polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Соли 1986 сазовори Ҷоизаи комсомоли ленинии Тоҷикистон, соли 1988 шарафёби Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, соли 1994 соҳиби унвони ифтихории Арбоби шоистаи ҳунари Тоҷикистон ва соли 2014 сазовори медали адабии байналмилалии ба номи М.Достоевский гардидааст.
Кормандони боғ аз солҳои аввали фаъолияти худ ба ҷамъоварии рустаниҳо машғул шуда, хосиятҳои экологии онҳоро дар шароити нави рушд омӯхтанд, барои сабзкории шаҳр, маҳалҳои аҳолинишин, боғдорӣ ва бунёди бешазор дарахту буттаву гиёҳҳои навро тавсия намуданд.
Дар боғ оид ба асосҳои назариявии интродуксия ва мутобиқати рустанӣ ба шароити маҳал, усулҳои биологии афзоиши рустаниҳои интродуксияшуда, асосҳои илмии боғдории ороишӣ, сабзкорӣ ва ғ.
Дар ниҳолхонаи боғ дарахтони нахл, рустаниҳои суккулентӣ, тропикӣ ва субтропикӣ, дар қитъаи коллексиявии рустаниҳои бисёрсола — савсан , гули маҷаҳ , гули ёқут , кавкаб ва ғ.
Шаҳрҳои Балх, Ҳаловард , Бухоро, Исфаҳон, Самарқанд, Шаҳрисабз, Истаравшан, Тошканд ва Хева марказҳои қадимаи мисгарии тоҷикон маҳсуб мешаванд.
Бостоншиносон аз боқимондаи шаҳри Ҳаловарди Хатлон дафинаи зарфҳои мисию биринҷии давраи сомонӣ- кӯза, коса ва шамъдонҳоро кашф карданд, ки дар онҳо нақшҳои ислимӣ, зооморфӣ ва эпиграфӣ ба назар мерасанд.
Аз ин зарфҳо маълум мешавад, ки ҳунармандони мумтози истаравшанӣ тавонистанд дар ороиши зарфҳо нақшҳои рустанигӣ, эпиграфӣ ва зооморфию геометриро бо роҳи буриш ва кандакорию кӯбиш омезиш дода, онҳоро зебою назаррабо омода намоянд.
Дар ин давра истеҳсоли дегҳои калон - лангарҳо ва қандилҳои мунаққаш афзоиш ёфта, зарфҳоро бо нақшҳои эпиграфии иборат аз оёти қуръонӣ, абёти классикони форсу тоҷик - Хайём, Ҳофиз, Саъдӣ, Бедил ва Ҷомӣ дар шакли катибаҳои кӯфӣ, насх, настаълиқ ва сулс зебу зинат медоданд.
Ибни Хурдодбеҳ, Истахрӣ, Мақдисӣ ва дигар таърихнигорону ҷуғрофидонҳои асрҳои - ва минбаъда доир ба конҳои филиз ва филизгудозии тоҷикони Хуросону Мовароуннаҳр маълумот медиҳанд.
Мисол, дар маркази яке аз лаълиҳои мисӣ нақши геометрии шашкунҷаи ситорамонанд кандакорӣ шуда, дар атрофии он се нақши занҷираи нимдоираи дар маҷмӯъ як давраро ташкилдиҳанда мавҷуд аст.
Аммо вақте ӯ хост, ки бо усули сохтани асбобҳои сангӣ аз миси табиӣ олот созад, маълум шуд, ки мис ба мисли санг пора нагардида, меёзад ва аз он олоти қираҳои тездори бурранда тайёр намешавад.
Яке аз дастшӯйҳои сохтаи вай хеле зебо буда, гирдокирди лаби он тавассути парчинкорӣ ба 14 қисми мунаққаш ҷудо шуда, дар маркази ҳар як қисм боз нақши барҷастаи мунаққаши ислимӣ ба назар мерасад.
Мисгарони чирадаст аз мис офтоба, кӯза, коса, шоҳкоса, лаълӣ, чойҷӯш, чойнак, сурмадон, шамъдон, дастшӯ, туфдон, чилим, носкаду, ӯсмаҷӯшак, харбузатарошак, рангдон, қаламдон, ва ороишоти занонаю мардона тайёр мекарданд.
Барги бед, барги маҷнун, бодом, бодоми сарбаргӣ, бодоми сармадохил, бодоми пушти моҳӣ, бутта, гулдона, гули ғӯза, мадохили дурафтора, мадохили якрафтора, гулъизори ироқ, ислими бодом, ислими қаламфур, ислими муғча, ислими нимхишт, меҳроби барги бед, баргак, баргаки калон , себарга, гули ихтиёр, гули нав, ҳаштгул, маҷнунбарг, гули машъал, чорбарга машҳуртарин нақшҳои навъи ислмии зарфҳои мисӣ мебошанд.
