polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Gẹ́gẹ́ bí ààrẹ, ó gbé òfin tí ó de kíkó èrú wọ orílẹ̀-èdè rẹ̀ lọ́nà àìtọ́, tí ó sì gbé ìgbésẹ̀ lórí gbígba owó orí kalẹ̀.
Látàrí ìgbésẹ̀ ìjọba rẹ̀ yí, olórí òṣìṣẹ́ ìjọba rẹ̀ Maurice Kouandété dìtẹ̀ gba ìjọba rẹ̀ ní ọjọ́ kẹwá oṣù kejìlá ọdún 1969, nígbà tí wọ́n yin ìbọn léra léra mọ́ ilé ìjọba tí awọn méjì nínú àwọn ẹ̀ṣọ́ rẹ̀ sì kú ní fọná-fọnṣu.
Zinsou kò rí ju ìbò mẹ́ta lọ nínú ìdìbò gbogbo gbòò tí wọ́n ṣe ní ọdún 1970, ó sì kọ̀ láti dara pọ̀ mọ́ ìgbìmọ̀ ìjọba ààrẹ ilẹ̀ Benin.
Ṣùgbọ́n nínú ìwé yìí mo ṣe àyẹ̀wò púpọ̀ àwọn ẹ̀ka-ède Yorùbá léte àti pe àkíyèsí sí fonẹ́tíìkì àti fonọ́lọ́jì ẹ̀ka-èdè wọ̀nyí.
Bákan náà ni ìwé yìío yóò jẹ́ ìpèníjà fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ onímọ̀-èdè Yorùbá láti túbọ̀ kọ ibi ara sí àwọn ẹ̀ka-èdè Yorùbá ju ti àtẹ̀yìnwá lọ.
Níbi ti irú ìwádìí bẹ́ẹ̀ bá jàjà bọ́ sí ọwọ́ akẹ́kọ̀ọ́, èdè Gẹ̀ẹ́sì tí wọn fi ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀ yóò mú ìfàsẹ́yìn bá iṣẹ́ wọn nítorí wọ́n ní láti kọ́kọ́ túmọ̀ rẹ̀ sí èdè Yorùbá kí wọn tó le ṣe àyẹ̀wò àwọn ẹ̀ka-èdè bẹ́ẹ̀ finnífínní.
Yorùbá gẹ́gẹ́ bí Orílẹ̀-Èdè jẹ́ àti-ìran-díran Odùduà pẹ̀lú gbogbo àwọn tí wọn ń sin Ọlọrun ni ọ̀nà ti Odùduà ń gbà sìn-ín; ti wọn si bá a jade kúrò ni agbedegbede ìwọ̀ oòrùn nígbà tí ìrúkèrúdò dé nipa ìgbàgbọ́ rẹ̀ yìí.
Bí wọn ti ń rìn káàkiri ni Yorùbá, bí Orìlẹ̀-Èdè n gbòòrò síi, ti ó si fi jẹ́ pé l’onii gbogbo àwọn ènìyàn tí wọn ń bá ni gbogbo ibi tí wọn ti ń jagun tí ó di ti wọn àti ibi tí wọn gbé ṣe àtìpó, tí wọn si gbé gba àṣà, ati ìṣe wọn, titi ti ọkunrin Akíkanjú, Akọni, Olùfọkànsìn, Olóógun, Àkàndá ẹ̀dá, yii fi fi Ile-Ifẹ ṣe ibùjókòó ati àmù Yorùbá.
Ìpínlẹ̀ Ilẹ̀ Ìbínní dé etí Odò Ọya: Awọn wọnyi ni àwọn ìlú tí ọmọ Eweka gbé ṣe àtìpó ati ibi tí wọn jẹ oyè sí, àwọn bíi Onìṣà Ugbó, Onìṣà Ọlọ́nà àti Onìṣà Gidi , pàápàá jùlọ àwọn tí wọn ń jẹ oyè tí à ń pè ni Òbí.
Ní ọjọ tí o gbẹ̀yìn oṣù keje ọdún 2018, Ní Sàràki kúrò ní Ẹgbẹ́ APC, tí ó sì padà sí ẹgbẹ́ PDP ti ó wà ní àkọkọ́, tí ó fí dì ààrẹ ẹgbẹ́ alátàkò .
Sàràki kéde pé òun yóò wà lára àwọn tí wọn sára fún Ìpo ààrẹ Orile èdè Nàìjíríà, tí o sí rà iwe tí wọn ń pé ní Presidential Ticket ní ìdìbò ọdún 2019,amò nínú ìbò abẹlé, ó fi ẹ̀yin lè lẹ nígbà tí Atiku Abubakar jáwé olúborí.
Amò ó tún tẹ̀síwájú láti kéde pé òun ní Olùdarí Àgbà ẹgbẹ́ tí ó ń ṣètò ìponlogo fún Atiku Abubakar tí n du ipò ààrẹ ní idibo gbogbogboo ni ọdún 2019, sùgbóọ́n òun náà fẹ̀hìn lè lẹ nígbà tí Ààrẹ Muhammadu Buhari jáwé olúborí tí ó pàdé dì ààrẹ fún orílé Èdè Nàìjíríà.
Ó jẹ́ Ààrẹ Ketàlá ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin orílé èdè Nàìjíríà láti ọdún 2015-2019, àti pé òun náà ni Ààre kẹjọ fún ilé ìgbìmò asòfin ní orílé Èdè Nàìjíríà.
Ó jẹ́ Gómìnà ní ìpínlè Kwara láti ọdún 2003 títí dé 2011 lábé àwọn ọmọ ẹgbẹ PDP ó sì tún jẹ́ aṣojú Central Senatorial District tí ìpínlẹ̀ Kwara ní láàrin ọdún 2011 sí 2019, ó lọ ṣáà àkókò lábẹ́ abé ẹgbẹ́ òsèlú People Democratic Party àti ṣáà kejì lábẹ́ ẹgbẹ́ òsèlú All Progressive Congress.
