polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Дар силсилаи таълифоти мавсум ба «Диёрот»-и муаллифони исломӣ (Ҳишом ибни Муҳаммади Калбӣ, Абулфараҷи Исфаҳонӣ, Рафои Мавсилӣ, Абубакр Муҳаммад ва Абуусмони Холидӣ, Шамшодӣ, Шобаштӣ ва дигарон) дар бораи дайрҳо маълумоти муфассал дода шудааст, ки онро минбаъд таърихнависон дар осори худ истифода бурдаанд.
Тибқи маълумоти сарчашмаҳои мазкур дайрҳои дар минтақаҳои дурдасти кӯҳӣ ё биёбонӣ, дар қуллаи кӯҳҳо сохташуда тарҳи сода доштанд, аммо дайрҳои дар наздикии шаҳрҳо, канори рӯдҳо бунёдшуда маъмулан шомили чандин бино буданд.
Ҳуҷраҳои дайрҳо аз утоқҳои ибодати хусусии роҳибон, хӯрокхӯрӣ, нигаҳдории амонатҳо ва ҳадяҳо, шаробсозӣ, китобхона ва ғайра иборат буданд.
Дайр бештар ба номи ягон қиддис (Дайри Мор Юҳанно дар наздикии Тикрити Ироқ, Дайри Самъон дар Шом), бунёдгузори , шаҳр ё деҳе, ки дар наздикии он сохта шуда буд , номгузорӣ мегардид.
Аз ҷумла, роҳибон аз пардохти ҷизя озод буданд, аз ин рӯ, шумораи зиёди мардум бо мақсади раҳоӣ ёфтан аз пардохти мол деҳаҳои худро тарк карда, ба маслаки роҳибон ворид мешуданд.
Тирашавии муносибатҳои миёни мусулмонону масеҳиён дар ҷангҳои салибӣ боиси аз байн рафтани бисёр дайрҳо дар кишварҳои исломӣ гардида бошад ҳам, бо вуҷуди ин шумори зиёди онҳо дар ин сарзаминҳо маҳфуз монда, то кунун фаъолият доранд.
Куҳантарин Дайрҳо дар буддоия миёнаҳои ҳазораи 1 то милод дар Ҳиндустон пайдо шудаанд, ки аз ҷамоаи зоҳидони овораи бештар дар ғорҳо паноҳбаранда иборат буданд.
Минбаъд бинобар қувват гирифтани ҳиндуия дар Ҳиндустон, конфутсийгароӣ ва синтоия дар Ҷопон, конфутсийгароӣ дар Хитой нуфуз ва шумораи Дайрҳои буддоӣ дар ин кишварҳо хеле коҳиш ёфт.
Дар дайр диндороне зиндагӣ ва фаъолият менамоянд, ки бо мақсади такомули рӯҳониву ахлоқӣ ва қонеъ гардонидани ниёзҳои эътиқодии худ тарзи ҳаёти зоҳидонаро ихтиёр кардаанд.
При очередной попытке заинтересовать Конгресс США созданием телеграфных линий, он приобрёл конгрессмена в партнёры, и в 1843 году Морзе получил субсидию в 30 000 долларов для строительства первой телеграфной линии от Балтимора до Вашингтона.
Сэ́мюэл Фи́нли Бриз Мо́рзе ; 27 апрели соли 1791, Чарлзтаун дар иёлати Массачусетс — 2 апрели соли 1872, Ню-Йорк) — ИМА, ихтироъкор ва рассоми амрикоӣ.
Вай ташкилоти махфии сиёсии «Афсарони озод»-ро таъсис намуда ва ба рохбарӣ гирифта буд, ва шаби 23 июли соли 1952 табаддулоти ҳарбиро тайёр карда, ба амал овард, ки шоҳ Фарухи -ро аз ҳукумат сарнагун кард.
Аз моҳи сентябри соли 2007 то моҳи майи соли 2012 вазифаи ҷонишини декани факултети филология оид ба илмро иҷро намуда, аз моҳи майи соли 2012 то 31 декабри соли 2012 вазифаи директори Маркази табъу нашр, баргардон ва тарҷумаи ДМТ-ро ба уҳда дошт.
Соли 1990 мактаби миёнаи 11 ҳамин деҳаро бо медали нуқра хатм намуда, ба факултети филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро дар соли 1995 хатм кардааст.
Пас аз хатми донишгоҳ аз соли 1996 дар кафедраи таърихи адабиёти тоҷики ДМТ ба ҳайси ассистент ба фаъолият шурӯъ карда ҳамзамон ҳамчун унвонҷӯи шуъбаи аспирантураи ДМТ ба пажӯҳиш машӯул мешавад.
Бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз аз 21 январи соли 2020 ректори Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода таъйин гардид.
Аз соли 2002 то ба имрӯз муаллими калон ва аз соли 2010 иҷрокунандаи вазифаи мудири кафедраи умумидонишгоҳии забони тоҷикии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ мебошад.
Ҳамзамон, солҳои 2005–2007 ҳамчун мудири шуъбаи таълимию методии назди Вазорати маорифи Чумҳурии Тоҷикистон, 2008–2010 мудири кафедраи забонҳо ва иттилооти компютерии Донишкадаи такмили ихтисоси духтурон кор кардааст.
Аввалин хати парвози авиатсияи граждании тоҷик Бухоро – Душанбе буда, парвози нахустин ба Душанбе 3 сентябри соли 1924 дар самолёти Ю-13 таҳти идораи Р. Ахриев ва П. Комаров амалӣ шуд.
Ба Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон аввалин маротиба 21 октябри соли 1924 самолёти Ю-13 дар ҳайати Н. Баранов ва А. Велмер аз рӯи хатсайри Душанбе – Ғарм – Хоруғ парвоз кард, лекин парвозҳои мунтазам танҳо дар соли 1932 оғоз шуданд.
Тобис­тони соли 1945 экипажи самолёти Ли - 2 дар ҳайати С. Шувалов, А. Марушкин ва В. Родченко роҳи ҳавоии Душанбе – Москва ва шаҳрҳои Боку, Минералние Води, Адлерро кушоданд.
Ту-104, ки ду муҳаррики турбореактивии пуриқтидор дорад, якумин дар ҷаҳон самолёти мусофиркаши реактивӣ гардид , ки дар роҳҳои ҳавоии байналхалқӣ ба парвози мунтазам оғоз намуд.
Самолётҳои мусофиркаши Ил-62, Ил-62 М, Ту-134, Ту-154, Як-40 самолётҳое мебошанд, ки муҳаррикҳои турбореактивии дуконтура доранд ва онҳо дар ақиби танаи самолёт ҷойгир шудаанд.
Ҳоло аз Душанбе самолётҳо ба Россия, Эрон, Хитой, Ҳиндустон, Туркия, Германия, Имороти Муттаҳидаи Арабӣ, Арабистони Саудӣ, Қазоқистон, Қирғизистон ва дигар давлатҳо парвоз мекунанд.
Барои ин мақ­садҳо авиатсияи гражданӣ корҳои зеринро анҷом медиҳад: кашондани мусофирону ба­ғоҷ, борҳо ва почта; иҷро намудани корҳои авиатсионӣ дар кишовар­зӣ, сохтмон, соҳаи нефту газ, муҳо­физати ҷангалзор, хидматрасонии экспедитсияҳо; расондани хидмати тиббӣ ба аҳолӣ ва гузарондани чо­рабиниҳои санитарӣ; гузарондани корҳои таҳқиқотии илмӣ ва таҷри­бавӣ; гузарондани чорабиниҳои таъ­лимӣ, маданӣ – маърифатӣ ва вар­зишӣ; гузарондани корҳои ҷустуҷӯӣ – на­ҷотдиҳӣ, садамавӣ – наҷотдиҳӣ ва расондани ёрии таъҷилӣ дар ҳо­латҳои фавқулода.
Авиатсияи гражданӣ дар аэродромҳои гражданӣ ҷойгир шуда, дорои самолёту вертолёт, шабакаи роҳҳои ҳавоӣ, воситаҳои радиотехникӣ, метеорологӣ, техникаи рӯшноидиҳанда, аэропортҳо ғ.
Ҳавонавардии ғайринизомӣ, авиатсияи гражданӣ — яке аз намудҳои ҳавонавардӣ, ки барои қонеъ намудани талаботи шаҳрвандон ва иҷрои вазифаҳои махсуси хоҷагии халқ таъйин шудааст.
Мавзӯи тадқиқотҳои ӯро рафтори 3 элементҳо дар маҳлули фториди ҳидроген ва фториди ҳидрогени моеъ, коррозияи 3 филизот ва хӯлаҳои он дар маҳлули кислотаи фториди ҳидроген ва фториди ҳидрогени моеъ, ҳамчунин ҳимояи онҳо аз коррозия дар муҳити мазкур ташкил медиҳад.
Ин китоб аз муқаддима ва се қисм иборат буда, воқеаҳои солҳои 500 то 1465 мелодиро дар бар мегирад ва дар бораи аҳволи халқу давлатҳои бузурги дунё, вазъи зиндагӣ ва урфу одати мардуми Ҷазираи Араб, валодати Ҳазрати Муҳаммад , тарбия ва рзгори хусусӣ, ба пайғамбарӣ пазируфта шудани он Ҳазрат, покизагии ботину зоҳир, ахлоқи ҳамида, фаъолияту корнамоиҳои Расули Акрам, бинои масоҷид, табдили қибла, амри ҷиҳод, ҷангҳои машҳуртарин ва васиятҳои пайғамбар маълумот медиҳад.
