polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Бала чактан сәнгать, театр дөньясын үз иткән гаиләдә тәрбияләнгән, аның ата-анасы Башкорт дәүләт академия драма театрында эшләгән (әнисе Свердловски музыкаль комедия театры каршындагы театраль студиясен тәмамлаган), әнисе ягыннан бабасы да музыкаль яктан сәләтле булган, җырлаган, баянда уйнаган.
1996 елда Уфа дәүләт сәнгать институтын (Россия Федерациясенең һәм Башкортстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе М. И. Рабинович классы) тәмамлаганнан соң, рус дәүләт академия драма театрында эшли башлый.
Азәрбайҗанның Коммунистик партиянең Үзәк Комитетының 1937 елның 7 июлендәге «Контрреволюцион, пантюркистик һәм милли әдәбиятны алу турында» карары белән Вәли Хулуфлу әсәрләре советка каршы буларак тулысынча алынырга тиешле авторларның беренче исемлегенә кертелә.
Вәли Мәммәдхөсәен улы Хулуфлу, Вәли Хулуфлу буларак танылган — Азәрбайҗан совет язучысы, әдәбият белгече, Көнчыгышны өйрәнүче, фольклорчы, филолог, тюрколог, лингвист, публицист, профессор , 1934 елдан Язучылар берлеге әгъзасы.
2007 елның апрелендә Кыргызстан Республикасы премьер-министры Алмазбәк Атамбаев боерыгы белән Кыргызстан Республикасы хөкүмәте аппаратының халыкара хезмәттәшлек бүлеге мөдире вазыйфасына билгеләнә.
2003—2007 елларда Кыргызстан Республикасы Тышкы эшләр министрлыгының атташесы, 3 нче секретаре, 2 нче секретаре һәм халыкара-хокук департаментының ике яклы хезмәттәшлек бүлеге мөдире булып эшли.
2010 елның маенда Кыргызстан Республикасы вакытлы хөкүмәте аппаратының тышкы сәясәт бүлеге мөдире итеп билгеләнә, шул ук елның августында Кыргызстан президенты администрациясенең тышкы сәясәт бүлеген җитәкли.
2018 елның 19 апрелендә Кыргызстан президенты Суранбай Җиянбәков, парламентның ышанычсызлыгы вотумына бәйле рәвештә, Сапар Исаков җитәкчелегендәге хөкүмәтне отставкага җибәрү турында указга кул куя.
1994 елда Кыргызстанның Ош шәһәрендә Кыргызстанның 40 ел исемендәге 16 нчы мәктәп-гимназиясен, 1999 елда «Халыкара хокук» белгечлеге буенча Кыргызстанның Халыкара университетын тәмамлый.
Шабданбай Абдыраманов (, 1930 елның 24 декабре, СССР, РСФСР, Кыргыз АССР, Ош районы, Кыз-Күл ― 1998 ел, Кыргызстан, Бишкәк) ― шагыйрь, прозаик, драматург һәм тәрҗемәче.
1919 елда Башкортстан хәрби-революцион комитетының азык- бүлеге мөдире була, аннары Морак авылы һәм Морак районы гарнизоны начальнигы, апрельдән алып Башкортстан хәрби эшләр буенча халык комиссариатының гомуми бүлеге начальнигы, августта — Табын кантунының революцион комитеты рәисе, декабрьдә — Тамъян-Катай кантонының хәрби комиссары.
1920 елда Макарда укытучы, соңрак Юрматы кантунының игенчелек бүлеге мөдире, Дыван-Кошчы кантуны Халык комиссарлары советы рәисе, 1921 елның февраленнән «Белрайлесконтора»» предриятиесе, октябрьдә — Стәрлетамак каласы Башкортстан республикася социаль тәэминат халык комиссариаты комиссары.
1918 елның гыйнварыннан башлап Юрматы кантун башкармасы әгъзасы, июльдән — Башкорт гаскәре инспекторы һәм Башкорт хәрби шурасының корал мөдире, бер үк вакытта августа — шураның артиллерия бүлеге җитәкчесе, сентябрьдә — 1‑нче Башкорт кавалерия полкы командиры, декабрьдә — «Стәрлетамак фронтының Башкорт кораллы көчләре» оператив группасы командующие.