Солҳои ҳукмронии амир Абдулаҳад Возеҳ ба сафари Ҳиҷоз баромада, солҳои 1886—1887 Туркманистон, шимоли Эрон, Қафқоз, баҳри Сиёҳ, баҳри Миёназамин ва баҳри Сурхро саёҳат карда, ба Бухоро баргашт.
Возеҳ дар китоби «Савонеҳу-л-масолик ва фаросиху-л-мамолик» таассуроташро аз шаҳрҳои Қароқӯл, Чорҷӯй, Марв, Ашқобод, Боку, Тифлис, Батуми, Бағдод, Кирмоншоҳ, Теҳрон, Машҳад ва ғ.
Возеҳ инчунин муаллифи тазкираи «Туҳфату-л-аҳбоб фӣ тазкирати-л-асҳоб» , рисолаҳои «Кони лаззат ва хони неъмат» , «Шақоиқу-д-дақоиқ», «Девони форсӣ, арабӣ ва туркӣ», маснавии «Барфу ях», маҷмӯаи «Қасоиди форсӣ ва арабӣ», «Маҷмӯа дар фанни фиқҳ ва ҳарф», «Ароису-л-абкор ва наводиру-л-афкор дар назму насри форсӣ ва арабӣ», «Туҳфаи амония» , «Ҳаёту-л-ҳайвонот», «Ақоиду-н-нисо», «Анвору-р-рабеъ фӣ анвоъи-л-бадеъ», «Номаи донишварон», «Қасидаи Тоия» ва ғ.
Ӯ рисолаи «Дар аҳволи устурлоб»-и Ҳотамӣ Шайх Баҳоиро аз туркӣ ба форсӣ ва рисолаи «Баръу-с-соъа»-и Муҳаммад ибни Закариёи Розӣ -ро аз арабӣ ба форсӣ тарҷума кардааст.
Дар бораи Возеҳ Афзал Махдуми Пирмастӣ гуфтааст: «… то кораш бад-он дараҷа расида, ки аксари таълифот аз назари ӯ дур ва маҳҷур намонда, балки кутуби ҳар илм ва расоили ҳар фанро дидаву хонда».
Додаковӣ, ки ба унвони абзоре барои кашф ҷароим, арзёбии мизони риск ва фуруши маҳсулот ба кор меравад, дар бар гирандаи абзорҳои таҷзия ва таҳлили иттилоот ба манзури кашф алгуҳои маътабар ва ношинохта дар байни анбуҳи аз дода ҳаст.
Додаковӣ ғолибан дар заминиаи таъмини амнияти миллӣ ба манзула абзори барои шиносоӣ фаъолиятҳои афрод харобкорӣ шомили ҷаба ҷойи пул ва иртибототи байни онҳо ва ҳамчунин шиносоӣ ва радгирӣ худи онҳо бо баррасии савобиқ марбут ба муҳоҷират ва мусофират ҳаст.
Яке аз ин маҳдудиятҳо ин аст, ки бо вуҷуди инки ба ошкорсозии алгуҳо ва равобити кумак мекунад, аммо иттилоотеро дар бораи арзиш ё мизони аҳмияти онҳо ба даст намедиҳад.
Текникҳои додаковӣ ба таври таърихӣ ба гунаи густариш ёфтаанд, ки ба соддагӣ метавон онҳоро бар абзорҳои нармафзори имрузи татбиқ дода ва аз иттилоот ҷамъоварӣ шуда беҳтарин баҳраро бурд.
Дар сурате, ки системҳои бар руи сакуҳои / қавӣ насб шуда бошанд ва дастрасӣ ба бонкҳои иттилоотӣ бузург фароҳам бошанд, метавон ба саволоти аз қабили: Кадоме аз муштариён мумкин аст харидори кадоме аз маҳсулоти ояндаи ширкат бошанд, чаро, дар кадом мақатъ замоне ва бисёре аҳ маворид мушобеҳ посух дод.
Тафовути умда дар муқоис, вусъат ва гуногунии заминаҳо ва корбурдҳо, ва низ абъад ва андозаҳои додаҳои имрузин аст, ки шеваҳои мошинӣ марбут ба ёдгирӣ, моделсозӣ, ва таълимро талаб менамояд.
Истилоҳи ҳамон тавр, ки аз тарҷумаи он ба маънии додаковӣ мушаххас мешавад ба мафҳуми истихроҷи иттилооти ниҳон ва ё алгуҳо ва равобити мушаххас дар ҳаҷми зиёде аз додаҳо дар як ё чанд бонки иттилоотӣ бузург аст.
