polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
עס האט נישט גענומען לאנג און פון א געווענליכן ראלי האט אויסגעבראכן א פולשטענדיגן ראיאט, ווען די אנגעהיצטע מאסן באוואפנט מיט פענער, שטעקנס און וואס עס איז זיי נאר אונטערגעקומען די האנט, האבן זיך א לאז געטאן צו די זיכערהייט באריקאדעס וועלכע האבן פארשטעלט דעם וועג צום קעפיטאל.
זיין קאמפיין האט אריינגעגעבן צענדליגע אנקלאגעס אין געריכט, אבער זיי זענען אלע אפגעווארפן געווארן, וויבאלד עס נישט געווען קיין שום קראנטע באווייזן אז מען האט גע'גנב'עט די וואלן.
דער ווילדער איבערפאל האט אויך געקאסט פינף מענטשליכע לעבנס, אריינגערעכנט איין פאליציאנט, וועלכער איז ווילדערהייט דערמארדעט געווארן דורך די צעווילדעוועטע מאסן.
געשיכטע רבי משה ערנסטער איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תרפ"ה אין שטאט קלויזענבורג, ראמעניע, צו זיינע עלטערן הרב חיים און מרת ריקל גיטל, וועלכע זענען אומגעקומען על קידוש השם אין דער צווייטער וועלט קריג.
ווען ער איז געווארן דרייצן יאר אלט, נאך זיין בר מצווה, איז ער ער געפארן אין וויזשניץ צו לערנען אין דער ישיבה פון רבי אליעזר האגער וועלכער איז אויכעט געווען באקאנט אלס "דמשק אליעזר", ביז דעם טאג וואס דער רוסישער מיליטער האט איינגענומען דעם געגנט.
דערנאך איז ער אריבערגעצויגן אין גרויסווארדיין צו לערנען אין דער ישיבה פון זיין צוקונפטיגן שווער רבי חיים מאיר האגער, ביז דער אייננעמונג פון אונגארן דורך די נאציס אין 1944 און פון דארט איז ער אנטלאפן קיין בוקארעשט מיט א קליינע צאל פון זיין פאמיליע מיטגלידער.
אין יאר ה'תש"ה ווען די צווייטע וועלט קריג האט זיך געענדיגט, איז ער ארויפגעקומען קיין ארץ ישראל צוזאמען מיט זיין משפחה און האט זיך באזעצט אין תל אביב, און דארט האט ער אויכעט אנגעהויבן צו לערנען אין דער וויזשניצער ישיבה.
נאך דער פטירה פון זיין שווער אין ט' ניסן ה'תשל"ב, האט ער אויפגעשטעלט צוזאמען אינאיינעם מיט זיין רעביצין די "מאור חיים" פערטלען אין צפת און אין ירושלים, דארט וואו ער האט אויכעט אויפגעבויט די "מאור חיים" מוסדות און איז באשטימט געווארן אלס זייער פרעזידענט.
ער האט געהאט אין שטאט זיין אייגענע פריוואטן בית מדרש וואו ער האט געפראוועט, און אַיעדע מוצאי שבת פלעגט ער פראווען מלוה דמלכה מיט א ערך פון אכציג חסידישע יודן, און זייענדיג דער גוטער יוד וואס האט צוזאמען געהאלטן אלע, האט ער געגעבן ברכות און טאקע גע'פועל'ט ישועות פאר אסאך.
אויך א ישיבה מיט תלמידים האט ר' שלום געפירט, וואו ער האט פארשפרייט תורה, און זייענדיג א גאון וגדול בתורה, האט ער געהאט אפגעשריבן אסאך חידושי תורה אויף ש״ס און סוגיות, אבער ס'גארנישט היינט געבליבן, ווייל אינעם לעצטן חורבן האבן די נאציס ימ׳׳ש דאס אלעס פארברענט.
רבי שלום מרדכי איז געווען באקאנט אין גאנץ אונגארן, אלץ צדיק וקדוש און זעלטענער פועל ישועות, און דער הייליגער צאנזער רב האט זיך אויסגעדרוקט פאר יודן אין זיין געגענט: וואס קומט איר צו מיר אויב איר האט ר' מרדכי'לע ביי אייך?.
ר' שלום איז געווען א שטארקער בעל מחמיר אויף זיך בכל הענינים, און ספעציעל פסח האט ער זיך געפירט, אז חוץ די כזיתים האט ער נישט געגעסן קיין מצות א גאנץ פסח.
אין יאר ה'תקל"ה איז ער אויפגענומען געווארן דורך א מלוכה'שן באפעל פונעם פוילישן קעניג סטאניסלאוו פאניאטאווסקי אלס רב אין ברסלב און "גאנץ אוקריינע" (נישט די היינטיגע אוקריינע, נאר א וויוואדאשיפ אין דער פוילישער מלוכה).
אין זומער פון יאר ה'תקל"ז איז ער דורך א באפעל פונעם פירשט און דיפלאמאט סטאניסלאוו מעלעכאווסקי אויפגענומען געווארן אלס רב פון אוסטראה אין דער געגנט ארום.
רבי מאיר מרגליות - י' אייר ה'תק"נ, 1790) איז געווען פון די ערשטע רבנים פון דער חסידישער באוועגונג און דער רב פון אסטראה, א תלמיד פון בעל שם טוב, באקאנט מיטן נאמען פון זיין ספר דער "מאיר נתיבים".
