polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Nitori iru awọn ipo bẹẹ, ibeere ko wa lati kọ ẹkọ tabi kọ awọn olugbe tií wọ́n ko lẹ́rú Ni àfikún, awọn alagbara amunisin ko fẹ lati funni ni eto-ẹkọ fun awọn ti wọn ṣe ijọba ayafi ti o ṣe anfani wọn.
Boya awọn agbara amunisin ko wo idoko-owo ni ẹkọ ile Afirika gẹ́gẹ́ bi pípa owo wọle fun wọn tabi wọn kọ lati kọ awọn ọmọ Afirika ni ẹkọ lati yago fun eyikeyi awọn ariyanjiyan.
Lọ́pọ̀ ìgbà, ìdánilẹ́kọ̀ọ́ iṣẹ́ ọwọ́ ní òmìnira ẹ̀yà tó ga jù lọ tí ó tẹnu mọ́ ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Áfíríkà fún àwọn ọgbọ́n tó bá wọn mu pẹ̀lú àìpé àwùjọ àti ọpọlọ wọn.
Ni pataki, awọn ara ilu Belijiomu labẹ Leopold II fi ofin de iraye si eto-ẹkọ giga ni awọn ileto wọn, lakoko ti awọn agbara amunisin miiran fi sinu awọn idena ni awọn amayederun tabi iraye si bii ede didan ti ẹkọ si ede ti oluṣafihan, awọn opin lori awọn iwe-ẹkọ ikẹkọ, ati idaniloju pe eto-ẹkọ naa ṣe.
Botilẹjẹpe awọn ọmọde ati awọn agbalagba le kọ ẹkọ lati ọdọ awọn idile ati agbegbe wọn, ori ti ẹni-kọọkan ti tun dagbasoke pe loni mejeeji n ṣe ọgbọn ati ṣẹda iyapa laarin awọn ẹgbẹ ati aṣa.
Gẹgẹ bi ni Ile-igbimọ Faranse , awọn olutẹtisi Ilu Gẹẹsi wa awọn ọmọ abinibi ti o sọ Gẹẹsi ti o le ṣiṣẹ bi 'ibaraẹnisọrọ' laarin wọn ati awọn olugbe abinibi, àmọ́n eyi ni o ṣe pupọ diẹ sii lati inu iwuri eto-aje ju ti iṣelu lọ.
Bí àwọn ará Áfíríkà tí ń sọ èdè Gẹ̀ẹ́sì ṣe ń pọ̀ sí i, àwọn ilé ẹ̀kọ́ míṣọ́nnárì pèsè ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ní ọ̀nà ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì.
Bi akoko ti n lọ, awọn oniṣẹ ile-iṣẹ Ilu Gẹẹsi bẹrẹ si kerora nipa aini oṣiṣẹ tó dántọ́, tòrínà, Ijọba Gẹẹsi pese awọn ile-iwe apinfunni pẹlu awọn ẹbun fun ikẹkọ iṣẹ-ṣiṣe awọn ọmọ Afirika ni ọpọlọpọ awọn iṣowo pataki si awọn akitiyan ile-iṣẹ Gẹẹsi.
Látì ìgbà ti wọn ti iṣafihan eto-ẹkọ iṣe deede si Afirika nipasẹ awọn alaṣẹ ilu Yuroopu, ẹkọ ile Afirika, ni pataki ni Iwọ-oorun ati Central Africa, jẹ ijuwe nipasẹ awọn ẹkọ ile Afirika ti aṣa mejeeji ati awọn eto ile-iwe ara Yuroopu.
Ipo eto-ẹkọ ko ṣe afihan awọn ipa ti amunisin nikan, ó tun se afihan aisedeede ti o waye nipasẹ awọn rogbodiyan ologun ni ọpọlọpọ awọn agbegbe ni Afirika ati ibajẹ lati awọn rogbodiyan omoniyan bii iyàn, aini omi mimu, ati awọn ajakale arun bii iba ati Ebola, laarin awọn miiran.
Botilẹjẹpe didara eto-ẹkọ ati opoiye ti awọn ile-iwe ti o ni ipese daradara ati awọn olukọ ti pọ si ni imurasilẹ lati ibẹrẹ ti akoko amunisin, ọpọlọpọ awọn aidogba tun wa ninu awọn eto ètò-ẹkọ ti o wa ti o da lori agbègbè, ipo eto-ọrọ̀, ati abo.
Ṣáájú ìgbà-Amunisin nílẹ̀ Afríkà jẹ ti àkóójọ ẹgbẹ ẹya ati awọn ipinlẹ ti o bẹrẹ awọn iṣikiri ti o da lori awọn akoko, wiwa ilẹ̀ ọlọra, ati awọn ipo iṣelu.
Nitorinaa, agbara di pínpín laarin awọn ipinlẹ pupọ ni iṣaaju-igba-amunisin-nile Áfríkà (ọpọlọpọ eniyan ni iru aṣẹ kan nitori iru agbara bẹẹ ko ni idojukọ ni eniyan kan pato tabi ile-ẹkọ kan).
Lọ́pọ̀ ìgbà, ẹ̀tọ́ tí ẹnì kan ní sí ilẹ̀ tí ó máa ń fún ẹni náà ní irú agbára kan nínú agbo ilé ẹni àti tàbí láàárín ẹ̀yà ẹni náà.
Torí ìdí èyí, ko si iwulo fun síse eto-ẹkọ ni déédé ni awọn ilẹ̀ Afirika ṣaaju iṣaaju-ijọba amunísiìn, bi awọn ọmọ ẹgbẹ ti idile kọọkan ṣe kọ ise ọwọ́, síse ojúse wọn fún ìdílé ti ó juwọ́n lọ.
Ẹkọ ileto ti Ilu Gẹẹsi ni Afirika lakoko Akoko ìjà-, ìlú kana le jẹ ijuwe nipasẹ titari fun iṣọkan, laibikita awọn alaṣẹ amunisin ti n ṣafihan imọ-jinlẹ wọn ti awọn iyatọ olokiki laarin awọn agbegbe oriṣiriṣi ti Ijọba naa.
