polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
העברעאיזם, ווי העלעניזם , האָט געשפילט אַ שטארקע ראָלע אין דער פאָרמירונג פון מערב ציוויליזאַציע, דורך איר ווירקונג אלס אַ יסודת'דיגן הינטערגרונט עלעמענט פאר די התחלה פון קריסטנטום.
אנטוויקלונג פון הלכה די רבנישע טראדיציע האלט אז די פּרטים און אויסטײַטשונגען פון דער מצוות און אזהרות התורה, די תורה שבעל פה, זענען ארגינעל געווען אן אומגעשריבענע מסורה באזירט אויף דער זאכן וואס גאט האט געזאגט צו משה אויפן בארג סיני.
אזוי ווי אבער די רדיפות קעגן די אידן האבן זיך געמערט, און א סכנה האט געהוירט אז די פּרטים וועלן פארגעסן ווערן, האט רבי יהודה הנשיא פארשריבן די דאזיגע הלכות אין דער משניות, און בערך אין יאר 200 לספירה האט מען זיי רעדאקטירט.
דער תלמוד בבלי איז צונויפגעשטעלט געווארן פון דיסקוסיעס אין די בתי מדרש פון די אמוראים רבינא א', רבינא ב', און רב אשי, ביז 500 לספירה, הגם עס איז שפּעטער ווייטער רעדאקטירט געווארן.
לויט קריטישע געלערנטע, באשטייט די תורה פון סתירה'דיגע כתבים וועלכע זענען רעדאקטירט געווארן אינאיינעם, און אין די ענד רעזולטאט דערקענט זיך מחולק'דיגער אפרעכענונגן.
עטליכע פון די געלערנטע, ווי פראפעסאר מארטין ראוז און דשאן ברייט, שלאָגן פֿאָר אַז אין די צייט פונעם ערשטן בית המקדש האבן די יידן געגלייבט אַז יעדעס פאָלק האט זיך זייַן אייגן גאָט, אָבער אַז זייער גאָט איז העכער פון אנדערע געטער.
לויט דעם מיינונג, איז ערשט געווען אין דער תקופת החשמונאים וואס רוב יידן האבן געגלייבט אז זייער גאט איז דער איינציגער גאט, און ערשט דעמאלטס האט זיך געשאפן דער באגריף פון א קלאר באגרענעצט יידישן פאלק וואס איז פונקט ווי דער יידישער רעליגיע.
דשאן דעי טענה'ט אַז דאס וואס די תורה דערמאנט יהוה, אל, אשרה, און בעל, קען זייער ערשטע מקור זיין פון פריערדיגע כנעני'שע רעליגיע, וואָס איז געווען באזירט אויף אַ גרופע פון געטער, ענליך צו די גריכישע פּאַנטהעאָן.
בשעת דער גרויסער ייִדישער אויפשטאנד, א געשיכטע וואס ווערט ברייט באריכטעט אין דער ספרי יוסיפון, האָבן די רוימער געפלונדערט ירושלים און חרוב געמאכט דעם צווייטן בית המקדש.
שפעטער האט דער רוימישער קייסער האדריאן געבויט אן עבודה זרה אויפן הר הבית און פארבאטן ברית מילה; די דאָזיגע קולטורמארד אַקטן האָבן אונטערגעצינדן דעם מרד בר כוכבא , דערנאך האבן די רוימער פאַרבאָטן תורה לערנען און די פייערונג פון יידישע ימים טובים, און מיט געוואלד ארויסגעצויגן כמעט אלע יידן פון די ערי יהודה.
אין יאר 200 לספירה האבן יידן באקומען רוימישע בירגערשאַפט, און יידישקייַט איז געווען אנערקענט אלס אַ רעליגיאָ ליסטאַ , ביז די אויפקום פון גנאָסטיסיסם און די התחלה פון קריסטנטום אין די פערטע יאָרהונדערט.
די היינטיגע יידישקייט האט זיך אנטוויקלט פון דער רעליגיע פון ​​אוראלט ישראל און יהודה ביזן סוף 6'טן יארהונדערט לפני הספירה, און ווערט אזוי באטראכט אלס איינע פון ​​די עלטסטע מאָנאָטעיסטישע רעליגיעס.
אין 2021 האבן דאן אומגעפער 45.59% פון אלע יידן געוואוינט אין ישראל, און נאך 42.06% אין די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע, רוב פון די איבעריגע וואוינענדיג אין אייראפע, און אנדערע מינאריטעיטן זייענדיג פארשפרייט איבער לאטיין אמעריקע, אזיע, אפריקע און אויסטראליע.
נאך דעם וואס ירושלים איז געווען חרוב און די די יידן זענען געווען פארטריבן, איז עבודה ביי יידן שוין נישט מער געווען צענטראלאזירט ארום דעם ביהמ"ק; תפילה האט גענומען דעם ארט פון קרבנות, און עבודה איז איבערגעפרישט געווארן און די צורה פון א קהילה , און דאס גרינדונג פון די אויטאָריטעט פון רבנים, וועלכע האָבן גענומען דאס ארט אלס רבי'ס און פירער פון אינדיווידועלע קהילות.
