polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Дар мурҷаҳона одатан ба ғайр аз модина ва наринаҳои болдор як ё якчанд модинаи беболи тухмгузор ва бисёр мурчаҳои беболи коргар , ки табиатан ва аз рӯи сохти морфологи ба якчанд гуруҳҳо тақсим мешаванд (масалан, сари баъзе хелашон бисёр калон буда, «аскар»-ҳо ном доранд), ҳаёт мегузаронанд.
Нарина ва модинаҳои болдор дар мурҷаҳона инкишоф меёбанд; дар фаслҳои гарми сол онҳо барои парвози ақд аз мурҷаҳона мебароянд; баъди ҷуфти ҷинсӣ нарина ҳалок мешавад, модина бошад, болашро гӯм карда, ба бунёд намудани мурҷаҳонаи нав шурӯъ мекунад.
Сабабҳои фаъолият накардани корхонаҳои саноатӣ нарасидани ашёи хому маблағҳои гардишӣ, маҳдуд шудани бозорҳои анъанавии фурӯши маҳсулот, ба рақобат тобовар набудани маҳсулоти истеҳсолшуда мебошанд.
Соли 2015 ифтитоҳи корхонаву коргоҳҳои коркарди шири “Порсои Хуҷанд”, коргоҳҳои истеҳсоли “Металлоконструксияҳо”, “Сендвич-панел” ва “Комбикорм”-и ҶДММ “Фаровон-1”, фабрикаи мурғпарварии “Дӯстон-1”, корхонаи “Рукнобод”, коргоҳи дуюми заршӯйии КМ ”Зарафшон”, “Ресандаи Хуҷанд”ва ҶДММ “Арча” рӯй дод.
Айни замон дар вилоят бунёди як қатор корхонаҳои калон, аз ҷумла сохтмони корхонаи ҶДММ "Хуаксин Ғаюр - Суғд-семент" дар ноҳияи Ғафуров барои 1500 ҷойи корӣ ва истеҳсоли 1,2 млн.
тонна семент дар як сол, комбинати металлургӣ бо иқтидори коркарди 50 ҳазор тонна сурб ва 50 ҳазор тонна руҳ бо 1500 ҷойи корӣ, ҶДММ "Нуқрафом" дар шаҳри Истиқлол, ҶСП «Норд Азия Металл», ҶДММ «Спитамен Ойл» дар ноҳияи Спитамен ва “Нафтрасон” дар шаҳри Конибодом ба итмом расидааст.
Дар вилоят фарҳангсаройҳои бошукӯҳи Қасри Арбоб ва ноҳияи Ҷаббор Расулов, Айнӣ ва Ашт, Маҷмааи таърихӣ-фарҳангии вилоят иборат аз Боғи ба номи Камоли Хуҷандӣ ва Қалъаи Хуҷанд, шаҳркадаи бостонии Саразм, Шаҳраки Панҷакенти қадим, Мамнунгоҳ-осорхонаи бостоншиносии Панҷакент, Осорхонаи ба номи академик Бобоҷон Ғафуров, Маҷмааи таърихӣ - меъмории Шайх Муслиҳиддин, Масҷиди мадрасаи Абдуллохон, Мақбараи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, Шаҳри Шаҳристони қадим – Қаҳқаҳа, Манораҳои саргаҳи Зарафшон ва диг.
Соли 2016 дар зодгоҳи Ниқибхон Туғрал, деҳаи Зосун маҷмааи таърихӣ-фарҳангии Ниқибхон Туғрал адр шаҳраки Бӯстони ноҳияи Мастчоҳ муҷассамаи Исмоили Сомонӣ сохта шуданд.
Дар вилояти Суғд дар доираи “Барномаи рушди соҳаи боғу токпарварӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2016-2020” боғпарварону токпарварон ба дастовардҳои назаррас ноил гардидаанд.
Давоми 5 соли охир дар шаҳру ноҳияҳои вилояти Суғд ба ҷойи 2076 гектар бештар аз 5 ҳазор гектар майдони боғоти куҳна барқарор гардида, илова бар ин, дар муддати 5 сол 207 гектар боғи интенсивӣ, аз ҷумла себ, олу, зардолу, шафтолу, сиёҳолу, гелос, нок, бодом, чормағз ва биҳӣ бунёд карда шудааст ва ҳудуди 373 гектар майдони токзорҳои куҳна барқарор ва 351 гектар токзори нав бунёд шудааст.
Дар соҳаи кишоварзӣ ҳар сол, дар маҷмӯъ зиёда аз 268,4 ҳазор гектар заминҳо кишт карда мешаванд, ки маҳсулоти пахтаву ғалладона, сабзавоту мева ва диг.
Аз рӯи маълумоти омории Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон бино бар саршумори соли 2016, шумораи аҳолии вилояти Суғд 2 511 000 кас буда, ки 29,4 дарсад аз аҳолии Тоҷикистонро ташкил медиҳад.