Awọn ileto ni, gẹgẹ bi Ajumọṣe Awọn Orilẹ-ede ti ṣalaye, lati gba ominira nikẹhin, pẹlu awọn agbara Yuroopu ti a fi le wọn lọwọ gẹgẹbi awọn iriju ti “ọlaju” fun awọn ileto wọn.
Kíkọ́ èdè Faranse ni awọn ile-ẹkọ giga ti Ilu Morocco, bi Ile-ẹkọ giga ti Fez, ni ipinnu lati se “igbelaruge idagbasoke eto-ọrọ aje ati ibamu iṣelu laisi isomọ tabi sisọ awọn ọmọ ile-iwe jẹ tabi mura wọn silẹ fun ile-iṣẹ iṣelu”.
Ninu iwe rẹ, French Colonial Education and the Making of the Francophone African Bourgeoisie, Program Chair of Africana Studies at Washington and Lee University, Mohamed Kamara kọpé, "Fun awọn iru awujo ti awọn amúnisìn ní lọ́kàn, o gbọdọ ṣẹda ki o si tọ̀ gbajumo ti yoo ṣe iranlọwọ fun bi o ti ṣee ṣe ni iṣakoso ati ilokulo ti awọn agbegbe nla rẹ ti okeokun”.
Ètò-èkọ́ ni ọpọlọpọ awọn Afirika ṣáájú ìgbà-Amunisin nílẹ̀ wa ni irisi ikẹkọ, eyiti o jẹ ọna ti eto-ẹkọ alaye, nibiti awọn ọmọde ati tabi awọn ọmọ ẹgbẹ ti idile kọọkan kọ ẹkọ pupọ julọ lati ọdọ awọn ọmọ ẹgbẹ agbalagba ti idile wọn, ati agbegbe.
Diẹ ninu awọn ọgbọn ti o wọpọ ti awọn eniyan ni Afirika nígbà na ni lati kọ ni, ijó, iṣẹ-ogbin, ṣiṣe ọti-waini, àsè , ati ni ọ̀pọ̀ ìgbà miiran awọn eniyan ti a yan lati kọ ẹkọ bi a ṣe le ṣe adaṣe oogun egboigi, bi a ṣe le gbẹ́ ijoko, aga, ati awon afigi se miiran.
Awọn ayẹyẹ ati awọn aṣa ni ọpọlọpọ awọn ọ̀nà ni a tun lo lati kọ awọn ọmọ ẹgbẹ ti idile tabi agbegbe nipa itan-akọọlẹ agbegbe tabi ipinlẹ wọn.
Awọn orò je ọnà pataki lati kọ awọn ọdọ nipa awọn ojuse ati awọn ireti gẹ́gẹ́ bi ọ̀dọ́ bi àpẹẹrẹ kikọ awọn obirin bi a ṣe le ṣe ounjẹ ati abojuto ile ati kikọ awọn ọkunrin bi a ṣe le ṣe ọdẹ, oko, ṣiṣe iboju, ati bẹbẹ lọ Apeere oro ti a lo lati kọ awọn ọdọbirin nipa iṣe obinrin ni Dipo .
Awọn ẹbí níwọ̀nba ni won gba lati jẹ ki wọ́n ran awon ọmọ wọn lọ sílé we , eyiti o níbaamu pẹlu ibi-afẹde ipilẹ ti ṣiṣẹda kilasi iyasọtọ ti awọn ara ilu abinibi Morocco, ti yoo ṣiṣẹ bi iru ibatan laarin awọn oṣiṣẹ ijọba amunisin funfun ati aráàlú.
Awọn ọmọde maa n pejọ ni ayika oniitan ti o sọ awọn itan, nigbagbogbo, ni lilo àwọ̀n-ara ẹni lati sọ awọn itan ti o ṣe ìwúrí fun ibamu, ìgbọ́ràn ati awọn oye gẹgẹbi ifarada, iduroṣinṣin, ati awọn iye iwa miiran ti o ṣe pataki fun awọn ifowosowopo ni agbegbe.
Àkọ́kọ́ nínú ìwọ̀nyí jẹ́ láti òpin ọ̀rúndún kọkàndínlógún títí di ìgbà tí Ogun Àgbáyé Kìíní bẹ́ sílẹ̀, lẹ́yìn náà ni Àkókò ìjà-ara, àti níkẹyìn, ìparí Ogun Àgbáyé Kejì títí di òmìnira .
Akọsilẹ yii pẹlu itumọ imọwe ati awọn iṣiro ipin ogorun UNESCO fun awọn olugbe ti o wa ni ọdun mẹ́dòògun ati ju bẹẹ lọ, lapapọ pẹ̀lú olugbe, awọn ọkunrin, ati awọn obinrin.
Beverly Naya (tí àbísọ rẹ̀ jẹ́ Beverly Ifunaya Bassey; tí wọ́n bí ní 17 Oṣù Kẹẹ̀rin Ọdún 1989) jẹ́ òṣèrébìnrin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì.
Ó bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe iṣẹ́ òṣèré nígbà tí ó n kàwé lọ́wọ́ ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga Brunel University ní ọmọ ọdún mẹ́tàdínlógún.
Asín gbiyanju láti fún Ọ̀kẹ́rẹ́ ní sùúrù ṣùgbọ́n etí òdì ló fi ń gbọ́ gbogbo àlàyé Asín, báyìí ni Asín pẹ̀lú Ọ̀kẹ́rẹ́ bẹ̀rẹ̀ sí ní ta ipórogan.
Asín kò lágbára tó Ọ̀kẹ́rẹ́ tẹ́lẹ̀, èrò pé òun yòò fìyà jẹ Asín ló wà lọ́kàn Ọ̀kẹ́rẹ́ tó fi so ọ̀rọ̀ di ìjàkadì.
