polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
רבי עקיבא - וויאזוי רבי עקביא געפינט ביי זיין ווייב רחל חן, זי האט דערשפירט אז ער וועט וואקסן א תנא, זי האט איהם געשטופט, ביז ער איז געגאנגן אין ישיבה לערנען און אויסגעוואקסן א ראש ישיבה פון פיהר און צוואציג טויזענט מאן.
אין יאר 1956, נאך גרויסע מאטערנישן צו באקומען א דערלויבניש פון די סאוועטישע מאכטן, ווערט דורכגעפירט אין מאסקווע א קאנצערט פון יידישער ליטעראטור און מוזיק – צום ערשטן מאל נאך דער טרויעריק בארימטער "נאכט פון הרוגי לוביאנקע", וואס האט קולמינירט סטאלין'ס פאגראם איבער יידיש .
מאַרינע גארדאן האט זיך באטייליקט אין יענעם קאנצערט מיט עטלעכע מוסטערן פון יידישע לידער געשאפענע פון היינט צייטיקע יידישע קאמפאזיטארן אויף די ווערטער פון יידישע פאעטן אינעם ראטן-פארבאנד.
זינט דעמאלסט זעצט זי פאר איר טעטיקייט צו פאפולאריזירן יידישע לידער געשאפענע פון אירע מיטצייטלער און פריינט – די קאמפאזיטארן לייב יאמפאלסקי, לייב פולווער, שמואל פאלאנסקי, שמואל סענדעריי און רבקה באיארסקע אויף די ווערטער פון די דיכטער מאטל גרוביאן, שמואל ראסין,אהארון קושנעראוו, פרץ מארקיש, אהרון ווערגעליס, לייב קוויטקא און אנדערע.
א טייל פון די דאזיגע לידער האט מען רעקארדירט אין דער באגלייטונג פון פראמינירטע פיאנא-קאנצערטמייסטער (אריינגערעכנט דוד אשכנזי – דעם פאטער פונעם בארימטן פיאניסט וולאדימיר אשכנזי), ווי אויך אינסטרומענטאלע אנסאמבלען און א גרויסן ארקעסטער אונטער וועלוול טערלעצקי'ס לייטונג.
א חוץ איר אייגענער מאמע, האט די יונגע מאשע געהערט אזוינע מוסטערן פון פרויישן געזאנג ווי סאניע דרוקער, די קינפטיקע פרימאדאנע פון מינסקער אפערע, און ראזע פלאטקינע, די אויספילערן פון יידישע פאלקס-לידער.צו זעכצן יאר אלט,איז מאשע אנגענומען געווארן שטודירן געזאנג אין דער לערן-סטודיע פון מינסקער אָפּערעַ .דערנאָך זעצט זי פאר אירע שטודיעס אין דער מינסקער קאנסערוואטאריע.
בשעת דער צווייטער וועלט-מלחמה גייט זי פרייוויליק אוועק אין די רייען פון פאלקס-פארטיידיקונג,שפעטער ווערט זי גערופן צו מיליטער-דינסט,טרעטנדיק ארויס אין באשטאנד פון מיליטערישע קאנצערט-אנסאמבלען פאר די סאוועטישע זעלנער.
מרת פרומט ביילא, די ווייב פון רבי מנחם מענדל הורוויץ הי"ד - ה'תש"ג), רב אין מעליץ מרת יוכבד רייצא, די ווייב פון רבי נפתלי צבי שמואל ראזענפעלד הי"ד, א זון פון הרב אלעזר ראזענפעלד פון אשפעצין.
די קינדער פון פערטן ווייב מרת חנה רחל א טאכטער פון רבי צבי הירש רומערז רב אין לעשנוב, א ברודער פון מרת מלכה די ווייב פון דעם שר שלום פון בעלזא.) מרת מרים מלכה, , די ווייב פון רבי נפתלי רובין , רב אין ווישניצא.
טראץ דעם וואס דער שינאווער רב איז געווען דער עלצטער זון און א גרויסער אנהענגער פון זיין פאטער רבי חיים האלבערשטאם דער צאנזער רב, דאך האט ער שוין אין יאר ה'תרט"ו י"ג אורות מערכת שינאווא פרק ה נאך ביים פאטער'ס לעבן אנגענימען קוויטלעך און מיט פארשידענע אויפפירונגן זיך געפירט אנדערש ווי זיין פאטער, און אויך ביי געוויסע זאכען וואס האבן געהאט צוטוהן מיט הלכה האט ער געפסקנט נישט ווי דער פאטער.
א טאכטער פון רבי מרדכי זילבערשטיין, רב פון האלאשיץ, אן איידעם פון זיין ערשטן שווער דער אריה דבי עילאי.) מרת חיה שרה, די ווייב פון רבי אלעזר בינדיגער - ה'תר"ם ) פון שינאווא.
א טאכטער פון רבי אריה לייביש ליפשיץ, רב אין ווישניצא, דער אריה דבי עילאי.) מרת דרעזיל, די ווייב פון רבי פנחס תאומים-פרענקל - ה'תרל"ט), רב אין בוקאווסק און ציעשינאוו.
