polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Àwọn ìlú tí ó wà ní agbègbè Ìkàrẹ́ tẹ́lẹ̀ ni Ọ̀kà-Àkókó ,Ìṣùà Àkókó , Ọ̀gbàgì-Àkókó, Òkèàgbè-Àkókó, Ìrùn-Àkókó àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
̀ Ohun tí wọ́n fi ń ṣọrọ̀ ajé ní ìlú Ìkàrẹ́ ni ǹkan ọ̀gbìn bíi: obì, kòkó, iṣu àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Ìkàre jẹ́ ojúkò ọjà fún ọ̀pọ̀ àwọn ìlú tí wọ́n wà ní agbègbè rẹ̀ pẹ̀lú àwọn ọjà tí wọ́n wà ní ìlú Ìkàrẹ́ bí Ọjà Ọba tí ó wà ní àdojúkọ ilé ìfowó-pamọ́ First Bank tẹ́lẹ̀, Ọjà Ọ̀kọrẹ̀ , Ọjà Òṣèlè ni ó jẹ́ ọjà tí wọ́n ti ń sábà ma ń ta àwọn ǹkan ìṣèmbáyé ìbílẹ̀ jùlọ ní Ìkàrẹ́, Ọjà Jubilee , àti àwọn ọjà míràn tí wọ́n so ìkàrẹ́ pọ̀ mọ́ àwọn ìlú míràn tí wọ́n wà ní agbègbè rẹ̀.
Lẹ́yìn gbogbo rògbòdìyàn yìí ni Ọ̀kà-òkìle pinu láti ba gbogbo ará Ìpólé se ìpàdé pọ̀, ohun tí o sẹ lẹ ni Ìpàdé ni pé Ọ̀kà-òkìle se àlàyé pé oun fẹ́ férakù láàrín wọn ó fún wọn ni osù mẹ́ta, lẹ́yìn osù kan ará ìlú lọ ba pé sé kò fẹ́ wo ilé mọ ilè mọ ni, sùgbọ́n ojú ti fẹ́ ma ti Owari nítorí òrọ̀ òhún ti di yẹ̀yẹ́ láàárín ìgboro.
Lẹ́yìn tí ó di onílùúmọ̀ọ́nká ni orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó dá ẹgbẹ́ akọrin rẹ̀ sílẹ̀ ni àkókò 1970, Sunny Ade bá ilé-iṣẹ́ Island Records ṣiṣẹ́ ní 1982 tí àwọn àwo rẹ̀ Juju Music àti Synchro System sì jẹ́ àgbà wọlé ní káríayé.
Synchro System yìí ló mu wọlé gẹ́gẹ́ bíi ọ̀kan lára àwọn tí wọ́n du ipò Grammy, tí ó mu jẹ́ olórin àkọ́kọ́ láti Nàìjíríà tí yóò dé irú ipò bẹ́ẹ̀.
Olóyè Sunday Adéníyì Adégẹyè , tí a mọ̀ sí King Sunny Adé, jẹ́ olórin jùjú ọmọ Nàìjíríà, òǹkọ̀tàn-orin àti onimọ̀-ọlọ́pọ̀ irinṣẹ́.
Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olórin tàkasúfèé tí ó ṣe àṣeyọrí káríayé, tí wọ́n sì tún mọ̀ ọ́ bí ọkàn lára àwọn olórin tó làmìlaka nígbà gbogbo.
Gẹ́gẹ́ bí àbáyọrí síṣí lọ láti orílẹ̀ èdè kan sí òmíràn láti bíi ọ̀rúndún sẹ́yìn, ìpínlẹ̀ Èkó pẹ̀lú ti ní èrò tó pọ̀ tí wọn kìí ṣe àwọn ọ̀wọ́ ẹ̀yà orílẹ̀-èdè Nàìjíríà pẹ̀lú Edo, Fulani, Hausa, Igbo, Ijaw, Ibibio, àti èèyàn Nupe láàárin àwọn ọ̀wọ́ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà yòókù.
Ó sopọ̀ mọ́ gúúsù nípasẹ̀ àwọn ìgbèríko Benin àti sí ìwọ̀-oòrùn nípasẹ̀ ààlà òkèèrè pẹ̀lu Ìlu Benin, Ìpínlẹ̀ Èkó ń pín àwọn ààlà pẹ̀lú Ìpínlẹ̀ Ogun sí ìlà-oòrùn àti àríwá ní èyí tí ó mu jé ìpńilẹ̀ kan ṣoṣo ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó pín ààlà pẹ̀lú ìpínlẹ̀ kan péré.
Orúkọ fún ìlú Èkó — Ìlú tí ó pọ̀ jùlọ ní ilẹ̀ adúláwọ̀ — wọ́n dá ìpínlẹ̀ náà látara agbègbè Ìwọ̀ Oòrùn tí ó sì jẹ́ olú-ìlú tẹ́lèrí ní ọjọ́ kẹ́tadínlọ́gbọ̀n oṣù karùn-ún, ọdún 1967.
Gégẹ́ bí ìtọ́ka agbègbè, Ìpínlẹ̀ Èkó jé ilẹ̀ omi tí ìdá-mẹ́rin rẹ̀ dín ní díẹ̀ kúnfún òṣà, itọ́ àti àwọn odò.
Èyí tí ó fẹ̀ jù nínú àwọn omi wọ̀nyí ni ọ̀sà Èkó àti Lekki nínú ìpínlẹ̀ náà pẹ̀lú odò Ogun àti Osun tí ó ń sàn wọnú wọn.
Àwọn omi yòó kù jẹ́ itọ́ tí ó ń sàn kiri ìpínlẹ̀ náà tí wọ́n sì jẹ́ ọ̀nà ìrìnàjò pàtàkì fún àwọn èèyàn àti àwọn ọjà.
Offshore, ìpínlẹ̀ yìí bákan náà ṣàkónú àwọn onírúnrú ohun ọ̀gbìn, ẹranko àti ẹranmi gẹ́gẹ́ bí ẹjá ṣe wà náà ni àwọn ẹranmi ilẹ̀ adúláwọ̀ àti àwọn ọ̀ọ̀nì.
