polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ווער עס איז פארבליבן אין לאנד און איז געבליבן געטריי צו אידישקייט איז גענומען געווארן צו די שוידערליכע אינקוויזיציע קעלערן, וואו די אידן זענען געפייניגט געווארן מודה צו זיין אין זייער שולד פון האלטן אידישקייט אויף דעם שפאנישן באדן, און דאן געאורטיילט געווארן צום פארברענען לעבעדיגערהייט אויף די שייטער הויפן גערופן "אויטא דא פע".
טאטע און זון געזעגענען זיך, באפארן אפרייזן זאגט פתחי' פאר עמנואל די מאמר חז"ל וואס זיין זיידע עמנואל פלעגט שטענדיג זאגן, "אל תסתכל בקנקן אלא מה שיש בתוכה".
סצענע 2 - ביים גלח אין שטוב - האלאנד די צוויי פארשוינען פאבלאו און ערמאנדאו וועלכע האבן פרובירט צו פארכאפן פתחי' ווערן קריטיקירט דורך דעם שפאנישן גלח ראמידיוס ביי וועמען זיי ארבעטן, פארן דורכפאלן מיט די פארכאפונג.
דער מעיאר פון שטאט קומט אויף א באזוך צום גלח אין שטוב, פארשלאגענדיג אז דער גלח זאל באצאלן פאר פתחי' די 600 גולדן דאקטאר שפעזן, און אויך אריינעמען פתחי'ס זון זכרי' צו ארבעטן ביי אים אין שטוב, כדי צו בארואיגן די געמיטער וועלכע האבן געברויזט קעגן דעם גלח צוליב די פארכאפונג.
סצענע 9 - אינעם אלטן פאלאץ - שפאניע די דריי טאג איז פאראיבער אן קיין געפינסען אינעם אלטן פאלאץ, עמנואל האט באהאלטן דעם פאלשן אוצר און ווען ראמידיוס איז אנגעקומען האט ער געשפילט ווי ער האט דאס יעצט געפינען.
ראמידיוס האט אויסגעפינען אז דאס איז פאלשע מאטריאל, זעענדיג ווי דער האלאנדישער מעיאר פארלאנגט נישט זיין טייל אינעם אוצר, און וויל זיך נאר זען אינדרויסן.
פרובירענדיג נאך איין מאל צו זוכן, ווארפט עמנואל איין דעם אלטן אויווען אין פלאץ ווי עס ווערט אנטדעקט דער אוצר, אינאיינעם מיט א קאסטן וואו עס איז געלוגען די אלטע ירושה ספר תורה פון זיין זיידן.
דער מעיאר האט נישט קיין חשק צו מעלדן פאר ר' פתחי' די בשורה אז זיין זון עמנואל איז געבליבן און איז ווארשיינליך אומגעברענגט געווארן אין שפאניע, ער בעט דער רב זאל דאס איינמעלדן, אבער דער רב ווארפט דאס אפ.
פתחי' ווערט אנטוישט אנקומענדיג צום פארטי מיינענדיג אז ער וועט זיך באגעגענען מיט זיין עמנואל, ער רעדט שארף קעגן מעיאר פארן נישט איינהאלטן זיין צוזאג אהיים צו ברענגען עמנואל, דער מעיאר זאגט ליגענט פאר פתחי' אז ער האט פרובירט אלעס וואס ער האט נאר געקענט צו באפרייען זיין זון, און גיבט איבער פאר פתחי' די קעסטל מיט דער ירושה ספר תורה.
דער גלח וויל אנעמען דעם ערשטן אויסוואל וויבאלד זאקארי לייקענט אז ער ווייסט נישט פון די פארמעגן, פונקט דאן ווערט אן אנלויפעניש מיטן אנקום פון דער מעיאר און פאליציי.
דער גלח ווערט פארשיקט פון האלאנד, און דער מעיאר וואס האט זיך דערוויסט פון דעם אוצר סטראשעט דעם רב אז ער גייט אנקלאגן זכרי' פארן פרובירן צו מארדן קאליסטאו, בלויז אויב דער רב נעמט זיך אונטער צו שיקן זכרי' קיין שפאניע צו טרעפן די אוצר וועט ער אנולירן דעם געריכט.
סצענע 8 - ביים גאווענער - שפאניע עמנואל קומט צום גאווערנאר אין שטוב אויף א באזוך, און דעקט אויף פארן גאווערנאר אז ער ווייסט אז דער גאווערנאר איז א איד וויבאלד ער האט איינגעקויפט מרור, קארטאפעל און כריין פאר יו"ט פסח.
ווען עמנואל פארציילט אז די אינקוויזיציע האט אים ארעסטירט צוליב אן אוצר פון א שפאנישער איד עמנואל באגאטי, ווערט ער געוואר אז דער גאווערנאר איז זיין פעטער, זיין טאטעס' פארלוירענע ברודער עזרא באגאטי וועלכע איז געבליבן אין שפאניע.
זכרי' ווערט באפריינדעט מיט קאליסטאו א אינג קינד וואס האט אויך געארבעט ביים גלח, אין זאגט אים אז זייער גלויבן דיפערענס טוט אים נישט אפהאלטן פון ווערן נאנטע חברים.
