polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
די קאָנקרעטע דיאַפאָנעם רעאַליזאַציע שרייבט מען אין קליינע אותיות מיט די צוויי נומערן אין סובסקריפּט: לדוגמא, 11 אין אַלע דיאַלעקטן, אויסן דרום־מזרחדיקן, וואו דער וואָקאַל איז 11.
דער כמות דיאַפאָנעמען אין דער סינכראָנישער סכעמע איז קלענער איידער אין וויינרייכס שיטה, היות עטלעכע דיאַפאָנעמען פעלן אין דיאַלעקטן (די, וואָס זיינען אַ פּנים צונויפגעגאָסן מיט אַנדערע דיאַפאָנעמען אין פּרע־ אָדער קדמון־יידישע תקופות).
דער רבי איז אויך באוואוסט אלס איינער וואס פראבירט צו האלטן שלום אויף דער היימישער וועלט, און איינער וואס דערווייטערט זיך פון יעדן מחלוקת ווי פון א פייער, און ער איז קיינמאל נישט געווען פארוויקלט אין סיי וועלכער שטרייט.
און אזוי האט ער אויך אויפגעצויגן זיינע קינדער וועלכע האלטן זיך אייביג באחדות, און שטיצן איינער דעם צווייטן מיט ליבשאפט און הויכער שאצונג, אן זיך אריינמישן אין סיי וועלכע קריגעריי צווישן אנדערע.
לעבנסגעשיכטע רבי דוד איז געבוירן אין יאר תש"א, אין סאמע ברען פונעם צווייטע וועלט-מלחמה, אין דער שטאט יאס, רומעניע, אלס איינציגער זון צו זיין פאטער הרה"ק רבי יעקב יוסף טווערסקי, דער פריערדיגער סקווערער רבי און גרינדער פון שיכון סקווירא, וואס געפינט זיך אין ניו יארק, און צו זיין מוטער רביצין טראני טווערסקי, א טאכטער פון רבי פינחס טווערסקי פון אוסטילע), און אן אייניקל פון הרה"ק מהרי"ד פון בעלזא.
ווען טאג טעגליך שטראמען צו אים זיך פראווען מענער און פרויען, אפילו פון די שוואכסטע שטאפל, פון אלע קרייזן און סארטן, רייכע און ארימע, פרומע און רעליגיעז-שוואכערע, וועלכע ער נעמט אייביג אויף מיט א ליבער שמייכל.
אויך מיט אזעלכע באוועגונגען ווי ברעסלאַוו, וואס זיינע פריערדיגע עלטערן האבן זייער שארף גערעדט קעגן רבי נחמן מברסלב און זיין באוועגונג, וועט אבער דער רבי זיי חלילה נישט האסן, נאר קלארשטעלן אז זייער וועג איז נישט אנגענומען ביי אונז, אבער נישט אז ס'פארהאנען עפעס א פיינדשאפט ח"ו.
רבי דוד האָט חתונה געהאַט אין חמשה עשר באב תשי"ט אין קרית וויזשניץ בני ברק, מיט רביצין חיה חנה האגער, די עלטסטע טאכטער פון הרה"ק רבי משה יהושע האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון בני ברק, און פון רביצין לאה אסתר.
נאכן מלחמה אין יאר תש"ה איז ער צוזאמען מיט זיין משפחה אריבער קיין בוקארעשט, און אין יאר תש"ח האבן זיי עמיגרירט קיין ניו יארק אנקומענדיג כ"ט אדר א' תש"ח צו די פאראײניגטע שטאטן.
ספעציעל איז ער באקאנט אלס א גרויסער מבין אויף דאקטוירים און רפואה, און צוליב זיין באקאנטשאפט און וויסנשאפט אינעם מעדיצינישער געביט, קומט מען צו אים פון נאנט און ווייט, זיך דורכרעדן און באקומען גוטע בעראטונג.
היות דער שינאווער רב איז נישט געקומען די לעצטע יארען פון טאטען דער צאנזער רב קיין צאנז האט ער נישט געוויסט אז דער דברי חיים האט אנגעזאגט אז זיין זון רבי אהרן דער קרייזער רב זאל זיין זיין ממלא מקומו און אפילו געשיקט חסידים זאלן פארן צו אים, אבער זיין ברודער דער שינאוואער רב האט געהאלטן, אלס עלטסטער זון, געהערט דאס רבנות צו אים.
נאך א פאר חדשים פון איבערמידליכע כוחות און בקשות פון דער גארליצע רב און זיין שוועסטער הרבנית נחמ'לע און נאך, האט דער שינאווער רב זיך איבער געשמוסט מיט ידידו רבי שלמה מונקאטשער וואס האט אים גע'עצה'עט צריק צו פארען קיין סטראפקוב ווי ער איז דעמאלטס געוועזן רב.
אין א געלעגנהייט שפעטער איז דער שינאוואער רב געווען אין צאנז, איז ער געווען באזוכן דעם ברודער דער צאנזער רב רבי אהרן , שמועסנדיג אין קבלה, האט דער שינאוואער רב געגעבען א קלאפ אין טיש, אז ער איז מוחל אויף דעם צאנזער רבנות.
