polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
די פעדימער זענען אריינגעקלעפט צווישן די צוויי טיילן פון דעם באנקנאט וועלכע איז כמעט נישט מעגליך נאכצומאכן אין רעאליטעט אבער דער סקענער אנדעקט באלד די אלע קלייניקייטן כאטש זיי טוישן די קאלירן און געבן געוויסע עפעקטן וועלכע קענען נישט געזען ווערן מיט'ן מענטשליכ'ן אויג.
אבער אויב זיי זעען אז עס שטאמט פון איין מקור אדער אויב די באנקנאטן זענען נאכגעמאכט אויפ'ן זעלבן וועג, דעמאלט מישט מען אריין די סיקרעט סערוויס אין די לאקאלע פאליציי פון יענע געגענט און אן אויספארשונג הייבט זיך אן.
אין אמעריקע גייט דאך אלעס פובליק און די גאנצע גאס האט געליינט אין די נייעס אז פארברעכער האבן געפעלשט געלט דורך אראפנעמען די אלטע דרוק און דאס איבערגעדרוקט אויף גרעסערע באנקנאטן.
איינמאל דער פאפיר שפירט שוין געהעריג אין די הענט איז שוין דאס דרוקן א קליינע פראבלעם ווייל רוב מענטשן באטראכטן נישט קיין געלט צופיל אבער וועלן עס יא שפירן אין די הענט.
וויאזוי מען כאפט די פעלשער טויזענטער פעלשער ווערן געכאפט יעדעס יאר דורך לאקאלע פאליציי און דורך די סיקרעט סערוויס (די סיקרעט סערוויס האט צוויי פליכטן: היטן דעם פרעזידענט און נאכגיין געלט פעלשער).
אבער די אלע מאסנאמען זענען שוין היינט גארנישט ווערט ווייל יעדע קלארע סקענער כאפט אויף די אלע סודות און מייקראפרינטינגס און אויב מען פארגרעסערט דאס מיט'ן קאמפיוטער קען מען דאס קלאר זען.
די מינט דעפארטמענט האט זיך אן עצה געגעבן מיט דעם אויך און האבן אריינגעשטעלט א גאלדענע שטריך אין די ברייט פון רוב באנקנאטן וועלכע עס איז אוממעגליך אינגנאצן צו באזייטיגן.
נאך א זאך וואס די מינט דעפארטמענט האט צוגעלייגט און האט אויך אסאך געהאלפן צו דעם פראבלעם איז א וואסער-צייכן בילד אויף די קלענערע באנקנאטן וועלכע אנטהאלטן דעם מענטשליכן בילד פון דעם באנקנאט צווישן די צוויי פאפירן און קען נאר געזען ווערן פון איין זייט.
די אלע מאסנאמען וועלן נאכמער העלפן עווענטועל אבער דערווייל צירקולירן נאך אסאך פון די אלטע באנקנאטן און מען קען זיי גרינג פעלשן דורך דעם אויבנדערמאנטן וועג.
אין דעם אנהייב איז געאמעטריע געווען א זאמלונג פֿון אויסגעפֿונענע פרינציפן וועגן, לענג, ווינקלען, שטחים און פֿארנעמען, וואס מען האט אנטוויקלט פֿאר פראקטישע צוועקן אין ערדמעסטונג, קאנסטרוקציע און אסטראנאמיע.
די כאַראַקטעריסטישע אייגנשאַפט פון אויקלידוסנ׳ס צוגאַנג צו געאמעטריע איז געווען זיין שטרענגקייט, און אט דאָס ווערט גערופֿן היינט אַקסיאמאַטישע אדער סינטעטישע געאמעטריע.
ביים אנהייב פונעם 19טן יארהונדערט האט די ערפֿינדונג פון נישט-אויקלידישע געאמעטריעס דורך ניקאליי איוואַנאוויטש לאבאַטשעווסקי , יאַנאש באליאַי , קארל פרידריך גאוס און אנדערע געברענגט צו א ווידערבליען פון אינטערעס אין דעם דאזיקן דיסציפלין און, אין דעם 20סטן יארהונדערט, האט דויד הילבערט געניצט אקסיאמאטישן פֿעסטשטעלן כדי צו שאַפֿן א מאדערנע פֿונדאַציע פֿאַר געאמעטריע.
אין דעם 7טן יארהונדערט פֿדצ״ר האט דער גריכישער מאַטעמאַטיקער טאַלעס פֿון מילעטוס געניצט געאמעטריע צו לייזן פראבלעמען ווי למשל רעכענען די הייך פון די פיראמידן און די ווייט פֿון שיפֿן פֿונעם ברעג ים.
מען זאָגט אויף אים אַז ער איז געווען דער ערשטער וואס האט געניצט א דעדוקטיוון געדאַנקען־גאַנג אָפגעוואנדן צו געאמעטריע, ווען ער האט אַרויסגעפֿירט פֿיר קאראלאַרן צו טאַלעס׳נס טעארעם.
