polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
צוליב דער סיבה, האט ער זיין ערשטער ספר "סמא דחיי" געדרוקט אין ווארשע, בשעת די איבריגע פון זיינע ספרים האט ער געדרוקט אין וויען, הויפּטשטאָט פון עסטרייך.
זיין זון איז געווען רבי בנימין וואלף לעוו מווערבוי, און זיין אייניקל איז רבי ירמיהו לעוו פון די מערסט באקאנטע רבנים פון אונגארן אין די 19טער יאָרהונדערט, ומהבולטים ברבני קהילות סטאטוס קווא אַנטי.
זיינע ספרים שו"ת שמן רוקח סמא דחיי - דרושים זר זהב על ספר המקח והממכר של רב האי גאון שמן רוקח - חידושי הלכה יבין שמועה - ביאורים על מאמרי חז"ל שערי דעה - על שולחן ערוך יורה דעה
ביי דער ערשטער וועלט-מלחמה איז ער געווען צוזאמען מיט די תלמידים פון דער סלאבאדקער ישיבה אין קרעמענטשאג, און אין יענער שווערער תקופה האט ער געהאלפן א סך אז די ישיבה זאל זיך קענען אויסהאלטן.
אין תרע"ז האט ער באטייליקט אין אויפשטעלן די "מסורת וחירות" פארטיי ווען ער האט געוואוינט אין דער שטאט טולע לעבן מאסקווע, און ביי דער גרינדונג קאנווענץ איז ער געווען דער סעקרעטאר.
ווען ער איז אנגעקומען האט ער זיך איינגעשפאנט אויפשטעלן א נעצווערק פון חדרים און ישיבות קטנות דורכאויס ליטא, צוזאמען מיט זיין ברודער הרב יצחק דווארעץ.
הרב דווארעץ איז געווען די רעכטע האנט פון הרב נתן צבי פינקל, דער ״אלטער פון סלאבאדקע״, און האט אים א סך געהאלפן אנטוויקלען די ישיבה אין פארשידענע צייטן סיי אין חו"ל סיי אין אריבערפירן די ישיבה קיין ארץ ישראל צו דער שטאט חברון.
ווען הרב דווארעץ איז געווארן קראנק האט דער אלטער פון סלאבאדקע געהייסן געבן אים נאך א נאמען פאר א סגולה פאר אריכות ימים, און ער האט אויסגעקליבן דעם נאמען כלב, אזוי ווי דער נאמען פון כלב בן יפונה וואס איז געווען פארבונדן מיט דער שטאט חברון.
דאָס ליכט פֿון דערוואַקסענע זשוקעס איז פֿריער געטראַכט געווארן צו ווערן באַנוצט פֿאַר ענלעכע וואָרנונג צילן, אבער אָט ווערט דער הויפט ציל געטראַכט צו ווערן פֿאַר זכר סעלעקציע.
זיי האבן אויפֿגעבויט אַ סך וועגן צו קאָמוניקירן זיך מיט פּאָרונגען אין פֿאַרלויבונגען: נאָכאַנאַנדיקע לייַכטונגען, צאַנקונגען און די באַניצונג פֿון כעמישע סיגנאַלן וואס זענען נישט פֿאַרבונדט מיט ליכט סיסטעמען.
זייער ענלעך מיט אַ יערלעכע ציקאַדע, זייערע קערפערס ווערן געוויינטלעך ווייך, און זייערע פֿאָדערשטע פֿליגלען זענען אפֿט מער לעדער ווי פֿון אַנדערע זשוקעס.
ביאגראפיע לאַפּיד איז דער זון פון זשורנאליסט און פּאָליטיקער יוסף לאַפּיד, א חורבן לעבנ-געבליבענער געבוירן אין יוגאסלאוויע, און שרייבער און דראַמאַטורג שולמית לאַפּיד, פארפאסער פונעם בוך "חוות העלמות".
ער איז געבוירן געוואָרן אין תל-אביב און ווי אַ קינד האָט געוואוינט אין דעם זשורנאַליסטישער וווינאָרט אין דער געגנט יד אליהו, וואו עס האָבן געוואוינט עטלעכע אנגעזעענע זשורנאליסטן.
אין ענטפער צו זיין אַקטיוויטעטן, איז אויפגעבראַכט געווארן גרויס פאַרדראָס אין אים ביי חרדישע קרייזן, און ער איז געווארן אַטאַקירט פֿאַר זיין שטעלונג צו זיי.
זינט די אָנהייב פון זיין פּאָליטישער קאַריערע, שטייט לאַפּיד ארויס אין העצן קעגן דעם חרדישן ציבור, פירן די פאָדערונג פֿאַר פאַרברעכער סאַנקציעס אויף ישיבה מיטגלידער וואָס זאָגן אָפּ צו שטעלן צום מיליטער.
פינסק איז געווען לכתחילה די הויפטשטאט פון דער פאלעסיער גובערניע אבער נאך א גרויסער שריפה דעם 7טן סעפטעמבער 1921 האט מען אריבערגעפירט די הויפטשטאט צו בריסק.