סצענע 7 - צוריק אין מארק - שפאניע בשעת דער מעיאר האט פארקריוועט זיינע טריט כדי די אינקוויזיציע פאליציי זאלן אראפנעמען זייערע אויגן פון עמנואל, האט עמנואל איינגעקויפט פאלשע דיימאנטן און געלט פון א סוחר אין מארק.
אז אויב עס וועט זיי נישט געלונגען צו טרעפן דעם אוצר ביי די ענדע פון די דריי טעג, וועלן זיי גיבן די פאלשע פאר ראמידיוס, און ביז ער וועט זיך כאפן וועט זיי שוין קענען זיין גענוג ווייט אוועק פון שפאניע.
נישט אויסהאלטענדיג די ברוטאלע פייניגונג פון די אינקוויזיציע אויספארשער, ספעציעל נאך וואס מ'האט אפגעברענט זיין האנט האט עמנואל זיך געבראכן און אויסגעזאגט אז דער אורזאך פון זייער באזוך אין שפאניע איז צוליב דעם אוצר פון זיין זיידן.
ביי מיטאג ווען זכרי' איז אהיים צו עסן כשר'ס, העצט דער גלח אונטער דעם קליינעם קאליסטא אז זאקארי וויל אים מארדן, צו קענען נוצן זיין קריסטליך בלוט אין די מצות.
דער האלענדער קייזער קומט אהן פריער ווי געראכטן און באקומט פונעם מעיאר א געשאנק, א צוגעגרייטע זעקל פון די געלט וואס ער האט פארדינט פון זיינע "געשעפטן" אין שפאניע.
ווען זכרי' קומט צוריק וויל קאליסטאו נישט רעדן מיט אים, זאקארי קלערט אים אויף אז דאס וואס דער גלח זאגט איז א פאלשער בלוט בלבול, ווייל אידן טארן בכלל נישט עסן קיין בלוט.
ווייל די רעגירונג האט אויך די יוריסדיקציע צו משפט'ן א איד, אבער זענען נישט אזוי ברוטאל ווי די אינקוויזיציע לייט און זייער שטראף איז נישט פארברענען אויפן שייטער הויפן.
ראמידיוס מיט דער מעיאר צוטיילן זיך מיטן אוצר, אבער ראמידיוס איז נישט גרייט צו לאזן עמנואל אהיים גיין, ווייל ער וויל באקומען די כבוד צו ברענגן א איד צום שייטער הויפן צו פארברענען.
אין די לעצטע מינוט קומען אן די רעגירונג פאליציי און כאפן אויס ראמידיוס, צייגענדיג אז זיי האבן שוין אן ארעסט באפעל אויף עמנואל פון א טאג בעפאר דעריבער מוז ער גיין מיט זיי.
זײַנע לידער און מאמרים וועגן דער קונסט האָט מרדכי צבי מאַנע פאַרעפנטלעכט יענע יאָרן אין "המליץ" און "הצפירה" אונטערן פּען נאָמען-נאָמען המצי"ר (דהיינו "מאָלער" און איינצײַטיק - ראשי-תיבות פון די ווערטער "הבחור מרדכי צבי יליד ראַדאָשקעוויטש").
אין 1884 האָבן זיך בײַ אים אַנטפּלעקט סימנים פון טשאַכאָטקע און ער איז געצוווּנגען געווען פאַרלאָזן די אַקאַדעמיע און אַוועקפאָרן קיין וואַרשע כדי זיך קורירן.
אין וואַרשע האָט ער פאַרעפנטלעכט זײַנע לידער אין אַלמאַנאַכן "האסיף" און "כנסת ישראל", פאַר וועלכע ער האָט אויך אויסגעפורעמט קינסטלעריש די הילעס.
לעבנסגעשיכטע מרדכי צבי מאַנע איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל ראַדאָשקעוויטש (איצט – אינעם מאָלאָדעטשנער ראַיאָן פון דער מינסקער געגנט פון רייסין, דעמאלט – אין באַשטאַנד פון דער רוסלענדישער אימפּעריע).
מרדכי צבי מאַנע האָט געלאָזן דאָס לערנען אין ישיבה און איז אַוועקגעפאָרן קיין ווילנע, וווּ ער איז נאָך גרויסע באַמיִונגען אָנגענומען געוואָרן אין מאָלערײַ-שול.
קבלת שבת 2) אל תקשו, זבולון קווארטין 3) שמעה, גרשון סיראטא 4) משה ואהרן, יעקב קאסעוויצקי 5) קול השם, בערעלע חגי 6) אנא בכוח, לייבעלע וואלדמאן 7) מקדש מלך, שלמה מאנדל 8) לא תבושי, שמואל וויגאדא 9) טוב להודות, יהושע ווידער 10) מה גדלו, משה קאסעוויצקי 11) השם מלך, יאסעלע ראזנבלאט 12) המכבה את הנר, צבי בארנשטיין 13) תניא, יוסף שליסקי 14) רזא דשבת, יאסעלע מאנדלבוים 15) כד עיל שבתא, זבולון קווארטין
מעריב 16) אהבת עולם, יאסעלע ראזענבלאט 17) השכיבנו, דוד קאסעוויצקי 18) ושמור, בן ציון קאפאוו קאגאן 19) ושמרו, שמואל מלאווסקי 20) מגן אבות, מרדכי הערשמאן 21) רצה במנוחתינו, משה קאסעוויצקי 22) קידוש, קאפאוו קאגאן
די כאַזאַרן האָבן גערעדט אַ היינט געשטאָרבענע שפּראַך, וואָס האָט בפירוש געהערט צו טירקישע שפּראַכן, הגם ס׳איז געווען אין גאַנצן ניט קלאָר פריער.