Айбулат Дәүләтбай улы Рәхмәтуллин 1967 елның 12 маенда Башкорт АССР-ының Бөрҗән районы Нәби авылында күренекле курайчы һәм танылган җырчы, БАССР-ның атказанган мәдәният хезмәткәре Дәүләтбай Абдрахман улы Рәхмәтуллин гаиләсендә туган.
Марат Садыйков, Марат Фәйзи улы Садыйков (1945 елның 1 гыйнвары, СССР, Үзбәкстан ССР, Бохара ― 2021 елның 1 августы, Үзбәкстан, Чиланзар) ― рәссам-акварельче, график, Үзбәкстанның атказанган сәнгать эшлеклесе , Үзбәкстан сәнгать академиясе академигы , 1974 елдан СССР Рәссамнар берлеге әгъзасы, Үзбәкстанның Хәмзә исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты.
1968 елда Дүшәнбедә республика сәнгать училищесын, 1973 елда Островский исемендәге Ташкент театр-сәнгать институтының (хәзерге Маннон Уйгыр исемендәге Үзбәкстан дәүләт сәнгать институты, ) сәнгать факультеты сәнәгать графикасы бүлеген тәмамлаган.
Кызыл мәйдан урамында чиркәү каршында 2017 елда төзелгән Билал мәчете һәм Таҗетдин Ялчыгол исемендәге мәдрәсә биналары, 50 метр читтәрәк Зәй туган як тарихы музее урнашкан.
Бүгенге көндә Казан милли тикшеренү технология университетының «Химия һәм азот органик кушылмалары технологияләре» кафедрасында Бризант һәм энергия белән баетылган материалларның химик технологиясе, Энергия белән баетылган материаллар теориясе, үзлекләре һәм куллану, Энергия белән баетылган материаллар технологиясе нигезләрен,
Яңа нәтиҗәле инициирик энергия белән баетылган материаллар өчен сугыш кирәк-яраклары һәм инициирлашу чаралары, Энергия белән баетылган материаллар өчен башлангыч продуктлар технологиясе, Энергия белән баетылган материалларның шартлаткыч характеристикаларын билгеләүнең хисап һәм эксперименталь методлары дисциплиналарын укыта.
Фәнни-тикшеренү эшләре энергиягә бай материаллар һәм эшләнмәләр эшкәртү, энергия белән баетылган конденсацияләнгән системаларның шартлаткыч характеристикаларын билгеләүнең хисап һәм эксперименталь методлары белән бәйле.
1986 елның апрелендә Зәй район советы башкарма комитеты Югары Шепкә авылының төньяк-көнчыгышында төзелеп бетмәгән, 800 баш мөгезле эре терлеккә исәпләнгән ферма бинасы урынында колхозара кирпеч заводы төзергә карар итә.
Зәй кирпеч заводы Зәй шәһәреннән 10 км, Куйбышев тимер юлының Бөгелмә ― Кругле поле ― Әгерҗе тармагының Зәй тимер юл станциясеннән 12 км, Яр Чаллы пристаненнән 70 км читтә, Зәй ― Сокрау юлына якын, Зәй районы Югары Шепкә авылының төньяк-көнчыгышында урнашкан.
Иҗадчының курай һәм фортепиано өчен пьесасы, фольклорчы Мөхтәр Сәгыйтовка багышланган тавыш, курай, думбра һәм фортепиано өчен Ирек Кинҗәбулатов сүзләренә язылган кобайыры республиканың күп милләтле сәнгатен баетты.
Рәссамның картиналары М. В. Нестеров исемендәге Башкорт дәүләт сәнгать музеенда , МРСИ , Алла Булянская галереясында , «» сәнгать галереясында , «Сәнгать» галереясында , «Мирас» галереясында , Нефтекама «Мирас» картиналар галереясында , «Янгантау» картиналар галереясында (Башкортстан Республикасының Салават районы, «Янгантау» шифаханәсе) саклана.
Григорий Ефимович Харин йөздән артык картина тудыра, шулар исәбендә «Урал», «Кызылтүшләр», «Уфа иртәсе», «Кызыл тал чәчкә ата» «Зәңгәр кич», «Изумрудный полдень», «Муллакай пристане», «Таш чәчмәсе», «Инҗәр елгасы», «Кара каргалар килделәр», «Җәйге көн», «Саесканнар боз өстендә», «Март» пейзажлары.
