polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Гурӯҳи тадқиқотчиён аз Донишкадаи технологии Массачусетс ва Донишгоҳи Питтсбург муайян карданд, ки олимон дар мақолаҳои илмӣ ва монографияҳо аз маълумотҳои Википедиа истифодабурданашон аз эҳтимолият дур нест.
Википедия — донишномаи интернетии чандзабона бо муҳтавои озод, ки бо ҳамкории афроди довталаб навишта мешавад ва ҳар касе, ки ба интернет дастрасӣ дошта бошад метавонад мақолоти онро вироиш кунад.
Дар он қароргоҳи чандин ташкилотҳои байналхалқӣ ва саридораҳову намояндагиҳои зиёда аз 1,8 ҳазор ширкатҳои хориҷӣ, беш аз 70 намояндагии бонкҳои пешрави хориҷӣ мавҷуданд.
Аз соли 2000 инҷониб дар Амстердам қароргоҳҳои Иттиҳодияи биржавии «» (баъди биржаи Лондон 2-юмин дар ҷаҳон, бо гардиши солонаи 2,3 трлн евро), , , ва ғ.
Соҳаҳои муҳимтарини саноати Амстердам: хӯрокворӣ, пивопазӣ , полиграфӣ, мошинсозӣ, электротехникӣ, электронӣ, химия, истеҳсоли маҳсулоти нефт, чӯбгарӣ, дӯзандагӣ.
Дар Амстердам академияи илмҳо, якчанд институтҳои тадқиқоти илмӣ, зиёда аз 20 маркази илмию тадқиқотии соҳаи информатика, тибби биологӣ, илмҳои гуманитарӣ, ду донишгоҳ фаъолият доранд.
Амстердам калонтарин ва баъди Роттердам дуюмин бандари бузургтарини ҷаҳон (гардиши бор 70,4 млн т, 1 млн контейнер дар як сол маълумот, соли 2010) буда, пешбандараш дар Баҳри Шимолӣ воқеъ аст.
Дар асри ин шаҳр ҳамчун деҳаи хӯрди моҳигирон вуҷуд дошт ва дар вақти асрҳои Заррини Ҳоланд, Амстердам ба яке аз бандаргоҳҳои муттарақии ҷаҳон ва маркази бузурги савдо табдил ёфт.
Дар охири асри 12 дини насронӣ ҷорӣ карда шуд ва дар ҳамин давра князигарии соҳибистиқлоли Босния, ки Герсеговина низ дар ҳайати он буд, таъсис ёфт ва дар нимаи 2-юми асри 12 ба шоҳигарӣ мубаддал гардид.
Баъди исёни Босния ва Ҳерсеговина ва ҷанги байни туркҳову русҳо мамлакат, ки тибқи қарори конгресси Берлин сулҳи Сан-Стефанро оид ба соҳибистиқлолӣ соҳиб гашта буд , аз ҷониби Империяи Австрияву Маҷористон забт карда шуд.
Соли 1941 дар натиҷаи аз тарафи фашистони олмонӣ торумор гардидани Югославия ҳудуди Босния ва Ҳерсеговина ба ҳайати «Давлати мустақили Хорватия»-и Иттиҳоди Олмон ҳамроҳ карда шуд.
Дар рафти ҷанги халқӣ-озодихоҳӣ дар Югославия Босния ва Ҳерсеговина, ки маркази ҳаракатҳои партизании зиддифашистӣ буд, озод карда шуд ва яке аз шаш ҷумҳуриҳои Ҷумҳурии Халқии Федеративии Югославия гардид.
Сербҳо барои ба Сербия ҳамроҳ шудан дар доираи Федератсияи Югославия талош меварзиданд, босниягиҳо барои дар тамоми ҳудуди мамлакат бунёд гардидани давлати муттаҳиди мусулмонӣ ҷаҳду кӯшиш менамуданд.
Созиши муваққатӣ дар вазъияти баамаломада роҳи таъсиси ниҳоди ҳукмронии коллективонаро пайдо кард, ки дар раёсати Босния ва Ҳерсеговина намояндагони ҳам ҷамъияти босниягӣ, ҳам сербиягӣ ва ҳам хорватӣ дохил буданд.
Дар ин ҷанг аз ҳама бештар мусулмонҳо саркӯб карда шуданд (қариб 8 ҳазор нафар дар натиҷаи амалиёти ҷангӣ бо сарварии генерали сербӣ Рато Младич кушта шуданд).
Шумораи умумии қурбониёни ин ҷанг ба 100—110 ҳазор нафар ва гурезаҳо то ба 2,2 млн нафар расида буд, ки дар таърих баъди Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ аз ҳама харобиовартарин ҷанг ба ҳисоб мерафт.
Дар ҳудуди Босния ва Ҳерсеговина таъсис додани як давлат таҳти роҳбарии ҳукумати коалитсионӣ аз ҳисоби се халқи асосӣ, ки байни ҳам муносибатҳои тезу тунд доштанд, яке аз шартҳои асосии ин нақша буданд.