Ìròyìn kan Ìjàpá lára pé Asín àti Ọ̀kẹ́rẹ́ ń jà, igi ni Ìjàpá fàyọ, gẹ́gẹ́ bí ati mọ pé ọ̀rẹ́ tímotimo Ìjàpá ni Ọ̀kẹ́rẹ́, tí ó bá na Ọ̀kẹ́rẹ́ ní igi kan, mewaa ni yóò na Asín, nígbà tí Asín rí wípé Ìjàpá kò là wón ní ìjà, ìjà ọ̀rẹ́ rè Ọ̀kẹ́rẹ́ ló ń gbe tí owó rẹ sì le jù Ọ̀kẹ́rẹ́ tí òun ń bá jà lo, Asín fi Ọ̀kẹ́rẹ́ ṣílẹ̀ ó sì toro mó Ìjàpá ó de yín dé ní igi imú, eyín Asín wọlé sinsin, ẹ̀jẹ̀ ń san gburu láti igi imú Ìjàpá.
Inú bẹ̀rẹ̀ sini bí Ọ̀kẹ́rẹ́, bẹ́ẹ̀ni ni Okere bẹ̀rẹ̀ sini da gbogbo nkan ru, ó ṣì ń kọrin òwe, ó ń sọ oko ọ̀rọ̀ sí Asín, Ásín kò sì dá lóhùn.
Ní ìgbà tó yá, omo tí Asín gbé wá sí ọjà, ọmọdé náà ti bẹ̀rẹ̀ sí níí ra, Asín si sọọ kalè nígbà tó ńta jà fún àwọn onibara rè, ọmọ yìí ń rá kiri, ó ń ṣeré.
Nígbà tí Ọ̀kẹ́rẹ́ pa àte àwo rẹ̀ kalẹ̀, ọmọdé yìí rá lọ sí ibè ó fi ọwọ́ kan ọkàn nínú àwo, ara ti kan aláwò yìí nígbà tí òun kò ta, ìyá ọmọdé yìí ló ń tà látàárọ̀, tìkanra tìkanra ló fi gbá ọwọ́ ọmọdé yìí, tó já àwo rẹ̀ gbà, tó sì bẹ̀rẹ̀ sí ní bú ìyá ọmọ yìí ní mẹsan án mẹwa.
Lákòkò ìtìpa àgbáyé látàrí Àjàkáyẹ́ ààrùn COVID-19 èyí tí kò yọ Orílẹ̀-èdè India sílẹ, Omi tí àwọn odò Yamuna àti Ganges tí dára èyí sì tí mú ìlọsíwájú bá àwọn ilé-iṣẹ́ tí wá ní agbègbè ibẹ̀ látàrí títìpa ílú nítorí àjàkálẹ̀ ààrùn COVID-19.
Ní Orílẹ-èdè India ilé-iṣẹ́ ti ó mójútó Àwọn sáyẹ́nsì Àyè tí ṣe àtẹ̀jáde ìwé ìwádìí kan ní Oṣù Kẹwà ọdún 2018 tí ó sọ pé ó fẹ́rẹ̀ tó 41% sí àwọn ìtújàdè èefín ọkọ̀, 21.5% sí jẹ́ eruku nígbà tí 18% sì awọn ile-iṣẹ.
Ìdọ̀tí inú Afẹ́fẹ́ ní Íńdíà ní àfojú díwọ̀n iyé máa ń pa nǹkan bí mílíọ̀nù méjì ènìyàn lọ́dọọdún; Ó jẹ́ ààrùn apànìyàn kàrún tí ó tóbi jùlọ ní India.
Orílè-èdè India ní òṣùwọn ikú tí ó ga jùlọ ní àgbáyé èyí tí àwọn àrùn atẹ́gùn, àwọn àrùn ikọ́ ife ati ààrùn inú eegun wá lára àwọn ààrùn, Gẹ́gẹ́ bí àjọ WHO náà tisọ.
Ni Delhi, afẹ́fẹ́ tí kò dára tí ó jẹ́ pé bí ó báti wọ inú àgọ̀ ará máa ǹ bá nǹkan jẹ́ nínú ará èyí tí kòsí ní àtúnṣe máa ń bá ẹ̀dọ̀fóró jẹ́ tí bá to mílílọ̀nù méjì ẹdọfóró jẹ́, èyí tí ìlàjì sí jẹ́ àwọn ọmọdé.
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìdọ̀tí tió jẹ́ èyí tí ó burú jùlọ láti Oṣù kọkànlá sí ìkinní, afẹ́fẹ́ Delhi ti pàdánù àwọn ìṣedédé afẹ́fẹ́ tí ó mọ́ nípasẹ̀ ààla jákèjádò fún ọdún púpọ.
Ó jẹ́ àpòpọ̀ èéfín apanirun tí ó ń tú jáde láti àwọn ọkọ̀ ayọ̀kẹ́lẹ́ tí ó ń lọ bí mílíónù mẹ́sàn-án, ẹruku ìkọlé àti sísun ẹ̀gbin.
Ní ọjọ́ 25 Oṣù kọkànlá ọdún 2019, Ilé Ẹjọ́ gíga tí ilé India ṣé àwọn àlàyé lórí ìdọ̀tí ní Delhi nínú ọ̀rọ̀ sisọ rẹ̀ “Delhi ti buru ju Naraka lọ" ".
Nígbà láíláí Ìjàpá àti Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ jẹ́ ọ̀rẹ́ kòríkòsùn, àwọn ẹranko kéékèèké ni Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ máa ń jẹ, Ìjàpá a máa bá àwọn ẹranko náà ṣeré láti tàn wọ́n lọ fún Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ láti pajẹ, a sì tún máa gbèjà Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ lọ́wọ́ àwọn ẹranko yókù.
Ṣùgbọ́n gbogbo ìgbà tí Ìjàpá bá tan Àkùkọ lọ sọ́dọ̀ Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ ni Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ máa n sá fun Àkùkọ.
