polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
בערך אין יאָר 1862, ווען ער האט געהאלטן לעקציעס אין קינג׳ס קאלעדזש, האט מאקסוועל אויסגערעכנט אז די גיך פון פראפאַגאַציע פון אן עלעקטראמאגנעטישן פֿעלד איז אומגעפֿער די גיך פון ליכט.
ער האט געהאַלטן אז יש דברים בגו, ס׳איז נישט סתם צופֿעליג צוגעטראפֿן, זאָגנדיק, "מיר קענע נישט פֿארמיידן די אויסקום אז ליכט באשטייט פון קווערע כוואַליונגען פון דעם זעלבן מיטל וואָס איז דער גורם פון עלעקטרישע און מאגנעטישע פֿענאמענען."
ער האט פארמולירט די קלאסישע עלעקטראמאגנעטישע טעאריע, וואס האט פאראייניגט אלע עקספערימענטן און גלייכונגען פון עלעקטריע, מאגנעטיזם און אפטיק אין איין טעאריע.
מאקסוועלס גלייכונגען האבן באוויזן אז עלעקטריע, מאגנעטיזם און ליכט זענען אלע מאניפעסטאציעס פון איין פענאמען, ד"ה דאס עלעקטראמאגנעטישע פעלד.
מ׳האט באוויזן אז מאקסוועל האט רעכט, און זיין קוואנטיטאטיווע פארבינדונג צווישן ליכט און עלעקטראמאגנעטיזם ווערט גערעכנט איינעם פון די גרויסע אויפטוען פון דער 19טער־יארהונדערט מאטעמאטישער פיזיק.
דערנאָף האָט ער זיך געדרוקט אין די צײַטונגען האָט ער גוואַרדיע", "דער שטערן", "דער אמת", "אייניקייט", אינעם אַלמאַנאַך "סאָוועטיש", ווי אויך אין אַנדערע אויסגאַבעס.
נאָך דער ליקווידאַציע פון דער אָפיציִעלער ייִדישער קולטור אין פססר האָט ער געאַרבעט אַךס זשורנאַליסט אין צײַטונגען פון אוקראַיִנע און טורקמעניע אויף אוקראיִניש און אויף רוסיש.
אין 1973 איז ער געקומען קיין מאָסקווע און האָט אָנגעהויבן אַרבעטן אין דער רעדאַקציע פונעם זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד" – לכתחילה אַלס פאַרוואַלטער פון אַן אָפּטייל און דערנאָך אַלס שטעלפאַרטרעטער פונעם הויפּט-רעדאַקטאָר.
אין 1933 האָט ער פאַרענדיקט די אָרטיקע ייִדישע זיבניאָריקע שול און אינעם קומענדיקן יאָר איז ער געוואָרן אַ סטודענט פונעם אָדעסער ייִדישן פּעדאַגאָגישן טעכניקום.
נאָכן פאַרענדיקן אים אין 1936 האָט ער אָנגעהויבן זיך לערנען אויפן פילאָלאָגישן פאַקולטעט פון דער ייִדישער אָפּטיילונג פונעם אָדעסער פּעדאַגאָגישן אינסטיטוט.
געהאלפן פון זיין אפיצירן מאנשאפט - דער משנה וויליאם ראַיקער, אינזשעניר דזשאָרדי לאַ פאָרדזש, דער קלינגאנער זיכערהייט'ס אפיציר וואָרף און דער ראבאט דאַטאַ - רייזט די שיף דורך די גאלאקסיע און קאנפראנטירט שרעקן ווי די בּאָרג, א האלב-ארגאנישע, האלב-ראבאטישע ראסע וואס פארזוכט אלע לעבעדיקע בריות צו 'אסימילירן' אין זיך.
די קאנצעסיע ענטהעלט ראדענבערי'ס אורשפרינגליכע טעלעוויזיע סעריע "שטערן רייזע", וואס איז אויסגעשטראלט געווען פון ה'תשכ"ו ביז ה'תשכ"ט, און ווייטערע פונף סעריעס, צוולף פילמען, א סך ביכער, שפילווארן און נאך.
"שטערן רייזע" האטע א גרויסע השפעה אויפן פאלקסקולטור, דורך זיינע ליבעראלע השקפה - צום ביישפיל, די כאראקטער טרופע איז שטענדיק געווען צווישנראַסנדיק - און השראה פאר טעכנאלאגישע חידושים.
דער קאפיטאן סיסקאָ מוז אנטפלעקן זיין גורל אלס דער שליח פון די נביאים פון די פלאנעט בּעיידזשאָר, וואס האט פארבעטן די שטערן פלאט אין נאך די אפטראט פון די קארדאסיאנישע באזעצער, און צו אופהיטן די פעדעראציא פון די דאָמיניען, א בייזע קאסמאס רייך.
אין דער ווייטער צפון, וואכן "די אנדערן" - שדים פון אן אלטע צייט, וואס מ'האט שוין לאנג פארגעסן און זינד דערמאנט נאר אלס באבע מעשה'ס - און גרייטן א נייע מלחמה קעגן די מענטשהייט.
