polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Дар рафти кори иҷлосияи Шурои Олии ҶТ охири ноябр — декабри соли 1992 аз ноҳияҳои чануби ба Афгонистон тахминан 60 ҳазор нафар, асосан аз қавмҳои гармиву дарвозиву бадахшони гуреза шуданд.
29 июн дар Қургонтеппа ва 27 июли соли 1992 дар Хоруғ ду маротиба байни роҳбарони тарафҳои мукобил ва кумондонони саҳроии Кӯлоб ва мухолифин «шартномаи оташбас» ба имзо расида буд, Вале ин шартномаҳо аз ду ҷониби муқовимат риоя нагардида ҷанги шаҳрвандӣ давом мекард.
Музокирот ва машваратҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон бо Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик оид ба ҳалли ихтилофоти миёни тоҷикон ва расидан ба сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон :
27 июн тибқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид», ҳамчун Рӯзи ваҳдати миллӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба иди расмии давлатӣ табдил ёфтааст ва ҳар сол ҷашн гирифта мешавад.
Ҳудуди маъмурии он дар ҷануб то ба ноҳияи Лақай-Тоҷик , дар шарқ то ба ноҳияи Сталинобод ва дар ғарб то ба Ҷумҳурии Ӯзбекистон тӯл кашида буд, Дар арозии он 308 даҳа мааҷуд буда аҳолиаш зиада аз 61 ҳазор нафарро ташкил макард.
Дар моҳи августи соли 2006 тамоми қаламрави Самара Лука, мамнуъгоҳи Жигули, минтақаи сабз дар шаҳри Тольятти ва дигар минтақаҳои наздики он аз ҷониби ЮНЕСКО мамнӯъгоҳи биологӣ эълон карда шуд.
Наздик ба Тольятти (расман шаҳрҳо ба ҳам мепайвандад, дар амал, бо сарбанди Волга ва Нерӯгоҳҳои обӣ ҷудо мешаванд) робитаҳои мустаҳками иқтисодиву иҷтимоии шаҳрро муайян мекунанд.
Дин қатъи назар аз чигунагии маншаи он амре аст, ки ҷанбаи иҷтимоии он мусаллам аст ва агарчи фарзияи касоне, ки динро маншаи ҷамеи таҳаввулоти таърих ва мабдаи тамоми ҳаводиси олам мешумурдаанд, имрӯз лоақал комилан, мақбул ва мусаллам нест, лекин таъсир ва нуфузи авомили дин дар ҳаводиси таърих муҳаққақ аст.
Таҳқиқи дар бораи дин ва моҳияту аҳволи он мавзӯи илми адён ва милалу наҳл аст, ки имрӯз шуъб ва фунуни муҳим дорад, аз онҷмла аст илмуладёни татбиқӣ, аммо ин мавзӯъ аз ҷиҳати равоншиносӣ, ҷомеашиносӣ, мардумшиносӣ, бостоншиносӣ ва ахлоқ низ мавриди баҳси аҳли назар ҳаст ва аз ҷиҳати таърих, адёнро ба адёни мавҷуд ва адёни гузашта ва ҳамчунин адёни илоҳиву адёни ғайриилоҳӣ метавон тақсим кард.
Аҳкоми ин адён ба василаи паямбарон аз ҷониби Худо ба халқ иблоғ мешавад, асоси ин адён таслим аст ва дини ислом аз ҷумлаи адёни илоҳӣ ё осмонӣ ва ба амри Ҳақ аст.
Дар Қуръон аз миллати Иброҳим ба ҳаниф таъбир рафтааст, ки дини ҳаниф ва дини фитрат хонда шудааст ва гоҳе дин дар маҷмӯъ дин ва мазҳаб ба кор рафтааст.
Барои иттилои бештар аз ақволи луғатнависон ва муфассирон руҷӯъ ба тафсири «Кашшоф»-и Замахшарӣ ва «Байзовӣ» ва «Тибён»-и Тӯӣ ва низ руҷӯъ ба зайли ислом, масеҳият, яҳуд ва руҷӯъ ба «Доирату-л-маъорифи адён» шавад
Гарчи имрӯз назарияи сарчашмаи тамоми ҳаводиси таърих ва муҳаррики аввали ҳамаи рӯйдодҳо дар ҳаёти башар будани он комилан мақбул ва мусаллам нест, вале таъсир ва нуфуз омили дин дар ҳаводиси таърих муҳаққақ аст.
Баъзе соҳибназарони дорои гароиши моддӣ маншаи эътиқод ба динро ҳисси тардид ва заъфу нопойдории инсон дар баробари ҳаводиси табиат ва баъзе дигар ҳисси тарс аз маҷҳул ва надонистаҳо шумурдаанд, Солумун Ринак маншаи онро навъе васвоси виҷдонӣ, Шлойер Мохер ҳисси адами истиқлоли шахсият, Мюллер алоқа ба дарки умури донистанашаванда медонанд, Фон Шленк тасаввури ваҳдат байни инсон ва ҳастии мутлақро сарҷашмаи гароиш ва эътиқод ба дин хондааст.
