polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ئوقۇغۇچىلارنىڭ خىزمىتى ۋە چەت ئەل تىلى ئۆگىنىش قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسىدە ئالاھىدە نەتىجە قازاندىم. پەقەت بىر قېتىمقىنى ھىسابقا ئالمىغاندا،
4 يىلنىڭ مەۋسۈملۈك ۋە يىللىق ئىمتىھانىلارنىڭ ھەممىسىدە 100 دىن نومۇر ئالدىم. كەسپ ئوقۇغان 1- ۋە 2-يىلدىن ئىبارەت 2 يىل ئىچىدە ئىنگلىز تىلىدا خەنزۇ تەبىئى پەن ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ 3 يىللىق دەرسىنى تۈگىتىپ،
ئوقۇش پۈتتۈرۈشتىن بۇرۇن ياپون تىلىنىڭ گىراماتكىسىنىمۇ ئۆگىنىپ تۈگەتتىم. 1983-يىلى شاڭخەي قاتناش ئۇنىۋېرسىتېتىغا بېرىپ،
چىراغ ئۆچۈرۈلگەندىن كېيىن "سۇ ئاستى پاراخودى رادار سىستېمىسى" تەجرىبىخانىسىغا بېرىپ ئۆگىنىش قىلدىم. يازلىق تەتىلدىكى 2 ئاي ۋاقىت ئىچىدە يۇرتقا قايتماي،
مەن 1986-يىلىدىن ھازىرغا قەدەر خەلقئارادىكى ئەڭ ئالىي دەرىجىلىك ئىلمىي-تەتقىقات ژورناللىرىدا جەمئىي 20 پارچە ئىلمىي ماقالە ئېلان قىلدىم.
ئامېرىكىدىكى بىر قىسىم ئىلىم-پەن جەمئىيەتلىرى بىرنەچچە زىيالىي-مۇتەخەسىسلەردىن تەشكىل تاپقان گۇرۇپپىلارنى ئورۇنلاشتۇرۇپ،
ئۇنىڭ بىرىنچىسى 2006-يىلى يەر شارى تۆۋەن ئوربېتىسىغا قويۇپ بېرىلىدىغان بىر يېڭى تىپتىكى ئالەم تېلېسكوپى بولۇپ،
مەن قانداق قىلغاندا ۋاقىتنىڭ ئۈنۈمىنى يۇقىرى كۆتۈرگىلى بولىدىغانلىقى توغرىسىدىمۇ ئىزدەندىم. شۇنىڭ نەتىجىسىدە،
ئوپتىكا ساھەسىدىكى بىر قانچە يۇقىرى تېخنىكىلىق زاپچاس ۋە ئۈسكۈنە بويىچە دۇنيانىدىكى ئەڭ ئالدىنقى مۇتەخەسىسلەر قاتارىدا ئورۇن تۇتتۇم.
مەن دۇنيادىكى ئوپتىكا ئېنژىنېرلىرى ئىچىدە بىر قەدەر ئومۇمىيۈزلۈك تەرەققىي قىلغان كىشىلەرنىڭ بىرى ھېسابلىنىمەن،
شۇڭلاشقا ھازىرغىچە ئىشلىگەن 3-4 ئىدارىنىڭ ھەممىسىدە تېخنىكا جەھەتتىن ئەڭ ئەتىبارلىق خادىم قاتارىدا ئورۇن تۇتۇپ كەلدىم. مەن گە 2004-يىلى 1-ئايدا كىرگەن بولۇپ،
دىلنارە شەھىرىگە 30 كىلومىتىر كېلىدىغان "ھايۋارد" دېگەن شەھەردىكى كالىفورنىيە شىتات ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئىقتىساد كەسپى باكالاۋرلىقىنىڭ 2-يىللىقىدا ئوقۇيدۇ.
مەن كالىفورنىيە شىتاتىنىڭ شەھرىدىكى كالىفورنىيە شىتات ئۇنىۋېرسىتېتى بىلەن داۋىس شەھرىدىكى كالىفورنىيە ئۇنىۋېرسىتېتى دە لېكتور بولۇپ ئىشلەپ،
ئوقۇغۇچىلارنىڭ مەۋسۈملۈك ئوقۇتقۇچى باھالىشىدا شۇ مەكتەپلەرنىڭ رەسمىي پروفسسورلىرىدىنمۇ كۆپ يۇقىرى باھاغا ئېرىشىپ،
ئايالىم ئامانگۈلمۇ شەھىرىدىكى بىر چوڭ دوختۇرخانىدا كومپيۇتېر پروگراممىسى يېزىش ۋە ئانالىز قىلىش ئىشىنى ئىشلەيدۇ.
شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتىدا سىزنىڭ "7 مىنۇتتىن كېيىن مېنى ئويغىتىپ قويۇڭلار" دىگەنلىكىڭىز ھەققىدە ئەسلىمىلەر بار ئىكەن،
سىز ئوقۇغۇچىلىق ۋاقتىڭىزدىن تارتىپ ھازىرقى نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈرۈشكىچە ئىزچىل ئەمەل قىلىپ كېلىۋاتقان ئۆگىنىش ئادىتىڭىز قايسى؟
ئۇنىڭ يېقىندىكى رەقىب بىلەن بىرلىشىشى ۋە قىلىدىغان ياردىمىنى چەكلەپ تۇرۇپ ئاۋال يېقىندىكى رەقىبنى يېتىم قالدۇرۇپ ھۇجۇم قىلىپ جايلاش؛ رەقىبى بىر قانچە بولغاندا،
شۇنىڭ بىلەن بىرگە يىراقتىكى باشقا رەقىبلەرنى دىپلۇمات يولى بىلەن بەزلەپ ئۇلارنىڭ ئۇرۇشقا قاتماشماسلىقىنى قالغا كەلتۈرۈش توغرا كېلىدۇ.
بۇ تەدبىرنىڭ ماھىيىتى دۈشمەنلەرنىڭ بىرلىشىۋېلىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىپ بىر بىرلەپ جايلاشنى نىشان قىلغان ستراتىگىيىلىك تەدبىر ھىساپلىنىدۇ.
يېقىندىكى ئۇرماقچى بولغان دۈشمەننى ۋاقىتلىق يېتىم قالدۇرۇپ ھۇجۇم قىلىپ جايلاشقا شارائىت ھازىرلىنىدۇ؛ يىراقتىكىسى بىلەن مۇناسىۋەت قىلىشنىڭ ئۆزى ئۇلارنى بىخۇتلاشتۇرۇش رولىنى ئوينايدۇ.
ھېچ بولمىسا يېقىندىكى رەقىبكە ياردەم بېرىش ئېھتىمالى بولغان خوشنىلىرىنىڭ ياردىمى ۋاقىتلىق بولسىمۇ ئۈزۈلىدۇ.
