polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Ó tún jẹ ànfàní ìmọ̀ ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ nílé ẹ̀kọ́ Fásitì Augsburg ní orílẹ̀ ẹ̀dẹ̀ Jamanì fún ní ọdún 2017.
Kí ó tó fọba àmì ẹ̀yẹ ìdíje Nigerian Prize for Literature tí ó gbà pẹ̀lú ìwé rẹ̀ *Ember* fa ọwọ́ rẹ̀ sókè gbọgbọrọ tí ọwọ́ ń yọ jorí láàrín àwọn akẹ́gbẹ́ rẹ̀ tókù ní ọdún 2018.
Sọjí bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ alákọọ́bẹ̀rẹ̀ St. Micheal ti Olóòṣà, tí ó sì parí rẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ alákọọ́bẹ̀rẹ Àgọ́ Òwu ní Ṣógúnlẹ̀ ní ìpínlẹ̀ Èkó.
Lẹ́yìn èyí ni ó tẹ̀ síwájú ní ilé-ẹ̀kọ́ Girama ti Ìkẹjà, tí ó wà ní Oṣòdì, ó tún lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ Girama Ẹ̀wù Tun-Tun tí ó wà ní Máfolúkù ní ìpínlẹ̀ Èkó àti iké-ẹ̀kọ́ Girama Orímọládé ní ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun.
Bákan náà ni ó tún lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gbogbo-nìṣe ti ìlú Ìbàdàn níbi tí ó ti kẹ́kọ̀ọ́ gbàwé ẹ̀rí dípúlọ́mà, gboyè àkọ́kọ́ ní ọdún 2006, gboyè ẹlẹ́ẹ̀kejì ní ọdún 2010, àti oyè ọ̀mọ̀wé ní ọdún 2016 nínú ìmọ̀ eré orí ìtàgé "Theatre Arts".
Tí ó sì ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ àti adarí fún ìpele àpilẹ̀kọ́ eré orí ìtàgé eré oníṣe abáwùjọ mu ní agbọ̀n Theatre Arts ti ilé-ẹ̀kọ́ gbogbo-nìṣe ti ìlú Ìbàdàn, níbi tí ó ti kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àpilẹ̀kọ fún ṣíṣe ní orí pẹpẹ, amóhùn-máwọ́rán, àti ọ̀pọ̀ sinimá tó ti dàgbéléwò.
Nínú ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ yí ló ti gba àwọn ètò ìmọ̀ ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ àti àwọ̀n àmì ẹ̀yẹ̀ lọóríṣiríṣi.
Iwonba afani ti o ri lati se awo orin tire akoko jade iyen "Eji Owuro" waye nigba ti o pade orakunrin kan ti o mu iwe eto ere ori-itage kan dani ninu oko akero, ti okunrin naa si ba Sola takuroso lori ere nise ori-itage ti won sese se laseyori ti akole re n je "Orekelewa" .
Ó di gbajú-gbajà akọrin pẹ̀lú ìkan lára àwọn orin rẹ̀ tí ó pè ni "Ejì Òwúrọ̀" ní ọdún 2003, orin yìí sì tún jẹ́ orin àgbàsílẹ̀ fún fíìmù kan tí ó dẹ̀ pè ni "Ejì Òwúrọ̀".
Nínú àwo orin rẹ̀ "Ejì Òwúrọ̀" bí gbogbo àwọn àwo orin tí ó ṣe lẹ́yìn èyí, orin tí ó kọrin dẹ̀ pọ̀, fún àpẹẹrẹ "Obinrìn Ni Mi", "Àṣeyẹ", "Ìsinmi", àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ wà nínú àwo "Ejì Òwúrọ̀" rẹ̀.
Shaikh Hassan Zaruq bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ Lárúbáwá nínú ẹ̀sìn Músùlùmí ní ilé-kéwú ọ̀dọ̀ àbúrò bàná rẹ̀ ní Pàkátà ìyẹn Shaikh Suleiman ẹni tí ó kọ ní kìkà Alùkùránì ṣájú kí ó tó lọ sílé ẹ̀kọ́ Lárúbáwá ,ní Pàkátà.
Lẹ́yìn tí ó parí nílé-ẹ̀kọ́ yí, bàba rẹ̀ mu lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ Markazu Ta'liimil 'arabi al-Islami, ilé-ẹ̀kọ́ tí ó jẹ́ àgbọ́n-ọgbẹ ilé ìmọ̀ ẹ̀sìn Mùsùlùmí ní ìlú Agége lábẹ́ àkóso Afáà àgbà Sheik Adam Abdullah Al-Ilory fún ìtẹ̀síwájú ẹ̀kọ́.
Shaikh Hassan Zaruq jẹ́ olólùfẹ́ ìmọ̀, tí ó sì ma ń wá ìmọ̀ níbi tí ó bá ti ri, gẹ̀gẹ́ bí àṣẹ òjíṣẹ́ Ọlọ́run ànọ́bì Muhammad tí ó nì: "Ibikíbi tí ẹ bá ti rí ìmọ̀ ni kí ẹ ti kọ́ọ, nítorí ìmọ̀ ti sọnù lọ́jọ́ tó ti pẹ́".
Shaikh Hassan Ahmad Zaruq kẹ́kọ̀ọ́ nípa Súfí lójú ọ̀nà Tijaniyyah, láti ọ̀dọ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹni oríṣà tí wọ́n lààmì laaka láàrín àwọn Àfáà Mùsùlùmí.
Ó dá agbo Súúfí tirẹ̀ náà sílẹ̀ tí ó pe orúkọ rẹ̀ ní "Zawiyyah Daru Salam" ní Ajélógo Kétu Mile2 ní 1980s,àti Láborà ní ọdún 1999 ní ìpínlẹ̀ Èkó, tí ó sì tún fi lọ́lẹ̀ ní Modinatu Daru Salam Okolówó níbọdún 2006.
Shaikh Hassan ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ látàrí ìwà ìkóni mọ́ra rẹ̀ àti ìbáṣepọ̀ tó dán mọ́rán pẹ̀lú ìtẹríba rẹ̀ fún tọmọdé tàgbà láì wontẹ̀sìn tàbí ẹ̀yà kan kan.
