polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Pasuma di gbajú-gbajà olórin Fújì ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà nígbà tí ó ṣe àwo orin tó sọọ́ di ìlú-mọ̀ọ́ká tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Recognition" ní ọdún 1993.
Wọ́n bí Wasiu Àlàbí Pasuma ní sí Mushin ní ìpínlẹ̀ Èkó, tí bàbá rẹ̀ jẹ́ ọmọ ìpínlẹ̀ Kwárà òun náà ni wọ́n tún ń pè ní "Ògánla".
Ní àkókò yìí, ó ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ilé-ìṣe Brighton, Sussex, bẹ́ẹ̀ náà, lọ́dún 1963 sí 1964, ó bá ilé-ìṣe ìṣirò-owó tí Bradley, Lytton & Co, ṣiṣẹ́ ní Moorgate, ní London.
Olú Abọ́dẹrìn (tí wọ́n bí lọ́jọ́ kẹta oṣù kẹsàn-án ọdún 1934,ti oó sìn kú lọ́jọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù kejì ọdún 1984) jẹ́ gbajúmọ̀ olóòtú ìwé-ìròyìn ọmọ Nàìjíríà tí ó wà lára àwọn tí wọ́n dá ìwé-ìròyìn The Punch sílẹ̀.
Bẹ́ẹ̀ náà ó jẹ́ ògnóǹtarìgì onímọ̀ ìṣirò-owó tí ó ti fìgbà kan ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Oníṣirò-owó àgbà nílé ìfowópamọ́ National Bank of Nigeria.
Ó dá ilé-iṣẹ́ ìwé-ìròyìn The Punch sílẹ̀ pẹ̀lú olùdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ ìwé-ìròyìn Vanguard Newspaper, Sam Amuka-Pemu, lọ́jọ́ kìíní oṣù kọkànlá ọdún 1976.
Wọ́n bí Abọ́dẹrìn sí ìdílé Ọ̀gbẹ́ni Jame Oyèbọ̀dé àti aya rẹ̀, Janet Abọ́dẹrìn ní ìlú Ìbàdàn, ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Ó jẹ́ olólùfẹ́ iṣẹ́-ọ̀nà, bẹ́ẹ̀ náà lọ jẹ́ bàbá-ìsàlẹ̀ fún àwọn ọmọ ẹgbẹ́ olórin ní Nàìjíríà kí ó tó di olóògbé.
Ní ọdún 1972, ó kópa pẹ̀lú Bitty Moro, Aboubakar Cyprien Touré àti Noël Guié nínu eré tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ Les gens des marais, èyítí ònkọ̀tàn eré náà n ṣe Wọlé Ṣóyinká tí olùdarí rẹ̀ síì jẹ́ Jean Favarel.
N'Guessan ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bi olùkọ́ni ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga National Institute of Arts and Cultural Action tí ó wà ní ìlú Abidjan ṣáájú kí ó tó pinnu láti fẹ̀yìntì.
Elizabeth Hewatch tí n ṣe ìyá rẹ̀ jẹ́ olùkọ́ tí bàbá rẹ̀ sì jẹ́ ajẹ́ṣẹ́ àjíyìnrere, èyí tó mú kí ìyá rẹ̀ máa dánìkan ṣe ẹ̀tọ́ lóri rẹ̀.
Nígbà tí iṣẹ́ gbé ìyá rẹ̀ lọ sí Ìlú Mìnnà ní Ìpínlẹ̀ Nígèr, ó mú Keira ọmọ ọdún mọ́kànlá náà dání pẹ̀lú rẹ̀.
Keira àti àwọn ẹbí rẹ̀ padà kó lọ sí orílè-èdè Ghánà ní ọdún 2005, níbití ó ti forúkọsílẹ̀ ní ilé-ìwé gíga kan láti kẹ́kọ̀ọ́ ìṣàkóso Ìrìn-àjò àti Ìgbàlejò.
Keira Hewatch, jẹ́ òṣèré ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, akọrin, àti ònkọ̀wé, tó gbajúmọ̀ fún ipa rẹ gẹ́gẹ́ bi 'Keche' nínu fíìmù Two Brides and a Baby, àti fún ipa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bi 'Peace Nwosu' nínu eré tẹlifíṣọ̀nù tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ Lekki Wives.
Nígbà tí keira bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òṣèré rẹ̀ ní Nollywood, ọ̀pọ̀lọpọ̀ n ṣe àpèjúwe ìlànà ṣíṣe eré rẹ̀ láti jọ ti òṣèré akẹgbẹ́ rẹ̀ Mercy Johnson.
Ní ọdún 2010, ó kó ipa aṣáájú pẹ̀lú àjọṣepọ̀ Desmomd Elliot nínu fíìmù tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ Kajola, eré tí Níyì Akínmọláyàn darí.
Ní ọdún 2011, ó tẹ̀síwájú láti kópa aṣáájú gẹ́gẹ́ bi 'Keche', nínu eré Two Brides and a Baby pẹ̀lú àjọṣepọ̀ OC Ukeje, Stella Damasus-Aboderin, Chelsea Eze àti Okey Uzoeshi.
Ó lo ọdún kan si ní orílẹ̀-èdè Ghánà ní ìgbìyànjú láti ráyè lágbo eré ìdárayá ti Ghánà ṣùgbọ́n pàbó ni gbogbo rẹ̀ já sí nítorí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ipa tí ó rí nílò sísọ èdè ilẹ̀ Gháná.
Àkọ́kọ́ ìṣàfihàn FAR nínu fiimu wáyé níbi fiimu Violated ti Amaka Igwe pẹ̀lú àjọsepọ̀ Jókẹ́ Silva, Richard Mofẹ́ Damijo, Ego Boyo àti Kúnlé Bamtefa.
wọ́n tún ti yan FAR fún àmì-ẹ̀yẹ òṣèré tí ó dára jùlọ ní ipa àtìlẹyìn ti AMMA fún eré The Figurine ti olùdarí rẹ̀ jẹ́ Kúnlé Afọláyan ṣááju kí ó tó hàn níbi eré tẹlifíṣọ̀nù Tinsel ti M-net tó sì kó ipa Brenda.
