polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
אין דער צײַטונג האָט זי אויסגעזאָגט איר מיינונג וועגן דער פּוילישער רעוואָלוציע, און האָט באַהויפּטעט אַז זי איז נאָר מעגליך אויב עס וועט פאָרקומען ענליכע רעוואָלוציעס אין די שכנותדיקע מדינות – דײַטשלאַנד, עסטרײַך און רוסלאַנד, און אַז דער קאַמף קעגן קאַפּיטאַליזם איז וויכטיקער פאַר דעם קאַמף פאַר דעם פּוילישן קאַמף פאַר אומאָפּהענגיקײַט.
ראָזאַ לוקסעמבורג (; אויך ראָזאַליאַ ; 5טן מערץ, 1870 אדער 1871 - 15טן יאנואר, 1919) איז געווען אַ אידיש־פּוילישע מאַרקסיסט, פֿילאסאף, עקאנאמיקערין, רעוואלוציאנערישע סאציאַליסט און פעמיניסטישע דענקער, וואס איז געווארן א נאַטוראַליזירטע דייטשע בירגערין ביים עלטער פון 28.
זי האט אָרגאַניזירט אַ סאָציאַליסטישע אויפֿשטאַנד אין דײַטשלאנד, נאָכן דורכפאַל פון דעם אויפֿשטאַנד איז זי דערהרגעט געוואָרן דורך די פֿרײקאָר – אַ װײַט־רעכטע מיליציע.
נאָכדעם וואָס די האט געשטיצט דייטשע באַטייליקונג אין דער ערשטער וועלט-מלחמה אין 1915, האבן לוקסעמבורג און קאַרל ליבקנעכט געגרינדעט די ספאַרטאַקוס ליגע וואָס איז סוף־כל־סוף געווארן די קאמוניסטישע פאַרטיי פֿון דייטשלאנד .
אין סוף פון דער מלחמה האָט גרינבערג זיך אומגעקערט קיין לעמבערג און אין נאָוועמבער 1918 איז ער געוואָרן אן עד פון א שוידערלעכן פּאָגראָם, וואָס פּאָליאקן האָבן געמאכט אויף די לעמבערגער ייִדן.
דאָרט איז ער געוואָרן באנאנד מיט פּרץ מארקיש און מלך ראוויטש איינער פון די גרינדער פון דער ייִדישער עקספּרעסיִאָניסטישער ליטעראטור-גרופּע "כאליאסטרע".
ערב זײַן אוועקפאָרן איז אין ווארשע ארויסגעגעבן געוואָרן זײַן לידער-זאמלונג "קריג אויף דער ערד", אן איבערגעארבעטער וואריִאנט פון דער זאמלונג "ערגעץ אויף פעלדער".
פאר זײַן העברעיִשער שאפונג איז ער באלוינט געוואָרן מיט חיים נחמן ביאליק-פּרײַז , מיט מלוכה-פּרײַז פון ישראל , מיטן טיטל פון ערן-דאָקטאָר פונעם תל-אָביבער אוניווערסיטעט .
א שם פון א גרויסן העברעישן דיכטער האָט אורי צבי גרינבערגן געבראכט זײַן געווידמעט דעם חורבן פונעם אייראָפּעיִשן ייִדנטום לידער-בוך "רחובות הנהר", וואָס איז דערשינען אין 1951.
אורי צבי גרינבערג (22סטן סעפטעמבער 1896, בילקאמין, מזרח-גאליציע – 9טן מיי 1981, רמת גן) איז געווען איינער פון די גרעסטער דיכטער-עקספּרעסיִאָניסטן אין ייִדישער און העברעיִשער ליטעראטור, דעפּוטאט פון דער ערשטער כנסת פון חרות-פּארטיי, לארעאט פון ישראל פריז פאר קינסטלערישער ליטעראטור פארן 1957 יאָר.
אין 1981 האָט ער פארענדיקט דעם היסטאָריע פאַקולטעט פונעם מאָסקווער מלוכה-אוניווערסיטעט, זיך ספּעציִאַליזירנדיק אין דער נײַער געשיכטע פון רוסלאַנד.
אין 1986 האָט מיכאל דאַווידאָוו פאַרטיידיקט אַ קאַנדידאַט-דיסערטאַציע אויף דער טעמע "מאָנאָפּאָל און קאָנקורענץ אין דער צוקער-אינדוסטריע פון רוסלאַנד פונעם אָנהייב 20טן יאָרהונדערט".
אין 2004 האָט ער פאַרענדיקט אַ דאָקטאַר-דיסערטאַציע אויף דער טעמע "מאַרק און מאַרק-פאַרבינדונגען פון רוסלאַנד אין סוף 19טן - אָנהייב 20טן יאָרהונדערט .
נאָך דער אַרמיי-דינסט אין דער ישראלדיקער אַרמיי האָט דוב-בער קערלער זיך געלערנט אינעם העברעיִשן אוניווערסיטעט אין ירושלים און גראַדויִרט מיט אַ באקאַלאַוור דיפּלאָם אין אַלגעמיינער און אינדאָ-אייראָפּעיִשער לינגוויסטיק און אין יידישער ליטעראַטור.