Ìpínlẹ̀ Èkó ti jé ibùgbé fún ọdún tó ti pẹ́ nípasẹ̀ àwon ọ̀wọ́ onírúnrú ẹ̀yà onílùú, nípàtàkì awọn ọmọ Yoruba ni wọ́n ń gbé káàkiri ìpínlẹ̀ náà àmọ́ àwọn èèyan Ewe àti Ogu náà ń gbé ibi tí o nasẹ̀ lápá ìwọ̀ oòrùn.
Ní ìgbà ìgbàanì, etí odò tàbí ìladò ni ọ̀lájú máa ń gbòòrò: Mesopotámíà wà láàárín odò méjì tó ṣe pàtàkì — Odò Tígírísì àti Odò Yúfírétì; Odò Náílì ṣe kókó fún Íjíbítì ìgbàanì.
Àwọn ìgboro ìlú ńlá ìgbàlóde bíi Èkó, Lọ́ńdọ́nù, Tokyo, Parisi, Montreal, Rotterdam, Shanghai, Buenos Aires, New York àti Ṣìkágò ti gbòòrò lápá kan nítorí wọ́n láǹfààní sí omi.
Ní ẹkùn ilẹ̀ aláìtó omi gẹ́gẹ́ bíi apá àríwá Áfíríkà àti Ilẹ̀ Lárúbáwá, àǹfààní omi tó ṣeé mu ti ń ṣe kókó fún ìdàgbàsókè ènìyàn.
Ó lé ni egbàárùn òsísé ìjoba tí Murtala yo lénu isé nítorí àìsòótó lénu isé, àbètélè, jegúdú-jerá, síse ohun ìní ìjoba básubàsu, àìlèsisé-lónà-tó ye tàbí ojó orí láìfún won ní nkankan.
god: n; (Christians and Muslims believe in one God; in other religions there are different gods for raim, fire, health e.t.c.) olórun Awòn elésìn kìrìsìtééní àti àwon mùsùlùmí gbàgbó nínú olórun an, nínú awon èsùn ìyókù, orísìírísìí àwon olórun ló wà fún; òjò, má, ìlera àti béè béè lo.
gossip: n; (I had a gossip with my neighbour and she told me all about the bad behaviour of her sister’s Children.) ofófó; òrò èyìn; àbòsí Èmi pèlí aládùúgbò mi jo se àbòsí lánàá ó sì so gbogbo nnkan fún mí nípa ìwà búburú àwon omo ègbón-ón rẹ̀ obìnrin.
Ìtumò: Ìyàwó méjì ni won jo wà lóòdò Oko gbogbo ìgbà ni ìjà ma ń wáyé láàrin àwon méjéèjì èyìn ìyàwó si ni oko ma ń gbèè sí Ìyàálé ka èyí sí àrínfín ló fi bínú dodo èyí ni wón fi ń pe odò yìí ní Orógún orúko yìí náà ni wón fi ń pe àdúgbò yen.
Ìtumò: gbogbo àwon tí wón kókó wá láti ilú ìbòmíran sí Ìbàdàn agbègbè yìí ni wón kókó dúró sí kí wón tó ó fónká ló sí ìgboro orísìírìsìí àwon èyà ní ilè-Yorùbá la lè bá pàde nib í ìdí nìyí tó fi ń jé Ayékalè.
Ìtumò: Ode ni Okùnrin yìí ni àsìkò ogun ti àwon èèyàn bá ń sá sógùn ún sósì ó wá pe àwon ènìyàn pé tí àwon dijo dúró síbí ìdí nìyí tí wón fi ń pè é ní àgbolé Bánjo ibi tí àwon ènìyàn jo sí.
Ìtumò: Èbá-Òdàn ni wón kókó ń jé télè nítorí pé ní èbá-òdàn ni àwon ògúnmólá tó té Ìbàdàn dó kókó de si kí wón tó ó bó sí àárín ìlú nígbà tí ojú ń là ni wón yí orúko náà padà sí Ìbàdàn.
Ìtumò: Odò kan ló ń jé onà àwon ìyá kan ma ń ta ewé lápákan ibi tí odò wáà ti sàn kojá idí nìyí ti wón fi ń lo ewé láti yán an kí ènìyàn lè mo ibi tí à ń tóka sí lápá odò náà.
Ìtumò: Igi ló ń jo osè yìí àwon ènìyàn ma ń dúró sídìí rè láti won okò nígbà tí ó wá dip é àwon ènìyàn ń kí ilé sí agbègbè yìí ni wón wá á fi igi yìí so àdúgbò náà.
Ìtumò: Nínú àwon tí wón ma ń mo ilé-pàálábàrá láyé ìgbà yen bàbá kan wà ládùgbó yìí tó jé ìlú mò-ón-ká nínú ìsé òmòlé ló jé kí wón so àdúgbò náà ní ilé-olómo.
Ni osù karun 2007, Peter Obi tún fi ipò Gomina sílè léyìn tí Andy Uba wolé gegebi Gomina ìpínlè Anambra, o tori oro yìí lo ilé ejo lekansi, o ni sáà ijoba rè to ye kó bèrè bi odun 2003 kí o sì pari ni odún 2007 bèrè ní odun 2006, nitori náà, kí ilé ejó jé kí sáà ìjoba rè di odún 2010 .
Gẹ́gẹ́ bí àkọsílẹ̀ kan ni BBC, ìtàn fi ye wa pe, Basọrun Gaa ni olori igbimọ Ọyọmesi, eyi to dabi Olootu ijọba laye ode oni, lẹyin Alaafin, tii se oriade ilu Ọyọ́, Basọrun Gaa lo tun ku.