פיטאַגאראַס האט געגרינדעט די פיטאַגארישע שולע, וואָס ווערט גערעכנט צו ברענגען דעם ערשטן באַווייז פֿון פיטאַגאראַס׳נס טעארעם, וואָס האט אבער א לאַנגע היסטאריע.
אומגעפער אין 300 פֿדצ״ר, איז געאמעטריע רעוואלוציאנירט דורך אויקלידוס, וועמענ׳ס עלעמענטן, ברייט געהאלטן דאס מערסט דערפֿאלגרייכע און באאיינפלוסלעכע לערנבוך פון אלע צייטן, האט איינגעפירט מאטעמאטישע שטרענגקייט דורך דעם אַקסיאמען־מעטאד, און איז דער פֿריסטער ביישפיל פון דעם פֿארמאט וואס מען ניצט ביזן היינטיגן טאג אין מאטעמאטיק, מיט דעפֿיניצע, אַקסיאם, טעארעם און באַווייז.
סינעגאל ווארפט אפ די מיינונגן פון די וואל סטריט חברה אז פאר אן הצלחה אין די ריטעיל ביזנעס דארף מען צאלן די ארבייטער ווייניג, געבן וואס ווייניגער בענעפיטן, און ארויפרוקן די פרייזן צו מאכן בעסערע בענעפיטן.
סינעגאל איז ביי דער מיינונג אז זיין שיינע באהאנדלונג צו זיינע ארבעטערס ברענגט אז זיינע ארבעטערס זענען לאיאל צו זיין פירמע און ער ווייזט אן אויף די נידעריגטסע ארבעטער אויפטוישן און דאס ווייניגסטע אינערליכע גניבות פון סיי וועלכע אנדערע קייט געשעפט אין לאנד.
אבער ווי עס הייסט איז דאס קאסטקא'ס ביזנעס מאדעל ווייל אזוי קומט אויס אז אלע אירע פראדוקטן גייען אין די גרויסע נומערן וואס ברענגט אראפ די פרייזן מער און מער וויבאלד די פירמע קויפט מער און מער פון די סופלייער פון די זעלבע פראדוקט.
דער ערשטער ביישפיל פון קאסטקא הייבט זיך אן אין איר געשעפט אין איסאקאו, וואשינגטאן , וואו דער באלעבאס פן קאסטקא, דזשים סינעגאל, דרייט זיך אפטמאל אויפ'ן פלאר און שמייכעלט צו די קונדן מיט הנאה ווען זיי באטראכטן די ביליגע פרייזן וועלכע זיין פירמע שטעלט צו.
סינעגאל, וועלכער איז שוין אין די ריטעיל ביזנעס פאר איבער 50 יאר, זאגט אז ער וויל נישט זיין געשעפט זאל איבערשפילן דאס וואס אנדערע קייט געשעפטן אין זיינע ערשטע יארן האבן געליטן.
אלס א ביישפיל האט ער גענוצט די קייט געשעפעט סיערס וועלכע איז געווען די גרעסטע אין לאנד אין יענע יארן אבער איינמאל זיי זענען געווארן צו גרויס און האבן געמאכט שענערע געשעפטן האבן זיי ארויפגעריקט די פרייזן און מיט דער צייט איז געקומען א צווייטער מיט ביליגערע פרייזן און סיערס איז געבליבן אויסגעשפילט.
"איך האבן אן אנדערע ציל וואו סיי ווער" – זאגט סינעגאל – "ווען אן אנדערע געשעפט וועט פארקויפן א פראדוקט פאר $10 און עס וועט גיין גוט וועלן זיי פרובירן אויב עס פארקויפט זיך אויך גוט ביי $10.50 אדער $11.
קאסטקא צאלט אירע ארבייטער אין דורכשניטליך $17 פער שטונדע, און גיט אירע ארבעטערס די בעסטע בענעפיטן וואס פראפעסיאנאלע ארבעטערס באקומען אין דאס לאנד'ס גרעסטע פירמעס.
אינוועסטירער זאגן אז זיי גלייכן צו אינוועסטירן אין קאסטקא וויבאלד זיי ווייסן אז דאס א פירמע וועלכע מען קען געטרויען, ספעציעל זינט עס זענען אויפגעדעקט געווארן א רייע שווינלערייען אין די לעצטע יארן ביי אנדערע פירמעס ווי ענראן, ווארלדקאם און נאך.
סינעגאל טענה'ט אז אין וואל סטריט ווילן די אינוועסטירער מאכן געלט פון היינט ביז די נעקסטע דאנערשטאג, אבער ער וויל בויען א שטארקע פירמע וועלכע זאל נאך זיין אין ביזנעס 50 און 60 יאר פון היינט.
אבער די ערפארענע שאפליפטערס זענען געוואוינט דערצו און אמאל געלערנטע גנבים וועלכע טוען דאס צו מאכן א לעבן און נוצן פארשידענע טאקטיקן צו קענען דורכפירן זייערע מעשים.
די סארט גנבים זענען אדער ארבייטער וועלכע ארבעטען אין גרויסע געשעפטן און רוקן ארויס סחורה אדער גנבים וועלכע דרייען זיך ארום א גאנצן טאג איבער די געשעפטן און באגייען גניבות און פארקויפן די סחורה צו מאכן געלט.