אין 1984 האָט ער אָנגעהויבן זיך לערנען אין דאָקטאָראַנטור פונעם אָקספֿאָרדער אוניווערסיטעט, וווּ ער איז געוואָרן דער ערשטער דאָקטאָראַנט, וואָס האָט זיך ספּעציִאַליזירט אין ייִדיש-שטודיעס.
זײַן דאָקטאָראַט-אַרבעט וועגן מקורים פון דער הײַנטצײַטיקער ייִדישער ליטעראַטור-שפּראַך אין מזרח-אייראָפּע האָט דוב-בער פאַרטיידיקט אין 1988.
די מאָנאָגראַפיע איז אין 2004 באַלוינט געוואָרן פון דער מאָדערנער שפראַך אַסאָציאַציע פון אַמעריקע ווי די בעסטע אָפּגעדרוקטע ענגליש-שפּראַכיקע פאָרש-אַרבעט איבער ייִדיש פאַר די לעצטע פינף יאָר.
אין 2001 איז ער אַריבערגעפאָרן אין די פאַראייניקטע שטאַטן וווּ ער פאַרנעמט די כּהן-קאַטעדרע פון ייִדיש-שטודיעס אין דעם אינידאנע אוניווערסיטעט, אין בלומינגטאָן.
זינט 2002 שטייט ער בראָש פונעם , וואָס אין זײַנע ראַמען ווערן אויפגענומען אויפן ווידעאָ אינטערוויוען מיט די עלטערע ייִדיש-רעדנדיקע אין אוקראַיִנע, מאָלדאָווע, רומעניע און אַ ריי אַנדערע ערטער אין מזרח-אייראָפּע.
דוב־בער קערלער איז אַ ייִדישער לינגוויסט, רעדאַקטאָר און דיכטער (פּאָעטישע ווערק פאַרעפנטלעכט ער אונטערן פּען-נאָמען 'באָריס קאַרלאָוו').
אנהייב האבן זיי געוואלט אנטלויפן פון ווילנע, אדער קיין ווארשעווער געטא, אדער קיין ביאליסטאק, ווי דער לעבן איז געווען אביסל גרינגער, און די נאציס האבן נישט דורכגעפירט, אזויפיל בלוטיקע אקציעס, ווי אין ווילנע.
אין אנהייב 1943, ביי דער ענדע פון "רעלאטיווע שטילקייט", זענען יידן אנטלאפן פון געטא צו די וועלדער, די נאנטע ארבעט צווישן די דרויסענדיקע פארטיזאנער גרופעס און די יידישע, האבן געברענגט די נאציס צו אונטערנעמען שטרענגע שריט, זיי האבן פארלאנגט 50 ארבעטער, גענז האט באשלאסן צו שיקן פארטיזאנער, די יונגען האבן זיך באהאלטן, ער האט עס געטון מיטן ציל אפצושוואכן די פארטיזאנער, און זיי דערווייטערן פון ווילנע.
ס'איז באַוווּסט בלויז זײַנס אַ ליד, וואָס איז פאַרעפנטלעכט געוואָרן אין דער קאָלעקטיווער זאַמלונג פון סאָוועטישע ייִדישע שרײַבער "פאַרן היימלאַנד, אין שלאַכט!" נאָך דער מלחמה האָט ער אָנגעהויבן צו שרײַבן פּראָזע אויף רוסיש.
דאָס זײַנען געווען די גרעסערע דערציילונג "די גרינע שאָטנס" , וואָס איר רוסישער וואַריִאַנט איז אָנגערופן געוואָרן «» , און דער ראָמאַן "דער פרילינג אויפן אָדער" , וואָס הייסט אויף רוסיש " ".
אין 1933 – 1934 איז ער געווען דער דירעקטאָר פונעם ביראָבידזשאַנער ייִדישן מלוכה-טעאַטער און דער אָנפירער פון די געגנטלעכע ראַדיִאָ-אויסדיקציעס אויף ייִדיש.
ער האָט אויך איבערגעזעצט אין ייִדיש לידער פון אלעקסאנדער פּושקין, מיכאַיִל לערמאָנטאָוו און וולאַדימיר מאַיאַקאָווסקי, אָנגעשריבן פאַרן ביראָבידזשאַנער טעאַטער די פּיעסע "מילך און האָניק", פאַרעפנטלעכט צוויי פּובליציסטישע ביכער – "ביראָבידזשאַן" און "דער וועג קיין בירעבידזאַן" .
פאַרעפנטלעכן לידער האָט ער אָנגעהויבן אין 1932 אויף די שפּאַלטן פון דער צײַטונג "ביראָבידזשאַנער שטערן", וואָס איר ערשטער רעדאַקטאָר איז געווען זײַן פאָטער.
ר' יחיאל איז געווען אן איידעם ביים גביר ר' אליה רייך פון ריישא, ער איז געקומען קיין קאלבאסאוו בשנת תקצ"ה, ער איז נפטר געווארן כ' תמוז תר"כ און ליגט באהאלטן אין אוהל אויף דעם קאלבאסאווער בית החיים.