Хокҳои қисми ҳамворигӣ-хокистарранги кушод, дар кӯҳҳо хокистарранги тира бартарӣ доранд, ки онҳо тадриҷан ба хокҳои ҷигартоб, хокҳои кӯҳӣ-бешагӣ ва хокҳои марғзории кӯҳӣ иваз мешаванд.
Олами рустаниҳои минтақаро рустаниҳои биёбонӣ ва нимбиёбонӣ ташкил медиҳанд; явшан , хори пои уштур, дар водиҳои дарёҳо ба миқдори кам тӯқайзорҳо боқӣ мондаанд.
Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров‎ ва Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон‎ таълимгоҳҳои бонуфузи вилоят ва ҷумҳурӣ мебошанд.
Ҳамчунин Зарафшон бо шохобҳояш Фондарё, Кштут, Мағиён, ки дорои пиряхҳои барфӣ буда захираи калони гидроэнергетикӣ дорад ва барои обёрии заминҳо истифода бурда мешавад.
Архимед (дар забони юнонии қадим: Архимедес, 287 пеш аз мелод, Ситсилия-212 пеш аз мелод, ҳамон ҷо) бузургтарин риёзидон ва физики Юнони Қадим ва низ шояд тамоми дунёи антиқа буд.
Ривояте нақл мекунад, ки олими бузурги сиракузиро як сарбози румӣ дар ҳоле, ки вай сари нақшҳои ҳандасавии дар рег кашидашудаи худ хам буд ва баъд аз он, ки ба сарбоз бо хашм "Доираҳои маро вайрон накун" гӯён фарёд зад, бо зарби шамшер ба қатл расонидааст.
Чунин аксиомаҳои имрӯз ба ҳар як мактаббача маълум: "хатти рост кӯтоҳтарин пайвасти ду нуқта аст" ва "ҳар як порчаро аз миқдори муайяни порчаҳои кӯтоҳтар сохтан мумкин аст" аз тарафи Архимед ба ҳандаса дароварда шудаанд.
Шоҳ мехост, муайян кунонад, оё тоҷи навсохташудаи ӯ мувофиқи фармоишаш ҳақиқатан ҳам аз тилои тоза иборат аст ё заргар бар он дигар металлҳои арзонбаҳоро омехтааст?
Ба ғайр аз мактабҳои маълумотҳои умумӣ соли 1928 барои тайёр кардани кадрҳои маълумотнок мактаби ҳизбии шӯравӣ кушода шуда, вале ин муассисаи таълимӣ наметавонист талаботи вилоятро бо кадрҳои ихтисосманд таъмин намоянд.
Аз ни рӯ бо қарори бюрои комитети вилоятии ПК Тоҷикистон соли 1931 дар Хоруғ техникуми омӯзгорӣ ва баъдтар он дар соли таҳсили 1937-1938 ба омӯзишгоҳи омӯзгорӣ табдил ёфта, дар тайёр намудани омӯзгорон хидмати босазое намуд.
Аҳолии шаҳр бо он ифтихор доранд, ки соли 1992 дар шаҳрамон Донишгоҳи давлатии ба номи М. Назаршоев кушода шуд ва он мутахассисони маълумоти олидори ихтисосҳои гуногунро барои хоҷагии халқи вилоят тайёр карда истодааст.
Дар солҳои наздик боз як донишгоҳи байналмиллии Осиёи Марказии Оғохон, ки барои аҳолии манотиқи кӯҳистони Тоҷикистон, Қирғизистон, Қазоқистон, Ӯзбекистон, Чин, Эрон, Афғонистон ва Покистон мутахассис тайёр менамояд.
Дар вилоят якбора 7 муассисаи кооперативию ҳунарманди: дарздузӣ, таъмири пояфзол, хиштрезӣ, гачпазӣ, истеҳсоли намак ва 5 кооператив: ҳарротию оҳангарӣ, хурокворӣ, пиларесӣ, маишӣ ва нақлиёт таъсис ёфтанд.
Бунёди як қатор биноҳои 3-4 ошёнаи истиқомати, маъмурӣ, маданию маишӣ, маориф, Институти биологии Помир, Универмаги «Боми ҷаҳон» иморати мактабҳои рақамҳои 2, 7, 9 биноҳои идораи алоқа, суди вилоятӣ, ПМК-148 ва ғ.
Бо ёрии ташкилотҳои байналхалқӣ аз он ҷумла бо ёрии МСДСП-и хазинаи Оғохон ва бо кумаки маркази дастгирии ҷомеаи шаҳрвандии «Қалам» сохтмони хати обгузар, азнавсозӣ таъмири ҳавзаҳои ташнаоб, таъмири обанбори Сиёб ба анҷом расонида шуданд.
