polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Ọ̀kan lára àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì tó ń rí sí ètò ilé-ayé ṣàlàyé pé ìdínkù yìí á gba ẹ̀mí àwọn èèyàn tó tó ẹgbẹ̀rún lọ́nà ẹ̀tàdínlọ́gọ́rin là.
Síbẹ̀síbẹ̀, Sarah Ladislaw láti àjọ Strategic and international studies ṣe àríyànjiyàn pé a ò gbọdọ̀ rí ìdínkù nínú àwọn èéfín yìí gẹ́gẹ́ bí àǹfààní nítorí ìgbìyànjú ìlú China láti mú kí ìdàgbàsókè dé bá ètò ọrọ̀-ajé àti ìṣòwò wọn le yorí sí ìjàm̀bá tó máa le ju tàtèyìnwá lọ.
Láàrin ọjọ́ kìínì oṣù kìíní sí ọjọ́ kọkànlá oṣù kẹta ọdún 2020, European Space Agency ṣàkíyèsi pé ìdínkù dé bá èéfín nitrous oxide láti ara ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́, àwọn ẹ̀rọ amúnáwá àti ilé-iṣé ní agbègbè Po Valley ní apá àríwá Italy.
NASA lo irinṣẹ́ kan tí a mọ̀ sí Ozone monitoring instrument láti ṣàtúnpalẹ̀ àti láti ṣàkíyèsí ozone layer àti àwọn ìdọ̀tí tó ń ba agbègbè jẹ́ bíi NO2, aerosols àti àwọn mìíràn.
Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìdínkù fún ìgbà díẹ̀ wáyé ní ti èéfín kábọ́ọ̀nù káàkiri àgbáyé, International Energy Agency ṣe ìkìlọ̀ pé wàhálà tó dé bá ètò ọrọ̀-ajé látàri àjàkálẹ̀ àrùn náà le fa ìdíwọ́ tàbí ìdádúró àwọn ilé-iṣé tó fẹ́ dókòwò pẹ̀lú àwọn ilé-iṣé green energy.
Gẹ́gẹ́ bí àbájádè àìmọ̀ tẹ́lẹ̀, àwọn aṣọ ìbòjú tí àwọn èèyàn ń sọ sílẹ̀ káàkiri ń dákún ìṣòro ìdọ̀tí àyíká.
Àjọ ECMWF ṣe àsọtẹ́lẹ̀ pé èsì àwọn AMDAR máa díkù pẹ́lù ìdá márùn-úndínláàádọ́rin tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ látàrí ìdínkùn tí ó dé bá lílo ọkọ̀ òfuurufú.
Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìjàm̀bá tí ó wáyé látipasẹ̀ àjàkálẹ̀ àrùn kòrónà ti ọdún 2019-2020 ti nípa rẹpẹtẹ lórí agbèègbè àti bójú ọjọ́ ṣe rí.
Ìsémọ́lé àti àwọn ìlànà mìíràn tí wọ́n ṣàmúlò ní ìlú China ti yorísí ìdínkù mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n nínú ọgọ́rùn-ún kábóònù tó ń jáde.
Ọ̀kan lára àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì tó ń rí sí ètò ilé-ayé ṣe àlàyé pé ìgbésẹ̀ yìí á fi ẹ̀mí tó ń lọ bìi ẹgbẹ̀rún lọ́na ẹ̀tàdínlọ́gọ́rin pamọ́ láàrin oṣù méjì àti jù bẹ́ẹ̀ lọ.
Àjàkálẹ̀ àrùn náà ti mú ìdíwọ́ bá akitiyan àwọn tó ń rí sí ìpèsè àyíkà tó jọjú, ó sì tún fa ìsúnsíwájú àpéjọ ti United Nations Climate Change fún ọdún 2020.
Ìdínkù nínú ètò ọ̀rọ̀-ajé tí ó wáyé látipasẹ̀ ìdálọ́wọ́dúró lágbàáyé ti wà ní àsọtẹ́lẹ̀ pé yóò fa súnkẹrẹfà nínú ìdókòwò ti àwọn ilé-iṣé tí ń pèsè agbára.
Àjàkálẹ̀ àrùn náà mú ìdíwọ́ bá fífi èrò orílẹ̀-èdè kọ̀ọ̀kan hàn nítorí ọ̀rọ̀ àrùn náà ni gbogbo orílẹ̀-èdè ń gbọ́.
Àmọ́ olùdarí fún International Energy Agency ṣàlàyé pé ìdínkù nínú iye owó epo ròbí lásìkò àjàkálẹ̀ àrùn náà le jẹ́ àǹfààní ńlá láti dẹ́kun ṣíṣe ìrànlọ́wọ́ lórí ọ̀rọ̀ epo ròbì.
Ṣáájú àjàkálẹ̀ àrùn náà, àwọn ìgbésẹ̀ tí ó wà nílẹ̀ tí a sì ní làti fí lọ àwọn elétò ìlera bí a bá ní ìṣòro àjàkálẹ̀ àrùn ni ìséraẹnimọ́lé àti jíjìnà síra ẹni.
Àríyànjiyàn ta láàrin àwọn olùṣèwádìí látàri pé bí ètò ọrọ̀-ajé bá lọlẹ̀ díẹ̀, àbájáde rè yóò fa ìdínkù nínú global warming, ìdọ̀tí afẹ́fẹ́ àti omi tí á sì mú kí agbègbè wà lálàáfíà.
Púpọ̀ lára àwọn orílẹ̀-èdè tó tí ní ìtẹ̀síwájú àti ọ̀pọ̀ lára àwọn orílẹ̀-èdè tó ṣì ń tẹ̀síwájú a má a fikún ara ètò àjẹsára wọn, nígbà púpọ̀, ní ìdàpọ̀ pẹ̀lú àjẹsára àrùn ìta àti ti rubella tí a mọ̀ sí MMR.
Ní àwọn agbègbè tí a tí ń fún àwọn ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ní àjẹsára náà, ìwọ̀n ìtànkálẹ̀ àrùn náà ti dínkù sí iye tó ju 90% lọ.