Дар натиҷаи ҷидду ҷаҳди Иттиҳоди сулҳ ва дар рафти гуфтушуниди Дейтон , ки ноябри 1995 байни пешвоёни Босния, Югославия ва Хорватия бо иштироки намояндагони Русия, ИМА ва Иттиҳоди Аврупо сурат гирифта буд, Созишномаи сулҳ оид ба низом даровардани низои босниягиҳо пешниҳод карда шуд.
Созишномаи Дейтон таъсиси Мақомоти ягонаи идоракунандаро барои тамоми Босния ва Ҳерсеговина ва дар мамлакат мавҷуд будани ду давлат-Федератсияи Босния ва Ҳерсеговина ва Ҷумҳурии Сербияро баррасӣ намуд.
Сиёсати иқтисодии Босния ва Ҳерсеговина ба ду самт равона карда шудааст: барқарор кардани харобкориҳои хоҷагии замони ҷанг ва ҷорӣ намудани ислоҳот дар асоси муносибатҳои бозорӣ.
Босния ва Ҳерсеговина барои дохил шудан ба Иттиҳоди Аврупо барномаи васеи хусусигардонии соҳаҳои саноатиро қабул намуд, ки он барои ҷалби маблағгузорӣ -ҳои хориҷӣ имкон фароҳам овард.
Корхонаҳои бузурги мошинсозӣ (з-ди коркарди филлизот, з-ди истеҳсоли автомашина ва таҷҳизот) дар Баня-Лука воқеъ буда, дар шаҳри Копачи ноқили барқ истеҳсол карда мешаванд.
Дар ш-ҳои Босанки-Брод ва Модрич ду корхонаи коркарди нафт, дар Власенисе, Братунасе, Сараево, Баня-Лука корхонаҳои коркарди чӯб ва истеҳсоли селлюлозаву коғаз фаъолият доранд.
Мақоми қонунгузор — Ассамблеяи парламентии дупалатагӣ аз Палатаи намояндагон (42 ҷой, 28 нафар аз Босния ва Ҳерсеговина, 14 нафар аз Ҷумҳурии Сербия, ки тариқи раъйпурсии кушод интихоб мешаванд) ва Палатаи мардумӣ иборат аст, ки аз тарафи парламенти Федератсияи Босния ва Ҳерсеговина ва Ҷумҳурии Сербия интихоб мешаванд.
Мақоми олии судӣ — Суди конститутсионӣ, ки аз 9 аъзо (4 нафар аз Палатаи намояндагони Босния ва Ҳерсеговина, 2 нафар аз Ассамблеяи Миллии Ҷумҳурии Сербия ва 2 нафар аз Суди аврупоии ҳуқуқи инсон) иборат аст.
Ҳоло муносибатҳои дуҷонибаи сиёсии Тоҷикистону Босния ва Ҳерсеговина бо мубодилаи паёмҳо маҳдуд буда, ҳанӯз заминаи қарордодию ҳуқуқӣ муҳайё нагардидааст.
Дар мамлакат низоми таълими ҳатмии миёна ҷорӣ карда шудааст ва таълим аз 3 зина иборат аст: зинаи аввал — мактаби 8-солаи таҳсилоти асосӣ барои кӯдакҳои 7-11-сола ва 11-15 сола, зинаи дуюм — гимназияҳои 4-сола ё худ мактабҳои миёнаи касбӣ-техникӣ барои наврасони 15-19-сола; зинаи сеюм донишгоҳҳо.
Маълумоти олии дараҷаи 1-ум , дараҷаи 2-юм (маълумоти касбӣ дар ҳар соҳаи илмҳои гуногун ва санъат — 4-5 соли таълим), дараҷаи 3-юм , зинаи 4-ум муқаррар шудааст.
Дар Босния ва Ҳерсеговина 4 донишгоҳ: дар Сараево , Баня-Лука, Мостар, Тузла , академияҳо, коллеҷи омӯзгорӣ дар Биелин, академияи омӯзгории 2-сола (барои боғчаи бачагон мураббияҳо ва барои мактабҳои миёнаи таҳсилоти умумӣ омӯзгорон тайёр мекунад) мавҷуданд.
Айни замон мавзеъҳои ҷолибу тамошобоб ва барои сайёҳии лижаронӣ мувофиқ дар ноҳияҳои кӯҳии Яхорина, Белашниса, чашмаҳои обҳои минералӣ дар наздикии Сараево, Тузла, Теслича, Олово, Сребрениса, Вишеград мавҷуданд.
Соҳаи асосии кишоварзии Босния ва Ҳерсеговина рустанипарварӣ буда, зироатҳои ғалладона — гандум, ҷуворӣ, ҷавдор, ҷав ва зироатҳои техникӣ — лаблабуи қанд, тамоку, офтобпараст парвариш мекунанд.
