aláìsàn ti jẹ́ aláìsí.
Ìṣẹ̀lẹ̀ tuntun 2,578 ni ó ṣẹ́yọ ní oṣù keje èyí tí ó mú kí àpapọ̀ iye àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí wọ́n ti fìdí rẹ múlẹ̀ láti ìbẹ̀rẹ̀ ìbújáde àrùn yí lọ sókè sí 3,169.
Ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kẹta ni orílẹ̀-èdè Zimbabwe kéde ̀ìṣẹ̀lẹ̀ àkọ́kọ́ àjàkálẹ̀-àrùn kòrónà ní orílẹ̀-èdè wọn.
̀iṣẹ̀lẹ̀ yí ni ti arákùnrin kan tí ó ń gbé ni Victoria Falls tí ó padà dé láti orílẹ̀-èdè àwọn aláwọ̀ funfun tí ó sì gba gúúsù ti orílẹ̀-èdè Afrika wa sí orílẹ̀-èdè Zimbabwe ní ọjọ́ karùndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹta.
Wọn kò kéde pé ẹnikéni jẹ́ aláìsí gẹ́gẹ́ bí àwọn ìròyìn kan ti ṣèèsì sọ wípé ẹnìkan jẹ́ aláìsí láì mọ̀ pé aláìsàn yí ṣi n tẹ̀síwájú láti ya ara rẹ̀ sọ́tọ̀ ní ilé rẹ níbití ó ti n rí àpeere ìwòsàn.
Àwọon agbègbè tí ó wà ní orílẹ̀-èdè Zimbabwe, ní pàtàkì àwọn bi i Manicaland, Masvingo àti Mashonaland tí ó wà ní ìla-òor̀ùn orílẹ̀-èdè Zimbabwe paapa ti ń tiraka pẹ̀lú ìbújáde àrùn ibà kan tí ó ń ṣẹlẹ̀ ní àkókò kanna.
Bíòtilẹ̀ jẹ́ wípé àrùn ibà jẹ́ àrùn tí ó ṣe é wò, ètò ìlera ń dojúko àító òògùn èyí tí ó fa kí ìgaara má a pọ̀si pẹ̀lú bí àjàkálẹ̀-àrùn COVID-19 ṣe ń tàn kálẹ̀.
Nítorí àító àwọn ohun èlò fún ìlera, àwọn oníṣègùn kọ ìwé fi ẹ̀sùn kan ìjọba nítorí kí wọn lè ní ìdáábòbò tí ó péye nígbàtí wọ́n bá ń tọ́jú àwọn aláìsàn tí àrùn yí ń bájà.
Ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù kẹrin, wọ́n kéde ìṣẹ̀lẹ̀ mẹ́ta òmíràn èyí tí ó mú kí àpapọ̀ iye ìṣẹ̀lẹ̀ àrùn kòrónà ní orílẹ̀-èdè Zimkbabwe di mẹ́tàdínlógún.
Ní oṣù kẹfà, àwọn ènìyàn irinwó àti mẹ́tàlá ni àyẹ̀wò fi hàn pé wón ní àrùn kòrónà èyí tí ó mú kí àpapọ̀ iye àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí wọ́n ti fìdí rẹ múlẹ̀ láti ìgbàtí ìbújáde àrùn yí ti bẹ̀rẹ̀ di 591.
Ní òpin oṣù kẹfà, àwọn aláìsàn 422 ni ó ń gba ìtọ́jú lọ́wọ́, èyí tí ó lọ sókè pẹ̀lú ìdá mọ́kànléláàdọ́wàá nínú ọgọ́rùn ún láti òpin oṣù kárùn ún.
Nínú oṣù kẹrin ọdún, ènìyàn mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n ni àyẹ̀wò fi hàn pé wọ́n ní àrùn kòrónà tí ènìyàn mẹ́ta si jẹ́ aláìsí nínú un wọn.
