polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Gbogbo ẹ̀yà Yorùbá lo tọsẹ̀ orírun wọn sí Odùduwà, a tilẹ̀ gbọ́ ọ nínú ìtàn pé Ile-Ifẹ̀ ni Ọlọ́run ti ṣẹ̀dá ènìyàn, yálà funfun tàbí dúdú tí wọ́n sì ti ibẹ̀ fọ́n káàkiri ilé ayé).
Gẹ́gẹ́ bí ìtàn àtẹnudẹ́nu ìlú Ilé-Ifẹ̀, Odùduwà gba àṣẹ láti da iyẹ̀pẹ̀ sí orí omi pẹ̀lú adìyẹ ẹlẹ́sẹ̀ márùn-ún kí omi náà le di ilẹ̀)
Ó gbé àwo orin rẹ̀ "Ẹyẹ Àdàb̀a", tí ó dá kọ jáde ní orílẹ̀ èdè bàbá rẹ̀ Nàìjíríà tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ènìyàn sì ti ń gbọ́ orin rẹ̀.
Ìbáṣepọ̀ òun àti Cobhams, ni ó jẹ́ kí ó mọ ọ̀gbẹ́ni Christophe Dupouy àti Benjamin Constant, ní ó so èso rere tí ó fi gbé àwo orin rẹ̀ "Àṣá" jáde.
Èyí ni ó ṣokùnfà gbígba àmì ẹ̀yẹ ìdánilọ́lá ilẹ̀ Faransé ìyẹn: ní ọdún 2008, nígbà ti wọ́n dìbò yàán gẹ́gẹ́ bí ẹni àkọ́kọ́ làárin àwọn olùdíje akọrin mẹ́wàá tó lẹ́bùn ọpọlọ jùlọ nílùú Parisi.
Àṣá jẹ́ ọmọ obìnrin kan ṣoṣo fún àwọn òbí rẹ̀ láàrín àwọn ọmọ mẹ́rin tí wọ́n bí, òun ló má ń ṣe ìtọ́jú ilé bí àwọn òbí rẹ̀ kò bá sí nílé, ìgbà yí ni Àṣá ti bẹ̀rẹ̀ orin kíkọ.
Wọ́n bí Bùkọ́lá Elémidé, ní ìlú Paris, ní orílẹ̀ èdè Faransé nígbà tí àwọ́̀n òbí rẹ̀ jẹ́ ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
Àwo orin rè kẹ́ta ní ó pè àkọ́lé rẹ̀ ní "Bed Of Stone", ní ó gbé jáde ní oṣu Kẹ́jọ ọdún 214 , tí orin tí ó ṣíwájú nínú àwo náà jẹ́ 'Dead Again', tí àwọn bíi: 'Eyo', 'Satan Be Gone' àti 'The One That Never Comes' tẹ̀lé.
Ní ọdún 2004, Àṣá pàdé alákòóso rẹ̀ tí ó tún jẹ́ ọ̀rẹ́ rẹ̀ ìyẹn Janet, ẹni tí ó mu dé ọ̀dọ̀ Cobhams Emmanuel Asuquo, tí ìyẹn náà sì tún padà di amúgbá-lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ̀ níbi iṣẹ́ orin, tí ó sì tún ba gbé àwo orin rẹ̀ àkọ́kọ́ jáde tí ó pè àkọ́lé rẹ̀ ní Àṣá
Bùkọ́lá Elémidé tí wọ́n ń pè ní "Àṣá", ni wọ́n bí ní oṣù tí ó jẹ́ ọmọ Yorùbá ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí wọ́n bí sí ilẹ̀ Faransé.
Ọ̀nà kan gbòógì tí a fi lè borí ìṣòro yìí nip é, kí a gbìnyànjú láti ṣe ìdámọ̀ ìtúpalẹ̀ àwọn àbùdá èdè ju kí a máa gbìnyànjú láti fún ẹ̀dá rẹ̀ tí ó ṣe pàtàkì ní oríkì.
Torí náà, a lè pinu bóyá èdè ẹranko pàápàá ni àwọn abida yìí pẹ̀lú… Ohun tí a mọ̀ nípa èdè ẹranko ni pé, kò só èdè ẹranko kọ̀ọ̀kan tí ó ní àwọn àbùdá èdè ènìyàn tí a ti sọ síwájú.
Èdè níí ṣe pẹ̀lú ọ̀nà ìbánisọ̀rọ̀ tí àwọn ènìyàn ń lò ní àwùjọ yálà fún ìpolówó ọjà, ìbáraẹni sọ̀rọ̀ ojoojúmó, ètò ìdílé tàbí mọ̀lẹ́bí àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Gẹ́gẹ́ bí ó ti sọ, ó ní: Èdè jẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà ìrú kan gbòógì tí àwùjọ àwọn ènìyàn ń lò láti fi bá ara ẹni sọ̀rọ̀.
“Èdè ni ariwo tí ń ti ẹnu ènìyàn jáde tó ní ìlànà. Ìkíní lè ní ìtumọ̀ kí èkeji maa ní. Èdè máa ń yàtọ̀ láti ibìkan sí òmíràn. Ohun tó fà á ni pé èdè kọ̀ọ̀kan ló ní ìwọ̀nba ìrú tó ń mú lò. Èdè kankan ló sì ní ìlànà tirẹ̀ to ń tèlé.”
Wardlaugh sọ nínú Ogusiji et al wí pé: “Èdè ni ni àwọn àmì ìsọgbà tí ó ní ìtumọ̀ tí o yàtọ̀ tí àwọn ènìyàn ń lò láti fi bá ara wọn sọ̀ọ̀.”
Àwọn Oríkì yìí àti ọ̀pọ̀lọpọ oríkì mìíràn ni àwọn Onímọ̀ ti gbìyànju láti fún èdè, kí a tó lè pe nǹkan ní èdè, ó gbọ́dọ̀ ní àwọn èròja wọ̀nyí: èdè gbọ́dọ̀ jẹ́:
Oríṣìíríṣìí àwọn onímọ̀ ní ó ti gbìnyànjú láti fún èdè ní oríkì kan tàbí òmíràn, ṣùgbọ́n kí a tó bẹ̀rẹ̀ sí ń ṣe àgbéyẹ̀wò àwọn oríkì wònyìí, kí èdè túmọ̀ sí?