Ẹ̀wẹ̀, lórípa ìlànà Tijaniyyah, Sheik Ahmad Hassan Zaruq dé ipò QUTBUL AQTAAB tí ó túmọ̀ sí , ní èyí tí ó jẹ́ ipò tí ó ga jùlọ ní ojú ọ̀nà náà, tí ó sì tún wà ní ipò BAQIYYATULLAH tí ó túmọ̀ sí .
Bàbá rẹ̀ jẹ́ Mùsùlùmí tí ó sì nífẹ̀ẹ́ sí gbogbo ẹni tí ó bá jẹ́ onímọ̀, yàlà nínú ẹ̀sìn ni tàbí ìmọ̀ tó ṣe pàtàkì mìíràn, tí ó sì ma ń sapá rẹ̀ láti ràn wọ́n lọ́wọ́ nígbà gbogbo pẹ̀lú owó àti ìgbìyànjú rẹ̀.
Shaikh Hassan Ahmad Zaruq Pakata dá ilé-ẹ̀kọ́ Lárúbáwá tirẹ̀ tí ó pè ní MARKAZ DARUS SALAM ARABIC ISLAMIC SHOOL, MARKAZ DARUS SALAM LITA'ALIMIL 'ARABI AL-ISLAMI ní ọdún 1982.
Iké-ẹ̀kọ́ yìí ti kọ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn Afáà kànkà-kànkà jáde láti ìpele àárin "Idadiyyah" , ìpele àṣekágbá "thanawiyyah" láti ọdun 1990.
MAMSER jẹ́ gbólóhùn ìgé-kúrú fún (Mass Mobilization for Self Reliance, Social Justice, and Economic Recovery) Ó jẹ́ ìgbésẹ̀ òṣèlú láti dáni lẹ́kọ̀ọ́ ní orílẹ̀ èdẹ Nàìjíríà, tí Ààrẹ Babángídá buwọ́ lù gẹ́gẹ́ bí ìlànà kan pàtàkì tí ẹ̀ka ètò ìṣèlú lábẹ́ ììjọba tí Dr. Samuel Joseph Cookey jẹ́ adarí rẹ̀.
Iṣẹ́ ẹ̀ka yìí láti ṣèjìròrò pẹ̀lú àwọn ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àti láti jábọ̀ fún Armed Forces Ruling Council, lórí ọ̀nà tí ìjọba lè gbà láti mú ìgbà ọtun bá ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
Àjọ náà ti lo ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìlú mọ̀ọ́ká gbajúmọ̀, èyí tí Túndé Adénírran, tí ó padà di ọ̀gá àgbà fún àjọ NOA , Mọlará Ògúndípẹ̀-Leslie, àti Jonathan Zwingina, tí ó jẹ́ Sẹ́nétọ̀ dún Federal Republic of Nigeria.
Ó rún jẹ́ ọ̀nà àrà láti ṣe ìdánilẹ́kọ̀ọ́ fún àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè ilẹ̀ Nàìjíríà lórí ètò ìṣèlú, láti kó wọn jọ kí wọ́n lè gbaradì àti kópa nínú ètò ìṣèlú àti ìtàkurọ̀sọ ìṣèlú tí ó ń bọ̀ lọ́nà lásìkò ìgbà náà, pàá pàá láti mú ìdàgbà-sókè bá àwọn ohun èlò tí abá ṣe lábẹ́lé fúnra wa ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Láti dà àwọn ọmọ ikẹ̀ Nàìjírìà lẹ́kọ̀ọ́ kí wọ́n lè dẹ́kun fífohun ṣòfò àti ìba-ǹ-kan jẹ́ yálà tìjọba tàbí tàdáni.
Láti fẹsẹ̀ ìdẹ́kun ìwà ìbàjẹ́ tó dógbìn nílẹé-iṣẹ́ ìjọba bíi ìwà àjẹ́bánu, àìṣòtítọ́, màdàrú nínú ètò ìdìbò àti ètò ìkànìyàn, ìfòpin sí ìyapa nínú ẹ̀yà àti nínú ẹ̀sìn.
Kemi ti bẹrẹ iṣẹ rẹ bi oluranlọwọ iṣiro-owo ni British Telecom, Lọndọnu, lati 1989 titi di ọdun 1990, lẹhin eyi o gbe lọ si Goodman Jones, London, ti n ṣiṣẹ bi oṣiṣẹ oye ti oye lati ọdun 1990 titi di ọdun 1993.
Baba rẹ, Jonathan Ọdẹbiyi ni olórí ọmọ ẹgbẹ́ tí ó kéré jùlọ ní ilé Ìgbìmọ̀ Aṣojú Àgbà nígbà ìjọba olómìnira kejì lórí pẹpẹ ẹgbẹ́ oníṣọ̀kan .
Ó ti kọ́kọ́ ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bi akọ̀we àgbà ní ọfiisi olórí àwọn òṣìṣẹ́ tí ó wà ní ọfiisi gomina ti Ìpínlẹ̀ Ògùn ní ọdún 2006 kí ó tó di wípé Ìjọba gomina Ibikunle Amosu wa yan an gẹ́gẹ́ bí olórí àwọn òṣìṣẹ́.
Ó ti kọ́kọ́ pinnu láti díje gẹ́gẹ́ bi gómìnà fún Ìpínlẹ̀ Ògùn nínú ìdìbò ti ọdún 2019, ṣùgbọ́n Ó jáwọ́ ninu ìpinnu rẹ.
Ní ọdún 2018, Ọdẹbiyi kọ̀wé fi ipò rẹ sílẹ̀ bí olórí àwọn òṣìṣẹ́ láti díje lọ sí ilé Ìgb̀imọ̀ Aṣojú gẹ́gẹ́ bí aṣojú fún ìwọ oorun ti Ìpínlẹ̀ Ògùn.
Lẹ́hìn ikẹkọ gba oyè rẹ, Ọdẹbiyi bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ nípa ojúlówó ohun ìní rékọjá lọ òkè òkun ní ìlú Amerika àti ní ilẹ̀ Naijiria.
Ní ọdún 2018, Ó kọ̀ sí ìmọ̀ràn tí gomina Amosu gba a pé kí Ó fi ẹgbẹ́ òṣèlú onigbale sílẹ̀ lọ sí ẹgbẹ́ òṣèlú miran.