Дар ин ҳам тамоми сатрҳои қарина ва сатрҳои модар бо чуфтҳои ҳамтирозашон дар як вазн ва оҳанг ва ё дар як андозаи ҳиҷои мебошанд ва ин худ се навъ мебошад:
Мисол: яъне агар теъдоди зарбоҳанги сатри савум ҳама з сатру дувум ду то бештар бошад,ба ҳамин тартиб ду ба ду ва зинагӣ суъуд мекунад то сатри модар баъд ба ҳамон андоза ба таври мутакорин ва бо фосилаи яксон коҳиш меёбад).
наҳваи ҳаракати вазнҳо бо суъуд ва нузулашон, тасвири фатҳи қуллаеро дар вазни мусаввири мусаллас ба тачассуми зеҳнӣ расонда ва фазои ҳандасии ҷолиберо дар олами хаёл ва маъно намоён месозад.
дар зулоли арузи бидуни қофия вазн бо оҳанги мусиқиёии равони арузи пеш меравад,аммо шоир муқайад ба кофия нест, метавонад аслан истифода накунад ва ё дар ду се сатр ба унвони орояи адабй ҷиҳати зебои ба кор бубарад.
Вазнҳои арузи дар ин навъи шеър бештар руи оҳанги беруни ё руи навъе ҳолати ритмй ва мелодии мусиқиёи савор аст ва ба сурати амвоҷ боло ва поёни шакли зинайии муназзам дорад.
Соли 1973 дар зодгоҳаш мактаби тоҷикии рақами 14 ба номи Садриддин Айниро ба итмом расонда, ҳамон сол ба факултети филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон дохил шуд ва соли 1978 онро бо ихтисоси филолог-журналист бо дипломи аъло хатм намуд.
Баъди итмоми донишгоҳ аз 4 октябри соли 1978 то 1 январи соли 1980 дар Саридораи ахбори радиои Кумитаи телевизион ва радиои Тоҷикистон ба сифати муҳаррир кор кард ва аз соли 1980 то охири умр ба ҳайси аспирант, муаллими калон, дотсент, докторант дар Донишгоҳи миллии Тоҷикистон фаъолият дошт.
Пайванди Гулмуродзода аз 15 ноябри соли 1986 то 22 августи соли 1989 дар шуъбаи аспирантураи Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи Ломоносов таҳсил намуда, рисолаи номзадиашро дар мавзӯи «Ташаккули публитсистикаи шӯравии тоҷик » бо ихтисоси 10.01.01-Журналистика ҳимоя кард.
Пайванди Гулмуродзода (20 июли 1956, ноҳияи Фориш, вилояти Ҷиззах, ҶШС Узбакистон — 7 апрели 2013, ноҳияи Рӯдакӣ, Тоҷикистон) — омӯзгор ва рӯзноманигори маъруфи тоҷик, номзади илмҳои филология, дотсент.
Бо таваҷҷуҳ ба он ки Пайванди Гулмуродзода ба таҳқиқи масъалаҳои маорифпарварӣ сари кор дошт, андешаҳояш маорифпарварона буд ва ин ҷиҳат дар навиштаҳояш низ мақоми вижа касб кардааст.
Аз осори Ҳаким Эроншоҳ факат достони «Баҳманнома» то ба замони мо омада расидааст, ки онро шоир дар ҳудуди соли 500 ҳиџрї ба номи султон Мухаммад бинни Маликшоҳи салчуқи ба риштаи назм кашидааст.
Дмитрий Иванович Менделеев и 1834, Тоболск — 2 феврал и 1907, Санкт-Петербург) — олим-энсиклопедисти рус: химик, физикохимик, физик, метролог, иқтисоддон, технолог, геолог, метеоролог, нафтшинос, педагог, ҳавонавард.
Акнун дар ин кишвар аз хати стандардшудаи сириллик барои нигориши забони форсӣ истифода мекунанд дар ҳоле ки ду кишвари дигари форсизабон яъне Эрон ва Афғонистон аз хатти форсӣ истифода мекунанд аз ҳазор сол аст барои нигориши забони форсӣ истифода мешавад.
Бахше аз ин масала ба намоиши комилтар ва бенуқстар масвитҳо тавасути ҳаттҳои сирилик ва лотинӣ бармегардад, чаро ки хатти мусум ба форсӣ дар ин маврид бисёр ноқис ва нотавон буда ва ҳатто манҷур ба тағийри ногузири бархе вожаҳо дар тӯли таърих гашта аст.
Муҳаммадҷон Шакурӣ адиби Тоҷикистон ва узви фарҳангистони забон ва адаби форсӣ дар бораи тағийри хат аз форсӣ ба лотинӣ ва сириллик мегӯяд: "Дар шӯравӣ халқҳое буданд, ки хаташонро аз арабӣ баргардонанд.