מארטין האט געווינען פיר לאקוס פרייזן; א סך ליטעראטור-קריטיקער האבן געלויבט זיין ארבעט פאר אירע רעאליסטישע שטיל און די טיפע, קאמפליצירטע כאראקטער פון די העלדען, וואס זינד נישט פלאך גוט אדער שלעכט.
די פוילישע, וואס געהערן צו דער גרופע פון סלאווישע פעלקער, האבן געגרינדעט איינעם פון די ערשטע פארלאמענטן אין דער וועלט—דער סיים, און האבן געגרינדעט א מדינה וואס איר באציאונג צו מינאריטעטן ווי יידן און דייטשן האט געברענגט א בליאונג פון דער פוילישער און יידישער קולטור אינאיינעם, וואס איז אנגעקומען צו א ביטערן סוף ביי דער חורבן אייראפע, וואס אן אנזיכטיקער טייל פון די אנשרעקונגען זענען פארגעקומען אין דער טעריטאריע פון פוילן.
אין צווישנצייט האט דער רב אין זיין משפחה נישט געלעבט אין גרויס דחקות, ווייל דעם רב'ס געהאלט איז געקומען פון דעם שחיטה שטייער, וואס במשך די דריי יאר איז נישט געווען אין שטאט קיין שחיטה.
הרב חיים דוד האט אויך פארמאכט די פריוואטע חדרים פון די מלמדים, וואס האבן געוואלט לערנען נאר מיט די קינדער פון די גבירים אין שטאט, און נישט די קינדער פון די ארעמע לייט וואס האבן נישט געקענט צאלן אסאך שכר לימוד.
ביאגראפיע חיים דוד איז געבוירן אין תרכ"ד אין זשעלעכאוו, לעבן לובלין, צו זיין פאטער ר' נפתלי צבי הירשל, א חסיד פון רבי לייבעלע אייגער פון לובלין און א תלמיד פונעם חידושי הרי"ם.
אנדערע מערקווירדיגע פירמעס זענען די באן סיסטעמען אינזשעניריע פירמע באמבארדיר טראנספארטאציע וואס פאבריצירן באן שינעס פארצייג ביי די דארבי קארעטע און וואגאן זאוואד, און אלסטאם וואס פאבריצירט גרויסע קראפט פלאנט קעסלען און היץ אויסבייטערס.
פון 1922 איז סינפֿין ליין געווען די היים פון דעם 250,000 קוואדראט מעטער ארט פון אינטערנאציאנאלע פארברענונג; לכתחילה פלעגן זיי פאבריצירן מאשינעריי פארן אויטאמאטישן צעפירן פון צעשטויבטן ברענשטאף צו הרובעס און בוילערס.
דארבי אינדוסטריעלער מוזיי, וואס געפינט זיך אין דארבי סילק מיל, און ווייזט די אינדוסטריעלע ירושה און טעכנאלאגישע דערגרייכונג פון דארבי, כולל ראלס רויס עראפלאן מאטארן, באנען, גראבן און גיסערייען.
דארבי מוזיי און קונסט גאלעריע ווייזט מאלערייען פון זשאסעף רייט, אויך שיין קעניגליכע קרוין דארבי פארצעליי, נאטירלעכע היסטאריע, לאקאלע פאלקן און ארכעאלאגיע.
ווען זיינע געשעפטן זענען דורך געפאלן איז ער אריבער וואוינען קיין לעמבערג, דארט האט ער קענען געלערנט דעם גאון דער פרי מגדים, מיט וועמען ער איז געווארן שטארק באפריינדעט.
אין לעמבערג האט רבי יהודה זיך אפגעגעבן מיט דעם דרוקן פון זיין ברודער'ס ספר, דעם קצות החושן, צו וועמען ער האט צוגעלייגט זיין אייגענעם ספר דעם קונטרס הספיקות.
זיינע קעגנערס די קאסאווער חסידים האבן זיך אבער נישט געוואלט אונטערגעבן און האבן פארביטערט רבי אלעזר ניסן דאס לעבן אויף פארשידענע וועגן, און האבן אים בארעדט און פארשפרייט אויף אים פארשידענע שמועות.
דער קאמף האט דערגרייכט זיין שפיץ ווען רבי אלעזר ניסן האט אוועק געשטעלט דעם שוחט פון קרעטשינאוו, וויבאלד ער האט נישט בודק געווען די סימנים נאך דער שחיטה.
דער ר' משה שוחט איז געווען פון די קאסאווער חסידים דערפאר האבן זיינע קעגנערס זיך אנגענומען פאר דעם שוחט, האט רבי אלעזר ניסן פארלאזט די שטאט סיגעט אין יאר ה'ת"ר און איז צוריק געפארן קיין אוהעל.
דערגעגן האט די פאמיליע כהנא געוואלט מען זאל אויפנעמען הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, א זון פון דעם באקאנטן רב פון אוהעל רבי משה טייטלבוים, דער "ישמח משה".
עס ווערט דערציילט אז דער גביר ר' קלמן כהנא וואס איז געווען א יונגערמאן אויף קעסט ביי זיין שווער ר' פנחס סאמאטאר אין אוהעל, פון דעם רב'ס שטוב מענטשן, איז געווען דער גאנצער אנפירער פון דעם קאנדידאטור.)
