polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Дорои Дӯст мегӯяд, онҳо, ки дар қӯраи сонсури Главлиту кумитаи марказӣ пухта шуда буданд, "Таърих гувоҳ аст”-ро мутобиқ ба хости замона бо иқтибосҳои фаровон аз Марксу Ленин ҳам "зиннат” доданд, вале ин дафъа ҳатто чунин "замонасозӣ” натавонист табари саркӯбии ногузирро аз сари "Маориф ва маданият” ва Бердиева дур кунад:"Баъд вақте муаллифонро бурда, истинтоқ карданд, бархеаш аз имзои худ даст кашид, ки гӯё номи онҳоро нопурсида дар зери ин мақола гузошта бошем. Фақат Нозирҷон Арабзода мардона то охир истод. Шунида будам, ки он вақт Радиои Озодӣ ҳам "Инқилоби зиёиёни тоҷик” гуфта, дар ин бора гузориш дода буд.
Аммо Саидаҳмади Қаландар мегӯяд, ҳайбати Бердиева ҳатто баъди барканориаш чунон буд, ки 4 моҳи дигар, ҳеч касе аз мақомоти кумитаи марказии ҳизби коммунист ҷуръат накард, бо фармони барканории ӯ пой ба идораи "Маориф ва маданият" гузорад:"Хархаша аз феврали соли 1983 шурӯъ шуд ва то моҳи июн давом кард. Чанд нафарро ба ҷои ӯ таъйин карданд, вале ӯ гуфт, агар каси мақбули ман набошад, намепазирам. Он замон мехостанд тамоми ҳайъати "Маориф ва маданият”-ро пароканда кунанд.
Хонум Зарифова, ки он солҳо котиби кумитаи марказии ҳизби коммунист ва баъдан муовини раиси Шӯрои олии Тоҷикистон буд, эътироф мекунад, ки ҳатто аз раҳбарони аввали ҷумҳурӣ кам касе ҷуръат дошт, ки бо Бердиева сарбасар шавад:"Ба Кумитаи марказӣ фарёдаш мекардем, насиҳаташ мекардем.
Соли 1983 вақте муаллифи китоби "Алифбо” Ҳилол Каримов аз телевизиони Маскав иддао кард, ки то Инқилоби Октябр ва таҳияи ин китоби ӯ тоҷикон аслан хату савод ва мактабу мадраса надоштанд, посухи 17 тан аз равшанфикрони тоҷик, бо шумули Нозирҷон Арабзода, Раҳими Мусулмониён ва дигаронро маҳз Бердиева чоп кард. Нашри ин мақола таҳти унвони "Таърих гувоҳ аст” охирин қатрае шуд, ки косаи сабри ҳокимони вақтро лабрез кард ва онҳо ба барканории ӯ аз симати сардабирии "Маориф ва маданият” бо далели "бознишаста шуданаш” иқдом карданд.
Дар рӯйдодҳои пасин ва бо марги Азудудавла ва сипас Фахрудудавла ва нотавон шудани ҳукумати хонадони Бӯия ӯ бокӯмаки ёрони Дайламӣ ва Табаристонии худ ба Гургон ҳамла кард ва тавонист Гургонро аз хонадони Бӯия пас бигирад ва дар соли 388 ҳ.
Аз ӯ чомаҳои бисёр ба ҷой намондааст, вале номаҳои ӯро Алӣ ибни Муҳаммад Яздодӣ дар китобе ба номи «Камолу-л-балоға» гирдоварӣ кардааст ва қисматҳое аз онро Муҳаммад писари Испандиёр дар «Таърихи Табаристон» баён кардааст.
Падари Масъуд - Саъд аслан аз шаҳри Ҳамадони Эрон буда, пас аз он ки Султон Маҳмуди Ғазнавӣ ҳафтдаҳ маротиба лашкар кашида, сарзамини Ҳиндустонро забт мекунад, ҳамроҳи писари Маҳмуди Ғазнавӣ – Султон Масъуд ба Лоҳур меравад ва дар он ҷо сукунат ихтиёр мекунад.
Дар он шаҳр Масъуди Саъди Салмон таваллуд ёфтааст ва гумон меравад, аз баски падари ӯ дар дарбори Масъуди Ғазнавӣ хидмат мекард, аз ин рӯ, фарзанди худро ба шарафи амири ғазнавӣ – Масъуд номидааст.
Доктор Зебеҳуллои Сафо дар бораи рӯзгори вай чунин маълумоти пурарзиш додааст: «Валадати Масъуди Саъди Салмон миёни солҳои 438 ва 440 ҳиҷрии қамарӣ иттифоқ афтод ва зуҳури ӯ дар шоирӣ мусодиф буд бо аҳди салтанати Султон Иброҳим (солҳои ҳукмрониаш 451 – 492 ҳиҷрии қамарӣ мутобиқ ба солҳои 1059 – 1098 милодӣ) ва гӯё дар аҳди ҳамин подшоҳ Масъуд ба тавсияи падари худ ба дарбор роҳ ёфт.