«Раҷбари наҷот» асари бадеӣ ва фалсафӣ буда, аз 16 фасл иборат аст ва дар он масъалаҳои илму фарҳанги тоҷик дар ибтидои асри ХХ мавриди тасвир ва баррасӣ қарор гирифтаанд.
Фитрат оиларо манбаи асосии пайдоиши қавму қабила ва халқу миллатҳо дониста гуфтааст: «Ташкили оила… иҷтимои аҳли байт, ба ибораи дигар, таъсиси хонадорӣ аввалин пояи маданияти банӣ – одам будааст».
Баъд аз инқилоби Октябр, азбаски ҳукумати шӯроҳо дар Бухоро бо номи ӯзбек таъсис ёфт, баъзе аз адибони тоҷик ё хомӯш монданд, ё асарҳои хешро ба забони ӯзбекӣ навиштанд, ки дар ин ҷумла Фитрат ҳам буд.
Масалан, ё дар ҷое изҳор медорад: «Бечора Бухорое, ки мисли Бӯалӣ, Форобӣ фарзандони рашидӣ парваридӣ, ба чунин рӯзи сиёҳи бекасӣ нишаста, Бухорое, ки дамдамаи… шуҳрати илму фазлаш бегонагонро ба иқрори шарофаташ маҷбур кардӣ, ба ин пояи ҷаҳл ва фалокат расида!»
Фитрат ният дошт, ки бо таълифи мақолаҳо оид ба забон ва адабиёти тоҷик, бо дарсгӯӣ ва таълифи китобҳои дарсӣ, бо суханрониҳои эътимодбахш дар конфронсу ҷамъомадҳои илмӣ назди халқи тоҷик аз нав эътибор пайдо намояд.
Асари сеюми Фитрат, ки соли 1912 дар Истамбул чоп шудааст, «Баёноти сайёҳи ҳиндӣ» мебошад, ки дар он оид ба вазъияти илму сиёсат ва иқтисодиёти аморати Бухоро маълумот дода мешавад.
Илова бар ин, Фитрат хоҳиши маорифпарварони Самарқанд – Абдулқодири Шакурӣ, Маҳмудхоҷа Беҳбудӣ, Сиддиқии Аҷзӣ, Сайидаҳмади Васлӣ, Шукруллоҳ Муин, Фахриддини Роҷӣ ва дигаронро ба инобат гирифта, соли 1912 барои толибилмони мактабҳои ҷадид «Мавлуди Шариф ё худ миръоти Хайрулбашар»-ро ҳамчун дастури таълимӣ менависад.
Ба ин асари Фитрат устод Садриддин Айнӣ чунин баҳо додааст: «Сайҳа» дорои ҳиссиёти баланди миллию ватандӯстӣ буда, ба хонандагон чун қувваи барқ таъсири сареъ ва қавӣ дошт».
Аз ҳайвонот оҳу, рӯбоҳ, гурба, гуроз, хирс, шағол, гавазн, сагобӣ, аз хазандаҳо калтакалос, мор, сангпушти юнонӣ, аз обхокиҳо тритон, қурбоқа, инчунин моллюскҳо вомехӯранд.
Соҳилҳои ғарбиаш бо баҳрҳои Адриатика, Ион, шарқиаш бо Баҳри Сиёҳ, Баҳри Мармар, гулӯгоҳи Босфор ва Дарданелл, Баҳри Эгей ҳамсарҳад аст.
Дар нимҷазираи Балкан Булғория, қисми зиёди Югославия, Албания, Юнон, Босния ва Ҳерсеговина, Македония, Черногория, Сербия, қисми ҷанубии Руминия, қисми ғарбии Туркия ва як қисми ноҳияи шимолу шарқии Итолиё ҷойгиранд.
Мухолифони дарвинизм — автогенетикҳо сабабҳои рушди таҳаввулро танҳо дар даруни организм дида, нақши муҳитро ҳамчун омили шаклдиҳандаи дар доираи меъёри вокуниши генотип амалкунанда, инкор менамоянд.
Назарияҳои автогенетикии неодарвинизм, ки дар охирҳои садаи аз ҷониби А. Вейсман такмил дода шуд, таҳаввулро ҳамчун мувофиқати аз шароитҳои беруна новобастаи нишонаҳои ирсӣ маънидод мекард.
