polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
די בריק - צוליב איר גרויסקייט - קען געזען ווערן אין א יעדע בארא פון ניו יארק סיטי, כמעט אלע שיפען וואס קומען קיין ניו יארק אדער ניו זשערסי האפןס מוזען אונטער פארן די בריק.
צוליב די הויך פון די טורמעס - 690 פוס הויך - און די ווייטקייט איינס פון די אנדערע - 4260 פוס - האט מען געמוזט אריינעמען די רונד פון די ערד אין די חשבון ווען מען האט געבויעט די בריק.
די וואראזאנאו צוזאמען מיט די אנדערע דריי הויפט בריקן פון סטעטען איילענד האבן באשאפן א נייע גרינגערע וועג פאר מענטשן פון ניו זשערסי צו פארן קיין ברוקלין און לאנג איילענד.
די דיזיין פון דער בריק איז געווען דורך אטהמאר אמאנן וואס האט אויך דיזיינד רוב פון די אנדערע ניו יארק סיטי בריקן איינגעשלאסן די זשארזש וואשינגטאן בריק, ביאין בריק, בראנקס וויטסטאון בריק, טרייבארא בריק , און די טראגס נעק בריק.
די בריק איז געווען די לעצטע גרויסע ארבעט פון דעמאלטסדיגע ניו יארק סיטי פארקס קאמישינער ראבערט מאסעס וואס ער האט שטארק געוואלט אז דאס זאל געבויעט ווערן כדי צוציענדיגען די עקספרעסועי סיסטעם אין ניו יארק וואס איז אויך געווען בעיקר אים צו פארדאנקן.
ווען מען האט פלאנירט די בריק איז געווען א שטיקל טומעל ביי די איינוויאנער פון בעי ריזש וואס האבן געוויאנט אויף די פלאץ ווי די בריק שטייט וויבאלד זיי האבן דארט געוויאנט און זיי האבן זיך נישט געוואלט אוועקצוען.
שפעטערדיגע פילאסאפן דער רמב"ם טאמאס פון אקווינא ניקאלא מאקיאוועלי טאמאס האבס רענע דעקארט ברוך שפינאזע דזשאן לאק גאטפריד לייבניץ אימאנועל קאנט געארג ווילהעלם פרידריך העגל סערען קירקעגאארד קארל מארקס פרידריך ניצשע בערטראנד ראסל מארטין בובער מארטין היידעגער לודוויג וויטגנשטיין קאראל וואיטילא זשאן-פאל סארטרע סימאן דע באוואר קארל פאפער נועם כאמסקי איין ראנד
טאלעס, אנאקסימאדער, פיטאגאראס, און אנדערע האבן אנגעהויבן שפעקולירן איבער דעם תכלית אין לעבן, די יסודות פון פיזיק און מאטעמאטיק, און די פענאמענאנען פון לעבן און טויט.
עס איז באקאנט אז אין די צייטן פונעם רשב"א איז געווען גאר שטארק איינגעריסן אפילו ביים המון עם צו שטודירן פילאסאפיע, און עס האט געהאט נישט קיין געוואונטשענע נאכפאלגן, דעריבער האט דער רשב"א און נאך פילע אנדערע צענדליגע ראשונים ארויסגעגעבן א חרם אז מען טאר נישט לערנען פילאסאפיע אונטער די 40 יאר, אנדערע האבן אבער עס יא מתיר געווען.
אריסטו האט צוזאמגענומען די פארשונגען פון פריערדיגע פילאסאפן איבער די נאטור מיט די פארשונגען פון סאקרעטיס איבער די מענטשהייט און געמאכט פון זיי א פאראייניגטע וויסנשאפט.
'פילאסאפיע' איז באמת א גריכיש ווארט, און די אפטייטש איז "פילא" א ליבהאבער "זאפיע" פון חכמה (ערוך ערך פילוסופיא, אין תוס' אין מסכת שבת שטייט אבער אז פילוסוף מיינט אן אפיקורס), פיליזאפיע איז טאקע בעיקר געווען פארשפרייט אין גריכנלאנד.
באקאנט איז די תשובת מהרש"ל וואס אטאקירט דעם רמ"א זי"ע היתכן ער קען פילאסאפיע, איבער וואס דער רמ"א פארענטפערט זיך אז ער האט דאס נאר געלערנט שבת נאכמיטאג, אין די צייט ווען אנדערע נוצן סייווי אויס די צייט צו שפאצירן וכדומה.
סאקראטעס'נס תלמיד פלאטו האט גענומען זיין לערער'ס אנווייזונגען און זיי אפגעשריבן אין די דיאלאגעס, דער וויכטיגסטער ליטעראטור ווערק און משפיע אויף מערב קולטור נאך דעם תנ"ך.
געבילדעטע און אויפגעקלערטע - וועלכע האבן זיך געפילט אין זיייער דערגרייכונג פון בילדונג און אויפקלערונג ווי דער בעסערער נישט-ייד, האבן מער נישט געקענט דולדן די דערנידערנדיקע באציאונג צו זיי פון אויס די רעגירונגען, סיי אין אנבאלאנג פון זייערע רעכט, סיי אין אנבאלאנג פון זייער געזעלשאפטלעכן אנזען.