סטאטיסטיקס ווייזן אז דאס גרעסטע פראצענט גניבות אין ריטעיל געשעפטן ווערן דורכגעפירט דורך אינערליכע ארבייטער און דאס איבעריגע ווערט געטאן דורך ערפארענע שאפליפטערס וועלכע גייען כסדר ארום מאכן גניבות און פארקויפן די סחורה צו מאכן א פראפיט.
ארימע מענטשן וועלכע גנב'נן ווייל זיי קענען נישט באצאלן און קינדער וועלכע גנב'נן ווייל זייערע עלטערן ווילן זיי נישט געבן קיין געלט זענען נאר א קליינע פראצענט פון שאפליטינג.
די פרפעסיאנאלע גנבים באזייטיגן אזא קארטל וועלכע איז נאך נישט אקטיוויזירט געווארן און מאכן נאך צענדליגער אזעלכע קארטלעך און טראגן זיי צוריק די ארגינעלע קארטל און ווארטן ביז א קאסטומער קויפט עס.
אין אזעלכע פעלער ווייסן זיי גענוי וואס זיי ווילן און מאכן די גאנצע גניבה אין סעקונדן און יאגן ארויס פון געשעפט און נאך איידער דער געשעפט אייגנטומער כאפט זיך וואס האט פאסירט זענען זיי מער נישט דארט.
מען קען גאר נישט טאן דערצו ווייל אפילו אויב עס ווערט רעקארדירט אויף ווידעא וועט די פאליציי נישט קיין סאך קענען טאן דערוועגן ווייל זיי האבן וויכטיגער וואס צו טאן מיט די צייט ווי נאכפאלגן שאפליפטערס.
איז נישט קיין סוד אז גנבים זענען א טייל פון די קאסטומערס וואס דרייען זיך ארום אין די געשעפטן און א דאנק זיי צאלן מיר העכערע פרייזן, נאך אלעם קענען די געשעפטן זיך נישט ערלויבן אוועק צו געבן זאכן בחינם און עס קומט אויס אז מיר זענען די ספאנסערס צו די גנבים.
טויש צימערן – די גנבים נוצן די טויש צימערן אלס א באהאלטענע פלאץ צו מאכן די ארבעט מיט זייערע גע'גנב'טע פראדוקטן ווי אראפרייסן די טעגס וועלכע קלינגן אדער באהאלטן די סחורה צווישן די קליידער א.ד.ג.
די געשעפטן מעגן לעגאל נישט אריישטעלן קיין ווידעא קאמעראס אין די טויש צימערן וועגן פריוואטום און דאס וועט שטענדיג פארבלייבן די איינציגטסע באהאלטענע ווינקל פאר שאפליפטערס.
זינט די קאנקורענט צווישן געשעפטן איז גרויס פרובירן די געשעפטן צו רעדוצירן און עלימינירן די גניבות ווי ווייט מעגליך כדי זיי זאלן קענען אראפלאזן די פרייזן ביליגער פון דעם קאנקורענט.
פארשטייט זיך אז יענער וועט נאכטאן דאס זעלבע ווייל קיינער וויל נישט זיין טייער און אלס א רעזולטאט באקומען מיר די פרייזן ביליגער ווי בעסער די טעכנאלאגיע ווערט.
דאן וועט דער צווייטער קומען און טוישן בעגס מיט אים און ווען ער וועט פארגעהאלטן ווערן וועט זיך ארויסשטעלן אז ער האט דארט גארנישט און דער צווייטער וועט אינדערצווישן מאכן פליטה.
אויספאפן דעם פראדוקט – דער גנב וועט אויסליידיגן א שאכטל און אין איר אריינלייגן טייערערע פראדוקטן און נאר באצאלן דעם פרייז וויפיל דער פראדוקט וועלכע וואלט באמת געברויכט ליגן דארט קאסט.
פאלשע געלטער – די חברה וואס מאכן פאלשע געלטער וועלן דאס בעיקר נוצן אין ריטעיל געשעפטן און אזוי ארום קענען גרינג פטור ווערן פון די געלט און באקומען סחורה וועלכע זיי וועלן שפעטער פארקויפן צו מאכן עכטע געלט.
די גרויסע געשפעטן האבן אויפגענומען ספעציעלע מענטשן דערפאר אבער נאך אלץ זענען געווען גניבות אין גרויסן ווייל עס איז פשוט אוממעגליך צו באטראכטן יעדן באזונדער.
פראפעסאנאלע שאפליפטערס נוצן פשוט'ע און פארגעריטענע טאקטיקן צו באזייטיגן סחורה פון געשעפטן און וויפיל מען גייט נאך זיי קען מען דאס נישט אויסראטן אינגאנצן.
ער האט געהייראט א טאכטער פון הרב אליהו שטערנבוך ראש בית דין פון דער "מחזיקי הדת" קהילה אין אנטווערפן, וואס זי איז אן אייניקל פון רבי ברוך האגער, סערעט־וויזשניצער רבי, דער "מקור ברוך" פון חיפה.
