polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ביאגראפיע ער איז געבוירן צו זיין פאטער רבי בעריש מייזליש אב"ד קהילת סאטמאר בארא פארק און צו זיין מוטער רביצין חיה, עלטסטע טאכטער פון רבי משה טייטלבוים, דער ״ברך משה״ פון סאטמאר.
רבנים פון פעז פעז האָט גערעכנט דינאַסטיעס פון רבנים, וועלכע האָבן געמשפּט יאָרהונדערטער פון דעם אויסרייד פון שפּאַניע ביזן 20 סטן יאָרהונדערט, צווישן די וויכטיקע פאַמיליעס פון די רבנים זענען די פראַנצויזישע פאַמיליע, איבן דאַנאן, סיריראָ, איבן צור, מאָנסאָניאָ, מאַנסאַנאָ.
צווישן די רבנים פון דער פראנצויזישער פאמיליע זענען הרב ווידל איך, רבי ווידאל דער צווייטער, דער דריטער און דער פערטער, רבי אליהו דער פראנצויזישער, רבי יצחק דער פראנצויזישער, דער צווייטער און דריטער, הרב יוסף דער פראנצויזישער, רבי שמואל דער פראנצויזישער, הרב אבנר ישראל דער פראנצויזישער געדינט אין דער שטאָט ווי ריכטער און אבות פון קאָרץ און מייערז.
צווישן די איבן דאַנאַן פאַמיליע, קען מען נעמען הרב סאַדיאַ איבן דאַנן, רבי יצחק אבן דן, רבי אברהם איבן דאַנן, רבי שלמה איבן דאַנן, רבי שאול איבן דנן, רבי ציון אבן דנן .
צווישן די מאָסאָניגאָ אַרייַננעמען די פילע פרענדז מאָנסאָניגאָ ערשטער און רבי רפאל אהרן מאָנסאָניגאָ, און פילע פרענדז אנדערע וואָס ביז אַ ביסל יאָרן צוריק אלס איינער פון זיינע וויכטיגסטע רבנים דורכאויס די יארן פון פסח איד, איז רבי יהודה בן אטר .
מיט די אַראָפּגיין פון די דינאַסטיע און די ופלעב פון רעליגיעז פאנאטיזם, אין 1438, רעכט צו אַ מוסלים רעליגיעז אַווייקאַנינג אין די שטאָט, אידן זענען געווען געצווונגען צו רירן און לעבן אין אַ ספּעציעל קוואַרטאַל, דער ערשטער פון זיין סאָרט אין מאָראָקקאָ, גערופן "מאַלאַה" (שפּעטער אַזאַ קוואַרטערס זענען געגרינדעט אין מאַרראַקעש, מעקנעס און ראַבאַט).
אין 1465 איז פארגעקומען אן אנדער מאסע פון יידן, און די קהילה האָט זיך ערהוילט ערשט נאָך 1492, ווען דעפּאָרטירטע פון שפאניע האָבן אָנגעהויבן קומען צו איר.
במשך די יארן איז געווען א אידישע געמיינדע אין פעז, און עס איז געווארן וויכטיג ווייל עס איז באוואוינט געווארן דורך גרויסע דענקער און ארבייטער ווי רבי יוסף איבן מיגאש, רבי יצחק אלפסי און דער גרויסער דענקער און פאָרמולאַטאָר פון הלכה, רמב"ם.
אין די ערשטע צוויי פאלן, האָבן טויזנטע אידן מקבר געווען, בעת אין דער לעצטער שכיטע, וואָס איז פאָרגעקומען אין צוואַנציקסטן יאָרהונדערט, זיינען בלויז "צענדליקער מערדער געווען.
די אויפשטאנד איז דורכגעפאלן, אָבער די אידישע געמיינדע, וואָס האָט געציילט 12,000, איז אַטאַקירט געוואָרן אַלס אַ טייל פון דעם וואָס מען האָט שפּעטער גערופן די טריטעל, און אירע אייגנטום האָט געברענט.
די פראַנצויזישע אויטאריטעטן, קעגן וועמען דער רעוואָלט איז געווען אָנגעפירט, האָבן קאָנפיסקירט די וואָפן פון די יידן, ווײַל זיי האבן געטענהט אז עס איז די פאראנטווארטלעכקייט פון די אויטאריטעטן צו באשיצן סדר און זיכערקייט.
מיט פֿינף הונדערט יאָר שפּעטער האָט סולטאַנס המלנינים צוגעגעבן קעראַקטעריסטיקס אַרקאַטעקטשער שפּאַניש לערערס, פילע פון די אַלט שטאָט, און געבויט - אַרויס די ווענט.
די בייס - וילעם "הויז פון לעבן" איז לאָוקייטאַד אויף די דרום זייַט פון די זאַלץ וואָרקס, מזרח פון דעם פּאַלאַץ און עס אַרומיק אַ דריט פון זייַן שטח.
דער קבר פון די צדיקים סאָליקאַ (אַ 15-יאָר-אַלט מיידל וואָס איז געווען שטעלן אויף פייַער פֿאַר קנאָבל וואס אפגעזאגט צו קאַנווערזשאַן און חתונה מיט אַ מלך ס זון).
