polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
דער איינציגסטער יידישע קאמף ארגאניזאציע קאמאנדיר וואס האט איבערגעלעבט, מארעק עדלמאן האט געזאגט אז " די איינציגסטע ווילן זיך אנטקעגן צו שטעלן איז געווען נישט צו לאזן די נאציס דערוויילן די צייט און פלאץ פון אונזער טויט.".
נאך דער גרויסער אקציע פון זומער 1942 און וועלעכע איבער א פערטל מיליאן אידן זענען דעפארטירט געווארן פון דער געטא קיין טרעבלינקע און זענען אויסגעהארגעט געווארן, האבן די פארבליבענע אידן אנגעהויבן בויען בונקערס און אריינשמוגלען וואפנס און אויפרייס מאטריאל צום געטא.
און 1943 איז טיילווייז געלונגען צו באקומען הילף פון די פוילישע ווידערשטאנד גרופעס, דורך אידן מיט אן ארישען אויסזעהן וואס זענען אריבערגעשיקט געווארן צו דער אנדערער זייט וואנט, וואו זיי האבן פארהאנדלט מיט די פוילישע פארטיזאנער גרופעס, און מיט אונטערוועלט גרופעס.
זיי האבן געקויפט ביקסן, גראנאטן, קוילן, און באקומען פונעם פוילישן אלטן מיליטער- וואס איז אויך געווען א פארטיזאן גרופע, אסאך אמוניציע און מאטעריאל אונטערצושטעלן באמבעס, און מינעס.
ער פלעג זאָגן וועגן זיך אַזוי: "לויטן גורל - אַ ייִד, לויט אַ צופעליקייט - אַ פראַנצויז, לויט אַ פּאַפּיר מיט אַ שטעפּל - אַ דײַטש".
ער האָט געשריבן סײַ אויף דײַטש, סײַ אויף פראַנצויזיש, ווי אויך אויף ענגליש, אָבער שעפעריש האָט ער פונדעסטוועגן אָנגעהערט צום דײַטשישן עקספּרעסיִאָניזם, זענענדיק אין אים אַ מין פאַרשפּרייטער פון אידייען פונעם פראַנצויזישן סירעאַליזם.
אבער ער האט דערנאך געהאט גרויס דערפאלג מיטן בארימטן חזן יאסעלע ראזנבלאט, און דאן מיט אנדערע גרויסע וועלט-בארימטע קונסטלער ווי: פיאָדאָר איוואַנאָוויטש שאַליאַפּין, אפרים צימבאליסט, ראָזאַ ראָאיסא און דזשארדזש דזשעסל.
אינהאלט דער בוך איז צעטיילט אין צוויי טיילן: אין די ערשטע שרייבט ער זיין לעבנס איבערלעבונגען אנגעפאנגען פון זיין קינדהייט אין שטעטל מיקאלייעווע, ווילנער גובערניע, און דערנאך זיין פאמיליע'ס אריבערציען קיין אמעריקע.
וואו ער האט צוליב זיין גרויס אינטערעסע אין יודישער קונסט און מוזיק אנגעפאנגען מיט זיינע חלומות צו וועהרן אן אימפרעסאריא אין זיין געגנט פון בראָנזוויל און מזרח ניו יארק.
און ווי ביים צווייטן אויסגאבע האט א קריטיקער אנגעשריבן אן אומפריינדליך ארטיקל און ער איז דעריבער געווען געצוואונגען צו גיין פּעדלען איבער די סטעיטס מיט קראוואטן און שניפסן.
ביי די 17 יאר האבן זיין עלטערן אים געשיקט אין אמעריקע וואו ער האט געלערנט זיבן יאר אין ישיבה תורה ודעת ביי ר' פייוול מענדלאוויטש, הרב ראובן גראזאווסקי, הרב יעקב קאמענעצקי, הרב משה שיסגאל און הרב גדליה שארר.
שפעטער איז געווארן דירעקטאר פון מנורה עלעמענטארע שולע, און האט געהאט שטעלעס אין דער שולע, חשמונאים, באבאווער חדר, וויזשניצער חדר און אויך עטלעכע חדרים פון ק"ק כנסת ישראל אין לאנדאן.
דורך זיין ארבעט אין די חדרים, איז ער עןסק געווען אין מקרב זיין קינדער פון שטובן וואס זענען ווייט פון עכטער יידישקייט, אין א צייט פאר מען האט געהערט פון דער "קירוב" באוועגונג.
ווען מען האט אויפגעשטעלט די בית יעקב עלעמענטארע שולע אין גאלדערס גרין איז ער געווען דער עצה־געבער וואס האט געהאלפן אז מען זאל אויפשטעלן די שולע אויף פעסטע יסודות.
אָסיפּ עמיליעוויטש מאַנדעלשטאַם‎‎ , באקאנט אויף יידיש ווי יוסף מאנדלשטאם, איז געווען איינער פון די גרעסטע רוסישע דיכטער פונעם 20טן יאָרהונדערט, אַ ייִד לויט דער אָפּשטאַמונג.
זײַנען לידער פלעגן זיך באַווײַזן אין ייִדישע צײַטשריפטן און צײַטונגען פון פּוילן, ארץ-ישראל, פאַרייניקטע שטאַטן און אַנדערע לענדער ("ליטעראַרישע בלעטער", "צוקונפט", "מאָרגן-ישראל", "פּראָלעטאַרישער געדאַנק" .