די פראַגע וועגן באַציאונגען פון דער כאַזאַרישער שפּראַך איז ווייט ניט ‫בולט‬, ס׳איז אַפילו שווער צו אַנטשיידן, צי די שפּראַכן פון טשואוואַשן און וואָלגע־בולגאַרן, וואָס שליסן איין זייער אַ ספּעציפישע צווייג פון טירקישע שפּראַכן, זיינען קרובים צום כאַזאַרישן לשון, הגם עס זיינען דאָ ראַיות, אַז כאַזאַריש איז געווען נאָענטער צו כלל־טירקעשע לשונות.
כּוזרים, אָדער כאַזאַרן, זיינען געווען אַ גרופּע טירקיש־ריידיקע שבטים, וואָס האָבן געשאַפן אַ גרויסע מלוכה צווישן קאַספּישן און שוואַרצן ימים, וואָס האָט זי עקזיסטירט אין מיטל־עלטער פון בערך 650 יאָר ביז זיין אַראָפּפאַל אין 969.
דער נאָמען "קליין שדה־מנוחה" האָט די נײַע קאָלאָניע באַקומען לויט דער דערבײַיִקער ייִדישער קאָלאָניע "שדה מנוחה", וועלכע איז געגרינדעט געוואָרן אין 1807.
אין 1924 - 1925 זײַנען פון קליין שדה־מנוחה עולה געווען קיין ארץ-ישראל עטלעכע צענדליקער מענטשן, דער עיקר מיטגלידער פון "החלוץ"-באַוועגונג און זייערע משפּחות.
אין 1927 איז געגרינדעט געוואָרן דער קאַלינידאָרפער ייִדישער אויטאָנאָמער ראַיאָן, און די קאָלאָניע קליין שדה־מנוחה איז אַײַנגעשלאָסן געוואָרן אין זײַן באַשטאַנד.
ער האט באזוכט שפיט​עלער​, טורמעס, און יונג מען אָן רעסורסן דארף, געזען דעם דאַרפֿן דאָרט איז געווען, געוואלט צו עפענען אַ פּלאַץ צו באַגריסן און נעמען זאָרגן פון די מענטשן.
ביסלעכווייַז, זיי צוגעלייגט אַ באַשיצן פֿאַר היימלאָז מענטשן, אַ שולע פֿאַר די נעבעך, אַ ינפערמערי, טשאַפּעל און וווינאָרט פֿאַר כהנים וואס זענען געווען גייט פארביי דורך.
באַלד באקומען אנדערע טערשיערי וואס געוואלט צו מיטאַרבעטן אויף אים, אויך פרויען וואס געוואלט צו לערנען קינדער, און פעטרוס געשריבן אַ הערשן פֿאַר אָרדערינג די אָפּעראַציע פון די קהל.
דאס געפירט צו די פאַרלייגן פון אַ נייַ רעליגיעז סדר: דער סדר פון די ברידער פון אונדזער לאַדי פון בעטהלעהעם, וואָס איז אנערקענט און באוויליקט לויט דער רוח זען.
ווילאַפלאָר, טענעריפע, 21סטן מערץ, 1626 - אַנטיגואַ גוואטעמאלע, גוואטעמאלע, 25סטן אפריל 1667) עס איז געווען אַ שפּאַנישער פראַנסיסקאַנער מאָנאך און מיסיאנער, גרינדער פון די סדר פון בעטלעמיטאַס.
צוליב פון זייַן מיסיאנאערישער און פּאַסטעכיש אַרבעט איז ער ברייט באקאנט ווי דער "סט פראַנסיס פון אַססיסי אין אַמעריקע", און איז באטראכט די עוואַנגעליזאַטיאָן פון גוואַטעמאַלע.
ער איז געווארן זענפֿטיקט דעם 22סטן יוני 1980 אין דער פעטראס באסיליקע ס באַסיליקאַ דורך פּאָפּע יוחנן פאולוס צווייטער און קאַנאַנייזד אין גוואטעמאלע שטאָט דורך די פּאָפּע אויף יולי 30 2002.
אזוי דער הערמאַנאָ פּעדראָ איז געווארן דער ערשטער הייליקער פון די קאַנאַרי אינזלען, אין דער ערשטער הייליקער פון גואַטעמאַלע און צענטראַל אַמעריקע 'ס ערשטער סיינט.
ביי די 23 יאר האט ער פארלאזט זייַן געבורטספלאץ טענעריפע און, נאָך צוויי יאר, איז ער געקומען קיין גוואטעמאלע, ווו לאַנד וואָלט אָנפירן זייַן מיסיאנערישע אַפּאָסטאָלאַטע.