די ייִדן אין מאָדערנע צײַטן בעשאַס די הערשן פון פֿראַנקרייַך און ספּאַין, די אידן זענען געגעבן פול יקוואַלאַטי פון רעכט און געווען אַקטיוו אין אַלע געביטן פון לעבן.
בעשאַס דער צווייטער וועלט מלחמה, מאָראָקקאַן אידן זענען ווייאַלייטיד דורך די דיסקרימינאַטאָרי געזעצן פון די ווישי רעגירונג, אָבער סולטאַן מוכאַמאַד האט נישט לאָזן זיי זיין יקספּעלד און איבערגעגעבן צו די נאַציס .
אין מיטן פון 17 טן יאָרהונדערט, האָט מען איבערגענומען 1.300 רייכע אידישע פאַמיליעס פון דער שטאָט דיעלא צו פעז און זיי האבן געבראכט א ענדערונג אינעם שפאנישן כאראקטער פון דער קהילה.
אין 979 ', נאָך דעם ווי די שטאָט איז געווען קאַנגקערד דורך די באַרבעריק גאָגאָלין-יוסף פון די מאַ'אַרוואַ שבט, די אידן פון פעז זענען גלות צו לאַשיר אין אַלדזשיריאַ .
ספרים ער האָט זוכה געווען צו פאַרפּאַסן אסאך ספרים, וואס טויזנטער אידן זענען באַהאַוונט געוואָרן אין די מנהגי קודש פון סאטמארער רבי'ן זי"ע דורך זיינע פילצאָליגע חיבורים, דהיינו: - "סידורים לימות החול ולשבת ויום טוב" - וואס אין יענע יארן ווען ער האט אנגעהויבן איז עס געווען אן עבודת הפרך און נישט אזוי גרינג ווי די היינטיגע מאשינען - וואס ער האט ב"ה די זעלטענע זכיה דאס אז צענדליגער טויזענטער אידן האבן געדאווענט אין זיינע סידורים במשך די אלא יארן, און טוען נאך טאג טעגליך דאווענען צום בוכ"ע דריי מאל א טאג אין זיינע סידורים, וואס איז זיכער א גרויסער זכות פאר זיין נשמה.
און ווי אויך די הערליכע - "זמירות לשבת ויו"ט ומנהגי קודש", די הערליכע - "מחזורים דברי יואל על מועדי השנה", וואס די אלע אויבערדערמאנטע זאכן איז געווען פונעם ערשטן סארט מיטן היימישן נוסח פון רביה"ק זי"ע וואס האט אסאך גרינגער געמאכט פאר אנ"ש, - "הגדה של פסח - סאטמאר - ומנהגי קודש", א יופי פון אן ארבעט וואס ער האט ארויסגעגעבן אין זיין לעצטן יאר.
מחזורים מועדי קדשיך" אויף די מועדי השנה, אין א קלענערן פארמאט גרינגער צו האלטן, און דאס איז נאך ביזן היינטיגן טאג דער איינציגסטער סארט מחזור מיטן היימישן נוסח וואס מען דארף נישט ארוממישן ביים דאווענען וואס דער עולם און אויך ספעציעיל די קינדער און בחורים האבן דערפון זייער הנאה.
גזע פון רבי משה שמואל ראטנבערג פון קליינווארדיין רבי פנחס שלום זון פון רבי משה שמואל האט אימיגרירט אין די תר״פ יארן אין די פאראייניגטע שטאטן האט געדינט אין דעם בראנקס און דערנא אין ברוקלין.
רבי מנחם ישראל האט געהייראט פריידא גיטל, טאכטער פון רבי יוסף מאיר רובין פון קערעסטיר; ער איז געווען זיין פאטער׳ס ממלא אין דעם בראנקס און שפעטער האט ער געפירט אין בארא פארק.
ער האט ווידער ארויסגעגעבן דאס ספר פון רבי יהוסף, "בני שלשים", אויך האט ער רעדאגירט און פארעפנטלעכט דאס ספר "אור מלא" פון זיין עלטער־פֿעטער רבי ישראל צבי, און געשריבן דערויף אן הקדמה וואו ער ערקלערט זיין שיטה אין חסידות.
רבי ישראל צבי, זון פון רבי יהוסף, איז געווען אן איידעם פון זיין ברודער רבי חיים שלמה, און ביים דריטן זיווג אן איידעם פון רבי שלום אליעזר האלבערשטאם פון ראצפערט.
אין די חורבן יארן האט מען אים אריבערגעפירט אין דער בערעגסאזער געטא און פון דאָרט קיין אוישוויץ וואו ער איז דערמארדעט ג׳ סיון תש״ד מיט זיין זון רבי אלטער חיים שלמה.
לעצטנס האָט מען אין ביתר , װאָס איז געװען די הױפּט־פֿעסטונג פֿון בר כוכבא געפֿונען די איעריכטונגען צו גיסן מטבעות װאָס שטאַמען װאַרשײנלעך פֿון בר כוכבא.
מיר האָבן הײנט נאָר געפֿינען ײדישע מטבעות פֿון יהוד מדינתא, פון די חשמונאים־הערשער און אַנדערע פון דער צװײטער העלפֿט פֿון בית שני, און װארשײנלעך אױך מטבעות פֿון בר כוכבא.
