polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Азбаски адабиёти форс-тоҷик ба истиснои давраи қадим ва марҳалаи оғози ташаккули он дар асрҳои миёна, дигар дар ҳамаи давраҳои баъдӣ ба забони форсии нав – форсии дарӣ навишта шудааст, онро маъмулан бо номҳои «адабиёти форсӣ» ё «адабиёти форсии дарӣ» ё «адабиёти форсии тоҷикӣ» ё «адабиёти тоҷик» зикр менамоянд.
Адабиёти форс-тоҷик — истилоҳи нисбатан нав дар адабиётшиносист, ки бори нахуст аз тарафи Садриддин Айнӣ барои ифодаи мафҳуми адабиёти классикии асрҳои 10 – 15 истифода шудааст.
Шевченкоро соли 1969 хатм карда, дар ҳамин ҷо ба фаъолият шурӯъ намуд, минбаъд вазифаҳои муаллим, муаллими калон, дотсенти кафедраҳои типологияи муқоисавӣ ва лексикаи забони англисӣ, фонетика ва лексикаи забони англисиро адо кардааст.
Солҳои 1996-2004 ноиби ректори Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон оид ба робитаҳои байналмилалӣ, 2005-2011 профессори кафедраи забони англисии Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон ба номи С. Улуғзода буд.
Паҳн шудани рӯзномаву маҷаллаҳо бо забони форсиву туркӣ аз дигар кишварҳо, «Тарҷумон»-и Исмоилбеки Ғаспаронӣ аз Боғчасаройи Қрим, «Вақт» ва «Шӯро» аз Қазону Оренбург, «Сироҷ-ул-ахбор» аз Афғонистон, маҷ.
«Мулло Насриддин» аз Озарбойҷон ва осори маорифпарварони халқҳои дигар Осиёи Марказӣ ва тарҷумаҳо аз адабиёти русу Ғарб низ ба пайдоиши Адабиёти ҷадидия таъсир расонданд.
Нахустин осори Адабиёти ҷадидия навиштаҳои Абдурауфи Фитрат «Мунозираи мударриси бухороӣ бо як нафар фарангӣ дар Ҳиндустон дар хусуси макотиби ҷадида» , «Мунозира» ва «Баёноти сайёҳи ҳиндӣ», «Раҳбари наҷот», «Оила ё худ Вазоифи хонадорӣ» мебошанд.
Асарҳои С. Айнӣ «Таҳзиб-ус-сибён» , Сиддиқии Аҷзӣ «Анҷумани арвоҳ», «Миръоти ибрат», «Ганҷинаи ҳикмат», «Айн-ул-адаб», Мирзо Сироҷи Ҳаким «Туҳафи аҳли Бухоро» ва дигарон ба Адабиёти ҷадидия тааллуқ доранд.
Маҳмудхоҷа Беҳбудӣ, Мунзим, С. Айнӣ, А. Ҳамдӣ, Аҷзӣ, М. Мансуров, Асирӣ, Қозӣ Бобоҷон, А. Фарҳодӣ, Иброҳим, Абдулқодир Шакурӣ, Ҳоҷӣ Муин, М. Ҳоҷиқул, М. Шоҳмаҳмадзода, Иброҳим Сайид, Камолзода, М. Ҳошимов, Ҳомидҷон Меҳрӣ, Ҳоҷӣ Рофеъ, Мукам­мал-махдум, Бурҳонзода ва дигарон машҳуртарин ҷадидон буданд.
Аввали садаи намояндагони Адабиёти ҷадидия ба кишварҳои Европа – Вена, Будапешт, Берлин, Париж, Лондон ва ғайра сафар карда, бо ҳар роҳу восита ба вазъи иҷтимоиву иқтисодӣ, саноату кишоварзӣ, илму фарҳанг, мактабу маорифи аморати Бухоро дахолат мекарданд.
Пас аз соҳибистиқлол шудани Тоҷикистон ва таҳаввулот дар омӯзишу баррасии Адабиёти ҷадидия ба вуҷуд омада ва намунаҳои беҳтарини асарҳои намояндагони он таҷдиди назар гардид.
Гурда узви иброзӣ буда, аз организм маҳсулоти мубодилаи нитроген – карбамид, креатинин, кислотаи карбамид ва ғайра, обу намаки барзиёд, инчунин моддаҳои гуногуни бегонаро ҷудо мекунад.
Ба таъбири олими франсавӣ Ж. Амбурже «вазифаи гурдаро фақат ихроҷи пешоб пиндоштан, тамоми кори заводи пӯлодрезӣ маҳз аз ҷудо кардани дажғол иборат аст гуфтан мебошад».
Пас аз он таассури рефлексии осморетсепторҳои бофтаҳо шурӯъ мешавад; тарашшӯҳи гормони зиддидиурезӣ афзуда, дар найчаҳо ҷаббиши дубораи обро зиёд мекунад ва боиси мувозанати осмосӣ мегардад.