ר' יחיאל האט איבער געלאזט זיינע קינדער, הרבנית רייצא וועלכע האט חתונה געהאט מיט ר' אברהם אהרן טייטלבוים דער עלטסטער זון פונעם ייטב לב פון סיגעט בנו יחידו הרה"ק רבי אשר ישעיה אין עלטער פון בלויז פערצן יאר חתנו ר' משה לאבין מ'דרוביטש
ער האט קיינמאל נישט געוואלט אנעמען א גרעסער רבנות שטעלע ווייל דער דברי חיים האט אים איינמאל אנגעוואונטשן "קאלבאסאווער רב, איר זאלט האבן אריכת ימים", האט ער פון דעם ארויסגענומען אז אזוי לאנג ער איז קאלבאסאווער רב איז ער מובטח מיט לאנגע יארן, וכך הוה ער האט איבערגעלעבט אלע זיינע אינגערע ברודער, ביז די 84 יאר אלט .
ר' אשר'ל האט איבער געלאזט זעקס טעכטער ער האט נישט געהאט קיין זון: הרבנית חיה אדל ברכה אשת הרה"ק ר' ברוך פינחס ראבינאוויטש פון סקאליע הרבנית רייצא אשת הרה"ק ר' חיים שלמה הלוי ראטנבערג בעל שמועה טובה מ'קאסאן הרבנית יסכה אשת הרה"ג ר' נחום הרבנית מלכה אשת הרה"ק ר' איתמר רויזנבוים פון נאדווארנא הרבנית פרומעט הרבנית באבי גיטל הי"ד אשת הרה"ק ר' מנחם מענדיל זיידא רובין הי"ד ראב"ד קאלבאסאוו
שפעטער נאך דער פטירה פון ר' אברהם אהרן האט געפלאקרט א מחלוקה און ר' אשר'ל געדינט דארט אלס רב ביז צו זיין פטירה ביום כ"א אלול תרע"ד אלט זייענדיג 68 יאר.
ר' אשר ישעי' רובין זי"ע ווי דערמאנט האט ר' חיליש אבערגעלאזט א זון אשר ישעי' וועלכער האט שפעטער חתונה געהאט צו הרבנית חנה שפרה בת ר' סענדר'ל פון קאמארנא, ער איז געבליבן וואונען אין קאמארנא שפעטער איז ער אריבער געקומען קיין קאלבאסאב.
ברוינוי אם אין האט זיך אנטוויקלט אין א וויכטיקער פעסטונג שטאט צוליב איר לאקאציע אויפן אין טייך, וואס איז געווען א טראנספארט רוטע פאר זאלץ פון די מינעס אין זאלצבורגער געגנט.
ווען אריסטאבולוס האָט זיך אומגעקערט קיין יהודה צוזאַמען מיט זײַן ברודער אלכסנדר, האָבן אייניקע מקורבים פונעם מלך אָנגעהויבן פאַרשרפּרייטן קלאַנגען, אַז די ברידער פּלאַנירן כלומרשט מאַכן אַן אַטעטנאַט אויף זייער פאָטער הורדוס.
די אויפפירונג פון אריסטובולוס און אלכסנדר, ווי אויך דער פאַקט, וואָס זיי זײַנען עפנטלעך אַרויסגעטראָטן קעגן דעם, וואָס דער מלך הורדוס האָט באַפוילן הינריכטן זייער מוטער מרים, האָט נאָך מער פאַרערגערט זייער לאַגע .
הורדוס האָט באַשולדיקט זיי פאַרן קיסר אוגוסטוס אינעם פּלאַנירן אַן אַטענטאַט אויפן אים, אָבער דער קיסר האָט געמאַכט אַ שלום-בית צווישן דעם פאָטער און די זין.
אָבער סוף-כל-סוף האָט זיך אַ חנפן מיטן נאָמען איריקלס, וועלכער איז צוגעשיקט געוואָרן דורך אנטיפּטרוסן, אײַנגעגעבן אָנרייצן הורדוסן אויף די זין.
ווען אריסטאבולוס איז געווען בערך דרײַצן יאָר אַלט, איז ער צוזאַמען מיט זײַן ברודער אלכסנדר געשיקט געוואָרן זיך דערציִען אין רוים, אין דער היים פונעם סענאטאָר גאַיוס אַסיניוס פּוליִאָ, אַלס פּאָטענציִעלע יורשים פונעם מלך.
די ערשטע פאר יאר נאך זיין חתונה האט ער געוואינט אין א"י, ער איז געווען באוויסט מיט א דערהויבנקייט אין הצנע לכת ווי אויך האט זיין פאטער ארויסגעוויזן א גרויס נאנטשאפט.
שנת תשל"ח האט ער זיך געצויגן קיין אמעריקע וואו זיין שווער הרב שלום מעכלאוויטש האט געוואוינט און איז אויך שנעל געווארן באוואוסט מיט זיין איידלקייט וואו ער האט געלערנט אין סקווירא כולל, און אויך געווען א מתפלל אין סאטמער בימ"ד, און אויך ביי זיין שווערס בימ"ד.
ביאגראפיע רבי ישעיה איז געבוירן געווארן י"א חשוון תש"ה אין ירושלים צו זיין פאטער רבי משולם זוסיא טווערסקי, טשערנאבלער רבי, און זיין מוטער בלומא טויבא, א טאכטער פון רבי יעקב מרדכי בראנדוויין פון סטרעטין אין ירושלים.
אין די שפורן פון דער אומאפהענגיקייט מלחמה זענען געבליבן אין דעם שטח פון ישראל 14 שטעט, אינעם עזה פאס צוויי שטעט, און אין יהודה ושומרון (אונטער יארדאנישער הערשאפט 7 שטעט.