זיי האבן געשטרעבט צו גלייכהייט מיט די אנדערע אין אלע אונזוכטען, און די דאזיקע גלייכהייט האבן זיי געגלויבט צו דערגרייכן דורכדעם, וואס זיי אליין וועלן אויסזען גלייך ווי אנדערע אין שפראך, אין קליידונג און אין שול, און אינאיינעם מיט דער שול דארף מען אויך רעפארמירן דעם סידור, אין איבערהויפט, דארף מען זיך אליין אויך רעפארמירן.
נישט בלויז פון סידור דארף מען ארויסווארפן יעדן דערמאנונג אויף א האפענונג אויסגעלייזט צו ווערן, יעדן וואונק אז מיר שטאמען פון ערגעץ אנדערש, און אז מיר ווילן לעבן אנדערש ווי די ארומיקע – נאר אויך פון הארצן דארפן מיר דאס ארויסווארפן.
ערב שבת ווען זיין מוטער האט געהאלטן ביים געבוירן האט זי זיך געזארגט אז איבער איר וועט מען דארפן מחלל שבת זיין, האט זי געשיקט א שליח צום רב, רבי אברהם אביש פראנקפורטער וועלכער איז געווען א באקאנטער גאון און מקובל, און געבעטן ער זאל אויסווארטן מיט קבלת שבת וויפעל ס'איז מעגליך.
דער רב האט איר צוליב געטון, און געזאגט "ס'איז ווערט צו ווארטן, די וועלט ווארט שוין אויף אים, דאס קינד וואס ווערט געבוירן וועט באלייכטן די וועלט מיט זיין תורה און ער וועט העלפן יידישע קינדער מיט זיין תפלה.
הולטייעניקעס און לייכטזיניקע - איינפאכע שטרעבערס פאר מאדערניזירן דאס יידנטום, וועלכע האבן נישט אזוי טיף געטראכט, זיי האבן נישט געקלערט וועגן רעפארם אדער אמאנציפאציע, נאר זיינען געווען איינפאכע הולטייעניקעס און לייכטזיניקע וועלכע האבן געשריגן ס'איז שוין גענוג מיט דעם בארג פון געזעצן וואס מען האט זיי אנגעהאנגן, ס'איז שווער, און מען מיז שניידן.
די רעפארם-באוועגונג איז דורך געלאפן גאנץ וועסט אייראפע און טיילווייז אויך אסט אייראפע, פון דייטשלאנד קיין עסטרייך, איטאליע, בעמען, מערן, אפילו קיין גאליציע און אונגארן.
אויף איין ארט האט די רעפארם זיך באנוגנט מיט אויבערפלעכלעכע מעסיקע ענדערונגען, ערגעץ אנדערש מיט א גרינדלעכער ענדערונג, אלץ איז אפגעהאנגען דערפון וואו שטארק דער קעגנער איז געווען.
דער נאמען חת"ם סופר קומט פון די ראשי תיבות פון חדושי תורת משה סופר, און איז דער נאמען פון די ספרים וואס רבי משה סופר האט פארפאסט, און דער נאמען מיט וועלכען ער איז באקאנט היינט צוטאג אויף דער וועלט.
יידישע אינטעליגענטן - וועלכע זייינען אויפגעצויגן געווארן אין אן אויפגעקלערטן און פרייען גייסט, וואס האבן זיך נישט גערעכנט מיט טראדיציעס און האבן געזוכט אלץ צו באנייען לויטן איינזען פונם אייגענעם פארשטאנד, און האבן די שטרעבונג אנגעווענדט אויך אויפן יידנטום, עס צו באנייען לויט זייערע פארשטענדלעכע באגריפן.
דעם לעצטן זומער ה'תקצ"ט האט ער געלערנט מסכת ביצה ביז דער סוגיא פון "מתוך", נאכדעם וואס רבי משה איז נפטר געווארן כ"ה תשרי ה'ת"ר, האט מען געזאגט "אל יפטור אדם אלא מתוך דבר הלכה".
רבי משה איז געבוירן אין פראנקפורט אם מיין, ערב שבת נאענט צו קבלת שבת, ז' תשרי ה'תקכ"ג, צו זיין פאטער הרב שמואל סופר א זון פון הרב משה סופר, אן אייניקל פון רבי שמעון פראנקפורטער, דער ילקוט שמעוני.
אראמיש אלס א הויפט אומגאנגס שפראך פון די געגנט, האט אנגעהויבן אונטערגיין נאכדעם וואס די פערסישע אימפעריע איז באזיגט געווארן דורך די גריכן, און די העלעניסטישע מלוכות האבן גענוצט גריכיש אלס הויפט שפראך פון זייערע קעניגרייכן.