זינט ישראל איז אומאָפּהענגיק געוואָרן האָט ער רעגולער געשריבן אין דער תל-אָביבער צײַטונג "לעצטע נײַעס" און פאַרעפנטלעכט זײַנע לידער אין דער צײַטשריפט "די גאָלדענע קייט".
אַלס דיכטער האָט יוסף פּאַפּיערניקאָוו דעביוטירט אין דער עלטער פון 16 יאָר מיט אַ ליד "דאָס פעלד", וואָס איז פאַרעפנטלעכט געוואָרן אינעם פערטן באַנד פונעם וואַרשעווער ליטעראַרישן מאָנאַטשריפט "יודישע זאַמעלביכער".
שוין אין דער פריִער יוגנט האָט ער זיך דערנעענטערט צום סאָציִאַליסטישן ציוניזם און אין אָנהייב 1920ער יאָרן איז ער געוואָרן אַ מיטגליד פון דער פּאַרטיי לינקע פּועלי-ציון, וועלכע האָט באַטראַכט די הײַנטצײַטיקע ייִדישע ליטעראַטור ווי אַ וויכטיקן און אפילו צענטראַלן עלעמענט אין דער ייִדישער זעלבסט-אידענטיפיקאַציע.
לעבנסגעשיכטע יוסף פּאַפּיערניקאָוו איז געבוירן געוואָרן אין דער משפּחה פון שמואל פּאַפּיערניקאָוון, אַ משכיל און אַ ציוניסטישן טוער, וועלכער האָט געצויגן זײַן חיונה פון אַ יאַטקע.
דאָס ייִנגל האָט געהאַט אַ שיינע שטימע און אין דער עלטער פון 8 יאָר איז ער אָנגענומען געוואָרן אינעם באַרימטן כאָר פון דער שול אויף טלאָמאַצקע-גאַס אונטער דער אָנפירונג פונעם חזן גרשון סיראָטע.
יוסף פאַפּיערנינקאָוו לידער האָבן איבערגעזעצט אין העברעיִש אַזעלכע באַרימטע ישראלדיק דיכטער ווי יעקב פיכמאַן, נתן אַלטערמאַן, אלכסנדר פּען, ווי אויך אַנדערע.
אין 41 האָט דער רוימישער קיסר קלאַודיוּס איבערגעגעבן אונטער דער מאַכט פון הורדוס בן אַריסטובוּלוס די קעניגרײַך פון כאַלקיס, וועלכע האָט געהאַט אַ געמישטע באַפעלקערונג.
צוזאַמען מיט זײַן ברודער אַגריפס דעם ערשטן, וועלכער איז געוואָרן דער מלך פון יהודה, האָט הורדוס בן אַריסטובוּלוס זיך דערשלאָגן פונעם אימפּעראַטאָר קלאַודויוּס אַרויסגעבן אַ געזעץ, וועלכער האָט גאַראַנטירט רעכט און ייִדן אויסער די גרענעצן פון ארץ-ישראל.
אינעם יאָר 7 פאַר דער נײַער צײַטרעכענונג האָט הודרוס פאַרלאָרן זײַן פאָטער אַריסטובוּלוס, וועלכער איז הינגערריכט געוואָרן לויט אַ באַפעל פונעם מלך הורדוס דעם גרויסן.
הורדוס בן אַריסטובוּלוס (15 פאַר דער נײַער צײַטרעכענוג – 48 פון דער נײַער צײַטרעכענונג) איז געווען אַ מלך פון כאַלקיס, אַ קליינע מלוכה אויפן דרום-מזרח פון איצטיקן לבנון.
די עניינים געשמיסט זינד געווען די תקנות פון די געפלאנטע לאנדישער ארגאניזירונג, די אויסבילדונג פון קינדר - די רעגירונג האט קורץ פריער, אום ג' תמוז, אן אלגעמיינע שולפליכט געזעץ אנגענאמן - און אנדערע פארוואלטונג'ס זאכן.
אום כ"ב שבט ה'תרכ"ט האבן די ארטאדאקסן געמאכט אן אולטימאטום: די קאנגרעס זאל דעקלערירן וואס אלע תקנות וועט זיין געגרינדט "אויף די תורה און תלמוד, ווי זי איז מפרש געווען אין שולחן ערוך." היסטאריקער יעקב כ"ץ גלויבטע וואס דער אולטימאטום איז געווען א רייצונג, צו באווייזן דאס די זאמלונג מאכט א רעליגיאזע נייטונג, און אזוי וועט זי האבן אן אנלאס צו ארויסטרעטען.
דער קאנגרעס פרעזידענט, הירשלער, האט אפגעזאגט די אולטימאטום צו בריינגען קיין וואל; ער האט געזאגט עס איז א רעליגישע זאך, און זי האבן נישט די אויטאריטעט דאס צו שמיסען.