די גרעסטע זענען געווען ירושלים מיט מער ווי 90 טויזנט באוואוינער , יפו מיט נאנט צו 52 טויזנט באוואוינער , חיפה מיט מער ווי 50 טויזנט באוואוינער , חברון, עזה און שכם מיט עטלעכע 17 טויזנט באוואוינער יעדע איינע, כמעט אלע אראבער, און לוד און רמלה מיט 11 טויזנט, מערסטנס אראבער.
אַזעלכע שורות פון איר, ווי "מיר צעקריגטע שוין מיט טאַטעס,/ מיר פאַרברענען אַלטע שמאַטעס." האָבן אָפּגעשפּיגלט שטימונגען פון אַ באַדײַטנדיקער טייל ייִדישער יוגנט.
אין יענעם פּעריִאָד איז לייב קוויטקאָ געווען באַנאַנד מיט דוד האָפשטיין און פּרץ מאַרקיש איינער פון די פירנדיקע דיכטער פון דער ליטעראַטור-פאַרייניקונג, באַוווּסטער אונטערן נאָמען "די קיִעווער גרופּע".
אין 1925 האָט ער זיך אומגעקערט אין סאָוועטישער אוקראַיִנע און איז געוואָרן אַ מיטגליד פון דער ליטעראַטור-אַסאָציִאַציע "אָקטאָבער" און אַ מיטגליד אין רעדקאָלעגיע פונעם זשורנאַל "די רויטע וועלט".
קאָנפליקטן מיט סאָוועטישע קאָמוניסטן און מיט דער סאָוועטישער ייִדישער ליטעראַטור-קריטיק האָבן געצוווּנגען דעם דיכטער פאַרלאָזט די רעדקאָלעגיע פון דעם זשורנאַל.
ער איז באַשולדיקט געוואָרן צוזאַמען מיט אַנדערע אָנפירער פונעם ייִדישן אַנטי-פאַשיסטישן קאָמיטעט אינעם פאַראַטן דעם ראַטן-פאַרבאַנד אין די ראַמען פון דער אַנטי-סעמיטישער קאַמפּאַניע פונעם סוף 40ער - אָנהייב 50ער יאָרן פונעם פאָריקן יאָרהונדערט.
בעת דער מלחמה צווישן דײַטשלאַנד און דעם ראַטנפאַרבאַנד איז ער געוואָרן אַ מיטגליד פונעם פּרעזידיִום פון דעם ייִדישן אַנטי-פאַשיסטישן קאָמיטעט און אַ מיטגליד אין רעדקאָלעגיע פון זײַן צײַטונג "אייניקייט".
די רציחה וואָס גאנטע און זיינע היידאַמאַקעס האָבן דאַן אין אומאַן אַרויסגעוויזן צו די אידן, איז געווען אַזוי גרויס, אַז אפילו אויף אַלטע לייט, אויף פרויען און קליינע קינדער האָבן זיי זיך ניט דערבאַרימט.
זיי האָבן פון די דעכער געוואָרפן קראַנקע מענטשן, און רייטנדיג איבער די גאַסן, האָבן זיי אויף די שפּיצן פון זייערע לאַנגע שפּיזן געטראָגן קליינע אידישע קינדער.
העכער צוואנציג טויזנט אידן זענען דאַן געפאַלן טויט דורך די שרעקליכע מיתות משונות, וואָס נאָר אַ בייזער טייוול, אַ בלוטיגער אכזר, האָט געקענט צוטראַכטן.
נאָך דעם ווי די שחיטות זיינען אָפּגעשטעלט געוואָרן, האָבן אידן אויסגעדריקט זייער גרויסן צער אין קינות, אין סליחות און אין קלאָג-לידער, וואָס זיינען געשאַפן געוואָרן.
און צווישן יענע קלאָג-לידער, וואָס זענען אין אוקראַינע איבערגעגאַנגען פון דור צו דור, איז אויך געווען איינע, וואָס מען האָט מיט אַ טרויעריגן ניגון געזונגען אויף יודיש:
רבי דוד חזן, אַ תלמיד פון בעל שם טוב, וועלכער איז געראַטעוועט געוואָרן פון דער שחיטה דורכדעם וואס ער האָט זיך באַהאַלטן אין אַ גרוב אין אומאַן, האָט אָנגעשריבן אַ קונטרס “חרב גאנטע”, אין וועלכן ער שילדערט די גרויזאַמע געשעענישן און ווי ער האָט געבראַכט די קדושים צו קבורה אויפן אַלטן בית החיים אין אומאַן.
אין אומאַן זענען נאָך ביזן היינטיגן טאָג פאַרבליבן פרומע אידן, וועלכע פאַרפעלן ניט קיין איין יאָר צו פאַסטן אין דעם טאָג ווען די גרויסע שחיטה איז פאָרגעקומען.
"דזשעניפער עניסטאן", האט געשפילט די כאראקטער פון "ריטשל גרין", זי איז פארטון אין די מאדע, האט געארבעט אין פארשידענע ערטער און געבוירן א קינד אין די 10 פעריאדן פון די פילם.
"קארטני קוקס" שפילט די כאראקטער פון "מאניקע געלער", זי איז די "מאמע" פון די גרופע, וואס איז איר ארבעט איז דורכאויס די סעריע, א שעף (קעכערין} אין פארשידענע רעסטאָראַנטן.
