polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
אין שפעטערדיגע דורת האבן רוימישע און גריכישע פארשער, וועלכע זענען ארומגעפארן די וועלט, זיך באגעגענט דערמיט און האבן דאס שטודירט און צוריקגעברענגט אויסצייכענונגן צו זייערע לענדער און אזוי זענען די פיראמיגס באקאנט געווארן איבער די וועלט.
זיי זענען צוזאמען אויף געצויגן געווארן אין ירושלים, צוזאמען געלערנט אין די בתי ישיבות, און אין די שפעטערע יארן ווען זיי האבן זיך געטראפן האבן זיי זיך זייער געפרייט איינער צום אנדערן ווען מען האט זיך דערמאנט די גוטע יונגע יארן צוזאמען (מעגל טוב עמוד 69, קונטרס המסעות להחיד"א, חיים שאל ח"ב סי' ל"ט).
ער האט געלערנט תורה ביי זיין פאטער, ווי אויך אין דער ישיבה בית יעקב פירארה ביי רבי יונה נבון און אין ישיבת בית אל פון די מקובלים ביי רבי שלום שרעבי וואס איז געווען דער גדול פון די מקובלים.
אויך שפעטערע יארן ה'תק"ל — ה'תקל"ה איז ער געפארן אין אייראפע, אין פראנקרייך, האלאנד, דייטשלאנד, פוילן, איטאליע און איזמיר נאך געלט פאר פאר ארימעלייט פון ארץ ישראל.
הרב יום טוב ב"ר יעקב אלגאזי , איזמיר - ה'תקס"ב , ירושלים) איז דער בארימטער גאון פון ירושלים, א ראשון לציון, אויך באקאנט אלס דער מהרי"ט אלגאזי.
אין יאר ה'תקנ"ה איז ער אויך געווען אין אייראפע פאר זיך נאך געלד, אין תשובות חת"ם סופר שטייט ווי ער האט גערעדט אין לערנען מיט רבי משה סופר, דער חת"ם סופר.
רוב דערפון איז פליסיג ווי ימים און טייכן, א טייל דערפון איז אין פארעם פון פארע וועלכע זיצט אין די אטמאספערע, און א טייל דערפון איז פארפרוירן צו אייז וואס איז אין פאקט טרוקענע וואסער.
דורכדעם וואס די זון שיינט מער אויפ'ן עקוואטאר ווי אויף אנדערע פלעצער איז טייטש אז דארט איז מער ווארים און די ארטיגע וואסערן גיבן ארויס דאס מערסטע וועפאר.
דאס וואסער איז ווארעם פון די זון שטראלן אבער קילט זיך אפ ווי העכער עס גייט כאטש עס קומט נענטער צו די זון, ווייל די אטמאספערע ווערט דינער ווי העכער און היץ קען זיך דארט נישט האלטן.
זינט דאס וועפאר ווערט קעלטער ווערט דערפון שטיקער וואסער וועלכע זאמלן זיך אן און ווערן וואלקענעס און ווען דאס ווערט שוין זייער אנגעפילט הייבט דאס אן ארויסלאזן איר וואסער אין פארען פון רעגן אדער שניי, געוואנדן לויט די וועטערס אין די אטמאספערע אונטער דעם.
די פליסנדיגע טייכן זענען צום מערסטן אנגעוואנדן אויף רעגן וויל איינמאל עס מאנגעלט אין רעגן איז נישט פאראן גענוג א שטארקע וואסער-שטראם אז דאס וואסער זאל קענען גיין אויך בארג ארויף און די טייכן וואלטן זיך אפגעשטעלט.
א טראנספארמער וועלכע זיצט אין א פאוערהויז ארבעט איבער די ענערגיע צו עלעקטריציטעט פון א הויכע וואלטעדזש און דאס ווערט ארויסגעפירט דורך די פאוער ליניעס אריין אין שטאט אדער וואו אימער.
די הידרא-פלענט האט נישט קיין פלאץ צו האלטן וואסער און דאס פליסט באלד צוריק ארויס דורך ספעציעלע רערן צוריק ארויס צום צווייטן העלפט טייך וואו דאס וואסער ברויך גיין לכתחילה.
אויף צוויי זאכן איז דער ענערגיע בעיקר געוואנדן און דאס זענען וויפיל וואסער עס קומט אריין אויפאיינמאל און ווי ווייט דאס וואסער פליסט פון די רעזערוואר ביז די טורבין.
ביי הידרא-פלענטס וואו עס איז נישט פאראן גענוג וואסער אינעם רעזערוואר און מען וויל ארויסבאקומען ווי מער עלעקטריציטעט איז פאראן א ספעציעלע סיסטעם וועלכע שיקט צוריק דאס וואסער צום רעזערוואר אנשטאט דאס אראפשיקן אין טייך ווי עס באדארף צו גיין.
אין דער פאל אין פאראן א געבויטע צווייטע רעזערוואר וואו דאס וואסער גייט אריין נאכן דורכגיין די טורבין און ספעציעלע פאמפס שיקן צוריק ארויף דאס וואסער צו די אויבערשטע רעזערוואר עס זאל זיין גענוג וואסער.