דער נעאלאגישע ר' יעקב שטיינהארט נאנטע די פרומע "חסידים שוטים" וואס זענן זעלבסט פארבלאנדזשען פון די שו"ע און "בודה חומרות מלבו." צווי טאגע שפעטער, אום כ"ד שבט, האט ליב האלענדער געפראגט אין זיין רעדע "אלס די רבנים זינד נישט קלוג גענוג צו האנדלען אונע שיטות קאפירט פון די לענדער ביסמארק'ס?", א רמז פאר רש"ר הירש'ס שטיצונג.
די ארטאדאקסישע דעלגירטן וואס האט געבליבן, ווי הילדעסהיימער, האבן מצליח געווען די זעמינאר פראגע אפווארפן, מיט די טענה וואס דאס איז אויך א רעליגיעזע זאך.
אום ניסן ה'תרכ"ז, א קליינע גרופע פון פרומע אין פעשט האבן געגרינדעט "שומרי הדת" - די פאראיין וואס איז געשטאנען אין שפיץ פון דעם ארטאדאקסישן קאמף קעגן דעם קאנגרעס.
די פאראיין מיטגלידער זענען געווען אום מייסט מאדערנער; ר' עקיבה יוסף שלעזינגער, חתן פון ר' הלל און א גרויסע קנאי, האט זיי גערופן "שומדי הדת." דאס איז געווען א גרויסע געשפּעט, שרייבט סילווער, אז די טיילונג - געפאדערט פון די קנאים - איז געווען באווערן דורך אירע גרויסע פיינד, די מאדערנע.
"שומרי הדת" זענען געווען בעאיינפלאסט אויך פון דער רב שמשון רפאל הירש אין דייטשלאנד, וואס האט געקעמפט צו גרינדען אן אומאפהענגיקע ארטאדקסישע קהילה אין פראנקפורט.
ווי הירש, פראקלאמירט אויך דער נישט-אפיציעלער פירער פון "שומרי הדת", ר' שמשון קרויס, וואס די נעלאגען און די פרומע זענען צוויי פארשידענע רעליגיע, פונקט ווי קאטאליקן און פראטעסטאנטן, און דעריבער זאלן די ארטאדאקסן זעלבסטשטענדיק זיין.
"שומרי הדת" האט געמוזט פארמיטלען איבער די גרויסע אונטערשייד אין די פרומע לאגערן: די חסידים האבן מורא פון ר' ירמיהו לעוו און די נישט-חסידישע רבנים ; די מאדערנער האבן מורא פון די קנאים.
נאך וואס די פאראיין האט פאבליצירט א קריאה קעגן א נייע ארטאדאקסישע שול אין קאשוי וואס איז נישט אנגעפאסט די מיהאלאוויץ תקנות, מוזטע קרויס א בריוו שיקען צו דער ברויגעזר הילדעסהיימער: ער האט געשריבן וואס ער זעלבסט איז גאנץ פאר די שיטה פון דעם רב, און גלויבט אויך וואס די חסידים זינד א סכנה "אזוי גרויס פונקטליך ווי די נעאלאגן", אבער ס'נישטו קיין ברירה און מ'דארף זיך פאראייניקען, "מפני מראית עין", צוליב די קאנגרעס.
אום ט'-י' כסלו ה'תרכ"ו האט ר' הלל געהאלטן א רבנישע זיצונג אין מיהאלאוויץ, וואס האט ארויסגעגעבן תקנות וואס האבן פאַרווערט הערן דרשות אין "לשון אומות העולם", אריינקומען אין בתי כנסיות ווי די בימה איז נישט געווען אין מיטען דעם זאל אדער וואס האבן געהאט אנדערע שינויים.
אין דער זעלבער צייט האט הרב הילדעסהיימער געשטיצט די נעאלאגישע פארשלאג צו גרינדען א מאדערנע סעמינאר פאר רבנים; ער האט געגלויבט אז עס איז נישט צו פארמיידן, און ס'עט זיין בעסער צו פאָדערן דאס די גייסט פון די אינסטיטאָט זאל זיין פרום.
סילווער האט אפגעטיילט די פרומע רבנים אין אונגארן אין דריי מחנות: די קנאים, געפירט פון ליכטנשטיין, וואס האבן אונטערגעשריבן די מיהאלאוויץ תקנות; די מילדע, געפירט פון הילדעסהיימער, וואס האבן געשטיצט די סעמינאר; און די הויפט-שטראָם , וואס האט אריינגענימען רבנים ווי מהר"ם שיק, אברהם שאג-צוועבנער, כתב סופר, ירמיהו לעוו און אנדערע.
די הויפשטארם רבנים זענען געווען קעגן די מיהאלאוויץ תקנות - פיר מאנאטן בעפאר דעהם קאנפערענץ, שרייבט דער מהר"ם שיק צו ר' הלל אז ס'נישטאָ א הלכה'דיגער איסור אויף האלטן דרשה אין דייטש אדער אנדערע גוי'אישע שפראכן - און אויך קעגן די סעמינאר.
אום ה'תרכ"ג, האט דער היסטאריקער און תנ"ך פארשער צבי הירש גרעץ באשטעטיקט וואס אין ישעיהו נ"ג האט דער נביא נישט געמיינט וואס א משיח וועט קומען, זאנדערן וואס עם ישראל וועט זיך אליין גואל זיין.