זיינע סברות, אַז נייע צעלן שטאַמען פון פאָרויסיקע, האָט באַקומען די באַשטעטיקונג אין ווערק פון אַנדערע פאָרשער און אויך זיינע אייגענע אַרבעטן וועגן איי־צעברעקלונג און טיילונגען אין מוסקל־פיברע.
דעם עיקר, אַז די צעלן מערן זיך דורך טיילונג און אַזוי פאָרמירן די געוועבן און גלידער ביי בעלי־חיים, האָט רעמאַק פאָרמולירט אין 1852 און אין שפּעטערדיקע ווערק.
חוץ דעם ,ער איז געווען דער מחבר פון רעיון, אַז די צעל־טיילונג הייבט זיך אָן מיט דער קערן־טיילונג, די אידעע, וואָס מען האָט זי בשלמות פאַרשטאַנען נאָר אַ סך שפּעטער.
אין דאָזיקע יאָרן האָבן די פאָרשער (גאָטפריד ערענבערג, יאָהאַן פּורקיניע, גוסטאַוו וואַלענטין און קורץ שפּעטער טעאָדאָר שוואַן, אַלבערט קעליקער) געמאַכט די ערשטע מאָרפאָלאָגישע אָבסערוואַציעס פון נערווישע צעלולאַרע סטרוקטורן און רעמאַק איז געווען איינער פון די פּיאָנערן אין נייראָן פאָרשונג.
ער האָט אויסגעוויזן, אַז די "אַרויסוואַקסן" און נייראָנען זיינען פאַרבונדן און אַז נערוו פיברעס זיינען קיין "רערלעך" מיט חלל ניט און להיפּוך זיי שליסן איין ספּעציפישע סטרוקטורן .
בילדונג און אַקאַדעמישע קאַריערע רעמאַק האָט שטודירט אינעם פרידריך ווילהעלם אוניווערסיטעט אין בערלין, וואָס ער האָט געענדיקט אין 1838 אַלץ אַ נייראָ־וויסנשאַפטלער.
די אידעען און אַרויספירן רעמאַקס וועגן צעל טיילונג, וואָס זיינען געוואָרן זייער אַ וויכטיקער שריט אין דער אַנטוויקלונג פון צעל־ביאָלאָגיע, זיינען געוואָרן פּלאַגיאירט דורך זיין פריינד, באַרימטן פאָרשער, רודאָלף ווירכאָוון.
די וויכטיקסטע אויסגעפינסן זיינע זיינען די באַשרייבונג פון נערוו פיברע סטרוקטור, איבערקוק פון די פאָרשטעלונגען וועגן עמבריאָנישע בלעטער און די אַנטדעקונגען פון פונדאַמענטאַלן געזעץ, אַז אַלע צעלן שטאַמען נאָר פון אַנדערע צעלן דורך צעל־טיילונג אַסאָציאירט מיט דער טיילונג פונעם קערן.
ער האָט זיך געלערנט אינעם העברעיִשן אוניווערסיטעט אין ירושלים און אין 2005 פאַרטיידיקט זײַן דאָקטאָר-דיסערטאַציע אויף דער טעמע "דאָס רוסישע ייִדנטום אונטער דער צאַריסטישער מיליטערישער פאַרוואַלטונג בעת דער ערשטער וועלט-מלחמה".
זינט 2006 שטייט סעמיאָן גאָלדין בראש פונעם טשייז-צענטער פאַר ייִדישע שטודיעס אויף דער רוסישער שפּראַך בײַם העברעיִשן אוניווערסיטעט אין ירושלים.
דער צענטער פירט אַ צעצווײַגטע אונטעריכטערישע אַרבעט אין אוניווערסיטעטן פונעם געוועזענעם ראַטנפאַרבאנד – אין מאָסקווע, פּעטערבורג, קיִעוו, מינסק, לעמבערג, אָדעס אא"וו.
זינט 2008 איז סעמיאָן גאָלדין דער דירעקטאַר פון נעווזלינס פאָרשערישן צענטער פאַר רוסישן און מזרח-אייראָפּעיִשן ייִדנטום בײַם העברעיִשן אוניווערסיטעט.
אין 1967 אין האָמעל, ווײַסרוסלאַנד, דעמאלט ראַטנפאַרבאַנד) איז אַ ישראלדיקער היסטאָריקער, אַ מומחה אויף דער געשיכטע פונעם פּוילישן און רוסלענדישן ייִדנטום.
אין סוף 1930ער יאָרן האָט דער ביראָבידזשאַנער ייִדישער מלוכה-טעאַטער געשטעלט העשל ראַבינקאָווס פּיעסע "ראובן בורלעס" און בשעת דער צווייטער וועלט-מלחמה – זײַן פּיעסע "אין די קרימער בערג".
נאָך דער מלחמה האָט העשל ראַבינקאָוו געאַרבעט איבער אַ היסטאָרישער דראַמע געווידמעט אברהם גאָלדפאַדענען און געווען איינער פון די מחברים פונעם אַלמאַנאַך "ביראָבידזשאַן".