Бо мақсади беҳтар намудани вазъи иқтисодии аҳолӣ дар нимсолаи аввали соли 2006 ба соҳибкорон ва шаҳрвандони шаҳри Хоруғ ба воситаи филиалҳои бонкҳои дар шаҳр буда 1 043262 ҳазор сомони қарзҳои кӯтоҳмуддат дода шуданд.
Сарварии шаҳри Хоруғро дар солҳои гуногун шахсони зерин ба уҳда доштанд: Боди Абдулхайров , Имомназар Мирзоҳаётов , Ҳоҷатбегим Саъдуллобекова , Мулкамон Назармамадов , Лутфали Шукуруллобеков , Зайдулло Абдуллоев , Ниёз Мародов , Шариф Раҳматов , Николай Умнов , Ҷумъа Алифбеков , Ҳайдарбек Қишқоров , Пайшанбе Писареҷов , Ҷифон Мулкамонов , Симик Абдулкаримов , Қурбоншо Гадоалиев , Шодихон Ёрмаҳмадов , Гулғунча Қадамшоева , Ойбегим Алидустова , Гулбибӣ Мулкамонова , Анҷирбегим Мақбулшоева , Ҷавҳари Нуралиев , Иброҳимбек Ғозибеков , Сотволҷон Имомназаров , Давлатёр Бекназарович , Улфатшо Абдолбеков , Н. Муборакшоева .
Ҳоло ин соҳа равнақу ривоҷ ёфта истодааст ва дар шаҳри Хоруғ марказҳои гуфтугӯи телефони мобилии «Индиго», «ВАВ-М», М, «Интерком» фаъолият доранд ва маркази вилоят бо шабакаи умумиҷаҳонии интернет пайваст гардид.
Аз ин лиҳоз, бунёди роҳҳои автомобилгарди Ӯш — Хоруғ 732 км, Хоруғ – Роштқалъа , Хоруғ – Рӯшон , Хоруғ — Тузкӯл, Вахон - Ишкошим , Хоруғ — Душанбе 528 км, дар мадҳи аввал гузошта шуданд.
Бо дастгирӣ ва ёрии сардорони гурӯҳи марзбонон дар оғози асри ХХ дар деҳаи Хоруғ, ҷӯи обёрӣ сохта шуд ва заминҳои нав барои кишти зироатҳои ғалладона ва полезӣ ва ниҳолшинонӣ кошта шуданд.
Бо супориши марзбонон соли 1916 дар Хоруғ корхонаи хурди ҳунармандӣ ба монанди коркарди пӯст, оҳангарӣ, чӯбтарошӣ ва пойафзолдӯзӣ ба истифода дода шуданд, ки дар он коргарони бумӣ кор мекарданд.
Охири солҳои 60-ум ва ибтидои солҳои 70-ум дар ҳудуди шаҳри Хоруғ ва фабрикаи дӯзандагии заводҳои нону оҳану бетон, комбинатҳои гӯшт, хидмати маишӣ, матбаа ва дигар корхонаҳои саноатӣ сохта ба истифода дод шуданд, ки дар онҳо мутахассисони маҳаллӣ кор ва фаъолият намуданд.
Аз байн рафтани Иттиҳоди Шӯравӣ сар задани ҷанги шаҳрванди дар Тоҷикистон , касодии иқтисодӣ ба фаъолияти ин корхонаҳо таъсири манфӣ расонид ва қисме аз онҳо аз фаъолият боз монданд ё бо иқтидори нопурра кор мекунанд.
Бо қарори Кумитаи Иҷроияи Иттиҳоди Шӯравӣ аз 2-уми январи соли 1925 вилояти маъмурии Помир ҳамчун вилояти Автономии Бадахшони Кӯҳӣ дар таркиби Тоҷикистон таъсис ёфт ва маркази онро шаҳри Хоруғ эълон намуданд.
Бо соҳибистиқлол гардидани Ҷумҳурии Тоҷикистон сокинони Хоруғ тавассути роҳи автомобилгарди Кӯлоб – Нулванд - Қалаи Хумб бо маркази ҷумҳурӣ ва дигар кишварҳои дуру наздик дар тамоми фасли сол алоқаи доимии автомобилиро таъмин менамояд.
Бо истифода дода шудани роҳи мошингарди Мурғоб - Қулма ва сохта шудани купруки нави ҳозиразамони мошингард байни Хоруғ ва Афғонистон имконият медиҳад, ки Хоруғ ба маркази тиҷоратии давлатҳои Хитой ва Афғонистон табдил ёбад.
Хоруғ — шаҳрест дар ҷанубу ғарбии Помир, маркази маъмурии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, дар ду соҳили рӯди Ғунд ва резишгоҳи он дар рӯди Панҷ дар баландии 2200 метр аз сатҳи дарё воқеъ гаштааст.