جۇغراپىيەلىك ئورۇنلىشىش جەھەتتىكى يىراق ياكى يېقىنىلىقى؛ مەنپەت مۇناسىۋىتىدىن قارىغاندا “يىراق” دىگىنىمىز ۋاستىلىق ئېرىشكىلى بولىدىغان ھەم كەلگۇسى مەنپەتنى كۆرسىتىدۇ،
قالايماقانچىلىق تۇغدۇرۇپ رەقىبنىڭ قايمۇقۇپ خاتا ھۆكۈم قىلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىش؛ رەقىبنى جىلە قىلىپ تېرىكتۈرۈپ ،
ئاچچىقىنى كەلتۈرۈپ يىنىكلىك قىلىپ چولتا ھۆكۈمقىلىشىنى قولغا كەلتۈرۈش؛ رەقىبنىڭ ئىچكى قىسمىدا ياكى تاشقى قىسمىدا ئاپەت پەيدا قىلىپ ئۇنىڭ يۆتكىلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىش؛ كىچىك پايدىنى ،
بەزىدە چوڭ پايدىنى يەمچۈك قىلىپ ئېزىقتۇرۇپ رەقىبىنى پايدىلىق شارائىتتىن يۆتكىلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىش؛ مىسال:
12-ئەسىردە كىرىست تاجاۋۇزچىلىرغا قارشى قوشۇن باشلاپ ئۇرۇش قىلغان سالاھىدىن دىگەن كىشى بىر قېتىملىق ئۇرۇشتا مۇشۇ پەمنى ئىشلەتكەن.
شۇنىڭ بىلەن سالاھىدىن ئېراسالىمغا تېگىش قىلماي ئۇ يەردە مۇستەھكەم قارشىلىق كۈچىگە ئىگە دۈشمەننى سېپىل سىرتىغا چىقىرىش ئۈچۈن،
شۇنىڭ بىلەن بىر كۈن ئىسسىقتا چارچىغان كىرىست قوشۇنى كېچىدە ھېلىقى بۆكتۈرمە قوشۇن بىلەن سالاھىدىننىڭ قوشۇنى بىرلىشىپ قورشاپ ھۇجۇم قىلىشىغا ئۇچراپ مەغلۇپ بولىدۇ.
ئۇنىڭ غوللۇق يېرىگە بۇ تەرەپنىڭ لەشكەر قىسمىنى ئالماشتۇرغاندا ئىتتىپاقداش لەشكەرلەر بۇ تەرەپنىڭ كونتروللىقىغا ئۆتىدىكەن.
دۈشمەن تەرەپكە يالغان ھۇجۇم قىلىپ ئۇنىڭ سېپىنى ئۆزگەرتىشنى قولغا كەلتۈرۈپ ئاندىن ئۇنىڭ ئاجىز نۇقتىسىغا تېگىش قىلىپ يېڭىشنى قولغا كەلتۈرگىلى بولىدۇ.
شۇنداق قىلىپ دۈشمەن تەرەپنىڭ قۇشۇن ئورۇنلاشتۇرۇشتا خاتالىق سادىر قىلىشىنى قولغا كەلتۈرۈپ تۇرۇپ جايلاش.
يىلاننى چۆچۈتۈپ” ئۇنىڭ يۇشۇرۇنغان يېرىدىن ئاشكارا قىلىپ ئۇنى يوقۇتۇش؛ ئىككىنچى خىل ئەھۋال رەقىبىنىڭ يۇشۇرۇنغان يېرىنى ئالدىن بىلىپ بولۇپ،
بەزىدە رەقىبىنى بىراقلا يوقۇتۇش ئۈچۈن يىلاننى ئۈركۈتۈپ قۇيۇپ ئۇنىڭ باشقىچە يۇشۇرىنىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن “يىلاننى ئۈركۈتۈش”تىن ساقلىنىش تاكتىكىسى قوللىنىلىدۇ.
قەستەن ئوت-چۆپلەرنى تاياق بىلەن ئۇرۇش ئارقىلىق ئۇنىڭ نەگە قانداق يۇشۇرۇنغانلىقىنى بايقاپ ئۇنى يۇقۇتۇش،
يۇشۇرۇنغان يېرىدە چېقىۋېلىشى نىڭ ئالدىنى ئېلىش؛ يىلاننى قوغلىۋېتىشنى مەقسەت قىلىش؛ رەقىبىگە ۋاستىلىق ھەيۋە قىلىپ ئۇنىڭ ئورنىدىن يۆتكىۋېتىش؛ چۆپنى ئۇرۇپ يىلاننى سەگىتىش؛ يۇشۇرۇنغان رەقىبىنى قورقۇتۇپ ھەركەت قىلالماسلىقى ئۈچۈن،
ئاۋال قېتىمقى پارىس قولتۇقى ئۇرۇشتا ئىراق تەرەپ ئاشكارا ھالەتتە تۇرۇپ ئامىركا -ئەنگىلىيەنىڭ ھاۋادىن قىلغان ھۇجۇمىدا كۆپ زىيان تارتقاچقا،
يەنى ئاۋال ئاز بىر قىسىم ھەربىي كۈچ بىلەن ھۇجۇم قىلىپ ئىراق تەرەپنىڭ يۇشۇرۇنغان يېرىدىن ئاشكارىلىنىشىنى قولغا كەلتۈرگەن،
ھەر قانچە قارشىلىق قىلسىمۇ يېڭىلىشتىن باشقا ئاقىۋەتكە قالمايدىغان ھالەتتىكى دۈشمەنگە ئاندىن “ئىشىك”نى تاقاپ زەربە بېرىش تەدبىرى قوللىنىلىدۇ.
مەسىلەن “يەمچۈك تاشلاپ باشلاپ كىرىش” تەدبىرى بىلەن ئاجىز دۈشمەننى ياكى دۈشمەننىڭ بىر قىسمىنى قورشاۋ دائىرىسىگە يەنى ئۇنى جايلاش ئەپلىك شارائىتى بولغان يەرگە كىرگۈزۈپ ئاندىن “ئىشىكتى تاقاپ زەربە بېرىش”تەدبىرى بىلەن تېگىش قىلىنىدۇ.
كۈچلۈكى بولسا تاقىماسلىق؛ يەنى ئەگەر كۈچلۈك ئوغرى كىرسە ئىشىكنى تاقىغان بىلەن ئۆينى ئوڭتەي-توڭتەي قىلىپ يەنە ئالىدىغاننى ئېلىپ چىقىپ كېتىشى مۇمكىن.
ئىشىكنى تاقىماقچى بولغاندا چوقۇم مەھكەم تاقاش لازىم؛ چۈنكى ئوغرىنىڭ ئاساسلىق چېكىنىش يولى ئىشىك تەرەپتە بولىدۇ،
شۇڭا شۇ تەرەپكە بۆسۈپ چىقىشىنى قاتتىق توسۇپ قالالايدىغان قوشۇن ياكى باشقا ۋاستىلەر چېكىنىش يولىنى قاتتىق ئېتىشى لازىم.