ערב שבת אדער א טאג פריער נאכדעם וואס ער האט געלערנט אין זוהר הקדוש איבער פטירת אהרן הכהן, האט ער געבעטן אז מען זאל אים נעמען אין דער מקוה, דאן איז ער געגאנגען צו זיין שוועסטער מרת נחמה די ווייב פון הרב יצחק טוביה רובין - זי האט געוואוינט אין זייער פאטער'ס הויז - ער האט געקושט די ווענט און געזאגט פאר דער שוועסטער שיק מיט מיר א גרוס פאר'ן טאטן.
רבי אהרן האט זיך געהאלטן פאר א תלמיד מובהק פון הרב צבי הירש פון רימאנאוו, אויך איז ער געפארן צו הרב דוד טווערסקי פון טאלנא, צום שר שלום פון בעלזא, צו הרב אברהם טווערסקי דער טריסקער מגיד און צו דער רבי ר' מאיר פון פרימשלאן
די ספעציעלע טעאריע פון רעלאטיוויטעט פון אלבערט איינשטיין איז געבויט אויף דער טעאריע פון רעלאטיוויטעט פון גאלילעא לויט וואס באוועגונג איז אלעמאל רעלאטיוו.
רבי נפתלי צבי איז געבוירן אין דאמבראווא אין יאר ה'תר"ם, צו זיין פאטער הרב משה אליקים בריעה אונגאר, א זון פון הרב ישראל אלימלך אונגאר, רב אין זשאבנא, א זון פון הרב יוסף אונגאר, רב אין דאמבראווא, א זון פון הרב מרדכי דוד אונגאר, רב אין דאמבראווא.
רבי נפתלי צבי איז געזעצען אויף קעסט ביי זיין שווער אין בארדיוב, ער האט דערפאר אפגעטרויטן פאר זיין יונגערין ברודער דאס רבנות פון דאמבראווא, אויך האט ער אפגעזאגט דעם פארשלאג פון אלט-צאנז.
רבי נפתלי צבי האט געהייראט אין יאר ה'תרנ"ז מרת שרה א טאכטער פון הרב משה האלבערשטאם, רב אין בארדיוב, זי איז נפטר געווארן ב' אלול ה'תרצ"ז.
רבי חנניה יו"ט ליפא איז געבוירן צו זיין פאטער הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, דער ״ייטב לב״, א זון פון הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער ״ישמח משה״, און צו זיין מוטער מרת רחל א טאכטער פון הרב משה דוד אשכנזי, רב אין טאלטשאווא.
וויבאלד אבער מיר דארפן געווינען דעם דאזיגן משפט, וויל איך אז איר זאלט וויסן: מיר פילן אז עס איז אונז א כבוד צו העלפן אויפדעקן די שקר פון די נארישע שולד קעגן דיר.
מיט דעם אלעם, פאר איינער וואס איז שוין יארן אליינס אין תפיסה, אליינס אין די וועלט און אוועק פון נארמאלע לעבן, איז אפילו אביסל צייט פון הנאה אויך א גרויסע זאך.
דאמבראווא אין מערב גאליציע, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער דאמבראווער דינאסטיע וואס ציעט זיך פון הרב מרדכי דוד אונגאר.
אויבערנאטירליכע קראפט דער מהות פון א איד, ווי עס ווערט ערקלערט אין פארשידענע מקורות, איז אז ער שלאגט זיך כסדר מיטן אויסערליכן נאטור פון דעם אלוועלטליכן באשאפונג וואס טוט פארדעקן דער פאקט אז גאט האט איר באשאפן און אז גאט איז דער נאכאנאנדער איינציגער און אויסשליסליכער בעל-הבית אויף דער וועלט.
פון א אידישן שטאנדפונקט, האט גאט אויסדערוועלט דעם אידישן פאלק אז זיי זאלן צוברענגען די גאנצע וועלט צו א מצב וואס לאזט נישט איבער א ספק פאר קיין שום באשעפעניש, אז דער באשעפער פון דער וועלט פירט דער וועלט לויט זיין ווילן און ער איז נישט אפהענגיק אין די נאטורליכע געזעצן וואס ער האט באשאפן.
דערפאר האט גאט געגעבן פאר די אידן די תורה און מצוות (וועלכע ווערן אויך גערעכנט ווי א טייל פון באשעפער אליין וויבאלד עס טוט ארויסברענגען גאט'ס ווילן אויף אונזער וועלט), אז די אידן זאלן דאס היטן און זיך באשעפטיגן דערמיט מיט א געטרייהייט און איבערגעגעבענהייט.
און דורכדעם וועט דערגרייכט ווערן דער ציהל, סיי ביי דער איד וואס טוט זיך באשעפטיגן דערמיט און סיי טוט דאס באאיינפלוסן דער גאנצער באשעפעניש, אז עס זאל אנערקענט ווערן אז דער באשעפער געוועלטיגט איבער דער נאטור.