אויף ריקאַווערינג, ער געוואלט צו ווערן אַ גלח און געגאנגען צו די דזשעסויט קאָלעגע פון סאַן פֿראַנסיסקאָ דע באָריאַ, אָבער קען נישט קריגן די נייטיק מאַטעריאַלס צו לערנען און האט צו פאַרלאָזן.
אין 1656, ער איז געווארן אַ פראַנסיסקאַן טערשיערי בייַ די קאַנוואַנט פון סאַן פֿראַנסיסקאָ דע אַנטיגואַ און גענומען די נאָמען פון פּעדראָ דע סאַן דזשאָסע.
נאך א קורצן וויזיט אין ארץ ישראל און אין דער חברונער ישיבה וואס איז געגרינדעט געווארן אין תרפ"ה דורך א גרופע סלאבאדקער בחורים, איז ער צוריקגעפארן אין סלאבאדקע, און פון תרפ"ז האט ער געדינט אין דעם אמט פון ראש הישיבה און מנהל הרוחני, וויבאלד דער אלטער פון סלאבאדקע און רבי משה מרדכי עפשטיין זענען אריבער צו פירן די ישיבה אין חברון.
אין 1958 האָט ער פאַרענדיקט דעם קאָוונער פּאָליטעכטישן אינסטיטוט לויטן פאַך "ראַדיִאָ-עלעקטראָניק", אָבער ער האָט אַלץ מער און מער פאַרנומען מיט ליטעראַטור.
לאַנגע יאָרן, ביזן אַרויסגיין אויף דער פּענסיע האָט ער געאַרבעט אַלס לערער אין אַ מיטלשול, נאָר אויך אין ישראל האָט ער פאָרגעזעצט שאַפן אויף ליטוויש.
אַ טייל פון יצחק מעראַסעס ווערק זײַנען איבערגעזעצט געוואָרן אין העברעיִש, ייִדיש (דער ראָמאַן "די אייביקע שאָך", וואָס איז פאַרעפנטלעכט געוואָרן אינעם זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד"), רוסיש, דײַטש און אַנדערע שפּראַכן.
לעבנסגעשיכטע אתגר קרת איז געבוירן געוואָרן אין ישראל אין א משפּחה פון ייִדן, וואס האבן איבערגעלעבט דעם חורבן פונעם אייראָפּעיִשן ייִדנטום - אפרים און אורנה קרת.
אתגר קרתס ערשטע זאַמלונג דערציילונגען "צינורות" איז דערשינען אין תל-אָביב אין 2002 אָבער דערפאָלג און פּאָפּולערקייט זײַנען צו אים געקומען נאָכן דערשײַנען פון זײַן צווייטער זאַמלונג דערציילונגען "געגועי לקיסינג'ר" אין 1994.
אתגר קרת שאַפּונג (צווישן אַנדערש זײַן מאַניר ברייט אויסנוצן אין זײַנע ווערק דעם הײַנטצײַטיקן העברעיִשן סלענג) האָט משפּיע געווען אויף אַ גאַנצן דור העברעיִשע פּראָזאַיִקער.
הרב שמואל אויערבאך (י' תשרי ה'תרצ"ב, 21סטן סעפטעמבער 1931 - ט' אדר ה'תשע"ח, 24סטן פעברואר 2018) איז געווען דער ראש ישיבה פון דער מעלות התורה ישיבה אין ירושלים, א געוועזענער מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה און אין דעם נשיאות פון דער וועד הישיבות.
נאך דער פטירה פון הרב יוסף שלום אלישיב פלעגט ער פירן דעם קאנסערוואטירן שטראם פון דעם ליטווישן ציבור אין ישראל; אין די אויגן פון פילצאליגע ליטווישע אידן האט ער זיך פאררעכנט ווי דער וואס איז ממשיך די השקפה פון הרב שך
דער עולם וואס האלט מיט הרב אויערבאך האט אויפגעשטעלט די נצח פארטיי אין ווינטער תשע"ג.פאר די מוניציפאלע וואלן אין מרחשון תשע"ד , האט די פארטיי געענדערט איר נאמען צו "בני תורה", וואס האט קאנדידירט אין ירושלים, בני ברק און מודיעין עילית, און האט געווינען סה"כ פינף זיצן.
די מיטגלידער שטעט זענען: אריזאנע, קאליפארניע, קאלאראדא, קאנעטיקוט, וואשינגטאן די-סי, אינדיאנא, איידעהא, אייאווע, קענזעס, קענטאקי, לואיזיאנא, מעין, מינעסאטע, מיזורי, מאנטאנא, נעבראסקע, ניו העמפשיר, ניו מעקסיקא, נארט דעקאטע, ארעגאן, פענסעלוועניע, ראוד איילענד, סאוט קאראליינע, סאוט דעקאטע, טענעסי, ווערמאנט, וויסקאנסין, און וועסט ווירידזשיניע.
די לאטעריע איז א נאן פראפיט ארגאניזאציע וועלכע רופט זיך עם-יו-עס-על און איז געגרינדעט געווארן אין 987' מיט איר ערשטן לאטעריע וועלכע האט זיך גערופן לאטא אמעריקע.
די פאוערבאל לאטעריע גרייכט זייער אפט איבער הונדערט מיליאן דאלאר אבער אין דער זעלבער צייט גיבט עס די מערסטע געווינער דורך איר דריי דאלארדיגן געווינס אויב מען האט נאר די פאוערבאל נומער.