Усули хромосистоскопия (муоинаи тарашшӯҳи моддаи рангини ба хун гузаронида аз даҳанаи пешоброҳа ба пешобдон)-ро истифода бурда, кори гурда ва қобилияти интиқолии пешоброҳаро муайян кардан мумкин аст.
Катетерони -и пешоброҳа ва гурдаро барои ташхиси омос, санги пешоброҳа, ҳавзаки гурда, инчунин бо мақсади муолиҷа барои барқарор кардани ҷараёни пешоб аз гурда ҳангоми халаи гурда ва дар сурати тангшавии пешоброҳа васеъ кардани он истифода мебаранд.
Дар мавриди зуд-зуд рӯй додан ва вазнин гузаштани бемориҳои узвҳои пешоб (мавҷудияти санг, омос, сили гурда, омоси пешобдон ва ғадуди простата, танг шудани наи пешоброн ва ғайра) чунин тадқиқ имкон медиҳад, ки як қатор аломатҳои асосии беморӣ муайян карда шаванд.
Дар ҳар ду гурда дар давоми як дақиқа тавассути мӯрагҳои калобачаҳо аз хун қариб 120 мл моеъ полоиш меёбад, ки плазмаи ултрафилтрати бесафедаи хун «пешоби аввалин» аст.
Об, электролитҳо, глюкоза дар найчаҳо аз нав ба хун ҷаббида мешаванд ва ба таркиби полуда моддаҳое мегузаранд, ки онҳоро ҳуҷайраҳои найчавӣ аз хун ҷудо кардаанд.
Дар инҷо артерияҳо ва венаи калон, рагҳои лимфа, торҳои асаб, инчунин ташкилаи ковоки деворааш тунук – ҳавзаку ҷомҳои гурда воқеанд, ки дар онҳо шошаи дар гурда ҳосилшуда ҷамъ мешавад.
Сатҳи берунии гурдаро капсулаи суфтаи бофтаи пайвандӣ пӯшондааст, ки ба тарафи синус тоб хӯрда, бо насҷи чарбии рагҳо ва ҳавзаки гурдаро иҳотакарда мепайвандад.
Гурдаҳо аз 1% ками вазни баданро ташкил намуда, 20 – 25%-и ҳаҷми дақиқаинаи хунро қабул мекунанд, ки ин аз гардиши хун дар дигар узвҳо қариб 20 маротиба зиёд аст.
Бемориҳои узвҳои пешоб аксар вақт дардовар буда, дард бештар дар ҷои узви иллатёфта – гурда, пешоброҳа, пешобдон, наи пешоброн, ғадуди простата ва узвҳои берунии ҷинсӣ ҳис мешавад.
Аз ҳад зиёд монда шудан, сармозанӣ, лоғарӣ, суст гаштани неруи муҳофизи организм, витаминкоҳӣ, бемориҳои узвҳои шошабарор ва таносул омилҳои зарароваре мебошанд, ки ба инкишофи газаки гурда ва ҳавзаки он мусоидат мекунанд.
Бемориҳои модарзодии узвҳои пешоб бо талафи ҷузъии кори гурда ва иллати музмини фаъолияти он ҷараён гирифта, газакро нигоҳ медоранд ва, одатан, онҳоро бо ҷарроҳӣ табобат мекунанд.
Тасвирҳои романтикӣ дар осори адибони классикии форсу тоҷик ба воситаи ифодаи ғояҳои халқпарварона, шоҳи одилу афсонавӣ, асотир, ҳаёти шахсиятҳои барҷастаи таърихӣ ва ғайра фароҳам омадаанд.
Нависанда шаффофии ҷӯйчаҳоро ба ойина ва софии оби ҷӯйчаҳоҳоро ба алмоспора монанд мекунад ва сабаби ин софкориро муболиғаомез «аз санг гузаронида» меноманд: «Оби ин ҷӯйчаҳо чунон соф аст, ки гӯё аз санг гузаронида софкориаш карда бошанд, монанди алмоспора беғубор менамояд… Канор ва замини ин ҷӯйчаҳо аз сангпораҳо бино ёфтааст, ки ба сабаби шустушйи ҳамешагии об монанди ойина шаффоф шудааст».
Он бо мактабҳои театрии Британияи Кабир (Университети Мидлсекс, Мактаби мусиқӣ ва драмаи Лондон «Гилдхол», Мактаби театрӣ дар Гилдфорд), Франсия (Консерваторияи миллии санъати драмавӣ дар Париж, Мактаби олии миллии санъати театрӣ дар Лион), Голландия , Германия , Исроил , Хитой , Чехия , Италия , ШМА , Барномаи интернатсионалии -- ҳамкорӣ дорад.