דער מעמד ביים הר סיני עס שטייט אין דער תורה - וואס איז איבערגעגעבן געווארן פון טאטע צו זון, און פון זיידן צום אייניקל - אז צוויי חדשים נאכדעם וואס די אידן זענען ארויס פון מצרים, זענען איבער זעקס הונדערט טויזנט אידן געשטאנען ביים בארג סיני, און משה רבינו איז געשטאנען אויפן בארג צווישן פייער, און האבן געהערט און געזען זייער א הויכע קול פון באשעפער וואס האט זיי געזאגט די ווערטער פון די ערשטע צוויי דברות פון די עשרת הדברות - 'אנכי ה' אלקיך' און 'לא יהיה לך אלקים אחרים', נאכדעם האט משה פון צווישן די פייער איבערגעזאגט די ווייטערע אכט באפעלן פון די עשרת הדברות וואס ער האט געהערט פון באשעפער.
דאן האט משה רבינו אויך באקומען די גאנצע תורה, שבכתב און שבעל פה, מיט אלע אוממצאלליגע פרטים און פרטי פרטים דערין, און דערנאך איבערגעגעבן פארן פאלק וועלכע האבן דאס ווייטער איבערגעגעבן פון דור צו דור, ווען דורכאויס די יארן האט מען דאס אנגעהויבן אראפשרייבן מער און מער, און היינט צוטאגס איז שוין דא אן אוצר פון צענדליגע טויזנטער אידישע ספרים איבער אלע נושאים אין אידישקייט.
נאכדעם וואס יעקב אבינו האט זיך פרייוויליג אריבערגעצויגן קיין מצרים צו זיין זון יוסף צוליב דער הונגער וואס האט דאן געהערשט, האט זיך אנגעהויבן דער ערשטער גלות אין מצרים וואס האט זיך געצויגן פאר צוויי הונדערט און צען יאר.
דאס האט נאכגעפאלגט יארן שפעטער מיטן גלות פון די עשרת השבטים דורך אשור, נאכדעם דער גלות פון יהודה און בנימין אין בבל וואס האט ממשיך געווען ווייטער אונטער די קעניגרייכן פון פרס און מדי, ביזן לעצטן לאנגן גלות דורך די רוימישע אימפעריע וואס האט ממשיך געווען אין צענדליגע לענדער און קעניגרייכן איבער דער וועלט, ביז היינט וואס די אידישע פאלק איז צוזייט און צושפרייט אין אלע עקן פון די וועלט.
א טייל טעאריעס זענען אויף שבטים פון פארשידענע פארשטופטע פלעצער ווי אפריקע, אויך זענען דא וואס צייכענען אן אויף געוויסע אינדיאנע שבטים אין אמעריקע, אבער די מערהייט פון די עדות זענען קאנצעטרירט ארום פעלקער פון אזיע און ווייטן מזרח, וואס דאס שטימט מיט די פסוקים אז זיי זענען פארטריבן געווארן קיין 'לחלח וחבור'.
כאטש אז די מערהייט פון די באטראפענע שבטים גלייבן היינט אין איסלאם, איז נאך פארט דא צו טרעפן ביי זיי פארשידענע אידישע סימנים און מנהגים, ביי געוויסע מער און ביי געוויסע ווייניגער.
ווען די פאלאשן פון עטיאפיע האבן אנגעהויבן קומען קיין ארץ ישראל, האט די שאלה איבער זייער ריכטיגע אידענטיטעט באקומען אויך אן הלכה'דיגן כאראקטער, אויב מען קען פאקטיש זיך פארלאזן אויף די אלע באווייזן אז זיי שטאמען טאקע פון די עשרת השבטים אדער זיי דארפן זיך געהעריג מגייר זיין.
פון א געוויסן שטאנדפוקט איז אבער יעקב אבינו דער פאקטישער אנהויב פונעם אידישן פאלק, וויבאלד אנדערש פון אברהם און יצחק וועלכע האבן געהאט אויך אנדערע קינדער וואס זענען נישט א טייל פון אידישן פאלק, איז אבער יעקב אבינו געווען דער 'מבחר שבאבות' וויבאלד ער איז געווען 'מטתו שלימה' און אלע זיינע זין, די צוועלף שבטים, האבן צוזאמען אויפגעשטעלט דעם אידישן פאלק.
אזוי אויך טרעפט מען אין תנ"ך פילע איבערנאטירליכע פאסירונגען ביי מענטשן פין אידישען פאלק וועלכע האבן געדינט גאט מיט א געטרייהייט, און אויך אז זיי האבן פאראויסגעזאגט גרויסע זאכן וואס וועלן געשען (נבואה איז געווען שייך אויך ביי נישט-אידן, אבער ביי אידן טרעפט מען דאס אפילו אן קיין נבואה, ווי צום ביישפיל, ביי דניאל).