Аз соли 1302 талошҳо барои тағийри хат дар ҶШС Тоҷикистон тавасути СССР оғоз шуд ва ниҳоят дар фарвардини 1305 хати стандартшудаи лотинӣ барои забонҳои туркӣ дар Тоҷикистон хати расмӣ шуд дар ҳоле ки форсӣ шохаи аз забонҳои туркӣ нест.
Дар ҳудуди соли 1319 ва ҳангоми ҷанги ҷаҳонии дуюм, сарони Шӯравӣ тасмим ба тағийри хати кишварҳои таҳти салтанаи худ - аз ҷумла хатти лотинӣ ба хатти сириллик ё русӣ гирифтанд ва дар Тоҷикистон ҳам хатти сириллик ҷойгузини хатти лотинӣ шуд.
Соли 1841 баъди нашри китобҳои рӯзноманигор Чалз Маккем дар бораи гули лола ва Александр Дюма «Гули лола» оламиён бо таърих, пайдоиш ва шеваҳои инкишофи гули лола ошнойи пайдо мекунанд.
Ин гул дар Афғонистон, Туркия, Эрон, қисмати аз ғарби Сурия, соҳили баҳрҳои Арал, Хазар ва Сиёҳ, кишвари Юнон, Итолиё, Испониё ва соҳили баҳри Миёназамин дар шимоли Африқо ба сурати худрӯ ёфт мешавад.
Баъди марги охирин намояндаи хонадони шайбониён – Пирмуҳаммадхон пешниҳоди ашрофи феодалӣ барои ишғоли тахти хониро Ҷонибексултон напазируфт ва писараш Боқимуҳаммадхон аввалин хони сулолаи Аштархониён шуд.
Аслан бояд зимоми роҳбарӣ ба дасти писари калонии Ҷонибексултон – Динмуҳаммадхон меафтод, аммо ӯ ҳангоми бозгашт ба Бухоро – пойтахти давлати Аштархониён дар роҳ ба қатл расид.
Ба Аштархониён як сарзамини ғоратшуда ва гирифтори муборизаҳои шадиди қабилавӣ ба мерос расид: Тошканду Самарқанд зери итоати султонҳои қазоқ қарор доштанд, шаҳрҳои Зомин, Ӯротеппа, Андиҷон аз тобеияти Бухоро баромада, дар Фарғонаву Андиҷон авлоди Бароқхон – Аминсултон ва диг.
ҳукмронӣ мекарданд, гумоштаи Сафавиҳо Муҳаммадиброҳим дар Балх ҳоким буд, танҳо дар Ҳисор, Чағониён ва Хатлон Муҳаммадсалим – аз авлоди Ҷонибексултон ҳокимиятро дар даст дошт.
Аштархониён бо ёрии қисме аз феодалҳои аз бенизомиҳо ва ҷангҳои байниқабилавӣ зарардида ва дастгирии аксар пешвоёни мазҳабии мусулмонӣ вазъиятро дар кишвар ба зудӣ ба эътидол оварда тавонистанд.
Боқимуҳаммадхон марти 1603 дар натиҷаи муборизаи шадид ба тохтутози Бадеъуззамон хотима гузошт, худи ӯро ба қатл расонд ва дар ин қаламрав Амир Боқиҷони парвоначиро ҳоким таъйин кард.
Имомқулихон барои марги фарзандаш Тошкандро ба хун оғушта кард, қарақалпоқҳо, қалмиқҳо ва дигар кӯчиёни ба сарҳадди давлат наздикшударо комилан торумор сохта, мавқеашро таҳким бахшид.
Нодирмуҳаммад аз шоҳони сулолаи «Муғулҳои бузург» (аз ҷониби Бобури Темурӣ дар Ҳиндустон с-ҳои 1526–58 ҳукмронӣ кардаанд) барои бозгашт ба тахт мадад хост, вале шоҳи онон Шоҳиҷаҳон ба ҷойи ёрӣ расондан ба Нодирмуҳаммад дар фикри ба мулки худ ҳам­роҳ намудани Балху Бадахшон шуд.
Писарони Шоҳиҷа­ҳон – Муродбахш ва Аврангзеб ба ин сарзамин лашкар кашиданд, Нодирмуҳаммад ба Эрон гурехт ва Шоҳ Аббоси ба ӯ паноҳгоҳ дод.
Муборизаҳои дохилии байниқабилавӣ, тохтутозҳои ғоратгаронаи берунӣ ба вазъи умумии иқтисодии давлат таъсири ман­фӣ расонда, боиси заифшавии қудрати Аштархониён гардиданд.