Iye àwọn tí wọ́n ń gba ìtọ́jú lọ́wọ́ ní òpin oṣù kẹrin ti di márùndínlọ́gbọ̀n (èyí tí ó ti lọ sókè pẹ̀lú ìdá ọ̀tàlénígba dín mẹ́ta nínú ọgọ́rùn ún láti oṣù kẹta.
Ní ọjọ́ kankàndílógún oṣù keje, orílẹ̀-èdè Zimbabwe kéde ìsénimọ́lé kónílé ó gbélé ṣùgbọ́n wọ́n gba àwọn tí wọn ń ṣe iṣẹ́ pàtàkì nìkan láàyè láti ṣe iṣẹ́ laarin agogo mẹ́jọ òwúrọ̀ sí agogo mẹ́ta ọ̀sán.
Wọ́n fi ẹ̀sùn kan ìjọba pé ìjọba ń lo ànfààní àjàkálẹ̀-àrùn yí láti fi lòdì sí ìwọ́de tí àwọn kan ń gbèrò láti gùnlé lórí ṣíṣe owó ilu mọ́kumọ̀ku.
Ní ọjọ́ kejìla oṣù kini ọdún 2020, àjọ ìlera ní àgbáyé fìdí rẹ múlẹ̀ pé kòkòrò àrùn ẹ̀rànkòrónà ni ó ń fa àrùn atẹ́gùn ní àárín ọ̀pọ̀ ènìyàn ní ìlú Wuhan ní agbègbè Hube, orílẹ̀-èdè China, èyí tí wọ́n jábọ̀ rẹ fún àjọ ìlera ní àgbáyé ní ọjọ́o kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù kejìlá ọdún 2019.
Ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù kẹta, wọ́n fìdí rẹ múlẹ̀ pé olókìkí akọ̀ròyìn ọmọ orílẹ̀-èdè Zimbanwe tí orúko rẹ̀ ń jẹ́ Zororo Makamba ni ẹni àkọ́kọ́ tí ó kọ́kọ́ jẹ́ aláìsí ní orílẹ̀-èdè Zimbabwe látàrí àjàkálẹ̀-àrùn kòrónà.
Mínísítà fún ètò ìlera, Obadiah Moyo, ni wọ́n mú lábẹ́ òfin nítorì ẹ̀sùn èèrú ṣíṣe lórí owó tí ó lé ní milionu mẹ́rin dọ́là owó ilẹ̀ Améríkà pẹ̀lú ọmọ Alákòso ọkùnrin, Collins Mnangagwa, èyí tí ó ní ṣe pẹ̀lú ríra àwọn ǹ kan èlò fún ídáàbòbò ara ẹni fún àwọn òṣìṣẹ́ ìlera ní ọ̀nà àìtọ́.
Ilé-iṣẹ́ ọlọ́pàá ti kéde wípé àwọn ènìyàn 105,000 ni àwọn ti mú fún ẹ̀sùn lílòdì sí àwọn ìgbésẹ̀ ètò ìlera láti dẹ́kun àrùn COVID-19 láti oṣù kẹta; eléyì í pẹ̀lú àwọn ẹgbẹ̀rún ún ènìyàn tí wọ́n mú nítorí pé wọn kò wọ ìbòmú ní ọjọ́ kejìdínlógún àti ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù keje.
Ní ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù keje, Mínísítà fún ọ̀rọ̀ ilẹ̀, ètò ọ̀gbìn àti ìgbèríko , Perrance Shiri ṣe aláìsí látipasẹ̀ àrùn COVID-19 lẹ́yìn ọjọ́ díẹ̀ tí awakọ̀ rẹ na ti farakó àrùn yí.