Lílò rẹ̀ lẹ́yìn tí ènìyàn bá ti wà ní sàkání ibití àrùn náà ti wáyé, fún àwọn tí kò tíì ní agbára àti kojú àrùn tẹ́lẹ̀ rí, jẹ́ ohun tí yóò wúlò púpọ̀.
Tí wọ́n sì fìdí rẹ̀ múlẹ̀ wípé àrùn yí bẹ̀rẹ̀ ní ìlú kan tí wọ́n ń pw ní ìgboro Wuhan, ní ẹkùn Hubei ní orílẹ̀-èdè China.
Wón tún fìdí rẹ̀ múlẹ̀ siwájú si wípé bí àrùn yí bá ti mú ènìyàn, oun ni ó ń fa ìfúnpinpin ní ní inú káà ọ̀fun ati àyà, tí ó sì ma ń fa kàtá tàbí kí ènìyàn]] ó ma wú ikọ́ tàbí sín léra léra.
Lẹ́yìn ìṣẹ̀lẹ̀ yí, orílẹ̀-èdè Sudan fopin sí fífún àwọn èró láti ilé òkèrè ìwé ìrìnà ìkíni sí àwọn orílẹ̀-èdè tí àrùn náà nti pọ̀ jùlọ, tí ó fi mọ́ orílẹ̀-èdè Italy àti orílẹ̀-èdè Ijíbítì tí ó jẹ́ alámùúké tì wọn nítorí ìbérù àjakálẹ̀ àrùn Kòrónà.
Àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19 ní orílẹ̀-èdè Sudan jẹ́ ọ̀kan lára Ìbúrẹ́kẹ́ àjakálẹ̀ àrùn Kòrónà tí a tún mọ̀ sí Kofid-19 tí ó bẹ́ sílẹ̀ ní gbogbo àgbáyé.
Ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ìpoògùn jẹ́ ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ nípa ìléra tí ó rọ̀ mọ́ ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ nípa ìṣègùn , pẹ́lú ìmọ̀ nípa ìpo kẹ́míkà mọ́ra wọn.
Fífi iṣẹ́ ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ìpoògùn ṣiṣẹ́ gba í ènìyàn ó nímọ̀ tó lọ́ọ̀rìn nínú ìṣègùn, bí àwọn èròjà inú oògùn ṣe ń ṣiṣẹ́, ìpalára tí ó lè mú wá, ìbáṣepọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú àìsàn tí a fẹ́ lòó fún, lílọ bíbọ rẹ̀ nínú ẹẹ̀jẹ̀, àgọ́ ara àti ìjàmbá tí oògw náà lè fà bí kò bá tó tàbí pọ̀jù.
Lára àwọn ẹ̀ka ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ìpoògùn bíi clinical pharmacists, ma ń nílò kí ènìyàn ó mọ̀ nípa ìmọ̀ mìíràn bí àpẹẹrẹ́ 'ìgbéyẹ̀wọ̀ àwọn èsì àbájáde láti inú láàbù'.
Fúndí èyí, àwọn onímò nípa ìmọ̀ ìpoògùn i a lè ṣàpèjúwe wọn gẹ́gẹ́ bí akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ nípa oògùn, tí wọ́n sì tún jẹ́ ẹni akókọ́ tí ó ń ṣètọ́jú aláìsàn pẹ́lú pípèsè oògùn, ati bí a ṣe.lè.
Memry Savanhu jẹ́ òṣèré Nollywood ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Sìmbábúè, olùgbéré-jáde, àti olùṣòwò tí ó n gbé ní ìlú Èkó, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, lẹ́hìn tí ó kó kúrò ní ìlú Lọ́ndọ̀nù.
Ó kọ́ ẹ̀kọ́ ìmọ̀ eré ṣíṣe ní ìlú Lọ́ndọ̀nù àti ìmọ̀ fíìmù ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga New York Film Academy tí ó wà ní Abu Dhabi, UAE.
Ní ọdún 2015, wọ́n tún yàán fún àmì-ẹ̀yẹ Sìmbábúè International Women Awards tí ó wáyé ní ìlúBirmingham tí ó wà ní UK ní Oṣù Kẹẹ̀wá ọdún náà, gẹ́gẹ́bí ìwé ìròyìn The Herald ti Sìmbábúè ti ṣe gbe síta.
Ní ọdún 2014, wọ́n yàán fún àmì-ẹ̀yẹ "Best Actor UK Female" níbi ayẹyẹ Zulu African Academy Awards , tí ó wáyé ní Ìlú Lọ́ndọ̀nù fún ipa rẹ̀ nínu fíìmù Maria's Vision.
Ellong darí àkọ́kọ́ fíìmù gúngùn rẹ̀ ní ọdún 2013, èyítí àkọ́lé rẹ̀ jé W.A.K.A. Séraphin Kakouang ló ṣètò kíkọ eré náà, ṣùgbọ́n Ellong fúnrar̀ẹ ló dábàá ìtàn eré náà.
Yàtọ̀ sí dídarí àti kíkọ ìtàn eré, Ellong tún ti ní àtẹ̀jáde ìwé tí àkọ́lé rẹ̀ n ṣe "Journal Intime d'Un Meurtrier," èyí tó jáde ní ọdún 2008.
Mama kúrò láti orìlẹ̀-èdè Nàìjíríà lọ sí orílẹ̀-èdè Gẹẹsi láti tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ ọ rẹ̀ ní Yinifásítì ti St. Andrews tí ó wà ní ìlú Scotland, ní ọdún 1980 níbi tí ó ti gba oyè àkọ́kọ́ nínú ìmọ̀ lórí i Psychology, àti ilé-ìwé ìmọ̀ nípa ọ̀rọ̀-ọjà àti ìmọ̀-ọrọ̀ òṣèlú ni Yunifásítì ìlú London ní ọdún 1981 níbi tí ó ti gba oyè ẹlẹ́ẹ̀kejì nínú ìmọ̀ lórí Social Psychology.