Alaafin Awọnbioju lo jẹ Alaafin lẹyin Labisi, sugbọn niwọn igba toun naa kọ lati gba itọni lọdọ Basọrun Gaa, aadoje ọjọ pere lo lo lori itẹ ti Gaa fi ni ki wọn yẹju rẹ
Lọdun 1774 ni Alaafin Abiọdun gori itẹ, to si n wọna bi yoo se rẹyin Basọrun Gaa, ko lee roju se aye, sugbọn Gaa pa ọmọbinrin Alaafin Abiọdun, Agbọrin, nigba to nilo ẹranko Agbọnrin, to si ni orukọ wọn jọra
Ọrọ naa dun Abiọdun to bẹẹ, to si beere fun atilẹyin Onikoyi, ati aarẹ Ọna Kakanfo to jẹ nigba naa, Ọyalabi lati ilu Ajasẹ ipo, ki wọn lee tete rẹyin Basọrun Gaa
Lọdun 1774, ẹgbẹlẹgbẹ awọn eeyan Ọyọ ile ya bo agboole Basọrun Gaa, ti wọn si wọ ọ lọ si ọja Akẹsan, ki wọn to sun un nina gburugburu, bẹẹ ni wọn pa a tọmọtọmọ, wọn jẹ ile Gaa run patapata
Sugbọn iku Basọrun Gaa se akoba nla fun ijọba Ọyọ akọkọ, tori lẹyin iku Gaa ni ẹdinku ba bi awọn ọmọ ogun rẹ ti dangajia si ati agbara ilu naa, tawọn ilu kan si n sa kuro labẹ rẹ, titi ti Ọyọ ile akọkọ fi tu lọdun 1836.
Ìjìnlẹ̀ èdè Yorùbá ni ònkọ̀wé náà fi kọ ìwé náà, tí ó sì gbé ìtàn rẹ̀ lé orí ìtàn gidi tí ó sì jẹ́ ojúlówó ìtàn ilé Yorùbá.
Awon teliskopu onitiworan saba ni jigi to ti je didan to ni isegeege bi ti idamewa ibuiruila itanmole afojuri, sugbon Teliskopu Ofurufu yi unje lilo fun isakiyesi lati itanmole afojuri de oninuawoaro be sini o gbodo ni diffraction limited pato lati le lo gbogbo anfani ti ayiko ofurufu pese.
Ìgbàjá-àwọ̀ onínúaró àkọ́kọ́ ti Òrùn jẹ́ rírí ní 1946, NASA sì ṣègbéra Orbiting Solar Observatory láti gba àwọn ìgbàjá UV, ìtànká-X , àti ìtànká gamma ní 1962.
Tẹ́lískópù ọ̀nà-àyípo òrùn kan jẹ́ gbígbérá ní 1962 látọwọ́ Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan bíi apá ètò òfurufú Ariel, bẹ́ẹ̀sìni ní 1966 NASA ṣègbéra ìránlọṣe Orbiting Astronomical Observatory àkọ́kọ́.
OAO-2 tó rọ́pò rẹ̀ ṣe àkíyèsí onínúaró àwọn ìràwọ̀ àti gáláksì láti ìgbà ìgbéra rẹ̀ ní 1968 títí di 1972, èyí pẹ́ ju ọdún kan tí wọ́n gbèrò fun lọ.
Àwọn ìránlọṣe OSO àti OAO fihàn bí àwọn àkíyèsí ibùdó òfurufú ṣe ṣe pàtàkì sí nínú ìtòràwọ̀, bó sì ṣe di 1968, NASA ṣàgbédìde àwọn ètò gidi fún tẹ́lískópù alátànpadà pẹ̀lú jígí tí ìdákọjá rẹ̀ jẹ́ 3 m, tó jẹ́ mímọ̀ nígbà náà bíi Large Orbiting Telescope tàbí Large Space Telescope , tí yíò gbéra ní 1979.
Awon eto yi tenumo bi o se se pataki fun awon iranlose itoju pelu awon eniyan lo si teliskopu na lati ri pe iru eto alewo na ni emi ojo pipe, besini igbedide lasiko kanna eto fun and the concurrent development of plans for the reusable oko alobo alatunmulo fihan pe oroiseona ti yio gba eyi laye ko ni pe waye.
Nitori aito owo lo fa ti European Space Agency se pinu lati pese owo ati irinse fun teliskopu na, ati batiri olorun ti yio fun ni agbara, ati awon osise lati sise lori teliskopu na ni Amerika, fun eyi won yio fun awon atorawo ara Europe ni 15% asiko isakiyesi lori teliskopu na.
Ni 1923, Hermann Oberth — to je gbigba bi baba ise roketi ayeodeoni, lapapo mo Robert H. Goddard ati Konstantin Tsiolkovsky — setewejade ("Roketi sinu Ofurufu Planeti"; "The Rocket into Planetary Space"), to fenu ba bawo ni teliskopu se le je mu jijulo sinu ona-ayika Aye pelu roketi.
Tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ njẹ́ "Sunshine State", Ìpínlẹ̀ Ondo jé ọ̀kàndìnlógún Ìpínlẹ̀ tí ó pọ̀ jùlọ ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, tí ó sì jẹ́ ìpínlẹ̀ karùndínlọ́gbọ̀n tó fẹ̀ jùlọ gẹ́gẹ́ bí ìwọ̀n ilẹ̀ gbígbà.
Ilé àwọn òkè Idanre ni, tí ó kó ipa tó ga jùlọ nínú ìdajì àwọn agbègbè ìwọ̀-oòrùn tí ó làmìlaka lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí ó ga ju ìwọn ọgọ́run mítà lọ ní títayọ.
Ìpínlẹ̀ Ondo pín ààlà pẹ̀lú Ìpínlẹ̀ Ekiti sí àríwá, pẹ̀lú Ìpínlẹ̀ Kogi sí àríwá-ìlà-oòrùn, pẹ̀lú Ìpínlẹ̀ Edo sí ìlà-oòrùn, pẹ̀lú Ìpínlẹ̀ Delta sí gúúsù-ìlà-oòrùn, pẹ̀lú Ìpínlẹ̀ Ogun sí gúúsù-ìwọ̀ oòrùn, pẹ̀lú Ìpínlẹ̀ Osun sí àríwá-ìwọ̀ oòrùn, àti pẹ̀lú Atlantic Ocean sí gúúsù.
