polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
«Наводирулвақоеъ»-и Аҳмади Дониш, «Савонеҳулмасолик фӣ фаросихулмамолик»-и Возеҳ, «Бадоеъуссаноеъ»-и Шоҳин ва ашъори гуногуннавъи Савдову Ҳайрат ҷомеаро ба роҳи нави муносибатҳои иҷтимоӣ ҳидоят менамуданд.
Дар бедории фикрӣ ва вусъати ҷаҳонбинии ҷомеаи тоҷикон инчунин асарҳои маорифпарварони Эрону Афғонистон, аз ҷумла «Саёҳатномаи Иброҳимбек»-и Зайнулобидини Мароғаӣ ва «Саёҳат дар се қитъаи рйи замин дар 29 рз»-и Маҳмуди Тарзӣ , ки маҳсули сафар ба мамлакатҳои тараққикардаи ҷаҳон мебошанд, саҳми муносиб гузоштанд.
Дар муддати зиёда аз як қарн адабиёти тоҷик боз ба тағйироти марҳалавӣ дучор гардидааст ва ин дигаргуниҳо баҳаёти сиёсӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва адабии мардуми тоҷик зиёда иртибот дорад.
Марҳалабандии адабиёти давраи нав имконият медиҳад, ки хонанда ба ҳаёти фарҳангӣ ва ҷараёни адабии давраи муайян амиқтар таваҷҷҳ зоҳир намуда, дар айни ҳол муносибати адабиёти бадеиро ба гардишҳои муҳими сиёсиву иҷтимоии ҷомеа равшан дарк намояд.
Ҳамчунин, марҳалабандии адабиёти давраи нав барои амиқтар аз худ кардани мавзъҳои обзорӣ ва монографӣ, сабабҳо ва роҳҳои таҳаввули адабиёт, тағйироти мундариҷавию услубиии осори адибон ва масъалаҳои робитаи адабӣ имконият фароҳам меоварад.
Дар ин давра забони назму наср сода шуда, аксари шоирон аз душворписандиҳои бедилона даст кашиданд, унсурҳои сабки бедилӣ, таъбироти ишқиву ирфонӣ барои ифодаи мазмуни иҷтимоӣ хидмат мекардагӣ шуданд.
Мафҳуми адабиёти давраи нав ба адабиёти садаи ХХ ва минбаъда тааллуқ дорад, ки он қисми таркибӣ ва ҷудонашавандаи таърихи адабиёти зиёда аз сеҳазорсолаи форсу тоҷик мебошад.
Дар рустанӣ бештар алкалоидҳои сохташон бо ҳам наздик мавҷуданд, бинобар ин, моддаҳоеро, ки сохташон муқаррар нашудааст, аз рӯи гурӯҳи рустанӣ тасниф мекунанд, масалан, алкалоидҳои чатргули заҳрнок, алкалоидҳои авранҷ, алкалоидҳои афюн ва ғайра Дар як рустанӣ, одатан, чанд Алкалоидҳои сохторашон монанд вомехӯранд.
Масалан, стрихнин ва кофеин системаи марказии асабро меангезад, морфин ва скополамин онро ором месозад; хинин ангезандаи вараҷаро маҳв мекунад; апоморфин хосияти қайоварӣ дорад; теобромин таъсири пешобронӣ зоҳир менамояд.
Маҳалла дар соҳили баҳри хурди даврашакл - Сидней Ков , дар мобайни соҳили дарози бандари Сидней-Харбор - шохаи ҷанубии Порт Ҷексон Бэй , ки бо гулугоҳи танг аз баҳри Тасман ҷудо шудааст воқеъ аст.
Сидней макони баргузории як қатор чорабиниҳои байналмилалии сиёсӣ ва варзишӣ ба монанди Бозиҳои Империяи Бритониё соли 1938, Бозиҳои Олимпии 2000 ва Ҷоми Ҷаҳонии Регби 2003 буд.
Сидней яке аз шаҳрҳои бисёр фарҳангӣ ва сермиллат дар ҷаҳон аст, ва ин шаҳр ҷои асосии истиқомати муҳоҷироне мебошад, ки барои истиқомати доимӣ ба Австралия меоянд.