Хевагиҳо бо сардории Анӯша ба Бухоро ҳамла карда, гирду атрофашро хароб ва шумораи зиёди аҳолиро ба қатл расонданд, сипас сӯи Самарқанду Шаҳрисабз равон шуданд, вале ба Субҳонқулихон муяссар гардид, ки ба ишғоли минбаъдаи хевагиҳо хотима бахшад.
Субҳонқулихон дар муборизаҳои шадид оқибат бар Эренк пирӯз гардид, барои идораи Хоразм намояндаи худ Ниёз Эшикоқобошии қатағанро фиристод ва Хоразм дубора ба Аштархониён ҳамроҳ шуд.
Бо супориши Субҳонқу­ли­хон соли 1692 Маҳмудбий бо лашкари бисёре сӯи Бадахшон ҳаракат намуда, шаҳри марказии он Ҷузгун -ро ба муҳосира гирифт, лекин фатҳи Бадахшон муяссар нашуд.
Ниҳоят, тариқи гуфтушунидҳо Ёрбек розӣ шуд худро вассали хонигарии Бухоро эътироф намояд ва даромади муайян аз маҳсули лаъли Бадахшон ба хазинаи Бухоро бипардозад, лекин амалан Ёрбек ҳокими комилҳуқуқ боқӣ монд.
Ӯ дар идораи корҳои давлатӣ асосан ба қабилаи сершумори юз такя мекард, муқобили ҳокимони маҳаллии саркаш муборизаро шиддат бахшид, вале пешвоёни қабилаҳои кӯчӣ аз тобеъ гардидан ба ҳокимияти марказӣ сар мепечиданд.
Дар замони салтанаташ дар қаламрави кишвар байни ашрофи феодалӣ ва сарлашкарон тез-тез муноқишаҳо ба вуқӯъ пайваста, мулкҳои хурди ҷудогона пайдо шуданд, ҳокимияти марказӣ бештар заиф гашт.
Баъди вафоти Муҳаммад Ҳокимбий Нодиршоҳ ба писари ӯ – Муҳаммад Раҳимбий унвони «амирулумаро» дода, дар умури давлатдорӣ аз ваколатҳои зиёд бархурдор сохт.
Ҳамин тариқ, сулолаи Аштархониён беш аз якуним аср дар Мовароуннаҳр ва қисми Хуросон ҳукмронӣ кард, тӯли ин давра ҳашт нафар намояндаи аҳли хонадон сари қудрат қарор доштанд.
Дар аҳди Аштархониён қисми асосии аҳолии шаҳрҳоро косибон ва савдогарон ташкил медоданд, андози давлат бештар аз ҳисоби деҳқонон ғун мегардид, аҳволи ғуломон бениҳоят вазнин буд, онҳо ҳеч гуна молу мулк ва ҳуқуқ надоштанд.
Ҷангҳои доимии дохилии феодалӣ ва бесарусомонҳои сиёсӣ, хиёнати ҳокимони маҳаллӣ, таҷовузи ҳокимони давлатҳои ҳамсоя ва дигар амалҳо дасти Аштархониёнро дар ҳалли бисёр масъалаҳои умдаи сиёсию иқтисодӣ ва иҷтимоӣ кӯтоҳ гардонданд.
Абдулқодирхоҷаи Савдо зеҳни тез дошта, баробари донишҳои расмии мадраса илми нуҷум, риёзиёт, ҳунари наққоши, заргари, меъмори, тарроҳи, лаввоҳи ва навозандагиро ҳам омӯхт.
10 ҳазор нафар ҷавонони мусаллаҳ дар атрофии Мавлонозода ва ёрони ӯ Мавлоно Хурдаки Бухороӣ ва Абӯбакр Калавин Наддоф гирд омада, баҳри ҳифзи Самарқанд савганд ёд карданд, ки "Сар ба дор диҳем, вале ғулом нашавем".
Барои пеши роҳи инро гирифтан онҳо ҳамаи воситаю роҳҳоро истифода мебурданд, то ки ба меҳнати эҷодкоронаи халқ халал расонанд, онҳоро аз роҳи пешгирифтаашон гардонанд.
Душманонро дар ҳама ҷо ва дар ҳар либосе, ки буданд, бо ёрии фаъолони шаҳру деҳа ошкор сохта, бо қалами оташинашон хиёнат ва ҷиноятҳои онҳоро дар саҳифаҳои рӯзнома фош мекарданд.
Дар солҳои 50-60-уми асри гузашта навбати дуюми корам намудани заминҳои бекорхобидаи водӣ, таҷдиди канали магистралии Вахш, сохтмони канали магистралии Ёвону Обикиик анҷом дода шуда, дар натиҷа даҳҳо ҳазор гектар замин ба гардиши кишоварзӣ дароварда шуд.