FAR hàn nínu “MTV Shuga” ní ọdún 2019 àti 2020, ipa àtìlẹyìn rẹ̀ ti “Mrs Olutu” sì wà nínu eré nígbàtí eré náà dínkù sí kékeré tí àkoọ́lé rẹ̀ jẹ́ MTV Shuga Alone Together láti ṣe àfihàn àwọn ìṣòro Coronavirus ní 20 Osù Kẹẹ̀rin Ọdún 2020.
FAR ní ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ iṣẹ́ lóri ìpele àti tẹlifíṣọ̀nù, pẹ̀lú àntí rẹ̀ Tẹ́ní Aòfiyèbí, ògbólògbó òṣèré kan.
Fúnlọ́lá Aòfiyèbí-Ràímì tí a àbísọ rẹ̀ jẹ́ Abibat Olúwafúnmilọ́lá Aòfiyèbí ṣùgbọ́n tí a mọ̀ pẹ̀lú ìnagijẹ gẹ́gẹ́ bi FAR, jẹ́ òṣèré ọmọ Nàìjíríà.
Kódà, òun ni Ààrẹ fún àwọn ọ̀dọ́ inú ẹgbẹ́ òṣèlú NCNC ní ọdún 1959, ó sì tún di aṣojú ẹkùn rẹ̀ Ìkẹjà àti Mushin nílé ìgbìmọ̀ aṣòfin.
Nínú ẹgbẹ́ ìṣèlú rẹ̀, ó fìgbà kan ri jẹ́ Alàgbà gbogbo gbò fún àwọn ìgbìmọ̀ aláṣẹ inú ẹgbẹ́ náà ati adarí fún àwọn àgbà-gbà olóṣèlú fún àwọn ẹkùn amọ́nà ìjọba Gẹ̀ẹ́sì, ṣáájú kí ó tó ṣe akọ̀wé fún ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin.
Ṣáájú kí ìṣèjọba alágbádá akọ́kọ́ tó dojú de, Adéníran ti ṣe Mínísítà fún ìjọba àpapọ̀ lórí ètò ilé-ìgbé lábẹ́ ìṣèjọba Gómìnà Mobolaji Johson ní Èkó.
Wọ́n bí Adéníran ní ọjọ́ Kọkànlélógún oṣù Kíní ọdún 1918 ní agbègbè Ìkòròdú ní Ìpínlẹ̀ Èkó sí agboolé ọmọ Ọba Sùbérù Ògúnsànyà Ògúntádé tí ó jẹ́ Ọdọ̀fin ti ìlú Ìkòròdú nígbà náà.
Adéníran lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti Hope Waddell Training Institute ní ìlú Calabar nígbà tí ó ń gbé pẹ̀lú àbúrò bàbá rẹ̀ tí ó jẹ́ òṣìṣẹ́ ìjọba ní ìlú Calabar.
Ìjọba fi ẹ̀bùn ẹ̀kọ́-ọ̀fẹ́ dá Adéníran lọ́lá láti kàwé síwájú si ní ilé-ẹ̀kọ́ King's College tí ó wà ní Ìpínlẹ̀ Èkó látàrí bí ó ṣe peregedé jùlọ pẹ̀lú máàkì tí ó ga jùlọ nínú ìdánwò àṣekágbá ti Standard VI ní ọdún 1937.
Ó tẹ̀ siwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀, tí ó sì kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀-òfin ní ilé-ẹ̀kọ́ fásitì ti University of Manchester àti Gray's Inn tí ó jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ ìmọ̀-òfin.
Adéníran náà ló tún jẹ́ adarí fún ẹgbẹ́ẹ́ ìṣèlú kan tí ó ń jẹ́ Lagos Progressive tí wọ́n àwọn ẹgbẹ́ ìṣèlú méjì míràn dara pọ̀ mọ́ tí wọ́n sì da ẹgbẹ́ òṣèlú Nigerian People's Party ní àsìkò ìṣèjọba alágbádá ẹlẹ́kejì ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Láìẹ́, Adéníran di Ààrẹ fún ẹgbẹ́ òṣèlú tuntun yí lẹ́yìn tí ọ̀gbẹ́ni Olú Akífòsílẹ̀ tí ó jẹ́ Alága ẹgbẹ́ náà pàdánú ipò ìṣèjọba Èkó tí oun àti Lateef Jakande dù, tí ó sì kúrò nípò adarí ẹgbẹ́ náà.
Adéníran ni ó kọ́kọ́ jẹ́ Amòfin Àgbà fún Ìjọba Àpapọ̀ nígbà ayé rẹ̀ tí ó sì di Kọmíṣánà fún ètò ẹ̀kọ́ lẹ̀yìn èyí.
Adéníran Ògúnsànyà, QC, SAN jẹ́ amòfin àti olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí ó sì tún jẹ́ ọ̀kan pàtàkì lára àwọn olùdásílẹ̀ ẹgbẹ́ òṣèlú Ibadan Peoples Party .
Ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Kọmíṣọ́nà fún ètò ìdájọ́ ati ètò ẹ̀kọ́ fún Ìpínlẹ̀ Èkó ní àsìkò ìṣèjọba alágbádá ẹlẹ́ẹ́kejì.
Adéníran bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí amòfin lábẹ́ ilé-iṣẹ́ amòfin olóyè Chief T.O.S. Benson ní ìlú Èkó, lẹ́yìn tí ó darí de láti ìlú Ọba.
Ó dara pọ̀ mọ́ ẹ̀gbọ́n rẹ̀ kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Sulu Adébáyọ̀ Ògúnsànyà láti da ilé-iṣẹ́ amòfin tiwọn sílẹ̀ tí wọ́n pe orúkọ rẹ̀ ní Ògúnsànyà & Ògúnsànyà Chambers ní ọdún 1956.
ó jẹ́ aláwàdà ati olùgbéré-jáde tí ó gba amì-ẹ̀yẹ ti Òṣèré kùrin tó peregedé jùlọ nínú eré ìbílẹ̀ níbi ìsàmì ayẹyẹ Nollywood ní ọdún 2012.
Ó fìdí rẹ̀ múlẹ̀ wípé àwàdà jẹ́ ọ̀kan nínú irinṣẹ́ tí a lè máa lò láti gbé àṣà ati ìṣe orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ga ní ojú àwọn ènìyàn ilẹ̀ òkèrè.