פון דעם קראן קומט נישט ארויס מער ווי צוויי גאלאנען וואסער פער מינוט אבער וויבאלד דאס קומט ארויס פון אזא קליינער עפענונג איז דאס זייער שנעל און פארמאגט א שטארקע קראפט.
עס פאלן דארט מיליאנען גאלאנען פער מינוט און זינט עס פאלט אזויפיל שטאקן ווערט דאס נאר קראפטיגער און איז גענוג שטארק צו צוברעכן געביידעס אויב מען וואלט דאס אונטערגעלייגט.
אויב איינער זאל פרובירן אפשטעלן דאס וואסער פלוס פאר איין מינוט מיט א ברעט אין זיין האנט וועט דאס וואסער אים אוועקשטופן מיט א שטארקן כוח נאכ'ן זיך אנזאמלן אונטער דעם ברעט.
אדער ווערט דאס געבויט ביי א וואסער-פאל אדער נעבן א פליסנדיגע טייך ביי וועלכע מען בויט א דאמבע וועלכע פארהאלט דאס וואסער און שיקט איר צו די טורבינען אין די הידרא-פלענטס און פון די שטארקע קראפט דרייט דאס די גרויסע טורבינען און עלעקטריציטעט ווערט געשאפן.
ווען די מאגנאטן דרייען זיך און רייבן זיך אויף די קופערנע דראטן קומען זיך צוזאם די עלעקטראנס פון די מאגנאטן און די קופערנע דראטן און אלס א רעזולטאט ווערט געשאפן אן ענערגיע וואס ווערט גערופן אלטוירנעטינג קורענט און די ענערגיע גייט אריין אין א טראנספארמער וועלכע באלאנסירט דאס און מאכט דערפון עלעקטריציטעט.
אין אמעריקע איז באקאנט די הואווער דאמבע אין נעוואדע וועלכע פארמאגט 17 גענעראטארס פון וועלכע יעדע פון זיי פראדוצירן 133 מעגא-וואטס וואס קומט אויס אינאיינעם צו 2,074 מעגא-וואטס.
א מעגא-וואט איז נישט קיין סאך אבער ווען די ענערגיע ווערט טראנספארמירט צו עלעקטריציטעט איז פאראן פארשידענע ספעציעלע חכמות וועלכע מאכן די וואלטעדזש פיל-פאכיג.
דער הידרא-לאגיק רעדל לאמיר זיך א מינוט דא אפשטעלן און אריינטראכטן וויאזוי דער דרך הטבע פארזיכערט וואסער איבעראל און אזוי אויך פאר א הידרא-עלעקטריע קראפטווערק.
אבער אין דעם פראדעצור ווערט נאך אלץ פארלוירן א געוויסע פראצענט וואסער און אויב דאס וואלט אזוי אנגעגאנגען יארן לאנג וואלט געווארן א מאנגל אין וואסער און טייכן וואלטן נישט געפלאסן געהעריג.
צו דעם האט דער בורא עולם באשאפן דער טבע פון וואולקאנען וועלכע שטורעמט און קאכט אינערליכע טיילן פון די ערד און פון איר פארע ווערט געשאפן נייע וואסער וועלכע גייט ארויף צו דער אטמאספערע און ערזעצט דאס וואסער וואס ווערט פארלוירן פון די זון.
דאס וואסער זאמעלט אן זייער א שטארקע קראפט אויפ'ן וועג אריין די רערן וויבאלד עס איז פאראן זייער א שטארקע כוח פון גראוויטי זינט דאס וואסער איז אויפגעלעזט פון איר אפגעהאלטענע פלוס.
ווען עלעקטריציטעט איז אויסגעטראפן געווארן האט מען באלד אנגעהויבן נוצן הידרא-קראפט דאס צו פראדוצירן אבער עס איז נאר געווען אויף קליינע פארנעמען, געווענליך פאר אן איינצעלענע געביידע אדער דורך מענטשן וואס האבן זיך דאס אליינס געמאכט.
איבער'ן טאג וועלן אלע וואסער אריינגעשיקט ווערן אין די רעזערוואר און אין די שטונדן ווען דאס ווייניגסטע עלעקטריציטעט ווערט געפאדערט וועט דער הידרא-פלענט נוצן די איבערגעבליבענע ענערגיע ארויף צו פאמפן דאס וואסער פון די אונטערשטע רעזערוואר צו די אויבערשטע רעזערוואר כדי עס זאל זיין גענוג וואסער אין די צייטן פון טאג ווען דאס מערסטע עלעקטריציטעט ווערט גענוצט.
אין סך הכל געבן דער וועלט'ס הידרא-פלענטס ארויס בערך 675,000 מעגא-וואטס פון עלעקטריע וועלכע איז אזויפיל ענערגיע ווי 3.6 ביליאן פעסלעך אויל.
ס'איז פאראן דריי הידרא־עלעקטרישע קראפטסטאנציעס גרעסער פון 10 : די דריי-שלוכטן-דאמבע אין כינע, איטייפו דאמבע איבערן בראזיל/פאראגוואי גרענעץ, און גורי דאמבע אין ווענעזוועלע.