Ва ҳангоме ки Сайфуддавла Маҳмуд ибни Иброҳим волии Ҳиндустон шуд, Масъуди Саъд низ дар шумори наздикони ӯ ба Ҳинд рафт ва дар радифи умарои бузург мутаъаҳҳиди ҷангҳо ва фатҳҳо буда ва аз аморату сарварӣ насиб ёфта ва мамдӯҳи шоирон қарор гирифта буд.
Ва чун Сайфуддавла Маҳмуд дар ҳудуди соли 1076 милодӣ ба ҳукумати Ҳиндустон мансуб шуда буд, бинобар ин, оғози вуруди Масъуди Саъд ба дарбори Ғазнавиён бояд дар ҳамин таърих шуда бошад.
Сайфуддавла Маҳмуд дар ҳудуди соли 1078 милодӣ бо фармони падараш бандӣ ва маҳбус шуд ва надимони ӯ низ ҳамагӣ ба қайду ҳабс афтоданд ва аз он ҷумла Масъуди Саъд ҳафт сол дар қалъаҳои Сӯ ва Деҳак ва се сол дар қалъаи Ной зиндонӣ буд ва дар байти зайл ишора ба ин маънӣ дорад:
Шоир дар ин даҳ соле, ки ба ҳабсу нокомӣ ва номуродӣ гузаронид, қасоиди ғарро назди Султон Иброҳим фиристод ва аз султон афв ва аз дигарон ёриву мададгорӣ ва поймардӣ кард ва оқибат яке аз муқаррабони султон бо номи Амидулмулк Имомуддавлаи Абулқосим назди султон шафоъат кард ва ӯро аз ҳабси он подшоҳи кинатӯз берун овард.
Баъд аз ин воқеъа шоир ба сари зиёъ ва иқори падар рафт, то аҳди салтанати Масъуд ибни Иброҳим 1098 – 1114 милодӣ писараш Иззуддавла Шерзод ба ҳукумати Ҳинд баргузида шуд ва вазорати он шоҳзода ба Бӯнасри Порсӣ вогузор гардид.
Масъуди Саъд, ки аз дӯстони Бӯнасри Порсӣ буд, ҳукумати ноҳияи Ҷоландар ёфт, лекин аз бадбахтии ӯ дӯсти вазираш ба ғазаб гирифтор ва маҳбус шуд ва шоир низ бо ҷурми дӯстӣ бо вай дубора ба зиндон афтод ва ҳашт сол дар қалъаи Маранҷ ранҷ буд ва бо шафоъати яке аз бузургон озод гардид.
Бинобар ин, маҷмӯъи муддати ҳабси ин шоири некӯсухан ҳаждаҳ сол буд ва ӯ худ як ҷо ба нуздаҳ соли ҳабси хеш ишора карда ва хитоб ба Булфараҷ номе, ки ӯро сабабгори ин ҳама мусибатҳояш медонист, гуфтааст:
Масъуди Саъд баъд аз ин таърих, яъне соли 500 ҳиҷрӣ то соли 515 ҳиҷрӣ , ки соли вафоти ӯст, вазифаи китобдори Султон Масъуди Солис ва Иззуддавлаи Шерзод ва Малик Арслон ибни Масъуд ва Баҳромшоҳ ибни Масъудро дошт ва онҳоро мадҳ мегуфт ва дар камоли тақарруб мезист, то ҳаром мурд»
Масъуди Саъди Салмони Лоҳурӣ суханвари боистеъдод ва забардаст аст ва осори гаронбаҳое ба ёдгор гузоштааст, ки хушбахтона, қисми бештари онҳо то замони мо маҳфуз мондаанд.
Донишмади эронӣ Забеҳуллоҳи Сафо менависад, ки Масъуди Саъди Салмон аз акобири фусаҳои эрон ва аз шоиронест, ки бо сабки дилписанд ва каломи балеғу писандидаи худ машҳуранд.
баён кунад ва аз ин роҳ таъбироту таркибот ва ташбеҳоту тавсифоти тоза биоварад ва то метавонист аз алфозе, ки ба орият гирифта шавад ва мазмуне, ки такрор шуда бошад, дурӣ ҷуста ва гуфтааст:
Ин омилҳо ҳама боис шудааст, ки Масъуди Саъд дар сухан сабки бадеъ оварад ва ба суръат забонзади муъосирон гардад ва ба қавли ӯ «худ дар Маранҷу суханаш дар Қайравон бошад» ва каломи вай миёни даъвогарони шеър ҳуҷҷат ва санад шумурда шавад:
Чунончи Муҳаммад Авфӣ дар «Лубобу-л-албоб» гуфтааст, Масъуди Саъди Салмон се девон дошт, ки яке порсӣ ва дигаре ба арабӣ ва сеюм ба ҳиндӣ буд.