پەيتنى چىڭ تۇتۇش؛ يەنى مەيلى ئىشىكنى تاقاش ياكى ئوغرىنى تۇتۇش بولسۇن نەق پەيتىنى تۇتمىسا ئۈنۈمى بولمايدۇ.
تاشلاپ كەتكەن قېپىغا يېقىن بېرىپ سىنچىلاپ قارىمىسا ئۇنى شۇ يەرگە قۇنىۋالغان تومۇزغا دەپ قالغىدەك دەرىجىدە پۈتۈن پېتى تۇرىدۇ.
شۇڭا دۈشمەنگە چاندۇرماي يۆتكىلىپ باشقا يەردىكى دۈشمەنگە زەربە بېرىش ياكى پايدىسىز شارائىتتا بىخەتەر چېكىنىپ چىقىش ئۈچۈن قوللانغان بۇ چارىنى شۇ تومۇزغىنىڭ قاسراق تاشلىشى نامى بىلەن ئاتىغان.
بىر تەرەپتە قاتتىق مۇداپىيە شەكىلىنى ھاسىل قىلىپ بۇ تەرەپتىكى دۈشمەننىڭ ئالدىراپ ھۇجۇم قىلىشقا پېتىنالماسلىقىنى قولغا كەلتۈرۈپ تۇرۇپ،
ئۆزىنىڭ شياڭ يۈگە قارشى ئۇرۇش قىلىشقا كۈچى يەتمەيدىغانلىقىنى بىلىپ ۋەبۇ تەقدرنى قوبۇل قىلىدىغانلىقىنى ئىپادىلىمەكچى بولۇپ مەسلىھەتچى جاڭ لياڭنىڭ مەسلىھەتى بىلەن خەنجۇڭدىن ئۆتىدىغان كۆۋرۈكنى چۇۋۇۋېتىش ئارقىلىق ئۆزىنىڭ خەنجۇڭ دائىرىسىدىن چىمايدىغانلىقى ۋە شاىاڭ يۈگە قاراشلىق زىمىنلارغا ئاياق بېسىش نىيتى يوقلۇقىنى ئىپادىلەپ،
ئاز ساندا ئەسكەر ئەۋەتىپ بۇرۇن چۇۋۇۋەتكەن قىيا بوپلاپ ياسالغان تاختاي يولىنى قايتا ياسىاش بۇيرۇقىنى چۈشۈردى.
سەنچىن ئەمەلدارلىرى خەن ئارمىيىسى تاختاي يولىدىن ھۇجۇم قىلىدۇ دەپ ئويلىغانلىقتىن دىققىتىنى تاختاي يولىنىڭ پۈتۈش ئەھۋالىنى رازۋېتكا قىلىشقا قاراتتى.
خەن ئارمىيىسى تۇيۇقسىز خەن جۇڭنىڭ شىمالىدىكى تاغ يولى چېن ساڭ ئارقىلىق ئۆتۈپ باۋجىغا ھۇجۇم قىلىپ گۇانجۇڭنى ئىشغال قىلدى.
ئاز زىيان تارتىپ كۆپ پايدىغا ئېرىشىش؛ كىچىك نەرسە زىيان بولۇش بەدىلىگە رەقىبنىڭ چوڭ نەرسىسىنى يوقۇتۇش؛ تۇرمۇشتا قويمىچىلارمۇ بۇ ھىلىنى ئىشقا سالىدۇ.
قايتىش يولىدا يېقىندىكىسىگە بەزى مەنپەتلەرنى يەتكۈزۈشكە دىيىشىپ ئۇنى خىرامان قىلىپ قويۇپ ئۇرۇشقا تەييرالىقسىز تۇرغاندا تۇيۇقسىز ھۇجۇم قىلىپ ئۇنىمۇ ۋەيران قىلىدۇ.
قايناۋاتقان چوڭ قازاننىڭ سۈيىنى سوۋۇتۇش ئۈچۈن ئۇنىڭغا سۇ قۇشسا ئۇزاق ئۆتمەي يەنىلا قايناۋېرىدۇ،
ئاز بىر قىسىم كىشىلەرنى ئەۋەتىپ رەقىبنىڭ ئايرۇپىلانلىرىنى پارتلىتىۋېتىشمۇ ھاۋادىن كېلىدىغان ئاساسىي كۈچنى يوقۇتۇش.
باش ئەگدۈرگىلى بولىدىغان دۈشمەن؛ ئېرىشكىلى بولىدىغان پايدا؛ قولغا كەلتۈرگىلى بولىدىغان كۈچ؛ پايدىلانغىلى بولىدىغان پۇرسەت؛ ئىشلەتكىلى بولىدىغان شارائىت قاتارلىقلاردۇر.
بۇ پەم ئادەتتە رەقىپنىڭ ئىچكى قىسمىدا قالايماقانچىلىق بولغاندا ئۇلارنىڭ ئىچىدىكى بەزى تەرەپلەرنى قولغا كەلتۈرۈپ غەلىبە قىلىشتا ئىشلىتىلىدۇ.
باش رەھبەرنى يوقۇتۇش؛ ئەجەللىك يېرىگە تېگىش قىلىش؛ يەنى يۈرەك قىسىمىنى يوقۇتۇش؛ ھالقىلىق مۇھىم يېرىنى تۇتۇش؛ ئىراق ئۇرۇشىدا،
ئۇلار ئەڭ ئاۋال سادامنىڭ تۇرۇشلۇق يېرىنى ئىگەللەپ نەچچە قېتىم ھاۋادىن بومباردىمان قىلىپ باش رەھبەرنى ئاۋال يوقۇتۇش تەدبىرىنى قوللانغان.
بۇرۇن خەنزۇلار ئارىسىدا بەزى خۇراپىي ئاڭدىكى كىشىلەرنىڭ قارىشىدا ئادەم ئۆلگەندىن كېيىن ئۇنىڭ روھى باشقا بىرىنىڭ تېنىدە تىرىلىدۇ دەپ ئېتىقاد قىلغان.
دىپلوماتىيە ۋە سىياسىي سىتراتىگىيەدە ھىيلىگەرلىك ۋە ئالدامچىلىقنىڭ ئۇسۇللىرى سۈپىتىدە ئىشلىتىشكە ئەھمىيەت بېرىلگەنلىكىن سۈنزىنىڭ «ئۇرۇش سەنئىتى» بىلەن سېلىشتۇرۇش ئېلىپ باردى.
جاڭ يىڭيۈنىڭ «ئالدامچىلىق كىتابى » سودا-سانائەت ۋە پۇقرالار جەمئىيىتى ساھەسىنى ئاساس قىلغان مىڭ سۇلالىسىنىڭ ئاخىرقى ئەسىرى بولۇپ ،
بۇ سىياسىدىكى يىتۈكلىكنىڭ ئىپادىسى بولۇپ ئۆز ئوقىنى باشقىلارنىڭ مىلتىقىدىن چىقىرىپ دۈشمىنىنى جايلاشنى كۆرسىتىدۇ.