אין יאר ה'ת' ביי דעם אויפשטאנד פון די קאזאקן אונטער באגדאן כמעלניצקי קעגן דעם פוילישן מלך יאן קאזימיר דער צווייטער, האבן די קאזאקן איינגענומען פינסק און אויסגעפירט א פאגראם קעגן די יידן.
די הויפטקווארטיר פונעם חסידות געפינט זיך אין שיכון וויזשניץ, מאנסי וואו עס געפינט זיך דער גרויסער בית מדרש "לבוש מרדכי", ווי אויך די פאלגנדע מוסדות: תלמוד תורה און ישיבה קטנה "אהבת ישראל", מיידעל שולע "בנות ישראל", כוללים, שטיבלעך, מקווה און א חתונה זאל "ווילחאוויץ".
אין די קעטסקיל בערג, אין דער געגנט פון קייאמישע לייק, ס'איז ליגט א וויזשניצער שטעטל וואס איז אויפגעשטעלט געווארן דורכן פריערדיגן רבי'ן, וואו עס וואוינען רעגלמעסיג דוראויס דעם יאר ארום 150 משפחות אומגעפער, און די הויפט ישיבה גדולה פונעם חסידות געפינט זיך אויך דארט.
דאס מאנסי-וויזשניצער חסידות פארמאגט מוסדות און חסידים אויף א ברייטן פארנעם אויך אויסערהאלב די גרענעצן פון מאנסי אדער גיבערס, ווי צום ביישפיל וויליאמסבורג, בארא פארק, לייקוואוד און מאנטריאל, ווי אויך איבערן ים - אין לאנדאן, אנטווערפן און מעלבארן.
אין איר אורשפרינגליכע געשיכטע איז דאס הויף וואס איז געגרינדעט געווארן אין וויליאמסבורג באשטיינען פון א קליינער צאל חסידים, די מערהייט פון זיי זענען געווען איבערלעבער פון דער צווייטער וועלט קריג.
רבי מרדכי האגער, דער פריערדיגער רבי האט באשלאסן צו פארלאזן די שטאט צוליב די ענגשאפט און אויך צוליב דעם גרונד אז ער האט געהאלטן אז אין אזא שטאט אזוי ווי ניו יארק ס'איז דא צו פיל אנגעלעגנהייטן מיט אידישקייט, און ראטזאם צו טרעפן אן אנדערן פלאץ וואס איז מער פאסיג צו ערציען די קינדער אויף דעם אלטן וועג, און טאקע אין יאר ה'תשכ"ד, האט ער זיך באזעצט אין מאנסי צוזאמען אינאיינעם מיט נאך עטליכע משפחות און האט אויפגעשטעלט דארט א קהילה וואס האט זיך מיט די יארן היפש פארגרעסערט, און היינט רעכנט אויס טויזנטער משפחות ארום דער וועלט.
רבי משה יהושע האגער האט איבערגענומען די פירערשאפט פונעם וויזשניצער חסידות אין בני ברק, און רבי מרדכי, וואס האט געדינט אלס רב פון די וויזשניצער חסידים אין די פאראייניגטע שטאטן ביז דער פטירה פון זיין פאטער, איז אנטשפרעכענד, באקרוינט געווארן רבי אין אמעריקע.
דאס מאנסי וויזשניצער הויף איז געגרינדעט געווארן אין יאר ה'תשל"ב דורך רבי מרדכי האגער, דער צווייטער זון פונעם פערטער וויזשניצער רבי, רבי חיים מאיר האגער.
ווען דער מינסטאר 'קרויסמיא' האט געמאלדן אין נאמען פונעם קייזער קייזער צום אידישען קהילה אז זיי זענען זיכער זוך צוריק צו קערן וואוינען אין זייער היים-שטאט פראנקפורט אין אזוי ווי אמאל, און די שילדיגע וועלן גאר הארב פראצעסירט ווערן מיט מיתות משינות למען ישמעו ויראו אז אלע זאלן זען אז אזאנס וועט מער נישט פארקומען אונטער זיין מלוכה.
די שמחה איז געווען אין לשער, אבער די פחד איז געווען פילפאכיג מער, נישט אלע זענען געווען אזוי גרייט זוך צוריק צוקערן קיין פראנקפורט ספעציעל די וועלכע האבן געדענקט די שוידערליכע פאגרום ווען מען האט זיי פארטריבן, נעמענדיג אין באטראכט אז די ארטיגע גוים וועלן זיכער קוקן מיט א קרומע נאז אויף די צוריק קער פון די אידישע איינוואוינער און וועלן זוכן נקמה צו נעמען פאר די שטראף וואס דער קייזער האט געאורטיילט פאר די שילדיגע.
דער מיניסטאר 'קרויסמיא' האט דאס אויך געוואוסט דעריבער האט ער איינגעשטעלט די גאנצע צוויי טאג איידער די אידישע איינוואוינער זענען צוריק געקעומען א גרויסע מיליטירעשע פאראדע מיט טראמפייטער און מוזיקאלישע אינסטרומענטן, וואס האבן געזונגן אין די גאסן לכבוד די צוריק-קער פונעם אידישען קהילה.