ביים נעקסטן באזוך אין שטוב, האט ער אויסגענוצט די מינוט ווען קיין איינער איז נישט געווען נעבן אים און אנגעהויבן גריבלען אין די פאפירן פון זיין מאמען, דארט האט ער זיך באגעגענט מיט א רייע פון נומערן.
יהודה'ס מאמע, וואס איז געווען איינע פון די מײדלעך אין דער משפחה, האט זיך באקענט מיט א בחור, וואס האט זיך אהערגעשטעלט ווי א איד, שפעטער האט ער איר געזאגט אז ער איז א דרוזי, און נאך ווען זייער נאענטשאפט איז שוין געווען ממש געבונדן, האט ער זי אנפלעקט אז ער איז גאר א מוסולמענער!
דער פאטער פון דעם אראבער איז געווען א שעיך און מסכים געווען זי אריינעמען אויב זי טויפט זיך צו איסלאם, טוישט איר נאמען, און רעדט נישט קיין העברעאיש אין שטוב, און דער עיקר: צו געבן אירע קינדער אַ מוסלעמענער חינוך.
הינטערגרונט זיין מאמע איז אן אייניקל בן אחר בן פון רבי שלמה אלקבץ פון צפת, פארפאסער פון לכה דודי, און יהודה רופט זיך טאקע אויף דעם משפחה-נאמען אלקבץ.
מיט א דרייסיג יאר פריער, איז ארויפגעקומען פון מאראקא א אידישע משפחה פליטים, אנטלאפן פון די בייזע ווינטן וואס האבן געבלאזן און די אראבישע לענדער בימים ההם און זיך פלאצירט און דרום ארץ ישראל, ווען זיי זענען אנגעקומען האט מען זיי כידוע ליידער אויסגעלערנט אז אין חוץ לארץ האט מען געדארפט היטן תורה און מצוות צו זיין אנדערש ווי די גוים אבער דא פעלט דאס שוין מער נישט אויס רח"ל, און אזוי ליידער האט זיך די משפחה געגליטשט ווייטער און ווייטער פון אידישן דרך אזויווי אסאך אנדערע ל"ע.
לעבנסגעשיכטע אין א געוויסער שטאפל האט דער יונגער מוכאמעד אל דזשאמעל אנגעהויבן פרעגן שאלות, אבער ביי די אראבער איז דא א באקאנטער כלל, מען פרעגט נישט!
מוכאמעד האט נישט געפרעגט אבער ווען די קינדער אין דארף האבן אים אנגעשריגן "גיי זיך פון דאנעט, דו יאהוד", האט ער אנגעהויבן פארדעכטיגן אז די משפחה טראגט מיט זיך מיט א סוד אבער לכבוד דעם איז ער געווארן מער און מער פארשמייליגט אין זיין מוסלמענער רעליגיע.
יהודה איז געבוירן תשל"ז אין דער אראבישער שטאט סאַכנין אין דער צפון אומגעגענט פון מדינת ישראל נישט ווייט פון צפת און מירון און בשכינות פון דעם אידישן יישוב אין כרמיאל.
איבער יאר האט ער געטראפן א רב און געוואלט וויסן ווען איז יו"כ ווייל ער וויל פאסטן, און האט שפאצירט 7 קילמוטר צופיס זיך ארויסגעגנבט פון זיין טאטע אין א שול.
ער איז אנטלאפן דאס ערשטע מאל פין זיין טאטע זיכן ארבעט און תל אביב און זיין טאטע האט איהם גערופען אז אויב ביז 24 שעה איז ער נישט צוריק לייגט ער איהם אוועק און איז שנעל אהיים געלאפן.
לעבענסגעשיכטע ער איז געבוירן אין דעם שטעטל פלאוונע אין פוילן צו זיין פאטער רבי יחיאל יוסף טהיבערג (זון פון ר' הירש פלאוונער, פון די חשובע ווארקא און אלעקסאנדער חסידים) און הענדל, טאכטער ​​פון רבי דוד דוב טאוב, דער "בנין דוד" רב פון דאבראז'ינסק.
אויף דעם פארשלאג פון זיין רבי'ן דער ישמח ישראל האט ער חתונה געהאט מיט אסתר פערל, די טאכטער פון ​​רבי בצלאל יאיר דאנציגער, דעם רבינ'ס ברודער.
ביי דער ערשטער וועלט-מלחמה איז ער אנטלאפן מיט זײן שװער און פעטער קײן לאדזש, און ער איז געפארן דעמאלט קיין אסטראווצע לערנען ביי רבי מאיר יחיאל פון אסטראווצע.
באנד א' איז געדרוקט געווארן אין לעמבערג אין תרל"ג מיט תשובות אויף די צוויי חלקים פונעם שולחן ערוך, אורח חיים 68 זייטן 214 סימנים און יורה דעה 141 בלעטער, 387 סימנים.
ער איז געװען דער אב בית דין אין די שטעטלעך ראגענדארף און סעמניץ, דאן האט ער געדינט אלס אב בית דין אין דונא־סערדאהעלי, און דארטן געגרינדעט א גרויסע ישיבה, װאו הונדערטער בחורים האבן געלערנט.