Tí o túnbọ̀ tẹsiwaju láti lọ kàwé sí ní Fásitì tí wá ní London ni ilé ìwòsan tí London Medical college láti ọdún 1982 tí tí dì 1987 ní bí tí o tí kàwé gbọyè Bachelor of Medicine, Bachelor of Surgery.
Wọn bí Saraki ni ọjọ kọkàndínlógún oṣù Kejìlá ní ọdún 1962 ní Lọ́ǹdònù tí ìyá rẹ̀ ń jẹ́ Florence Morenike Sàràki àti bàbá rẹ̀ Olusola Saraki, tí òun náà nígbà kan rí tí jẹ́ Adarí ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ní orílé èdè Nàìjíríà.
Awon arinajo miran se ipe telifonu nipa lilo telifonu ati telifonu alagbeka, won si pese ekunrere ohun to un sele, ninu re nipe awon melo kan ninu awon afipagboko wa ninu awon baalu ohun, pe ata tabi iru awon ifon kemika noxious, bi efuufu ataju tabi ifon ata je lilo, ati pe won ti fi obe gun awon.
Won tun so pe nibere Al-Qaeda gbimo lati fo baalu ti won ba gba lati fi kolu awon ile-ise atomu ki se lati kolu Gbongan Idunadura Agbayer ati Pentagonu, sugbon won pinu lati mo kolu awon ile-ise ilo agbara inu atomu "nigbayi na" nitori iberu pe ose e se ko "mo se e dari mo".
George Bernard Shaw (Ọjọ́ Kerin-dín-lọ́gbọ̀n Oṣù Keje, Ọdún 1856 sí Ọjọ́ Kejì Oṣù Kọkànlá Ọdun 1950), tí a mọ̀ ní ìfarahàn rẹ̀ láti pè é nírọrùn; Bernard Shaw, jẹ́ òǹkọ̀wé àwọn eré òṣèré ará ìlú Irish, alárìwísí, olóṣèlú àti alákitiyan olóṣèlú.
Ipa rẹ̀ lórí ìtàgé àwọn ìlà oòrùn, àṣà àti ìṣèlú gbòòrò láti àwọn ọdún 1880 sí ìgbà ikú rẹ̀ àti kọjá ìgbà ikú rẹ̀.
Tí a bí ní Dublin, Shaw kó lọ sí Ìlú London ní ọdún 1876, níbi tí ó tiraka láti fi ìdí ara rẹ̀ múlẹ̀ bí òǹkọ̀wé àti alátinúdá àràmàndà, ó sì bẹ̀rẹ̀ ìlànà líle ti ẹ̀kọ́-ara ẹni.
Ní àtẹ̀lé ìjídìde ìṣèlú kan, ó darapọ̀ mọ́ Fabian Society tí ó kẹ́kọ̀ọ́ ìwé-ẹ̀kọ́, ó sì di ìwé pẹlẹbẹ olókìkí jùlọ rẹ̀.
Wọ́n tó Me be ní ìlànà ẹ̀sìn Mùsùlùmí , àmó ó padà gba ẹ̀sìn kìrìstẹ́nì lábẹ́ ìjọ Aguda ti Roman Catholicism látàrí kí ó lè kópa nínú ìṣèlú.
Ilẹ̀ Ọbalúayé Rómù tabi Ileo Róòmù ní ìgbà eyin toloselu to sele ni Romu Atijo, tó jẹ́ ti ìjọba apàṣẹ-wàá tó ní àgbègbè káàkiri Europe àti yípo àgbègbè Mediterranean.
Ó yan olórí ìjọba Marcelo Torcuato de Alvear, pẹ̀lú ìrírí rẹ̀ lábẹ́ ìjọba alágbádá, ati ipa rẹ̀, wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bíi 1931 campaign.
Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kọkànlá ọdún 1931, pẹ́lú Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ẹgbẹ́ òṣèlú , Radical Civic Union , àti Socialist Independent Party .
Iṣẹ́ takuntakun tí Mínísítà fún ọ̀rọ̀ ilẹ̀ òkèrè rẹ̀ Carlos Saavedra Lamas, ni ó jẹ́ àṣeyọrí pàtàkì fún ìṣèjọba rẹ̀, amọ̀ wọ́n fi ẹ̀sùn àjẹbánu rẹpẹtẹ kan ìṣèjọba rẹ̀ pẹ̀lú bí ó ṣe jọ̀wọ́ ètò ọrọ̀ Ajé orílẹ̀-èdè sọ́wọ́ àwọn British pàá pàá jùlọ ní ìgbà kejì rẹ̀ ọ̀gbẹ́ni Julio A. Roca Jr.
Bàbá rẹ̀ Agustín,ti fìgbà kan rí jẹ́ Gómìnà fún ẹkùn Corrientes Province, kò pẹ́ púpọ̀ tí ó sì fi di ìgbà kejì Ààrẹ orílẹ̀-èdè náà.
Ó sì dra pọ̀ mọ́ àwọn akẹgbẹ́ rẹ̀ tókù nínú Revolución del Parque, níbi tí wọ́n ti gba àwọn ohun ija fún àwọn ajìjangbara, wọ́n mú wọn amọ́ wọ́n da wọn sílẹ̀ẹ̀ láìpẹ́.
Agustín Pedro Justo Rolón tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù kejì ọdún 1976 jẹ́ Ààrẹ apàṣẹwàá orílẹ̀-èdè Argentina tẹ́lẹ̀ láàrin ọdún 1932 sí 1938, ó sì tún jẹ́ olóṣèlú pẹ́lú ni.
Ìpínlẹ̀ Yóbè jẹ́ ìpínlẹ̀ kan ní agbègbè àríwá-ìlà-oòrùn orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, tí ó pín ààlà pẹ̀lú Ìpínlẹ̀ Borno.
Àgbájọ àwọn Orílẹ̀-èdè Aṣòkan fún Oúnjẹ àti Iṣẹ́àgbẹ̀ je ile-ise onise pataki ti Àgbájọ àwọn Orílẹ̀-èdè Aṣòkan to le waju itiraka lati bori ebi lagbaye.