די סטאטוע פון ליבערטי איז אן אייזערנער געבויטער סקולפטור באדעקט מיט זייער א דינע שיכט פון קופער וועלכע ליגט אויף א צעמענטענע טורעם וועלכע ליגט אויף א פלאטפארמע אין פארעם פון א שטערן.
איר קאפ איז ברייט פון איין אויער צו די אנדערע מיט 10 פיס און לאנג 17 פיס, אירע אויגן זענען גרויס 2 פיס און 6 אינטשעס, די נאז 4 פיס און 6 אינטשעס, די מויל איז ברייט 3 פיס.
אין 986' האט מען צוגעגרייט דעם סטאטוע צו א הונדערט יאר פייערונג דורך איבעררייניגן די גאנצע קערפער און מען האט געטוישט די גלעזערנע און מעטאלענע פאקעל צו גאלד.
די גאנצע ארבעט איז געמאכט געווארן דורך אינזשענירן פון פראנקרייך און אמעריקע און איז באצאלט געווארן דורך אמעריקאנער איינוואוינער נאכדעם וואס פרעזידענט רעיגן האט געעפענט א ספעציעלע פאנד דערפאר.
א צייט שפעטער האט מען אריינגעבויט א ליפט וועלכע פירט ארויף ביזן דעק פון דעם פלאטפארמע טורעם וואו מען האט אויפגעשטעלט א מוזעאם פון איר היסטאריע וועלכע אנטהאלט די ארגינעלע גלעזערנע און מעטאלענע פאקל און נאך היסטארישע שטיקער פון די סטאטוע.
די באזוכער האבן אמאל געהאט די געלעגנהייט ארויפצוגיין אויך אינעם טורעם זעלבסט ביז איר קרוין וואס איז א מהלך פון 354 שטיגן וואו מען קען כאפן אן אויג-פארכאפענדע בליק איבער ניו יארק און אירע וואלקן קראצער געביידעס.
די פארק סערוויס האט דאן אונטערגענומען נאך אן אונטערזוכונג און פארשטערקערט די סטאטוע און דאס צוריק געעפענט פאר די פובליק אין 2005 אין די אנוועזנהייט פון הונדערטער מענטשן אין שפיץ פון מעיאר בלומבערג.
נאך אלץ האט מען נאר געעפענט די פלאטפארמע וואו די מענטשן קענען ארויפגיין 150 פיס הויך און שטיין נעבן די פיס פון די סטאטוע אבער די סטאטוע זעלבסט איז געבליבן פארמאכט צוליב זיכערהייט סיבות.
זינט דעמאלט איז אונטערגענומען געווארן א קאמפיין פון ארגאניזאציעס וועלכע לייגן דרוק אויף די שטאט און פארק סערוויס זיי זאלן ווידער עפענען די סטאטוע און רעפרעזענטירן די ריכטיגע פרייהייט.
די ארגאניזאציעס האט געבעטן צענדליגער טויזענטער מענטשן זיי זאלן שיקן אי-מעיל און בריוון מיט א פארגעשריבענע פארלאנג מען זאל דאס צוריק עפענען אבער דערווייל איז דאס געבליבן פארשפארט.
די פראנצויזישע באפעלקערונג האט געגעבן דאס געלט צו בויען די טייערע סטאטוע און די אמעריקאנער באפעלקערונג האט צעשטייער געגעבן צו בויען די טורעם אויף וועלכע די סטאטוע איז ארויפגעשטעלט געווארן.
אין אמעריקע איז דאס געלט צוזאמענגענומען געווארן אין א מאסיוון קאמפיין וועלכע איז אונטערגענומען געווארן דורך דער לעגענדער צייטונג פאבלישער דזשאסעף פוליצער, אן אונגארישער אימיגראנט, וועלכע האט געווידמעט די עדיטאריעלס פון זיין "די וועלט" צייטונג צו קוראזשירן די באפעלקערונג מען זאל געבן געלטער צו קענען בויען די פלאטפארמע.
די אייזערנע פארעם איז געבויט געווארן דורך דער פראנצויזישער אינזשעניר אלעקסאנדרע-גוסטאוו אייפעל וועלכער האט אויך געבויט די וועלט בארימטע אייפעל טורעם אין פאריז.
די גאנצע פלאטפארמע איז געבויט מיט צעמענט און די שטערן געביידע פארמאגט שטיינער פון א היסטארישן מויער וועלכע איז געבויט געווארן אויף דעם אינזל צו פארטיידיגן ניו יארק אין דער 1812 קריג.
איר רעכטע האנט האלט אין דער הייעך א ברענענדיגע פאקל וועלכע רעפרעזענטירט פרייהייט און אין איר לינקן האנט האלט זי א טעוועלע וועלכע האט אין זיך אריינגעקריצט די דאטום יולי 4 776' , די טאג ווען די פאראייניגטע שטאטן האט דערקלערט איר זעלבשטענדיקייט.
די סטאטוע פֿון ליבערטי (ענגליש: אדער , ווערטלעך: "מאנומענט פון פרייהייט" העבאריש: חירות מאירה את העולם העבריש: חופש מאיר את העולם) איז א סטאטוע וועלכע זיצט אויפן ליבערטי אינזל אין ניו יארק און איז א סימבאל פון פרייהייט.