אין דער גרויסע סקאנדאל וואס האט דעמעלט'ס פאסירט - א וויכטיקע מייל-שטיין וואס האט שארף אויסגעטיילט צווישן די השקפה פון די מאדערן ארטאדאקס און די פאזיטיוו-היסטארישע שולע פון ר' זכריה פרענקעל, דער פארלויפער פון קאנסערוואטיוו יידנטום - האבן לעף און די אנדערע נעאלאגן אינטערגעשטיצט גרעץ.
זיי האבן געהאט א גרויסע השפעה אין מיטעל-אונגארן, ווו די קהילות, צום ביישפיל אין פעשט און סעגעד, זענען געווען רעלאטיוו ניי און די מייסטע יידן זענען אסימילירט געווען אין די אונגארישע געזעלשאפט.
אין די צפון פון די קעניגרייך, ווו די געמיינדעס זינד געווען א סאך עלטער, בלייבען די יידן פרום: אין אויבערלאנד - בורגנלאנד און מערב סלאוואקיי - די ארטיגע יידן האבן געשטאמט פון עסטרייך און מעהרן און זענען געווען רעלאטיוו מאדערן; אין אונטערלאנד האבן די יידן געשטאמט פון גאליציע, זיי זענען געווען ארעם, צוריקגעשטאנען און בעאיינפלוסט פון חסידות.
אום כ' אדר א' ה'תרכ"ז האבן די פרנסים פון דער פעסטער קהילה, וואס איז געווען א פעסטונג פון נעאלאגיע, באזוכט דעם נייעם מיניסטער פון רעליגיע, יודזשעף עטוועש.
זי האבן עמפאהלען וואס, צוליב די קאמנעדע עמאנציפאציע, די יידן זאלן האבן א לאנדישער פארטרעטער-ארגאניזירונג, און דאס א קאנגרעס מיט פארטרעטער פון אלע קהילות אין אונגארן זאל זיך איינזאמלען אים צו אויפשטעלן.
אלע ארטאדקאסן, אפילו הילדעסהיימער, האבן געגלויבט אז די קאנגרעס איז א נעאלאגישע פאלשע שטיק וואס וועט זיי געבן שליטה איבער אלע יידן אין די קעניגרייך.
די פעשט פרנסים און אנדערע וואס האט געשטיצט די קאנגרעס האבן באשטאנען אז די זאמלונג האט נישט צו טון מיט רעליגיע, און קיין רעליגיעהזע זאכן וועלן נישט געשמיעסט ווערן, נאר די טעכנישע פארוואלטונג פון די קהילות.
אין דעם קעניגרייך פון אונגארן - די היינטיקע אונגארן, סלאוואקיי, בורגנלאנד, זיבנבערגן, קארפאטארוס און נאך - האט זיך אן אָרטליכע רעפארם-באוועגונג פארמירט ארום ה'תק"ץ-ה'תר"י, די נעאלאגן.
די וויכטיקסטע נעאלאגישע רב, יהודה ליב לעף , האט אָפּגעוואָרפן די פארשלאגן פון די דייטשע רעפארמער ר' אברהם גייגער און ר' שמואל האלדהיים, די אינטעלעקטואלישע פארלויפער פון היינטיקע רעפארם יידנטום.
ווען האלדהיים'ס תלמיד ר' יצחק איינהארן האט געגרינדעט א קהילה אין פעשט אם ה'תר"ח, ווו מ'האט אבגעשאפן די ברית מילה און אריבערגעפירט שבת קיין זונטאג, האבן זיי לעף און זיינע אנהענגער גערודפט: זיי האבן געזאגט איינהארן און זיינע קהילה האבן זיך "מוציא געוועהן פון כלל ישראל".
אויך די פרומע זענען נישט געווען גלייכפאָרמיק: אין דעם מאדערניזירטן אויבערלאנד, ווי די השפעה פון דער דייטשער קולטור איז געווען שטערקער פון די אונגארישע, האט די השקפה פון תורה עם דרך ארץ געהאט א סאך אנהענגער, געפירט פון הרב עזריאל הילדעסהיימער פון אייזנשטאט.
זיי זענען געפירט געווארן דורך רבי הלל ליכטנשטיין, וואס האט געגלויבט אז הילדעסהיימער און די מאדערן ארטאדאקס זענען נאך ערגער פון די רעפארמער, ווייל זי בריינגען השכלה אריין מיט די פארקליידונג פון פרומקייט.
פון י' ביז י"ט כסלו ה'תרכ"ט איז אין פעשט געהאלטן געווען א גרויסע זאמלונג פון 200 פרומע רבנים, אום צו ענטשיידן אירע פאליטישע ריכטונג אין די קאנגרעס.
אין דעזיגער מאמענט, טויכטע מהר"ם שיק אלס פירער דער ארטאדאקסן, אפילו וואס ער האט קיין אפיציעלע אמט: ער האט ענטשידעט וואס מ'דארף שיקען די רעגירונג א דעקלעראציע וואס די פרומע וועט נישט אננעמען די קאנגרעס-באשלוסן אז זי וועט נישט פאסן די הלכה ווי אירע רבנים זי מפרשים זיין.
ביזן סוף פון דעם 18טן יארהונדערט האבן די יידישע געמיינדעס אין אייראפע געהאט א ברייטע געריכטליכע אויטאנאמיע, און די בתי דין האבן געקענט די הלכה שטרענג ארויפצווינגען אויפן עולם.