Àwọn iṣẹ́ ẹ rẹ̀ tí ó ti ṣe tẹ́lẹ̀ ló ní í ṣe pẹ̀lú ìfiwéra àwọn ipò ní àárín àwọn obìnrin ilẹ̀ Geesi àti ti ilẹ̀ Nàìjíríà.
Ní Yunifásítì yí ni ó ti di olùdarí ti i African Gender Institute níbití ó ti ṣe ìrànlọ́wọ́ láti ṣe ìdásílẹ̀ ìwé ìròyìn ilé-ẹ̀kọ́ yi tí àkolè rẹ ń j́ẹ́ Feminist Africa.
Ó parapọ̀ láti kọ́ kíláásì tí wọ́n pè ní "Òfin tó dájú, Òṣèlú tó dájú" pẹ̀lú arábìnrin Lee, ẹni tí í ṣe arábìnrin ilé-ìgbìmọ̀ ìjọba lórí àwọn àkọlé nípa àwọn obìnrin Áfíríkà àti Áfíríkà-Amẹ́ríkà, pẹ̀lú àwọn ipa lórí i àbò, òṣì, HIV/AIDS àti ogun.
Mama ṣe àpèjúwe ara a rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí abo àti wípé òun kì í ṣe womanist, tí ó sì jiyàn wípé ọ̀rọ̀ nípa abo yi bẹ̀rẹ̀ ní ilẹ̀ Áfíríkà àti wípé àwọn abo tí ó jẹ́ funfun "kò i ti lágbára tó láti jẹ́ ọ̀tá dé bi wípé a ó mà fi ojú ọ̀tá wo àwọn ìjọba oníṣòwò àgbáyé".
Ó tún ti jiyàn pé àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gíga ilẹ̀ Áfíríkà ń tẹ̀síwájú láti fi hàn nípa àwọn òfin ti ìbálòpọ̀ láàrín ara ẹni àti àwọn ti abo.
Amina Mama jẹ́ oǹkòwé, ajàfúnẹ̀tọ́ àwọn obìnrin àti ọ̀mọ̀wé ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti orílẹ̀-èdè Gẹẹsi.
Amina ti gbé ní orílẹ̀-èdè Áfíríkà, Yúróoṕù, àti Àríwá Amẹ́ríkà àti wípé ó ti ṣiṣẹ́ láti mú ìbáṣepọ̀ láàrin àwọn onímọ̀ àti olóyè obìnrin kákàak̀iri àgbáyé.
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ nínú àwọn mọ̀lẹ́bí Mama ni wọ́n kó ipa nínú ìdàgbàsókè ètò ẹ̀kọ́ ti agbègbè wọn lẹ́yìn ìjọba amúnisìn.
Gẹ́gẹ́ bí Mama ti sọ, ó ní ìpìnlẹ̀ ìdílé òun àti bí wọ́n ṣe tọ́ òun dàgbà ti mú kí òun ṣe àgbékalẹ̀ ìwóye ìgbéayé òun.
Orúkọ rẹ̀ Ògèdèngbé ní ó gbà níbí ìṣe akínkanjú rẹ̀ ní eré Ìjàkadì tí ó jẹ́ ọ̀kan lára eré ìdárayá tí àwọn ọ̀dọ́ ma ń ṣe láti fi kọ́ nípa ìwà ìgboyà àti akínkanjú láyé àti àtijọ́.
Ọ̀Pọ̀ ìgbà ni òun náà ti báwọn fẹ̀hónú hàn sí ìwà ìrẹ́jẹ àti ìjẹ gàba ilẹ̀ Ìbàdàn tí ó Ma ń kógun ja ilẹ̀ Ìjẹ̀ṣà.
Nínú ikan nínú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ wọ̀nyí ni oguu Ìgbájọ tí ó ṣẹlẹ̀ ní 1867, nínú ogun yí ni wọ́n ti mú Ògèdèngbé lẹ́rú, ní àsìkò ìṣẹrú sìn rẹ̀ yí ni a ti gbọ́ wípé ọ̀kan nínú àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Ìbàdàn ti bẹ́ Ògèdèngbé lórí, àmọ́ tí ó ta gọ̀ọ́ gọ̀ọ́ lọ gbé orí rẹ̀ tí wọ́n ti be kúrò tí ó sì gbe sí ọr ún rẹ̀ padà.
Èyí ya gbogbo àwọn jagun jagun ilẹ̀ Ìbàdàn lẹ́nu púpọ̀, èyí ló mú Náàọ̀run Ògúnmọ́lá mu lọ sí ilẹ̀ Ìbàdàn gẹ́gẹ́ bí ọmọ ogun tí ó sì ja fita fita fún ilẹ̀ Ìbàdàn tó fi dépò adarí ogun ilẹ̀ Ìbàd.
Lẹ́yìn tí Yorùbá ìṣubú ìjọba Ọ̀yọ́ Ilé, ilẹ̀ Ìbàdàn dìde ní nkan bí ọdún 1820s tí wọ́n sì ń jẹ gàba lórí àwọn ọmọ Yorùbá tókù.
Lúwòó jẹ́ arẹwà obìnrin tí ó kórira ìdíọ̀tí òun ẹ̀gbin, èyí ni ó jẹ́ kí ó pọn ọ́n ní dandan fún gbogbo ọmọ ìlú láti ma tún àyíká àti agbègbè wọn ṣe kí ó lè dùn ún wò.
Èyí ni ó mu pàá láṣe kí wọ́n ma fọ́ ìkòkò sílẹ̀ kí ó lè ma rí ohun gbẹ́sẹ̀ lé gẹ́gẹ́ bí àwo àlẹ̀mọ́lẹ̀ ode òní.
Gbogbo ẹlẹ́ṣẹ̀ tàbí ọ̀daràn ni ó ma ń pàṣẹ fún kí wọ́n mọ Èkó kò kínwọ́n sì ma tòó ìkòkò náà sílẹ̀ káàkiri ìlú lẹ́yìn tí wọ́n bá fe tán gẹ́gẹ́ bí ìjìyà ẹ̀ṣẹ̀ wọn ní gbogbo ibi tí ó bá ń lọ.
