polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Дар гузашта, буданд машшоқони қонуннавози тоҷик, ки ба ҳунарашон дар замони худ шуҳрат доштанд: Амириброҳими Қонунӣ, навозанда, сароянда ва мусиқидони тоҷик , зодгоҳаш Ҳисор; Бобои Қонунӣ, оҳангсоз ва машшоқи тоҷик , зодгоҳаш Истаравшан; Дарвеш Аҳмади Қонунӣ навозанда оҳангсоз ва ҳофизи машҳури тоҷик , зодгоҳаш Самарқанд ва чанд тани дигар.
Бино ба маълумоти маъхазҳои қадими шоҳруд асрҳои - дар кӯҳистони назди Самарқанд сози Шоҳруд ихтироъ шуда, сипас дар Сурия, Миср ва Байнаннаҳрайн паҳн гардидааст ки он барои навохтани мусиқии халқҳои гуногун хело мувофиқ будааст.
Гитори 7-тораи русӣ бо «ре», «сол», «си»-и октаваи калон, «ре», «сол», «си»-и октаваи хурд ва «ре»-и октаваи якум ҷӯр шуда, дастааш 19 пардаи филиззӣ дорад.
Дар байни гитаранавозони барҷастаи ҷаҳон номҳои М. Ҷулиани , Ф. Сор, Ф. Таррега, А. Сеговия , М. Л. Анидо , А. О. Сихра, М. Т. Висотский, М. Д. Соколовский, А. Иванов-Крамской машҳуранд.
Гитор дар мусиқии миллӣ ва эстрадии тоҷик солҳои 40-50 асри 20 ворид шуда, имрӯзҳо яке созҳои дӯстдоштаи ҷавонон ба ҳисоб меравад ва дар ҳамаи ансамблу гурӯҳҳои эстрадӣ истифода мешавад.
Он аз қуттии садобарории мудаввари дарозрӯя иборат буда, ду тарафи паҳлуяш ба шакли камон ба дарун фурӯхамида аст ва ба қисми болоии он дастаи дарозу васеи пардаҳои филиззидор пайваст шудааст.
Дар боби «Тариқати зиёрати Ҳазрати Хоҷа Каъбулахбор наввараллоҳу марқадаҳу» дар китоби Маноқиби Хоҷа Каъбулахбор» чунин омадааст: «Ривоят мекунанд Имом Ҷаъфар аз Расул
салаллоҳу алайҳи ва саллам, ки рӯзе Ҷаъфар дар равзаи он ҳазрат нишаста буданд, ки овозе аз равзаи он ҳазрат ба гӯши мубораки эшон расид, ки гуфт: -“Ҳар он бандаи некбахту саодатманд, ки зиёрат кунад қабри мутаббараки эшонро дар умри худ як бор, ончунон бошад, ки аз модар нав таваллуд шуда бошад”.
Зиёратгоҳҳои Ҳисор - мазорҳои ноҳияи Ҳисор, хеле зиёд ба назар мерасанд, ки мардум чун макони муқаддас арҷ мегузоранд ва ба пойдорию нигоҳбиниашон таваҷҷуҳ доштанду доранд.
Сайф Раҳимзод баъди хатми мактаби миёнаи Ноҳияи Фархор ёвари чойхоначӣ, рассоми кинотеатри ноҳияи Маскав , ҳунарпешаи Театри давлатии мазҳакаи мусиқии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кӯлоб буд.
Корманди Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон , тарҷумон дар Афғонистон , мухбир, баъдан мудири шуъбаи адабиёт ва санъати газетаи «Тоҷикистони советӣ» , тарҷумон дар Афғонистон , коргардони кино, коргардон-таҳиягари «Тоҷиккино» , раиси киновидеокомпанияи миллии «Тоҷик­кино» .
Баъдан ҳикояву қиссаҳояш дар маҷмӯаҳои «Аз ёдҳо, аз ёдҳо» , «Дурӯғи сафед» , «Васвасаҳои Зикравайҳ» , «Падруду пай­ғом» , «Доғ­ҳои Офтоб» ба табъ расиданд.
Сайф Раҳимзод дар вазифаи пурмасъулияти давлатӣ — Раиси Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати ҶТ маҳорати баланди роҳбарӣ, кордонӣ, садоқат ба миллату давлат, муносибати эҷодкорона зоҳир намуд.
Бо ташаббуси ӯ дар Телевизиони Тоҷикистон телевизиони «Субҳ», шабакаи радиои «Садои Душанбе» ташкил гардиданд; дар Кумита рӯзномаи «Ҷаҳони паём» таъ­сис ёфт.
Сайф Раҳимзоди Афардӣ (Раҳимов Сайф Абдуевич; 20 ноябри 1953, деҳаи Афардӣ, ноҳияи Балҷувон — 20 майи 2000, Душанбе) — нависандаи тоҷик, сенариянависи синамо, барандаи Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ .
Тугмачаҳои дасти чоп дар 5 қатор ҷойгир шудаанд: ду қатори аввал дорои садои басӣ, қатори сеюм — сеовозагиҳои мажорӣ, чорум — сеовозагиҳои минорӣ ва панҷум дорои доминантсептаккордҳо мебошанд.
Баъди якчанд маротиба такмил ёфтан, ду навъи баян писанди навозандагон гардидааст: «готовый» — бо аккорду аккомпонемент ва «выборный» — бе аккордҳо бо ғаммаҳои пурраи хроматикӣ дар басҳо.
Уд-и классикӣ дар асрҳои - чанде такмил ёфта, баъдан бидуни тағйироти ҷузъӣ то имрӯз дастраси мо гаштааст, шабеҳи ҳамон барбати суғдӣ буда, панҷ тори абрешим дорад, ки номи онҳо зер,мусано,мусаллас,бам, ҳад мебошад.
торҳои ин шакли уд синтетикӣ буда, бо фосилаи кварта ҷӯр мешаванд: тори якум ре-и октаваи дуюм, тори дуюм ля-и октаваи якум, тори сеюми ми-и октаваи якум, тори чорум ре-и октаваи якум, тори панҷум ля-и октаваи хурд ва тори шашум ми-и октаваи хурд.
Соли 1987 дар Тоҷикистон усто Давлат аз рӯи тасвирҳои қадими сози уд-ро комилан аз нав сохт, ки шаклан аз сохти уд-и тошкандӣ фарқ мекунад, ва ҳоло дар истифодаи ансамбли мақомхонони кумитаи давлатии Тоҷикистон оид ба телевизион ва радиошунавонӣ аст.
Литвинов, ки соли 1910 гузораш ба Ҳисор афтода, ба ҳусну таровати ин диёри афсонавӣ, хусусан Қалъаи Ҳисор мафтун шуда буд, дар мақолааш «Очерки Гиссарского края» чунин навиштааст: «Тоҷикон барои сохтмони болохона ва меҳмонҳона, албатта, ҷои баландтаринро интихоб менамоянд, ки аз он уфуқи дуртаринро ҳам дидан мумкин бошад. Дар ин бобат иртифоти Қалъаи Ҳисор бо қасри қӯшбегӣ олӣ мебошад. Аз ин фароз тамоми қалъа, шаҳр, девори атрофи он, дидбонгоҳ, ҷараёни Дарёи Чангоб , қисмати рӯдхонаи Кофарниҳон, бархе қитъаи водии бузурги Ҳисорро бо ҷузъиёташ наззора кардан мумкин аст».
Аз рӯи нақли ин олими таҳқиқотчӣ баландии девори Қалъа аз теппаи фарозаш 3,5 метрро ташкил намуда, аз ду самт кунгурадор будааст ва паҳноияш ба мисли Садди бузурги Чин ба ҳадде будааст, ки беки Ҳисор ҳар гоҳе бо фойтуни дуаспа нишаста рӯ-рӯйи девори гирдогирди Қалъа тоб хӯрда, шаҳр ва ҳудуди қаламравашро тамошо мекардааст.
Аз рӯйи ахбори сарчашмаҳои таърихӣ ва суратҳое, ки дар ибтидои асри аз ҷониби муҳаққиқону сайёҳон аккосӣ шудааст, маълум мегардад, ки он бино дарозрӯяи якошёна буда, 24 ҳуҷра доштааст.
Айёме, ки бек ҳангоми гармоҳои тобистон ба бошишгоҳҳои тобистонааш ба Қаротоқ, қалъаи Душанбе ё Хонақоҳи Кӯҳӣ мерафт, онро хизматгорон таъмир ва дуруст мекарданд.
Ин қароргоҳи бек низ қурбони сиёсати овони «атеизми ҷанговар» гардид, ки ҳангоми гузаронидани ҳафриётҳои бостоншиносӣ аз онҳо танҳо пойдевори баъзе ҳуҷраҳо бо ташнобҳояш ва осори хокистартӯдаҳо муайян гардиданду халос.
Аз он роҳ ба дохили қалъа хошоку озуқаи чорво ворид мегардид, ки ҳоло дар назди даромадгоҳаш мазори яке аз фузалои аҳли тариқат Шайх Нуриддини Нафас ҳамроҳи ду зани солеҳа қарор дорад.
Тоҷирон, сайёҳон, олимон, таҳқиқотчиён, мансабдорон ва ҳар биёни Русияву Аврупо дар ҳамаи бекигариву амлокдорӣ ҳуқуқи озо- дона савдо кардану кору таҳқиқот бурданро пайдо намуданд.