שינאווא, וועסט גאליציע, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, דורך דעם וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער שינאווער דינאסטיע וואס ציעט זיך פון רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם, באקאנט אלס דער שינאווער רב, וואס איז אן אפצווייג פון דעם צאנזער דינאסטיע.
האנג קאנג , אפיציעל דער האנג קאנג באזונדערער אדמיניסטראטיווער ראיאן , איז געווען א בריטישע קאלאניע וואס איז געווארן א באזונדערער אדמיניסטראטיווער ראיאן פון דער מענטשנ'ס רעפובליק פון כינע אין 1997.
מיט אומגעפער 7.5 מיליאן באוואוינער פון פארשיידענע נאציאנאליטעטן וואס וואוינען אין א שטח פון 1104 קוואדראט קילאמעטער, איז האנג קאנג איינער פון די מערסט געדעכטע באפעלקערטע ערטער אין דער וועלט.
אין 1911 האָט ער צום ערשטן מאָל אױסגעשטעלט זײַנע סקולפּטור-בילדער אין דעם "סאַלאָן פֿון די אומאָפּהענגיקע" און דעם "האַרבסט-סאַלאָן" .
ער האָט זיך באַקענט מיט גיִיאָם אַפּאָלינער , בלעז סאַנדראַר , אַמעדעאָ מאָדיליאַני , זשאַק ליפּשיץ , קאָנסטאַנטין בראנקוזי , פּאַבלאָ פּיקאַסאָ , אַנרי מאַטיס און אַנדערע פּראָמינענטע פֿאָרשטײער פֿון דער פּאַריזער קינסטלערישער און ליטעראַרישער סביבה.
אין די 1920ער יאָרן האָט דער קינסטלער אױסגעאַרבעט זײַן אײגענעם נוסח, באַזירט אױפֿן פֿאַראײניקן די פּרינציפּן פֿון קוביזם און עלעמענטן פֿון די אַרכאַיִשע "פּרימיטיװע" קונסטן.
בכדי צו דערגרײכן אַ העכערן אױסדריקלעכקײט-ניװאָ פֿון זײַנע װערק, פֿלעגט ער אױסנוצן פֿאַרשײדנאַרטיקע מאַטעריאַלן, מאָדעלירן עפֿענונגען און ריסן, שאַפֿן בולטע און אַרײַנגעבױגענע אױבערפֿלאַכן, פֿאַרבן און באַדעקן זײ מיט צײכענונגען און אַלפֿאַבעט-טעקסטן, וכדומה.
ער איז געבױרן געװאָרן אין סמאָלענסק אין אַ ייִדיש-שאָטישער משפּחה (זײַן פֿאָטער, אהרן צאַדקין, אַ לערער פֿון די קלאַסישע שפּראַכן אינעם סמאָלענסקער קריסטלעכן סעמינאַריום, איז געװען אַן אָרטיקער ייִד און זײַן מוטער, סאָפֿיע לעסטער, האָט געשטאַמט פֿון דער משפּחה פֿון שאָטישע אימיגראַנטן, װאָס האָבן זיך באַזעצט אין רוסלאַנד שױן אין דער תּקופֿה פֿונעם קײסער פּעטער דעם גרױסן).
אין 1905 איז אָסיפּ געפֿאָרן קײן ענגלאַנד, װוּ, במשך פֿון עטלעכע יאָרן, האָט ער געאַרבעט אין סטאָליער-װאַרשטאַטן, זיך געלערנט אין אָרטיקע קינסטלערישע שולן, שטודירט די קלאַסישע קונסט אין די זאַלן פֿונעם "בריטישן מוזײ" אין לאָנדאָן.
אָסיפּ צאַדקין (רוסיש: ; פֿראַנצױזיש: ; דעם 14טן יולי 1890 - 25סטן נאָװעמבער 1967) איז געװען אַ פּראָמינענטער פֿראַנצױזישער סקולפּטאָר, מאָלער און גראַפֿיקער פֿון רוסיש-ייִדישן אָפּשטאַם.
אָסיפּ צאַדקין האָט זיך באַטײליקט אַלס אַ פֿרײַװיליקער אין דער ערשטער װעלט-מלחמה (געדינט אין דער פֿראַנצױזישער אַרמײ, און אין 1916 איז פֿאַרװוּנדעט געװאָרן בעת אַ דײַטשישער גיפֿטגאַזן-אַטאַקע).
אין שטאט געפונט זיך הראשונים באן סטאנציע, וואס פירט קיין לוד, און תל אביב, און די משה דיין באן סטאנציע אויף דער נייער באן ליניע ישראל באנען קיין תל אביב, בת ים, און חולון; זי געפינט זיך אין מערב זייט פון שטאט, אויף דער איילון שאסיי צווישן די צוויי ריכטונגען.
אינטערעסאנט צו באצייכענען "ראשון", ווי עס ווערט גערופן צווישן די איינוווינער, איז אנדערש פון אלע שטעט אין ישראל, אין דער צייט ווען אלע שטעט זענען זייער לענג פון דרום צו צפון, איז ראשון פון מזרח קיין מערב די לענג און פון צפון קיין דרום שמאל.