2- دۇنيا ئۇرۇشىدا ئەنگىلىيە گىرمانىيە نامىدا يالغان خەرىتە ياساش ۋە مالايسىيادا قەستەن يىڭىلىپ بىرىش ئۇسۇلى ۋە ياپۇنىيەنى ئامىرىكىغا قىزىقتۇرۇش ئۇسۇلى بىلەن ئامىرىكىنى ئۇرۇشقا سۆرەپ كىرىپ ئامىرىكىنىڭ كۈچى بىلەن رەقىبلىرىنى مەغلۇب قىلغان.
چىقىش يولى قالمىغان قوشۇن دائىم ئاخىرقى جاندىن كېچىش ھۇجۇمىغا تەۋەككۈل قىلىشقا مەجبۇر بولۇپ جەڭگىۋارلىقىنى جارى قىلدۇرىدۇ.
سىرتقى تەھدىتكە تاقابىل تۇرۇش ئەسلىھەلىرى يېتەرلىك بولماي قالغان پۇرسەتتىن پايدىلىنىپ دۈشمەننىڭ ئەڭ ئاجىز ۋاقىدا ،
ئەنگىلىيە بىلەن ئۇرۇش قىلغاچ بۇرۇلۇپلا رۇسىيەگە تۇيۇقسىز ھۇجۇم قوزغىشى دەل ئۇ ياقتىن شەپە بىرىپ بۇ ياقتىن زەربە بىرىشتۇر.
ھازىرقى دەۋىردىكى ئىقتىسادى جازا ۋە ئۇچۇش چەكلەنگەن رايۇن تەسىس قىلىش دۇشمەننى چارچىتىپ جاسارىتىنى سۇندۇرۇشنىڭ ئۆز ئەينى شۇ.
بۇ تەدبىر ھازىرقى ھەربى سىياسى ئىشلاردىن سىرىت ھازىرقى دەۋىردە ئاخبارات نەشىرىيات ئارقىلىق كاللا يۇيۇشقا ئىشلىتىلىۋاتىدۇ.
ئۇرۇش ۋە پۇقرالارنىڭ ئۆز-ئارا ئالاقىسىدە قوللىنىلغان بىر يۈرۈش ھىلە مىكىرلەرنى تەسۋىرلەشكە ئىشلىتىلىدۇ.
ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات ئومۇمەن شۇنداقلا نۇقتىلىق ھالدا تاشقى ئىستىخبارات پائالىيىتى ۋە بىۋاسىتە دۆلەت خەۋپسىزلىكىگە زىيانلىق تەھدىتلەرگە قارشى ئېلىپ بېرىلغان بىر پائالىيەت،
دەۋەقە مىللىي ئىستىخبارات تەشكىلاتى نىڭ «ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات» چۈشەنچىسى ۋە بۇ مەقسەتكە خىزمەت قىلىدىغان قۇرۇلمىسىمۇ سىرتقا قارىتا دۆلەت ئىستىخباراتى چۈشەنچىسىنى چىقىش قىلىدۇ.
ت نىڭ خەۋپسىزلىك ئىستىخباراتى بىلەن ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات ئوتتۇرىسىدىكى پەرقلەرنى نەزەرگە ئېلىشقا باشلىغانلىقىنى تەكىتلەپ ئۆتىدۇ.
ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخباراتنىڭ كۈچەيتىلىشىگە ئەھمىيەت بېرىدىغان ۋە ئۇنى ئالدىنقى پىلانغا قويىدىغان بىر ئىرادىنىڭ شەكىللەنگىنى كۆرسىتىپ بېرىش ماھىيىتىگە ئىگە ئىكەنلىكىگە ئىشارەت قىلىدىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ (ھارمانكايا،
1960 ۋە 1970 – يىللاردا بولۇپمۇ غەربىي ياۋروپادا يېڭى سولچىل ئىدىيە ۋە لاتىن ئامېرىكىسىدىكى ماۋچى پارتىزانلىق ھەرىكەتلىرىدىن ئىلھام ئېلىپ ئوتتۇرىغا چىققان قىزىل ئارمىيە فىراكسىيونى،
جەڭچى كوممۇنىستلارنىڭ مەخپىي تەشكىلاتلىرىغا ئوخشاش ئاشقۇن سولچىل تېررورلۇق تەشكىلاتلىرى بىلەن ئېتنىك ئاساسقا تايىنىدىغان ئېرا ۋە ئېتاغا ئوخشاش تەشكىلاتلار ئىستىخبارات دۇنياسىنىڭ ئاساسلىق كۆڭۈل بۆلۈش ساھەسىنى تەشكىل قىلاتتى.
دۆلەتلەرنىڭ ئىستىخبارات تەشكىلاتلىرىنىڭ ئاساسلىق كۈنتەرتىپىنىمۇ «ۋەيران قىلغۇچ» ۋە «چەتكە باغلانغان» دەپ ئاتىلىدىغان مەزكۇر تەشكىلاتلارغا قارشى كۈرەش شەكىللەندۈرەتتى.
تۈركىيەدە ئادەتتە تاكتىكا ۋە ھەرىكەت شەكىللىرىگە ئەھمىيەت بېرىلىدىغان ئىستىخبارات خىزمەتلىرىنىڭ مۇھىم تەرىپىنى،
ئەسلىدە ئىستراتېگىيەلىك نىشانلارنى نەزەردە تۇتقان ھالدا ئانالىتىك ۋە كۆپ قاتلاملىق ئۇچۇر توپلاش پائالىيەتلىرى شەكىللەندۈرۈشى كېرەك.
تېررورىزم ۋەياكى شۇنىڭغا ئوخشاش سىياسىي زوراۋانلىق ھەرىكەتلىرىنى ئارقا كۆرۈنۈش قىلىدىغان يىلتىزى چوڭقۇر خەۋپسىزلىك مەسىلىلىرىنى ھەل قىلىشتا ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخباراتنىڭ ئەھمىيىتىگە دائىر يىپ ئۇچلىرىنى بېرىشكە تىرىشىدۇ.
ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات خىزمەتلىرىنىڭ تېررورىزمغا قارشى كۈرەشتە ئۈنۈملۈك ۋە ئەمەلىي سىياسەتلەرنىڭ يولغا قويۇلۇشىغا قوشىدىغان تۆھپىلىرىگىمۇ ئورۇن بېرىلىدۇ.