Акнун онҳо ба ин диёр омада оид ба омӯзишу таҳқиқи рустаниву ҳайвонот, обҳои табииву конҳои пурасрор, захираву манбаъҳои зеризаминӣ, сиёсату маданият ва вазъи зиндагии мардуми одӣ машғул мешуданд.
Яке аз сайёҳони арман В.Марконян, ки дар он солҳо ба Ҳисор меҳмон шуда омадааст, вазъи бади тандурустии аҳолиро ба ҳисоб гирифта, дар хотироташ ин диёрро «водии марг» номидааст.
Логофет, ки дар соли 1880 дар Ҳисор буд, вазъи мураккаби ҳаёти мардумро бо камоли таассуф ба қалам медиҳад: «Дар он солҳо дар деҳаҳои дурдасти кӯҳистон корҳои таҳқиқотӣ бурда, мо аз бисёр сокинон хабарҳои наву тозаро борҳо мешунидем. Арзу шикояти беҳисоб ба шахсияти бекҳо, инчунин ба хизматчиёни поёнӣ гувоҳи ин буданд, ки дар бораи сар задани ӯришҳои нави халқӣ дар бекигарӣ кушоду равшан гап мезаданд».
Ин таҳқиқотчии кунҷков ва закӣ дар ҷои дигар, дар асараш «В горах и на равнинах Бухары» менависад: «Осори гулӯлаҳои тӯп, ки деворҳоро хароб кардаанд ва дар табақаҳои ғафси дарвоза сӯрохиҳои калонро гузоштаанд, баёнгари безабони онанд, ки Қалъаи Ҳисор чандин маротиба дучори муҳосираю ҳуҷум гардидааст».
Ин қалъа ки ҳамакнун дар 5-километрии шимолу ғарбии шаҳри Душанбе қарор дорад, бозмонда аз ҳамон шаҳри Шумон аст, ки дар садаҳои — мелодӣ — «Ҳисори Шодмон», яъне қалъаи Шодмон, номида мешуд.
Олими рус Н.Новгородсев масъалаҳои марбут ба зилзилаи Ҳисорро аз назари геологӣ таҳқиқ намуда, дар анҷоми мақолааш менависад:”Қисмати баландии қалъа дастисохт буда, дар қисмати ҷанубӣ ё табиии он то вақтҳои наздик кӯли чуқуре мавҷуд буд.
Аз ин андешаи олим бармеояд, ки хоктӯдаи азими Қалъаи Ҳисор дар натиҷаи зуҳури вулқон ба вуҷуд омадааст ва бо гузашти фосилаи дароз худи воқеаи вулқон аз хотирҳо зудуда гашта, дар боло ва атрофи теппа девору биноҳо бунёд карда шудаанд.
Аммо, ривоятҳои таърихӣ бунёди онро ба давраи шоҳ Таҳураси Девбанд - писари Ҳушангшоҳ, набераи Сиёмак ва абераи нахустподшоҳи афсонавии давраи Пешдодиён медонанд.
Мувофиқи ривоятҳо Таҳмурас дар муборизаи муқобили девҳо бо усули худи онҳо, яъне бо сеҳру ҷоду ғолиб омада, онҳоро маҷбур месозад, ки ин қалъаро бунёд кунанд ва сипас девҳоро ба даруни қалъа банд андохта, аз онҳо ҳарфу хат омӯхта халқи мулкашро хату савод меомӯзонад.
Ҳангоме ки кас ба он хоки анбӯҳи дур аз соҳили дарё қомат афрохта назар меандозад, беихтиёр ба хулоса меояд, ки он дарвоқеъ дар асари ягон қувваи фавқуттабиӣ бунёд ёфтааст.
Тибқи шаҳодати ин афсари подшоҳии рус атрофи шаҳри Ҳисорро қӯрғони азими даҳкилометра бо чор бурҷи идбонгоҳдор иҳота карда буданд, ки панҷ дарвоза дошт: “Хоки сафед”,”Чангоб”,”Чашмаи моҳиён”,«Шаккарӣ» ва «Обдузд».
Перомуни дарвозаҳои шаҳри Ҳисор ҳаминро бояд хотирнишон сохт, ки меъмории ин дарвозахонаҳо ба мисли дарвозаҳои имрӯзаи баъзе аҳрҳои олам гумбазшакл буда, аз масолеҳи мустаҳками хишти пухтаву санг сохта, бо усули биносозии шарқӣ қомат афрохтаанд.
Бино ба ақидаи муаллифи «Тароиқ –ул -ҳақоиқ» Муҳаммад Маъсуми Шерозӣ аввалин Хонақоҳро барои сӯфиён дар Ромлу ном маҳалли шаҳри Шом бино карда буданд.
