polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
און מחנך זיין קינדער וויזוי דער דעטרויט רב האט געגליסט און אזא פארפרעמדעטע שטארק מאדערענע סביבה פאר די קינדער, איז אויך נישט געווען גרינג און אויף דעם פלאץ האט דער רב האט אריינגעלייגט א חינוך הבנים והבנות אן קיין שום שיניום און אפּנייגונג כקיצו של יוד כפי מה שקיבל, אפי׳ דער רוח המקום איז געווען אנדערש פון איין עק צום צווייטן.
זיינע רביס ער איז געווען א תלמיד פונעם מאדער רב בעל לבושי מרדכי, אויך האט ער געלערנט אין דער פאיער ישיבה אנגעפירט דורכן פאיער רב רבי יחזקאל שרגא וויינבערגער הי״ד.
דאס צוגאנג צו קיום המצות איז געווען מיטן גרעסטן מאס שמחה, חשק, און אויסערגעווענדליכע התלהבות מיט אזא ברען אז דער גאנצער מציאות ארום אים איז מיטגעשלעפט געווארן מיט זיין פלאם ווי א לעקטערזירונג.
ווער רעד נאך פון די מצות החביבות אצל כל יהודי ווי א מצות באקן, קלויבן אן אתרוג, מצות סוכה, און בכלל א יו״ט במחיצתו איז געווען א עולם הבא ממש שפירענדיג און טאפּענדיג אין די לופט די שכינה וואס האט דאן געריהט אין זיין געגענווארג עס האט אטאמאטיש געהויבן דעם מוט צו טון דעם רצון ה׳ מיט א שמחה אין חיות.
א שקדן בתורה יום ולילה א מתמיד עצום וואס האט געטראסקעט און געפּילעוועט אין די תורה הקדושה מיט א התמדה עצומה, מסיים געווען ש״ס מיט זיינע ״דיטרויטער״ חברתות פעמים רבות, שפתותיו הק׳ האבן שטענדיג געמורמעלט פרקים משניות אפי׳ נישט זיצענדיג ביי די גרויסע גמרא ביים סטענדער בחצר ביתו עלי דשא.
אין יאר תשי״ח האט זיין רבי, רבי מרן מסאטמאר אים אויפגענומען בשליחתו הק׳ און אים געשיקט צו נעמען אויף זיך דעם רבנות פאסטן אין שטאט דעטרויט וואס איז אין מישיגען, ער זאל דינען אין די חרדישע ציבור דארט און דערנענטערן אידן צו אידישקייט, און פארשפרייטען אידישקייט אין די שטאט .
א שבת פארן זיך ציען קיין דעטרויט ביים עולה זיין לתורה אין בית המדרש פון זיין רבי מרן מסאטמאר האט ער אויסגעלאזט פארן דעטרויטער רב מיט די ווערטער ״וילך לו אל ארצו״ צומאכענדיג שוין דעם ספר האט ער געזאגט מיטן נוסח הקריאה.
זיין חסידות ופרישות מהבלי עולם הזה איז נישט געווען מיט א ביטערקייט אדער דורך לאזן וויסן יעדן איינעם דערפון, נאר מיטן זעלבן חן ושמחה וואס ער האט געהאט צו א דבר מצוה מיט דעם זעלבן חשק און שמייכל האט ער ממאס געווען הבלים.
דער סענדרא דעטרויטער רב איז געווען א מהות רוחני פון א העכערע געשטאלט, א חסיד המתחסד עם קונו, א ירא שמים מרבים א מענטש מיט א געוואלדיגן השתוקקת צום בוכ״ע א מהות מלא רגש ומלא רחמים רך הלבב לזולתו.
רבי יצחק צבי איז אויפגעוואקסן בצל הקודש פון רבי ישעי'לע קערעסטירער, וואו זיין טאטע איז געווען דער שוחט און בעל תפילה און איש סודו ובן בריתו פון רבי ישעי׳לע.
היפּאָפּאָטאַמען וואוינען געוויינטלעך אויף די טריקעניש אבער פארבראכן א סאך צייט אין טייכן און אזערעס, וואו די זכרים פירן גרופעס פון פינף ביז 30 נקבות און זייערע פלידעס.
א ליבע נאכן טויט, דערציילונגען, תל אביב, מנורה פארלאג, 2009 געזעגענונג מיט דער קמיע: אשכּנזישע לידער, "מנורה", תּל-אָבֿיבֿ, 2010 אויפֿן הימל אַ יריד.
קאָמישע פּיעסן, י.-ל.פּרץ-פֿאַרלאַג, תּל-אָבֿיבֿ, 2015 אַ שאָטן בײַם פֿענצטער, נאָוועלן און פּיעסן, י.-ל.פּרץ-פֿאַרלאַג, תּל-אָבֿיבֿ, 2015 ביאָגראַפֿיע פֿון אַ סענטימענטאַלער לבֿנה, אַוואַנטורע-נאָוועלן, "ביבליאָטעק פֿון דער הײַנטצײַטיקער ייִדישער ליטעראַטור, תּל-אָבֿיבֿ, 2017
ביז זײן הכתרה אלס רבי האט ער אלס פרובירט צו באהאלטן זײנע מעשים, אבער נאכדעם װאס ער האט אנגעהויבן דינען אלס רבי, האבן זיך טויזנטער אנגעהויבן ווייקן אונטער זײן שאטן.