Ọdẹbiyi kọ́kọ́ lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọbẹ̀rẹ̀ ti All Saints primary school ní Ibadan kí ó tó di wípé Ó lọ gba ìwé ẹ̀rí onípele gíga ní ilé-ẹ̀kọ́ Ìjọba ní Ìbàdàn.
Ní ayé òde òní tí a bá rí ẹni tí o kò ilà, àwọn ọ̀dọ́ àti àwọn akẹgbẹ́ re yíò máà fi se yẹ̀yẹ́ nítorí pé wón ri ilà kíkó gẹ́gẹ́bí ohun ayé àtíjó tí kò ye kí a máà rí ni òde òní mò, tàbí tí àbá rí ẹni tí o wo agbádá, dànsíkí, bùbá, ìró àti bùbá tàbí ẹni tí o se àwọn irun bíì ìpàkọ́ ẹlẹ́dẹ̀, kọjúsọ́kọ kẹ̀yìnsálẹ̀, wón a máà wo wón bí ẹni tí kò rí ookan, béè àwọn ohun tí o n bú ẹwà kún àsà àti isé ilè Yorùbá.
Làálì Lílé: Àsà làálì lílé jẹ́ ohun tí àwọn Yorùbá kọ́ láti ọ̀dọ̀ àwọn Haúsá, nítorípé àwọ̀n ní wón máà le làálì láti ìbèrè pẹ̀pẹ̀.
Àì mò ànfàní àti iyì tí o wà níbi oge ṣíṣe àti ṣíṣe ẹwà ní Ilè Yorùbá ni ìsọ̀rí ohun ti àwa ọ̀dọ́ ìwòyí ko fi pàtàkì OGE ṢÍṢE.
Àgbékalẹ̀ Ẹ̀kọ́ ni ó dá lè ìfọ́sí wẹ́wẹ́ ìlapa èrò olùkọ tí ol ùkọ́ ti pèsè kalẹ̀ ní kíkùn lórí ìgbékalẹ̀ bí ẹ̀kọ́ yóò ṣe ye àwọn akẹ́kọ̀ọ́ nínú iyàrá ìkẹ́kọ́.
Ẹ̀wẹ̀, ojojúmọ́ ni olùkọọ́ gbọdọ̀ ma kọ ìlapa èrò ẹ̀kọ́ fún àsìkò ìkẹ́kọ́ kọ̀ọ̀kan ṣáájú kí ó tó wọ iyàrá ìkẹ́kọ̀ọ́.
Ó dára pọ̀ mọ́ ilé-ìwé àwọn ológun, the West African Frontier Force lọ́dún 1948, níbi tí ó ti gboyè ológun kí ó tó tẹ̀síwájú nínu ẹ̀kọ́ láti gboyè ológun síi ní ìlú Teshie lorílè-èdè Ghana lọ́dún 1950 sí 1952.
Robert Adeyinka Adebayo (tí a bí ní Ọjọ́ Kẹ̀sán-án oṣù kẹta ọdún 1928 tí ó sì fáyé lẹ̀ ní ọjọ́ kẹjọ oṣù Kẹta ọdún 2017) jẹ́ ọ̀gágun àti Gómìnà ètò ìṣèjọba-àná ní ìwọ-oòrùn, ilẹ̀ Yorùbá, lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti ọdún 1966 sí 1971.
Àrùn yí gba orúkọ rẹ láti Látínì ọ̀rọ̀ lepra, tí ó túnmọ̀ sí "scaly", nígbà tí ọ̀rọ̀ "Àrùn Hansen" wá láti orúkọ oníṣègùn Gerhard Armauer Hansen.
Yíya àwọn èniyàn sọ́tọ̀ ní awọn ìletò adẹ́tẹ̀ ṣsì ń wáyé ní àwọn orílẹ̀-èdè bíi Índíánì, pẹ̀lú iye ju ẹgbẹ̀gbẹ̀rún lọ; Ṣáínà, pẹ̀lú iye ní ọgọgọ́rùn; àti ní Áfíríkà.
Ẹ̀tẹ̀ ni ó rọ̀mọ́ àbùkù ìbálópọ̀ fún ọ̀pọ̀ ìtàn, tí ó jẹ́ ìdènà fún ìfi-ara-ẹni sùn àti ìtọjú lọ́gán.
Àwọn irúfẹ́ méjì yíì yàtọ̀ nípa iye àwọn ohun ayí àwọ̀ padà tí kò dára, àwọn bálabála àwọn ara, pẹ̀lú tí o ní márùn tàbí díẹ̀ àti multibacillary tí o ní ju márùn.
A sàwarí ìwádìí àìsàn yíì nípa wíwá acid-fast bacilli ní àyẹ̀wò ìsú-ara ti awọ̀ ara tàbí nípa ṣísàwarí DNA nípa polymerase àbájáde ìṣẹ̀lẹ̀ tẹ̀létẹ̀lé.
À ń lo kòkòrò àìlèfojúrí afàìsàn rọpárọsẹ̀ tí a ti pa láti fi ṣe oríṣi kan, a sì má a ń fún ni ní èyí bíi abẹ́rẹ́ , a sì tún ń lo kòkòrò àìlèfojúrí afàìsàn rọpárọsẹ̀ tí kò lágbára mọ́ láti fi ṣe oríṣi kejì, a sì ń gba ẹnu lo èyí .
Àjẹsára àrùn rọpárọsẹ̀ tí à ń gba ẹnu lò a má a ṣe òkùnfa àrùn rọpárọsẹ̀ tó níí ṣe pẹ̀lú ìmúlò àjẹsára náà nínú ìwọ̀n egbògi náà tó tó mẹ́ẹ̀ta nínú mílíọ̀nù kan.
A lè lo oríṣi àjẹsára méjèèjì náà láìséwu bí ènìyàn bá ní oyún àti bí ènìyàn bá ní àrùn kògbóògùn HIV/AIDS ṣùgbọ́n tí ara rẹ̀ ṣì dá ṣáká.
Èrò ìṣòwò ìsọdọ̀tun sọ si lọ́kàn nígbà tí ó wà ní ipele kejì ní MIT, níbi tí ó ti ń kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìdọ̀tí gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ àfojúsùn rẹ̀.
