polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Номи аслии ӯ Мулло Миркамол ибни Мулло Исмоил аст, ки дар охирҳои асри Х ва ибтидои асри ХХ дар деҳаи Рашнаи Поёни ноҳияи Панчакент ҳаёту фаъолият намуда, бо тахаллуси Камолии Рашнагӣ ашъор сурудааст.
Аз маълумоти бадастрасида маълум мешавад, ки вай муддате дар шаҳрҳои Бухорову Кобул таҳсили илм карда, боқӣ тамоми умр ба деҳқони машғул буд ва дар баробари ин тарқи эҷод накардааст.
Баъди хатми мактаби миёна соли 1991 ба Донишгоҳи кишоварзии Тоҷикистон дар шаҳри Душанбе дохил шуда, соли 1996 Донишгоҳи мазкурро аз рӯи ихтисоси «Муҳандис — механик» хатм намуд.
Тибқи иттилои Аттор дар «Тазкират-ул-авлиё» ӯ пас аз даргузашти падараш дороии бисёреро, ки барояш ба ирс расида буд, ба ду тори мӯи Пайғамбари акрам иваз намуда аз баракиёти он тавфиқ ёфтааст.
Ҳаҷвирӣ Абулаббоси Сайёриро тарафдори мазҳаби ҷабария медонад ва муаллифи «Кашф-ул-маҷҳуб» гуфтааст, ки вай «каломи олӣ ва тасонифи сутуда» дорад.
Байни пайравонаш роҷеъ ба баъзе масъалаҳои таълимоти тасаввуфӣ ихтилоф ба вуҷуд омада буд, ки бино ба маълумоти Чуллобии Ҳаҷвирӣ ба тавассути мубоҳисаву мукотиба рафъ гардида будааст.
Солҳои 1997 – 1999 ҳамчун сармеъмори Дафтари хадамоти СММ барои иҷрои «Лоиҳаи барқароркунӣ, таҷдид ва рушди Тоҷикистон» дар ноҳияҳои Ғарм, Нуробод, Тоҷикобод, Тавилдара, Ҷиргатол лоиҳаи барқарорсозӣ ва таҷдиди зиёда аз 150 объект (мактабҳо, беморхонаҳо, роҳҳо, кӯпрукҳо, нерӯгоҳҳои барқӣ ва ғайра)-ро таҳия намудааст.
Солҳои 2000 – 2003 ҷонишини сардор (сармуҳандис – меъмори калони Минтақаи гурӯҳи машваратии тарроҳон)-и Бонки Рушди Исломӣ оид ба «Лоиҳаи таҷдид ва бозсозии мактабҳои миёна дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» буд.
Бо роҳбарӣ ва иштироки бевоситаи ӯ дар ноҳияҳои Ҳисор, Бохтар, Файзобод, Данғара , Рӯдакӣ ва Темурмалик 7 мактаби миёнаи таҳсилоти умумии замонавӣ бо тамоми таҷҳизоту лавозимоти техникӣ сохта ба исттифода дода шуданд.
Солҳои 2003 –2010 директори Маркази такмили ихтисос ва хидматрасониҳои консталтингии ДТТ ва ҳамзамон солҳои 2005 – 2006 роҳбари Департаменти меъморӣ ва шаҳрсозии Комитети давлатии сохтмон ва меъмории ҶТ.
Соли 1982 дар Донишгоҳи меъмории шаҳри Москва дар мавзӯи «Хусусиятҳои ташкили тарҳрезию меъмории маҷмааҳои аграрию саноатии шаҳракҳо дар минтақаҳои кӯҳистон» дифоъ намудааст.
Муаллифи зиёда аз 150 асару мақолаҳои илмӣ дар соҳаи шаҳрсозӣ, тарроҳӣ ва иморатсозии маҳаллаҳои аҳолинишини деҳот, инчунин беш аз 60 лоиҳаи таҷдиду барқарорсозии объекҳои соҳаи маориф, тандурустӣ, иҷтимоӣ ва муҳандисии инфрасохтори ҶТ.
Барои ободии деҳа Абдуҳалим Сатторов, Азизқул Муҳаммадиев, Маҳмадқул Саидов, Корвонқул Тӯраев, Муҳиддин Тӯраев, Сангинбой Тӯраев, Амонқул Раҳмонов, Неъматулло Раҳмонов, Хушвақт Мирзоев, Абдураҳим Сатторов, Мухторалӣ Имомов, Қурбон Раҳимов, Бегназар Раҳимов, Раҷабалӣ Қодиров, Худойбердӣ Зоиров, Аъзамқул Шамсиев, Олимҷон Холиқов, Нурмаҳмад Азизов, Ҳабиб Азизов, Муҳаммадалӣ Сатторов, Мавлон Тӯраев, Яздон Раҳимов, Маҳмадрасул Сатторов, Абдуҳамид Сатторов, Нурулло Сатторов, Муҳаммадӣ Раҳмонов ва дигарон саҳм гузоштаанд.