Кашфи дубораи қонунҳои Г. Мендел ба рушди босуръати генетика дар оғози садаи сабаб гардид ва менделгароёни нахустин менделизмро ҳамчун назарияи умумии табиӣ-илмие баррасӣ мекарданд, ки метавонад дарвинизми «куҳнашуда»-ро иваз намояд.
Азнавбаҳодиҳии нақши тағйироти мувофиқатӣ дар таҳаввулот ҳангоми нодида гирифтани нақши интихоби табиӣ, ки арзиши мутатсияҳои пайдошуда ва мувофиқати онҳоро назорат менамояд, баъзе дарвингароёни нахустинро ба назарияҳои автогенетикӣ ва кӯшиши табдили дарвинизм бо менделизм оварда расонид.
Ин тамоюлҳо танқиди шадидеро аз ҷониби «дарвинистҳои рошидӣ» барангехт, чунки далелҳои аз ҷониби менделистони нахустин гирдовардашуда барои ҷанбаҳои нисбатан заифи дарвинизм — таълимоти дар бораи ирсият ва сабабҳои тағйирёбӣ, тақвиятдиҳанда ба назар намерасиданд.
Аз ду самти асосии тараққиёти зиддидарвинизм, ба таври алоҳида назарияи номогенез меистад (аз ҷониби моҳишинос ва ҷуғрофиёдон Л. С. Берг пешниҳод гардид, 1922), ки назарияҳои автогенетикаӣ ва эктогенетикиро бо ҳам муттаҳид сохта, нақши махсусро ба мувофиқи мақсад будани хосияти мавҷуди зинда мақоми махсус бахшида, диққати асосиро ба самти раванди таҳаввул равона намуд.
Дар айни ҳол, новобаста ба тағйирёбиҳои куллии назарияҳои сершумор ва андӯхти маълумоти нав, биологияи таҳаввулӣ дар ҳамон самте рушду равнақ ёфта истодааст, ки ба он дар ибтидо аз ҷониби дарвинизм ва сипас аз ҷониби назарияи омехтаи таҳаввул замина гузошта шуда буд.
Охири садаи -ибтидои садаи дар тафаккури иҷтимоӣ ҷараёни нави биологизаторӣ ё худ дарвинизми иҷтимоӣ зуҳур кард, ки мувофиқи он низом ва рушди ҷамъият ба воситаи амали табиати зинда маънидод мегардид; омили муайянкунандаи ҳаёти иҷтимоӣ мансубияти инсон ба олами табиӣ ва тафовути биологӣ асоси тафовутҳои иҷтимоӣ шинохта мешуд.
Ин ҳаракати ғоявӣ аз чандин назария иборат буда, бо моҳияти иҷтимоию сиёсӣ, ормонҳои ҷамъияти оянда ва аз рӯи интихоб ба ҳайси асосҳои назариявии ин ё он қобилияти табиии инсон ва қонунҳои таҳаввули он (ғариза, ирсият, мутобиқат бо тағйироти муҳит, мубориза барои ҳастӣ ва интихоби табиӣ) фарқ мекард.
Омили асосии рушди олами иҷтимоиро Т. Ҳобс «муборизаи ҳама бар зидди ҳама» ва Т. Р. Малтус маҳдудияти захираҳои табиию муборизаи иҷборӣ барои ҳастӣ медонистанд.
Нуфузи Ч. Дарвин ва биология ҳамчун улуми табиӣ, кашфиёти минбаъдаи он ва истилоҳоти биологӣ дар доираи дарвинизми иҷтимоӣ аз ҷониби ҷаҳонбиниҳо ва барномаҳои гуногун: консерваторҳою либералҳо, сотсиал-реформаторҳою сотсиалист-инқилобиён, тарғибгарони таҳаввулоти маънавӣ-прогрессивии инсоният ва нажодпарастон истифода мешуд.
Бахусус ба ғояҳои дарвинизми иҷтимоӣ назарияҳои нажодпарастӣ такя карда, нобаробарии фарҳангии нажодҳоро дар тафовутҳои биологӣ, шароитҳои ҷуғрофиёӣ ва иқлимии зисти онҳо меҷустанд; бартарии нажоди сафедпӯстони ғарбиро асоснок карда, ғаризаҳои забткоронаи он -ро собит сохтанӣ мешуданд.
Пас аз Ҷанги дуввуми ҷаҳонӣ ҷамъияти умумибашарӣ самти сиёсиеро, ки ба ғояҳои дарвинизми иҷтимоӣ такя мекард, ҳамчун ғояи зиддиинсонӣ маҳкум намуд.
Мутаассифона, идеологияи сиёсии дарвинизми иҷтимоӣ ҳанӯз ҳам дар шакли ташкилотҳои нажодпарастиву ифротгароӣ арзи ҳастӣ менамояд, ҳарчанд дар аксари кишварҳои ҷаҳон мақоми расмӣ надорад.
