polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Lọ́jọ́ kẹfà oṣù karùn-ún ọdún 2020 ní Mínísítà ètò ọ̀rọ̀-ajé tí àgbègbè ìṣẹ̀jọba Puntland, Abdullahi Abdi Hirsi kọ́kọ́ kéde pé òun ní ojú dídunni, èyí tí ó ṣeé ṣe kí ó jẹ́ ọ̀kan lára àmìn àrùn Covid-19.
Lọ́jọ́ díẹ̀ sẹ́yìn, Hirsi ti ṣe àbẹ̀wò sí àgbègbè kan ní Qardho, tí ẹ̀kún omi jà lásìkò náà, ó ní ìgbàgbọ́ pé ibẹ̀ ni òun ti kó àrùn ẹ̀rànkòrónà.
Ní oṣù karùn-ún ọdún 2020, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn mínísítà àti àwọn olùgbaninímọ̀ràn tí Ààrẹ Puntland, Said Abdullahi Dani ni èsì àyẹ̀wò ti fihàn pé wọ́n ti kó àrùn Covid-19.
Àwọn aláṣẹ ìjọba Puntland kọ́kọ́ kọ̀ jálẹ̀ láti tí àwọn ilé ìjọsìn àwọn ẹlẹ́sìn Mùsùlùmí pa nígbà tí àrùn Covid-19 ṣẹ́yọ ní àwọn ẹkùn ìṣèjọba orílẹ̀ èdè Somalia lóṣù kẹta ọdún 2020.
Àjàkálẹ̀ àrùn Covid-19 kọ́kọ́ rápálá wọ Puntland, tí ó jẹ́ Ìpínlẹ̀ kan ní orílẹ̀-èdè Somalia, ṣùgbọ́n tí wọ́n dá dúró lọ́wọ́ ara wọn yàtọ̀ sí Somalia gẹ́gẹ́ bí àwọn àjọ àgbáyé ṣe gbà wọ́n .
Ìwà ìfipá báni-lòpọ̀ láti ọwọ́ àrè tàbí àlejò kò fi bẹ́ẹ̀ wọ́pọ̀ nínú àwọn ẹ̀sùn yí, bí kò ṣe láti ọ̀dọ̀ àwọn alábàágbé tàbí aládùúgbò ẹni tí a mọ̀ dára dára.
Ìwà ìfipá báni-lòpọ̀ akọ sákọ tàbí abo sábo àti ìfipá báni-lòpọ̀ tinú ọgbà ẹ̀wọ̀n náà jẹ́ ọ̀kan gbòógì nínú ìlànà ìfipá báni-lòpọ̀ tó wọ́pọ̀ jùlọ tí wọ́n.
Àwọn ìlànà wọ̀nyí ló ma ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí ogun, ìjà, tàbí ìdárú-dàpọ̀ bá bẹ́ sílẹ̀ nílú kan tabi orílẹ̀-èdè kan.
Ẹ̀sùn ìwà ìfipá báni-lòpọ̀ àti ìfìyà-jẹni lórí ìwà kò tọ́ yí yàtọ̀ sí ara wọn ní orílẹ̀-èdè sí orílẹ̀-èdè ní agbáyé.
Lápapọ̀, iye àwọn ènìyàn tí a fi ẹ̀sùn ìwà ìfipá báni-lòpọ̀ tí wọ́n ṣe àkọsílẹ̀ rẹ̀ ní ọdún 2008 jẹ́ ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́eùn ún , láti 0.2 ní Azerbaijan sí 92.9 ní ìlú Botswana ati 6.3 ní ìlú Lithuania gẹ́gẹ́ bí ìdá méjì ìṣẹ̀lẹ̀ yí lágbàyé Nínú akójọ àkọsílẹ̀ nípa ìwà ìfipá báni-lòpọ̀ lágbàyé, ọkùnrin ló sábà ma ń hùwà kò tọ́ yí sí obìnrin jùlọ.
Púpọ̀ èyàn tí wọ́n ti fipá bá lòpọ̀ lè ní ìpèníjà ọpọlọ tàbí kí wọ́n dojú kọ ìṣòro àrùn ọpọlọ lẹ́yìn ìṣẹ̀lẹ̀ náà.
Àwọn arùn ìàfojúrí tí a lè kó látara ìbálòpọ̀ lè gbabẹ̀ wọlé sí ẹni náà lára, ẹni a fipá bá lòpọ̀ tún lè ma kojú ìdókùkù-lajà láti ọwọ́ ẹni tí ó hùwà àìtọ́ yí síi, tàbí kí àwọn ẹbí ọ̀daràn ó tú ma lérí sí ẹni nà pàá pàá jùlọ nínú àṣà ilẹ̀
Ìwà ìfipá báni-lòpọ̀ tabí Ìbáni lòpọ̀ lọ́nà àìtọ́ jẹ́ ìfipá múni láti bá ṣe àṣepọ̀ yálà láti ọwọ́ akọ tàbí abo nígbà tí ẹni tí a fipá mú kọ̀ láti jọ̀wọ́ ara rẹ̀ fún ìbálòpọ̀ lásìkò tí a fẹ́ ba ṣeré lọ́kọ-láy.
Ìwà Ìfipá báni-lòpọ̀ yí lè wáyé nípa fífi agbára múni tàbí lílo ipò àṣẹ fúni láti báni-lòpọ̀ lọ́nà àìtọ́, nígbà tí ẹni tí a fẹ́ fi agbára mú kò bá ní ọ̀nà tí ó lè fi dáàbò bo ara rẹ̀ lásìkò náà, tàbí kí ẹni tí a fẹ́ hùwà kò tọ́ sí ó kéré jọjọ lọ́jọ́ orí.
Àpẹẹrẹ orúkọ àbísọ Yorùbá ni: Babátúndé, Olúwaṣẹ́gún, Ìyabọ̀, Abídèmí, Àbẹ̀bí, Fọlọ́rúnṣọ́, Akinọlá, Ìgbẹ́kẹ̀lé, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Ìṣẹ̀lẹ̀ tàbí àsikò tí wọ́n bá bímọ sí nígbà mìíràn ló máa ń ṣe atọnà irú orúkọ tí wọ́n yóò sọ ọmọ tí wọ́n bá bí ní àkókò náà.