كەنتنىڭ چۈشەنچىسىدىكى ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات ماھىيەت جەھەتتىن تاشقى سىياسەت ۋە دۆلەت خەۋپسىزلىك مەسىلىسى بولۇپ،
«ئۇرۇش ۋە تىنچلىق مەزگىللىرىدە دۆلىتىمىزنىڭ تاشقى سىياسەتلىرى تاياندۇرۇلۇشى كېرەك بولغان مەلۇماتلاردۇر» (ئۆزداغ،
ئىستىخبارات مۇناسىۋەتلىك ئۇچۇرنىڭ كويىغا چۈشكەن ئاكتىپ كىشىلەر تەشكىل قىلغان كەسپىي بىر تەشكىلاتنىڭ ئىشىدۇر (كەنت،
خۇسۇسەن ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخباراتنى يارىتىش مۇساپىسى خۇسۇسىي تىرىشچانلىقلارنىڭ ئەكسىچە قىيىن ۋە ئەستايىدىل ئىش تەقسىماتىنى تەقەززا قىلىدىغان گۇرۇپپا خىزمىتىدۇر.
دېيىلىۋاتقان مودېلنىڭ كىلاسسىك ئىستىخبارات تونۇشىدىن ھالقىغان كەڭ دائىرىلىك ئىلمىي پىرىنسىپ ئامىلى ئىكەنلىكىنى تەكىتلەش لازىم.
مۇئەييەن نىشان ۋە كىشىلەرگە مەركەزلىشىدۇ ۋە مەشغۇلات ئېلىپ بېرىۋاتقان تارماقلارنىڭ كۈندىلىك ھەرىكەت ۋە پائالىيەتلىرىگە ھەمدەم بولىدۇ.
تېخىمۇ كۆپ پارچىنى بىرلەشتۈرۈپ قاراشقا تىرىشىدۇ ۋە دەرھال نەتىجىگە ئېرىشىشنى نىشان قىلىدىغان تاكتىكىلىق ئىستىخباراتتىن پەرقلىق شەكىلدە ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ كېڭىيىپ،
تېز قارار چىقىرىش ياكى ھەرىكەت قىلىش ۋەياكى شۇنىڭغا ئوخشاش جەھەتلەردە مۇئەييەن تاكتىكىلىق ئەۋزەللىك يارىتىپ بېرىدۇ.
ئاجىزلىقلاردىن پايدىلىنىشتەك جەھەتلەردە تېررورلۇق تەشكىلاتلىرىغا ئىستراتېگىيەلىك مەنىدە مۇئەييەن ئىمكانىيەتلەرنى سۇنىدۇ.
دۆلەتلەرنىڭ تېررورىزم ۋە ئۇنىڭ ئىجرا قىلغۇچىسى بولغان تېررورلۇق تەشكىلاتلىرىغا قارشى كۈرەشلىرىنى قىيىنلاشتۇرىدىغان ئەڭ مۇھىم ئامىللاردۇر.
ئىقتىسادىي ۋە پىسخىك خاراكتېردىكى مىللىي كۈچ ئامىللىرىدىن ئىمكانىيەتنىڭ يېتىشىچە ئەڭ ياخشى رەۋىشتە پايدىلىنىشنى نىشان قىلغان بىر خىل ئىستىخبارات تۈرىدۇر.
بىر دۆلەتنىڭ مىللىي مەنپەئەتىنى كاپالەتكە ئىگە قىلىش ۋە مىللىي نىشانلىرىنى ئىشقا ئاشۇرۇش ئۈچۈن ئىشقا سالالايدىغان سىياسىي، ئىقتىسادىي، ھەربىي، جۇغراپىيەلىك،
ئىلمىي ۋە تېخنولوگىيەلىك ماھىيەتتىكى كۈچ مەنبەلىرىنىڭ يىغىندىسىدىن تەشكىل تاپقان «مىللىي كۈچ» ئامىللىرىدىن بىرىنى ئوتتۇرا ۋە ئۇزۇن مەزگىللىك نۇقتىئىنەزەر ۋە ئىستراتېگىيەلىك قىممىتى نۇقتىسىدىن يەكۈنلەش مەقسىتىدە قىلىنغان بىر ئانالىز خىزمىتىدۇر.
ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخباراتنىڭ تۈپ مەقسەت ۋە نىشانلىرىنىڭ بىرى كېلەچەكتە ئوتتۇرىغا چىقىشى ئارزۇ قىلىنغان بىر ئىشنىڭ ئىشقا ئېشىشى ئۈچۈن پۈتكۈل ئاكتىيورلارنىڭ بىردەك ھەرىكەت قىلىشىنى ۋە رول ئوينىشىنى كاپالەتكە ئىگە قىلىشتۇر.
پەرقلىق ۋەزىپىلەرگە مەركەزلىشىۋاتقان ئىستىخبارات كۈچلىرىنى مەقسەتكە مۇۋاپىق رەۋىشتە ئورتاق قاراش ۋە چۈشەنچە بويىچە ئۆزئارا ماسلىشىپ ھەرىكەت قىلىشقا يېتەكلەش،
ھەر تۈرلۈك ئالاقىدار ئىدارە – ئورگانلار ئارىسىدا ئىستراتېگىيەلىك شېرىكچىلىك پەيدا قىلىشقا ئوخشاش ئىشلار ناھايىتى مۇھىم ئورۇندا تۇرىدۇ.
ئىستراتېگىيەلىك نىشانلارغا يېتىشنىڭ غەلىبىلىك بولۇش – بولماسلىقى تۇتۇپ مېڭىلىدىغان يوللار بىلەن ئىستراتېگىيەلىك نىشانغا يېتىشنى كاپالەتكە ئىگە قىلىدىغان سىياسەت،
بۇ دائىرىدە ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخباراتنىڭ تۈپ فۇنكىسىيەسىنىڭ كېلەچەك توغرىسىدا ئاگاھلاندۇرۇشلارنى بېرىپ،
مودېرن تېررورىزمنىڭ يېقىنقى 20 – 30 يىلدا يېڭىدىن سۈرئەت بىلەن باش كۆتۈرۈشى نەتىجىسىدە ناھايىتى مۇرەككەپ تۈس ئالغانلىقى ۋە خەلقئارالىق خاراكتېرگە ئىگە بولغانلىقىغا پاراللېل ھالەتتە تېخىمۇ كۆپ ئەھمىيەت بېرىش كېرەك بولغان بىر مەسىلىگە ئايلاندى.
رادىكاللىشىش ھادىسىسى تۈپەيلى ئېتنىك ۋە دىنىي مەسىلىلەرنىڭ ئۆزىنى زوراۋانلىق يولى بىلەن ئىپادىلىشى ۋە ئىقتىسادىي مەنبەگە ئىگە بولۇش ئىمكانىيەتلىرىنىڭ كېڭىيىشى،
ئىلغار تېخنولوگىيە ۋە ئۇچۇر – ئالاقە ۋاسىتىلىرىدىن پايدىلىنىش ئىمكانىيەتلىرى ۋە تېررورىزمغا قارشى خەلقئارا ھەمكارلىقلاردا كۆرۈلگەن مەسىلىلەر قاتارلىق ئامىللارنىڭ تۈرتكىسىدە تېررورىزم يەككە ھالەتتە دۆلەتلەر ۋە خەلقئارا سىستېمىغا تەسىر كۆرسىتىشكە باشلىغانىدى.