Аммо дарвинизми иҷтимоӣ дар доираи ҷамъиятшиносӣ, инсоншиносии фарҳангию иҷтимоӣ, равоншиносии иҷтимоӣ нақши мусбат бозида, барои таҳқиқи ҳамаҷонибаи низоъҳо мусоидат кардааст.
Аз нигоҳи Дарвин, интихоби табиӣ «таассуроти организмҳои бештар мутобиқгардида» мебошад, ки дар натиҷаи он, дар асоси тағйироти ирсии номуайян дар як қатор наслҳо таҳаввул сурат мегирад.
К. Линней усули зинагии мақулаҳои мунтазамро пешниҳод кард (наздик ба усули дарвинӣ — гуногунии нишонаҳо дар раванди таҳаввул) ва инсонро дар зумраи ширхӯрҳо ҷой дода, тасаввурот дар бораи ғайриодӣ будани инсонро ҳамчун падидаи табиат рад намуд.
Морфологияи идеалӣ усулҳои муқоисаи сохторҳои органикиро пешниҳод намуд, ки дар шакли такмилёфта ба ҳайати илмҳои барои дарвинизм муҳимтарин — анатомияи муқоисавӣ ва эмбриологияи муқоисавӣ ворид шуданд.
Мухолифони дарвинизм диққати асосиро ба масъалаҳои зерин равона карданд: Оё интихоби табиӣ, ки «нақши ғалбер»-ро бозида, мутобиқнашудагонро берун меандозад, нақши эҷодкунандаро бозида, ҷараёни рӯзафзуни таҳаввулро таъмин карда метавонад?
Чӣ гуна нишонаҳои созгори фардҳои зиндамонда метавонанд дар наслҳои худ боқӣ монда, ҳангоми омезиши ҳомилҳои ин нишонаҳо бо фардҳои ҳомили дигар нишонаҳо маҳв нагардад?
Дарвинизм омилҳои моддии таҳаввул ва омилҳои ҳаракатдиҳанда (интихоби табиӣ барои мавҷудоти зиндаи табиат ва интихоби сунъӣ барои ҳайвоноти хонагӣ ва зироат)-ро ҷудо менамояд.
Тафовути усулии дарвинизм аз назарияҳои таҳаввулӣ ва таносухии собиқ дар он аст, ки он яке аз омилҳои ҳаракатдиҳандаи таҳаввул — интихоби табииро ошкор намуда, ба ин васила ба тадқиқоти объективии механизмҳои сабабии таҳаввул асос гузошт.
Асосгузораш Чарлз Дарвин буда, шогирдону пайравонаш (А. Уоллес, Т. Ҳексли, Э. Ҳеккел, Ф. Мюллер, Н. А. Севертсов, И. И. Мечников, К. А. Темирязев ва дигарон) онро такмил додаанд.
Фаъолияти кориашро дар вазифаи муаллими кафедраи таърихи Ҳизби коммунисти Иттиҳоди Шӯравӣ ва иқтисоди сиёсӣ дар Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода оғоз мекунад .
Соли 1988 ба аспирантураи рӯзонаи кафедраи таърихи халқи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон дохил шуда, баъд аз хатми аспирантура ва дифои рисолаи номзадӣ соли 1990 ба кафедраи таърихи халқи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.
Аз 20 апрели соли 2015 то 5 феврали соли 2019 директори Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш-и Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон кор мекард.
Ҳоло, профессори кафедраи таърихи халқи тоҷики Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ва ба ҳайси профессори кафедраи таърихи умумӣ ва ватании Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон ба муҳассилин дарс медиҳад.
Масалан, ашъори ба васфи маъшуқ бахшидашударо «Миръот-ул-ҷамол», шеърҳои роҷеъ ба оина ва шонаро «Ороиши нигор», ашъори дар боби маю майхонаро «Майхона» ва қисми дигарро «Воҷиб-ул-ҳифз» ном ниҳодааст.
Пас аз чанд соли нашри мунтахаби соли 1933 ҳ куллиёти шоир аз рӯи нусхаи хаттие, ки худи шоир тасҳеҳ карда будааст, бо муқаддима ва шарҳи ҳол аз тарафи Амирии Фирӯзкӯҳӣ дар Теҳрон ба табъ расид.
Падараш Мирзо Абдураҳим, ки аз аҳли тиҷорат буд, аз тарафи ҳукмрони онрӯзаи Эрон Шоҳ Аббоси Кабир бо гурӯҳе аз ҳамкасбон ба Исфаҳон кӯчонида шуд: "Соиб аз хоки поки Табрез аст,
Мирзо Муҳаммадалии Соиб — яке аз симоҳои барҷастаи адабиёти асри буда, бо маҳсули гаронбаҳои адабӣ ва фикру андешаҳои баланди пешқадамонаи худ дар таърихи адабиёти ин аҳд ва давраҳои минбаъда мақоми шоиста дорад.