ס'איז געשיקט געווארן א דעלעגאציע פון סיגעט קיין אוהעל צו דעם ישמח משה, ער זאל שיקן זיין זון אלס רב, דער ישמח משה האט זיי מיט געגעבן א בריוו גערוכט צו די פרנסים, וואו ער בעט מען זאל אויפנעמען זיין זון רבי אלעזר ניסן אלס רב.
רבי יוסף האט אויך נישט געלעקט קיין האניג אלס רב, זיינע קעגנערס האבן אים פארביטערט דאס לעבן, מיט דער אויסרייד אז רבי יוסף איז נישט גענוג תלמיד חכם צו קענען דינען אזא שטאט ווי סיגעט.
א קאמף האט אויסגעבראכן איבער א שאלה אין הלכה ווען א יידינע האט געזאלצן פלייש מיט פודער אנשטאטס זאלץ, רבי יוסף האט עס מתיר געווען און רבי יהודה מודרן - איינע פין די גאונים פין זיין דור - האט געהאלטן אז ס'איז אסור, ווען רבי יוסף האט געזען אז די גדולי ישראל האלטן נישט מיט אים, איז ער געווארן צובראכן ביי זיך.
ווען ס'האט זיך אנגעהויבן צו פארמערען דאס יידישע באפעלקערונג אין די מארמארושער שטעטלעך און דערפער, האט רבי מענדל געזארגט ס'זאל זיין פאסיגע און ערליכע יידישע וועגווייזערס אין די אלע ערטער.
אין די צוויי גרעסערע שטעט, בארשא און אויבער ווישעווע האט ער אריינגעשטעלט אייגענע רבנים, און אין די קלענערע דערפלעך האט ער אריינגעזעצט שוחטים און מלמדים, געמאכט סטאטוטן, ארגאניזירט מנינים צו דאווענען.
רבי צבי בן רבי משה אברהם, ה'תקי"ט - ה'תקל"א רבי יהודה כהנא-העלער, ה'תקס"ב - ה'תקע"ט רבי מנחם מענדל שטערן, ה'תקע"ט - ה'תקצ"ד רבי אלעזר ניסן טייטלבוים, ה'תקצ"ד - ה'ת"ר רבי יוסף שטערן, ה'ת"ר - ה'תרי"ח רבי יקותיאל יהודה טייטלבוים, ה'תרי"ח - ה'תרמ"ג רבי חנניה יו"ט ליפא טייטלבוים, ה'תרמ"ג - ה'תרס"ד רבי חיים צבי טייטלבוים, ה'תרס"ד - ה'תרפ"ו רבי יקותיאל יהודה טייטלבוים הי"ד, ה'תרפ"ו - ה'תש"ד
רבי מענדל איז געבוירן צו זיין פאטער רבי שמואל בן רבי מרדכי שטערן, אין דראגאמירעשט, אין יאר ה'תקי"ט, ער האט געלערנט תורה אין גאליציע, בעיקר ביי זיין רבי הרב יעקב לינדנבוים רב אין ליסא, דער חוות דעת.
ער האט געפירט א שארפן קאמף קעגען דער ערשיינונג פון די שבתי-צבי'ניקעס און פראנקיסטן אין שטאט, א קאמף וואס האט געברענגט פאר די יידן אין שטאט און ספעציעל פאר אים פיל פראבלעמען.
רבי צבי הערש איז געווען פריער רב אין ראדוויל, פוילן, ס'איז נישט קלאר פארוואס ער האט דארט איבערגעלאזט דאס רבנות, און אנגענומן דאס רבנות אין סיגעט וועלכע איז דעמאלס געווען זייער א קליין שטעטל.
זיין איידעם שרייבט אז רבי מענדל האט איבערגעלאזט אסאך חיבורים , אבער ס'איז נאר געדרוקט געווארן איין גרויסער חיבור דער ספר דרך אמונה על התורה, אין דריי בענדער.
ער פארט דורך דעם קאסמאס און די צייט אין זיינער צייט-רייזנדע פארמיטל, די טארדיס (, ענגלישע ראשי תיבות פון , "צייט און רעלאטיווע אויסמעסטונג אין קאסמאס") מיט זיין באגלייטערין, א יונגע מענטשליכע פרוי פון דער ערד.
די סעריע האט באקומען הויכע איינשאלטקוואטעס זייט די אנהייב: אין תשכ"ד-תשכ"ה האט יעדע פאלגע צווישן ניין און פערצן מיליאן צושויער, און אין תשל"ט ארום זעכצן מיליאן.
די סעריע איז די לענגסט-לויפיקע און ערפאלגרייכסטע פראגראם פון דער וויסנשאפטליכע פאנטאזיע זשאנער, לויט דער גינעס בוך פון וועלט-רעקארדן, און האט א גרויסע איינפלוס אויף דער בריטישער פאלקס-קולטור.
דאָקטאָר הו (ענגליש: ; ווארטליך אין יידיש: דאקטאר וועמען, באדייט אויף ענגליש: וועלעכר דאקטער?) איז א בריטישע וויסנשאפטליכע פאנטאזיע טעלעוויזיע סעריע, געשאפן און פראדוצירט דורך דעם בי בי סי קאנאל.