ער איז געווען כאַראַקטעריזירט מיט א רחמנותדיגע פירערשאַפט, ער איז געווען באַקאַנט מיט זיין גרויס אהבת ישראל און אין זיין א גרויסער עניו, זיינע תפילות זענען געווען פול מיט הרגש באגלייט מיט מיט וויינערייען און תחנונים, און צענדליגער טויזנטער אלעקסאנדער חסידים, וועלכע זענען געווען צעשפרייט איבער גאַנץ פוילן, האָבן אָנגענומען זיין פירערשאַפט.
די דאזיגע ישיבה איז געווען די ערשטע אין די לאנגע נעץ פון ישיבות, וועלכע זענען געעפענט געווארן נאך זיין פטירה דורך זיין זון, דער עקידת יצחק, איבער גאנץ פוילן.
אגודת ישראל ביים אנהויב פון דער גרינדונג פון אגודת ישראל אין יאר תרע"ב האט דער תפארת שמואל אונטערגעשריבן מיט דער אגודה, אבער קורץ דערנאך, נאכן מיטהאלטן ווי אזוי עס האט זיך אויסגעשטעלט, איז ער ארויס שארף דערקעגן.
דורכאויס די יארן איז געקומען גאר שטארקע דרוק פון אסאך מאכטפולע פערזענליכקייטן אז אלעקסאנדער זאל אריינקומען אין דער אגודה, אבער מיט דעם אלעם האט ער דאס קאטאגאריש אפגעווארפן און קיינמאל נישט אריין אין דער אגודה.
לעבענסגעשיכטע ער איז געבוירן אין דער שטעטל טורטשין אין וואהלין צו זיין פאטער רבי יחיאל דאנציגער, דער אלטער רבי פון אלעקסאנדער, וועלכער האט ערפילט דאס ארט פון רבי דוב בעריש פון ביאלע וואס האט ערפילט די ארט פון רבי מנחם מענדל פון ווארקא און רבי יצחק פון ווארקא.
נאך זיין פטירה איז זיין עלטסטער זון, רבי יצחק מנחם מענדל דאנציגער, געקרוינט געווארן אלס דער פערטער רבי אין דער ​​אלעקסאנדער דינאסטיע, און האט געדינט ביז דער צווייטער וועלט קריג, אין וועלכער ער איז אומגעקומען אין טרעבלינקע.
נאכן פטירה פון זיין ברודער רבי ירחמיאל ישראל יצחק דאנציגער אין יאר תרפ"ט אן איבערלאזן קינדער, איז ער געקרוינט געווארן צו ערזעצן זיין ברודער'ס ארט אלס רבי דורך די חסידים.
די ברידער האבן זיך געהאט איינגעטיילט ביי די טעסטס אז איינס מאכט ווילבאר און איינס אורוויל, אבער דורכאויס די צייט האט זיך ארויסגעוויזן אז אורוויל טויגט בעסער צו פירן די גליידער פלייער ווי ווילבאר.
און ווירקליך ביי די ערשטע טעסט מאנטאג דעצעמבער דעם 14'טען, מיט ווילבאר ביי די קאנטראלס, האט זיך עס נישט געהויבן נאר אנשטאט איינגעזונקען אין די ווייכע זאמד, שעדיגנדיג דערביי א חלק פון די פלייער'ס סטרוקטור.
צוויי טעג האט געדויערט דורצופירן די נויטיגע ריפעירס, און דאנערשטאג אינדערפרי 10:35 האט זיך אורוויל צוגעזעצט - אדער ענדערש "צוגעלייגט" לויט די דעמאלטסדיגע דיזיין - צו פילאטירן דעם פלייער, און די נס איז געשעהן!
די רייזע האט נישט לאנג געדויערט, בלויז 12 סעקונדעס האט ער זיך געהאלטן אין די לופטן דעקנדיג א שטרעקע פון ארום 120 פיס, די 5 צושויער וועמען די ברידער האבן געברענגט מיטצוהאלטן זייערע טעסט כדי צו האבן עדות פון זייערע עררייכונגען, האבן בשום אופן נישט געקענט פארשטיין די אויסערגעווענליכע ענטוזיאזם וואס האט אנגעכאפט די ברידער נאך די סוקסעספולע פלייט.
זיי זענען דורכן טאג געפלויגן נאך דריי מאל, ווען ביי די פערטע מאל, האבן נאך 59 סעקונדעס, ווינטן אראפגעברענגט דעם פלייער און געמאכט אוממעגליך צו פליען אין איר א פיפטע מאל.
ווען ס'זאל ווען זיין פריער אין דעם סעזאן וואלטן זיי ווען געפיקסט די מאשין און ווייטער געפלויגן דעם נעקסטן טאג אין איר, אבער היות זיי האבן פארשפראכן צו זיין אינדערהיים אויף די קראצמעך חגא האבן זיי זיך געאיילט צו פאקן פעק און ריכטן די טריט צוריק קיין .