ביז די איינוואוינער האבן געזען וואספאר א כבוד מען געבט פאר די אידן אז די איינוואוינער נעבן דעם אריינגאנג פון שטאט האבן אויסגעטרויטן א לאנגע אויסגעטרויטענע וועג פאר וועגענער, וואס איז געלאפן פון דעם אריינגאנג פון שטאט ביז אריין אין דער אידישע קווארטל, און ארויף געבויט ענטוזיאטישע טויערן איינגעקריצט א גרויסן אדלער און ענהאלטן דעם חתימה פונעם קייזער.
דער ענטוזיאטישע אויפנאמע דארט ביים טיער פון שטאט האט דער קייזער מיט אויסגעשורעטע מיליטירישע סאלדאטן ענטפאנגן דער קהילה בקול שירה ורננים, באגלייטענדיג די אידן מיט געזאנג צום אידישן קווארטל מיט א פאראדע אין א ספעציעלן מוזיקאלישע כאר וועלכע האבן פארפאסט א ספעציעלן ניגון לכבוד די צוריק קער פון די אידן.
אין די ערשטע וואגן איז געציצן די קייזער אינעם צווייטן וואגן זענען געזיצן די רב און דער פרנס און די ראשי הקהילה, נאכפאלגענדיג אלע געוועזענע אידישע תושבי פראנקפורט באגלייט מיט תכסיסי מלחמה צו היטן.
אינעם זעלבן צייט וואס מען האט באגלייט די אידישע איינוואוינער צום אידישן קווארטל האט מען אדורך געפירט פארענט פון די אויגן פון די אידן, די שילדיגע פארברעכער אין קייטן אין שפיץ פון דער רשע ווינץ האנץ ימ"ש, אויפ'ן וועג צום מארק פלאץ ווי מען וועט זיי הענגן, און די אידן האבן אלע געזען א נקמה אין זייער שונאים.
אין א טראדיציע אזוי ווי א קעניג וואס געבט איבער דעם טראן צו זיין זון האט דער קייזער איבערגעגעבן צו די ראשי קהילה און זיי צוריק געגעבן די שליסלן פון די בית הכנסת און בית הקברות, און געשאנקן א מתנה א פאר שליסלן פונעם הויפט טויער פון שטאט ארויס צו ווייזן פרייהייט, געבענדיג די פריווילעגיע פאר די אידישע תושבים זוך צו באוועגן פריי ווי אימער אונטער זיין קעניגרייך.
אין צענטער איז געשטאנען א ריזיגן תלי', ווי מען האט אריבער געפירט די פארברעכער, און געהאנגן איינס ביי איינס, באזונדער איז געווען די מינוט ווען מען האט געהאנגן דעם רשע ווינס האנץ.
כדי צו פארשפרייטן דער געשיכטע האט דער קייזער באפוילן אראפ צו האקן דעם קאפ פונעם 'צווייטן המן' און דאס אריין האקן אויף דעם שפיץ פונעם גרויסן טורעם וואס איז געשטאנען אינדערמיט פונעם שטאט אז אז אלע זאלן דאס זען און וויסן וואספאר א שטראף מען באקומט פאר דעם.
דער הויז פונעם רשע איז צעוווארפן געווארן און אויף דעם פלאץ איז ארויף געשטעלט געווארן א גרויסן שטיין איינגעקריצט מיט ווערטער וואס שילדערט די געשיכטע, אלס א געדענקמאל צו דער פאסירונג.
'פורים פראנקפורט' דעם קומענדיגן טאג כ' אדר שע"ד האט מען דאן אין בית הכנסת נישט געזאגט קיין תחנון און געזאגט הלל דאנקענדיג דעם באשעפער אויף דער גרויסע נס.
אלס זכר צו געדענקן דעם נס גדול האבן די זקינים וכחמי הדור קובע געווען דעם טאג כ' אדר אלס א יו"ט פורים, יום משתה ושמחה לשבח והודאה, פאר די קומענדיגע דורת.
קרוב צו צוויי יאר האט דער קהילה געוואדערט אין דער פרעמד, פון איין שטאט צום אנדערן, ביז די ידיעה פון די קהילה איז אנגעקומען צום ארטיגן מושל, און באשלאסן אריין צו נעמען די אומגליקליכע קהילה ביי זוך אין לאנד.
ער האט נאכדעם שריפטליך געשריבן צום קייזער 'אטיאס' פון דייטשלאנד מיט וועם ער איז געשטאנען גאנץ נאנט, שרייבענדיג וואספאר א פארברעך עס איז געטון געווארן צו דער אומשילדיגע קהילה אין פראנפורט וואס צוליב א אן אנגעדרייטן בלבול האט מען צוגענומען זייער פארמעגענס און ארויס געטריבן פון זייער הייימען.