די מאדערניזירונג, אויפקלערונג און ארבאניזאציע האבן די טראדיציאנעלע יידישע געזעלשאפט שארף אומגעוואנדלט, און געמאכט דעם וועג ברייט פאר א רעפארם אין יידישקייט.
קעגן די רעפארמיסטן, ווי ר' אהרן חורינער, זענען געשטאנען דער חת"ם סופר און אנדערע רבנים, וואס האבן געזוכט דעם אלטן דרך צו אָפּהיטן ?אונע די בעפוגניסע?
די טיילונג אין אונגארן איז געווען די אפיציעלע צעשפליטערונג פון די יידישע געמיינדעס אין דעם קעניגרייך פון אונגארן צווישן ה'תר"ל און ה'תרל"ב, צו ארטאדאקסישע, נעאלאגישע און שטאַטוסקווא קהילות.
הרב שלום משה הלוי אונגאר איז דער זון פון הרב שמואל דוד אונגאר פון נייטרא, סלאוואקיי, און האט געדינט די נייטרא רבנות פון זיין טאטנ'ס הסתלקות אום אדר תש"ה און שפעטער אין ניו יארק אלס רב פון נייטרא יישוב אין מאונט קיסקא פון איר גרינדונג אין יאר תש"ט ביז זיין פטירה אין תשס"ג.
קומענדיג אין די יארן פון שידוכים האט ער חתונה געהאט מיט די טאכטער פון הרב שמחה נתן גרינבערג - אב"ד קעזמארק און האט זיך באזעצט אויפן שווערס קעסט אין שטאט קעזמארק.
ביים חורבן אייראפע אין יאר תש"ב ווען די דייטשן זענען אריין אין סלאוואקיי איז ר' שלום משה אנטלאפן קיין בודאפעסט ווי ער האט פיל גע'שתדל'ט פאר אידנ'ס וועגן, ער איז דערפאר געווארן איינגעזעצט אין תפיסה אויף א שטיק צייט.
נאך זיין באפרייאונג איז ער צוריקגעפארן אויף נייטרא, און שפעטער איז ער צוזאמען מיט זיין פאטער אנטלאפן צו די וועלדער פון באנסקא ביסטריצא וואו זיין פאטער איז נפטר געווארן, און ער האט אים צייטווייליג באערדיגט.
זיין יוגנט שלום משה איז געבוירן צו זיין פאטער שמואל דוד און זיין מוטער מרים לאה אונגאר אין חודש חשון ה'תרע"ו אין שטאט טירנוי וואו זיין פאטער איז דאן געווען רב.
רבי שלמה זלמן איז געווען דאס ערשטע קינד געבוירן אין דעם שערי חסד פערטל פון ירושלים געגרינדעט דורך זיין זיידן הרב שלמה זלמן פרוש, נאך וועמען ער האט געהאט א נאמען.
זיין פאטער איז געווען הרב חיים יהודה לייב אויערבאך, ראש ישיבה פון דער מקובלים ישיבה שער השמים, א זון פון רבי אברהם דוב אויערבאך פון טשערנאוויץ; ער האט געשטאמט פון הרב אברהם דוב בער אויערבאך , וואס איז געווען אן איידעם פונעם תולדות יעקב יוסף פון פאלאנע און א מחותן פונעם בעל שם טוב).
הרב אויערבאך האט געלערנט אין ישיבת עץ חיים, וואו ער איז געווארן א תלמיד מובהק פון הרב איסר זלמן מעלצער, וואס האט געגעבן א הסכמה אויף זיין ספר מאורי אש, וואס איז פארעפנטלעכט געווארן אין תרצ"ה; אויך ברענגט ער רבי שלמה זלמן אין זיין ספר אבן האזל.
דער ספר מאורי אש, וועגן ניצן עלעקטריע שבת, וואס ער האט ארויסגעגעבן ביי דער עלטער פון 24, האט זוכה געווען אויך צו הסכמות פון הרב אברהם יצחק הכהן קוק, הרב אבא יעקב הכהן באראכאוו און הרב חיים עוזר גראדזענסקי.
פון תרצ"ה האט ער געלערנט נאכמיטאג אינעם כולל של הרב הירש פסח פראנק, "מדרש בני ציון", וואו מ'האט עוסק געווען אין סדר זרעים און הלכות מצוות התלויות בארץ.
נאך דער פטירה פון רבי יחיאל מיכל שלעזינגער אין תש״ט, גרינדער און ערשטער ראש ישיבה פון קול תורה, האט מען געבעטן רבי שלמה זלמן איבערצונעמען די פירערשאפט פון דער ישיבה.
הרב שלמה זלמן אויערבאך (כ"ג תמוז ה'תר"ע - כ' אדר א' ה'תשנ"ה; 30סטן יולי 1910 - 19טן פעברואר 1995) איז געווען ראש ישיבה פון קול תורה, און פון די חשובסטע פוסקים אין די ת"ש יארן.
מיטן אויפנעמען די געזעץ פון טראנסמיסיע אויטאריטעט, האט באקומען די סטאנציע די נאמען "שידורי קול ישראל לחו"ל ולעולים" און זי איז געווארן ווי א טייל פון טראנסמיסיע אויטאריטעט.