קראפט ווי שוין געשריבן אויבן האבן זיך די נישט געיאגט מיטן געבן מאשין-קראפט פאר זייער גליידער, זיי האבן צום ערשט געוואלט זעהן אז ס'פליעט ווי ס'דארף צו זיין און ווערט אויסגעארבעט צו קענען פולשטענדיג קאנטראלירט ווערן דורך א מענטש וואס זיצט ליגט דערין.
זיי האבן געוואוסט פונקטליך וואס זיי זוכן, אן ענדזשין מיט די מאקסימום קראפט צו קענען שלעפן דעם מאשין מיט א מענטש אין איר, אבער מיט די מינומום וואג כדי נישט צו פארשווערן אין די לופטן.
במקום שאין איש האבן זיי זיך אליינס אראפגעזעצט און געשרין א בלו-פרינט פון אן ענדזשין פונקטליך לויט זייער חלום און געגעבן די ארבעט פאר זייערס אן ארבעטער אין די ביציקל-שאפ מיטן נאמען עס צו בויען.
טשארלי האט טאקע סוקסעספול באוויזן אהערצושטעלן דעם ענדזשין אין א קנאפע צוויי וואכן, און די האבן זיך געגרייט עס צו נוצן אינעם קומענדיגן פראבע-סעזאן, אינעם זומער פון 1903.
די טעסט זענען געווען היפש סוקסעספול, זיי זענען מייסטנס געגאנגען אין די פיסטריט פון א בארימטן גערמאנישער גליידער-אינדזשעניר נוצנדיג זיינע מאדעלן אבער מיט פעסטע אימפראוומענטס פון זייערע אייגענע חידושים.
זיי האבן זיך אומגעקערט אהיים מיט פרישע חשבונות וויאזוי צו פארבעסערן די גליידערס, ביי דעם שטאפל האבן זיי געהאלטן אז מיט ברייטערע פליגלען וועט עס האבן א בעסערע קאנטראל.
דורכאויס די קומענדיגע חדשים האבן זיי טאקע געארבעט צו ערצייגן גליידערס לויט די ידיעות וואס זיי האבן זיך איינגעקויפט און זיך געגרייט אויף א פרישע רייזע אין די זומער פון 1901.
די ברידער האבן געארבעט זייער פלייסיג און זייער שטיל, זיי האבן גאנץ גוט געוואוסט אז די וועלט איז אין א געיעג צו דערגרייכן דאס זעלביגע וואס זיי זוכן צו דערגרייכן, און זיי זענען געווען אנטשלאסן צו זיין די געווינער.
זיי האבן באשלאסן אז די מהלך פון די ליליענטאל געבוי איז נישט אינגאנצן ריכטיג און זיי דארפן מאכן נאך אייגענע טעסטינגס אינדערהיים צו טרעפן די ריכטיגע געבוי פאר זייער פלי מאשין.
אנטוישט אבער נישט מיואש האבן זיי זיך צוריקגעקערט קיין אהייא פריער ווי ארגינעל געפלאנט און זיך גענומען בויען א (א לאנגע ברייטע פייפ אין וועלכע מ'בלאזט דורך לופט מיט א פען וכדו' און מ'נוצט עס צו אויספראבירן די עפפקטס ווען זאכן פליען אין די לופט) דורך וועלכע זיי האבן געמאכט פארשריט אין זייער שטודיעס.
אין פאקט, נאך איידער די בריוו איז ערהאלטן געווארן דורך די קלאב מעמבער, זענען די שמועות שוין אנגעקומען קיין פאריז, און ביי די וועכנטליכע זיצונג פון אלע קלאב-מעמבערס איז א היציגע דעבאטע אנטשטאנען צו מ'זאל אננעמען די שמועות אלס וואר.
פון איין זייט זענען געשטאנען אסאך ענטוזיאסטישע לייט וועלכע זענען געווען גרייט אנצונעמען די געשיכטע און נאר געוואלט זעהן אויב ס'וועט מעגליך זיין צו באקומען איינס פון די פלייערס פון די ברידער כדי עס צו קענען עקספערימענטירן און עס נעמען צו די נעקסטע שטאפל.
צווישן די וואס זענען געשטאנען אויף דעם זייט האט זיך ספעציעל ארויסגעזעהן דער אויבערדערמאנטער נעיווי אפיציר וועלכע האט שוין געהאלטן זייער ווייט מיט זיינע אייגענע אויפטרעפן, אבער ביי דעם שטאפל האט ער -צו אלעמענס שטוינונג - געהויבן דעם ווייסן פאן, און געשיקט אלס א פארמיטלער צו די צו פארהאנדלען איבער קויפן א פלייער פון זיי.
וויאזוי די וועלט האט אויפגענומען די פרישע פארשריט און אנטוויקלונגען וואס זענען געמאכט געווארן במשך די נאכפאלגנדע יארן יא, אונזערע ליינער האבן שוין ב"ה אפגעאטעמט, אבער אינעם פראנצויזישן מעטרעפאל האבן א גרופע מענטשן הערשט יעצט אנגעהויבן שווער אטעמען.
די גרופע באשטייט פון בארימטע פיאנערן, היסטארישע ערפינדער, לעגענדארע עקספערימענטער און רייכע לייט, מעמבערס פון די וועלכע האבן זיך געשוואוירן ביי אלעם הייליגן אז אין פראנקרייך – וואו אוויאציע איז געבוירן – וועט אויך אט די שטיק היסטאריע געבראכן ווערן.
