polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
זיי האבן עטליכע יאר נישט געהאט קיין קינדער ביז ווען רבי משה'לי איז געפארן געבן חליצה פאר דער אלמנה פון זיין ברודער רבי נפתלי האלבערשטאם, האט אים זיין זיידע דער צאנזער רב געזאגט, די מצוה פון חליצה איז א סגולה אויף צו האבן גוטע קינדער.
הרב אריה לייביש מרדכי האלבערשטאם – כ"ז חשוון ה'תרצ"א), ער האט געהייראט מרת דבורה א טאכטער פון הרב ישראל יעקב יוקיל טייטלבוים רב אין וואלאווע, אן אייניקל פון דעם ישמח משה.
קאלענדאר פאר שבט ווען דער ערשטער טאג געפאלט מאנטיק אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט מאנטאג און דאס יאר איז א שנה שלימה , ווי אויך אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט דינסטאג , געפאלט דער ערשטער טאג שבט מאנטיק.
קאלענדאר פאר שבט ווען דער ערשטער טאג געפאלט דינסטיק אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט דאנערשטאג און דאס יאר איז א שנה חסירה געפאלט דער ערשטער טאג שבט דינסטיק.
קאלענדאר פאר שבט ווען דער ערשטער טאג געפאלט מיטוואך אין א יאר ווען ראש השנה געפאלט דאנערשטאג און דאס יאר איז א שנה כסידרן געפאלט דער ערשטער טאג שבט מיטוואך.
יעצט אויב עס מאכט זיך אין א געגענט א ווינטער אדער צוויי וועלכע זענען נישט קאלט אדער עס פאלט ווייניגער שניי, איז עס נאך נישט קיין שום צייכן אז עס האט פאסירט א טויש אין קלימאט ווייל דער דריטער ווינטער קען צוריק ווערן קאלט און יא פאלן אסאך שניי און דעמאלט זעט מען אז די געוועזענע צוויי ווינטערס זענען נאר געווען ווי א בארואיגונגס צייט אפשניט אינעם קלימאט.
מען קען באצייכנען א סטעיט אדער ראיאן וואספארא קלימאט זי האט און אזוי אויך קען מען באצייכענען א גאנצע קאנטינענט וואספארא קלימאט זי פארמאגט כאטש איין העלפט איז קאלט און די אנדערע ווארעם.
אזויווי אלקהאל, קען ניקאטין בארואיגן א מענטש אבער עס קען אויך טאן די פארקערטע און דאס איז געוואנדן לויט דעם מענטש'נס סיטואציע בעפאר ער האט אנגעהויבן רויכערן.
ביידע, אלקהאל און ניקאטין, וועלן צוגעבן צו א גוטע שטימונג און וועלן פארערגערן א שלעכטע שטימונג אויב מען איז אזוי געווען אין די מינוטן בעפאר מען האט דאס איינגענומען.
די כעמיקאלן פון ניקאטין בלאקירן אויך א טייל אינעם קערפער וועלכע פארברענט צוקער און דאס ברענגט אז דער קערפער זאל פארבלייבן מיט מער צוקער וועלכע ברענגט א בעסערע שטימונג.
נישט אומזיסט ווארענט מען פאר צווייטע האנט רויכערן וועלכע איז טייטש אז מען שטייט און פארברענגט נעבן מענטשן וואס רויכערן און מען באקומט די ניקאטין געצוווינגענערהייט צי מען פארשטייט יא דערצו צו נישט.
ניקאטין באטרעפט אינגאנצן 5 פראצענט פון די טאבאק פלאנצונגען און דאס ווערט ארויסגענומען און קאנצעטרירט בעפאר מען לייגט דאס אריין אין פאפיראסן און ציגארן.
ווען מען רייכערט נעמט דער קערפער נישט אריין מער ווי איין מיליגראם ניקאטין ווייל די איבעריגע גייט אוועק מיט'ן פייער און רויך אבער דאס ביסל וואס גייט יא אריין ברענגט א ספעציעלע סטימולאציע אינעם קערפער צו וועלכע מען געוואוינט זיך צו און מען לעכצט פאר נאך און נאך.
אויב מען רויכערט צענדליגער יארן נאכאנאנד וועט די לעיבער שוין נישט אזוי שנעל בעארבעטן די ניקאטין און עס וועט געדויערן לענגער וואס מיינט אז דער מענטש וועט האבן די ניקאטין פאר א לענגערע צייט אין זיין קערפער און ער וועט מער נישט דארפן רויכערן אזויפיל צו האבן פרישע ניקאטין אין זיין קערפער.
דער קערפער פארברענט די צוקער וועלכע ליגט אין די בלוט אלס א טייל פון דער פראדעצור פון פארברענען קאלעריס און ווען אסאך פון דאס צוקער איז שוין נישטא שפירט דאס דער מוח און עס הייבט אן פארלאנגן פאר מער עסן.
ניקאטין קען אפהאלטן די צוקער פארברענעריי און וויבאלד עס פארבלייבט מער צוקער אינעם קערפער שפירט מען נישט אזוי שנעל הונגער כאטש אין פאקט דארף שוין דער קערפער יא האבן עסן.