אנהייב האט די שטעטל געהאט אסאך פינאנציעלע פראבלעמען, ביז עדמונד זשיימס דע ראטשילד, האט גענומען די פלאץ אונטער זיין אויפזיכט, און האט אויפגעשטעלט די וויין פאבריק אין ארץ ישראל.
מֵאֶרֶץ הַצָּפוֹן, מִמְּקוֹם גָּלוּתֵנוּ/ נִמְלַטְנוּ מִזְרָחָה, מִזְרָחָה/ מֵחֵיק אֵם חוֹרֶגֶת אֶל צִיּוֹן, אֶל צִיּוֹן / בָּחַרְנוּ לְנַחֲלָה לָנוּ;
רִאשׁוֹן-לְצִיּוֹן, זֶה שְׁמָהּ וְזֶה שְׁמֵנוּ/ יָקוּם אַף יִשָּׁאֵר לָנֶצַח!/ כַּבַּרְזֶל הוּא חָרוּת עַל לוּחַ לִבֵּנוּ/ וּבְדָם הוּא נֶחְתָּם עַל הַמֵּצַח;
עִיר כּוֹנְנוּ יָדֵינוּ/ לְמַעֲנֵךְ סָבַלְנוּ, שָׁפַכְנוּ דָּמֵנוּ!/ וְעִמָּךְ יַחַד נִחְיֶה בְּעֹנֶג וּדְרוֹר/ לָנֶצַח לָנֶצַח, עַד שְׁנוֹת דּוֹר וָדוֹר!
בעת דעם קריג איז יוסף געווען אין שטאט יודפת, נאכן זיין באלאגערט 47 טעג, איז די שטאט געפאלן, און יוסף מיט טייל קעמפער, האבן זיך באהאלטן אין א הייל, נאכן ווערן אנטדעקט דורך רוימישע זעלנער, האבן די מענטשן דארט געווארפן גורל, צו באגיין זעלבסטמארד, נישט אריינצופאלן צו די רוימער, און ווער עס וועט אומברענגן וועמען.
יוסף מיט נאך איינער זענען געווען די לעצטע איבערצובלייבן, און די צוויי האבן זיך אונטערגעגעבן צו די רוימער, דאס איז געזען געווארן דורך אסאך יידן, ווי יוסף איז א פאררעטער, און זיין ערליכקייט איז אין שאטן ביזן היינטיקן טאג.
אלטזייענדיק 26, איז ער געשיקט געווארן קיין רוים, דורך פעליקס גובערנאטאר פון יהודה, אין די אדריאטישער ים, איז די שיף דערטרונקען געווארן, ער האט זיך אבער געראטעוועט, און אנגעקומען קיין רוים, ווי מיט פראטעקציע, האט ער זיך געטראפן מיט נירון קייסערס ווייב, וואס האט אים געשאנקן מתנות, און ער האט זיך אומגעקערט קיין ארץ ישראל
אויפשטאנד אין יהודה ווען דער יידישער אויפשטאנד האט אויסגעבראכן, איז ער געווארן קאמאנדיר פון גליל פראנט, אפילו ער האט נישט געהאט קיין מיליטערישע דערפארונג.
זיינע פיר ביכער, וואס ער האט געשריבן ארגינעל אין אראמיש, און איז איבערגעטייטשט געווארן צוגריכיש, און דאס איז וואס איז פארבליבן ביז היינט, זענען ברייט פארשפרייט ביז היינט, אין קעגנזאץ צו אלטע ביכער, געשריבן אין יענע צייט, וואס זענען פארלוירן געגאנגען.
ווארשיינליך איז דאס צוליב א קריסטליכע שטיקל צוגעלייגט צו זיין בוך, וואס האט צוגעהאלפן זיינע ביכער, צו דורכלעבן אזא לאנגע תקופה, און נישט פארלוירן גיין.
זיין געדאנקנגאנג איז געווען א מעסיגע, דעריבער האט ער זיך איינגעשאפן אסאך פיינט, יוחנן פון גוש חלב, וואס איז געווען קאמאנדיר פון גוש חלב, האט אים פרובירט אומצוברענגען.
יוסף איז אנטלאפן, און יוחנן האט זיך געוואנדן צום סנהדרין, אראפצושטעלן יוסף פון אמט, וואס איז כמעט געלונגען, נאר די מענטשן פון טבריה האבן זיך אנגענומען פאר אים.
אין רוים נאכן זיך אונטערגעבן, איז ער געגעבן געווארן גרויס כבוד, אנדערש ווי געוויינלעך איז ער נישט געהאנגען געווארן, ער גענומען געווארן קיין רוים, ער האט באקומען בירגערשאפט, און איז געווען זייער נאנט מיט אספאסיוניס קייסער, ער האט באקומען נייע נעמען, וואס אונטער יענע נעמען האט ער ארויסגעגעבן זיינע ביכער.
אפילו וואס ער איז געווען אונטער רוימישע אויפזיכט, האט ער געשריבן זיינע ביכער פרפארציאנעליש, און ווערט פארעכנט אלס א בוך וואס איז גלייבבאר רעלאטיוו, צו אנדערע היסטאריקער מיט אן ענליכע פאסירונג.