Ni ọjọ keje, óṣu April ọdun 1792, Equiano fẹ Sussanah Cullen ni ilè ijọsin ti St Andrew ni Soham, Cambridgeshire ti wọn si bi ọmọ óbinrin meji; Anna Maria ati Joanna ti wọn ṣè iribọ ọmi ni church ti Soham.
Ni óṣu December ọdun 1762, pascal ta Equiano lẹru fun Captain James Doran ti Charming Sally ni Gravesend nibi to ti lọ si Caribbean lẹyin naa ni Montserrat ni Islands ti Leeward nibi ti wọn ti ta arakunrin naa fun Robert King to jẹ olokowo ni Caribbean ṣugbon to wa lati ilu Philadelphia.
Equiano ni awọn ọga rẹ ninu oko ẹru sọ ni lórukọ lèèmeji, oun jẹ Michael nigba to wa ninu ọkọ óju ọmi ti awọn ẹru to gbè lọ si ilẹ́ america atipè ẹni to ra lẹru lakọkọ sọ ni Jacob.
Ó jẹ́ amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n nínú imọ̀ Lítíréṣọ̀ Ìfarawéra ni Yunifasiti ìjọba Ìpínlẹ̀ Pennsylvania, USA láàrin ọdún 2002 sí 2005.
Ọjọ́ Kẹtàdínlọ́gbọ́n, Oṣù kejì, ọdun 1972 sí Ọjọ́ Kẹwàá, Oṣù kẹ̀ta, ọdun 2019) jẹ́ ọmọ Orílẹ̀èdè Nàìjíríà tí ó fi ìlú Canada ṣe ibùgbé.
Ọ̀jọ̀gbọ́n, òǹkọ̀wé, Onísẹ́ lámèyítọ́ alátinúdá ni, òǹkọ̀wé afẹ̀dáṣẹ̀fẹ̀ àti òǹkọ̀wé sínú ìwé ìròyìn àtìgbàdégbà.
Adesanmi pàdánù ẹ̀mí rẹ̀ ní ọjọ́ kẹwàá, Oṣù Kẹta, Ọdún 2019 nínú ọkọ̀ bàlúù Ethiopian Airlines Flights tí ó jábọ̀ ní kété tí ó gbéra.
Adesanmi kú ní ọjọ́ kẹwàá, Oṣù Ẹ̀rẹnà, Ọdún 2019 nígbà tí bàlúù Ethiopian Airlines Flights 302 jábọ̀ ní kété tí ó gbéra láti Addis Ababa sí Nairobi.
Lẹ́yìn ikú rẹ̀, àwọn Òǹkọ̀wé káàkiri àgbáyé kọ àkójọpọ̀ ewì ọ̀tàlélúgbaléméje tí wọ́n pè ní ní ìtọ́kasí sí ìwé rẹ̀ àkọ́kọ́ tí ó tẹ̀ jáde ní ọdún 2001.
Ó gba oyè àkọ́kọ́ nínú imọ̀ ìpìlẹ̀ ẹ̀dá nínú Èdè Faransé ní Yunifásítì ti Ìlọrin ní ọdún 1992, oyè ìjìnlẹ̀ nínú Èdè Faransé ní Yunifásítì ti Ìbàdàn ní ọdún 1998, àti oyè ìjìnlẹ̀ gíga nínú Èkọ́ Faransé ní Yunifásítì ti Bìrìtìkó, Columbia, Canada ní ọdún 2002
Àwọn ẹ̀dá tó ṣàyàn láti máa kọ èrò rẹ̀ lè lórí ni àwọn olóṣèlú, àwọn pásítọ́ àti àwọn gbajúmọ̀ àwùjọ tí ó ṣe pàtàkì.
Ní Oṣù Ọ̀wàrà, ọdún 2015, ó ṣọ̀rọ̀ lòdì sí ìgbésẹ̀ Emir tí Kano tẹ́lẹ̀ rí Lamido Sanusi láti gbé ọmọdé ní ìyàwó di kókó ọ̀rọ̀, kódà Emir fún lésì lórí ọ̀rọ̀ náà.
Ìfẹ̀dásẹ̀fẹ̀ ló pọ̀jù nínú àwọn àròkọ rẹ̀, ó ṣe átẹnumọ́ alákiyèsí lórí àwọn ohun kòbọ́gbónmu tí ó ṣẹlẹ̀ ni agbo òṣèlú àti ìṣẹ̀lẹ̀ àwùjọ Orílẹ̀èdè Nàìjíríà.
Abraham Lincoln (i/ˈeɪbrəhæm ˈlɪŋkən/; Ọjọ́ kejìlá Oṣù kejì Ọdún 1809 – Ọjọ́ karùndínlógún Oṣù kẹrin Ọdún1865) jẹ́ ààrẹ United States kẹrìndínlógún, tí ó ṣèjọba láti Oṣù kẹta Ọdún 1861 dí Oṣù kẹrin Ọdún 1865 tí wọ́n ṣekú paá.
Ókpọ ara rẹ̀ ní ìwé, ó di agbẹ́jọ́ro ní Illinois, Olórí Ẹgbẹ́ Òṣèlú Whig àti ẹgbẹ́ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ti lllinois ní ibi tí ó ti lo ọdún méjìlá.
Wọ́n yàn án sí ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ti United States ní Ọdún 1846, Lincoln mú ìlọsíwájú ba okòwo látàrí ilé-ìfowópamọ́, owó orí ìṣòwò lókèèrè àti ojú irin.
Ìpínlẹ̀ yí wà ní àárín gbùngbùn orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí àwọn òkè àpáta orísiríṣi sì yi ka, pàá pàá jùlọ ìlú Jos tí ó jẹ́ olú ìlú fún Ìpínlẹ̀ náà.
Ìnagijẹ tí wọ́n ń pe Ìpínlẹ̀ yí ni Ilé Àlááfíà àti abẹ̀wò, ìdí ni wípé Ìpínlẹ̀ náà kún fún orísiríṣi ohun mère-mère tí ó ń wu ojú rí bíi iṣàn omi, àpáta láriṣiríṣi, òkè ńlá-ńlá ati bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Ó jẹ́ orisà tí ìran rẹ̀ kún fún ìbẹ̀rù, Ìrísí, ìṣe àti ìsọ̀rọ̀ rẹ̀ pàápàá kún fún ìbẹ̀rù nígbàtí ó wà láyé nítorípé ènìyàn la gbọ́ pé Ṣàngó jẹ́ tẹ́lẹ̀ kí ó tó di òrìṣà àkúnlẹ̀bọ.