פארקערט, רויכערן פארדרייעט די גאנצע סיסטעם פון עסן וועלכע האט טאקע נישט קיין עפעקט אויף א מענטש וואס עסט נארמאל, אבער אויב מען גייט אויף א דייעט מאכט עס אסאך פראבלעמען און כאטש דער מענטש קען פארלירן וואג וועט ער אבער ליידן דערפון און ער וועט שנעלער צוריקנעמען וואג אויב ער לאזט נאך פון א דייעט.
דער נאמען ניקאטין איז נאך זשאן ניקאט, דער פראנצויזישער אמבאסאדאר אין פארטוגאל, וואס האט געשיקט זוימען פון טאבאק קיין פאריז בודק זיין צו מען קען זיי ניצן פאר א מעדיקאמענט.
איינער פון די פירנדיקע איניציאטארן אין דער טעקסטיל פאבריקאציע אין דער שטאט איז געווען ישראל פאזנאנסקי, וואס האט אויפגעשטעלט גרויסע פאבריקן מיט ארבעטער וואוינונגען ארום זיי.
פאר דער צווייטער וועלט מלחמה האט די יידישע געמיינדע אין לאדזש געציילט צווישן 225,000 און 233,000 נפשות, און איז געווען די צווייטע גרעסטע יידישע קהילה אין פוילן נאך ווארשע.
בשעת דער מלחמה האט מען פארשפארט די יידן אין דער לאדזשער געטא, וואס איז געווען די ערשטע געטא אין פוילן, און איינע פון די מערסטע באוואוסטע געטאס אין דער געשיכטע פון חורבן אייראפע.
ביים אנהייב פון דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער געפארן צוזאמען מיט דער ישיבה קיין ווילנע , וואו זיי זענען געבליבן דריי וואכן ביז זיי האבן באקומען וויזעס צו פארן אין אויסלאנד.
ווען זיי האבן באקומען וויזעס צו עמיגרירן קיין קוראסאא, א האלענדישער פראטעקטאראט אין די קאראיבישע, האט דער יאפאנישער קאנסול אין קאוונע זיי געגעבן פֿאָר וויזעס.
עס איז דא א הלכה אז אויב א פרוי האט צוויי מאל אדער דריי מאל חתונה און יעדעס מאל שטארבט דאס מאן, דארף מען חייש זיין מער נישט חתונה האבן מיט איהר ווייל אפשר איז זי א קטלנית, דאס הייסט איהרע מענער האלטן זיך נישט ביי איר, פארציילט די גמרא אז אביי האט נישט געהאלטן ווי רבי אז ביי צוויי מאל הייסט א חזקה און ער האט חתונה געהאט מיט א שיינע פרוי א יפת תואר וואס האט שוין געהאט צוויי מענער פאר איהם, ביידע מענער זענען געווען גרויסע תלמידי חכמים איינער רחבה פון פומפדיתא דער צווייטער רבי יצחק דער אייניקל פון רבה בר בר חנה, אבער אביי האט נאך זיין חתונה נישט מאריך ימים געווען.
ער איז אויפגעצויגן געווארן ביי א פרוי, ער פלעגט אסאך נאכזאגן זאכן פון איהרט וועגן ווי דער גמרא זאגט אז אביי פלעגט זאגן אמרה לי אם מיין מאמע האט מיר געזאגט (שבת סו: קלד.
עס איז דא א כלל אז די הלכה בלייבט ווי אביי ביי די הלכות פון יע"ל קג"ם , ע'ד זומם , ל'חי העומד מאליו , קידושין שלא נמסרו לביאה , ג'ילוי דעת בגיטין , מ'ומר , עס שטייט אין מלחמות ה' אז אויב עס איז א פשוט'ע זאך פאר אביי און פאר זיין חבר רבא איז עס א ספק, דאן בלייבט די הלכה ווי אביי.
ער האט געהייסן אזוי נאך זיין זיידע און אזוי ווי ער איז געווען א תלמיד פון זיין פעטער רבה בר נחמני און רבה האט איהם נישט געוואלט זאגן דעם נאמען פון זיין טאטע האט ער איהם גערופען אביי פון דעם לשון טאטע, און דערפון איז געווארן דער נאמען אביי.
און כאטש אלע כהנים פון בית עלי זענען געשטארבן יונגערהייט צוליב דעם עונש וואס שטייט דארט אין פסוק האט אבער אביי געלעבט ביז די זעכציג יאר ווייל ער האט געלערנט תורה און אויך געטוהן אסאך טובות פאר אידן (ראש השנה יח.
די גמרא פארציילט אז ווען ער איז געווען קליין האט שוין רבה געמערקט אויף איהם אז ער וועט אויסוואקסן א גרויסער מענטש, ער האט אויף איהם געזאגט דעם שפריך ווארט בוצין בוצין מקטפי ידוע .