זייער ערשטער זון, הארי, אנגעהויבן אַקטינג אין דער עלטער פון 13 אין דער שפּיל די פּינטעלע ייד , איז געווארן אַ דירעקטאָר פון די פעדעראלע טעאַטער 'ס ייִדיש טעאַטער פּראָיעקט און דירעקטעד זייַן פאטער אין פילמס די אידישע מלך ליר און די בר מיצוואַ בוי .
זייער רגע זון, באקאנט ווי מיקי, האט נאָך זייַן פאטער 'ס ראָומאַנסינג וועגן און ראָמאַנסעד 2 פרויען אין דער זעלביקער צייַט וואָס געפירט צו אַ דראַמאַטיק מורדער-אַטטעמפּט/סויסידע אין 1931, רעמאַניסאַנט פון זייַן אַנט עמאַ טהאָמאַשעפסקי פינקעל ס נאָוטאָריאַס 1904 ייסעק.
ביידע מיקי און זייַן אַנט עמאַ האבן לינקס געליימט דורך די געפרוווט רציחה דורך ייפערטזיכטיק מאַטעס און ביידע שפּעטער געשטארבן פון קאַמפּלאַקיישאַנז שייַכות צו זייער ווונדז; עמאַ, פילע יאָרן שפּעטער, אין 1929, און מיקי אין 1936.
עס איז געווען די הצלחה פון באָריס 'גרינהאָרן סקריפּס און בעסי ס שטריך אַקטינג אין זיי אַז געפירט צו בעסי זייַענדיק אָוווערווערקט און באָריס גענומען די געלט און פאַלאַנדערינג.
רעגינאַ אנגעהויבן איר קינסט קאַריערע בייַ די אידישע טעאַטער פון לעמבערג, גאַליציע און האט אין סעפטעמבער 1911 אימיגרירט צו די פאַרייניקטע שטאַטן מיט איר מאַן, אַקטיאָר סיגמונד צוקערבערג.
זי איז געווען די פירנדיקע אַקטריסע אין אַ נומער פון קינאָס דורך באָריס טהאָמאַשעפסקי און איז געווען אַ מיטגליד פון דער יוניאַן פון אידישע אַקטערז אין די פאַרייניקטע שטאַטן.
ביאגראפיע אין 1887, 14-יאָר אַלט בעסי באגעגנט איר צוקונפֿט מאַן ווען זי געגאנגען באַקקסטאַגע בייַ אַ באַלטימאָרע פּראָדוקציע פון עלילות דם דורך אַ ייִדיש טורינג פירמע צו טרעפן די שיין יונג "אַקטריסע" זי האט געזען אויף דער בינע, נאָר צו אַנטדעקן אַז "זי" איז געווען דער 19-יאָר-אַלט באָריס טהאָמאַשעפסקי, און אַז ער איז געווען אויך דער פאַרוואַלטער פון דער פירמע.
אין 1888, איז בעסי אנטלאפן פון שטוב צו פאַרבינדן די טהאָמאַשעפסקי פּלייַערס, און איז געווען געגעבן אַ ינדזשענו ראָלע סטאַרינג אין אברהם גאלדפאדן ס שולאמית, וואָס איז געטאן בייַ די באָסטאָן מוזיק האַלל.
זי גענומען איבער די פאַרוואַלטונג פון דעם מענטשן 'ס טעאַטער אין 1915 און די ווייַטערדיק צייַט די טעאַטער איז ריניימד בעסי טהאָמאַשעפסקי ס מענטשן ס טעאַטער.
איר מעמוואַר, מייַן לעבענס געשיכטע (מייַן לעבן ס געשיכטע: דער דזשויס און טריביאַליישאַנז פון אַ ייִדיש שטערן אַקטריסע), ווי דערציילט צו יי טעננענהאָלז, איז ארויס אין 1915.
טויט און לעגאַט ביידע טהאָמאַשעפסקיס האט פיל צו פאָרעם דער וועלט פון מאָדערן טעאַטער פון די פאַליז צו בראָדוויי און האט אַ אָנהייבן צו פילע אַקטערז, קאַמפּאָוזערז און פּראָדוסערס וואס זענען אויף צו אָנהייבן און אייגן קינאָס און פֿילם סטודיאָס.
בעסי טהאָמאַשעווסקי איז געווען אַ רוסיש-געבוירן אידישע אמעריקאנער זינגערין, אַקטריסע און קאמיקער, אַ שטערן אין ייִדיש טעאַטער אָנהייב אין די 1890ער יארן.
אין 1626 , קלאַריס איז דערוויילט געווארן אַ פארשטייער פון דער קהילה אין דעם פּאַרלאַמענט פון קאַטאַלאָניע, וואָס געעפנט אויף 28 מער קעגן דער אומרויקער פּאָליטישער סיטואַציע נאָך די נייַ מלך פון ספּאַין, פיליפוס יוו , האט ניט ראַטאַפייד די קאַטאַלאַניש קאָנסטיטוטיאָן און געווארן שטייַערדיק .
קאַטאַלאַניש קירך איז ויסגעמאַטערט פון רויאַלטיז און טאַקסיז איז קעגן די פיר פון נאַמאַנייטינג בישאַפּס פון די דייאַסיז פון קאַסטילע אין קאַטאַלאַניש .