Шахрухның соңгы җиңүе шулай ук хәрби уңышлар нәтиҗәсендә түгел, ә интрига һәм оста дипломатия ярдәмендә, аеруча, Мөхәммәт Парса җитәкчелегендәге Бухара руханилары белән элемтәләр аркасында килеп чыга.
Ниһаять, ул Отрарга китә һәм анда, Эмир Шәех Хип ад-Дин арадашлыгы аша, Шахрух белән килешү төзи, килешү буенча ул Маверанна өстендә хакимияттән баш тарта һәм аның урынына Рей шәһәрен ала.
Ләкин, аның хатынына мөнәсәбәте, шулай ук барлык дошманнарына һәм хәтта хыянәтчеләргә күрсәткән юмартлыгы, чыннан да, аның династиясенең калган шәхси сыйфатларына һәм заман шартларына тулысынча каршы килә.
Инде 15 яшендә ул Тимурның Һиндстандагы сәфәре вакытында аерылып тора; көнбатышка "җиде еллык сәфәр дип аталган . 1402 елда Тимур аңа көнчыгышта иң югары боерыкны "Төркестан чиген" ышанып тапшыра.
1404-нче елда ул түбән катламда туган хатын-кыз Шад Мюлкка рөхсәтсез өйләнеп бабасының ачуын чыгара, ләкин соңрак кичерелә, һәм шул ук елда, Кытайга сәфәргә әзерлек вакытында уң канат башлыгы итеп билгеләнә.
Әсгать Мохтар үзбәк әдәбиятына хезмәт кешесе темасын кертә: Әсгать Мохтар – «Булат коючы» , «Зур юлда» поэмалары, «Хөрмәтле кардәшләрем» , «Рәхмәт, сөеклем» , «99 миниатюра» шигъри җыентыклары, «Елгалар кушылган җирдә» , «Каракалпак кыйссасы» повестьлары, «Апа-сеңелләр» , «Туу» , «Дәвер минем тәкъдиремдә» , «Чинар» («Чинор», Үзбәкстан ССРның Хәмзә исемендәге дәүләт бүләге, 1968, татарча басмасы – 1976), «Күзгә йокы кермәгәндә.» романнары, берничә пьеса, А. Пушкин, М. Лермонтов, А. Блок, К. Симонов, У. Шекспир, , Софокл әсәрләренең тәрҗемәләре авторы.
Такташ тормышын һәм иҗатын чагылдырган мәкаләләр бастыра, Тукайның һәм Җәлилнең шигырьләр җыентыкларын нәшер итүгә әзерли (җыентыкны төзүче, кереш сүз авторы һәм кайбер шигырьләрнең тәрҗемәчесе буларак).
Куватова Леонора Сафа кызы — балет труппасының сәнгать җитәкчесе, Россиянең һәм Башкортстанның халык артисты, С. Юлаев исемендәге дәүләт премиясе һәм «Балет» журналының «Биюнең яне» премиясе лауреаты.
Гёкче 2007 һәм 2010 еллар арасында, пешекче һәм ресторатор булып эшләү тәҗрибәсен туплау өчен, берничә илдә, шул исәптән Аргентинада һәм АКШта җирле рестораннарда волонтёр булып эшли.
Шуннан соң 1970-1985 елларда фирка эшендә була: КПСС-ның Башкортстан өлкә комитетының фән һәм уку йортлары бүлеге мөдире урынбасары, КПСС-ның Уфа шәһәр комитеты секретаре була.
2021 елның 1 апрелендә Халык мәгарифе алдынгысы, Башкорт АССР-ның атказанган мәдәният хезмәткәре, тарих фәннәре кандидаты, ССРБ журналистлар берлеге әгъзасы, Башкортстан республикасы җәмәгать берекмәләренең үзәк дәүләт архивы директоры , Башкортстан республикасы министрлар кабинеты каршындагы архив эшләре буенча идаралыгының гыйльми советы әгъзасы Иргалин Гизетдин Дәүләтгали улына 90 яшь тула.
Аның катнашлыгында документлар һәм документаль очерклар җыентыклары әзерләнгән һәм нәшер ителгән: Кайтарылган йолдызлык , "Җиңү Уралда чүкелде" , "Бөек Ватан сугышы елларында Башкорт АССР ы" , "Дөреслеккә авыр юл" , "Шәйморатов генерал" , " гасыр башында Башкортстанда сәяси партияләр һәм хәрәкәт".