די געפֿונענע חשמונאים־מטבעות האָבן העברעאישע אױסקריצונגען , אבער אױף טײל מטבעות איז פֿאַראַן אױך דער גריכישער נאָמען פֿון די ײדישע הערשער; למשל: „יהוחנן הכהן הגדול וחבר היהודים“, „יהודה“ , „ “ און אַנדערע.
אויף מטבעות פונעם מרד הגדול געפינט מען די יאָרן „א'“ צו „ה'“, די אױפֿשריפֿט „ירושלם הקדשה“, „שקל ישראל“, און לויט רמב״ן, דאָס בילד פֿון דעם „גלעזל מן״ און פֿון דעם בליענדן שטעקן פֿון אהרן הכהן.
היסטאָרישע מטבעות װערן באַשאַפֿן פון גאָלד, זילבער אָדער בראָנדז, הײַנט, שאַפֿט מען מטבעות מיט שטאַל, אַלומיניום און אַנדערע געמײנע מעטאַלן.
בערט איז א "האנט-דראָט מאַפּעט", דאס הייסט אז ווען די רעכט האנט פונעם אפעראטאר איז אין בערט'ס קאפ צו קאנטראלירן זיין מויל, די לינקע האנט פונעם אפעראטאר נוצט דראָטן פאר די ארעמס פון די ליאלקע.
צום ביישפיל, אויב ערני וויל טאן עפעס הויך ווען בערט טוט עפעס רואיק ווי לייענען א בוך אדער צייטונג, בערט קנעלט אים ווי צו ווערן רואיק; אבער, ערני ליארעמט יעדנפאלס וואס מאכט בערט משוגע ווערן אדער פארלאזן דעם קאמער.
אזוי ארום איז מיט דער צייט פון דעם ספר געשאפן געווארן צוויי מהודורות: מרדכי הארוך פון די בני עסטרייך וועלכער איז מער ווי הגהות אויף די הלכות פונעם רי"ף און מרדכי הקצר פון די בני ריינוס וואס איז ווי א צוגאב און הוספה צו די הלכות פונעם רי"ף.
טייל פון די פסקים פון דער גרעסערע מהדורה זענען למעשה צוגעשטעלט געווארן צו דער קורצערער ווערסיע, דורך רבי שמואל בן אהרן פון שלעטשטאט, און געדרוקט געווארן אונטערן נאמען הגהות מרדכי.
דער חיד"א שרייבט אז ער האט געזען דעם כתב יד פון דער גרעסערער מהדורה און עס האט אויך "הלכות ארץ ישראל וחלה", ליקוטים איף פרק "אלו הלוקין" פון מסכת מכות, פרק "אלו הנשרפין" פון מסכת סנהדרין און אויף מסכת זבחים וואס דאס אלעס איז דאן נישט געווען אין די דרוקן.
דאס ספר גייט אויפן סדר פונעם רי"ף וואו ער ברענגט די הלכות פונעם תלמוד אין צוגאב צו פילע תשובות, מנהגים און פסקים פון די פריערדיגע אשכנזישע ראשונים, ווי רבינו גרשום און נאך, ביז צו די חכמי דורו וואו ער ברעהנגט אסאך פון זיינע רבי'ס ווי דער מהר"ם ראטנבורג און נאך.
פסקי רב מרדכי, געווענליך גערופן סתם מרדכי, איז א הלכה'דיגער ליקוט ספר נתחבר דורך רבי מרדכי בן הלל פון די חכמי אשכנז א דור נאך די בעלי התוספות, וועלכער איז געווען ווי דער אשכנזישער שלחן ערוך בעיקר אינעם פופצנטן יאהר-הונדערט.
הרב ברוך גרינפעלד האט חתונה געהאט מיט רבקה וויינבערגער אין 1891 אין דער שטאט סטראפקאוו וואו עס האָט זיך דעמאלט געקליבן ארום אים עטליכע בחורי חמד וואס ער האט מיט זיי געלערנט.
איידער ער איז געקומען קיין אמעריקא האט ער א קורצע תקופה האט ער געדינט אלץ דער רב פון קלויזענבורג (וואו ער איז אויך געווען אינסטרומענטאל אין גרינדן די ארטאדאקסישע ספרדישע קהילה).אין 1923 האָט ער אימיגרירט צו די פארייניקטע שטאטן וואו ער האט געדינט אלץ דער רב אין סקראנטאן, פענסילוועניע, פיטסטאָן, פענסילוועניע, ווילקעס-בער, פענסילוועניע, די בראָנקס, ניו יארק סיטי און דער אונטערשטער איסט סייד אין דער 52 קאַנאָן סטריט שול "קהלת אנשי ספרד אוסטריה ואונגריה".
אַזוי ווי אין דער פריערדיקער צייט אין זיין לעבן, האָט ער צוליב זיין גרויס עניוות אָפגעוואָרפֿן אזעלכע שטעלעס, אבער ער איז נאך אלעס געווען איינער פון די פירער פון דער עדה החרדית.