Дар баъзе динҳои мавҷуд дар ҷаҳон, ба монанди дини Канфусиюс, фарзи вуҷуди Худо ҳатмӣ нест, дар баъзе фарзи вуҷуди Худоро зарур аст, вале дар баробари вай ба ширк ва ё ба ваҳдат, ҳулул ва пайвастагии вай бо махлуқ қоиланд, ба монанди кеши Монавӣ, баъзе дигар ба дугонапарастӣ ва ду сарчашма доштани олам ва қисме ҳам ба тавҳид ва ягонагии Худо муътақид ҳастанд.
Дар санскриту «Готҳо» ва дигар бахшҳои «Авасто» мукаррари калимаи «даъно» омада, дин дар «Готҳо» ба маъонии мухталиф — кеш, хасоиси рӯҳӣ, ташаххуси маънавӣ ва виҷдон ба кор рафтааст ва ба маънии ахир, дин яке аз қувои панҷгонаи ботини инсон аст.
Аммо дар арабӣ аз решаи дигар ва маъхуз аз забонҳои амӣ аст ва тозиён ин калимаро маъалвосита аз забони акадӣ гирифтаанд ва дар забони ахир калимоти дану ва дину ба маънии қонун ва ҳаққу доварӣ аст ва дону ба маънии ҳукм кардан ва дияи нав ба маънии қозӣ аст.
Тамоми маонии луғавие, ки забоншиносон барои вожаи дин зикр кардаанд, дар корбурдҳои қуръонӣ ба чанд маънои аслӣ ба тартиби зер бозмегарданд: а) доварӣ, ҳисоб ва ҷазо, б) тавҳид, ибодат ва тоат, в) ойин ва кеш, г) ислом.
Ин вожа дар оятҳои: «Ва чуз ба касе, ки аз дини шумо пайравӣ кунад, имон наёваред!» , «Ва ҳарки чуз ислом дине биҷӯяд, ҳаргиз аз вай пазируфта нашавад!».
Дин аз назари ҷомеашиносӣ аз маҷмуи эътиқодот ва ҷаҳонбиние иборат аст, ки равобити инсонро бо мабдаи ҳастӣ ва ба ғайри он муайян месозад ва аксаран шомили арзишҳои муқаддас, аҳкоми иҷтимоӣ, асосҳои рафторӣ, масоили ҳалолу ҳаром ва мафоҳиме чун зиндагӣ, марг, рӯҳ, дунёи пас аз марг, ғайб, биҳишту дӯзах, ва ғайра мегардад ва аз назари диншиносӣ он барномаи ҳидояти илоҳӣ, усули кулли ҷаҳонбинии тавҳидӣ ва ойини зиндагоние аст, ки аз сӯи Худо ба паёмбаронаш ваҳй гардида, маҷмӯаи низоми эътиқодӣ, барномаи худопарастӣ , меъёрҳои ахлоқӣ ва тарҳи амалиеро барои ҳидояти мардум ба сӯи ҳаққу ростӣ, адолати иҷтимоӣ ва хайру саодати дорайн дар заминаҳои номбурда дар бар мегирад.
Тавсияи тамоми динҳои тавҳидӣ як чиз: барпо доштани дин ва ҳадафи ҳамаи паёмбарон низ як чиз: дар масири камолоти инсонӣ қарор додани башарият ва ба сӯи Худо — сарчашмаи тамоми камолот ҳидоят намудани он аст: «Худо барои шумо ҳамон динеро ҷорӣ ва муқаррар намудааст, ки Нӯҳро ба он тавсия намуда буд ва он чизеро, ки ба ту ваҳй намудаем ва он чизе, ки Иброҳим, Мӯсо ва Исоро ба он тавсия додаем, ин аст, ки динро барпо доред ва дар он пароканда набошед!».
Тана ва шохсори дарахтони ҳақиқӣ, ки бисёре аз лучтухмҳо ва рустаниҳои дупаллагии гулдорро дар бар мегиранд, ҳамеша ё дар як мавсим аз ҳисоби фаъолияти камбий ғафс мешаванд; онҳо аз қисми фарохи марказӣ — чӯб , ки бо пӯсти дуввумин ва пӯстлох фаро гирифта шудааст, иборат мебошанд.
Рустаниҳои дарахтмонанд, ки танаи онҳо бешох буда, баргҳои калон-калон доранд , ба гурӯҳи дарахтҳо дохил намешаванд; қисми асосии танаи онҳо аз бофтаҳои паренхемӣ ва дастаҳои интиқолии пӯшида иборат аст.