די ברידער – וועלכע האבן אויך געוואוסט ווער זייער גרעסטע קאמפאטישן איז – האבן זיך גאנץ שנעל געיאגט, און ביים ערשטן געלעגנהייט אפגעשיקט א בריוו צו די פירערשאפט אין די קלאב מיט א באריכט איבער זייערע עררייכונגען.
ס'זענען פארהאן עטליכע סיבות פארוואס די רייט ברידער זענען געווען מער דערפאלגרייך ווי אנדערע וועלכע האבן עס שטודירט און פרובירט לענגער ווי זיי, די צוויי הויפט סיבות זענען: ערשטנס, אינדערצייט וואס אנדערע זענען שוין געווען עקסייטעד אז ס'איז דא א גליידער און מ'דארף נאר טרעפן א פאסיגע ענדזשין וואס זאל עס קענען שלעפן, האבן די ענדערש געלייגט א דגוש צו אהערשטעלן א גליידער אויף וועלכע מ'קען האבן גוטע קאנטראל אין אלע ריכטונגען , די אויפטרעף פון די פאסיגע ענדזשין האט שוין נאכגעפאלגט.
צווייטנס, האבן די זייער פארזיכטיג געטעסט יעדע מאדעל אויף פארשידענע אופנים, הויפטזעכליך דורך א - וואס זיי האבן אויפגעשטעלט אין זייער היים, דורפירנדיג טויזנטער קלענערע און גרעסערע טעסטס.
די ערשטע צו ליינען דעם טעלעגראם איז געווען זייער פאטער , וועלכער האט קוים געקענט ווארטן זיין טאכטער זאל אהיימקומען ער זאל קענען מיטיילן מיט איינעם די פרייליכע נייעס.
די טאכטער האט אבער געהאלטן דעם קאפ אויפן פלאץ, און צו אלעם ערשט אריבערגעלאפן צו איר ברודער ווען אין איר הענט ליגט די טעלעגראם אינאיינעם מיט די אויבערדערמאנטע קיט וואס האט ענהאלטן בילדער, דאקומענטן און פאקטן איבערגעלאזט דורך די ברידער איידערן זיך ארויסלאזן קיין .
אלנפאלס, ווען לארין האט אריינשפאצירט מיט א געהויבענע געמיט צום ביורא פון די דעיטאן דזשורנאל האט ער נישט געפינען קיינעם וואס זאל אנטיילנעמען אין זיין פרייד, דער פרעסע-מאן וואס איז געזעסן ביים טישל האט איבערגענומען דעם טעלעגראם און עס באטראכט פאר עטליכע סעקונדען און קאלט רעאגירט "57 סעקונדעס?
לארין האט געזעהן אז ארגומענטן וועלן נישט קענען אויפווייזן פאר אן אומפארשטענדליכן יונג די שטארקע מיינונג פון אזא דערגרייכונג, האט ער זיך אומגעקערט אהיים מיט ליידיגע הענט, ריכטיגער געזאגט - מיט פולע הענט, ווייל די קיט איז געבליבן ביי אים.
אין יאר 1899 האבן זיך די פאקטישע פראבעס אנגעהויבן, אמערסטנס אויף מיניטשור פראטא-טייפס פון גליידערס, און די גרעסערע האט מען געפירט ווי מ'פליעט מיט א קייט - אגעהאלטן דורך שטריק פון די אונטן.
זייער שטעטל אין אהייא איז נישט געווען די פאסיגע פלאץ וואו דורכצופירן זייערע טעסטס אויף די גרעסערע גליידערס, סיי די צושטופקייט פון די פלאץ און ווי אויך די ווינטן האבן נישט צאמגעשטעלט די בעסטע טעקסטשור פאר א טעסט סייט.
אינדערצייט וואס פאר סתם א מענטש וועט די גרייז אין אורוויל'ס נאמען זיין ערגער צוליב דעם וואס יעדע אות אין א טעלעגראם האט אסאך געקאסט און דא איז עס געשריבן מיט איין איבריגע אות, וועט פאר אן אוויאציע-ליבהאבער גיין אין לעבן די צוויי סעקונדעס פון סוקסעס וואס די טעלעגראם האט אראפגענומען.
פארלאזנדיג זייער שטוב אין סעפטעמבער פון 1903 ווען זיי שלעפן מיט זיך שטאף אהערצושטעלן א פול-איינגערישטע מאטאריזירטע גליידער, זענען די געווען זיכער ביי זיך אז אהיים קומען זיי שוין אלס געווינער.
זיי האבן איבערגעלאזט ביי זייער עלטערע ברודער א פרעסס-קיט מיט אינפארמאציע, דאקומענטן און בילדער פון זייערע ערפינדונגען און אים אנגעזאגט אז ווען זיי שיקן א טעלעגראם אז זיי האבן דורכגעפירט א סוקסעספולע רייזע זאל ער עס אפטראגן צום לאקאלן אז ס'זאל געמאלדן ווערן.