Донишҷӯён имконият доранд, ки ҳанӯз ҳангоми таҳсил дар Академияи санъати театрии Русия бо режиссёрон, продюсерон, балетмейстерҳо, мунаққидон, стенографҳо, мудирон ва директорони театрҳо шинос шаванд ва бо онҳо робитаи эҷодӣ барқарор намоянд.
Академи́яи санъа́ти театри́и Руси́я — бузургтарин мактаби олии таълимии санъати театрӣ дар Русия, ки соли 1991 дар заминаи Институти давлатии санъати театрии Москва ба номи А. В. Луначарский ташкил шудааст.
А́ҷам — мафҳумест, ки тарзи навишташ ба алифбои арабии форсӣ сегуна буда, мувофиқан се маънии гуногун дорад: аввалан: — ба як маънии мушаххас, «беша», меояд , сониян: - номи муштараки халқҳои ориётабори форс — тоҷик ва ҷойҳои будубоши онҳо, солисан: — ду маънӣ дорад: «кундзабон» — ба қавли муаллифи «Ғиёс-ул-луғот», «он ки ба забони арабӣ сухани фасеҳ гуфтан натавонад» яъне чун мардуми дигар мамолик ба билоди араб мерафтанд ва аз боиси новоқифии забони арабӣ бо арабҳо камо ҳаққа, муколама карда наметавонистанд, арабҳо онҳоро аҷам ё уҷм меномиданд.
Албатта дур нест, ки баъди фатҳи мулки Эрону Турони таърихӣ дар шуури иҷтимоию сиёсии арабҳои музаффар «аъҷам» ё «аҷам» ҳамчун рамзи бартарии фарҳангии нажоди сомӣ бар нажоди ориёӣ нақш баста бошад.
Дар зеҳни таърихии мо нақши ин ҳаракати фарҳангию иҷтимоӣ чунон банур аст, ки шиори шуубия ба зарбулмасали тоҷикӣ табдил ёфта: «Гузашт, он ки Араб таъна бар Аҷам мезад».
Валекин, ҳарчанд, ки арабҳо ҳомилу ҳомии дини нав буданду дар оғози бархӯрди сиёсию низомии Арабу Аҷам ғолибон мафкураи рӯҳонии худро бар мағлубон ба зӯри шамшер талқин карда буданд, шуубия рангу раванди зиддиисломӣ пайдо накард.
Баръакс, назарияпардозони ин ҷунбиш дар муборизаи нобаробарашон барои барқарор намудани мақоми таърихию фарҳангии аҷамон аз тавонмандиҳои иҷтимоии ислом ҳамаҷиҳата истифода бурдаанд.
Фарҳангиён ва ҳатто бархе аз адабиётшиносони Эрони муосир -ро аз ба ҳадде, ки бояд, фарқ накарда ва Аҷамро умуман номи таҳқиромез пиндошта, аз истифодаи он ҳанӯз ҳам ҳазар мекунанд, ҳол он ки Аҷамро Хоқонӣ, Абулқосими Фирдавсӣ, Абуалии Балъамӣ, Асадии Тусӣ, Умари Хайём, Саъдии Шерозӣ ва диг.
Гузашта аз ин, баробари ба Ҳинду Покистони кунунӣ омадани муҳоҷирони тоҷик ва ба мақоми баланди маданию сиёсӣ расидани забони форсӣ ба гунаи шарқиэронӣ Аҷам ба он ҷо низ паҳн гардид.
Таваҷҷуҳ шавад ба унвони осори хаттии он диёр: луғатномаи «Баҳори Аҷам», таърихномаи ада­бии Шиб­лии Нӯъмонӣ «Шеър-ул-Аҷам», девони форсии Муҳаммади Иқбол «Забури Аҷам» ва диг.) Дар зимни ин ашрофи илму адаби Варорӯду Хуросон ду тадбири шуубигунаро ба кор бурданд.
Барои қадр кардани ин ду тадбир бояд донист, ки иқдоми мазкур зодаи як замони фархунда аст; як даврони хуҷастае, ки онро ба куллияти хеш Эҳёи Аҷам унвон кардан айни воқеияти таърихист.
Ва он тадбирҳо мисли саъю кӯшиши бесобиқаи Абуалии Сино барои собит кардани қудрати илмии забони порсии дарӣ як бахши муҳимми ҳамин растохези сиёсию фарҳангӣ мебошад, ки ӯро хитобаи манзуми Фирдавсӣ «Аҷам зинда кардам бад-ин порсӣ» ҳусни оғоз бахшидааст.
Ва аз ғурури инқилобии Эҳёи Аҷам аст, ки дар майдони ҳарбу зарби шуубиён низ гоҳ-гоҳ турктозиҳои идео­логӣ рух додаанд; ҷо-ҷо худнигарӣ ҷойгузини худгарӣ шуда, баробариҷӯйӣ ба бартариҷӯйӣ табдил ёфтааст.