Ìjàpá ṣe ìbéèrè lọ́wọ́ Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ ìdí tí ó fi ń sá fún Àkókò, Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ daa lóhùn pé iná orí Àkùkọ ni òun sa fún, pé ó lè jọ oun.
Ìjàpá jẹ́ kó yé Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ pé kí ṣe iná, ẹran jọ̀bọ̀jọbọ ni, Ọlọ́run ló dá a pẹ̀lú rẹ̀ kí o le dá bò bò ó lọ́wọ́ ọ̀tá.
Ìjàpá ní kí Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ wá kí àwọn lọ sílé Àkùkọ lálé kí ó le rí ìdánilójú nítorípé Àkùkọ má n tètè sùn bẹ́ẹ̀ni yóò sì tètè jí kí o le kéde fún àwọn ènìyàn pé ilé ti mọ́.
Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ gbà láti tẹ́lé Ìjàpá lọ sí ilé Àkùkọ, Ìjàpá di ogbe orí Àkùkọ mú, ó sì kí Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ láyà pé kí ó wá di imú, tí o sì rí pé ẹran ni ogbe orí Adìe kì í ṣe iná.
Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ já ogbe náà sẹ́nu, o dùn mọ́ ọn lẹ́nu, Adìẹ ta jí ẹ̀jẹ̀ ń dà lórí re; bẹ́ẹ̀ni ó feré gé e Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ sì gbá tẹ̀le, bẹ́ẹ̀ ladìẹ ń fò diẹ̀ díẹ̀, tó fìyẹ́ ńgbá lẹ̀ gẹẹrẹ, ló ń ké́ pé:
Láti ìgbàyí ni Àgbẹ̀ ti n ́ sin Adìẹ, ti Adìẹ ti di èrò ilé, Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ sì dì ọ̀tá Adìẹ di òní; bẹ́ẹ̀ ni Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ sì kúndùn Adìẹ.
Apààlọ́ : Ààlọ́ mí dá gbà-á, ó dá gbò-ó, ó dá fìrìgbagbóò, o dálérí Ìjàpá tí ó fi ogbe orí Àkùkọ fún Kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ jẹ.
Láti ọdún 1987 sí 1988 ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi ajábọ̀-olùṣèwádìí ní Newswatch Magazine, ó sì ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ nínú ọ̀rọ̀ ilẹ̀ ajèjì àti àṣà.
Ní ọdún 1988, ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí òǹkọ̀wé fún African Concord Magazine, ó sì ṣagbátẹrù oríṣiríṣi ìtàn, tó ṣe àkọsílẹ̀ ìtàn Ibrahim Babangida.
Sam Omatseye lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ girama ti Government College, Ughelli, , ipinle Delta láti ọdún 1973 sí 1979 fún ètò ẹ̀kọ́ girama rẹ̀, ó sì gba ìwé-ẹ̀rí ilé-ìwé West African School.
Àwọn ènìyàn tún mọ̀ ọ́ látàrí èdá-ìtàn tó ṣe gégé bíi Remy Danton nínú eré Netflix tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ House of Cards, ó tún ṣe Cornell Stokes nínú Marvel's Luke Cage, ó ṣe Colonel Boggs nínú The Hunger Games: Mockingjay – Part 1 àti The Hunger Games: Mockingjay – Part 2 àti Tizzy nínú fíìmù 2008 The Curious Case of Benjamin Button, tó jẹ́ eré àkọ́kọ́ rẹ̀.
Mahershala Ali (; tí orúkọ àbísọ rẹ̀ ń jẹ́ Mahershalalhashbaz Gilmore, tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kejì, ọdún 1974) jẹ́ òṣèrékùnrin láti orílẹ̀-èdè Amerika.
Ìwé ìròyìn Times to orúkọ rẹ̀ pọ̀ mó àwọn ọgọ́rùn-ún ènìyàn tó lọ́á jù lọ ní àgbááyé, ní ọdún 2019, àti 2020, The New York Times fi sípò karùn-úndínlọ́gbọ̀n lára àọn òṣèré tó lọ́lá jù lọ.
Gbogbo ènìyàn mọ Ali pẹ̀lú àpètán orúkọ rẹ̀ Mahershalalhashbaz Ali, ó lo èyí láti ọdún 2001 títí wọ ọdún 2010, nígbà tí ó bẹ̀rẹ̀ sí ní lo Mahershala Ali.
Ní ọjọ́ kẹjìndínlógún oṣù kẹta, ni ìṣẹ̀lẹ̀ àkọ́kọ́ ti COVID-19 wáyé ní orílẹ̀-èdè Djibouti látipasẹ̀ ọ̀kan nínú àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ológun ti ìlú Spanish ẹni tí ó báwọn dé fún iṣẹ́ Atalanta ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹta tí àyẹ̀wò tí wọ́n ṣe fún un ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹta fihàn pé ó ní àjàkálẹ̀-àrùn COVID-19.
Alágbàṣe kan tí ó ń ṣiṣẹ́ fún ẹ̀ẹ̀ka tí ó ń rí sí ààbò ti ilé-iṣẹ́ ológun ti ilẹ̀ Amerika èyí tí ó wà ní àgọ́ Lemonnier, tí í ṣe ìpàgọ́ ológun ilẹ̀ Amerika kan ṣoṣo tí ó tóbi jùlọ ní orílẹ̀-èdè Djibouti, ni àyẹ̀wò fìdí rẹ múlẹ̀ pé ó ní àjàkálẹ̀-àrùn COVID-19 ní oṣù kanna.
Ní ọjọ́ kẹsàn án oṣù kẹrin, orílẹ̀-èdè Djibouti ṣe àkọsílẹ̀ ẹni àkọ́kọ́ tí àjàkálẹ-àrùn ẹ̀rànkòrónà pa.
Oríṣiríṣi àwọn orílẹ̀-èdè tí a mọ̀ gẹ́gẹ́ bi i alágbára ní àgbáyé ni àwọn ológun wọn ní ibùjókòó ti ológun sí orílẹ̀-èdè Djibouti, lára wọn ni orílẹ̀-èdè China, Faranse, Italy Japan àti United States of America.