Agu bẹ̀rẹ̀ eré ní pẹrẹ́u pẹ́lú àwọn ipa irísirṣi tí ó ti kó nínú àwọn eré onípele àtìgbà-dégbà tí wọ́n má ń ṣàfihàn wọn lórí àwọn ìkanì ẹ̀rọ amóhù-máwòrán ilẹ̀ wa ṣáájú kí wọ́n tó dá ilé-iṣẹ́ Nollywood sílẹ̀ ní nkan bí ọdún mọ́kànlélọ́gbọ̀n sẹ́yìn.
Wọ́n yàn án fún amì-ẹ̀yẹ òṣèré ìbílẹ̀ tí ó gbayì jùlọ nínú eré ìbílẹ̀ ní ú ayẹyẹ ìdánilọ́lá ti Nollywood alákọ̀ọ́kọ́ irú rẹ̀ tí ó wáyé ní ọdún 2012, fún ipa rẹ̀ tí ó gẹ́gẹ́ bí ẹ̀dá ìtàn Nkwocha.
Ipa tí Agu kó nínú eré The Maidens fún ní ànfaní láti jẹ́ kí wọ́n yàn án fún amì-ẹ̀yẹ ti "Òṣèrékùnrin amúgbá-lẹ́gbẹ̀ẹ́ tó peregedé jùlọ níbi ayẹ ti * Zulu African Film Academy Awards 2011.
Ó sì tún ṣàfiwé awuye-wuye tí ó ń jà ràìn ní ìgboro ẹnu lórí ìhùwà ẹ̀gbin síni nípq ìbálòpọ̀ tí ṣẹlẹ̀ ní agbo Nollywood gẹ́gẹ́ bí ìṣesí ọmọ ènìyàn.
Àkọsílẹ̀ èkejì ni wọ́n fìdí rẹ̀ múlẹ̀ ní ọjọ́ Keje oṣù Kẹ́rin yí kan náà tí ẹni tó tún fara káṣá àrùn náà tún jẹ́ ìkan nínú àwọn òṣìṣẹ́ àjọ ìṣọ̀kan agbáyé tí ó jẹ́ obìnrin tí ọjọ́ orí rẹ̀ kò ju ọdún mẹ́tàléláàdọ́ta lọ tí òun náàbṣẹ́ríbwálé láti orílẹ̀-èdè Nairobi ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù Kẹ́ta tí ó sì fi ara rẹ̀ sínú ìyàrá àdágbé kí àrùn náà ó má ba tàn jù bẹ̀ẹ́ lọ.
Àkọsílẹ̀ ẹnì kẹta ni obìnrin kan tí 9un náà tún jẹ́ ìkan nínú àwọn òṣìṣẹ́ ilé-iṣẹ́ àjọ ìṣọ̀kan àgbáyé tí ó ti fara kín aláàárẹ̀ àkọ́kọ́.
Àkọsílẹ̀ aláìsàn karùún ati ìkẹfà ni ó wáyé ní ọjọ́ kẹtalélógú ati ọjọ́ karùnlélógún oṣù Kẹ́rin 9dún 2020, tí àwọn tí wọ́n lu gúdẹ àrùn yí jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Gúsù Sudan.
Ní ọjọ́ Kẹrìndínlógún oṣù Kejì ọdún 2020, ìjọba ilẹ̀ Gúsù Sudan fòpin sí ìgbòkègbodò ìrìnà ọkọ̀ òfurufú pàá pàá jùlọ sí orílẹ̀-èdè tí àrùn náà ti pọ̀ lápọ̀jù.
Nígbà tí ó di ogúnjọ́ oṣù Kẹta, wọ́n tún ti gbog o ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ títí dé fáfitì gbogbo pa títí di ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹ́rin.
Igbákejì Ààrẹ orílẹ̀-èdè náà, ọ̀gbẹ́ni Hussein Abdelbagi pàṣẹ pé kí wọ́n ti gbogbo ojúkò ìdárayá, òṣèlú, ati ilé ìjọsìn pátá pa fún ọ̀sẹ̀ mẹ́fà gbáko.
Ní ọjọ́ Kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù Kẹ́ta ọdún 2020, wọ́n fi iye ènìyàn tí ó tó ọ̀rùndínlẹ́gbéta sí iyàrá àdágbé, tí púpọ̀ nínú wọn sì sá jáde lọ sí apá aríwá orílẹ̀-èdè náà, tí àwọn wọ̀nyẹn náà sì ti ẹnu ibodè wọn pa fún ọjọ́ mẹ́rìnlá gbáko.
Títí di ọjọ́ Karùún oṣù Kẹ́ta títí di ọjọ́ Karùún oṣù Kẹ́rin ọdún 2020, tí àjakálẹ̀ àrùn Kòrónà ti tàn dé orílẹ̀-èdè Mali, orílẹ̀-èdè Gúsù Sudan nìkan ni kò tíì ní àkọsílẹ̀ kankan fún àrùn Kòrónà.
Ní ọjọ́ Karùún oṣù Kẹ́rin, wọ́n ṣe àkọsílẹ̀ àjakálẹ̀ àrùn Kòrónà ní orílẹ̀-èdè náà láti ara ọ̀dọ́mọkùnrin ọmọ ọdún mọ́kàndínlọ́gbọ̀n kan tí ó jẹ́ òṣìṣẹ́ àjọ ìṣọ̀kan agbáyétí ó darí wálé láti orílẹ̀-èdè Netherlands Ethiopia.
Àkọsílẹ̀ yí ni ó sì mú kí orílẹ̀-èdè Gúsu Sudan ó jẹ́ orílẹ̀-èdè kọkànlélọ́gọ́ta ní ilẹ̀ Adúláwọ̀ ti ó ti ní àkọsílẹ̀ àjakálẹ̀ àrùn Kòrónà.
Wọ́n fi aláàrẹ̀ náà sínú ilé àdágbé akàtà àjọ ìṣọ̀kan agbáyé, tí wọ́n sì ṣe ìwádí nípa iye àwọn ènìyàn tí wọ́n ti súnmọ́ aláàrẹ̀ náà.
Àjàkálẹ̀ Àrùn COVID-19 ní Gúsù Sudan tí wọ́n tún ń dà pè ní COVID-19 ni ó gbòde kan ní orílẹ̀-èdè Sudan Gúúsù ọjọ́ Karùún oṣù Kẹrin ọdún 2020.