بولۇپمۇ 2001 – يىلى 11 – سېنتەبىر ھۇجۇملىرى تېررورىزمغا قارشى «ئومۇميۈزلۈك كۈرەش قىلىش» قارىشىنى ئوتتۇرىغا چىقاردى.
دۆلەتلەرنىڭ تېررورىزمغا قارشى كۈرەشلىرىدە غەلىبە قىلىشلىرىنىڭ ئەڭ ئۈنۈملۈك ۋاسىتىلىرىنىڭ ئالدىنقى قاتارىدىن پائال،
تېررورلۇق ۋەقەلىرىنىڭ ئالدىنىڭ ئېلىنىشى ۋە تېررورچىلارچىلارنىڭ پالەچ ھالەتكە چۈشۈرۈلۈشىدە ناھايىتى زۆرۈر بولغان تاكتىكىلىق ئىستىخبارات،
يانتاياق بولغۇچىلار ۋە تېررورىزمغا قارشى كۈرەش قىلغۇچى دۆلەتنىڭ ئىمكانىيەتلىرى توغرىسىدىكى ئانالىز ۋە مۆلچەرلەرنى تايانچ قىلىدىغان ئىستراتېگىيەلىك ماھىيەتتە ئىستىخبارات ھاسىل قىلىپ ئىجرا قىلىش قۇدرىتىگە باغلىقتۇر.
2000 – يىلى تەرىپىدىن قۇرۇلغان ئىستىخبارات ئانالىز مەكتىپىگە ۋاپاتى دىن 14 يىل ئۆتكەندىن كېيىن شېرمان كەنتنىڭ نامى بېرىلدى (داۋىس،
ئۇنىۋېرسىتېتى قارمىقىدا خىزمەت قىلماقتا ۋە تەشكىلات ئىچىدىكى خادىملار شۇنداقلا ئىستىخبارات خىزمەتچىلىرىگە نەزەرىيە،
ئىدىيە ۋە ئىستىخبارات ئانالىزىنى ئەمەلىيلەشتۈرۈش قاتارلىق جەھەتلەردە تەربىيەلەش كەسپىيلىشىشلىرىگە ھەسسە قوشماقتا.
مەزكۇر مەركەز يەنە « » ناملىق دوكلاتلىرى بىلەن ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىدىكى يۇقىرى دەرىجىلىك ئورۇنلارغا دۆلەت خەۋپسىزلىك مەنپەئەتلىرىنىڭ مۇھاپىزەت قىلىنىشى ئۈچۈن ئالدىنى ئېلىش شۇنداقلا ئىستراتېگىيەلىك ئەھمىيەتكە ئىگە ئۇچۇرلارنى سۇنۇپ كەلمەكتە .
«ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات» ئاتالغۇسىنىڭ دەسلەپكى نەزەرىيەچىلىرى ۋە بۇ مېتودنى ئىجرا قىلغۇچىلارنىڭ ئالدىنقى قاتارىدىن «ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات» ناملىق كىتابى بىلەن داڭق چىقارغان شېرمان كەنت ئورۇن ئالىدۇ (ئۆزداغ،
گەرچە قەدىمكى خىتاي (بولۇپمۇ مىلادىدىن ئىلگىرى 500 – يىللاردا ياشىغان خىتاي گېنېرال سۇڭزىنىڭ «ئۇرۇش سەنئىتى» ناملىق كىتابىدا ئىستىخبارات ۋە ئۇنىڭ ئەھمىيىتى توغرىسىدا توختالغانلىقىنى نەزەردە تۇتىدىغان بولساق)، مىسىر،
ھىندىستان ۋە پارىس ئىمپېراتورلۇقلىرىدىمۇ ھەرخىل ئىدىيەۋى ئۇقۇملاشتۇرۇش دائىرىسىدە يولغا قويۇلغان بولسىمۇ (ئۆزداغ،
بۇلارنىڭ تېررورىزم ۋە سىياسىي زوراۋانلىق ھەرىكەتلىرىنىڭ شەكىللىنىشىدىكى تەسىرىنى ئايدىڭلىتىشقا تىرىشىشى كېرەك.
ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخباراتنى تەلەپ قىلغۇچىلار ياكى باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا مەھسۇلاتنىڭ ئىستېمالچىلىرى ياكى خېرىدارلىرى،
«» ئۇقۇمى ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخباراتقا تېما بولغان ئانالىزنى مۇناسىۋەتلىك ئورگانغا ياكى تارماققا بۇيرۇتقان ۋە بۇ خىزمەتتە گەۋدىلىك تۆھپىسى بولغان تەرەپتۇر.
خىزمەتنىڭ نەتىجىسىدە ھەرقانداق بىر تۆھپىسىنىڭ بار – يوقلۇقىغا قارىماستىن ئوتتۇرىغا چىقىرىلغان ئىستىخبارات ئانالىزنى ئوقۇغان كىشىدۇر (ئولېسون،
تېررورلۇق تەشكىلاتى ۋە ھەرىكەتلىرى توغرىسىدا دۆلەت ئىچى ۋە خەلقئارا مىقياسىدا پائال كۈرەش سىياسىتى ۋە ئۇسۇللىرىنى ئوتتۇرىغا قويۇشتىن ئىبارەت.
تېررورىزمغا قارشى كۈرەشكە كېرەكلىك بولغان ئىستراتېگىيەلىك ۋە سىياسەتلەرنى بەلگىلەش مەقسىتىدە قارار چىقارغۇچى ۋە ئىجرا قىلغۇچىلارنىڭ ئىمكانىيەتنىڭ يېتىشىچە ئەڭ توغرا قارارلارنى چىقىرىشىنى كاپالەتكە ئىگە قىلىش ئۈچۈن ئوتتۇرىغا قويۇلغان ۋە تېررورلۇق تەشكىلاتلىرىنىڭ ئىمكانىيەت ۋە قابىلىيەتلىرى بىلەن كۈچلۈك،
ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات دۆلەت ئىچىدىكى قارار چىقىرىش سالاھىيىتىگە ئىگە تەرەپلەر ۋە بۇ قارارلارنىڭ شەكىللىنىش مۇساپىسىگە ھەسسە قوشىدىغان شەخس ۋە ئورگانلار ئۈچۈن ئوتتۇرىغا قويۇلىدۇ.
بۇ شەكىلدە ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات سىياسەتچىلەر ۋە قارار چىقارغۇچىلانى پاكىت ۋە ئانالىزنى چىقىش قىلىدىغان پىكىر ۋە خىزمەت ئۇسلۇبىغا ئىگە بولۇش ئىمكانىيىتى بىلەن تەمىنلەيدۇ.