Ninu ayo iwasopin, orile-ede Spein, to je aboriidije Europe, bori orile-ede Nedalandi pelu gol 1–0 leyin asiko afikun, Andrés Iniesta lo ju gol wole ni iseju 116k lati fun Spein ni ife-eye agbaye akoko re, o di orile-ede ekejo ti yio gba ife-eye na ati orile-ede Europe akoko ti yio gba ni eyin odi orile Europe.
Bí ẹ bá fẹ́ dá àkòrí tàbí àyọkà kan sí orí Wikipedia Yorùbá, ẹ kọ àkòrí ọ̀rọ̀ náà sí inú 'apótí ìṣàwárí' kí ẹ sì tẹ Ṣàwárí.
Bí ohun tí ẹ béèrè bá ti jẹ́ dídá sí orí Wikipedia tẹ́lẹ̀, akọ́lé náà yóò wá ní awọ Búlúù, amọ́ tí kò bá yì tiì sí ní orí ìkanì Yorùbá Wikipedia, yóò wá ní awọ̀ pupa.
Tí ẹ bá tẹ klik lórí rẹ̀, yíò mu yín lọ́ sí ààyè "Àtúnṣe sí" àkọlẹ́ ọ̀rọ̀ òfọ pẹ̀lú orúkọ ìjápọ̀ náà, níbẹ̀ ni ẹ ti lè kọ ìkọ àkọlé ọ̀rọ̀ náà.
Bí ẹ bá fẹ́ bẹ̀rẹ̀ àkọ́lé ọ̀rọ̀ tuntun èyí tí kò sí nínú Wikipedia tẹ́lẹ̀, ẹ kọ àkọ́lé rẹ̀ sínú àpótí "Ṣàwárí" tó wà ní apá ọ̀tún ojúewé .
Tí àkọlé ọ̀rọ̀ náà bá wà lórí Wikipedia tẹ́lẹ̀ , yíò gbà yín ní ààyè láti ṣàtúnṣe rẹ̀, sùgbọ́n tí kò bá sí, àkọ́lé tí ẹ ṣàwárí rẹ̀ yóò wà ní awọ̀ pupa.
Ó dára pọ̀ mọ́ akẹ́kọ̀ọ́ ọmọ ogún, Royal Navy gẹ́gẹ́ bí akọ́ṣẹ́ ní HMSFisgard, lẹ́bàá Torpoint, East Cornwall ní oṣù kìíní ọdún 1959.
Ó wà ní Grenville Division ní HMS Fisgard, tí ó sìn yẹ kí ó parí ìkẹ́kọ̀ọ́ oṣù mẹ́rìndínlógún, abala kìíní rẹ̀ ní ìparí oṣù kẹrin ọdún 1960.
Ọ̀gágun Augustus Akhabue Aikhomu tí wọ́n bí lógúnjọ́ oṣù kẹwàá ọdún 1939,ti o sìn papòdà lọ́jọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹjọ ọdún 2011 jẹ́ Ọ̀gágun orí omi, olóyè Admiral tí orílẹ̀ èdè Nigeria, tí ó sìn jẹ́ Igbákejì Ààrẹ Ológun orílẹ̀-èdè Nigeria lábẹ́ Ààrẹ Ológun, Ọ̀gágun-yányán, General Ibrahim Babangida ní ọdún 1986 sí 1993.
Egbe komunisti kan je, o kere patapata bi iro Lenisti se so, egbe oluso awon akosoto olosise, boya to un sejoba tabi aisejoba, sugbon nigbati iru egbe bayi ba bo si ori ijoba lorile-ede kan pato, egbe oloselu yi yo je alase to gajulo ipase-waa awon proletariati.
Fún mí ní ọmọ rere" Bẹ́ẹ̀ náà síní Àwa sí fún ní ìròyìn ayọ̀ wípé òun yì ó rí Ọmọkùnrin bí. Nítorí ìdí èyí, nígbà tí òun dàgbà dé bí tí ó lè rìn káàkiri pẹ̀lú Ibrahim, òun sí wí fún wípé: Ìwọ ọmọ mí ó! A ti fi hàn mí l'ójú rán wípé mo fí ọ ṣe ìdúpẹ́ oore , àbí ìwọ kò rí bí nkán ti rí bí - kíni èrò tìre?! Òun sí da lóhùn wípé: "Ìwọ bàba mi ó!
Nínú wàásí Sheikh náà tí í ṣe ọmọ-bibi orílẹ̀-èdè Nàìjíríà gbo lórí ètò àjọ̀dún ọdún tí òṣìṣẹ́ àgbà Mùsùlùmí Àlàájíaji Gúrúrángà ṣe olóòtú àti olú-gbàlẹjọ̀ lórí ẹ̀rọ-sọ̀rọ̀sọ̀rọ̀ náà wípé, fífi ọmọ bíbí Ibrahim sílè kì ì ṣe rírú ẹbọ.
Com láti pàṣẹ ilé-èkó Ìsìlàámù Awqaf Africa ní Ìlú London ṣé àlàyé ní èdè Yorùbá lórí ẹ̀rọ Rédíò Abùjá wípé ìdánwò ní Ọlọ́hun ṣe fún Ànọ́bì ibrahim láti ṣe Ìfi- rinlẹ̀ jíjẹ olúsìn-rere, olótìitọ̀, olódodo àti olumọ̀- oore.
Ní ọdún 1991, Sheikh Dr. Abu-Abdullah Adélabú ṣe àlàyé nípa Ọdún Iléyá ní orí Ẹ̀rọ-sọ̀rọ̀sọ̀rọ̀ Rẹ́díò Abùjá wípé Ọdún Iléyá jẹ́ àjọ̀dún ìfi-ẹ̀mí-ìmọorè-hàn, Ọlọ́hun ní kí Ibrahim ó ṣe láti fi ẹ̀mí-ìmọ́orè hàn èyí tí ó sí fí ọmọ rẹ̀ Ishmael sílè fún ìfi ẹ̀mí-ìmọ́orè hàn sí Ọlọ́run tí ó ṣe àdéhùn fún pé bí oun Ibrahim bá bímọ nínú ogbó pé òun yóò fí ọmọ náà jọ́sín fún Ọlọ́run.