Nígbà tí yóò fi di ọjọ́ Kẹsàán oṣù Keje, wọ́n ti rí àkọsílẹ̀ iye ènìyàn tí ó tó ẹgbẹ̀rún méjì àti ọgọ́rùún kan ó lé mọ́kandínlọ́gbọ̀n tí wọ́n ti lùgbàdì àìsàn yí, tí èèyan mọ́kànlélógójì ti dágbére-fáyé látàrí Ìbúrẹ́kẹ́ àjakálẹ̀ àrùn yí ní apá Gúsù orílẹ̀-èdèSudan.
Gbígbé ìlànà òfin owó-orí kalẹ̀ lábẹ́ ìjọba àpapọ̀ ni ó da rúgúdù àti rògbòdìyàn sílẹ̀ẹ̀ ní ìlú Ọ̀tà ní ọdún 1954.
Látàrí fàá-kája tí àwọn ará ìlú àti ìjọba ń fà yí ni ó mú kí ìjọba tún gbé ofin owó-orí mìíràn jáde ní ọjọ́ Kẹrin oṣù Kejì tí àwọn ẹgbẹ́ Ayépéjú Ẹgbè olówó-orí ti ìlú Ọ̀tà sì dide fẹ̀hónú wọn hàn tako ìlànà sísan owó-orí náà.
Orúkọ tí wọ́n fún ifẹ̀hónú hàn tí ó di ìjà gboro yí ni Pónpó Ayépéjú", ina gboro yí ni ó jẹ́ wípé àwọn ọlọ́pàá ni wọ́n wa gbo dẹ́kun fun. Lẹ́yìn rògbòdìyàn yí ni àwọn ìgbìmọ̀ ẹgbẹ́ẹ́ ìṣòkan ilẹ̀ Àwórì ya Ọba Timothy Fádìnà"' nílò gẹ́gẹ́ bí Ọba ní ọjọ́ọ́ Kọkànlá oṣù Karùn-ún ọdún 1954.
Ìlú Ọ̀tà bẹ̀rẹ̀ sí ń gbẹ̀rú si látàrí iṣẹ́ takun-takun tí gómìnà tẹ́lẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn Olóyè Bísí Ọnàbánjọ gbé láti jẹ́ kí ìjọba Ìpínlẹ̀ náà ó dòwò po pelu àwọn ẹgbẹ́ onílé iṣẹ́ ńlá ńlá àti kéréje-kéréje ti orílé-èdè Nàìjíríà wọ ìlú Ọ̀tà wá.
Ìtàn àtẹnudẹ́nu àwọn Yorùbá sọ wípé àwọn Àwórì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ Ọ́lọ́fin, Ọsọ́lọ̀ àti Eleidi Atalabi ni wọ́n ta ìlú Ọ̀tà dó leyin tí wọ́n kúrò láti apá ìhà Gúsù Ìṣẹri.
Lẹ́yìn tí ìlú Ọ̀tà dàgbàsókè tán, wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí ní jẹ Ọba aládé tí ìnagijẹ rẹ̀ sì ń jẹ́ Ọláọ́tà ti Ọ̀tà tí ó sì ń ìṣèjọba lórí àwọn ìlú amọ́nà abẹ́ wọn káàkiri.
Ìlú Ọ̀tà di ìlú ńlá tí àwọn ilé-iṣẹ́ ńlá ńlá àti kéréje-kéréje ní Ìpínlẹ̀ Ògùn Ní ọdún 1842, látàrí ìdàgbàsókè ikẹ̀ Ẹ̀gbá, èyí mú kí ìlú Ọ̀tà wà ní abè ìṣèjọba ìlú Abẹ́òkúta.
Síbẹ̀ Ọ̀tà da dúró láàrín àwọn ìlú tí ó wà lábẹ́ ìṣèjọba ilẹ̀ Ẹ̀gbá, tí ó sì wà láàrín àwọn ìlú ó lààmì-laaka láàrín àwọn ìlú ilẹ̀ Àwórì .
Dada ilé-iṣẹ́ ọlọ́pàá sílẹ̀ẹ̀ ní àsìkò ọdún 1903 ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti Ma gbé òfin ro lábẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ tàbí Ìpínlẹ̀ ni ó sọ iṣẹ́ àwọn Ògbóni di yẹ̀bù yẹ́bù tí wọn kò sì ní agbára kan kan láti ṣiṣẹ́ mọ́ nígbà t yóò fi di nkan bí ọdún 1950.
Ìlú Ọ̀tà jẹ́ ílú kán nì Ìpínlé Ogún, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, àtí pé o ní iye àwọn ènìyàn tí wọ́n jẹ́ olùgbéré-jáde tí ó tó 163,783 ń iye.
Ọba alaye àti aláṣẹ tí ó wà lórí àga àṣẹ lọ́wọ́ lọ́wọ́ yí ni Ọ́lọ̀tá tí Ọ́tá Ọba Adéyẹmí AbdulKabir Ọba lánlẹ́gẹ́ .
Ọjà ńlá kan ati oju ọnà márosẹ̀ tí lọ láti Ìpínlẹ̀ Èkó lọ sí ìlú Abẹ́òkúta, ìlú Ọ̀tà yí kan náà ni Ilé-iṣẹ́ ohun ọ̀gbìn Ààrẹ tẹ̀ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà nígbà kan ri, Ààrẹ Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ tí a mọ̀ sí Ọ̀tà Farm.
Bíbẹrẹ nì íbẹ́rẹ̀ ọ́dùń 1970, ọ́pọ̀lọ́pọ̀ áwọ̀ń ìle-íṣẹ́ bẹ́rẹ̀ sí kọ̀ áwọ̀ń íle-íṣẹ́ lọ̀pọ̀ló ní Ọ́tá ní àpákàń ńítorì pe o kere pùpọ̀ jù awọ̀ń íle-íṣẹ́ ile-iṣẹ ni eko.
Bobrisky jẹ́ ẹni tí àwọn ènìyàn mọ daada lórí ẹ̀rọ ayélujára ti àwùjọ media látipasẹ̀ àwọn àríyànjiyàn tí ó má ńṣe lórí àìfaramọ́ àwọn òdìnwọ̀n ìhùwàsí àtijọ́ ní ilẹ̀ Nàìjíríà.