בילד פון זיין צורה לויט רבי משה לייב ליטש-ראָזענבוים, האָבן מיטגלידער פון דער סערדאַהעלער קהילה געמאכט אַ פּאָסט-מאָרטעם מאָלערײ אָדער פאָטאָגראַפיע פון דעם גוף פון זייער רבין, כּדי צו פאַרקויפן זיינע ליטאגראפיעס און דערמיט פינאַנצירן די חתונה פון זיינע אומגעהייראַטע טעכטער.
אין תרכ"ד האט ער זיך באטייליגט אין א רבנישער דעלעגאציע צום קייסער פראנץ יאזעף, ווען מ׳האט געזוכט אפצושטעלן דעם פלאן אויפצושטעלן א רבנות סעמינאר מטעם המדינה.
אין יענע טעג האָבן די נאַציס אינוואדירט אונגאַרן, און זײן פאָטער איז געשיקט געוואָרן אין אַן אַרבעטס־לאַגער בעת זײן מאַמע איז געשיקט געוואָרן קיין אוישוויץ.
געאגראפיע באד אישל געפינט זיך אין א הייך פון 468 מעטער און איז אויסגעצויגן אויף א שטח פון 162.85 קילאמעטער, ווען 71.9% פונעם שטאט'ס שטח, איז ארומגענומען מיט וועלדער און 7.9% ווערט גענוצט פאר לאנדווירטשאפט.
די שטאט איז פלאצירט אין דעם גמונדן דיסטריקט, דרום פון דעם טראון טייך און צפון פון די אייז-היילן אין דאכשטיין, אין א אונטערשייד פון 50 קילאמעטער פון דער שטאט פֿעקלאברוק.
אומגעפער אין די 10-15 יארן פאר דער קריסטלעכער ציילונג, איז די געגנט איינגענומען געווארן דורך די רוימישע לעגיאנען , און איז געווארן א חלק פונעם רוימישן פראווינץ "נאריקום".
אין דעם 12טן יאר הונדערט, איז די געגנט געווארן א חלק פון דער ארבעטייל פונעם קייזער היינריך דער צווייטער, וועלכער האט אפגעשטאמט פונעם אריסטאקראטישן באבענבערג הויז.
אויסער דעם אונטערזוכן מעגלעכע קאָנטעקסטן פֿוןאומרעכט אין זאַמלונגען פֿון דער קאָלאָניאַלער תּקופֿה און דער נאַצי־תּקופֿה, פֿאָרשט ער די געשיכטע, מאָטיוון און סאָציאַלעמעקאַניזאַמז פֿון זאַמלונג, בפֿרט ניט־אייראָפּעיִשע קולטור־פֿאַרמעגן, ביזן הײַנטיקן טאָג.
זיין פּראָווענאַנס פאָרשונג אויף שאַרבן פון ינדידזשאַנאַס אַוסטראַליאַן אין דעראַנטהראָפּאָלאָגיקאַל זאַמלונג פון די [[בערלינער געזעלשאפט פֿאַר אַנטהראָפּאָלאָגי, עטנאָלאָגי און פּרעהיסטאָרי] ] און פֿון אווסטראַליע און נאַמיביע אין די זאַמלונגען פון די אין די מענטש בלייבט פּראָיעקט געשאפן די אָנהייב פון אַ ברייט לערנען פוןדי אָנהייב פון מענטש בלייבט אין דייַטש מיוזיאַמז און זאַמלונגען.
די פאָרשונג האט געשאפן אַ יקער פֿאַר די שאַפונג פון אַ מונדיר גיידליינזפֿאַר האַנדלינג מיט מענטש בלייבט אין ציבור זאַמלונגען אין דייַטשלאַנד.
נאָכן גראַדואיִרן פֿון דער עליזאבעט-ניפּינג-שולע אין קאַסל אין יאָר 2000, האָט זעטהאלער שטודירט עטנאָלאָגיע אינעם פריער אוניווערסיטעט פון בערלין.
זינט 2012 קאָאָרדינירט ער דעם אַרכיוו פֿון דער בערלינער געזעלשאַפֿט פֿאַראַנטראַפּאָלאָגיע, עטנאָלאָגיע און פּרעהיסטאָרי אינעם אַרכעאָלאָגישן צענטער פֿון די נאציאנאלע מוזעאום אין בערלין.
אויסער זיינע ווערק מיט היסטארישע זאַמלונגען, איז ער געווען פארמישט אין א סעריע פון ​​אינטערדיסציפלאנאריערפארשונג אין דער אינטערנעץ צווישן די הומאניטיעס און נאטור-וויסנשאפטן.
נילס זעטהאַלער איז א דייטשער קולטורעלער אנטראפאלאג פון יידישן אפשטאם וואס ספעציאליזירט זיך אין היסטארישע זאַמלונגען פון עטנאלאגישע אביעקטן און מענטשליכע איבערבלעבענישן.
אַלס 15 יאָר האָט ער אָנגעהויבן דרוקן אָריגינעלע לידער און פּאָעזיע, אַרײַנגערעכנט טאַטעס, מאַמעס, קינדערלעך, און האָט באַלד אָנגעהויבן אָרגאַניזירן די יונג ווילנע.