Nígbà tí ó wà sí Nàìjíríà fún ìsinmi, ìyàlẹ́nu ló jẹ́ fún pé nígbà tí ó ṣòrọ̀ lórí èrò rẹ̀, tọwọ́tẹsẹ̀ ni wọ́n fi gbà á.
Ó lọ sí Yunifásítì Ìjọba Àpapọ̀ tí ìlú Èkó, ṣùgbọ́n ó kúrò lẹ́yìn ọdún kan tí ó wọlé láti lọ sí ìlú Amẹ́ríkà lọ parí ẹ̀kọ́ rẹ̀.
Àwọn alágbẹ̀dẹ ìlú Ifẹ̀ yóò kó àdá tuntun, ọkọ́ àti saworo wá, wọ́n ó sì fi ẹfọ́n, owó ẹyọ àti àwọn nǹkan mìíràn ṣe ẹwà sí ojúbọ.
Gẹ́gẹ́ bíi ìgbàgbọ́ àwọn Yorùbá, Ògún jẹ́ ọba ó sì jẹ́ bàbá Ọ̀rànmíyàn òun sì tún ni ènìyàn àkọ́kọ́ láti dé sí ilé ayé; Ó sàmúlò àdá àti ajá láti yẹ ọ̀nà fún àwọn Irúnmọlẹ̀ yòókù láti kọjá.
Ọdún rẹ̀ máa ń sáábà wáyé láàrin oṣù kẹjọ tàbí oṣù kẹsàn-án ní ìpínlẹ̀ Oǹdó àti àwọn apá ibìkan ní ìpínlẹ̀ Èkìtì
Ọdún Ògún jẹ́ ayẹyẹ ọdọọdún tí áwọn ènìyàn Yorùbá ìpínlẹ̀ Oǹdó, Nàìjíríà máa ń ṣe fún bíbu iyì fún Ògún, jagunjagun àti irúnmọlẹ̀ oníṣẹ́ irin tí àwọn Yorùbá gbà pé òun ni òrìṣà tí ó kọ́kọ́ dé ilé ayé.
Ìjọba Àpapọ̀ àti ìjọba ìpínlẹ̀ ní wọ́n ní ẹ̀tọ́ àti àṣẹ láti ọwọ́ National University Commission, àjọ ìjọba Àpapọ̀ tí ó ń darí, mójútó Ìdásílẹ̀ ifáfitì lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà, láti ṣe Ìdásílẹ̀ Ifáfitì.
Gẹ́gẹ́ bí Àgbádárìgì ṣe jẹ́ agbègbè tí wọ́n ti kó ẹrú tí ó pọ̀ jùlọ nínú iṣẹ́ Òwò Ẹrú lágbàáyé, ṣáájú ìjẹ gàba àwọn Èèbó Amúnisìn.
Ìpín Àgbádárìgì tún jẹ́ ibi tí àwọn Èèbó Aláwọ̀ fundun ti kọ́kọ́ polongo ẹ̀sìn Krístẹ́nì ní ikẹ̀ Nàìjíríà ní ọdún 1842.
Ní ọdún1948, ó gba ẹ̀bùn ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ ẹlẹ́kejì láti kọ́ ẹ̀kọ́ nílé ẹ̀kọ́ Queens' College, Cambridge, níbi tí ó tún ti gba oyè ìmọ̀ ẹ̀kọ́ ẹlẹ́ẹ̀kejì ní ọdún 1952.
Ó tuń padà sí Igbóbì College láti tẹ̀ síwájú lórí iṣẹ́ ìkọ́ni rẹ̀ tí ó sì rí àgbéga tí ó fi di olùkọ́ àgbà tí ó jẹ́ adúláwọ̀ ilé-ẹ̀kọ́ náà , pẹ̀lú bí ó ṣe jẹ́ wípé òun ni olùkọ́ tí ọjọ́ orí rẹ̀ kéré jùlọ nínú àwọn olùkọ́ ilé ẹ̀kọ́ náà.
Iṣẹ́ náà sọ nipa àlọ́ onítàn Yorùbá,àwọn ewì lóríṣiríṣi àti àkójọpọ̀ àwọn ewì Ìjálá Ọdẹ , tí wọ́n ṣògbufj78ọ̀ rẹ̀ sí èdè Gẹ̀ẹ́sì.
Ìwé náà gba àmì ẹ̀yẹ ti Amaury Talbot Prize fún iṣẹ́ tó peregedé jùlọ lọ́dún náà fún lítíréṣọ̀ àwọn ènìyàn apá Iwọ̀-Oòrùn ilẹ̀ Adúláwọ̀.
Ẹ̀ka ẹ̀kọ́ tó èdè Adúláwọ̀ ati Asian ní wọ́n dá ní sílẹ̀ ní odun 1967 ni Yunifásítì Àpapọ̀ ti Ìlú Èkó , ní èyí tí Babalọlá jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùkọ́ mẹ́ta ẹ̀ká ẹ̀kọ́ náà, wọ́n gbajúmọ́ èdè Abínibí ilẹ̀ Nàìjíríà tó gbajúmọ̀ Nigerian languages: Yoruba, Igbo, Edo ati Hausa.
Bàbá rẹ̀ Joseph Olawuni Omowumi Babalola jẹ́ gbẹ́nà-gbẹ̀nà, ní sẹ́nútúrì ogún ó tún ilé àwọn èèyàn tí ìjì wó kọ́, wọ́n mọ́ rírí Ìfọmọnìyànṣe àti àánú rẹ̀ yìí, wọ́n sì fún ìdílé wọ́n ni orúkọ "Alatunse ti Ìpetumodù".
Wọ́n fi ẹ̀sìn ìgbàgbọ́ tó jinlẹ̀ tọ́ ní kékeré, ó lọ sí Iléẹ̀kọ́ Alákọ̀bẹ́ẹ̀rẹ̀ Kírísítì , Wásìimi, Ìpetumodù.