Iya tún sè fún wa pe gbogbo ènìyàn ni wọ́n bẹ̀rù rẹ̀ tó fi mọ́ àwọn olóyè láàfin, nítorí wípé ó kórira iwà imẹ́lẹ́, tí ó sì kórira àwọn arúfin gbogbo.
Àwọn àgbààgbà ìlú wòye wípé agbára rẹ̀ ti pọ̀jù, kò sì sẹ́ni tó lè fọwọ́ padà rẹ̀ lójúni wọ́n ṣe pinu láti má fi obìnrin jẹ Ọọ̀ni ti Ifẹ̀ mọ́ láé láé.
Gẹ́gẹ́ bí àjogúnbá àṣà àti ìṣe, àwọn Yorùbá gbà wípé ọmọ ọkùnrin níyì wọ́n sì tọ́ nípò àṣà ju obìnrin lọ ; nítorí wípé ọmọ obìnrin yóò relé ọkọ bópẹ́ bóyá, àmọ́ ọmọ ọkùnrin ni yóò jẹ́ òpómúléró tí kò sì níbì kan tí yóò filé baba rẹ̀ síléẹ̀ lọ.
Ó fẹ́ Ọbalọ̀ràn ti Ìlú Ilode tí ó sì bí ọmọ kan ṣoṣo Adékọ́lá Telu tí ó jẹ́ Olúwòó ti Ìwó àkọ́kọ́ tí ó sì ta ìlú Ìwó dó.
Lúwòó ni obìnrin àkọ́kọ́ tí yóò tẹ́rí gbadé gẹ́gẹ́bí Ọọ̀ni obìnrin àkọ́kọ́ lẹ́yìn iku Ọọ̀ni Gíẹ̀sí ní ònkà ẹ̀ẹ́ẹ́gbẹ̀fà ọdún, ìyẹn , tí Ọọ̀ni Lúmọ̀bí sì jẹ lẹ́yìn rẹ̀.
Ó ti ṣiṣẹ́ atọ́kùn, olóòtú, àti àtúnkọ ìròyìn lórí rédíò àti tẹlifíṣọ́ọ̀nù fún ìròyìn lórí BBC News lágo mẹ́wàá, BBC World News, BBC World Service, BBC Focus on Africa, BBC Business Daily, BBC Newsday, àti BBC Radio 4.
Didi jẹ́ akọ̀ròyìn tó ti ní ọ̀pọ̀ ìrírí látàrí iṣẹ́ ṣíṣe rẹ̀ pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ ìgbéròyìn jáde lóríṣiríṣi.
Ẹ̀gbọ́n rẹ̀ obìnrin tí ó jẹ́ páítọ̀ Mrs. Felicia Adépọ̀jù Adésànyà ni ó tọ́jú rẹ̀ títí ó fi dàgbà kí ó tó lè mójú tó ara rẹ̀.
Ó jẹ́ ajíyìn-rere tí ó ma ń lo eré oníṣẹ́ láti fi jèrè ọkàn àwọn ènìyàn, ó sì tún jẹ́ Olùdásílẹ̀ àti Ààrẹ Mount Zion Faith Ministries àti ti Mount Zion Television.
Ní inú oṣù kẹ́jọ ọdún 1985, ìyàwó rẹ̀ arábìnrin Gloria Bámilóyè gbà láti jẹ́ aya rẹ̀, èyí ni ó sì bẹ̀rẹ̀ ìpìlẹ̀ ìjọ wọn .
Ó ti kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ eré, ó sì ti ya àwọn fọ́rán àkọsílẹ láé láé lóríṣiríṣi, ó sì ti gbé àwọn eré oníṣe ọlọ́kan-ò-jọ̀kan jáde pẹ̀lú.
Ó ti fipa rẹ̀ lélẹ̀ ní orí iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olùgbé àwọn eré oníṣe orí ẹ̀rọ amóhùnmáwòrán ní ilẹ̀ Áfíríkà .
Fọ́nrán àwòrán Bariga Boys jẹ́ ìṣesí àti ìgbé ayé àwọn ènìyàn pàá pàá jùlọ, àwọn òṣèré ojú pópó ní ìlú Bàrígà ní Ìpínlẹ̀ Èkó.
Lẹ́yìn tí ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀, Ó ṣiṣẹ̣́ ní ilé-iṣẹ́ amóhùn-máwòrán ti NTA, lẹ́yìn èyí ni ó tún ṣiṣẹ́ ní Lintas Advertising and McCann-Erickson fún eré orí rédíò .
Ní ọdún 2010, òun àti àwọn kan dá IREPRESENT International Documentary Film Festival Lagos, èyí tí ó gbé àkòrí rẹ̀ kalẹ̀ lé “Africa in self-conversation” kí wọ́n lè ma ṣe àgbéjáde ìtàn ilẹ̀ Áfíríkà láti ọwọ́ àwọn ọmọ ilẹ̀ Áfíríkà.
Ní ọdún 2013, òun ni ó kọ tí ó sì ya fọ́rán àwọn àkọsílẹ̀ láé láé tí ó pe àkòrị́ rẹ̀ ní Literature, Language and Literalism nípa gbajú-gbajà òǹkọ̀tàn ìwé Ògbójú Ọdẹ nínú Igbó Irúmọlẹ̀ ìyẹn olóògbé Daniel O. Fágúnwà .
Fẹ́mi Odùgbèmị́ tí wọ́n bí ní ọdún 1963 jẹ́ òǹkọ̀tàn àti olùya fọ́rán àwọn àkọsílẹ̀ láé láé, adarí eré, olùgbéré jáde àti ayàwòrán ọmọ orịlẹ̀-èdè Nàìjírià.
Ó gba ẹ̀bùn ìrànlọ́wọ́ kan láti ọwọ́ Louis Lumière - Villa Médicis ní ọdún 1999 fún ìtàn-eré rẹ̀ tí ó kọ táa pe àkọ́lé rẹ̀ ní Une femme pour Souleymane.