Bobrisky ní àǹfàní láti kó àwọn ìròyìn jọ lórí Snapchat rẹ̀, nígbàtí ó sọ pé òún ní olólùfẹ́ kan tí òun má ń rò wípé ó jẹ́ akọ láìbíkítà òfin ilẹ̀ Nàìjíríà tí ó sọ wípé àwọn ìbáṣepọ̀ ní àárín àwọn ìbálòpọ̀ kan náà jẹ́ ẹ̀ṣẹ̀ tí ó jẹ́ ìjìyà nípa ṣíṣe ẹ̀wọ̀n ọdún mẹ́rìnlá.
Bobrisky, nípa agbára tí ó wà tẹ́lẹ̀, ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ìlàná iṣẹ́ àti ìwà sí àwùjọ ní Nàìjíríà èyí tí kò wà ní ìbámu pẹ̀lú ìhùwàsí àwùjọ ti orílẹ̀-èdè Naijiria.
Níbi ayẹyẹ pàtàkì kan, ẹnìkan tí ó jẹ́ amúgbálẹ̀gbẹ́ aarẹ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà fi agbègbè kan sílẹ̀ nítorítí ó ṣe àkíyèsi wípé Bobrisky wà ní àárín ibùgbé náà.
Bobrisky ní ìwọ̀nba àwọn alátìlẹyìn tí wọ́n ní ìfẹ́ rẹ tí ó fi jẹ́ wípé àwọn olùṣe ètò ayẹyẹ kan má a ńpè é láti wá sọ àwọn ọ̀rọ̀ níbi iṣẹ́ ayeye wọn tí wọ́n gbà.
Ní ọdún 2019, Otunba Olusegun Runsewe ẹnití í ṣe olùdarí gbogboogbò ti ìgbìmọ̀ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà fún iṣẹ́ ọ̀nà àti àṣà, sọ nínú ọ̀rọ̀ rẹ wípé Bobrisky jẹ́ “ìtìjú orílẹ̀-èdè” àti wípé ìjìyà tí ó nípọn ni wọ́n má a fi jẹ́ ẹ tí wọ́n ba mu u ní òpópónà.
Ó parí ilé-ẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ńdírì ní King's College, tí ó wà ní Eko kí ó tó wá tẹ̀ síwájú lọ sí ilé ìwé gíga Yunifásítì ti ìlú Èkó Yunifásítì ìlú Èkó .
Ní oṣù Karùn ún ọdún 2019, Bobrisky jẹ́ ẹ̀rí sí wípé àwọn ọ̀rọ̀ oyè e rẹ̀ jẹ́ “òun” àti “rẹ̀” lẹ́hìn gbígba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àsọyé àṣìṣe lórí i profaili rẹ Instagram rẹ.
Ìkóró-Èkìtì àti Ìjerò-Èkìtì ni ó pààlà pẹ́lú Òké-Ìmẹ̀sí ní apá àríwá nígbàtí òun àti Ẹfọ̀n Alààyè pààlà ní apá ìwọ̀ Oòrùn, ní apá Gúsù ni Ìmẹ̀sí-Ilé wà sí Òké-Ìmẹ̀sí, tí ìlú Òké-Ìmẹ̀sí sì pààlà pẹ̀lú àwọn ìlú bíi: Ẹ̀sà-Òkè àti Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun.
Gẹ́gẹ́ bí a ti mọ̀ wípé gbogbo ọmọ káàrọ-oò-jíire ni wọ́n ṣẹ̀ wá láti Ilé-Ifẹ̀ gẹ́gẹ́ bí orírun baba-ńla wọn, bá kan náà ni ti ìlú Òké-Ìmẹ̀sí rí.
Ìlú Òkè-Ìmẹ̀sí jẹ́ ìlú kan lára awọn ìlú tí ó korajọ pọ̀ di ìjọba ìbílẹ̀ Ìwọ Oòrùn Èkìtì LGA ní Ìpínlẹ̀ Èkìtì.
Fún iṣẹ́ takuntakun rẹ̀, wọ́n yan Boafo fún àmì-ẹ̀yẹ Lucille Lortell Award àti Los Angeles Drama Circle Award fún òṣèré tí ó dára jùlọ, ó sì gba àmì-ẹ̀yẹ ti Drama Desk Award.
Ní ọdún 2001, lẹ́hìn tí ó parí ẹ̀kọ́ girama rẹ̀, Boafo lọ sí Amẹ́ríkà láti kẹ́kọ̀ọ́ ìmọ̀ èdè Faransé àti ìbáraẹnisọ̀rọ̀.
Lẹ́hìn tí ó gba oyè-ẹ̀kọ́ láti Hood College ní ọdún 2005, ó tún gba owó ìrànlọ́wọ́ ìwé kíkà kan láti kẹ́kọ̀ọ́ ìmọ̀ eré-ìtàgé ṣíṣe ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga Rutgers University.
Ní ọdún 2014, Boafo darapọ̀ mọ́ àwọn olùkópa eré An African City, níbi tí ó ti kó ipa Nana Yaa tí ó jẹ́ òṣìṣẹ́ agbéròyìn kan tí yíyálégbé rẹ̀ ní ìlú Accra nira fun gidigan.
Ní ọdún 2003, Okereke gba àwọn àmì-ẹ̀yẹ méjì, nínu mẹ́jọ tí wọ́n yàán fún, níbi ayẹyẹ Reel Awards ti ọdún 2003 fún òṣèré tí ó dára jùlọ.
Lẹ́hìn ìparí ẹ̀kọ́ láti Ilé-ẹ̀kọ́ gíga New York Film Academy ní ọdún 2007, Okereke ṣe àgbéjáde fíìmù tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ Through the Glass èyítì ó ṣe pé òun ni ó ṣètò kíkọ àti dídarí eré náà, tí ó sì tún kópa nínu rẹ̀.
Òun yìí kan náà lótún ṣètò kíkọ àti dídarí, bẹ́ẹ̀ ló sì tún kópa nínu eré náà, èyí tí ó gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àmì-ẹ̀yẹ tó fi mọ́ ti Africa Movie Awards ẹlẹ́kejìlá àti ti Africa Magic Viewers Choice Awards ti ọdún 2016 fún fíìmù tí ó dára jùlọ pẹ̀lú ẹ̀bùn ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ tuntun kan.