די ערשטע טייל שילדערט א ביסל פון אירע איבערלעבענישן דורכױס די קריג, און די צווייטע באפאסט זיך ווי אזוי זי האט געקעמפט צו שאפן די נויטיקע מיטלען און נויטריענטן צוריק צוברענגען צו די מיטגעמאכטע קינדער זייער מענטשלעכקייט פיזיש און גייסטיש כדי צו קענען עטוואס פארגעסן די געפערלעכע צרות וואס זיי זענען אדורך און אנהויבן א ניי לעבן.
מיינע הונדערט קינדער איז א בוך אין דער יידישער שפראך וואו עס ווערט באשריבן די אויסטערלישע געשיכטע פון לענא קיכלער-זילבערמאן וועלכע איז נאך דער קריג געווען ווי די מאמע פאר איבער הונדערט קינדער אין דעם נאך מלחמה'דיגן פוילן וועלכע האבן זיך געראטעוועט פון די נאציס דורכן זיך באהאלטן אין בונקערס, וועלדער און מאנאסטירן און זענען געבליבן קיילעכדיקע יתומים.
אבער צוליב די כוואליע פון אנטיסעמיטיזם וועלכע האט דאן געהערשט אין פוילן, האבן זיי געשווערצט די גרעניץ קיין טשעכיי און פון דארט קיין פראנקרייך ביז ביי די ענדע האט מען זיי ארויפגעברענגט צו זייער נייער היים קיין ישראל.
דאס בוך איז ארגינעל געשריבן געווארן דורך איר אין פויליש און איז איבערגעזעצט געווארן אויף יידיש דורך לייב אָליצקי, און ארויסגעגעבן געווארן דורך פארלאג "מנורה" אין תל אביב אין יאר ה'תשכ"ב.
ער איז געבוירן געוואָרן אין מאָסקווע אין 1956, האָט זיך געלערנט אויפן היסטאָרישן פאַקולטעט פונעם מאָסקווער מלוכה-אוניווערסיטעט אויף לאָמאָנאָסאָווס נאָמען.
באַנאַנד מיט דער טעטיקייט אינעם געביט פון קונסט-פאָרשונג האָט ער אין די 80ער - אָנהייב 90ער יאָרן פונעם 20סטן יאָרהונדערט אַקטיוו אָנטיילגענומען אינעם אָרגאַניזירן ייִדישע קהלשע און וויסנשאַפטלעכע אינסטיטוציעס אינעם סאָוועטנפאַרבאַנד.
אין 1992 איז ער עולה געווען קיין ישראל, האָט זיך באַזעצט אין ירושלים און זיך געלערנט אין דעפּאַרטאַמענט פאַר נײַער ייִדישער געשיכטע פונעם העברעיִשן אוניווערסיטעט.
הלל קאַזאָווסקי האָט אַלס קוראַטאָר אײַנגעאָרדנט אויסשטעלונגען פון דער ייִדישער קונסט אין פאַרשיידענע מוזייען פון ישראל, פראַנקרײַך, רוסלאנד, אוקראַיִנע און אַנדערע לענדער; פאַרעפנטלעכט א גאַנצע ריי אַרטיקלען און ביכער אין פאַרשיידענע שפּראַכן וועגן דער ייִדישער פּלאַסטישער קונסט, מאָדערניסטישער ייִדישער דיכטונג און וועגן דער געשיכטע פונעם ייִדישן טעאַטער.
פעליקס חײַמאָוויטשעס ייִדישע לידער זײַנען פאַרעפנטלעכט געוואָרן אינעם מאָסקווער זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד" , "די פּען" , "יעוורייסקי קאַמערטאָן" , "טאָפּלפּונקט" און אין אַנדערע פּעריִאָדישע אויסגאַבעס.
ער האָט איבערגעזעצט אין ווײַסרוסיש לידער פון משה קולבאַק, חיים לענסקי, שיקע דריז, מאטל גאלבשטיין און הירש רעלעס, ווי אויך שלום-עליכמס דערציילונג "שיר-השירים".
זײַן פאָטער, באָריס חײַמאָוויטש, איז געווען אַ פּאַרטיזאַנער-קאָמאַנדיר, וועלכן ס'האָט זיך אײַנגעגעבן זיך אַרויסרײַסן פון דער מינסקער געטאָ אין וועלדער.
נאמבערג - אויסגעקליבענע שריפטן מענדעלע מוכר ספרים - מסעות בנימין השלישי לייב ניידוס - אויסגעקליבענע שריפטן יעקב דינעזאן - יאסעלע און דער קריזיס משה בראדערזאן - אויסגעקליבענע שריפטן אליה בחור - בבא-בוך דוד פינסקי - אויסגעקליבענע שריפטן שמעון שמואל פרוג - אויסגעקליבענע שריפטן, ליעדער מיט 11 ניגונים צו 10 ליעדער, ה'תש"כ, .
פרץ - אין 20טן יאר הונדערט געדרוקט אין יאר תשכ"ב מאריס ראזענפעלד - אויסגעקליבענע שריפטן דוד האפשטיין, איזי כאריק, איציק פעפער - אויסגעקליבענע שריפטן מרדכי ספעקטאר ־ דער יידישער מוזשיק, ראמאן ה.