די אידישע אגענטור האט אנגעהובן מיט די "טראנסמיסיעס פאר נייע אימיגראנטן" אין דער יאהר 1948, און זיי זענען געווען באשטימט פאר נייע אימיגראנטן און פאר עליה שליחים אין ציפערן.
אין -11טן מערץ 1950 האט אנגעהויבן צו לויפן קול ציון לגולה אויף ענגליש, פראנצויזיש און אידיש, און ס'איז אויך טראנסמיטירט געווארן מיט קורצע כוואליעס קיין אויסלאנד.
רק"ע (ראשי תיבות פון רשת קליטת עלייה, ווערט צומאל גערופן ווי: ״נעץ פינעף״) איז א ישראלישער מלוכישער ראדיא קאנאל וואס לויפט אין די ראמען פון ישראל שטימע און טראנסמיטירט אויף עטלעכע שפראכן וועלכע זענען נישט אפעציעל אין ישראל .
זי האט זיך מגייר געווען לויט די הלכה און אין 2012 האט זי באקומען סמיכה פון היברו יוניאן קאלעדזש, ווערנדיג פון די סאמע ערשטע סטודענטן צו גראדואירן פון די שולע אלס חזן.
איהר מאמע דיאַנאַ , א דזשורנאליסטקע, ארטיסטקע און אדוואקאט, איז אויפגעוואקסן קאטויליש און געהייראט איהר מאן, יוסף רובין, וואס איז אויפגעוואקסן יודיש.
אין פעברואַר פון 1919 האָבן אין דעם שטעטל אײַנגעאָרדנט אַ פּאָגראָם די אוקראַיִנישע זעלנער פון פּעטליורע און זומערצײַט פון דעם זעלבן יאָר – די רוסישע זעלנער פון דעניקין.
זינט די 20ער און ביז דער מיט פון די 30ער יאָרן פונעם פאָריקן יאָרהונדערט האָט אינעם שטעטל געאַרבעט אַ ייִדישע סאָוועטישע קינדער-שול אויפן נאָמען פונעם 1טן מײַ.
ביזן סוף פון די 20ער יאָרן איז טעטיק געווען א יוגנטלעכע ציוניסטישע אָרגאַניזאַציע בראש מיט י.מאָגילעווסקי, מ.מאָרדוכאָוויטש און י.ראָזינסקי; עס זײַנען דערשינען צוויי ייִדישע האַנט-געשריבענע זשורנאַלן – "דער וועקער" אויף ייִדיש און "גאָלאָס טרודאַ" אויף רוסיש.
צו דער ערשטער פאָלקסציילונג פון רוסלאַנד אין 1897 איז די ייִדישע באַפעלקערונג פון דעם שטעטל אויסגעשטיגן ביז 3166 נפשות, וועלכע האָבן באַטראָפן 39,4 פּראָצענט פון דער גאַנצער באַפעלקערונג.
אין יענעם יאָר זײַנען אין פּיריאַטין געווען דרײַ שול, אַ ייִדישער בית-עלמין, צוויי פּריוואַטע ייִדישע קינדער-שולן פאַר ייִנגלעך און צווי פּריוואַטע ייִדישע קינדער-שולן פאַר מיידלעך און אַ תלמוד-תורה.
קווין האט געהאט הצלחה מיט זייער דעבוט און זייַן נאָכפאָלגן-אַרויף, 'קווין וו' אין 1974, אָבער עס איז געווען די מעלדונג פון 'לויטער האַרץ באַפאַלן' שפּעטער אין 1974 און 'אַ נאַכט אין די אָפּעראַ' אין 1975 אַז פארדינט דער באַנד אינטערנאַציאָנאַלע הצלחה.
די יענער פיטשערד 'באָהעמיאַן ראַפּסאַדי', וואָס איז געשטאנען אלס נומער איין אין די וק סינגגאַלז טשאַרט פֿאַר נייַן וואָכן; עס טשאַרטיד אין נומער איינער אין עטלעכע אנדערע לענדער, און האט דער באַנד זייער ערשטער שפּיץ צען קלאַפּ אויף די יו.
זייער 1977 אלבאם, נייַעס פון די וועלט, אנטהאלט צוויי פון ראק'ס מערסט באקאנטע אַנטהעמס, 'מיר וועט שטיין איר' און 'מיר זענען די טשאַמפּיאָנס'.
דורך דער פרי 1980 ס, קווין זענען איינער פון די גרעסטע סטאַדיאָן ראק באַנדס אין דער וועלט, און זייער פאָרשטעלונג אין 1985 ס לייוו עיד איז פאררעכנט ווי איינער פון די גרעסטע אין ראק געשיכטע.
פֿרעדי מערקורי (דעמאָלט באקאנט דורך זיין געבורט נאָמען פון פאַרראָך 'פרעדי' בולסאַראַ) איז אַ פאָכער פון שמייכל, און זיי ערמוטיגט צו פרובירן מיט מער פרטים בינע און רעקאָרדינג טעקניקס נאָך סטאַפעלס אָפּפאָר אין 1970.