פונדעסטוועגן, האט אראמיש געדינט אלס לאקאלע שפראך פאר רוב פעלעקר אין די געגנט יארן שפעטער, שוין נאכן אנקום פון די רוימישע אימפעריע, וואס האט נישט ארויפגעצווינגען לאטייניש אויף די מיטל מזרח באפעלקערונג, גריכיש איז געווען די אפציעלע שפראך, און מינאריטעטן האבן פארגעזעצט רעדן אראמיש ביזן מוסלעמענער אקופאציע אין 7טער י"ה, ווען אראביש איז ארויפגעצווינגען געווארן אויף די לאקאלע פעלקער.
אין עטליכע ערטער אין מדינת ישראל קען מען הערן די שפראך, ספעציעל אין די שטעטל מבשרת ציון, א פארשטאט צו ירושלים וואו א גרויסע אידישע געמיינדע פון קורדישע אפשטאם געפונט זיך.
דער מנחת אלעזר זי"ע האט באוויזן אויפצושטעלן חדרים און די בארימטע ישיבה רבתי "דרכי תשובה" וואו עס האבן געלערנט הונדערטער בחורים וואס זענען געקומען צו פארן קיין מונקאטש פון איבער גאנץ אייראפע.
דער ערשטער חסידישער רבי וואס זאל דינען אלס רב אין דער שטאט איז געווען רבי צבי אלימלך שפירא בעל בני יששכר און צוליב א מסירה איז ער צוריק צו זיין פריערדיגן וואינארט דינאוו וואס איז צוריק געווארן רב ושם מנ"כ.
מיטן הסתלקות פונעם ״דרכי תשובה״ אין יאר תרע"ד איז אויפגענומען געווארן זיין בן יחיד רבי חיים אלעזר שפירא דער בעל "מנחת אלעזר" אלס רב און אב"ד פון מונקאטש והגלילות.
די יסודות פון דעמאקראטיע ביי א רעגירונג בירגער אנטיילונג - לאזן די בירגער אויסקלייבן די פירערס פון דער רעגירונג דורך וואלן, און אנטייל נעמען אין די באשלוסן פון דער רעגירונג דורך נאציאנאלע אדער לאקאלע רעפערענדומס.
אויטאריטעט צעטיילונג - צעטיילן די רעגירונגס-מאכט אין עטליכע צווייגן כדי איר באגרעניצן צו די דעמאקראטישע אינטערעסן און איינבייגן די רעגירונג צו די געזעצן פון דעם געריכט גלייך ווי יעדער בירגער.
ליבעראל אין לעבנסשטייגער אלס נאטורליכע רעכטונגען - ערלויבן פאר די בירגער פולע פרייהייט אומווענדן זייער פאליטישע, רעליגיעזע, ראסיסטישע, אדער סעקסואליסטישע נייגונגען.
אין דעם איז אריינגערעכנט מענטשן-רעכט, פרייהייט פון רעליגיע, ערלויבעניש צו רעדן אדער ארויסגעבן א מיינונג.) סאציאל דעמאקראטיע - א סאציאליסטישע מעטאד צו העלפן די שוואכע מענטשן צו זיך אנטוויקלען.
דער טערמין שטאמט פון אוראלט גריכיש "הערשאפט פון לײַט",א ווארט אויסגעשאפן פון "לײַט" און "מאַכט" אדער "הערשאפט" אינעם 5טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג צו באדייטן די פאליטישע סיסטעמען וואס האבן עקזיסטירט דעמאלסט אין גריכישע שטאטס שטאַטן, מערקווערדיק צווישן זיי אטען; דער טערמין איז אנטקעגנדיק פון "הערשאפט פון די פני"." כאטש די דעפיניציעס זענען נישט מיטשטימיק, פראקטיש איז נישט אלעמאל געווען א קלארע אונטערשייד.
די פאליטישע סיסטעם פון אלט אטען, צום ביישפיל, האט געגעבן דעמאקראטישע בירגערשאפט צו אן עליט־קלאס פון פרייע מענער, און האט אויסגעשפארט שקלאפן און פרויען פון באטייליקן אינעם פאליטישן פראצעס.
פאדערן זייערע רעכטונגען פון דער רעגירונג צו היטן זייער מסורת, אויך לגבי דעם דיסקוטירן זיך די ליבעראלישע צוגאנג מיט די אלגעמיינע דעמאקראטישע צוגאנג.
אנדערע סארטן רעגירונג הערשאפט זיינען אויטאקראטיע - די הערשאפט ווערט געפירט דורך א יחיד אדער עטליכע יחידים, און עס איז נישט דא קיין שום פרייהייט פאר די אלגעמיינע בירגער אנטייל צו נעמען אין די באשלוסן פון דער רעגירונג.
אין די פאליטיק איז דאס א פאליטישע אידיאל באגריף און גאנג, איר געדאנק איז צו ערלויבן יעדן בירגער א טייל נעמען אין דער פירונג פון זיין רעגירונג און אז אלע געזעצן זענען פאר שיצן די אינידווידאולע פרייהייטן, וואס מען קען נישט קיינעם גארנישט באגרעניצן נאר אין צוזאמענהאנג מיט די אייגענע זיכערהייט.