יוסף בן מתתיהו, אדער מין זיין נאמען אין לאטייניש, טיטוס פלאוויעס יאסעפאס' געבוירן געשאצט אין יאר 37 אדער 38, און געשטארבן אין יאר 100 אדער שפעטער' איז געווען א היסטאריקער, שריפטשטעלער, און גענעראל ביים גרויסן יידישן אויפשטאנד, קעגן די רוימישע אימפעריע, אין יאר 66.
אריסטובולוס זענדיק צו וועמען פאמפאיוס איז גענויגט, איז אנטלאפן קיין ירושלים, און זיך דארט באפעסטיקט, פאמפאיוס איז געווארן אויפגערעגט, און גענומען זיין מיליטער, און ארויף קיין ירושלים.
אנקומענדיק קיין ירושלים, האבן די יידן געעפנט די טויערן, און ער איז אריין אין שטאט, ער איז געגאנגען צו די בית המקדש, אריין אין די קדשי קדשים, ווי ער האט גאנישט צוגערירט, אבער זיין ארמיי האט אומגעברענגט די כהנים אינמיטן די עבודה, 12,000 יידן זענען דעמאלט אומגעקומען.
הורקנוס האט געהאט א פריינט אנטיפטרוס, דער פאטער פון הורדוס, און ער האט פארגעשלאגן צו הורקנוס, ארויסצוגיין אין א קריג קעגן זיין ברודער, אויך האט ער אים פארשאפט סאלדאטן, וואס האבן אטאקירט יהודה.
די כהנים האבן פארגעזעצט די עבודה, און נישט האבנדיק שעפסן פאר קורבנות, האבן זיי אראפגעשיקט גאלד, און צוריק באקומען א שעפס, ביז איין טאג האבן זיי ארויפגעשיקט א חזיר.
שלומציון האט געוואלט אז יוחנן הורקנוס דער צווייטער, זאל איבערנעמען די קעניגרייך, און די כהונה גדולה, אבער צו יענע צייט איז זי קראנק געווארן, און אריסטובולוס מיט זיינע פריינט האבן געדינגען א מיליטער, און זיך געקרוינט אלס נייע קעניג.
אין די געגנט פון יריחו, איז פארגעקומען א קאמף, צווישן די צוויי קריגערישע זייטן, אריסטובולוס האט געזיגט, און הורקנוס איז אנטלאפן קיין ירושלים, און דארט האט ער זיך אונטער געגעבן.
שפעטער איז אנגעקומען קיין סיריע, א גענעראל מיטן נאמען סקווארוס, וואס נאכן באקומע שוחד פון אריסטובולוס, האט ער זיך אנגענומען פאר אים, און האט באזיגט די ארמיי פון זיין ברודער.
ב' אדר ה'תשמ"ב האט ער געהייראט זיין שוועסטער קינד מרת חוה רייזל, טאכטער פון רבי מרדכי האגער, דער גרינדער און פריערדיגער רבי פונעם מאנסי-וויזשניצער הויף, וועלכער איז אויך געווען זיין פעטער , און אויך זיין עלטער פעטער (ווייל ער איז א ברודער פון זיין זיידע רבי משה האגער, וויזשניצער רבי אין בני ברק).
הרב אהרן מנחם מענדל טווערסקי איז דער עלטסטער זון פון רבי דוד טווערסקי, סקווערער רבי, און מרת חנה חיה, טאכטער פון רבי משה יהושע האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון בני ברק.
א סאך מאל ווען זיין שווער האט געפירט א טיש פרייטיג צונאכטס, איז ער געגאנגען צופיס קיין מאנסי און טראצדעם וואס דער גאנג איז לאנג און דויערט כמעט א שעה צייט, איז ער נישט געבליבן שלאפן אין מאנסי און ער פלעגט צוריק שפאצירן אהיים קיין שיכון סקווירא גלייך נאכן טיש.
ווי אויך ווערט דער קייט ווייטער געצויגן אז זיין עלטסטער זון הרב יעקב יוסף, דאס עלטסטע אייניקל פון סקווערער רבי'ן, איז אן איידעם ביי זיין ברודער וואס זיין טאכטער מרת מרגלית איז דאס צווייטע עלטסטע אייניקל.
די מיינונג פונעם חיד"א אסאך איז געשריבן געווארן וואס איז געווען די מיינוג פונעם חיד"א אויף ש"צ, אבער אויב מען קוקט גוט אין זיינע כתבים און ספרים זעט מען ווי ער האלט אז זיי זענען נישט גערעכנט, ער רופט זיי אן "די פארשאלטענע כת", ער שרייבט אויף זיי כת הארורה שעוברים על כריתות ומיתות בית דין דתלו עצמם בלשונות הזוהר בדברי שוא ושקר, לכן הראה פנים לקעקע ביצתם .
אויך אין כתבי ידות וואס מען האט געטראפען שרייבט דער חיד"א מידי עוברי עולם חשך לראות גדולי ישראל נאחזו בסבך ונתפתו, וגם כי ידעו מה מאי דהוה לא שמו לבם.
אויך דעם גאון רבי אברהם רוויגו שרייבט ער "רב מאמין אשר היה נפתה בעוה"ר בהבלים ושאל שלא כהוגן , אויך שרייבט ער: מי האיש ירא ה' ירחיק עצמו מהכל.