Babátúndé jẹ́ ọmọkùnrin tí bàbá òbí rẹ̀ kan bá kú lásìkò tí wọ́n bí i SÍ, Ìyábọ̀ tàbí Yétúndé ni orúkọ ọmọbìnrin tí ìyá àwọn òbí rẹ̀ kan kú lásìkò tí wọ́n bí i, Abíọ́nà ni ọmọ tí wọ́n bá bí sí ọ̀nà, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Ṣáájú kí wọ́n tó gbé orin yí jáde, Parton ti agbékalẹ̀ ètò sísọ ìtàn àgbọ́sùn kan fún àwọn ọmọdé lórí ẹ̀rọ ayélujára tí ó le àkòrí rẹ̀ ní Goodnight with Dolly fún odidi ọ̀sẹ̀ mẹ́wàá.
Ó tún gbé owó tùùlù tuuulu kan tí iye rẹ̀ jẹ́ mílíọ́nù kan owó Dọ́la fún ilé ẹ̀kọ́ ìṣègùn ti fásitì ti Vanderbilt University Medical Center láti lè kún wọn lápá lórí ìwádí ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ lórí oògùn àjẹsára fún àrùn.
Wọ́n ṣàfihàn orin yí fún ìgba akọ́kọ́ pẹ̀lú ilé iṣẹ́ Entertainment Weekly ní ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù Karùún ọdún 2020, wọ́n sì gbe orin náà sí orí Ìtàkùn ayélujára fún gbígbọ́ àwọn ènìyàn.
Ó tún sọ wípé òun yóò sọ nípa ìbásepọ̀ àti ìrírí ayé òun nínú ayé, pàá pàá jùlọ kí àwọn ènìyàn le ní amọ̀dájú wípé ayé ṣì ń bọ̀ wá di gbẹdẹmukẹ fún wọn lẹ́yìn gbogbo làá làá ajàkálẹ̀ arùn yí.
Bí Ayé bá tún dá'adé jẹ́ orin tí arábìnrin akọrin tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Dolly Parton, tí ó tún jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà kọ.
Lásìkò tí wọ́n ṣàfihàn fídíò yí, oríṣiríṣi ìbéèrè ni àwọn ènìyàn pàá pàá jùlọ àwọn oníwé ìròyìn béèrè lọ́wọ́ Dolly Parton nípa orin náà.
Lọ́jọ́ kẹtàlá oṣù kẹta ọdún 2020 èsì àyẹ̀wò fihàn pé arákùnrin kan, ọmọ orílẹ̀ èdè Belgium, tí ó jẹ́ òṣìṣẹ́ àjọ European Union, tí ó wá ṣe àbẹ́wò lórílẹ̀-èdè Guinea ní àrùn Covid-19.
Nígbà tí ó yá, iye àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àrùn náà pọ̀ sí ní ìlọ́po méjì láti mẹ́jọ sí mẹ́rìndínlógún lọ́jọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹta ọdún 2020.
Ó dara pọ̀ mọ́ eré orí ìtàgé nípasẹ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn fíìmù tí Ẹgbẹ́ Awada Kẹrikẹri ṣe lábẹ́ adarí Adébáyọ̀ Sàlámì .
Ó ṣe akọ̀wé, àgbékalẹ̀ ati ìtọ́sọ́nà, Ohun Oko Somida, fíìmù Nàìjíríà kan tí ó jáde ní ọdún 2010 èyí tí ó ṣe ìràwọ̀ Adébáyọ̀ Sàlámì .
Ṣọlá Ṣóbọ̀wálé tí wọ́n bí ní ọjọ́ kejìdínlógún, oṣù kejìlá, ọdún 1963, jẹ́ òṣèré sinimá àti adarí eré ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Káyọ̀dé gba ìwé ẹ̀rí Higher National Diploma nínú imọ̀ -ẹ̀ẹ̀kọ́ mass communication àmọ́ tí ó yan broadcast journalism láàyò jùlọ ní ilé-ẹ̀kọ́ Gbogbonìṣe ti Ìpínlẹ̀ Ògùn tínwọ́n ti yí padà sí Moshood Abiola Polytechnic báyí.
Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìgbóhùn sáfẹ́fẹ́ ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1980s pẹ̀lú ilé ìgbóhùn sáfẹ́fẹ́ ikẹ̀ Nàìjíríà gẹ́gẹ́ bí Atọ́kùn fún ètòTeen and Twenty Beats.
Nígbà tí ó di ọdún 1987, Ó dara pọ̀ mọ́ Ogun State Broadcasting Corporation, níbi tí ó ti ṣiṣẹ́ fún ọdún mẹ́ta ṣáájú kí ó tó di òṣìṣẹ́ fún ẹ̀ka-ìmọ̀ ẹ̀kọ́ Mass Communication ní Fásitì Ahmadu Bello ní ọdún 1991.
Ó dara pọ̀ mọ́ Ogun State Television gẹ́gẹ́ bí Olórí fún ẹ̀ka ètò Amóhùmáwòrá ní ọdún 1993, Ó ṣẹ̀dá ẹ̀ka , tí wọ́n pè ní "The Kay Associate" pẹ̀lú Ọmọba kehinde Adeosun, tí ó jẹ́ Alága tẹ́lẹ̀ fún .
Ní ọdún 1994, Ó gbéra lọ sí ìlú London, níbi tí ó ti ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ilé iṣẹ́ BEN Television, tí ó jẹ́ ilé iṣẹ́ ìgbóhùn sáfẹ́fẹ́ ti ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì.
Ní oṣù Kẹ́ta ọdún 2011 ó dára pọ̀ mọ́ ikẹ́ iṣẹ́ amóhùnmáwòrán Channels TV gẹ́gẹ́ bí Olótùú Àgbà fún àjọ náà títí di ọdún 2016.
Ní ọdún 2013, wọ́n yàn án àmì ẹ̀yẹ Nigerian Broadcasters Merit Awards gẹ́gẹ́ bí "Best Station's Manager of the year", ọ́dún yìí kan náà ni wọ́n fun ilé iṣẹ́ Channels TV ní àmì ẹ̀yẹ gẹ́gẹ́ bí ilé iṣẹ́ amóhùnmáwòrán tí ó dára jùlọ ní ọdun náà.