דעמאקראטיע האט אויך א געשטעל צו געבן "סאציאלאגישע רעכטונגען" ווי געזונטהייט, א פלאץ צו וווינען, שטיצן ארבעטלאסיקע, עלטערערע מענטשן, אלמנות אא"וו.
די יסודות זיינען נישט אייניק ביי אלע רעגירונגען, די ליבעראליסטישע געדאנק זאגט אז די רעגירונג דארף היטן די פרייהייט פון יעדן מענטש און ווי װײניקער זיך מישן צו העלפן סאציאלאגיש אויפֿן חשבון פון פאדערן שטייער פון דער אלגעמיינער בירגער.
אבער די סאציאל דעמאקראטישע געדאנק האלטן אז סאציאלאגישע רעכטונגען איז אזוי ווי נאטירלעכע רעכטונגען, און די מדינה דארף שנארן פון די בירגער כדי צו העלפן די שוואכערע מענטשן.
נאטירלעכע רעכטונגען און סאציאלישע רעכטונגען איינע פון די הויפט יסודות אין דעמאקראטיע איז געבן "נאטירלעכע רעכטונגען" פאר יעדן מענטש, ווי: רעכט צו לעבן, רעכט צו פרייהייט (פרייהייט: האבן אייגענע מיינונגען, זיין רעליגיע אדער סעקולערע, ארבעטן, זיך וואנדן אומעטום אין לאנד אדער אין אויסלאנד אד"ג), רעכט צו פארמאגן פארמעגן, רעכט צו זיין גלייכרעכטיק, רעכט צו האבן רעספעקט, רעכט צו האבן פריוואטקייט, רעכט צו האבן א גוטער נאמען בקיצור, רעכט צו זיין א "מענטש".
דעמאקראטיע אין דער תורה אין דער תורה שטייט אז ווען משה רבינו האט פארגעלייגט די תורה־געזעצן פאר די יידן, האט ער פריער גענומען זייער הסכמה דערפון, אזוי ווי עס שטייט : וַיָּבֹא מֹשֶׁה, וַיְסַפֵּר לָעָם אֵת כָּל-דִּבְרֵי יְהוָה, וְאֵת, כָּל-הַמִּשְׁפָּטִים; וַיַּעַן כָּל-הָעָם קוֹל אֶחָד, וַיֹּאמְרוּ, כָּל-הַדְּבָרִים אֲשֶׁר-דִּבֶּר יְהוָה, נַעֲשֶׂה.
א ליבעראלישע רעגירונג וועט פאדערן ווייניקער שטייער פון די בירגער און ווייניקער העלפן די שוואכע (זיי וועלן העלפן בעיקר צו נאטירלעכע רעכטונגען און נישט צו סאציאלאגישע רעכטונגען), און א סאציאל דעמאקראטישע רעגירונג וועלן פאדערן הויכע שטייער פון די בירגער כדי צו העלפן די שוואכע.
אין די ערשטע יארן פונעם פארלאמענט, האבן נאר באראנען געהאט א דעה, אבער דורכאויס די יארן האבן געמערט די צאל מענטשן מיט א רעכט צו וויילן דעלעגאטן אינעם פארלאמענט.
ווען ענגלישע בירגער האבן אימיגרירט אין אמעריקע אין די 1600ער יארן האבן זיי אויפגעשטעלט א דעמאקראטיע וואו די בירגער האבן געהאט די רעכט צו וויילן די דעלעגאטן.
ר' מרדכי, אזוי ווי זיין פאטער, איז א שטארקער סימפאטיקער צו בני יואל און האט נישט געהאט קיין שום קשר מיטן פריערדיקן סאטמארער רבי, ר' משה טייטלבוים, און זיין נאכפאלגער רבי אהרן טייטלבוים.
כאטש ער איז געווען אנהייב פון די אזוי־גערופענע מורדים, האט ער אבער 'אפיציעל' איבערגעבעטן זיין רבי'ן, און זיך שפעטער צוגעשארט צו מאנסי-ווישניץ און די עקסטרעמע סאטמארער רייען.
ביאגראפיע רבי מרדכי איז געבוירן געווארן י״ג אדר תש״א צו זיין פאטער, רבי ישראל אברהם שטיין, דער פריערדיגער פאלטיטשאנער רבי, וואס האט געוואוינט אין בענסאנהורסט, ניו יארק.
דער אירגון איז געווען די אידישע און ערשטע גרופע וואס האבן אויפגעריסן בריטישע מיליטערישע פאזיציעס זיי צו פארטרייבן פון ארץ ישראל כדי צו קענען האבן אן אידישע מדינה דארטן.
ווען די צווייטע וועלט קריג האט אויסגעבראכן, האט די אצ"ל אויפגעהערט מיט אירע אקטיוויטעטן קעגן די בריטישע, אין זיך אנגעשלאסן אין די מלחמה קעגן די נאציס.
איר קאמאנדיר דוד רזיאל, איז געהרג'ט געווארן ביי אן אקציע, אויף וואס די בריטישע האבן אים געשיקט, אין איראק, ביי דער פרא-נאצישע רעוואלוציע, אין יאר 41'.