לייוויק - אויסגעקליבענע שריפטן געדרוקט אין יאר תשכ"ג שלום עליכם - מנחם-מענדל געדרוקט אין יאר תשכ"ג אברהם גאלדפאדען - אויסגעקליבענע שריפטן געדרוקט אין יאר תשכ"ד י.
אנ-סקי אויסגעליבענע שריפטן - מענדעלע מוכר ספרים - פֿישקע דער קרומער יוסף אפאטאשו - אין פוילישע וועלדער זלמן רייזען - אויסגעקליבענע שריפטן יהואש - אויסגעקליבענע שריפטן גליקל האמיל - זכרונות שלום עליכם - טביה דער מילכיקער אברהם רייזען - אויסגעקליבענע שריפטן די פרוי אין דער יידישער פאעזיע געדרוקט אין יאר תשכ"ז ר' נחמן בראצלעווער - סיפורי-מעשיות מרדכי אלפערסאן - אין ארגענטינע פרץ הירשביין - אויסגעקליבענע שריפטן אנטאלאגיע - יידיש אין ליד מנחם באריישא - זאוול רימער ווען א פאלק דערוואכט : מדינת ישראל 1948–1968 : לידער, דערציילונגען און דראמע פון 84 שרייבערס נוסח השכלה : אנטאלאגיע זוסמאן סעגאלאוויטש - לידער, דערציילונגען, זכרונות מעשה בוך
דער סעט אנטהאלט הונדערט ביכער און אלע זענען געדרוקט אין ארגענטינע אונטער דער רעדאקציע פון: שמואל ראזשאנסקי, און קארעקטור: די ערשטע העלפט ביי שעפסל נייהויז און צווייטע העלפט פון באנד אכצן און ווייטער ביי יעקב יהושע לערמאן, זיי פארמאגן א רייכן געקליבענעם אוצר פון דער אמאליגער ליטעראטור אין די יודישע שפראך.
מוסטער-ווערק פון דער יידישער ליטעראטור איז א ציקל פון ביכער ארויסגעגעבן פון יוסף ליפשיץ פאנד פון דער ליטעראטור-געזעלשאפט ביי קולטור קאנגערס אין ארגענטינע.
ווי אויך זענען אין לאגער געווען געפאנגענע וואס האבן געארבעט אלס צוואנגס ארבעטער, אין פאבריקן וואס האבן פראדוצירט וואפן און אמוניציע, פאר'ן דייטשן מיליטער.
באַזונדערס איז ער באַקאַנט געוואָרן נאָך אויספילן די ראָליע פון אַנטאָן גאָראָדצקי אין די רוסלענדישע פאַנטאַסטישע פילמען "נאַכט-פּאַטרול" און "טאָג-פּאַטרול" .
קאָנסטאַנטין כאַבענסקי האָט אויסגעפילט ראָליעס פון יידישע פּערסאָנאַזשן אין רוסלענדישע פילמען: הערש יצחק גרשוני אינעם היסטאָרישן פילם "די אימפּעריע אונטערן קלאַפּ" , דמיטרי באָגראָוו אינעם היסטאָרישן פילם "דאָס לעבן און דער טויט פון פּיאָטר אַרקאַדיעוויטש סטאָליפּין" , ליוושיץ אינעם פילם "אייגענע" , לייב טראָצקי אינעם פילם "יעסענין" , גרין אינעם קינאָ-סעריִאַל "סטאַטס-ראַטגעבער" , אהרן סימאַנאָוויטש אינעם היסטאָרישן פילם "ראַספּוטין" , יורי לעוויטאַן אינעם פילם מיטן זעלבן נאָמען , אלכּסנדר פּעטשערסקי אינעם פֿילם "סאָביבאָר" אא.
נאַטאַליע כאַבענסקאַיאַ, די עלטערע שוועסטער פון קאָנסטאַנטין כאַבענסקי, איז אַ זינגערן אַן אויספילירן פון ייִדישע לידער, אַ סאָליסטקע פונעם פּעטערבורגער ייִדישן מוזיקאַלן אַנסאַמבל.
זינט 2010 האָט קאָנסטאַנטין כאַבענסקיס פאָנד אָנגעהויבן עפענען סטודיעס פאַר שעפערישער אַנטוויקלונג פון קינדער איבער שטעט פון רוסלאַנד (ביז איצט זײַנען געעפנט געוואָרן אַזעלכע סטודיעס אין פּעטערבורג, וואָראָניעזש, קאַזאַן, נאָוואָסיבירסק, אופאַ, ניזשני טאַגיל, יעקאַטערינבורג און פּערם).
זינט 1981 ביז 1985 האָט ער געוווינט אין דער שטאָט ניזשנעוואַרטאָווסק אין מערב-סיביר, וווּ עס האָבן דעמלט געאַרבעט זײַנע עלטערן, אינזשענערן-הידראָלאָגן לויטן פאַך.
יונגע יארן חנוך דוב פאדווא איז געבורין געווארן כ' אב תרס"ח אין בוסק, א קליין שטעטל אין גאליציע צו ר׳ אליעזר וואלף טויבער און זיין ווייב מרת טויבא, טאכטער פון ר׳ שמואל יוסף פאדווא.