אנגעהויבען פון די אבות, אברהם, יצחק און יעקב, און ווייטער מיט די אידן וואס זענען ארויס פון מצרים מיט משה-רבינו, און די וואס זענען אריין אין ארץ-ישראל און ווייטער אראפ.
דאס ווייזט אויף די אויבערנאטירליך קראפט וואס דער באשעפער האט געגעבן פאר אידן וואס טוען זיך באשעפטיגן מיט תורה און מצוות כדי צו דערגרייכן דעם אויבנדערמאנטען ציהל.
אין לויף פון די קומענדע יארן זענען זיי זיך צואוואקסן אויף א גאר שנעלע ראטע, פארפלייצנדיג דעם גאנצן געגנט פון גושן מיט שווערע טויזנטער, ביז אז ביי יציאת מצרים, זענען זיי שוין געווען גענוג גרויס אין צאל צו קענען ווערן אנגערופן א פאלק.
דער מהות פון א איד דער אידישע רעליגיע, די תורה און מצוות, איז לויט דער אידישע הלכה אריינגעבונדן אין דער מהות פון אידישן פאלק, און איינער וואס ווערט געבוירן ביי א אידישע מאמע איז א איד און איז אוטאמאטיש פארבינדן צו דער תורה, נישט קיין חילוק זיינע טעטיגקייטן און וואס ער טראכט און אין וואס ער גלייבט, וועט ער שטענדיג פארבלייבן א איד פארקניפט צו דער תורה.
אזוי אויך איינער וואס איז זיך מגייר, ווערט סיי א טייל פון אידישן פאלק און סיי פארבונדן צו דער אידישער רעליגיע און הלכה, און ער וועט דאס מער קיינמאל נישט קענען אויפגעבן.
לויט די אידישע הלכה, אויב איינער איז זיך מגייר אנצונעמען דעם אידישן גלויבן, ווערט ער אויך א פאקטישער איד און א טייל פון אידישן פאלק, און עס נישט מעגליך זיך צו מגייר זיין כדי צו ווערן א איד, אן אנצונעמען אויף זיך פולקאמערהייט דעם עול תורה.
טאקע דערפאר, איז דער עצם עקזיסטענץ פון אידישן פאלק, אנדערש ווי אלע אנדערע פעלקער, שארף אין קעגנזאץ צו סיי וועלכע געדאנק פון ראסיזם און דאס גלייכן.
ווייל אין צייט וואס אין באציאונג צו אנדערע פעלקער, איז דער ארגינאלע באדייט פון א פאלק, פשוט פאקטיש א גרופע מענטשן וועלכע האבן דעם זעלבן אפשטאם און עס איז בלויז ממשיך דורך געבורט, איז אבער אנדערש דאס אידישע פאלק וועלכע טוט נישט אויסשליסן אזעלכע וואס זענען נישט דירעקט געבוירן אידיש, וויבאלד איר עצם מהות איז איר אמונה און רעליגיע, דערפאר טאמער סיי ווער איז זיך ריכטיג מגייר אנצונעמען דעם אידישן גלויבן, ווערט ער אויך ממש א טייל פון אידישן פאלק.
און פון א אידישן שטאנדפונקט, ווערט ער באטראכט ווי נאכאמאל פון פריש געבוירן, דענסמאל אין אידישן פאלק אריין, אזש מען באציהט זיך צו אים ווי צו א ריכטיגער אייניקל פון אברהם אבינו.
וזה דבר ברור כי על הגאולה העתידה יבטיח כי בבנין בית שני לא הרנינו גוים עמו רק לעגו עליהם מה היהודים האמללים עושים והיו גדוליהם עבדים בהיכל מלך בבל וכולם משועבדים לו ובימים ההם לא השיב נקם לצריו ולא כפר אדמתו עמו והנה אין בשירה הזאת תנאי בתשובה ועבודה רק היא שטר עדות שנעשה הרעות ונוכל ושהוא יתברך יעשה בנו בתוכחות חימה אבל לא ישבית זכרנו וישוב ויתנחם ויפרע מן האויבים בחרבו הקשה והגדולה והחזקה ויכפר על חטאתינו למען שמו אם כן השירה הזאת הבטחה מבוארת בגאולה העתידה.ואלו היתה השירה הזאת מכתב אחד מן החוזים בכוכבים שהגיד מראשית אחרית כן היה ראוי להאמין בה מפני שנתקיימו כל דבריה עד הנה לא נפל דבר אחד ואף כי אנחנו נאמין ונצפה בכל לב לדברי האלהים מפי נביאו הנאמן בכל ביתו אשר לא היה לפניו ואחריו כמוהו עליו השלום."
עס האט זיך אנגעפאנגען, ווי עס שטייט אין ספרים, ביי אברהם אבינו, וועלכער האט אליינס איינגעזען און אנערקענט אין איינציגן באשעפער, און אויפגעשאקלט די וועלט באפעלקערונג צו אנערקענען אין גאט וואס האט באשאפן די וועלט נאכדעם וואס די וועלט איז געווען פארקראכן אין עבודה זרה זייט די צייטן פון דור הפלגה.