Аз ашъори ҳиндии ӯ мутлақан асаре дар даст нест, абёти арабии вай баъзе мавҷуд аст ва девони форсии ӯ ду бор дар Эрон ба табъ расида ва дар ҳудуди шонздаҳ ҳазор байт шеър аз қасидаву маснавӣ ва муқатаъоту тарҷеъот ва мусаммату ғазал ва рубоӣ дорад.
Дар поёнии девони Масъуди Саъд васфи сӣ рӯзи моҳ тибқи тақвими қадими эронӣ ва васфи айёми ҳафта ва як маснавӣ дар сифати надимони Султон Иззуддавлаи Шерзод дида мешавад, ки агарчи тоза аст, вале арзиши адабии баланд надорад.
Аз миёни ашъори Масъуди Саъди Салмон он чӣ дар зиндонҳо ва дурӣ аз ёру диёр ва баёни парешониву ранҷу азоби худ суруда, илова бар баландии абёт ва фасоҳати хиракунандаи сухан аз боби таъсири онҳо ба дили ҳар хонанда қобили таваҷҷуҳ ва аз ин ҷиҳат ҳам дар рӯзгори қадим забонзади ноқидони сухан аст.
Аз ҷумла Низомии Арӯзии Самарқандӣ дар бораи ин гуна ашъори ӯ дар «Чаҳор мақола» чунин гуфтааст: «Арбоби хираду асҳоби инсоф донанд, ки ҳабсиёти Масъуд дар улувв ба чӣ дараҷа аст ва дар фасоҳат ба чӣ поя бувад. Вақт бошад, ки ман аз ашъори ӯ ҳамехонам, мӯй бар андоми ман хезад ва ҷойи он бувад, ки об аз чашми ман биравад».
Осори манзумаш дар маҷмӯаҳои «Танаффуси субҳ» , «Дар кӯчаи офтоб» , «Тӯфон дар паронтез» , «Зуҳри рӯзи даҳум» , «Бе бол паридан», «Гуфтугӯҳои бе гуфтугӯ» , «Оинаҳои ногаҳон» , «Ба қавли парасту» , «Гузинаи ашъор» , «Гулҳо ҳама офтобгардонанд» , «Шеър ва кӯдакӣ» , «Дастури забони ишқ» ба табъ расидаанд.
Ӯ дар соли 1358 ба ҳамроҳи Сайидҳасан Ҳусайнӣ аз ҷумлаи шоироне буд, ки дар шаклгирӣ ва истимрори фаъолитҳои воҳиди шеъри ҳавзаи ҳунарӣ то соли 1366 таъсиргузор буд.
Аввалини маҷмӯъаи ӯ «Дар кӯчаи офтоб» дафтаре аз рубоӣ ва дубайтӣ буд ва ба думболи он «Танаффуси субҳ» теъдоде аз ғазалҳо ва ҳудуди бист шеъри нимоиро дарбар мегирифт, ки албатта баъзе ба иштибоҳ ин ашъорро сафед мепиндоранд.
Давраи роҳнамоӣ ва мутавасситаро дар мадрасаи роҳнамои доктор Муъйин ва Оятуллоҳи Толиқонии Дизфул гузаронд ва дар соли 1357 дар риштаи домпизишкии Донишгоҳи Теҳрон пазируфта шуд, вале пас аз муддате аз таҳсил дар ин ришта инсироф дод.
Қайсари Аминпур дар соли 1363 бори дигар, аммо дар риштаи забону адабиёти форсӣ ба донишгоҳ рафт ва ин риштаро то мақтаъи доктаро гузаронд ва дар соли 1376 аз рисолаи доктории худ бо роҳнамои Муҳаммадризо Шафеъии Кадканӣ бо унвони «Суннат ва навоварӣ дар шеъри муъосир» дифоъ кард.
Нахустин таҷоруби шоирони Нимо шомили қасоиду рубоиёти хуросонӣ буд, ки ғолибан маҳсули муоширати ӯ бо шоироне суннатгаро монанди Низом Вафо, Маликушшуаро Баҳор, Алиасғари Ҳикмат ва ғайра буд.
Аммо пас аз ошноӣ бо забону адабиёти Фаронса ва Аврупо уфуқи тозае ба рӯи зеҳну замири шоиронаи ӯ кушода шуд ва мубашширу бунёнгузори шева ва шинохте нав дар густариши шеъри нави форсӣ шуд.