"Ìwọọ tí ṣe gẹ́gẹ́ bí A ti fi hàn ó ní òtítọ àti ní òdodo! Báyìí náà sì ní Àwa ṣe má ń san ẹ̀san fún Múhsínùn - Sheikh Adélabú ṣe ìtọka sí Ẹsẹ Ọrọ Ọlọ́hun nínú kúránì Orí 2:112)."
Ọdún Iléyá "Ọdún Ìdúpẹ́-Ọòrẹ" jẹ́ ọjọ́ ìsinmi pàtàkì nínú ẹsìn Ìsìlàámù ti àwọn Mùsùlùmí ṣe àjọyọ̀ káàkiri àgbáyé láti ṣerántí àmì kàn tí wọ́n ní ìfẹ sí tí ó ń jẹ́ Ànọ́bì Ìbùrọ̀hìmù .
Lẹ́hìn èyí, tí àwọn méjèèjì sí ti gbà fún Ọlọ́hun wọn Allah tí wọ́n sì ṣe ijúwọ̀-jusẹ̀ sílè fún Ìfẹ Ọlọ́hun), tí òun sí tí tẹ́ orí ẹ́e lọ sílẹ̀ ;
"Báyìí náà sì ní À wa jẹ́ kí ó wá nílé fún un ìrántí rere tí ó sì di mánìgbàgbé fun àti láàrín àwọn àrọ́mọdọ́mọ tí òun bọ̀ lẹ́hìn Títí Láíláí.
Bákanná bó ṣe jẹ́ oníwà tófanimọ́ra, tí wọ́n gbógo fún nítorípé ó polongo ìlera àti ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin, ó tún kọjú ìjà bo ọ̀pọ̀ àwọn ìwà ìmọtaraẹninìkan ní Burkina Faso.
Ó jẹ́ lílé kúrò lórí ìtẹ́ ó sì jẹ́ fífikúpa nínú coup d'état tí Blaise Compaoré ṣe ní October 15, 1987, èyí tí wọ́n gbàgbọ́ pé ó wá látọwọ́ ìlẹ̀ Fransi.
Ó jẹ́ Katoliki, "Thom'Sank" jẹ́ Silmi-Mossi, ẹ̀yà ènìyàn tó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìgbéyàwó láàrin àwọn okùnrin Mossi àti àwọn obìnrin Fulani afokojẹ̀.
Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ́bẹ̀rẹ̀ ní Gaoua àtí ilé-ẹ̀kọ alákọ́dàgbà ní Bobo-Dioulasso, ìlú tó jẹ́ ìkẹjì ní Burkina Faso.
Nigba ti ifipagbajoba to sele ni November 7, 1982 mu Major-Doctor Jean-Baptiste Ouédraogo sori aga, Sankara di alakoso agba ni January 1983, sugbon won le kuro ni May 17 won si ti mole leyin ibewo omo Aare Fransi to tun je agbamora oro Afrika Jean-Christophe Mitterrand.
Sankara je yiyan si ipo Akowe Abele fun Ifitonileti ninu ijoba ologun ni September 1981, nibi to ti n wa keke lo si awon ipade kabinet, sugbon o kosesile ni April 21, 1982 lati lodi si eyi to gba pe ijoba n wuwa lona to lodi si awon osise, nibi to ti wipe "Ki ijamba o ba awon ton fokun di awon eniyan mole!"
Ìgbéwò onírúiyepúpọ̀ kan le jẹ́ òdo, tàbí kó jẹ́ kíkọ bíi àròpọ̀ ìkan tàbí ọ̀pọ̀ àwọn ọ̀rọ̀ aláìjẹ́ òdo.
Agbènọ́mbàga tó wà lórí ayípadà kan nínú ọ̀rọ̀ kan làúnpè ní ìyí ayípadà náà nínú ọ̀rọ̀ náà, ìyí ọ̀rọ̀ náà yíò jé àròpọ̀ àwọn ìyí àwọn àyípadà nínú ọ̀rọ̀ náà, bẹ́ẹ̀sìni ìyí onírúiyepúpọ̀ kan yíó jẹ́ ìyí ọ̀rọ̀ tí ìyí rẹ̀ bá tóbijùlọ.
Àwọn irú onírúiyepúpọ̀ tó tún wọ́pọ̀ ni àwọn onírúiyepúpọ̀ tó ní àwọn olùsọdipúpọ̀ oninomba odidi, àwọn onírúiyepúpọ̀ tó ní àwọn olùsọdipúpọ̀ alọ́jú , àti àwọn onírúiyepúpọ̀ tó ní àwọn olùsọdipúpọ̀ tí wọ́n jẹ́ nọ́mbà odidi ìfiwọ̀n nọ́mbà àkọ́kọ́ p kan.
Nínú mathimatiki gíga, àwọn onírúiyepúpọ̀ únjẹ́ líló láti dá àwọn òrùka onírúiyepúpọ̀, ajọttúmọ̀ pàtàki nínú áljẹ́brà afòyemọ̀ àti jẹ́òmẹ́trì oníáljẹ́brà.
Nínú àwọn onírúiyepúpọ̀ tí wọn ní ayípadà kan, àwọn ọ̀rọ̀ wọn únjẹ́ títò gẹ́gẹ́ bíi ìyí wọn, bóyá ní bi "àwọn agbára x ṣe ún kéré sí", pẹ̀lú ọ̀rọ̀ tó ní ìyí títóbijùlọ níbẹ̀rẹ̀, tàbí ní bí "àwọn agbára x bá ṣe ún pọ̀ sí".
Nítorípé ìyí onírúiyepúpọ̀ aláìjẹ́ òdo gbọ́dọ̀ jẹ́ ìyí ọ̀rọ̀ tó ní ìyí tótóbijùlọ, onírúiyepúpọ̀ ìgbékalẹ̀ọ̀rọ̀ òkè yìí ní ìyí éjì.