אין 1949, בעת אַנטי-סעמיטישע רדיפות אינעם ראַטנפאַרבאנד איז העשל ראַבינקאָוו אַרעסטירט געוואָרן אין די ראַמען פון אַזוי גערופענעם "ביראָבידזשאַנער ענין" צוזאַמען מיט די ביראָבידזשאַנער שרײַבער ישראל עמיִאָט, בוזי מילער און נחום פרידמאַן.
וועלוול טשערנין, "'דער באָבע מערעס אַן אַלטער טלית': דער אַטעיִזם און די ייִדישקייט אין ביראָבידזשאַן פונעם אָנהייב 60ער יאָרן אויפן בײַשפּיל פון העשל ראַבינקאָווס דערציילונג 'נײַ-שטאָט'", מזרח, ב.
העשל ראַבינקאָוו איז געווען אַ ייִדישער שרײַבער און דראַמאַטורג, וועמענס לעבן און שאַפונג זײַנען געווען ענג פאַרבונדן מיט דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט.
לאָזשבאן איז די צווייטע גירסא פון דער אָריגינעלער לאָגישער שפראך לאגלאן, און איז געוואָרן זיין אייגענע שפראך אין 1987 דורך דער לאָגישע שפראך גרופע על מנת צו מאכן לאָגלאן מער נוצלעך און במציאות.
אין 1906 אויף דער 3טער אַלרוסלענדישער קאָנפערענץ פון ציוניסטן אין העלסינפאָרס איז ער אויסדערוויילט געוואָרן אַלס מיטגליד פונעם צענטראַל-קאָמיטעט ווי אַ פאָרשטייער פון ווילנע.
אין 1948 איז אריה לייב יפה אומגעקומען אין רעזולטאַט פונעם אויפרײַס פון אַ באָמבע, וועלכע איז אונטערגעלייגט געוואָרן דורך אַראַבישע טעראָריסטן אין דער געבײַדע פון דער ייִדישער אַגענטור אין ירושלים.
דעם נאָמען פון לייב יפה טראָגן גאַסן אין עטלעכע שטעט פון ישראל: ירושלים, באר-שבע, נתניה און רמת-גן, ווי אויך דער מושב תלמי-יפה אויפן דרום פון ישראל.
טשארטקאוו ווערט דערמאנט צום ערשטן מאל אין 1522, ווען דער פוילישער מלך סיגיזמונט דער אלטער האט געגעבן דעם באזיץ צום שטעטל צו יעזשי טשארטקאווסקי און געגעבן אים רשות צו געבן דאס שטעטל זיין נאמען, טשארטקאוו.
וכאשר באו האויבים וצרים על העיר נכנס המקובל הנ"ל לבית הכנסת ושלש מאות בעלי בתים עמו, כולם חכמים גדולים וכולם מלובשים בתכריכין ובטליתו' על ראשיהם ועסקו בתפילה גדולה עד שבאו האויבים לעיר ונהרגו שם כולם בבית הכנסת על אדמת קדש הי"ד.
באקאנט פון אים זענען זיין מאמר וועגן די מ"ב מסעות און איבערהויפט דער בריוו וועגן די עשר מכות וועלכער איז א וואונדערליכער פירוש אויף א מאמר פונעם ארי הק' און איז אנגענומען אלס סגולה צו לערנען אום ערב פסח אדער פסח אויפדערנאכט.
ביאגראפיע ר' שמשון איז געבוירן געווארן אין יאר ה'ש"ס אין דער שטאט קארעץ וואס איז אין וואהלין, דעמאלסט אין פוילן, צו זיין פאטער ר' פסח, אן איידעם פון ר' שמשון, זון פון ר' בצלאל, א ברודער פונעם מהר"ל פון פראג.
מענסטרואציע איז א פונקטליכע הארמאן זייגער וואס רעגולירט די אנטוויקלונג פונעם פאליקל, ארויספלוס פון עסטראגען, אויפבוי פון א דיקע ליינינג אינעם יוטערעס פאר אוואולאציע, דער ארויסגוס פון גרויסע קוואנטומען פון קלארע סערוויקל מיוקוס, דער פלייץ וואס רייצט אן אוואולאציע און דער טויש צו א ווייכע ליינינג אינעם יוטערעס נאך אוואולאציע ווען דער אויפגעריסענער פאליקל הייבט אן צו פאבריצירן פראגעסטעראן.
אין א פרוי וואס איז פערטיל, ברענגט דער נארמאלער אויפבוי פון א פעסטע דיקע ליינינג אין יוטערעס, נאכגעפאלגט דורך א ווייכע ליינינג אין צווייטן העלפט חודש, א רעגולערע און גלייכע פלוס פון מענסטרועל בלוט.
ווען די מאס פון טעג צווישן מענסטרועלע פעריאדן טוישט זיך צו שטארק איז עס א צייכן פון א פעלער ערגעץ אין דעם זייגער וואס רעגולירט די געהעריגע אויפבוי פון דעם יוטערעס ליינינג און קען האבן א שייכות מיט א מאנגל אין אוואולאציע, שוואכע אוואולאציע, אדער עפעס אן אפנויג פון נארמאלן סדר פון הארמאן רעגולירונג.
געוויס קענען פרויען מיט אומרעגולערע פע ך פלמצף חל ףיריאדן אוויולעיטן און ווערן שוואנגערדיג, אבער אויב זיי אוויולעיטן, איז עס מעגליך שפעט אדער נישט יעדן חודש.