זעהנדיג אז דאס שאט די פארבינדונגן צעווישן די ביידע מלוכות האט דער דייטשע קייזער 'אטיאס' ענדליך זוך אויף געוואכט און באשלאסן צו נעמען שריט, און באאויפטראגט איינע פון זיינע מינסטארן 'קרויסמיא' צוריק צו ברענגן די קהילה קיין פראנקפורט, און שטארק באשטראפן די שילדיגע פארברעכער, און צו פארזיכערן די אידישע איינוואוינער פון ווילדע אומרוען.
די קומענדיגע צענדליגע יארן איז דער געדענקמאל נאך אלס געשטאנען אויפן חרוב'ן ארט, אבער דאס איז שטענדיג געשטאנען ווי א דארן אין אויג פאר די פאמיליעס פון די שילדיגע וועלכע האבן נאך געדענקט די בזיונית וואס זיי האבן דאן געליטן צוליב זייער קרובים וואס זענען אזוי מויאס אפגעקומען, און עס זענען געווען מאנכע וואס האבן דעם געדענקמאל געוואלט אראפ זען פאר יעדן פרייז אין די וועלט, אבער די רעגירונג האט זיכער געמאכט אז דאס ווערט נישט וואנדעלעזירט.
א געלעגנהייט איז אונטערגעקומען ווען עס האט אויסגעבראכן א העלישן פייער אויפ'ן גאס נעבן דעם געדענקמאל, און די גוים האבן געהאט א אויסרייד אראפ צו נעמען דעם שטיין צו פארלעשן דעם פייער.
א צווייטע פריאוו אראפ צו נעמען דעם געדענקמאל איז געווען ווען זיי האבן פלאנירט און פאקטיש ארויף געשטעלט א ברינעם אויף דעם ארט, אבער די רעגירונג האט פארשטאפט דעם ברינעם.
אפאר יאר שפעטער האט פאסירט א מאכטפולע ערדציטערניש וואס האט געטרייסעלט דאס ארט, און דער שטיין איז אראפ געפאלן צו דער ערד, און איז געליגן דארט א לאנגע צייט.
אוועק נעמען האבן זיי נישט געוואלט וויבאלד דער רעגירונג וועט שטעלן א נייע, און דאס איז אזוי געליגן דרייסיג יאר ביז דער רעגירונג האט דאס אוועק געפירט אינעם קעניגליכן ביבליאטעק.
אן קיין ספק קען דער מאמר געזאגט ווערן אויף די טעג פון יו"ט פורים ווען מיר פייערן דעם נצחון וואס אידן האבן געהאט נאכן חורבן אין גלות בבל, ווען עס איז איבערגעדרייט געווארן דעם פלאן פון המן הרשע, להשמיד ולהרג את כל היהודים, און דער באשעפער ברוב חסדיו האט אונז געראטעוועט פון זיינע הענט און עס איז מקוים געווארן דעם 'ונהפוך הוא' ווען מען האט אים און זיינע צען קינדער געהאנגן על העץ.
דורכאויס די יארן וואס אידן האבן געלעבט אין גלות אונטער די גוים, האט אפט פאסירט אז דער גוי האט געוואלט באקריוודן און פארטיליגן דאס אידישע פאלק, און דער באשעפער האט געראטעוועט זיינע קינדער פון גרויזאמע הענט, און מען האט געזען דעם הפר עצת אויבינו און מען האט קובע געווען דעם טאג להלל והדאה אויף די ניסים.
אין ספר 'יוסף אומץ' ווערט געשילדערט דער אינטערסאנטע געשיכטע פון די תקופה ווען אידן האבן געלעבט אין פראנקפוררט-ד'מיין, פון די גזירות און צרות און וואס די קהילה האט מיטגעמאכט וואס האט זוך גע'ענדיגט מיט א נצחון, און אלס זכר צו דעם נס האבן די בני הקהילה באשטימט דעם טאג אלס א יו"ט פורים, יום משתה ושמחה לדורת הבאים.
גראד זענען די גוים אויף געשפרנגן באשילדיגענדיג אלע אידן אין פארראט צום קעניגרייך וואס האט אויף געהיצט די אלגעמיינע באפעלקרונג, אז די אידישע געשעפטן האבן זוך אנגעבליך אפגעזאגט פון צושטעלן די דערמאנטע געבעקס פאר'ן ארטיגן באל, פארשעמענדיג די קעניגליכע טראדיציע.
מער האבן זיי נישט געדארפט, בכלל זענען די ארטיגע גוים נישט געווען קיין אידן-פריינט, נאך יארן פון אונטערדרוקן און אויסטיילן רדיפות צום אידישן קהילה האבן זיי באשלאסן צו און פארטרייבן אלע אידישע איינוואוינער פון די געגענט, און באיקעטירן זייער געלט און זוך צוטיילן מיט די פארבליבענע אידישע פארמעגענס.