פּאַבלאָ איז געווען דער יונגסטער פון פיר ברידער, און זיין עלטערער ברודער, פראַנסעסק, וואס איז געווען אַן אַדוואָקאַט , האט געהאט אַ שטאַרקע השפּעה אויף זייַן ברודערס מהלך צו פאליטיק.
קלאַריס האט באקומען זיין דאַקטעראַט אין ציווילן געזעץ און קאַנאָן געזעץ פון דעם אוניווערסיטעט פון באַרצעלאָנע , וואו ער האט שטודירט צווישן 1604 און 1612.
איליה לוריא איז אַן ישראלדיקער היסטאָריקער אַ מומחה אינעם געביט פון געשיכטע פון דער חסידישער באַוועגונג, ייִדנטום פון מזרח-אייראָפּע און ארץ ישראל אין דער נײַער צײַט.
ער האָט זיך געלערנט אינעם העברעיִשן אוניווערסיטעט אין ירושלים און פאַרטיידיקט דאָרט זײַן דאָקטאָר-דיסערטאַרציע אויף דער טעמע "ליובאַוויטש און זײַנע מלחמות: די חסידות פון חב"ד אינעם קאַמף פאַרן געשטאַלט פון דער ייִדישער געזעלשאַפט אין צאַרישן רוסלאַנד".
איליה לוריא וווינט אין בית שמש און אַרבעט אַלס אונטעריכטער און רעדאַקטאָר אינעם העברעיִשן אוניווערסיטעט, ווי אויך אינעם אוניווערסיטעט פון חיפה (פּראָיעקט אויף צו באַפאָרשן די געשיכטע פון די ייִדן אין גאַליציע און בוקאָווינע).
זי האָט געדאַרפט געשטעלט ווערן אויף דער בינע פונעם מאָסקווער ייִדישן מלוכה-טעאַטער, אָבער זי איז ניט אויפגעפירט געוואָרן צוליב דער ליקווידאַציע פון דעם טעאַטער אין אָנהייב פונעם 1949טן יאָר.
שמואל האַלקין האָט אַקטיוו מיטגעאַרבעט מיט דעם ייִדישן אַנטי-פאַשיסטישן קאָמיטעט און איז געווען אַ מיטגליד אין רעדקאָלעגיע פון זײַן צײַטונג "אייניקייט".
ביאָגראַפיע שמואל האַלקין איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל ראָהאַטשאָוו פון דער מאָהילעווער גובערניע, ווײַסרוסלאַנד, אין דער רוסלענדישער אימפּעריע .
שמואל האַלקין האָט איבערגעזעצט אין ייִדיש לידער פון אלעקסאנדער פּושקין, סערגיי יעסענין, אלעקסאנדער בלאָק, וולאַדימיר מאַיאַקאָווסקי, ווי אויך וויליאַם שעקספּירס טראַגעדיע "דער קעניג ליר".
שמואל האַלקינס אַ שוועסטערקינד איז געווען דער באַוווּסטער ישראלדיקער העברעיִשער דיכטער, שרײַבער און ליטעראַטור-קענער שמעון האַלקין, וועלכער האָט איבערגעזעצט אין העברעיִש אַ סך פון זײַנע לידער.
האט דער רבי געזאגט אז זי זאל מודיע זיין איר שנור אז אלץ וועט זיין אין ארדנונג, און זי וועט אויסוואקסן א בוים וואס טראגט פירות, געזונט אין א לעבן פון ליכטיקייט, און מלכים זאלן ארויסקומען פון איר.
אפשטאם רבי יעקב אשר איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו זיין פאטער, רבי שמואל עוזר קאפף און זיין מוטער מרת שרה חנה בלומא, די עלטסטע טאכטער פון רבי משה מרדכי בידערמאן, לעלאוואר רבי אין ירושלים און תל אביב, א זון פון רבי שמעון נתן נטע, א זון פון רבי דוד צבי שלמה, א זון פון רבי אלעזר מנחם מענדל, א זון פון רבי משה, א זון פון רבי דוד לעלאווער.
זז'5-15 און 142-149 אין אָנהײב פֿון דער צװײטער װעלט־מלחמה איז פּערלע מיט זײַן זון און שנור אַנטלאָפֿן פֿון װאַרשע קײן לעמבערג, װוּ עס איז געװען אַ גרעסערע גרופּע פֿון ייִדישע שרײַבער.
דאָרטן האָט ער פֿאַרברענגט אַ רויִקע צײַט אַפֿילו אױב ער האָט זיך אָנגעטראָפֿן אױף פּראָבלעמען מיט דער סאָװעטן־מאַכט צוליב זײַנע בונדיסטישע שריפֿטן.
װען די נאַציס זענען באַפֿאַלן דעם ראַטן־פֿאַרבאַנד, איז פּערלע צוריק קײן װאַרשע, װוּ ער האָט זיך באַטײליקט אין װאַרשעװער געטאָ אין אומלעגאַלע קולטורעלע און שריפֿטשטעלערישע טעטיקײטן צוזאַמען מיט יצחק שיפּער, הלל זײַדמאַן, יצחק קאַצענעלסאָן אד"גל.
אונטער דער השפּעה פֿון דער נאַטוראַליסטישער שטרעמונג פֿון יצחק מאיר װײַסענבערג האָט פּערלע ביסלעכװײַז אַנטװיקלט אַ מער פּאַרזענלעכן רעאַליסטישן סטיל.