די ספרים פון די סאכאטשאווער רבי'ס זענען גוט באקאנט צווישן לומדים: שו"ת אבני נזר אויפן סדר פון שולחן ערוך אגלי טל אויף א טייל פון די ל"ט מלאכות שבת וואס דער מחבר האט געדרוקט אין זיין לעבן אין פיעטריקאוו תרס"ה, עס איז איבערגעדרוקט געווארן אין יאר תרצ"א און פריש איבערגעזעצט דורך די אייניקלעך אין יאר תשנ"ה שם משמואל אויף חמשה חומשי תורה און ימים טובים על פי דרך חסידות.
רבי אברהם בארנשטיין איז געווען דער עלטסטער זון פון רבי זאב-נחום בארנשטיין, דער ביאלער רב, מחבר פון דעם ספר "אגודת אזוב", און אן איידעם פון דעם קאצקער רבי'ן .
סאכאטשאוו איז א חסידות וואס איז געגרינדעט געווארן אין ה'תרל"א דורך הרה"צ ר' אברהם בארנשטיין, דעם "אבני נזר", אן איידעם פונעם קאצקער רבי'ן, אין דעם שטעטל סאכאטשאוו אין קאנגרעס פוילן.
אין פעלער ווען עס איז נישט פאראן אינפארמאציע אדער אויב דער ריכטער זעט אז עס וועט געדויערן צו לאנג צו באקומען די ריכטיגע אינפארמאציע, וועט מען הייסן די פארמישטע עדות זאגן אונטער א שבועה אין וועלכע די מערהייט פון אמעריקאנער בירגער האבן מורא ליגנט צו זאגן צוליב איר הארבן שטראף.
א געווענליכע קלאגע ווערט ארייגעגעבן אין א סטעיט געריכט אבער אויב דער תובע און דער ניתבע וואוינען אין אנדערע סטעיטס דעמאלט גיט מען אריין די קלאגע אין די פעדעראלע געריכט .
וויאזוי אימער, זענען אבער פאראן געוויסע אינפארמאציע וועלכע זענען באשיצט פון געריכט ווי א שמועס צווישן א מאן און ווייב, צווישן דאקטוירים און פאציענטן, רעליגיעזע פירער, און געוויסע פינאנציעלע אינפארמאציע.
די רעגירונג וויל נישט אז א מאן און ווייב זאלן צוריקהאלטן סודות איינע פונעם אנדערן און דערפאר וועלן זייערע שמועסן קיינמאל נישט אויפגעברענגט ווערן אין געריכט, אפילו אין גאר ערנסטע פארברעכן.
אפילו ווען מען האט שוין ענדליך גענומען איינעם דארך מען אסאך מאל איינטוישן דעם אדוואקאט אינמיטן דאס געריכט אויב מען זעט אז יענער טויג נישט אדער אויב מען פארלירט קאמיוניקאציע מיט אים, א זאך וועלכע איז קריטיש וויכטיג אין געריכט.
אויב קיינער האט נישט וואס צו טוישן דעמאלט גייט דאס געריכט זייער שנעל, דער ריכטער באטראכט די פאקטן, לייגט צו דאס געזעץ, און באשליסט זיין אורטייל אן געבן די דזשוירי א געלעגנהייט זיך אריינצומישן.
ארגינעל איז דאס געזעץ פון טארטן צושטאנד געקומען כדי צו קאמפענסאטירן דעם געליטענעם און געבן א לעקציע פאר דעם שולדיגן ער זאל בעסער אכט געבן א צווייט מאל.
דער ניתבע קען אויך שטענדיג אריינגעבן א "מאושען" וועלכע בעט דעם ריכטער צו באטראכטן א געוויסע זאך וועלכע איז נאך נישט באטראכט געווארן ביז איצט און קען טוישן דעם אויסגאנג פונעם אורטייל.
אויב דאס העלפט נישט, אדער אויב איינער פון זיי שפירט זיך נישט באקוועם פון די ערשטע מינוט, דעמאלט דארפן זיי נעמען א דריטער מענטש וועלכער ווערט אנגערופן א מידיעטאר.
אויב איינע פון די צוויי פארטייען זעען אז עס גייט זיי גוט אויפ'ן מינוט קען איר אדוואקאט בעטן דעם ריכטער פאר א "מאושן פאר דזשאדזשמענט" וואס טייטש אז די פאקטן און ראיות זענען שוין גענוג קלאר און דער ריכטער קען שוין מאכן זיין אורטייל.
אבער אויב דער ארביטעיר'ס אורטייל באטרעפט מער ווי ראובן איז גרייט איינצוגיין דעמאלט וועט די אינשורענס פירמע דארפן באצאלן די סכום וועלכע ראובן האט צוגעשטימט.
אויב די טענות און געפעכטן קומען נישט צו קיין ענדע און יעדער פארשטייט אז מען וועט זיך נישט קענען אויסגלייכן קען מען גיין מיט א שטאפל ווייטער און נעמען אן ארביטעיר וועלכער איז ענליך צו אן מידיעטאר אבער קען די געזעצן פון געריכט און נאכ'ן אויסהערן ביידע צדדים וועט ער ארויסגעבן זיין מיינונג וואס דאס געריכט וועט אורטיילן און געבן די ברירה פאר ביידע זייטן דאס צו אקצעפטירן אדער גיין ווייטער אין געריכט.