די נאַצישע אינוואַזיע אין פוילן האָט געפֿירט צו קאַטשערגינסקי'ס תפיסה אין ווילנער געטא, וואו ער האָט געהאָלפן באַהאַלטן יידישע קולטור ווערק מיט סוצקעווער אלס טייל פון דער פּאַפּירן בריגאַדע און זיך איינגעשריבן אין דער פֿאַראַײַניקטער פּאַרטיזאַנער אָרגאַניזאַציע, אָנטיילגענומען אינעם דורכפֿאַלן ווילנער געטאָ אויפשטאַנד און דערנאָך אַנטלויפן אין וואַלד צו קעמפן סיי מיט די פאַרטיזאַנער און סיי מיט די סאָוויעטן.
קאַטשערגינסקי, באַקאַנט אין זײַן לעבן ווי אַ דיכטער און שרײַבער, האָט נאָכן אָנהייב פֿון דער צווייטער וועלט־מלחמה געווידמעט זײַן צײַט צו זאַמלען פֿאַר־מלחמהדיקע ייִדישע לידער און חורבן־לידער, כּדי צו ראַטעווען ייִדישקייט פֿון אומקום.
דער מחבר, רעדאַקטאָר אָדער אַרויסגעבער פון רובֿ פון די ערשטע פּאָסט-חורבן לידערביכער, קאַטשערגינסקי איז געווען פאַראַנטוואָרטלעך פֿאַר אָפהיטן איבער 250 חורבן לידער - די רוב פון די נאָך באַקאַנט.
טראָץ דער שטענדיקער פּאָפּולאַריטעט פֿון פֿילע פֿון זײַנע אייגענע ווערק, און די וויכטיקייט פֿון זײַן אַרבעט פֿאַר פאָרשער און יידישע קולטור-אַקטיוויסטן, האָט זײַן פֿרי טויט געפֿירט צו זיין רעלאַטיווער אַנאָנימישקייט.
נאָכן אַרויסטרייבן די נאַציס פֿון ווילנע דורך דער סאָוויעטישער אַרמיי, האָט קאַטשערגינסקי זיך אומגעקערט אַהיים צו צוריקקריגן די באַהאַלטענע קולטורווערק און געגרינדעט דעם ערשטן נאָך- חורבן ייִדישן מוזיי אין אייראָפּע; ער האָט זיך גיך אָפּגערעדט פֿון די סאָוויעטן און קאָמוניזם און זיך אַנטוויקלט אין אַ פֿאַרברענטער ציוניסט .
נאָך עטלעכע מאָל אין לאָדז, ער אַריבערגעפֿאָרן צו פּאַריז איידער ער לסוף אַריבערגעפֿאָרן צו בוענאָס אײַרעס, ווו ער איז געהרגעט אין אַ פלאַך קראַך אין די עלטער פון 45.
קאַטשערגינסקי איז געבוירן געוואָרן אין אַן אָרעמער משפּחה אין ווילנע און איז געווען יתום אין אַ יונגער עלטער, און האָט זיך אויסגעלערנט אין דער אָרטיקער תלמוד תורה און נאַכטשול, וווּ ער האָט זיך באַטייליקט אין קאָמוניסטישער פּאָליטיק און איז כסדר געשלאָגן אָדער אַרעסטירט געוואָרן.
אַריבערגעפֿאָרן קיין ענגלאַנד און שטודיום אין קיימברידזש אין סעפּטעמבער 1925, אָפּנהיימער אַריבערגעפֿאָרן צו ענגלאַנד ווו ער אָנגעהויבן זײַן שטודיום אין קיימברידזש אוניווערסיטעט.
טראָץ דער געלעגנהייט צו אַרבעטן מיט הויפּט פֿיזיקער, האָט אָפּנהיימער פֿײַנט געהאַט די סיסיפֿישע אַרבעט, וואָס ער האָט באַקומען אין דער לאַבאָראַטאָריע, וואָס האָט אַפעקטירט זײַן גײַסטיקן צושטאַנד, וואָס איז פֿאַרשװײַטערט געוואָרן אין זײַנע ערשטע חדשים אין אוניווערסיטעט.
לויט אָפּנהיימער, צו זײַן נאָענטער חבֿר פֿערגוסאָן, האָט ער געשטעלט אַן עפּל אויף בלעקעטס שרײַבטיש, אין וועלכן מע האָט אַרײַנגעשטעלט אַ טאַקסיקער כעמיקאַל.
ערשט נאָך זײַן טאַטנס אַרײַנגערעגענהייט האָט דער באָרד מסכּים געווען אָפּצוגעבן די פֿאַרפֿאָרשונג, און מען האָט מסכּים געווען, אַז ער וועט ווײַטער לערנען אויף פּראָבאַט, בשעת ער וועט באַקומען באַהאַנדלונג פֿון אַ באַרימטן פּסיכיאַטער אין לאָנדאָן.
נאָך אַ תּקופֿה, די באַהאַנדלונג האָט געענדיקט אין ליכט פון די פּסיכיאַטריסטס באַשלוס אַז אָפּענהיימער געליטן פון "דעמעציאַ פּרעעקאָקס" - אַן אַלטע דעפֿיניציע פון שיזאָפֿרענע סינדראָם - און אַז עס איז געווען אַ האָפֿנונג־לאָז פאַל און קיין ווייַטער אַנאַליסיס וואָלט טאָן אים מער שאָדן ווי גוט.
אין די שפּעט 1930ער יאָרן, האָט אָפּענהיימער זיך אינטערעסירט אין אַסטראָפיזיק, מסתּמא ווייַל פון זיין פרייַנדשאַפֿט מיט ריטשארד , און געפֿירט צו אַ סעריע פון מאמרים.