Ул "Батырлык эшчәнлеге өчен", "Хезмәт ветераны" медалләре, БАССР Югары Советы Президиумының Мактаулы грамотасы, "Халык мәгарифе отличнигы" мактаулы билгесе, архив алып бару, документлаштыру һәм археография өлкәсендәге гыйльми эшләр конкурслары дипломнары белән бүләкләнгән.
Зур эш сөйючәнлек белән бергә табигый сәләт аңа кыска вакыт эчендә гади укытучыдан алып мәгариф өлкәсендәге абруйлы белгечкә кадәр үсергә, кандидатлык диссертациясе якларга мөмкинлек бирә.
Бай тормыш тәҗрибәсе, галим һәм оештыручы талантлары, киләчәкне фикерләү һәм күрү осталыгы Гизетдин Дәүләтгали улына архивчы коллегалары, җөмһүрият галимнәре һәм укучылары тарафыннан зур хөрмәткә нигез булды.
Атаклы балерина Элеонора Куватова үзенең «Культура» гәзитенә биргән интервьюсында: «80-нче еллар уртасында ук Бикчурин Уфада хореографик училище ачу хыялы белән яши башлый. Шул вакытта ук ул мәктәбе булмый торып театрның юкка чыгачагын аңлый. Чыннан, 90 нчы елларда артистлар чит илләргә китә башлады, бер кеше дә калмады диярлек. Бикчурин юллап тырышып йөрде, төзеде. Һәм ниятенә иреште», — дип хәтерли.
Кыргыз ССР эчке эшләр министрының беренче урынбасары, Кыргызстанның эчке эшләр министры, Кыргызстанның милли иминлек министры, Кыргызстан вице-президенты, Чуй өлкәсе губернаторы, Бишкәк мэры, Кыргызстан премьер-министры вазыйфаларында эшләгән.
Предприятиенең төп продукциясе — 35 кВ, 110 кВ, 220 кВ, 330 кВ лы ЛЭП таянычлары, җиңел тимер конструкцияләрдән биналар салу, 800 тонна сыйдырышлы җиләк-җимеш саклагычлар, автомашиналар өчен җылытылган корылмалар, печән саклагычлар, техник хезмәт күрсәтү станцияләре өчен модульле конструкцияләр һәм 50, 500, 1000 тонна сыйдырышлы түбән температуралы суыткыч камералар, «Сэндвич» тибындагы чикләү панельләре.
Төп эшләп чыгарган продукциясе — җиләк-җимеш саклагычлар, автомашиналар өчен җылытылган корылмалар, печән саклагычлар, техник хезмәт күрсәтү станцияләре өчен модульле конструкцияләр һәм суыткыч камералар.
Эшләнмәләр таралу географиясе киң ― Краснодар крае, Төмән өлкәсе, Балтик буе илләре, Ерак Көнчыгыш, Әстерхан өлкәсе, Красноярск крае, Украина, Төньяк Осетия, Диңгез буе крае, Көньяк Сахалин, Идел буе республикалары һәм өлкәләре, БДБның кайбер илләре.
Завод өчен кирәкле металл һәм металлопрокатны Череповец, Магнитогорск, Аша, Түбән Тагил, Ново-Липецк металлургия комбинатлары, шулай ук «Амурсталь», «Запорожсталь», Чиләбе профнастил заводлары куя.
Завод төп 6 бүлекчәдән тора: тимер конструкцияләр цехы, панельләр җитештерү цехы, ремонт-төзелеш һәм монтажлау-җайлау цехы, автоюл цехы, ремонтлау-эксплуатацияләү цехы һәм газ көче цехы.
Базның уң стенасында, Грүнведел "Будда алдында җиңел аскы киемдә яшь" белән вәгазь рәсемен тасвирлаган, ул хәзер "Нанда көтүчесе" буларак мәгълүм рәсемгә карый, ул Сыннар Мәгарәсеннән килеп чыккан булганы мәгълүм.
Соңыннан Грүнведел бары тик "тезләнгән табынучы" гына калган вәгазь сәхнәсен тасвирлаган, ул тезләнгән Ваджрапанига карый, аның Сыннар Мәгарәсеннән килеп чыкканы мәгълүм.