Устод Шаҳриёр дар соли 1907 дар Табрез ба дунё омад ва таҳсилоти ибтидоӣ ва мутавасситаро дар ин шаҳр ба поён бурд ва дар синни 15- солагӣ дар мадрасаи Дорулфунуни Теҳрон таҳсил намуд.
Вай ар соли 1925 ба мадрасаи олии туллоб ворид ва чанде баъд дар риштаи пизишкӣ машғули таҳсил мешавад, вале дар синни 23-солагӣ ба иллати моҷарои ошиқона ва ҷудоӣ аҳ маъшуқ тарки таҳсил менамояд.
Дар соли 1933 дар снни 25-солагӣ нахустин маҷмӯаи ашъораш бо муқаддимаи Маликушшуаро Баҳор, Сайид Нафисӣ ва Пажмони Бахтиёрӣ ба чоп мерасад, ки мавриди иқболу истиқболи беназири аҳли шеъру адаб қарор мегирад.
Дар соли 1942 бо Нимо Юшиҷ ошно мешавад ва то поёни умри Нимо Шаҳриёр бо ӯ иртиботи бисёр самимона ва дӯстонае дошт ва ин ду шоири буҳург дардҳо ва афкори муштараке доштанд ва Шаҳриёр ба пайравӣ аз Нимо ашъоре ҳамчун: "Эй вой, модарам", "Мумиё" ва "Паём ба Энштейн"-ро суруд, ки мӯҷиби тааҷҷуб ва шигифтии шеършиносону адибон қарор гирифт ва ҳамагон лаб ба таҳсину тамҷиди Шаҳриёр кушуданд.
Аз вақоеи муҳиму муассири зиндагии Шаҳриёр ширкат дар нахустин кунгураи нависандагони Эрон ба раёсати Маликушшуаро Баҳор ва баъдҳо интишори манзумаи "Ҳайдаробод" аст, ки чанде баъд ба кӯшиши профессор Аҳмади Оташ дар Туркия ба чоп расид.
Дар соли 1959 рӯзи 16 исфаснд ба номи "Рӯзи Шаҳриёр" аз тарафи вазорати фарҳанги он замон номгузорӣ мешавад ва бо ҳуҳури бузургону удабо ва шуаро аз вай таҷлил мегардад.
Саранҷом баъд аз халамоти бисёр шоиставу боиста ба шеъру адабу фарҳанги форсӣ ва озарӣ , баъд аз чор моҳи бистарӣ ва беморӣ дар синни 82-солагӣ дар бемористони "Имом Ҳумайнӣ " дар соли 1989 ба олами малакут парвоз кард.
Дар марвриди пойгоҳ ва ҷойгоҳи барҷастаи Шаҳриёр бояд гуфт, ки вай аз ҷавонӣ то поёни умр бо шоҳистарин ва барҷастатарини удабову фузало ва шуарои бузурги Эрон ошноиву Дӯстӣ ва муровадаи шеърию адабӣ дошт.
Аз ҷумла Маликушшуаро Баҳор, Сайид Нафисӣ, Парвини Эътисомӣ, Эраҷ Мирзо, Аллома Деҳхудо, Мирзода Ишқӣ, Доктор Хонларӣ, Нимо Юшиҷ, Ахавони Солис, Нодири Нодирпур, Симини Беҳбаҳонӣ ва Ҳушанг Ибтиҳоҷи Соя ва ғайра ҳамчунин бо Рустам Алиев - эроншиноси маъруфи шӯравӣ, Ғамзатов - шоири доғистонӣ, Сулаймон Рустам ва Муҳаммад Раҳим - аз шуарои Қафқоз, дӯстии бисёр наздике дошт.
Дар воқеъ Шаҳриёр шоири шӯру ҳол буд ва на қилу қол; девони ӯ нишонгари паҳноварии вусъати ҳиссу ҳоли шоиронаи ӯст, чи аз шайси мазомину муҳтавои густарда (ишқ, ирфон, зуҳд, дин, таълим, ахлоқ, сиёсат, иҷтимоъ, марсия, тавсиф, танз, ихвония ва ғайра) ва чи аз лиҳози корбурди анвои қолабҳои шеърӣ ; бо ин ҳама номи Шаҳриёр бо ғазалу ғазалсароӣ аҷину омехта шудааст.