Ӯ бо дарки буну басти шеъри суннатӣ ва бо пандомӯзӣ аз таҷорубу талошҳои таҷаддудталабонаи мутаҷаддимони худ пас аз тайи мароҳили мухталифи озмун ва ҳатто саранҷом муваффақтар аз дигарон дарҳо ва даричаҳои фурӯбастаи шеъри форсиро ба сӯи чашмандозҳои тозаву тобнок кушод ва бар хилофи шоирони Машрута, ки навоварӣ ва таҷаддуди адабиро дар сатҳуӣ зоҳири шеър медонистанд ва истифода аз луғоти тоза ё мафоҳими иҷтимоӣ ва ё бархе дасткориҳо дар шакли берунии шеърро инқилоби адабӣ мепиндоштанд, Нимо дарёфта буд, ки шеъри форсӣ ниёз ба таҳаввуле ҳамаҷониба дорад.
Дар натиҷа бо мутолиоти амиқу таҷриба ва озмуну пуштикори зиёду муқовимат дар баробари суннатгароён, ҳаққонияти роҳу равиш ва шеваи шеърии худро исбот намуд ва зарфияти забони шеъриро вусъат бахшид.
Дар ҳақиқат, Нимо тафаккуру ҳунаре мудернро дар шеър ҷустуҷӯ кард ва бо тарду нафйи тафаккури қадим ва шеваҳои такрорӣ ва тақлидии шеъри классикӣ ба маънои тоза аз назму сохтор дар олами падидаҳо бовар дошт ва ба табъи ин идроки тоза аз ҳастишиносии шеър, ба таври ахас, шеваи худро дунбол кард ва шеърро мутаҳаввил намуд.
Ӯ нахуст дарёфт, ки бояд ба моҳияту ҳувияти шеъру ҳунар бо таваҷҷуҳ ба руҳи замону замонак пай бурд ва ин маҳз муқобили дидгоҳи шоирони машрутият буд, ки ба иқтизои шароити ҳодди иҷтимоӣ чигунагии адабиётро муқаддам бар чистии он медонистанд ва кори асосӣ ва зербинои Нимо дар ин қаламрав тардиду тазалзул афкандан дар нигариши суннатию такрорию тақлидӣ буд, ки бар мабнои он шеърияти шшеър дар гарави бархе аз улгӯҳои куҳна ва қадимӣ ҳамчун каломи мавзуну муқаффо ва мутасовии забони адабии роиҷу қарордодӣ, қолаби шеърии муайян ва маъное аз пеш таъйиншуда ва ғайра буд ва ба таъбире.
Дар шеъри суннатӣ се пояи суннат, яъне забони адабии гузашта, сурату қолиб ва маънӣ бар вуҷуд ва ҷавҳараи шеър муқаддам буд ва Нимо бо дарки дуруст ва мантиқӣ, ки аз таърифу ҷавҳари шеър дошт, шеърро аз як саноат, ки маҳорат дар он мустазлими муроҷиа ва тааммулу тақлид аз осори гузаштагон буд, хориҷ сохт ва бо маъное ва таҷрибиёти мутаневее пайванд дод, ки аз зеҳну завқу таҷрибаҳои ҳиссӣ ва шахси шоир сарчаша мегирифт.
Диди тозаи Нимо нисбат ба шеър раҳоварде шигарф дар пай дошт ва он расидан ба фардияти шоирона буд, яъне такя ва тамаркузи шоир бар таҷорубу таомули фардӣ ва раҳоӣ аз тангнои таҷоруби калишашудаву қарордодӣ ва такрори шоирони гузашта буд ва кашфи ин ҷавҳари зотии халлоқияти ҳунарӣ Ниморо ба таҳаввули бунёдин дар арсаи ҳамаи аҷзо ва аносири шеър раҳнамун сохт, аз ҷумла: забон, тахайюл, отифа, андешаву маъно, шаклу мусиқӣ, вазну ҷофия ва ба таври куллӣ, рӯсохту жарфсохти шеърро ба тарзе мудерну нав таъбиру тафсир намуд.
Муҳимтарин вижагии сохтории Нимо — густариши аркон ва афоъили арӯзи буд ва раҳои аз қолабҳои шеърии гузашта буд, ба вежа Нимо авзони арӯзиро ва шеърро бо табиати забону баёни шоир наздик кард.
Нимо дар соли 1921 шеъри “Қиссаи рангпарида” ва дар соли 1922 шеъри баланди “Афсона”-ро сунруд, ки шеъри «Афсона»-ро метавон асоснома ё манифести адабӣ ва шеърии Нимо ба ҳисоб овард.