פון דער אנדערער זייט זעט מען אויך אז גדולי ישראל וואס אין זייער צייט ווען זיי האבן געשריבן זייער חיבור האבן זיי יא געהאלטן פון ש"ץ דאך ברענגט דער חיד"א פון זיי, אבער עס טוט אים וויי פארוואס זיי האלטן פון ש"ץ.
ווי מיר זען ער ברענגט אסאך דעם ספר חמדת ימים, און האט דערין אסאך עוסק געווען און איבערגעשריבן פון זיי תפלות, ווי אויך דעם ספר לקט שמואל פון רבי משולם פייביש כ"ץ .
שבתי צבי האט זיך שטענדיג געגרויסט אז ער וועט גיין צום טערקישער סולטאן און איבערנעמען פון אים דאס אידישע פאלק, און ער וועט זיי ארויפטראגן קיין ארץ ישראל, צום סוף ווען ער איז געקומען פארן סולטאן האט ער נישט נושא חן געווען ביי אים, דער סולטאן האט אים געגעבן אן אויסוועג, אדער וועט מען אים הרג'ענען ווייל ער האט אים באטראכט ווי איינער וואס גראבט אונטער זיין קעניגרייך, אדער נעמט ער אן איסלאם.
אסאך אידישע חכמים האבן אויך אזוי געהלאטן אין זיינער צייט, אבער דער עס זענען געווען אסאך וואס האבן געזאגט מען טאר זיך נישט לאזן איינרעדען פון אים, ער איז א מענטש פון בלוט און פלייש, און ער רעדט זיך איין ער איז משיח, אבער אין אמת איז ער נישט.
צווישן די וואס האבן אים אפגעלאכט און זיך געקריקט מיט אים זענען געווען דער חכם צבי און זיין זון דער יעב"ץ, אויך דער גאון רבי יעקב סאספורט איז געווען זייער קעגן אים, און האט ארויס געגעבן ספרים קעגן אים ווי דער ספר ציצת נובל צבי.
שבתי צבי ( ט' אב ה'שפ"ו, 1טן אויגוסט 1626 - י' תשרי ה'תל"ז, 17טן סעפטעמבער 1676) , אדער ווי מען רופט אים ביי אידן "ש"ץ", איז געווען א איד פון איזמיר, טערקיי, וואס האט געהאלטן אז ער איז משיח, ער וועט אויסלייזן דאס אידישע פאלק פון זייערע צרות, און וועט זיי ברענגען קיין ארץ ישראל.
דאס לאנד ווערט גערעכנט א פילנאציאנאלע מדינה, מיט 250 עטנישע גרופעס, פון וועלכע די דריי גרעסטע זענען די הויזע, איגבא און יארובא; די עטנישע גרופעס רעדן מער ווי 500 פארשידענע שפראכן.
די מאדערנע מדינה שטאמט פון בריטישן קאלאניע-הערשאפט וואס האט אנגעהויבן אינעם 19טן יארהונדערט, און די היינטיגע צורה איז געקומען מיט דעם צונויפגיסן פונעם דרום ניגעריע פראטעקטאראט מיטן צפון ניגעריע פראטעקטאראט אין 1914.
דערנאך האט די רעגירונג געוואקלט צווישן דעמאקראטיש געוויילטע פארלאמענטן און מיליטערישע דיקטאטורן ביז ענדלעך אין 1999 האט עס דערגרייכט א סטאבילע דעמאקראטיע.
ניגעריע איז פלאצירט אין מערב אפריקע ביים איינגאס פון גינע און האט א שטח סה"כ פון 923,768 קוואדראט ק"מ, אזוי איז זי דער וועלט'ס 32סטע גרעסטע לאנד .
זי האט דערגרייכט נידעריגער מיטל איינקומפט סטאטוס לויט דער וועלט באנק, מיט איר שפע׳דיקן פארזארג פון נאטירלעכע רעסורסן, גוט-אנטוויקלט פינאנציעלע, לעגאלע, קאמוניקאציע סעקטארן, און די ניגעריע בערזע, די צווייט־גרעסטע בערזע אין אפריקע.
אין די לעצטע יארן האט מען דארטן געטראפן אסאך דיאמאנטן גרובער, וואס דאס האט שטארק אראפגעברענגט דעם מארק, זינט דורך דעם האט דע בירס פארלוירן דעם מאנאפאל.
"ארעסטירט", צוריק קערען צו זייערע היימען פון וואו מ'איז געקומען האט מען נישט געקענט, ס'איז געווען אינגאנצן פארניכטערט, קיין ארץ ישראל האט מען נישט געקענט ארויף איבער דעם ביטערען פארבאט פון די ענגלישע רעגירונג וועלכע האט געהאלטן דעם מאנדאט איבער ארץ ישראל, צו פארן קיין אמעריקא דעם "מלכות של חסד" האט געפאדערט און יענע צייטן א געוואלדיגע שווערע פאפיער ארבייט צו קענען ערלעדגען א וויזע, זעלבסט פארשטענדליך און די לאגערן האט געברענט די הויט, אבער "באפרייט".