Gaye darí fíìmù oníṣókí kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ J'ai deux amours ní ìlànà pẹ̀lú iṣẹ́ àkànṣe kan tí wọ́n pẹ̀ ní Paris la métisse ní ọdún 2005.
Gaye jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Collectif 50/50, ẹgbẹ́ kan tí ó fẹ́ láti ri dájú wípé ìdọ́gba wà láàrin àwọn ọkùnrin àti obìnrin ní agbo òṣèré fíìmù.
Osita Iheme, MFR tí wọ́n bí ní ogúnjọ́ oṣù kejì ọdún 1982 jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Ó di gbajúmọ̀ òṣèré ìlúmọ̀ọ́kà tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí "Pawpaw" látàrí ipa tó kó gẹ́gẹ́ bí ẹ̀dá-ìtàn Pawpaw nínú sinimá àgbéléwò kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń Aki na Ukwa pẹ̀lú Chinedu Ikedieze.
Òun ni olùdásílẹ̀ Inspired Movement Africa, èyí tí ó dá sílẹ̀ láti ṣe móríyá fún àwọn màjèsín àti ọ̀dọ́ ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àti Áfíríkà lápapọ̀.
Ó jẹ́ ọmọ bíbí Mbaitoli ní ìpínlẹ̀ Ímò lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ṣùgbọ́n ìpínlẹ̀ Abia ló gbé dàgbà, ó sìn kàwé gbàwé ẹ̀rí dìgírì nínú ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ kọ̀m̀pútà ní ifáfitì Lagos State University.
Lọ́dún 2011, ìjọba àpapọ̀ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà nígbà ìṣèjọba Ààrẹ Goodluck Jonathan fún un ní àmì ìdálọ́lá ọmọ ẹgbẹ́ ọlọ́lá Order of the Federal Republic .
Òun ati olùkópa mìíràn bíi: Yulisa Amadu Maddy, Leslie Palmer, Eddie Tagoe, Karene Wallace, Basil Wanzira, and Elvania Zirimu, àti àwọn mìíràn tí wọ́n jọ ń kópa nínú eré ọlọ́kan-ò-jọ̀kan lóríbíi: ìgbóhùn-sáfẹ́fẹ́ Lindsay Barrett Blackblast! ní ọdún 1973 fún isẹ́ pàtàkì ti BBC Two arts Full House ìtàn tí ó jẹ́ ti olùkọ̀tàn ará ikẹ̀ India.
Ó tún kópa gẹ́gẹ́ bí Terence Fisher nínú eré The Devil Rides Out ní ọdún 1968, gẹ́gẹ́ bí Monte Hellman nínú Shatter ní ọdún 1974 gẹ́gẹ́ bí Hanif Kureshi nínú eré London Kills Me ní ọdún 1991 àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Ní ọdún 1966, Ajíbádé darí àwọn òṣèré bíi tirẹ̀ nínú àpérò World Festival of Black Arts ní ìlú Dakar, tí ó jẹ́ olú-ìlú fún orílẹ̀-èdè Senegal, láti dqrí eré ònkọ̀tàn Obi Egbuna tí ó pè ní Wind Versus Polygamy; ní 2nd World Black Arts Festival ní Ìpínlẹ̀ Èkó
24 January 2013), Ẹni tí wọ́n mọ̀ sí Yẹmí Ajíbádé, Yẹmí Goodman Ajíbádé tàbí Adéyẹmí Ajíbádé, jẹ́ òṣèré orí-ìtàgé, adarí-eré, ati olùkọ̀tàn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó ń gbé ní orílẹ̀-èdè England láti ọdún 1950.
Adéyẹmí Ọlánrewájú Goodman Ajíbádé ni wọ́n bí ní ìdílé Ọba ní ìlú Ìlá Ọ̀ràngún ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ ti Girama ti ìlú Abẹ́òkúta tí ó sì tú kẹ́kọ̀ọ́ nílé ẹ̀kọ́ Kennington College of Law and Commerce ní ìlú London ní ọdún 1955.
Awon eka ona ati asa adayeba n gbiyanju lati se agbateru gbangba ni igba gbogbo, ise lati pese aaye fun awujo si ohun asa adayeba; setoju aabo awon osise won, awon ikojopo ati awujo eda; nigbati o n fesi iyipada airotele ninu awose isowo pelu opin aimo.
Ní ọdún 2015, ó gbé eré tirẹ̀ jáde tí ó pe àkọ́lé rẹ̀ ní 3 is Company tí ó sì kópa nínú eré náà gẹ́gẹ́ bí olú-èdá ìtàn where she starred as the lead character.
Yàtọ̀ sí eré ṣíṣe, Yvonne Jegede ó ti fara hàn nínú fọ́nrán àwo orin "Ego" tí olórin ilẹ̀ Nàìjíríà Djinee àti fọ́nrán àwo orin Kokose tí Sound Sultan gbé jáde.
Wọ́n bí Yvonne Jẹ́gẹ́dẹ́ ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dọ́gbòn oṣù Kẹ́jọ ọdún 1983 ní agbègbè Agenebode ní Ìpínlẹ̀ Edo, ní orílẹ̀-èdèNàìjíríà .
Àwọn àjẹsára aláìní sẹ́ẹ̀lì ni a má a ń sábà lò ní àwọn orílẹ̀-èdè tó ti ní ìlọsíwájú nítorí àtúnbọ̀tán rẹ̀ tí kò ní ipá púpọ̀.
Ibi ojú abẹ́rẹ́ lára iye àwọn ènìyàn tó tó 10 sí 50% tí a fún ní àjẹsára ẹlẹ́ẹ̀kún sẹ́ẹ̀lì a má a pupa yòò, wọn a sì má a ní ibà.
Àtúnbọ̀tán pẹ̀lú àwọn oríṣi àjẹsára náà méjèèjì, pàápàá jùlọ pẹ̀lú àjẹsára ẹlẹ́ẹ̀kún sẹ́ẹ̀lì, a má a kéré síwájú síi bí ọjọ́-orí ọmọ bá ti kéré sí.