דער מאנומענט באשטייט פון צוויי קליינע אינזלען, ליבערטי אינזל און עליס אינזל, וועלכע געפינען זיך אין די העכערע טייל פונעם ניו יארק בעי אינעם אטלאנטישן אקעאן צווישן ניו יארק און ניו דזשערסי.
די סטאטוע איז אפיציעל פארגעשטעלט געווארן צו די וועלט אין 886' ביי א ספעציעלע צערעמאניע מיט די באטייליגונג פון דעם דעמאלטדיגן פרעזידענט גראווער קליוולאנד.
אין 903' האט מען איינגעקריצט א פאעמע וועלכע איז געמאכט געווארן דורך א באוואוסטע אמעריקאנער פאעט עמא לאזארוס וועלכע שטעלט פאר די סטאטוע אלס די סימבאל פון פרייהייט און ברענגט ארויס די האפענונג וועלכע די וועלט לייגט אויף פרייהייט.
אין 984' האט מען אנגעהויבן בויען א אימיגראנט מוזעאם אין די הויפט געביידע וועלכע איז פארטיג געווארן אין 990' און איז געעפענט געווארן פאר די פובליק אלס א טייל פון די באזוך אויפ'ן ליבערטי אינזל.
די געשטעל איז געקליידעט אין אמאליגע לאנגע קליידער ביז דער ערד און פארמאגט א קרוין אויפ'ן קאפ מיט 7 שפיצן וועלכע רעפרעזענטירט די 7 אקעאנען און קאנטינענטן פון די וועלט (אקעאנען: ארקטיק, אנטארקטישער אקעאן, דרום און צפון אטלאנטיק, דרום און צפון פאציפיק, און אינדישער אקעאן.
אינעם קרוין איז פאראן א גרויסע צימער וועלכע איז אויג פארכאפנד מיט אירע 25 פענסטער ארום און ארום פון וועלכע מען קען זען גאנץ ניו יארק און א טייל פון ניו דזשורסי.
ווען די סקולפטור איז פארטיג געווארן האט מען דאס ערשט ארויסגעלייגט אויף פארשטעלונג אין פאריז און דאן האט מען דאס צענומען צו 350 שטיקער און איינגעפאקט אין 214 קאנטעינארס און אפגעשיקט קיין ניו יארק מיט א פראנצויזישן שיף וואו מען האט עס צוריק צוזאמענגעשטעלט אין 4 מאנאטן און ארויפגעשטעלט אויף די צעמענטענע פלאטפארמע אויפ'ן ליבערטי אינזל אין די וואסערן פון ניו יארק אין די אנוועזנהייט פון טויזענטער מענטשן.
דער עליס איילענד האט געדינט אלס די אויפנאמ'ס אינזל ווי א געשאצטע 12 מיליאן אימיגראנטן זענען אנגעקומען צווישן די יארן פון 892' ביז 954', אריינגערעכנט אסאך מלחמה געליטענע איבערהויפט אידן.
ר' חייקיל איז געווען א געטרייער חסיד, ער איז גלייך געלאפן מיט א עוף צום שוחט, מען האט עס געשח'טן, אויפן וועג צוריק האט ער געפליגט דעם טשיקן ווייל ער האט נישט געוואלט פארלירן צייט, מען האט געשטעלט קאכן א געשמאקן יוך און מען האט זיך געגרייט אז נאכן דאווענען מעריב וועט ר' נחמן פראווען א סעודה, תיכף נאך מעריב לויפט ר' חייקיל מיט דעם גוטען זופ צום רבין, ער שטעלט עס אראפ אויפן טיש, זאגט איהר דער רבי "נו חיייקל זינג דעם פרומען ניגון" [דער פרומער ניגון איז דער באקאנטער ברסלעבער ניגון אויף "מעין עולם הבא"], ר' חייקל איז געווען א גרויסע זינגער און האט דאס געזינגען מיט אלע קלאפערגעצייג, ווען ער ווערט פארטיג ווייזט אים דער רבי ער זאל עס נאכמאהל זינגען, ווען ער איז פארטיג געווארן צום צווייטן מאהל וווינגט איהר דער רבי נאכמאהל ער זאל עס זינגען און נאכאמהל.
דער רבי איז געזעסן די גאנצע צייט מיט גרויס דביקות, און ר' חייקיל האט געזוגנען און געזונגען, צום סוף פרעגט אים דער רבי נו ווי האלט דער נאכט, איז ר' חייקיל ארויס זעהן ווי שפעט עס איז, און געזעהן ער הייבט אהן טאגען, עס איז בעסער געווארן פארן רבי און ער האט שוין נישט געוואלט טועם זיין, נאר ער האט געפארטיגט פאסטען די גאנצע וואך, ווי זיין געווענליכן סדר איז געווען.