נאך דעם חורבן אייראפע האט דער קלויזענבורגער רב געגרינדעט און אנגעפירט די ארגאניזאציע שארית הפליטה, א נעצווערק פון אנטשטאלטן פאראנטווארטליך פאר דער הילפס-ארבעט פאר די יידן וואס האבן איבערגעלבט דעם שווערן חורבן אייראפע.
ווען דער צווייטער וועלט קריג האט ג'ענדיגט און די ". ." די יידן וואס האבן איבערגעלבט דעם שווערן חורבן אייראפע זענען אזוי געזאגט "באפרייט" געווארן, דעמאלט זענען זיי הערשט געווען "ארעסטירט".
דער שארית הפליטה האט פארזארגט די אלע תלמידים און תלמידות מיט עסן, קליידונג, מעדיצינישע זאכן, שלאפן, ווי אויך גייסטישע נויטיגקייטן - רבנים, ראשי ישיבות, מלמדים, שוחטים און משגיחים.
אין 1911 האָט ר' מנחם מענדל שפּירא אָנגענומען דעם אַמט, און דער לעצטער רב איז געוועזן ר' משה ישראל פעלדמאַן וועלכער איז אויך געשטאַנען בראש פון אַ ישיבה אין שטעטל.
יוסף לחק יוסף לחק איז דער נאמען פון די הוספות און תיקונים אויפן סדר פון חק לישראל, אזוי דער חק לישראל איז מסודר מען זאל לערענן אלע טאג פון יאר א שטיקל פרשה פון חומש, דערנאך נ"ך, דערנאך משנה, דערנאך גמרא דערנאך זוהר, איז געקומען דער חיד"א און האט צוגעלייגט דערצו מען זאל אויך לערנען יעדן טאג א שטיקל מוסר פון מוסר ספרים ווי אורחות צדיקים, ספר הישר לרבינו תם, רבינו יונה.
דער ספר חק לישראל איז א סדר פון דער וואכענדיגער סדרה, עס איז אזוי מסודר אז יעדן טאג פון דער וואך זאל מען לערנען אביסל חומש רש"י, נביאים, כתובים, משנה, גמרא, זוהר.
חומש לערנט מען די וואכנדיגע סדרה, זונטיג 6 פסוקים, מאנטיג 4 פסוקים, דינסטיג 5 פסוקים, מיטוואך 6 פסוקים, דאנערשטיג 5 פסוקים, און מען איז משלים די סדרה ליל ששי און פרייטיג.
צום צווייטן מאל האט מען עס געדרוקט אין יאר ה'תקל"ז אין ווענעדיג, צום דריטן מאל אין ליווארנא אין יאר ה'תקמ"ח, דורך דער השפעה פונעם חיד"א וואס איז דאן געווען אין ליווארנא.
זייט דאן איז דער חק לישראל געווארן זייער צושפרייט אין אלע שיכטן און קרייזן פון כלל ישראל, נישט בלויז ביי ספרדים נאר אויך ביי אשכנזים ספעציעל ביי חסידים אין פוילן וואו די חסידישע רביים האט שטענדיג געהייסן לערנען חק לישראל יעדן טאג.
אנדערש פון אלע אנדערע טעראר גרופעס און ארגאניזאציעס, איז די שווארצע סעפטעמבער געווען א געהיימע גרופע, און גאר ווייניג מענטשן האבן בכלל געוואוסט פון איר עקזיסטענץ.
צוישן אנדערע האבן זיך געפונען אינעם גרופע מאכאמעד אאודע, אדער באוויסט אלס אבו דאוויד, דער קאפשטיק פון די ישראלדיקער ספארטלער אומקום ביי דער מינכן אלימפיאדע, וואס איז פארגעקומען אין יאר 1972 אין מינכן, דייטשלאנד.
די ערשטע אקט זייערע איז געווען, דאס אומברענגען א נאנטע ראטגעבער, צו קעניג כוסיין, וואספי טאל איז געוען א באוויסטע קעגנער פון פע על או, און ער האט איבערצייגט די קעניג, אונטערצו נעמען שריט קעגן די פאלעסטינער.
זייער קומענדיקע אקט איז געווען אן אטענטאט פארזוך, קעגן דער יארדאנישער אמבאסאדאר, אין לאנדאן, וואס האט זיך געענדיקט מיט א דורכפאל, יענעמס האנט איז צומאלן געווארן אין די באמבע.
שווארצער סעפטעמבער איז איז געווען א פאלעסטינער טעראר גרופע, וואס איר נאמען נעמט זיך פון א געשעעניש, וואס איז פארגעקומען אין יארדאניע אין חודש סעפטעמבער 1970, ווען כוסיין קעניג פון יארדאניע האט פארארדענט די יארדאנישע מיליטער זאל אונטערברענגען אן אויפשטאנד, און אויך אלס נקמה אין אן אטענטאט פארזוך, וואס די פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע האט פרובירט דורכפירן קעגן אים.
דער איינציקסטער מענטש, וואס האט געוויסט וויפיל טעראריסטן, געהערן אן דעם גרופע איז געווען אבו איאד, ער האט נאר אריינגעלאזט זיינע פערזענלעכע תלמידים און נאכפאלגער.