נאכדעם וואס דער קאמאנדיר איז אומגעקומען אין איראק, איז דער גרופע טיילווייז צעפארן, אבער אין 42', ווען מנחם בעגין, איז אנגעקומען קיין א"י, האט ער צוריק אויפגעשטעלט די גרופע, און איר געברענגט צו א העכערע שטאפל, צו וואס זי איז פריער אנגעקומען.
עס איז געווען א גרופע אינערהאלב די אצ"ל, וואס האט געהאלטן אז מען דארף ווייטער אנפירן די קריג קעגן די בריטישע, און זיי האבן אויפגעשטעלט א שפלינטער גרופע, וואס האט געהייסן די לח"י, אדער שטערן גרופע, נאך איר פירער אברהם שטערן.
אין 44', ווען די צווייטע וועלט קריג איז נאך געווען אינמיטן פילן שוואנג, האט בעגין אפגעמאכט ארויס צו גיין אין א קאמף קעגן די בריטישע, פארן נישט אריינלאזן קיין יידן אין לאנד.
גרינדונג די אצ"ל איז געגרינדעט געווארן ווען מענטשן האבן געפילט אז די בריטישע אין ארץ ישראל טוען נישט גענוג, צו באשיצן די יידן פון אראבישע אנגריפן, און טעראר אטאקעס.
אַלע תיקונים און רעאַקציעס פון יעדער ענין קען יעדער איינער ליינען און אָפּמאכן אויב עס איז באַרעכטיגט, אויב באַשליס איך אָדער אַוֹ אנדערער ליינער אַז דאס איז בטעות געטוישט געווארן קען מען דאס צוריק פארעכטן.
אויב דאס ווערט א לאנגער קאמף אַהין און צוריק איז דא ספּעציעלע פּאָליציי מיט מער כוח פון דעם המון, אויב האט איר טענות אז דער פּאליציי מאן האט געמעקט שלא ביושר איז דא מיליאנען ראנגען העכער אים וואס קענען אים אוועקנעמען זיין כוח, געווענליך ווי לענגער מ'שרייבט ווערט מען א גרעסערער ראנג אינעם היראַכיע, וואס מאכן אַפּ וואַס איז יושר.
די וויקי פּראָגרעם ווערט היינט צוטאָגס זייער אויפגעכאַפּט, מער און מער, אסיפות מיטונגען פון ביזנעס, אינדוסטריע, זשורנאליזם, רעליגיע, און פאליטיק, און אזוי ווייטער אנדערע צילן און אינטערעסן, ענדיגן זיך מיט א "וויקי" פרעזענטאציע אויף א גרויסן סקרין וואס אלע לעפּטאַפּס פון די באטייליגטע זענען צוגעבינדען און דער עולם ארבייט אויף די זיץ פלעצער זעהנדיג יעדן'ס עדיטס, מ'מעקט, פארעכט, און מ'רעדט, ביז עס ווערן אויסגעפארעמט פאראייניגטע רעזולוציעס, אגענדעס און שלוסן פון די מיטונגען.
וויקי איז אַ קאָמפּיוטער פּראָגראַם געווידמעט ספּעציעל צו ערייכען דעם ציל פון אויספארעמען א צוזאמגעשמאלצענעם דעה פון פון פארשידארטיגע מענטשן, עס געבט די כוח פון רוב דעות אויסצומעקן און פארעכטן די טעות'דיגע פאלטשע פּערזענליכע איינזייטיגע אינפאָרמאַציע וואָס פארדרייען דעם אמת.
די גארדען סטעיט פארקוועי איז א 172.4 מייל לאנג שנעל שטראז וואס גייט אדורך די גאנצע לענג פון ניו זשערסי, אנגעהויבן פון די ניו יארק טרואוועי אין מאנטוויל ניו זשערסי אין צפון, און קעיףּ מעי אין דרום ניו זשערסי.
עס איז איינס פון 5 באגרעניצטע צוטריט שטראזען אין ניו זשערסי, באגרעניצטע צוטריט צוליב דעם וואס עס איז געמאכט געווארן אויף צו פארן פון איין פלאץ צום צווייטען אויף באשטימטע פלעצער און מען קען נישט אראפארן אדער ארויפארן ווי מען וויל, ווייל עס האט א צוים.
כמעט די גאנצע שטראז אויסער 2 מייל לויפט אין ניו זשערסי, ביי צפון איז דא א קליינע שטרעקע וואס לויפט אין ניו יארק און איז אפיציעל באצייכענט - כאטש עס זענען נישט דא קיין טאוועלעך פאר דעם - אלס ניו יארק שטאַט רעפערענס רוטע 982.
עס זענען דא 2 קליינע צושטיקלעך צו די שטראז וואס האבן זייערע אייגענע נומערן: רוטע 444 ביי די ארויסגאנג 117 אין העיזלעט וואס פירט צו רוטע 35 ביי צפון ענדע פון רוטע 36 אין קיפארט.
היסטאריע די פארקוועי האט מען געבויעט צווישען 1946 און 1957, בעיקר כדי צו באהעפטען די באוויאונטע צפון ניו זשערסי, מיט די אפרו פלעצער אין דרום ניו זשערסי ביי די אטלאנטיק בארטען.