עס ווערט פארציילט אז ווען ר' נחמן איז אוועק פון זלאטיפאלי און געגאנגען וואוינען קיין ברסלב האט אים ר' נחמן פארבעטן ער זאל מיטקומען קיין ברסלב ר' נחמן האט אים געזאגט לאז אפ דיינע אלע געשפעטן קום מיט מיהר קיין ברסלב ווער דארט א חזן, דערפון וועסטו האבן פרנסה, איך זאגט דיר צו אזוי ווי איך אין א חידוש אין מיין זאך וועסטו זיין א חידוש אין דיין זאך דאס איז אין ניגונה, אבער ער האט עס נישט געטוהן ר' חייקיל איז נישט געקומען קיין ברסלב, און דעריבער ווערט טאקע ר' חייקיל ווייניג דערמאנט אין די שפעטער'דיגע יאהרן פון די לעבענסביאגראפיע פון ר' נחמן מברסלב, כאטש ער איז געווען זייער נאנט צו ר' נחמן, ווייל די לעבענס ביאגראפיע האט ר' נתן געשריבן אין ברסלב וואו ר' חייקיל איז געווען ווייניג.
ווען ר' נחמן האט געוואנט אין מעדווידעווקא פלעגט ר' נחמן זייער אסאך פאסטן, אזוי ווי ר' חייקיל האט זיך אסאך געדרייעט ביי ר' נחמן אין שטוב, האט ער געמערקט אז ר' נחמן עסט נישט, די עסן וואס דער באדינער ברעגנט, געט ר' נחמן פארן באדינער ער זאל עס אויפעסן.
מאכט זיך אמאל ר' חייקיל קומט אריין צו ר' נחמן אין א גרינעם מיטוואך, און זעהט זיי רבי איז זייער שוואך, האט ער פארשטאנען ער האט די גאנצע וואך גארנישט געגעסן, אבער ר' נחמן וויל בשום אופן נישט עסן, זאגט ר' חייקיל רבי אויב איהר וועט נישט עסן א סעודה אצינד, גיי איך פארציילן "איך וועל אויסזאגן".
ר' חייקיל חזן איז געווען פון די גרויסע תלמידים און חסידים פון דעם צדיק ר' נחמן מברסלב, ר' נחמן האט אים זייער געגליכן ער איז געווען פון די גאר נאנטע צו אים, ער איז געווען פון זיינע שטוב מענטשן, ער האט זיך אסאך געדרייעט ביי אים אין שטוב, ער פלעגט זיך טרויען צו זאגן זאגן פאר ר' נחמן אזאנס וואס אנדערע חסידים האבן זיך נישט געטרויט.
נישט קיין חילוק צו דאס איז איזאלירט פון א ים צו אין א לאבאראטאריע האט דאס די זעלבער צוזאמשטעל פון אייגנשאפטן און דאס זעלבע פארהעלטעניש פון די הידראגען צום אקסיגען.
שפעטער מיט דער פארגעשריטענקייט פון מעטאדען פאר כעמישער סינטעז ספעציל אין דעם פעלד פון ארגאנישע כעמיע; די ערפינדונג פון אסאך מער כעמיקאלע עלעמענטן און נייע טעכניקן אין דעם פעלד פון אנאליטישע כעמיע גענוצט פאר איזאלירונג און אויסלויטערונג פון עלעמענטן און קאפאונדס פון כעמיקאלן וואס האט געפירט צו די מאדערנע כעמיע.
ער איז געקומען צו דער מסקנא: "אז אלע דוגמות פון א פארבינדונג האבן די זעלביגע קאמפאזיציעס; דאס הייסט, אלע דוגמאות האבן די זעלבע פראפארציעס, אין מאסע, פון די עלעמענטן וואס זענען אנוועזענד אין דער פֿארבינדונג".
דאס איז א קאנצעפט וועלכע איז געווארן פעסט אנטוויקלט אין דעם שפעטן 17טן יארהונדערט נאך ארבעט דורך דעם כעמיקער זשאסעף פרוסט אויף דער קאמפאזיציע פון אפאר לויטערע כעמישע פארבינדונגען אזוי ווי בעסיק קופער קארבאנעיט.
א לויטערע כעמישע סובסטאנץ קען נישט ווערן צעטיילט אין צו צוויי אנדערע סובסטאנצן דורך א פראצעס וואס טוט נישט אריינעמען א עפעס א כעמישע רעאקציע און עס געפינט זיך זייער נישט אפט אין נאטור.
נישט די הידראגען און נישט די אקסיגען קענען מעכאניש געטוישט ווערן צו סיי וועלכע אנדערע כעמיקאל אבער אויב מען וועט זיי מישן אנדערש וועלן זיי פארמירן עפעס אנדערש וועלכע איז נישט וואסער.
דאס זענען די בעסיק און אונטערשטע סובסטאנצן וועלכע מאכן אלעס וואס מיר זעען אלס אביעקטן און קענען נישט געטוישט ווערן צו אנדערע סובסטאנצן דורך מעכאנישע מעטאדן.
כעמיקאלן זעלבסט זענען צוזאמענגעשטעלט פון מיליאנען פיצעלע אטאמען וועלכע זענען ווייטער צוזאמענגעשטעלט פון דריי עלעמענטן: עלעקטראנען, פראטאנען, און נייטראנען.