מען האט עס געזען אפילו ביי אידן וואס האבן נישט אפגעהיטן די תורה, אבער ווען מען האט זיי געצווינגען צי לייקענען אין דער תורה האבן זיי זיך ענדערש געלאזט מען זאל זיי פייניגן און הרגענען.
און אפילו עס דערקענט זיך נישט אן אין עם אין געווענליכע אוממשטענדן, אבער ווען עס קומט צו א מצב וואס דעגרונטעוועט צו זיין פינטל, דאס הייסט ביי א מצב פון מסירת נפש, דאן לאזט עס עם נישט לייקענען אין באשעפער און אין דער תורה.
כאטש אז דער אידישע רעליגיע האט זיך שוין אנגעהויבן צו אנטוויקלן ביי די אבות און טייל מצוות איז שוין דאן געגעבן געווארן פון באשעפער, ווי ברית מילה דורך אברהם אבינו, דער פארבאט צו עסן גיד הנשה דורך יעקב אבינו און נאך פארשידענע מצוות ווי שבת למשל, וואס די אידן האבן געהיטן נאך איידער מתן תורה, איז אבער דער אידישע רעליגיע מיט אלע אירע געבאטן און איינצעלהייטן געגעבן געווארן פאר די אידן ביי מתן תורה דורך משה רבינו נאכדעם וואס די אידן זענען ארויס פון מצרים.
דאן, ביים זאגן 'נעשה ונשמע', אזויווי עס שטייט אין דער תורה, האט דאס אידישע פאלק פאקטיש אנגענומען די תורה און מצוות און זיך פולקאם פארבינדן דערמיט עס שטרענג אפצוהיטן און לערנען.
גלות פון די עשרת השבטים אין יא ג'ר"ה האט סנחריב דער קעניג פון אשור טאטאל איינגענומען די גאנצע טעריטאריע פון מלכות ישראל, פארטריבן די צען שבטים אונטערן נהר גוזן, און געברענגט קיין ארץ ישראל אנשטאט זיי אנדערע פעלקער וואס ער האט דארט באזעצט.
נהר 'גוזן' איז א לשון פון פארגעסן, ווייל גאט האט זיי געשטראפט אז זיי זאלן פארגעסן ווערן פון דער מענטשהייט צוליב דעם וואס זיי האבן פארגעסן פון גאט.
יארן שפעטער האבן אנדערע פעלקער אויך אנגעהויבן צו גלייבן אז דער באשעפער האט זיך באוויזן אויפן בארג סיני צום אידישן פאלק, (ווי למשל די רוימער און די פעלקער פון אייראפע וועלכע האבן אנגענומען דעם קריסטליכן גלויבן, אויך די אראבער און פעלקער פון די מיטל מזרח און א טייל פון אזיע און אפריקע).
היינט צוטאגס גלייבן בערך דריי און א האלב ביליאן מענטשן אז דער באשעפער האט זיך באוויזן ביים בארג סיני און געגעבן די תורה פארן אידישן פאלק, און אז משה איז געווען א נביא פון גאט.
אויך ערקעלערט מען מיט דעם, אז דאס איז די סיבה אז דאס אידישע פאלק האלט זיך אין גלות אזוי לאנג, אפילו זיי זענען צושפרייט צווישן פילע פעלקער אין אזויפיל לענדער אין דער גאנצער וועלט און זיי האבן זיך שוין אנגעליטן אזויפיל צרות און אן א שיעור גזירות רעות און שרעקליכע פארפאלגונגען דורכאויס די יארן.
ווייל אזוי לאנג ווי זיי האלטן זיך אן מיט תורה און מצוות, טוט דער איבערנאטורליכע קראפט זייערע זיך שטארקן איבער די נאטורליכע תוצאות פון אזא שרעקליכען גלות.
די תנ"ך איז פיל מיט אומצאלליגע איבערנאטורליכע געשעענישן וואס איז געשען מיטן אידישן פאלק, צווישן אנדערע אויך אזעלכע געשעענישן וואס איז געהערט און געזעהן געווארן אלוועלטליך אדער אין ריזיגע טיילן פונעם וועלטליכן באפעלקערונג, ווי צום ביישפיל, קריעת ים סוף און מתן תורה.
דער רמב"ן שרייבט אז דער ציהל פון אזעלכע איבערנאטירליכע געשעענישן איז צו פארשטארקערן דער אמונה אין איינציגן באשעפער אז ער געוועלטיגט איבער דער נאטור אן קיין גרעניץ.
די ענדע פונעם גלות אין דער תורה, ביים 'שירת האזינו', ווערט פאראויסגעזאגט די גאנצע אנטוויקלונג פונעם אידישן פאלק, פסוק נאך פסוק, וואס איז אלעס פונקטליך מקויים געווארן דורכאויס דער אידישער היסטאריע.