Мувофиқи як тадқиқоти Мерсер, Сидней аз ҷиҳати арзиши зиндагӣ дар Австралия дар ҷои аввал ва дар ҷаҳон дар ҷойи 66-ум аз рӯи ин нишондиҳанда воқе аст
Барои пешгирии ин ҳодиса ҳамаи муҳаррикҳои турбовинтии муосир системаи автоматӣ ва дастии флюгиронӣ доранд, ки дар мавриди аз кор мондани муҳаррик ҳангоми парвоз винти ҳавоиро ба самти сели ҳаво мутобиқ мекунанд.
Баъдан ҳикояҳои «Ҳошим» , «Сепоячӣ», «Борони сафед» , «Ҳарифон», «Дар замини лалмӣ», «Дар соҳилҳои Байдамол» ва ниҳоят қиссаи «Рӯ ба рӯ» ба табъ расиданд.
Муаллиф аз ишқи ду дилдода — Ҷамила ва Дониёр ба чунон як тариқи хоси бадеӣ ҳикоят мекунад, ки на фақат дар адабиёти шӯравии қирғиз собиқа надошт балки дар адабиёти умумииттифоқи шӯравӣ низ сухани нав буд.
Дар асарҳои баъдинаи Айтматов — «Сарвқади рӯймолсурхаки ман» , «Чашми уштур», «Муаллими нахустин» , «Роҳи Каҳкашон» ва «Турнаҳои бармаҳал» ҷанбаи романтикӣ қувват гирифт.
Қаҳрамонҳои ин асарҳо наврасон ва ҷавонмардонеанд, ки бо тақозои рӯзгор ба пешгоҳи зиндагӣ баромада, ба набарди нобаробари иҷтимоӣ мепардозанд ва оқибат пирӯз мешаванд.
Гурӯҳи дигар асарҳои Айтматов — повесту романҳои «Падруд, ҷонваракам» , «Саги алое, ки лаб-лаби баҳр метозад» , «Дуроҳаи Бӯронӣ» , «Қиёмат» , «Вақте ки кӯҳҳо сукут мекунанд» ва ғайра таҷассумгари таҳаввули эҷодиест, ки нависанда аз охири солҳои 60 садаи сар карда, аз сар гузаронидааст.
Моҳияти ин таҳаввул, ки дар эҷодиёти Айтматов аз повести «Сафинаи сафед» сар шуда дар романи фалсафию иҷтимоии «Дуроҳаи Буронӣ» ба авҷи худ расидааст, суст шудани ҷанбаи романтикию дидактикӣ ва қувват гирифтани ҷанбаи реалистӣ дар эҷодиёти ӯ мебошад.
Айтматов ба гирифтани 46 мукофоти баландтарину олии СССР, Қирғизистон, Қазоқистон, Ӯзбекистон, Мукофоти ленинӣ , Мукофоти давлатии СССР , Мукофоти давлатии Қирғизистон , мукофоти «Лотос» , Мукофоти ба номи Ҷавоҳирлол Неҳру, ҷоизаҳои баъзе кишварҳои Европа, ШМА ва ғайра мушарраф гардидааст.
Сарчашмаҳои эҷодиёти Айтматов фолклори халқҳои туркизабон , адабиёти классикии рус, адабиёти собиқ шӯравӣ, адабиёти ҷаҳон , адабиёти Шарқ, аз ҷумла адабиёти форс-тоҷик мебошанд.
Чинги́з Тореку́лович Айтма́тов (; 12 декабри 1928, Шакар, кантони Талас, ҶАШС Қирғизистон — 10 июни 2008, Нюрнберг, Германия) — нависандаи қирғиз; ходими ҷамъиятӣ, сафир, Нависандаи халқии Қирғизистон , академики АИ Ҷумҳурии Қирғизистон , Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ .
Дар мавзуи “Лексикаи лаҳҷаи Тагнов» рисолаи номзадӣ ва зери унвони “Хусусиятҳои луғавию семантикӣ ва сохтории воҳидҳои фразеологӣ дар лаҳҷаҳои ҷанубии забони тоҷикӣ « рисолаи докторӣ дифоъ намудааст.
Ҳокимияти иҷроия тобеи Шӯрои вазирон буда, онро сарвазир, ки ҳамчун пешвои ҳизби дар интихоботи парламентӣ ғолибгардида аз тарафи генерал-губернатор таъйин мегардад, сарварӣ мекунад.
Аҳолии ҷазираҳои Багам асосан бағамиҳоянд — аз авлоди ғуломони зангӣ; 10 % — инглисҳои маскуншуда ва боқимонда аз Осиё ва мамлакатҳои испанизабони Амрикои Лотинӣ.
Василий Верешагин дар ибтидои соли 1869 бо мадади генерал-губернатор К. П. Кауфман дар Ленинград «На­моиш­гоҳи туркистонӣ»-ро ташкил намуда, мусаввараҳои дар Тошканд, Самарқанд ва Бухоро кашидаашро ба намоиш гузошт ва баъди анҷоми намоиш боз ба Туркистон омад.
Шоҳиди воқеӣ будан дар дигар муҳорибаҳои Туркистон барои офаридани мусаввараҳое чун «Бигзор, дароянд», «Даромаданд», «Муҳосира карданд», «Таъқиб мекунанд», «Ғофилгир мекунанд», ки солҳои 1871—1874 дар Мюн­­хен офарида шуда буданд, боис шуд ва ин мусав­ва­раҳо дар Аврупову Русия ба муваффақиятҳои фавқуло­да фаровоне ноил гаштанд.
2 майи 1868 баъди аз ҷониби русҳо тасарруф шудани Самарқанд Василий Верешагин ба ин ҷо омада, муҳорибаҳои даҳшатангези рус ва мардуми башӯромадаи маҳалро бо чашми сари худ мушоҳида намуд.
Ӯ дар бораи муҳо­ри­баҳои артиши рус дар Туркистон, урфу одат ва манзара­ҳои табиати ин кишвар му­саввараҳои ҷолиби бисёре кашидааст, ки бо номи «Силсилаи туркистонӣ» машҳуранд.
Мусав­вара­ҳои «Бангиҳо» , «Кӯчаи асосии Самар­қанд» , «Даҳшати ҷанг» , «Бигзор, дароянд», «Дар зери девори қалъа», «Тантанаи ғалаба» , «Дарвозаи Темур» , «Савдои ғулом­бача», «Зиндони Самар­қанд» ва ғайра аз ҳамин силсила мебошанд.
Дар синни нуҳ солагӣ дар корпуси кадетии александрӣ ва баҳрӣ таълим гирифта, курси фелдфебелии ро­таи гар­демаринро хатм кард, вале аз сабаби шавқу рағбати беандоза нисбат ба мусав­вирӣ доштанаш ва таҳаммул накардани малло­ҳӣ соли 1860 истеъфо дод.
Азбаски шеър, тасаввуф ва ирфон дар бисёр маврид ҷиҳатҳои муштарак доранд ва дар ҳар ду ҳам эҳсос ва завқ мавҷуд аст, барои суфиён беҳтарин василаи баёни таҷрибаҳои рӯҳонӣ ва ҳолоту авотиф шеър буд.
Абунасри Сарроҷи Тусӣ дар китоби «ал-Ламаъ фи-т-тасаввуф» номи 20 нафар суфӣ, аз қабили Яҳё Маози Розӣ, Иброҳими Хаввос, Ҷунайди Бағдодӣ, Абубакри Шиблӣ ва дигаронро зикр карда, 197 байт шеър аз онҳо иқтибос овардааст, ки ба забони арабӣ навишта шудаанд.