Баъд мурид аз шайхи Хонақоҳ иҷозат ба иршоди дигарон гирифта, Хонақоҳро тарк мекард ва дар шаҳри дигар Хонақоҳ и тозае ҳамчун як шуъбаи Хонақоҳ и шайхи худ таъсис менамуд.
Мувофиқи расму одати тасаввуфӣ муршидони ҳамаи Хонақоҳ ҳо ба шайхи Хонақоҳи нахустин тобеъ буда, пайравони тариқати ӯ ба шумор мерафтанд ва халифаи Хонақоҳи нахустин ба ҳамаи тобеони худ ҳукми раво дошт.
Даромадгоҳи асосии қалъаро Дарвозаи Арк мегуфтанд, ки асри - сохта шуда, ду бурҷи баланди мудаввар дорад, ғафсии девори бурҷҳо зиёда аз 1 м буда, 8-тоӣ тиркаш доранд.
Мадрасаи Нав ба асри тааллуқ дошта, аз тарафи Хонуми Сабз сохта шудааст, дорои 21 ҳуҷра, масҷид, синфхона дар ошёнаи 1-ум ва дар ошёнаи 2-юм дорои 7 ҳуҷра мебошад.
Айни замон дар мамнӯъгоҳ шуъбаҳои фонду мардумшиносӣ, тармиму барқарорсозӣ, меъморӣ-рассомӣ, таъриху бостоншиносӣ ва осорхонаи таърихӣ барои босамар омӯхтани таъриху фарҳанги мардум фаъолият мекунанд.
Дар «Ҳудуд- ул-олам» қайд шудааст: «Шумон шаҳрест устувор ва барокӯҳи ниҳода ва гирди ӯ борае кашида ва ӯро куҳандизест бар сари кӯҳ ниҳода ва андар миёни куҳандиз чашмаи об аст бузург, аз вай заъфарон хезад бисёр».
Сайёҳи чинӣ Сюан Тзян дар садаи м. менигорад: «Хонигарии Суман аз ғарб ба шарқ ба масофаи чоррӯза сафар, аз ҷануб то шимол ба масофаи як рӯзи роҳпаймойӣ тӯл кашидааст. Пойтахти ин қаламрав кучак буда,дар он ду дайри буддоӣ вуҷуд дорад.»
«Қуруқи таърихӣ-мадании Ҳисор» 4 апрели соли 1979 ташкил шуда буд ва 28 январи соли 1982 мамнӯъгоҳ номи «Мамнӯъгоҳи таърихӣ-фарҳангии Ҳисор»-ро гирифт, аз 30 июли соли 2009 мақоми давлатӣ ва ҷумҳуриявиро соҳиб гашт ва ҳамчун ёдгории меъморӣ дар муҳофизати давлат аст.
Феҳристи таронаҳои Аҳмад Зоҳир беш аз 600 сурудро дар бар мегирад, ки асосан ба забони дарӣ ва чанде ба за­бонҳои пашту, ҳиндӣ, англисӣ ва русӣ суруда шудаанд.
Тибқи навиштаи Муҳаммади Наршахӣ, ҳалвои мағзӣ аз мағзи бодом, писта ва дӯшоб таҳия мешудааст: «… ва он чӣ аз он ҷо хестӣ, бештар ҳалвои мағзин будӣ аз дӯшоб карда…» .
Ҳалвои суннатиро бо тарзи дастӣ тайёр мекунанд ва шахси таҳиякунандаи ҳалворо миёни мардум ҳалвопаз, ҳалвогар ва дар баъзе ҷойҳо ширинипаз ва қандалотчӣ низ меноманд.
Тақрибан дар миёнаҳои ҳазораи 1 то мелод дар Осиёи Миёна як қатор шаҳрҳои калон – Марв, Балх, Самарқанд, дар ҳудуди Тоҷикистон Қалъаи амир ва Қалъаи Кайқубодшоҳ , Куҳанқалъа ,Қалъаи Ҳисор пайдо шудаанд, ки деворҳои ғафсу баланд ва арк доштанд.
Дар давраи эллинизми Шарқ таҳти таъсири услуби меъмории Юнону Рум дар бандубасти биноҳои Осиёи Миёна дигаргуниҳо ба вуҷуд омада, баъзе ҷузъҳои меъморӣ такмил ёфт ва истифодаи санг ва хишти пухта маъмул гардид.
меъмории давраи Кушониён охирин зинаи маданияти эллинии Шарқи Миёна ба шумор рафта (Тали Барзу дар Суғд, Холчиён дар Деҳнав, садаи то м., Қаротеппа дар Тирмиз, садаи м – 2 м ва ғайра), анъанаи меъмории қарнҳои гузаштаро идома додааст.