Ní January 2013, Káyọ̀dé bu ẹnu àtẹ́ lu ìròyì ẹlẹ́jẹ̀ kan tí ó ń jà ràìn ràìn wípé àpérò kan tí ilé iṣẹ́ Channels TV gbé kalẹ̀ lórí bí ìgdàgbàsókè ṣe lè débá àwọn Agbófinró Nigerian Police Force ni ìjọba àpapọ̀ Federal Government of Nigeria.
Ó sọ àsọ minu ọ̀rọ̀ lórí rẹ̀ wípé ìfòté lé àpèjọ ìjíròrò náà ni ìjọba ri wípé àwọn alẹ́nulọ́rọ̀ nípa ètò àbò ti kópa.
Káyọ̀dé Akíntèmi tí wọ́n bí ní jẹ́ akọ̀ròyìn , TV presenter, onímọ̀ ní ọ̀rọ̀ tóńlọ , alámòójútó iṣẹ́ àkànṣe, Olù fúnilámọ̀ràn nípa ICT , ó ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ilé iṣẹ́ Channels TV, gẹ́gẹ́ bí Olóòtú àgbà Àti gẹ́gẹ́ bí Ọ̀gá àgbà fún ẹ̀ka ICT àti alámòójútó iṣẹ́ àkànṣe fún London Borough of Hillingdon.
Ó fi ilé iṣẹ́ amóhùmáwòrán Channels sílẹ̀ ní ọdún 2016 láti lọ dá tirẹ̀ sílẹ̀ tí ó pè ní Plus TV Africa, níbi tí jẹ́ Aláṣẹ àti Olóòtú àgbà fún ìgbé ìròyìn jáde.
Óun tún ninó ma ń ṣètò "Wake Up Africa",èyí tí ó ma ń wáyé ní gbogbo ọjọ́ Ẹtì láàrín agogo mẹ́fà sí ago mẹ́sàán àárọ̀ , lórí ìkànì Rédíò 94.3 FM.
Adégbìtẹ́ àti Atror ṣe ìgbéyàwó bòńkẹ́lẹ́ ní ìlù Accra, tí ó jẹ́ olú-ìlú Ghana ní ọjọ́ Kẹrìnlá oṣù Kejì ọdún 22015.
Dámilọ́lá Adégbìtẹ́ tí wọ́n bí ní ọjọ́ Kejìdínlógún oṣù Karùún ọdún 1985 jẹ́ òṣèré orí-ìtàgé, olóòtú ètò orí ẹ̀rọ amóhù-máwòrán àti Model.
Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ girama ti Queen's College ní ìlú in Yábàá ó sì tún kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ní ilé-ẹ̀kọ́ fásitì ti Bowen University ní in Ìlú Ìwó ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀Ṣun.
Richard Èyímofẹ́ Evans Mofẹ́-Damijo ni wọ́n bí ní ọjọ́ Kẹfà oṣù Keje ọdún 1961 ni gbogbo ènìyàn mọ̀ sí RMD, jẹ́ òṣèré orí-ìtàgé àti sinimá, olùkọ̀tàn, agbẹjọ́rò olùgbéré-jáde àti olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ ti Midwest College, ní ìlú Warri, àti ilé-ẹ̀kọ́ ti Anglican Grammar School, tí ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí ó ma ń ṣeré ìtàgé nígbà náà.
Ìyàwó rẹ̀ yí papòdà ní ọdún 1996, tí Mofẹ́ sì tún ṣe ìgbéyàwó pẹ̀lú Jùmọ̀bí Adégbẹ̀san tí òun jẹ́ olóòtú ètò orí ẹ̀rọ amóhù-máwòrán.
Wọ́n yan Mofẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùdámọ̀ràn pàtàkì lórí àṣà àti ìgbafẹ́ sí Gómìnà Emmanuel Uduaghan ní ọdún 2008, tí ó sì padà di Kíṣọ́nà fún àṣà àti ìgbafẹ́ fún gbogbo Ìpínlẹ̀ Delta ní ọdún 2009 tí ó kúrò nípò ní ọdún 2015.
Ọlámídé Adédèjì tí a bí ní ọjọ́ Kéẹ̀dógún oṣù Kẹta,ọdún 1989 , ní agbègbè Bàrígà ní Ìpínlẹ̀ Èkó tí ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ Ọlámidé Badoo tàbí BaddoSneh, jẹ́ gbajú gbajà olórin hip-hop, ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Ọlámidé gbé orin tí akọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ ' Ẹni Dúró' jáde lábẹ́ Ilé-iṣẹ́ agbórin jáde Coded Tunes lábẹ́ àkóso ID Cabasa ní ọdún 2010.
Lẹ́yìn èyí, ó tún kópa tí ó sì tún jẹ́ olùgbéré-jáde pẹ̀lú Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ àwọn mìíràn láti gbé àwọn eré ọlọ́kan-ò-jọkan jáde.
Ní ọdún 2013, ó dojú kọ eré sinimá nìkan, tí ó sì ti kópa nínú eré tí ó ti tó àádọ́ta lẹ́yìn èyí, tí ó sì tún ti ṣe ìpolongo fún ilé iṣẹ́ ìbára-ẹni-sọ̀rọ̀ Globacom àti OLX.
Ọ̀kànlàwọ́n bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ eré ṣíṣe nígbà tí ó wà ní ọmọ ọdún márùn-ún níbi tí ó ti kópa nínú eré orí-ìtàgé ìparí ọdun nílé ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀.
Lásìkò tí ó jẹ́ ọmọ akẹ́kọ̀ọ́ ní ọgbà Yunifásitì Ìpínlẹ̀ Èkó, ó tún dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eléré oníṣẹ́ ti Gf , Xtreme Reaction and Snapshots .
Déyẹmí lọ sílé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti Taikenny Nursery and Primary School ní Ìpínlẹ̀ Èkó, ó lọ ilé-ẹ̀kọ́ International School, ní ìpínlẹ̀ Èkó.