Нимо Юшиҷ дар асри Ризошоҳ зуҳур кард, вале авҷу ривоҷи шеъри нимоӣ бештар ба давраи Муҳаммадризои Паҳлавӣ буд, ки шеъри нимоӣ дар Эрон бисёр фарогир шуд ва пақравону шоирони баландовозае ҳамчун Ахавони Солис, Фурӯғи Фаррухзод, Сипеҳрӣ, Шомлу, Оташӣ, Таваллулӣ, Нусрат Раҳмонӣ, Фаридуни Муширӣ, Нодирпур, Касроӣ, Шафеъии Кадканӣ ва ғайра роҳу равиши Ниморо дунбол кардаанд, ҳарчанд баъдҳо аз батну матни шеъри нимоӣ шаклҳо ва шеваҳои дигар, ҳамчун «шеъри сапеди Шомлу», «мавҷи ноб», «шеъри ҳаҷм» ва ғайра зоиш кардаанд.
Осори ӯ умдатан дар рӯзномаҳо ва маҷаллоте назири «Баҳор», «Қарни бист», «Мусиқӣ», «Паёми нӯр», «Мардум», «Илм ва зиндагӣ», «Сухан», «Садаф», «Андеша ва ҳунар» ва ғайра ба чоп мерасид.
«Қисаи рангпарида», «Афсона», «Хонаводаи сарбоз», «Монлӣ», «Арзиши эҳсосот», «Таърифу табсара», «Шаҳри шаб, шаҳри субҳ», «Шеъри ман», «Марқати оқо», «Оҳу ва парандаҳо», «Дунома», «Номаҳои Нимо ба ҳамсараш», «Фарёди дигар» ва «Анкабути зард», «Дунё хонаи ман аст», «Кандуи шикаста», «Об дар хобгаҳи мӯрчагон» дар бораи шеъру шоирӣ ва ғайра.
Нимо Юшиҷ ( номи мустаор; номи ҳақиқӣ — Алии Исфандиёрӣ, ; 12 ноябри 1895, Мозандарон — 6 январи 1960, Шимирон, Теҳрон) — шоири эронӣ, мунаққиди адабӣ, ҳунаршинос.
«Махзан-ул-иншо» дар боби тарзҳои таълифи нома ва номанигорӣ буда, он ба сифати дастурамал ё худ сармашқ барои муншиёни дарбор навишта шуда, ҷамъбасти таҷрибаю дарёфтҳои дабирони даврони пешин ва анъанаҳои чандинас-
Дар «Махзан-ул-иншо» масъалаи чӣ гуна навиштани нома ва равияву усули дар ин ҷода мақбулу маъмул баён карда шуда, ибораҳою таъбирҳо, суханони қолабӣ ва порчаҳои манзуме, ки дар номаҳои расмӣ истеъмол мегардиданд, оварда шудаанд.
Асар аз муқаддима ва 10 боб иборат буда, аз ҷиҳати дар бар гирифтарин асосҳои футувват ва роҳу равиши ҷавонмардон комилтарин асари тарғиботӣ дар таърихи адабиётамон ба ҳисоб меравад, зеро Ҳусайн Воиз дар тадқиқу баёни ин масъала ба тамоми ҷузъиёт аҳамият медиҳад.
«Ахлоқи Мӯҳсинӣ»-и Ҳусайн Воиз дар миёни осори пандуандарзӣ ва ахлоқии мардуми Аҷам аз машҳуртарин ва дилангезтарин асари халлоқонаи андарзиву ахлоқӣ мебошад.
Кошифӣ таҳрири матнро дар асоси «Калила ва Димна»-и Абулмаолии Насруллоҳ ба поён расонида, китоби худро ба вазири Ҳусайн Бойқаро - Низомуддин Аҳмади Суҳайлӣ бахшидааст.
Ҳамчунин Мавлоно Ҳусайн ҷои порчаҳои манзум ва зарбулмасалу мақолҳои арабии он ашъори форсӣ ва ҳикмату мақолҳои форсӣ-тоҷикиро фаровон ба кор бурдааст, вале ҳанӯз ҳам он тобеи суханпардозӣ буда, сабки пуртакаллуф дар он ҷой дорад.
Номи Ҳусайн Воизи Кошифӣ дар радифи машҳуртарин чеҳраҳои илму адаби форсии садаи Х чун Ҷомӣ, Котибии Нишопурӣ, Давлатшоҳи Самарқандӣ, Исмати Бухороӣ ва дигарон русух доштааст.
Дар ин бора Хондамир дар «Ҳабиб-ус-сияр» менависад: «Воиз дар илми нуҷум ва иншо бемисли замони худ буд ва дар соири улум низ даъвобарорӣ менамуд. Бо овози хушу савти дилкаш ба амри вазъу насиҳат мепардохт…».
Суханвар ҳанӯз дар овони ҷавонӣ баъди фаро гирифтани улуми расмӣ воизиро ихтиёр намуд ва солҳои 1455-1468 чун воизи касбӣ дар Нишопуру Машҳад умр ба сар бурд.
Бино бар ин, Ҳусайн ба хотири дӯстиву рафоқат ва меҳрубониву отифати ҳамкорӣ ду тафсири худ «Мавоҳибун алия» ё «Тафсири Ҳусайнӣ» ва «Ҷавоҳир-ут-тафсир», ки онро «Тафсири заҳровайн» низ мегӯянд, ба номи Алишери Навоӣ бахшидааст.