ביזן לעצטן פסוק פונעם שירה, דער איינציגסטער פסוק וואס איז לויט סיי וועלכן באדייט נאכנישט מקויים געווארן: "הרנינו גוים עמו כי דם עבדיו יקום ונקם ישיב לצריו וכפר אדמתו עמו".
דאס אידישע פאלק אידן זענען מענטשן וואָס ווערן אַריין געבוירן אין דעם קליינעם אבער גאר וויכטיגן אידישן פאָלק, אָדער זענען זיך מגייר, אָנצונעמען דעם אידישן גלויבן, און זענען אויטאַמאַטיש קנעכט וואָס זענען אויסדערוועלט ביים באַשעפער פון דער וועלט אלס זיין הייליג פאלק אידן, און זענען פאַרפליכטעט מיט תורה און אירע תרי"ג מצוות.
איינע פון די צילן, סיבות, און מיסיעס פון דעם איד: איז צו לויבן גאט, און מען זאגט א פשעט'ל אז דערפאר הייסט ער "איד" פון לשון אודה און הודיה, זיי לויבן און דאנקען גאט מיט זייער מויל, פירונג, און טוהאונגען.
איבער 165 מאל ווערט אין דער תורה דערמאנט אז גאט איז דער גאט פון אידן - אין צוגאב צו פילע מאל וואס ער ווערט דערמאנט אלס דער גאט פון יעקב, אדער די גאט פון דיינע עלעטערן.
לויט די פסוקים ערקלערט גאט, אז פון צווישן אלע גרויסע אנטוויקלונגען פון באשעפעניש, זענען אונזערע עלטערן דאס מערסטע באליבט, און זייערע קינדער נאך זיי פאר שטענדיג.
רבי הערש מילך איז געווען רב אין ריבאטוטש, נאכהער אין יאר ה'תרכ"ג איז ער געוארן רב אין בלאזשאוו, נאהנט צו זעכציג יאר, נאך זיין פאטער'ס פטירה י"ט אדר ה'תרל"ד האט ער אנגעהויבן פראווען רעביסטעווע.
אין זיין יוגנט איז ער געפארן מיט זיין פאטער צום הייליגן רוזינער און צום שר שלום פון בעלזא, ביי זיבעצען יאר האט ער שוין געדענקט דעם ספר "ברית כהונת עולם" אויף אויסנווענדיג.
אין א געלעגענהייט ווען ער האט זיך געשפארט אין לערנען מיט דעם ווייטצענער רב הרב יצחק זילבערשטיין וועגען א היתר עגונה האט ער זיך אויסגעדריקט, אז אין עלטער פון פיר און צוואנציג יאר האט ער שוין געקענט ארבעה חלקי שולחן ערוך אויף אויסנווענדיג.
נאך זיין חתונה האט ער געגעסן קעסט ביים צאנזער רב, און ער איז געווען פון די חבריא יונגעלייט וואס דער צאנזער רב האט מיט זיי געלערנט, און ער האט באקומען היתר הוראה פון צאנזער רב.
אין טאג פון זיין זיידן רבי דויד'ל דינאווער'ס יארצייט י"ט אדר האט ער באקומען א לונגען אנצינדונג, און צוויי וואכן שפעטער איז ער נפטר געווארן ה' ניסן ה'תרפ"ד.
ביי דעם ערשטן וועלט קריג איז רבי אלטער'ל אנטלאפן צו זיין שווער קיין וויזשניץ, און נאכהער איז ער געווען אין גרויסווארדיין, ווען ער איז צוריק געקומען מאט ער זיך באזעצט אין טארנא, דאס רבנות אין דזשיקאוו האט געפירט דער דיין הרב שמעון הערץ.
רבי אלטער'ל איז געבוירן ג' חשוון ה'תרמ"ה, צו זיין פאטער הרב יהושע הורוויץ, דער עטרת יהושע, א זון פון הרב מאיר הורוויץ, דער אמרי נועם, א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, א זון הרב נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב, און צו זיין מוטער א טאכטער פון הנגיד הרב לייביש רייך פון ריישא.
קליינערהייט איז רבי אלטער'ל געווען זייער שוואך, און שטארק נישט געזונט מיט זייער א שווערן אטעם, זיין פאטער האט אים דאמאלס צו געגעבן א נאמען "אלטער", פון דאן האט מען אים אזוי גערופן.
רבי אלטער'ל איז געבוירן צו אכט מאנאט, פאר זיין ברית איז געקומען א טעלעגראם פון זיין פעטער הרב נפתלי חיים הורוויץ דער וואונדער רבי פון ירושלים, אז דאס קינד וועט בלייבן לעבן.
נאך זיין פטירה האט זיין זון רבי בן ציון האלבערשטאם הי"ד איבערגענומען זיין פלאץ, ביז זיין פטירה ווען ער איז גע'הרג'עט געווארן דורך די נאציס ימ"ש , וואס שפעטער האט זיין זון רבי שלמה האלבערשטאם זי"ע איבערגענומען זיין פלאץ, באקרוינט געווארן אין לאנדאן דורך באבאווער חסידים.