Solomon Adébóyè Babalọlá ni wọ́n bí ní ọjọ́ Kẹtàdínlógún oṣù Ọ̀pẹ, ọdún 1926, ó kú ní ọjọ́ Kẹèdógún oṣù Kèjìlá, ọdún 2008 , ní ilú Ìpetumodù, ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Bí a bá ti fún iye àwọn ènìyàn tó pọ̀ púpọ̀ láàárín àwùjọ kan ní àjẹsára náà, ànfàní tó wà nínú ààbò lọ́wọ́ àrùn tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn àwùjọ kan ní lè wáyé láti dáàbò bo àwọn tí kò tíì gba àjẹsára náà.
Àjọ Ìlera Àgbáyé gba ni nímọ̀ràn láti lò wọ́n pẹ̀lú àwọn ìgbésẹ̀ mìíràn tí a lè gbé fún àwọn tó wà lábẹ́ ewu ńlá láti kò àrùn náà.
wọ́n sì tún fìdí ẹni àkọ́kọ́ tí ó jẹ́ aláìsí látipasẹ̀ àrùn COVID-19 múlẹ̀, ẹni tí ó jẹ́ àgbàlagbà ọmọ ọdún mẹ́tàdínláàádọ́rin tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Suleiman Achimugu, onímọ̀ ẹ̀rọ àti ọ̀gá àgbà tẹ́lẹ̀ fún ilé iṣẹ́ Pipeline and Product Marketing, ẹnití ó ṣẹ̀ṣẹ̀ dé láti ìlú aláwọ̀funfun pẹ̀lú àìlera ara.
Lọ́jọ́ kan náà ni a gbọ́ pé arákùnrin tó mú àjàkálẹ̀ àrùn náà wọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ti gba òmìnira lọ́wọ́ àjàkálẹ̀ àrùn náà.
Lọ́jọ́ kan náà ni gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó, Babajide Sanwo-Olu ṣe ìkéde lórí àwọn ìjọba ìbílẹ̀ Èkó tí ó ní iye ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó pọ̀ jù lọ.
Èyí wáyé látipasẹ̀ arákùnrin Italy kan tí ó padà sí Nàìjíríà pẹ̀lú ọkọ̀ òfurufú ní ọjọ́ kẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n oṣù kejì ọdún 2020.
Ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹta, Ìpínlẹ̀ Èkó fìdí ìṣẹ̀lẹ̀ kejì múlẹ̀ látara ọdọ́mọbìnrin kan tí ń ṣe ọmọ ọgbọ̀n ọdún tí ó jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà tó ṣẹ̀ṣẹ̀ padà dé láti ilẹ̀ aláwọ̀funfun ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù kẹta.
Ni afikun si ipilẹ ẹkọ imọ-ẹrọ rẹ, o ni ati ṣiṣẹ ni ọpọlọpọ awọn iṣowo miiran pẹlu ile-iṣẹ yiyalo ọkọ ayọkẹlẹ, ile ounjẹ, ṣọọbu telo ati ile iṣọ ẹwa.
Ẹyọ ẹlẹgbẹ ti orin ti o tẹle pẹlu Wudi Awa, ti gba awọn iforukọsilẹ marun, pẹlu meji lati Awọn Awards AMEN ati ọkan kọọkan lati Awọn Aṣayan Fidio Orin Orin Nigeria, Awọn Awards Olori, ati Awọn Awards Ohun orin Orin City.
Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn adíje nínú ìdìbò abẹ́lé fún ipò gómìnà ní Ìpínlẹ̀ Ondo sùgbọ́n Ó pàdánù ìdìbò abẹ́lé yi sí ọwọ́ Michael Adekunle Ajasin, ẹni tí ó jẹ́ gómìnà tẹ́lẹ̀ fún Ipinlẹ Ondo.
Ní ọdún 1983, wọ́n dìbò yan Fasanmi gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ilé ìgbìmọ̀ aṣojú kékeré ti gbogbo orilẹ̀ èdè Nàìjíríà láti lọ ṣe aṣojú fún àríwá Ipinlẹ Ondo.
Lẹhinna, Ó ṣiṣẹ́ sìn gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ìgbìmọ̀ olùdarí fún ìla òòrùn àtijọ́ Nàìjíríà lórí àwọn ilé alákọ̀ọ́pọ̀.
Ní àkókò òṣèlú ẹlẹ́ẹ̀kẹrin ní Nàìjíríà, Fasanmi tún ṣiṣẹ́ sìn gẹ́gẹ́ bí igbákejì alága fún ẹgbẹ́ òṣèlú Alliance for Democracy ti agbègbè guusu ìwọ-òòrùn orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀kóbẹ̀rẹ̀ ti Saint Paul tí ó wà ní Ebute Mẹta àti ilé-ìwé ìjọba tí ó wà ní Ibadan kí ó tó wà tẹ̀síwájú lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ ìmọ̀ nípa egbògi tí ó wà ní Yaba níbití Ó ti gba ìwé ẹ̀rí diploma lórí ìmọ̀ nípa egbògi.
Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí onímọ̀ nípa òògùn ní Oshogbo fún ìgbà dí ẹ̀ kí ó tó di wípé Ó darapọ̀ mọ́ òṣèlú ní ilẹ̀ Nàìjíríà.
Fasanmi ṣe ìgbéyàwó pẹ̀lú olóògbé ìyáàfin Àjọkẹ́ ẹnití ó di olóògbé ní ọmọ ọdún méjìlélọ́gọ́rin ní oṣù kẹwa ọdún 2014.
Ní ọdún 2002, ó bẹ̀rẹ̀ record label E.M.E. Ó padà sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún 2009, ó sì dá record label rẹ̀ sílẹ̀ ní ìpínlẹ̀ Èkó.
Olúbánkọ́lé Wellington , tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Banky W tí ó sì ń jẹ́ Banky Wellington, nínú fíìmù àgbéléwò jẹ́ olórin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, òṣèré àti olóṣèlú.
Ìbora abẹ́rẹ́ jẹ́ ẹ̀rọ̀ tí kò ní ìbámu, ẹrọ isọnu ti o sẹ̀dá ìdènà ti ara láàrin ẹnu ati imú ti olùwò rẹ ati àwọn éègun ti o ni agbára ni agbègbè lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.
Ìbòjú isẹ́ abẹ kan ni ìtumò làti ṣe ìrànlọ́wọ́ láti ṣe ìdíwọ̀ àwọn isọ iṣan omi nla, àwọn fifa, tabi splatter ti o le ni awọn ọlọjẹ ati awọn kókóró ààrun tí o ba wọ dáradára, ìdíwọ́ àwọn nnkan wọnyii lati de ẹnu ati imú.