Ó di ìlú-mọ̀ọ́ká látàrí ipa rẹ̀ tí ó kó nínú eré onípele ọlọ́sọ̀ọ̀sẹ̀ Gidi Up tí wọ́n ṣàfihàn rẹ̀ lórí ẹrọ amóhù-máwòrán.
Ó gba amì-ẹ̀yẹ òṣérékùnrin tó peregedé jùlọ nínú eré kúkúrú nínú In-Short film festival fún ipa rẹ̀ tí ó kó gẹ́gẹ́ bí " Ọkọ alárùn ọpọlọ" nínú eré Blink.
Ìdábòbò àti ìmọ̀ọ́ṣe àjẹsára lódì sí àrùn pọ́njú-pọ́ntọ̀ wà, àwọn orílẹ̀-èdè kan sì nílò àwọn àjẹsára fún àwọn arinrìn-ajò.
Ní àwọn àgbegbè tí ibà pọ́njú-pọ́ntọ̀ wọ́pọ̀si ti àjẹsára ó sì wọ́pọ̀, ìwádìí kíákíá tí àwọn ìṣẹlẹ̀ àti abẹ́rẹ́ àjẹsára tí ọ̀pọ̀ lára àwọn ará ìlú ni ó ṣe pàtàkì láti dẹ́kun àjàkálẹ̀ arùn.
Àwọn ènìyàn kan láàrín ọjọ́ kan tí ara wọṅ ti ń dá, ìbà náà padà wá, inú dídùn maa ń wáyé, àti ẹ̀dọ̀ bíbàjẹ́ bẹ̀rẹ̀ èyí to ń fa àwọ̀ ara pípọ́n.
wọ́n sì yan sinimá náà mọ́ àwọn sinimá ọlọ́kan-ò-jọkan tí wọ́n fẹ́ ṣe àgbéyẹwò rẹ̀ nínú ìpàtẹ sinimá ti e Cannes filfestival, ní ọdún 2008.
Ó dá ilé-iṣẹ́ ìgbéré-jáde rẹ̀ sílẹ̀ ní ọdún 2014 , tí ó pè ní Chika Ike Production tí ó sì gbé eré àkọ́kọ́ jáde nílé iṣẹ́ náà tí ó pe àkọ́lé rẹ̀ ní Teacher.
Ní ọdún 2004, Ó dara pò mọ́ ilé-ẹ̀kọ́ Yunifásitì Ìlú Èkó fún ètò ẹ̀kọ́ ọlọ́dún méjì nínú ẹ̀ka ẹ̀kọ́ ti human kinetics àti health education.
Ó tún lọ kẹ́kọ̀ọ́ siwájú si ní nínú ẹ̀kọ́ eré sinimá àti ìtàgé nílé ẹ̀kọ́ New York Film Academy ní ìlú Los Angeles, ní orílẹ̀-èdè California ní ọdún 2014.
Chika jẹ́ ẹni tí ó ma ń sọ̀rọ̀ ṣe ìpolongo nípa "Ìwà búburú nínú ìgbéyàwó" nítorí wípé ó ti ní ìrírí irú ìṣẹ́lẹ́ bẹ́ẹ̀ rí.
O man se eto ni oganjo owuro lori ikani 91.3 Capital FM redio ni Kampala,o ti seto tele ri ni Morning @ NTV lori NTV Uganda ibiyi na ni o tin se eto gegebi VJ fun Channel O. O ko ipa Kamali Tenywa ninu jara ti Nana Kagga se, ti akori re je Beneath The Lies - The Series lati odun 2014 titi di odun 2016 oti sise pelu eto Guinness Football Challenge.
Ó bẹ̀rẹ̀ ere orí-̀tàgé ní ọdún 1960 nígbà tí ó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèré Oyin Adéjọbí, iye egbe osere ti Pa Oyin Adejobi dá sílẹ̀ ṣáájú kí ó tó tún dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèré lẹ́yìn Dúró Ládípọ̀ ní bi tí ó ti kópa nínú eré "Ọbamoro" gẹ́gẹ́ bí "Olóyè Basà".
Ó di ìlú mọ̀ọ́kà nígbà tí ó kópa gẹ́gẹ́ bí olú ẹ̀dá ìtàn nínú eré ìtàgé Ògbórí Ẹlẹ́mọ̀ṣó gẹ́gẹ́ bí " Ṣ̀oún Ogunọlá" , eré yìí ni ó sọọ́ di gbajú-gbajà òṣèré orí-ìtàgé ní àwùjọ àwọn òṣèré Yorùbá .
lẹ́yìn èyí, ó ti kópa nínú onírúurú eré sinimá lóríṣi riṣi, bakan naa ni ó ti gbé eré oríṣi ríṣi jáde tí ó sì tún ti darí ọ̀pọ̀ eré tí ó di sininmá àgbélé wò lóǹìi ní ilẹ̀ Nàìjíríà.
Ní ọdún 2005, Ààrẹ Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́ fi àmì ẹ̀yẹ ìdáni lọ́là ti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà kan dáa lọ́lá tí àkòrí rẹ̀ ń jẹ́ Member of the Federal Republic fún iṣé takun tatun rẹ̀ ní àwùjọ àwọn òṣèré ilẹ̀ Nàìjíŕíà òun pẹ̀lú elòmíràn tí ó ń jẹ́ Zeb Ejiro .
Ní May 2013,wọ́n jábò rẹ̀ wípé ọ̀gḅ́eni Lérè Pàímọ́ ní àrùn rọpá-rọsè kékéré kan tí ó sì ti gbádùn lẹ́yìn àìsàn adánigúnlẹ̀ ọ̀hún .
Wọ́n bí Lérè Pàímọ́ ní ọdùn 1939 ní ìlú Ògbómọ̀sọ́, tí ó jẹ́ ìlú ńlá kan ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, ilẹ̀ Nàìjíríà.
Idiat Aderemi Amusu ni obìnrin àkọ́kọ́ tí ó má jẹ́ enginia fún ohun ọ̀gbìn ni Nàìjíríà, òun sì ni obìnrin àkọ́kọ́ ni ẹgbẹ́ Council for the Regulation of Engineering in Nigeria.