דערנאך האט ער איבערגעפלאנצט דאס באבאוו'ער חסידות אויף דעם אמעריקאנער באדן, הויפּטקוואַרטירט אין בארא פארק, ברוקלין, וואס שטייט ביז היינטיגן טאג.
מיטן שפרייט פונעם חסידות האט געוואקסן די צאל בחורים אין דער ישיבה, און דער רבי האט אויפגעשטעלט זעכציג פיליאלן מיטן נאמען "עץ חיים" דורכאויס וועסט גאליציע.
באבאוו, וועסט גאליציע, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, דורך דעם וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער באבאווער דינאסטיע וואס ציעט זיך פון רבי שלמה האלבערשטאם, באקאנט אלס "דער ערשטער באבאווער רב", וואס איז א אפצווייג פון דער צאנזער דינאסטיע.
די ערשטער ישיבה אין פוילן איז געגרינדעט דורך דעם ערשטן באבאווער רב אין תרמ"א אין ווישניצא ; ער האט מיטגענומען די ישיבה ווען ער האט אויפגענומען דאס רבנות אין באבאוו.
דאס באבאווער חסידות האט אנגעהויבן מיט רבי שלמה האלבערשטאם אין דעם גאליציאנער דארף באבאוו, וואו זיינע חסידים זענען פריער געווען חסידים פון זיין זיידן , רבי חיים האלבערשטאם .
אבער געוויסע סיסטעמען האבן א לעזונג דערפאר און נוצן וואסער אינעם סיסטעם און יעדעס ביסל לופט גייט דורך די וואסער נאכ'ן אנגעהייצט ווערן וואו עס נעמט אויף אביסל פייכקייט.
אבער דער פראבלעם בלייבט אפילו מיט דעם און די אטמאספערע אין א הויז וואס איז געהייצט מיט אזא סיסטעם איז נישט אזוי אנגענעם ווי א הויז וועלכע איז געהייצט מיט א וואסער סיסטעם.
אויסער דעם דארף מען האבן גרויסע דאקטס כדי עס זאל קענען קומען גענוג לופט און זיי דארפן זיין גוט ארומגענומען ווייל אביסל קעלט פון אינדרויסן קען גרינג קאלט מאכן די לופט.
די מער פשוט'ע ווארימע לופט סיסטעמען באשטייען פון א פייער שאכטל וועלכע באקומט איר ענערגיע פון גאז, אדער עלעקטריק און צעשפרייט די ווארימע לופט אין דאקטס וועלכע זענען אויסגעשפרייט ארום די הויז.
דער ערשטער דעעשער רבי איז געווען הרה"צ יחזקאל פאנעט , מחבר פון מראה יחזקאל, וואס ער איז געווען דער הויפט רב פון טראנסילוואניע, און ער האט דארט אריין געברענגט יודישקייט ביי די אלגעמיינע פשוט'ע מאסן.
דעעש איז דער נאמען פון א רעבישן הויף פון דער שטאט דעזש אין זיבנבערגן געגרינדעט דורך רבי יחזקאל פאנעט, א תלמיד פון רבי מענדעלע פון רימאנאוו, פון וועמען שטאמען די דעעשער רביס.
לעגאליש איז טשעכאסלאוואקיי נאך געווען א לאנד מיט א גלות רעגערונג אין לאנדאן געשטיצט פון די מערב אליאירטער, נאך דער דייטשער אינוואזיע פון רוסלאנד אויך אנערקענט פון דעם סאוויעטן פארבאנד.
טשעכאָסלאָוואקײַ אדער טשעכאָסלאָוואקיע איז געווען א סאווערענער שטאט אין צענטראל אייראפע פֿון אקטאבער 1918 (ביים פראקלאמירן איר אומאפהענגיקייט פון דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע) ביז 1992 .
טשעכאסלאוואקיי איז געווען א צוזאמשטעל פון עטלעכע לענדער נאכן ערשטן וועלט קריג ווען מען האט איבערגעטוישט די מאפע פון אייראפע איז געווארן פון די לענדער בעהמען און מעהרן און דער סודעטן געביט און אויבערלאנד אונגארן און נאך שטחים פון דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע, פארמירט א ניי לאנד וואס האט געהייסן טשעכסלאוואקיי.
אלס יונגערמאן האט זיין פאטער דער גארליצער רב אים געשיקט צום ראדאמישלער רב הרב שמואל ענגיל ער זאל אים פארהערען הלכות נדה, דער ראדאמישלער רב איז שטארק באגייסטערט געווען פון זיין קלארען פארשטאנד אין שארפן מח, ער האט געזאגט, אז רבי משה האט צוגעטראפן צו יעדען סדרי טהרה כאטש ער האט דאס נאך קיינמאל נישט געזעהן.
אין חודש סיון ה'תרס"ג איז רבי משה'לע געווארן געלעמט אויף דער לינקער זייט , אפאר מאנאט שפעטער אין עלטער פון זעקס און פופציג יאר - נאך ביים פאטער'ס לעבען - איז רבי משה'לע נפטר געווארן, ד' חול המועד סוכות כ' תשרי ה'תרס"ד.