ביאגראפֿיע ער איז געבוירן געווארן אין הומינא, סלאוואַקיי צו זיין פאטער החסיד ר' שאול יחזקאל גרינפֿעלד פון קורימא (זון פון ר׳ יהושע העשיל גרינפֿעלד פון מיהאלאוויץ, זון פון ר׳ משה גרינפֿעלד, א ברודער פון רבי שאול ליטשיקער) און צו זיין מאמע די צדיקית מרת חנה די טאכטער פון דעם חסיד המקובל ר' יעקב יצחק צימענט פון טערצאל.
זי איז געשטארבן בשעת קימפעט (כ"ז תשרי תרצ"ה זי איז באהאלטען געווארען אין די בית עולם בית דוד און זי איז שפעטער געווארען איבערגעפירט קיין ירושלים עיה"ק און איז באהאלטען געווארען איוף הר הזיתים) און איז געבליבן אן קינדער.
די עלטסטע איז געווען מרת מרים הי"ד וואָס איר מאן איז געווען רב נתן בוימהאפט, א תלמיד פון דער לבושי מרדכי פון מאד, ער איז געווען גרויסער תלמוד חכם אין א למדן וואָס זיי האבן געלעבט אין קלויזענבערג.
ער איז אויך געווען נאענט מיטן בעלזער רבי רבי אהרן רוקח, וועלכער האָט שטארק רעספּעקטירט ר' ברוך און האט עטליכע מאל אויסגעדרוקט צו זיינע נאנטע מענטשן וועגן אים וואס פאר א גרויסער ת"ח ער איז.
ביי דער צווייטער וועלט־מלחמה האבן זיינע עלטערן באוויזן אים אריינשמוגלען אין אונגארן, וואו די נאציס האבן צוערשט נאכנישט געהאט אינוואדירט, און ער האט דארטן ווייטער געלעבט עטליכע יאר רואיג, ער האט אפילו געלערנט געהעריג אין ישיבה.
אין 1944 ווען די נאציס האבן אינוואדירט אונגארן, איז ער געווען א אינגער בחור פון 15 יאר, ער האט באוויזן זיך צוריק אריינצושמוגלען קיין טשעכיי, און זיך אנגעשלאסן אין א פארטיזאנער גרופע, אזוי האט ער געראטעוועט זיין לעבן, און אנדערע אידישע קינדער.
א קורצע צייט בעפאר זיין פטירה האט ער נאך אפגערייזט קיין וואשינגטאן די.סי., צום קעפיטאל, וואו ער האט ערהאלטן אן אויסצייכענונג פאר זיין ראלע אלס פארטיזאנער ביי דער צווייטער וועלט-מלחמה.
אויך האט ער זיך באקענט מיט רבי חיים זאנוויל ראבינאוויטש, דער ריבניצער צדיק, מיט וועם ער האט זיך געהאלטן גאר נאנט, און געשטאנען צו הילף פאר דעם צדיק.
פאַרענדיקט דעם מאָסקווער אינסטיטוט פון שטאָל און צונויפשמעלצונגען אין 1980.ער האָט געאַרבעט לויטן פאַך און איז געווען אַן אַקטיוויסט פון דער ייִדישער אומלעגאַלער באַוועגונג אינעם ראַטנפאַרבאַנד.
אין סוף 1980ער יאָרן האָט יעווגעני סאַטאַנאָווסקי זיך פאַרנומען מיט ביזנעס און איז געוואָרן דער פּרעזינדענט פון דער קאָמפּאַמיעס-גרופּע "אריאל".
אין 1999 האָט ער פאַרטיידיקט זײַן דאָקטאָר-דיסערטאַציע אויף דער טעמע "די ספּעציפיק פון דער עקאָנאָמישער אַנטוויקלונג פון דער ישראלדיקער געזעלשאַפט אין די 1990ער יאָרן".
ער איז אַן אונטעריכטער פון געאָפּאָליטיק און עקאָנאָמיק פונעם מיטעלן מזרח אויף דער יודאַיִק-קאַטעדרע אינעם אינסטיטוט פון אַזיע און אַפריק בײַם מאָסקווער מלוכה-אוניווערסיטעט אויף לאָמאָנאָסאָווס נאָמען און איז אַ מיטגליד אין רעדאַקציע-ראַטן פון די זשורנאַלן "דיִאַספּאָרי", "וועסטניק יעוורייסקאָגאָ אוניווערסיטעטאַ" און "וואָסטאָטשנאַיאַ קאָלעקציִאַ".
יעווגעני סאַטאַנאָווסקי איז איינער פון די פירנדיקע ייִדישע קהלשע טוער אין רוסלאַנד און דער פּרעזינדענט פונעם אינסטיטוט פאַרן מיטעלן מזרח אין מאָסקווע.
לופטשיפן אין די 1800 יארן האבן אינזשענירן און עקספערימענטער געלייגט זייער פאוקוס אויפן אנטוויקלען די באלאן, פון ענגלאנד ביז אמעריקא און פון דארט צוריק קיין פאריז האבן זיך ערפינדער געיאוועט צו ברעכן פרישע רעקארדס און אויפקומען מיט פאטנעטן צו פארבעסערן די באלאנען.