איינמאל א פשרה ווערט געמאכט מוז דאס ארויסברענגן אלע דעטאלן וואס מען האט אפגעמאכט ווי וויפיל געלט דער ניתבע זאל באצאלן, ווען און וואו דאס געלט זאל אפגעגעבן ווערן, וויאזוי מען זאל זיך צעטיילן מיט די געריכטליכע קאסטן א.א.וו.
די אלע דעטאלן ווערן אראפגעשריבן און איינמאל עס גייט אריין אין עפעקט איז דער ניתבע פריי פון די קלאגע און דער תובע קען מער קיינמאל נישט קלאגן פאר די זעלבע זאך.
אין טייל פעלער וועט דער אדוואקאט אראפלייגן א פארמאלע פשרה פארשלאג צום אנדער'ן צד און אמאל וועט ער פארלאנגן אז די צוויי צדדים זאלן זיך צוזאמענזעצן ביי איין טיש.
ווען די דשזורי איז שוין פאראייניגט און איינע פון די צוויי פארטייען האלטן אז עס איז נישט יושר'דיג דעמאלט קען זי אויך אריינברענגן א מאושן אין וועלכע זי ערקלערט פארוואס די דזשורי'ס אורטייל איז נישט גוט.
אויב דער ניתבע מאכט זיך נישט וויסנדיג ביז די באשטימטע צייט פון געריכט דעמאלט קען דער אדוואקאט פארלאנגן א דיפאולט אורטייל אין וועלכע דער ריכטער מוז צוטיילן פאר'ן תובע אלעס וואס ער פארלאנגט.
דאס איז ווייל זייער אסאך קריגערייען קענען גרינג אויסגעגליכן ווערן מיט די הילף פון א פראפעסיאנעל און קאסט ווייניג פאר דעם תובע און שפארט איין די רעגירונג די קאסטן פון דאס געריכט.
די ערשטע זאך וואס א געריכט דארף טאן איז אויספארשן און צוזאמברענגען אלע מעגליכע אינפארמאציע ארום די קלאגע כדי צו קענען פארשטיין און באשטעטיגן די ווארהייט פון ביידע צדדים.
אויב דער ריכטער האלט אז דאס איז נישט קיין גוטע פשרה, אפילו אויב ביידע זענען מסכים דערצו, דעמאלט קען ער דאס מבטל זיין און די צדדים וועלן זיך מוזן אויסקומען איבער א נייע פשרה.
אפילו אויב דער סכסוך איז זייער א היציגע און יעדער ווייסט פון די ערשטע מינוט אז א מידיעטאר וועט נישט קענען אויפטאן, איז דאס אבער א געזעץ און אויך זיי מוזן דאס דורכגיין.
פארשטייט זיך אז אפצואווארפן א פשרה מוז מען האבן גוטע שאנסן צו געווינען אין געריכט און די צדדים דארפן זיך בארעכנען אויב עס לוינט זיך זיי צו צאלן די פעטע פרייזן פאר די אדוואקאטן.
די ערשטע זאך וואס רוב אדוואקאטן פון דעם ניתבע פרובירן צו טאן איז צו איבערצייגן דעם ריכטער איבער די לעכערליכקייט פון די קלאגע און אויב ער איז סוקסעספול דעמאלט וועט דער ריכטער ארויסווארפן די קעיס.
א טארט איז אנדערש ווי א קרימינאלע געזעץ ווייל געווענליך האט דער ניתבע נישט געבראכן דאס געזעץ נאר איז געווען נאכגעלאזט און דערפאר האט יענער געליטן דערפון פיזיקאל, עמאציאנעל, אדער געלטליך.
נאכגעלאזנקייט, ווען איינער ווערט געשעדיגט אדער פארלירט געלט נאר צוליב דעם אייגנטומער, וועלכער האט טאקע נישט צוגעהאלפן צו זיין שאדן, אבער זיין נאכגעלאזנקייט האט דאס גורם געווען.
א פראצעס אדער אן אנקלאגעס זענען די ציווילע אדער קרימינאלע קלאגעס וואס ווערן אריינגעגעבן אין געריכט דורך א תובע וועלכע זוכט א לעגאלע רעמעדי פון דעם ניתבע.
אמאל זענען אלע וואלוטעס געווען געבויט אויף עכטע גאלד וואס טייטש אז יעדע פאפירענע באנקנאטע איז געווען א נאטע פון די באנק איבער די ווערט פון א געוויסע צאל גאלד וועלכע איז געהאלטן געווארן דורך דער רעגירונג.
נאך די קריג האבן אנדערע לענדער אנגעהויבן מעסטן זייערע געלטער קעגן דעם אמעריקאנער דאלאר ווייל נאר דער אמעריקאנער דאלאר האט געהאט א באשטימטע ווערט און יעדער האט זיך געמאסטן קעגן דעם.