Дар Хумгарон анъанаҳои гузаштагон, аз ҷумла ҳунари шолбофӣ, намадрезӣ, чакмандӯзӣ, мӯзадӯзӣ, гаҷкорӣ, нақшу нигоркашӣ, сабадбофӣ ва ғайра аз ҷониби сокинон ҳифз шудааст.
Деҳа дар 260 километрии Пойтахти Тоҷикистон шаҳри Душанбе, 258 километрии маркази вилояти Суғд шаҳри Хуҷанд, 19 километрии маркази ноҳияи Панҷакент шаҳри Панҷакент ҷойгир шудааст.
Бинобар сабаби сахтии зиндагӣ дар кӯҳистон, бо сарварии якчанд бузургони деҳаи Новичомоқ, солҳои 70-уми асри гузашта аҳолии деҳа ба мавзеи дастрас ба манбаъҳои инкишофдиҳандаи зиндагӣ ба Новичомоқи нав яъне Уипаст мекӯчад.
Маркази миллии тестии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон бо мақсади таҷдиди низоми имтиҳонҳои марказонидаи дохилшавӣ ба муассисаҳои таълимии таҳсилоти олии касбӣ -и Ҷумҳурии Тоҷикистон бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 5 марти соли 2008 Муассисаи давлатии “Маркази миллии тестӣ” таъсис дода шуд, ки тибқи оиннома фаъолияти он ба ташкилу баргузории имтиҳонҳои марказонидаи дохилшавӣ ба МТТОК равона гардидааст.
Дар робита бо масъалаи ҷорӣ намудани ИМД ба МТТОК 28 июли соли 2011 байни Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Бонки Ҷаҳонӣ созашномаи лоиҳаи гранти “Барномаи ҳамкории рушди таҳсилоти Федератсияи Россия марҳалаи 2-юм» ба имзо расид, ки онро Марказ то 31 октябри соли 2014 амалӣ намуд.
Бо назардошти нақшу аҳамияти баланд доштани ин имтиҳонҳо дар соҳаи илму маориф муассисаи мазкур таҷдиди сохтор ва тағйири тобеияти идорӣ карда, бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аз 10 феврали соли 2014, 138 дар заминаи он Маркази миллии тестии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис дода шуд.
Аз соли 2015, дар баробари МТТОК , муассисаҳои таълимии таҳсилоти миёнаи касбӣ ба низоми ИМД ворид карда шуд, қабули донишҷӯён ба ин муассисаҳо тавассути низоми мазкур амалӣ карда мешавад.
Душанбе, ки аз ду қисмат иборат аст, бо харҷи беш аз 8 миллиону 300 ҳазор сомонӣ маблағҳои грантии Бонки ҷаҳонӣ бунёд ёфта, бо навтарин техникаю таҷҳизоти зарурӣ муҷаҳҳаз гардидааст.
Бо мақсади таъмини бехатарӣ вобаста ба ташкил ва гузаронидани имтиҳонҳои марказонидашудаи дохилшавӣ ба муассисаҳои таҳсилоти олии касбии Ҷумҳурии Тоҷикистон, воридшавӣ ба бинои ММТ тариқи корти пластикӣ ба роҳ монда шудааст.
Тибқи қоидаҳои низоми нав ҳар як товталаб ҳангоми аз қайд гузаштан метавонад 10 ихтисоси ба ҳам наздик ё 10 ихтисоси соҳаҳои ба ҳам наздикро дар муассисаҳои гуногуни таҳсилоти олии касбӣ интихоб кунад.
Маводи имтиҳонӣ, аз ҷумла саволномаҳо дар ММТ таҳия гардида, дар ҳамин ҷо чоп мешаванд ва дар халтаҳо ва сандуқҳои махсуси бо пломбаи истифодаи яккарата баста, бо мошинҳои махсуси муҳофизатшаванда ба марказҳои имтиҳонӣ дастрас мегарданд.
Ҷавоби натиҷаи имтиҳонҳо ба довталабон тавассути сомонаи интернетии ММТ, марказҳои минтақавии он ва ба суроғаҳои шахсии довталаб тавассути почтаи электронӣ, паёмаки ва дигар воситаҳо расонда мешавад.
Таъмини дастрасии иттилоот ба ҷомеа оид ба низоми ИМД ба МТТМОК ҶТ; таҳияи барномаҳои имтиҳони фанҳо; таҳияи саволномаҳои тестӣ, озмоиши он дар муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ; ташкили нуқтаҳои бақайдгирӣ ва марказҳои имтиҳон дар минтақаҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон; бақайдгирии довталабон ва гузаронидани ИМД;
ҷалб намудани сохторҳои дахлдори давлатӣ барои таъмини бехатарӣ, саломатӣ ва тартиби ҷамъиятӣ дар нуқтаҳои бақайдгирӣ ва марказҳои имтиҳон; тақсимоти довталабон ба муассисаҳои таълимии таҳсилоти миёна ва олии касбӣ.