Ó ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àmì-ẹ̀yẹ àti àwọn yíyàn fún iṣẹ́ rẹ̀ bí òṣèré, tó fi mọ́ àmì-ẹ̀yẹ ti Reel ti ọdún 2003 fún òṣèré tí ó dára jùlọ, àmì-ẹ̀yẹ Afro Hollywood ti ọdún 2006 fún òṣèré tí ó dára jùlọ, àti àwọn yíyàn mẹ́ta míràn fún òṣèré tí ó dára jùlọ ní ipa asíwájú níbi ayẹyẹ Africa Movie Academy Awards ní ọdún 2005, 2009 ati 2010.Ó tún jẹ́ olùdíje níbi ìdíje ẹwà ti Nàìjíríà ní ọdún 2002.
Ó kẹ́ẹ̀kọ́ gíga ní Yunifásitì ìlú Calabar, ní Ìpínlẹ̀ Cross River, níbi tí ó ti gba oyè-ẹ̀kọ́ nínu ìmọ̀ èdè gẹ̀ẹ́sì.
Àwọn àrùn ẹ̀ràn máa ń jà kálẹ̀ nígbà tí alára dídá bá mí ẹ̀rún àìsàn sínú tàbí bí irú ẹ̀rún àìsàn bẹ́ẹ̀ bá bà lé e lójú, lẹ́nu, tàbí imú.
Bí ojú ọjọ́ ṣe rí, nígbà òjò tàbí ẹ̀rún, yálà ní ìta gbangba tàbí nínú ilé máa ń kópa pàtàkì nínú ìkóràn àwọn àìsàn inú afẹ́fẹ́.
Àìsàn inú afẹ́fẹ́ tàbí atẹ́gùn jẹ́ àìsàn kí àìsàn tí kòkòrò afàìsàn lè fà tí ẹ̀rún rẹ̀ nínú atẹ́gùn lè ṣàkóbá fún ẹlòmíràn bí wọ́n bá mí í sínú.
Àwọn kòkòrò afàìsàn náà lè jẹ́ kòkòrò ààrùn-ẹ̀ràn, bakitéríà, tàbí fọ́nńgaì tí wọ́n lè ràn káàkiri nípa èémí, ọ̀rọ̀ sísọ, ikọ́ wúwú, èésín sí sín, pípo eruku, fífọ́n nǹkan olómi ká, tàbí ìṣe tó bá ń fa ẹ̀rún inú atẹ́gùn tàbí nǹkan tó lè fọ́nká nínú atẹ́gùn.
Lára awọn ọ̀nà Láti dènà àìsàn inú afẹ́fẹ́ ni lílọ àwọn ògùn-àjẹsára àìsàn kan pàtó, wíwọ ìbòjú àti yíyàgò fún ẹnikẹ́ni tí ó bá ti kó àrùn.
Níní àjọṣe pọ̀ pẹ̀lú ènìyàn tàbí ẹranko tí ó bá láàrùn àìsàn inú afẹ́fẹ́ kò ní kí ènìyàn lárùn náà dandan, nítorí kíkó àrùn náà dá lórí bí àwọn èròjà ìlera ara ènìyàn bá ti lágbára tó àti bí mímí sínú àwọn ẹ̀rún afaìsan tí onítọ̀ún mí sínú ṣe pọ̀ tó.
Dídọ̀tí afẹ́fẹ́ kò sí lára àwọn àìsàn inú afẹ́fẹ́ tí ó máa ń ṣe ènìyàn, ṣùgbọ́n dídọ̀tí afẹ́fẹ́ máa ń kópa pàtàkì nínú àwọn àìsàn inú afẹ́fẹ́ tí kò jẹ mọ́ ìṣe ènìyàn bí i ikọ́-kéfe Àwọn ìdọ̀tí afẹ́fẹ́ máa ń ṣàkóbá fún ọ̀fun ènìyàn nípa ṣíṣokùnfà ọ̀pọ̀ àìsàn inú afẹ́fẹ́ ti inflammation.
Lára àwọn gbajúmọ̀ àrùn inú afẹ́fẹ́ ni : ẹ̀ràn kòrónà, àrùn ilẹ̀ gbígbóná, morbillivirus, àrùn ilẹ̀ tútù, ikọ́ fée tàbí ikọ́ àwúgbẹ, Mycobacterium tuberculosis, influenza virus, enterovirus, norovirus, àti, adenovirus, èyí kò fi bẹ́ẹ̀ wọ́pọ̀ àti respiratory syncytial virus.
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn onímọ̀ ètò ìlera tí dábàá pé ìmọ́tótó àti Ìjìnnà-síra-ẹni jẹ́ ọ̀nà pàtàkì láti dènà ṣe àdínkù rírànkálẹ̀ àìsàn inú afẹ́fẹ́.
Lẹ́yìn ìyàsọ́tọ̀ ètò ojú-ọjọ́, ìwọ́jọpọ̀ àwọn ẹ̀rún-àìsàn fọ́nńgàá nínú afẹ́fẹ́ máa ń dínkù; lẹ́yìn ọjọ́ díẹ̀, àwọn ẹ̀rún-àìsàn wọ̀nyí máa ń pọ̀si ní ìlọ́po tó pọ̀ sí i ju ìgbà tí ojú ọjọ́ bá dá geere.
Ní ọ̀pọ̀ ìgbà, àwọn ẹ̀rún àìsàn nínú atẹ́gùn máa ń fa àrùn láti imú, ọ̀fun, sinuses, àti ìfun, èyí ló máa ń fa ikọ́, ọgbẹ́ ọ̀fun àti àwọn àmìn àwọn àìsàn míì tó lè ṣẹ́yọ lágọ̀ọ́ ara.
Fún àpẹẹrẹ, Newcastle disease jẹ́ àrùn àwọn ẹyẹ tí ó máa ń ṣe àwọn ẹyẹ ọ̀sìn káàkiri àgbáyé nípa ìdọ̀tí inú afẹ́fẹ́.
Ní ọmọ ọdún 13, Stella kó lọ sí Asaba ní Ìpínlẹ̀ Dẹ́ltà pẹ̀lú ẹbí rẹ̀ níbití ó ti parí ẹ̀kọ́ mẹ́wa rẹ̀.