Масалан, дар қасидаи Асадии Тусӣ «Мунозираи Арабу Аҷам» оҳанги ватандӯстии ориёӣ ба ҳадде баланд аст, ки аҷамӣ ҳат­то Иброҳими Халилуллоҳро ҳам ориёиасл мехонад!
Сабаб ин аст, ки мафҳуми мазкур зодаи як падидаи куллии рӯҳонию равонист, ки фақат ба вижагиҳои таърихи муносибатҳои қавмҳои ориёӣ ва сомӣ хос нест; чандин мардуми ҳамсояро метавон ном гирифт, ки дар оғози зуҳури таърихи­ашон бошандагон дунёро ба худию бегона тақсим карда, бегонаҳоро «сиёҳ» намудаанд.
Масалан, халқҳои уславонӣ аз аҳди қадим олмонӣ ва ҳамтаборони эшон, хосса шведӣ ва даниягиро «немис» унвон мекунанд, ки айнан муродифи ҳамон «аъҷамӣ» ба маънии «кундзабон» ё «гунг» аст.
Юнониёни қадим ҳам муоширати таърихиа­шонро бо ҳамсояҳои дуру наздикашон аз тазодди ҳам­монанд оғоз кардаанд: эшон ҷамеи мардумони ғайрию­нониро «барбарӣ» мехонданд!
Бостонитарин аҷдоди мо ҳам аз қатор намонда, тамоми дунёро ба ду қитъаи нобаробар — «Эрон» ва «Нерон» ҷудо карда, худро ба сойири ҷаҳо­ниён муқобил гузошта буданд.
Барои ба маъ­нии фарҳангшинохтӣ ва мароми таърихии фаъолияти ақлонии пешаҳдони бостониамон сарфаҳм рафтан сарчашмаи маънавии пиндору рафтори онҳоро дарёфтан айни муддаост.
Сарчашмаи матлубро метавон намунаи азали -и дугонагию бегонагӣ унвон кард, ки рагу решаи рӯҳонию равонии муқобалаи «Мо» ва «Онҳо»-ро об медиҳад — тариқи хосси ҷаҳоншинохтие оганда аз хусумату хушунатро, ки дар татаввури хештаншиносии инсоният як зинаи қонунӣ ва ногузир буд.
Ва чун истеҳкоми маъ­навии ин эҳсос дар таҳтуззеҳни ҳар як фарди одамӣ ба гунаи «Ман» ва «Ту» ҷойгир шудаст, шиддати вайро паст кар­дан мумкин бошад ҳам, хомӯш кардан амри муҳол бувад.
Зиёда аз ин, аз рӯзи ҳамлаи терроргарони мутааассиби хориҷӣ ба Амрико муқобалаи куҳанбунёди Ховару Бохтар то­бишҳои нави сиёсию идеологӣ пайдо намуда, ҳамчун бархӯрди оштинопазирони «Ғарби яҳудию насронӣ» ва «Шарқи исломӣ» вонамуд гашт, ки ҳамлаи низомии ИМА ба Афғонистон ва Ироқ зуҳури мушаххаси он аст.
Ба иллати тафриқи зотулбайн будани ин бурхӯрд бо муборизаи идеологӣ ба ҳадде тезу тунд шуд, ки ҳатто ин ақидаҳои дақёнусие чун нажодпарастӣ аз нав ҷон гирифта, муҳити муносибатҳои байналмилалиро заҳролуд карданд.
Барои дарк кардани тобишҳои маънои таърихию фарҳангии «аъҷам» онро мавриди таҳлилу таҳқиқи муфассали фарҳангшинохтӣ қарор додан мебояд, яъне таҳлили этимологиро бо таъбири семантикӣ пайваста, дар ин замина ба тааммули ҳерменевтикӣ пардохтан.
Ӯ аввалин бинокорзани Тоҷикистон гардида, солҳои 1936 - 1940 саркор, сардори участкаи сохтмон ва муҳандиси шуъбаи сохтмони асосии Кумитаи давлатии сохтмону назорати Шӯрои Комиссарони Халқи ҶШС Тоҷикистон шуда кор кардааст.
Тоҳирова Ҳамро Зоировна аз соли 1940 то соли 1954 дар вазифаҳои масъули давлатӣ аз ҷумла дар Шӯрои Комиссарони халқии ҷумҳурӣ ва Кумитаи марказии Ҳизби коммунистии Тоҷикистон фаъолият намуд.