Wọ́n jẹri si bi ìṣẹ̀lẹ àrùn kòrónà ṣe ń pọ̀ si ní ìbẹ̀rẹ̀ oṣù kẹjọ pẹ̀lú àwọn aláìsàn tó kú látipasẹ̀ àrùn COVID-19 tí wọ́n jẹ́ ìlópo, láti ogójì sí ọgọ́rin laarin ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù keje àti ọjọ́ kẹta oṣù kẹjọ.
Ní ọjọ́ kejìlá oṣù kẹfà, ẹgbẹ́ aláré ìdárayá ti kirikẹti kéde wípé àwọn ti fagilé ìrìn-àjò wọn tí wọ́n ti gbèrò pé àwọn fẹ́ ṣe lọ sí orílẹ̀-èdè Zimbabwe ní oṣù kẹjọ ọdún 2020.
Ìṣẹ̀lẹ̀ àrùn COVID-19 kéré púpọ̀ sí ti àrùn SARS tí ó ṣẹlẹ̀ ní ọdún 2003 ṣùgbọ́n bí àrùn COVID-19 ṣe ń tàn káàkàkiri pọ̀ púpọ̀, ní pàtàkì tí a bá wo iye àwọn tí ó ti jẹ́ aláìsí.
Ní oṣù kẹta, ènìyàn mẹ́jo ni àyẹ̀wò fi hàn pé wọ́n ní àrùn kòrónà, ènìyàn kan jẹ aláìsí nígbà tí àwọn ènìyàn méje tí ó ṣẹ́kù ń gba ìtọ́jú títí di òpin oṣù kẹta.
Lásìkò yí, àwọn òṣèré orí-ìtàgé bí Fúnmi Martins, Adébáyọ̀ Sàlámì àti àwọn díẹ̀ kan ni wọ́n lè sọ èdè Gẹ̀ẹ́sì láti fi kópa nínú eré tí a fi èdè Yorùbá àti èdè Gẹ̀ẹ́sì gbé jáde.
Wọ́n bí Fúnmi ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ní inú oṣù Kẹsàn án ọdún 1963, ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Òkè-Ọnà àti ilé-ẹ̀kọ́ girama ní Ìlú Abẹ́òkúta ní Ìpínlẹ̀ Ògùn.
Lẹ́yìn ẹ̀kọ́ girama, ó tẹ̀ siwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Beepo Secretarial Institute ní ìlú Ìbàdàn níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ gba ìwé-ẹ̀rí dípúlọ́mà nínú ìmọ̀ Secretariate.
Fúnmi Martins tí wọ́n bí ní ìlú Iléṣà ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ní inú oṣù Kẹsàn án ọdún 1963 jẹ́ òṣèré orí-ìtàgé àti sinimá àgbéléwò ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Orúkọ àpèjẹ orí ìtàgé rẹ̀ ni "Ìyá Rainbow" tí ó túmọ̀ sí "Òṣùmàrè" , orúkọ tí Ìdòwú tẹ̀ mọ́ra yí ni ó jẹ́ orúkọ ẹgbẹ́ òṣèrè ọkọ rẹ̀ Sir Hubert Ògúùndé, tí ó kú ní ọdún 1990.
Ó ti fìgbà kan ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùtọ́jú aláìsàn ní àwọn ilé-ìwòsàn gbogbo-gbò ti ìjọba ni ilẹ̀ Nàìjíríà fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún, tí ó sì ma ń ṣe eré orí ìtàgé nídàákú rekú ní àwọn àsìkò tí ó ń ṣiṣẹ́ nọ́ọ̀sì.
Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tíátà ní pẹrẹu ní ẹ̀yìn ikú ọkọ rẹ̀, ìyẹn Augustine Àyànfẹ́mi Phillips (ẹni tí ó ́jẹ́ òṣìṣẹ́ gidi pẹ̀lú olùdásílẹ̀ Sinimá Àgbéléwò ní ilẹ̀ Nàìjíríà .