ìbòjú N95 jẹ́ èekan-kékeré ti sisẹ eegun atẹgun tí o pàdé ìdíyelé ìfàwòránhàn atẹ̀gun ti N95 ti Ilé-ẹ̀kọ́ ti Orilẹ́-èdè Amẹrika fún Aàbo Iṣẹ́ àti ìlera.
Ó jẹ́ àpẹ́ẹ́rẹ ti ẹ̀rọ̀ atẹgun, èyí tí o pèsè ààbo lòdò sí àwọn àlàyé, ṣùgbọ́n kii ṣe àwọn gáàsi tabi awọn ifáàgun.
Ojú ìbùsọ̀ abẹ kòṣe àpẹerẹ làti ṣe àlẹ̀mọ́ tàbí dènà àwọn pátíkùlù kékeré ní afẹ́fẹ́ tí o le ṣe àtagbà nípasẹ̀ àwọn ikọ́, sínsín, tàbí àwọn ìlànà iṣóògun kan.
Àwọn ìbòjù tún pèsè àabò pípé làti dẹ́kun àwọn kókóró àti àwọn ẹlẹ́gbẹ́ miiran nítori ìbàjẹ́ alaimuṣinṣin láàrin òkè ti ìbòjú ojú ati oju.
Ìwadìí n lo lọ́wọ́lọwọ́ lórí ìtósọ́nà lórí ìmúná dóko wọn gẹ́gẹ́ bí ìwọ̀n àábo kan lódí sí gbígbẹ́ jade ààrun tabi pín eemi afẹ́fẹ́.
Wíwọ ìbòjú ní àkókò àtànkálẹ̀ àrùn kòrónà ọdún ti jẹ́ kókó ọ̀rọ̀ ìjíròrò pẹ̀lú oríṣiríśi àmọ̀ràn ìtọ́sọ́nàn láti ọwọ́ àwọn tí ó ń bójútó ètò ìlera àti ìjọba.
Àjọ Ìlera Àgbáyé ti tọ́ gbogbo àgbááyé pé kí enìyàn bo ẹnu wọn ati imú wọn pẹ̀lú ìgbònwó tí o tẹ tàbí àwọn ohun èlò àsopò kan nígbà tí a ba nhúkọ́ tàbí sín in, kí o sì sò èyíkeyi ohun èlò sílẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.
Onímọ̀-jínlẹ́ kan ni Ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Leeds ti a pe ni Stephen Griffin sọ pé “Wíwọ ìbòjú le dínku aye fún àwọn enìyàn láti fi ọwọ kan ojú wọn, èyí tí ó jẹ́ orísun nlá ti ìkolù láìsi akoto ọwọ́ fífọ̀”.
Àwọn ìṣèdúrọ́ àwọn ìbòjú ni a ṣe iṣeduro fún àwọn tí o lè ní àkóràn, bi fífi ìbòjú bóju le ṣe ìwọ̀n dídùn àti ìjìnna ìrìn-àjò tí àwọn atégùn awon eere tí n túká nígba tì o n sòrò, sínsín, àti iwúkó .
Diẹ nínú àwọn ìdí tọ́ka sí àwọn òṣìṣẹ́ ìlera ti Ilu Chinese nípa fifi àwọn aso ìbòjú bo ojú paapaa nípasẹ̀ àwọn oníkalukú ti ó ni ìlera ní àtẹ̀le yii:
Lọ́jọ́ Kejìlá oṣù kìíní ọdún 2020 ni àjọ elétò ìlera àgbáyé, World Health Organization jẹ́rìí pé ẹ̀rànkòrónà, Covid-19, ni ó ń fa àìsàn èémí láàárín àwọn ènìyàn kan lágbègbè Wuhan,ní Ìpínlẹ̀ Hubei, lórílẹ̀-èdè China, èyí tí wọ́n jábọ̀ rẹ̀ fún àjọ WHO lọ́jọ́ kokànlélọ́gbọ̀n oṣù Kejìlá ọdún 2019.
Iye ìjàm̀bá ikú àrùn Covid-19 kéré sí ti àrùn SARS, Severe acute respiratory syndrome tó bẹ́ sílẹ̀ lọ́dún 2003, ṣùgbọ́n jíjàkálẹ̀ àrùn náà lágbára ju SARS lọ, pàápàá jù lọ iye àwọn ènìyàn tí àrùn náà ń pa lápapọ̀.
Ní ọdún 2013, ó gbajúmọ̀ fún àwọn ètò bíi Top Ten Most àti The Music Commentators tí ó ti ṣe atọkun fún ní Channel O. Ó ṣe asoju fún Nàìjíríà ni BET's Top Actor Africa tí won ṣe ni ìgbà kejì.
Adaora ṣe agbóhùnsáfẹ́fẹ́ fún Coventry Student Radio ni ìgbà tí ó sì jẹ akẹ́kọ̀ọ́ ni ilé ẹ̀kọ́ náà kì ó tó padà lọ ṣíṣe ni Channel 4 London.
A gbọ́ wípé kò fẹ́rẹ̀ sí olóṣèlú kan tí ó goróyè ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ tí kò gbàṣẹ gbòntẹ̀ Adédibú kí ó tó dépò àṣẹ.
Wọ́n yan ọmọ rẹ̀ kan , Kamorudeen Adékúnlé Adédibú , gẹ́gẹ́ bí Aṣojú -ṣòfin sílé Aṣòfin àgbà fún ẹkùn Ọ̀yọ́ South ní oṣùKẹ́rin ọdún 2007 .
Senator Teslim fọlárìn , í wọ́n dìbò yàn sílé Aṣòfin àgbà gẹ́gẹ́ bí Senator fún ẹkùn Àrin-gbùngbùn Ọ̀yọ́ ni ó jẹ́ ọ̀kan lára ọmọ lẹ́yìn Adédibú .
Rasheed Ládọjà tí ó jẹ Gómìnà ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní oṣù Karùún ọdún 2003, náà tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ ẹ̀kọ́ṣẹ́ lẹ́yìn rẹ̀.