Ìhùwàsí búburú ati dídá wàhalá ati ìkọlura pẹ̀lú ìjayé fàmílétè-kí-n-tutọ́ pọ̀ lọ́wọ́ ṣàngó g̣ẹ́gẹ́ bí Ọba tó bẹ́ẹ̀ títí ó fi di ọ̀tẹ́yímiká, èyí jásí wí pé tọmọdé tàgbà dìtẹ̀ mọ́ ọ.
Ọgbọ́n tí àwọn ènìyàn ṣàngó tókù dá láti fi bá àwọn ọ̀tá rẹ̀ jà nípa títi iná bọlé wọn àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̀ lọ ni ó sọ ṣàngó di òrìṣà tí wọ́n ń bọ títí dòní tí wọ́n sì ńfi ẹnu wọn túúbá wí pé ṣàngó kò so: Ọba koso.
Elechi Amadi (Ọjọ́ kejìlá, Oṣù Èbìbí, Odjny 1934 - Ọjọ́ Kọkàndínlọ́gbọ̀n, Oṣù Òkudù, Ọdún 2016) jẹ́ òǹkọ̀wé àti jagunjagun ọmọ Orílẹ̀èdè Nàìjíríà.
Òǹkọ̀wé àwọn eré onísẹ́ àti ìtàn àròsọ ni tí wọ́n dálé ìgbéayé abúlé Adúláwọ̀, ìṣe, ìgbàgbọ́ àti àwọn ìṣẹ̀sìn ṣáájú ìbáṣepọ̀ ọ̀làjú òyìnbó.
Iṣẹ́ Amadi tí ó peregede ní ìwé ìtàn àròsọ tí i ṣe igi àkọ́sẹ́ rẹ̀ "The Concubine" tí wọ́n sọ pé òun ló tayọ jù nínú ìtàn àròsọ.
Ó siṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí awọnlẹ̀ nígbà kan rí, ó sì padà ṣiṣẹ́ Olùkọ́ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilé ẹ̀kọ́, lára wọn ni Iléẹ̀kọ́ àwọn Ológun ilẹ̀ Nàìjíríà, ní ìlú Zaria láàárín ọdún 1963 - 1966.
Ó siṣẹ́ olùkọ́ ní Iléẹ̀kọ́ olùkọ́ni tí Ìpínlẹ̀ Rivers bákan tí ó ti jẹ́ alákòóso agbo ẹ̀ka ìmọ̀ ajẹ́mọ́ṣẹ́ ọnà, bákan náà olórí ẹ̀ka ẹ̀kọ́ lítíréṣọ̀ àti Olùdarí ẹ̀kọ́ áṣekárí
Amadi ṣisẹ́ pẹ̀lú àwọn ológun, ó sì dúró níbẹ̀ lásìkò ogun Abẹ́lé Nàìjíríà, kí ó tó wá fẹ̀yìntì gẹ́gẹ́bí ọ̀gágun.
Lẹ́yìn tí ìjọba àwọn Gẹ̀ẹ́sì wó ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, oríṣiríṣi ìdàgbà-sókè ni ó bẹ̀rẹ̀ sí ń de bá agbègbè Muṣin.
Lára àwọn ilé-iṣẹ́ tí ó ti wà níbẹ̀ ni ilé-iṣẹ́ aṣọ àti òwú, ilé-iṣẹ́ bàtà, ilé-iṣẹ́ tí ó ń pèsè kẹ̀kẹ́ ológere ati Kẹ̀kẹ́ Alùpùpù àti ilé-iṣẹ́ tí ó ń pèsè mílíkì
Muṣin jẹ́ ìlú tí èrò pọ̀ sí jùlọ, látàrí apáọ̀jù èrò yí, ó jẹ́ kí ìwà ọ̀bùn àti ẹ̀gbin ó rẹ̀sẹ̀ walẹ̀ láàrín àwọn olùgbé ibẹ̀, àwọn ilé tí ó wà níbẹ̀ kò fi bẹ́ẹ̀ kájú òṣùwọn.
Ìlú Muṣin ní àwọn ohun amáyéderùn bíi ilé ìwòsàn àti ilé ẹ̀kọ́ alákọ̀bẹ̀rẹ̀ tí tí dé ilé ẹẹ̀kọ́ girama pẹ̀lú ohun èlò tìgbà lo de fún àwon akẹ́ẹ̀kọ́.
Ìlú Muṣin tún ní àwọn ọ̀nà mẹ́ta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ tí a lè gbà wọ inú ìlú yìí, àwọn ọ̀nà náà ni, ọ̀nà Èkó, Ṣómólú àti Ìkẹjà.
Àmọ́ ṣá, ní oṣù kẹẹ́rin, ọdún 2008, ni ìwé ìpèjọ́ dé, tí wọ́n sì fagilé èsì ìdìbò Gómìnà Wamakko nítorí wípé, ó wà nínú ẹgbẹ́ All Nigeria Peoples Party, , nígbà tí ó lọ díje dupò Gómìnà, tó sì pegedé lórí ẹgbẹ́ àsíá People's Democratic Party, .
Ilé-ẹjọ́ pàṣẹ pe kí Abdullahi Balarabe Salame, bọ́ sípò adelé Gómìnà, láti ọjọ́ kọkànlá, oṣù kẹẹ̀rin, sí ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n, oṣù kaàrún, ọdún 2008, , ti àwọn elétò ìdìbò fi tún ètò ìdìbò míràn ṣe.
Ní ọdún 1992, oṣù kẹ́ta, Wamakko ní ìgbéga sí ipò Olùdari àgbà fún àwọn àkànṣe iṣẹ́, ní ọ́fíìsì Gọ́mìnà, ní Ìpinlẹ̀ Ṣókótó.
Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ àwọn Olùkọ́ni tí a mọ̀ sí Teachers' College, nilùú Ṣókótó, láàrín ọdún 1968 sí ọdún 1972, léyìí tó lo ọdún márùn ún gbáko.