Ташкил ва гузаронидани имтиҳонҳои марказонидаи дохилшавӣ ба муассисаҳои таълимии таҳсилоти миёна ва олии касбии Ҷумҳурии Тоҷикистон ; тақсимоти довталабон ба МТТМОК ҶТ дар асоси натиҷаҳои имтиҳонҳо; ташкили мониторинг ва арзёбии сифати таҳсилот ва иштирок дар барномаҳои байналмилалии арзёбии дониши хонандагон.
Таъмини арзёбии объективӣ, шаффоф ва одилонаи дониши довталабон, баробарҳуқуқии онҳо барои дарёфти таҳсилоти миёнаю олии касбӣ;гузаронидани пажӯҳишҳо ва арзёбии сатҳи дониши хонандагони муассисаҳои таълимии таҳсилоти ибтидоӣ, умумии асосӣ ва миёнаи умумӣ тавассути тестгузаронӣ.
Аммо баъди даври якум Роналдо бозии худро нишон дод, дар бозии финалии "Реал Мадрид" дар чемпионати Испониё бо тими "Атлетико Мадрид" дар қисми аввали бозӣ Роналдо 1-тӯб ба нишон расонд.
Мувофиқи банди 11 қарори мазкур, бахшида ба 1100 — солагии давлати Сомониён барои офаридани беҳтарин лоиҳаи намунавии монумент бо муҷассамаи Исмоили Сомонӣ аз 20 ноябри соли 1997 то 30 январи соли 1998 озмун эълон гардид.
Банди 12 қарори мазкур макони ҷойгиркунии муҷассамаи Исмоили Сомониро майдони марказии шаҳри Душанбе, рӯ ба рӯи бинои Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон муайян кард.
Баъд аз пешниҳод шудани лоиҳаҳо онҳоро дар Осорхонаи миллии Тоҷикистон ба номи Камолиддини Беҳзод ба намоиш гузоштанд, то дар баробари мутахассисон, шаҳрвандон низ интихоб карда тавонанд.
Пас анҷоми намоиш дар ҷаласае, ки аз 25 аъзои ҳайати ҳакамон 18 нафар ширкат доштанд, 14 нафар ба ҷонибдории лоиҳаи эскизӣ таҳти рамзи «55555» овоз медиҳанд.
Дар соли 1999 дар майдони Дӯстӣ дар , дар қисми марказии ноҳияи маъмурии Исмоили Сомонии шаҳри Душанбе, ба муносибати таҷлили 1100 - солагии ҷашни давлати Сомониён — аввалин давлати тоҷикон, "Муҷтамаи ёдгории оштии миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон" ва муҷассамаи амири аввалини давлати тоҷикон — Исмоили Сомонӣ сохта шуд.
Ба ҳайати ҳакамони озмун дар баробари 20 сиёсатмадору меъмор, рассому олим, шоир ва намояндагони дигар қишрҳои ҷомеаи кишвар, ҳамчунин намояндаҳо аз Федератсияи Россия, Қазоқистон, Ӯзбекистон, Эрон, Афғонистон ва Қирғизистон шомил буданд.
Ҳангоми офаридани симои Исмоили Сомонӣ муаллиф аз маълумоти таърихӣ, китоби вазири дарбори Сомониён Абӯабдуллоҳ Ҷайҳонӣ «Ашкол — ул — олам», ки аввали асри , дар замони ҳукмронии Насри ибни Аҳмад навишта шудааст, истифода кардааст.
Деҳа як муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ, 3 китобхона хонаи саломатӣ, 5 мағоза, дорухона, сартарошхона, ҷойи ҷамъиятӣ, ошхона, чойхонаи ҷамъиятӣ, коргоҳи дӯзандагӣ, 2 бӯстонсаро, хоҷагии колективии «Тоҷикистон», 3 осиёи обӣ, 1 осиёи барқӣ, сехи коркарди чубу тахта, нуқтаи фурӯши маҳсулоти сӯзишворӣ, автосервис, устохонаи оҳангарӣ, толори варзишӣ, масҷиди ҷомеъ дорад.
Ҳамин тавр, Алоуддин пас аз нобуд сохтани давлати Ғуриён ва Қарахониён мулкҳои Мозандарон, Кирмон, Систон ва атрофи ин манотиқро то соҳилҳои дарёи Уммон ба қаламрави худ даровард.
Созанда ва муассиси Ҷомеъ-ул-Азҳар Ҷавҳар Котиби Сиқилӣ , сардори нерӯманди Ал-Муъиз ли-дин-ил-Лоҳ – чаҳорум халифаи Фотимӣ буд.
Давраи ҳукумати Ал-Азиз биллоҳ, писар ва ҷонишини Ал-Муъиз, оғози барномаҳои омӯзишӣ ва парваришии насле ошно ба низоми фиқҳии фотимиён буд, ки ба тадриҷ ҷойгузини низоми фиқҳии мазоҳиби роиҷи аҳли суннат дар қаламрави исмоилиён мешуд.