Андар миёни ин осори боарзиш фанҳои мухталиф: Ахлоқ, таърих, тасаввуф, нуҷум,риёзиёт, фиқҳ ва дигарро, ки ададу номгӯи онҳоро Маликушшуаро Баҳор дар асари хеш «Сабкшиносӣ» зиёда аз чил асари ҷудогона шуморидааст, фаро мегирад.
муовинони худ, раисони кумитаҳо ва комиссияҳо, роҳбари Дастгоҳи Маҷлиси миллиро ба Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод менамояд; қонунҳое, ки Маҷлиси миллӣ ҷонибдорӣ кардааст, барои имзо ва интишор ба Президенти ҶТ мефиристад;
ваколатҳои дигареро, ки аз Қонуни конститутсионии ҶТ «Дар бораи Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон», дигар қонунҳои конститутсионӣ, ҷорӣ ва аз Дастури Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон бармеоянд, амалӣ менамояд.
Раиси Маҷлиси миллӣ — сарвари палатаи болоии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, шахси мансабдори олии ҳокимияти давлатӣ мебошад, ки ӯро аз ҷумлаи аъзои Маҷлиси Олӣ интихоб мекунанд.
Шаҳрванди Ҷумҳурии Тоҷикистонро, ки ба синни 35 солагӣ расида ва дорои маълумоти олӣ мебошад, ба тариқи овоздиҳии пинҳонӣ бо тарафдории аксарияти шумораи аъзои Маҷлиси миллӣ ба мансаби зикршуда интихоб мекунанд.
Дар ҳолате, ки зиёда аз ду номзад пешбарӣ шуда бошад ва ягон нафаре аз онҳо микдори овозҳои даркориро нагирифта бошад, навбати дуюм ду номзаде, ки аз дигар номзадон бештар овоз гирифтаанд, ба овоз мононда мешавад.
Бурҳонуддин Раббонӣ соли 1961 мадрасаи Абуҳанифаро дар шаҳри Кобул хатм намуда, солҳои 1961—1964 таҳсилро дар факултаи шаръиёти Донишгоҳи Кобул идома дод ва дар ҳамин донишгоҳ ба фаъолият оғоз намуд.
Ҳанӯз аз солҳои таҳсилаш дар мадрасаи «Абуҳанифа» ба корҳои сиёсӣ пардохта, ба аввалин ҳаста -и сиёсие дохил гардид, ки ибтидои солҳои 60 садаи дар Донишгоҳи Кобул Ғуломмуҳаммад Ниёзӣ асос гузошта буд ва баъдан бо номи «Ҷамъияти исломии Афғонистон» машҳур шуд.
Он ҳизбе буд, ки бо дарки шароити миллӣ ва бай­налмилалӣ, бо доштани барнома ва стратегияи мушаххас ва ҳадафу ормони муайян дар саҳнаи сиёсии Афғонистон ба фаъолиятҳои сиёсӣ қадам ниҳода буд.
Бурҳонуддин Раббонӣ дар дохил ягона раҳбари сиёсие буд, ки бо ҳама аҳзоби ҷиҳодӣ — ҳам аҳзоби мустақар дар Покистон ва ҳам аҳзоби исломии Афғонистон, ки дар Эрон буданд, робитаи хуб дошт.
Солҳои 1988-89 Бурҳонуддин Раббонӣ вазифаи вазири бозсозии «Ҳукумати интиқолӣ»-и муҷоҳидон ва солҳои 1989-92 вазифаи вазири корҳои хориҷии ин ҳукуматро, ки дар Пешовари Покистон ташкил шуда буд, ба уҳда дошт.
Нерӯҳои фармондеҳи «Ҷамъияти исломии Афғонистон» Нақибуллоҳ Қандаҳорро фатҳ карда, Атомуҳаммади Нур ва дигар фармондеҳони «Ҷамъияти исломии Афғонистон» нерӯҳои худро вориди Мазори Шариф намуданд.
Бурҳонуддин Раббонӣ бо дарки дуруст ва фаҳми омили дипломатӣ дар фаъолияти муҷоҳидин, бо пазируфтани ҳама душвори­ҳои сиёсӣ аз аввалин солҳои ҷиҳод ба фаъолтарин раҳбари сиёсии муҷоҳидон табдил ёфта буд.
Соли 1980 дар конфронси кишварҳои исломӣ дар Исломобод ба намояндагӣ аз гурӯҳҳои исломии Афғонистон ширкат карда, тавонист таваҷҷуҳи кишварҳоро ба мавзӯи Афғонистон ҷалб намояд.