Кумитаи олимпии Босния ва Ҳерсеговина соли 1992 таъсис ёфтааст, варзишгарон аз соли 2000 дар Бозиҳои олимпӣ ширкат варзида, дар мусобиқаҳои байналмилалӣ оид ба варзиши сабук, волейбол, гандбол, бадминтон, теннис, шиноварӣ қувваозмоӣ мекунанд.
Ҳизби амалиёти демократӣ, Ҳизби барои Босния ва Ҳерсоговина, Иттиҳоди демократии Хорватия, Иттиҳоди миллии Сербия, Ҳизби сотсиал-демократҳои мустақил, Ҳизби сотсиалистии Ҷумҳурии Сербия, Ҳизби демократии Сербия нисбатан бонуфузанд.
Дар солҳои ҷанги шаҳрвандӣ завод аз фаъолият бозмонд ва гарчанде баъд аз ҷанг ба корхонаи муштарак бо сармояи хориҷӣ азнав барқарор шуда бошад ҳам фаъолияташ ба сабаби буҳрони иқтисодӣ қатъ карда шудааст.
Вакилони Маҷлиси маҳаллӣ аз тарафи интихобкунандагон дар асоси ҳуқуқи интихоботи умумӣ, баробар ва мустақим бо овоздиҳии пинҳонӣ ба муҳлати 5 сол интихоб мешаванд.
Маҷлисҳои вакилони халқ дар ҳадди салоҳияти худ фаъолияташонро мустақилона пеш мебаранд Маҷлиси вакилони халқ фаъолияти худро дар иҷлосияҳо, ба воситаи кори доимии комиссияҳои доимӣ ва дигар комиссияҳо, инчунин бо роҳи ваколати худро татбиқ намудани вакилон амалӣ
Дар вилоятҳои Ҷамҳурии Тоҷикистон Кумитаҳои иҷроияи вилояти Суғд, вилояти Хатлон, Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ва шаҳрҳои ноҳияи тобеи марказ таъсис дода шудаанд.
Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон бо мақсади таъмини ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд ба хиради олии сиёсӣ, сифатҳои ҳамидаи ахлоқӣ ва маънавиёти баланди аъзои худ такя намуда, донишу маҳорати онҳоро ба амалӣ гардонидани ғояҳои сиёсӣ ва ҳадафҳои барномавии хеш сафарбар менамояд.
Раҳмон дар Анҷуман сухан гуфта, таъкид намуд, ки «таърих гувоҳ аст, сиёсатмадороне, ки мехоҳанд дар кишвари худ ислоҳоти куллӣ гузаронанд, бояд қабл аз татбиқи барномаи стратегии худ ҳамсафон ва ҳаммаслақони худро ёбанд».
Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон дар асоси Конститутсия, қонунҳои конститутсионӣ, қонунгузории ҷумҳурии Тоҷикистон ва санадҳои байналхалқии ҳуқуқие, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон эътироф кардааст, ҳамчунин дар доираи Барнома ва Оинномаи хеш фаъолият мекунад.
13 декабри соли 2014 дар Анҷумани ҲХДТ ба ҳайси муовинони Раиси ҲХДТ: Абдуҷаббор Азизӣ — муовини якуми Раиси ҳизб, Асрор Латифзода ва Хайринисо Юсуфӣ муовинони раис интихоб гардиданд.
Фаъолияти ҳизб барои бунёди давлатӣ соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқӣ, дунявӣ, ягона ва самти иҷтимоӣ дошта, аз лиҳози иқтисодӣ тараққиёбанда ва беҳдошти сифати ҳаёти мардум равона шудааст.
Таърихи ин кишвар бо саҳнаҳояш бартарӣ дорад, бо сабаби оне, ки соли 1827 китобхонаи бузургро дар пойтахти пешин Пунакха сузонданд, рӯйдодҳои таърихӣ акнун аз достонҳои ногусастанӣ доранд.
Инчунин, Подшоҳи Сонгсен Гампо аз Тибет аз рӯи қиссаҳои сохта дар ҳудуди ду дафъ дар Бутан , ки то ҳол вуҷуд доранд ва ҷои муҳимест барои зиёрати меҳмонон.
Шоҳигарии Бутан аз шимол бо Чин, аз ғарб – бо штати Ҳинд Сикким , аз шарқ – бо штати Аруначал-Прадеш, аз ҷануб – бо штати Ассом ва аз ҷанубу-ғарбӣ бошад – бо Банголистони Ғарбӣ ҳамсарҳад мебошад.
Минтақаи озоди иқтисодии “Суғд” соли 2009 ҳамчун қитъаи алоҳидаи Ҷумҳурии Тоҷикистон бо ҳудуди аниқ муқарраргардида таъсис ёфта, дар он барои фаъолияти соҳибкорӣ ва сармоягузорӣ шароити имтиёзноки иқтисодӣ ва низоми махсуси иқтисодӣ муҳайе карда шудааст.