אין א צווייט פלאץ זאגט רש"י פארקערט זיין עכטער נאמען איז געווען אביי, נאר זיין פעטער רבה האט איהם זייער ליב געהאט און איהם גערופען אויפן נאמען פון זיין טאטע נחמני.
די לבנה איז בערך א פערטל די גרייס פון דער וועלט מיט בערך 2,000 מייל אין דיאמעטער.) אויך איז ער ווייניגער געדיכט ווי די ערד, און דערפאר האט מאדים 15% פונעם פארנעם פון דער ערד אבער נאר 11% פון איר מאסע, און ממילא האט מאדים אומגעפער 38% פון דער ערד׳ס אייבערפלאך גראוויטאציע.
דער אייבערפלאך פון מאדים איז פיל מיט קראטערס, און דאס אייז וואס געפינט זיך ביי די פאלוסן איז טרוקענע אייז וואס ווערט געשאפן ווען קארבאן דיאקסייד ווערט פארפרוירן, אבער די פארשער האלטן אז אויך שנייט עס.
ווען מען האט געלאנדעט אויף דער לבנה האט מען געטראפן א רונדיגע ערד קוגל בערך האלב די גרייס פון דער וועלט פיל מיט זאמד און שטיינער און גארנישט עפעס אנדערש דערויף.
אבער דער גלוסט צו גיין קיין מאדים איז פיל שטערקער ערשטנס וויבאלד מען איז נאך נישט געווען דארט און צווייטנס ווייל עס זענען פאראן אזעלכע וואס פרובירן זיך איינרעדן אז דארט איז אמאל געווען לעבן און זיי וויל טרעפן עפעס איבערבלייבענישן ווי וואסער אבער דערווייל אן ערפאלג.
דער מאדים איז אויף דערווייל אויך א ליידיגע פלאנעט מיט רויטע זאמד און שטיינער און גארנישט מער וועלכע שווימט ארום אין קאסמאס און קיין שום מענטשליכער מוח קען נישט מסביר זיין פארוואס.
זיי גלייבן אז געוויסע זאכן פונעם קאסמאס קלאפן אריין דערין און דאס שאפט גרויסע לעכער און ווי עס שטעלט זיך יעצט ארויס זענען פאראן וואולקאנען אויפ'ן מאדים וועלכע שאפן בערג.
זיי ווייזן אן אויף א שטח אינעם מדבר פון קאליפארניע וואו עס איז פאראן א גרויסע און טיפע לאך פון עטליכע מייל און זיי קענען נישט זען עפעס אנדערש נאר אז א ריזיגע שטיק פון קאסמאס איז דארט געפאלן לויט זיי מיט עטליכע הונדערט יאר צוריק.
אום אוגוסט 12 2006, עטליכע טעג נאכדעם וואס דער שאטעל דיסקאווערי האט געלאנדעט, האט ארויפגעשיקט א פרישע מאדים ארביטער וועלכע האט דעגרייכט דעם מאדים און מערץ 2007.
דער געיעג קיין מאדים האט זיך שוין אנגעפאנגן אין די 60ער יארן און זינט דאן האבן אמעריקע, רוסלאנד, אייראפע, און יאפאן צענדליגער מאל ארויפגעשיקט ארביטערס פון וועלכע טייל האבן נישט און טייל האבן יא געלאנדעט אויפן מאדים.
דער געיעג האט שוין אפגעקאסט פיל מער ווי יעדע אנדערע קאסמאס מיסיע וויבאלד כמעט צוויי דריטל ראקעטס וועלכע מען האט אהינגעשיקט זענען דורכגעפאלן בעפאר מען האט געפארטיגט די מיסיע און טייל אפילו בעפאר מען האט אנגעהויבן.
די קאסמאס אגענטורן ווייזן אן אז זייער אסאך זאכן קענען גיין אומריכטיג און דערפאר האט מען געהאט אזויפיל דורכפעלער אבער אין פאקט זענען אסאך פון די מיסיעס דורכגעפאלן מיט מער פשוט'ע זאכן ווי פארלירן קאמוניקאציע.
דער רמב"ם שרייבט אז יעדער איינער פון די פלאנעטן נעבן דער זון זענען גלגלים פאר זיך און דאס האט מען זיך איבערגעצייגט מיט טעלעסקאפן ווען מען האט באמערקט אז דער מאדים האט צוויי לבנות, פאבאס און דעמאס, וועלכע רינגלען אים ארום גענוי ווי די לבנה רינגעלט ארום דער ערד.
פון די טעסטן וואס די פארשידענע ארביטערס האבן גענומען האט מען אויסגערעכנט אז די אטמאספערע אויפ'ן מאדים איז אנדערש וואו אין קאסמאס וואו די סאטעליטן און שאטעלס פליען ארום.
די פאנטאזיעס פלעגן גיין אז די טונקעלע ערטער מיינען קאנאלן און געוואוקסן אבער ווען די שטודיעס זענען געווען טיף אינעם פראצעס האט מען אנגעהויבן באמערקן אז עס זענען פאראן זאמד שטורעמעס אויף ריזיגע ראיאנען וועלכע קענען אנהאלטן לאנגע מאנאטן.