אן אינטערעסאנטע מנהג, גאר ענליך צו דער מנהג כפרות, ווערט געברענגט אין רש"י אויף מסכת שבת , וואו ער דערציילט פון זייער מנהג צו פלעכטן אזעלכע זעקלעך פון טייטלבוים בלעטער א פאר וואכן פאר ראש השנה פאר יעדן משפחה מיטגליד, אין וועלכע מען האט אנגעפילט מיט ערד און מיסט פון א בהמה, און איינגעפלאנצן בונדלעך.
ביז אפאר טעג האבן די בונדלעך ארויסגעוואקסן, און ערב ראש השנה האט יעדער גענומען זייניגע און דאס געדרייט איבער'ן קאפ און אויסגערופן: זה תחת זה, זה חליפתי, זה תמורתי , און דאס אריינגעווארפן אין טייך.
דער "חיי אדם" שרייבט: "עס איז איינגעווארצלט ביים המון עם אז דער גאנצער כפרה פון יום כפור איז אנגעוויזן אין דעם מנהג, און זיי מיינען באלד אז דער מנהג כפרות איז אזוי וויכטיג ווי עסן מצה, און צומאל קומט מען דורך דעם צו עסן נבלות, צוליב דאס וואס מען שטופט זיך איינער דעם אנדערן און די שוחטים זענען אנגעשטרענגט און פילן נישט געהעריג דעם מעסער צו עס איז שארף.
אויב ווילן זיי מיר נישט אויסהערן און מבטל זיין דעם מנהג, זאלן זיי זיך כאטשיג באגנוגן מיט דרייען געלט ארום דעם קאפ און געבן דאס געלט פאר צדקה, און מען זאל נישט קומען צו קיין איסור נבלה."
דער מנהג איז ארומצודרייען א האן -פאר א מאנספערזאן- אדער א הין -פאר א פרויספערזאן- איבערן קאפ און זאגן: "זה/זאת כפרתי, זה/זאת חליפתי, זה/זאת תמורתי.
מנהג שטות דער מחבר אין שולחן ערוך נעמט אן דער מיינונג פון דעם רמב"ן און דער רשב"א, און שרייבט אויף דעם ".ויש למנוע המנהג" אין אלטע דריקן איז געשטאנען אין שלחון ערוך "מנהג שטות היא ויש למנוע המנהג", אבער מען האט דאס שפעטער ארויסגענומען.
דער רשב"א שרייבט אז כאטש אין אשכנז פירן זיך אלע רבנים אין דעם מנהג, און אויך רב האי גאון שרייבט אז דאס איז אן אנגענומענער מנהג, דאך פרייט אים אז ער האט באוויזן צו פארטרייבן פון זיין שטאט די מנהגים פון כפרות, וועלכע ער רופט אן "הבלים הרבה.
פון דער אנדערער זייט ברענגט דער רמ"א אין זיינען הגהות אויפ'ן מחבר דארט אויפ'ן פלאץ אז מען זאל נישט אפלאזן דעם מנהג, ווייל עס איז א "מנהג ותיקין", און ער הענגט זיך אן אין די ראשונים וואס האבן געשטיצט און באשטעטיגט דעם מנהג.
אין מחזור ויטרי ווערט דערמאנט דער מנהג, און דארט ווערט עס אנגעבינדן צו דער כפרה פון דער שעיר המשתלח: ".און מען זאל דאס ארומשיקן צו די ארימע לייט פון שטאט און עס וועט אויף אים פארגעבן אזוי ווי דער שעיר המשתלח."
דרך הלימוד פון ברסלבער ספרים אין ספר שיחות הר"ן סי' ע"ו ווערט געברענגט אז ר' נחמן פון ברסלב האט אסאך גערעדט מען זאל לערנן שנעל, מען זאל נישט מדקדק זיין אסאך, נאר לערענן שנעל, נישט טראכטן פון איין ענין אויפן צווייטן נאר קוקן צו מען פארטשייט דעם ענין אויפן פלאץ בשפטות, און אויב עס מאכט זיך מען פארשטייט נישט זאל מען לערנען ווייטער, און דערנאך וועט מען עס בעסער פארשטיין.
עס איז דא גמרות וואס עס שטייט אז מען זאל אנדערש לערנען בעיון און עס איז דא גמרות וואס עס שטייט מען זאל לערנען קודם שנעל לגמור איניש והדר לסבור ואע"ג דלא ידע מאי קאמר .
עס איז נישט קיין כלל אין דעם ענין פון דער "ריכטיגן דרך הלימוד", ווייל אסאך גדולי ישראל האבן געלרענט פארשידענארטיג, דא גדולים וואס האבן געלערנט טיעף, דא וואס האבן געלערנט שנעל, און דאך איז יעדער געוואסן א גרויסער מענטש ביי אידן.
אין דעם ענין פון טיעף איז אויך דא פארשידענארטיגע "פשטים" עס איז דא נוסח בריסק וואס שטאמט פון דעם גאון ר' חיים בריסקער, און עס איז דא נוסח אונגארין וואס שטאמט פון די אונגארישע גדולים ווי דער חת"ם סופר און זיינע תלמידים.
עס זענען דא וואס לערנען אויבערפעלכליך, זיין פארשטיין נישט קיין סך, נאר א ביסל, וואס אזוי האבן אסאך פשוט'ע עמך אידן געלערנט, און האבן אזוי דורך געלעבט זייער אלע לעבענס טעג.