Lẹ́yìn tó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀, ó ṣiṣẹ́ olùkọ́ni láàrín ọdún 1973 sí 1977, kó tó wá lọ sí Ilé ẹ̀kọ́ gíga Fásitì, Univercity of Pittsburgh ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.
Ní Ọdún 2007, nínú Oṣù kẹẹ̀rin wọ́n dìbò yàn-án sí ipò Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ṣókótó, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, lẹ́ni tó ń ṣe aṣojú ọmọ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party, .
Iwe Romu orí kẹrin ẹsẹ ikẹtadínlíágun títí de ikọkànlélógún pẹlu fìdí re múlẹ̀ pe láti inú ẹ̀sẹ̀ àìgbọràn ti Ádámú ati Eéfà Ọkùnrin àtì Obìnrin akọkọ ṣẹ̀ ni gbogbo ẹ̀dá ọ̣mọ̣ ènìyàn ti di ẹlẹ́sẹ́, torí láti ara àwon méjéèjì ni gbogbo ọmọ ẹ̀dá ti ṣẹ wa.
Fún ìdí èyí ọmọ ènìyàn nílò ìdáríjì ẹ̀ṣẹ̀ láti ọ̀dọ́ Olódùmarè, torí rè ni Jésù ṣe wá sílé aye láti wàásù ìgbàlà àtì láti kú fún ọmọ aráyé fún ìwènùwọ́ àti ìràpadà ẹ̀sẹ̀ wọn
Jésù fúnrarẹ̀ pe ara rè lọ́mo ọlọ́run nínú ọ̀pòlòpò ẹsẹ̣ bíbélì pàápàá jùlọ nínú àdúrà olúwa tí ó kọ́ àwọn ọmọ ẹ̀yìn rẹ̀ láti máa gbà .
Ìgbàgbọ́ nínú ohun tí Jésù jẹ́ tàbí tí ó ṣe nígbà ayé rè lọ́ bí ìlànà tàbí èkó tí ìjo kọ̀ọ̀kan ń té lè ninu ẹ̀sín ìgbàgbó.
Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọpọ́lọpọ́ onígbàgbọ́ ló gbàgbọ́ pe ènìyàn ìyanu ni Jésù, àti pé ìṣẹ̀dá rẹ̀ yàtọ sí ti ẹ̀dá alàyè yókù wọn a si tún máa kóni láti tẹ̀le àwọn ìkọ̣́ni Jésù, síbẹ̀síbẹ̀, imọ awọn onígbàgbọ́ nipa ohun tí Jésù jẹ́ nítòótọ́ kò jọra wọn.
A le rí èsìn ìgbàgbọ́ gẹ́gẹ́ bí iş̣ẹ́ ìsìn, a tún lé ríí gẹ́gẹ́ bií àşà, gbogbo itumọ̀ yìí tàbì jù bẹ́ẹ̀ lọ ni a le fún ẹ̀sìn ìgbàgbọ́.
A le şe àfiwé ẹ̀sìn ìgbàgbọ́ pẹ̀lú àwọn ẹ̀sìn míràn làtàrí pe ọ̀pọ̀lọpọ̀ èsìn ló ní àwon àbùdá tí èsìn ìgbàgbọ́ ní.
Apa kan jẹ màjẹ̀mu láíláí tí a ti ọwọ́ àwọn wòlíì kọ Nígbàtí májẹ̀mu títun jẹ ẹ̀yí tí a ti ọwọ́ àwọn àpósítélì kọ nípa Jésù láti fi tan ìwàásù Jesu kálè.
Bí mo se so sáájú àwon onígbàgbó ní èró to yàtò nipa òpòlopò nnkan nínú bíbélì fún bí àpeere awon kan gbà pe Jésù dógba pèlú olódùmarè eléyìí ni wọ́n ń pè ni èkó métalọ́kan ninu eyi tí o so pe, olódùmarè, Jésù àti Èmí mímó bara won dógba àti pe nnkankan náà ní àwon métèèta.
Ní bíi nkàn an ọdún bíi mewa séyìn ìye àwon Tí ó n sẹ ẹ̀sìn ìgbàgbọ ní àgbáye fẹ́rẹ̀ tó bílìònù méjì ènìyàn Bíì àwọn ẹ̀sìn míràn èsìn ìgbàgbọ́ ní àwọn òpó igbagbọ àti àsà tì ó dìrò mó.
Ẹ̀sìn Kristi tàbí Ìsìn Kristi tàbí Ẹ̀sìn onígbàgbọ́ jẹ́ ẹ̀sìn Ọlọ́runkan tọ́ dá l'órí ìgbésíayé àti àwọn ẹ̀kọ́ Jesu ti Nasareti gẹ́gẹ́ bí wọ́n ṣe kọsílẹ̀ nínú Májẹ̀mú Tuntun ti Bíbélì.
Shónékà jẹ́ Ààrè ilè Nàìjíríà fún ìgbà díẹ̀ láti ọjọ mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n, oṣù kẹ́jọ, ọdún 1993 títí dé ọjọ́ kẹtàdínlógún, oṣù kọkànlá, ọdún 1993 tí ọ̀gágun Sani Abacha fipa gbà joba lọ́wọ́ rẹ̀.
Shónẹ́kàn ti jẹ́ alága àti olùdarí United African Company of Nigeria Ilé-iṣẹ́ tí ó gbòòrò tí ó sì jẹ́ pé òun ni ilé-iṣẹ́ Áfíríkà tí ó gbòòrò jù ní ilẹ̀ Sub-Saharan Africa.
Lẹ́yìn tí ogun náà parí ní ọdún 1845 yìí kan náà, Ọlọ́gbẹ́ńlá kò padà sí Ifẹ̀ mọ́, ó kúkú fi Òkè-Igbó ṣe ibùjókòó rẹ̀.
Ní ọdún 1880 ní wọn fi jẹ Ọba èyí ni Ọọ̀ni ti Ifẹ̀, ṣùgbọ́n kò wá sí Ifẹ̀ wá ṣe àwọn ètùtù tí ó rọ̀ mọ́ ayẹyẹ ìgbádé ọba, Òkè-Igbó ni ó jókòó sí1 Òkè-Igbó yìí ní ó wà tí ọlọ́jọ́ fi dé bá a ní ọdún 18922.