Қозӣ Абуҳанифа, Нуъмон ибни Муҳаммад , фақеҳи моликимазҳабе, ки ба шиъа гароида буд, китобҳои «Ифтитоҳ-уд-даъва», «Шарҳ-ул-ахбор», «Ал-иқтисор» ва осори дигарро дар фиқҳи исмоилӣ навишта, бо таълифи китоби «Ихтилоф-ул-фуқаҳо» мазҳаби аҳли байтро бар асоси мабонии эътиқодии исмоилия устувор сохт.
Пас аз вай писараш Абулҳасан Алӣ ибни Нӯъмон – нахустин қозиюлқузоти Миср дар асри Фотимиён, дар моҳи сафари 365 ҳиҷрии қамарӣ ба фармони Ал-Азиз ҳамроҳи гурӯҳе ба Ал-азҳар рафт ва ба имлои «Китоб-ул-иктисор», аз навиштаҳои падараш пардохт.
Илова бар ин вазир Абулфараҷ Яъқуб ибни Юсуф, маъруф ба ибни Киллис бо мувофиқати халифа барои гурӯҳе аз фақеҳон маоше таъйин намуд ва барои зиндагии онон дар канори Ҷомеъ хонае сохт.
Дар замони Ал-Ҳоким биамриллоҳ бинои масҷиди наве ба номи Ҷомеъ-ул-ҳокимӣ шуҳрат ёфт, ки суннати эроди хутба ва иқомаи намозро дар Ҷомеъ-ул-Азҳар барҳам дод.
Бо ин ҳама навсозиҳо ва ирсоли ҳадяҳои арзанда, аз ҷумла китобҳо ба китобхонаи навбунёди Ал-азҳар интиқоли бисёре аз китобҳои Кохи хилофат ба ин китобхона ва таъйини мавқуфот аз таваҷҷуҳи хоси ҳоким ба ин Ҷомеъ нишон дошт.
Инқирози Оли Бувайҳ дар Эрону Ироқ ва чирагии салҷуқиёни пуштибони хилофати аббосӣ дар сустии бунёди давлати фотимиён ва раванди илмӣ-омӯзишии Ал-азҳар таъсироти боризе дошт.
Масъулияти илмӣ-омӯзишии Ал-азҳарро машоих ва пешвоёни мазҳабӣ, барпо намудани ҷашнҳо, сӯгвориҳо ва умури таблиғиро доъӣ-уд-дуъот, навсозӣ ва бахшишҳои молиро хулафо, амирон ва вазирон бар уҳда доштанд.
Муҳимтарин фаъолиятҳои Ҷомеъ-ул-Азҳар дар давраи Фотимиён ба ин тартиб буд: эроди хутба ба номи халифагони фотимӣ, афзудани иборати «ҳайю-ало-хайрул-амал» дар азон, барпо доштани сӯгвории ошурои Ҳусайнӣ, барпоии Маҷолис-ул-Ҳикма дар ҳузури халифа, вазирон ва донишмандон барои ташкили маҷолиси дарс, чароғонӣ ва қуръонхонии шаби аввал ва нимаи раҷаб, аввал ва нимаи шаъбон, ки гоҳ халифа ва хонадонаш дар он ширкат доштанд ва ба вижа омӯзишҳои исмоилӣ дар канори улум ва фунуни роиҷ дар аср.
Ҳасан ибни Завлоқ , Аҳмад ибни Абулаввом , муаррихи бузурги Миср Амир Мухтор Муҳаммад ибни Убайдуллоҳи Мусаббиҳӣ , муҳандис ва физикадони номии ислом Ибни Ҳайсам ибни Ҳасани Басрӣ, донишмандони бузурги асри фотимӣ Абуабдулло Муҳаммади Қузоӣ аз аз ҷумлаи мударрисон ва қозиён ё донишомӯхтагони барҷастаи Ал-азҳар дар ин давра будаанд.
Ал-азҳар дар асри Усмонӣ: Султон Салими , силсилаи мамолики Мисрро барандохт ва хутбаи намози ҷумъа дар Ҷомеъи Ал-азҳар ба номи ин Султони Фотеҳи Усмонӣ, ки худро халифаи мусулмонон мепиндошт, хонда шуд.
Шайх Муҳаммад ибни Абдуллоҳи Харашӣ , Иброҳим ибни Муҳаммади Бармовӣ ва Муҳаммади Нашратӣ аз фақеҳони машҳур ва нахустин машоихи Ал-азҳар дар асри усмонӣ будаанд.
Шайхи Ал-азҳар аз ин ҳангом чандон эътибор дошт, ки илова бар сарпарастии ҳамаи ниҳодҳои омӯзишии Миср, аз мушовирони мавриди эътимоди давлат дар масоили муҳими ин бахш аз қаламрави усмонӣ буд.
Наполеон барои ҷалби ризои онон 10 тан аз устодони Ал-азҳарро ба ташкили шӯрое фармон дод, ки риёсати онро Абдуллоҳи Шарқовӣ – шайхи Ал-азҳар ба уҳда дошт.