Зиёда аз 75 % аҳолии кишвар дар Уполу зиндагӣ мекунанд, гарчанде ки ин ҷазира аз Савайи якуним маротиба камтар аст, ки дар онҷо 24 % самоагиҳо зиндагӣ мекунанд.
Дар Апиа беморхона, китобхона, расадгоҳ, кинотеатр, се меҳмонхона, якчанд муассисаҳои хурд, ва ҳамчунин намояндагиҳои ширкатҳои хориҷӣ, муассисаҳои давлатӣ ҷойгиранд.
Халқи Иттиҳоди Шӯравӣ дар ҳама самтҳои асосии амалиети ҷангӣ: Ленинград, Москва, Сталинград, Курск, Днепр ва ғайра бо курбонии зиёд муқобили душман истодагарӣ намуда, қушунҳои фашистиро маҳв месохт.
Дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ 27 миллион мардуми шӯравӣ ҳалок шудааст, зиёда аз 1700 шаҳрҳо вайрон карда шуданд, миллионҳо бе хонаву хоҷагидорӣ монданд.
Танҳо дар солҳои 1941-1943 дар ҷумҳурӣ фабрикаи дӯзандагию трикотажии Ленинобод, заводҳои равғанкашӣ дар ноҳияҳои Шаҳритӯс ва Фархор, фабрикаи ресандагӣ дар Конибодом, комбинати матоъҳои пахтагини пойтахт, комбинати «Огреупоругол» дар Зиддӣ сохта ба истифода дода шуд.
Кормандони илми ҷумҳурӣ низ фаъолияти илмии худро ба иҷрои вазифаҳои мудофиа, аз ҷумла ҷустуҷӯи манбаъҳои фоиданоки мавриди ниёзи саноати ҳарбии мамлакат, дарёфти роҳҳои баланд бардоштани ҳосилнокии зироатҳои кишоварзӣ, самаранокии чорводорӣ ва ғайра равона карда буданд.
Шоиру нависандагони тоҷик Ҳабиб Юсуфӣ, Ҳалим Карим, Лутфулло Бузургзода, Абдушукур Пирмуҳамадзода ҳам бо силоҳ ва ҳам бо қалам зидди душман мубориза бурдаанд.
Устод Садриддин Айнӣ бо мақолаҳои публитсистии худ нақшҳои зишти фашизмро ошкор сохта, дар мисоли қаҳрамонони халқи тоҷик эҳсоси ватандӯстӣ ва озодихоҳии мардумро бедор мекард.
Асарҳои баъдиҷангии Фотеҳ Ниёзӣ: «Одамони ҷовид», романи «Ҳар беша гумон мабар, ки холист», «Шӯриши Восеъ» саршори ғояҳои ватандӯстӣ буда, имрӯз ва дар оянда ҳам онҳо намунаи иборатомӯзи наслҳои Тоҷикистони соҳибистиқлол мебошанд.
Вобаста ба вазъияти ҳарбӣ - сиёсӣ ва талаботҳои ҷанг бо супориши Комиссариати Халқии Мудофиаи Иттиҳоди Шӯравӣ аз 27 ноябри соли 1941 дар қаламрави Тоҷикистон барои ташкили қисмҳо ва қӯшунҳои ҳарбии миллӣ иҷозат дода шуда буд.
Баталёни инжинерии дар аэродроми Ленинобод ташкилёфта низ, дар майдонҳои ҷангӣ корнамоиҳои зиёд нишон дода, то ба пойтахти Германияи фашистӣ шаҳри Берлин рафта расида буданд.
Ба шароитҳои ниҳоят вазнини корӣ нигоҳ накарда, меҳнаткашон тамоми қувваи худро ба он равона намуда буданд, ки қатор-қатор вагонҳои пурбор шабу рӯз аз Тоҷикистон ба сӯи фронт дар ҳаракат бошанд.
Либосҳои гарму пойафзоли чармин, ғаллаю озӯқаворӣ, маҳсулоти ширию гӯштӣ, меваю сабзавот, абрешим, металҳои рангаву нодир, маъдан, таҷҳизотҳои гуногуни таъйиноти ҳарбидошта ва дигар маводу ашёҳои зарурӣ барои таъминоти Армияи Советӣ фиристонда мешуданд.
Фиристодагони Тоҷикистон барои дифои Ватан ва шарафу номуси мардуми худ дар сангарҳо муборизаи шуҷоатнок ва корнамоиҳои бузург нишон дода, зиёда аз 92 ҳазор нафарашон дар майдонҳои набард ҳалок шуданд.
Ба нишони қадрдонии далерию қаҳрамонӣ 54 нафар ҳамватанони мо бо унвони олии ифтихории Ватан - Қаҳрамони Иттифоқи Шӯравӣ, 21 нафар бо ҳар се дараҷаи ордени «Шараф» ва зиёда аз 60 ҳазор нафар бо ордену медалҳо сарфароз шуданд.