Дар сарчашмаҳои адабию ирфонӣ, аз ҷумла «Асрор-ут-тавҳид»-и Муҳаммад ибни Мунаввар, «Тамҳидот» ва «Номаҳо»-и Айнулқуззоти Ҳамадонӣ порчаҳои алоҳидаи шеърӣ дар қолаби рубоӣ ва ғазал аз Абулқосим Бишри Ёсин, Юсуфи Омирӣ, Абузари Бузҷонӣ, Абуалии Даққоқ, Воизи Сарахсӣ оварда шудаанд, ки дар садаи зистаанд.
Абусаиди Абулхайр дар маҳфилҳову маҷлисҳои худ дар баробари ашъораш аз шеърҳои шоирони гузашта ва ҳамзамони худ, аз ҷумла абёти муршидаш Абул­қосим Бишри Ёсин истифода мекардааст.
Бино ба таъкиди Муҳаммад ибни Мунаввар (набераи Шайх ва муаллифи китоби «Асрор-ут-тавҳид фӣ мақомоти Шайх Абусаид») худи Шайх мункири ҳирфаи шоирии худ будааст ва тибқи ривояти ин сарчашма ашъори Абусаид аз як рубоӣ ва як фард байт иборат аст.
Ба ин ориф як миқдор шеър нисбат дода шудааст, ки асосан дар қолаби рубоӣ суруда шудаанд ва донишманди эронӣ Саид Нафисӣ маҷмӯаи ашъореро бо номи «Суханони манзуми Абусаиди Абулхайр» ба чоп расондааст.
Баёни ҳақоиқи ирфон ва сӯзу гудози ишқи ҳақиқӣ дар осори мансур ва ашъори ӯ нишондиҳандаи дониши амиқ ва таҷрибаи бойи ӯ дар шеъру ирфон аст.
Дар девони шоир бо ғазалҳое вомехӯрем, ки бисёр содаву равон ва дар марҳалаи ибтидоии шеъри суфия қарор доранд ва ба услуби шуарои суфии давр Абдуллоҳи Ансорӣ, Бишри Ёсин, Абусаиди Абулхайр ва ҳатто Абузари Бузҷонӣ наздиканд.
Дар садаи , дар баробари назм, насри тасаввуфӣ низ хеле ривоҷ ёфт ва дар радифи таълифоти назарии суфиёна осори адабии зиёде навишта шуд («Табақот-ус-суфия», «Манозил-ус-соирин», рисолаҳои «Канз-ус-соликин», «Қаландарнома», «Муҳаббатнома», «Дилу ҷон», «Воридот», «Ҳафт ҳисор», «Мақулот», «Илоҳинома»-и Абдул­лоҳи Ансорӣ; «Савонеҳ-ул-ушшоқ», «Лубоб-ул-эҳё», «Китоб-уз-захират фӣ илм-ал-басират», «Баҳр-ул-ҳақиқат»-и Шайх Абулфатҳ ибни Аҳмад, «Яздоншинохт», «Рисолаи ҷамолӣ», «Тамҳидот» ва «Номаҳо»-и Айнулқуззоти Ҳамадонӣ, «Одоб-ус-суфия», «Рисолат-ут-тайр» ва «Кимиёи саодат»-и Абуҳомид Муҳаммади Ғаззолӣ ва ғайра.
Ин асари Ансорӣ тарҷумаи «Табақот-ус-су­фия»-и Абуабдурраҳмони Сулламӣ мебошад, ки ба лаҳҷаи ҳиравӣ навишта шуда, тадриҷан дар натиҷаи тасарруфоти котибону адибон ба забони адабии форсии дарӣ хеле наздик карда шудааст.
Интишори шеъри суфия дар ин аҳд ба ҳадде буд, ки на танҳо пайравони ирфон ва тасаввуф, ҳатто шоирони ғайрисуфӣ низ ба сурудани шеъри суфиёна майлу рағбат пайдо карданд.
Дар радифи калимоту таъбироти ашъори ошиқона — чашму абрӯ, зулфу холу хат, руху лаб, ки дар шеъри Саноӣҳомили маонии ирфонӣ гаштанд, инчунин ӯ дар ғазалиёти қаландарӣ ва зӯҳдиёташ истилоҳоти хосе чун харобот, маю майхона, зуннору буту тарсо, қаллош ва ғайраро ба кор бурдааст, ки минбаъд дар шеъри суфия васеъ истифода шудаанд.