Ìdòwú Philips ni a bí ní ọjọ́ Kẹrìndílógún oṣù Kẹwàá ọdún 1942 , òun ni a mọ̀ sí Ìyá Rainbow, jẹ́ gbajúgbajà Òṣeré kan tí ó jé ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà .
FRCN jẹ́ olùtọ́jú aláìsàn tí wọ́n bí sí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí ó jẹ́ olùtọ́jú aláìsàn dúdú tí ó kọ́kọ́ ṣiṣẹ́ pẹ̀lú National Health Service.
Ó sì jẹ igbákejì ààrẹ ti International Council of Nurses àti ènìyàn dúdú àkọ́kọ́ tí ó má a jẹ́ Chief Nursing Officer fún Nàìjíríà, tí ó ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Federal Ministry of Health.
O fẹ́ òyìnbó, Dr. E. S. O. Pratt, lẹ́yìn tí ó kọjá sí England ní ọdún 1946, ó kọ́ ẹ̀kọ́ nípa ìtọ́jú aláìsàn ní Nightingale School tí ó wà ní St Thomas' Hospital, ní London, ó sì yege gẹ́gẹ́ bí State Registered Nurse ní ọdún 1950.
Wọ́n yàn-án ní ògá àwọn olùtọ́jú aláìsàn lóbìrin ní University College Hospital ní Ibadan nínú ọdún mẹ́ẹ̀wá, tí ó jẹ́ pé òhun ní ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àkọ́kọ́ tí ó má a di ipò yìí mú.
Wọ́n bí Pratt is ẹbí olókìkí kan ní Nàìjíríà, ó kàwé láti dí olùkọ́ ní United Missionary College ní Ibadan, lẹ́yìn tí bàbà rẹ̀ kò fi taratara fọwọ́sí pé kí ó ṣe iṣẹ́ ìtọ́jú aláìsàn.
Ní àkókò rẹ̀ ní London, ó jáfáfá ní ẹgbẹ́ West African Students' Union, ẹgbẹ́ àwọn akẹ́kọ́ lati àwọn orílẹ̀ èdè tó wà ní ìwọ oòrùn Afíríkà tí wọ́n ń kàwé ní United Kingdom, tí ó sì jẹ́ pé ní ọdún 1942, wọ́n jà fitafita fún òmìnira àwọn ìletò ìwọ oòrùn Gẹ̀ẹ́sì.
Hugh Masekela pàdánù ẹ̀mí rẹ̀ ní Oṣù Kíní Ọdún 2018, ṣùgbọ́n ara tirẹ̀ padà sípò lẹ́hìn ọ̀pọ̀lọpọ̀ oṣú tí ó fi ní ìtọ́jú.
Lẹ́hìn tí ó ní àwọn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ijó jíjó, òun náà maá n ṣe ìdánilẹ́kọ̀ọ́ fún àwọn elòmíràn ní ilé-ìṣeré Funda Center, èyítí ọkọ rẹ̀ tí n ṣe Matsemela Manaka dá sílẹ.
Eré náà dá lóri arábìnrin kan tí ó rin ìrìn-àjò lọ sí abúlé Gorée ní ibi tí ó ti pàdé ìyáàgbà kan tí ó n ṣe àlàyé fun nípa àjogúnbá rẹ̀ gẹ́gẹ́ bi ọmọ ilẹ̀ Áfríkà.
Ní ọdún 1991, Manaka dá ìwé ìròyìn kan sílẹ̀ tí ó wà fún ọ̀rọ̀ nípa ijó tí àkọ́lé rẹ̀ n ṣe Rainbow of Hope, ó sì tún ṣẹ̀dá àwọn ijó tó fi mọ́ èyítí wọ́n jó nínu eré Daughter of Nebo ti ọdún 1993.
Níbi àwọn ijó tí ó ṣẹ̀dá, ó gbìyànjú láti ri wípé àwọn ijó náà ṣàfihàn àwọn àṣà ilẹ̀ Áfríkà ní ìbámu pẹ̀lú àwọn ìlànà ijó ti ìgbàlódé.