Дар байни онҳо - Қаҳрамонони Иттифоқи Шӯравӣ Неъмат Қаробоев, Ҳодӣ Кенҷаев, Тӯйчӣ Эрҷигитов, Сафар Амиршоев, Ҳайдар Қосимов, Исмоил Ҳамзаалиев, Эргаш Шарипов ва чандин ҷанговарони тоҷикистониро номбар кардан мумкин аст, ки баҳри дифои Ватан дар муҳорибаҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ қаҳрамонӣ нишон додаанд.
Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ аз рӯи миқёсу андоза даҳшатноктарин ҷанг дар таърихи башарият буда, дар он беш аз 72 давлати хурду бузурги олам ширкат варзида, доманаи амалиётҳои ҳарбӣ ба ҳудуди 40 давлати ҷаҳон вусъат ёфтанд.
Дар натиҷаи ин ҷанг кишварҳои зиёде хароб гаштанд ва бештар аз 50 миллион нафар қурбон ва садҳо миллион нафар аҳолии мамлакатҳое, ки ба гирдоби ҷанг кашида шуда буданд, ба маҳрумияту азоби тоқатшикан гирифтор гаштанд.
Ҳазорон нафар ҷанговарон фиристодагони Тоҷикистон дар муҳорибаҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ ва озод кардани халқҳои Аврупо аз фашистон диловарона иштирок варзида, аз худ қаҳрамониҳои бемислу монанд нишон додаанд.
Муаллифи драмаҳои «Вахш» ; варианти дуюмаш «Водии бахт» , «Рустам ва Суҳроб» , «Шӯриши Восеъ» , «Пеш аз субҳ» , «Шарафи инсон» , «Суруди кӯҳсор», «Тӯфон» , «Ҳуррият» , «Мо аз Боми Ҷаҳон» , «Ҷомӣ ва Навоӣ» , «Сарбозони инқилоб» , «Фарёди ишқ» , «Ситораҳои умед» , «Шамъи маърифат» , «Мурғи саҳар» , «Рухшона» .
Бисёр асарҳои нависандагони рус ва ҷаҳон, аз ҷумла, пиесаи «Духтари бебисот»-и А.Островский, «Ҷавоне аз шаҳри мо»-и К.Симонов, «Платон Кречет»-и А.Корнейчук, «Арӯси оташ»-и Ҷ.
Ғанӣ Абдулло (11 марти 1912, гузари ӯфӣ Розиқи шаҳри Самарқанд — 28 январи 1984, Душанбе) — драматург, шоир, Ходими хизматнишондодаи санъати Тоҷикистон , дорандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ , узви Иттифоки нависандагони Тоҷикистон .
Шабнам дар солҳои 2008—2009 бо ибтикори ширкатҳои хориҷӣ панҷ консерт дар Аврупо , се консерт дар Канада ва 10 консерт дар Иёлоти Муттаҳидаи Амрико баргузор кардааст.
Шабнам бо бархе аз овозхонони тоҷик, аз ҷумла Ҷонибек Муродов, Садриддин Наҷмиддин, Баҳром Ғафурӣ, шодравон Суҳроб Сафарзод, Парвина Шукруллоева ва дигарон ҳамкорӣ мекунад.
Шабнам дар Эрон, Афғонистон ва Ӯзбакистон низ дӯстдорони бисёре дорад, аз он хотир, ки бархе аз сурудҳои маъруфи эрониву афғониро, аз ҷумла «Ёри сабзина», «То туро дидам», «Аз қудуми сафар» ва «Шишта бошам» бозхонӣ карда бо овозхонони тоҷики афғонистонӣ Ҷовид Шариф ва Наҷиб Навобӣ ва эронии амрикоӣ Лайло Фуруҳар, бо сарояндаи ӯзбек Юлдуз Усмонова сурудҳои дуовоза иҷро кардааст.
Соли 2007 Созмони Миллали Муттаҳид Шабнами Сурайёро Сафири ихтиёрии СММ аз ҷониби Тоҷикистон таъйин намуд, то ки барои рушди барномаи СММ доир ба мубориза зидди бемории норасоии масъунияти бадан БНМБ мусоидат намояд.
Шабнам соли 2004 бо суруди "Ман садқаи ту"дар саҳнаи мусиқии Тоҷикистон зуҳур кард, аммо замоне номдор шуд, ки яке аз сурудҳояш «Аз қудуми сафар» дар соли 2006 беҳтарин суруди Тоҷикистон шинохта шуд.
Падараш корманди ҳифзи ҳуқуқ, шодравон Хуршед Рабиев, модари Шабнам — Сурайё Қосимова ва хоҳараш Фарзонаи Хуршед — низ аз ҳунарпешаҳои шинохта дар Тоҷикистон ҳастанд.