די סיבה פארוואס א רעגולערע ציקל ווייזט אויף אוואולאציע איז, אז פראגעסטעראן וואס ווערט ארויסגעלאזט נאר נאכדעם וואס אוואולאציע האט שוין פאסירט, מאכט ווייך די ליינינג פונעם יוטערעס, און ביים סוף פונעם ציקל וועט זיך עס בעסער און ריינער אפשיילן.
אומרעגולערע פיריאדס זענען אן אנדייטונג אז די ליינונג שיילט זיך שטאפלווייז, אנשטאט א שטארקע שיילונג פון די גאנצע דיקקייט, און זענען א צייכן פון הארמאן און אוואולאציע אומארדענונג.
אבער ביז'ן עלטער פון פופצן–זעכצן יאר דארפן זיי שוין סטאביליזירט און אנקומען בערך יעדע 28 טעג, דויערן פיר ביז פינף טעג, געווענטליך זיין געדיכטער דעם ערשטן אדער צווייטן טאג און ווערן ווייניגער און ווייניגער ביז ס'ווערט נאר אביסל פלעקן דעם לעצטן טאג.
מענסטרואַציע אדער וסת איז א פיזיאלאגיש-הארמאנישער פראצעס וואס פאסירט אין א פעריאדישן אופן אין דעם קערפער פון א נקבה ביי מענטשן און ביי א טייל פון זויגערס, וואס איז נייטיק פאר רעפראדוקציע.
אינעם קערפער פון א מענטשלעכער נקיבה פאסירט מענסטרואציע בערך איין מאל א חודש דורכאויס דער תקופה פון איר פרוכבארקייט, אנהייבנדיג פון איר געשלעכטלעכער דערוואקסנהייט און ביזן איבערגאנג עלטער .
בעת דער צווייטער וועלט־מלחמה האָט ער במשך פֿון פיר יאָר געדינט אין דער אויסטראַלישער אַרמיי צוזאַמען מיט יאָסל בערגנער , וואָס ער האָט שוין פֿריִער באַגעגנט אין "הײַאַס" אין וואַרשע און מיט וועמען ער איז געפֿאָרן קיין אויסטראַליע.
אויך האָט ער געאַרבעט אין דער ישׂראלדיקער נאַציאָנאַלער ביבליאָטעק, וווּ ער האָט אָנגעפֿירט די סעקציע פֿון ייִדישע כתב־ידן, בפֿרט דעם עזבון פֿונעם ייִדישן שרײַבער מלך ראוויטש.
דאָס בוך דערציילט וועגן די איבערלעבונגען פֿון מענטשן וואָס האָבן געוואַנדערט צווישן פּוילן, אויסטראַליע און ישׂראל, די דרײַ סטאַנציעס פֿון בירשטיינס לעבן.
א חרדישע שפיל וועט קיינמאל נישט האבן קיין אקטיארן פון מענער און פרויען אינאיינעם, עס וועט אדער זיין א שפיל פון בלויז מענער אקטיארן אדער בלויז פרויען אקטריסקעס.
די ערשטע פראפעסיאנעלע חרדישע שפיל אין ניו יארק פארצוקומען אין א זאל, איז געווען אום יאר תשכ"ח אין מאנהעטן סענטער ווי מ'האט אויפגעשפילט די באקאנטע מעשה פון מכירת יוסף אנגעפירט און דירעקטעד דורכן מייסטער שרייבער, דירעקטאר, און אקטיאר שלמה פערל וואס האט געשפילט יעקב אינעם שפיל.
מונקאטש אין מונקאטש פלעגט יארן לאנג פארקומען העכסט פראפעסיאנעלע שפילן ביים רבין אויפן טיש, אנגעפירט דורך דעם אומפארגעסליכן וואלף גוטמאן ז"ל און די אקטיארן זענען געווען א שטייגער ווי ר' ישעי פערל, קאפיל עלבויגן זיין ברודער ר' אהרן עלבויגן ז"ל, און נאך אנדערע
בארימטע אידישע שפילן די לעצטע געדאנק בוסתנאי יוסף שפיל על נהרות בבל סליחות נאכט אין קיעוו א בליק אויף צוריק בייגעשטאנען דעם נסיון דער פראגער גולם דער גולם פון פראג שפאנישע אינקוויזיציע המלאך הגואל דער שטאט פון שרעק דער שווארצער אוצר
אין די לעצטע פאר יאר האט קרן חתנים, די ארגאניזאציע אונטערן באבוב 48 סעקטע, אפגעשטעלט דאס מאכן די שפילן, נאכן נישט קענען ציען גענוג אויפמערקזאמקייט איבער די אנדערע פארטיי, קופת חתנים דבאבוב 45 און ווי אויך די גרעסערע שפילן.
סאטמאר אין סאטמאר קרית יואל פלעגט אין נו"ן יארן פארקומען יעדן פורים אויפן טיש, לענגערע העכסט פראפעסיאנעלע-שפילן אהערגעשטעלט דורכן טאלאנטפולן בעל מספר פאר קינדער חיים הערש מענדלאוויטש.
גריגאָרי קאַנאָוויטשעס ביכער זײַנען דערשינען אין איבערזעצונגען אויף צוועלף שפּראַכן, בתוכם ענגליש, דײַטש, העברעיִש, פראַנצויזיש, טשעכיש, פּויליש, אונגאַריש, עספּעראַנטאָ און נאך.