Ӯ дар ғазал пайрави шеваи шоирони баландмартабаи форсӣ аз ҷумла; Саъдӣ, Саноӣ, Мавлавӣ ва ба вида Ҳофиз буд ва то он ҷо, ки метавон гуфт, бисёре аз ғазалиёти Шаҳриёр ба номи "Ҳофизонаҳои Шаҳриёр" ном гирифтааст ва дар ғазалиёти худ 160 мавриди истиқбол аз Ҳофизу 32 мавриди тазмини шеъри Ҳофизро кардааст.
Бо ин ҳама Шаҳриёр истиқлоли забониву сабкии худро комилан ҳифз кардааст ва ашъораш зи такрору тақлиду кӯҳнагароӣ аст ва мафоҳиму мазомини нав ва модерне дар ҷо-ҷои ғазалиёти ӯ ҳувайдост.
Дар арзишу аҳамияти ин шоири бузурги муосир ҳамин қадар бас, ки дар Ҷумҳурии Исломии Эрон ба поси хадамоти шоиста ва эътиборе, ки вай дар адабиёт дошта ва дорад, рӯзи 18 сентиябр — рӯзи шеъру адаби форсӣ ва бузургдошти устод Шаҳриёр таъйин шудааст.
Шаҳриёр Устод Сайид Муҳаммадҳусейн Беҳҷати Табрезӣ мутахаллис ба Шаҳриёр, дар ҳақиқат, бузургтарин ва машҳуртарин ғазалсарои давраи муосир аст, ки ғазалиёти нағзу пурмағзаш бар тораки ғазали муосири Эрон медурахшад ва ному ёд ва шеъри ӯ дар дилу ҷони дӯстдорони шеър ва адаб нишастааст.
Коршиносони риштаи этимулужӣ дар ирҷоъ ва решаёбии асли калимаи охунд бо ҳам ихтилофи назар дошта, баъзеҳо онро аз решаи хунд бархоста аз вожаи хондан донистаанд, забоншинос ва донишноманигори эронӣ Алиакбари Деҳхудо дар Луғатномаи худ эҳтимол додааст, ки он тахфифшуда аз вожаи оғо ва хундгор ба маънои Худовандгор бошад.
Вай калимаи хундро аслан ба маънои худованд гуфта, ки ба таври муқаддам ва ё муаххар дар исмҳо барои ифодаи эҳтиром ва бузургдошт ба кор меравад, чун Мирхунд, Хундмир ва Хундхотун .
Муҳаққиқ ва шарқшиноси турки бошқирӣ Туғон бошад, решаёбии форсии вожаро комилан рад намуда, онро тағйирёфта аз калимаи юнонии аркун ва ё аргун донистааст, ки пеш аз зуҳури ислом ба таври умумӣ барои руҳониёни настурии навоҳии гуногуни Осиё ба кор мерафтааст.
Вожаи охунд маъмулан аз замони ҳукмронии темуриён барои ифодаи намои динӣ ва мақоми иҷтимоии олимони баландпоя, пешвоён ва раҳбарони динии дорои маносиби иҷтимоӣ роиҷ гашта, баъдҳо корбурди васеътаре ба худ гирифт ва ба тамоми аҳли илм, таҳсилкардагони мадориси динӣ, устодон ва ҳатто муаллимони мактабҳои ибтидойӣ низ итлоқ мешуд.
Дар ибтидо танҳо дар сарзаминҳои Хуросон — Эрон, Афғонистон ва Осиёи Марказӣ аз он истифода мешуда, вале бо мурури замон корбурди он аз қаламрави адабу гуфтори тоҷикон ва порсигӯён фаротар рафта, дар байни ақвоми туркзабон аз Сибирия ва Урал то Озарбойҷон ва Туркия ва ҳамин тавр дар байни нависандагони ғарбӣ маъмул гаштааст.
Пас аз нуфузи фарҳангу таммаддуни Ғарб ба кишварҳои исломӣ ва рукуди фарогири миллатҳои мусалмон калимаи охунд тобиши манфӣ ба худ гирифт ва аз сӯйи баъзе ба истилоҳ равшанфикрон ва намояндагони ҳокимони вақт дар ин кишварҳо, бахусус дар замони ҳокимияти Паҳлавӣ дар Эрон, ба нишонаи ақибафтодагӣ, бесаводӣ, ифодаи иртиҷоӣ ва зидди навгароӣ будани намояндагони дин ба сурати тавҳиномезе ба онҳо итлоқ мешуд.
Ҳанӯз ҳам дар маҳофили мардумии он кишвар охунд ба ҳамон маънои манфӣ ва тавҳиномезаш корбурди васеъ дорад, вале дар маҳофили расмӣ ва илмӣ ҷои худро ба вожаи руҳонӣ, риҷоли дин ва амсоли онҳо супоридааст.