Ёдгориҳои барҷастатарини меъмории асрҳои – – и Тоҷикистон мадрасаи Хоҷа Машҳад, мақбараи Хоҷа Сарбоз, мақбараи Хоҷа Дурбад мазори кандакории чӯбини Чоркӯҳ , Қасри Ҳулбук , Масҷиди Сангин ва ғ.
Ба меъмории – асрҳои – ғояҳои иҷтимоӣ, сиёсӣ ва бадеии давраи феодализми Осиёи Миёна хос буда, шукӯҳу салобат ва қудрату тавоноии ҳокимону давлатдоронро намоиш медод.
Дар аҳди темуриён дар ҳудуди Тоҷикистон масҷиди Кӯкгунбаз , мақбараи Амирсаиди Ҳамадонӣ , мақбараи Шайх Муслиҳиддин , мақбараи Абулқодири Ҷелонӣ, мақбараи Боботағо, Сари Мазор , мақбараи Махдуми Аъзам , масҷиди Мавлоно Яъқуби Чархӣ ва ғ.
Ёдгориҳои меъмории давраи охирҳои феодализм мақбараи Холбойқаро , мадрасаи Мирраҷабдодхоҳ , Мадрасаи Кӯҳна ва Масҷиди Сангин , масҷиди Миролимдодхоҳ ва ғ.
Қадимтарин истиқоматгоҳи инсон дар ҳудуди Тоҷикистон дар Кӯҳи Бӯлиёни ёфт шудааст, ки аз хонаҳои дарози фаршаш сангин иборат буда, дар онҳо як авлод истиқомат мекардаанд.
Маълум аст, ки аҳолии ин маҳал бо бисёр мамолики мутамаддини Шарқ, то ба фарҳанги мардуми Байнаннаҳрайн, Булуҷистон ва Ҳиндустон робитаҳои ҳарҷонибаи фарҳангию тиҷоратӣ доштаанд.
Дар байни онҳо даҳҳо ёдгориҳои беназири оламшумуле ҳастанд, ки онҳо на танҳо ганҷинаи бебаҳои санъатанд, балки таҷассумгари фарҳанги қадимаи мардуми тоҷик ба шумор мераванд.
Осорхонаи рӯзгори халқи тоҷик-ро аввал толори намоишӣ, гӯшаи расмҳои қадимаи Ҳисор бо номи «Симои Ҳисори бостон», нақшаи мамнӯъгоҳ, ёдгориҳои таърихӣ ва меъмории асрҳои 1Х - ХХ ташкил медиҳанд.
Дар толори дуюм намоиши осори ҳафриётӣ, истадон , хумҳо , қубурҳо , пойсутунҳои давраҳои Юнону Бохтар ва давраи Кушониён, ҷому кӯзаҳо, сурмадонҳо, осорҳои фулузин , офтобаю ҷом, лаълиҳо, намунаи хонаи миллии мардуми тоҷик , ҳунарҳои гулдӯзӣ,
Диққати тамошобинонро, хусусан, ҳуҷраҳои навбатӣ ба худ ҷалб месозад: толори сеюм ки онҷо обҷувоз, сангҳои осиёб, ҷувозҳои калони сангин ; толори чорум: намунаҳои ҳунарҳои мардумӣ-дастгоҳи коррезӣ, табақҳои чӯбин, сандуқ, каҷкӯли дарвешӣ , асбоби мусиқӣ , кафшҳои чӯбин ; толори панҷум: намунаҳои сӯзанӣ, гулдӯзӣ, дастгоҳи ресандагӣ бо асбобаш, чарх, ҳаллоҷӣ , сару либос; толори шашум: осори фулузини шикорӣ, табарҳои оҳанин , офтобаи чойҷӯшонӣ; ҳафтум: намунаҳои тобути гилини пеш аз милодии давраи Кушониён, ки аз деҳаҳои Иттифоқ ва Бӯстони ноҳияи Ҳисор ёфт шудаанд; ҳаштум: осори кулолгарӣ; нуҳум: «Чиллахона», намунаҳои ҳуҷҷатгузорӣ ; даҳум: намунаҳои осори фулузин ; ёздаҳум: маҳсули дастони кулолгарони муосири рустои Қаратоқ ва ш.
Конибодом; дувоздаҳум: маълумот дар бораи иштирокчиёни ҶБВ -и деҳоти Ҳисор, чашмаҳои шифобахши ноҳия; сездаҳум: дастгоҳи бофандагӣ ва дигар нигораҳои қадима.
Осорхонаи рӯзгори халқи тоҷик - дар Мамнӯъгоҳи таърихӣ-фарҳангии ноҳияи Ҳисор, дар дохили бинои Мадрасаи Кӯҳна фаъолият карда шудааст, ки аз 13 ҳуҷраи намоишӣ иборат аст.