לערנען תורה די תורה באשטייט פון תורה שבכתב, די פינף ספרים פון דער תורה, און תורה שבעל פה, וואס נעמט איין משנה, גמרא, תוספתא, מדרשים און אלץ וואס די חכמים דורך די דורת זענען מחדש.
איינמאל דער מלך דוד האט זיך אוועקגעשטעלט, האט ער געזאגט פאר נתן הנביא אז ער וויל בויען א קביעת'דיגן בית המקדש, און אלס שכר פאר זיינע מעשים האט גאט צוגעזאגט פאר דוד אז ער וועט ערלויבן זיין זון שלמה זאל בויען דעם בית ראשון, און אז דער קעניגליכן שטול וועט קיינמאל נישט אוועקגיין פון זיינע קינדער.
ייִדישקײט אָדער ייִדנטום איז אַן אַברהמישע, מאָנאָטעאיסטישע, עטנישע רעליגיע וואָס מאכט אויס די געמיינזאמע רעליגיע, קולטור, און לעגאַלע טראַדיציע און ציוויליזאַציע פון ​​דעם ייִדישן פאלק.
וועלכע בעלי חיים מעג מען עסן שעכטן בהמות, חיות און עופות פארן עסן נישט עסן בלוט נישט עסן בשר בחלב, פון וואס שטאמט אז א יידישע קיך האט באזונדערע מיליכיגע און פליישיגע כלים.
אַגנאָסטיציזם איז א פילאסאפישע מיינונג אז מען זאל נישט דאכטן זיך אדער דרינגען ארויס קיין זאך איבער זאכן אדער גורמס וואס זייערע עקזיסטענץ איז נאך נישט באשטעטיקט געווארן.
אין דער קאנטעקסט פון גלויבן אין גאט, לויט די אגנאסטישע מיינונג איז עס נישט דא קיין אבסאלוטע נעגירונג פון די מעגלעכע עקזיסטענץ פון גאט, אבער זי באשטימט אז דעם מענטש און דאס וויסנשאפט האבן נישט קיין מעגלעכקייטן צו דערווייזן אויב א זאך ווי גאט, אדער יעדער גייסטלעכער זאך וואס איז העכער ווי נאטור און דעם מענטשלעכן פארשטאנד - עקזיסטירט אדער נישט.
די דאזיקע מיינונג האנדלט בפרט מיט געטלעכקייט, אבער אויך יעדע זאך אויסער פונעם דערגרייך פון די חושים און די אינטעלעקטועלע דרינגעניש, און זי זאגט אז דאס פראבלעם פון דערווייזן די עקזיסטענץ אדער אומעקזיסטענץ פון גאט האט נאך נישט קיין ענטפער אדער קען נישט ווערן גאר געענטפערט.
עס זענען דא אגנאסטיקן וואס מיינען אז מען קען גאר נישט דערגרייכן די געוויסהייט פון די עקזיסטענץ פון יעדע געטלעכע וועזנהייט, און דערקעגן זענען עס דא אגנאסטיקן וואס מיינען אז מען קען יע דערגרייכן אזא געוויסהייט, אבער מען האט נאך נישט דערגרייכן דאס.
אן אַגנאָסטיק איז איינער וואס גלייבט אין די דאזיקע מיינונג אינעם קאנטעקסט פון גלויבן אין גאט - ער נעגירט נישט די עקזיסטענץ פון גאט , אבער נישט דווקא דאכט זיך אז גאט טאקע עקזיסטירט .
ער האט מקרב געווען טויזנטער רחוקים צו אידישקייט, און ווייל אין יענער צייט איז די היפי באוועגונג געווען זייער גרויס, איז ער אריין אין זייער טיפעניש, און זיי ארויף געשטיפט צו העכער'ס, און זיי זענען געווארן נאנט מיט אים צוליב זיין שיינע שטימע און הארציגע ניגונים.
ער פלעגט קענען זיך קושן און האלזן מיט היימלאזע שמוציגע שטונקעדיגע מענטשן, ווארשיינליך צוליב זיין אומגלויבליכער ליבשאפט פאר אנדערע, און צוליב זיין עקסטרעמע ליבשאפט צו גאט'ס באשעפענישען, איז זיין דרך געווען זייער קאנטראווערסיעל, און איז נישט געווארן אנגענומען אין די אלגעמיינע חסידישע געמיינדעס, כאטש ער איז געווען זייער מקורב ביים אמשינאוועררבי'ן, וואס האט זיך אמאל אויס געדרוקט צו זיינע חסידים אויף אים "דער יוד וועט האבן מער עוה"ב, ווי וואס עץ מיינט אז איך וועל האבן".
אזוי ווי ער איז נאך געווען א בחור און זיך געמישט מיט מיידלעך בשעתן זינגען, האט אים זיין רבי און פירער, דער לובאוויטשער רבי פארבאטן אז ער טאר מער נישט זינגען פאר קיין געמישטע אוידיענצן, ער האט אבער זיך נישט געקענט צוריק האלטן זאגנדיק אז ער טוט אויף דערמיט זייער אסאך האט ער זיך צושיידט פון חב"ד און געווארן א ראביי פאר זיך פירנדיג א קהילה פון איינגעזאמלטע היפיס אין סאן פראנציסקא קאליפארניע.