Кучаны безнең эраның 383-385 елларда вакытлыча яулап алган Элеккеге Цин Династиясенең Императоры Фу Цзян җибәргән Кытай генералы Лю Гуанг Куча солдатларының көчле панцирен билгеләп узган, Сасанид илһамы белән кольчуга һәм ламеллар броня тибы, аны шулай ук Кызыл Мәгарәләрендәге рәсемнәрдә күреп була:
Куча Ефәк Юлы икътисадының өлеше булган һәм Согдиана һәм Бактрияне кертеп Үзәк Азиянең башка өлешләре белән контактта булган һәм шулай итеп шулай ук Һиндстан, Иран һәм Кытайның яр буе даирәләре белән.
Безнең эраның 2-нче гасырыннан бирле Хань Династиясе һәм Кушан Империясе алкышлары астында күпсанлы бөек Буддачылык миссионерлары Тарим Бассеины аша Кытайга юлларында узганнар, мәсәлән, Парфян Ан Шигао, Юэчжи Локаксема һәм Жи Цян яки Һиндле Чу Шо-фу .
Мәдәният чәчәк аткан һәм Кашмирдан Буддист кешесе һәм Патшаның кыз туганы, Куча принцессасы улы булган Куча монахы һәм тәрҗемәчесе Кумараджива тарафыннан Һинд Санскрит язмалары тәрҗемә ителгән булган.
Кайвакыт "Беренче Һинд-Иран стиле" дип аталган 1-енче стиль Һиндстаннан һәм Үзәк Азиядән йогынтыны билгели һәм безнең эраның 300-енче елдан 500-енче елга кадәр периодны колачлый һәм зур Һиндстан тәме булып әфлисун һәм яшел төсмерләре белән Гандһара темалары белән хасиятләнә: хатын-кыз биючеләр һәм музыкантлар еш тулы күкрәкләре белән ялангач яки ярым ялангач.
Бу рәсемнәрнең сәнгате шактый чистартылган һәм Кызылның "классик" сәнгать периодын колачлый: төсмерләр нәзек, сызыклар нечкә һәм элегант, төсләр текстура һәм күләм сизүен бирү өчен прогрессив рәвештә кушыла.
Период ахырына Гандһара сәнгате йогынтысы Эфталитлар астында Бактрия һәм, Куча даирәсе сәяси берләшүе дәвамлыгы булып таныла, ул 480 елдан 560 елга кадәр дәвам иткән, яки шуннан соң берничә ун ел соңрак.
Кызыл Мәгарәләре беренче мәртәбә Отани экспедициясе тарафыннан ачылган һәм өйрәнелгән булган, бу Тессин Ватанабе-сан һәм Кенью Хори-сан җитәкчелеге астында Япон экспедиция, Граф Отани-сан тарафыннан финансланган, әмма асаба җир тетрәве булып экспедиция дүрт ай өйрәнүдән соң тиз китәргә мәҗбүр булган.
Альберт фон Ле Кок шулай ук өченче Герман экспедициясе өлеше булган һәм Альберт Грюнведель юнәлеше астында булган, әмма бары тик 1906 елның июнена кадәр калган, шул вакытта ул каты авырганга күрә Британия Һиндстанына китәргә мәҗбүр булган.
Грюнведель сурәтләрнең күп өлешен алып куйган, әмма шулай эшләгәнгә һәм кисеп алганга һәм сурәт ясауга кадәр археологик дәрәҗәсен саклап калу өчен күчермәләр калдырган, чөнки алар транспортировка вакытында җимерелергә мөмкин дип курыккан.
Кызылда сын күләмен чагылдырыр өчен акыллы күләгә белән аеруча элегант һәм төсле булган иң иртә "классик" стиль сурәтләрдән ияреп, Сыннар мәгарәсендә яңа стиль пәйда була, "Көтүче Нанда" кебек эшләр белән, ул рельефлырак, интенсив төсләр кулланыла (әмма һаман да көрәннәр, яшелләр һәм әфлисун төсләр белән чикләнгән), сызыклар калынрак һәм калыплар гадирәк, "төсле рәсем" кебек әйберләр.
Бу стиль Кушаннар астында эллинистик, Иран һәм Һинд йогынтылары кушылмасыннан алынган һәм аның төп барлыкка китерү үзәге Бамиян, ул "Үзәк Азиядә монахлар биләмәсе өчен ата-ана монастыре төре" булып киткән.