Àjẹsára ẹlẹ́ẹ̀kún sẹ́ẹ̀lì náà ní ìwọ̀n agbára àti ṣiṣẹ́ tó tó 78% nígbàti àjẹsára aláìní sẹ́ẹ̀lì ní ìwọ̀n agbára àti ṣiṣẹ́ tó tó 71–85%.
Agbára àti ṣiṣẹ́ àwọn àjẹsára náà a má a dàbí èyí tí ó dín kù pẹ̀lú ìwọ̀n 2 sí 10% lọ́dún, pẹ̀lú díndínkù tó pọ̀ jùlọ nínú àjẹsára aláìní sẹ́ẹ̀lì.
Àjọ Ìlera Àgbáyé àti Ilé-iṣẹ́ Ìṣàkóso àti Ìdènà Àrùn gba ni nímọ̀ràn pé kí a fún gbogbo ọmọdé ní àjẹsára ìkọ́ọfe, àti pé kí a fikún àwọn àjẹsára tí à ngbà lóòrèkóòrè.
Ìwọ̀n egbògi mẹ́ẹ̀ta tí a bẹ̀rẹ̀ lọ́gán tí ọmọ bá ti pé ọmọ ọ̀sẹ̀ mẹ́ẹ̀fà ni a má a ń sábà dámọ̀ràn fún àwọn ọmọdé kékèké.
Wọ́n bí Dayọ̀ ní Ìpínlẹ̀ Jos lóòtọ́, àmọ́ ó dàgbà sí Ìpínlẹ̀ Èkó pẹ̀lú àwọn àbúrò mẹ́rin lẹ́yìn rẹ̀.
Bàbá rẹ̀ jẹ́ òṣìṣẹ́ fèyìnti láti ilé-iṣẹ́ aṣọ́bodè ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, àmọ́ tí ìyá rẹ̀ jẹ́ olùkọ́ lítíréṣọ̀ láti orílẹ̀-èdè Kenya.
Òun àti àwọn ẹbí rẹ̀ kó kúrò ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà lọ sí ìlú Indiana ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, kí wọ́n tún tó kó lọ sí California ní orílẹ̀-èdè.
Òkénìyì bẹ̀rẹ̀ sí ń fara hàn nínú àwọn eré oníṣẹ́ bíi: Endless Love, tí ó sì tú kópa nínú eré Terminator Genisys ní ọdún 2015 gẹ́gẹ́ bí Danny Dyson.
Ọládayọ̀ A. Òkéníyì tí wọ́n bí ní ọjọ́ Kẹrìnlá oṣù Kẹfà ọdún 1988, jẹ́ òṣèré orí-ìtàgé àti àti sinimá ọmọ oeílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n bí sí orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.
Ibinabo bẹ̀rẹ̀ ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀ nígbàtí ó forúkọsílẹ̀ ní Y.M.C.A Play Center, ní Ìlú Port Harcourt ṣááju kí ó tó lọ sí Federal Government Girls College ní Ìlú New Bussa, Ìpínlẹ̀ Niger fún ètò ẹ̀kọ́ girama rẹ̀.
Ṣáájú èyí, ó ti kópa tó sì jáwé olúborí níbi ti ìdíje Miss Wonderland ní ọdún 1990, ọdún yìí kan náà ni ó tún ṣe ipo keji níbi ìdíje Miss NUGA, èyítí ó wáyé ní Yunifásítì ìlú Calabar.
Ibinabo Fiberesima jẹ́ òṣèré orí-ìtàgé ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti olùṣàkóso ìdíje ẹwà tẹ́lẹ̀rí Ó ti fi ìgbà kan jẹ́ ààrẹ ẹgbẹ́ Actors Guild of Nigeria.
Ibinabo kó ipa àkọ́kọ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bi òṣèré nínu fíìmù Most Wanted kí ó tó wá ṣe ìfihàn nínu ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn fíìmù Nàìjíríà míràn.
Ó jẹ́ ọ̀kan lára awọn lààmì-laaka òṣèré ní ilé-iṣẹ́ Nollywood, nígbà tí ó ti kópa nínú awọn eré tí ó ti tó ọgọ́rùn ún tí a ti rí Men Who Cheat, Yahoo Millionaire àti Atlanta.
Ní ọdún 2014, wọ́n yan Elliot fún àmì-ẹ̀yẹ "African Movie Academy Award" fún amì-ẹ̀yẹ Òṣèrékùnrin amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ tó peregedé jùlọ nínú eré "Finding Mercy"
Jẹ́ òṣèré orí-ìtàgé, adarí eré àti olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà Ó ti kópa nínú eré àti àwọn eré àtìgbà-dégbà onípele orí ẹ̀tọ amóhùn-máwòrán tí ó ti jú igba lọ ní orílẹ̀-èdè baba rẹ̀ ati ní òkè òkun.
Ó ti gba amì-ẹ̀yẹ fún amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ ẹ̀dá ìtàn tí ó peregedé jùlọ níbi ayẹyẹ ti Africa Magic Viewers Choice Awards ẹlẹ́kejì irú rẹ̀, ó sì tún ti gba amì-ẹ̀yẹ fún amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ ẹ̀dá ìtàn tí ó peregedé jùlọ níbi ayẹyẹ ti Africa Movie Academy Awards ẹlẹ́kẹwàá irú rẹ̀.
Wọ́n tún yàn án kí ó lọ ṣojú àwọn ènìyàn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Súrùlérè ní Ilé ìgbìmọ̀ Aṣòfin ti Ìpínlẹ̀ Èkó nínú ìdìbò tí ó wáyé ní ọjọ́ kọkànlá oṣù Kẹrin ọdún 2015.
Elliot kéde ìfẹ́ rẹ̀ láti gbégbá ìbò sí Ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin Ìpínlẹ̀ Èkó ní àsìkò ọdún 2014 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress.
Ó díje sí ipò yí, ó sì wọlé láti ṣojú agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Sùúrùlérè nínú ìdìbò tí ó wáyé ní ọjọ́ kọkanlá oṣù Kerin ọdún 2015.