Намуди МОИ “Суғд” саноатӣ-инноватсионӣ буда, бо ҳадафҳои умумииқтисодӣ, рушди тиҷорати хориҷӣ, иҷтимоӣ ва илмӣ-техникӣ ба муҳлати 25 сол ташкил шудааст.
Дар ҳудуди МОИ “Суғд” ташкил намудани инфрасохтори муосири муҳандисию нақлиетӣ, телекоммуникатсионӣ ва истеҳсолии ҷавобгӯ ба стандартҳои ҷаҳонӣ, дар истеҳсолот ҷорӣ намудани ихтироот ва фановарии ватанӣ, ташкили шабакаи истеҳсолоти аз ҷиҳати экологӣ тоза низ дар назар аст.
Ҷуғрофиядонҳову сайёҳони арабизабон Ибн-ал-Асир, ад-Димишқӣ, Ёқути Ҳамавӣ, Ибни Ҳавкал, ал-Муқаддасӣ, Ибн-ал-Фақеҳ, Истахрӣ бештар дар бораи Хуҷанди асрҳои -Х, яъне давраи ба ин шаҳр ҳуҷум намудани арабҳо ва то замони арафаи ҳуҷуми муғулҳо ба Хуҷанд маълумот додаанд.
Баъди соли 705 ҳукмрони Хуросон таъйин гардидан сарлашкари араб Қутайба ибни Муслим нақшаи юриши водии фарғонагии худро тартиб медиҳад ва ба минтақаҳои паси Сирдарёии Мовароуннаҳр лашкар мекашад.
Ба қавли баъзе сарчашмашиносони муосири мо, соли 94 ҳиҷрӣ арабҳо зӯран бо бор намудани шартҳои хеле гарон бар дӯши хуҷандиён роҳи гуфтушуниди оташборро пеш гирифтанд.
Дар шаҳр азнавсозиҳои нақшавию истеҳкомӣ гузаронида мешавад: нимаи шарқии шаҳри антиқӣ, назар ба тадқиқоти бостоншиносон, бо масоҳати қариб 8 гектари имрӯза ба қалъаи нави калони шаҳрӣ табдил меёбад.
Дар шаҳр комбинатҳои шир, равған, масолеҳп бинокорй, заводҳои тухми кирмак, шиша, «Торгмаш» , истеҳсоли зарфҳои сирдор, «Газаппарат*, таъмири автомобил, истеҳсоли маснуоти оҳану бетонӣ, нон, матбаа, фабрикаҳои мебельсозӣ, пойафзолдӯзӣ ва ғайра фаъолият менамуданд.
Яке аз аввалин донишкадаҳо — Институти давлатии педагогин ба номи С. М. Киров, Институти такмили нхтисосн муаллимон, Филиали Донишгоҳи техникии Тоҷикистон, шуъбаи Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон мавҷуданд.
Аз соли 2010 Минтақаи озоди иқтисодии "Суғд" бо сармояи ватаниву хориҷӣ ба фаъолият шурӯъ намудааст ва имрӯз аввалин маҳсулоти корхонаҳои он ба муомилот баромадаанд.
Дар шаҳр чунин иншоотҳои нав ба монанди бинои нави Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров, комплекси варзишӣ бо ҳавзи шиноварӣ, меҳмонҳонаи баландошёнаи "Эҳсон" мактабу кӯдакистонҳо, корхонаҳои хурди истеҳсолӣ, хидмати маишӣ, бозору мағозаҳо ва муассисаҳои давлатӣ қомат рост намуданд.
Масалан, 21 марти соли 2015 боғи навсозишудаи фарҳангӣ-фароғатии ба номи Камоли Хуҷандӣ бо пайкараи ӯ, мақбара ва хонаю чорбоғи рамзии ин шоири ширинкаломи тоҷик, ки оромгоҳи воқеияш дар шаҳри Табрези Ҷумҳурии Исломии Эрон қарор дорад, дар маскани собиқ боғи фароғатии шаҳрӣ ифтитоҳ ёфтааст.
Дохили шаҳристони Хуҷанди асримиёнагӣ чанд қабристон ва мазорҳо вуҷуд доштанд, ки барои муайянкунии ҳудуду сарҳади шаҳр дар асрҳои гуногун чун аломат, нишона хидмат менамоянд.
Ҳамаи ин мазору қабристонҳои дар қисмҳои шимолӣ-шарқӣ, ҷанубӣ ва ғарбии куҳандизу шаҳр умуман ҷойгиршуда сарҳади ба ин самтҳо мутобиқи шаҳри асрҳои Х-Х-ро ташкил мекарданд.