אינעם דערמאנטן ספר 'כח יהודה' פון רבי יהודה יוסף בינגא דרוקט ער אויס וואונדער אין דעם געוואלדיגן נס וואס איז טייל פונעם נס פורים אז דער באשעפער האט חונן דעת געווען די רשעים 'הפר עצת אויבינו' אונז צו פארטרייבן אנשטאט חלילה פארטיליגן און אומברענענגן דעם גאנצן קהילה וואס וואלט געווען גאר טראגיש, האבן זיי באשלאסן ענדערש צו פארטרייבן דאס גאנצע קהילה און ביאקאטירן די פארמעגענס.
אין א בריוו וואס דער חתם סופר זצוק"ל וועלכע איז אליין געווען א יליד פראנקפורט האט געשריבן איז ער מפלפל צו עס איז מותר צו קובע זיין א יום משתה ושמחה לכבוד א נס וואס האט פאסירט צו א רבים, ער בלייבט אז דאס איז מותר, און דאס איז גאר א חוב פאר די בני הקהילה, אבער ער פרעזענליך איז מחמיר מספק און פירט זוך צו מסיים זיין א מסכת יעדעס יאר אין דעם טאג, צעווישן די שירות שרייבט דער חת"ס ווי פאלגענד: "והנה מבואר בספר 'יוסף אומץ' מהנס שנעשה בק"ק פרנקפורט דמיין, ביום כ' אדר הראשון, וקבעו בו יום שמחה לדורתם, וכן ראיתי ממ"ו הגאון מו"ה נתן אדליר זצ"ל מילדי ק"ק ההיא, וכן אנו נוהגים כן אחריו, הגם שאנו ברחוק מקום.
אין צוגרייטונג צום גרויסארטיגן באל האט דער קעניגליכע קאמסיע באשטעלט א ריזיגן קוואנטום ברויט און קיכן ביי די ארטיגעאידישע בעקערייען, וואס זיי האבן געזאלט באקן קיכן און מזונת אין בעפארברייטונג צום באל.
איינע פון די גרויסע אידן-פיינט אין שטאט וועלכע האט גאר ספעציעל געהאסט די אידישע איינוואוינער 'ווינס האנץ' ימ"ש וואס האט שוין פון לאנג געווארט אויף א געלעגענהייט צו טשעפן די אידישע איינוואוינער, האט יעצט געטראפן א געלעגנהייט צו באקריוודען דאס גאנצע אידישע קהלה אויף איינמאל.
זייענדיג די אפיציעלע אויפזעער פון אלע בעקערייען אין שטאט, האט ער א טאג פאר דעם געפלאנטן באל ארויס געגעבן אין געהיים א בעפעהל צו פארשליסן אלע בעקערייען אין די געגענט ביז נאך דער באל.
מיט א שטארקן אימפעט זענען מאסן צוהוצטע כויליגאנעס זוך א לאז געטון מיט אייפער צום אידישן קווארטל, באפאלן און צושלאגן די ארטיגע אידן, און זיי ארויס געטראסקעט פון זייער הייזער, און באראבעוועט אידישע געשעפטן.
די גוים האבן פארברענט הויפענס כתבי קודש, אויך די ספרי תורה וואס עס איז ליידער אריין געפאלן אין זייערע הענט האבן זיי געשענדעט בבזיון, און וואנדעלעזירט די ארטיגע אידישע בית הקברות.
דעם טאג איז פארבליבן אלס א יום תענית אין קהילת פרנקפורט ווען מען האט זוך פארזאמעלט אין שול און געקלאגט, וואס איז אנגעהאלטן געווארן אין די קומענדיגע דורת, אלס זכר צו די ביטירע צרה וואס האט זיי דאן באטראפן.
און דאס איז געווען איידער זיי האבן איינגעשטעלט דעם נייעם קעניגרייך, ווען זיי האבן פלאנירט א גאר אינהאלסטרייכן באל, וואס האט געזאלט פארקומען אינעם הויפט שטאט פרנקפורט-דמיין ווי מען וועט אין א טרעדיציאלן צערעמאניע קרוינען דעם נייעם פראמימענטן קייזער 'אטיאס' יר"ה, צו זיין טראן.
ביאגראפיע פאפנהיים איז געבוירן געווארן אין מינכן, דייטשלאנד צו זיינע עלטערן רב גבריאל חיים צבי, א זון פון וואלף פאפנהיים פון די גרינדער פון וועלט אגודת ישראל און חנה .
א יאר נאכהער איז ער ארויף קיין ארץ ישראל וואו זיינע עלטערן האבן זיך באזעצט, דארט האט ער געלערנט אין דער ישיבה תורה ויראה אין מאה שערים, ירושלים און אויך אין דושינסקיא׳ס ישיבה.
אין יענע טעג איז ער געווארן נאנט צום הויף פון הרב אהרן ראטה, גרינדער פון דעם שומרי אמונים - תולדות אהרן חסידות, און אויך צו זיין איידעם הרב אברהם יצחק קאהן (וואס איז שפעטער געווארן דער ערשטער תולדות אהרן רבי.