Nínú mathimatiki, onírúiyepúpọ̀ kan je ìgbékalẹ̀ọ̀rọ̀ kan tó ní ìgún adópin tó jẹ́ dídá pẹ̀lú àwọn ayípadà àti àwọn olùsọdipúpọ̀, nípa lílo àwọn ìmúṣe ìròpọ̀, ìyọkúrò, ìsọdipúpọ̀, àti àwọn nọ́mbà odidi agbènọ́mbàga aláìjẹ́ olòdì.
Fún àpẹrẹ, jẹ́ onírúiyepúpọ̀ kan, sùgbọ́n kìí ṣe onírúiyepúpọ̀, nítorípé ọ̀rọ̀ rẹ̀ kejì jẹmọ́ pínpín pẹ̀lú x tó jẹ́ ayípadà àti nítorípé ọ̀rọ̀ rẹ̀ kẹta ní agbènọ́mbàga tí kìí ṣe nọ́mbà odidi.
Àwọn òfin mẹ́ta yìí náà là únlò láti fi ṣe ìṣọdipúpọ̀ àwọn onírúiyepúpọ̀, nípa fífi ọ̀rọ̀ kọ̀ọ̀kan ti onírúiyepúpọ̀ kan ṣe ìsọdipúpọ̀ ọ̀rọ̀ kọ̀ọ̀kan onírúiyepúpọ̀ kejì.
inform/i - wí fúnkô lêköômú möfi sùn; informo - ìwífúnëkôìfisùn; malformaĵa - gbëfê; malformaĵo - gbëfê; informa - ti kíkô ëkônípa ìmö; informisto - abênà ìmöagbanipèalágböôwíalágbàsæ; informistino - abênà ìmöagbanipèalágböôwíalágbàsô;
ŝtelistino - olè ajínilóhun jàgùdàìgárá; ; ; politik/o- oyè iÿë ìtöjú ìlú ètò ÿíÿe ètò aláÿç; polis/o - oyè iÿë ìtöjú ìlú ètò ÿíÿe ètò aláÿç;
amerik / o - Amẹ́ríkà, ìlú òkèrè ti ; amerika - ní ti Amẹ́ríkà, iÿe ti Amẹ́ríkà; amerikano - ọmọ ilê Amẹ́ríkà; amerikanino - ọmọ ilẹ̀ Amẹ́ríkà
amik/o - örêçgbêçnìkejì; amikino - örêçgbêçnìkejì; amikeco - ìfê inú rereìrêìrêpöìbárêìbáÿörê; kompleza - lórëêÿènìàbí örêìfanimôra; familiara - lórëêÿènìàbí örêìfanimôra; afabla- lórëêÿènìàbí örêìfanimôra; amika - lórëêÿènìàbí örêìfanimôra;
aŭtomobil / o - mötò ayökëlë; mötò ayökëlë ; ); ŝoseo - önà gbàngbàòpópó ; landstrato - önà gbàngbàòpópó; veturigisto - awakõ, aléni, olùtöjú çÿin); ); ; ; ; ; ; - oníÿòwòôlôjà ))
dolĉ/a - dúndídùn ní ìtôwòní dídùn létèolóyinmômô; dolĉeco - àdídùndídùnoyinmômô; amindo - àdídùndídùnoyinmômô; amindeco - àdídùndídùnoyinmômô; ; maldolĉeco - ìkorò, ìwà kíkorò; malamindo - ìkorò, ìwà kíkorò; malamindeco - ìkorò, ìwà kíkorò;
flug/i - fò fò-lô; flugo - eÿinÿin; flugilo - ìyê apá; ; aeroplano - bàlúù ọkõ òfúrufú; aviadilo - bàlúù ọkõ òfúrufú; avio - bàlúù ọkõ òfúrufú; flugmaŝino - ọkõ ìjà òfúrufú; jeto - ôkõ òfúrufú; jetaviadilo -ôkõ òfúrufú; jetmotoro - ; - Ọkọ̀ òfurufú;
Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àpapọ̀ Sósíálístì ilẹ̀ Yugoslafia je orile-ede Yugoslafia to wa lati igba Ogun Agbaye Keji titi di igba to je tituka deede ni 1992 larin awon Ogun Yugoslafia.
Wilhelm Conrad Röntgen tàbí Wilhelm Roentgen tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹtàdínlógbọ̀n oṣù kẹta ọdún 1845, tí ó sìn kú ní ọjọ́ kẹwàá oṣù kejì ọdún 1923 jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Jemani onímọ̀ físíìsì, tí ó ṣẹ̀dá àti àwárí iran oninagberingberin ninu awon iye igun iru a mo loni si x-ray tabi Röntgen rays lọ́dún 8 November 1895, tí oríire rẹ̀ sọ ọ́ di ẹni àkọ́kọ́ tó gba Ẹ̀bùn is Nobel nínú Físíìsì ni 1901.
Láti inú àwọn ìlú olómìnira tó ti gbòòrò ní ilẹ̀ Hausa ló ti ṣẹ̀, ìjọba ìmale yìí so ọgbọ̀ ìlú tí emir ti ń ṣe olórí pọ̀ àti àwọn ènìyàn tó ju mílíọ́nù mẹ́wàá lọ ní ìpínlẹ̀ tó lágbára jù ní agbègbè náà àti ọ̀kan nínú àwọn ìlú tó jẹ́ gbòógì ní ilẹ̀ Áfíríkà ní sẹ́ńtúrì kọkàndílógún.
Ìsopọ̀ àwọn ìlú tí emir ti ń ṣe olórí kò jẹ́ kí ìjọba ìmàle dúró ṣinṣin èyí si jẹ kí wọ́n dá ìjọba Amir al-Mu'minin mọ, ẹni tí ó jẹ́ Sultan ìlú Sokoto.
nígbà tí ó fi máa di 1900, Sokoto tí ní tó " ó kẹ́ré tán ẹrú mílíọ́nù kan sí méjì àbọ̀" wọ́n ṣe ìkejì sí American South tí ó ni mílíọ́nù ní ọdún 1860 láàárín àwọn ìlú amúnilẹ́rú mìíràn.