סייענטיסטן זאגן יעצט אז צו יעדע צייט איז פאראן זאמד שטורעמעס און דאס איז וואס מיר זעען טונקעלע און ליכטיגע ראיאנען ווען מען קוקט מיט א טעלעסקאפ.
וואסער אויף מאדים זינט מען האט באמערקט אז עס איז פאראן ווייסע טיילן אויפ'ן מאדים איז דער פאנטאזיע אז עס איז פאראן וואסער דארט שטערקער געווארן און וויפיל מען האט דערווייל געשיקט קען מען נאך אלץ נישט דערגיין וואס דאס איז.
עס איז פאראן גלייכע אויבערפלאכן, בערגיקע אויבערפאלכן, און ווייסע בערגיקע ראיאנען וועלכע קוקן נישט אויס פיל אנדערש ווי די פאלאר ראיאנען ביי די צוויי שפיצן פון אונזער וועלט.
פאר באלד הונדערט יאר האט די וועלט געגלייבט אז אויפן מאדים איז אמאל געווען לעבן וועלכע איז יא אדער נישט אויסגעשטארבן און אן א שיעור ביכער זענען ארויסגעקומען מיט פאנטאזיעס אז איין טאג וועלן די אויגעהונגערטע באשעפענישן פונעם מאדים אראפקומען אויף די וועלט און איר אינוואדירן.
איין פאנטאזירער האט געשריבן אין נאמען פון א גרויסע אסטראנאמער אז אין די לעצטע יארן האבן די אויסגעהונגערטע באשעפענישן פונעם מאדים געגראבן קאנאלן פון די פארפרוירענע אייז און מיט דעם לעבן זיי נאך היינט דארט.
ווען מען קוקט מיט א סאטעליט איז דער מאדים א רויטער פלאנעט מיט טונקעלע און ליכטיגע טיילן און עס קוקט אויס ווי עס פארמאגט אויך פארפרוירענע שפיצן וועלכע איז קאלירט ווייס.
ביידע לבנות האט אסף האל אנטפלעקט אין 1877; זייערע נעמען זענען די כאראקטערן פאבאס און דעמאס , וועלכע, אין גריכישער מיטאלאגיע, האבן באגלייט זייער ארעס, געטשקע פון מלחמה, אין קריג.
כאטש האט דעמאס א 30-שעה ארביט, דויערט 2.7 טעג פון זיין אויפגאנג ביזן אונטערגאנג פאר איינעם וואס קוקט פונעם עקוואטאר, ווייל ער גייט פאמעלעך הינטער דער ראטאציע פונעם פלאנעט מאדים.
טייל פארשער האלטן אז די נידריגע פלוינען אין צפון זענען אמאל געווען באדעקט מיט אן אקעאן טיף הונדערטער מעטער, אפשר אזוי גרויס ווי דער ארקטישער אקעאן אויף דער ערד.
אטמאספער מאדים האט א שיטערע אטמאספער: דער לופטדריק אויפן אייבערפלאך איז נאר 10 מיליבאר, אומגעפער נאר 1% פונעם דורכשנילעכן דריק אויפן אייבערפלאך פון דער ערד.
אינעווייניגע סטרוקטור אסטראנאמען מיינען אז מאדים האט אינוועניג א יאדער פון די געדעכטע מינעראלן אייזן, ניקל און 16-17% שוועבל, ארומגענומען מיט א סקארע פון ווייניגער-געדעכטע סיליציום, זויערשטאף, מאגנעזיום, אלומיניום, קאלציום און קאליום.
איינער פון די גרויסער ביישפילן איז דער ״מאדים וואליס״, וואס איז לאנג 700 ק״מ, א סך מער ווי דער גראנד קאניאן, מיט א ברייט פון 20 ק״מ און א טיף פון 2 ק״מ אין טייל ערטער.
דער מאדים אָדער מאַרס איז דער פערטער פלאנעט פון דער זון, וועלכע געפינט זיך א דורכשניט ווייט פון 130 מיליאן מייל ווייט פון דער זון וועלכע איז געשאצט צו בערך 80 מיליאן מייל פון דער ערד.
עס איז פארשטענדליך אז אויב עס וועט געלונגען פאר עווענטועל ארויפצושיקן לעבעדיגע מענטשן קיין מאדים וועלן אלע פאנטאזיעס צונישט ווערן און מען וועט טרעפן א ליידיגן פלאנעט וועלכע דער מענטשליכער מוח וועט נישט פארשטיין פארוואס דאס איז באשאפן געווארן.
האט ארויפגעשיקט דעם מארינער 9 וועלכער האט צוריקגעשיקט בילדער און אנטוישט אלע פאנטאזירער ווען מען האט קלאר געזען אז אלעס איז תוהו ובוהו און עס באשטייט פון נישט מער ווי זאמד און שטיינער.
אייבערפלאך געאלאגיע מאדים איז אן ערדישער פלאנעט וואס באשטייט פון מינעראלן וואס אנטהאלטן סיליציום און זויערשטאף, מעטאלן און אנדערע עלעמענטן וואס מען טרעפט אין שטיין.