אין א צופאל וואס האט מעגליך געטוישט די אויסגאנג פון היסטאריע, איז פאר ווילבור ארויסגעהאקט געווארן די אויבערשטע רייע פון ציינער ביי די 18 יאר בשעת'ן שפילן עפעס א ספארט, און צוליב דעם האט ער אפגעלייגט זיינע פלענער פון גיין שטודירן אין א קאלעדזש נאר איז געבליבן כלוא בבית פאר די קומענדיגע דריי יאר און עווענטועל געגרינדעט א ביציקל שאפ אינאיינעם מיט זיין ברודער אין .
אין זייער זייטיגע צייט האבן זיי גענוצט די שאפ זיך אפצוגעבן מיט זייער האבי, וואס איז געווען צו ערצייגן פארגעשריטענע גליידערס צו קענען נוצן פאר געהעריגע טראנספארטאציע.
די ברידער האבן באקומען כסדר'דיגע מאטיוואציע און אסאך פראקטישע אנווייזונגען פון א אינדזשעניר מיטן נאמען מיט וועם זיי האבן פארטוישט הונדערטע בריוון דורכאויס די יארן.
איז געבוירן אין פראנקרייך, אבער אימיגרירט מיט זיינע עלטערן קיין אמעריקע ווען ער איז געווען 6 יאר אלט, ער האט געהאט א שטארקע אינטערעסע אין אוויאציע, און נאכגעפאלגט די העלדן אין דעם הינזיכט.
פריע קאַריערע און פאָרשונג די צוויי רייט ברידער, ווילבור און אָרוויל, האבן אינאיינעם געוואוינט אין , אהייא אינאיינעם מיט א שוועסטער (אויך האבן זיי געהאט צוויי עלטערע ברידער, אבער די צוויי האבן געוואוינט עקסטער), זייער טאטע האט געדינט אלס א בישאף אין א קריסטליכע קירכע, זייער מאמע איז אין 1889 געשטארבן פון טובערקולאז און די משפחה האט זיך געפירט זייער אייגענעם לעבן אין א הייזל אין .
זייער דריטע הערבסט פון פראבעס אין 1902 איז געווען א שטארקע סוקסעס און זיי האבן זיך שוין ערלויבט אליין צו פליען אין די גליידער ליגנדיג אויף די בויך מיטן פנים אראפ.
זייער פריינט איז ווידער געקומען פון זיין וואוינארט אין שיקאגא מיטצוהאלטן די פראבעס און זיי אנגעהויבן שטופן זיך צו נעמען זוכן א פאסיגע מאטאר פאר זייער פלי-מאשין.
די ברידער זענען קיינמאל נישט געפלויגן זונטאג און האבן אין יעדע וועטער און מצב געטראגן זייער פולע טראדיציאנעלע קליידונג אריינגערעכנט די הוט מיט וואס מ'זעהט זיי אויף די בילדער.
היסטאריע דער עלטסטער טייל פון דער שטאט איז געבויט געווארן אויף דעם זעלבן פלאץ וואו עס האט זיך געפינען יארן פאר דעם די אור-אלטע רוימישע שטאט "אעליום סעטיום" וועלכע האט עקזיסטירט צווישן דעם 2טן יארהונדערט און דעם 4טן יארהונדערט.
געשיכטע די שטאט, אמאל באוואוסט אלס ראמאנאוו־אויפן־מארמאן , איז געגרינדעט געווארן אום 21סטן סעפטעמבער 1916, ווען מען האט געבויט די אייזנבאן ליניע צום קולא האלבאינזל און האט באקומען איר נאמען פון דער רוסישער קעניגלעכער דינאסטיע ראמאנאוו הויז.
מורמאַנסק איז א שטאָט ביים צפון־מערב עק פון רוסלאנד , צפון פונעם ארקטישן רינג, מיט א פארט אויף די ברעגן פונעם קאלא איינגאס, 12 קילאמעטער פונעם בארענטס ים אויף דעם צפונדיקן ברעג פון דעם קאלא האלבאינזל, נישט ווייט פון דעם רוסלענדישן גרענעץ מיט נאָרוועגיע און פֿינלאַנד.די שטאט האט א באַפֿעלקערונג פון 298,096 .
געשיכטע די ייִדיש־ליגע איז געגרינדעט געװאָרן אין 1979 דורכן לינגװיסט און ייִדיש־פּראָפֿעסאָר ד"ר מרדכי שעכטער, ווי אַ שפּעטערדיגע גלגול פֿונעם ייִדישע טעריטאָריאעליסטישע אָרגאַניזאַציע: די "פֿרײַלאַנד־ליגע", וואָס האָט געגלייבט און געשטיצט דעם געדאַנק פֿון אויפֿשטעלן אַ יידישע טעריטאָריע נישט דווקא אין ארץ־ישראל, און ייִדיש ווי דער עיקר ייִדישע שפּאַרך .
ווען ד"ר מרדכי שעכטער האָט פֿאַרשטאַנען אַז ס'זענען שוין נישט געבליבן אַסאַך מענטשן וואָס שטיצן דעם געדאַנק האקט ער אין 1979 געביטן די אָרגאַניזאַציעס נאָמען און צילן צו איר הײַנטיגער אומפּאַרטייישער נאָמען: "ייִדיש־ליגע", מיט דעם עיקר ציל צו שטיצן ייִדיש און ייִדיש קולטור, דורך שפּראַך־סטאַנדאַרטיזאַציע, דערמונטערן ייִדיש נוץ אין אַלע אַספּעקטן פֿונעם טאָג־טעגלעכן לעבן, און קולטור טו אויף ייִדיש .