Ìṣẹ̀lẹ̀ àkọ́kọ́ tí wọ́n fi múlẹ̀ ní orílẹ̀-èdè Djibouti ni ti ọ̀kan lára àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ológun ti orílẹ̀-èdè Spanish èyí tí ó mú kí wọ́n kó gbogbo àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ológun lọ sí ìfipamọ́ ní ilé-ogun ti àwọn ológun Faranse tí ó wà ní orílẹ̀-èdè Djibouti.
Ní ọjọ́ kejì oṣù kẹrin, Banki Àgbáyé fi ọwọ́ sí milionu márùn ún dọ́là owó ilẹ̀ Amerika, láti inú àpamọ́ owó pàjáwìrì, fún orílẹ̀-èdè Djibouti gẹ́gẹ́ bí arapa iṣẹ́ àkànṣe fún àmójútó àjàkálẹ̀-àrùn COVID-19 ní orílẹ̀-èdè Djibouti.
Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tuntun 1059 ni ó ṣẹlẹ̀ ní oṣù kẹrin, èyí tí ó mú kí àpapọ̀ iye àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí wọ́n ti fìdí rẹ múlẹ̀ gòkè lọ sí 1089.
Àwọn ènìyàn méjì ló ti jẹ́ aláìsí látipasẹ̀ COVID-19, nígbà tí àwọn ènìyàn 642 ti gba ìwòsàn tí àwọn ènìyàn 445 ṣi n gba ìtọ́jú lọ́wọ́lọ́wọ́ ní òpin oṣù kẹrin.
Àjàkálẹ̀-àrùn COVID-19 ní Djibouti wá nì ára àjàkálẹ̀-àrùn ẹ̀rànkòrónà 2019 tí ó ń jà káàkíriayé èyí tí àrùn atẹ́gùn ẹ̀rànkòrónà 2 ń fà.
Títí di oṣù karùn-ún ọdún 2020, , ìdá méjìdínláàádọ́rùn-ún, 88% nínú àpapọ̀ iye àwọn ènìyàn ní àgbáyé ń gbé ní orílẹ̀-èdè tó kàn-án nípá tàbí dá àbá láti lo ìbòjú ní àwùjọ ènìyàn púpọ̀; ìdá márùnléláàádọ́rin, 75 ni àwọn orílẹ̀ èdè tó kàn án nípá láti máa lo ìbòjú.
Àríyànjiyàn tí wáyé lórí pé ǹjẹ́ ó pọn dandan kí ènìyàn wọ ìbòjú nígbà tí ó bá wà ní Ìjìnnà-síra-ẹni láwùjọ níwọ̀n mítà méjì tàbí ẹ̀sẹ̀ bàtà mẹ́fà, àti nígbà tí ènìyàn bá ń ṣeré ìdárayá.
Onírúurú abá lórí Wíwọ ìbòjú nígbà àjàkálẹ̀ ààrùn káríayé ẹ̀rànkòrónà ọdún 2019 láti ọwọ́ àwọn elétò àti àjọ ìlera àti àwọn ìjọba.
Àjọ elétò ìlera àgbáyé, World Health Organization, WHO àti àwọn elétò ìlera àwùjọ gbà pé wíwọ ìbòjú máa ń fa àdínkù rírànkálẹ̀ àjàkálẹ̀ ààrùn èémí bí í ẹ̀rànkòrónà ọdún 2019
Bí ó tilẹ̀ wù kí ó rí, àkòrí-ọ̀rọ̀ jẹ́ èyí tí ó ti ń fa àríyànjiyàn, láàárín àwọn oníṣẹ́ ìlera kan àti àwọn ìjọba lórí ìlànà wíwọ ìbòjú.
Ní ìfojúsọ́nà fún Album rẹ tí ó pé àkọlé rẹ ní Qukaity CDQ tí Olórin Wizkid naaa wà nínú rẹ tí àkọlé rẹ ń jẹ́ N'owo É Sókè jẹ orin tí ó jé kí Album àwo orin náà tám kálẹ̀.
CDQ bẹ̀rẹ̀ iṣẹ orin ní ọdún 2008 nígbà náà ni o jẹ́ elégbè okorin kàn tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Dagrin kí ó tó bẹ̀rẹ̀ orin RAP ní èdè Gẹ̀ẹ́sì pẹlú M.I Abaga.
Ní ọdún 2013 , ó dára pọ mọ Masterkraft tí wọn sì fi òǹtẹ̀ Lu ìwé lẹyìn ìgbà tí ó gbé ipò kíní nínú ìdíje industry Nite ní oṣù kọkànlá ọdún 2012.
Bákan náà, Ọ̀korin Cdq lọ sí ààfin Ọba ìlú Ìlọrin nígbà tí ó kọ́kọ̀ wọ̀ inú ìlú náà láti lè fí tó Ọba létí nípa èrò rẹ̀ fún àwọn ọmọ sẹkọndiri tí ó wà nínú ìlú náà.
Lílõ tí ó lọ, ọjọ méjì ní ó fi dúró sínú ìlú náà, láàrin ọjọ méjì yíì nàa ní Olùdarí ilé ìwé náà tí ṣe ìgbàlejò Cdq àti àwọn ẹmẹ̀wa é, tí Olùdarí ilé ẹkọ náà sì pé àwọn ilé ẹkọ náà sì ta, èyí tí àwọn ọmọ ilẹ ẹkọ náà gba ẹ̀bùn.
Sodiq Abubakar Yusuf , ẹni tí ayé mọ sí CDQ, jẹ́ Olórin, Ọ̀kọrin tí ó jẹ́ gbajù gbajà jẹ́ ọmọ bíbí ike Nàìjíría tí ó kọ "Nọwọ́ Sókè tí Olorin Wizkid náà kópa nínú orin náà àti Ọlámide tí ì wá lábẹ Masterkraft.