Яъне, он сарҳад аз куҳандиз-маҳалли Боғи ҳоким-250 м. ҷанубтари куҳандиз -ғарбии куҳандизро дарбар мегирифт ва он мутобиқ ба маҳаллаҳои ҳамноми Ҳазрати Бобо, Хоҷа Бикробод, Туғбобохон ва атрофи он буд.
Вале ҳафриёти археологии солҳои 70-уми асри ХХ дар ин майдон гузаронида (ҷои собиқи «саройи унҷигиҳо» — чойхонаи «Шарқ» — тарабхонаи собиқи «Панҷшанбе» — Осорхонаи собиқи вилоятии таърихӣ-кишваршиносӣ — Маркази савдои «Ҳоҷӣ Абдулазиз») ва бозёфти ду тангаи мисин гувоҳи он аст, ки ин минтақа ҳам аз қисмҳои қадимаи шаҳр аст.
Асри Х дар ин ҷо мақбараи мулкдору шоир ва арбоби барҷастаи дин, пешвои маслиҳатгару ҳокими Хуҷанд Бадеуддини Нурӣ бунёд мегардад ва сонитар дар атрофи он маҷмааи ҳамноми таърихӣ-меъмории шайх Муслиҳиддин шакл меёбад .
Дар ин минтақаи Хуҷанди асримиёнагӣ чанд бинои монументалӣ, дармонгоҳӣ, хидмативу маишӣ низ ҷойгир буданд, ки якеи он маҷмааи асримиёнагии археологӣ-меъморӣ-маркази фарматсевтӣ — дармонгоҳи «Дорулшифо» ба ҳисоб меравад (Харобаҳои ба асрҳои Х-Х, Х-Х тааллуқдоштаи онро тӯли солҳои 1999-2001 Экспедитсияи илмӣ-фарҳангӣ-бостоншиносии муштараки Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд — ДДХ — ба номи академик Бобоҷон афуров «Мерос» омӯхтааст).
Шаҳристон, ки девораш асрҳои - сохта шудааст, , аз маҳаллаҳои истиқоматии шаҳриён бо масҷиди ҷомеъ ва муассисоти дигар, куҳандиз бошад, аз қароргоҳи расмии ҳоким, лашкаргоҳ, маҳбас ва ғайра, работ — ҳудуди наздишаҳрӣ — бо қисмҳои ҳунармандиву тиҷоратӣ иборат буданд.
Тахмин меравад, ки миёнсарой бо равоқ -и нимсиркулӣ болопӯш буд, ба воситаи роҳ-рави асосии он кас ба гузаргоҳҳои нисбатан борики камераҳои равоқдори таъйиноти шифоӣ-профилактикӣ дошта дохил мешуд.
Умуман, тамоми бино аз берун монументалӣ менамуд, девори яклухти умумӣ дошта, ҳуҷраҳои болопӯши равоқмонанд дошт — ҳамаи ин маҷмӯи таъйноти ҷамъиятӣ доштани биноро тасдиқ менамуд.
Тарафи дигари майдон — паси рабза — «Дору-л-имораҳ» ё «сарои иморат», яъне, бинои ҳокими Хуҷанд буд (он аз миёнаи асри ХХ сар карда бо номи «Боғи ҳоким» маълум асту рӯ ба Регистон мениҳад).
Дар қатори сокинони таҳҷоӣ ҳамшаҳриёни аввалини мо дар қисми нави шаҳр кироягони эллинӣ, афсарони македонии барои юришҳои ояндаи Искандар корношоям, асирони ҳарбӣ низ зиндагӣ мекарданд.
Олим-энсиклопедисти машҳури асрҳои Х-Х Абӯнасри Форобӣ шаҳру давлатҳоро ба қатори шаҳру давлати накӯкор, шаҳру давлати бехирад, шуҳрату шарафпараст, шаҳру давлати таърифпараст, шаҳру давлати дурӯяву ноустувор, шаҳру давлати дурӯғпарасту хасис тақсим менамояд.
4 июли 1916 мардуми Хуҷанд ба муқобили сиёсати мустамликадории Россияи подшоҳӣ ва феодалҳои маҳаллӣ шӯриш бардоштанд, ки он дар тамоми Осиёи Миёна паҳн гашт.
Ибни Ҳавкал менависад, ки Хуҷанд «байни вилоятҳо аз ҷиҳати ҳусну назокат ягонаест»; ал-Муқаддасӣ махсус қайд мекунад: «Хуҷанд шаҳри пурҳаловатест дар ин сӯ, аз он дида шаҳри дилкаштаре нест, аз байнаш наҳре ҷорист ва дар шафаташ кӯҳест, ки онро оқилону шоирон мадҳу сано мегӯянд. Ва дар Шарқу Ғарб зеботар шаҳре аз он нест. Вай мафтункунандаву дилрабост, касонро моту мабҳут месозад, бо форсӣ онро «дил бибурда» гӯянд».