Ìpínlẹ̀ náà ṣàkóónu ẹkùn ìjọba ìbílẹ̀ méjìdínlógún, àwọn tí ó jẹ́ gbòógì náà nìwọ̀nyí Akoko, Akure, Okitipupa, Ondo, Ilaje, Idanre àti Owo.
Àwọn fáfitì ìjọba tí ó gbajúgbajà ní ìpínlẹ̀ Ondonáà nìwọ̀nyí Federal University of Technology Akure, Akure Ondo State University of Science and Technology, Okitipupa University of Medical Sciences, Ondo, Ondo àti Adekunle Ajasin University, Akungba Akoko.
Ọ̀wọ́ ẹ̀yà ní ìpínlẹ̀ Ondo kún fún ọ̀pọ̀ ẹ̀yà Yoruba ìdá ọ̀wọ́ ti Idanre, Akoko, Akure, Ikale, Ilaje, Ondo, àti àwọn èèyàn Owo.
Ará Ijaw, bẹ́ẹ̀ náà ni ọ̀gọ̀rọ̀ àwọn Apoi àti Arogbo ń gbé ní gúúsù-ìlà-oòrùn létí omi tó súnmọ́ ààlà ìpínlẹ̀ Edo.
Ọ̀gọ̀rọ̀ àwọn èrò yìí jẹ́ ẹlẹ́siǹ Kììtẹ́nì; tí àwọn diẹ jẹ́ ẹlẹ́siǹ Mùsùlùmí àti àbàlàyé.
Gómìnà Oluwarotimi Odunayo Akeredolu ti ẹgbẹ oṣelu "All Progressives Congress" ni wọ́n ṣe ìbúra fún bọ́sípò ní ọjọ́ kẹrìnlélógún oṣù kejì, ọdún 2017 jẹ lẹ́yìn Olusegun Mimiko.
Pupo ninu awon oro ti o jeyo ninu Ede Swahili,lo ní orisun ninu Ede Larubawa, nitori Ibalopo ti o waye laarin awon Eya Bantu, ati awon Onisowo Larubawa, ti o wa ni eti bebe Sánji ati pásíà ni Ila orun Afrika, ni bi odun Ogorun mejila sehin.
Awon ede miran ti jeyo ninu awon oro Swahili ni Ede Jamani , Ede Potoki ,Èdè Gẹ̀ẹ́sì , ati Ede Faranse{French}, lati awon Ibalopo ti o waye larin awon onilo ede wonyii, ni nkan bi odun Ogorun marun sehin.
Ede Swahili ni oni ,ti di ede Keji, ni Ilo fun Egbegberun eniyan ni orile-ede meta ni Iha Ila Orun Afrika, Tànsáníà, Orílẹ̀-èdè Olómìnira Tòṣèlúaráìlú ilẹ̀ Kóngò ati Kenya, ni ibi ti ede naa ti je ede Ijoba.
Nínú ìtàn mìíràn, a gbọ pé àwọn oríṣìí ènìyàn bí i mẹ́fà ni wọ́n tẹ̀dó lásìkò ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ sí Ẹ̀fọ̀n-Aláayè.
Nítorí àìkọ sílẹ̀ ìtàn yìí, kò jẹ́ kì a rí àkọsílẹ̀ gidi fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìlú ní ilẹ̀ Yorùbá nínú ibi tí ìlú Ẹ̀fọ̀n-Aláayè ti jé ọ̀kan nínú awọn ìlú bẹ́ẹ̀.
Oríṣìí òpìtàn ni a rí, ìtàn wọn máa ń yàtọ̀ sí ara wọn, bí kò ní àfikún yóò ni àyọkúro ọ̀kan pàtàkì lára ohun tí àwọn òpìtàn ti ṣiṣẹ́ lé lórí nípa ìtàn ilẹ̀ Aáfíríkà ni ìyànjú wọn lati wo ìtàn ìwáṣẹ̀, kí wọ́n tó lè fa òótọ́ yọ jáde.
Ṣàṣà ni onímọ̀ kan tó ṣiṣẹ́ lórí ìtàn ìlú kan tàbí àdúgbò kan tí kò mú ìlànà ìtàn ìwáṣẹ̀ ló láti ṣàlàyé to bojumu nípa orírun ìlú kan .
Àwọn ni Adúdú Ọ̀ránkú tí ì ṣe ìran àwọn Obólógun; Aparapára ọ̀run ìran awọn Aṣemọjọ, ẹ̀ẹ̀kẹta ni Èsùmòrè-gbé-ojú-ọ̀run-sàgá-ìjà.
Ìtàn sọ pé lásìkò tí Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ padà sí Ilé-Ifẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ọọ̀ni, bọ́ sí àkókò ti Ọba Dàda Aláàfin Ọ̀yọ́ wá lórí oyè ni nǹkan bí 1200-1300AD.
Gẹ́gẹ́ bí àwọn òpìtàn ilẹ̀ Yorùbá, àwọ òpìtàn ìlú Ẹ̀fọ̀n Aláayè gbà pé ọ̀dọ̀ odùduwà ni wọ́n tí ṣẹ̀ wá láti Ilé-Ifẹ̀.
Awọn òpìtàn yìí lè rò pé bóyá nítorí tí a ti ń pe àwọn Ọba ilẹ̀ Yorùbá ni ìgbákejì òrìṣà ni àwọn náà ṣe rò pé Aláayè àkọ́kọ́ rọ̀ sílẹ́ ayé lati ọ̀run.
Ìtàn yìí tẹ̀síwájú pé ọkùnrin yìí ní aáwọ̀ ni ààfin, èyí ló mú kí Odùduwà ṣe fún Aláayè ní ilẹ̀ sí ìráyè tí a mọ̀ sì Modákẹ́kẹ́ lónìí.