דער זשורנאַל גײט אַרױס זינט 1941 (דעמאָלט ווי דער אָרגאַן פֿון דער פֿרײַלאַנד־ליגע פֿאַר טעריטאָריאַליסטישער קאָלאָניזאַציע), דער זשורנאַל גיט זיך אָפּ מיט ייִדיש לעבן, ליטעראַטור, קולטור און לינגװיסטיק דער זשורנאַל איז הײַנט צו טאָג געדרוקט קאָלירט, מיט פֿאָטאָגראַפֿיעס, און ברײטע גלאָסאַרן צו עטלעכע אַרטיקלען כּדי צוצוהעלפֿן דעם נײַערן לײענער.
די ייִדיש־ליגע איז אַן אומפּאַרטיייִשע נישט־פּראָפֿיטיקע ייִדיש־אָרגאַניזאַציע, וואָס איז פֿאַרלייגט געװאָרן אין 1979 כּדי צוצושטעלן אַן אָרגאַניזאַציאָנעלן אונטערשפּאַר דער מאָדערניזירונג, נאָרמירונג און באַניץ פֿון דער ייִדישער שפּראַך אין אַלע אַספּעקטן פֿונעם טאָג־טעגלעכן לעבן.
"ווערטער פֿון דער וואָך": ייִדיש ליגע פּובליקירט אַקטועלע טערמינאָלאָגישע רשימות אַמאָל מיט נײַע אָדער באַרבעטע-צוגעפּאַסטע ווערטער, אויף פֿייסבוק, טוויטער און אויפן אָפֿיציעלן וועבזײַטל, דאָס שטעלט די ייִדיש ליגע ווי דער איינציגע אָרגאַניזאַזציע הײַנט וואָס טרעפֿט אויס נײַע וועטער אָדער אַרבעט מיט ווײַטער באַשטימען ענטפֿערס פֿון שפּראַך פֿראַגעס וועגן ייִדיש.
אידעאָלאָגיע פֿון דער אָרגאַניזאַציע די ייִדיש־ליגע איז אַ ייִדישיסטישע אָרגאַניזאַציע וואָס אירע צילן זענען: צו אינספּירירן מענטשן זײ זאָלן רעדן ייִדיש אינעם טאָג־טעגלעכן לעבן צו הײבן דעם פּרעסטיזש פֿון ייִדיש װי אַ לעבעדיקע שפּראַך, סײַ אין, סײַ מחוץ, דעם ייִדיש־שפּראַכיקן ציבור צו אַגיטירן פֿאַר דער מאָדערניזירונג פֿון ייִדיש.
במשך די יאָרן האָבן געשריבן אין אויפֿן שוועל װיכטיקע ייִדישע שרײַבערס ווי: רבֿקה באַסמאַן־בן־חײם, אַהרן גלאַנץ־לעיעלעס, יעקבֿ גלאַטשטײן, אַבֿרהם סוצקעװער, רחל קאָרן, מלך ראַװיטש, און נאָך.
אין זכות פֿון אירע צילן איז די ייִדיש־ליגע אײנע פֿון די זעלטענע אָרגאַניזאַציעס אין דער הײַנטיקער שפּראַכיקער און קולטורעלער ייִדיש־סבֿיבֿה װאָס פֿירט אַלע אירע אַקטיװיטעטן, פּובליקאַציעס, טרעפֿונגען, און אַדמיניסטראַטיווע אַרבעט, כּמעט אין גאַנצן אױף יידיש.
דער ערשער ציפֿער איז די ברייט פון די רייף אין אינטשן, דער צווייטער ציפֿער איז די הייך פון די זייטן אלס א צוגאַנג פון די ברייט, און דער לעצטער ציפֿער איז דער דיאמעטער אין אינטשן.
אנפאנג, האבן רבי ישעיה יעקב און זיין פאטער, געוואוינט אין קראון הייטס, ברוקלין, און רבי ישעיה יעקב איז געשיקט געווארן צו לערנען אין דער לאקאלער תלמוד תורה.
לעבנסגעשיכטע רבי ישעיה יעקב, געבוירן אין יאר ה'תשט"ז, אין שטאט בוקארעסט, רומעניע, צו זיין פאטער הרה"ק רבי ישראל אברהם פארטוגאל, דער פריערדיגער סקולענער רבי, און צו זיין מוטער מרת רייזל, טאכטער פון הרב מנחם זאב שטערן, רב פון דעם גבעת שאול געגנט אין ירושלים.
אין יאר ה'תשל"ה, האט ער געהייראט זיין ווייב מרת סילקא, טאכטער פון רבי מאיר גרינוואלד פון טעטש, וועלכער איז אויך געווען דער שווער פון רבי יעקב יחזקיה גרינוואלד דער היינטיגער פאפא רבי.