אין חב"ד האט ער אנגעהויבן מקרב זיין פרייע אידן צו זייער רעליגיע און טראדיציע דורך פארציילן מעשיות און זינגען פאר זיי, צוזאמען מיט זיי טאנצענדיג און אריינדרינגען אין זייער נשמה.
ווען די נאצי פארטיי האט זיך אנגעהויבן שטארקן אין דייטשלאנד, האט זיך די משפחה אריבערגעצויגן קיין באדן, עסטרייך וואו זיין טאטע האט אנגענומען דעם רבנות פאסטן.
אין תרצ"ט האבן זיי אימיגרירט קיין אמעריקע וואו זיין פאטער האט געגרינדעט א ביהמ"ד אין מאנהעטן בית יעקב וועלכע איז היינט באוואוסט אלס קארליבאך שוהל.
אין די שפעטערע 1990ער יארן איז ער געווארן נתקרב צו אידישקייט דורך חב"ד, נאכדעם וואס זיין נשמה האט געפלאקערט מיט ספיריטואלע אינספיראציע דורך זיין מוזיק.
דערנאך האט ער חתונה געהאט און געבוירן איין קינד, זיך אפגעבנדיג מיט זיין מוזיק און לערנענדיג תורה אין איינע פון די ליובאוויטשער ישיבות אין זיין וואוין ארט קרוינהייטס.
זיין זינגען ווערט באשריבן דורך די וועלט בארימטע קריטיקס אין ניו יארק טיימס און שיקאגא טריבונע שרייבער קעווין פאנג, אלס א נשמה-אויפשאקלער, וואס דרינגט אריין ביז די חדרי הלב.
זיין סטיל מתתיהו האט אן אייגענארטיגן סטיל אין רעפ, וואס איז א געמיש פון רעגיי, רעפ, מיט גיטאר סאלא וועלכע מען געפינט מער ביי ראק מוזיק קאפעליעס.
שפעטער איז ר' מרדכי אויפגענומען געווארען אלס רב אין לונדענבארג , דארט איז ער געווען רב אנדערהאלבן יאר, נאך איז ער געווען רב איין יאר אין שוסבורג אין מדינת אונגארן.
אין שנת תקמ"ט, איז נפטר געווארן הגאון ר' גרשון חיות, צום הספד זענען צוזאמען געקומען אלע רבנים, גלייך נאך זיין הספד, האט גאנץ קהל אויס געשריגן "מזל טוב" מ'האט אים אויפגענומען פאר רב אין ניקאלשבורג און גאנץ מדינת מעהרין.
דער מהר"ם באנעט האט געשטאמט פון כל גדולי ישראל, הראשונים, תוס' יו"ט, מהר"ל מפראג, רבי ר' העשיל פון קראקא, רבינו מרדכי בעל הלבושים, מהר"ם פאדווא, רבינו שלום שכנא מלובלין, מהרש"ל, ר' אליעזר בעל מעשי השם, תבואות שור הראשון, ר' יונה בעל או"ה הארוך, שו"ת מהר"י ווייל, ר' זרחי' הלוי בעל המאור, רא"ש, ראב"ן, בעל הערוך, ריב"ן חתן רש"י, און נאך.
מהר"ם באנעט, איז געווען אנערקענט פון דעם קייסער אלץ הויפט רב, האט ער דאס אויסגעניצט צו ראטעווען אידן, אסאך שלעכטע גזירות האט ער אפגעשלאגן, און באפרייט פארשפארטע אידן, אויך האט ער געראטעוועט די חסידים אין גאליציע פון די מסירות פון מתנגדים וואס זענען אויך געווען אונטער דעם מלכות פון פראנץ יאזעף דער צווייטער.
כדי זיך צו קענען שטעלן פאר דעם קייסער און פאר די שרים האט אויסגעפעלט ער זאל קענען פארשידענע חכמות, און די ריכטיגע שפראך וויאזוי צו רעדן צו זיי, מיט זיין גאונישן קאפ, האט אין א קורצער צייט דורעכגעקוקט די נויטיגע פאפירן, און ער האט שוין ריכטיג געוואוסט אלץ וואס ער האט געדארפט פאר זיין השתדלות.
רבי מרדכי בן ר' אברהם באנעט רב אין ניקאלשבורג און געווען הויפט רב אין מדינת מעהרן אונטער דעם קעניגרייך פון פראנץ יאזעף דער צווייטער, וואס זיין מלכות איז געווען אין וויען, און האט געוועלטיגט אויף עטלעכע מדינות, היינט איז ניקאלשבורג אין טשעכיי.
אין די הספדים שטייט, אז מהר"ם באנעט האט געקענט און איז געווען בקי בעל פה, אין ש"ס בבלי וירושלמי, און ארבע חלקי שולחן ערוך, זוהר הקדוש און ספרי קבלה, און נאך אסאך ספרים, וואס ער האט געקענט איבער זאגן בעל פה, אויסנווייניג.