מאורעות תרצ"ו - תרצ"ט איז דער נאמען פון א רעוואלט וואס האט פאסירט צווישן די יארן ה'תרצ"ו - ה'תרצ"ט אין ארץ ישראל ווען דערבריטישער מאנדאט האט געהערשט דארט, ביי די רעוואלט האבן די אראבער ארגאניזירט א קייט פון טעראר אקציעס קעגן די יידן אין ארץ-ישראל.
סיי צוליב א מאראלע סיבה נישט צו סתם מארדן אומבאשולדיגע אראבער, און סיי צוליב א פאליטישע סיבה כדי זאלן די בריטן זיך אננעמען פאר די אומבאשולדיגע יידן.
די לעגאלע ארגאניזאציעס זיינען געווען: "הנוטרות" וואס איז געווען א יידישע צעמישט מיט א בריטישע פאליציי, און "ספעציעלע נאכט רינגען" וואס האבן געוועזן טעטיק ביינאכט צו אטאקטירן די אראבער וואס האבן זיך אויסגעפלאצט אין די יידישע ישובים אין מיטן דער נאכט.
בשעת דער רעוואלט האבן די יידן אויפגעשטעלט עטליכע לעגאלע און אומלעגאלע ארגאניזאציעס צו זיך שלאגן און פארטיידיקן די יידן פון די רעוואלט, ווייל די ארגאניזאציע "ההגנה" איז געוועזן צו קליין צו זיך שלאגן קעגן דער רעוואלט.
אבער פון צווייטן זייט האבן אזעלכע גע'טענות אז מען דארף יא רעאקצירן מיט געווער קעגן די אראבער, כדי צו נישט ווייזן שוואכקייט וואס וועט לאזן די אראבער זיך שטערקערן אויף די יידן.
עס זענען געווען 300 הויפט ארכיטעקטערס, וואס זענען געווען די בעלי בתים אויף אנדערע 3.300 אינזשענירן, וואס האבן געזאגט פאר די איבעריקע בויערס וואס צו טועהן, סך הכל זענען די בויערס געווען 163.600 מענטשן.
ווען מען אנגעהויבן צו בויען האט מען צוזאמענגענומען אלע קלוגע געלערענטע קעפ וואס פארשטיין צו בויען, מען האט געברענגט נישט דווקא אידן, אפילו גוים האבן געהאלפן, אין פסוק שטייט אז שלמה המלך האט געמאכט א שותפות מיט די צידונים וואס זענען געווען באקאנט איבעראל אין קונסט פון ארכיטעקטן, און אויסהאקן שטיינער און העלצער, זיי האבן זיך מגייר געווען און האבן געהלאפן שלעפן די שטיינער און העלצער פון יער הלבנון ביז צום פלאץ פון המקדש.
די אלע שטיינער און העלצער וואס מען האט דערמיט געבויט האט מען נישט צוגעפאסט אויפן הר הבית פארן באנוץ פונעם בית המקדש, דאס האבן די געלערנטע בויערס צוגעגרייט אויפן פלאץ פון ווי מען האט עס אויסגעשניטן, מיטן גרעסן מאס פונקטליכקייט, און דערנאך האט מען עס געברענגט צום מקום המקדש, אזוי אז ביים פלאץ פון בויען האט מען נישט גענוצט קיין שום אייזען און א זעג צופאסן די שטיינער, ווייל מען האט שוין אלעס צוגעפאסט פון פריער, דאס ווייזט פאר פאר א קלוגע געלערנטע לייט עס האבן געארבייט ביים בויען.
די צימער אויף די מזרח-צפון ווינקל איז געווען די לשכת העצים, ווייל דארטן פלעגן די כהנים וואס זענען געווען בעלי מומים קלויבן און רייניגן די האלץ וואס מען האט גענוצט אויפן מזבח פאר די פייער.
אריינצו פון די מויער איז געווען אזא קליין געפלאכטענע צוים הויך 10 טפחים, אריינצו פון דעם איז געווען א ליידיג פלאץ פון 10 איילן וואס מען האט גערופן חיל, דערנאך איז געווען 12 טרעףּ.
ווען דער רוצח און טיראן הורדוס האט האט זיך פארעלטער און באקומען חרטה געפילן אויף זיינע רציחות, האט ער געוואלט עפעס טאן צו פארצייען אויף זיינע זינד האט ער איבערגעבויט דאס בית המקדש.
ביים בויען דעם בית נאך וואס שלמה המלך האט געבויעט דער ערשטער בית, אין דער זיבעטער מאנאט חג הסוכות, האבן די כהנים געבריינגט פון עיר דוד די הייליגע כלים, דער ארון הקודש, אוהל המשכן אא"וו צום בית המקדש.
בית ראשון דער ערשטער בית ווערט אנגערופן דער בית ראשון, דאס האט געבויעט שלמה המלך אין ירושלים אויף בארג-מוריה, נאך וואס גאט האט צוגעזאגט דוד המלך אז זיין קינד וועט בויען דער בית המקדש (און נישט דוד, וויבאלד דוד האט געפירט א סך מלחמות און געגאסן פיל בלוט.