Ìwádìí fi hàn pe, ọba Òṣemọ̀wé Oǹdó ló ránṣẹ́ sí Ọọ̀nì Abewéelá pé, kí ó rán àwọn ọmọ-ogun wá, kí wọ́n lè ran òun lọ́wọ́ latí ṣẹ́gun àwọn tí ó ń bá òun jà.
Dapo Daniel Oyebanjo tí a bí ni ọjọ́ kẹsàn-án, oṣù kẹfà, ọdún 1980 ní Zaria, Ipinle Kaduna, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó gbajúmọ̀ gẹ́gẹ́ bíi D'banj jẹ́ akọrin àti oníṣòwò orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Ó ti gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì-ẹ̀yẹ̀, díẹ̀ lára wọn ni; akorin ilè Africa tó dára jù lọ ní MTV Europe Music Awards 2007, akọrin toh dára jù lọ ní ọdún 2009 ní MTV Africa Music Awards 2009, òṣèré tó dára jù lọ ni àgbáyé ní 2011 BET Awards, àti akọrin ilẹ̀ Africa tó nh tà jù ní 2014 World Music Awards.
D'banj, tí àwọn èèyàn mọ̀ sí Kokomaster tàbí Bangalee, ni a bí ni ọjọ́ kẹsàn-án, oṣù kẹfà, ọdún 1980 ní Zaria, apá Àríwá orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Ayinla ati olùbádíje ọ̀rẹ́ rẹ, Ayinde Barrister ni wọ́n fi sí ipò kanná àn gẹ́gẹ́ bí i àwọn òṣèré olórin méjì tí ó gbajúmọ̀ jùlọ tí wọ́n sì tún jẹ́ àwọn tí ó jẹ gàba lórí orin fújì láti ìgbàtí orin fújì ti bẹ̀rẹ̀ ní àwọn ọdún 1970 sí àwọn ọdún 1990 ní àkókò tí orin fújì ti di ijó tí ó gbajúmọ̀ tí àwọn ènìyàn ń jó ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Laarin àwọn ọdún 1970 sí àwọn ọdún 1980, Kollington wà ní ipò kanna pẹ̀lú Barrister gẹgẹ bí i aṣíwájú àti gbajúmọ̀ fún àwọn orin fújì bí i àpàlà àti wákà ní ilẹ̀ Nàìjíríà.
Àwọn ẹlẹ́sìn mùsùlùmí ni wọ́n pọ̀jù nínú àwọn tí ń kọ àwọn orin fújì yí tí wọ́n sì ń ṣe àmúlò ohùn wọn láti kọ wọ́n ṣùgbọ́n tí wọn kò ṣe àmúlò gìtá láti le ṣe àfihàn ìjìnlẹ̀ ohùn orin ìbílẹ̀.
Kollington bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ gbígba orin sílẹ̀ fún EMI ti ilẹ̀ Nàìjíríà ní ọdún 1974, àti wípé ní ọdún 1978, iṣẹ́ orin kíkọ rẹ yọrí sókè fún ìgbà díẹ̀ ju ti barrister lọ ní àkókò tí ó mú Ìlu-Bàtá wọ inú orin fújì ( títí di àkókò yẹn, ìlù aláfisọ̀rọ̀ tàbí aláfùnpọ̀ ni wọ́n má ń lò fún orin fújì) èyí tí ó mú ìwúrí bá àwọn tí ó ń ra àwo orin fújì.
Ní ọdún 1982, nígbàtí orin fújì bẹ̀rẹ̀ sí ní fi igbagágba pẹ̀lú orin jùjú gẹ́gẹ́ bí i orin ìbílẹ̀ tí ó gbajúmọ̀ jùlọ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, Kọllington ṣe ìdásílẹ̀ àmì ìdánimọ̀ orí àwo-orin tirẹ̀ tí ó pè ní kollington Records nípasẹ̀ èyí tí ó fi gbé àwo-orin ọgbọ̀n, ó kéré jù, jáde laarin ọdún márùn ún.
Bí orin fújì ṣe ń gbajúmọ̀ si tí ̀atìlẹyìn àwọn olólùfẹ́ orin àwọn òṣèré méjèèjì yí si ń pọ̀ si nípasẹ̀ ríra àwo-orin wọn, bẹ́ ẹ̀ gẹ́gẹ́ ni ìṣọ̀tá tí ó wà laarin Kollington àti Barrister n dinku.
Ní ọdún 1983, Kọllington àti Barrister ní ànfààní làti dúró ní ẹ̀gbẹ́ ara wọn nígbà tí wọ́n lọ bá wọn ṣọ̀fọ̀ níbi ìsìnkú Haruna Iṣọla tí í ṣe gbajúmọ̀ olórin àpàlà.
Ní́ àárín àwọn ọdún 1980s ní ifagagbága tuntun òmíràn tún jẹyọ pẹ̀lú Salawa Abẹni, ọba wákà, ẹni tí ó ń sòkò ọ̀rọ̀ èébú sí kọllington Ayinla lórí oríṣiríṣi àwọn àwo-orin tí wọ́n gbé jáde àti èyí tí ó tako àwọn àwo-orin tí ó jáde.
Ó jẹ́ ǹ kan ìbànújẹ́ pé àwọn tí kì i sọ èdè yòrùbá rí àwọn ọ̀rọ̀ àlùfànṣá yi gẹ́gẹ́ bí i àwọn ọ̀rọ̀ tí kò mú òye dání, bíòtilẹ̀jẹ́ wípé àfilọ̀ ẹ̀rú-ìlù àti orin afúnra yi kárí gbogbo àgbáyé.
Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1980s, Ayinla bẹ̀rẹ̀ ilé-iṣẹ́ àwo-orin tirẹ̀, èyí tí ó sọ ní Kollington Records láti má a ṣe àgbéjáde àwọn orin rẹ̀.
Títí di òní yi, Kollington wà gẹ́gẹ́ bí i olórin aláìlẹ́gbẹ́, lẹ́yìn tí ó ti ṣe àkọsílẹ̀ àwo-orin àádọ́ta èyí tí ó jẹ́ wípé púpọ̀ nínú wọn ni wọ́n gbé jáde ní ilẹ̀ Nàìjíríà.
Àmọ́ ṣá, kìí ṣe.gbogbo ẹni tí abá pè ní Aláwọ̀ dúdú náà ni wọ́n dú láwọ̀, bí kò ṣe wípé wa fi ma ń ṣàdáyanrí irúfẹ́ ẹ́yà tí ẹnìkan tabí ẹlòmíràn jẹ́ ni.