Bíi àpẹẹrẹ, àwọn obìnrin lápá ìlà oòrùn sáàbà máa ń kópa gẹ́gẹ́ bí ìyàwó-ilé póńbélé, èyí kò sìn rí bẹ́ẹ̀ fún ọ̀pọ̀ àwọn obìnrin lápá àríwá orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí ó jẹ́ wípé wọ́n máa ń àwọn ipa mìíràn láwùjọ.
Ìgbéyàwó ọmọdé wọ́pọ̀ ni Nàìjíríà tó bẹ́ẹ̀ gẹ́ tí ó fi jẹ́ pé idà mẹ́tàlélógójì nínú ọgọ́rùn-ún ni àwọn ọ̀dọ́mọbìnrin tí wọn kò ì tí ì bàlágà tàbí tó ọmọ ọdún méjìdínlógún tí Wọ́n ń gbé ní ìyàwó, ìdá mẹ́tàdínlógún nínú wọn ni kò tó ọmọ ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dógún kí wọ́n tó gbé wọn ní ìyàwó.
Ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, ìdá mẹ́tàdínlọ̀gbọ̀n àwọn ọmọbìnrin tí ọjọ́ orí wọn wà ní mẹ́ẹ̀ẹ́dógún sí ókàndínlààádọ́ta ni àṣà abẹ́ dídá tí ṣe àkóbá fún títí di ọdún 2012.
Abẹ́ dídá fún àwọn ọmọbìnrin jẹ àṣà tí ó wọ́pọ̀ jùlo lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà ju àwọn orílẹ̀-èdè tó kù lọ ní àgbáyé.
Lílọ àwọn ọmọdébìnrin fún ètò ọ̀rọ̀ ajé máa ń fa ìbínú àti àwọn ìjàmbá mìíràn bíi ìbálòpọ̀ tipátipá, ọmọ sísọnù, àìrí ìtọ́jú òbí, àti àṣìlò ọmọdébìnrin.
Ogun yí ni ó kọ́kọ́ irúfẹ́ ogun abẹ́lé tí wọn yóò kọ́kọ́ jà ní ilẹ̀ Adúláwọ̀ tí wọn yóò lo àwọn nkan ìjà olóró tí wọ́n kó wọlẹ̀ Yorùbá láti Hamburg ní orílẹ̀-èdè Jẹ́mánì
Àwọn ọmọ ogun Èkìtì-Parapọ̀ tún lo ọgbọ́n ẹ̀wẹ́ nípa gbígbẹ́ kòtò gìrìwò gba abẹ́ ilẹ̀ láti lè fi ṣe àkọlù sí àwọn ọmọ ogun Ìbàdàn.
Wọ́n tún ṣamúlò alamí nípa fífi àwọn ènìyàn kan ṣe olófòófó ohun tí ó bá ń lọ tàbí ṣẹlẹ̀ lọ́dọ̀ àwọn ọ̀tá kí wọ́n lè mọ ọ̀nà tí wọn yóò lò láti rẹ́bùrú wọn, ìlú Ìlárá-Mọ̀kín ni wọ́n fi ṣe ojúkò wọn.
Bákan náà ni wọ́n tún lo oríṣiríṣi ọgbọ́n ẹ̀wẹ́ láti ma fi bá ara wọn sọ̀rọ̀, pàápàá jùlọ nípa lílo ìwọ́hùn àwọn ẹranko oríṣiríṣi láti máa fi bá ara wọn jíròrò kí àwọn ọ̀tá ó má ba gbọ́ tabí mọ̀ ohun tí wọ́n tàkurọ̀sọ lé lórí, tí ó sì dúró gẹ́gẹ́ bí ọgbọ́n éwẹ́ ojú ogun.