Ní inú oṣù Kẹwàá ọdún 2020 lásìkò rògbòdìyàn End SARS, Wọ́n sọ̀rọ̀ sí Demond látàrí wípé ó fọwọ́ sí kí wọ́n fagi lé àwọn ìròyìn orí ìkanì ìbánidọ́rẹ̀ẹ́ gbogbo tabí kí wọ́na ṣe àgbéyẹ̀wọ̀ gbogbo ìròyìn tí yóò gba ibẹ̀ kọjá.
Nínú àwọn fọ́nrán fídíò tí ó ń kọjá nígboro lórí ìkanì ayélujára, wọ́n rí Desmond nínú fọ́rán yí wípé ó ń sọrọ̀ kíkan kíkan tako ìròyìn orí ìkanì ayélujára gbogbo.
Wọ́n bí Desmond ní agbègbè Olówógbowó ní Ìpínlẹ̀ Èkó, bàbá rẹ̀ jẹ́ ọmọ Yorùbá tí wọ́n bí ní agbègbè Lagos Island, ní Ìpínlẹ̀ Èkó tí ìyá rẹ̀ jẹ́ ọmọ ìlú Illah ní ìjọba ìbílẹ̀ Oshimili North, ní Ìpínlẹ̀ Delta;Ó kẹ́kọ̀ọ́ jáde ní ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ológun ojú òfurufú tí ó sì pada lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ St John's College, ní ìlú Jos.
Desmond àti ìyawó rẹ̀ ṣe ayẹyẹ ọdún kẹẹ̀dógún lórí ìgbéyàwó wọn ní ọjọ́ Kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù Kejìlá ọdún 2018.
Àìsàn Spanish jẹ́ àkóràn àrùn tí ó ran àwọn ènìyàn tí ó tó 500 million ní gbogbo àgbáyé pẹ̀lú àwọn ènìyàn tí ó wá látọ̀nà jínjìn bi i Pacific Islands àti Arctic tí ó sì ti pà àwọn ènìyàn bi i ogún sí ọgọ́rùn ún millionu .
Àìbíkítà sí àjàkálẹ̀ àrùn yí ṣe ikú pa púpọ̀ àwọn ọ̀dọ́ àti àwọn arúgbó pẹ̀lú òṣùwọ̀n ìwàláàyè tí ó pọ̀ jùlọ fún àwọn tí ó wà ní àárín, sùgbọ́n àìsàn Spanish yi pa púpọ̀ nínú àwọn àgbà ọ̀dọ́.
Àìsàn yí pa àwọn ènìyàn tí ó pọ̀ ní ọ̀sẹ̀ márùndínlọ́gbọ̀n ju àwọn ènìyàn tí àrùn AIDS pa ní ọdún márùndínlọ́gbọ̀n àkọ́kọ́.
Píparapọ̀ àwọn ẹgbẹ́ ọmọ ogun àti ibi gbogbo tí ó súnmọ́ ara wọn nígbà ogun àgbáyé íkínní lo fa a ki ìtànkálẹ̀ àrùn yi pọ̀ nítorí àìlágbára àwọn ọmọ jagunjagun lórí àìsàn yí le jẹ o un tí ó pọ̀ nítorí áápọn, àìní ìtọ́jú, àti ìkọlù pẹ̀lú kemikali.
Ní ọdún 2005, àjọ tí ó n ri si ètò ìlera ní àgbáyé, World Health Organization ṣẹ àgbékalẹ̀ àwọn ìlànà ètò ìlera káríayé, èyí ti i se ìlànà òfin kan ti yio ṣe ídíwọ́, ìdarí, àti ìjígìrì sí ewu ìlera gbogbo ènìyàn ti o se e se ki o tànkálẹ̀ laarin àwọn orílẹ̀-èdè.
Àjọ ti o n ri si ètò ìlera ní àgbáyé, World Health Organization tún ṣe àgbékalẹ̀ ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ àlàyé aláfọwọ́kọ kan láti kojú àwọn àjàkálẹ̀-àrùn.
Èyí tí ó pọ̀jù lọ nínú àwọn ìlànà tí wọ́n lò láti fi kojú àjàkálẹ̀-àrùn kòrónà ni wọ́n mú jáde láti inú àwọn ìlànà ètò ìlera ti àgbáyé ti ọdún 2005 àti àwọn ìtọ́sọ́nà ìgbaradì fún àjàkálẹ̀-àrùn tí ó jẹ́ ti àjọ ti o n ri si ètò ìlera ní àgbáyé, World Health Organization.
Ìwọn ẹ̀rankòrónà tuntun kan èyí tí ìpìlẹ̀ rẹ bẹ̀rẹ̀ ní Wuhan, ní ìgbèríko Hubei, ní orílẹ̀-èdè China, ní òpin oṣù kejìlá ọdún 2019 ti fa onírúurú ̀ìṣẹ̀lẹ̀ àrùn tí atẹ́gùn n gbé kiri tí wọ́n n tọ́ka sí gẹ́gẹ́ bi i àrùn ẹ̀rankòrónà 2019 .
Gẹ́gẹ́ bi Johns Hopkins University Dashboard, o fẹ́rẹ̀ ẹ tó igba àwọn orílẹ̀-èdè àti àwọn agbèegbè tí ìṣẹ̀lẹ̀ COVID-19 ti ṣẹlẹ̀ sí, pẹ̀lú àwọn ìbújáde tí ó délédóko tí ó ṣẹlẹ̀ ní orílẹ̀ èdè United States, Central China, Western Europe, àti Iran.
Ní ọjọ́ kọkànlà oṣù kẹta ọdún 2020, àjọ ti o n ri si ètò ìlera ní àgbáyé, World Health Organization ṣe àpèjúwe ìtànkálẹ̀ àrùn COVID-19 gẹ́gẹ́ bi i àjàkálẹ̀-àrùn tókárí-ayé.
Àwọn ẹ̀rankòrónà jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹbí àrùn tí ó n fa àwọn àìsàn bẹ̀rẹ̀ láti orí otútù títí tí o fí dé orí àwọn àrùn tí ó lágbára bí i Middle East Respiratory Syndroms àti Severe Acute Respiratory Syndroms .