פון וואס די זאמד שטורעמעס קומען קען נאך נישט ערקלערט ווערן אבער מען שטעלט זיך פאר אז דאס פאסירט פון די שרעקליכע היץ פון די זון וועלכע'ס היץ די זאמד זאפט איין און הייבט אונטער די גרינגערע שטויבלעך און פארמירט א שטורעם.
ס׳איז מעגלעך אז מאדים האט קליינע לבנות קלענער פון 50 צו 100 מעטער דיאמעטער, און די אסטראנאמען זאגן אז עס דארף עקזיסטירן א שטויב־רינג צווישן פאבאס און דעמאס
לעבנסגעשיכטע הר"ר שאול ידידיה אלעזר איז געבוירן אין אזשעראוו, פוילן, הושענא רבה, ה'תרמ"ז צו זיין פאטער רבי ישראל טויב, דער ערשטער מאדזשיצער רבי (זון פון רבי שמואל אליהו טויב, זוואלינער רבי, זון פון רבי יחזקאל טויב פון קאזמיר), און צו זיין מוטער דאברא .
אין תרס״א האט ער געהייראט זיין ערשטע רעביצין, נחמה אייגער, א טאכטער פון דעם לובלינער רבי'ן; זייער זון שמואל אליהו איז שפעטער געווארן דער דריטער מאדזשיצער רבי.
די וועלט'ס ערד איז איינגעטיילט אין דריי טיילן: אינדערמיטן איז צפון און דרום אמעריקע, אויף איר רעכטע זייט איז אייראפע און אפריקע, און אויף איר לינקע זייט איז אזיע און אויסטראליע.
אין די לעצטע יארן איז דער קלימאט פון די וועלט געווארן ווארימער און מער אייז ווערט צעלאזט ווי אמאל (רוב אייז ווערן קיינמאל נישט אויפגעלאזט אין די אקעאנען ווייל דער זומער איז זייער קורץ און די ווארימע וועטערס זענען אויך גענוג קאלט) און העכערט די וואסער שטאפלן וועלכע ברענגט צו פארפלייצונגן און אנדערע נארטורליכע קאטאסטראפעס.
גלאבאלע אנווארימונג איז א פאקט און טייל סייענטיסטן זענען ביי דער מיינונג אז אין די קומענדיגע 100 יאר וועלן אלע אייז צעלאזט ווערן אין די וועלט וועט פארפלייצט ווערן.
אייזבערג זענען א גרויסע סכנה פאר שיפן און אפילו עס דעגרייכט נאר נאנט צו א שיף וועט די שיף צע'מזיק'ט ווערן פון די פאלנדיגע שטיקער אייז וועלכע פאלן מיט א שטארקן אימפאקט.
עס איז פאראן ספעציעלע צענטערן וועלכע האלטן אן אויג אויף די אייזבערג און ווארענען שיפן צו שטיין ווייט דערפון און טיילמאל וועלן זיי באזייטיגן קלענערע אייזבערג וועלכע שטייען אין וועג דורך צובינדן צו שיפן.
מיט דעם אלעם זענען שוין אסאך שיפן דערטראנקן געווארן פון אייזבערג ווען מען האט עס נישט באמערקט פון פאראויס אדער אויב דער קאפיטאן האט דאס נישט גענוג אויסגעמיטן.
סייענטיסטן פאלגן נאך אייזבערג שוין איבער הונדערט יאר און שטעלן טיילמאל אויף קליינע סטאנציעס אויף די גרעסערע אייזבערג און פארן מיט דערמיט ביז עס ווערט צו קליין און זיי טראגן אפ פון דארט.
מיט צענדליגער יארן צוריק האבן געוויסע סייענטיסטן געארבעט אויף א פלאן צו שלעפן קלענערע אייזבערג דורך שיפן צו וואסערן און לעיקס וועלכע מאנגלן אין וואסער און עס וועט זיך דארט צעלאזן און העכערן די וואסער שטאפלן.
אבער אלע אייז וואס פרירן איין העכער ווי די ים שטאפל ווערן עווענטועל אייזבערג ווייל צוליב זייער הויכקייט זענען זיי שווערערע שטיקער און ברעכן זיך אפ פון די איבעריגע אייז.
טייל אייזבערג ענדיגן זיך נישט צעלאזן ביז די ענדע זומער און ווערן צוריק פארפרוירן אין די ווינטער און דאס איז דער סיבה פארוואס די פארפרוירענע אקעאנען זענען בערגיק.
איינע פון די וועלט'ס באקאנטע עקסידענטן פון א שיף און אן אייזבארג איז געווען דער גיגאנטישער טיטאניק שיף וועלכע איז צעריסן געווארן אין האלב פון אן אייזבארג אינמיטן די נאכט.
אגב, היסטאריע זאגט אז דער קאפיטאן פון די טיטאניק האט יא געוואוסט פון דעם אייזבארג אבער האט דאס נישט געוואלט אויסמיידן צוליב זיין שטאלץ מיט דעם גרויסן שיף וועלכע ער האט געהאלטן וועט נישט געזינקן ווערן פון אן אייזבארג).