עס זענען דא וואס זענען באקאנט אין גאנץ ש"ס אבער נאר די ווערטער נישט די טיעפקייט, אין גמרא ווערן זיי אנגערופן סיני, און אנדערע ספרים מיטן טיטול חמור נושא ספרים.
די כוונה פון די חכמים איז געווען אז וויבאלד אין יענע צייט זענען געווען אסאך מענטשן וואס זענען איבערגעבליבן אין שפאניע און אין פורטוגאל אלס אנוסים, און זיי האבן חתונה געהאט שלא כדין, צוליב אונס און צוליב דעם וואס זיי האבן נישט געהאט קיין ברירה, אבער פאקטיש האבן זיי עובר געווען אויף איסורי כריתות מיט זייער חתונה, אסאך פון זיי זענען דערנאך ארויס פון דארט און געוואלט תשובה טועהן, ווערן צוריק תורה טרייע אידן, אבער זיי האבן געוואסט אז פאקטיש האבן זיי עובר געווען אויף איסורי כריתות, דאס האט זיי אפגעהאלטן פון טון תשובה, דעריבער האט מען געוואלט אז דער מהר"י בירב זאל זיי קענען געבן מלקות, און דער הלכה איז חייבי כריתות שלקו נפטרו מידי כריתותן, אויב איינער איז מחויב כרת און מען שלאגט איהם מלקות ווערט ער פטור פון כרת.
ר' יעקב איז געבוירן איז מקדה אין טילטולה, אין יאהר רנ"ג איז ער פארטריבן געווארן ביי גלות ספרד, ער האט געוואנדערט און געליטן הונגער און נויט, ער איז דעמאלטס געווען אינגאנצן אכטצן יאהר, ער אנגעקומען קיין תלמאסן, און געהאלטן א דרשה אין בית המדרש וואס האט באצויבערט די גאנצע שטאט, פון דארט איז ער אנגעקומען קיין פאס און כאטש ער איז געווען יונג ער האט נאך נישט געהאט קיין חתימת זקן א בארד, דאך האט מען איהם גלייך דארט אויפגענומען אלס רב אין שטאט, עס האבן דאמאלטס געוואנט אין פאס איבער פינעף הונדערט משפחות אידן.
די פרשה פון סמיכה ווען ר' יעקב בירב איז געקומען קיין צפת האט ער דארט געשטעלט א ישיבה, מיט דער צייט איז ער געווארן דער ראש פון אלע תלמידים פון צפת, ער האט אויפגעשטעלט תורה אין די שטאט, וואס איז דעמאלטס געווארן א עיר ואם בישראל וואס האט נישט געהאט איהר גלייכן אין יענער צייט, דאן האבן זיך צוזאמען גענומען אלע גרויסע תלמידי חכמים פון און מען געשעטלט א בית דין, מען האט האט איהם מסמיך געווען אז ער קען פסק'ענען דיני קנסות און שלאגן מלקות.
פון דארט איז ער געגאנגען קיין מצרים, פון מצרים קיין דמשק, קיין ירושלים, איבעראל האט ער געשטעלט א ישיבה אין מרביץ געווען תורה, אבער צוליב זיין גרויסן כח אין תורה האט ער זיך נישט אונטערגעווארפן פאר קיינעם, וויבאלד ער איז געווען א גאון הגאונים, און איבאראל איז געווען מחלוקת אויף איהם.
א תלמיד פון מהר"י אבוהב, וואס דער מהר"י אבוהב איז געווען דער רבי פון ר' יוסף קארו, דעריבער זעט מען אין בית יוסף ווי ער באטיטלט רבי יעקב בירב רבינו הגדול, ווייל ער איז געווען זיין רבינ'ס רבי.
דַּבֵּר אֶל-בְּנֵי יִשְׂרָאֵל, וְאָמַרְתָּ אֲלֵהֶם, כִּי תָבֹאוּ אֶל-הָאָרֶץ, אֲשֶׁר אֲנִי נֹתֵן לָכֶם--וְשָׁבְתָה הָאָרֶץ, שַׁבָּת לה'.
שֵׁשׁ שָׁנִים תִּזְרַע שָׂדֶךָ, וְשֵׁשׁ שָׁנִים תִּזְמֹר כַּרְמֶךָ; וְאָסַפְתָּ, אֶת-תְּבוּאָתָהּ.
ד וּבַשָּׁנָה הַשְּׁבִיעִת, שַׁבַּת שַׁבָּתוֹן יִהְיֶה לָאָרֶץ--שַׁבָּת, לה': שָׂדְךָ לֹא תִזְרָע, וְכַרְמְךָ לֹא תִזְמֹר.
אֵת סְפִיחַ קְצִירְךָ לֹא תִקְצוֹר, וְאֶת-עִנְּבֵי נְזִירֶךָ לֹא תִבְצֹר: שְׁנַת שַׁבָּתוֹן, יִהְיֶה לָאָרֶץ.