Damasus bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bi akọrin ní ìlú Èkó níbi tí ó ti n ṣe akọrin ní ilé ìṣiṣẹ́ Klink Studios tí ó jẹ́ ti Kingsley Ogoro.
Níbẹ̀ ló ti dá sámúsámú gẹ́gẹ́ bi akọrin kí ó tó wá tẹ̀síwájú láti ṣe àwọn orin fún àwọn ìpólówó ọjà lóri rédíò áti tẹlifíṣọ̀nù ní ìlú Nàìjíríà ní àkókò náà.
Orúkọ rẹ̀ "Kelechi" tí Watson's ń jẹ́ ṣàfihàn rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọmọ bíbí ẹ̀yà Ìgbò ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí ó túmọ̀ sí Olúwa ṣeun.
Ó di lààmì-laaka látàrí ipa rẹ̀ tí ó ma ń kó ní orí àwọn eré orí ẹ̀rọ amóhùnmáwòrán Louie àti ipa tí ó kó gẹ́gẹ́ bí ẹ̀dá-ìtàn Beth Pearson nínú eré This Is Us.
Púpọ̀ àwọn tí wọ́n jẹ́ ọmọ rere ẹgbẹ́ yí ni wọ́n jẹ́ ènìyàn pàtàkì ní àwùjọ gbogbo ní apá ìwò-oòrùn ilẹ̀ Afríkà.
Ẹgbẹ́ yí gbòórò tí ó sì fẹsẹ̀ múlẹ̀ ní nkan bí ọdún 1919, tí wọ́n sì ṣe ìpàdé àpérò àkọ́kọ́ ní ìlú Ghana ní ọdún 1920.
Savage jẹ́ ọ̀kan pàtàkì lára àwọn abẹnugan tí wọ́n ṣakitiyan lórí itẹ̀síwájú ilẹ̀ Aláwọ̀ọ̀-Dúdú ní àsìkò tí ó ń ṣàtìpó ní ìlú Ghana.
Ó padà sí orílẹ̀-èdè ilú Èkó ní nkan bí ọdún 1915, níbi tí ó ti ń ṣe àfikún àti akọsílẹ̀ lórí àwọn Ìwé-ìròyìn abẹ́lé ṣáájú kí ó tó da Ìwé-ìròyìn Nigerian Spectator sílẹ̀ ní ọdún 1923, àti Akibooni Press sílẹ̀.
Ó sì pin ẹgbẹ́ náà sí méjì lẹ́yìn tí ó pàdánù ìyàn sípò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára ìgbìmọ̀ aṣojú-sòfin nínú ẹgbẹ́ ọmọ Ẹ̀gbá .
Ó jẹ́ ògúná-gbòngbò nínú àwọn tí wọ́n dá ẹgbẹ́ náà dílẹ̀ nílú Ẹ̀gbá ní ọdún 1920, bákan náà ni Ó sì jẹ́ akọ̀wé fún ẹgbẹ́ ọmọ Ẹ̀gbá bákan náà.
Ó kẹ́kọ́ nípa imọ̀ ìṣègùn ní ilé-ẹ̀kọ́ fásitì Edinburgh, tí ó sì ṣíṣeẹ́ ní ilé-iṣẹ́ Afro-West Indian Society, bá kan náà ni ó ṣe àtúnṣe sí iwe "Iṣẹ́-Ọwọ́" ní ọdún 1899 sí 1900.
Oun ni aláwọ̀ dúdú tó kẹ́yìn tí wọ́n yan sí ilé-ìwòsan ìjọba àmúnisìn gẹ́gẹ́ bí amúgbá-lẹ́gbẹ̀ẹ́ fún ọ̀gá agba tí ó ń ṣiṣẹ́ abẹ nílé ìwòsàn náà, ṣáájú kí ọgbàẹ́ni Joseph Chamberlain tó kéde wípé àwọn Gẹ̀ẹ́sì aláwọ̀ funfun nìkan ni àwọn yóò ma fi di àyè naa láti ọdún 1902.
Savage ṣiṣẹ́ fún àìmọye ọdún ní Cape Coast ní Gold Coast tí ó jẹ́ ìlú amọ́nà àwọn Gẹ̀ẹ́sì àmúnisìn tẹ́lẹ̀, tí ó padà di orílẹ̀-èdè olómìnira Ghana lóní gẹ́gẹ́ bí Onímọ̀ ìṣègùn fún ìjọba àti ilé-iṣẹ́ ìwòsàn aládáni.
Savage jẹ́ ọ̀kan gbòógì nínú àwọn tí ó léwájú nínú ẹgbẹ́ òṣèlú People's Union, ẹgbẹ́ tí wọ́n da sílẹ̀ ní ọdún 1908 láti ọwọ́ ọ̀gbẹ́ni John K. Randle.
Lóòtọ́ ni àwọn tí wọ́n jẹ́ agbátẹrù àti abẹnugan nínú ẹgbẹ́ òṣèlú náà ni wọ́n jẹ́ akójọpọ̀ àwọn àgbà àgbà kan tí wọ́n ń fẹ́ ìṣèjọba àwa-arawa kúrò lábẹ́ àwọn Gẹ̀ẹ́sì àmúnisìn, amọ́ àwọn péréte kan tí wọ́n padà dara pọ̀ mọ́ wọn ni wọ́n ri àríwòye ọjọ́ ọ̀lá, tí wọ́n sì ní èrò rere ọ̀tò míràn lọ́kàn.
Ẹgbẹ́ òṣèlú People's Union ń fẹ́ láti lo ìlànà pẹ̀lẹ́-pùtù láti fi gba òmìnira lọ́wọ́ awọn Gẹ̀ẹ́sì àmúnisìn, amọ́, èyí lòdì sí ìgbésẹ̀ ìjìjà-n-gbara ẹgbẹ́ òṣèlú Nigerian National Democratic Party tí wọ́n da sílẹ̀ ní ọdún 1922 láti ọwọ́ Herbert Macaulay.