Síbẹ̀, ogun kò tán bẹ̀ẹ́ ni kò wá sópin ní ilé Ìjẹ̀bú fún ìgbà pípẹ́, ogun kan tún bè sílẹ̀ láàrín ilẹ̀ Ìjẹ̀bú àti àwọn Gẹ̀ẹ́sì, kí ó tó di wípé àwọn Gẹ̀ẹ́sì wá borí tí wọ́n sì mú wọn lẹ́rú lábẹ́ àkóso ọ̀gbẹ́ni Robert Lister Bower.
A kò rí pàtó iye àwọn tí wọ́n kú nínú ogun Kírìjí ní àsìkò tí a ń kọ nípa ogun yí lọ́wọ́, amọ́ wọ́n nípé wọn kò pa ọmọdé àti àwọn obìnrin ní àsìkò tí wọn ń ja ogun yí lọ́wọ́.
Ṣíṣubú tí Ìlú Ọ̀yọ́ ṣubú gẹ́gẹ́ bí ìlú tí ó ń ṣàkóso ilẹ̀ Yorùbá fún bí odidi ọ̀rùndínlẹ́gbẹ̀ta ọdún ti mú kí gbogbo àwọn ìlú amọ̀nà lábẹ́.
Ìbàdàn ti jàgun ṣẹ́gun ogun Òṣogbo ní ọdún 1840, wọ́n sì ti jagun ṣẹ́gun ogun Ìjàyè ní ọdún 1862 bákan náà, tí wọ́n sì ti di alágbára gidi bí ti ilẹ̀ Ọ̀yọ́.
Àwọn Èkìtì-Parapọ̀ ní tiwọn ni Fábùnmi Òké-Ìmẹ̀sí jẹ́ aṣájú ogun fún, kí ó tó di wípé Saraibi Ògèdèngbé, tí ó jẹ́ Balógun fún ilẹ̀ Ìjẹ̀ṣà tó bọ́ rọ́pò Fábùnmi.
Lára àwọn ilẹ̀ Yorùbá tí wọ́n ṣúgbàá àwọn Èkìtì ni: Ilẹ̀ Ìjẹ̀bú, Ilé-Ifẹ̀, ilẹ̀ Ẹ̀gbá, Akókó, Ìgbómìnà, Ìlọrin,àti Kàbà.
Lára ohun tí ó tú ṣokùnfà ogun yí ni wípé ilẹ̀ Ìbàdàn ń fẹ́ kí gbogbo ilé Yorùbá wà ní ìṣọ̀kan gẹ́gẹ́ bí ó ṣe wà lásìkò tí ilẹ̀ Ọ̀yọ́ ń ṣe àkóso àti ìjọba lé ilẹ̀ Yorùbá lòrí.
Ẹ̀wẹ̀, ilẹ̀ Èkìtì ń fẹ́ kí kálukú ó ma ṣe ìjọba ara rẹ̀, àmó kí ìṣòkan, ìrẹ́pọ̀ àti ìbòwọ̀ fúnra ẹni ò wà nínú ìṣèjọba ìlú kọ̀ọ̀kan.
Ogin Kírìjí, tí a tún ń mọ̀ sí ogun Èkìtì-Parapọ̀ ni ogun abẹ́lé tí ó wáyé láàrín ẹ̀yà Yorùbá fún odidi ọdún Mẹ́rìndínlógún gbáko.
Ogun yí wáyé lààrín ilẹ̀ Ìbàdàn tí ó wà ní apá àríwá ilẹ̀ Yorùbá ati ilẹ̀ ìjẹ̀ṣà ati gbogbo Èkìtì pátá, tí wọ́n wà ní apá ìlà-Oòrùn ilẹ̀ Yorùbá.