Adédibú dara pọ̀ mọ́ ìṣèlú ní ọdún 1950, nígbà tí ó di ọmọ ẹgbẹ́ Peole's Party, tí ó sì dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèlti Action Group lábẹ́ Olóyè Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ .
Ó di onípò pàtàkì nínú òṣèlú ilẹ̀ Nàìjíríà ní àkókò ìjọba ológun Ọ̀Ọ̀gágun Ibrahim Babangida, lákòókò yí ni ẹgbẹ́ òṣèlú NPN lo ànfàní ètò ìdìbò ojúmitó láti ṣe màdàrú.
Ọ̀nà tí a lè gba ṣàpèjúwe ìlànà òṣèlú tirẹ̀ ni lílo àwọn ọmọ gànfé , àti fífi ipá mú ọmọ ayo rẹ̀ tàbí alátakò rẹ̀ ṣe oun tí ó bá fẹ́ tí ó sì ma ń mú jàgídí-jàgan lọ́wọ́ lọ́pọ̀ ìgbà.
Olóyè Làmídì Aríyíbí Àkànjí Adédibú ni a bí ní ọjọ́ Kẹrìndínlógún oṣù Kẹwàá, ọdún1927 jẹ́ alẹ́nulọ́ agbara alẹ́nulọ́rọ̀, apàṣẹ-wàá ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ , ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà .
Tí àpapọ̀ iye àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àrùn náà ni Madagascar láti ìgbà tí ó ti bẹ́ sílẹ̀ jẹ́ éjìdínlọ́gbọ̀lélọ́gọ́fà, 128.
Àpapọ̀ iye àwọn tí àìsàn náà ṣì ń bá jà títí di ìparí oṣù kẹrin jẹ́ mẹ́rìndínlógojì, èyí tí ó jẹ́ ìdí kù ìdá mẹ́tàdínlógojì láti oṣù kẹta.
Òkú náà tí wọ́n kò dárúkọ rẹ̀ jẹ́ òṣìṣẹ́ ìlera ọmọ ọdún mẹ́tàdínlọ́gọ́ta tí ó ti ní àrùn ìtọ̀ ṣúgà àti ẹ̀jẹ̀ rúru.
Ní olú-ìlú orílẹ̀-èdè Madagascar, Antananarivo ní wọ́n ti kọ́kọ́ kéde àwọn ẹni àkọ́kọ́ mẹ́ta tí ó lùgbàdì àrùn Covid-19 lórílẹ̀ èdè náà lógúnjọ́ oṣù kẹta.
Àjàkálẹ̀ àrùn náà ṣoro débi pé wọ́n gbà pé ó ṣòro ju ìjàm̀bá àsìkò iná lọ, débi pé àwọn ènìyàn tí wọ́n máa ń rí oúnjẹ ọòjọ́ láti ibi iṣẹ́ ìgbàfẹ́ níláti bẹ̀rẹ̀ sí ní wá oúnjẹ òòjọ́ lọ sínú igbó.
Ní ọjọ́ Kejìlá oṣù Kíní ọdún 2020, Àjọ ìṣọ̀kan tí ó ń rí sí ìlera ní àgbáyé fìdí àrùn Kòrónà tí a tún ń pè ní Kofid-19 ní orílẹ̀-m àgbáyé ní ọjọ́ Kejìlá oṣù Kínní ní ọdún 2020.
Tí wọ́n sì fìdí rẹ̀ múlẹ̀ wípé àrùn yí bẹ̀rẹ̀ ní ìlú kan tí wọ́n ń pè ní Wuhan, ní ẹkùn Hubei ní orílẹ̀-èdè China.
Wọ́n tún fìdí rẹ̀ múlẹ̀ siwájú si wípé bí àrùn yí bá ti mú ènìyàn, oun ni ó ń fa ìfúnpinpin ní ní inú káà ọ̀fun ati àyà, tí ó sì ma ń fa kàtá tàbí kí ènìyàn ó ma wú ikọ́ tàbí sín léra léra.
Àmọ́ iye àwọn ènìyàn tí wọ́n tó àrùn Kòrónà látàrí ríràn tí ó ń ràn kálẹ̀ ti.pọ̀ ju ti SARS lọ, bí ó ti lẹ̀ jẹ́ wípé ìtànkálé àrùn COVID-19 ń gbópọn si lójojúmọ́ tí ó sì ti ṣekú pa ọ̀pọ̀lọpò ènìyàn lágbáyé,
Wọ́n kéde akọsílẹ̀ àjakálẹ̀ àrùn Kòrónà tí a tún mọ̀ sí COVID-9 ní orílẹ̀-èdè Gabon ní ọjọ́ Kejìlá oṣù kẹ́ta ọdún 2020, lára ìkan nínú ọmọ orílẹ̀-èdè wọn tí ọjọ́ orí rẹ̀ kò ju mẹ́tadínlógbọ̀n lọ tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ dé láti orílẹ̀-èdè Faransé.
Ní ọjọ́ Kẹtalélógún oṣù kẹta, wọ́n tún ṣàwárí àwọn méjì míràn tí wọ́n ti ní àrùn yí, tí ó fi mọ́ obìnrin kan tí ó ń ṣíṣe ní ilé-iṣẹ́ ìjọba tí ó ń rí sí ìbáṣepọ̀ orílẹ̀-èdè Gabon ní ilẹ̀ òkèrè.
ẹnìkẹ́ta jẹ́ ọlọ́pá tí ọjọ́ otí rẹ̀ kò ju ọdún mọ́kàndínlọ́gbọ̀n tí ó ń ṣiṣẹ́ ní pápákọ̀ òfurufú Léon-Mba International Airport.
Òun ló yẹ ìwé-ìrìnà ẹni akọ́kọ́ tí kó àrùn náà wọ orílẹ̀-èdè Gabon nígbà tí ó ń bọ̀ láti orílẹ̀-èdè Faransé ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kẹ́ta ọdún 2010.
Ní ọjọ́ Kẹrìnlélógún, oṣù kẹ́ta, ilé-iṣẹ́ ìjọba tí ó ń rí ètò ìlera tẹpá mọ́ Ìṣàyẹ̀wò àrùn COVID-9 pẹ̀lú bí àrùn náà ṣe ń gbilẹ̀ si ní orílẹ̀-èdè Gabon.