Шабелский ва Ж. Гандшин, Н. Вакадзин, И. Браудо, А. Гедике, Л. Райзман, В. Бакеева, А. Котляревский, Н. Оксентян, В. Стамболсия, З. Ҷафарова, С. Дайч, О. Янченко, Л. Дигрис, Х.
Арғунунҳои фирмаи Чехословакия Ригер-Клосс дар толори ба номи П. Чайковскийи Москва, Театри операи Одесса, Консерваторияи Қазон, толори консертии «Баҳор»-и Тошкент, Филармонияи Ереван, толори консертии «Эстония» насб гардидаанд.
Дар тарафи чапу рости арғунуннавоз воситаҳои навозиш – дастаҳои бӯъдӣ, тугмаҳо ва фишангҳои кумакӣ ҷой дода шудаанд, Найҳо ва найчаҳои ҳавогузарон дар дохили баданаи чӯбии Арғунун.
Бо пайдоиши Арғунун дар чумҳурӣ, композиторони Тоҷикистон як теъдод оҳангҳо барои ин асбоби мусқӣ эҷод намуданд, аз ҷумла, «Хаёлот ва пассакаля»-и Борис Пиговат, «Достони миллӣ» ва силсилаи овозии «Рубоиёти Умари Хайём» и Юнис Мамедов, достони «Тасниф»-и Х.
Соли 1922 археологи инглис Г.Картер аз тобути тилогини мумиёкардашудаи Фиръавн Тутанхамон, ки зиёда аз 3400 сол қабл ба хок супорида шуда будаст, 110 кг тило ва маргниқоби тилоӣ ҳафриёт кард.
Дар давраи кашфиётҳои географӣ сайёҳи испанӣ Эрнан Кортесу ба Америка роҳ пеша кард, ҳиндуҳо ӯро бо табъи хуш пешвоз гирифта, дар қатори дигар туҳфаҳо ду курсии доираашон 1 м , чун рамзи ситоиши Офтобу Моҳтоб пешкаш карданд.
Дар ҷавоҳирот 75-76 % тило, электроника 9 %, стоматология 3 %, сиқкакунии тангаҳо 4 % ва дигар соҳаҳои 8 %, ва препаратҳои тиббӣ, хӯла, таҳқиқотҳои илмӣ, оптика, зарфҳои кимиёвӣ, симсозӣ ва расмтайёркунӣ истифода мешавад.
Дар солҳои охир тилоро бисёртар дар саноат барои тайёр кардани хӯлаҳое, ки барои кафшери маводи двигателҳои реактивӣ, мушакҳо, реакторҳои ядроӣ, самолётҳои суръаташон аз суръати овоз зиёдтар аст ва дигар таҷҳизотҳо истифода мебаранд.
Қисми дигари онҳо садсолаҳо дар қаъри кӯли Гаутовита, ки аз рӯи расму оини муқаддаси атстекамҳо, инкиҳо ва халқиятҳои дигари Америкаи Ҷанубӣ ба кӯл партофта шуда буданд, онҳоро ба даст оварданд.
Ҳангоми шуъла задани Офтоб дар соҳили шарқии кӯл доҳиро муборакбод, меҳрубонӣ намуда, ангуштарӣ, шадда, муҳра, тасбеҳ, гарданбанд, чанголи ҳайвонҳои аз тило сохташударо ба болояш мепошиданд.
Тило яке аз металҳое аст, ки инсон онро 8 ҳазор сол муқаддам аввалин бор шинохт ва дар асри биринҷӣ занҳои Африқо худро бо муҳра, шадда ва нишонаҳои сарисинагии тилоӣ ороиш медоданд.
Дар он замонҳо дар Миср дар як сол 50 тонн тило истеҳсол мекарданд, ки ин рақам ба рақами истеҳсоли тило дар Русия , ё дар асри гузашта ИМА ва Канада ва ҳоло дар Ӯзбекистон, ки ҳамин миқдор тилоро ҳосил мекунанд, рост меояд.
Тило , зар — унсури гуруҳи 11 (аз рӯи таснифоти кӯҳнашуда — дар зергурӯҳи иловагии гурӯҳи якум), даври шашуми системаи даврии элементҳои кимиёвии Д. И. Менделеев, бо рақами тартибии 79 мебошад.
Кумита айни ҳол аз чор телевизиони давлатӣ - Телевизиони Тоҷикистон , Муассисаи давлатии Телевизиони "Сафина", телевизиони кӯдакон ва наврасон «Баҳористон», телевизиони иттилоотии «Ҷаҳоннамо» , радиои «Фарҳанг», радиои «Овози тоҷик» ва радиои «Садои Душанбе» иборат буда, бо 5 забон, радиои «Овози тоҷик» бо 8 забон барномаҳо омода мекунанд.