Ohun tí ó fa ogun yí ní pàtó ni ìlòdì sí bí ilẹ̀ Ìbàdàn ṣe ń jẹ gàba lé àwọn ìlú Yorùbá tó kù lórí, tí Ìbàdàn sì fẹ́ fi ara rẹ̀ dipò aláṣẹ wàá bí ìlú Ọ̀yọ́, bí Ìbadàn ṣe ń tẹ àwọn ọmọ ìyá rẹ̀ yókù lójú mólẹ̀, tí wọ́n sì sọ àwọn ìlú wọ̀nyí di ìlú amọ́nà.
Mac-Auley ṣe àkọ́kọ́ ìfihàn rẹ̀ lágbo eré sinimá ti Nàìjíríà pẹ̀lú kíkópa gẹ́gẹ́ bi "Nkemji" nínu eré tẹlifíṣọ̀nù kan ti ọdún 1991 tí a pe àkọ́lé rẹ̀ ní Checkmate, èyítí Amaka Igwe ṣe àgbékalẹ̀ àti dídarí rẹ̀, ní àjọṣepọ̀ pẹ̀lu àwọn òṣèré Nollywood bíi Richard Mofe-Damijo, Norbert Young, Francis Agu, Bimbo Manuel, Kunle Bamtefa, àti Binta Ayo Mogaji.
Mac-Auley ní ìsinmi ọlọ́jọ́gbọọrọ nídi iṣẹ́ òṣèré láti máa kọ ìwé ìtán fún àwọn ọmọdé, ṣùgbọ́n ó padà sí ìdí iṣẹ́ òṣèré ní ọdún 2016 nígbàtí ó kópa nínu fíìmù kan tí àkólé rẹ̀ jẹ́ Mid-Life.
Èyí mú kí Mac-Auley lọ sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ṣùgbọ́n ó padà parí ní ilé-ìwé Osoro Primary School, ó sì lọ sí Anglican Girls Grammar School àti Idia College fún ètò-ẹ̀kọ́ girama rẹ̀.
Orúkọ tí Mac-Auley ń lò tẹ́lẹ̀ nígbà tí Osotule síì jẹ́ ọkọ rẹ̀ ni “Uche Osotule” ṣùgbọ́n lẹ́hìn tí ó fẹ́ ọkọ míràn, ó yí orúkọ rẹ̀ padà sí “Uche Mac-Auley” láti máa jẹ́ orúkọ ọkọ rẹ̀ tuntun.
Uche Mac-Auley tí a mọ̀ tẹ́lẹ̀ bi Uche Obi Osotule jẹ́ gbajúgbajà òṣèré, ònkọ̀wé, olóòtú sinimá àgbéléwò ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Yàtò sí ṣíṣe iṣẹ́ òṣèré, Mac-Auley tún jẹ́ ònkọ̀tàn àti agbéréjáde, ó sì ti ní lórúkọ rẹ̀, àwọn fíìmù bíi; Dangerous Twins, Sins of my Mother àti In a Lifetime.
Ni ọjọ keta Oṣu Kẹwa ọdun 2016, Ẹgbẹ Awọn Onisẹṣe Motion ti Nigeria , eyiti o jẹ alakoso ni Kannywood, da a duro lati kannywood fun fifihan ninu fidio orin aladun pẹlu akọrin ilu Jos kan, ti oruko re je Classiq.
Ni ọdun 2017, o da ile-iṣẹ iṣelọpọ kan kale ti a npè ni Sadau Pictures ni bi ti o gbe fiimu akọkọ rẹ, Rariya jade Ali Nuhu, Sani Musa Danja, Sadiq Sani Sadiq ati Fati Washa mi awon irawo ere na.
Ó gba oyè-ẹ̀kọ́ láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga Lycée Sainte Marie d'Abidjan, tó sì tún gba àmì-ẹ̀yẹ Series A Excellence Award fún píparí ẹ̀kọ́ rẹ̀ lọ́nà tó peregedé.
Lẹ́hìn tí ó gba oyè-ẹ̀kọ́ nínu ìmọ̀ ìgbéróyìn láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga Institut des Sciences et Techniques de la Communication, Niava gbégbá orókè níbi ìdíje kan tí ilé-iṣẹ́ Radio JAM ṣe ní ìlú Abidjan.