אין דער ערשטער, אַ 1938 פּאַפּיר קאָ-אַוטער מיט ראָבערט סאַרווער וואָס הייסט " אויף די פעסטקייַט פון נעוטראָן שטערן קאָרעס", אָפּענהיימער אויך געלערנט די פּראָפּערטיעס פון ווייסע קוואַלן.
דערנאָך, אין אַ פּאַפּיר קאָ-אַטערד מיט איינער פון זיין סטודענטן, באַגרענעץ צו די מאַסע פון שטערן ווייַטער פון וואָס זיי וועלן נישט בלייַבן ווי סטאַביל ווי נעוטראָן שטערן און אַנדערגאָו גראַוויטאַציע-קאָלאָלאַפּס.
צום סוף, אין 1939, אָפּנהיימער און אַן אַנדער תּלמיד, האַרטלאַנד סניידער, ארויס אַ פּאַפּיר,"אויף כּסדרדיק גראַוויטאַציאָנאַל קאַנטראַקשאַן," וואָס האָט אַ נבֿואה וואָס די עקזיסטענץ פון וואָס זענען יעצט גערופֿן שוואַרץ האָלעס.
די דאָזיקע אַרטיקלען זענען נאָך אַלץ זײַנע מערסט ציטירטע אַרטיקלען, און זיי זענען געווען הויפּט-פֿאַקטאָרן אין דער פֿאַרגרעסערונג פֿון אַסטראָפֿיזיקעלע פֿאָרשונגען אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן אין די 1950ער יאָרן, בפֿרט פֿון דזשאָן אַ.קענעדי.
געטינגען נאָך אַ קורץ וואַקאַציע מיט חבֿרים אויף דעם אינזל פון קאָרסיקע אין פֿראַנקרייַך אין מערץ 1926 איז אָפּענהיימער אומגעקערט געוואָרן צו דער קיימברידזשער אוניווערסיטעט, כּדי צו פֿאָרפירן די אַבסטראַקטע געביטן פֿון טעאָרעטישער פֿיזיק.
נאָך אַ באַגעגעניש מיט דעם דאַנישער פֿיזיקער ניעלס באָר, וואס איז געווארן זיין לערער, אָפּענהיימער באַשלאָסן אין די זומער פון 1926 צו אַרומפאָרן צו די דייַטש שטאָט פון גאָטינגען, ווו די צענטער פון טעאָרעטיש מען האָט געפֿונען פֿיזיק.
אין צענטער האָט אָפּנהיימער באַקענט אַ סך פֿיזיקער, עטלעכע פֿון זיי נאָבעל פּרעמיע געווינער, אַרייַנגערעכנט דייַטש-ייִדיש פיזיקער וואס שפּעטער בײַגעשטייערט צו דער אַנטוויקלונג פון די אַטאָמישע פיסיע אַנטדעקונג, וואָס זענען פֿאַרבעטן דורך אָפּענהיימער אין 1942 צו אַרבעטן מיט אים ווי אַ טייל פֿון דער מאַנהעטן-פּראָיעקט.
בעת זײַן געװען אין צענטער האָט אָפּענהײַמער זיך אויך באַקענט ווערנער הייזענבערג, איינער פון די מערסט באַוואוסט דייַטש פיזיקער, וואס שפּעטער באַשטימט די אַטאָמישע פּראָיעקט אין נאַצי דײַטשלאַנד, און זיין אַרבעט איז געווען אַ אינסענטיוו פֿאַר אָפּענהיימער צו באַקומען פאָרויס פֿון אים אין מאַכן די באָמבע.
אין ליכט פון זיינע אַקאַדעמישע דערגרייכונגען, האָט אָפּענהיימער באקומען אַ פאָרשונג סקאַלערשיפּ פון האַרוואַרד צו פאָרזעצן זיין פּאָסטגראַדואַטע שטודיום אויף די .
אין דעם קאָנטעקסט, האָט אָפּנהיימער געהאָפֿט אַז דער פֿיזיקער ערנעסט ראטערפארד, וואס איז גערעכנט ווי דער פאטער פון נוקלעאַר פיזיק און דער געווינער פון די נאָבעל-פּרעמיע אין כעמיע אין 1908, וואָלט נעמען אים אונטער זיין פליגל און זיין זיין מענטאָר אין אַוואַנסירטע דיגריז.
צו דעם ציל, האָט אָפּענהיימער געבעטן זײַן פֿיזיק-לערער אין האַרוואַרד צו שרײַבן אים אַ בריוו פֿון רעקאָמענדאַציע פֿאַר אַרײַנלאָזן צו קיימברידזש אוניווערסיטעט אין ענגלאַנד.
טאָמסאָן, וואָס האָט זיך אָפּגעשטעלט פֿון אַלע אַדמיניסטראַטיווע אויפֿזאַכן אין דער אוניווערסיטעט שוין אין 1919, האָט מסכים געווען צו פֿירן אָפּנהיימער אויף דעם וועג צו אַ דאָקטאָראַט.
זיין נסיעות אויף פרייט פערד, געלאזן די דאָרף פון , ליגן מערב פון די ריאָ גראַנדע טײַך, געפירט אים צו אַ אָפּגעזונדערט פּלאַץ גערופֿן לאָס אַלאַמאָס, וואָס נעמט זייַן נאָמען פון די שפּאַניש נאָמען פון די טשאָריזיאַ ביימער אַז וואַקסן צוזאמען דעם טייך וואָס לויפט דורך דעם טאָל.