לויטן מסורת ביי חסידים, פון א יונגן עלטער נהג בפרישות, בתעניות ובסגפנות, ביז דער רבי אלימלך פון ליזענסק נזף בו על שהוא מסתגף ומאז הוא רק צמצם במאכלו.
אידישקייט ביי די פרומע געמיינדע האט מען קיינאמל נישט אזוי שטארק גערעדט דערפון צוליב איר פראבלעם וואס מ'זאגט פאר קינדער וואס האבן נאכנישט די סעקסואלער תאווה אזוי אנטוויקעלט און וועלן אנקוקן די סארט משכב זכר עבירה לעגטים און עקזיסטירענד.
אבער נאוועמבער 2006 האט זיך דאס געטוישט, ווייל דאן האט געדארפט פארקומען אזא פאראד אין ירושלים דאן האבן די פרומע דערוועקט און האבן אנגעפירט הפגנות קעגן דעם פּאַראַד.
דער שטאָלץ פּאראד איז א יערלעכער גאסן-פאראד וואס ווערט ארגאניזירט דורך האמאסעקסואלן, לעזביאנקעס, ביסעקסואלן און טראנסזשענדערס אין רוב גרויסע שטעט פון דער מערב וועלט איבער דער גארער וועלט .
דער ציל מיט דעם פאראד איז צו דערקלערן דע-פאקטא, ליבעראליזירן, און נאנט-ברענגען דעם געדאנק פון דערלויבן דאס סעקסואלע צוזאמלעבן פון מענער מיט מענער און פרויען מיט פרויען.
דער נייער פענאמענא ביי חרדים צו פירן אז מערכה איז אין נישט קליינעם טייל, צו פארדאנקן די מעשה פון ישי שליסל וואס האט געטאן א מעשה קנאות, פאר א יאר בעפאר, וואס האט דערשטאכן 2 בעלי עבירה וואס האן געטאן מיט שטאלץ זייער אקט, ער האט טאקע באקומען 26 יאר תפיסה דערויף אבער זיין אקט האט ערוועקט די פרומער דעת הקהל צו די הארבקייט וואס די תורה דרוקט זיך אויס צו דעם ענין.
אין די יידשע תורה איז פארבאטן זאל א מאן האבן געשלעכט־באציאונגען מיט זיין אייגענעם מין, דאס הייסט "משכב זכר" און ווערט פארעכענט פון די סאמע גרעסטע עבירות ווי עס ווערט באטיטלט מעשה סדום וואס מען דארף חרוב מאכן די גאנצע שטאט פאר דעם.
אין אנפאנג איז דער פאראד געווען אויף א נעגעטיווער פראטעסט סטיל, אבער היינט זעט דאס אויס מער אלס א קארנאוואל וועלכע מען גייט מיט קאלירטע רוישנדיקע קליידער מיט מוזיק באגלייטונג, צו ארויסווייזן זייער שטאלץ מיט זייער סעקסולערע נייגונג און דאס לעגעטים מאכן פאר די מענטשהייט.
היסטאריע ר' גרשון האט געארבעט אין דער טעגליכער אידישער צייטונג "טאג מארגן זשורנאל" פאר איבער 30 יאר, אין יענע יארן האט די סעקולערע יידיש כמעט ווי איינגענומען דער ניו יארקער אידנטום, אבער צוביסלעך ווען פרישע דורות זענען אונטערגעוואקסן האבן די קינדער און אייניקלעך איבערגעלאזט די שפראך, און איין טאג ווען דער בעל הבית פונעם טאג מארגן זשורנאל האט פארמאכט די צייטונג צוליב ריזיגע חובות פון ארויסגעבן די צייטונג טעגליך האט זיך ר' גרשון געפונען אן א פרנסה.
עס איז שוין דאן ערשינען אידישע ליטעראטור, ווי דער אידישער קוואל אדער דאס אידישע ליכט, אבער דאס זענען אלעס געווען חרדיש ביי וועמען די אידישע שפראך האט זיך אלץ מער פארגרעסערט, און חוץ דעם פארווערטס האט נישט עקזיסטירט קיין איין פלאטפארמע פאר די סעקולערע יידישיסטן.
ר' גרשון וועלכער האט ביטער געהארעוועט אויפצובויען זיין פרישע מהלך פון פרומקייט און סעקולער צוגלייך, האט -לויט זיין זון ר' יוסף יצחק- קיינעם נישט צוגעלאזט צו דער ארבעט, און נישט געהאט קיין צוטרוי אין קיינעם אז מען וועט פארשטיין זיין ציל.
געציילטע מאנאטן נאכדעם האט ער אן אנטשלאסענער פונדאסניי געפנט זיין אייגענע צייטונג דער אלגעמיינער זשורנאל, טראץ די פילע אפרעדענישן וואס ער האט באקומען פון גוטע פריינד אז יידיש ביי יידישטיסן האט נישט דעם געפאדערטן פאטענציאל.
ר' גרשון האט אבער באשלאסן צו גיין אויפן מהלך פון סעקולער געמישט מיט פרומקייט, און אזוי ארום צוריק אויפלעבן עפעס ביי די יידישיסטן און פון די אנדערע זייט האבן א קוואל פון חרדישע קונים וואס וועלן אויסהאלטן די צייטונג.