بۇمۇ بىر مەنىدە مىللىي سىياسەتلەرنىڭ شەكىللىنىشىدە ئىستىخبارات بىلەن سىياسىي سىستېما ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەتنى نامايان قىلىپ بېرىدۇ.
ئىستىخبارات مۇئەييەن بىر خىل مەلۇماتنى قولغا چۈشۈرۈش مەقسەتلىك ئىزدىنىش مۇساپىسىنىڭ ئاخىرىدا قولغا كەلتۈرۈلگەن بۇ ئۇچۇرلارنىڭ مەيلى ھېسسىي،
ئۈنۈملۈك بىر ھەرىكەتنىڭ ئاساسىي شەكىللەندۈرۈشكە كېرەكلىك ئۇچۇرغا؛ باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا توغرا جاۋابقا ئېرىشىش تىرىشچانلىقىدىن باشقا نەرسە ئەمەستۇر (كەنت،
چۈنكى دۆلەتلەرنىڭ تېررورىزمغا قارشى كۈرەشتىكى غەلىبىسىنى مۇئەييەنلەشتۈرىدىغان ئامىللارنىڭ ئەڭ مۇھىملىرىدىن بىرى تاكتىكىلىق،
ئۆزى بىۋاسىتە ھالدا بىر خىل ئىستراتېگىيە بولغان ۋە بۇ ئىستراتېگىيەنى تاكتىكىلىق ئۇسۇللارغا تايىنىپ قەدەممۇ قەدەم ئىجرا قىلىشنى نىشان قىلغان تېررورىزم ھادىسىسىنى يوقىتىپ تاشلاشنى،
شۇڭا ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات ئانالىزچىلىرىنىڭ ئوچۇق مەنبەلەر بىلەن بىرلىكتە ئانالىزلىرىگە ماس كېلىدىغان توغرا، ئىشەنچلىك،
تېررورىزمغا قارشى مەملىكەت ۋە خەلقئارا سەۋىيەدە كۈرەش قىلىش ئۈچۈن قارار چىقىرىش مېخانىزملىرى ۋە ئۇنى ئىجرا قىلغۇچىلارنىڭ زۆرۈر بولغان ئىستراتېگىيە ۋە سىياسەتلەرنى بېكىتىشىنى،
سىياسەت بەلگىلەش ۋە ئالاقىدار مۇددىئا ئۈچۈن مەخسۇس ۋاسىتىلەر ياكى مېتودلارغا تايىنىپ ئۇچۇر توپلاش ۋە ئۆزىگە خاس ئۇسۇللار بويىچە بۇ ئۇچۇرنى ئانالىز قىلىش،
ھەرىكەت ۋە تاكتىكىلىق ئىستىخباراتقا مەسئۇل باشقا تارماقلاردىن مۇستەقىل ھالدا تەتقىق ۋە ئانالىز قىلىش بىلەن شۇغۇللىنىدىغان تارماقلار بولۇشى لازىم.
تاكتىكىلىق ۋە ھەرىكەت – مەشغۇلات ماھىيەتلىك ئىستىخبارات تارماقلىرىغا ئۇزۇن ۋاقىت تەلەپ قىلىدىغان ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات ئوتتۇرىغا قويۇش ۋەزىپىسى بېرىلمەيدۇ.
ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات خىزمەتلىرىنىڭ تېخىمۇ مۇستەقىل ۋە پەرقلىق خاراكتېردە تەشكىللىنىشىنى تەقەززا قىلىشىدۇر (ماكدوۋېل،
شۇ ۋەجىدىن بۇ باشقارمىنىڭ ئاساسلىق ۋەزىپىسىنىڭ «تۈركىيەنىڭ ئالىي مەنپەئەتلىرىنىڭ مۇھاپىزەت قىلىنىشى ۋە راۋاجلاندۇرۇلۇشىنى نىشان قىلغان مىللىي سىياسەتلىرىنىڭ ئوتتۇرىغا قويۇلۇشىغا ۋە ئۇنىڭ ئىجرا قىلىنىشىغا ئاساس يارىتىپ بېرىدىغان ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات يارىتىش» ئىكەنلىكى ئەسكەرتىلىدۇ .
ئۇنىڭ ئاكتىيورلىرى بولغان دۆلەت ۋە دۆلەت سىرتى قۇرۇلمىلاردىكى پۈتكۈل ئۆزگىرىشلەرنى كۆزىتىپ ھاسىلات چىقىرىش ئارقىلىق كېلەچەككە قارىتا توغرىلىق دەرىجىسى يۇقىرى تەخمىنلەرنى ئوتتۇرىغا قويۇش نىشانىغا ئاساسەن پائال «ئۇچۇر توپلاش،
دەرىجىگە ئايرىش ۋە ئالاقىدار تارماقلارغا سۇنۇش» مۇساپىلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بىر پائالىيەتتۇر» دەپ تەرىپلىنىدۇ .
يېقىنقى چاغلاردا تېررورلۇق تەشكىلاتلىرىنىڭ 2001 – يىلى 11 – سېنتەبىر ھۇجۇمىغا ئوخشاش مۆلچەرلىگىلى بولمايدىغان ھەرىكەت ئىقتىدارلىرى،
ئىلغار تېخنولوگىيەلەردىن پايدىلىنىشلىرى ۋە تېررورلۇق ۋەقەلىرىنى ۋاسىتە بولۇشتىنمۇ بەكرەك مەقسەتكە ئايلاندۇرۇۋېلىشتەك تىپىك ئالاھىدىلىكلىرى بولغان يېڭى دەۋردە،
بۇ ھادىسىنى ئانالىز قىلغاندا تېخىمۇ كەسكىن پوزىتسىيەدە بولۇشنى تەقەززا قىلىدىغان پىرىنسىپال تونۇشنى شەرت قىلىپ قويدى.
مەنە بىلدۈرىدىغان يېڭى ئامىللارغا ئېنىقلىما بېرەلىشى ۋە ۋەقەلەرنىڭ يۆنىلىنىشى بەلگىلەۋاتقان ئامىللار توغرىسىدا ئىلمىي مېتودلارنى ئوتتۇرىغا قويالايدىغان بولۇشى مۇھىمدۇر (سېلت ۋە ۋېسلېي،
بۇ يەردە ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات ئوتتۇرىغا چىقىرىش مۇساپىسىدە ئانالىزغا تېما بولىدىغان ئىستىخبارات ئۇچۇرلىرىنى توپلىغان كىشىلەر ۋە بۇلارنى ئىستراتېگىيەلىك مەنىدە مۇھاكىمە قىلىدىغان ئانالىزچىلاردىن ئىبارەت ئىككى ئاساسىي ئامىل ئالدىنقى پىلانغا چىقىدۇ.