Истифодаи ин стандарт ба имкон медиҳад, ки миқдори зиёди рамзҳоро аз хатҳои гуногун кодгузорӣ намоем: дар ҳуҷҷатҳои метавонанд иероглифи чинӣ , аломатҳои математикӣ,ҳарфҳои алифбои юнонӣ, лотинӣ ва кириллӣ якҷоя биёянд, дар ин ҳолат саҳифаи кодӣ бекор карда мешавад.
Абдуллоҳхони Балх , Самарқанд , Тошканд ,Фарғона , Бадахшон , Кӯлоб ,Хуросону Ҳироту Машҳад , Хоразмро зери итоати худ дароварда, идораи марказии давлатро мустаҳкам намуд.
Яке аз ин асарҳо «Наводирулвақоеъ» ном дорад ва дигаре рисолаест, ки муаллиф ба он ном нагузоштааст ва мазмуни он аз таҳлили таърихи салтанати амирони манғит ва воқеаҳои сиесии он давр иборат аст, ки мо онро шартан «Рисолаи таърихӣ» меномем Муаллиф ба таълифи «Наводирулвақоеъ» зиеда аз даҳ соли умрашро сарф намудааст.
Минбаъд аз Аҳмади Дониш ибрат гирифта маорифпарварони тоҷик ба монанди Сангхӯҷа Асирӣ, Мирзо Абдулазими Сомӣ, Шарифҷон Махдуми Садри Зиё, Дилшоди Барно, Шамсиддин Шоҳин, Ҳайрат, Савдо ва диг.
Ба ҷуз он ки дигар мансабҳои кӯчак, ки дар рустову деҳоти атрофи Аморат арзи вуҷуд мекарданд, ин шумориши сарсари танҳо даргоҳи Аморат аст, ки дар ҷуғрофиия он мо танҳо ба акнофи худи шаҳри Бухоро иқтифо кардем.
Бухорои Ғарбӣ — асосан сарзамини имрӯзаи Ӯзбекистон марказӣ ва ҷанубӣ ва қисми шарқии водии Зарафшон ва баъзе солҳо ноҳияи Шаҳристон, ноҳияи Истаравшани (Тоҷикистони Шимолиро дарбар мегирифт.
Пешвои қабилаи манғит Муҳаммад Раҳимбий, ки аввал бо кумаки Нодиршоҳи эронӣ волии Бухоро шуда буд, Абдулфайзхонро бо ду писараш ба қатл расонид ва бо ҳимояти табақаи ашроф ва рӯҳонӣ ба тахти хонии Бухоро нишаста, дар соли 1753 ба силсилаи Манғития асос гузошт.
Гардиши хун тавассути василаҳои рефлексӣ ва хилтӣ, ки узву бофтаҳоро бо миқдори зарурии оксиген таъмин намуда, фишори хунро дар ҳолати муқаррарӣ нигоҳ медоранд, идора карда мешавад.
Тонуси шараёнҳои хурдро маркази муҳаррики рагҳо, ки дар майнаи дарозрӯя воқеъ аст, фаъолияти маркази муҳаррики рагҳоро сигналҳое, ки аз бароретсепторҳо ва механоретсепторҳои рагҳо меоянд, идора мекунанд.
Даври калони гардиши хун аз меъдачаи чапи дил сар шуда, ба воситаи шоҳраг ба тамоми шараён ва мӯйраг ­ ҳои узву бофтаҳо тақсим мешавад; аз он ҷо хун ба тавассути вариду варидчаҳо ба даҳлези рости дил бармегардад.
Хун бофтаҳоро бо оксиген, об, сафеда, карбогидратҳо, чарбу, моддаҳои минералӣ, глюкоза, аминокислотаҳо ва витаминҳо таъмин мекунад, аз бофтаҳо гази карбонат ва дигар маводди зарарноки мубодиларо рафъ месозад.
Нақшаи гардиши хуни одам: 1 – мӯйрагҳои сар, қисми болои бадан ва андомҳои болоӣ ; 2 – бахши бозуӣ-сарӣ; 3 – шараёни шуш; 4 – варидҳои шуши чап; 5 – даҳлези чапи дил; 6 – меъдачаи чапи
Мавзолеҳои Абубакри Шиблӣ , Ҳоҷа Абдураҳмони Авф , ансамбли меъмории Ҳазрати Шоҳ , Сари Мазор , ва дигарҳо мебошанд ва ин танҳо як рӯйхати хурди офаридаҳои нодири беназири меъморӣ аст, ки ҳунармандон, кандакорон ва дигар устоҳои ҳунарпешаи шаҳри Истаравшан дар гузашта сохтаанд.
Бо доштани чашмаҳои ҳаётбахши худ ва гиёҳҳои шифобахши кӯҳҳояш Истаравшан аз замонҳои қадим ҳамчун мамлакати табобатгоҳи табии дар Осиёи Миёна шинохта шудааст.