Leyin tí ó wà sí Èkó láti Ìlọrin ní o parí ẹ̀kó sẹ́kọ́ǹdìrì rẹ, ó tẹ̀síwájú nínú èkó rè ní ilé ìwé Fásitì tí wá ní ìlú Èkó, Lagos state university níbi tí ó ti gbọyè B.Sc ní Ikọ́nọ́míkìsi
Ìgbà yìí ní agbẹnusọ olórin náà pé " iṣé àgbéṣe yìí wà láti rí pé àwọn ọmọ ilé ìwé wọn kò ní ìṣòro lórí ohun tí a fí ń kọwe, tí ìpínlè náà yóò gbà àwọn ànfààní tí o sodo sínú ohun tí wọ́n fẹ ṣe.
Ní ìparí ìdàpọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ ìfowópamọ́ ti Diamond, Access Bank ṣe àfihàn ààmì ìdánimọ̀ tuntun rẹ̀, èyí tí ń ṣe àfihàn ìbẹ̀rẹ̀ ti ilé-ìfowópamọ́ tuntun ńlá kan.
Lẹ́yìn ìṣọpọ̀ yìí, Access Bank plc di báǹkì tí ó tóbi jùlọ ní Áfíríkà lágbọn ti oníbàárà, pẹ̀lú àwọn oníbàárà tó ju mílíọ̀nù méjìlélógójì lọ, àti báńkì tí ó tó tóbi jùlọ ní Nàìjíríà lágbọn ti dúkíà.
Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ girama ti Federal Government College, ní ìlú Wukari, ní Ìpínlẹ̀ Taraba àti ilé-ẹ̀kọ́ Archbishop Aggey Memorial ní Ìpínlẹ̀ Èkó ṣáájú kí ó tó wọ ilé-ẹ̀kọ́ Yunifásitì Nnamdi Azikiwe láti kọ́ nípa ìmọ̀ ìṣirò owó.
Ó ti kópa nínú àwọn eré ọlọ́kan-ò-jọ̀kan, wọ́n sì ti yàn án fún àmì-ẹ̀yẹ ti "Òṣèrékùnrin tí ó peregedé jùlọ" látàrí ipa tí ó kó nínú eré Assassin nínú ayẹyẹ ti Africa Movie Academy Awards ọdún 2009.
Yàtọ̀ si àwọn iṣẹ́ ẹgbẹ rẹ, D. O. tí ṣe eré ni ọpọlọpọ àwọn eré orí tẹlifisiọnu àti àwọn fiimu bíi Pure love , m annoying brother , Positive Physique , Room No.7 , 100 Days My Prince ), Along with the God: the two worlds, swing kids ati Bad presecutor .
Ní àfikún, D.O. wọn yàn nípasẹ̀ Igbimọ Fiimu Korean gẹ́gẹ́ bí ọkàn nínú àwọn Òṣeré igbá Korean ti o ṣe aṣojú lọwọlọwọ àti ọjọ́ iwájú tí ipele fiimu Korea.
Ọ̀gbẹ́ni Matshidiso Moeti ti àjọọ ìlera àgbáyé, World Health Organization sọ wípé owó fífọ̀ àti Ìjìnnà-síra-ẹni láwùjọ lè jẹ́ ìṣòro ní àwọn apá kan ní Áfíríkà.
Ìsémọ́lé lè máa ṣeé ṣe, tí ìṣòro náà tún lè burú sí i nítorí àwọn àrùn bí í, àrùn ibà, àrùn kògbóògùn éèdì , ikọ́ fée, àti àrùn onígbáméjì.
Àwọn olùmọ̀ràn sọ pé, ṣíṣe àyẹ̀wò lè ran àwọn orílẹ̀ èdè Áfíríkà lọ́wọ́ láti ṣe àdínkù ìsémọ́lé tí ó lè fa ìṣòro fún àwọn oníṣẹ́ òòjọ́ tí wọ́n gbójúlé iṣẹ́ òòjọ́ láti jẹun àti láti bọ́ ẹbí àti ará wọn.
Àjọ àgbáyé, United Nations sọ wípé, bí wọ́n bá tilẹ̀ mójú tó àjàkálẹ̀ àrùn yìí dáadáa, ó kéré jù, àpapọ̀ iye àwọn ènìyàn bí i mílíọ̀nùmẹ́tàléníbílíọ́nùkan tí wọ́n wà Áfíríkà yóò nílò irinṣẹ́ àyẹ̀wò Covid-19 tí yóò tó mílíọ̀nù mẹ́rìnlélọ́gọ́rin , pẹ̀lú ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgbọọ̀n ẹ̀rọ amúnimí lọ́dún 2020.
Bẹ́ẹ̀, àjọ World Health Organization ti ṣe ìrànlọ́wọ́ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn orílẹ̀ èdè Áfíríkà láti dá ibi àyẹ̀wò sílẹ̀.
Wọ́n tí ṣe àgbékalẹ̀ oríṣiríṣi ọ̀nà láti dènà jíjàkálẹ̀ àrùn náà ní ilẹ̀ Áfíríkà, lára àwọn ìgbésẹ̀ Ìdènà náà ni ìgbégidínà ìrìn àjò, ìgbégidínà ìrìnkèrindò ọkọ̀ òfuurufú, fífagilé àwọn ètò lọ́lọ́kanòjọ̀kan, títí àwọn ilé-ìwé àti àwọn ẹnu ibodè .
Àwọn akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ sọ wípé, ìmọ̀ nípa ṣíṣẹ́gun àrùn ebola ṣe ìrànlọ́wọ́ fún ọ̀pọ̀ orílẹ̀ èdè láti gbaradì fún Covid-19 Experts say that experience.