יפו איז געווען ערשט דערמאנט אין פסוק אין פיז פון 1470 בק מצרי, וואס באָוס פון זייַן קאַנגקוועסט דורך ינערפיראַנס טהוטמאָסע ווו, וואס געניצט אַ טראָדזשאַן פערד פאָקוס-באַהאַלט דעם אַרמד מלחמה אין קערב, און געבן געשאַנק קערב צו דער גענעראל פון דער שטאָט.
מצרי בייַזייַן אין ישראל און רעהאָבאָאַם פארבליבן בעשאַס די 10 יאָרהונדערט בק און דורך דעם בלייבט לייגן צו דער מצרי בייַזייַן האַשאַביאַה לאַסטיד ביז די 8 יאָרהונדערט בסע.
געשיכטע יפו אַנטיקוויטיעס מוזיי אין די אלטע בלייבט זענען אנטפלעקט אין יפו: די בלייבט פון אַ גליטשיק בערגל יפו אַרום די היקסאָס צייַט, 18 יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג.
דאס פעלד וואָס איז איצט אין די "גאַרדאַן גייט ראַמסעס" ייִשובֿ בלייבט זענען אנטפלעקט אין די שפּעט 17 יאָרהונדערט בק און דער ערשטער העלפט פון די 16 יאָרהונדערט בק.
אין די לעצטע פאר יאר, גיט די תל-אביבער שטאטראט אויס אסאך געלט, אויף אויפצוהאלטן היסטארישע ערטער אין יפו, נאכדעם וואס יארן לאנג האט מען עס פארנאכלעסיקט, און געבויט דארט אויף אלטע פלעצער, געביידעס, וואס נעמען אוועק פונעם היסטארישן ווערט פונעם געגנט.
ביז דעם צווייטן וועלט קריג איז יפו געווען אן אראבישע שטאט, וואס די אצ"ל האט איינגענומען, די צפון טייל דערפון אין אפריל 1948, און די הגנה די איבריגע טיילן פון דער שטאט, און די אראבער האבן מערסטנטייל פארלאזט די שטאט, דורכן ים קיין עזה.
יפו געפונט זיך אין צענטער פון ישראל, און א היסטארישער פארט, וואס האט געברענגט דערצו, אז די אלע שטעט אין דער געגנט פון גוש דן, זאלן דארט אויפגעשטעלט ווערן, ווי תל אביב, רמת גן, פתח תקוה, בני ברק, חולון, בת ים, און נאך אסאך.
דער דרוקעריי איז דאן געווען די איינציגסטע אין דער גאנצער אומגעגענט, זיי האבן פארמאגט ספעציעלע אידישע אותיות און זיי פלעגן מאכן אלערליי דרוק-ארבעט אידיש, לשון קודש, און אויך אויף די לאנד-שפראך.
זיי האבן אויך פארמאגט דעם ספעציעלן אות 'ציריל' וואס מיט דעם פלעגן זיך דאן באנוצן די רוסן דאס איז געווען פון אן אנדערע סארט וואס מען פלעגט זיך באנוצען אין אלגעמיין, אזוי האבן זיי געדרוקט א סך אויף די רוסישע שפראך, וואסס דאס איז געווען די שפראך וואס מען פלעגט זיך דארט באנוצען אממערסטענס.
גענעראל ער איז געווען דער יד ימין פונעם ערשטן סאטמארער רבי'ן, ר' יואל טייטלבוים מסאטמאר זי"ע, און האט דעם רבי'ן פיל ארויסגעהאלפן ביים שרייבן דעם ספר הקדוש "ויואל משה", מסדר געווען די מפתח און געשריבן דעם ספר על הגאולה ועל התמורה.
ער איז אויך געווען דער פארזיצער ביי אלע דעמאנסטראציעס וואס סאטמאר האט אפגעראכטן קעגן די ציוניסטישע מדינה, אזוי אויך ביים ברך משה מסאטמאר ביז זיין פטירה תשנ"ח.
בדרך כלל האבן זיי געדרוקט מודעות, בריוון, זמנים פון הדלקת הנרות פון ערש"ק און עריו"ט, ספרי אל"ף בי"ת, ברכת המזון, קריאת שמע, און אויך פארשידענע קליינע קונטרסים אויף לשון קודש, און א סך פון די קונטרסים האט מען קאפירט אין אמעריקא נאך די מלחמה, און עס איז נאך היינט דא פארשפרייט בענטשערליך וואס דער ארגינעלער דרוק דערפון איז ערצייגט געווארן דורך בית דפוס דייטש אין ברעזנא.
ער איז נישט בלויז געווען איר לאנג יעריגער רעדאקטאר נאר ער האט זי געפירט יארן און זי געדרוקט אין זיין דרוקעריי "דייטש פרינטינג" און מיט דער צייט ווען דער איד האט זיך אויסגעברייטערט און עס האט פארנומען א סך צייט און ארבעט, און זייענדיג דער רעדאקטער פון דער צייטונג האט ער זיך נאר אפגעגעבן מיט דער צייטונג און ער האט מער נישט געקענט אננעמען אנדערע דרוקעריי ארבעט.