כדי צו קענען מעסטן איין וואלוטע קעגן די אנדערע דארף מען האבן איין הויפט וואלוטע צו וועלכע יעדער זאל זיך מעסטן און וויבאלד דער אמעריקאנער דאלאר איז רוב מאל געווען די שטערקסטע איז אזוי סיסטעמירט געווארן אז אלע וואלוטעס מעסטן זיך קעגן דעם אמעריקאנער דאלאר.
אויב מען זאל צוזאמענרעכנען די ווערט פון אלע געלטער וואס איז פאראן אויף די וועלט וועט אויסקומען אז אמעריקאנער וואלוטע אינאיינעם מיט די איירא פארנעמען מער פון 50 פראצענט פון דעם סך הכל ווערט.
אויב מען זאל צורעכענען דעם בריטישן פונט, קאנאדישן דאלאר, אויסטראלישן דאלאר, און יאפאנעזער יען וועלן אלע אינאיינעם באטרעפן 80 פראצענט פון דער וועלט'ס געלט.
מיט דער צייט האט דער אמעריקאנער דאלאר פארלוירן זיין ווערט ווייל עס איז צופיל צעשפרייט געווארן אין די צירקולאציע, אנדערע וואלוטעס זענען געווארן שטארק און סטאביל, און די אינפלאציע ראטעס זענען געשטיגן.
דאס האט געצווינגן צו הייבן די קאסט פון אן אנס גאלד וועלכע איז ארויף צו $70 וואס מיינט אז דער דאלאר וועלכע איז געווען געמאסטן קעגן דעם איז געפאלן צו האלב איר ווערט.
אין אנדערע ווערטער איז טייטש אז די וואלוטע באקומט איר ווערט לויט וויאזוי מענטשן קוקן עס אן און דורך די סופליי און פארלאנג וועלכע קומט פון אויסערן אינוועסטמענטס, אימפארט עקספארט, אינפלאציע, און נאך עטליכע פאקטארן.
רוב לענדער מיט שטארקע וואלוטעס נוצן אויסשליסליך נאר דעם סיסטעם צו מעסטן זייער וואלוטע, אריינגערעכנט אמעריקע, דאס פאראייניגטע קעניגרייך, און קאנאדע.
לויט די עקספערטן איז דאס דער פונקטליכסטע וועג וויאזוי צו מעסטן וואלוטע ווייל די מארקעט זאגט אויטאמאטיש די ריכטיגע ווערט פון יעדע וואלוטע יעדע מינוט אין טאג.
דער פראבלעם איז ווידער צושטאנד געקומען יארן שפעטער און אין 1971 האבן די קעפ שטיק אין די פעדעראלע רעזערוו באשלאסן אז עס איז צייט אפצולאזן די אזויגערופענע גאלד סטאנדארט און זייט דעמאלט ווערט מער נישט דער דאלאר געמאסטן לויט די ווערט פון גאלד.
פאפולערע וואלוטעס ווערן געהאנדעלט אויף אן עלעקטראנישן מארק און די קורסן גייען אין פארן וואס טייטש אז צו וויסן דער פרייז פון איין וואלוטע מוז מען דאס מעסטן קעגן א צווייטע וואלוטע.
חילוף מעטאדן עס זענען פאראן צוויי וועגן וויאזוי וואלוטעס ווערן געמאסטן אין קורסן, דער ערשטער ווערט אנגערופן די שווימנדיגע וואלוטע און דער צווייטער די באשטימטע ראטע.
לופט פארפעסטיקונג – ווען גאזאלין ווערט פארברענט בלייבט דערפון איבער בלויז קארבאן דיאקסייד און אביסל וואסער וועלכע וואלט אינגאנצן נישט געווען קיין פראבלעם.
אבער די קאמפאנענטן וועלכע העלפן דעם אויטא מאטאר לויפן פראדוצירן אויך קארבאן מאנאקסייד וועלכע איז א גיפטיגע סם גאזאלין, ניטראדזשין אקסיידס וועלכע ברענגט די לופט פארפעסטיקונג, און אומפארברענטע היידראקארבאנס וועלכע זענען די הויפט סיבה צו אזאנען.
באקאנט איז די עקסאן וואלדעז אויסגיסונג אין וועלכע דער טאנקיר האט אויסגעגאסן 11 פון אירע 55 מיליאן גאלאן אויל ביי די פרינץ וויליאם סאונד אינזלן נעבן אלאסקא.
אויב די קארבאן וואלט באשטאנען פון בלויז קארבאן וואלט זיך עס שטארק אנגעזען אזויווי מען זאל ארויסווארפן א 5 פונטיגער זעקל פון ווייסע מעל נאך יעדע גאלאן גאזאלין וואס ווערט פארנוצט.
דער אויטא גיט ארויס קארבאן דיאקסייד וועלכע קען נישט געזען ווערן מיט די מענטשליכע אויגן אבער די היץ און אפפאל דערפון הייבט צוביסלעך די טעמפרעאטור אין די פארנומענע שטעט.