20 יאָר שפּעטער, אָפּענהיימער אויסדערוויילט דעם פּלאַץ ווי דער פּלאַץ פון אַ פֿאַרמאַכטע מיליטערישע לאַגער, וווּ די אַטאָמישע באָמבע איז געווען געאַרבעט אויס און געבויט.
דאָס איז געווען נאָך אַ פּאַפּיר דורך האָט פֿאָרשלאָנגט אַז עלעקטראָנס קענען האָבן ביידע אַ פּאָזיטיוו אָפּצאָל און אַ נעגאַטיוו ענערגיע.
דיראק'ס פּאַפּיר האָט פארגעשטעלט א גלייכונג, באקאנט אלס די דיראק גלייכונג, אַז פאַרייניקט קוואנטום מעקאַניק, ספּעציעל רעלאַטיוויטעט און די נייַע באַגריף פון פּאַרטיקל ספּין.
אָפּנהיימער, באַזירט אויף די גאַנץ פון עקספּערימענטאַל זאָגן, אָפּגעווארפן די געדאַנק אַז פּאָזיטיוולי טשאַרדזשד עלעקטראָנס זענען פּראָטאָנס.
ער האָט געזאָגט, אַז זיי מוזן האָבן די זעלבע מאַסע ווי אַן עלעקטראָן, בשעת עקספּערימענטן האָבן געוויזן, אַז פּראָטאָנען זענען פיל שווערער ווי עלעקטראָנען.
צוויי יאָר שפּעטער, קארל דוד אנדערסאן ער האָט אַנטדעקט דעם פּאָזיטראָן, פֿאַר וועלכן ער האָט באַקומען דעם נאָבעל-פּרעמיע אין פֿיזיק אין 1936.
זײַן קינדשאַפט און יוגנט ראָבערט אָפּענהיימער איז געבוירן געוואָרן אין ניו יארק אויף 22סטן אפריל, 1904, דער זון פֿון יוליוס אָפּנהיימער, אַ רײַכער ייִד טעקסטיל אימפּאָרטער וואס עמיגרירט צו די פאַרייניקטע שטאַטן פון דייטשלאנד אין 1888, און עלאַ פרידמאַן, די טאָכטער פון ייִדישע אימיגראַנטן פֿון באַוואַרע, וואָס האָט געאַרבעט אין מאָלערײַ און איז געווען אַ קונסט לערער.
ראָבערט האָט געהאַט אַ ברודער מיטן נאָמען פֿראַנק, וואָס איז אויך געוואָרן אַ פֿיזיקער, און אַן אַנדער ברודער, וואָס איז געשטאָרבן נעבן זײַן געבורט.
זיי האָבן זיך באַשלאָסן צו פֿאָרמירן זייער יידענטיטעט ווי אַ טייל פֿון דער "עטישע קולטור" - באַוועגונג, וואָס האָט געהייליקט ווערטן ווי ראַציאָנאַליזם, הומאַניזם, סאציאלער יושר און סעקולאַריזם.
ראָבערט אָפענהײמער איז געבוירן געוואָרן אין ניו יארק דעם 22סטן אפריל 1904, דער זון פון יוליוס אָפענהײַמער, אַ רײַכער יידישער טעקסטיל אימפארטירער וואָס האָט אימיגרירט קיין אַמעריקע פֿון דײַטשלאַנד אין 1888, און עלאַ פֿרידמאַן, די טאָכטער פֿון יידישע אימיגראַנטן פֿון ביייערן, וועלכע האָט געמאָלט און געווען אַ קונסט לערער.
ראָבערט האָט געהאַט אַ ברודער מיטן נאָמען פֿרענק, וועלכער איז אויך געוואָרן אַ פֿיזיקער, און נאָך אַ ברודער וואָס איז געשטאָרבן נעבן זיין געבורט.
זיי האָבן אויסדערוויילט צו פאָרעם זייער יידענטיטעט ווי אַ טייל פון דער "עטישע קולטור" באַוועגונג, וואָס געהייליקט ווערטן אַזאַ ווי ראַציאַנאַליזאַם, הומאַניזאַם, געזעלשאַפטלעך יושר און סעקולאַריזם.
אין די אָנהייב פון זיין שטודיום, אָפּענהײַמער איז נישט זיכער וואָס אַקאַדעמיק קורס צו קלייַבן און ער גענומען פאַרשידענע קאָרסן אחוץ פון יעדער אַנדערער.
זײַן אינטעלעקטואַל דערגרייכונגען איבער די גראַד געשטאנען אויס, אָבער ער פארבליבן עלנט און האָט אַ שווערקײַט צו אַנטוויקלען אינטימע שייכות מיט פֿרויען.
צוזאַמען מיט זײַן ערשטן דאָקטאָר-סטודענט, מעלבאַ פֿיליפס, אָפּענהיימער געאַרבעט אויף רעכענענגען פון קינסטלעך ראַדיאָאַקטיוולעך אונטער באָמבאַרדירונג דורך דעוטעריום.
ווען ערנסט לאָראַנס און עדווין מעקמילאַן באמבאדירטע דעוטעריום קערנעלס זיי האָבן געפֿונען, אַז די רעזולטאַטן שטימען גאָר מיט דזשאָרדזש גאַמאָווס פֿאָרויסזאָגן.