אין די נאַטוראַליסטישע װערק האָט ער באַשריבן דאָס טאָגטעגלעכע לעבן פֿונעם פּױליש־ייִדישן פּראָלעטאַריאַט, פֿון װעלכן ער אַלײן געשטאַמט.
היות ער האָט געאַרבעט װי אַ באַנק־אָנגעשטעלטער, האָט ער געשילדערט געשטאַלטן פֿון דער ספֿערע פֿונעם באַנקװעזן, אַ נאָװענע אין דער ייִדישער ליטעראַטור, למשל, אין דער נאָװעלע "נײַן אַ זײגער אין דער פֿרי" , שפּעטער אַרױסגעגעבן אינעם באַנד אונטער דעם זעלבן נאָמען .
דאָרטן האָט ער אָנגעהױבן צו שרײַבן אונטער דער השפּעה פֿון י.ל.פּרץ און נח פּרילוצקי, װאָס האָט געפֿירט אַ ליטעראַרישן סאַלאָן און געהאָלפֿן פּערלע אַרױסגעבן זײַן ערשטע דערצײלונג, װאָס ער האָט צו ערשט געשריבן אױף רוסיש און שפּעטער איבערגעזעצט אױף ייִדיש.
פּערלעס חשובסטע שאַפֿונג איז דער אױטאָביאָגראַפֿישער ראָמאַן "ייִדן פֿון אַ גאַנץ יאָר" , פֿאַר װעלכן ער האָט באַקומען ליטעראַרישע פּרײַזן.
אינעם צװײטן טײל "די גילדענע פּאַװע: ראמאן אין צוויי טיילן" האָט ער זיך אומדערװאַרטערהײט צוריקגעקערט צום סענסאַציאָנעלן סטיל פֿון שונד; פֿונעם דריטן טײל "גילגולים" געפֿינט זיך דער אײנציקער עקזעמפּלאַר אין דער פּױלישער נאַציאָנאַל־ביבליאָטעק נאָר עס איז נעלם געװאָרן דער סוף.
אין 1926 האָט זײַן פֿרױ זיך גענומען דאָס לעבן און פּערלע האָט אָנגעהױבן שרײַבן אַ סך סענסאַציאָנעלע דערצײלונגען פֿאַר "דער מאָמענט", װאָס ער פֿלעגט אונטערחתמענען ניט מיט דעם אײגענעם נאָמען נאָר מיט דרײַ שטערנדלעך .
פּערלעס ליטעראַרישע שאַפֿונגען ביז צו דער צװײטער װעלט־מלחמה פּערלע איז געװען אַ פּראָדוקטיװער שרײַבער; ער האָט אַרױסגעגעבן דערצײלונגען, ראָמאַנען, קריטישע עסײען און אַרטיקלען כּמעט אין אַלע ייִדיש־שפּראַכיקע צײַטשריפֿטן אין פּױלן.
לעבנסגעשיכטע לעוו בערינסקי איז געבוירן געוואָרן אין 1939 צו זיין פאטער, שמואל בערינסקי, א צושנײַדער, אינעם בעסאַראַבער שטעטל קאשאני (דעמאלט אין באַשטאַנד פון רומעניע, איצט – אין באַשטאַנד פון מאָלדאָווע).
בעת דער סאָוועטיש-דײַטשישער מלחמה איז די משפּחה בערינסקי געווען אין עוואַקואַציע אין טאַדזשיקיסטאַן און אויפן אוראַל און נאָך דער מלחמה זיך אומגעקערט קיין מאָלדאָווע.
חוץ זײַן אָריגינעלער פּאָעטישער שאַפונג אויף ייִדיש און אויף רוסיש, זעצט לעוו בערינסקי איבער דיכטונג פון דײַטש, רומעניש, שפּאַניש, העברעיִש און אַנדערע שפּראַכן אין ייִדיש און אין רוסיש, ווי אויך דיכטונג און פּראָזע פון ייִדיש אין רוסיש.
צווישן אַנדערס האָט לעוו בערינסקי איבערגעזעצט אין רוסיש ווערק פון מאַרק שאַגאַל, דאָרע טייטלבוים, יצחק באַשעוויס-זינגער, מרדכי צאַנין, חיים נחמן ביאַליק, שלמה וואָרזאָגער, מאָטל גרוביִאַן, אהרן ווערגעליס און חיים ביידער.
אלעקסאנדער בעלאָוסאָוו האָט פאַרענדיקט אַ פּעדאַגאָגישן אינסטיטוט אין קוּיבישעוו און געאַרבעט אַלס טעכנישער איבערזעצער פון אייראָפּעיִשע שפּראַכן אין רוסיש.
אויך אין ישראל האָט ער פאָרגעזעצט שרײַבן לידער אויף ייִדיש און פאַרעפנטלעכט זיי אן "ירושלימער אַלמאַנאַך", "אינעם תל-אָביבער אַלמאַנאַך "נײַע וועגן" און אין ניו-יאָרקער "פאָרווערטס".
ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן, איז ער געשיקט געווארן אין ארבייט'ס לאגערן, וואו ער האט געליטן פון פארשידענע מחלות, שטארקע און שרעקליכע ייסורים און מיטגעמאכט זייער א סאך אין יענער צייט.