Дар ғазалиёти шоир маъшуқа мақоми арҷманду воло меёбад, дараҷаи улуҳият пайдо мекунад ва ифодаи ранҷу азоби ошиқ, сӯзу гудоз ва фироқу ҷафои ёр сухани ӯро беш аз дигарон муассир ва дилнишин сохтааст.
Саноӣ бо ворид намудани мазмунҳои ирфонӣ, оҳангҳои зоҳидонаю қаландарӣ мундариҷаи ғазалро бой гардонида, дар ҷараёни минбаъдаи ғазалсароӣ ҳам ба шуарои ориф , ҳам ба шоирони ғайриориф таъсири азиме расондааст.
Аҳли тасаввуф ва ирфон барои баёни асосҳои таълимоти суфия ба эҷоди маснавӣ пардохтанд, зеро паҳновартарин ва густурдатарин майдони таҷаллии афкори ирфонӣ ҳамоно маснавӣ аст, ки ҳамаи матолиби ирфонӣ ва суфиёнаро дар худ меғунҷонад.
Махсусан, дар давраи хилофати Умавиён байни муслимин ду тамоили мухталиф дида мешуд: дунёдориву ҳирс ба сарвату макнат аз тарафе ва майл ба зӯҳду тақво ва порсоии шадид ва пайравӣ аз равиши Пайғамбар аз тарафи дигар.
Зоҳидон либоси пашмина пӯшида, ба ибодату риёзат ва сабру қаноат машғул шуданд, тарки дунё ва лаззатҳои онро талқин мекарданд, зеро маънии зӯҳд тарки дунё ва баҳраҳои онро дорад.
Дар ибтидо таълифи кутуби суфия ба забони арабӣ сурат гирифт ва дар садаи чанд асар ба ин забон навишта шуд, аз қабили «ал-Ламаъ фӣ-т-тасаввуф»-и Абунасри Сарроҷи Тусӣ, «Қут-ул-қулуб»-и Абутолиби Маккӣ, «ат-Таъарруф ли мазҳаб ит-тасаввуф»-и Абубакр ибни Абуисҳоқи Бухорӣ, «Табақот-ус-суфия»-и Абуабдурраҳмони Сулламӣ.
Ба забони форсии тоҷикӣ низ аз садаи сар карда китобҳои назарӣ оид ба тасаввуф навишта шудаанд: «Шарҳи Таъарруф»-и Абуиброҳим Мустамиллии Бухорӣ , «Кашф-ул-маҳҷуб»-и Абулҳасан Алӣ ибни Усмон Ҷуллобии Ҳуҷвирӣ, «Рисолаи Қушайрия»-и Абулқосими Қушайрӣ , «Нур-ул-улум»-и Абулҳасани Харақонӣ ва ғайра Чун тасаввуф ва ирфон ҷанбаи назарӣ касб кард, барои суфиён зарурати сухан гуфтан ва изҳори афкору ақоид ва ваҷду ҳол падид омад.
Шоир бо касби таҷрибаи бойи ирфонию адабӣ луғоту маонии наве ба рамзҳои мутадовил дар шеьри суфия шомил сохт, ки минбаъд мавриди истифодаи васеи шуарои мутасаввиф қарор гирифтанд.
Дар ҳамин давра дар шеъри суфия поэтикаи хосе бо рамзиёту истилоҳоти ирфонӣ ба вуҷуд омад, ки қисмате аз ин рамзиёту истилоҳот марбут ба вожаҳои маъмул дар шеъри ошиқона буда, қисмати дигар бо илҳом аз шатҳиёти суфиёна марбут ба шеъри қаландарӣ мебошанд.
Вай маҷмӯаи рубоиёти худро бо номи «Мухторнома» мураттаб намудааст, ки баъд аз маҷмӯаи рубоиёти Абусаиди Абулхайр комилтарин маҷмӯаи рубоиёти ирфонӣ аст.