Ọ̀nà oríṣiríṣi ni àwọn ènìyàn àwùjọ kọ̀ọ̀kan ma ń lò láti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ bóyá aláwọ̀ dúdú ni ẹnìkan tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́.
Púpọ̀ nínú àwọn orílẹ̀-èdè àgbáyé lónìí ni wọ́n lè pe ẹnìkan ní aláwọ̀ dúdú látàrí àwọ̀ tàbí irúfẹ́ ipò tí ẹni bẹ́ẹ̀ bá wà ní àwùjọ àwọn ènìyàn kan.
Ní ọkàn ẹnikẹ́ni, àwùjọ, Ìlú, agbègbè tàbí orílẹ̀-èdè yóòwù lágbàáyé, gbólóhùn Dúdú jẹ́ gbólóhùn ijọ́un, tí ó ń tàbùkù, kó ẹrẹ̀ báni tabí gbólóhùn ìfojú pani rẹ́ tí kò yẹ.
Nigbana bi Eniipo 304 lagbaye, o bori Eniipo 7 Mary Pierce ati Eniipo 4 Monica Seles, eyi fun ni ibori re akoko lori awon agbayo onipo mewa akoko, o si di agbayo onipo to kerejulo ni igba open to bori awon olodi ni ipo mewa akoko ninu idije kan.
Èyí bí ẹ̀gbọ́n nínú nígbà tí ó gbọ́ pé àbúrò òun ti jẹ òyé, ó sì kọ̀ láti padà wá sí ilé nítorí pé kò lè fi orí balẹ̀ fún àbúrò rẹ̀ tí ó ti jẹ oyè.
Nígbà tí ẹ̀gbọ́n yìí wá ń gbé ogun ja àbúrò rẹ̀ ní Ifẹ̀ lemọ́lemọ́, ni àwọn Ifẹ̀ bá fi ẹ̀pà ṣe oògùn sí ẹnu odi ìlú ní Ìlódè.
Nígbà tí wọ́n dé Ìwàrà, wọ́n fi mọ̀rìwò ọ̀pẹ gún ilẹ̀, kí ilẹ̀ tó mọ́ mọ̀rìwò kọ̀ọ̀kan ti di igi ọ̀pẹ kọ̀ọ̀kan.
Lóòótọ́ orí ilẹ̀ Ìjẹ̀ṣà ni Ifẹ̀wàrà wà ṣùgbọ́n kò sí àjọṣepọ̀ kan dàbí alárà láàrin Ifẹ̀wàrà, Iléṣà àti Ìwàrà títí di òní pàápàá nípa ẹ̀ka-èdè tí wọn ń sọ.
Gẹ́gẹ́ bí a sọ ṣaájú, ìwádìí lórí iṣẹ́ yìí dé Ìjọba Ìbílẹ̀ Àtàkúmọ̀sà tí ó ní ibùjókòó rẹ̀ ní Òṣú.
Ẹ̀yà ẹ̀ka-èdè Ìjẹ̀ṣà ni wọ́n sì ń sọ àfi Ifẹ̀wàrà tí ó jẹ́ ẹ̀yà ẹ̀kà-èdè Ifẹ̀ ni wọ́n ń sọ.
Gẹ́gẹ́ bí ìtàn tí gbọ́, Ifẹ̀ ni àwọn ará Ifẹ̀wàrà ti ṣí lọ sí ìlú náà láti agboolé Arùbíìdì ní òkè Mọ̀rìṣà ní Ilé-Ifẹ̀1 .
Abani gba ìwé-ẹ̀rí B.A nínú English and Literary Studies ní Fásitì ti ìpínlẹ̀ Imo, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, M.A nínú Gender and Culture ní Birkbeck College, University of London, M.A nínú Imo-ede Geesi ní University of Southern California, àti Ph. D nínú Creative Writing and Literature ní University of Southern California.
Lítírṣọ̀ adíláwọ̀ ti di ìlúmọ̀miká báyìí; ó ti gbayi ni ilé; ó ti gbayì lóko bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ti gba iyì ní ìdálẹ̀ ju ilé lọ.
Ọ̀pọ̀ òyìnbó ni ó ti fi ọ̀rọ̀ ìjìnlẹ̀ lítíréṣọ̀ adúláwọ̀ gboyè ìjìnlẹ̀ ìwé, pupọ ninu awọn ọmọ adúláwọ̀ lo si ti di olówó àti olórúkọ nipa fifi èdè àjòjí bi èdè Gẹ̀ẹ́sì kọ ìwé lítíréṣọ̀ adúlawọ̀.
Mo lo ọ̀pọ̀ àwọn ìweé ti a darúkọ nínú iṣẹ yìí yàlà gẹ́gẹ́ bí alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ funraami, gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ ní ilé ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti gẹ́gẹ́ bí ẹni ti ń tanná wá ìmọ̀.
Orí Kẹta: “Àgbéyẹ̀wò Àwọn Ìwé Alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Yorùbá Láti Ìbẹ̀rẹ̀ Pẹ̀pẹ̀” - Ojú-Ìwé 101-131.
Ilé-ìwé ìkọ́ṣẹ́ Asiwaju Bola Tinubu Skills Acquisition Centre, tí ìjọba àpapọ̀ Nàìjíríà kọ́ wà ní Ilẹ̀-Olúji". Gboluji Grammar School, Ile-Oluji"' jẹ́ ọkàn lára ọgọ́rùn-ún ilé-ìwé girama tó ti pẹ́ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
HRM Oba Oluwole Olufaderin Adetimehin, FIIN, FCIB, Jimoko II, tí ó jẹ́ olórí ilé-ìfowópamọ́ Chartered Insurance Institute of Nigeria tẹ́lẹ̀ rí ni ọba wọn tuntun tí wọ́n dé ládé ní ọjọ́ kẹwàá, oṣù kẹfà, ọdún 2016
Ìpínlẹ̀ Edo jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ìpínlẹ̀ mẹ́rìndínlógójì ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, tí ó wà ní agbègbè ẹkù gúúsù ti orílẹ̀ èdè náà.