Вожаи охунд дар замони ҳукмронии сулолаҳои Темуриён, Сафавиён ва Қоҷориён дар Эрон ва даврони иморати хонигариҳои гуногуни пас аз темуриён дар Осиёи Марказӣ ва атрофи он ҳамчунон ба унвони рутбаи ифтихоромез барои нухбагони фикрӣ ва пешвоёни динӣ ба кор мерафт.
Ба таври мисол, вазир ва шоҳзодаи темурӣ Мир Алишери Навойӣ устодаш Мавлоно Фасеҳуддини Низомиро, ки дар улуми ақлӣ ва нақлӣ табаҳҳур ва ҳамзамон идораи мадрасаҳои диниро ба уҳда дошта, охунд хитоб мекард.
Дар кишваарҳои Осиёи Марказӣ ва перомуни он аз асри нуздаҳ ба баъд калимаи мулло ба ҷои он корбурди васеътаре пайдо карда ва он ҷуз дар байни баъзе машоихи суфия, навсоликон ва аз сӯйи баъзе аҳли илм ба нудрат истифода шудааст.
Муаллиф дар сароғози китоб бадин маънӣ ишорат карда: «Ба вақти мақоми Куҳистон дар хидмати ҳокими он буқъаи маҷлиси олӣ, Носируддин Абулфатҳ Абдурраҳим Абумансур – дар аснои зикре, ки мерафт аз китоби «ат-Таҳора», ки устоди фозил ва ҳакими комил Абуалӣ Аҳмад Мискавайҳи Розӣ дар таҳзиби ахлоқ сохтааст, бо муҳаррири ин авроқ фармуд, ки ин китоби нафисро ба табдили кисвати алфоз ва нақл аз забони тозӣ бо забони порсӣ таҷдиди зикре бояд кард, чи агар аҳли рӯзгор, ки бештар аз ҳиляи адаб холиянд, аз мутолааи ҷавоҳири маонии чунон таълифе ба зинати фазилате ҳолӣ шаванд, эҳёи хайре бувад ҳар чӣ тамомтар».
Ҳангоми зуком чунин тадбирҳои пешгирӣ ва табобатӣ гузаронида мешаванд: бештар нӯшидани чой ; мувофиқи тавсияи духтур истеъмол кардани доруҳои арақовар, антибиотикҳо ва ғайра.
Бо вуҷуди ин, мариз сарашро вазнин ҳис мекунад, қобилияти корӣ паст, бо бинӣ нафас гирифтан душвор мегардад; баъзан аз сабаби илтиҳоби пардаи чашм оби чашм меравад, ҳисси шомма суст мешавад.
Хусусан зукоми кӯдакони ширмак вазнин аст; азбаски вораҳои бинии онҳо хеле танг мебошанд, андак варамидани луобпардаи бинӣ ба ихтилоли нафас, хоб, лоғари -и кӯдак сабаб мегардад.
Зуком , ринит , илтиҳоби луобпардаи бинӣ — бемории алоҳида (аз сирояти микробҳои мухталиф ва ниҳоят хунук хӯрдан ба вуҷуд меояд) ва бештар аломати чанде дигар амрози сироятӣ мебошад.
Ба бовари ҳамсафонаш, дар он шароити низоми сахти коммунистӣ ин қадар сол пойдор мондани "Маориф ва маданият” ба ҳайси як минбари бедории миллӣ қабл аз ҳама ба шахси Бердиева бармегашт, ки аз аҳволи ҳокимони давр иттилоъи комил дошт ва ба ҳамин далел, касе аз мақомотдар ин 23 соли сардабирии ӯ ҷуръат накард, ин "лонаи дигарандешӣ”-ро комилан вайрон кунад.
Беш аз як даҳсола собиқаи кори ҳизбии ӯ дар Шӯрободу Кӯлоб гузашта, Бердиева дар ин ҷо то мақоми котиби дуввуми кумитаи шаҳрии ҳизби коммунист "сабзид” ва дар миёнаи солҳои панҷоҳ ба Душанбе, ба кумитаи марказии ҳизби коммунист гузашт.
Соли 1958, баъди хатми бахши журналистикаи мактаби олии КПСС дар Маскав, вақте маҷаллаи "Тоҷикистон”-и Абдусалом Деҳотиро барҳам доданд ва ба ҷояш маҷаллаи "Васияти Ленин” рӯи кор омад, раҳбариашро ба Бердиева доданд.
Дар соли 1960 ӯ ба симати сардабири "Маориф ва маданият” нишаст ва дар тӯли 23 соли баъдӣ аз ин нашрия рӯзномае сохт, ки бо зери 70 000 нусхаи нашр дар дили низоми ҳокими коммунист даҳшат андохта, сутунҳои ин низоми зоҳиран муҳкамро ларзонд.