אויסער דעם זענען געווען צווייטע ראנג טעראריסטן, וואס זייער אויפגאבע איז געווען העלפן די ערשטראנגיקע טעראריסטן, מיט לאגיסטיקס, הילף געווער, און סתם שפיאנירן.
פירערשאפט די גרינדונג איז פארגעקומען מיט דער שטיצע פון יאסער אראפאט, מיטן ציל נקמה צו נעמען אין כוסיין קעניג פון יארדאניע, וואס האט גורם געווען צו טויזנטער אומגעקומענע פאלעסטינער , און דאס פארטרייבן די פע על א קיין ביירוט, לבנון.
אבער יום כיפור ה'תרפ"ט האבן די יידן אויסגעבראכן דעם פארבאט און האבן דארט יא אוועקגעשטעלט בענק און האבן יא געמאכט א מחיצה,די גאנצע רודער איז געווען אנגעפירט דורך הרב קוק.
ביי די זעקסטאגיקע מלחמה אין יאר ה'תשכ"ז האבן די ציונים צוריק איינגענימען ירושלים מיט דעם כותל המערבי, און האבן דאן פיל פארברייטערט דעם כותל און אויך ציגעגראבן זייער טיף, און פון דאן האט זיך אנגעהויבן צוריק די תפילות ביי כותל.
היידרא-עלעקטריק, ווערט געטריבן דורך וואסערפאלן אדער וואסער דאמבעס, איז די צווייטע גרעסטע קוואל פאר לעקטער מיט 14 פראצענט, און נוקלעארע קראפט ברענגט נאר 4 פראצענט.
דאס לאנד'ס גרויסע היידרא-עלעקטריק פלענטס געפינען זיך אויף בערג אין די פאלגנדע פינף שטעט: טשיאפעס, גוריראו, מיקאאקען, פואיבלא, אין מעקסיקע סיטי.
נאטורליכע גאזאלין, געהאלטן אין א קליינע טאנק נעבן די הויז, איז שטארק צעשפרייט צווישן מעקסיקאנער איינוואוינער וועלכע נוצן דאס צו קאכן און הייצן וואסער.
גאזאלין וואס ווערט גענוצט אין אויטאמאבילן פלעגן שטענדיג קאנטראלירט ווערן ביי די רעגירונג און מען האט נאר געקענט קויפן גאזאלין ביי רעגירונג פרענטשייס געשעפטן.
דורכאויס די 1980ער און אנפאנג 1990ער יארן איז די ארבעט'ס קראפט אריבער אין א נייע פאזע ווען די אלטע גוט באצאלטע אינדוסטרי און פאבריקאציע דזשאבס זענען געווארן שוואך באצאלטע פאזיציעס און סערוויס האט אנגעהויבן איבערנעמען די עקאנאמיע.
היינט צו טאג פארנעמט סערוויס 55 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט, אינדוסטרי און פאבריקאציע פארנעמען 27 פראצענט, און ארגיקולטור פארנעמט ארום 18 פראצענט.
יענע צייטן זענען געווען זייער שווער עקאנאמיש אין די גאנצע וועלט און מעקסיקע האט געהאט שוועריקייטן צו קענען בארגן געלט ביז אין די שפעטע 1970ער יאר ווען זי האט געבארגט ביליאנען דאלארן פאר גאר הויכע אינטערעסט ראטע'ס מיט'ן חשבון אויפצוארבעטן איר אויל אינדוסטריס און אזוי צוריקצאלן דאס געלט און ראטעוון דאס לאנד פון אן עקאנאמישן צוזאמענברוך.
מעקסיקע האט טאקע אזוי געטאן אבער האט געהאט א שטארקן דורכפאל אין די 1980ער יארן ווען דער פרייז פון אויל איז שטארק געפאלן וועלכע האט איר צונישט געמאכט אלע פלענער.
דאס לאנד איז ווידער אריינגעפאלן אין חובות און האט נישט געקענט באצאלן אירע הלוואה איינצאלונגן וועלכע האט איר געפירט צו א רעסעסיע, צווינגנדיג איר איבערצוארבעטן דאס לאנד'ס אויסערן חובות און שניידן רעגירונג'ס בודזשעטן און סאציאלע פראגראמען.
די עקענאמישע רעסעסיע האט געפירט די רעגירונג איבערצוקוקן איר נאציאנאלע עקאנאמישע פאליסי וועלכע האט פארזיכערט דאס לאנד'ס יונגע אינדוסטריס דורך איינשטעלן הויכע טעריפס אויף אימפארטן.
די טעריפס האבן געהעכערט די פרייזן פון אימפארטן וועלכע זענען געקומען פון די פאראייניגטע שטאטן און האט געקוראזשט די מעקסיקאנער איינוואוינער צו קויפן די ביליגערע פראדוקטן וועלכע זענען געמאכט אין מעקסיקע.
צו לעזן דעם פראבלעם האט די רעגירונג אנגעהויבן ביסלעכווייז פריוואטיזירן אסאך ביזנעסער וועלכע האבן באלאנגט פאר די רעגירונג ווי בענק, יוטיליטיס, עירליינס, און פאבריקאציע פירמעס וואס האט געגעבן א פרישע מעגליכקייט פאר מערערע קאנקורענץ.