אין 1935 האָבן אָפּנהיימער און פֿיליפס אַנטוויקלט אַ טעאָריע - באַקאַנט ווי דער אָפּנהיימער-פֿילליפס – פּראָצעס-וואָס איז געווען ביכולת צו דערקלערן די רעזולטאַטן פֿון די עקספּערימענטן.
אָפּנהיימער ערשט פאָקוסט אויף די טעאָריע פון די קעסיידערדיק ספּעקטרום, און זיין ערשטער פּאַפּיר, ארויס אין 1926, באַהאַנדלט די קוואַנטום טעאָריע פון ספּעקטרומען דערייווד פון מאָלעקולאַר קייטן.
ער גערעכנט די פאָטאָעלעקטריק ווירקונג פֿאַר -רייז שלאָגט הידראָגען אַטאָמס, און דערגרייכט די אַבזאָרפּשאַן קאָאַפישאַנט בייַ די ק גרענעץ.
אין די קומענדיקע עטלעכע חדשים האָט אָפּנהיימער ווײַטער געזען פֿאַרשיידענע פּסיכיאַטריסטן בעת פֿון זײַן צאָרנדיקן גײַסטיקן צושטאַנד.
נאָך אַן אינצידענט אין אָנהייב 1926 אין וועלכן אָפּענהיימער האָט פֿאַרשפּאַרט זײַן מאַמע אין זייער האָטעל-צימער, האָט עלאַ געבעטן ער זאָל גיין צו זען אַ פֿראַנצייזער פּסיכאָאַנאַליסט.
נאָך עטלעכע טרעפֿן, האָט דער דאָקטער באַשטעטיקט אַז אָפּנהיימער ליידט פֿון אַ סינדראם וואָס איז פֿאַרבונדן מיט געשלעכט-פרוסטראַציע.
באַלד, זיין גייַסטיק קריזיס איז געווען גילוי אין אַן אַנדער גוואַלדיק אינצידענט, אין וואָס ער אלנגעוויקלט אַ זעקל אַרום זיין חבֿר פערגוסאָנ'ס האַלדז (פשוט קנאה פון זיין חבֿריים'ס שייכות מיט אַ פרוי איז מסתּמא וואָס געפֿירט אָפּענהיימערס אויסברוך).
אָפּנהיימער אויך געמאכט אַ וויכטיק צושטייַער צו די טעאָריע פון קאָסמישער שטראַל דושן, און אָנגעהויבן די אַרבעט אַז צום סוף געפֿירט צו באַשרײַבונגען פון קוואנטום טונעל.
אין 1931 האָט ער מיטגעשאַפֿן אַ אַרטיקל וועגן "די רעלאַטיוויסטישע טעאָריע פֿון דער פֿאָטאָעלעקטריקער ווירקונג", אין וואָס, באַזירט אויף איקספּערמענאַל זאָגן, ער ריכטיק אתּגרים פאול דיראקס באַטאָנען אַז צוויי פון די ענערגיע לעוועלס פון אַ הידראָגען אַטאָם האָבן די זעלבע ענערגיע.
שפּעטער, איינער פֿון זײַנע דאָקטאָר-סטודענטן, וויליס לעם, באשלאסן אַז דאָס איז געווען דער רעזולטאַט פון וואָס איז געווארן באקאנט ווי די לעם דיווערסיאָן, פֿאַר וואָס לעם איז געווען באַלוינט די נאָבעל פּרעמיע אין פיזיק אין 1955.
אין סעפּטעמבער 1911 האָט אָפנהײמער אָנגעהויבן גיין אין אַ פּריוואַטער עלעמענטאַר־שול פֿון דער "פֿאַרבאַנד פֿאַר עטישע קולטור", וואָס האָט אויסגעבילט אירע סטודענטן אין אַ ליבעראַלע וועלט־באַשטעלונג און אַ סאָציאַלער פֿאַראַנטוואָרטלעכקייט און איז געגרינדעט געוואָרן פֿון פֿעליקס אַדלער - דער גרינדער פֿון דער עטישע קולטור־באַוועגונג .
אָפּענהײַמער איז אין די יאָרן אויסגעשטעלט געוואָרן צום געביט פֿון וויסנשאַפֿט, ווען ער האָט אַנגעהויבן שטודירן פיזיק אין י"א קלאַס און אַ יאָר שפּעטער כעמיע .
צוליב זײַן וויסן אין דער געביט פֿון קוואַנטישע מעקאַניק אין דײַטשלאַנד, איז אָפּנהיימער אויפֿגעשטאַנען אין דער קהילה פֿון טעאָרעטישע פֿיזיקער.
שפּעטער אין יענעם יאָר, אין עלטער פֿון בלויז פֿינף און צוואַנציק יאָר, איז אָפּנהיימער געווען באַנומען פּראָפֿעסאָר פון פֿיזיק אין די אוניווערסיטעט פון קאליפארניע, בערקלי, און די קאליפארניע אינסטיטוט פון טעכנאָלאָגיע.
אין סעפטעמבער 1911, אָפּפּענהיימער אנגעהויבן אַטענדינג די פּריוואַט עלעמענטאַרער שולע פון דער געזעלשאַפט פֿאַר עטישע קולטור, וואָס געבילדעט זייַן סטודענטן צו אַ ליבעראַל וועלט מײַנונג און געזעלשאַפטלעך פֿאַראַנטוואָרטלעכקייט און איז געגרינדעט דורך פֿעליקס אַדלער, גרינדער פון די עטישע קולטור באַוועגונג.