Àwọn onímọ̀ kẹ́dùn pé àjàkálẹ̀ àrùn Covid-19 lè ba nǹkan jẹ́ lọ́pọ̀lọpọ̀ ní Áfíríkà nítorí àìsí àwọn irinṣẹ́ àti ètò ìlera tó péye nílẹ̀ náà, wọ́n ní àwọn ìṣòro bí i, àìsí àwọn irinṣẹ́ àti ètò ìlera tó péye, àìlówó tó, àìní ìdánilẹ́kọ̀ọ́ tó péye fún àwọn oṣìṣẹ́ ìlera, àti àìsí àkọsílẹ̀ tó péye fún àmúlò.
Ìbẹ̀rù wà pé yóò nira láti dẹ́kun tàbí mójútó àjàkálẹ̀ àrùn ní Áfíríkà, èyí sìn lè fa ìṣòro ńlá fún ètò ọ̀rọ̀ ajé wọ́n bí àrùn náà bá tàn kálẹ̀ ju bó ṣe yẹ lọ.
Lọ́jọ́ kejìdínlógún oṣù kẹrin, àwọn ẹ̀rọ́-amúnimí ti bẹ̀rẹ̀ sí ní di ọ̀wọ́n gógó káàkiri Áfíríkà: ẹgbẹ̀rún méjì, péré ẹ̀rọ́-amúnimí ni ó wà ní àwọn orílẹ̀-èdè ókàndínlógójì , tí orílẹ̀ èdè mẹ́wàá kò ní ẹ̀rọ yìí rárá.
Íṣe ni iye àwọn ènìyàn tí wọ́n kó àrùn náà ń pọ̀ si, bí ó ti gba ilẹ̀ adúláwọ̀ ní ọjọ́ méjìdínlọ́gọ́rùn-ún péré láti kéde ènìyàn ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún àkọ́kọ́ tí wọ́n kó àrùn náà, tí ó sìn jẹ́ pé ọjọ́ méjìdínlógún péré mìíràn láti kéde ọ̀wọ́ kejì ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún àwọn ènìyàn mìíràn tí wọ́n kó àrùn náà.
Iye àwọn ènìyàn tí wọ́n ń kó àrùn náà ń pọ̀ sí tó bẹ́ẹ̀ gẹ́ tó fi jẹ́ pé àpapọ̀ iye tí wọ́n ní àrùn náà pọ̀ tó ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọ̀ọ́dùnrún àti ẹgbẹ̀rún lọ́nà irínwó ní ọjọ́ kẹfà oṣù kẹfà.
Orílẹ̀ èdè Íjíbítì ni ó sì ti kọ́kọ́ ṣẹ́yọ, tí àkọ́kọ́ tí ó ṣẹ́yọ lápá iwọ̀-oòrùn Áfíríkà ṣẹ́yọ lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Púpọ̀ nínú àwọn tí wọ́n kó àrùn náà kó o láti ilẹ̀ òkèèrè ní Europe àti orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, kì í ṣe orílẹ̀-èdè China tí àrùn ti kọ́kọ́ bẹ́ sílẹ̀ ni wọ́n ti kó o.
Ìgbàgbọ́ wà pé ìròyìn nípa àjàkálẹ̀ àrùn náà ní Áfíríkà kò fi bẹ́ẹ̀ dunlẹ̀ tó tàbí kúnjú òṣùwọ̀n bí àjàkálẹ̀ àrùn náà ṣe ń jà rànyìnrànyìn sí nítorí àìsí àwọn ohun èròjà ìlera tó péye.
Àpapọ̀ iye àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àrùn náà ń pọ̀ sí lójooojúmọ́, ó gba ilẹ̀ Áfíríkà ní ọjọ́ méjìdínlọ́gọ́rùn-ún láti kéde ẹni ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún tí wọ́n ti kó àrùn náà, lẹ́yìn náà, ó gbà Áfíríkà ní ọjọ́ méjìdínlógún péré mìíràn láti kéde àwọn ènìyàn mìíràn tó tó ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún mìíràn.
Lógúnjọ́ oṣù keje ọdún 2020, àjọ World Health Organisation gbé e pòyẹnu pé pé bí àrùn náà ṣe ń ràn káàkiri ní orílẹ̀ èdè South Africa tó banilẹ́rù, pé ó ṣeé ṣe kí ó ṣe àkóbá àjàkálẹ̀ àrùn náà tí yóò kó gbogbo ilẹ̀ Áfíríkà sí wàhálà àjàkálẹ̀ àrùn náà sí i.
Lóṣù kẹfà ọdún 2020, ìròyìn sọ pé, ó ṣeé ṣe kí Áfíríkà jẹ́ ibi tí àrùn Covid-19 yóò ti máa jàkálẹ̀ jùlọ ní àgbáyé, tí ìdàjì àbọ̀ mílíọ̀nù àwọn tí wọ́n ní í wá láti South Africa àti Egypt.
Lọ́jọ́ kẹtàlá oṣù karùn-ún ọdún 2020, Lesotho jẹ́ orílẹ̀-èdè Áfíríkà tí ó kéde ẹni tí ó ní àrùn Covid-19 kẹ́yìn; kò sí ìkéde àrùn náà ní agbègbè British Indian Ocean Territory, French Southern Territorieslọ àti Saint Helena.
Àpapọ̀ iye àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àrùn náà ni orílẹ̀ èdè márùn-ún ni wọ́n jẹ́ ìdá àádọ́rin àpapọ̀ àwọn tí wọ́n ní àrùn náà ní Áfíríkà: àwọn orílẹ̀ èdè náà ni, South Africa , Egypt, Nàìjíríà , Ghana àti Algeria.
Lọ́jọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n, ó ti ju ìdajì àwọn orílẹ̀ èdè Áfíríkà tí jíjàkálẹ̀ àrùn yìí tí rápálá ràn láàárín ìlú, lóòótọ́, kò fi bẹ́ẹ̀ sí àǹfààní láti ṣe àyẹ̀wò fún àwọn ènìyàn dáadáa.
Ó gba àmì-ẹ̀yẹ B.A. rẹ̀ ní Yunifásítì ìlú Ìbàdàn ní ọdun 1960, kí ó tó tẹ̀síwájú fún àwọn àmì-ẹyẹ míràn ní Yunifásítì ti Michigan ní ọdun 1964.