Дар вазифаҳои мудири шуъбаи кор бо занони Комитети Марказӣ, мудири шуъбаи кор бо саноат ва нақлиёти Комитети Марказӣ, Котиби комитети марказии Шурои Олии Тоҷикистон, вазири сохтмони шаҳру деҳот, вазири сохтмон, вазири масолеҳи бинокорӣ ва саноат, раиси Кумитаи давлатии нақшакашии ҷумҳурӣ, ҷонишини раиси шӯрои хоҷагии халқи ноҳияи иқтисодии Осиёи Миёна, ҷониши якуми вазири кишоварзии Тоҷикистон шуда фаъолият намудааст.
Аз соли 1968 то соли 1974 дар вазифаи раиси Ҷамъияти дӯстӣ ва робитаҳои маданӣ бо мамлакатҳои хориҷӣ ифои вазифа карда, дар таҳкими робитаҳои фарҳангӣ саҳми калон гузошт.
Дар ин давра як қатор биноҳои Маҷлиси Олии Тоҷикистон, Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, мактабҳои миёна ва маҳаллаҳои истиқоматӣ бо иштирок ва роҳбарии ӯ сохта шуданд.
Соли 1954 Ҳамро Тоҳирова вазири сохтмони ҶШС Тоҷикистон интихоб гашта, дар давоми ҳафт соли роҳбарии ӯ биноҳои Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон, Чойхонаи Роҳат, бинои Донишгоҳи политехникии Тоҷикистон, меҳмонҳонаи Душанбе, нерӯгоҳҳои барқи обии Қайроққум, Норак ва Бойғозӣ, биноҳои асосии истгоҳи роҳи оҳан ва фурудгоҳ қомат афрохта, ҳамчунин беш аз 1 миллион аҳолии ҷумҳурӣ соҳиби манзилҳои нави истиқоматӣ шуданд.
Тоҳирова Ҳамро Зоировна соли 1974 ба нафақа баромада, вай фаъолияти ҷамъиятиашро дар Иттифоқи меъморони Тоҷикистон қатъ накарда, дар ҳамаи анҷуманҳо, плениумҳо ва машваратҳои меъморони ҷумҳурӣ ва ИҶШС иштирок менамуд.
Дайни мутлақ ба таври умум ва Дайнии мувассақ ба айн ва ё бахше аз моли айн ба зиммаи мадюнсобит шудааст, ки он санади дарёфти ҳақро барои соҳибаш мувассақтар мегардонад, ба монанди моли раҳн.
Пас пардохти Дайн мувассақ ҳам дар замони ҳаёти шахси мадюн ва ҳам пас аз маргаш муқаддам бар Дайнҳои дигар аст ва назди ҷумҳури фуқаҳои мазоҳиб ба айни мол қабл аз табдил шудани он ба моли тарака тааллуқ мегирад ва бояд пеш аз таҷҳизу такфин ва дигар ҳуқуқи молӣ бароварда шавад.
Яъне шахси гиранда бояд имло намояд ва барои котиб миқдор ва муҳлати молеро, ки гирифтааст ва ҳамчунин ҷузъиёти дигари қарордодро бо тафсил бигӯяд ва котиб ҳамаи онро қайд намояд ва ҳатман ба ҳангоми имло он тарс ва тақвои Худоро дошта бошад ва аз ҳуқуқҳои молие, ки дарёфт намудааст, чизеро коста насозад.
Дар ояти Дайн роҳнамоиҳои муҳимме бораи омода сохтани санади қайди хатти -и додугирифтҳои Дайнӣ ва дигар қарордодҳои муҳлатдор, аз қабили гузаронидани шоҳид, риояи адолат дар навиштан ва имло кардан, ҳимояи қонунии котиби шартнома ва шоҳид ва ҳамчунин, ба гарав ниҳодани чизи боарзише ба ҷои санади китобати қарордод дар ҳолати сафар ва ғайра зикр гардидааст, ки аз сӯи фақеҳон ба истеҳбоб ва иршодоти тавсиявӣ ҳамл шудаанд.
Мурод аз Дайн ҳаққи молӣ, муомилаи муҳлатдор ва ҳуқуқи дигаре аст, ки ба сурати қарордодҳои катбӣ, додуситадҳои шифоҳӣ ё бо пешбинии шаръ ба зиммаи шахс воқеъ шуда ва шомили тамоми муомилоте мегардад, ки ба тариқи қарз, байъ, иҷора, талафи моли ғайр, ҷиноят, маҳри муъаҷҷал ва ғайра собит шудаанд ва намоз, рӯза, закот ва дигар ҳуқуқи илоҳие, ки бо пешбинии шаръ собит гаштаанд.
Ончи ба ҳуқуқи бандагон тааллуқ дорад, пас аз поёни муҳлати муқарраргардида ё бояд пардохт шавад ё ба муҳлати наве таҷдид ва тамдид гардад ва ҳуқуқи илоҳӣ бо фаро расидани вақти он бояд аз зимма соқит гардонида шаванд.