Бурҳонуддин Раббонӣ бо вуҷуди вокуниши манфӣ ва созмондиҳишуда бар зидди ӯ соли 1987 ба ИМА сафар намуд ва бо Президенти ин кишвар Р. Рейган дар Қасри сафед дидор кард.
Баъд аз хуруҷи нерӯҳои Шӯравӣ аз Афғонистон бо дарки шароити навини сиёсӣ ва бо дар назар доштани диди стратегӣ дар сиёсатҳои минтақавӣ 11-15 ноябри 1991 дар сафари Маскав қарор дошт ва бо роҳбарони ин кишвар мулоқот намуд.
Баъд аз суқути Кобул 26 сентябри 1996 ва ақибнишинӣ бо роҳбарии Бурҳонуддин Раббонӣ «Ҷабҳаи муттаҳиди исломӣ барои наҷоти Афғонистон» ташкил шуд, ки дар расонаҳои хабарӣ барғалат «Эътилофи шимол» номида мешавад.
Онҳо бо «Толибон», ки аз пуштибонии васеи созмонҳои террористии байналмилалӣ, неруҳои вижаи покистонӣ ва ҳазорон довталаби покистонӣ бархурдор буданд, қариб ҳафт сол ҷангиданд.
Барои муқоиса бояд бубинем, ки баъд аз соли 2001 дар ҳудуди 200 ҳазор неруи НАТО аз 40 кишвари ҷаҳон ва ҳамин қадар неруи давлатии афғон бо бақияҳои «Толибон»-и пароканда наметавонанд муваффақона мубориза кунанд.
Баъд аз табаддулоти давлатии соли 1973 ва суқути низоми шоҳӣ таъқибу фишор бар зидди исломиҳо афзоиш ёфт ва раҳбарони онҳо, аз ҷумла Бурҳонуддин Раббонӣ соли 1973 ба Покистон ҳиҷрат намуданд.
Дар солҳои ҷиҳод ҷабҳаҳои ҳизби мазкур дар Қандаҳор, Лағмон ва Лугар ба ҳамон андоза қавӣ буданд, ки дар Балх, Файзобод, Ҳирот, Тахор ва ғайра нуфуз доштанд.
Сиёсати мудоро ва тавъам бо лутфу меҳрубонии раҳбари «Ҷамъияти исломии Афғонистон» сабаб шуда буд, ки мардум дар солҳои ҷиҳод дар манотиқи зери назорати он эҳсоси оромиш ва амният мекарданд.
Давраи раёсати Бурҳонуддин Раббонӣ яке аз пурмоҷаротарин давраҳои таърихи муосири Аф­ғонис­тон ба шумор рафта, ба таҳлилу тадқиқи муфассал зарурат дорад ва бояд авомили зиёди дохилӣ ва хориҷии таъсиргузор решаёбӣ шаванд.
Бурҳонуддин Раббонӣ дар дастёбии тарафҳои даргири тоҷик ба сулҳ ва ризояти миллӣ дар Тоҷикистон саҳми аслӣ дошт ва мулоқоте, ки ӯ барои Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва раҳбари Иттиҳоди неруҳои мухолифини тоҷик Саййид Абдуллоҳи Нурӣ дар Кобул тартиб дод, роҳи музокира ва тафоҳумро миёни тарафҳо боз намуд ва мулоқоти тарафҳо дар Хусдеҳи Афғонистон гардишеро дар гуфтушуниди сулҳи тоҷикон ба вуҷуд оварда, раванди оштӣ ва тафоҳумро наздик кард.
Ӯ бо вуҷуди он ки дар бораи Конфронси Бонн пеш­ни­ҳодоти мушаххас ва шаффоф дошт, аммо бо чеҳраи кушод ва таҳаммул файсалаҳои конфронсро пазируфт, ба ивази шитобзадагии баъзе шогирдон дар пазируфтани шартҳои ҷомеаи байналмилалӣ ва зиракии душманонаш сабру таҳаммулро пеша кард.
Бурҳонуддин Раббонӣ ба унвони Раиси ҷумҳури қонунӣ 22 декабри 2001 тайи маросими расмӣ ҳукуматро ба Идораи муваққат ба раҳбарии Ҳамид Карзай таҳвил дод.
Бурҳонуддин Раббонӣ (; 1940, Файзобод, вилояти Бадахшон — 20 сентябри соли 2011, Кобул) — арбоби давлатӣ ва сиёсӣ, Раиси ҷумҳури Ҷумҳурии Исломии Афғонистон , раҳбари аввалин ва пурнуфузтарин ҳизби исломии Афғонистон — «Ҷамъияти исломии Афғонистон» , профессор, доктори илми фалсафа.
Ӯ соли 1983 рисолаи илмии номзадиро дар мавзӯи «Оқибатҳои иҷтимоии инқилоби илмию техникӣ аз дидгоҳи уламои ислом» дар Академия Улуми ҷомеашиносии назди КМ КПСС дар Москва дифоъ намуд.