Gẹ́gẹ́ bí àbájáde ètò-ìkànìyàn lórílẹ̀ èdè ti ọdún 2006, ìpínlẹ̀ náà jẹ́ ìpínlẹ̀ ẹlẹ́ẹ̀kẹrìndínlọ́gbọ̀n ní iye pẹ̀lú ènìyàn tí ó tó mílíọ́nnù mẹ́ta-àbọ̀-dínní-díẹ̀ ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
Ìpínlẹ̀ Edo jẹ́ ìpínlẹ̀ ẹlẹ́ẹ̀kejìlélógún tí ó gbòòrò jùlọ ní ààyè tàbí agbègbè gẹ́gẹ́ bí títóbi ilẹ̀ ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
Olu-ilu ìpínlẹ̀ náà àti ìlú rè, ni Ìlu Benin, tí ó jẹ́ ìlú ẹlẹ́ẹ̀kẹ́rin tí ó tóbi jùlọ ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, tí ó sì jẹ́ ibùdó ilé-iṣẹ́ tí ń ṣe rọ́bà orílẹ̀ èdèy.
Ìpínlẹ̀ Edo pín ààlà pẹ̀lú Ìpínlẹ̀ Kogi sí àríwá-ìlà-oòrùn, pẹ̀lú Ìpínlẹ̀ Anambra sí ìlà-oòrùn, pẹ̀lú Ìpínlẹ̀ Delta sí gúúsù-ìlà-oòrùn àti gúúsù-gúúsù àti pẹ̀lú Ìpínlẹ̀ Ondo sí ìwọ̀-oòrùn.
Àwọn ààlà òde-òní ti Ìpínlẹ̀ Edo yí àwọn agbègbè tí wọ́n jẹ́ agbègbè oríṣiríṣi ìjọba àti ìjọba tí wọ́n dásílẹ̀ ní ọgọ́rùn ọdún mọ́kànlá AD sẹyìn ká, ìyẹn Ìjọba Benin.
Ní ọdún 1897, ìjọba aláwọ̀-funfun ṣe ìrìn-àjò ìjìyà ti agbègbè kan, tí ó pa púpọ̀ nínú àwọn ìlú Edo àtijọ́ run àti ṣíṣàfikún agbègbè náà sínú ohun tí yóò di gúúsù Nàìjíríà lábẹ́ àbò ìjọba aláwọ̀-funfun.
Ìpínlẹ̀ Edo jẹ́ ìpínlẹ̀ tí ó kúnfún àwọn oríṣiríṣi àwọn olùgbé tí ó gbilẹ̀ jẹ́ àwọn ará Edoid, pẹ̀lú àwọn ará Edo , Esan, Owan àti Afemai people.
Awon amioro ISO 3166-1 alpha-3 je leta meta àmìọ̀rọ̀ orílẹ̀-èdè ti itumo re wa ninu ISO 3166-1, apa keta opagun ISO 3166 ti Àgbájọ Káríayé fún Ìṣọ̀págun tesiwejade lati soju awon orile-ede ati awon agbegbe won.
Nígbà tí ó ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ìjọba ológun lọ́dún náà lọ́hùn-ún, ó lọ sí Ahmadu Bello University, ti ìpínlẹ̀ Zaria, láti lọ gboyè nínú ẹ̀kọ́ Law, ibẹ̀ sì ni ó ti gboyè LLB.
Lẹ́yìn náà, ní Nigerian Law School, wọ́n pè é wọ bar láti wá dara pọ̀ mọ́ àwọn amòfin ti ilẹ̀ Nàìjíríà ni Ilé-ẹjọ́ Gígajùlọ ilẹ̀ Nàìjíríà.
Ọ̀pọ̀ èèyàn gbàgbọ́ pé Abacha lọ́wọ́ sí ìgbìmọ̀ ọ̀tẹ̀ tí Diya ṣe, ìdí abájọ ni pé kí ó ba lè ṣe Diya mọ̀ṣẹ́ nítorí Diya ti ń di gbajúgbajà láàrin ìlú.
Àwọn tó yànnàná ìṣẹ̀lẹ̀ náà sọ ọ́ di mímọ̀ pè ìṣẹ̀lẹ̀ òhún fi hàn gbangba-gbàǹgbà pé ìpínyà ti wà láàrin àwọn aṣèjọba ológun, àti pé èrò Abacha ni láti wà lórí oyè náà kí ó le bà di ààrẹ orílẹ̀-èdè Naijiria.
Donaldson Oladipo Diya jẹ́ ajagun gbogboogbò ti orílẹ̀-èdè Naijiria tí ó sì ti fìgbà kan jẹ́ oloyè àwọn ajagun ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ó sì tún jẹ́ igba-keji aare ti Nàìjíríà lábẹ́ ìjọba ológun ti olórí ìlú Sani Abacha láti ọdún 1994 títí tí wọ́n fi fi ẹ̀sùn ọ̀tẹ̀ kàn án ní ọdún 1997.
Gẹ́gẹ́ bí Chief of the Defence Staff ó sì jẹ́ igbá kejì ààrẹ de facto ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà nígbà ìjọba ológun ti Sani Abacha láti ọdún 1994 títí wọ́n fi fi ẹ̀sùn ọ̀tẹ̀ kàn án ní ọdún 1997.
Nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò tí wọ́n ṣe, Diya fi ìdí ẹ̀ múlẹ̀ pè ọ̀kan lára àwọn òṣìṣẹ̀ tó súnmọ́ Abacha pẹ́kípẹ́kí, Gen. Ishaya Bamaiyi, ni ó fi ọ̀rọ̀ náà lọ òun, tí ó sì ní kí wọ́n gbìmọ̀ ọ̀tẹ̀ fún Abacha .
Ìjọba ilẹ̀ South Africa bi wọ́n lẹ́jọ́ lahtàri àṣírí tí wọ́n ń fi bò, ó sì kì wọ́n nílọ̀ láti mà ṣe ìdájọ́ ikú fún Diya àti àwọn èèyàn rẹ̀ bí wọn ò bá lẹ́rìí tó dánjú, nítorí èyí lè bí wàhálà láàrin àwọn ará-ìlú náà àti lókè òkun.