אנגעוואנדנהייט – די פאראייניגטע שטאטן, און רוב אנדערע לענדער, קענען נישט אליינס פראדוצירן זייער געברויך פאר אויל און זענען געצווינגן צו אימפארטן פון די אויל רייכע לענדער.
די וועלט וויל זען נאטורליכע גאזאלין אלס היסטאריע זינט וויסנשאפטלער ווארענען אז איר אפפאל מאכט אן חרבנות צו דער אטמאספער און האט מיט דער צייט אנטוויקלט ריזיגע "אזאן" לעכער אין דער אטמאספער און האט געברענגט א גלאבאלע ווארימונג אין די וועלט.
עס וואלט נישט געווען קיין וועגן צו טראנספערירן די פראדוקטן וועלכע ווערן פאבריצירט, קיינער וואלט נישט געקענט פארן צו די ארבעט, פליגער וואלטן געבליבן אין די הענגער, און אלע בוי ארבעט וואלט געפרוירן.
די איינציגסטע פראגע וואס בלייבט אונדז איבער איז צי וועט די געזעלשאט טאקע באווייזן צו מאכן דעם טויש אדער וועט זי בלייבן אראפגעבינדן צו נאפט צוליב עקאנאמישע און פאליטישע סיבות?
עלימינירן לופט פארפעסטיקונג – ווען הידראגען ווערט גענוצט אין א פיול סעל צו פראדוצירן קראפט, איז עס א 100 פראצענט ריינע טעכנאלאגיע וועלכע גיט נאר וואסער אפפאל.
כאטש וויסנשאפטלער שפעקולירן נאך אסאך אין די ווארהייט פון גלאבאלער אנווארימונג איז עס אבער דאך א פאקט אז אין צענדליגער שטעט וואו עס פלעגט אמאל זיין פראסטיגע ווינטערס איז היינט פיל ווארימער.
די אלע יארן וואס עס האט גענומען די געזעלשאפט צו זיין געוואנדן אויף פאסיל-ברענשטאף, אויף דעם פונקט ווי עס שטייט היינט, איז שטענדיג געווען 4 גרויסע פראבלעמען וועלכע זענען מיטגעקומען דערמיט:
ערשט לאמיר זען וואס איז שלעכט מיט בענזין, וועלכע ווערט אנגערופן פאסיל-ברענשטאף, און דערנאך וועלן מיר זען וואס די היינטיגע וועלט האט פארצושטעלן צו לעזן די פראבלעמען.
עלימינירן עקאנאמישע אנגעוואנדנהייט - דאס עלימינירן אויל, אפילו נאר אין טייל, מיינט אז מען וועט מער נישט זיין געוואנדן אויפ'ן מיטל מזרח און אירע אויל רעזערווארן.
די פראבלעמען פון א פאסיל ברענשטאף עקאנאמיע איז אזוי שטארק און די פארהאנט פון א היידראדזעין עקאנאמיע איז אזוי ווערטפול אז דער שטופ אויף פאראויס איז זייער שטארק.
אַמעריקאַנישער פוסבאל איז צאמגעשטעלט פון צוויי קעגנזייטיגע גרופעס , וואס איטליכער פרובירט אנצוציען פונקטן ביז א געוויסער צייט אפשניט, דורך מאכן אז דער באל זאל אנקומען דער אנדער עק פעלד צום אנטקעגענער'ס ענדע זאנע.
צו דורך דאס ווארפן אהין אין א חבר פון די אייגענע טיעם כאפט דאס אויב דער קעגנארטיגער טיעם קען אים נישט אוועקשטופן, אדער דורך שטייטעלעך לויפן דערמיט, יעדע פאר יארדס און מ'שלאגט זיך אראפווארפן דעם לויפער.
עס איז זייער פיזיקאליש דער מין ספארט, מען הארגעט זיך מיט די הענט און פיס זיך אראפווארפן איינער דעם אנדערן, כדי צו ארויסכאפן דער באל, אדער דאס פשוט פארלענגערן און נישט לאזן פראגרעסירן אין שונא'ס לאגער.
צוויי יאר שפעטער, ב'תתפ"ד, איז דוד בן ישי, שאול'ס אן איידעם, ברייט באקאנט געווארן איבערן לאנד אלס דער צוקונפטיגער קעניג, נאכן געזאלבט ווערן דורך שמאול אויף גאט'ס באפעל.
עטליכע מאנאטן דערויף איז שאול אומגעקומען אין א מלחמה מיט די פלישתים און דאן האט דוד איבערגענומען די מלוכה, צוערשט אין חברון, בלויז אויף זיין אייגן שבט יהודה, און זיבן יאר שפעטער איז ער געווארן קעניג איבערן גאנצן פאלק, אויף אלע שבטים.
פון א געוויסן שטאנדפוקט איז אבער יעקב אבינו דער פאקטישער אנהויב פון אידישן פאלק, וויבאלד אנדערש פון אברהם און יצחק וועלכע האבן געהאט אויך אנדערע קינדער וואס זענען נישט א טייל פון אידישן פאלק, איז אבער יעקב אבינו געווען דער 'מבחר שבאבות' וויבאלד ער איז געווען 'מטתו שלימה' און אלע זיינע זין, די צוועלף שבטים, האבן צוזאמען אויפגעשטעלט דעם אידישן פאלק.