טראצדעם וואס ער האט זיך געליטן זייער א סאך און האט פארלוירן זיין משפחה, האט ער זיך געראטעוועט, און ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט זיך ענדליך געענדיגט איז ער געווארן רב אין דעם פליטים לאגער אין לימבורג, דייטשלאנד.
ביאגראפיע רבי אברהם דוד איז געבוירן געווארן אין באלעכאוו, א קליין שטעטל אין גאליציע , צו זיין פאטער ר' זלמן לייב שלמה יהודה וועלכער פלעגט דינען אלס א דיין אין פשעווארסק און עטליכע יארן שפעטער זיין אויפגאבע איז געווען אב בית דין פון באלעכאוו; זיין זיידע פון זיין פאטער'ס זייט איז געווען א תלמיד פון רבי יצחק אייזיק אייכנשטיין פון זידיטשויב.
ווען ער איז געווארן דריי יאר אלט איז זיין מאמע נפטר געווארן, און געציילטע יארן שפעטער איז אויך זיין טאטע אוועק, און ער איז אויפגעוואקסן ביי זיין זיידע וואס האט איהם אויפגעצויגן אזוי ווי אן אייגן קינד.
צוזאמען מיט זיין זיידע, האבן זיי זיך אריבערגעצויגן אין גרויסווארדיין, וואו ער איז דערנעטערט געווארן צו רבי ישראל האגער, דער אהבת ישראל פון וויזשניץ, און שפעטער געווארן איינער פון זיינע פראמינענטע תלמידים.
אומגעפער א יאר נאך זיין חתונה האט ער זיך צוריקגעקערט אין גרויסווארדיין און נתמנה געווארן צו דינען אלס א דיין דורך דעם ארטיגן רב פון שטאט רבי פנחס סג"ל צימעטבוים.
פאמיליע יבזיווג ראשון ער האט געהייראט מרת ברכה, א טאכטער פון רבי אליעזר ליפא זילבערמאן, רבי אין ראצפערט, א זון פון רבי משה, רבי אין ראצפערט, און איידעם פון רבי נפתלי האלבערשטאם פון רודניק.
עס האָבן זיי אויסגעפילט באַוווּסטע סאָוועטישע ייִדישע זינגער נחמה ליפשיץ, אנע גוזיק, מיכאל אלכסנדראָוויטש, מיכאל עפּלבוים און זינאָווי שולמאַן.
אין אַפּריל 1950 איז דער דיכטער אַרעסטירט געוואָרן נאָך דעם, ווי ער האָט פאַרעפנטלעכט אין דער געגנטלעכער צײַטונג אַ פּראָטעסט קעגן דעם, וואָס אין די שולן פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט אויפגעהערט אונטעריכטן די ייִדישע שפּראַך.
זומערצײַט 1941 האָט ער פאַרענדיקט די טעאַטער-שול און איז גלײַך אַוועק אויפן פראָנט און האָט געקעמפט ביז מע האָט אים ניט באַפרײַט נאָך דעם, ווי ער איז שווער פאַרוווּנדעט געוואָרן אין 1944.
ער האָט פאַרעפנטלעכט זײַנע לידער אין דער ניו-יאָרקער צײַטונג "פאָרווערטס", אינעם תל-אָביבער ליטעראַרישן אַלמאַנאַך "די גאָלדענע קייט", ווי אויך אין אומלעגאַלע סאָוועטישע ייִדישע אויסגאַבעס .
אין 1970 האָט יוסף קערלער פאַרעפנטלעכט אַן אָפענעם בריוו צו דער סאָוועטישער רעגירונג מיט אַ פאָדערונג דערלויבן די סאָוועטישע ייִדן עולה זײַן קיין ישראל.
זי איז אבער אויך זייער אייגנארטיג‏.‏ ווי א יעדע אנדערע מדינה אויף אונזער כדור, בארימט זיך די אפריקאניש לענדל מיט אירע פארשידענע אינטערסאנטע אייגנארטיגע שטריכן.
שפעטער האט ער זיך געצויגן קיין ברוקלין, אין קרוין הייטס, ער האט געוויילט א תקופה אין סיגעיט, דערנאך בארא פארק ,ווי אויך א תקופה און לאס אנדזשעלעס, און נאך פלעצער, אבער דערנאך האט ער זיך באזעצט אין מאנסי, און געווארן באקאנט אלס א גרויסער רבי.
אין אמעירקע האבען אים צו געהאלפען צוויי באוויסטע מוהלים, הרב אברהם הכהן רמי קאהן זצ"ל באוויסט אלטץ מחבר ספר "ברית אברהם הכהן" זייענדיג זייער א נאנטער מקורב און שטוב מענטש פון דער צדיק, ווי אויכעט הרב החסיד רבי יעקב מרדכי וויינבערגער זצ"ל דער באוויסטער וועלט'ס מוהל מומחה,
פילע אינטערעסאנטע לעגענדעס און וואונדער הערט מען פון זיין לעבן און שאפן, ער איז געווען פארעכענט אלס אן הייליגער געטליכער מאן א קדוש וטהור וואס האט זיך מוסר נפש געווען אין קאמוניסטישן רוסלאנד צו טון מצוות און מל'ען אידישע קינדער אונטער די גרעסטע סכנות.