Хоруғ ба воситаи роҳи калони автомобилгард бо шаҳри Душанбе ба воситаи ағбаи Сағирдашт , ба воситаи шоҳроҳи Кӯлоб ва Ӯш бо Ҷумҳурии Қирғизистон ва бо роҳи шаҳри Хоруғ — Мурғоб — Қулма бо Ҷумҳурии халқии Хитой пайваст аст.
Корхонаи истеҳсоли сими торҳои симдор ҶДММ «Симин Сохтмон», ҶДММ «корхонаи коркарди дорувории Панатсея» Маркази хизматрасонии тиббӣ, сехи мебели ҶДММ «Осия», ҶДММ «Фарид-Хоруғ» сехи коркарди қуму шағал, ҶДММ «Дерзуд», ҶДММ «Ҷафсӣ», «Одина» ҶДММ, «Дастони тилоӣ», «Ниссо Помир» ҶДММ, корхонаи истеҳсоли қаннодӣ, коргоҳи «Дунёи ҳунар» ва ҶДММ «Сифатнок» аз ҷумлаи корхонаву коргоҳҳои нав мебошанд, ки дар соли 2022 ба фаъолият шурӯъ намуданд.
Комбинати истеҳсоли бетону оҳан – ин корхона нисбати корхонаҳои дигар дертар фаолияти истеҳсолиро барқарор сохт зеро талаботи ин комбинат ба ашьё ва технологияи замонавӣ нисбатан зиёд мебошад.
Мадраса дуошьёна буда, бинои яклухти он шакли анъанавии хоси меъмории даврашро дорад: дар марказ пештоқи васеи даромадгоҳ паси он даҳлези ду равоқаи андозаашон якхелаи пештоқ, рӯ ба ҳавлӣ ва дар ду тарафи пештоқ равоқтоқҳои қатори мутаносиби дуқабатаи гунбазӣ ва дар кунҷҳо гулдастаҳои суфтан маҳрутй бидунн тобадонҳои равшанигузар қад афрохтаадд.
Ин ёдгорӣ аз он ҷиҳат ҷолиб аст, ки дар ошьёнаи якум хуҷраҳои муқаррарии ру ба ҷониби хавлӣ ва дар қабати боло айвонҳои кушоду дигар ҳуҷраҳо ҷо гирифтаанд.
Мадрасаи Нав, баъд аз 50 соли бунёди Мадрасаи Кӯҳна, яъне дар замони ҳукмронии охирин беки мустақили Ҳисор – Абдулкаримбийи парвоначӣ бо маблағи як оими олитабори савдогари хӯқандӣ , ки исми шарифашро Хонуми Сабз мегӯянд, сохта шудааст.
Лилиенталь ) маълум мешавад, ки ин бозоргони хӯқандӣ ҳамроҳи рафиқонаш зимни тиҷорат ва боздид аз Ҳисори Шодмон ба обу ҳавои он мафтун шуда, пули пасандози хешро барои сохтмони Мадрасаи Нав иона мекунад.
Гузашт аз авҷи торум, гуфт таърих, «Имороте рафеъи сангбунёд», ки мисраъи охирин моддаи таърих буда, аз рӯи ҳисоби абҷад ба соли 1279 ҳиҷрӣ, яъне ба соли 1862-1863 мелодӣ баробар мешавад ва таърихи мазкур оид ба сохтмони сарои илму маърифат – яъне Мадрасаи Нав, ки дар аҳди Абдукаримбий дар Ҳисор бунёд шудааст, ишора мекунад.
Абдуҳалим Раҳимов таърихи сохтмони Мадрасаи Навро чунин гуфтааст: «Як зани олитабори савдогари қўқандӣ барои савдо ба Ҳисор меояд. Аз табиат, обуҳавои Ҳисор мафтун шуда, барои сохтмони Мадрасаи Нав пул иона мекунад».
Пойҳои пеши гавҳораҷунбон тараққӣ кардаанд, ки ба воситаи онҳо туъмаро дошта мегирад ва ҳангоми таҳдиди хатар ба пешу ақиб мисли «гаҳвора» алвонҷ мехӯрад.
Баъзе гавҳораҷунбонҳо (гавҳораҷунбони дарахтгард, Риветинаи калон, Риветинаи Бей-Биенко, Риветинаи кондарагӣ, Амблитесписи Мишенко, Мантиси саркалон, Эмпузии шохбол ва ғайра) ба «Китоби сурхи Тоҷикистон» дохил карда шудаанд.
Дар ин бора муаллифи «Бадоеъ-ул-вақоеъ» Зайниддин Маҳмуди Восифӣ нақли аҷибе овардааст, ки он «Хамсаи мутаҳайира» ном дошта, мазмуни зерро дар бар мегирад.