אין יאר תש"ד, ווען די מלחמה האט זיך פארשפרייט אויף די אידען אין אונגארן, און מען האט זי דעפערטירט קיין אוישוויץ, און ר' אברהם הערש הי"ד איז געווען א טייל פון זיי, איז דער דרוקעריי אזוי ווי די גאנצע שטאט ברעזנא פארבליבען פאר'חורבה'ט און פארלאזט גענוי ווי די אנדערע שטעט אין אונגארן.
בשעת די צווייטע וועלט מלחמה איז געווען פארבאטן פאר אידען צו האבן א דרוקעריי, אבער וויבאלד דער דייטש דרוקעריי איז געווען די איינציגסטער אין דער גאנצער אומגעגענט האבן די איסטאנצען ערלויבט ר' אברהם הערש צו פארבלייבן אין זיין דרוקעריי, טראץ עס איז געווען אומגעזעצליך.
נאך די ערשטע וועלט מלחמה ווען די שטאט ברעזנא און איר אומגעגענט האט באלאנגט צו דעם טשעכסלאוואקיא רעפובליק האבן זיי דאן אריבערגעברענגט נייע דרוק מאשינען, און נייע אותיות פון לייפציג און פון ווין, און אויפגעפרישט דעם בית דפוס.
דער בארומטע 'דייטש פרינטיג' וואס ר' סענדר האט אנגעפירט אין אמעריקא, איז אים נאך געווען בירושה פון זיין פאטער ר' אברהם הערש ז"ל, ר' אברהם הערש האט געגרינדעט דעם 'בית דפוס דייטש' אין די שטאט ברעזנא אין יאר תרס"ד.
נאך דער מלחמה ווען ר' סענדר איז ניצול געווארן, איז ער צוריק צו זיין היים שטאט און געטראפען דעם גאנצען דרוקעריי אומבארירט, אבער ווי פארשטענדליך האט ער נישט געקענט דארט פארבלייבן.
אין יאר 1905 האט אלבערט איינשטיין באוויזן מיט מאטעמאטיק אז די באוועגונגען וואס זען אויס לכאורה שלעגיש זענען זיי גורם די רעאקציעס פון די אטאמען, און אזוי האט ער באוויזן איבערגעצייגט דאס מציאות פון אטאמען.
צום ביישפיל, העליום, נעאן, ארגאן, קריפטאן און קסענאן זענען אלע אין דעם זעלבן פעריאד (אין דעם זעלבן זייל פון דער פעריאדשיער טאבעלע און האבן ענלעכע אייגנשאפטן: זיי זענען אלע גאזן מיט נישט קיין קאליר אויך נישט קיין גערוך, ווי זיי אלע האבן נישט די מעגלעכקייט זיך צו פארבינדן מיט אנדערע אטאמען און שאפן פארבינדונגען.
נאכדעם איז די אטאמישע טעאריע ברייט אנגענומען געווארן אין וויסנשאפטלעכער וועלט וואו מ'האט גענומען קלערען וועלכע עלעמענטן זענען פאראן און וואס די איז דער שייכות צווישן זיי.
אין 1897 האט ער געמאסטן די מאסע פון קאטאָדשטראלן, דורכדעם האט ער באוויזן אז חאטש זיי זענען יחידים, זענען זיי 1800 מאל לייכטער פון דעם לייכסטן אטאם וואסערשטאף.
עלעקטראנען זענען פאראן ווינציגער ווי פראטאנען) הייסט ער א פאסיטיווער יאן ווייל די סך-הכל לאדונג איז פאזיטיוו און אזוי אויך פארקערט—ווען ער האט "איבעריקע" עלעקטראנען הייסט ער א נעגאטיווער יאן.
די פראטאנען און נייטראנען פונעם אטאמקערן זענען זיך פארבונדן איינעם צום צווייטן דורך די נוקלעארע קראפטן וועלכע זענען פון אזוי נאענט שטארקער פון די עלעקראמאגנעטישער קראפט וואס שטויסט לאדונגען מיט זעלבע צייכן אוועק איינער פון דאס אנדערער.
די מאסע פון א נוקלעאן איז בערך א טויזנט מאל גרעסער ווי די מאסע פון אן עלעקטראן און דעריבער ווענדט די מאסע פון אן אטאם מערסטנס אויף דער צאל נוקלעאנען וואס רופט זיך די אטאם-מאסע.
די כעמישע אייגנטומען ווענדן זיך אויף די עלעקטראמאגנעטישע כוחות און דעריבער אויף דער צאל פראטאנען אדער אטאם-נומער וואס באשטימט די כעמישע עלעמענט פון דעם אטאם.
געשיכטע פון אטאמישע טעאריע דער דעה (ס'איז נאך נישט געווען א וויסנשאפטליכער טעאריע לויט דער מאדערנער באדייטונג) אז מאטעריע באשטייט זיך פון אומטיילבאר יחידים איז גאר אן אלטער און האט זיך דערשיינט אין די אור-אלטע ציוויליזאציעס פון גריכנלאנד און אינדיע.