די פרומע בני-ברק'ער הויכשולע - מבח"ר איז א הויכשולע פאר דעם פרומען עולם ווי טייל פון דער רעוואלוציע פון באַשעפטיגונג און בילדונג ביי די חרדים אין די לעצטע פאר יאר.
אין דער מבח"ר זענען פאַראַן פאַרשידענע לערנען-קורסן פון עטלעכע אוניווערסיטעטן, ווי צום ביישפיל די חיפה אוניווערסיעט, די בר-אילן און די תל-אביב'ער אוניווערסיטעטן.
די מבח"ר האט א ליטווישע-חסידישע כאראקטער, אנדערש פון "המכללה החרדית ירושלים" , וואס ווערט געפירט דורך עדינה בר שלום, הרב עובדיה יוסף'ס טאכטער, וואס ווערט אידענטפיצירט מער מיט דער ש"ס באוועגונג.
די מבח"ר פירט א פאַר-אוניווערסיטעט פארבערייטונג וואס דארט ווערט געלערנט העברעאיש, ענגליש, מאטעמאטיק מיט וויסנשאפט, און פון דארט גייט מען צו צום פסיכאמעטרישן פארער.
אום 19 ערב פסח זענען די דייטשן אריין אינם געטא, זיי האבן פלאנירט צו ענדיגן די אקציע אין דריי טעג, אבער זיי זענען אטאקירט געווארן דורך די אידישע קעמפער ווערנדיג באווארפן מיט ברענעדיגע פלעשער און האנט-גראנאטן פון דעכער און פון פענסטערס די דייטשן האבן געליטן 59 פארלוסטן, צוויי פון זייערע פארפאנצערטע טרעקלעך זענען פארניכטעט געווארן, און זייער פאראויסגאנג האט זיך אפגעשטעלט.
אין יענעם נאכמיטאג האבן צוויי יונגען ארויפגעצויגן די פוילישע און די בלוי און ווייסע פֿאָן פון דער מיליטערישער יידישער פאראייניקונג, און א סימבאלישע אקט אנטקעגן די דייטשן.
זיך באנוצענדיג מיט פייער קאנאנען און פלעשער האבן זיי אנגעהויבן אויפרייסן קעלערן און אפלויף-סיסטעמס, ווי מארעק עדלמאן דערציילט: " דער ים פון פלאמען האט פארפלייצט הייזער און הויפן, סאיז נישט געווען קיין לופט, נאר שווארץ, דערשטיקונג, און רויעך, שווערע ברענענדיגע היץ שטראלענדיג פון די רויטע ווענט און גליענדע שטיינערנע שטיגן." די בונקער קאמפן האבן אנגעהאלטן א גאנצער חודש אין וועלעכער די דייטשע פאראויסגאנג איז פארשטייטערט געווארן.
ווילאנג די אידישע פאמיליעס האבן זיך אויסבאהאלטן אין זייערע אזוי-גערופענע בונקערס זענען די אידישע ארגאניזאציעס פארמישט געווארן אין דירעקטע צוזאמענשטויסן מיט די דייטשן.
כאטש די אידישע ארגאניזאציעס האבן געהאט אסאך פארלוסטן האבן די דייטשן אויך געהאט פארלוסטן, און די דעפארטאציע איז פארהאלטן געווארן מיט אפאר טעג, נאר פינף טויזנט אידן זענען דאן אוועקגעפירט געווארן אנשטאט די אכט טויזנט פלאנירט דורך די דייטשן.
הונדערטער מענטשן אין געטא זענען געווען גרייט צו קעמפן, ערוואקסענע און קינדער, באוואפנט מיט האנט ביקסן, בענזין-פלעשער, און אביסל אנדערע וואפנס אריינגעשמוגלט דורך די אויפשטאנד קעמפער.
רוב פון די אידישע קעמפער האבן נישט געזען אין זייער אקציע א מיטל זיך צו ראטעווען נאר ענדערש אלס א שלאכט פאר די כבוד פון די אידן, און אלס פראטעסט אנטקעגן די וועלטס שווייגעניש.
די אידישע ארגעניזאציעס האבן איבערגענומען קאנטראל פון די געטא און האבן אויפגעשטעלט צענדליגער קאמפס פאזיציעס און האבן עלימענירט א צאל נאצי קאלאברירער אריינגערעכנט יודענראט אפיצירן, יוסף שרינסקי די הויפט פון די יודענראט איז באגאנגען זעלבסט-מארד.
די אויפשטאנד האט זיך אנגעהויבן אום 19טן אפריל ווען די געטא האט אנטזאגט זיך אונטערצוגעבן פֿארן בריגאַדפֿירער יירגן שטרופ, וואס האט אין רעזולטאט באפוילן אונטערצינדן די געטא גאס ביי גאס, עס האט זיך געענדיגט אום 16טן מאי.
די דייטשע פארלוסטן זענען לכאורה געווען ווייניגער ווי הונדערט און פופציג, לויטן נאצישע אפיציר יירגן שטרופ זענען זעכציג דייטשן געהארגעט געווארן און 93 זענען פארוואונדעט געווארן.