Oloye Pete Edochie, MON jẹ́ àgbà-ọ̀jẹ̀, gbajúmọ̀ àti ìlúmọ̀ọ́kà òṣèré sinimá àgbéléwò ọmọ ẹ̀yà Ìgbò láti ìpínlẹ̀ Anambra, lorílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Èyí hànde látàrí onírúurú àmìn ẹ̀yẹ tí ó ti gbà gẹ́gẹ́ bí òṣèré sinimá àgbéléwò, pàápàá jùlọ àmìn ẹ̀yẹ láti ọwọ́ African Magic àti Africa Film Academy.
Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé akọ̀ṣẹ́mọṣẹ́ olùṣàkóso àti gbajúgbajà agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ni, ó di ìlúmọ̀ọ́kà òṣèré lọ́dún 1980 nígbà tí ó kópa gẹ́gẹ́ bí olú-ẹ̀dá ìtàn tí wọ́n pè ní Okonkwo nínú ìwé ìtàn àròsọ kan, Things Fall Apart tí àgbà-ọ̀jẹ̀ òǹkọ̀wé, Chinua Achebe kọ, tí wọ́n sọ di eré àgbéléwò orí ẹ̀rọ tẹlifíṣọ̀n NTA tó gbajúmọ̀ jùlọ nígbà náà.
Gbajúmọ̀ Edochie pọ̀ tó bẹ́ẹ̀ gẹ́ tí Ààrẹ àná, Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́ fi dá a lọlá pẹ̀lú àmìn ẹ̀yẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, Member of the Order of the Niger, MON lọ́dún 2003.
Ó bẹ̀rẹ̀ ilé ìwé ní St. Patrick and James Primary School, Zaria, kí ó tó tẹ̀ síwájú ní St. John's College fún Ẹ̀kọ́ gírámà rẹ̀, lẹ́yìn èyí ló sí orílẹ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì fún ìtẹ̀síwájú ẹ̀kọ́ rẹ̀ tí ó sìn kàwé gboyè nínú ìmọ̀ ìwé-ìròyìn àti ìgbóhùnsáfẹ̀fẹ̀.
Lẹ́yìn èyí, ó ṣíṣe ní ilé iṣẹ́ ìjọba tó ń rí sí ọkọ̀ ojú-irin kí ó tó dára pọ̀ mọ́ ilé iṣẹ́ Nigeria Television Authority, NTA lọ́dún 1967 nígbà tó wà lọ́mọ ogún ọdún.
Ìfètò sọ́mọ bíbí ni a lè pe ní ìlànà ìdánilẹ́kọ̀ọ́ tí ó ní ṣe pẹ̀lú bí a ṣe lè pinu lórí iye ọmọ tí ó bá wuni láti bí, láì kò sí ìjẹni nípa lórí bí a ṣe lè fi àsìkò sí àárín àwọn ọmọ tí a fẹ́ bí náà lọ́nà tí kò ní pa wá lára, yálà ní Oògùn lílò, ìgbé ayé tí ó dára nínú àwùjọ fún ẹnì kọ̀ọ̀kan ni àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ .
Ètò ìlànà ìfètò sọ́ọ́mọ bíbí tún dá lórí pípinu lórí bóyá kí obìnrin ó me iye ọmọ tí ó bá fẹ́ bí kí ó sì fi àsìkò sí àárín wọn, tàbí kí ó pinu lá má tilẹ̀ dábàá àti bímọ kankan rárá láyé rẹ̀, tàbí kí ó fi aye sílẹ̀ fún ọmọ bíbí nínú ònkà ọjọ́ ayé rẹ̀ tí ó fẹ́ fi bímọ.
àwọn kùdìẹ̀-kudiẹ tí ó lè mú kí lọ́kọ-láyà ó má lè rọ́mọ bí nínú Ìgbéyàwó wọn, tàbí kí wọ́n má lè tọ́ àwọn ọmọ tí wọ́n bá bí.
Tí lọ́kọ-láyà bá sì wà nípò àti bímọ, tí wọ́n sì ti ní àwọn ọmọ nílẹ̀ rẹpẹtẹ, àmọ́ ayé sì tún wà láti bímọ si, ayé wà fún wọn láti lo oògùn tí wọ́n lè fi fètò sọ́mọ bíbí wọn, tàbí kí wọ́n lo àwọn ọ̀nà mìíràn láti fi fètò sọ́mọ bíbí wọn pẹ̀lú.
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwádì ìjìnlẹ̀ ni wọ́n ti fi ìdi rẹ̀ múlẹ̀ pé ọ̀nà kan tí ó ṣe pàtàkì jùlọ, tí kò sì na wa ní owó láti fi dènà ìtànkálẹ̀ àwọn àrùn ìkóràn bi i àrùn ẹ̀rankòrónà 2019 , ni kí á ma fọ ọwọ́ wa nígbàgbogbo pẹ̀lú ọṣẹ àti omi mímọ́ tí ó nṣàn.
Ní ìwọn ìgbàtí àwọn tí nṣe àkóso ètò ìlera ńtẹ̀ síwájú láti lo àwon irinṣẹ́ Sciensi ìgbàlódé láti bójútó ìtànkálẹ̀ àrùn yí, tí àwọn òṣìṣẹ́ ìlera si nṣẹ ìtọ́jú àwọn tí ó ti fi ara ko o àti bí wọ́n tí nṣẹ orísirísi àgbéǹde àwọn àtúnṣe, àwọn òògùn àti àwọn abẹ́rẹ́ àjẹsára láti le dènà àrùn yí, a ní láti mọ̀ wípé gbogbo wa ni a lè dènà ìtànkálẹ̀ àrùn yí fúnrara wa.
Oun tí a nílò láti ṣe ni pé kí a yí àwọn ìhùwàsí wa tí ó lè fa ìgbésẹ̀ láti pé kí àwa, àwọn ìdílé wa àti àwọn ará agbègbè wa má lè ní ìkọlù pẹ̀lú ẹ̀rankòrónà afikú pani yi padà.
Ọ̀nà pàtàkì míràn tí a tún lé fì fọ ọwọ́ wa, kí a sì tún ṣọ́ omi lò, ni kí á lo òògùn apakòkòrò tí a fi ńpa ọwọ́ èyí tí ó ní ti ó kéré ju òdìwọ̀n ìdá ọgọ́ta nínú ọgọ́rùn ún èròjà ọtí.