Àyẹ̀wò kíkún fi yé wa wípé SARS-CoV jẹ́ èyí tí ó ti ara ológbò civeti civet cats jáde wá sí ara ènìyàn, àti wípé MERS-CoV jáde wá láti ara ràkúnmí wá sí ara ẹ̀dá ènìyàn.
Ìjìnnà-síra-ẹni láwùjọ tàbí ní kúkúrú jíjìnà sí ara ẹni jẹ́ àgbékalẹ̀ fún ìlera gbogbo ènìyàn láti mú kí àrùn àkóràn dínkù nípa ṣíṣe ìdíwọ́ fún àwọn ènìyàn láti súnmọ́ ara wọn nítorí àrùn àkóràn àti àwọn àìsàn tí ó lè ràn wọ́n.
Aláṣẹ àti olùdarí, Dokita Michael J. Ryan ti àjọ ti o n ri si ètò ìlera ní àgbáyé, World health Organization sọ níbi àpérò kan ní oṣù kẹta ọdún 2019 pe ìjìnnà-síra-ẹni "jẹ́ ìlànà fún ìgbà díẹ̀ láti dín ọwọ́ títànká ẹ̀rankòrónà yí kù ni sùgbọ́n ki i ṣe láti mú ìyanjú wá sí ìṣẹ̀lẹ̀ ẹ̀rankòrónà.
Lootọ ló jẹ́ wípé ìlànà yí jẹ́ ìlànà ti o na ni lówó sùgbọ́n a gbọ́dọ̀ lo o pẹ̀lú àwọn ìlànà míràn láti wá ìyanjú sí ìṣòro yi.
Àjàkáyé-àrùn (pandemia láti inú èdè Greek tó túnmọ̀ sí "gbogbo" àti "ènìyàn") jẹ ìbújáde àkóràn àrùn kan ti o nlọ kaa kiri orílẹ̀-èdè tàbí ẹkùn tí ó ju ẹyọkan lọ.
Yíyára tànkálẹ̀ àrùn laarin ọ̀pọ̀ ènìyàn ní agbegbè tàbí ẹkùn fún ìwọ̀nba ìgbà diẹ ni wọ́n npe ni "àjàkálẹ̀-àrùn" .
Ìtànkálẹ̀ àrùn tí ó jẹ́ wípé o ní iye ìwọ̀nba àwọn ènìyàn tí wọ́n ko o ni wọ́n ń pè ní "endemic" ki i se àjàkálẹ̀-àrùn tókárí-ayé.
Àrùn endemic tí ó jẹ́ wípé o ní iye àwọn ènìyàn tí wọ́n ko o tí kì í ṣe wípé ó tàn kaa kiri bi àjàkálẹ̀-àrùn ti o ma n ṣẹyọ ní àkókò ni a le yà sọ́tọ̀ nítorí pé àwọn àrùn bayi i ma n wáyé leekanna ni àwọn ẹkùn tí ó tóbi ní àgbáyé sùgbọ́n wọ́n ki i ràn kaa kiri àgbáyé.
Àpérò nla kan ti wáyé lórí ìlànà "T" méta èyí tí ó gba àwọn orílẹ̀-èdè láàyè láti ṣe àyẹ̀wò oríṣiríṣi àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ kí ó tó di wípé wọ́n yà wọ́n sọ́tọ̀ fún ìtọ́jú.
Ìlànà yí ló ní ṣe pẹ̀lú wíwá gbogbo ènìyàn tí eni tí ó ti fi ara kó àrùn yí ti se alábàpàdé pẹ̀lú kaa kiri kí wọ́n sí yà wọ́n sọ́tọ̀.
Ìlànà yí jẹ́ èyí tí wọ́n mọ̀ kaa kiri nítorí àgbékalẹ̀ rẹ ti o múnádóko ní àwọn orílẹ̀-èdè bi i South Korea àti Singapore, bíòtilẹ̀jẹ́pé àwọn orílẹ̀-èdè yí ti wà ní ìmúrasìlẹ̀ tí ó dárajùlọ pẹ̀lú àwọn oríṣiríṣi ìlànà lẹ́hìn jamba tí SARS ti fa.
Bíòtilẹ̀jẹ́pé àjọ tí ó n rí sí ètò ìlera ní àgbáyé, World Health Organization lo àkọlé "àjàkálẹ̀-àrùn àgbáyé" láti fi ṣe àpèjúwe HIV, àrùn yí jẹ́ àjàkálẹ̀-àrùn ti o n tẹ̀lé ìtunmọ̀ ọ̀rọ̀.
Plasmodium flaciparum jẹ́ ǹ kan tí ó di ìrọ́kẹ̀kẹ̀ gidi sí àwọn amúnisìn àti àwọn ènìyàn ìlú bakanna nígbàtí wọ́n ṣe àfihàn rẹ sí àárín àwọn Americas pẹ̀lú ìṣòwò ẹrú.
Àwọn òṣùwọ̀n tí àjàkálẹ̀-àrùn fi ma n ràn ma n wá sókè wá sílẹ̀ tí a bá gbe e sí orí àwọ̀nyà láti fi hàn iye àwọn ènìyàn tí wọ́n ti fi ara kó àrùn yi ní àkókò kan.
Ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà ni lílọ sókè wá sílẹ̀ àjàkálẹ̀-àrùn yí ma n wáyé ní àkókò tí àjàkálẹ̀-àrùn yí ba n ràn kaa kiri.
A kò lè pe àrùn tàbì àìsàn kan ní àjàkálẹ̀-àrùn tókárí-ayé nítorí pé ó wà kaa kiri tàbí pé o n pa ọ̀pọ̀ ènìyàn; àrùn yí gbọ́dọ̀ jẹ́ àkóràn.
Fún àpẹrẹ, àrùn jẹjẹrẹ jẹ́ àrùn kan tí ó ń pa ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn sùgbọ́n a kò lè pé e ní àjàkálẹ̀-àrùn tókárí-ayé nítorí pé ki i ṣe àrùn àkóràn tàbí àrùn tí ó lè ran ènìyàn.