"Шогирдони азизам, ман касал набудам, мутолиа кардам, хондам, то ки ба шумо дарс гӯям. Вале, хушбахтона, шумо бузург, устод шудаед, ҷавон ҳам бошед, дигар шуморо ҳеч кас қудрати дарс додан надорад. Ҳамаи илмҳоро аз худ кардаед. Ба шумо роҳи сафед металабам".
Асарҳое, ки дар куллиёти адиб ҷамъ оварда шудаанд, илмҳои гуногун: нуҷум, фалсафа, забоншиносӣ, адабиётшиносӣ, тафсир, ҳадис, фикх, ахлоқ, мусиқӣ ва ғайраро дар бар мегиранд.
Асари тарҷумаҳолии ӯ «Нафаҳот-ул-унс» дар бораи ҳаёту фаъолияти 616 мард ва 34 зан маълумот медиҳад, ки аксарияти онҳо уламо, шайхони бузурги асрҳои гузашта ва шоиронанд.
Ӯ дар назди Мавлоно Ҷунайдӣ усули забони арабӣ, асарҳои «Мухтасарулмаонӣ», «Алмутаввал»-и Саъдиддини Тафтазониро, ки оид ба илми баён буданд, омӯхта доир ба илмҳои ҳикмат ва мантиқ аз олимони машҳури замон Хоҷа Алии Самарқандӣ ва Шаҳобиддин Муҳаммади Чочармӣ сабақ мегирад.
Чунончи шоир дар қасидаи «Луҷҷат-ул-асрор» ба масъалаҳои тарбиявию ахлоқӣ диққат дода, таъкид менамояд, ки ҷавононро аз кӯдакӣ бояд тарбия кард, ба роҳи рост ҳидоят намуд, зеро ба ақидаи шоир, ҷавонон ҳам ба мисли дарахтони навбарг ё ниҳоли нозук мешаванд.
Дар ин бора яке аз шогирдони вафодори Ҷомӣ Абдулғафури Лорӣ чунин менависад: «Рӯзе сухан аз устодон ва муаллимони ҳазрати эшон дар миён афтод, фармудаанд, ки мо ба ҳақиқат шогирди падари худем, забон аз вай омӯхтаем».
Масалан, дар девони аввал — «Фотиҳат-уш-шубоб» 1016 ғазал, дар девони дуюм — «Воситат-ул-икд» 493 ва дар девони сеюм — «Хотимат-ул-ҳаёт» 296 ғазал омадааст, ки миқдори умуми онҳо 1805 ғазалро ташкил медиҳад.
Бинобар гуфтаи Низомии Арӯзӣ дар «Чаҳор мақола», пас аз даргузашташ яке аз муллоҳо ки душманаш буд, аз рӯи кинатузӣ нагузошт пайкарашро дар гӯристони зодгоҳаш ба хок биспоранд, аз ин рӯ дар боғи худаш ё духтараш дар Тӯс ба хок супурда шуд.
Шайх Аттори Нишопурӣ ин достонро дар «Асрорнома» ингуна овардааст ки «Шайх Акобир Абулқосим» бар ҷанозаи Фирдавсӣ намоз нахонда аст ва Ҳамдуллоҳ Муставфӣ дар пешгуфтори «Зафарнома» ӯро Шайх Абулқосим Курраконӣ дониста аст ки пайравони бисёре дошта аст.
Муҳаммадамин Риёҳӣ бо дарнигаристан дар гуфтаҳое Ки Фирдавсӣ аз синну нотавонии худ ёд кардааст, ингуна натиҷа гирифтааст ки Фирдавсӣ миёни солҳои 405—411 ҳиҷрии қамарӣ аз ҷаҳон рафта аст.
Номи вай ҳама ҷо Абулқосим Фирдавсӣ шинохта шуда ва номи худашро дар бунмояҳои куҳантар, монанди «Аҷоибулмахлуқот» ва «Торихи гузида» ва севум муқаддимаи куҳани «Шоҳнома», «Ҳасан» навиштаанд.
Манобеъи камэътибортар, ҳамчун тарҷумаи арабии Биндорӣ, муқаддимаи дастнависи Флоренс ва муқаддимаи «Шоҳномаи Бойсунқурӣ» номи вайро «Мансур» ҳам гуфтаанд.
Муҳаммадамин Риёҳӣ пас аз баррасии куҳантарин бунмояҳо, ном «Ҳасан ибни Алӣ»-ро пазируфтанӣ дониста аст ва ин номро бо қаринаҳои дигаре ки вобастагии Фирдавсиро ба яке аз фирқаҳои шиъа мерасонад, созгортар дониста аст.
Барои падари Абулқосим Фирдавсӣ дар бунмояҳои камарзиштар номҳои дигаре низ овардаанд, монанд: «Мавлоно Аҳмад ибни мавлоно Фаррух» , «Фахриддин Аҳмад» , «Фахриддин Аҳмад ибни ҳаким Мавлоно» ва «Ҳасан Исҳоқ Шарафшоҳ» .