Вале, бо вуҷуди ин нобасомониҳо дар ин давра чеҳраҳои саршиноси илмӣ монанди Аҳмади Даманҳурӣ , – адиб ва муаррих, донандаи илмҳои юнонӣ, ҳисобу ҳандаса, гиёҳшиносӣ ва пизишкӣ, шайх Муҳаммади Нашратӣ – пизишк, файласуф ва муҳандиси ошно ба улуми юнонӣ ва Шариф Қосими Тунисӣ раёсат ва ё устодии Ал-азҳарро бар уҳда доштанд.
Пас аз Абду барномаҳои ислоҳии ӯ ба воситаи Ҳасуна Навовӣ ва бархе дигар аз мудирони Ал-азҳар ҳамчунон идома ёфт ва аз охири садаи ва ибтидои садаи бо қонунӣ шудани ҳудуди 10 пешниҳоди ислоҳӣ иқдомоти арзандае дар идора ва омӯзиши Ал-азҳар ба амал омад.
Ал-азҳар то нимаи аввали садаи ҳанӯз гирифтори нобасомониҳои молӣ, омӯзишӣ ва карахтии фикрӣ буд ва боздеҳи илмии донишҷӯён пас аз гузарондани 12 сол дар зинаҳои мухталифи таҳсилӣ бисёр ночиз будааст.
Мутобиқи қонуни соли 1911 батасвиб-расида ҳайате иборат аз раиси Ал-азҳар ва намояндаи ӯ, муфтии Миср, устодони барҷастаи донишгоҳҳо, намояндагони вазорати дороӣ ва додгустарӣ, маориф, авқоф ва 4 тан аз донишмандони номдор ва устодони машҳур бо унвони «Маҷлис-ул-Азҳар-ал-аъло», идора ва назорат бар кори Ал-азҳарро бар уҳда гирифтанд.
Бархе аз донишомӯхтагони ин давра ба хориҷ фиристода шуданд ва бо таъсиси чопхона нахустин нашрияи Ал-азҳар бо унвони «Нур-ул-Ислом» ва сипас ба номи «Маҷаллот-ул-Азҳар» мунташир шуд.
Дар Ал-азҳар ҳамагӣ 9 факултет (илоҳиёт ва асосҳои дин, шариат, адабиёт, тиҷорат ва шууни идорат, политехникӣ, хоҷагии қишлоқ, тиб, педагогӣ ва занона) амал мекунад.
Дар давраи президентии Ҷамол Абдунносир фаъолияти уламои Академияи омӯзиши исломӣ ба минбари тарғиботи муттаҳидшавии мусулмонҳо, муборизаи зиддиимпериалисӣ ва аз рӯи мавқеи исломӣ асоснок кардани «сотсиализми арабӣ» табдил ёфта буд.
Ал-азҳар дар замони мамолики туркзабони баҳрӣ , бо вуҷуди бегонагии онон бо адаби араб ва улуми исломӣ, ҳамчун пойгоҳу нигаҳбони улуми исломӣ шуҳрат ёфт.
Сипас бо ахзи фатвое аз фақеҳони ҳанафӣ, пас аз 100 соли вақфа, дар ҷумъаи 18 рабеъул -аввали 665 хутба ва намози ҷумъа дар ин Ҷомеъ аз нав иқома шуд.
Таъйини устодони фиқҳ, ҳадис ва илоҳиёт, таъмини зиндагии мударрисон ва толибилмон, интихоби имоми ҷамоат, эълони аҳкоми давлатӣ барои амр ба маъруф ва наҳй аз мункар дар Ал-азҳар ва навсозиҳои пай дар пайи он нишонаи таваҷҷуҳи ҳукмронони ин силсила, махсусан Бийбарс, Ал-Мансур Сайфиддини Қаловун ва Маликулашраф Салоҳиддин ба Ал-азҳар ва бозёфти эътибори аздастрафтаи ин ниҳоди бузурги аҳди фотимӣ будааст.
Дар замони Малик Носир дар баробари бозсозии харобиҳои ба Ал-азҳар вориднамудаи зилзилаи соли 702 ҳиҷрии қамарӣ, яке аз амирони вай ба номи Алоуддини Тийбарс барои тадриси фақеҳони шофеӣ дар қисми ғарбии Ал-азҳар мадрасаи Тийбарсияро сохт.
Таъсиси мадрасаи Оқ Буғовия дар тарафи чапи Ал-азҳар ва рӯ ба рӯи Тийбарсия, ки он ҳам баъдҳо бахше аз китобхонаи Ал-азҳар шуд ва бинои ҳуҷраҳо барои дарси Қуръони кӯдакони ятим аз дигар иқдомоти анҷомгирифтаи ин давра будааст.