זינט דעמאָלט, האבן מייַ און טיילער זעלטן געטאן צוזאַמען, אַרייַנגערעכנט אַ מיטאַרבעט מיט פאולוס ראָדגערס אונטער דעם נאָמען קווין + פאולוס ראָדגערס וואָס האט זיך געענדיקט מאי 2009.
ער איז געבוירן געוואָרן 1905 אין דער שטאָט סלאָנים פון דער גראָדנער גובערניע (דעמלט – אין באַשטאַנד פון דער רוסלענדישער אימפּעריע, איצט – אין באַשטאַנד פון ווײַסרוסלאַנד).
האַרבסטצײַט אין 1923 איז דער דיכטער אומלעגאַל איבערגעגאַנגען די סאָוועטישע גרענעץ כדי קומען צו זײַן פאָטער, וועלכער האָט געאַרבעט אלס בארג-אינזשעניער אין באַקו.
דאָרט האָט האָט ער פאַרדינט אויפן לעבן מיט אונטעריכטן העברעיִש און מיט פאַרעפנטלעכן דערציילונגען און לידער אויף ייִדיש אין דער אָרטיקער ייִדישער פּרעסע.
דאָרט האָט ער געלעבט ביז 1934 און געאַרבעט ווי אַ פּשוטער אַרבעטער אין אַרטעל "עמל", וועלכע איז געגרינדעט געוואָרן דורך דער ציוניסטישער באַוועגונג "החלוץ".
אין 1934 איז חיים לענסקי אַרעסטירט געוואָרן און פאַרמשפּט אויף 5 יאָר פון לאַגערן "פאַר קאָנטררעוואָלוציִאָנערער טעטיקייט" (פאַר דעם, וואָס ער האָט פאַרפאַסט לידער אויף העברעיִש און איבערשיקט זיי אין אויסלאַנד).
איינצײַטיק האָט חיים לענסקי געשריבן לידער אויף העברעיִש און געשיקט זיי קיין ארץ ישראל, וווּ זיי זײַנען פאַרעפנטלעכט געוואָרן אין אַלמאַנאַכן "כתובים" , "גלים" , "מאזניים" און "גיליונות" .
חיים לענסקי האָט אונטערגעהאַלטן אַ קאָרעספּאָנדענץ מיט חיים נחמן ביאַליקן, וועלכער האָט הויך געשעצט דעם טאַלאַנט פונעם יונגן דיכטער און געפּרוּווט העלפן אים פאַרלאָזן דעם ראַטנפאַרבאַנד און עולה זײַן.
אין סלאבאדקע האט ער אויך געהערט שיעורים פון הרב ברוך בער לעבאוויץ, וועלכע זענען געגבן געווארן אין ישיבת כנסת בית יצחק וועלכער האט זיך אויך געפינען דאן אין סלאבאדקע.
אין ה'תש"ה, אויפן געבעט פון הרב שרגא פייוול מענדלאוויטש, האט ער פארלאזט זיין רבנות פאסטאן אין טאראנטא, אין האט אנגעהויבן דינען אלץ מגיד שיעור איו ישיבת "מתיבתא תורה ודעת" אין ניו יארק, אין פלאץ פון דעם פארשטארבענעם מגיד שיעור - הרב שלמה היימאן.
ווען דער קריג האט זיך געענדיגט, איז קאמינעצקי אריבער קיין קרעמענטשאג, וואו ער האט אין כ"ב סיון ה'תרע"ט חתונה געהאט מיט איטא עטיל, די טאכטער פונעם משגיח אין סלאבאדקע, הרב דוב הירש העלער.
ספעציעל האט ער געטון אינעם עניין פון היטן כבוד המת און האט געפועל'ט א סך קעגן די געריכטן און די פאליציי צו באקומען באשטעטיקונגס־דאקומענטן צו פארמיידן פאלמעסן טויטע.
סטרויערן די וועג די אַנטוויקלונג פון די העברעיִש שפּראַך דורך זייַן נאַטור, לויט צו די באדערפענישן און מעגלעכקייטן אין אַלע געביטן פון טעאָריע און פירונג, וואָקאַבולאַר, גראַמאַטיק, שרייבן, אויסלייג און טראַנסקריפּציע.
אָבער, רעכט צו יינציק געשיכטע פון ​​דער ייִדיש מענטשן, און די פּראָוליפעריישאַן פון פרעמד שפּראַכן צווישן די ייִדיש גלות אַרום די וועלט, און אויף די אנדערע און זייַענדיק פון די העברעיִש שפּראַך אַ הויפּט פאַקטאָר אין די געדאנקען פון ייִדיש נאַשאַנאַליזאַם, ציוניזם און די ריבערט פון ישראל זינט דער צייַט פון דער ערשטער עליה, זענען טאַסקס אַז געשטאנען פאר "צו די העברעיִש שפּראַך" און דערנאך די אַקאַדעמיע העברעיִש, גרויס און פיל ווידער ממקבילאָטיה אומות פון דער וועלט.
די אינספּיראַציע פֿאַר די פאַרלייגן פון די אַקאַדעמיע געקומען פון מקבילטה פֿראַנקרייַך, דער פראנצויזיש אַקאַדעמיע, וועלכע איז אויך געגרינדעט פֿאַר די פראנצויזיש און פאַסטערינג קאַנסערוויישאַן.