הרב שלמה פאפנהיים (י"ד אייר ה'תרפ"ו - ד' אייר ה'תשע"ז; 28סטן אפריל 1926 - 30סטן אפריל 2017) איז געווען דער וויצע־יו"ר פון דער פירערשאפט פון דער עדה החרדית אין ירושלים און א ירושאלמער עסקן.
נאך זיין חתונה האט ער געארבעט אין א ספרים געשעפט און אין דער זעלבער צייט האט ער געהאלפן אויפשטעלן די מוסדות פון דעם תולדות אהרן חסידות, און געווארן אן אנזיכטיגער עסקן אין דער עדה החרדית.
מער ווי 60 יאר האט ער געדינט ווי א מיטגליד און דער וויצע־יו"ר פון דער פירערשאפט פון דער עדה החרדית, און אויך איז ער געווען פון די גרינדער פונעם וועד הכשרות פון דער עדה.
אפשטאם רבי משה איז געבוירן געווארן צו זיין פאטער רבי דוד האלבערשטאם, קשאנאווער רבי אין אמעריקע, א זון פון רבי ברוך האלבערשטאם, קשאנאווער רב פון לינסק, א זון פון רבי מנחם מענדל הורוויץ פון לינסק, א זון פון רבי אברהם חיים הורוויץ), א זון פון רבי משה האלבערשטאם פון קשאנאוו (וואס איז געווען אן איידעם פון רבי ישראל אלימלך אונגאר פון זשאבנא, א זון פון רבי יוסף אונגאר פון דאמבראוו, א זון פון רבי מרדכי דוד אונגאר פון דאמבראוו) , א זון פון רבי דוד האלבערשטאם פון קשאנאוו, א זון פונעם ״דברי חיים״ פון צאנז.
ער איז געווען א שארפער קנאי, עס ווערט דערציילט אז ווען ער האט אלס בחור געלערנט אין בית מדרש עליון אין מאנסי, איז איינמאל געקומען דארט באזוכן א אנגעזעהענער מאדערנער איד, און מען האט יענעם מכבד געווען מיט א עלי', אבער קיוויאשדער רב -זייענדיג א פייערדיגער קנאי- האט דאס נישט געקענט סובל זיין, איז ער אליין שנעל צוגעשפרינגען צום באלעמער, און שנעל געמאכט די ברכות, און אזוי עס אויסגעכאפט פון דעם איד, עס ווערט דערציילט אז הגאון רבי ראובן גראזאווסקי דער ארטיגער ראש ישיבה האט אים דערנאך געזאגט אז ער האט גוט געטאן.
טייל זאגן אפילו אז ווען דער ראב"ד, וואס קריגט אסאך אויפן רמב"ם אין משנה תורה מיט זיינע השגות, וואלט ווען געזעהן דעם פירוש המשנה וואלט ער מודה געווען צו איהם.
אין דער הקדמה צו מסכת אבות שרייבט ער היסטארישע און פילאזאפישע ערקלערונגען איבער די השתלשלות פון די תורה שבעל פה, די טעמים פון מצוות, נבואה, גאט און אזוי ווייטער, וואס איז באקאנט מיטן נאמען שמונה פרקים להרמב"ם.
דער פירוש המשניות להרמב"ם איז איינע פון חשובע פירושים אויף די משניות געשריבן דורכן רמב"ם אין יודישע אראביש און איבערגעזעצט געווארן אויף לשון קודש דורך זיבן באזונדערע מענטשן אין אנדערע תקופות.
די מערהייט פונעם ארגינעלן מאנוסקריפט איז נאך דא היינט צו טאג, א טייל אין דעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים און אן אנדער חלק אין דער באדליען ביבליאטעק פון אקספארד.
געבוי פונעם פירוש ער שרייבט א תמצית פון דער משנה און איז עס מבאר לויט באגריפן פון תורה שבכתב און די גמרא ביים סוף שרייבט ער א פסק הלכה לויט די נאמען פונעם תנא.
איין טעאריע שלאגט פאר אז די ענווייראמענט פון די איי ווערט איינגעשטעלט דורך די פראדוקציע פון מענערישע הארמאנען אין די אווערי וואס איז גורם אז די אייער זאלן דורכמאכן א אדער .
און פאליציסטישע אייערשטאק-סינדראם וואס באדייט אן איבערפלוס פון מענערישע הארמאנען, קען מעגליך זיין א שאדן פאר די פון די איי, אדער פאר די מעגליכקייט פון די איי אויסצושטעלן די קראמאסאומס אויף א נארמאלן אופן.
אבער אויב א פרוי האט א היסטאריע פון דייעבּיטיס, אדער אויב זי איז זייער דיק, איז נישט אזא שלעכטע געדאנק אז זי זאל נעמען מעטפארמין אדער אן אנדערע מינדליכע מעדעצין דורכאויס די גאנצע פרעגנענסי צו פארמיידן צוקער קראנקהייט.