אין 1852 איז געלונגען פאר א פראנצויזישע אינדזשעניר צו ערצייגן אן וועלכער מ'האט געקענט סעמי-דירעקטירן, אינדערצייט וואס אין יעדע ווינקל פון די וועלט האט מען פרובירט צו מאכן מער און מער פארשריט אין דעם הינזיכט.
עירשיפ און באלאן זענען ביידע א באלאן וואס דערהייבט דיך דורך דעם וואס די לופט אינעווייניג איז לייכטער ווי די געווענליכע לופט, אבער אן עירשיפ האט א , אדער , וועלכע העלפט קאנטראלירן דעם באלאן - פאר דיר סטיטשינער).
האט שוין אייגנטליך אפגעמאלן די בלו-פרינט פון דעם גליידער צוריק אין 1799, אבער אין 1853 איז עס ארויס מכח אל הפועל ווען נאך יארן פון שטודיעס און פארבעסערונגען איז עס געווען א פארטיגע פראדוקט.
די כבוד האט מען אפגעגעבן פארן סיר'ס בעל עגלה, וועלכער איז אביסל ארומגעפלויגן אין איר העכער א טאל ביי איינע פון די קיילי פאמיליע'ס וואוינערטער גערופן , ארום דרייסיג מייל צפון־מזרח פון יארקשיר אין ענגלאנד.
זשאסעף האט אין 1782 דורכגעפירט א דערפאלגרייכן עקספערימענט דורכן אנהייצן די אינעווייניגסטע חלק פון א סחורה'נעם זעקל און זי האט זיך ווירקליך געהויבן ביזן דאך פון זיין הייזקע אינעם שטעטל אוויניאן אין פראנקרייך.
ביי דעם שטאפל האט זשאסעף אריינגענומען זיין ברודער עטיען אינעם בילד, און אינאיינעם האבן זיי דורכגעפירט צענדליגע עקספערימענטן וויאזוי צו ברענגען אז זייער ערפינדונג זאל קענען אויפהייבן א מענטש.
דורכאויס זייערע פראבעס זענען זיי געקומען צום אויספיר, אז א פייער וואס ברענט פון אלטע שיך אדער פארדארבענע פלייש איז די בעסטע צו נוצן פאר דעם צוועק פון זיך הייבן.
ביי דעם שטאפל האט זיך דער מענטש וואס האט זיך אריינגעזעצט אינעם קארב גענצליך ארויפגעווארפן אויף חסדי הבורא אז ער גייט נישט פארפליען איבער א מים שאין לה סוף נאר קענען לאנדן אויף א זיכערע פלאץ.
די איינציגסטע קאנטראל מיטל וואס זיי האבן געהאט איז געווען דורך שטריק צוגעבינדן צו די ערד, און געוויסע האבן גענוצט פערד צו שלעפן די שטריק אין די ריכטונג וואס מ'האט געוואלט די באלאן זאל פליען.
די פאקטישער ערפינדער איז געווען זשאזעף וועלכער האט אריינגעטראכט פארוואס די לופט העכער פייער דערהייבט זיך, זיין טעאריע איז געווען אז געוויסע גאזן זענען גרינגער פון לופט און וועלן זיך דערהייבן אויף ארויף (ווי די כלל לויטעט, אז א זאך וואס איז שווערער גייט אויף אראפ און א זאך וואס איז גרינגער גייט אויף ארויף), און פייער פראדוצירט דעם געוויסען גאז, און דערפאר דערהייבט זיך די רויעך אויף ארויף.
פּרימיטיווע אָנהייבן אזוי פרי ווי אין 1507 טרעפט מען דאקומענטירט א פרואוו פון א סקאטישער מאן וועלכע האט גענוצט פעדערן פון הינער זיך צו מאכן פליגלען, אבער זיינע פרואוון פאקטיש צו פליען האבן זיך ענדערש געענדיגט מיט אפאר צובראכענע ביינער ווי מיט א סוקסעספולע רייזע.
ער האט געווארפן די שולד אויפן פאקט אז ער האט זיך באנוצט מיט פעדערן פון א בעל חי וואס קען ניטאמאל פליען, אבער פרואוון פון אנדערע וואס האבן יא גענוצט פליענדע פעדערן האבן זיך אויסגעשטעלט צו זיין פונקט אזוי אומגעלונגען.
אין 1678 איז גראדע יא געווען א פראנצויזישער מאן וועלכע האט געבויעט האלצערנע פליגלען, וועלכע זענען געווען צוגעבינדן צו ביידע הענט און ביידע פיס, און מיט א צוזאמארבעט פון די 4 אינאיינעם האט מען זיך געקענט האלטן אין די לופט א שטיק צייט און זאגאר אראפקומען אנע זיך צוקלאפן, אבער ווי פארשטעדליך לאזן זיך די כוחות אויס נאכן אפערירן אויף אזא אופן פאר עטליכע מינוט, און אזעלכע פאטענטן האבן נישט געקענט פארשרייבן די עתיד פון אוויאציע.
אין אפריל פון 1783 האבן די ברידער באוויזן צו נוצן זייער פאטענט, און פאר א פארזאמלטע פובליק האבן זיי ארויפגעשיקט זייער היימיש-פאבריצירטע באלאן, ווען אינעם קארב דערונטער ליגן עטליכע באשעפענישן.