וְהָיְתָה שַׁבַּת הָאָרֶץ לָכֶם, לְאָכְלָה--לְךָ, וּלְעַבְדְּךָ וְלַאֲמָתֶךָ; וְלִשְׂכִירְךָ, וּלְתוֹשָׁבְךָ, הַגָּרִים, עִמָּךְ.
וְזֶה, דְּבַר הַשְּׁמִטָּה--שָׁמוֹט כָּל-בַּעַל מַשֵּׁה יָדוֹ, אֲשֶׁר יַשֶּׁה בְּרֵעֵהוּ: לֹא-יִגֹּשׂ אֶת-רֵעֵהוּ וְאֶת-אָחִיו, כִּי-קָרָא שְׁמִטָּה לה'.
דער מקור אין דער תורה אויף שמיטה קומט פון די פאלגנדע פסוקים: "וְשֵׁשׁ שָׁנִים, תִּזְרַע אֶת-אַרְצֶךָ; וְאָסַפְתָּ, אֶת-תְּבוּאָתָהּ.
וְהַשְּׁבִיעִת תִּשְׁמְטֶנָּה וּנְטַשְׁתָּהּ, וְאָכְלוּ אֶבְיֹנֵי עַמֶּךָ, וְיִתְרָם, תֹּאכַל חַיַּת הַשָּׂדֶה; כֵּן-תַּעֲשֶׂה לְכַרְמְךָ, לְזֵיתֶךָ."
עס איז דא אן אינטרעסאנטער חשבון אז אלע שמיטה יארן קען מען צוטיילן אין 7 און עס בלייבט גארנישט איבער, צום ביישפיל דאס יאר 5782 איז א שמיטה יאר אז מען צוטיילט עס אויף 7 קומט אויס פונקט 826.
מן התורה פארצווייגט זיך די מצוה פון שמיטה אויף פיר צווייגן: מ'טאר נישט ארבעטן די ערד די תבואה וואס וואקסט אינעם שמיטה יאר איז הפקר די תבואה האט א קדושה די מצוה פון ביעור
די פיראמידן זענען געווען א געוויסע סארט געבוי וועלכע די קעניגן אין מצרים, אריינגערעכנט די פרעה'ס, האבן זיך געבויט אין זייער לעבן פאר א פלאץ וואו זיי וועלן באגראבן ווערן מיט זייערע אוצרות.
דער גרויסער פיראמיד איז הויך 481 פיס און פארמאגט א געשאצטע 2.3 מיליאן שטיינער וועלכע וועגן אינאיינעם 10 מאל וואס ביידע טווין טאוער געביידעס האבן געוואויגן.
היסטאריע זאגט אז דאס איז געמאכט געווארן דורך נבוכדנאצר וועלכער האט דאס געלאזט בויען פאר זיין פרוי וועלכע איז געקומען פון א בערגיקע באוואקסענע ראיאן און ער האט איר געוואלט צופרידנשטעלן אין בבל וואו ער האט געהערשט.
דער פלאץ איז בעיקר באקאנט צוליב די גרויסע מיגראציע פון ארום 1.5 מיליאן הערביוואר (חיות וועלכע עסן געוואוקסן אנשטאט אנדערע חיות ווי הערשן, עלעפאנטן א.ד.ג.) וועלכע מיגרירן קיין דרום יעדע אקטאבער און צוריק יעדע אפריל.
די געביידע איז באמת נישט געווען די העכסטע געביידע נאר עס אנטהאלט א לאנגע אנטענא וואס אינאיינעם דעגרייכט עס אלס די העכסטע סטרוקטור אין די וועלט זייענדיג 1,815 פיס הויך.
די זיבן וואונדערס פון דער וועלט איז א ליסטע וועלכע ווערט גענוצט שוין טויזנטער יארן צו באצייכענען גאר וואונדערליכע מענטשליך געמאכטע סטרוקטורן אדער נאטורליכע ראיאנען.
דאס איז ווייל דער טערמין גייט צוריק זייער פרי אין היסטאריע און יעדעס מאל מען האט צוגעשטעלט אדער געטוישט א ליסטע איז דאס שטענדיג פארבליבן אלס די זיבן וואונדער פון די וועלט.
לייכטטורעם פון אלעקסאנדריע דאס איז געווען א לייכטטורעם ביים בארטן פון דער שטאט אלעקסאנדריע אין מצרים און איז געבויט געווארן לויט זייערע חשבונות עטליכע הונדערט יאר נאך יציאת מצרים.
גרויסע מויער פון כינע דאס איז די וואונדערליכע מויער וועלכע איז געבויט געווארן אין כינע בערך 2,000 יאר צוריק אלס א מיליטערישע וואך מויער צו באשיצן דאס לאנד אין דעמאלטדיגע מלחמות.
איטעיפו דאמבע דאס איז די גרעסטע היידרא-עלעקטריק סטאנציע פון די וועלט וועלכע ווערט געטריבן דורך א ריזיגע דאמבע וועלכע געפינט זיך צווישן בראזיל און פאראגועי.
קאנאל טונעל דער קאנאל טונעל איז א וועלט באקאנטער אונטערוואסער באן טונעל אונטער דעם ענגלישן קאנאל וועלכע פירט א שנעל צוג באן צווישן קענט, ענגלאנד און קאלעע, פראנקרייך.