Олимон — мунаҷҷим ва риёзидон Абӯмаҳмуди Хуҷандӣ , ҷуғрофияшинос ва сайёҳ Ҳоҷӣ Юсуф Мирфаёзов , шоирон Маҳастии Хуҷандӣ , Камоли Хуҷандӣ , Муҳаммадаминхоҷаи Кошиф , Тошхӯҷаи Асирӣ , Абдуллои Файёз ва диг.
Дар шаҳри Хуҷанд истгоҳи роҳи оҳани калонтарин мавҷуд мебошад, ки вилояти Суғдро бо қисми ҷанубии Тоҷикистон, инчунин бо дигар минтақаҳои давлатҳои хориҷи дуру наздик пайваст мекунад.
Хуҷанд яке аз шаҳрҳои қадимтарин дар Осиёи Миёна мебошад, ки ҳамчун маркази тиҷорат машҳур ва аз инҷо «Роҳи бузурги абрешим» мегузашт, ки Осиё ва Аврупоро пайваст мекард.
Роҳи корвонгузари тиҷоратии асримиёнагӣ — «Роҳи бузурги абрешим» ба Осиёи Миёна, аз Ҳиндустон, Эрон, Шарқи Наздик, Хитой ва ҳавзаи баҳри Миёназамин аз ин ҷо мегузашт.
Ҳизбҳои бонуфузтарини Гватемала — Иттиҳоди сотсиал-демократии миллии умед, Ҳизби ватанхоҳ, Иттиҳоди бузурги миллӣ, Ҷабҳаи ҷумҳурихоҳи Гватемала.
Гватемала асосан қаҳва, найшакар, банан , кардамон, маҳсулоти кимиёӣ , доруворӣ, маснуоти пластмассӣ) ва нафт содир карда, аз хориҷа худрав, таҷҳизот, маҳсулоти нафтӣ, нуриҳои минералӣ, гандум, ҷуворӣ ва лӯбиё ворид мекунад.
Дар Гватемала наздики 1500 муассисаи табобатии давлатӣ, аз ҷумла 67 беморхона, 319 маркази тиббӣ, 97 бунгоҳи тиббӣ мавҷуд аст, муассисаҳои хусусӣ низ ҳастанд.
Дар ҷангалҳо ва даштҳо маймунҳои паҳнбинӣ, пума, юзи ало, тапир, ҷайра вомехӯранд, дар минтақаҳои камаҳолӣ оҳувон, гуроз, игуанҳо зиёданд, наздики 680 навъи паранда — навъҳои гуногуни тӯтӣ, колибри, кетсал мавҷуд аст.
Буридани ҷангал, эрозияи хок, олудашавии муҳит дар маҳалҳои истихроҷи сарватҳои табиӣ аз масоили экологӣ ва оташфишонии вулканҳо , заминҷунбӣ, тӯфонҳои тропикӣ дар соҳилҳои Атлантика ва баҳри Кариб аз хатарҳои асосии табиии Гватемала мебошанд.
Гомес Каррилйо, Р. Аревало Мартинес, С. Браняс, дар садаи шоир ва нависанда Ф. Эрера (эҷодиёти ӯ ба тавсифи зиндагии ҳиндуҳои амрикоӣ бахшида шудааст), шоираҳо А. Акуня, А. М. Родас, К. Матуте бо эҷодиёти хеш маъруф гардида буданд.
Шумори зиёди аҳромҳо, маъбадҳо, қасрҳо ва инчунин маснуоти мухталифи дастисохти ҳиндуҳо дар шаҳрҳои қадимии Эл-Мирадор, Васиактун, Закулед, Сивал, Акуатек ва Дос-Пилас ҳифз ва нигаҳдорӣ шудаанд.
Намунаҳои меъмории пасомустамликавӣ ; маҷмӯи биноҳои Майдони марказии Гватемала бо Қасри миллӣ ва калисои кафедралӣ, сохтмону биноҳои шаҳри Куҳна дар шаҳри Гватемала, маҷмӯи биноҳои қисмати марказии шаҳри Кесалтенанго мебошанд.
Ҳаҷми ММД 62,78 млрд доллари амрикоиро ташкил медиҳад, ки 22,7 дарсади он ба соҳаи кишоварзӣ, 18,8 % ба ҳиссаи маҳсулоти саноат, 58,5 дарсади он ба соҳаи хидматрасонӣ ва дигар соҳаҳо рост меояд.
Дар Гватемала беш аз 20 забони майя истифода мешавад, ки бо он ҳиндуҳои деҳот гуфтугӯ мекунанд, 73 дарсади аҳолӣ пайрави мазҳаби католикӣ ва 11 дарсади он муътақидони равияи протестантизманд, Дар Гватемала дарозумрӣ ба ҳисоби миёна 70 сол мебошад.