Истилоҳи Дайн аз ҷиҳати луғавӣ маънои қарз – вомро мерасонад, вале аз назари фиқҳӣ дар тафосиле аз қарз фарқ мекунад,қарз хостараз Дайн аст ва ба он пул ва маблағе гуфта мешавад, ки ба шахсе ба сурати вом дода мешавад, матолиби марбут ба он умдатан дар зайли моддаи фиқҳии дигаре баррасӣ мешавад.
ё) Санади меъёрӣ бояд дар ҳузури ду шоҳид тартиб дода шавад вашоҳидҳо бояд ду мард ва мусалмон бошанд, агар дар вақти тартиб додани санади қарордод ду марди мусалмон ёфт нашавад, пас бояд як мард ва ду зани мусалмон аз миёни гувоҳоне, ки тақво ва амонатдории онҳо мавриди итминони ду тарафи муомила ҳастанд, шоҳид гирифта шавад.
е) Агар шахси мадюн – тарафи дуюми қарордод сафеҳ ва ё ҷисман нотавон бошад ва ё бо сабабҳои дигаре худаш имло карда натавонад, пас валӣ -и ӯ ҷузъиёти муомиларо бо адлу инсоф бар котиб имло намояд.
Тибқи ин банди оятбояд дар марказҳои маскунӣ ва нуқтаҳои доимии доду ситадҳои молӣ маркази бақайдгирии санадҳои ҳуқуқӣ ва ё идораи китобати санадҳои ҳуқуқии муомилоти молӣ бунёд гардад.
ғ) Шахси котиб ва бақайдгиранда набояд аз навиштани санади меъёрии онҳо ба ҳамонсурате, ки Худо навиштани коргузориҳои ҳуқуқиро ба вай омӯхтааст, худдорӣ намояд ва ё бо баҳонаҳое онро ба таъхир андозад.
в) Дайн ва ҳар гуна муомилаи молие, ки бо муҳлат анҷом мегирад, бояд муҳлати он дар санади муомила мушаххас ва муайян гардад,то ба низоъ ва норозигии тарафайн наанҷомад ва он додугирифти молие, ки дар он муддат муайян нашудааст, шаръан ҷоиз нест.
Ояти Дайн нахуст тавсия мекунад, ки санади дарёфти муносибатҳои Дайнӣ ва ҳар гуна қарордодҳои муҳлатдори молӣ аз ҷониби шахси мавриди муомала ва тарафи дуюм навишта шавад ва дар он чанд амр ва ё коргузориҳои идорӣ ба таври ҷудогона анҷом гиранд:
б) Ҳар доду гирифти Дайние, ки дар миёни ду нафар ва ё бештар аз он сурат мегирад, бояд китобат ва қайд шавад, то аз сӯи мадюн ва тарафи дуюми муомила мавриди инкор қарор нагирад ва соҳиби мол барои талаби моли худ санади ҳуқуқие дошта бошад.
Дайн — дар истилоҳи фиқҳӣ-ҳуқуқӣ муомилаи муҳлатдори молӣ, қарордоди ғайринақдӣ, додугирифт ба насия ва ҳуқуқи ғайримолие, ки ба зиммаи шахс собит ва лозим мегарданд, муқобили айн.
Рафти маросим бо баъзе тафовут дар аксар маҳалҳо ба таври зайл мегузашт: ҳамин ки хушксолӣ шуд ва кишти деҳқонӣ зери хавф монд, пирони деҳ байни худ машварат намуда, аз пайи ташкили ашаглон мешуданд.
Мардумони ноҳияҳои вилояти Хатлон ва водиҳои Қаротегину Дарвоз ин маросимро «Ашаглон», аҳолии водиҳои Ҳисор, Зарафшон, Сурхондарё, Бухоро, Самарқанд, Қашқадарё ва Хуҷанду Фарғона «Сусхотун», «Чиллахотун», «Ялконхотун» ва «Тӯйи сусхотун» меноманд.
Саноат намудҳои зерини аккумулятори электрикиро истеҳсол мекунад: сурбӣ-кислотавӣ , никелу кадмиявӣ , никел-металл-гидридӣ , литий-ионӣ , литий-полимерӣ ва никел-руҳ .
Аккумулятори электрикӣ дар нақлиёти худрав, авиатсия, аппаратҳои кайҳонӣ, таҷҳизоти алоқа, асбобҳои ҳавопаймоӣ ва киштиронӣ ва ғайра истифода мешаванд.
Баъдан, дар соли 469/1076-1077, вақте ки Муаййад ҳанӯз доъии кулл дар Қоҳира буд, Ҳасани Саббоҳ бо иҷозат ва кумаки Ибни Аттош аз исфаҳон ба Миср омад.
Мувофиқи манбаъҳои низории баъдӣ, ки Ҷувайнӣ ва рашидуддин истифода бурдаанд, Ҳасан ҳангоме ки дар Миср сукунат дошт, ҳасади марди қудратманд-вазир Бадрулҷамолиро барангехта буд, ки сабаби он Низориёнро пуштибонӣ кардани Ҳасани Саббоҳ буд.