Барномаҳои иттилоотии «Ахбор», «Навид», «Хабар», силсилафилмҳои гурӯҳҳои эҷодии «Субҳ», «Фаросӯ», «Пайванд», силсилабарномаҳои «Рисолаи таърихӣ», барномаҳои ҳарҳафтаина аз радиои «Садои Душанбе» - «Шумон», аз «Радиои Тоҷикистон» - «Ҳафриёт» ва ғайраҳо барои тарғиби ҷашни 3000-солагии Ҳисори Шодмон саҳми назаррас доранд.
Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар солҳои соҳибистиқлолӣ 8 шабакаи телевизионӣ ва 3 шабакаи радиои давлатӣ таъсис додааст.
Аз ин шумора 13 телевизиони давлатӣ, 10 радиои давлатӣ, 33 телевизиони хусусӣ, 22 радиои хусусӣ ва 12 студияи истеҳсоли маҳсулоти аудиовизуалӣ мебошанд.
Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон - идораи ҷумҳуриявии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон буда, ба фаъолияти телевизион ва радиошунавонии ҷумҳурӣ роҳбарӣ намуда, дар баланд бардоштани савияи ғоявию сиёсӣ ва бадеии барномаҳои телевизионӣ ва радиошунавонӣ, вазъият ва инкишофи минбаъдаи кори телевизион ва радиошунавонӣ масъул аст.
Ба гуфти зодагони деҳа арбоби давлатӣ ва адиб Ҳабибулло Назаров ва хатмкардаи мадрасаи Бухоро Сайидалӣ Сатторов мардуми деҳа тахминан с. 1702—1703 аз навоҳии Балҷувону Сарихосори минтақаи Кӯлоби вилояти Хатлон кӯчида ба Ҳисори Шодмон омадаанд.
Чӣ тавре ки Бобоҷон афуров дар асараш «Тоҷикон» қайд менамояд: «Гувоҳи бешубҳа ва бегумони аҳволи табоҳи деҳқонон, чунон ки дар манбаъҳои мухталиф зикр ёфтааст, замин ва ҷойҳои муқимии худро гузошта, фирор кардани онҳост».
Ин қиёми халқӣ ба гӯши деҳқонони хатлонӣ, ки мири Кӯлобро асир карда буданд, низ расидааст ва як гурӯҳ исёнгарони балҷувонӣ ва сарихосорӣ бо сардории Ҳабиб ном шахс ба ёрии шӯришгарони ҳисорӣ омадаанд.
Ҳабибулло Назаров дар китоб қайд мекунад, ки Ҳабиб аслан аз Файзобод буда, сарварии шӯришгарони хатлониро ба уҳда гирифта будааст: »Ҳабиби файзободӣ ҳамчун сарвари шӯришгарони халқ ба муқобили амирони бухороӣ дар таърих ҷой дорад.
То соли 1924 дар деҳаи Тӯда, асосан ду мактаби ба истилоҳ «куҳна» — яке «мактаби Мулло Карим», дигаре «Мулло Ибод» фаъолият доштааст, ки мударрисони ин мактабҳо баъди хату савод баровардани шогирдон расман ба чоркитобхонӣ, ҳафтякхонӣ, қуръонхонӣ, ҳофизхониву бедилхонӣ мегузаштаанд.
Дар Тӯда чанд мактаби духтарона вуҷуд доштааст, ки бибиотунҳову бибимуллоҳо ба муҳассилин танҳо хондани китобҳои зарурияти динӣ ва аҳкоми шариати исломиро ёд медодаанд.
Таъминоти барномавии антивирусӣ аз зербарномаҳо иборат буда, барои ошкору пешгирӣ кардани афзоиш ва бартарафсозии вирусҳои компютерӣ, инчунин дигар таъминоти барномавии зарарнок таъйин шудаанд.
Дар ҳолати мувофиқат кардани ягон қисми рамзи вирусии файли баррасишаванда дар хазина барномаи антивирус бо дархост файли сироятёфтаро ихтисор мекунад, ё онро дастнорас мегардонад, ё барои коркард маҳдуд месозад ва ё муолиҷа менамояд, яъне вирусро аз файл берун мекунад.
Ҳарчанд барномаҳои антивирусӣ дар шароитҳои мӯътадил компютерҳоро аз сироятёбӣ бо вирус муҳофизат мекунанд, муаллифон вирусҳои нав ба нав офарида, қисмҳои онҳоро чунон бо рамзҳо ифода мекунанд, ки ошкор карданашон торафт мушкил мегардад.
Ҳайати шах­сии Гвардияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон-ро шаҳр­вандони То­ҷи­кистон, ки тибқи даъват ба хидмати ҳатмии ҳарбӣ ҷалб карда мешаванд ва афсарону прапоршикҳо ташкил меди­ҳанд.