Нахустин корхонаи бузургтарини кимиёвии тоҷик - заводи азотии Вахш, навбати якуми ТЭС-и Ёвон ба кор оғоз намуданд, бунёди неругоҳи азими барқи обии “Норак” ифтитоҳ ёфт.
Бо гузашти солҳо, бо тасвиби Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон, соли 1997, вазъи нашрияҳои маҳаллӣ нисбатан беҳ шудан гирифт.
Мавзӯи матолиби рӯзномаи вилоятии “Хатлон” аз инъикоси мушкилоти иҷтимоии аҳолӣ, гурезагӣ, ҳиҷрати русзабонҳо ба хориҷа, харобиҳои ҷанги шаҳрвандӣ, хуруҷи бемориҳо ва хатари гуруснагӣ дар солҳои 90-уми асри ХХ, тадриҷан тағйир ёфта, дар марҳилаи пас аз имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризояти миллӣ масъалаҳои таҳкими сулҳу субот, азнавбарқароршавии хоҷагии халқ, бозгашти гурезаҳо, ташвиқи ҳаёти осоишта, васфи корномаи фарзандони содиқи ватан, таҷрибаи пешқадам, рушди таълиму тарбия аз мавзӯъҳои меҳварии ин нашрия буд.
Масалан, дар солҳои 1981-1983 дар рӯзномаи вилоятии “Ҳақиқати Қӯрғонтеппа” беш аз 50 мавод дар қолаби жанрҳои бадеӣ-публитсистӣ, асосан очерк, зери рубрикаи умумии “Достони водии тилоӣ”, ба муносибати 50-солагии сохтмони Вахш, ба чоп расидааст, ки дар бораи корнамоиҳои таърихии фотеҳони водии Вахш Красичков, Толстопятов, М. Миршакар, С. Исоев, М. Власова, Д. Гойфман, С. Мирошниченко, П. Воронко ва дигарон нақл мекунад.
Очерки “Журналист - ветерани “Вахшстрой”” дар рӯзномаи “Ҳақиқати Қӯрғонтеппа” дар бораи ибтидои роҳи журналистии Дмитрий Гойфман, ки аз мақолаҳои девории “Вахшстрой” оғоз гардидаву дар идораи якумин рӯзномаи водӣ - “Ударник Вахшстроя” сайқал ёфтааст, ба хонанда маълумот медиҳад.
Бо анҷом ёфтани Ҷанги Бузурги Ватанӣ дар назди матбуоти даврии Тоҷикистон вазифаҳои нав гузошта шуд, ки инъикоси густурдаи ҷараёни иҷрои дурнамоҳои панҷсола дар бахши хоҷагии халқ яке аз онҳо буд.
Маҷаллаи КМ ПК Тоҷикистон “Болшевики Тоҷикистон” дар сармақолаи шумораи 8 , аз августи соли 1948, таҳти сарлавҳаи “Вазифаҳои муҳимми газетаҳои вилоятӣ” фаъолияти рӯзномаҳои вилоятии Тоҷикистонро ба баррасӣ гирифта, гарави бомуваффақият ҳал намудани ҳамаи вазифаҳои бузурги давлат, аз он ҷумла истеҳсоли 300 ҳазор тонна пахта, рушди саноат ва индустрия, баланд бардоштани ҳосили зироатҳои ғалладонагӣ, афзоиши истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ ва дигар “уҳдадориҳои сотсиалистӣ”-ро дар дуруст ба роҳ мондани кори идеологии ҳизб ва матбуоти маҳаллии болшевикӣ донистааст.
Азбаски дар солҳои 40-уми асри ХХ бисёре аз деҳаҳои вилояти Хатлон бо неруи барқ таъмин набуданд ва амвоҷи радио дастрас набуд, матбуоти чопӣ ягона воситаи ахбори омма ва тарғибот маҳсуб меёфт.
Дар солҳои 80-ум журналистикаи тоҷик аз ҷиҳати касбӣ пешрафти назаррасе дошт, аз ҷумла нашрияҳои вилоятии «Ҳақиқати Қӯрғонтеппа» ва «Роҳи ленинӣ» соҳиби мактабҳои хуби эҷодӣ гардида, талабот ба навиштаҳо ҷиддитар шуда буд.
Бо мутолиаи рӯзномаҳои он давра қолаби жанрии маводро мушаххас кардан осон буд, масъалагузории журналист ҳадафрас, факту далел, аксҳои бозгӯкунандаи ҳол дар матлабҳо бештар дида мешуд.
Рӯзноманигорон вобаста ба муҳтавои маводи истифодамешуда рубрикаҳои мувофиқу хотирмон гузошта, саҳифаҳои рӯзномаро чашмрас, диққатҷалбкунанда ва хонданибоб мегардониданд.