Tó bá jẹ́ òtítọ́ ní Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ tún wa jọba lẹ́ẹ̀kejì ní Ilé-Ifẹ̀ a jẹ́ pé àsìkò Aláàfin Àjàkáló jẹ ọba.
Bí ìtàn ìwáṣẹ̀ yìí ìbá ṣe rọrún tó láti gbàgbọ́ awọn àskìyèsí kan ní a rí tọ́ka sí tí ó jẹ́ kí ìtàn náà rú ènìyàn lójú.
Ọbalùfọ̀n Aláyémọrẹ yìí jẹ́ ọmọ Ọbàlùfọ̀n Ogbógbódirin tí í ṣe àkọ́bí Odùduwà tí ó jẹ́ Ọọ̀ni ti Ilé-Ifẹ̀ ni àkókó ìgbà kan.
Lẹ́yìn Ikú rẹ̀, Ọ̀rànmíyàn lò yẹ kí ó jẹ ọba ní Ilé-Ifẹ̀ ṣùgbọ́n ó ti lọ sílùú àwọn ọmọ rẹ̀, Eweka ni Eìní ati Aláàfin ni Ọ̀yọ́.
Ọmọdé tó bá lọ sì igbó ibi tí wọ́n kó ẹfọ̀n kékeré sí, ni awọn òbí wọn a ké pé: ‘Kọ́ ọ̀ yàá ṣe lúgbó ẹfọ̀n alaayè’
Nígbà tí Ọ̀rànmíyàn dé, Aláyẹ́mọrẹ sá kúrò lórí oyè nítorí pé ní ayé àtijọ́ wọn kì í fi ẹni ìṣááju sílẹ̀ láti fi àbúrò joyè.
Ìrè-Èkìtì jẹ́ ìlú kan ní agbègbè àríwá Èkìtì ní ìpínlẹ̀ Oǹdó; èyí tí ó jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ọmọ bíbí inú ìpínlẹ̀ ìwọ̀-oòrùn àtijọ́.
Tí ènìyàn bá gba ojú títì ọlọ́dà wọ ìlú Ìrè, ó rí bi kìlómítà márùndínlógójì sí Ìkọ̀lé-Èkìtì tí í ṣe olú ìlú fún gbogbo agbègbè àríwá Èkìtì.
Ọ̀nà apá ọ̀tún yẹn tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ ń ṣe ni a óò wá tọ̀ dé Ìrè-Èkìtì, kìlómítà márùn-ún ibi tí a ti máa yà jẹ́ sí ìlú Ìrè-Èkìtì.
Gẹ́gẹ́ bí n óò ti ṣe àlàyẹ́ ní orí kejì ìwé àpilẹ̀kọ yìí, “Oní-èrè” ni ìtàn sọ fún wa pé wọ́n gé kúrú sí “Onírè” ti ìsìnyìí.
Ìtàn sí tún fi yé mi pé ìlú kékeré kan tí ó ń jẹ́ “Igbó Ìrùn” ni àwọn ará Ìrè-Èkìtì ti ṣí wá sí ibi tí wọ́n wà báyìí; àìsàn kan ló sì lé wọn kúrò níbẹ̀.
Síbẹ̀síbẹ̀, wọ́n ṣì ń ráyẹ̀ gbọ́ ti ẹ̀sìn ìbílẹ̀ Yorùbá, bí ọ́ tilẹ̀ jẹ́ pẹ́ ó ní àwọn àdúgbò tí èyí múmú láyà wọn jù.
Ibitoye , ‘Ìlú Ìrè-Èkìtì’, láti inú ‘Òrìṣà Ògún ní ìlú Ìrè-Èkìtì.’, Àpilẹ̀kọ fún Oyè Bíeè, DALL, OAU, Ifẹ̀, Nigeria, ojú-ìwé 1-3.
Díẹ̀ lára àwọn olórin wéré ni; Sikiru Omo Abiba, Ajadi Ganiyu, Ayinde Muniru Mayegun, Ajadi BAshiru, Sikiru Onishemo, Kawu Aminu, Jibowu Barrister, Ayinde Fatayi, Kasali Alani, Saka Olayigbade, Ayinla Yekini àti Bashiru Abinuwaye.
Barrister sọ ọ́ di mímọ̀ pé ìwé alẹ̀móde kan ni òun rí ní pápá ọkọ̀ òfurufú, tí wọ́n kọ "Mount Fuji sí, tí oh jẹ́ òkè tó ga jùlọ ni Japan. Wọ́n sì máa ń sọ pé kí a má ṣi Fuji gbé fún "fuja" tàbí "faaji".
Nígbàtí wa ni ẹnu isé ológun, Powell tún je Alábàágbìmọ̀pọ̀ Ọ̀rọ̀ Àbò Orílẹ́-èdè ile Améríkà ; Apèse, Ilé-isé Alase àwọn Ológun Jagunjagun ilè Améríkà ; àti Alaga Ijokopápo àwọn Ògá Ọmọ-ológun ilè Améríkà , orí ipò yi lówà nígbàtí Ogún Ikùn Odò Persia selè.
Powell darapo mo Reserve Officers' Training Corps ni ilè èkó City College ní New York o si sàlàyé re léyìn ìgbà na gẹ́gẹ́ bi ìrírí tí o mu inu re dunjulo laye re, pe ohun ti ri ohun ti ohun fẹ́ràn tí ohun si mọ̀ọ́ ṣe, lókàn re pe "öhun ti wa ara ohun ri."
Nigbato di omo odun 49, Powell di Alábàágbìmọ̀pọ̀ Ọ̀rọ̀ Àbò Orílẹ́-èdè fún Àare Ronald Reagan lati 1987 titi di 1989 lai fi ipò re sílè gẹ́gẹ́ bi igbákejì ògágun .