Аз гузориши Ибни Батута чунин бармеояд, ки касоне чун Шарафуддини Исо ибни Масъуди Завовии Моликӣ – мударриси фиқҳ ва ҳадис ва Қувомуддини Кирмонӣ – соҳиби фатво дар тамомии мазоҳиби аҳли суннат дар Ал-азҳар маҷолиси дарс доштаанд.
Дар соли 818 ҳиҷрии қамарӣ шумори толибилмони муқими Ал-азҳар дар равоқҳои аҷамӣ, мағрибӣ, зайлавӣ беш аз 750 нафар будааст, ки аз хайрот ва садақоти афроди некӯкор низ бархурдор буданд.
Истифода аз вуҷуди шахсиятҳои илмие чун Муҳаммад Мозӣ, Муҳаммад Баҳӣ, Муҳаммад Фиҳҳом ва Маҳмуд Ҳуббуллоҳ, ки давраҳои тахассуси илмиро дар Ғарб гузаронда буданд, барои идораи ин донишгоҳ аз ҷумлаи иқдомотест, ки дар ростои эҳёи тафаккури илмӣ ва татбиқи он бо омӯзишҳои суннатии Ал-азҳар анҷом гирифтааст.
Соли 1961 ба асоси қонуни нав созмони марказии Ал-азҳар аз 4 ташкилот - «Ал-маҷлис ал-аъло ли-л-Азҳар», «Маҷмаъ-ул-буҳус-ал-исломия», «Идорат-ус-сақофа-ва-л-буҳус-ал-исломия», «Ҷомеат-ул-Азҳар ва ал-Маоҳид ал-Азҳария» ва 6 донишкада – шариат, усули дин, мутолиоти улуми арабӣ, кишоварзӣ, муҳандисӣ ва пизишкӣ ташкил шуд.
Ал-азҳар дар аҳди Айюбиён : Салоҳуддини Айюбӣ пас аз марги халифа Ал-Озиди Фотимӣ мазҳаби аҳли суннатро аз нав дар байни ҷомеаи мисрӣ расмият дод.
Ҳузури бузургтарин сарояндаи ашъори ирфонӣ ба забони арабӣ Абуҳафс ибни Фаризи Мисрӣ дар Ал-азҳар ва ширкати бисёре аз ҳаводорони тасаввуф дар маҳзари ӯ нишонаи равнақи омӯзишҳои суфиёна дар Ал-азҳари аҳди Аюбиён будааст.
Қосим ибни Файрам Шотибии Зарир – пешвои ҳориёни Миср ва олим дар наҳв ва луғат, Ҳасан ибни Хатири форсӣ – фақеҳи бузурги ҳанафӣ, ки дар риёзиёт, тиб, тафсир ва луғот низ олиме тавоно буд ва Абумуҳаммад Қосим ибни Алӣ ибни Асокир аз ҷумлаи мударрисони Ал-азҳари ин давра будаанд.
Ал-Азҳар — яке аз қадимтарин донишгоҳи дунё) — Ҷомеъ-ул-Азҳар, куҳантарин ниҳоди омӯзишӣ-динии бозмонда аз рӯзгори Фотимиён дар Миср, ки ҳамзамон бо таъсиси шаҳри Қоҳира бунёд ниҳода шуд ва бо гузашти беш аз ҳазор сол ва рӯёрӯӣ бо бисёре аз дигаргуниҳои сиёсӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ, ҳамчунин ба унвони яке аз пуровозатарин донишгоҳҳои исломии мавҷуди ҷаҳон ба ҳаёти илмӣ-омӯзишии худ идома медиҳад.
Акмолов Қодир, Алиев Ҳомид, Алимардонов Шоҳимардон, Аъзамов Аминҷон, Аҳмадов Мақсудҷон, Воронин Юрий, Дастамбуев Шамбе, Зунунов Чӯянбой, Кабанов Расланбек, Каримов Давлат, Кириллов Иван, Кононенко Алексей, Муллоев Абдуғаффор, Муҳиддинов Ҷамол, Набиев Дадоҷон, Некушоев Акбаршо, Пӯлодов Маҳмуд, Саидов Қосим, Сатторов Ҳомид, Стотская Анастасия, Толибов Зокир, Тошматов Абдураззоқ, Турсунов Абдухолиқ, Ҳомидов Инъомҷон, Хитренсев Иван, Шамсиддинов Бадриддин, Юлдошев Рӯзибой, Ҷӯраев Саъдулло.
Абдуллоев Қодир, Бобоев Аловуддин, Иванушко Иван, Мирзоев Отаҷон, Мироқилов Мирсобит, Музикина Мария, Роҳибов Толиб, Сангинов Бобо, Усмонов Ғанӣ.
Власов Николай, Латифов Маҳмуд, Машкин Григорий, Муинов Муҳаммадҷон, Улуғов Қурбон, Қоси­мов Ҷамол, Ҳасанов Боҳир, Ҷерих Дмитрий, Ҷӯраев Маҳкам.