איבער דער ווינטער זענען די אקעאנען פארפרוירן צו איין שטיק אייז און איינמאל עס ווערט אביסל ווארימער הייבן זיך אן טיילן פון די אייז צוצוברעכן און שווימען ארויס צום אקעאן.
די גרויסע שווימנדיגע שטיקער אייז ווערן גערופען אייזבערג ווייל זיי טאקע גרויסע בערג פון אייז וועלכע שווימען ארויף צום אויבערפלאך און פאלן אריין אין די ווארימערע טיילן פונעם אקעאן וואו זיי ווערן צעלאזט צוריק צו וואסער.
דעמאלט האט מען געמיינט אז דאס איז די ענדע פון די וועלט אבער אין 00' האט זיך אראפגעבראכן א שטיק אייז וועלכע האט זיך געמאסטן נאנט צו 7,000 סקווער מייל און איז צוגעגליכן געווארן צו די גרויס פון דזשעמעיקע.
כאטש דער דרום אקעאן איז גרעסער ווי דער ארקטיק איז אבער די צפון טייל פון די וועלט מער פארפרוירן אין דער ווינטער ווייל עס איז פשוט קעלטער און עס נעמט אריין 3 אקעאנען.
די שווימנדיגע אייזבערג שטעקן זיך ארויס פון וואסער נאר א פינפטל און די אנדערע פיר פינפטלעך געפינען זיך אונטער'ן וואסער וואס מאכט די אייזבערג 4 מאל אזוי גרויס ווי מען זעט עס.
פון די 5 אקעאנען זענען די ארקטיק און דרום אקעאנען גענצליך פארפרוירן א גאנץ יאר, דער פאציפיק און אטלאנטיק ווערן נאר פארפרוירן אויף צפון, און דער אינדיען אקעאן ווערט קיינמאל נישט פארפרוירן.
הרב דוד האלבערשטאם , דיין אין סאסנאוויץ, ער האט געהייראט אין חודש סיון ה'תרע"ח מרת גיטל א טאכטער פון כנסת יחזקאל פון ראדאמסק, ער איז אומגעקומען אויף קידוש השם מיט זיין פאמיליע, הי"ד.
הרב אהרן האלבערשטאם, רב אין אשיעק, ער האט געהיראט מרת רחל מרים א טאכטער פון הרב חיים ברוך רובין, ער איז אומגעקומען אויף קידוש השם מיט זיין פאמיליע, כ"ב תמוז ה'תש"ב, הי"ד.
הרב חיים יהודה האלבערשטאם, ראב"ד אין אשפעצין, ער האט געהייראט מרת רינטשא א טאכטער פון הרב יהושע פנחס בומבאך רב אין אשפעצין, ער איז אומגעקומען אויף קידוש השם, הי"ד.
פאר רבי חנה איז געבוירן, איז זיין מוטער די פריסטיקער רביצין אריין צו איר פאטער דער שינאווער רב, וועלכער האט זיך געקליבן צו פארן קיין קרעניץ זיך אויסרוען, זי האט געוויינט ביים זיידן ער זאל איר אנווינטשן אז זי זאל האבן א לייכטן געבורט און דאס קינד זאל בלייבן לעבן, .
דער פאטער האט איר געענטפערט, די טראגסט אין דיר א צדיק, האט זיך דער משב"ק רבי אנשיל אנגערופן מיט א ווערטל, א צדיקת, האט דער פאטער איבערגעזאגט, ניין, א צדיק.
רבי חָנה איז געבוירן ו' תמוז ה'תרמ"ד צו זיין פאטער הרב מנחם מענדל האלבערשטאם, רב אין פֿריסטיק, א זון פון הרב אריה לייביש האלבערשטאם, רב אין דוקלא, א זון פון הרב דוד האלבערשטאם רב אין קשאנאוו, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים.
ער האט חתונה געהאט מיט זיין ווייב פעסיל, א טאכטער פון הרב משה האלבערשטאם דער בארדיובער רב, דער עלטסטער זון פון הרב ברוך האלבערשטאם פון גארליץ, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער צאנזער רב.
ווידער אמאל יארן שפעטער, אין יאר ה'תרל"ו האט רבי דוד'ל געלייגט א חרם אויף רבי העשע גראס וועלכער איז געווען א פערזענליכקייט און א תלמיד חכם, וויבאלד ער האט פארטיידיגט זיינע קעגנער, די סאדיגורא זייט, און ער האט געמוזט איבער בעטן רבי דוד'ל מיט גרויס שאנדע.
נאך דעם וואס רבי דוד'ל איז געווארן רב, האט ער אוועק געשטעלט א שליח צבור אויף וועמען מען האט גערעדט אז ער פירט זיך נישט ארנטליך, וועלכער איז געווען פון די ראדאמסקער חסידים.
דאס רבנות איז אים נישט אזוי לייכט אנגעקומען, פון איין זייט איז רבי דוד'ל געווען א געוואלדיגער עניו און זייער א ווייכער פון נאטאר, פון די אנדערע זייט האט ער זיינע אויפטראגן דורך געפירט מיט א שטארקע פעסטקייט אן קיין שום נאכגעבן .