Nígbàtó parí isé Ìgbìmò Òrò Àbò ilè Améríkà, Powell gbà ìgbésókè si ipò Ògágun lábé Àare George H.W. Bush, o si ṣiṣé nígbà die gẹ́gẹ́ bi Alásẹ, Ilé-isé Apèse àwọn Ológun Jagunjagun ilè Améríkà, to un mójútó gbogbo Ológun Jagunjagun, Ológun Jagunjagun Alágbẹ́pamó, àti àwọn ẹyo Ilé-isé Ológun Olúsọ́ ilè Améríkà fun orile Améríkà, Alaska, Hawaii àti Puerto Rico.
Àfúnse isé ológun to se gbèyìn, láti October 1, 1989 títí di September 30, 1993 ní gẹ́gẹ́ bí Alága ìkejìlá Ijókopapo àwọn Ògá Ọmọ-ológun, èyí ni ipò ológun tógajúlo ní Ilé-isé Alákòso Òrò-àbò ilè Améríkà .
Ọdún Kérésìmesì jé ayẹyẹ ọdọọdún láti ṣe àjọyọ̀ ibí àti ìwà sáyé Jésù Kristi, èyí tí ó ma ń sábà wáyé ní ọjọ́ Kàrúndinlogbin oṣù Kejìlá .
Bí ó tilè jẹ́ wípé àwọn ọ̀pọ̀lọpọ̀ ńṣe àjọyọ̀ yìí ní ọjọ́ Kàrún lélógún oṣù Kejìlá, àwọn Kristẹni míràn ṣe ayẹyẹ náà ní ọjọ́ míràn, bí àpẹẹrẹ, àwọn ìjọ ní órílẹ̀ èdè Armenia ṣe ajoyo náà ni ọjọ́ keje oṣù kini .
Àwọn ìjọ míràn ní Armenia tí ó ún lo Kalenda Julian ṣe ayẹyẹ Kérésìmesì ní ọjọ́ kádinlogun oṣù Kínní ọdún , ọjọ́ kejìdínlógún sì jẹ́ ọjọ́ aisimi Kérésìmesì.
Nígbà tí Jósẹ́fù àti Maria ìyá Jesu wọ ìlú náà, ilé ibùsùn tí wón wò kò ní ìyára, èyí mú kí wón fi ibùjẹ ẹran lọ̀ wọ́n, ilé ibuje ẹran yìí ni a bí Jesu sí, àwọn áńgẹ́lì sì kéde ibí rẹ̀ fún àwọn oluso àgùntàn, tí àwọn Olùṣọ́ àgùntàn náà sì fi ọ̀rọ̀ nípa ibí rẹ̀ lédè.
Bákan náà ni ó tún ṣe oǹgbufọ̀ fún ohun tí Ààrẹ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà nígbà kan rí lásìkò Ológun, ìyẹn Ibrahim Babangida sọ, pẹ̀lú tí Ààrẹ-fìdíhẹ nígbà ayé Ológun kan rí Chief Ernest Shoneka, nípa lílo èdè Yorùbá tó gbámúṣé.
Adébáyọ̀ Àkàndé Fálétí jẹ́ ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, Akéwì , Olùkọ̀tàn, àti eléré orí-Ìtàgé, bákan náà ni ó tún jẹ́ oǹgbufọ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì sí èdè Yorùbá, ó sìn tún jẹ́ Omíròyìn orí Ẹ̀rọ asoro-ma-gbesi Radio, Olóòtú ètò orí Tẹlifíṣọ̀n TV, àti Olùdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ ẹ̀rọ Amóhùnmáwòrán àkọ́kọ́ ní ilẹ̀ Adúláwọ̀ Afíríkà tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Western Nigeria Television .
Tíọ́rì Aṣàtakò imúnisìn jẹ́ tíọ́rì lítíréṣọ̀ àkọ́kọ́ tó kanlẹ̀ wa fún lámèyító lítíréṣọ̀ àwọn orílẹ̀ èdè tó ti fojú gbooru iná ìjọba amúnisìn tẹ́lẹ̀.
Yorùbá bọ̀, wọn ni, abini tún bini, àbèrè tun bèèrè ni kì í jẹ́ ká a pe àbúrò ẹni lọ́mọ ẹni, gbogbo àwọn tíọ́rì lítéṣọ̀ tí a ti tọ́ka sí tàbí ṣe àlàyé rẹ̀ tẹ́lẹ̀ bí ifojuààtò-wò, ìfojú-ìhun-wò títí ó fi de tíọ́rì Makisiisi kò kanlẹ̀ wà fún lámèyítọ́ lítíréṣọ̀ àwọn adúláwọ̀ tàbí àwọn orílẹ̀ èdè ti kì í ṣe ara Yúróòpù àwọn onímọ̀ kan wulẹ̀ n ra tíọ́rì náà bọ lítíréṣọ̀ adúláwọ̀ lọ́rùn lasan ni.
Irú iṣẹ́ bẹ́ẹ̀ kò sí ni wọ àjọ àwọn onímọ̀ lámèyítọ́, ko sí ibi ti a kò tí lè lo tíọ́rì fún àlàyé tàbí ìgbélé-wọ́n iṣẹ́, ewì, eré-oníse tàbí eré-onítàn ìtàn àròsọ tí o fí kan eré inú fíìmù àgbéléwò tàbí alágbèéká.
Láti nǹkan bí ọdún 1840 ni Karl Marx fúnra rẹ̀ ti ṣe ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ àlàyé lórí awujọ ati àṣà, ṣùgbọ́n ní nǹkan bí Sẹ́ńtúrì ogún ni tíọ́rì náà búrẹ́kẹ láwùjọ àwọn akadá.
Àwọn agbátẹrù tíọ́rì yìí sọ pé iṣẹ́ tí lítéṣọ̀ máa ń ṣe ni láti dáàbò bo àṣà àti iṣẹse àwùjọ kan, nítorí náà ohun tó gbọdọ̀ jẹ lámèyítọ́ lógún ni ṣíṣe àfihàn irú àwọn àṣà tó ṣúyọ nínú iṣẹ́ ọnà aláwòmọ́ lítíréṣọ̀.