אויסצוגן פון זײַן ראָמען "פייגל איבערן בית-עלמין" און "באַזונדערע דערציילונגען" זײַנען פאַרעפנטלעכט געוואָרן אין איבערזעצונגען אויף ייִדיש אויף די שפּאַלטן פון "ביראָבידזשאַנער שטערן" און "ירושלימער אַלמאַנאַך".
גריגאָרי קאַנאָוויטש (רוסיש: , ליטוויש: , העברעיש: גריגורי כנוביץ; דער ארגינעלער נאָמען – יעקב קאַנאָוויטש, געבוירן אין 1929, אינעם שטעטל יאַנאָווע לעבן קאָוונע) איז אַ רוסיש-שפּראַכיקער ייִדישער שרײַבער.
נאך זיין חתונה איז ער געווארן נאנט מיטן טשעבינער רב, זיין ווייב'ס שטיף־זיידע, ווי אויך צו אנדערע גדולי תורה , צווישן זיי דער "סטייפלער", הרב יעקב ישראל קאניעווסקי.
עטלעכע יאר האט ער געלערנט אינעם כולל פון דער סלאבאדקער ישיבה, און א שטיק צייט איז ער געווען א ר"מ אין ישיבת חמד וואס איז געווען געפירט פון רב פונעם מושב, הרב שלמה נח קרול.
אלול תשכ"ז , צוויי יאר נאף דער פטירה פונעם טשעבינער רב, האט מען אים באשטימט צו ווערן א ראש ישיבה אין דער טשעבינער ישיבה אין ירושלים וואו ער האט אויפגעשטעלט אסאך תלמידים.
ביאגראפיע רבי מאיר הלוי איז געבוירן געווארן צו זיין פאטער רבי שמואל סג"ל הלוי ראטנבערג, אן אייניקל פונעם של"ה, און צו זיין מוטער פייגא אן אייניקל פונעם ש"ך.
רבנות ווען הרב אברהם יהושע העשיל האט פארלאזט דאס אפטער רבנות אין תקס"ח, האט רבי מאיר איבערגענומען די שטעלע, וואס ער האט געהאלטן ביז זיין לעצטן טאג אין תקצ"א.
דער גלח שפרינגט פלוצלינג ארויס אויף זיי מיט דעם רב'ס חלף און סטראשעט צו מארדן קאליסטאו מיט דעם מעסער, און ארויפווארפן די שולד אויף זאקארי און דעם רב.
דער גלח גיבט אים אן אויסוואהל, אדער ווערט קאליסטאו גע'הרג'ט און מען טרייבט ארויס אלע אידן פון האלאנד, אדער גיבט זאקארי ארויס די געהיימע פלאץ ווי זיין זיידעס אוצר איז באהאלטן.
דערביי אנטדעקט ער פאר זאקארי אז זיין זיידע - פתחי'ס פאטער - עמנואל איז געווען פון די רייכסטע אידן אין שפאניע, און ביים גירוש האט ער איבערגעלאזט אין שפאניע זיין ריזיגען פארמעגן, וואס אסאך האבן שוין פרובירט צו זוכן אבער נישט געפינען.
סצענע 6 - אין אינקוויזיצע קעלער - שפאניע ווארטענדיג אויף זייער אויספארשונג אין אינקוויזיציע קעלער פרובירט דער מעיאר זיך צו בארואיגן אז מיט אים וועט קיין שלעכט נישט פאסירען, און ווארנט עמנואל אז ער זאל אין קיין פאל נישט מודה זיין אין זיין אידישע אפשטאם.
צולייגענדיג, אז אויך אויב ווערט מען יא געוואויר אז עמנואל איז א איד, טאר ער נישט פארציילן אז די אורזאך פון זייער באזוך איז צוליב דעם אוצר, סטראשענענדיג אז אויב וועט ער פארציילן וועט ער נקמה נעמען אין זיין פאמיליע און אזוי אויך אין אלע אידן פון האלאנד.
זיי האבן טאקע אנהייב פרובירט צו לייקענען, אבער דער אויספארשער האט זיך ארויסגעשטעלט צו זיין נישט קיין צווייטער ווי דער גלח ראמידיוס דע קורטעס, וואס האט זיי ביידע נאך געקענט בעפאר מ'האט אים פארשיקט פון האלאנד.
סצענע 5 - אין מארק - שפאניע אנקומענדיג אין שפאניע ווערט דער מעיאר אפגעווארט דורך דעם גאווערנאר פון בארצעלאנע , וועלכע האט ערלעדיגט ביי זיין זון אז דער מעיאר פון האלאנד זאל נישט דארפן דורכגיין קיין גרעניץ אויספארשונג ביים אריינקומען אין לאנד.
סיפּור־המעשה די אונטערן אויווען געשיכטע ווערט אפגעשפילט אין די צייטן פון גירוש שפאניע בשנת רס"ב , ווען אלע אידן וועלכע האבן געוואוינט אין שפאניע האבן זיך געקענט אויסוועלן זיך צו שמד'ן צו קריסטענטום אדער צו פארלאזן דאס לאנד מיט זייערע גאנצע פארמעגן הינטער זיך.