Рай Кызылда эчке эволюциянең билгеләре күп булмыйча кинәт стильләр юрамаларын башка төбәкләрдән кинәт яңа төркем рәссамнар килүенә күрә дип әйтә, алар үз сәнгать телләрен һәм техникаларын алып килгән.
Рәссамнарның киенү стиле һәм төре еш Сасанид буларак тасвирланган булган, әмма күптән түгел Дилберҗин Тепе, Балалык Тепе яки Бамианда эфталит сыннарына охшалыкка күрә һәм Эфталитлар шул периодта Тарим Бассеинын якынча гасыр дәвамында контрольдә тотканга күрә күбрәк Эфталит дип тәкъдим ителгән булган.
Кызыл сәнгате Тарим Бассеинында Көнбатыш сәнгать мәктәбенә карый, һәм күбесенчә Гандһарадан һәм Иран дөньясыннан йогынты күрсәтә, бигрәк тә Эфталитлардан йогынты, әмма Көнчыгыш Азиядән түгел.
Бу стильнең төп чагылдыра торган мәгарәләре Диңгез аты мәгарәсе , Рәссамнар мәгарәсе , Тавис мәгарәсе , Артык буялган мәгарә , Сыннар мәгарәсе һәм Диңгезчеләр мәгарәсе .
Икенче стиль "Һинд-Иран стиле" дип атала, һәм Кызылның күпчелек башка мәгарәләрен колачлый, алар көчле контрастлы төсләрне һәм көчле сызык буялышларны кулланалар, көрән, әфлисун һәм яшел төсләр кулланыла һәм бигрәк тә тере - зәңгәр төс кулланыла.
Регионның сәнгатенең Эрнст Вальдшмидт тарафыннан төркемләштерүендә өч аерылып тора торган период бар: Беренче фазадан фрескаларның хасияте кызыл пигментларны куллану, ә икенче фазадан булганнарда мул итеп зәңгәр төсмерләр кулланыла.
Соңрак мәгарәләр, мәсәлән, Музыкантлар Мәгарәсе хәттә башка стильгә ишарә итә, биредә тән формаларын интенсив зәңгәр пигментлар кулланылышы белән сызыкларын күрсәтү өчен безнең эраны 4-енче гасыры Көнбатыш сәнгате илһамландырган тере төсләр кулланыла.
"Һинд-Иран" дип сыйфатланган 1 стиль Гандһара Сәнгатеннән килеп чыккан һәм фрескаларда караңгы киноварь фоннар һәм яшел һәм әфлисун төс схемалары һәм табигый төсмерләр хас һәм архитектурада гөмбәз түшәмнәр белән шакмак мәгарәләр тенденциясе бар.
Тезләнүче тугърыларның кечкенә фигуралары, туникаларда, якынча 40 сантиметр биеклектә, кайберәүләре хәнҗәр белән коралланган, арткы стена фресканың сул һәм уң почмакларына каршы урнашкан: мөгаен безнең эраның 4-енче гасыр аксөяк һәм бай Куча бүләк бирүчеләре.
Төп фресканың сул почмагына каршы тезләнүче монах, ул кызыл күлмәк кигән һәм охра чәчле, ул чүкеч белән церемониаль чүлмәкне формалаштыра, шул ук вакытта аның артында башка якта бүләк бирүчеләргә охшаш туника кигән рәссам, әмма аның башы гына калган.
Кызыл мәгарәләре (традицион Кытай иероглифлары белән: , гадиләштерелгән Кытай иероглифлары белән:; Уйгур телендә: ) — Кытайда, Шеңҗанда, Аксу Префектурасында, Байченг Даирәсендә Кызыл шәһәре янында , таш кыялардан киселгән Буддачылык мәгарәләр тупланмасы.
Мәгарәләр Үзәк Азия сәнгатендә һәм Ефәк Юлы Буддачылык тапшырылуында әһәмиятле рольгә ия һәм Кытайда үсеше 3-енче һәм 8-енче гасырлар арасында булган иң иртә төп Буддачылык мәгарә комплексы дип әйтелә.
1907 елның январендә Кучада булган Франция өйрәнүчесе Поль Пельо әфәнде һәм аның фотографы Шарль Нуэтт Кызылда Герман миссиясеннән соң 1907 елның 1 сентябреннән берничә көн булган һәм Шарль Нуэтт күп матур һәм мәгълүмати фотосурәт төшергән.