רבי דוד'ל האט געהייראט בזיווג ראשון מרת עכסה גיטל א טאכטער פון הרב יוסף זאב פון טארניגראד (ער האט געהאט הענגען העכערן בעט, א גאלדענער טאוול וואס אין אים איז געווען אויסגערעכנט זיין ייחוס), זי איז געווען דער זעקסטער דור פון מרת עכסה די טאכטער פון אריה"ק וועלכע איז געקומען פון ארץ ישראל קיין פוילן.
דער טריסקער מגיד האט געזאגט אויף אים: "איך האב דאך עפעס געקענט אלטע צדיקים, אבער אזוי מ'זאל האבן אויף זיך דעם צלם אלקים אינגאנצן אזוי ווי מ'האט אים איבערגעגעבן אין דעם סאנזער רב'ס א זון ר' דוד'ל, ער וואוינט דאכט זיך מיר אין קשאנאוו, ער האט דעם גאנצן צלם אלקים".
רבי דוד'ל איז געבוירן אין רודניק אין יאר ה'תקע"ח, דער צווייטער זון צו זיין פאטער הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים, און צו זיין מוטער מרת רחל פייגא א טאכטער פון הרב ברוך תאומים-פרענקל, דער ברוך טעם.
פון יונגערהייט איז רבי דוד'ל געזעצן און געלערנט מיט א געוואלדיגע פלייסיקייט, מען האט געזאגט אויף רבי דוד'ל א גוזמא, "ער לערנט פינף און צוואנציג שטונדן א טאג".
אום נאוועמבער 2004 האט אייראסטאר געמאלדן אז זיין חלק פון דעם קאמבינירטן באן/לופט מארק געוואקסן ביז 68% פון לאנדאן-פאריז און 63% פון לאנדאן-בריסל.
לויטן אמעריקאנער געזעץ זינט 1966 מוז מען דאס איינמעלדן פארן ארעסטירטן איידער מען פרעגט אים אויס סיי וועלכע פראגעס בנוגע זייער עבירה, כדי ער זאל זיין באווואוסטזיניג צו זייערע רעכט פון שווייגן און נישט זיך אליינס באשולדיגן.
דער מירענדע ווארענונג ווערט גענוצט בלויז אין אמעריקא, אין אנדערע לענדר באנוצט מען זיך מיט אנדערע מיטלען צו לאזן וויסן דעם ארעסטירטן וועגן זיינע זכותים.
אזוי פארנעמט די זון , 0.00001% פונעם כמות פון א קיילעך מיט ראדיוס די גרייס פונעם ארביט פון דער ערד, אבער דער פארנעם פון דער ערד איז אומגעפער איין מיליאנסטל פון דער זון.
יופיטער, דער גרעסטער פלאנעט, איז 5.2 אסטראנאמישע איינסן פון דער זון און האט א ראדיוס 71,000 ק"מ , און דער ווייטסטער פלאנעט, נעפטון, איז ווייט 30 פון דער זון.
אין דעם 17טן יארהונדערט האבן גאלילעא גאלילעי, יאהאנעס קעפלער און אייזיק ניוטאן אנטוויקלט א פארשטאנד פון פיזיק ווי אזוי מען קען אפטייטשן אז די ערד און די פלאנעטן ארביטירן ארום דער זון לויט די זעלבע געזעצן פון מעכאניק וואס זענען נוהג אויף דער ערד.
די זון־סיסטעם באשטייט פון דער זון און די אנדערע הימלישע אביעקטן וואס זענען געבונדן צו איר דורך גראוויטאציע: די אכט פלאנעטן, זייערע 166 באוואוסטע לבנות, פינעף קארליק-פלאנעטן: (צערעס, פלוטאן און עריס מיט זייערע פיר באוואוסטע לבנות, האאומעא און מאקעמאקע); און ביליאנען קליינע גופים.
ווען מען האט אנטפלעקט פלוטאן אין 1930 האט מען געהאלטן אז ער איז א פלאנעט, אבער אין 2006 האבן די אסטראנאמען וואס זענען צוזאמענגעקונען ביים אינטערנאציאנאלן אסרטנאמישן פאריין באשלאסן א דעפיניציע פון א פלאנעט לויט וואס פלוטאן האט נישט צוגעפאסט.
אלע פלאנעטן, קארליק פלאנעטן און כמעט אלע אנדערע אביעקטן אין דער זון־סיסטעם גייען ארום דער זון אין דער זעלבער ריכטונג: ווען מען קוקט פונעם צפון פאלוס פון דער זון זעט מען אלע פלאנעטן דרייען קעגנזייגערדיק.
די זון־סיסטעם באשטייט פון דער זון, פיר ערדישע אינעווייניקסטע פלאנעטן, דעם אסטערויד פאס צווישן מאדים און יופיטער וואס איז כולל שטיינער, פיר גאז ריזן אויסערווייניקסטע פלאנעטן, און א צווייטער פאס, דער קוּיפּער פאס, וואס איז צונויפגעשטעלט פון אייזיקע גופים.