אויב די פרוי איז נישט אינטערעסירט צו האבן קינדער, רעקאמענדירן די דאקטוירים אגרעסיווע איבונגען, אנהאלטן אן אידעאלע קערפערליכע וואג, און געבורט קאנטראל פילן.
מעטפארמין איז א מעדיקאמענט וואס דאקטוירים טוען פארשרייבן פאר צוקערקרענק, און אויך פאר פאליציסטישן אייערשטאק-סינדראם , וואס טוט אפהאלטן פרויען פון אוואולירן געהעריג, וואס דאס איז גורם אז זיי קענען נישט געבערן קינדער; מעטפארמין וועט העלפן די פרוי צו קענען אוואולירן און וועט פאטענציעל העלפן פארמיידן אומפרוכבערקייט און פרעגענענסי פארלוסט.
א סאך יארן האט ער געדינט אלס רב פון דער מאנסי-וויזשניצער קהילה אין דעם וויזשניצער שטעטל קייאמישע לייק, וואו עס וואוינען רעגלמעסיג 110 משפחות דורכאויס דעם יאר, און וואו ס'געפינט זיך די ישיבה גדולה פונעם חסידות.
דער רבי איז באקאנט אלס א קלוגער מענטש און אן אויסטערלישער תלמיד חכם, זיין דרך הלימוד איז לויט דעם אונגארישן שטייגער בעומק הפשט, זייענדיג מדייק אין יעדן ווארט.
גענוי ווי זיין פאטער איז ער אויך זייער שטארק קעגן בילדער, און ער לאזט נישט כאפן קיין בילדער פון אים אויף קיינען פאל נישט; לעצטנס האט ער אנגעהויבן טראגן ברילן אין אלע פארעפנטליכע פלעצער כדי צו פארמיידן דאס כאפן בילדער.
לעבענסגעשיכטע רבי מענדל איז געבוירן געווארן אין די פאראייניגטע שטאטן צו זיין פאטער רבי מרדכי האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון מאנסי, און צו זיין מוטער מרת סימא מירל, טאכטער פון הרה"ק רבי יעקב יוסף טווערסקי, דער פריערדיגער סקווערער רבי.
ביי זיין ברית, איז זיין זיידע הרה"ק דער אמרי חיים געווען דער סנדק, און ער האט באקומען דעם נאמען "מנחם מענדיל" נאך דעם גרינדער פון דער וויזשניצער דינאסטיע, הרה"ק רבי מנחם מענדיל האגער, בעל מחבר ספר "צמח צדיק".
אין זיינע בחורישע יארן האט ער געלערנט אין דער וויזשניצער ישיבה אין בני ברק אונטער דעם אויפזיכט פון זיין זיידן דער אמרי חיים, פון וועם ער האט געהאט די זכיה צו שעפן תורה און יראת שמים, און צו וועמען ער איז געווען געבונדען זייער שטארק.
ווען ער האט דעגרייכט דעם פרק 'האיש מקדש', האט ער געהייראט זיין שוועסטער־קינד מרת פייגא שפרה, טאכטער פון רבי חי יצחק טווערסקי, רחמיסטריווקער רבי אין אמעריקע.
זייענדיק אנערקענט אלס קעניג, האט הורדוס אנטיפאס באקומען קנאה אין אים, ווילנדיק באקומען דעם זעלבן טיטל אנשטאט טאטרארך, און זיך געלאזט אין וועג אריין אינאיינעם מיט זיין ווייב קיין רוים.
אגריפס האט פאר'מסר'ט זיין פעטער, אז ער ארבעט אינאיינעם מיט די פיינט, ווי אויך האט אנטיפאס זאפאסן פון געווער געצילט צו נוצן קעגן די אימפעריע און אירע אינטערעסן.
מיטן טויט פון זיין מאמע און שפעטער, האט ער זיך געפונען אן קיין געלט, נאכדערצו וואס זיין לעבנסשטייגער איז געווען פארשווענדעניש און שוואוילטאג, האט ער זיך געמוזט אומקערן קיין ארץ יהודה.
אגריפס דער ערשטער גערופן יוליוס אגריפס איז געווען א רעכטער אייניקל פון הורדוס און מרים החשמונאית, ער איז געבוירן צו זיינע עלטערן אריסטובולוס און בארניקי אין יאר 10 איידער דער ציווילער רעכענונג.
אין יאר 34 פון דער ציווילער ציילונג, איז אגריפס אנגעקומען קיין רוים, אינעם זעלבן צייט וואס פיליפוס, אגריפס'נס פעטער, איז געשטארבן אן קיין קינדער, טיבעריוס דער קייסער האט געהאט אינזינען צו געבן די בשן פאר אגריפס.
אבער אנשטאט האט דער לעצטער זיך אריינגעמישט אין א געפעכט צווישן די רוימישע הערשער און געשטיצט קאליגולע צו ווערן קייסער, און אנגעקניפט מיט אים נאנטע באציאונגען.
אין יאר 41, איז קאליגולע אומגעקומען, אגריפס האט געהאלפן קלאודיוס ווערן הויפט פונעם רוימישן אימפעריע, און האט פארדינט דאס באקומען די טעריטאריעס פון יהודה, שומרון און אדום.