Дар баробари азхудкунии Вахш ва сохтмони канали Вахш, инчунин Саройкамар яке аз минтақаҳои мубориза бар зидди босмачигарӣ будаву дар ин диёр ҳанӯз аз нимаи дуюми асри аскарони Русияи подшоҳӣ мустақар буданд.
Бинобар ин, ба таъсиси нашрияҳои маҳаллӣ дар ҷануби Тоҷикистон ҳамчун аслиҳаи бузурги идеологии ҳокимият иқдом карда шуд ва рӯзномаҳои тозанашр бояд муборизаҳои синфиро таҳким бахшида, дар ривоҷи маърифати маънавии мардум, сафарбарии омма ба амалиёти мақсаднок, коллективонӣ ва таҳкими инқилоби маданӣ дар маҳалҳо саҳм мегузоштанд.
Ҳанӯз дар охирҳои солҳои 20-ум водии Вахши Тоҷикистон чун макони парвариши пахтаи пурқимати мисрӣ эътироф гардида, солҳои 30-юм манбаи асосии пахтаи маҳиннах таъйин шуд.
Аммо дар миёнаи солҳои 30-юм аҳолӣ дар навоҳии пахтакори минтақа бисёр кам буд (барои мисол, дар ноҳияи Панҷ, мувофиқи нишондоди оморӣ 7,5 ҳазор нафар зиндагӣ мекарданд).
Аз рӯзҳои аввали бунёди НБО “Норак” ва дигар корхонаҳои азими истеҳсолии манотиқи ҷанубии Тоҷикистон тамоми журналистон ва ВАО мунтазам аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ дар ин иншоотҳои пураҳамияти ҷумҳурӣ маводҳо таҳия мекарданд.
Хабари бакорандозии аввалин агрегати НБО “Норак” рӯзи 15 ноябри соли 1972 низ дар сархатти хабарҳои на танҳо тамоми ВАО-и маҳаллӣ, балки умумииттифоқӣ қарор гирифт.
Бо вуҷуди норасоии коғаз ва дигар мушкилоти чоп, рӯзномаҳои маҳаллии Хатлон дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ мардумро бар муқобили истилогарони фашистӣ таҳрик дода, матолиби даъваткунанда ба ҳифзи марзу буми Ватан, сарнагунии душманони сохти сотсиалистии Иттифоқи Шӯравӣ нашр мекарданд.
Рӯзномаҳо шиори умумихалқии «Ҳама чиз барои фронт, ҳама чиз барои ғалаба!»-ро сармашқи кори худ карда буданд ва ташвиқ мекарданд, ки мардум барои қонеъсозии ниёзмандиҳои фронт, ба пурра кардани сафи сарбозони артиши Шӯравӣ мусоидат намоянд.
Тафсилоти бештар оид ба шумораҳои нахустини ин рӯзнома ва замону шароити ташкили он, ҳайати эҷодӣ ва мушкилоти фаровони корӣ, ки он рӯзҳо дар миён буд, дар маҷмӯаи “Чеҳраи Хатлон” (мураттиб ва муҳаррир Н. Маъмурзода, чопи Душанбе: нашриёти “Русская литература”, 2013. – 566 саҳ.) аз ҷониби кормандони собиқу имрӯза ба қалам дода шудааст.
Қобили зикр аст, ки журналистони соҳибноми тоҷик, ходимони собиқадори нашрияҳои вилоятии «Роҳи ленинӣ» ва «Ҳақиқати Қӯрғонтеппа» дар солҳои душвори ҷанг ба муқобили душман ҳам бо қалам ва ҳам бо силоҳ меҷангиданд.
Ходимони нашрияи вилоятӣ Абдулло Муродов, Аскаралӣ Набиев, Насриддин Мирзоев, Абдурашид Юсуфӣ ва чандин нафари дигар дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ иштирок карда, марзу буми Иттифоқи Шӯравиро ҳифз намудаанд.
Мирзо Қосимов, Зуҳур Гадоев, Саидаброр Умаров, С. Муродалиев, Мирзо Сироҷов, Раҷабалӣ Назаров, Мирзо Фирӯзов, Абдураҳмон Толибов, Ашӯр Иброҳимов, Моҳитобон Шарифова, Адолат Амирова, Файзулло Убайдуллоев, Масамӣ Абдураҳмонов аз ҷумлаи журналистоне буданд, ки ҳаётро бештар омӯхта, услубҳои нави навиштаҷотро мунтазам ҷустуҷӯ намуда, мақолаҳои публитсистӣ, очерку лавҳаҳо ва репортажҳои пурмазмуну таъсирбахш менавиштанд.
Бо вуҷуди мушкилоти маълуми матбуоти даврӣ дар замони бозсозӣ , ба ақидаи муҳаққиқон, аз нигоҳи теъдоди нашр ва касбият маҳз ҳамин марҳилаи таърихро давраи пешрафти матбуоти тоҷик меноманд.