Láti ọdún 2009 sí 2010, Niava ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́bi ònkọ̀tàn fún abala àkọ́kọ́ ti eré tẹlifíṣọ̀nù alátìgbà-dègbà tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ Teenager, èyítí ó gba àmì-ẹ̀yẹ gẹ́gẹ́ bi eré alátìgbà-dègbà tí ó dára jùlọ ní ilẹ̀ Áfríkà níbi ayẹyẹVues d'Afrique Festival tí ó wáyé ní ìlú Montreal.
Àkọ́lé fíìmù náà ni Noirs au soleil levant, èyí tí ó dá lóri ìgbésí ayé àwọn ọmọ akẹ́kọ̀ọ́ ilẹ̀ Áfríkà ní ìlú Tsukuba, orílẹ̀-èdè Japan.
Aisha Yusufu jẹ́ ajàfẹ́tọ̀ ọ́ ọmọ ènìyàn, ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti alábàṣiṣẹ́pọ̀ ẹgbẹ́ tí ó ń polongo fún ìdápadà àwọn ọmọ obìnrin wa , èyí tí í ṣe ẹgbẹ́ alágbàwí tí ó ń pe Ìjọba sí àkíyèsi lórí í àwọn ọmọbìnrin tí ó lé ní igba láti ilé-ẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ńdìrì ti Chibok ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí àwọn ẹgbẹ́ oníjàgídíjàgan Boko Haram jí gbé ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹrin ọdún 2014.
Yesufu wà lára àwọn obìnrin tí wọ́n ń fi ẹ̀rónú hàn ní ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, èyí tí ó wà ní Abuja, Olú-ìlú Nàìjíríà, ní ọgbọ̀n ọjọ́ oṣù kẹrin, ọdún 2014.
Nínú ọ̀rọ̀ rẹ tí ó sọ, ó wípé "Nígbà tí mo wà ní ọmọ ọdún mọ́kànlá, ń kò ní àwọn ọmọbìnrin kankan ní ọ̀rẹ́ nítorí pé gbogbo wọn ni wọ́n ti gbé níyàwó, ṣùgbọ́n nítorí mo fẹ́ ní ìmọ̀ ẹ̀kọ́ ni mo ṣe kúrò ní agbègbè tí kò lajú."
Aisha Yusufu tún sọ wípé ọ̀pọ̀lọpọ̀ nínú àwọn ọmọ tí àwọn ẹlẹgbẹ́ òun bí ti fẹ́rẹ̀ tún má a bí ọmọ nígbàtí òun ṣe ìgbéyàwó ní ọmọ ọdún mẹ́rìnlélógún.
Yesufu tún wà lára àwọn tí ó léwájú nígbà tí àwọn ọ̀dọ́ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ń pè fún fífòpin sí SARS , èyí tí ó ń pe àkíyèsi si àṣejù tí ẹ̀yà kan nínú iṣé ọlọ́pàá orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n ń pè ní Special Anti Robery Squad ń ṣe.
Ní ọjọ́ Kẹfà oṣù Kẹ́jọ ọdún 2015 , Pasuma gba àmì ẹ̀yẹ olórin ìbílẹ̀ tó dára jùlọ Nigeria Entertainment Awards mọ́ àwọn olórin Gẹ̀ẹ́sì bíi: Ọlámídé, Phyno, Flavor .
Wọ́n tún yàán fún àmì ẹ̀yẹ 'olórin tí kìí ṣe olórin ẹ̀sìn Islam , tó kópa tó pọ̀ nínú àwo orin ẹ̀sin Islam' ní ọ́dún 2016, òun pẹ̀lú King Saheed Òṣùpá, Súlè Àlàó Malaika, Shefiu Àlàó, Taye Currency, àti Muri Thunder.