Lára rẹ̀ ni ẹni ọdún márùndínláàdọ́ta tí ó tún jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Togo, àmọ́ tí ó ń gbé ní orílẹ̀-èdè Gabon tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ darí dé láti orílẹ̀-èdè Senegal ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kẹ́ta.
Ẹlòmíràn náà tún ni ẹni tí ó jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Gabon, amọ́ tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ dé láti orílẹ̀-èdè Faransé ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kẹ́ta.
Gẹ́gẹ́ bí a ṣe sọ síwájú, Nínálowó jẹ́ onímọ̀ Ìsirò-owó, nítorí ìdí èyí, ó kọ́kọ́ ṣíṣe ni ilé-ìfowópamọ́ gẹ́gẹ́ bí Aṣèṣirò-owó fún ìgbà díẹ̀ ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà kí ó tó dára pọ̀ mọ́ ìṣe eré sinimá àgbéléwò ṣíṣe lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Nínálowó kò fi bẹ́ẹ̀ rọ́wọ́ mú nígbà tí ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ sinimá àgbéléwò gẹ́gẹ́ bí olóòtú, ṣùgbọ́n lọ́dún 2014, ní ó ṣẹ̀ṣẹ̀ wá di gbajúmọ̀ nídìí ìṣe sinimá àgbéléwò.
Bọ́láńlé Nínálowó tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Ní ó jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré sinimá àgbéléwò àti onímọ̀ Ìsirò-owó ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ṣùgbọ́n tí ó ń gbé ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.
Ṣiyan Oyèwẹ̀sọ̀ lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ St. Peter's Anglican Primary School, tí ó wà ní agbèbgè Ṣẹ́kọ́nà-Ẹdẹ, láàrín ọdún 1967 sí ọdún 1972 lẹ́yìn tí ó pé ọmọ ọdún mẹ́fà gbáko.
Lẹ́yìn èyí ni ó tẹ̀ síwàjù nìgbà tí ó wọ ilé-ẹ̀kọ́ ti Yunifásítì Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ láti kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀ ìtàn láàrín ọdún 1978 sí 1982, tí ó sì jáde pẹ̀lú ìpele gíga jùlọ ẹlẹ́kejì .
Ṣiyan Oyèwẹ̀sọ̀ dara pọ̀ mọ́ Fásitì ìlú Èkó gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ọ́ ní ọdún 1985 gẹ́gẹ́ bí olùrànlọ́wọ́ adánilẹ́kọ̀ọ́ nílé ẹ̀kọ̀ Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Èkó tí ó wà ní agbègbè Ọ̀jọ́, wọ́n sì fun ní ìgbéga lẹ́nu iṣẹ́ rẹ̀ sí ipò olùkọ́ni onípele ìkejì ní ọdún 1987 àti ipò olùkọ́ni onìpele kínní ní ọdún 1989.
O tun jẹ olugbanimọran ati alakooso igbimọ fun ajo US Based Historical Africa Cultural Centre, ti o jẹ ajọ oniṣẹ ọfẹ ti ko gbara le ijọba ti wọn si gbe igbega ati ifihan Itan ilẹ Adulawo aye-ijọun ti o fi mọ àṣà, iṣe ọnà, orin ati bẹẹ bẹẹ lọ.
Ní ọdún 2007, Oyèwẹ̀sọ̀ darapọ̀ mọ́ ilé-ẹ̀kọ́ fàsitì ti Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ní ọdún 2007 níbi tí wọ́n ti fi ṣe adarí àti alákòóso Ágbà yányán fún ilé-ẹ̀kọ́ College of Humanities and Culture lati ibẹrẹ oṣù kẹjọ ọdún 2007 sí 2011.
Ó dipò oríṣiríṣi mú nìlè ẹ̀kọ́ náà láti orí olùkọ́, Alábòójútò ilé-ẹ̀kọ́, Alága, Adarí ìgbìmọ̀ ilé-ẹ̀kọ́, Alábòójútó àgba, Adarí àgba fún ohun àmúṣọrọ̀ ọmọnìyàn òun ìdàgbàsókè .
Oyèwẹ̀sọ̀ tún ṣiṣẹ́ lábẹ́ ìṣàkóso ìgbìmọ̀ ẹlẹ́kaàrún ún àti ẹlẹ́kẹfà ilé-ẹ̀kọ́ Lasu lábẹ́ àwọn adarì bíi: Otunba J.K. Randle àti Ọ̀jọ̀gbọ́n Deji Femi-Pearse .
Lásìkò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ àgbà àti ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ìmọ̀ ìtàn ilẹ̀ Adúláwọ̀ nílè-ẹ̀kọ́ Lasu, Ṣiyan di àwọn ipò pàtàkì kọ̀ọ̀kan mú gẹ́gẹ́ bí alẹ́nulọ́rọ̀ ìmọ̀ ẹ̀kọ́ nílè ẹ̀kọ́ náà.
Ṣiyan Oyèwẹ̀sọ̀ tí wọ́n bí ní ọjọ́ Kíní oṣù Kejì, ọdún 1961 ní Ìta Ìdí-Ọmọ ní agbègbè Màpó Ọjà Ọba, ní ìlú Ìbàdàn, ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, ni oriilẹ-ede Nàìjíríà.
Ó tún ṣiṣẹ́ lábẹ́ ìgbìmọ̀ alákòóso ẹlẹ́ẹ̀keje ilé-ẹ̀kọ́ náà lábẹ adari wọn Ọ̀gbẹ́ni Akin Kekere-Ekun tí ò jẹ́ Alàga tí Pro-Chancellor fun igbimọ naa laarin ọdun 2004 si ọdun 2006.
Gẹgẹ bi Ọjọgbọn to laami-laaka laarin awọn onimọ itan, Oyewẹsọ ti kọ awọn ènìyàn oriṣiriṣi ti awọn naa ti di igi araba ni awọn ile-ẹko giga oriṣiriṣi nibi ti wọn wa lonii.
Àjàkálẹ̀-àrùn COVID-19 ti ní ipá lórí ile-iṣẹ ounje kari aye bi awọn ijọba orilẹ-ede ṣe gbe awọn ile-ounjẹ ati awọn ile igbafẹ tì lati lè di ìtànkálẹ̀ kokoro naa.