Дуредгарон ва сангтарошон, мӯзадӯзон, қолиндӯзон, оҳангарон, танӯрсозону кордсозон ин ҳунарҳое мебошанд, ки аз қадимуаён аҳолии Истаравшан шуҳрат ёфтаанд.
Ба ин Қалъаи Муғ, Калъи Баланд, Қалъаи Метар, Қалъачаи Гули Зард, Қалъачаи Бакавул, Калъачаи Араб ба қадимшаҳр будани Истаравшан шоҳид шуда метавонанд.
Саноат яке аз соҳаҳои афзалиятнок дар ноҳия мебошад, ки дар солҳои 1898 оғоз намуда соҳибкорони рус дар Истаравшан ширкатҳои гуногуни истеҳсоли таъсис дода шудаанд.
Бар асоси Қонуни тақсимоти кишварӣ ноҳияи Истаравшан аз маркази шаҳр , 10 ҷамоат (ҷамоати Гули Сурх, Чорбоғ, Қалъаи Баланд, Қалъачаи Калон, Ниҷони, Нафароҷ, Зарҳалол, Пошкент, Ҷавкандак ва Фрунзе) ва 68 деҳот иборат аст.
Дар фазои субтропикӣ, хушк, ҷойгир буда, ҳарорати баланди тобистон +40 ва ҳарорати пастарин дар зимистон -25С – ро ташкил мекунад, бориши миёнаи сол 172 мм – ро ташкил медиҳад.
Мавлоно Абдураҳмони Мушфиқӣ, ки бо номи Мулло Мушфиқӣ низ дар байни мардум машҳур аст, аз шоирони бузурги халқи тоҷик буда, махсусан дар инкишофу такомули ғазал, ҳаҷву мутоиба ва ҳазл мақоми хосе дорад.
Баъдан дар мадрасаҳо таҳсили илм карда, дар баробари сарфу наҳви арабӣ ва фиқҳ илмҳои таъриху фалсафа, ҳайату ҳикмат ва ҳисобу рамалро низ фаро мегирад ва мадрасаро бомуваффақият хатм карда, боз адабиёту мусиқиро меомӯзад.
Дар мадраса Мушфиқӣ бо лавандони Бухоро, ки гурӯҳи ҷавонони олуфтаи маишатпараст буданд, ошно шуда, як қисми вақти холигии худро дар суҳбату анҷуманҳои ин гурӯҳ мегузаронад.
Ҳангоми таҳсил дар мадраса Мушфиқӣ ба машқи шеъргӯӣ машғул шуда, дере нагузашта чун шоири ҷавони ҳаҷвнавис шуҳрат меёбад ва соли 965 ҳиҷрӣ маснавии "Гулзори Ирам"-ро навишт, ки аз 1140 байт иборат буда, ба 24 боб тақсим мешуд ва оҳанги сӯфиёна дошт.
Дар Самарқанд Мушфиқӣ ба дарбори ҳокими ин вилоят Султон Саид китобдор шуда хидмат мекунад ва бар замми чанд қасида ӯ девони якуми ғазалиёти худро, ки соли 973 ҳиҷрӣ эҷод кардааст ва он 2020 байтро доро буд, ба Султон Саид мебахшад.
Дар натиҷаи мутамарказонида шудани ммлакат вазъи иқтисодии кишвар нисбатан беҳтар шуда, илму маданият, мусиқиву рассомӣ, ҳунарҳои косибӣ, зироаткорӣ то андозае беҳтар шуда, савдои Осиёи Миёна бо дигар кишварҳо инкишоф меёбад.
Абдураҳмон Мушфиқӣ соли 985 ҳиҷрӣ девони дуюми ғазалиёти худро тартиб медиҳад ва дар худи ҳамин сол аз Самарқанд ба Ҳинд ҳиҷрат карда, ба подшоҳи Ҳинд Акбар вомехӯрад.
Аммо ғаму дарди ғурбатро бардошта натавониста, баъди як сол ба Бухоро бармегардад ва ба дарбори Абдуллохони Шайбонӣ роҳ ёфта, мансаби маликушшуароро соҳиб мешавад ва то охири умр дар ҳамин вазифа мемонад.
Мушфиқӣ аз худ мероси адабии бойи гаронбаҳое гузоштааст, ки аз "Девони мутойибот" ду "Девони ғазалиёт", "Девони қасоид", достони "Гулзори Ирам" ва маснавиҳои "Соқинома" ва "Ҷаҳоннамо" иборат аст ва бисёриҳо мухаммаси тӯлонии "Саду як банд"-ро ҳам ба ӯ нисбат медиҳанд.