Ба андешаи Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, «матбуот дар ҷумҳурии мо… дар замони шӯравӣ ба таври назаррас рушд кардааст. ВАО махсусан дар самти инъикоси масъалаҳои вобаста ба бунёди иншооту сохтмонҳои азим, ташкили ҳаёти нав ва масоили адабиву фарҳангӣ нақши созанда ва пешоҳанг доштанд».
Таърихи матбуоти даврии вилояти Хатлон, ки аз ин рӯзнома ибтидо мегирад, агарчи ба як садсола наздик аст, вобаста ба таҳаввулоти замон, барномаҳои давлатӣ, сиёсати ҳукумат, тағйирёбии афзалиятҳо, рушди технология, афзоиши инструментҳои нигориш ва касбияти хабарнигорон мавзӯю мундариҷа, ҳолат ва марҳилаҳои инкишофи он низ гуногун будааст.
Нашрияи вилоятии «Ҳақиқати Қӯрғонтеппа» дар матлабе бо номи “Бозсозиро вусъати бештар диҳем” аз ташкилёбии маркази ахборот дар комитети партиявии вилоят хабар медиҳад, ки имкон дод қувваҳои кормандони васитаҳои ахбори оммавӣ ва шуъбаи идеологӣ дар ҷустуҷӯи шаклҳои нави кори ба талаботи замон ҷавобгӯ муттаҳид карда шаванд.
Соли 1982 Комитети марказии Партияи коммунистии Тоҷикистон ба вакилони Съезди шашуми журналистони Тоҷикистон муроҷиатнома қабул кард, ки онро метавон ҳамчун вазифагузории навбатии ҳизб дар назди ВАО барои панҷсолаи оянда арзёбӣ кард.
Аз муҳтавои муроҷиатномаи мазкур, ки матни пурраи онро рӯзномаи вилоятии “Ҳақиқати Қӯрғонтеппа” 16 январи соли 1982 чоп кардааст, масъалагузориҳои ҳизб барои журналистон ва матбуотро ба таври зайл метавон номбар кард:
«Пахтакори сурх» дар муддати кӯтоҳи мавҷудияти худ қаҳрамониҳои бемисли фарзандони вилоятро дар фронт ва ақибгоҳ ба таври барҷаста инъикос намуда, онҳоро ба ғалабаҳои нав ба нави ҷангиву меҳнатӣ сафарбар мекард.
Ҳатто нашрияи расмии ҳукумати вилояти Хатлон - “Хатлон” то поёни солҳои 90-ум агар як шуморааш дар чопхонаи Колхозобод чоп мешуд, шумораи дигар дар Панҷу Ёвону шаҳри Кӯлоб ба нашр мерасид.
Бо мақсади васеъ намудани шабакаи хабарнигорони ҷамъиятӣ, такмили маҳорати нигорандагии онҳо, пайдо намудани роҳу усулҳои муосири ҷалби таваҷҷуҳи хонандагон ба нашрия дар назди рӯзномаи вилоятии «Ҳақиқати Қӯрғонтеппа» Иттиҳодияи ҳамкории муомилоти «Шафақ» фаъолият мекард, ки курсҳои шашмоҳаи «Асосҳои журналистика»-ро ба шунавандагон, мухбирони ғайриштатӣ ва алоқамандони рӯзноманигорӣ доир мекард.
Ҳамин тавр, дар солҳои 60-70-ум инъикоси ҷараёни сохтмонҳои бузург, таҳкими ғояҳои сотсиалистӣ ва коммунизм, дӯстии халқҳо ва тарбияи интернатсионалӣ ба яке аз мавзӯъҳои меҳварии матбуоти чопии вилоятӣ табдил ёфта буд.
Дар саҳифаҳои матбуоти даврӣ рубрикаҳои наве бо номи “Дар оилаи воҳид”, “Қувваи мо дар дӯстист”, “Ваҳдати пойбарҷо”, “Меҳнати зарбдор”, “Водии тилоӣ” ва ғайра пайдо гардиданд.
Дар пленуми Кумитаи ҳизби коммунисти вилоят Муқим Абдураҳмонов муҳаррири рӯзномаи «Ҳақиқати Қӯрғонтеппа» таъйин карда шуд ва аъзои кумита ӯро дар ин мақом тасдиқ намуданд.
Дар заминаи рӯзномаҳои «Ҳақиқати Қӯрғонтеппа» ва «Роҳи ленинӣ» рӯзномаи «Ҳақиқати Хатлон» таъсис дода шуд ва шумораи якуми он 1 январи соли 1989 бо теъдоди 44 ҳазор нусха ба чоп расид.