בית המקדש איז געוועזן דער ארט וואס דער אייבערשטער האט באפוילן פאר זיינע יידישע קינדער זיי זאלן מאכן פאר אים, ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם - זיי זאלן מאכן פאר מיר א מקדש, און איך וועל רוען אין זיי , און איז געוועזן דער ארט ווו די אידן האבן געטון די עבודה פון מקריב זיין קרבנות און זינגען פאר גאט.
ווער עס איז נאר אהין געקומען, ווער עס האט עס געזעהן, נישט קיין אונטערשייד א איד צו א גוי, איז ארויס פון התפעלות, טראץ וואס עס האבן געארבייט גאר אסאך ארבייטערס צו בויען אזא הערליכן הויז, האט עס גענומען גאנצע זיבן יאהר אויפצובויען.
בית שני אזוי ווערט אנגערופן דער צווייטער בית, דאס האט געבויעט עזרא הסופר אויף דעם זעלבן פלאץ ווי דער בית ראשון, אין יאר 3408 צו וועלט באשאפונג, דאס איז געשטאנען 420 יאר און איז חרוב געווארן דורך טיטוס הרשע א רוימישע גענעראל אין יאר 3828 אין משך פון דעם גרויסן יידישן אויפשטאנד.
בראזיל האט געהאט א סך אלט-געזעסענע איינוואוינער פעלקער איידער פעדרא אלווארעז קאבאל איז געקומען אין 1500 און געמאנט דאס לאנד פאר דער פארטוגעזישער אימפעריע.
אחוץ דעם גרענעצט בראזיל מיט אורוגוויי צו דרום, ארגענטינע און פאראגוויי צו דרום־מערב, באליוויע און פערו צו מערב, קאלאמביע צו צפון־מערב, און מיט ווענעזועלע, גייאנע, סורינאם און דעם פראנצויזישן דעפארטמענט פראנצויזישע גויאנע צו צפון.
עקאנאמיע בראזיל האט די גרעסטע נאציאנאלע עקאנאמיע אין לאטיין אמעריקע, די אכט גרעסטע עקאנאמיע אין דער וועלט לויט דעם מארק קורס, און די זיבעט גרעסטע עקאנאמיע לויט קויפקראפט, וועדליק די אינטערנאציאנאלער געלטפאנד און וועלט באנק.
דער פרעזידענט איז סיי ראש-מלוכה און סיי הויפט פון דער פאראייניגונג-רעגירונג, וואס ווערט געוויילט אויף א קאדענץ פון פיר יאר מיט א מעגלעכקייט פון א צווייטן קאדענץ.
די פעדעראציע איז באזירט אויף פינעף גרונטלעכע פרינציפן: סואווערעניטעט, בירגערשאפט, ווערדע פון מענטשן, די סאציאלע ווערטן פון ארבעט און פרייהייט פון פירנעמונג, און פאליטישער פלוראליזם.
אין פעברואר 1822 האט אנגעהויבן די אומאפהענגיקייט מלחמה פון בראזיל צווישן די בראזיליער קאלאניסטן און דער פארטוגעזישער רעגירונג, און האט געענדיגט דעם 8טן מערץ 1824, ווען די לעצטע פארטוגעזישער זעלנער האבן אונטערקאפיטולירט.
אין 1985 איז כאזע סאַרני געווארן פרעזידענט, אבער ער האט נישט געקענט איבערהערשן די עקאנאמישן קריזיס און איבעראינפלאציע וואס ער האט גע'ירשנט פונעם מיליטערישן רעזשים.
בראזיל פארלירט א סך געלט וועגן קארופציע, אין איין יאר אליין $41 ביליאן; 69.9% פון דעם לאנד'ס פירמעס האלטן אז קארופציע איז א הויפט אורזאך פארוואס זיי קענען נישט אריינדרינגען דעם גלאבאלן מארק מיט דערפאלג.
מיליטער די מיליטערישע קראפטן פון בראזיל זענען די צווייטע גרעסטע אין לאטיין אמעריקע, און באשטייט פון דער בראזילישער ארמיי, בראזילישן לופטפלאט און בראזילישן ים־פלאט.
15 יאר פאר דער ציילונג, וויען איז פארוואנדלט געווארן אין א גרענעץ שטאט, און א מיליטערישן לאגער מיטן נאמען "ווינדאבאנא" איז אויפגעשטעלט געווארן דארט מיט א ציל צו באשיצן די רוימישע אימפעריע פון די פארצייטישע דייטשע שבטים.
אין יאר 1526 דורך דער צייט פון סולטאן סוליימאנ'ס הערשאפט, וויען איז געשטאנען בעפאר א ווירקליכער און א וועזנטליכער געפאר, פאלגנדיג א באלאגערונג וואס די שטאט איז געלייגט געווארן אין.