A lè ra àwọn òògùn apakòkòrò tí a fi ńpa ọwọ́ yi ni ilé ìtajà òògùn tàbí ilé ìtajà ńlá ṣùgbọ́n tí kò bá sí òògùn apakòkòrò tí a fi ńpa ọwọ́ ní ìtòsí, a lè lo ọṣẹ àti omi mímọ́ tí ó ńṣàn nítorí eleyi na múnádóko bakanna.
Bí àjàkálẹ̀ àrùn ẹ̀rankòrónà 2019 ṣe n yára gbèrú si i ni gbogbo àgbáyé ti mú kí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọrọ̀ ajé ma a dẹnu kọlẹ̀ tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ènìyàn sì ti ti ipasẹ̀ yí di aláìsàn àti olóògbé.
ọ̀pọ̀lọpọ̀ akitiyan ni ó ti n wáyé láti le dènà ìtànkálẹ̀ àrùn kòrónà yí áti láti mú kí iye àwọn ènìyàn míràn ti yio fi ara kó àrùn COVID-19 yí dínkù.
Nínú àkọsílẹ̀ yí i a má a wo bí ọwọ́ fífọ̀ àti àwọn ànà ìmọ́tótó míràn, àwọn èyí tí a bá ṣe gẹ́gẹ́ bí ó ti yẹ, ṣe lè dènà àrùn ìkóràn pẹ̀lú àwọn kòkòrò tí ó lè ṣe ìpalára fún wa.
A tún má wo àwọn ìdojúkọ tí àwọn agbègbè kan ma ńdojúkọ láti gbé ìgbésẹ̀ lórí àmúṣẹ ètò ìlera tí ó múnádóko àti bí a ṣe lè borí àwọn ìdojúkọ wọ̀nyí.
A ti ri wípé omi tí ó mọ́ ṣe pàtàkì láti fi fọ ọwọ́ wa daada kí a ba lè ní ìdáàbòbò lórí àwọn kòkòrò àìfojúrí sùgbọ́n àwọn agbègbè kan kò ní anfaani sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ omi mímọ́ tí ó ńṣàn.
Ati jẹ kí ó yé wa pé fífọ ọwọ́ wà nígbàgbogbo pẹ̀lu ọṣẹ àti omi mímọ́ tí ó ńṣàn jẹ́ ìwà ìmọ́tótó tí ó ṣe pàtàkì.
Ra àtẹ́lẹwọ́ rẹ méjèèjì papọ̀ daada, ó kéré tán fún bí i ogún ìṣẹ́jú kí o sí fi ìka kínrìn àárín àwọn ìka ọwọ́ rẹ, ẹ̀yìn ọwọ́ rẹ àti abẹ́ àwọn èékáná rẹ.
Ní Oṣù kẹta Ọdún 1864, Ulysses S. Grant, tí ó jẹ́ balógún fún ìṣọ̀kan àwọn olọgun ṣetán lati fòpin sí pàṣípààrọ̀ àwọn tí wọ́n mú lójú ogun.
Bí ó ti lẹ̀wù kí ó burú tó, àwọn ẹlẹ́wọ̀n ológun méjèèjì niwọ́n, Grant rìi wípé pàṣípààrọ̀ yìí ń jẹ́ ki ogun yìí máa gbòrò síi, tí ó ń jẹ́ kí àwọn ọmọ ogun tí ó ń padà, jẹ́ kí àwọn ọmọ ogun tí ó wà ní gúúsù máa tó.
John Wilkes Booth, tí ó jẹ́ ara apa Gúúsù, tí ó sì já fáfá nínú ìsọ̀rọ̀ nípa ìṣọ̀kan ṣe ètò lati fipá jí ààrẹ gbé kí ó sì mu fún àwọn Ologun ìṣọ̀kan, títí di ìgbà tí àwọn àríwá á fi gbà láti padà sí fífi ẹlẹ́wọ̀ ṣe pàṣípààrọ̀.
Lincoln ti wo Booth ní oríṣiríṣi eré ìtàgé tí ó ti ṣe ní orí ìtàgé Ford, pẹ̀lú ìkan tí wọ́n ń pè ní Marble Heart ní orí ìtàgé Ford ní Ọjọ́ kẹsán Oṣù kọkànlá, Ọdún 1863.
máa ń gbádùn eré Booth tó bẹ́ẹ̀ gẹ́, tí ó sì ti fi ìwé ránṣẹ́ síi lẹ́yìn ìtàgé pé kí ó wá bá oun la ̣lejò ní Ilé funfun tí ó ń gbé kí wọ́n lè pàdé.
Booth kò fún Lincoln ní ìdí kan pàtó tí kò fi wá ṣugbọ́n ó pàpà sọ fún àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ wípé "Ó tẹ́mi lọ́rùn kí àwọn ènìyàn dúdú yìn mí ju kí ààrẹ yìn mí"
Ní Ọjọ́ kẹtàdínlógún Oṣù kẹta Ọdún 1865, Booth sọ fún àwọn ọlọ̀tẹ̀ ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ pé Lincoln máa wá wo eré ìtagé, Still Waters Run Deep, ní Ìlé Ìwòsàn Olófun ti Campbel.
Ó kó àwọn ọkùnrin wọ̀nyí jọ sí ilé oúnjẹ kan lẹ́ba ìlú, ní ìgbìyànjú lati dá ọ̀kọ̀ tíó gbé ààrẹ lọ́nà tí ó bá ń padá bọ̀ lati ilé ìwòsàn.
Kàkà kí ó lọ, ó lọ sí ayẹyẹ ní Ilé Ìturà orilẹ̀ èdè wọn, ní ibi tí àwọn ológun ti 142nd Indiana Infantry ti ṣe àfikalẹ̀ Gómìnà Oliver Morton pẹ̀lú àsíá ogun ìṣọ̀kan.
Ní Ọjọ́ kẹsán Oṣù kẹrin, Ọdún 1865, àwọn ológun àríwá Virginia, àwọn ológú ìṣọ̀kan gangan, jọ̀wọ́ ara wọn fún Àwọn ológun ti Potomac ní Appomattox Court House.