Àwọn ìjọba Ìmale bẹ̀rẹ̀ sí ní dìdẹ lẹ̀yìn ìgbà tí ọba Yunfa tí ilẹ̀ Hausa gbìyànjú láti ṣekú pa Usman dan Fodio ní ọdun 1802.
Ọdún1804 ni Usman Dan Fodio dá a sílẹ̀ ní àsìkò ìjà ẹ̀sìn àwọn Fúlàní lẹ́yìn ìgbà tí ó gba ìjọba ilẹ̀ àwọn Hausa nínú àwọn ogun Fúlàní.
Òpin dé bá aaáwò yìí ní ọdún 1903 nígbà tí àwọn ará Britain àti ará Germany ṣẹ́gun agbègbè náà tí wọ́n sì fi kún apá Àríwá ilẹ̀ Nàìjíríà tí wọ́n ń darí nígbà náà àti Kamerun.
Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn olùgbé Éúrópù ti fi òpin sí àṣẹ ìjọba ìmàle, wọ́n so orúkọ Sultan nù, orúkọ náà ṣì wà gẹ́gẹ́ bi ipò ẹ̀sìn fún Sunni ní agbègbè náà títí di ọ̀ní.
Ìjà ẹ̀sìn tí Usman dan Fodio darí bí àwọn ìjà ẹ̀sìn mìíràn tó fara pẹ́ ẹ ní àwọn apá Sudanian Savanna àti Sahel tí ó jìnà sí ààlà ìlú tí wọ́n ń pè ní Nàíjírìà lónìí tí ó fa ìdásílẹ̀ ìpínlẹ̀ Mùsùlùmí ni àwọn agbègbè tí wọ́n di Senegal, Mali,Ivory coast, Chad, the Central African Republic, àti Sudan.
Sí àwọn ará ìta tí ń gbọ́ ìtàn ẹ̀yà kan, ó pèsè ìfòyemọ̀ àti ìjìnlẹ̀ òye sí àwọn ìgbàgbọ́, ojú ìwòye, àti àṣà agbègbè na.
Ìtàn n pese ọgbọn lati ni oye awọn akoko kan lati oriṣiriṣi awọn iwoye ati pe o tun ṣe afihan pe gbogbo awọn iṣoro ati awọn aṣeyọri wa waye ni gbogbo aṣa ati jakejado awọn akoko oriṣiriṣi ti itan.
Àsà ilẹ̀ Áfríkà pọ̀ loriṣiriṣi , tí ò sí ni idapọ awọn orilẹ-ede pẹlu ọpọlọpọ awọn ẹya ti ọkọọkan ni ihuwasi alailẹgbẹ wọn lati orílẹ̀ Afirika .
Lára àwọn ànímọ́ wọ̀nyí ni àwọn òfin, ìwà rere, ìgbàgbọ́, ìmọ̀, iṣẹ́ ọnà, àṣà, àti àwọn ànímọ́ mìíràn tí ó jẹ́ ti awọn ènìyàn àwùjọ náà.
Awọn ikosile aṣa pọ lọpọlọpọ laarin Afirika, pẹlu ọpọlọpọ awọn oniruuru aṣa kii ṣe ni awọn orilẹ-ede oriṣiriṣi nikan ṣugbọn laarin awọn orilẹ-ede kọ̀kan.
Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn àṣà ìbílẹ̀ Áfíríkà yàtọ̀ síra, síbẹ̀, nígbà tí wọ́n bá kẹ́kọ̀ọ́ jinlẹ̀ nípa rẹ̀, wọ́n rí i pé wọ́n ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àfiwé; fun apẹẹrẹ, awọn iwa ti wọn wu, ìfẹ́ ati ibowo wọn fun aṣa wọn, bakannaa ọwọ ti o lagbara ti wọn n mu fun awọn agbalagba ati awọn ẹni pataki, bi awọn ọba ati awọn ìjòyè.
Àwọn ìtàn wọ̀nyí máa ń gba ìyàn, àsálà lọ́wọ́ ikú, ìbálòpọ̀, àti ọ̀ràn ìdílé, ní lílo fọ́ọ̀mù orin kan nígbà tí wọ́n ń sọ òpin ìtàn náà.
Isọdọtun aṣa ti orílẹ̀ naa tun ti jẹ abala pataki ti orilẹ-ede lẹhin-ominira, pẹlu idanimọ iwulo lati lo awọn orisun aṣa ti Afirika lati jẹki ilana ti eto-ẹkọ, to nilo ẹda ti agbegbe ti o ni agbara ni ọpọlọpọ awọn ọna.
Awon irojinle oro-ida aye re koja afijuwe ti Koperniku lo nipa pe o pe Òrùn bi ikan ninu awon ohun agbarajo ojuorun alainiye ti won unda lo kiri: ohunni ara Europe akoko to setumo agbalaaye bi ohun ajapo nibi ti awon irawo ti a unri lale ri bakanna bi Orun.
Ó jẹ́ sáyẹ́nsì àwùjọ tó únlo oríṣi ọ̀nà ìwádìí oníìrírí and critical analysis láti ṣàgbédìde àpapọ̀ ìmọ̀ nípa àgbéṣe àwùjọ ọmọnìyàn.
Fún ọ̀pọ̀ àwọn aṣeọ̀rọ̀àwùjọ èrò iṣẹ́ wọn ni láti ṣe ìwadìí tí yíò ṣe é múlò tààrà sí ètòìlú àwùjọ àti ìtọ́jú, nígbàtí àwọn míràn dá ṣẹ́ wọn lórí ìtúnṣe ìlóye aláròjinlẹ̀ àwọn àgbéṣe àwùjọ.
Orí-ọ̀rọ̀ ṣegbàjá láti orí-pele oníkékeré ìṣàgbéṣe ẹnìkọ̀kan àti ìbáṣepọ̀ dé orí-pele onígbàngbà àwọn sístẹ́mù àti ìpele àwùjọ.