ביי די פינעף יאר איז אויסגעבראכן די ערשטע וועלט מלחמה, און די משפחה האט זיך געצויגן פונעם פראנט קיין ווין (וואס איז דעמאלסט געווען די הויפטשטאט פון דער עסטרייך אונגארישער אימפעריע, פון וואס גאליציע איז געווען א טייל.
זייערע פינף קינד האט געהאדעוועט זיין זיווג שני יהודית, טאכטער פון רבי אברהם אהרן זאנענפעלד, א זון פון גאב״ד פון ירושלים הרב יוסף חיים זאנענפעלד, מיט וועמען ער האט חתונה געהאט אין תש״ז.
איר פאטער האט איבערגעלעבט די מלחמה און האט זיך צוריק געקערט קיין אמסטערדאם וואו ער האט געפונען אַנא'ס טאגבוך, און האט געדרוקט און פארשפרייט איר טאגבוך אין בוך פארמאט, ביז היינט צוטאגס איז די טאגבוך פון אַן פראנק און אירע איבערזעצונגען אין הונדערטער שפראכן איינע פון די מערסט פארשפרייטע ביכער אין דער געשיכטע פון דער וועלט.
אַנעליס מאַרי פֿראַנק איז געווען א יידיש מיידל פון דייטשלאנד וואס האט געשריבן א טאגבוך וועגן דעם מצב אין וואס זי און איר פאמיליע האבן זיך געפונען ווען זיי האבן זיך באהאלטן פון די נאציס אין א בוידעם פון א פארבריק אין אמסטערדאם.
פארן סוף פונעם קריג איז די פאמיליע פאר'מסר'ט און געכאפט געווארן און זי מיט איר פאמיליע זענען פארשיקט געווארן אין אוישוויץ און בערגן-בעלזן, וואו זי און רוב פון איר פאמיליע זענען געשטארבן פון הונגער און מגיפות.
לעבנסגעשיכטע אַנאַ פראנק איז געבוירן געווארן אין פראנקפורט, דייטשלאנד, דעם 12טן יוני 1929, די צווייטע טאכטער פון איר פאטער אטא היינריך פראנק און איר מוטער עדיט האלענדער.
דער תחילת־פאַרינגאַלער קלאַנג פונעם סעמיטישן ח , דער שטימלאָזער פאַרינגאַלער פריקאַטיוו) האָט פאַרלוירן זיין באַפאַרבונג אין דער סביבה פון אייראָפּעישע שפּראַכן.
די פּעולות זיינען געווען אָבער פאַרשידן אויף מערב און אויף מזרח: צווישן די בני־הית האָט דער חית פאָנעטיש צונויפגעשמאָלצן מיטן הא ) און צווישן די בני־חית איז דער אות ארויסגערעדט געוואָרן ווי כֿף , ).
חוץ די דירעקטע באַשרייבונגען פון דעם עיקר אין רבנישע און לינגוויסטישע ווערק , זאָגן דאָ עדות אויך לאַטיינישע טראַנסקריפּציעס און געגראַמטע טעקסטן.
אין דער דאָזיקער יצירה און אויך פון אַנדערע ראַיות, זעט מען, אַז דער ־קלאַנג איז אין גאַנצן נעלם געוואָרן אין באַשטימטע פאָנעטישע סביבות אין מויל פון בני־הית , און דאָס האָט באַרירט אויך דעם היסטאָרישן חית.
דעם סוף־רעזולטאַט פונעם דאָזיקן גילגול קענען מיר טרעפן ביזן היינטיקן טאָג, למשל, אינעם וואָרט "מעקן", וואָס איז אַריין אין יידיש פון דער שפּראַך פון בני־הית.
מקורים דער חילוק איז געווען גוט באַקאַנט פאַר די רבנישע אויטאָריטעטן און יידישע לינגוויסטן אין 15טן-17טן י״ה, און עס זיינען געקומען צו אונדז עטלעכע באַשרייבונגען פון דעם ענין און די פּראַקטישע קשיאות דעריבער.
דיסקוטירנדיק וואַריאַציעס אין דעם אָדער יענעם מנהג באַצייכענען די מחברים די געביטן, וואו מע פאָלגט דעם פיר, מיט נעמען "תפוצת רינוס" ,"בני רינוס", "בני הית" אַנטקעגן "בני עסטרייך" און "בני חית" , דעם מהרי״לן, זלמן משוטיגווערא).
פאַר יידישע ישובים אין דייטשלאַנד זינט 15טן י״ה איז דאָס געווען אַ "שיבולת"‬: "בני־הית" זיינען געווען די, וואָס האָבן אַרויסגערעדט דעם חית ווי הא, און אין מויל פון "בני־חית" איז דער חית געווען אַזוי ווי כֿף.
באַשרייבנדיק די דאָזיקע דיפערענץ האָבן רבנים געמיינט די הברה פון לשון קודש, אָבער ס׳האָט באַרירט אויך דעם סעמיטישן קאָמפּאָנענט פון זייערע טאָגטעגלעכע שפּראַכן.