Аз рӯи ривояти баъдтари муфассали дигаре, ки онро ҳамчун Ибни Асир иқтибос овардааст, Мунтасир шахсан ба Ҳасан ошкор сохтааст, ки ҷонишини ӯ Низор хоҳад шуд.
Акнун ӯ диққати худро ба вилояти соҳили баҳри Каспий ва кӯҳсорони шимоли Эрон, асосан ба ноҳияи Дайлам, ки маркази шиъаёни зайдӣ буд, на фақат дур аз дастрасии Салҷуқиён, балки дар он ҷо даъвати фотимӣ низ нуфуз ёфта буд.
Ҳасан фаҳмид, ки исмоилиёни Эрон дар муборизаи худ ба муқобили Салҷуқиён наметавонандба мисриён такя кунанд ва аз ҳамин сабаб исёни бузургеро ба нақша гирифта буд ва барои таъсиси қароргоҳи худ маконе меҷуст.
Аз қароргоҳи аввалияи худ дар Домғон ва сипас аз Шаҳриёркӯҳ дар Мозандарон ӯ чанд нафар доъиён, аз ҷумла Исмоили Қазвинӣ, Муҳаммад Ҷамол Розӣ ва Қиё Абулқосим Лоринҷиро ба минтақаҳои мухталиф дар гирду атрофи Аламут, бо мақсади ба кеши исмоилӣ гаравондани аҳолии маҳаллӣ фиристод.
Фаъолияти ӯ диққати Низомулмулкро ба худ ҷалб карда натавонист ва ӯ аз ин рӯ ба Абумуслим, ҳокими Рай ва домодаш барои ба ҳабс гирифтани Ҳасани Саббоҳ фармон дода буд.
Пас аз он ки Ҳасани Саббоҳ дар Аламут мавқеи худро мустаҳкам кард, доъиён ва омилонро ба нуқтаҳои мухталиф бо мақсади паҳн кардани даъват, ки пас аз маргаш даъвати ҷадид ном гирифт, фиристод.
Маликшоҳ чун дарёфт, ки омилони маҳаллии салҷуқӣ наметавонанд ҷилави хатари исмоилиёнро бигиранд, дар оғози соли 485/1092 қарор дод лашкаре ба муқобили исмоилиёни Рӯдбор ва Кӯҳистон фиристонанд.
Вақте ки сипоҳиёни салҷуқӣ қалъаро дар муҳосира гирифтанд, Ҳасан аз яке аз доъиёни худ, шахсе бо номи Дидор Абӯалии Ардистонӣ, ки дар Қазвин сукунат доштва дар он ҷо, ҳамчунин дар Толиқон, Рай ва дигар ҷойҳо мардуми бисёрро ба исмоилия гардонда буд, кумак талабид.
Аламутиёни қувватгирифта бо кумаки баъзе гаравидагони исмоилии Рӯдбор охири моҳи шаъбони соли 485/сентябр-октябри соли 1092 ба лашкари Арслонтош шабохун заданд ва Салҷуқиёнро торумор карда маҷбур сохтанд аз Аламут ақиб нишинанд.
Қурбонии онҳо вазири қудратманди салҷуқӣ Абӯалӣ Ҳасан Ибни Алии Тусӣ, ки номи фахрии Низомулмулк дошт ва душмани ашаддии Ҳасани Саббоҳ ва исмоилиён буд, гардид.
Дувоздаҳуми моҳи рамазони соли 485/ 16 октябри соли 1092 ҳангоме ки Низомулмулк Маликшоҳро ба Бағдод ҳамроҳӣ мекард, дар Саҳна, воқеъ дар ноҳияи Наҳованд, дар ғарби Эрон ба дасти як нафар исмоилии фидоӣ бо ханҷар кушта шуд.
Мувофиқи ин достон, ки бо номи «Достони се ҳаммактаб» маълум ҳаст, Ҳасани Саббоҳ, Низомулмулк ва шоиру мунаҷҷим Умари Хайём аз кӯдакӣ ҳамдарс буданд ва дар назди як устод дар Нишопур таълим гирифтаанд.
Ин достонро бештарин муҳаққиқони муосир афсона шумурдаанд, зеро синну соли рақибон бо ҳам дуруст намеояд ва мълум аст, ки ҳар яке аз онҳо ҷавониашонро дар шаҳрҳои мухталиф гузаронидаанд.
Падараш Алӣ ибни Муҳаммад ибни Ҷаъфар ибни Ҳусайн ибни Муҳаммад ибни Саббоҳ эроние аз мардуми Куфа буд, вале насаби яманӣ иддао мекард ва аз Саводи Куфа ба шаҳри анъанавии шиъаёни Эрон-Қум кӯчидааст.