Richard Akínwándé Savage tí wọ́n bí ní ọdún 1874, tí ó ṣaláìsí ní ọdún –1935 ni ó jẹ́ òkan lára àwọn ògúná-gbòngbò onímọ̀ ìṣègùn, oníṣẹ́ ìròyìn àti olóṣèlú ní àárín Ìpínlẹ̀ Èkó ní àsìkò ìjọba amúnisìn Gẹ̀ẹ́sì ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Lakoko ti o wa ni Ile-ẹkọ giga, Ajisola ṣeto ipilẹ kan ti kii ṣe ti ijọba Jewel Empowerment Foundation, pẹlu emi iṣẹ lati mu wahala ti awujọ duro nipa sise ifiagbara fun awon ọdọ ati idamọran awọn ọmọde.
Ajisola ṣe ifilọlẹ iṣẹ ṣiṣe fiimu re ni ọdun 2016 pẹlu sise fiimu Road to Ruin ni ifowosowopo pẹlu ipilẹ rẹ, Jewel Empowerment Foundation pẹlu ero lati gba ijọba niyanju lati gbe igbese fun ipese awọn iṣẹ fun awọn ọdọ Naijiria.
Oṣere Raphael Niyi Stephen, ti o kopa ninu fiimu naa, ti sọ pe: "Fiimu naa jẹ ọna lati jẹ ki awon eniyan mọ ohun ti n ṣẹlẹ si awọn ọmọde ati lati tun tele ohun ti ijọba n ṣe nipa ikiri oja, lati jẹ ki awọn eniyan mọ pe ikiri oja ko ni n ti o kan fun awon omo wa".
Ọjà Onitsha tí a tún mọ̀ ní Ọjà Onitsha àkọ́kọ́ jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ọjà tí ó tóbi júlọ ní ìwọ̀-òòrù Áfíríkà èyí tí ó dá lóríi bí ó ti tóbi tó àti oríṣiríṣi ọjà tí ó wà níbẹ̀.
Ẹgbẹ́ oníṣòwò ọjà Onitsha tí àdàpè rẹ ńjẹ́ OMATA, èyítí ìgbàgbọ wà pé ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹgbẹ́ ọlọ́jà tí ó gbajúmò ní àgbáyé ni ó ńṣe àkóso ọjà yí.
Díẹ̀ nínú àwọn olúgbéọjá wọlé pàtàkì máa nkó ọjà tí ó lé díẹ̀ ní ọgọ́rùn ún tí àwọn tọọnu wọn jẹ́ ogójì wọlé ní ọdún kan.
Àwọn àjọ ojúlalákàn fi ń ṣọ orí tí ọjà Onitsha gangan tí ó sì jẹ́ wípé wón ń ṣiṣẹ́ lábé ọ̀wọ́ àwọn olópàá Nàìjíríà ni wón ń ṣọ́ ọjà yii.
Ó jẹ́ ọjà tí ọ̀pọ̀ àwọn oníṣòwò tí wón wà ní agbègbè ECOWAS ma ń wá fún káràkátà tí ó fi mọ́ Accra, Abidjan, Douala, Niamey àti Cotonou àti àwọn ibòmíràn ní àgbáyé tí a bá níkí á ménuba díẹ̀.
Ó di ìlú-mòọ́ká látàrí Ìbáṣepọ̀ rẹ̀ pẹ́lú àjọ MTN pẹ̀lú bí ó ṣe wà lára àwọn olùfilọ́ọ́lẹ̀ ètò ati fíforin dáni lára yá MTN Project Fame fún àwọn ọ̀dọ́ .
Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Benue nígbà tí ó ka ẹ̀kọ́ girama rẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Èkó.
Sónáìyà jẹ ọmọ bíbí ìlú Ìbàdàn, olú-ìlú Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ , Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ alákọ̀bẹ̀rẹ̀ alápéjúwe sẹnti lukes, Mòlété, Ìbàdàn àti ilé ẹ̀kọ́ girama Sẹnti Annes, Mòlété́ bakaánà ní ìlu Ìbàdàn.
Olúrẹ̀mí Comfort Sónáìyà, a bi ní ọjọ́ kejì, osù keta, odún 1955, Ó jẹ olóṣèlú kan gbòógì ní orílè-èdè Nàíjírìa, ọ̀mọ̀wé àti ònkọ̀wé ni.
Ní ọdún 1982, wọ́n gbàá síṣé ní ilé ẹ̀kọ́ gíga Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ gẹ́gẹ́ bíi igbákejì olùkọ́ ní abala àwọn tí ó ń mójú tó ètò ẹ̀kọ́ Èdè àjèjì, ó padà di ọ̀jọ̀gbọ́n nínú èdé faransé àti lìngùísítíkì ní ọdún 2004.
Ní ọdún 2010, Ó fẹ̀yìn tì kúrò lẹ́nu iṣẹ́ ní Obáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ Unifásitì, Ó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òsèlú KÓWÀ , wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bíi alukoro ẹgbẹ́, wọ́n sì tún fàá kalè ní ọdún 2015 gẹ́gẹ́ bií olùdíje fún igbákeji olórí orílẹ̀ èdè lábẹ́ ẹgbẹ́ náà.
Ọgbọ́n ilà kíkọ yi kii se tí gbogbo orílẹ̀-èdè yíì ní láti ìbèrè bikose ohun tí àwọn ènìyàn orílẹ̀-èdè yíì jogún láti Ìwò-Òrùn níbi tí àsà náà tí kọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀.
Gbogbo àwọn ilà ojú wònyí láti ẹ̀kíní títí dẹ́ ẹ̀kẹfà lo wọ́pọ̀ láàrin àwọn ọmọ Ọ̀yọ́, Ìbàdàn, Ogbomoso, Ẹdẹ, Iwo àti Òsogbo.
Ni ọdun 2008 o ti ṣiṣẹ lati ṣiṣẹ lori iṣẹ akanṣe lori ẹgbẹ amoye Banki Agbaye ti o ṣe iranlọwọ fun Banki lati ṣe atunṣe ilana ilana rira rẹ eyiti o wa titi di ọdun 2011.
Ni ọdun 2016, Sope gbe si South Africa ati pe wọn yan alamọdaju ofin ni Yunifasiti Stellenbosch, South Africa ni ọdun 2017, nibiti o ti jẹ Ori ti ẹka ti ofin Mercantile, ati Igbakeji Oludari Ẹka Iṣowo Ofin Afirika.