די סופרים פון בני־הית טעריטאָריעס האָבן באַניצט די טבריה׳ער נקודות, אָבער ניט תמיד האָבן זיי געוואוסט, וואו מוז מען שרייבן פּתח און וואו קמץ, וואו סגול און וואו צירה.
מע טענהט אָבער, אַז דער דאָזיקער נוסח איז געווען אין דער היים פון בני־חית אויך און נאָר שפּעטער איז ער ביי זיי און אויך ביי בני־הית אויסגעביטן געוואָרן אויפן נוסח, וואָס מיר הייסן היינט אַשכנזישע הברה.
אַן ‫אייבערפלעכלעך ענלעכער פענאָמען קען מען טרעפן אינעם ליטווישן יידיש, דהיינו דער סאַבעסדיקער לאָסן, וואָס האָט אָבער קיין שייך ניט צו בני־הית און האָט זיך אַנטוויקלט באַזונדער.
ער האָט באַרירט די הברה פון לשון קודש און תרגום לשון גופא און אויך דעם אינטעגרירטן סעמיטישן קאָמפּאָנענט אין די דייטשיש־באַזירנדיקע שפּראַכן: יידיש אין ברייטן זינען.
די נעמען צייגן דעם אונטערשייד אינעם שטייגער פון אַרויסריידן דעם אות "חית" און דער חילוק צווישן ביידע גרופּעס איז געווען אַ קולטורעלער: אין מינהגים און אין שפּראַך.
יידישע היסטאריע די יידישע קהילה איז זייער גרויס געווען אין אדעס, אז אין 1897 איז די יידישע באפעלקערונג אפגעשאצט געווארן, צו אריבער 160,000 איינוווינער, מאכנדיק אדעס פאר דער גרעסטער יידישער שטאט אין דער רוסלענדישער אימפעריע.
אבער אין 1794, איז זי אפיציעל געגרינדעט געווארן דורך רוסלאנד, די שטאט האט געהאט הצלחה, און אירע איינוווינער זענען באשטאנען פון מערערע פעלקער, ווי גריכן, יידן, רוסן און אוקראינער, רומענישער, און נאך אנדערע פעלקער.
טערקיי אבער האט די עפענונג צום שווארצן ים, זי קאנטראלירט די דארדאנעלן, אזוי ארום האט נאט"א קאנטראלירט אלעס וואס גייט אריין, און ארויס פונעם סאוועטן פארבאנד.
זיינע בארימטע צוואנציג גלייכונגען, אין זייער מאדערנער פארעם פון פיר טיילווייז דיפערעציאל-גלייכונגען, האבן צוערשט דערשינען גאנץ אנטוויקלט אין זיין לערנבוך אין 1873.
אליווער העוויסייד האט פארמינערט די קאמפלעקסיטעט פון מאקסוועל׳ס טעאריע אראפ צו פיר דיפֿערענציאל־גלייכונגען, וואס זענען דערקענט היינט צוזאמען ווי מאקסוועלס געזעצן אדער מאקסוועלס גלײכונגען.
כאטש פאטענציאלן זענען געווארן פיל ווייניגער פאפולער אינעם ניינצטן יארהונדערט, אבער ניצן סקאלאר און וועקטאר פאטענציאלן איז היינט סטאנדארט ווען מען לייזט די מאקסוועל-גלייכונגען.
זיינע אויפדעקונגען האבן געהאלפן איינפירן די תקופה פון מאדערנער פיזיק, לייגנדיק די יסודות פאר אזעלכע פעלדער ווי ספעציעלע רעלאטיוויטעט און קוואנטן-מעכאניק.
ביים ערשטן יארהונדערט פון מאקסוועל׳ס געבורט האט איינשטיין געשילדערט מאקסוועל׳ס ארבעט ווי די ״טיפסטע און מערסט פרוכבאר וואס פיזיק איז אדורכגעגאנגען זייט ניוטאנ׳ס צייטן״.
מאקסוועל האט געוויזן ווייטער אז די גלייכונגען זאגן פֿאראויס דעם עקזיסטענץ פון כוואליעס פון אסצילירנדיגע עלעקטרישע און מאגנעטישע פֿעלדער וואס פֿארן אדורך ליידיגן רוים מיט א גיך וואס מען קען פֿאראויסזאגן פֿון פשוע עלעקטריע־עקספערימענטן; מיט די דאטן וואס זענען געווען דעמאלסט פֿאראן האט מאקסוועל גערעכנט א גיך פון 310,740,000 מעטער א סעקונדע.
אין זיין 1864 פאפיר "א דינאמישע טעאריע פונעם עלעקטראמאגנעטישן פֿעלד", האט מאקסוועל געשריבן, "די השוואה פון די אויסקומען זענען משמע אז ליכט און מאגנעטיזם זענען צוויי אופַֿנים פונעם זעלבן סובסטאנץ, אז ליכט איז אן עלעקטראמאגנעטישע שטערונג וואס ווערט באוועגט אדורכן פֿעל לויט די געזעצן פון עלעקטראמאגנעטיזם".
עלעקטראמאגנעטיזם שוין אין 1855 האט מאקסוועל געהאט שטודירט עלעקטריע און מאגנעטיזם ווען מען האט פֿארגעליינט זיין " ' " צו דע קעמברידזש פילאסאפיע געזעלשאפט.