Таълифотҳои ӯ масъалаҳои исломи муосир дар арсаи сиёсат ва идеология, исломшиносӣ, диншиносӣ, озодфикриву маорифпарварӣ, ахлоқ ва инсондӯстиро фаро гирифтаанд.
Агар навовариҳои муаллифро дар соҳаи илми диншиносӣ баршумурдан хоҳем, дар китоби «Асоси диншиносӣ», ҳам дар қисмати фалсафаи дин ва ҳам дар қисмати таърихи дин хеле зиёданд.
Аввалан, ин китоб ҳам дар услуб ва ҳам дар муҳтаво назар ба китобҳои ҳам дар собиқ Иттиҳоди Шуравӣ ва ҳам берун аз он навишта шуда, фарқи ҷиддӣ дорад ва ҳам аз лиҳози назарӣ ва ҳам мўҳтавои илмӣ, навоварӣ дида мешавад.
Навовариҳо дар китоби «Исломшиносӣ», ки аввал фушурдаи он бо номи «Муқаддима ба исломшиносӣ» ба табъ расида, соли 2015 ба пурагӣ бо номи «Маърифати ислом » аз чоп баромад.
Аз ҷумлаи онҳо Конференсияи байналхалқии ЮНЕСКО оид ба фарҳанг ва дин дар Осиёи Марказӣ, , «Маҷмаъи фарҳангии Осиёи марказӣ» , Конференсияи минтақавӣ оид ба Осиёи Марказӣ: бехатарӣ ва субот баъд аз баҳамкӯбии ҳаракати Толибон ва ғайраҳо.
Ҳоло ходими пешбари шўъбаи масоили фалсафии дини Пажуҳишгоҳи фалсафа ва ҳуқуқ ва сиёсатшиносии АИ ҶТ ва устоди Донишкадаи исломии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба номи Имоми Аъзам Абӯҳанифа Нуъмон ибн Собит мебошад.
Ҳамаи давлатҳои иттифоқӣ парлумони дупалатагӣ доранд: яке аз палатаҳо намояндаи тамоми аҳолии мамлакат буда, дигаре ҳамчун намояндаи аъзои иттифоқ ташкил меёбад.
Дар Маҷлиси Федералии Русия Шӯрои Федератсия - палатаи болоӣ аз 2 намояндагӣ аз ҳар як аъзои ФР, яккасӣ аз мақомоти намояндагӣ ва иҷроияи ҳокимияти давлатӣ иборат аст .
Ин усулҳо метавонанд дар Сарқонун номбар шуда бошанд ё номбар нашуда бошанд, вале сарфи назар аз мавқеъ ва доираи салоҳияти онҳо болоӣ ё поёнӣ будан баробарҳуқуқии онҳоро вайрон намекунад.
палатаҳо якҷоя кор намекунанд (мас., м.54 Конститутсияи ҶТ муайян кардааст, ки Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон алоҳида ҷаласа мегузаронанд), онҳо дар мавридҳои шунидани савганд ёд кардан, истеъфо ва шунидани паёми Президенти ҶТ; тасдиқи фармонҳои Президент дар бораи ҷорӣ намудани ҳолати ҷанг ва вазъияти фавқулодда; истифодаи Қувваҳои Мусаллаҳи ҶТ берун аз ҳудуди он; тасднқи фармони Президент дар бораи таъйин ва озод кардани Сарвазир ва аъзои Ҳукумат; таъйин кардани маоши Президент; таъйини интихоботи Президент; баррасии масъалаи дахлнопазирии Президент ҷаласаҳои якҷоя мегузаронанд;
Маҷлиси миллӣ судяҳои Суди Олии ҷумҳуриро бо пешниҳоди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб мекунад, Маҷлиси намояндагон бошад, судҳоро таъсис менамояд;
Асли мақсади гӯяндаи достон, ғояи иҷтимоӣ ва аҳамияти бадеиву эстетикии «Самаки айёр», ки ҳимояи инсофу адолат ва дӯстию рафоқати байни одамон аст, ба воситаи образи ҷавонмардону айёрон, шоҳони додгустару вазирони хирадманд ифода шудааст.
Тавассути образҳои Марзбоншоҳу Арманшоҳ, фағфури Чин ва шоҳони дигар, вазирон — Ҳомон, Шаҳрон, Меҳрон ва дигарон масъалаҳои давлатдорӣ, аҳлу дод ба андозаи кофӣ ҳалли хешро ёфтаанд.
«Самаки айёр» як романи мукаммал буда, дорои сюжети мураккаб, композитсияи нисбатан мустаҳкам, силсилаи қаҳрамонони мусбату манфӣ, конфликт, ривоҷи воқиаҳо ва тасвири манзараҳои дилфиреби табиат мебошад.