אין יאר 1815, איז אפגעהאלטן געווארן אין דער שטאט דער "וויענער קאנגרעס" אין וועלכן האט מען באשטימט פונדאסניי די נאציאנאלע גרענעצן פון אייראפע, נאכדעם וואס נאפאלעאן באנאפארטע האט פארלוירן אין דער "וואטערלו" באטאליע.
פילע בארימטע מוזיקער זענען געבוירן געווארן אין וויען, צווישן זיי זענען ווי פאלגנד: פראנץ שובערט, יאהאן שטראוס דער פאטער, יאהאן שטראוס דער זון, ארנאלד שיינבערג און פריץ קרייזלער.
אין דער ענדע פון דער 19סטן יארהונדערט און אנהייב דער 20סטן יארהונדערט, האט וויען באדינט אלס גאר א וויכטיגן צענטער פון קולטור און וויסנשאפט אין דעם אייראפעישן קאנטינענט.
זייענדיג און מונקאטש האט אויסגעבראכן די באקאנטע מחלוקה צווישן מונקאטש און בעלזא, הויפטזעכטליך צוליב דער קפידא פון דעם ארטיגן שטאט'ס רב רבי חיים אלעזר שפירא באקאנט אלס מחבר פון ספר ׳מנחת אלעזר׳.
הרב יהושע, דער מיטעלער בעלזער רב, נאך אים האט איבער גענומען דאס רבנות פון דעם שטעטל בעלזא זיין יונגסטער זון הרב יהושע רוקח, באקאנט אלס דער גרויסער לוחם קעגן דער רעפארם באוועגונג און משכילים.
הרב שלום, וואס ווערט גערופן דער ערשטער בעלזער רב איז געווען באקאנט אלס וועלט'ס בארימטער בעל מופת צו וועמען צענדליגער טויזנטער אידן און נישט אידן האבן געשטראמט אויף ישועות און רפואות.
באקאנט אלס זעלטענער פרוש און קדוש וטהור, עס איז געפאלען א שרעקליכע פחד דקדושה אויף יעדער וואס האט נאר געקוקט אויף זיין הייליגער געזיכט, אלע צדיקים פון זיין דור האבן זיך מכניע געווען פאר אים, ער איז אנגענומען אלס דער ריכטיגער 'צדיק הדור' פון זיינער צייט ביי אלע חסידישע און אפילו טייל ליטווישע קרייזן אן אויסנאם.
נאך דער חורבן אייראפע האט רבי אהרן רוקח זצ"ל, וועלכער איז געווען באקאנט אלס א מלאך אלוקים מיט זיין הייליגער פירונג, צוריק אויפגעבויט די קהילה אין ארץ-ישראל און אין חוץ-לארץ.
ער איז נפטר געווארן פלוצלינג מוצאי שבת עקב כ"א אב תשי"ז אין ירושלים עיר הקודש, זיין פטירה האט אויפגעשוידערט דעם גאנצן ארטדאקסישן יודענטום איבער דער גארער וועלט.
די הויפטקווארטיר געפינט זיך אין קרית בעלזא, ירושלים, וואו מ'האט געבויעט דעם בעלזער בית מדרש אין א ריזיגער געביידע, אויפן סטיל פונעם בית מדרש אין דער שטאט בעלז.
ניין יאר נאך זיין פטירה האט מען אויפגענומען זיין פלומעניק הרב ישכר דוב רוקח, די הכתרה איז פארגעקומען נאך דעם וואס ער האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון דעם וויזשניצער רבי'ן משה יהושע האגער אין אדר ה'תשכ"ו, נאך איידער ער איז געווארן אכצן יאר אלט.
דורך די פארלויפענע יארן די שטאט האט זיך היפש פארגרעסערט א דאנק צו א הויכע געבורטצאל און אנקומענדיגע נייע איינוואוינערס וואס האבן זיך אהין געצויגן פון אנדערע שטעט, און היינט צו טאגס וואוינט דארט א ריזיגע צאל פון היימישע יידן, צווישן זיי האבן זיך באזעצט דארט אזעלכע געמיינדעס וואס געהערן צו דער עדה החרדית אזוי ווי תולדות אהרן און תולדות אברהם יצחק, דושינסקיא און נאך ענדליכע קהילות פון דעם יישוב הישן ארייגערכנט פון די נטורי קרתא אויכעט.
איבער די יאָרן, און באזונדער אנפאנג פון 1990 ווען עס האט זיך אנגעהויבן א מאסיווע כוואליע פון עמיגראציע פון סאוועטן פארבאנד וואס האט געברענגט מיט זיך פילע נייע עמיגראנטן אויכעט צו בית שמש, די שטאט האט זיך היפש פארגרעסערט.
אין חודש סיון ה'תשע"ט, האט זיך באזעצט אין שטאט רבי ישראל אליעזר אדלער, דער דזשיקאוו - וויזשניצער רבי, וואס האט אריבערגעפירט אהין זיין קהילה פון רחובות.
אויסער די צאל און געמיש פון אימיגראנטן פון אלע לענדער האט קאנאדע אוועקגעשטעלט זייער א לייכטע אימיגראציע סיסטעם וועלכע אימיגרירער האבן ענדערש געקליבן צו גיין.