Aboyade ko di ile-ikawe lẹsẹkẹsẹ, ṣugbọn lo akoko diẹ ni Ile-iṣẹ Broadcast ti orilẹ-ede Naijiria ṣaaju ki o darapọ mọ ile-ikawe University of Ibadan gẹgẹbi ile-ikawe Iranlọwọ ni ọdun 1962.
Ní àwọn ọdún 1950s, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilẹ̀ ni wọ́n fi òfin dè pé kí ẹnikẹ́ni má gégi níbẹ̀, ṣùgbọ́n nísinsìnyí wọ́n ti gé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn igi tí ó wà ní àwọn ilẹ̀ yìí lulẹ̀, ọkàn lára àwọn ìdí tí eléyìí fi ṣẹlẹ̀ ni pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ ǹkan ni àwọn ènìyàn ń ṣe lónìí tí ó nílò kí wọ́n lo igi.
Ilẹ̀ tí àwọn àgbè nílò fún gbí gbin ǹkan ọ̀gbìn ń posi nítorí àwọn ọmọ Nàìjíríà ń pò si lólojúmọ́, èyí mú kí àwọn àgbẹ̀ ma gé àwọn igi inú igbó lẹ̀ láti fi àwọn ilẹ̀ náà ṣe oko.
Láàrín ọdún 2000 sí 2005, Nàìjíríà jẹ́ rílẹ̀-èdè tí ó gé igi lulẹ̀ jùlọ ní àgbáyé, gẹ́gẹ́ bí àjọ the Food and Agriculture Organization ti United Nations ṣe sọ.
Gígé igi láti ṣe pákó, gígé igi lulẹ̀ láti gbin irúgbìn àti gígé igi lulẹ̀ láti fi dánọ́ jẹ́ gbòógì jùlọ nínú àwọn ìdí tí àwọn ènìyàn fi ń gé igi lulẹ̀ ní Nàìjíríà.
Nigbati ọjọ́ méje pe, Ìjàpá mú Erin òkè lọ sí etí odò lati fa eja jáde nínú ibu, bákan náà ó wọ inú omi lọ láti sọ okùn mó Erinmi lọ́rùn lát wọ́ ẹran sínú omi .
Ni Ipari, ni ilana pẹlu ifoju awọn amayederun ti a fi sori ẹrọ ti ohun elo, agbara iṣelọpọ ti ile-irẹsi ni Imota yoo ṣeto rẹ laarin awọn ti o tobi julọ ni agbaye, ati ti o tobi julọ ni iha isale asale Sahara.
Oṣu Karun ọjọ , ọdun 2022, Arabinrin Abisola Olusanya, Komisona fun Iṣẹ-ogbin ti ipinlẹ naa, ṣe idaniloju pe ile-irẹsi Imota yoo ṣe ifilọlẹ “ni ọsẹ mẹwa 10” .
Níbi tí ó tí lọsí Ábíá láti lọ rí àwọn òbí àti mọ̀lẹ́bí rẹ, wọn fẹ́ẹ̀ dé ibè ní àwọn Ọlọ́sà dá wọn lọnà, tí wọn sì yin ìbon nígbà tí ọ̀rẹ́kùnrin rẹ̀ gbìyànjú láti wakọ̀.
Àwọn olùgbé agbègbè tí ìṣẹ̀lẹ̀ yìí tí ṣẹlẹ̀ ní wọ́n gbé Aggrey-Fynn lọsí ilé ìwòsan níbi tí wọn tí pé ó tí dì àìsí kí ó tó dé ilé ìwòsan.
Lẹ́yìn tí ó darapọ̀ mọ́ wọn ní ilé iṣé Ìbáẹnisọ̀rọ̀ Silverbird ní ọdún 2009, ní ó lọ sí ilé iṣẹ́ tí orí rédíò Rhythm 95.7 FM àti Silverbird Television ní Awka.
Níbè ni ó tí ń ṣe sọ̀rọ̀ sọ̀rọ̀ lórí rédíò àti àwọn ètò lórí tẹlifísàn tí àwọn bí Rhythm & Soul, Gospel Vibes and E-Merge kí ó tó padà lọsí ilé iṣé Rhythm 93.7 FM ní Port Harcourt.
Ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyẹ̀ ní Fásiti tí ó wà ní Ìpínlè Ábíá ní orílé èdè Nàìjíríà ní bí tí ó gboyẹ̀ nínú Ẹ̀kọ́ Lìǹgúsítíkí àti Communication.
Aggrey-Fynn lọsí Ábíá lati lọ kí àwọn òbí rẹ̀, ojú ọnà port Harcourt tí ó ń gbà bọ̀ nínú ọkọ̀ akérò ní àwọn Ọlọ́sà tí dènà tí wọn sì ṣe jàǹbá fún wọn.
Woọ́n bí MC Lively sí Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ní ibí tí ó tí ká ìwé Alákọ́bẹ̀rẹ̀ ní ilé ìwé Alákọ́bẹ̀rẹ̀ tí orúko rè ń jẹ́ Ideal àti ilé ìwé sẹ́kọ́ńdírì tí orúko rẹ̀ ń jẹ́ Morèmi.
Lẹ́yìn Kíkà ìwé Sẹ́kọ́ndírì, ó tẹ́sìwajú láti lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Fásiti tí Ọbáfẹmi Awólọ́wọ̀ ní ilé ifè, níbi tí ó ti kàwé gboyẹ̀ nínú iṣẹ Òfin , lẹ́yin tí wọn pè sí Nigerian Bar ní ọdún 2016,èyí tí ó kọ sílẹ láti ṣe ìṣe ẹ̀fẹ̀.
MC Lively ti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn gbajúmò tí wón ń ṣe Ìṣe ẹ̀fẹ̀ bí tirẹ̀, àwọn bí Akpororo, Gosave, àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̀ lọ.