Ìṣeọ̀rọ̀àwùjọ ti úndálórí ìtòlẹ́se àwùjọ, àtòsọ́tọ̀ àwùjọ, àṣà, ìyípòpadà àwùjọ, ẹ̀sìn, ìsọditaráayé, òfin, àti ìyájú.
Gbogbo àyíká àgbéṣe ọmọnìyàn jẹ́ nínípa lórí látọwọ́ ìṣepapọ̀ láàrin ìpele àwùjọ àti ìṣàgbéṣe ẹnìkọ̀kan, Ìṣeọ̀rọ̀awùjọ ti fẹ̀ díẹ̀díẹ̀ dé orí-ọ̀rọ̀ bíi àdìmúlẹ̀ ìlera, oníwòsàn, ológun àti ìjẹníyà , Internet, bẹ́ẹ̀sìni iṣẹ́ àgbéṣe àwùjọ nínú ìdàgbàsókè ìmọ̀ sáyẹ́nsì.
Ewu aisan le dinku nipa didi ẹfọn lọwọ bibuje nipasẹ lilo awon àwọ̀n ẹ̀fọn ati awọn ogun apakokoro tabi pẹlu awọn igbese iṣakoso ẹfọn gẹgẹbi fifọn ogun ipakokoro ati fifa omi adagun kuro.
Aisise oogun laarin awọn parasite ti se okufa idagbasoke ọpọlọpọ awọn oogun ajẹsara; fun apẹẹrẹ, P. falciparum ti o soro fun chloroquine lati pa ti tàn kaakiri ọpọlọpọ awọn agbegbe ti ibà ti wọpọ, bẹẹ si ni idiwọ si oogun artemisinin ti di iṣoro ni awọn agbegbe kookan ni Guusu ila oorun Asia.
Ní oṣù kìíní ọdún 2010, Nneka Farahàn lórí ètò tí a pè ní ‘Late show’ pẹ̀lúu David Letterman ní ìlú New York kí ó tó lóre ọ̀fẹ́ àti gbé rẹ̀ kiri ilẹ̀ Amẹ́ríkà.
Ó gbà láti rìrìn –àjò orin kík̀ pẹ̀lúu Nas àti Damian Marley láti le é báwọn gbé àwo orin ‘Distant Relativs “ larugẹ. Ó ti ṣe àtúnkọ orin rẹ̀ tí ó gbajúmọ̀ jù u ni ̂”Heartbeat “ pẹ̀lu Nas tí yóò si di kíkó jáde laipẹ jọjọ.
Bẹ́ẹ̀ ló tún kọ orin tí ó fi sorí ìdije b̀ọ́ọ̀lù àgbáyé tí a pé ní 2010 ifa world cup tí ó wáyé nílẹ̀ Gúsù Afíríkà tí ó pé ní “ Viva Africa “.
Làti ọdún 2003 ni Nneka ti ń ṣíṣé pọ̀ pẹlu alátò orin hip-hop tórúkọ rẹ̀ ń jẹ́ DJ Farhot tíí tún ṣe agbórin jáde tí ó fi ilẹ̀ Hamburg ṣe ibùgbé.
Gẹ́gẹ́ bí ọ̀jẹ̀ –wẹ́wẹ́ olórin ó kọ́kọ́ jẹ it wọ́gbà àwọn ènìyàn ní ọdún 2004 nígbà tí ó kópa nínú ìṣíde ijó-jíjó kan pẹ̀lúu gbajúgbajà akọrin Reggae tí ń jẹ́ Ṣean Paul nílùú Hamburg.
Lẹ́yin tí ó gbé àwo náà tí ó là á jáde tí ó pe àkọ́lé e rẹ̀ ni “The Uncomfortable Truth” pẹ̀lú ilé iṣẹ agbó rinjáde Yo Mama’s ,níbi ìgbé –kiri orin ẹ̀ fún ìgbà àkọ́kọ̀ ló ti kọrin pẹ̀lú atrice Bart Williams nínú oṣù kẹrin, Odún 2005, ní àwọn ìlú bíi Germany, Austria àti Switzerland.
Nneka tí bàbá rẹ̀ jẹ́ ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Anambra tíí ṣe ẹ̀yà ìgbò tí ìyá a rẹ̀ sì jẹ́ ọmọ orílẹ̀ èdè Jamani.
Ó lọ ilé –ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti ilé iṣé awórin-túnrin-rọ nípìnlẹ́ Delta, Ó tẹ́ síwájú nípa lílọ ile-ìwé Girama ti ilé –iṣẹ́ ifọpo orilẹ-èdè Nàìjíríà .
Nígbà tí ó tàtaré bọ́ sí orílẹ̀ èdè Jámánì nílùú Hamburg lẹ́ni ọmọ ọdún méjìdínlógún, ó mú orin gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ ajẹ́ pẹ̀lú ìkẹ́kọ̀ọ́ gboyé nínú ìmọ̀ àṣà àti ìṣe ènìyàn.
Bótrilẹ̀ jẹ́ pè Nneka n kọrin ju Ráàpù lọ, ó ní orin hip-hop bi òún fi bẹ̀rẹ̀, òun sí ni óń fún òhun ní ìmísí nígbà tí ó si dárúkọ àwọn olórin bíi Fẹlá-kuti àti Bob Marley, kò ṣàì dárúkọ àwọn olórin Ráàpù ìgbàlódé bí i Mos Def, Talib Kweli àti Larry Hill gẹ̀gẹ̀ bí àwọn ti orin wọ́ nípa lórí ìrìn àjò òhun nínú orin kíkọ.
Àwọn orin rẹ̀ a tún má a sọ nípa ìjẹgàba àwọn ènìyan péréte lórí ọ̀rọ̀ ajẹ́,ìṣẹ́ àti ogun tí ó sí máa ń kún fún ẹkó ìwá áti ẹsẹ bíbélì nígbà ti àwọn aláwìyè kan nídi iṣẹ́ orin a máa fiwé Erykah Badu, Neneh Cherry àti Floety.