געאגראפיע די שטאט געפינט זיך אין דער מערב'דיגער זייט פון דעם לאנד פארארלבערג, אין א הייך פון 437 מעטער העכער דעם ים פלאך, אין דעם "אלפנריין" טאל, צופיסנס פון דעם "קארן בארג" , וואס איז א חלק פון דער "ברעגנסוואלד בערגן" קייט , אין די עקן פון די אלפן בערג.
דארנבירן , איז א שטאט אין דעם פעדעראלן לאנד פון פארארלבערג, אין דער מערב'דיגער זייט פון עסטרייך, אויפן ברעג פונעם "דורנבירנער אך" טייך , וועלכער גיסט זיך אריין גלייך אין דער "קאנסטענץ" אזערע.
היסטאריע דער מקור פונעם נאמען "דארנבירן" איז פון דער ווארט וואס ווערט איבערגעטייטשט ווי "דער יישוב פון טארא" (א נאמען פון אן אגראנאמישן אלעמאנישן יישוב וואס האט זיך געפינען דארט אין דער ווייטערער פארגאנגנהייט).
אין יאר 1996, אין עלטער פון 30 יאר, נאכדעם וואס ס'איז איר איינגעפאלן אז זי ארבעט מיט אדוואקאטן וואס זענען יונגער פון איר, האט זי באשלאסן צו לערנען רעכט און געזעץ.
זי האט זיך איינגעשריבן אין "טורא קאלעדזש", דארט וואו זי איז געווארן אן אנפירער פון דער סטודענטשאפט, און זעקס יאר שפעטער האט זי געקריגט אן ערטשער אפשלוס אין פאליטיק וויסנשאפט.
אין יאר 2006 איז זי אריבער ערפאלגרייך דעם עמטליכן פארהער פאר אדוואקטן פונעם שטאַט ניו יארק, און געווארן די ערשטע חסידישע פרוי וואס איז געווארן אן אדוואקאט.
די וואלן און קאריערע אלס ריכטער אין אפריל 2016, האט פרייער געמעלדעט אז זי גייט לויפן פאר א ריכטער פונעם בירגערליכן געריכט אין אויפטראג פון "קינגס קאונטי", און איבערנעמען דעם זיץ פון איר פעטער נח דיר וועלכער איז בארופן געווארן צו דינען אין דעם הויכן געריכט פון ניו יארק.
אין סעפטעמבער 2016, אין די פריימעריז פון דער דעמאקראטישער פארטיי האט מרת פרייער געוואנען אין 40.9% פון די שטימען, און אויסגעוועלט געווארן אלס א קאנדידאט פון דער פארטיי צו באקומען דעם באגערטן "זיץ אין געריכט".
אין נאוועמבער האט זי געלויפן אין די וואלן פונעם געריכט הויז קעגן דעם קאנדידאט פון דער רעפובליקאנער פארטיי מארטאן אוויגדאר, און האט באקומען 74% פון די שטימען פון די וועלער.
אין דער איינשווערונג צערעמאניע וואס איז אויסגעשטראלט געווארן אין די מעדיע, האט פרייער געהאלטן גאר א דערהויבענע רעדע אין וועלכער זי האט אריינגערעכנט פארשידענע באגריפן אין אידיש און לשון קודש.
דער באקאנטער חסידישער זינגער ליפא שמעלצער האט געזינגען אין דער צערעמאניע דעם אמעריקאנישען נאציאנאלן הימען, און האט אפילו צוגעלייגט דערויף ווערטער אויף אידיש, און צוזעצליך האט ער געזינגט דעם באקאנטן ליד "- " אויף א פולשטענדיגער אידישער ווערסיע.
פרייער האט געשריבן פאר זיך די לייסטונג און דעגרייכט א זעלטענעם מעמד, צווישן די אנדערע א דאנק צו אירע משפחה מיטגלידער אין הויפט פון איר מאן רבי דוד פרייער וואס האבן איר געשטיצט פון אנפאנג, און אויך א דאנק פאר דער אונטערשטיצונג און דער ערמוטיגונג פון די רבנים און פון דער חרדישע געמיינדע.
אום זיך צוצוגרייטן ארדענטליך צו די וואלן, האבן מיטגלידער פון איר משפחה ארויסעגעבן א וואל בולעטין אויף וועלכן פארשידענע רבנים און ראשי ישיבות האבן אונטערגעשריבן.
אורשפרינגליכע קאריערע איר ערשטן ביורא האט זי אויפגעשטעלט אין מאנרא, וואו זי פלעגט ארבעטן געמיינזאם מיט די באוואוינער פון קרית יואל, און צווישן די אנדערע פלעגט זי פארטרעטן זיי קעגן די באוואוינער פון די דערנעבנדיגע באצירקן, און האט א סאך געהאלפן מיט ערקלערן און דערציילן איבערן לעבן שטייגער פון דער חסידישער געמיינדע.