Torí pé odo yìí wọn kì í sọ̀rọ̀ tí wọn ń pọn bẹ́ẹ̀ ni wọn kì í jẹ́ kí ilẹ̀ mọ́ tí wọn á fi pọn ni wọ́n fí pè é ní “Láì kọ sìn.
Ìyànà Ẹ̀gbá:- Àdúgbò yìí pópó ni wọn máa ń pèré tẹ́lẹ̀ ṣùgbọ́n nígbà tí obìnrin ará Abẹ́òkuta kan wá ń ta àmàlà níbẹ̀ wọn mọ̀ ọ́ bí ẹni mo owó wọn sì máa n fi júwe pé Ìyànà tí Obìnrin ẹ̀gbá ti ń ta àmàlà.
Ayé dáadé:- Àdúgbò tí wọn kọ́kọ́ ri ẹ̀rọ radio alátagbà ara ògiri mọ́ tí wọn sì fi ibẹ̀ ṣe olú ilé iṣẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ fún ìgbà àkọ́kọ́ ní ìlú ìkirè ni Ayé dára dé Ayedaade.
Kòso:- Àdúgbò yí ni Ojúbọ Sàngó wà ní ìlú Ìpetu-Modù ṣùgbọ́n kí wọn ma ba à máa la orúkọ mọ́ sàngó lórí wọn ń pe ibẹ̀ ní kòso-Ibi tí sàngó kú sí.
Ìsàlẹ̀ Àgbàrá:- Àdúgbò yí wà ní gẹ̀rẹ́ gèré ibẹ̀ ni àgbàrá máa ń dojú kọ, odò tó tún wà ní ibẹ̀ máa ń kún àkún ya wọlé.
Brasil je omoegbe oludasile Awon Orile-ede Asokan, G20, CPLP, Isokan Latini, Agbajo awon Orile-ede Iberia Amerika, Agbajo awon Orile-ede Amerika, Mercosul ati Isokan awon Orile-ede Guusu Amerika, ati ikan ninu awon orile-ede BRIC.
Brasil , lóníbiṣẹ́ bíi Orílẹ̀-èdè Olómìnira Aparapọ̀ ilẹ̀ Bràsíl , ni orílẹ̀-èdè tótóbijùlọ ní Gúúsì Amẹ́ríkà àti ní agbègbè Amẹ́ríkà Látìnì.
Ni owo ipari ọdun 1990 ati ni kutukutu ọdun 2000, oṣere ti o mọ julọ ti o ni irawọ ni ọpọlọpọ awọn fiimu atẹle, pẹlu Lost Kingdom II, Kosorogun II, ati Blood Sister II, ti o yori si ẹbun alaṣeyọri nla kan ni ipo awọn aami idanimọ Ifarahan Agbaye ni ọdun .
Ni, o ṣe irawọ ni Nollywood asaragaga,: Last Flight to Abuja eyiti o lu Hollywood awọn tonibajẹ: Spiderman , Think like a Man , ' 'Ice Age' ',' 'The Avengers' ', ati' 'Madagascar' 'lati di fiimu elekeji ti o ga julọ ni awọn sinima Afirika Iwọ-oorun ni .
Láti ìgbà tí fiimu sinimá àgbéléwò ti jẹ akọkọ ni ọ́dún 1995, 'Ọmọ́tọ́lá ti farahàn nínú àwọn fiimu tí ó ju ọ̀ọ́dúnrún lọ, tí ó ta miliọnu àwọn adakọ fidio.
Lẹyin ti o gba àìmọye àmìn ẹ̀yẹ-giga ló ti gbà lórí à ń ṣeré sinimá àgbéléwò yìí, ṣiṣilẹ iṣẹ orin kan, ati ikojọpọ ipilẹ onifẹfẹ ti o jẹ ilara, tẹtẹ ti pe e bi gidi Africa Magic Ọ̀pọ̀lọpọ̀ olólùfẹ́ ní wọ́n sìn ń tẹ́lẹ̀ lórí àwọn ìkànnì abánidọ́rẹ̀ẹ́ lórí ẹ̀rọ ayélujára.
Ìyá rẹ, Oluwatoyin Jalade née Amori Oguntade, ṣiṣẹ ni J.T Chanrai Nàìjíríà, ti babá rẹ, Oluwashola Jalade, ṣiṣẹ ni YMCA ati Egbé Orilẹ-ede Ekó.
Ipilẹṣẹ akọkọ ti Ọmọtola ni latì ṣiṣẹ ni iṣakoso iṣowo, lakọ́kò ti o n durò de àwọn abajade rẹ latí ilè-ẹkọ giga, o bẹrẹ àwòṣé lati ṣe igbesi aye.
O di olupolongo Idariji Agbaye ni ati pe o ti kopa ninu awọn ikede ni Sierra-Leone ati ipolongo rẹ laipe ti Awon Niger Delta ni Naijiria, nibi ti o ta fidio kan ti o n beere Shell ati ijọba lati ni soke, nu nu, san owo sisan ati gba ojuse ti awọn idasonu Epo ni Niger-Delta.
Èrò kejì nípa orísun Èkìtì ni pé Odùduwà tó jẹ́ babańlá ìran Yorùbá rin ìrìn-àjò lọ sí Ilé-Ifẹ̀, ó ri pé àwọn kan ti tẹ̀dó sí ibẹ̀.
Ọlọ́fin àti àwọn ará rẹ̀ tẹ̀síwájú nínú ìrìn-àjò wọn, Ṣùgbọ́n nígbà tí wọ́n dé ilẹ̀ kan tí orúkọ rẹ̀ ńjẹ́ Ọwá-Obòkun Orangun tí ó jẹ́ ọba Ìlá pinnu láti dúró sí ibi tí à ń pè nih Ìjẹ̀ṣà ní òní àti Igbomina ní ìpínlẹ̀ Osun.