שפעטער אין נאוועמבער איז עס דעמאנסטרירט געווארן פארנט פון א ריזיגן עולם אין פאריז, ווען די באלאן האט ארויפגעשלעפט אין זיין קארב צוויי מענטשן, און געפלויגן העכער פאריז פאר ארום 25 מינוט ביז א ווייטקייט פון 5 מייל.
מער ווי עטליכע פאנטאזירטע פיקציע ביכער מיט שילדערונגען איבער מענטשן וואס זענען אנגעקומען צו די הויכן איז קיין ערנסטע פארשריט נישט געווען, עטליכע ביכער האבן פארגעשלאגן געוויסע פלענער און פאטענטן וואס מ'קען נוצן א שטייגער ווי א ביך וואס איז ערשינען אין ענגלאנד אין יאר 1638 וועלכע אילוסטרירט א קאמפליצירטע געוועב מיט א בענקל פון אונטן און א מחנה פון פייגל דערהייבן איר אין די לופטן.
וואס אן אמת האט שוין אין יאר 1766 דער בריטישער כעמיקער הענרי קאווענדיש ערפינדען דעם עלעמענט הידראגען , וועלכער וועגט א צענטל פון לופט און גייט אויף ארויף, אבער מאנטגאלפֿיער וועלכער איז נישט געווען קיין פארשער, נאר א בלויזער פאפיר פראדוצירער, האט זיך געפרייט מיט זיין המצאה און איר זאגאר א נאמען געגעבן " ".
די רייץ פון דער מענטשהייט צו קענען נוצן די לופט פאר אייגענע צוועקן איז גאנץ א פארשטענדליכע, וואס דארף מען מער פון דעם אז דוד המלך האט אויסגעדרוקט א ווילן צו נוצן א פליגל פאר א שנעלע אנטלויף-פלאן, "מי יתן לי אבר כיונה אעופה אשכונה".
אין 1742 האט א פאריזער מאן געליטן אן ערנסטע דורכפאל ווען ער האט זיכערערהייט צוזאמגערופן א שאו צו צייגן וואו ער פליט אריבער א טייך, אבער זיין געפלי האט זיך מיאוס איבערגעהאקט ווען ער אינאיינעם מיט זיין צובראכענעם פוס האבן זיך געטראפן אין א פארבייפארענדע שיפל.
אנפאנגליכע געשיכטע רבי חיים מאיר איז געבוירן געווארן אין יא ה'תשל"ג אין קרית וויזשניץ, בני ברק, צו זיין פאטער רבי ישראל האגער, וועלכע אין יענע יארן פלעגט דינען אלס דער עמטליכער מרא דאתרא פון קרית וויזשניץ, און צו זיין מוטער מרת שרה חנה חיה, טאכטער פון הרה"ק רבי משולם זוסיא טווערסקי, דער אמאליגער טשערנאבילער רבי פון בני ברק.
רבי חיים מאיר איז דער ערשטער אייניקל פון זיין זיידן הרה"ק דער ישועות משה, וואס איז געבוירן געווארן פארהעלטענמסיג קורץ נאך דער פטירה פון זיין עלטער-זיידן הרה"ק דער אמרי חיים, און צו געהייסן ווערן נאך איהם.
אלס בחור איז ער אריינגעגאנגען לערנען אין ערלויער ישיבה, וואס געפינט זיך אין דער "קאטאמאן" געגנט אין ירושלים, און אלע יארן זייט ער האט אנגעפאנגען צו לערנען דארט, איז ער געווען געקניפט און געבינדען צום פריערדיגן ערלויער רב רבי הרה"ק רבי יוחנן סופר, און האט איהם אייביג אויסגערעכנט אלס מורו ורבו.
הכתרה אלס רב און טעטיגקייט אום חודש אייר ה'תש"ע, האט דער רבי רבי ישראל, וואס איז נאך נישט געווען א רבי דעמאלטס, נאר אנגעפירט דעם הויף צוליב דער שטארקער שוואכקייט פון זיין פאטער, געקרוינט זיין זון אלס רב פון דער ארטיגע וויזשניץ-בני ברקער קהילה.
אויך די פעטערס פון רבי חיים מאיר, רבי דוד טווערסקי, דער סקווערער רבי און רבי אהרן טייטלבוים, דער סאטמארער רבי האבן געשיקט א בריוו מיט פארשידענע ברכות און גליקוואונטשן לרגל דעם מעמד.
רבי חיים מאיר האגער , איז דער רב פון וויזשניצער קהילה אין קרית וויזשניץ בני ברק, און דער עלטסער זון פון רבי ישראל האגער, דער קעגנווארטיגער וויזשניצער רבי פון בני ברק.
אויספאסטן דורך א סעודת מצוה תענית בכורים פאלט אוועק פאר א סעודת מצווה, און מען פירט זיך צו מאכן סעודות מצוה ערב פסח כדאי זיך ארויסצודרייען פון צו דארפן פאסטן .