מ'קאן ריכטיג נישט באשרייבן די באוועגונגען און אייגנטומען פון זאכן אויף אזא קליין שאל מיט קלאסישער מעכאניק און מ'דארף נוצן קוואנטן-מעכאניק כדי צו פארשטיין און פאראויסזאגן זייערע אויפפירונגען.
אין פערצנטן יארהונדרעט איז אנפלעקט געווארן פונדאסניי עטליכע ביכער וואס באהאנדלען זיך מיט אטאמיזם, אבער די דעה איז געווען צו פיל איינגענומען מיט די דעות פון עפיקורוס און דעריבער האט מען זיי געהאלטן פאר אפיקורסות .
אין 1909 האט דער וויסנשאפטלער ערנעסט ראדערפארד באוויזן מיטן גייגער־מארזדן עקספערימענט אז כמעט דער גאנצער אטאם פארנעמט גאר א קליינעם פארנעם, וואס איז דער אטאמקערן.
אמאל האט מען געמיינט אז דאס איז דער קלענסטער באשטאנדטייל פון אלעם, למעשה נאכדעם האט מען אויסגעטראפן וויאזוי צו באפרייען די עלעקטראנען און צו שפאלטן און פארגרעסערן די אטאמקערנען דורך יאדער-שפאלטונג און יאדער-פלוס.
דאס פליענדיגע רעדל פון די אלע 4 זעצן גיבט נאר די דריטע די קראפט פאר דעם מאטאר, כדי דער מאטאר זאל באלאנסירן די קראפט אזוי אז די פיסטאן זאל קענען אדורך מאכן אלע זעצעס, איז באהאפטן א פליענדיגע רעדל ביי די עק פון די ראד.
די פליענדיגער רעדל איז א רעדל וואס וועגט גאנץ אסאך און וויבאלד ניוטאן לאו אוו מאשען זאגט אז איעדע זאך וויל בלייבן אין די סיטואציע וואס עס איז, און עס איז א שווערע זאך, און עס איז נישט דא וואס זאל דאס אפשטעלן פון זיך דרייען, דערפאר גיבט דאס די קראפט פאר די ראד זיך צו דרייען און אריינשטיפן און ארויפשלעפן די פיסטאן נאך דריי מאל.
דאס אלעס צוזאמען שטעלן א געווענליכער קאר וועט האבן א מאטאר פון כאטש 4 סילינדערס, דאס גיבט אסאך מער קראפט אויף איינמאל, ווען עס איז דא מער ווי איין סילינדער דאן איז דא צוויי וועגן פון אויסשטעלן דעם מאטאר.
איין וועג איז אז אלע סילינדערס ארבעטן אין די זעלבע זעץ ציילונג, אזוי אז ווען פיסטאן 1 איז יעצט ביי די צווייטע זעץ זענען אלע אנדערע פיסטאן'ס אויך ביי די צווייטע זעץ.
די דאך פון דער פיסטאן איז באהאפטן צו א רוט וואס הייסט דער פיסטאן רוט , דער רוט איז באהאפטן צום עק פון א רעדל וואס אינמיטן דעם רעדל איז דא א לאנגע ראד וואס ביי די עק ראד איז דא א ציינערדיגער רעדל וואס גייט צו די טרענסמישאן וואס פון דארט דרייט דאס די רעדער פון די קאר.
זינט דעם אָנהייב פונעם 21סטער י"ה, מיט דער העכערונג פון לופט פאַרפּעסטיקונג באוויסטזניגקייט, מאכט מען שוין הייבריד אויטאס וואס פארן אויך אויף דער קראפט פון עלעקטריק.
די פיר זעצעס די ערשטע זעץ איז ווען דער פיסטאן גייט ארויף אזוי אז דער דרוק וואס דאס מאכט באשאפט א וואקיום אין דעם צילינדער, צוליב דעם וואס עס איז דא א לאך אונטן פון דעם צילינדער וואס איז באהאפטן צום ברענשטאף אריינשפריצער וועט דער וואקיום אריינשלעפן מיט זיך ברענשטאף.
דער מאטאר דער מאטאר פון א קאר ארבעט דורך דעם וואס עס איז דא א רינידיגע קעסטעל ווי ברענשטאף קומט אריין וואס האט אין זיך אזא פלאנזשער , דער פיסטאן קען פארשטאפן אינגאנצן די צילינדער, אדער קען עס עפענען אינגאנצן די צילינדער.
די דריטע זעץ איז ווען די פֿינק שטעקער וואס געפינט זיך אונטן פון דעם צילינדער גיבט ארויס א פינק, וואס דאס צינדט אָן די ברענשטאף און דורכדעם רייסט דאס אויף אזוי אז דער פיסטאן פליהט ארויף מיט א געוואלדיגער קראפט.
די פערטע זעץ איז ווען דער פיסטאן גייט צוריק אראפ און שטיפט ארויס אלע פארברענטע לופט פון די סילינדער, ווי אויך די איבריגע ברענשטאף אויב עס איז עפעס איבערגעבליבן, און פאנגט אהן נאכאמאל פון די ערשטע זעץ.