Теодор Нёлдеке дар китоби «Ҳамосаи миллии Эрон» дар бораи нодурустии номи «Фахриддин» навишта аст ки додани лақабҳо бо поёнаи «ад-дин» ҳамзамон бо навҷавонии Абулқосим Фирдавсӣ корбурд пайдо карда ва вижаи «амирони муқтадир» будааст.
Зодсоли Абулқосим Фирдавсӣ дар 940 м аз онҷо дарёфта шудааст ки дар яке аз сурудаҳои Абулқосим Фирдавсӣ метавон замони чирагии Султон Маҳмуди Ғазнавӣ бар Эронро дар соли 387 ҳиҷрии қамарӣ метавон шумурд:
Низомии Арӯзии Самарқандӣ, нахустин пажӯҳандае ки дар бораи зиндагии Фирдавсӣ ҷусторе навишта аст, зодгоҳи Абулқосим Фирдавсиро деҳи Бож дониста ки имрӯза дар 15 километрии шимоли шаҳри Машҳад ҷой дорад ва маркази деҳистони Табодакон аст.
Бар пояи дидгоҳи бештари пажӯҳишгарони имрӯзӣ, Абулқосим Фирдавсӣ дар соли 940 милодӣ дар рустои Бож дар шаҳристони Тӯс дар Хуросон дида ба ҷаҳон кушодааст.
Дар соҳили дарёҳои Зарафшон, Исфара, Кофарниҳон, Панҷ, пуштакӯҳҳои Тоҷикистони Марказӣ ва Ҷанубӣ нимаи апрел пайдо шуда, охири Август парида меравад.
Дар он ҷо захираи калони мис дар Кипр ба мардум маълум буд ва гумон аст, ки аз Кипр истилоҳи лотинии «купрум» пайдо шуд, вале мис аз калимаи «смида»-и қабилаҳое, ки дар минтақаи европоии собиқ Иттифоқи Шӯравӣ дар асри биринҷӣ сукунат доштанд, ҳама гуна металлҳоро «Смида» меномиданд, чунки танҳо як металл-«медь» -ро медонистанду бас.
Миси асил сурх, сурхи гулобӣ, ёзанда, мулоим, ноқил, вазнин асту дар 10830С гудохта мешавад, дар ҳавои намнок бо доғҳои сабз пӯшонида мешавад, яке аз металлҳои рангаи саноати ранга ба шумор меравад.
Соҳаҳои асосие, ки мис ва хӯлаҳои он истифода мешаванд, электротехника ва электроника (ғалтакҳои аппарати электрикӣ, сим, кабел, резина, қисмҳои эҳтиётии аппаратҳои радио, телевизион, телефон, тамғаҳои чопӣ), мошинсозӣ , нақлиёт (қисмҳои пайвасткунандаи қаторҳо, тепловозҳо, киштию тайёраҳо, асбобҳои бонгдиҳанда), саноати кимиё , сохтмон, кишоварзӣ мебошанд.
Дар баробари миси тоза хӯлаҳои он: латун , биринҷӣ ё бронза , бронзаи алюминӣ , хӯлаи сурбӣ , хӯлаи кремнигӣ ва бо никел дар соҳаҳои гуногуни хоҷагии халқ истифода мешаванд.
Аз ҷумла латун барои тайёр кардани қубурҳо, тунука, механизмҳои соат, асбобҳои амиқ; биринҷии алюминий барои сохтани қисмҳои асосии ҳаракатдиҳанда -и авиатсионӣ, приборсозӣ, истеҳсоли соат, ҷавоҳирот, асбобҳои ҷарроҳӣ дар тиб истифода мешавад.
сол муқаддам ҳайкалтарош Харес Колосс Родосский ҳайкалчаи Худои офтоб Гелиофо, ки 32 метр баландӣ дошт, аз хӯлаи мису қалъагӣ рехт, вале баъд аз 50 сол ҳангоми заминларза вай афтид ва аз нав бо хӯлаи мису алюминий ҳайкалро барқарор карданд.
Дар асрҳои гузашта аз хӯлаи биринҷӣ аслиҳаи ҷангӣ ва барои мазҳаби славияниҳо зангӯлаҳо месохтанд, аз ҷумла зангӯлаҳои 40 тонна - Шоҳ-Пушка ва аз 200 тонн биринҷӣ Шоҳ-Зангӯларо Андрей Чохов ва падару писар Маторинҳо бо муваффақият рехтанд, ки ҳоло дар Кремли Москав маҳфузанд.
Мутахассисон аслиҳаи ҷанги дар Ирон, Туркия ва Месопотомия аз биринҷӣ сохташударо дарёфт намуда, ба хулосае омаданд, ки калимаи «бронза» , ба сифати истилоҳ баъд аз истеҳсоли хӯла пайдо шудааст.