ئانالىزچىلار ۋە ئانالىزغا ئاساس بولىدىغان ئىستىخبارات ئۇچۇرلىرىنى توپلايدىغان كىشىلەر ئارىسىدىكى مۇناسىۋەتنىڭ قانداق بولۇشى كېرەكلىكى مەسىلىسى،
ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات ئانالىزلىرىنىڭ تۇغرىلىقى ۋە پائاللىقىنى بەلگىلىگۈچى خاراكتېرگە ئىگىدۇر (ماكدوۋېل،
«بىر ئۇلۇس ياكى ئۇلۇسلار توپلۇقىنىڭ تىنچ ھالەت ۋە ئۇرۇش پەيتىدە قوبۇل قىلغان سىياسەتلىرىگە قوللىغۇچى تېپىش مەقسىتىدە سىياسىي، ئىقتىسادىي،
بېكىتىلگەن نىشانلار بىلەن ۋاسىتە ۋە ئىمكانىيەتلەر ئارىسىدىكى مۇۋازىنەتنىڭ توغرا تەڭشىلىشىمۇ مۇھىم ھېسابلىنىدۇ.
لوگىكىلىق ۋە ئىلمىي مېتودلارنى بىرلەشتۈرۈپ ئىجرا قىلىدىغان كىشىلەر سۈپىتىدە ئىستىخبارات دۇنياسىدا ئۆتمۈشتىكىگە قارىغاندا تېخىمۇ زور قىزىقىش قوزغاشقا باشلىدى.
سىياسەت ئوتتۇرىغا قويغۇچىلار دۇچ كېلىدىغان مۇرەككەپ مىللىي خەۋپسىزلىك مەسىلىلىرى توغرىسىدا «تەپەككۇرنى تايانچ قىلىدىغان ئانالىز» تېخىمۇ ئۈستۈن ئورۇندا تۇراتتى (داۋىس،
ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات پەقەت بىر خىل مەلۇمات توپلاش خىزمىتىدىنمۇ بەكرەك ھاسىل قىلىنغان ئۇچۇرلارنىڭ توغرا مۇھاكىمە قىلىنىشى ۋە ئىشلىتىلىشىدۇر.
ئاجىزلىق ۋە يېتەرسىزلىكلىرىنى مەۋجۇت ۋە ئوتتۇرىغا چىققۇسى شەرت – شارائىت دائىرىسىدە مۇھاكىمە ۋە ئانالىز قىلىدۇ.
تېررورىزمغا قارشى كۈرەشنىڭ مەلۇم جەھەتتىن ئوتتۇرا ۋە ئۇزۇن مەزگىللىك ئىستراتېگىيەلىك نىشان ۋە چېتىشلىق تەرەپلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
زامانىمىزدىكى ئۇچۇر – ئالاقە تېخنولوگىيەلىرى ۋە ئىنتېرنېتنىڭ پەۋقۇلئاددە تەرەققىياتى ئوچۇق مەنبە ئىستىخباراتنىڭ ئەھمىيىتىنى كۈچەيتتى.
ئوچۇق مەنبە ئىستىخباراتىدىن ئۈنۈملۈك پايدىلىنىش ئۈچۈن مۇناسىۋەتلىك كىشىلەرنىڭ تەربىيەلىنىشى ۋە ئوچۇق مەنبە مەلۇماتىغا باشقا ئىستىخبارات تۈرلىرىگە ئوخشاشلا ئەستايىدىل مۇئامىلە قىلىنىشىنى تەكىتلەيدۇ.
بۇنىڭدىن باشقا تەكرارلانغان ئىستىخبارات مەسىلىلىرىنىڭ تەكشۈرۈلۈشى ۋە دەم ئېلىشقا چىققان ئىستىخبارات ئىجرا قىلغۇچىلىرىنىڭ تەجرىبىلىرىنى ھۆججەتلەشتۈرۈش مەقسىتىدە «ئىلغار تىپتىكى ئىستىخبارات خىزمەتلىرى ئىنستىتۇتى» قۇرۇپ چىقىشقا رىغبەتلەندۈردى.
1967 – يىلى ئامېرىكا مەركىزىي ئاخبارات ئىدارىسى – دىكى ۋەزىپىسىدىن دەم ئېلىشقا چىققۇچە بولغان جەرياندا ۋەزىپە ۋە نىشانلىرىنىڭ بەلگىلىنىشىدە،
ئىستراتېگىيە «بەلگىلەنگەن نىشانغا يېتىش يولىدا قىلىنىدىغان ئىش – ھەرىكەتلەرنىڭ ئاساسىي يۆنىلىشىنى بەلگىلەيدىغان ۋە بۇلارنىڭ ئۆزئارا ماسلىشىشىنى كاپالەتكە ئىگە قىلىدىغان ئەتراپلىق قارار چىقىش ۋە پىلان تۈزۈش تىرىشچانلىقىدۇر (ئاكاد،
سوغۇق مۇناسىۋەتلەر ئۇرۇشىدىن كېيىنمۇ تېررورىزمنى قوللىغانلىقلىرى ئۈچۈن مۇئەييەن دۆلەتلەرنىڭ لىدېرلىرى،
ھەربىي ئىقتىدارلىرى ۋە باشقا ئىستراتېگىيەلىك نۇقتىلىرىغا قارىتا ئانالىتىك ۋە ئىستراتېگىيەلىك خىزمەتلەر داۋاملاشتى.
ۋەزىپە ۋە فۇنكىسيەسىگە ئاساسەن دۆلەت ئىچى ۋە خەلقئارا مىقياستا توغرا شۇنداقلا رېئال ئىستراتېگىيەلەرنىڭ ئوتتۇرىغا قويۇلۇشى ۋە ئىجرا قىلىنىشىغا شارائىت يارىتىپ بېرىش مەقسىتى بىلەن توپلانغان مەلۇماتلارنىڭ كۆزدىن كەچۈرۈلۈشى ۋە ئانالىز قىلىنىشىدۇر.
خەۋپلەرنى تەكشۈرۈپ بېكىتىش ۋە مۆلچەرلەش ئارقىلىق قارار چىقارغۇچىلارنىڭ ئالدىغا مۇناسىۋەتلىك تاللاش يوللىرىنى قويۇش،
ئۇلارنىڭ سىياسەت بېكىتىش مۇساپىسىنى تېخىمۇ توغرا زېمىنغا باشلاش مەقسىتىدە ئېلىپ بېرىلىدىغان ئىستىخبارات تۈرىدۇر (ئوزداغ،
خەۋپ ۋە پۇرسەتلەرنى ئوتتۇرىغا قويۇش مەقسىتىدە ھەرقانداق بىر تېما توغرىسىدا چوڭقۇر ۋە ئەتراپلىق شەكىلدە ئېلىپ ئۆزگىچە تەكشۈرۈش ئېلىپ بېرىش مېتودىدۇر» (ماكدوۋېل،
«ئىستىخبارات» ئۇقۇمى ۋە ھادىسىسىنىڭ ئومۇمەن ھەرىكەت ۋە تاكتىكىلىق تەرەپلىرى ئالدىنقى پىلانغا چىقىۋاتقان دۆلىتىمىز دە،