סטרוקטור א געווענליכער קאר ארבעט דורך א 4 זעץ ברענשטאף מאטאר , פון די וויכטיגסטע טיילן וואס מאכן דאס פארן זענען: דער מאטאר, די אפקילער סיסטעם, די עמישאן'ס סיסטעם, די אלטענעטאר, און די טראנסמיסיע.
די צווייטע זעץ איז ווען דער צילינדער איז אנגעפולט מיט ברענשטאף און דער פיסטאן גייט אראפ אזוי אז ער לייגט א שטארקן דרוק אויפן צילינדער און די ברענשטאף ווערט צוזאמען געדריקט.
אין 1206 האט דזשינגיס כאן געגרינדעט דימאנגאלישע אימפעריע, און זיין אייניקל קובליי כאן איז שפעטער מנצח געווען כינע, דערביי האט ער אנגעהויבן דארטן די מאנגאלישע יואן דינאסטיע.
נאך דעם פאל פון יואן דינאסטיע, זענען די מאנגאלן צוריקגעלאפן צום מאנגאליי, און זיינען צוריקגעגאנגען צו קריגן צוויישן זיך און גנב'ען טיילמאל פון כינעזישע גרענעץ-דערפער.
נאך די אנהייב פונעם סאוועטן פארבאנד'ס פאל אין 1989, מאנגאליי האט איהרע אייגענע רעוואלוציע געהאט אין 1990, דערפון איז מאנגאליי'ס ווערן א מאדערנישע און דעמאקראטישע מדינה אנגעהייבט.
ביים אנהייב פונעם צוואנציקסטן יארהונדערט זענען די טעארעטישע אונטערגעבייען פון כעמיע געווארן גוט פארשטאנדלעך צוליב א סעריע פון מערקווירדיקע אנטפלעקונגען וואס האבן באוויזן בודק זיין און אויפדעקן די נאטור פונעם אינערלעכן סטרוקטור פון אטאמען.
אין 1897, האט דזשיי דזשיי טאמסאן פון קעמברידזש אוניווערסיטעט אויפגעדעקט דעם עלעקטראן און קורץ נאכהער האט דער פראנצויזישער וויסנשאפטלער בעקערעל ווי אויך די פאר פיער און מארי קירי אויסגעפארשט דעם פענאמען פון ראדיאאקטיוויטעט.
אין א סעריע פיאנערנדיקע צעווארפן עקספערימענטן האט ערנעסט ראדערפארד ביים אוניווערסיטעט פון מאנטשעסטער אויפגעדעקט דעם אינערלעכן סטרוקטור פונעם אטאם און דעם עקסיזטענץ פונעם פראטאן, קלאסיפיזירט און דערקלערט די פארשידענע טיפן ראדיאאקטיוויטעט און דערפאלגרייך פארוואנדלט דעם ערשטן עלעמענט דורך באמבארדירן אזאט מיט אלפא טיילכלעך.
דער אטאם איז א זאמלונג פון טיילכלעך פון מאטעריע צונויפגעשטעלט פון א הארץ אנגעלאדנט מיט א פאזיטיווער עלעקטרישער לאדונג וואס אנטהאלט פראטאנען און נייטראנען, ארום וואס עס דרייען זיך עלעקטראנען וואס טראגן א נעגאטיווע עלעקטרישע לאדונג וואס באלאנסירט די פאזיטיווע לאדונג פון דעם קערן.
אן אטאם איז דער קלענסטער טייל פון מאטעריע וואס היט אויף די כעמישע אייגנשאפטן פונעם עלעמענט, צום ביישפיל עלעקטראנעגאטיוויטעט, יאניזאציע ענערגיע, קאארדינאציע צאל, די סארט פארבינדונגען וואס ער קען שאפן, למשל, מעטאלישע בינדונג, יאנישע בינדונג און קאוואלענדע בינדונג.
א מאלעקול איז דער קלענסטער אומטיילבארער טייל פון א ריינער כעמישער סובסטאנץ וואס האט איר אייציגן געזעמל פון כעמישע אייגנשאפטן, ד״ה, איר פאטענציאל דורכצוגיין א געוויסע זאמלונג פון כעמישע רעאקציעס מיט אנדערע סובסטאנצן.
צום באמערקן אבער אז נישט אלע סובסטאנצן זענען צוזאמענגעשטעלט פון מאלעקולן.) מאלעקולן זענען טיפיש א געזעמל פון אטאמען צוזאמענגעבונדן מיט קאוואלענטע בונדן, וואו די סטרוקטור איז עלעקטריש נייטראל און אלע וואלענץ עלעקטראנען זענען צונויפגעפארט מיט אנדערע עלעקטראנען אדער אין בונדן אדער אין פארווייז פרייע עלעקטראנען.
צום ביישפיל, אלע אטאמען מיט 6 פראטאנען אין דעם קערן זענען אטאמען פון קוילנשטאף, און אלע אטאמען וואס אנטהאלטן 92 פראטאנען אין זייער קערן זענען אטאמען פונעם עלעמענט אוראניום.