Дар он вақт маркази металлургия дар шаҳрҳои Аврупо ва Осиё дари хешро боз намуда, гудохтани биринҷӣ авҷ мегирифт ва аслиҳаи ҷангӣ, табар, досу болға, корд ва асбобҳои лозими дигар месохтанд.
тоннаро дар бар мегирад, аз ҷумла: Чилӣ , Русия , ИМА , Хитой , Перу , Полша , Австралия , Мексика , Индонезия , Замбиё ва Конго, Монголия, Қазоқистон, Канада, Ўзбекистон, Бразилия, Аргентина ва Перу.
Аз ҳама бойтарин маъданҳои мис дар таркиби регсангҳои мисдори Конго , Замбия ва конҳои колчедани мис дар Австралия , миқдори ками мис дар Мексика ва Қазоқистон -конҳои мисупорфир мебошанд.
Эҳсосу афкоре, ки онҳо дар ҳар нақш ҷо кардаанд, ҳамагӣ аз рӯзгори воқеии ин диёр бархостааст ҳунармандон рангҳои нотакрори диёри маҳбубро бо маҳорати баланд инъикос намудаанд.
Ин ҳикоят бе зикри номи сардухтури табобатгоҳи "Зумрад", ки ободонии чойхонаи Синоро бар дӯш дорад, комил намебуд, ҳарчанд аҷиб метобад ва боиси пурсиши мантиқие мегардад: сардухтурро ба ҳунару ҳунармандони халқӣ чи нисбат аст?
Яъне рангҳое, ки мавриди истифодаи наққошон қарор дорад, идомаи рангҳои табии кӯҳу дарё ва боғу саҳроҳост, ки биноро дар оғуш мегирандва як муҳити шоирона, пурмазмун ва роҳатбахши ба чойхона зарурро ба вуҷуд овардаанд.
Дар ҳаёти фарҳангии ҷумҳурӣ тағйироти ҷиддӣ ба амал омад, таҳсилоти ройгон, муассисаҳои таҳсилотии гуногун, маданӣ-маърифатӣ, илмӣ, санъат, матбуоту нашриёт ва диг.
Солҳои 50-80 асри баъд аз ба сари давлат таъйин гардидани сарварони таҳҷойӣ ба монанди Бобоҷон Ғафуров, Турсун Ӯлҷабоев, Ҷаббор Расулов ва Қаҳҳор Махкамов иқтисодиёти Тоҷикистон рушд меёфт.
Вале, бо вуҷуди он, Тоҷикистон нисбат ба дигар ҷумҳуриҳои шӯравӣ аз ҷиҳати манзили истиқомат, музди миёнаи маош, муассисаҳои илмӣ, маориф, фарҳанг, шумораи бекорон ва диг.
14 октябри соли 1924 дар натиҷаи таъйиноти ҳудуди миллию давлатии ҷумҳуриҳои шӯравии Осиёи Миёна дар ҳайати Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон таъсис ёфт, ки он аз вилоятҳои Қаротегин , Кулоб, Қурғонтеппа, Ҳисор, ноҳияи Панҷакент , Ӯротеппа - ноҳияи Истаравшан ва қисман Сариосиё ва 12 ноҳия иборат буд.
Вилояти махсуси Помир, ки пештар ба ҳайати Ҷумҳуриии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Туркистон дохил буд, ба Вилояти Мухтори Бадахшони Кӯҳӣ табдил дода шуд ва 2 январи соли 1925 ба ҳайати Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон ҳамроҳ гардид.
15 октябри соли 1929 дар шаҳри Душанбе Анҷумани фавқулодаи 3-юми Шӯроҳои Тоҷикистон, ки барои муҳокимаи масъалаи азнавташкилдиҳии ҶМШС Тоҷикистон даъват карда шуда буд, ба кори худ оғоз кард.
16 октябри соли 1929 Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар ҳайати вилоятҳои Бадахшон, Ғарм, Кулоб, Курғонтеппа, Ӯротеппа, Панҷакент, Хуҷанд ва Ҳисор, ки дорои 1 миллиону 220 ҳазор нафар ахолӣ буданд, ташкил ёфт.
22 июли соли 1989 — қабул гардидани «Қонуни забони ҶШ Тоҷикистон»]] дар Иҷлосияи Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ба забони тоҷикӣ дода шудани мақоми давлатӣ.
қабул гардидани "Эъломияи истиқлоли Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар ҳайати ИҶШС" дар иҷлосияи дуюми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон.
Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон, имлои қаблӣ Республикаи Советии Социалистии Тоҷикистон — ҷумҳурии иттифоқӣ дар ҳайати ИҶШС аз соли 1929, баъд аз тақсимоти миллӣ-ҳудудӣ то рӯзи эълон намудани соҳибистиқлоли Ҷумҳурии Тоҷикистон 9 сентябри
Пас аз "табадуллот"-и и коммунистони тундрав, 19-21 августи соли 1991 дар Москва, ки бемуваффақият анҷом ёфт, Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон 9 сентябри соли 1991 "Дар бораи истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон" қарор қабул намуд.
24 августи соли 1990 иҷлосияи дуюми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон, Эъломияи истиқлоли Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистонро дар ҳайати Иттиҳоди Шӯравии таҷдидёфта қабул намуд.
Калтакалосҳо аз эзозухий — хазандаҳои мурда-рафтае, ки боқимондаи онҳо аз таҳшинҳои перми боло ва триаси Амрикои Ҷанубӣ ёфт шудаанд, ба вуҷуд омадаанд.
Дар филмҳои баъдии «Ашагулон» ва «Ба номи Ҳурмузд» эҷодиёти ӯ оҳанги қавии иҷтимоӣ гирифт ва бо тасвири чеҳраҳои маъруфи фарҳангу сиёсат ба сарнавишти таърихии тоҷикон гиреҳ хӯрд.
Филми охирини Сафарбек Солеҳов «Нисор» ба корномаи Нисор Муҳаммад, нахустин вазири маорифи Тоҷикистон бахшида шуд, ки дар таъқиботи сталинӣ, дар соли 1937 бо айбномаи сохта кушта шуд.
Муаллифи зиёда аз 20 филми ҳуҷҷатӣ, Сафарбек Солеҳов дар оғози солҳоио 2000 филми ҳунарии пурраметражи «Тақвими интизорӣ»-ро ба навор гирифт, ки аз мушкилоти пасоҷангии тоҷикон ва фурупошии Иттиҳоди Шӯравӣ ҳикоят меккунад.
Иштирокчӣ ва ғолиби кинофестивалҳои байналмилалӣ дар Алма-Ато, Теҳрон, Рим, Берлин, Нант, Париж, Москва, Санкт-Петербург, Истанбул, Деҳлӣ ва ғ.
Вақте ки муғулҳо ба муқобили ин сангари мудофиакунандагони Хуҷанд чорае наёфтанд, ба ин фикр омаданд, ки бар рӯ оби дарёи Сир саддае сохта ва ба ин васила худро ба ҷазира расонанд.
Он қисмати лашкари муғул, ки барои забт кардани Хуҷанд фиристода шуда буд, агарчи муддати зиёде ин шаҳри қадими тоҷиконро ба муҳосира гирифт, вале дар ишғоли он муваффақияте ба даст оварда натавонист.
Аз ин ҷиҳат пас аз мағлубияти Бухоро ва Самарқанд як гурӯҳи калони аскарони муғул ба ёрии муҳосиракунандагони Хуҷанд омаданд ва ба ин тариқа, дар атрофи шаҳр даҳҳо ҳазор нафар аскарони чингизӣ ҷамъ шуданд.
Лекин аз он ҷо, ки дар байни Темурмалик ва дигар сарлашкарони Хоразмшоҳ ваҳдат ва муносибати хуб мавҷуд набуд, ӯ ин муваффақиятҳои ҳарбии худро вусъат дода натавониста маҷбур шуд ба Хоразм баргардад.
Дар солҳои баъдина дар Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ композитиорони тоҷик операҳои зиёд навиштаанд, ки «Комде ва Мадан» , «Ғуломон»-и Зиёдулло Шаҳидӣ , «Бозгашт»-и Ёқуб Сабзанов , «Шерак»-и Саид Ҳамроев , «Парасту»-и Абдуфаттоҳ Одинаев , «Рӯдакӣ» , «Айнӣ»-и Шарофиддин Сайфиддинов , «Лаънаткардаи халқ» , «Қишлоқи тилоӣ» , «Сарбозони инқилоб»-и Дамир Дӯстмуҳаммадов (19840, мисол шуда метавонанд ва дар инкишофу болоравии санъати операи тоҷик саҳми муҳим гардиданд.
Дар 25 соли Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон композиторони тоҷик дар жанри опера якчанд асарҳои тоза эҷод карданд: Дамир Дӯстмуҳаммадов «Биё, Барфӣ Бобо», опера барои бачаҳо , Фирӯз Баҳор операи «Умари Хаём» , операҳои «Рустам ва Суҳроб»-и Талабхӯҷа Сатторов , «Амир Исмоил»-и Толиб Шаҳидӣ , «Шайхурраис Сино»-и М. Бафоев аз ҷумлаи онҳоянд.
Дар ҷараёни инкишофи таърихӣ жанру намудҳои гуногуни опера (эпикӣ, қаҳрамонӣ, таърихӣ, лирикӣ, афсонавӣ, драмавӣ, мазҳакавӣ), дар Италия опера-сериа ва опера-буффа .