John Wilkes Boot ṣekú pa Ààrẹ Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà Abraham Lincoln ní ọjọ́bọ̀, Ọjọ́ kẹrìnlá Oṣù kẹrìnlá, Ọdún 1865, nígbà tí ó lọ wo eré Our American Cousin ní ilé ìṣeré orí ìtàgé Ford bí ogun abẹ́lé Amẹ́ríkà ṣe ń lọ sí òpin.
Ìpànìyàn yìí ṣẹlẹ̀ ní ọjọ́ karún tí balógun ti ológun dìmọlú ti gúúsù Virginia, ọ̀gágun Robert E. Lee jọ̀wọ́ ara rẹ̀ àti àwọn ọmọ ogun rẹ̀ fún ọ̀gágun Ulysses S. Grant tí ó jẹ́ ọ̀gạ́gun pátápátá àti ti àwọn ìṣọ̀kan ológun ti Potomac.
Ìgbìyanjú àkọ́kọ́ ti ṣẹlẹ̀ lórí Andrew Jackson ní bíi ọgbọ̀n ọdún sẹ́yìn kí wọ́n tó pa Lincoln ní ọdún 1835, tí Lincoln fúnra rẹ̀ sí jẹ́ sábàbí ìpànìyàn tó jásí pàbó nígba tí apànìyàn kan tí a kò mọ̀ fẹ́ paá ní Oṣù kẹjọ Ọdún 1864.
Ìṣekúpa Lincoln jẹ́ oun tí wọ́n gbèrò tí ó sì jẹ́ wípé ògbónta òṣèré orí ìtagé, John Wilkes Booth, ti gbogbo ènìyàn mọ̀ bí ẹní mọwó ni ó ṣe iṣẹ́ láabi yìí, tí ó jẹ́ ìpàdí ààpò pọ̀ pẹ̀lú àwọn kan fún ìdí ìṣọ̀kan.
Àwọn ẹlẹgbẹ́ Booth tí wọ́n di rìkíṣí yìí ní Lewis Powell àti David Herold, tí wọ́n yàn lati pa akọ̀wé ìlú William H. Seward àti George Atzerodt tí wọ́n fún ní iṣẹ́ lati pa Igbákejì ààrẹ Andrew Johnson.
Bákan náà, kí wọ́n pa àwọn olórí mẹ́ta nínú ìjọba, Booth àti àwọn ẹmẹ̀wà rẹ̀ ní ìrètí lati dojú ìjà kọ ìjọba Àwọn Ìpínlẹ̀ Àṣọ̀kan Àmẹ́ríkà.
"Lincoln fẹ́ràn arákùnrin tí ó ṣekú paá. Mo mọ̀ bẹ́ẹ̀ nítorí o sọ fún mi lọ́jọ́kan wípé ó ní ọ̀dọ̀mọkùnrin òṣèré kan ní orí ìtàgé Ford tí ó wu ohun lati pàdé, ṣùgbọ́n òṣèré yìí kọ́ fún ìdí kan tabí òmíràn lati bá ohun lálejò ní Ilé Funfun. Òṣèré yẹn ni John Wilkes Booth."
Booth ti lọ sí ibi ìwúyè Lincoln ẹ̀ẹ̀kejì ní Ọjọ́ kẹrin Oṣù kẹta Ọdún 1865, gẹ́gẹ́ bí àlejò tí àlè rẹ̀ tí ó fẹ́ fẹ́ Lucy Hale, ọmọbìrin John P. Hale, láìpẹ́ tí ó dí aṣojú United States ní Spain.
Lẹ́yìn ìgbà náà, Booth kọ ọ̀rọ̀ yìí sí ìwé ìràntí rè, "Ànfàni ńlá ni mo ní, tí ó bá wùnmí lati pa ààrẹ ní ọjọ́ ìwúyè ààrẹ!"
Ní Ọjọ́ kọkànlá Oṣù kẹrin Ọdún 1865, ọjọ́ méjì lẹ́yìn tí àwọn ọmọ ogun Lee jọ̀wọ́ ara wọn fún ológun U.S lábẹ́ àkóso Ulysses S. Grant, Booth attended a speech ní Ìlé funfun tí Lincoln fọwọ́ sí ìtúsílẹ̀ àwọn ẹrú ti tẹ́lẹ̀.
Òun ni Ònkọ̀wé Adébáyọ̀ Fàlétí kọ nípa rẹ̀ nínú ìwé eré-oníṣe tí ó pe àkọ́lé rẹ̀ ní Baṣọ̀run Gáà lọ́dún 1972.
Níbi tí Baṣọ̀run Gáà burú dé Òwe Yorùbá kan jẹmọ, òwe náà lọ báyìí; "bó o láyà, ko ṣèkà, bó o bá rí ikú Gáà, kò ṣòótọ́", Yorùbá máa ń fi òwe yìí kìlọ̀ àtunbọ̀tán ìwà ìkà.
Wọ́n gbé kàlẹ́ndà alá túnwo jáde ní ọjọ́ ketàdínlógún osù kaàrún,pẹ̀lú àwọn ìsẹ̀lẹ̀ ní Gold Coast àti Newcastle láti inú kàlẹ́ndà àti Bathurst tí yóò wáyé ní osù kejì ọdún 2021.
Ìdíje kejì ní Bathurst ṣe é ṣe ḱi ó má wáyé lẹ́yìn àtúnyẹ̀wò ní ọjọ́ kọkàn-dín-lógún osù kẹfà,pèlú Sydney SuperNight jẹ́ dídápadà àti dídúró ní ìparí fún àkókò náà.
Jádesọlá pinu láti tẹpá mọ́ iṣẹ́ gbígbé eré sinimá jáde, pẹ̀lú bí ó ṣe jẹ́ òṣìṣẹ́ ẹ̀rọ kọmpútà tóẹ́yìn tí ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè.
Ilé-iṣẹ́ Paulse fi orúkọ rẹ̀ sí ara àwọn obìnrin tí mẹ́wàá tí wọ́n ń kópa ribiribi nínú ìṣàpilẹ̀kọ eré sinimá ní ilẹ̀ Nàìjíríà láti fún wọn ní amì-ẹ̀yẹ ìdánilọ́lá fún iṣẹ́ ribi ribi wọn.