מיט'ן אונטערשרייבן די נאפט"א אפמאך מיט די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע אין 92' האבן די מעקסיקאנער קעפ איינזייטיג באשלאסן אז די צוקונפט פון דאס לאנד'ס עקאנאמיע ליגט אין אויסערן האנדל און די אנטוויקלונג פון א קאנקורירטע עקספארט אריענטירטע עקאנאמיע.
מעקסיקע האט געהאט גרויסע פלענער, רעכנענדיג אז אלס א ביליגערע ארבעט'ס קראפט וועלן די מעקסיקאנער ביזנעסער האבן די מעגליכקייט צו עקספארטירן גאר אסאך סחורה צו די אמעריקאנער און קאנאדער מארקעט.
רוב פון די פירמעס זענען געווען קליינע אדער מיטלגאטיגע ביזנעסער וועלכע האבן נישט צופיל אויסגעמאכט פאר די עקאנאמיע אבער עס האט געשאפן די ארבעטסלאזיקייט פראבלעם וועלכע איז איינע פון די ארגסטע פראבלעמען וועלכע א לאנד קען האבן.
צו שטיצן די פעסא און פארמיידן א טאטאלע עקאנאמישע צוזאמענברוך האט די פאראייניגטע שטאטן אינאיינעם מיט די וואורלד בענק געגעבן פאר מעקסיקע אן עמערגענץ הלואה אין 1995.
עס האט שוין אבער גארנישט געהאלפן, מעקסיקע איז געשטאנען אין איר שווערסטע מצב וואס אמאל און האט געהאט א באלדיגע עפעקט אויף די וואוינונג סטאנדארטן און זייער אסאך אייוואוינער זענען אריינגעפאלן אין ארימקייט.
דאס לאנד'ס דזשי-די-פי (גראוס דאמעסטיק פראדאקט, די ווערט פון אלע גוטס און סערוויסעס פראדוצירט דאמעסטיק אין א לאנד) איז געפאלן מיט 6.2 פראצענט אין איין יאר.
וויאזוי אימער, קען זיך מעקסיקע נאך ווייט פון באטראכטן אלס אן עקאנאמישער שטארק לאנד, ספעציעל ווען עס קומט צו אמעריקע און קאנאדע, מיט וועמען זי טוט ביזנעס און האנדל.
אין 2001 איז מעקסיקע געשטאנען דער פינפטער גרעסטער פראדוצירער פון נאפט, דער וועלט'ס גרעסטע פראדוצירער אין זילבער, און איינע פון דער וועלט'ס גרעסטע פראדוצירערס אין קופער, זאלץ, שפיזגלאז און נאך עטליכע אומבאקאנטע מינעראלן.
אן אמעריקאנער פירמע, צום ביישפיל, האט קאנטראלירט מעקסיקא'ס גאנצע נאפט ביזנעס אבער נאך די מעקסיקן רעוואלוציע זענען אלע גראבונגן אריבער אונטער די מעקסיקאנער רעגירונג און זענען שפעטער פריוואטיזירט געווארן, אויסער נאפט וועלכע פונקציאנירט נאך היינט אונטער די רעגירונג'ס קאנטראל.
דאס בעסטע ארט פאר פלאנצונגן איז ארום מעקסיקע סיטי וואו עס וואקסן אלע ווייץ, גערשטן, סיטרוס פרוכט, רייז, קאווע, קאטאן, צוקער, און בעסערע גרינצייג.
אגריקולטור פארנעמט אינגאנצן 4 פראצענט פון מעקסיקא'ס ברוטא אינלענדישער פראדוקט טראץ וואס א פינפטל פון די ארבעט'ס קראפט ארבעטן אין דעם סעקטאר ווי פריער דערמאנט.
א גרויסע טייל פון מעקסיקאנער פארמער ארבעטן ביטער שווער אבער מיט אזעלכע שוואכער פעלדער מאכן זיי קוים ברויט אויף הויזן און האבן פונקט גענוג צו שפייזן זייערע פאמיליעס.
אפילו די גרעסערע ארגיקולטור פירמעס פארדינען אויך נישט אזוי סאך געלט ווייל די רעגירונג רעכנט זיך נישט מיט זיי און זיי באקומען נישט די ריכטיגע עקוויפמענט צו קענען מאכן וואקסן גוטע פרוכט.
אין די 1970ער יארן ווען די עקאנאמיע איז געשטאנען אין א שווערע מצב און זי האט געמוזט בארגן גרויסע געלטער האט זי גערעכנט צו באצאלן די הלוואה איינצאלונגן דורך די געלטער וואס זי וועט פארדינען פון די נאפט ביזנעס.
למעשה זענען די פרייזן פון אויל געפאלן אין די 1980ער יארן און מעקסיקע האט מער נישט געקענט באצאלן די איינצאלונגן און האט געמוזט שניידן רעגירונג'ס בודזשעטן און סאציאלע סערוויס ווי פריער דערמאנט.
טויזענטער ריזיגע פירמעס פון די פאראיינגטע שטאטן און יאפאן שיקן אפ זייערע רויע פראדוקטן קיין מעקסיקע וואו זיי ווערן צוזאמענגעשטעלט און דערנאך צוריקגעשיקט צו זייער היימלאנד.