Маҳз дар Рай, маркази фаъолияти исмоилӣ, дере нагузашта дар синни ҳабдаҳсолагӣ Ҳасанро ба ақоиди исмоилӣ шахсе бо номи Амира Дарроб, яке аз ҳафт мубалиғони маҳаллии исмоилӣ, шинос намуд.
Аммо пас аз хондани баъзе китобҳои исмоилӣ ва гирифтани дарсҳои мунтазам аз Амира Дарроб ва мубаллиғони дигари Рай, Ҳасан ба ҳаққонияти Исмол ибни Ҷаъфар ва ҷонишинони ӯ эътиқод пайдо кард ва ба даъвати исмоилияи фотомӣ гаравид.
Вай аз авлоди Ҳасан ибни Алӣ Утруш , яке аз ҳокимони алавиёни Табаристон ва имоми зайдӣ, маъруф бо номи Носир лил-ҳаққ аст, ки ҷамоати алоҳидаи зайдии носирияро дар минтақаи баҳри Каспий таъсис дода буд.
Баъзе аз сипоҳиёни Маҳдӣ аллакай аз тарафи мубаллиғи исмоилӣ Ҳасан, хусусан Ҳусайни Қоинӣ, махфиёна ба кеши исмолӣ гаравонида шуда буданд.
Ҳасан ба ӯ иҷозат дод, ки қалъаро хушӣ ба хушӣ тарк кунад ва аз рӯи муаррихони Эрон, Ҳасан ба ӯ забонхат барои пардохти 3000 динори тилоӣ ба унвони арзиши қалъа низ дод.
Ҳасани Саббоҳ ё Ҳасан ас-Саббоҳ (, номи пурра: Ҳасан ибни Алӣ ибни Муҳаммад ибни Ҷаъфар ибни Ҳусайн ибни Муҳаммад ибни ал-Саббоҳ ибни Ҳимёри; 1050 — 12 июни 1124).
Абусаид кӯшиш кард империяи бобояшро барқарор кунад, лекин ин иқдоми ӯ натиҷаи дилхоҳе надод, зеро байни шоҳзодагони темурӣ Муҳаммад ибни Бойсунқур, Абулқосим Бобур ва дигар ҷангу ҷидол идома доштанд.
Абусаид дар юриши зидди Оққуюнлуҳо соли 1469 шикаст хӯрд ва ҳангоми фирор аз тарафи Ёдгор Муҳаммад дастгир карда, ба қатл расонда шуд (А. Гавҳаршод – ҳамсари Шоҳрухро 12 сол муқаддам дар Ҳирот ба қатл расонда буд).
Баъдтар бо кумаки Абулхайрхони ӯзбек аз Тошканд ба Самарқанд омад ва июни соли 1451 рақиби худ Абдуллоҳ ибни Иброҳимро , ки ба ҷои Абдуллатиф нишаста буд, қатл кард.
Солҳои 1941–1949 лектор, мудири шуъба, ҷонишини мудири шуъбаи таблиғ ва ташвиқи КМ ҲК Тоҷикистон, котиби Комитети ҳизбии вилоятҳои Душанбе ва Кӯлоб оид ба таблиғ ва ташвиқ, 1950–1975 мудири кафедраи таърихи ҲКИШ-и Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин, буд.
Мулло Эркаев (тав. 09.05.1910, деҳаи Сайроби ноҳияи Бойсуни ҶШС Ӯзбекистон — 15.12.1996, шаҳри Душанбе), - олим, муаррихи маъруфи тоҷик, доктори илмҳои таърих , профессор , Муаллими Хизматнишондодаи мактаби ҶШС Тоҷикистон , академики Академияи педагогии ИҶШС .
Бинобар ин, намози ҷумъа аз нобино ва пири аз помонда соқит аст, вале агар нобино асокаши мутабарреъ ва ё бо музди муносиб пайдо кунад, назди ҷумҳури уламо, бар хилофи имом Абӯҳанифа , намози ҷумъа бар вай воҷиб аст.
Ду сурати дигаре дар ин масъала вуҷуд доранд, ки намози ҷумъа дар онҳо бар нобино воҷиб аст, яке ин ки вай бо таҳорат ва покӣ дар вақти намоз дар масҷид ҳузур дошта бошад, дигар он ки маҳорати ёфтани роҳ ва ҳаракат дар кӯчаву бозорро бе асокаш дошта бошад.
Манзур аз муқим будан он аст, ки дар миср – он ҷо ки намози ҷумъа барпо дошта мешавад, ба таври аслӣ ватандор ва сокин бошад ва ё бо сукунати муваққат, ки муддати он назди машоихи ҳанафӣ бештар аз 15 рӯз аст, дар он нияти иқомат карда бошад.