Дар шаҳри Гватемала Осорхонаи миллии таърих ва саноеи нафиса, Осорхонаи миллии бостоншиносӣ ва мардумшиносӣ, Осорхонаи санъат ва касбу кори халқӣ, Осорхонаи Қувваҳои мусаллаҳи Г; дар Антигуа-Гватемала осорхонаи санъати давраи мустамликадорӣ мавҷуданд.
Вай ин шаҳрҳоро дар шумори Мовароуннаҳр меоварад ва мегӯяд ки «аз Хуттал сутур нек хезад» ва «Хуттал бар канори рӯди Ҷарёб аст» ва «замини Хуттал ободон аст бо кишоварзӣ ва меваи бисёр ва дар миёни Хатлон пуле бар рӯи об сохтаанд, ки сарҳадди Вишгирд аст, ки аз онҷо ба ҳудуди Балх меравад то ба Тирмиз бирасад ва ин рӯд Вахшоб аст, ки аз Туркистон берун ояд ва ба замини Вахш расад ва ин пул дар наздикии кӯҳе дар байни Хатлон баста шудааст».
Абулфидоъ дар «Тақвим ул-булдон» Хутталро номи иқлиме аз иқлимҳои Хуросон дар ин сӯи Ҷайҳун медонад ва кӯраи Хутталро ба билоди Мовароуннаҳр мепайвандад ва дар тавсифи он мегӯяд: «. 'ҳамаи шаҳрҳои Хутталро обу дарахт бошад ва дар сарзаминест бас хуррам ва ботароват ва ҳамаи он сарзамин ҷуз андаке дар ҳамворӣ бошад. Миёни рӯди Вахшоб ва рӯди Бадахшон аст ва рӯди Хуталро Харвоб ё Ҷарёб гӯянд. Дар Хуттал рӯдҳои бисёр аст, ки чун гирд оянд оғози Ҷайҳун шаванд».
Роҳи Хуталро ибни Ҳавқал дар «Сурат ул-арз» чунин баён мекунад: «. роҳи Хутал ба сӯи Чағониён бад-ин шарҳ аст: аз маъбари Бадахшон воқеъ бар рӯди Харвоб то Мунк шаш манзил ва аз онҷо то Пули Сангӣ ду манзил ва то шаҳри Леваканд ду манзил ва то Ҳаловард як манзил.».
Бино бар навиштаи «Ҳудуд ул-олам», «Хутталон ноҳиятест ба ҳудуди Мовароуннаҳр андар миёни кӯҳҳои бузург ва ободон ва бисёркишту бисёрмардум ва неъматҳои фарох ва подшоҳи вай аз мулуки атроф аст ва мардуми ин ноҳият мардумоне ҷангианд ва андар ҳудуди вай аз сӯи Туббат мардумонеанд ваҳшӣ. Андар биёбонҳо ва андар кӯҳҳои вай маъдани сим аст ва зар ва аз ин ноҳият аспони нек хезад бисёр».
Дар роҳномаҳо ва роҳнамоҳои асрҳои миёна Хуттал ё Хатлон аз иқлими чаҳорум, тӯлаш аз ҷазоири Холидот «фо» ва арзи он аз хатти устуво «к» зикр шудааст.
Ёқути Ҳамавӣ ки ин сарзаминро як – ду сол пеш аз ҳамлаи муғул ба чашми сар дида аст, дар «Муъҷам ул-булдон» Хутталро аз минтақаи Мовароуннаҳр медонад ва аз мансубон бад-он Наср ибни Муҳаммад ал-Хатлиро муаррифӣ мекунад ки фақиҳи ҳанафӣ ва шореҳи китоби «ал-Қудури алӣ мазҳаб Аби-Ҳанифа» будааст.
Ин вилоят дар шимол бо ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ, дар шарқ бо вилояти мухтори Кӯҳистони Бадахшон, дар ҷануб бо Афғонистон ва дар ғарб бо Ӯзбекистон ҳаммарз аст.
Муқаддасӣ дар «Аҳсан ат-тақосим фӣ маърифат ул-ақолим» Хутталро «хӯрае бузург бо шаҳрҳои бисёр» муаррифӣ мекунад ва мегӯяд ки «Хутал аз Чағониён муҳимтар ва густурдатар ва дорои шаҳрҳои бештару пурбаракаттар аст» ва қасабаи Хутталро ба номи Ҳулбук мехонад.
Пажӯҳиш дар китобҳо ва манобеъи мавҷуд ин натиҷаро медиҳад ки Хатлонро дар садаҳои миёна Хутталон ё Хуттал меномиданд ва он вилояте буд ки миёни рӯдҳои Панҷ ва Вахш ҷой дошт.
Барои он, ки ин чиз имконпазир гардад, сарчашмаҳои -ро дар шакли " " кушода сохт (ба истиснои як қатор модулҳое, ки аз тарафи шахсони сеюм кор карда баромада шудаанд; ҳамин тариқ онҳо аз доираи лоиҳа берун монданд), ва лоиҳаи .-ро ташаккул дод.