סטרוקטור דער הויפט באשטאנדטייל פון דער זון־סיסטעם איז די זון, א שטערן וואס אנטהאלט 99.86% פון דער מאסע פון דער זון סיסטעם; און פון וואס בלייבט איז דער גרעסטער טייל פון דער מאסע אין יופיטער.
די אויסערווייניקסטע גאז ריזן, וואס האבן א גאנץ גרעסערע מאסע ווי די ערדישע פלאנענטן, זענען: יופיטער סאטורן אוראנוס נעפטון די צוויי גרעסטע, יופיטער און סאטורן, זענען צוזאמענגעשטעלט מערסטנס פון וואסערשטאף און העליום; די צוויי דרויסנדיקע, אוראנוס און נעפטון, זענען אייז ריזן, מיט א סך וואסער, אמאניאק און מעטאן.
צום ביישפיל, ווענוס איז בערך 0.33 ווייטער פון דער זון ווי מערקור, ווי אבער סאטורן איז 4.3 אינדרויסן פון יופיטער פון יופיטער, און נעפטון ליגט 10.5 ארויס פון אוראנוס.
דאָס הייסט אַז מען קען קעגנשטעלן די וואָקאַַלן אין באַטאָנטע טראַפן צווישן דיאַלעקטן, הגם די קאָנקרעטע רעאַליזאַציע פון אַ וואָקאַל וואַריאירט פון דיאַלעקט צום דיאַלעקט.
די אופנים צו דעפינירן די דאָזיקע דיאַפאָנעמען קענען זיין דיאַכראָנישע אָדער סינכראָנישע (באַזירנדיק אויף וואַריאַביליטעט, וואָס מען זעט אין די דיאַלעקטן).
די ערשטע זיינען אָפּהענגיק פון אַ היסטאָרישער רעקאָנסטרוקציע און בכן היינט ניצט מען די סינכראָנישע סיסטעם און נאָר דאַן מאַכט אַ רעקאָנסטרוקציע פונעם פריערדיקן וואָקאַליזם.
מאַקס וויינרייך, וואָס האָט פּרובירט צו אַנטוויקלען אַ דיאַכראָנישע סיסטעם, האָט דעפינירט צוויי עיקרים צו טיילן די וואָקאַלן: לערכדיקע קדמון־רעאַליזאַציע און היסטאָרישע באַזונדערקייטן: 1: וואָקאַלן וואָס זיינען געווען און געבליבן קורץ; 2: וואָקאַלן וואָס זיינען געווען און געבליבן לאַנג ; 3: לכתחילה קורצע וואָקאַלן, וואָס זיינען פאַרלענגערט געוואָרן; 4: היסטאָרישע דיפטאָנגען; 5: ספּעציעלע גרופּע.
זיי דארפן זיך לערנען צו אָפּטיילן בעיקר צווישן אַזעלכע ווערטער וואָס האָבן אַן אַנדער משמעות, ווי למשל: טויג קעגן טייג, וואוינט קעגן וויינט אד"גל ) וּ רעדן זיי אַרויס ; אַזוי איז אויך באַשטימט אין דער כלל שפּראַך.
מען האָט געהאַט אַ מעגלעכקייט צו אינטערוויואירן נאָר די לעצטע רעשטלעך רעדער, אָבער מיט דער הילף פון ליטעראַרישע מקורים זיינען די פּרטים פון אינעווייניקסטע סיסטעם מערבדיקע דיאַלעקטן אַנטדעקט געוואָרן.
מערקצייכנס אין יידישע דיאַלעקטאָלאָגיע די פאַרשיידנקייט פון די שפּראַך מינים באַרירט אַלערלייע לינגוויסטישע אַספּעקטן: לעקסיק, פאָנעטיק, מאָרפאָלאָגיע און סינטאַקסיס.
דער מערסטן קלאָרער אונטערשייד צווישן מזרח און מערב איז די קאָמפּאָזיציע פון שפּראַך־חלקים: אַ שטאַרקער סלאַווישער קאָמפּאָנענט אין מזרחדיקע דיאַלעקטן, וואָס כמעט פעלט אין מערבדיקע דיאַלעקטן, און די באַמערקלעכע פאַרגרעסערונג פון ווערטער, וואָס שטאַמען פון לעזישע שפּראַכן, אויף מערב.
די יידישע שפּראַך איז געווען פּאָפּולער צווישן די יידן אין אַ סך לענדער אין אייראָפּע, און דערפאַר האָבן זיך אַנטוויקלט אַ ריי מינים יידישע דיאַלעקטן, אַריינגערעכנט די היינט־צייטיקע פּוילישער, אוקראַאינישער און ליטווישער דיאַלעקטן.
עס האָט זיך אַנטוויקלט און שפּעטער באַקומט אַ גרויסע שטיצע פון יידישע לינגוויסטן און לערער אַ כלל שפּראַך, וואס אבער דער המון עם האט קיינמאל נישט אנגענומען.