Olórí àwọn agbófinró ológun ìgbà náà ni General Victor Malu, tí ó fìgbàn kan jẹ́ adarí àwọn ọ̀wọ́ tó ń rí sí ìfọ̀rọ̀ àlàáfíà lélẹ̀ ti West African region ECOMOG, fi ìdáhùn sì ẹjọ́ Diya, ó sì sọ pé ìjẹ́wọ́ Diya ò ṣe pàtàkì àti pé ohun tí òun fẹ́ kí Diya ṣe ni láti fi hàn pé kò sí lára àwọn ìgbìmọ̀ ọlọ́tẹ̀ ọ̀hún.
Olóògbé olóyè Gani Fawehinmi, tí ó fìgbà kan jẹ́ ajàfẹ́tọ̀ọ́ ọmọnìyàn fi lé lẹ̀ nínú ìweh-ìròyìn Post Express pé gbogbo àwọn èèyàn tí wọ́n dárúkọ pé ó wà nínú ìgbìmọ̀ ọ̀tẹ̀ náà jẹ̀ àwọn ọmọ Abacha, tí wọ́n sì jẹ́ olóòótọ́ si, nítorí ìdí èyí, ọ̀rò náà dojúrú, ó sì ta kòkò.
Ọjọ́ keta, oṣu kerin, ọdún 1944 ni a bí Donaldson Oladipo Diya sí ìlú Odogbolu, Ipinle Ogun, tó filgbà kan jẹ́ ti apa iwo-oorun, ile Nàìjíríà Ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti Methodist ní Ipinle Eko ni ó ti kàwẹ́.
Ní ọjọ́ 2, Oṣù Ọ̀wàrà, ọdún 1991, Mínísítà fún àwọn ọ̀rọ̀ ajẹmọ́lùú tí Orílẹ̀èdè Nàìjíríà buwọlù ìkópa rẹ̀ nínú ìkẹ̀rìndínláàdọ́ta àpérò tí Ẹgbẹ́ UN gbogbogbòò gẹ́gẹ́ bíi amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ ẹ̀ka iṣẹ́ sí àárẹ̀ Orílẹ̀èdè tẹ́lẹ̀ Olusegun Obasanjo ní èròngbà fún ipò akọ̀wé Àjọ Ìṣọ̀kan àgbáyé .
Ó fi iṣẹ́ sílẹ̀ ní Yunifásítì Ìjọba Àpapọ̀ ti ìlú Èkó ní ọdún 1996, láti lọ gba iṣẹ́ ajẹmọ́ àlàáfíà ìlú ni Àjọ Ìṣọ̀kan Àgbáyé , níbi tí ó ti fẹ̀yìntì ní ọjọ́ kọ̀kànlélọ́gbọ̀n, Oṣù Ẹ̀rẹnà, Ọdún 2017.
Nígbà tí ó wà ní ìlú Nairobi, Kenya ní ọ́físì ajẹmósèlú Somaila, lára ọdún mọ́kànlá tí o ló ó ṣisẹ́ ni ọ̀pọ̀lọpọ̀ àgbègbè atakora lára wọn ni Somalia, Liberia, Guinea Bissau àti Darfur Sudan.
Ó ṣe tán ní Iléẹ̀kọ́ Girama Ìjẹ̀bú-Òde, ní Ìjẹ̀bú-Òde kí ó tẹ̀síwájú láti lọ sí Yunifásítì Ìjọba Àpapọ̀ Èkó láti gba oyè ẹ̀kọ́ nínú Sáyẹ̀nsì Òṣèlú.
Bákan náà ó parí oyè Ph. D rẹ̀ nínú Sáyẹ̀nsì Òṣèlú ní Yunifásítì California, Los, , USA ní ọdún 1982, ó gba oyè ẹ̀kọ́ nínú Èkọ́ ìmọ̀ òfin LL.B ní Yunifásítì Ìjọba Àpapọ̀ ti ìlú Èkó, Nàìjíríà ní oṣù Sẹ́ẹ́rẹ́ ọdún 1990.
Ọ̀jọ̀gbọ́n Babafemi Badejo gbé Adejumoke Odusanya ní ọjọ́ kẹsàn-án, Oṣù Ọ̀wàrà, Ọdún 1977, wọ́n ni ọmọ mẹ́rin àti àwọn ọmọọmọ.
Émile Derlin Zinsou tí wọ́n bí ní ejò kẹtalélógú oṣù kẹta ọdún 1918 tí ó sì papò da ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù keje 2016 jẹ́ olóṣèlú, ònímọ̀ ìjìnlẹ̀ físíìsì tí ó sì tún jẹ́ ààrẹ tẹ́lẹ̀ rí Dahomey kí ó tó di orílẹ̀-èdè Benin pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ àwọn ọmọ ológun ilẹ̀ Dahomey láàrín ọdún 1968 sí ọdún 1969 Zinsou wà lára àwọn tí wọ́n buwọ́ lu sílẹ̀.
Kò wu Zinsou kí àwọn ìlú amọ́nà tí ó wà lábẹ́ àwọn àmúnisìn Faranse, ìdí nìyí tí ó fi jẹ akọ̀wé fún ẹgbẹ́ Parti du Regroupement Africain tí ó wà ní ìlú Dakar.
Zinsou kúrò lẹ́yìn Apithy ní ọdún 1959 lẹ́yìn tí Apithy náà jáwọ́ nínú ìṣọ̀kan ilẹ̀ Mali tí ó jẹ́ ìkan lára àkọsílẹ̀ àwọn PRA.
Ó di Mínísítà fún ọ̀rọ̀ ilẹ̀ òkèrè lábẹ́ ìṣèjọba Maga láàrín ọdún 1962 kí wọ́n tó yọ ọ́ kúrò láìrò tẹ́lẹ̀ ní ọdún 1962.
Òun náà tún ni won fi ṣe olùdámọ̀ràn pàtàkì fún àwọn ìlú tí wọ́n wà ní ẹkùn Àríwá ilẹ̀ Adúláwọ̀ tí wọ́n ń sọ Faransé lórí Anglo-American Cooperation ní ìlú Paris.
Lẹ́yìn ìdìtẹ̀gbajọba 1967 coup àti mọ̀kàrúù ìbò 1968, Zinsou ni àwọn ọmọ ológun fa kalẹ̀ láti jẹ ààrẹ orílẹ̀-èdè náà ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù keje ọdún 1968, ìfàkalẹ̀ yí kọ́kó rújú nítorí wípé kò fẹ́ràn àwọn ológun rárá.