Абдуллоев Зафар, Абдуллоев Нарзулло, Аҳмадов Борис, Баротов Эркин, Бақоев Отахон, Бессилин Николай, Бобоев Урмон, Бобоҷонов Эгамбердӣ, Ботуров Авлиёқул, Гугушвили Раули, Исмоилов Аҳмадҷон, Каримов Рамазон, Ким Пётр, Краснослабодская Тамара, Маҳмудов Ботуралӣ, Мутиев Амон, Муҳиддинов Нуриддин, Насриддинов Боқиҷон, Халилов Абдукарим, Эргашев Чинибой, Эшонов Ислом, Қосимов Шариф, Ҳасанов Мирзоюнус, Ҷумонқулов Ҳайдар, Ҳаитов Абдулло.
Алиев Чӯпон, Биков Антон, Воҳидов Каврак, Зокиров Нодир, Калник Иван, Каримов Абдумаҷид, Қудратов Ӯтамурод, Муҳиддинов Мунаввар, Орлов Николай, Святенко Николай, Чакаев Қурбонхол, Ғуломов Шамс, Шокиров Ҳаким, Юлдошев Раҷаб.
Ба мутахассисони соҳаҳои кишоварзӣ , идораҳои кишоварзӣ, муассисаҳои тадқиқоти илмӣ ва хоҷагии об, ки камаш 15 сол кор кардаанд, барои хидматҳои барҷаста дода мешуд.
Моделҳои нави тракторҳо — К-701, Т-150 К, МТЗ-80/82 ва ғайра бо муҳаррикҳои дизелии пурсамар, қуттиҳои таҳвили серзина, кабинаҳои вентилятсиядор ва ғайра ҷиҳозонида шудаанд.
Қувваи кашиши тракторҳои саноатӣ нисбат ба тракторҳои кишоварзӣ бештар астрактор Онҳо дар ҳолати агрегатӣ бо мошинҳои овеза ва ядакӣ корҳои заминковӣ, роҳсозӣ, мелиоративӣ ва ғайраро иҷро мекунанд.
Нахустин тракторҳои чархдори бо муҳаррики буғӣ коркунанда соли 1830 дар Британияи Кабир ва Фаронса пайдо шуданд, ки онҳоро дар нақлиёт, корҳои ҳарбӣ ва баъдтар дар кишоварзӣ истифода карданд; дар кишоварзии ИМА аз соли 1890 ба кор мебаранд.
Дар асотири мардуми ориёӣ Албурз кӯҳест, ки дар муддати ҳаждаҳ (дар баъзе асарҳои дигар масалан, «Бундаҳиш» ҳаштсад сол омадааст) сол аз замин сар кашид ва ба ситорагон, Моҳ, Хуршед ва ба Чархи фалак расид.
Рустам Кайқубодро аз Албурз оварда ба тахти шоҳӣ нишонд; модари Фаридун аз таъқиби Заҳҳок гурехта дар Албурз паноҳ бурд ва дар шонздаҳсолагӣ Фаридун аз Албурз фуромад:
Ба Осиёи Миёна, кишварҳои Моварои Кавказ таваҷҷуҳи хосса дошт ва дар таассуроти сафарҳояш ба ин кишварҳо асарҳо офаридааст: маҷмӯаҳои ашъори «Ватан» , «Бародарӣ» , «Уқёнуси Шарқ» , романи саргузаштии «Абҷад, ҳавваз, ҳуттӣ» , китоби «Сафари регзор» ва ғайра Адалис ашъори Носири Хусрав, Сайидои Насафӣ, Камоли Хуҷандӣ, Адиб Собири Тирмизӣ, Ҷунайдуллоҳи Ҳозиқро ба русӣ тарҷума кардааст.
Адели́на Ада́лис (насаби аслиаш Ефрон, дар хурдӣ Аделина Алексеевна Висковатова, аз панҷсолагӣ — Аделина Ефимовна Ефрон ; , Санкт-Петербург — 13 августи 1969, Москва) — шоира нависанда ва тарҷумони рус.
Ҷангҳои бомуваффақияти Александр Невский барои ҳимояи заминҳои шимолии Рус ба он оварда расонд, ки немисҳо аз заминҳои ишғолкардаашон даст кашида, қисми Латгалияро ба Новгород бахшиданд.
Усулҳои Алгебраи мантиқ дар дигар қисмҳои мантиқи муосир (ҳисоби гуфторҳо, ҳисоби предикатҳо, ҳисоби гурӯҳҳо, назарияи амсиласозӣ ва ғайра), инчунин дар конструксияи автоматҳо, назарияи занҷири электрикӣ, схемаи релеӣ-контактӣ ва диг.
Ҷаҳонишавӣ иқдоми амалии назарияи ҷанги тамаддунҳои Сэмюэл Ҳантингтон аст, ки ӯ тамаддуну фарҳанги Ғарбро ягона тамаддуни ҳақиқӣ меҳисобад ва хоҳони пирӯзии бечунучарои он бар дигар тамаддунҳост.