שפעטער האט זיך רבי ישעיה געצויגן קיין מאנטרעאל וואו, נאך דער פטירה פון זיין שטיף שווער הרב יצחק אייזיק מאשקאוויטש, איז ער אויפגענומען געווארן אלס רב ביהמ"ד מאור הגולה.
שוועריגקייטן ביים פיטערן.דורכפאל ביי 90% נייגעבוירענע מיט די קרענק וועט זיך אויפהאלטן דאס מעקאניום מיט אומגעפעהר 24 שטונדען חראנאלאגישע פארשטאפונגעו אין שפעטערע עלטער אלס קינד ווען עס שטאפט צו זייגן אדער זאגאר נאך שפעטער.
אין די פעללער וועט זיין שווערער צו וויסן וואס דער אורזאך פון דער פארשטאפונג איז וויבאלד עס זאל צו הייסן א נארמאלע ערשיינונג אז קינדער ליידן פון מאל פון פארשטאפונג און דער דאקטאר וועט ווארשיינליך פרעגן די עלטערן אויב עס איז געווען פארשפעטונג פון דער מעקאניום מיט 48 שטונדען נאך דער געבורט.
די קרענק באשטייט פון דעם וואס עס פעלן די פינטעלעך וואס פארבינדען דעם נערוו פון דעם ספעציפישן פלאץ אויפן דארם מיטן מח וואס דאס ברענגט אז דער מח שיקט נישט קיין סיגנאלען פאר די געדערים אדורכצושטופען די שמוץ ביים ארויסגיין און דאס קינדס געדערים ווערט פארשטאפט און קען ווערן אנגעבלאזן ביז עס קען פלאצן און אויב באהאנדעלט מען עס נישט קען עס זיין פאטאל אין טייל פעללער קענען די קישקעס ווערן געשעדיגט אז מען וועט דארפן לייגן א סטאמא ביז עס ווערט אויסגעהיילט
דערנאך וועלן די חירורגען אראפקראצן מערערע גאר קליינע שטיקלעך פון די געדערים פון פארשידענע ערטער אז מען זאל קענען קלארשטעלן די קרענק אין לאבאראטאריע דארט וועלן זיי קוקן אויב עס איז וואר אז וואס עס פעלן די פונטעלעך וואס פארבינדען דעם נערוו מיטן מח און אויך פון וואו ביז וואו עס איז נישט דא די גאנגליען
ביז אנפאנג דעם 20סטן יארהונדערט זענען די מערסטע קינדער מיט דעם קרענק געשטארבן פון אינפעקציעס פון אנגעזאמעלטע שמוץ אדער ביי די אומגעלונגענע אפעראציע פרואווען אויסצוליידיגען די געדערים אדער ארויסשניידן פון שטיקער געדערים ווי אויך פון שוואכע ערנערונג
מערסטענס וועט זיך עס מאכען אויף א טייל פון דער גראבער קישקע מער ביי די ענדע וואו די שמוץ גייט שוין כמעט ארויס אבער טייל מאל וועט עס ארייננעמען דעם גאנצן גראבער קישקע און זאבאר טיילן פון דער דינער קישקע
צו קלארשטעלען דער קרענק מאכן די דאקטערס בילדער ביי די ענדע פונם דיקן דארם וואו די שמוץ גייט שוין כמעט ארויס און אויב דארט איז אנגעבלזן און פארשטאפט וועט עס שוין זיין א פארדאכט אויף די קרענק הירשפרונג
שאפנהויער זאגט יעדע מאל מ׳טוט באפרידיגן די ״ווילע צום לעבן״ און מ׳געט נאך די תאווה ווערט אויפן פלאץ געבוירן א נייע תאווה משא”כ ווען אונז זענען פארנומען מיט טוהן זאכן וואס אונז דארפן נישט דירעקט פארן איבערלעבן ווי עסטעטיקס, ארט, פילאסאפיע, ספארטס, טעאטער, קאָמעדיע, און אויף די העכסטע מדריגה- מוזיק.
די מערסטע באוואוסטע פון זיינע ווערק איז די בוך “די וועלט אלץ ווילן און פארשטעלונג” וואס איז איינע פון די יסודות פון זיין פילאסאפיע איז אז די שטערקסטע קראפט אין דעם אוניווערס איז די “ווילע צום לעבן” וואס איז בלינד, אילאגיקאל קראפט וואס ארבעט לויט די געזעצן פון נאטור.
דער פילאסאף פון קונסט לויט שאפנהויער איז די אמתע שכר וואס מענטשן באקומען אויף דער וועלט, קומט דירעקט פון זאכן וואס איז נישט געבינדן מיט “די ווילע צום לעבן” ווי געלט, כבוד, עסען, סעקס וכו’ ווייל פון די אלע זאכן קען מען קיינמאל נישט געזעטיגט ווערן.
און מענטשען טוהן דאס נאר ווייל זיי ווערן דיקטירט אזוי צוטוהן פאר די בענעפיט פון די ״ווילע צום לעבן״ און די זאכן טוט נאר באפרידיגן די “גוף” פון די מענטש און ברענגט אונז נישט קיין אמתע שמחה.