אין יאר ה'תרל"ד אויף דעם פארשלאג פון רבי משה'לעס זיידע דער צאנזער רב, האט מען אים אויפגענומען אלס רב אין בארדיאוו , אויף דעם ארט פון הרב חיים אברהם אורנשטיין וואס איז נפטר געווארן ה'תרל"א.
רבי משה'לע צוזאמען מיט זיין שוועסטערקינד דער ערשטער באבאווער רב הרב שלמה האלבערשטאם האבען זיך אפגעגעבן מיט דאס צוגרייטען צום דרוקן דעם ספר שו"ת דברי חיים פון זייער זיידען דער צאנזער רב.
נאך זיין חתונה האט רבי חיים ברוך האט זיין שווער אים געעפנט א פריוואטע באנק אין ווישניצא, דארט האט רבי חיים ברוך באזוכט יעדען טאג צוויי שטונדן, זיין שוואגער רבי מרדכי עפשטיין האט זיך אפגעגעבן מיט פירן די באנק.
ווען די רוסין האבן קאנפיסקירט די באנק איז זיין שוואגער געווארן ניישטאטער רבי אין לאדז, רבי חיים ברוך איז געווארן יונגער רב אין ווישניצא, אין יאר ה'תרח"ץ נאך זיין פאטער'ס פטירה איז רבי חיים ברוך געווארן דער לעצטער רב אין ווישניצא.
ג' אלול ה'תש"ג האבן די נאציס ימ"ש אנטפלעקט רבי חיים ברוך באהעלטעניש, ער האט זיי נישט נאכגעגעבן זייער באפעל אויסצוטוהן זיין קאפל, האלטענדיג זיינע הענט אויף דעם קאפ האבן זיי אים געפירט צום טויט מיט ביטערע קלעפ, ביז ס'האט זיך געגאסן פון אים בליט, ער האט אויסגעשריגן פאר די ארימעגע יידן, מ'זאל זיך שטארקן צו גיין אויף קידוש השם אין איז דערשאסען געווארן הי"ד.
רבי חיים ברוך איז געבוירן אין שינאווא אין יאר ה'תרמ"ב צו זיין פאטער הרב נפתלי רובין, רב אין ווישניצא, א זון פון הרב שמואל רובין, רב אין קארטשין, א זון פון הרב אהרן רובין פון רימאנאוו, א זון פון הרב אשר ישעיה רובין, רב אין ראפשיץ.
דרויסנדיקע קרעדיטארן האבן מסכים געווען דערצו ווייל די רעגירונג פון באליוויע האט דערגרייכט די געלט־ און פינאנץ־צילן פונעם אינטערנאציאנאלן געלטפאנד זייט 1987.
עקאנאמיע אין 2012 איז באליוויעס ברוטא אינלענדישער פראדוקט געשאצט געווארן צו ($27.43 ביליאן ביים אפיציעלן קורס און $56.14 ביליאן לויט דער קויפקראפט פאריטעט.
אין די אנהייב 1980ער יארן האט די באליווישע עקאנאמיע געכאפט א שטארקן קלאפ ווען די פרייז פון צין איז שווער געפאלן, וואס איז שווער אנגעקומען צו איינעם פון באליוויעס הויפט קוואלן פון איינקומפט און אירע הויפט מינעריי אינדוסטריע.} זייט 1985, האט די רעגירונג פון באליוויע איינגעפירט א פראגראם פון עקאנאמישער סטאביליזאציע כדי צו האלטן פרייזן סטאביל.
רבי משה יוסף איז געפארן צו א סיום הש"ס קיין מאקאווא, אויף דעם וועג צוריק האט ער גענעכטיגט אין בעקעש-טשאבא, האט ער זיך אויסגעדריקט ער ווייס נישט פארוואס ער איז דא אהער געקומען, פיר אזייגער פארטאג האט ער זיך אויפגעהויבן צו גיין צו די באן, און ער איז פלוצלינג נפטר געווארן כ"ד טבת תרנ"ז.
פ' נ'ארי נפל מי לא ירא, יום חשך ואפלהיום מהומה בא אלינו, חשך השמש בצהריםבהלקח מאתנו תפארת ראשנוזאת השרפה בית ישראל עלי' יבכיוןאוי נא לנו אבידה גדולה אבדנו בעונינוכי הורם עטרת ראשנו רבינו אדונינומנהלינו ומדריכנו, עמד בפרץ בגופו ונפשותורתו ועבודתו באמת ובתמיםה"ה הה"ק מרן מו' ארי' ליבוש זצ"ל לה"הבהרב הגאון הקדוש רש"כ בה"ג אדמו"ר מו' יחזקאל שרגא זצ"ל לה"ה אב"דק שינאוואנשמתו יצאה בטהרה ונפטר בשם טוב ביום א'לס' ואסף איש טהור ג' תמוז צר"ת, ת.נ.צ.ב.ה.