Альберт фон Ле Кок Кызылга һәм тирәли даирәләргә 1913–1914 елларда Герман Экспедициясен җитәкләп кайткан, күп сурәтләрне, шул исәптән Грюнведель урында калдырганнарны алган, әмма гомумән алдан килүчесенә караганда әзрәк күчермәләр алган.
Сәнгать тарихчысы Бенджамин Роуланд буенча Кызылда портретлар "Тохарлар кыяфәте буенча монгол түгел, ә күбрәк аурупалылар, ак тәнле, зәңгәр күзле, блондин яки җирән чәчле һәм рыцарьларның һәм аларның хатыннарының Көнбатыш йогынтысы бар" икәнен күрсәтә.
Бу мәгарәдә шулай ук юлларында төрле куркынычларга юлыга торган, мәсәлән, караңгыда югалган һәм Маби Аждаһа Патшасы тарафыннан коткарылган Үзәк Азия сәүдәгәрләре күрсәтелгән.
60 Мәгарә, шулай ук "Иң зур Мәгарә" дип атала, ул берничә период дәвамында киңәйтелгән мәгарә, һәм һаман да Классик Беренче Период чистартылган стиленә караган берничә рәсем булган, шул ук вакытта рәсемнәрнең күпчелеге соңрак Икенче Периодтан.
Мәгарә шулай ук түгәрәк кыса шарчыкларында Сасанид стилендәге үрдәкләр булуы белән билгеле, Үзәк Азиядә киң таралган мотив, ул Афрасиабтан Үзәк Азия илчесе киеменнән мәгълүм.
Күп нәтиҗәләр килештермәгән булып, кайвакыт хәттә капма-каршы булып кала, һәм соралган тарихи период Углерод 14 даталавының билгесезлек чигенә бәйле рәвештә мәгарәләрнең мәгънәле сегментациясен тәэмин итәр өчен шактый кыска.
Кызыл мәгарәләре өчен күпчелек кыска Углерод мәгълүматы 68% мөмкин булу дәрәҗәсенә карый , ул әһәмияткә ия билгесезлек дәрәҗәсе дигән сүз һәм мәгълүмат стандарт археологик практика таләп иткәнчә 95% мөмкин булу дәрәҗәсенә яраштырылгач, шуннан соң иң иртә һәм иң соң даталар арасында вакыт диапазоны озын булып китә , мәгарәләр арасында шәхси чагыштырулар мәгънәсез.
Хәзер күпчелек өйрәнүчеләр углерод датировкасы белән бергә сәнгать һәм архитектура анализын 2001 елда Мэрилин Мартин Рай тәкъдим иткәнчә ышанычлы номенклатурага якынлашу ысулы буларак кулланалар.
Ул 14-енчедән алып 19-ынчыга кадәр мәгарәләр төркеменең мөгаен төп мәгарәсе булган, аңа шулай ук берничә бизәлмәгән яшәү фатирлары яки виһаралар керә һәм дини хезмәтләргә багышланган булган.
Бу дәвам иткән стадиянең стиле белән контрастта, моны Сыннар Мәгарәсе базы панельләрендә күрергә мөмкин, мәсәлән, "Көтүче Нанда"да, ул калынрак, интенсив төсләр кулланыла , калынрак сызыклар һәм гадирәк үрнәкләр.
Рай буенча "Музыкантлар Мәгарәсе" мөгаен Кызылда "үзәк багана" мәгарәләренең иң элеккегесе, безнең эраның 4-енче гасыр уртасы белән даталана һәм аның иконографиясе иң элеккегеләр арасында.
Традицион Герман даталавы мәгарәне безнең эраның 600-650 елларына карый дип фараз иткән һәм аны соңрак "Зәңгәр-яшел стиль" мисалы итеп тәкъдим иткән, ул хронологик рәвештә "Әфлисун-яшел стиле" төркеменең варисы дип әйтелә.
Гадирәк шакмак мәгарәләр Дһармагупта тарафыннан безнең эраның 4-енче гасырыннан яки иртәрәк нигезләнгән булырга мөмкин, шул ук вакытта безнең эраның 6-нчы гасырдан чәчәк аткан "үзәк багана" мәгарәләр Сарвастивадин мәктәбе белән ассоциацияләнергә мөмкин.