די אקאדעמיע פאר דער העברעאישער שפראך (אויך גערופן קורץ: "אַקאַדעמיע פאר דער שפראך" און אין קאָנטעקסט - "אַקאַדעמיע") איז "דער העכסטער אָרגאַן פון וויסנשאַפֿט פון דער העברעיִשער שפּראַך" און איז לויטן געזעץ די העכסט אינסטיטוציע פון די העברעיִש שפּראַך, 1953.
אין 1993 איז דער פרעזידענט פון דער אַקאַדעמיע פּראַפעסער משה בר-אשר זייַן מיטגלידער זענען 35 מיטגלידער אין דערצו צו זיי עס זענען אויך מיטגלידער פון קאַנסאַלטאַנץ און עהרע מיטגלידער.
דימינוטיוו ווי לשון חיבה דער איינפאכער וועג אויף צו באצייכענען א נאמען אויף א ליבליכן פארעם איז מיט ־ל אדער ־לע למשל: אברהם/אברעמל, משה/משה'לע, יעקב/יענקל/יענקעלע.
אבער פארהאן נאך אידישע דימינוטיוון, און אויך עטליכע סלאוויש-ארגינעל נאמינאטייוון פארמען, אין פארשידענע אידיש-דיאלעקטן, וואס ווערן גענוצט בעיקר אלס שמות חיבה אין ערשטע נעמען.
אט איז א ליסטע פון זיי: -קע : חיים / חיים'קע, מרדכי / מאטקע, שרה / שרה'קע, חיה / חיה'קע, אברהם / אברומקע, ברודער / ברודער'קע - ניו : משה/משה'ניו, כלה/כלה'ניו, הארץ/הארצ'ניו, זיידע/זיידעניו.
דער מערסטער גאנגבארער דימינוטיוו איז מיט: "ל" און אין מערצאל לעך, אנדערש פון רוב זאכווערטער וואס לאזן זיך מיט ל' און אין מערצאל ווערן זיי געזאגט מיט ען ווי למשל פון קעמל צו קעמלען.
אין יאר תשס"א, האט הרב שערלא, אויפן פארלאנג פונעם העברעיש וועבזייטל "מורשת", אנגעפאנגען צו ענטפערן שאלות אויף זייער וועבזייטל און שפעטער אויף אנדערע זייטלעך אויך .
זיינע אַקטיוויטעטן און שטעלעס האבן אים פארשאפט פיל תומכים פון דער מאדערנער רעליגיעזער און פרייער יידישער וועלט ווי אויך קעגענערס פון די חרדישע און מער קאנסערוואטיווע ציוניסטישע רבנים.
אין יאר תרפ"ד האבן זיינע חסידים אים ארויס געברענגט קיין באסטאן, וואו ער האט געבויט א בית מדרש און האט אויפגעשטעלט א בית דין מיט כשרות .ער פלעגט אליין גיין מיט זיין גבאי צו באסטאן הארבאר פארט, וואו מענטשן זענען אונגעקומען מיט דער שיף פון אייראפע, און ער האט זיי געברענגט קיין באסטאן צו זיך אינדערהיים.
ביאגראפיע רבי יעקב ישראל איז געבוירן אין תרמ"ג אין שטעטל מעזבוזש צו זיין פאטער רבי מרדכי בן ציון, זון פון רבי מיכל דראביטשער , זון פון רבי איצקיל דראביטשער , זון פון רבי יאסעלע יאמפעלער, זון פונעם זלאטשאווער מגיד.
סצענע 2 עפנט זיך אין מאראקא, אין א ארט וואס ווערט אנגערופן "דער פארגעסענער טורעם" דארט זיצט אן אלטער מענטש, וואס גייט אויס פאר ליידיגגיין און שפילט שאך מיט זיך אליינס.
סיפּור־המעשה די אונטערן שריפט געשיכטע ווערט אפגעשפילט אין די צייטן פון די קרייץ ציגער ווען די קריסטליכע קעניגן פון אייראפע האבן ארויפגעשטורעמט קיין ארץ ישראל איינצונעמען די הייליגע שטאט ירושלים וואס איז דעמאלטס געווען אונטער אראבישער הערשאפט.
ווי ס׳איז באקאנט האבן זיי אויסגעניצט די געלעגנהייט אויסצו׳הרג׳ענען אלע יודן וואס האבן געוואוינט אין די שטעט און דערפער ווי זיי זענען דורכגעגאנגען.
ער שיקט א בריוו פאר די אויפשטענדלער און דערציילט זיי דעם גאנצן אמת אז דער קעניג בלייבט אין זיין פאלאץ, און זיי זאלן קומען צום הויפט שטאט ווייל דער קעניג וועט בלייבן דארט אליינס אן קיין וועכטער.
יאסיר קומט אויף מיט א פלאן, ער זאגט פאר'ן סולטאן אז אזוי ווי די קרייץ ציגלער קומען קיין ארץ ישראל, און כאטש וואס מאראקא איז נישט אינמיטן זייער וועג וועלן זיי ווארשיינליך אנקומען קיין מאראקא פשוט מלחמה צו האלטן מיט די אידן, און זיי וועלן זיך צאמשטעלן מיט די אויפשטענדלער, און וויל געבן אן עצה אז דער סולטאן זאל ארויסווארפן די אידן.