דערפאר ווערט דאס אידישע פאלק אנגערופן אין תנ"ך אויף זיין נאמען, 'יעקב', און הויפטזעכליך 'ישראל', דער נאמען וואס גאט האט אים געגעבן נאכן אויפשטעלן די צוועלף שבטים, די גרינדער פון כלל ישראל.
אין ארץ ישראל אין יאר ב'תפ"ט באלד נאך וואס זיי האבן צוזאמען מיט משה רבינו באזיגט די פעלקער אויף מזרח זייט פונעם טייך ירדן, האט זיי יהושע בן נון אריינגעפירט קיין כנען, און איבערגענומען דאס לאנד פון די זעקס פעלקער וואס זענען אויסגערעכנט אין די תורה אז זיי האבן זיך דארט געפונען.
ביז פערצן יאר שפעטער, אין יאר ב' תק"ג, האבן זיי שוין געהאט איינגענומען דאס מערהייט פונעם לאנד, און עס איז שוין געווען איינגעטיילט אויף צוועלף עקסטערע פראווינצן, פאר יעדן שבט זיינע אייגענע שטעט און זיין באזונדערע ווירטשאפט.
דוד המלך האט געלעבט און איז געווען קעניג ביז דריי און דרייסיג יאר שפעטער, און דורכאויס זיין קעניגרייך האט זיך ארץ ישראל פיל אויסגעברייטערט, נאכדעם וואס ער איינגענומען און אנעקסירט פיל טעריטאריע פונעם דערנעבנדיגן ארם.
אין זיין צייט איז דאס פאלק געווען ברום המעלות, ער האט געוועלטיגט איבער פילע פעלקער און לענדער, און די גאנצע וועלט איז געווען באצויבערט פון זיין אויסערגעווענליכן קלוגשאפט און פארשטאנד.
נאך זיין טויט האט זיך דאס פאלק צוטיילט, בלויז די שבטים יהודה און בנימין זענען פארבליבן מיט רחבעם בן שלמה, און די איבעריגע צען שבטים האבן זיך אפגעטיילט און געקרוינט ירבעם בן נבט אלס קעניג אין שומרון.
אנטוויקלונג אלס פאלק אין מצרים אין יאר ב'רל"ח האט זיך יעקב אבינו מיט זיין גאנצער פאמיליע אריבערגעצויגן פון כנען קיין מצרים וואו זיי האבן זיך באזעצט אינעם פראווינץ גושן.
אין לויף פון די קומענדע יארן זענען זיי זיך צואוואקסן אויף גאר א שנעלע ראטע, פארפלייצנדיג דעם גאנצן געגנט פון גושן מיט שווערע טויזנטער, ביז אז ביי יציאת מצרים, זענען זיי שוין געווען גענוג גרויס אין צאל צו קענען ווערן אנגערופן א פאלק.
נאכדעם וואס משה רבינו האט זיי ארויסגעפירט פון מצרים אין יאר ב'תמ"ח האבן זיי זיך געציילט אויף אריבער זעקס הונדערט טויזנט, אריינרעכנענעדיג בלויז מענער צווישן צוואנציג און זעכציג יאר אלט.
נאכדעם וואס 'מלכות ישראל' איז פארטריבן געווארן, האט מען אנגעהויבן רופן דאס פאלק, 'יהודיים', וואס איז שפעטער פארוואנדלט געווארן אין אידיש אלס 'ייד', 'יוד' אדער 'איד', אויפן נאמען פון יהודה, וויבאלד זיי זענען פארבליבן די מערהייט אין ארץ ישראל, און זיי האבן זיך אומגעקערט פון גלות בבל קיין ארץ ישראל.
אויך זענען זיי נאך גלייך ביים אנהויב פון די אנטוויקלונג פון כלל ישראל געווען אנערקענט אלס דער פירענדע און צענטראלע שבט, דערפאר פאררופט זיך כלל ישראל אויף זיין נאמען.
יהודה אלס דער צענטראלער שבט אין יאר ג'ר"ה האט זיך געענדיגט דער 'מלכות ישראל', נאכדעם וואס די צען שבטים זענען פארטריבן געווארן פון ארץ ישראל דורך אשור.
זיבעציג יאר שפעטער האט זיך דאס מערהייט פון שבט יהודה, מיט א מינאריטעט פון עטליכע אנדערע שבטים, צוריקגעקערט קיין ארץ ישראל צוזאמען מיט עזרא הסופר, און זיי האבן אויפגעבויט דעם צווייטן בית המקדש וואס איז חרוב געווארן פיר הונדערט און צוואנציג יאר שפעטער דורך די רוימער.
וויבאלד ער האט געגרינדעט צוויי שבטים, אפרים און מנשה, וועלכע ווערן פאררעכנט גלייך אויף גלייך מיט די אנדערע שבטים, די ברידער פון יוסף, דעריבער איז ער אין דעם הינזיכט פונקט ווי זיין פאטער יעקב.