היינטיגע צייטן פירן זיך רוב בכורים צו עסן ביי א סעודת מצוה און נישט צו פאסטן, ווייל דער גאנצער תענית איז נאר א מנהג, איז א סעודת מצוה שטערקער ווי דעם, און אויב מען האט שוין ממילא געבראכן דעם תענית מעג מען שוין ווייטער עסן.
הרב שלמה זלמן אויערבאך זאגט אן אנדער טעם, אז אין דעם טאג קלאגן די בכורים אויף דעם וואס זייער עבודה אין דעם בית המקדש איז אריבערגעגאנגען צו די כהנים, און פארוואס פונקט ערב פסת.
אזוי פירט מען זיך אין צפון אפריקע און אויך אין דער ספרדישער קהילה אין אמסטערדאם, דארט קומט פאר באזונדערע מנינים מנחה פאר די בכורים, ווי זיי דאווענען אזויווי ביי א תענית ציבור .
די ייִדישע קאָלעקציע איז געווען א פֿרוכט פֿון דער מיטאַרבעט צווישן צוויי עסטלאַנדישע וויסנשאַפֿטלער, וועלכע האָבן זיך אינטערעסירט מיט דער ייִדישער שפּראַך און קולטור — דער עסטלאַנדישער לינגוויסט פּאַוּל אַריסטע און דער פֿאָלקלאָריסט פֿונעם באַלטישן דייטשען ייִחוס וואַלטער אַנדערסאָן.
מיט זיינע סטודענטן און לערער פֿון דאָרפּאַטער ייִדישער שול (צווישן זיי איסידאָר לעווין, ס.ב.קאַפּלאַן און אליע לעווענבערג) האָבן זיי אָרגאַניזירט די רעגולערע זאַמלונג-אַרבעט: צו יאָר 1930 האָט דער ייִדישער אוצר אנטהאַלטן 385 זייטלען דהיינו 164 דערציילונגען, 169 לידער, 538 אָבערגלויבן, 374 שפּריכווערטער, 23 רעטענישן.
דער עסטלאַנד פֿאָלקלאָר אַרכיוו געגרינדעט געוואָרן אין יאָר 1927 ווי אַ צענטרעלער אוצר-קאַמער פֿונעם פֿאָלקלאָר עסטלאַנדס.
דער יאָדער פֿון דער זאַמלונג זיינען די מאַטעריאַלנן, וואָס זיינען געשיקט געוואָרן ביי מער פֿון 1,400 קאָרעספּאָנדענטן פֿון יעקב הורט: 114,696 זייטלען מיט האַנדגעשריבענע עסטלאַנדישע מעשיות, פֿאָלקסלידער, ווערטלעך או.אַ.וו.
יעקב הורט פלעגט איינאָרדנען אלע געקריגענע מאַטעריאַלן ניט ביי די טעמעס, אָבער ביי דעם גרויס פֿון די בריוו-בלעטער און נאָר בינדן די בלעטער אין די פֿאָליאַנטן.
די אידעע צו פֿאַרוואַנדלען הורטס זאַמלונג אין אַן אַרכיוון איז איינגעפֿאָלן דעם עסטלאַנדישן פֿאָלקלאָריסט אָסקאַר לאָאָריץ אין 1924, און נאָך דריי יאָר אונטערהאַנדלונגען איז ער געוואָרן דעם ערשטער דירעקטאָר פֿונעם נייעם אַרכיוו אין דער שטאָט דאָרפּעט.
אחץ דעם, וואָס אָט-דער אַרכיוו איז דער גרעסטער פֿאָנד פֿון עסטלאַנדישן פֿאָלקלאָר, האַלטעט ער די פֿאָלרלאָר-זאַנלונגען פֿון אַנדערע פֿיניש-באַלטישע פֿעלקער , אָנגעפֿאנגען ביי דער שפּראַכ-פֿאָרשער מיכעל וועסקע, פֿינישֿ-אוגרישע פֿעלקער, און אויכעט די פֿאָלקלאָר-ירושות פֿון באַלטישע דייטשען, רוסן, לעטן, שוועדן, טשיגוינער און יקר שחחתי פֿון אָרטיקע יידן.
דער פֿאָלקלאָר אַרכיוו פון עסטלאנד איז א צענטראַל אָפּהיט-קאַמער, וואו זיינען מקפּיד אַלע פֿאָלקלאָר-מאַטעריאַלן, וואָס זיינען געזאַמלט אין עסטלאַנד.
דאָס ערשטע מאָל זיינען די מאַטעריאַלן פֿון דער ייִדישער קאָלעקציע פּובליקירטן געווען אין דער אַרטירקל פֿון פּאַוּל אַריסטע ״עטלעכע ייִדישע פֿאָלקסלידער אין דעם רעפּערטוּאַר פֿון עסטן״.
ער האט חתונה געהאט מיט יהודית, די טאכטער פון הרב אברהם אייכנשטיין, זידיטשויווער רבי אין שיקאגא, און זיין ווייב שאַרצא, די טאכטער פונעם קאסאנער רבי, הרב פנחס שלום ראטנבערג.