Ọ̀pọ̀ orin inú àwo náà ni ó ní í ṣe pẹ̀lú ọ̀rọ̀ –òṣèlú, tí ó ń sọ nípa ìṣòro àwọn èyà Gúsù – úsù ilẹ̀ yìí àti àwọn ìwá ọbaàyéjẹ́ mìíràn tí ń wáyé l’ágbègbè abínibí Nneka.
No longer at ease” jẹ́ èyí tó so òṣèlú pọ̀ mọ́ ara ẹni nípa pé ó jẹ́ àwònú bọ̀nú orin Soul, hip-hop a[ti Reggae.orin tí ó gbajúmọ̀ jù nínú àwo náà “heartbeat ‘ jẹ́ àdákọ rẹ̀ akọkọ tí ó wọ ikọ orin ilẹ̀ Jamaní aláàdọ́ta àkọ́kọ́,Ní oṣù kẹsan-an 2009 orin náà wọ ikọ orin àdákọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ní ipò ogún.
Àkójọpọ̀ láti ẹ̀ka agbóhùn sáfẹ́fẹ́ pàápàá jùlọ UK’a Sunday Times pè ní “ọdun tí a fojú fo aṣemáṣe àwo orin jùlọ” tí wọn sì gbe yèwò sí ti àwo orin Launyn Hill tí ó kún fún ọpọlọpọ aṣemáṣe.
Lẹ́yìn tí àwo náà bóde pàdé, ó ṣínà ìgbé –iri àti ìkópa nínú ayẹyẹ bí i chiemsee, Reggae Summer, Haarlem , Den Haag àti Saint-Brienc bákan náà ni ni àwọn bíi La Maroquinerie àti New Moring ní ìlú paris, Tivel ní Utrecht, Paradiso nì Amsterdam àti Cargo òun Ulu nílùú London.
Ni oṣu tí ó tẹ̀lẹ́ e, onírúurú ìrìn àjò orin kíkọ sílẹ́ Faransé ítàló, àti orílẹ̀ èdè Potogí ni ó wáyé, ó tún ṣe alátílẹyìn fún Lenny Kravitz nínú ìrìn àjò orin rẹ̀ sílẹ̀ Faransé ni oṣù kẹrin ọdún 2009.
Nneka ẹni tí a ti kà mọ àwọn tí ó ṣe é ṣe kí ó gba àmì ẹ̀yẹ gẹ́gẹ́ bi ọ̀ǹkọrin nínú ikọ̀ oriṣi mẹta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ tí ilé–iṣẹ́ amohun-máwòran channel o’ṣe agbatẹnu rẹ̀ àmọ́ tí ó jáwé olúborí gẹ́gẹ́ bí ọ̀ṣèré akọrin aláwọ̀dúdú tí ó dárajú nínú ìdíje MOBO l’ọ]dún 2009.
Bákan, náà ni ó jẹ́ ẹni àyẹ́sí pàtàkì níbi ayẹyẹ ‘the Roots Jam, àwo r2 àkọ́kọ́ lórílẹ̀ èdè Améríkà tí ó pé ní ‘ concrete Jungle” ni yóò jáde níjọ́ kejì oṣù kejì ọdún, 2010.
Ọ̀kan nínú orin inú àwo rẹ̀ tí ó pé ní “kangpe” ni ó ṣe bẹ́ẹ̀ jẹ́ átẹ́wọ́gbà EA sports FIFA 2010 gẹ́gẹ́ bíi orin abẹ́nú fún eré bọ́ọ̀lù orí ẹ̀rọ amóhùn –máwòrán.
Beyond Race magazine’s kà mọ́ ikọ̀ aláàdọ́ta àwọn akọrin tí ó ń dide bọ̀ leyìí tí ó mú kí wọn ó gbé àwòrán rẹ̀ sójú ewé àkọ́kọ́ ìwé àtẹ̀jáde kan kan pẹ̀lú àwọn mììran biúi Bodega Girls àti S. cole Bákan náà ni wọ́n ni ìfọ̀rọ̀wérọ̀ pẹ̀lúu Magasíìnì náà.
Ní oṣù kọkànlá ọdún 2009, Nneka ṣe ìpàtẹ orin rẹ̀ àkọ́kọ́ lọ sọrílẹ̀ èdè USA nibi tí ó ti ṣeré nilùú New York, Vienna, Washington D.C., Boston, Philadelphia, Los Angeles àti San Francisco.
Ó parí àkáálẹ̀ orin rẹ̀ àkọ́kọ́ ni àsìkò ọ̀gbẹlẹ̀ tí ó pe àkọ́lé ẹ̀ ni “ Victim of Truth”, títà àwo náà wáyé ni orílẹ̀-èdè Jamáni, Gẹ̀ẹ́sì Faranse, Netherland, Nàìjíríà àti Japan.
Ó gba àmì ẹ̀yẹ gẹ́gẹ́ bí akọrin orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí ó dára júlo níbi ayẹyẹ Nigeria Entertainment Awards 2010 tí ó wáyé ti ó wáyé nílùú New York Lorílẹ̀ èdè Amẹríkà.
Ṣówándé tí wọ́n ma ń àánú pe ní ni wọ́n bí ní ìlú Abẹ́òkúta ní Ìpínlẹ̀ Ògùn ni ó jẹ́ ọmọ bíbí inú ọ̀gbẹ́ni Emmaniel Ṣówándé tí ó jẹ́ olùdásílẹ̀ orin ilé-ìjọsìn.
Ipa Baba rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olórin ati i Dókítà T. K. Ẹkúndayọ̀ Phillips tí ó jẹ́ jẹ́ ohun tí ó ràn ọ́ lówọ́ nínú iṣẹ́ orin nígbà èwe rẹ̀.
Lásìkò tí a ń wí yí, Ṣówandé kọ́ bí wọ́n ṣe ń tẹ dùrù ati àwọn irinṣẹ́ orin mìíràn lábẹ́ ọ̀gbẹ́ni Ẹkúdayọ̀ ati àwọn iṣẹ́ orin classic láti orílẹ̀-èdè Europe, ó gba ìwé ẹ̀rí ọmọ ẹgbẹ́ Dípúlómà ti láti ilé-ẹ̀kọ́ Royal College of Organists.