Яңарак интерпретация булып кылыч тотучыларның чынлыкта Эфталитлар булуы, алар Тарим Бассеинын нәкъ рәсемнәр эшләнгән вакытта безнең эраның 490 елдан алып 560 елына кадәр биләгән.
Бүләк итүчеләрнең кием стиле, иконографиясе һәм физиономиясе Эфталитлар көч үзәге Тохаристан рәсемнәрдә сурәтләнгәннәргә шактый охшаш, Балалык тепе яки Диберҗин Тепе кебек урыннарда.
Көчле итеп капма-каршы "Зәңгәр һәм яшел" төсләренең кулланылышы, Үзәк Азиядән зәңгәр пигментларын кертү һәм контурлар өчен сызык ясау ярдәмендә эшләнгән һәм шул стиль өчен характеристик.
Мисалы Музыкантлар Мәгарәсе булган бу стильдә, тән формаларын сызу өчен тере төсләр һәм кинәт сызыклар кулланыла, мөгаен ул безнең эраның 4-енче гасыр Көнбатыш сәнгате белән илһамландырылган һәм иртәрәк период Кызыл мәгарәләре стиленнән бик аерылып тора, ул киресенчә бик элегант һәм “нәфис сәнгатьчә” , нюанс төсләр һәм тәннәрнең скульптур күләмен ассызыклау өчен катлаулы күләгәләр белән һәм мөгаен ул төрле сәнгать тамырларына күрсәтә.
Рәссамнар Мәгарәләре рәсемнәре безнең эраның 478-536 елы белән углерод ярдәмендә даталанган.1912 елда Альберт Грүнведел "Сыннар Мәгарәсе"нең фрескалары "Рәссамнар Мәгарәсенең шул ук рәссамнары тарафыннан эшләнгән булган", һәм алар "саф Гандһара стиле"ндә булган.
Кызыл рәссамнарының кием стиле еш Сасанид буларак тасвирлана, әмма хәзер күбрәк Эфталит буларак таныла, чөнки Бамиан, Дилберҗин Тепе яки Балалык Тепе сыннары белән охшашлыклар бар.
Түшәмнең яннарында бриллиант формасындагы таулар, алар тирәли кеше, хайван, күл һәм агач натуралистик мотивлары, мөгаен Якын Көнчыгыш дизайны, ул гомумән Кызылда соңрак мәгарәләрдә кабул ителгән булган.
Кызыл Мәгарәләрендә Гандһара сәнгате йогынтысы якынча безнең эраның 500 елы белән даталана һәм даирәдә Эфталитлар астында Бактрия һәм Куча сәяси берләшүе нәтиҗәсе дип таныла.
Алар өстендә һәр коридор өстендә биек арка, көньяк якта лунетта белән җиһазландырылган һәм озынлыгы буена балюстрада артында дэваталар рәтләре белән, алар Будда Майтрейя тирәли торалар, һәм алар өстендә Диңгез аты Мәгарәсе аркасында кебек ромб лосанж монахлар, хайваннар, агачлар һәм буалар белән пейзажлар.
Төп базның стеналарында берничә сурәт калган: алар берничә рәттә оештырылган Будда вәгазьләре булган, һәрбер бу сурәтләрнең үлчәме - киңлеге 1,34 м һәм биеклеге 96 см. Вәгазь сурәтләре "саф Гандһара стиле"ндә.
Рәсемнәрнең стиле Гандһара сәнгатеннән һәм Кашмирдан Матхура сәнгатеннән һәм иртә Гупта сәнгатеннән алынган һәм Рим сәнгате һәм Пальмира сәнгатеннән шаккатыргыч йогынтылар бар.
Берничә урта стадия белән "Икенче Инд-Иран стиле" эволюцияләгән, ул шул вакытта Сасанид Империясе һәм Эфталитлар биләгән Көнчыгыш Иран сферасы йогынтысы белән, көчле Согдия мәдәни элементлары белән Һиндстаннан даими йогынтыны чагылдырган.
Эфталитлар сәяси көчләрен якынча 550 елда Сасанидлар һәм Көнбатыш Төркиләр тарафыннан җиңелгәннән соң югалтканнар, әмма алар ярым-бәйсез князьлекләргә бүленеп озак вакыт тәэсир иткәннәр.