Олами ҳайвонотро юрмон, харгӯш, рӯбоҳ, гург, хуки ваҳшӣ, ҷайра, хирси мала, оҳу, бузҳои ёбоӣ; паррандаҳо: кабк, мурғи ҳилол, мастка, зоғ, уқоб, бургут, мусича, гунҷишк, фароштурук, акка, кабӯтари ёбоӣ, бедона, булбул; Моҳиҳо: ширмоҳӣ, гулмоҳӣ, пешонағафс-хазандаҳоро мор, калтакалос, сусмор, каждум, калпеса намояндагӣ мекунанд.
Ҷамоати деҳоти Муҷун дар қисми ҷануби шарқии ноҳияи Деваштич вилояти Суғд ҷойгирбуда, масофа аз маркази ноҳия 12 аз маркази вилоят 90 ва аз маркази Ҷумҳурии Тоҷикистон 260 км-ро ташкил медиҳад.
Ҷамоати деҳоти Муҷун аз 10 деҳа иборат аст: Муҷун, Истиқлол, Ҳазорчашма, Зароб, Нуробод, Меҳробод, Ҳавутак, Анбарин, Гулшан ва Панҷбоғ.
Ҷамоат дар ҷанубу шарқи ноҳияи Деваштич аз шимол бо ҷамоати деҳоти Ғазантарак, аз ҷануб бо ҷамоатҳои Расровут, Ваҳдат ва Калининобод, аз тарафи ғарб — бо ноҳияи Истаравшан , аз тарафи шарқ бо вилояти Бодканди Ҷумҳурии Қирғизистон ҳаммарз мебошад.
Иди Қурбонро ба сабаби ҳодисаи таърихии қурбонӣ шудани Исмоил дар он айём ва ба хотири қурбоние, ки ҳоҷиён ҳама сола дар он рӯз дар Мино ва мардуми мусалмони тавонгар дар манзилҳояшон барои итъоми дармондагон ва икроми мардуми идгузор анҷом медиҳанд, ба ин ном номидаанд ва он ҳамон иди Азҳо дар забони араб бошад.
Иди Қурбон маъмулан се рӯз – рӯзи даҳуми зулҳиҷҷа ва ду рӯзи пас аз он аст, ки ба онҳо айёми наҳр – забҳ ва қурбонӣ гӯянд, вале бар асоси таълимоти ислом дар бораи ҳаҷ, айёми иди Қурбон рӯзи пеш аз наҳр, ки рӯзи арафа аст ва рӯзи 13-уми он моҳро низ дар бар мегирад ва дар умум панҷ рӯзро ташкил медиҳад ва ба онҳо рӯзҳои иду арафа ва айёми ташриқ гуфта мешавад.
Бар ин асос, ҳодисаи сукунати ниме аз хо­­надони Иброҳим – Ҳоҷар ва Исмоил дар сарзамини Макка ва ҳодисаи забҳ – қурбонӣ кардани вай каме баъдтар аз солҳои 1800 қ.
Ва ҳамин ки Иброҳим корд бар гардани Исмоил ниҳод, аз осмон нидо расид, ки: «Эй Иброҳим, ту хоби худро ба амал баровардӣ!» ва гӯсфандеро барои қурбонӣ ба ҷои Исмоил ба назди вай фиристод ва фармуд: «Мо некӯкоронро ҳамин тавр подош медиҳем. Ин набуд, магар озмоиши ошкоре … ва ёди ӯро дар пасиниён зинда доштем».
Дар нусус ва ривоёти шаръӣ дар бораи ин ки оё ҳодисаи забҳи Исмоил дар он дергоҳи таърих дар рӯзҳои иди Қурбон ва айёми баргузории маносики ҳаҷ ба вуқӯъ пайваста ё дар замони дигаре аз авқоти сол, чизе бо сароҳат наёмадааст, гарчи аз ишороти зимнӣ дар омӯзаҳои шаръ мувофақати замонии вуқӯи ҳодисаи забҳи Исмоил ба рӯзҳои иди Қурбон бармеояд.
Мусалмонони ҳаҷгузор рӯзи иди Қурбон ба ёди ин рӯйдоди азими таърихӣ ва эҳёи хотираи хонадони Иброҳим дар сарзамини Мино, ки забҳгоҳ дар он воқеъ шудааст, чорвоеро забҳ менамоянд ва гӯшти онро ба одамони камбағал ва камбизоат тақсим мекунанд.
Ба таври умум ҳар мусулмоне, ки имконияти молӣ дорад, дар ин рӯз дар хонааш ва аз ҷониби тамоми аҳли хонаводааш чорвое забҳ менамояд ва хотираи қурбонии Иброҳим ва Исмоил -ро дар худ зинда месозад.
Тирамоҳи 1905 дар Ганҷа байни арманиҳо ва озарбойҷониҳо задухӯрди хунин ба амал омад, ки дар натиҷаи он аҳолии шаҳр ду тақсим шуд: мусулмонҳо дар соҳили чап ва арманиҳо дар соҳили рости дарёи Ганҷа ҷой гирифтанд.