Хидмат дар сафи Гвардияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон ко­ри шарафнок бу­да, пас аз рутбаи хидматчиёни Гвардияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон рутбаи «гвардия» ило­ва карда мешавад.
Дар давоми фаъолияти чандинсола хидматчиёни Гвардияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар масъалаҳои омодабошии ҷангӣ, хидмати қӯшунҳо, иҷ­рои нақшаву чорабиниҳо, на­ти­ҷа ва сифати машғу­лият­ҳои таълимӣ, тарбияи ватанпарастии ҳайати шахсӣ, иҷ­рои корҳои ободонӣ ва кабу­ди­зор­кунӣ дар қис­му воҳид­ҳои Гвардияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҳамчунин дар самти пуррагардонии қис­му воҳид­ҳо, робита ва ҳамкорӣ бо сох­тор­ҳои дохиливу бу­рунмарзӣ, ҳолати тайёрии ҷамъятӣ-ба­шар­дӯстона, таъминоти аслиҳа ва техникаи ҳарбии ақибгоҳ, моливию хоҷа­ги­дорӣ, авиатсия, вар­зиш, фароҳам овардани шароити ху­би хидмат ва ғ.
Аз ҷумла қисми ҳар­бии 051059 ба бригадаи зудамал ва Маркази таълимии Гвардияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маркази тайёрии кадрҳои Гвардияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон табдил ва дар де­ҳаи Чоряккорони но­ҳияи Рӯдакӣ шифохонаи ҳарбии Гвардияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба истифода дода шуд.
Гвардияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар асоси ҳамкориҳои Ҷум­ҳу­рии Тоҷикистон бо дав­лат­ҳои ИМА, Федератсияи Русия, Ҷумҳурии Халқии Хитой, Фаронса, Ҷумҳурии Исломии Эрон, Олмон, Ҷумҳу­рии Мисри Араб, Қазоқистон, Қир­ғизистон, Белоруссия, ҳамчунин Созмони Амният ва Ҳам­корӣ дар Аврупо , ташки­лот­ҳои байналмилалию корпусҳои дип­ло­ма­тӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон, намояндагони низомии киш­варҳои хориҷӣ дар Ҷумҳурии Тоҷи­кис­тон робитаву ҳамкориҳои густурда дорад.
Ҳама­со­ла хидматчиёни ҳар­бии Гвардияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар дав­лат­ҳои хо­риҷӣ дар самт­ҳои гуногуни омӯзи­ши ҳарбӣ мутахассис ва соҳиби маълумот мегарданд.
Хид­матчиёни ҳар­бии Гвардияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон борҳо дар машқҳои муштараке, ки дар чаҳор­чӯби Соз­мони Паймони Амнияти Даста­ҷамъӣ ташкил карда шу­даанд, ба монанди «Рубеж-2010» ва дар доираи ҳам­ко­риҳо бо ИМА дар машқ­ҳои якҷои «Ҳамкориҳои мин­та­қа­вӣ»-и солҳои 2008, 2009, 2010 ширкат варзидаанд.
Тиб­қи мемориандуме, ки аз ҷониби Сафорати ИМА ва Гвардияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба имзо расидааст, отряди таъйиноти махсуси Гвардияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо отряди таъйиноти махсуси ИМА ҳар сол ду бор дар урду­гоҳ­ҳои То­ҷи­кис­тон машқ­ҳои зидди­тер­ро­ристӣ ва мубориза алай­ҳи гардиши ғай­риқонунии маводди мухаддир анҷом ме­ди­ҳанд, ки ҷиҳа­ти баланд бардоштани донишу маҳо­рат ва са­вияи касбии хидматчиёни ҳар­бӣ дар роҳи мубориза бар зуҳуроти манфии замон аҳам­мия­ти бузург дорад.
Фаъо­лияти Гвардияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба принсип­ҳои волоияти қонун, са­доқат ба Ватан, халқи Тоҷикистон ва Президент, башар­дӯстӣ, муқад­дас будани масъулияти шаҳр­вандӣ барои ҳифзи Ватан, ҳи­мояи манфиати давлат, тамомияти арзӣ, таҳкими истиқ­лол, амният ва иқтидори мудофиавии Ҷум­ҳурии Тоҷи­кис­тон, эҳти­ро­ми ҳуқуқ ва озо­диҳои инсон ва шаҳрванд, омо­дагии доимии ҷангӣ ва сафарбарӣ, идоракунии мутамарказ, як­ка­сардорӣ, риояи ин­тизоми ҳарбӣ, нигоҳдории сирри давлатӣ ва дигар прин­сипҳои башардӯс­тона асос ёфтааст.