Òṣíbẹ̀rù dá ilé-iṣẹ́ tirẹ̀ Tribe85 production sílẹ̀ ní ọdún 2017, pẹ́lú èrò láti máa sọ àwọn ìtàn ilẹ̀ Adúláwọ̀ fún gbogbo.aráyé gbọ́.
Eré yí dá ló ìṣòro tí ó ń kojú àwọn wúndíá obìnrin tí wọ́n ti ń ṣiṣẹ́ láti ọ̀dọ̀ àwọn ẹbí àti ìbáṣepọ̀ wọn ní ìwòye orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Ó gba àmì-ẹ̀yẹ adarí-eré tó peregedé jùlọ fún Africa Magic Viewers Choice Award tí wọ́n sì tún yàán fún Africa Movie Academy Award fir Best Director ní ọdún 2018.pẹ̀lú bí ó ṣe darí eré náà.
Jádesọlá bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kó oníwé mẹ́wàá rẹ̀ ní Ìlú Ìbàdàn ṣáájú kí ó tó gba oyè ìmọ̀ akọ́kọ́ nínú ìmọ̀ ẹ̀rọ Kọmpútà láti ilé-ẹ̀kọ́ Fásitì Manchester.
àwọn tí wọ́n ń ṣe agbátẹrù Culture Custodian ni wọ́n ti ṣàlàyé bí eré tí Òṣíbẹ̀rù gbé jáde yí ṣe ṣe pàtàkì sí nípa kíkojú ìfẹnu ṣáátá àwọn obìnrin láwùjọ wa, pàá pàá jùlọ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Jadesola Osiberu jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó yan iṣẹ́ kíkọ ìtàn sinimá àgbéléwò, tí ó sì tún jẹ́ adarí eré orí-ìtàgé àti olùgbéré jáde láàyò.
Wọ́n bẹ̀rẹ̀ ìlànà ìkẹ́kọ̀ọ́ yí ìlú Kanem Borno, níbi tí pupọ̀ nínú àwọn adarí wọn jẹ́ onímọ̀ nípa Alùkùránì tí ó jẹ́ ìwé mímọ́ ẹ̀sìn Islam.
Lẹ́yìn ọgọ́rin mẹ́rin ọdún ó dìn mẹ́wá , tí wọ́n dá ìlú Sokoto sílẹ̀ ni wọ́n pọọ́n ní dandan láti máa lo ìlànà ìkẹ́kọ́ ẹ̀sìn Islam.
Lásìkò yí, àwọn ọmọ akẹ́kọ̀ọ́ ma ń wa lọ́dọ̀ àwọn òbí wọn ni, tí àwọn ilé-ẹ̀kọ́ wọn gbogbo si wà ní ìtòsí ìletò wọn gbogbo.
Àwọn ilé-ẹ̀kọ́ wọ̀nyí ni ó jẹ́ wípé owó àpò ìlú, òbí, ọrẹ àtinúwá , owó orí ni wọ́n fi ń tọ́jú ilé-ẹ̀kọ́ náà.
Ní ọdún 1904, àyípadà dé bá ètò ẹ̀kọ́ Almájìrín nígbà tí àwọn Gẹ̀ẹ́sì fi agbára wọ ilẹ̀ Hausa tí wọ́nnsì fipá gbàjọba lọ́wọ́ àwọn Emir.
Fífipá gbàjọba yí mú kí àwọn Gẹ́ẹ̀sì ó pa ọ̀pọ̀ nínú àwọn Emir, tí púpọ̀ wọ́n si pàdánù ìjọba ilẹ̀ wọn sí ọwọ́ àwọn Gẹ̀ẹ́sì, fúndí èyí ètò ẹ̀kọ́ àlìmájìrín kò ri ìtọ́jú to péye mọ́.
ÌjọbaGẹ̀ẹ́sì tuntun fòpin sí ìnáwó sí ètò ẹ̀kọ́ Almájìrín láti àpò ìjọba tí kò sì sí ìrànwọ́ kankan mọ́ fún ètò ẹ̀kọ́ àlìmájìrín mọ́.
Àlìmájìrín jẹ́ ìlànà ikẹ́kọ̀ọ́ tí àwọn ará ilẹ̀ Hausa ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ń lò láti kọ́ àwọn ọmọ wọn lẹ́kọ̀ọ́ ẹ̀sìn Islam.
Àwòrò dara pọ̀ mọ́ ilé iṣẹ́ Ológun ilẹ̀ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún 1967 àmọ́ ó fẹ̀yìn tì ní ọdún 1975 kí ó lè fọkàn balẹ̀ láti ṣe iṣẹ́ eré orí-ìtàgé, àti láti mú ìdàgbà-sókè bá eré lábẹ́ orúkọ ilé iṣẹ́ ìgbéréjáde rẹ̀ tí ó pè ní Jímọ̀ Àlíù Cultural Group
Ní ọdún 1966, ó dá ẹgbẹ́ òṣèré tirẹ̀ ìyẹn "Jímọ̀ Àlíù Concert Party" tí gbé kalẹ̀ ní ílú Ìkàrẹ́ ní Ìpínlẹ̀ Òndó lẹ́yìn tí ó ti lo ọdún méje lẹ́yìn nínú ẹgbẹ́ Ògúngbè
Wọ́n bí alàgbà Jímọ̀ ní ọjọ́ kọkànlá oṣù Kọkànlá ọdún 1939 ní Ìlú Òké-Ìmẹ̀sí ní Ìpínlẹ̀ Èkìtì ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Bàbá rẹ̀ Àlíù Fákọ̀yà, jẹ́ baba aláwo tí ó jẹ́ ọmọ bíbí Ìlú Òké-Ìmẹ̀sí, nígbà tí ìyá rẹ̀ jẹ́ ọmọ bíbí Ìlú Ìlórò-Èkìtì.
Jímọ̀ Àlíù, MFR , tí a tún mọ̀ sí Àwòrò, jẹ́ agbẹ́gilére òṣèré orí-ìtàgé ati sinimá, olùkọ̀tàn àti adarí eré ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.