Дар Ганҷа Академияи давлатии кишоварзии Озарбойҷон, Донишгоҳи давлатии Ганҷа, Донишгоҳи давлатии технологии Озарбойҷон, шуъбаи Институти муаллимони Озарбойҷон фаъолият доранд.
Техникумҳои саноати сабук, политехникӣ, сохтмон, кишоварзӣ, омӯзишгоҳҳои тиббӣ, педагогӣ, мусиқӣ, осорхонаи кишваршиносӣ, театри драма, маркази телевизион дорад.
Амур дар болообаш аз водии тангу чуқур бо суръат ҷорӣ гашта, баъди ҳамроҳ шудани Зея аввал ҳамвории Зея-Бурея, пас қ-кӯҳи Хингани Хурдро бурида мегузарад ва ба пастии Амури Миёна мебарояд.
Дар ин шохобҳо аз соли 2005 корҳои соҳилмустаҳкамкунӣ ба роҳ монда шудааст, то хатари зери об мондани иншооти гидротехникӣ, маҳалҳои аҳолинишини соҳили чапи Амур бартараф карда шавад.
Фаъолияти истеҳсолӣ дар соҳили муқобил ба солимии экологии Амур таъсир расонда, дар таркиби об нефт, фенол, нитрат ва дигар унсурҳои микробиологӣ аз меъёри ҷоиз зиёд шуда истодааст.
Дар 9 бинои таълимии донишгоҳ 7 факулта, 24 кафедра, 144 синфхона, 19 озмоишгоҳи таълимӣ, 2 озмоишгоҳи таълимӣ-таҳқиқотӣ, коллеҷи омӯзгорӣ, гимназия ҷойгир шудаанд.
Шевченко (айни ҳол Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ) таъсис гардида, соли 1991 тибқи Қарори Девони Вазирони Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 11 марти соли 1991 ва фармони Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 13 марти соли 1991 шӯъба ба Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Қӯрғонтеппа табдил ёфт.
Мақоми донишгоҳ мактаби олии омӯзгорӣ буда, дорои иҷозатномаҳои давлатии Вазорати маорифи Тоҷикистон оид ба ҳуқуқи пешбурди фаъолияти таълимӣ дар соҳаи таҳсилоти олии касбӣ ва Шаҳодатнома дар бораи аккредитатсияи давлатӣ мебошад.
Дар тибби халқӣ меваи тару тоза, мураббо, нӯшоба, шарбат ва ҷеми аз лиму таҳияшуда барои табобати бемориҳои меъда , ҷигар , роҳҳои талха , гурда , дарди буғуму мушак ва ба сифати воситаи хунбанд , табшикан, зиддиилтиҳобӣ, рӯҳафзо (ҳангоми бемориҳои сироятӣ — ангина, илтиҳоби шуш, сил, домана, зардпарвин ва ғайра) истифода мешавад.
Бино ба маълумоти ӯ лиму ҳангоми бемориҳои ҷигар ва меъда , табларза, бемориҳои сироятӣ, уфунат, зиқи нафас, дарди гулу , дилзанӣ, рафъи хумор ва чун позаҳр, бахусус ҳангоми газидани ҳашарот муфид аст.
Вале ашхоси гирифтори гастрити гиператсидӣ, захми меъда ва рӯдаи дувоздаҳангушта бояд эҳтиёткор бошанд, зеро он шираи меъдаро зиёд карда, боиси зардаҷӯш, дарди сахт ва қай мешавад.
Борони сим-сими сард — бориши моеъ ба намуди қатраҳои ниҳоят хурди дар ҳаво муаллақ, ки дар ҳарорати манфии ҳаво афтида, дар сатҳи ашё яхчаро ба вуҷуд меоранд.
Ба Замин инчунин боронҳои кислотавӣ ва шиҳобӣ низ борида, баъзан боронҳои аҷоиб ба амал меоянд, ки дар вақти боридани онҳо аз осмон ҳар гуна ашё, ғалладона, меваву сабзавот, ҳашарот, моҳӣ ва хазандаҳо ва ғ.
27 июн - баъди 8 даври гуфушуниди миёни Ҳукумати ҷумҳурӣ ва Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик , дар шаҳри Москва, аз ҷониби Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва сарвари мухолифини тоҷик Сайид Абдуллоҳи Нурӣ «Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон» имзо гардид.
Андиҷон яке аз марказҳои бузурги нақлиётии водии Фарғона ба ҳисоб рафта, дар мобайни панҷ вилоят қарор дорад; ду истгоҳи роҳи оҳан, аэропорт, инчунин автовокзали бузург дорад, ки аз он ба зиёда аз 200 хатсайр нақлиёт ҳамарӯза дар ҳаракат аст .