Хантингтон вижагиҳои тамаддуни Ғарбро дар таҳаммулгароӣ, озодбаёнӣ, инсонӣ будан мебинад ва дигар тамаддунҳоро дар ҳалли мушкилоти башарият баставу ноком ва худраъю худсар муаррифӣ мекунад.
Ин ҷомеашинос, ки тамаддуни Ғарбро мероси Юнон, католитсизму протестантизм, Ренессанс, ислоҳоти зидди Ренессанс ва забонҳои аврупоӣ медонад, натиҷа мегирад, ки ин тамаддун арзишҳоеро, аз ҷумлаи ҳокимияти қонун, озодибаёнии иҷтимоӣ, ҷомеаи шаҳрвандӣ ва ҳуқуқи башар, доро мебошад, ки дар дигар тамаддунҳо аз ин арзишҳо хабаре нест.
Сэ́мюэл Фи́ллипс Ҳа́нтингтон (; 18 апрели 1927, Ню-Йорк, ИМА — 24 декабри 2008, Мартас Винеярд, Массачусетс, ИМА) — ҷомеашинос ва сиёсатшиноси амрикоӣ, муаллифи консепсияи тақсимоти қавмию фарҳангии тамаддунҳо, эъломшуда дар мақолаи «Бархӯрди тамаддунҳо?» , мунташиршуда соли 1993 дар маҷаллаи «Форин афферс» ва сипас соли 1996 дар китоби «Бархӯрди тамаддунҳо».
Дар илми бостоншиносӣ мафҳуми «Маданияти археологии Майкоп» машҳур буда, ёдгориҳои мегалитӣ – долменҳои дар ҳудуди Адиге маҳфузмонда ва махсусан маҷмааи «Хазинаи тилоии сакоиҳо» ё «Тилои Кубан» -ро дар олам медонанд ва намунаҳои олии онро сари чанд вақт дар осорхонаҳои бузурги ҷаҳон ба намоиш мегузоранд.
27 июли 1922 Адиге чун Вилояти Мухтори Черкес таъсис ёфта (дар сарзамини Республикаи Советии Кубану Баҳри Сиёҳ, марказаш шаҳри Краснодар), минбаъд дар ҳайати ҳудуди маъмурии кишвари Кавкази Шимолӣ , кишвари Азову Баҳри Сиёҳ ва ниҳоят, кишвари Краснодар буд.
Дар Адиге намояндагони миллату халқиятҳои гуногун – адигейҳо , русҳо , арманиҳо , украинҳо , инчунин курдҳо, тоторҳо, белорусҳо, юнониҳо, озарбойҷониҳо, чеченҳо ва ғайра зиндагӣ мекунанд.
Ба қалами ӯ беш аз 150 асар, аз он ҷумла китобу монографияҳо, мақолаҳои илмии дар нашрияҳои Тоҷикистон, Эрон, Афғонистон, Покистон, Туркия, Россия, ӯзбекистон батабърасида тааллуқ доранд.
Барои рисолаи «Нома ва номанигорӣ дар „Шоҳнома“-и Фирдавсӣ» ба гирифтани Ҷоизаи Институти шарқшиносӣ ва мероси хаттии АИ ҶТ, Ройзании фарҳангии ҶИЭ дар Душанбе ба номи Афсаҳзод мушарраф гардид .
ӯ матнҳои «Девони форсӣ»-и Навоӣ-Фонӣ , «Соати саъд»-и Мирзолатиф Раҳимзода , «Илоҳинома»-и Аттор , «Маснавии маънавӣ»-и Ҷалолуддини Румӣ .
«Гузидаи ғазалиёт»-и Маҷнуни Зарободӣ , «Муфоиз-ул-анвор ва девони ашъор»-и Абулҳайи Муҷихарфӣ , «Ҳазору як андарз»-и Низомии Ганҷавӣ, "Ҳикоёт ва ҳикматҳо аз «Гаршоспнома»-и Асадии Тусӣ, «Куллиёти форсӣ»-и Муҳаммад Иқбол , «Панднома. Футувватнома. Ҳикоёт аз маснавиҳо»-и Аттор , «Девони Кабир»-и Ҷалолуддини Румиро бо муқаддимаҳои муфассали илмӣ, шарҳҳову тавзеҳоти муфид дар чор ҷилд омода карда, ба табъ расондааст.
Маҷмӯаҳои ашъори Алли Муҳаммадии Хуросонӣ бо номҳои «Чашмаи нӯш» , «Майи гулгун» , «Насими тавҳид» , «Вусъати ишқ» ва «Шукуфаҳои сабзи баҳор» чоп шудаанд.
Сафаров Комрон муаллифи барномаҳои телевизионии «Парламент», «Файзи Истиқлол», «Рукни чорум», «Маърифати ҳуқуқӣ» ва «Меҳвари иттилоот» буда, ҳамзамон беш аз 60 филми ҳуҷҷатии телевизионӣ таҳия намудааст, ки дар хазинаи Шабакаи якум маҳфузанд.