שאפנהויער ווערט פארעכענט פאר א פעסעמיסטישער פילאסאפער וואס זאגט ענדליך צו קהלת ״מה יתרון לאדם בכל עמלו שיעמל תחת השמש דור הלך ודור בא והארץ לעולם עמדת״ און לויט בודהיזם איז כדאי אנצוקומען צו נירוואנע און אמתע “שמחת החיים” דארף מען קודם איינזעהן די מציאות אז לעבן איז פול מיט פיין, יסורים, און קיינער דרייט זיך נישט ארויס פון אלט- ווערן און שטארבן.
נאר נאכדעם וואס מ’זעט איין דעם אמת און מ׳נארט זיך נישט אליינס אפ אז די ציל פון לעבן איז נישט באמת געמאכט געווארן אז אונז מענטשן זאלן זיין בשמחה, גליקליך און צופרידן אן קיין פראבלעמען, נאר אזא איינער קען דערגרייכן און אנקומען צו העכערס, אמתע שמחת החיים און נירוואנע.
סעשאנס איז ערוויילט געווארן אלס אדוואקאט גענעראל פון ​​אלאבאמא אין נאוועמבער 1994, באזיגנדיג דעם דעמאלטדיגן אדוואקאט גענעראל, דער דעמאָקראַט, זשימי עוואַנס מיט 57% פון די שטימען.
די שטארקע קריטיק וואס ער האט באקומען פון סענאַטאָר עדוואַרד קענעדי, וואס האט געזאגט אז ער איז אַ "שפאן-צוריק צו אַ שענדליכער תקופה" און אַז ער איז א ״שאנדע״ האט ארויסגעברענגט אין די מאסן די שטיצע פון אלאבאמא׳ס קאָנסערוואַטיוון.
אין 1986 האט ראנאלד רייגען נאמינירט סעשאנס פאר ריכטער אין דעם לאקאלן פעדעראלן געריכט אין אלאבאמא אבער עס איז בלאקירט געווארן אין סענאט נאך פראפעגאנדע פון לינקע אקטיוויסטן פאר ציווילע רעכטן, ווייל ער האט געלאזט פאלן באמערקונגען וואס איז געווען לשיטתם ראסיסטיש, סעשאנס האט זיך דעמאלט פארטיידיקט זאגנדיג אז ער האט דאס נישט געמיינט אין קיין שום ראסיסטישן וועג.
דזשעפארסאן בארעגאַרד ״דזשעף״ סעשאנס דער דריטער איז דער געוועזענער רעפובליקאנער סענאטאר פון אלאבאמא, און געוועזענע אדוואקאט גענעראל אין דער טראמפ אדמיניסטראציע.
ער איז געווען א מיטגליד פון צעירי אגודת ישראל אין ווין, און ער האט זיך באטייליגט אין די צוויי כנסיות גדולות פון אגודת ישראל וואס זענען פארגעקומען אין ווין אין די 1920ער יארן.
ער האט געארבעט צו ראטעווען די אלטע יידישע בית עולם אין ווין, צוליב וואס האט הרב יעקב ישראל קאניעווסקי, דער סטייפלער גאון, געשריבן צו אים: "ולוואי שיהא חלקי עם חלקך בעלמא דקשוט" .
ווען די ערשטע וועלט-מלחמה האט אויסגעבראכן אין 1914, איז די משפחה אנטלאפן קיין ווין, וואו זיי זענען געבליבן עטלעכע חדשים און פון דארטן זענען זיי אריבער קיין אמסטערדאם, און זיי האבן געוואוינט דארט זיבן יאר.
נחום יואל האלפערין (י"ז חשוון תרע"א, 19טן נאוועמבער 1910 – ה' כסלו תשמ"ז, 6טן דעצעמבער 1986) איז געווען א חרדישער ייד א סוחר און אן עסקן, פון די פירער פונעם חרדישן ציבור אין תל אביב, און פארזיצער פון אתרא קדישא.
אום 23סטן נאוועמבער 2004, אזוי ווי יעדער אינדערפרי פֿאַר די לעצטע דריי יאָר פון זיין לעבן, איז ער אנגעקומען מיט זיין מאַשין צום פּאָרט פון אַשדוד.
ער איז ארוים פון זיין קאר צו קאָנטראָלירן די שעדיקן פון דעם שטורעם וואָס איז פארגעקומען אויף דעם אָרט די נאַכט פריער, און דאַן ווייזט אויס אז עס האט אים געשלאָגן א שטורעם־כוואליע, און האט אים אריינגעשליידערט אין ים וואו ער איז דערטרונקען געווארן.
זי האָט געארבעט אין סאַדזשאַראַ, וווּ זי האָט באגעגנט זיין פאָטער, וועלכער איז אויך געבוירן געוואָרן אין אַ פאַמיליע פויערים אין אוקראינע, אימיגרירט אין ארץ ישראל אין עלטער פון 17 יאָר און איז געווען אַ גרינדער מיטגליד פון דער השומר ארגאניזאציע.
רפאל איתן האט דריי ברידער און צוויי שוועסטער: שמואל איתן, וועלכער איז געווען א פאליציי אָפיציר; מתתיהו, אַ מיטגליד פון דער הגנה ארגאניזאציע; יוסף, וועלכער איז געשטאָרבן ווען ער איז געווען אַן עופל־קינד; נחמה און ציפורה .