אָפּנהיימער איז געווען געזעצט אויס צו די פעלד פון וויסנשאַפֿט אין די יאָרן, ווען ער אָנגעהויבן שטודירן פֿיזיק אין דעם 11טן קלאַס און כעמיע אַ יאָר שפּעטער.
וויסנשאפטלעכע טעטיקייט אָפּנהיימער האָט דורכגעפֿירט וויכטיקע שטודיום אין טעאָרעטישער אַסטראָנאָמיע (ספּעציעל אין באַציונג צו דער אַלגעמיינער רעלאַטיוויטעט און יאָדערער טעאָריע), יאָדערע פֿיזיק, ספּעקטראָסקאָפּיע און קוואַנטום פֿעלד טעאָריע, אַרײַנגערעכנט איר עקסטענשאַן צו קוואַנטום עלעקטראָדינאַמיק.
די פֿאָרמעלע מאַטעמאַטיק פֿון רעלאַטיוויסטיש קוואנטום מעקאַניק אויך געצויגן זיין אופמערקזאַמקייַט, כאָטש ער צווייפל זייַן גילטיקייַט.
בעת דער צווייטער וועלט מלחמה האָט ער געראָטן די נאַציאָנאַלע לאַבאַראַטאָריע אין לאַס אַלאַמאָס און אָנגעפירט מיט די יאָדער וואפן אַנטוויקלונג פראָיעקט אין דער מלחמה .
דערצו, ווײַל ער איז אָפֿט געווען קראַנק ווי אַ קינד, איז זײַן מאַמע געוואָרן צופֿיל באַזאָרגט און האָט אים אָפּגעהיט פֿון אַנדערע קינדער, און דאָס האָט אים נאָך שווערער געמאַכט צו דערקוויקלען זײַנע געזעלשאַפֿטלעכע מידות.
ווי אַ קינד איז אָפּנהיימער אויפֿגעוואַקסן אין לוקסוס און רײַכקייט, און זײַן מאַמע האָט באַקומען אַן בילדונג פֿאַר דער אויפֿפֿאַרגרעסערקייט און אַדכירענץ צום ציל.
אָפּנהיימערס מאמרים זענען באַטראַכט געוואָרן ווי שווער צו פֿאַרשטיין, אַפֿילו לויט די סטאַנדאַרטן פֿון די אַבסטראַקטע טעמעס, אין וועלכע ער איז געווען אַן עקספּערט.
ער האָט ליב געהאַט צו נוצן עלעגאַנטע, אויב גאָר קאָמפּלעצירע, מאַטעמאַטישע טעכניקן צו באַווײַזן גשמיותדיקע פּרינציפּן, כאָטש מע האָט אים צומאָל קריטיקירט פֿאַרן מאַכן מאַטעמאַטישע טעותים, מסתּמא אין גיכקייט.
נאָך דער צווייטער וועלט-מלחמה האָט אָפּנהיימער פֿאַרעפֿנטלעכט בלויז פֿינף וויסנשאַפֿטלעכע אַרטיקלען, פֿון וועלכע איינער איז געווען אין ביאָפיזיק, און נישט קיין איין פּאַפּיר נאָך 1950.
מארי געל-מאן, אַ נאָבעל-לויער אין פֿיזיק אין 1969, וואָס האָט געאַרבעט ווי אַ וויזיטינג וויסנשאַפֿטלער מיט אָפּנהיימער אין דעם אינסטיטוט פֿאַר אַוואַנסירטע פאָרשונג אין 1951, האָט אויסגעדריקט דעם מיינונג:
אָפּנהיימער האָט דאָנירט צו דעם פֿאָנד צו העלפֿן פֿיזיקער וואָס זענען אַנטלויפֿן פֿון לאַנד, אַרײַנגערעכנט אַ וויסנשאַפֿטלער וואָס איז געווען זײַן פּראָפֿעסאָר בעת זײַן געװען אין גאָטינגען.
דעם 12טן מערץ 1988 האָט " " אויך געגרייכט דעם שפּיץ פֿונעם אַמעריקאַנישער סינגלן פּאַראַד, און דערנאָך אַ צווייטן אַמעריקאַנישער #1 דעם 18טן יוני פֿאַר " ", זיין צווייטע אַמעריקאַנישע סינגל פּובליקאַציע.
אַ סך שפּעטער, אַ דאַנק די "ריקראָלירן" דערשייַנונג און די פֿאַרביסנע וואַלן פֿונעם וועבזייטל 4 איז ער אויך נאָמינירט געוואָרן פֿאַר "בעסטן פּערפֿאָרמער אַ מאָל" פּריז 2008 אין די ליווערפּול מוזיק פּריזן.
לוקאשענקא איז פארבליבן די שטאט באזיצער פון די אינדוסטריעס אין בעלאַרוס נאָכן צוזאמענפאל פון די סאוויעטן פארבאנד און האט אפגעהיטן די וויכטיגע סאָוויעט תקופה סימבאליזם, וואָס קען געזען ווערן אויפן נאציאנאלע פאָן פון בעלאַרוס אנגענומען נאָך אַ קאָנטראָווערסיאַלען רעפערענדום אין 1995, וואָס איז באזירט אויף די בעלאָרוסישן .