אין די אנהייב 1970ער יארן האט הרב שמעון שוואַב אים באַשטימט א ראש ישיבה אין דער ישורון ישיבה אין וואשינגטאן הייטס, מאנהעטן, די ישיבה פון קהל עדת ישורון , וואו ער איז געבליבן 11 יאָר.
ביאגראפיע ער איז געבוירן געווארן אין די פארייניקטע שטאטן צו ביילא רחמה, די טאכטער פון רבי יצחק זעליג מארגאנשטערן, דער סאקאלאווער רבי, און צו רבי נחום מרדכי פּערלאוו, דער נאוואמינסקער רבי אין ניו יארק.
זיי האבן אוועקגעפירט די יידן פון דער שטאט צו צוואנגס ארבעט, סיי בײם בויען א בריק איבערן לאקאלן טײך, וואו עטלעכע פון די יידן זענען דערטרונקען געווארן, און סיי בײם בויען באפעסטיקונגען אין דער געגנט פון דער שטאָט, ניצנדיק די מצבות פון דעם אָרטיקן יידישן בית עולם.
בשעת דער ערשטער וועלט מלחמה איז די שטאָט איז געווארן איינגענומען הין און צוריק דורך די דייטשן און די רוסן, און אין דעם גאנג פון די קעמף איז די היאיגע ייִדישע קהילה געווארן ליקווידירט, פיל זענען אנטלאפן אין ווארשע און פיל זענען אוועקגעטריבן און די קהילה האט זיך פארשפרייט.
אום 19טן יאנואר 1941 האט מען די יידן פון דער שטאט און איר אומגעגנט קאנצענטרירט אין א געטא ארומגערינגלט מיט א שטעכלדראט פּלויט, און א חודש שפעטער האט מען זיי אריבערעפירט אין דער ווארשעווער געטא, און זייער גורל דארט איז געווען דער זעלבער ווי די אנדערע ארטיקע יידן.
יידן האבן געוואוינט אין דער שטאט אומגעפער 600 יאָר, דאס סאכאטשאווער חסידות איז אנטוויקלט געווארן אין דער שטאט דורך רבי אברהם בארנשטיין , וואָס האָט אויך דארט אויפגעשטעלט א ישיבה, און וועמענס קבר געפינט זיך אויפן יידישן בית עולם פון דער שטאט.
אום 23סטן יאנואר, 2002, האט ער אפגעשמועסט זיך צו טרעפן מיט איינעם, אין א רעסטאראן אין קאראטשי, מיינענדיג אז ער גייט שמועסן מיט יענעם איבער דעם ארטיקל וואס ער האט געשריבן.
די טעראריסטן האבן ארויסגעשטעלט א רייע פארלאנגען וואס זיי האבן געוואלט אז אמעריקע זאל דורכפירן פאר זיין באפרייאונג; אריינגערעכנט באפרייען אלע פאקיסטאנער ארעסטאנטן פון אמעריקאנער טורמעס.
משה ליאן (; געבוירן דעם תל אביב יפו ישראל בעברי כ"ו תשרי ה'תשכ"ב, בלועזי 6טן אקטאבער, 1961) איז א ישראלישער פאליטיקער און דער בירגערמייסטער פון ירושלים.
ער איז פריער געווען א מיטגליד אין דעם ירושלים שטאטראט, אלגעמיינער דירעקטאר פון דעם פרעמיער מיניסטערס ביורא, פארזיצער פון ישראל באנען און פירער פון דעם ירושלים אנטוויקלונג אויטאריטעט.
פאליטישע קאריערע אין 2013, האט ליאן געלאפן פאר בירגערמייסטער פון ירושלים און האט באקומען 45% פון די שטימען, אבער דער געוועזענער בירגערמייסטער ניר בארקאט האט אים געזיגט.
אין 2008, האט מען אים באשטימט פארזיצער פון דעם ירושלים אנטוויקלונג אויטאריטעט.אין יולי 2014 איז ער געווארן פארזיצער פון דעם דירעקטאריום פון דעם מעיני הישועה מעדיצין־צענטער אין בני ברק.
פובליקע קאריערע אין 1996, האט מען באשטימט ליאן פארוואלטונג־דירעקטאר פון דעם פרעמיער מיניסטערס ביורא פון בנימין נתניהו, ווי אויך זיין עקאנאמאק־עצה־געבער, ביז 1999.
לעבנסגעשיכטע רבי יעקב יוסף איז געבוירן געווארן אין מאנסי, ניו יארק, צו זיין פאטער רבי אברהם דוב טווערסקי, רב פון רחמיסטריווקא חסידים אין מאנסי, און צו זיין מוטער מרת ציפורה, עלטסטע טאכטער פון רבי מרדכי האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון מאנסי.
נאך דער פטירה פון זיין זיידן דער וויזשניצער רבי, אין חודש אדר ה'תשע"ט, האט רבי יעקב יוסף אנגעהויבן צו פארברענגן אויך ימים טובים צוזאמען מיט זיין זיידנ'ס חסידים אין לייקוואוד.
עטליכע יאר פלעגט ער דינען אלס רב פון מאנסי וויזשניצער חסידים אין לעיקוואוד, דארט וואו ער האט זיך ערווארבן א נאמען, און געווארן זייער באליבט ביי די מיטגלידער פון דער קהילה.