Wọ́n ṣe àkíyèsi pé òkè pọ̀ ní ibi tí wọ́n tẹ̀dó sí wọ́n sì pe ibẹ̀ ní 'ilẹ̀ olókìtì' èyí tí ó padà di Èkìtì, báyìí ni Èkìtì ṣe gba orúkọ.
Ìpínlẹ̀ Èkìtì"' jẹ́ Ìpínlè ní apá ìwọ̀ oòrùn Nàíjíríà tí ó jẹ́ dídásílẹ̀ ní ọjọ́ kìíní oṣù ọwàwà,1996 pẹ̀lú àwọn ìpínlẹ̀ tuntun márùn-rún mìíràn látọwọ́ ọ̀gágun Sani Abacha.
Ọpọlọpọ awọn oogun jẹ mimics tabi awọn oogun ti awọn ohun elo ifihan agbara nitrogen adayeba: fun apẹẹrẹ, awọn loore Organic nitroglycerin ati nitroprusside n ṣakoso titẹ ẹjẹ nipasẹ jijẹ iṣelọpọ si ohun elo afẹfẹ nitric adayeba.
Awọn alkaloids ọgbin ni nitrogen nipasẹ asọye, ati nitorinaa ọpọlọpọ awọn oogun ti o ni nitrogen olokiki, gẹgẹbi caffeine ati morphine jẹ boya alkaloids tabi awọn mimics sintetiki ti o ṣiṣẹ lori awọn olugba ti awọn neurotransmitters ẹranko .
Isopọ ti o lagbara pupọ julọ ni nitrogen akọkọ jẹ gaba lori kemistri nitrogen, nfa iṣoro fun awọn ohun alumọni mejeeji ati ile-iṣẹ ni iyipada N2 sinu awọn agbo ogun ti o wulo, ṣugbọn ni akoko kanna ti o nfa itusilẹ ti awọn oye nla ti nigbagbogbo wulo agbara nigbati awọn agbo ogun ba sun.
Nitori iyipada ti nitrogen akọkọ ati awọn agbo ogun ti o wọpọ pẹlu hydrogen ati atẹgun, nitrogen jẹ eyiti ko wọpọ pupọ lori awọn aye aye apata ti Eto Oorun ti inu, ati pe o jẹ nkan ti o ṣọwọn diẹ lori Earth lapapọ.
Nítrójìn bíi ẹ́límẹ̀ntì jẹ́ ẹ̀fúùfù átọ̀mùméjì aláilawọ̀, aláìlóòórùn, aláìní-ìdámọ̀ N àti nọ́mbà átọ̀mù 7.
Nítrójìn bíi ẹ̀límẹ̀ntì jẹ́ ẹ̀fúùfù átọ̀mùméjì aláilawọ̀, aláìlóòórùn, aláìníé-ìṣẹ̀wọ̀ aláìkópa ní oníkún.
Gẹ́gẹ́ bí a se mọ̀ pé tẹ́lẹ̀-tẹ́lẹ̀ rí, a kì í kọ èdè Yorùbá sí lẹ̀, sí sọ nìkan ni a ń sọ ọ́ lẹ́nu.
Ṣùgbọ́n nígbà tí àwọn òyìnbó aláwọ̀ funfun dé tí òwò ẹrú si bẹ̀rẹ̀ ní pẹrẹ wọ́n bèrè sí ní í kó àwọn ọmọ bíbí ilẹ́ Yorùbá lẹ́rú lọ sí òkè-òkun.
ṣùgbọ́n ní ọwọ́ àsìkò ti wọ́n fi wà ní oko ẹrú yíì ni wọ́n ti ń se ẹ̀sìn jíjẹ́-ọmọ-lẹ́yìn-kírísítì Àwọn òyìnbó amúnsìn yìí sí rí i ní ọ̀ranyàn pẹ̀lú láti se agbára lórí i bí ẹ̀sìn yí yóò se máa tẹ̀síwájú láàrin wọn.
Nínú sí se eléyìí ó se pàtàkì láti rí i dájú pé ọmọ bíbí ilẹ̀ Yorùbá tó sì jẹ́ gbédè-gbijọ̀ èdè náà wà ní bẹ̀ àti kí ó sì kó ipa takuntakun nínú sí se àyẹ̀wò, àfikún, àyokúrò àti afótónu tó yaarantí ló rí iṣẹ́ náà.
Okùnrin kan tí ń jẹ́ Bowdich ni ẹni àkọ́kọ́ tí ó kọ́kọ́ si ṣẹ́ lórí i àwọn òǹkà Yorùbá bí i, óókan, ééjì, ẹ́ẹ́ta títío do ri i ẹ́ẹ́wà-á ó sì se àwọn isẹ́ yìí í ní odún .
Itumò: Nítorí àgbára àti ìwa ìpàǹle tàbí ìwà jàgídíjàgan okunrin kan báyìí ti a pe orùko rè ní Ìdó ni àsìkò Ojoun ni a se so oruko adugbo yìí ní Ìdómolè léyìn ikù okunrin yìí ni awon ènìyàn bérè sì fi okunrin yìí júwè adúgbò ré.
Ìtàn fi yé wa pé nígbà tí ogun àti ọ̀tẹ̀ yí ìlú Ìjerò ká, ẹ̀gbọ́n Alákeji tí ó jẹ́ ọba wá gbéra láti lọ wá ọ̀nà tí wọn yíò fi ṣẹ́gun àwọn ọ̀tá tí ó yí wọn ká.
Àwọn Yorùbá ló ń pà á lówe pé, ‘báyé bá ń yí ká báyé yí, bígbà bá ń yí ká bá ìgbà yí, ìgbà laṣọ, ìgbà lẹ̀wù, ìgbà sì ni òdèré ikókò nílè Ìlọrin.’ Nísìsíìyí, arábìnrin Adépèjì Afọlábí tí ó jẹ́ eléré àpíìrì ní Ìdó-Èkìtì ti mú ìlù Bẹ̀mbẹ́ àti àkúbà mọ́ agbè àti agogo tí a ń lò tẹ́lẹ̀ nínú eré àpíìrì.