Акнун, мо мебинем, ки аз сарчашмаҳои . ду маҳсулот ҳосил карда мешавад: 6.0, ки дар он қисмҳои сарчашмаашон пушида аз нав ҳамроҳ карда шудаанд; ва бародари хурдаш ., ки да он чунин қисмҳо аллакай асосан бо алтернативаҳои сарчашмаашон кушоди ба қадри кифоя қобили қабул иваз карда шудаанд.
лоиҳаи коди кушод аст, ки шиораш чунин аст: "Таҳия кардани пакети барномаҳои корие, ки дар ҳамаи платформаҳо кор кунад ва дастрасии ҳама гуна фаъолиятнокӣ ва маълумотро дар асоси - бо компонентҳои озод ва қолаби файлии - бунёд таъмин намояд"
Бостоншинос Давлатхоҷа Довудӣ бошад, баъди ҳафриёти харобаҳои Вашгирди куҳан ба чунин хулоса омадааст: «Дар асрҳои миёна дар Бохтари қадим се вилояти бузургу бонуфуз буд — Хатлон, Чағониён ва Вашгирд. Аммо дар замонҳои қадим аз ҳама бонуфузтарин вилояти ин минтақа маҳз Висагард будааст. Хулоса, аз асри — то милод ва то асрҳои — Х шаҳри Вашгирд обод буда, Қалъаи сангин, Қалъаи Фотимаи Зуҳро ва шаҳристону работ дошт. Ба ҳайати вилояти Висагирди қадим на танҳо ноҳияи имрӯзаи Файзобод, балки ноҳияҳои гирду атроф — аз Кабудҷар то Душанбею Ҳисор дохил мешуданд. Шояд вилояти Сурхандарё ва Тирмиз низ ба ҳайати Висагард дохил буданд ва ё ин ки аз лиҳози сиёсӣ тобеи шоҳи Висагард -Пирон ва авлодони ӯ буданд».
Вақте Ҷумҳурии худмухтори Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Советии Сотсиалистии Тоҷикистон ташкил ёфтанд, ҳудуди имрӯзаи Файзобод (ба ғайр аз ҷамоатҳои деҳоти Чашмасор, Қалъаидашт ва Мискинобод) дар тобеияти ноҳияи Янгибозор қарор дошт.
Ба тобеияти ноҳияи Файзобод нуҳ шӯродеҳот Файзобод, Гумбулоқ, Хоҷамард, Дубеда, Диишо, Шолипая, Норак, Чакалӣ, Меҳрозӣ, ва қисми деҳаҳои ҷамоати Якабед дохил мешуд.
Оромгоҳи имрӯзаи деҳаи Саричашма, ки сатҳи як қисми масоҳати шаҳри қадим аст, дар қатори 27 мавзеъҳои таърихию фарҳангии Тоҷикистон ҳамчун мамнуъгоҳи таърихӣ-фарҳангӣ ба қайд гирифта шудааст.
Ҳамчунин мақбараи Хоҷаи Ҳотам, Доробқалъа , дахмаи хиштапазии асри Х , масҷиди куҳнаи деҳаи Файзобод , нимпайкараҳои Ҳикмат Ризо ва Дӯстмурод Алиев, ҳайкали барқади В. И. Ленин ҳамчун ёдгориҳои меъморӣ, таърихию фарҳангӣ шинохта шудаанд.
Оид ба қисми дуюми калимаи Вашгирд хаминро зикр кардан ба маврид аст, ки калимаҳо низ мисли мурғони осмонӣ метавонанд аз манзиле ба манзиле, аз диёре ба диёре, аз шаҳре ба шаҳре, аз забоне ба забони дигар кӯчанду парвоз кунанд ва омезиш ёбанду маскан гиранд.
Бад-ин маънӣ метавон гуфт, ки калимаҳои русии город — шаҳр, градостроение — шаҳрсозӣ аз ҳамин калимаи гард гирифта шуда, дар қисми дуюми калимаҳои шаҳрҳои русӣ, ба мисли Петро-град, Сталин-град, Ленин-град ва ғайра фаровон истифода шудааст.
Бостоншинос Юсуф Ёқубов баъди таҳқиқи харобаҳои Вашгирд чунин хулоса мебарорад: «Возеҳ гардид, ки ин шаҳр дар аввали асри яки мелодӣ ба вуҷуд омада дар асрҳои Х — Х яке аз марказҳои калонтарини маданӣ, илмӣ, ҳунарӣ ва савдо дар Бохтари Шимолӣ ба шумор мерафт. Шаҳр аз се қисмат иборат буд: диз , шаҳристон ва работ. Дизи шаҳр ҳоло ба номи „Қалъаи сангин“ машҳур аст. Дар охир таъкид мекунам, ки дар Тоҷикистон ба монанди харобаҳои Вашгирд шаҳри қадиму калон нест».