Вай маснавиҳои «Илоҳинома», «Асрорнома», «Мусибатнома» ва «Мантиқ-ут-тайр»-ро дар мавзӯъҳои гуногуни ирфонӣ навишта, дар онҳо мабонии тасаввуф ва ирфонро шарҳу тавзеҳ додаст.
Шоир дар асараш тайи ҳафт водии душвор, ки ишора аст ба ҳафт марҳила аз марҳилаҳои сулук (яъне талаб, ишқ, маърифат, истиғно, тавҳид, ҳайрат ва фақру фано)-ро нишон додааст.
Бузургтарин асари насрии ин давра «Тазкират-ул-авлиё» мебошад, ки дар заминаи «Табақот-ус-суфия»-и Ансорӣ ва маъхазҳои дигари тасаввуфӣ дар шарҳи аҳвол ва суханони 96 нафар шайхони суфия таълиф шудааст.
Осори дигари нас­рии ин давра «Рисола фӣ-с-сулук», «Рисолат-ут-тариқ», «Ҳидоят-ут-то­либин», «Одоб-ул-муридин», «Сакинат-ус-солеҳин», «Вусул илаллоҳ»-и Наҷмуддини Кубро, рисолаи «Са­фар»-и Маҷдуддини Бағдодӣ, «Маориф»-и Баҳоуддин Муҳаммад ибни Ҳусайни Хатибии Балхӣ, «Авориф-ул-маориф»-и Шаҳобуддини Суҳравардӣ мебошанд.
Аз «Ҳадиқат-ул-ҳақиқат»-и Саноӣ сар карда, дар манзумаҳои таълимии суфия шарҳу баёни масоили ирфонӣ бо ҳикоёту тамсилот расм шуд ва ин кор дар манзумаҳои Аттору Ҷалолуддини Румӣ ба авҷи аъло расид.
Аттор дар анвои гуногуни шеър, аз қабили қасида, ғазал, маснавӣ, тарҷеъбанд ва рубоӣ мазмунҳои ирфониро ворид намуда, дар паҳнои шеъри ирфонӣ уфуқи тозае кушодааст.
Ғазалиёти ӯ назар ба ғазалҳои Саноӣ лутфу завқи бештаре дошта, шоир дар онҳо ҳам мавзӯоти одию маъмулӣ , ҳам зӯҳду ирфон ва ҳам қаландариётро матраҳ кардааст.
Агарчи Саноӣ пеш аз Аттор забони ғазалро аз луғоту истилоҳоти рамзӣ бой намудааст, маҳз ба тавассути Аттор ва ғазалиёти ӯ рамзиёти ирфонӣ ривоҷи тоза ёфтаанд.
Владимир Балон — ҷаноби Линч Лариса Барабанова — коргари бассейн Эве Киви — корбари аъзои махсус Вера Новикова — Нина, дугонаи Андрей Борис Гусаков — баҳрнавард Александр Соколов, дусти Фастов Николай Сморчков — Геннадий Иванович, полковник"
Асарҳои бисёр таълиф намудааст, ки муҳимтаринашон «Кашф-ул-маҳҷуб», «Тӯҳфат-ул-мустаҷибин», «Китоб-ун-нусрат», «Суллам-ун-наҷот», «Китоб-ул-янобеъ», «Исбот-ун-нубувват», «Ки-тоб-ул-мақолид», «Китоб-ул-ифтихор» мебошанд.
Ӯ дар байни ҳамзамонҳои худ Абулҳайсам Аҳмад Ҷурҷонӣ, Абусулаймони Сиҷистонӣ – муаллифи китоби «Савон-ул-ҳикма», Қозӣ Нӯъмо ва дигар мақоми баланд ва обрӯи калон дошт.
Сиҷистонӣ баъзан бо номи Сиҷзӣ, Сукро ҳам омадааст, ки Носири Хусрав дар асарҳои худ «Хон-ул-ихвон» ва «Зод-ул-мусофирин» ӯро бо ҳамин номҳо ёдрас намудааст.
Хусусияти бадеии адабиёти таърихӣ, пеш аз ҳама, дар тасвири образҳои ашхоси таърихию асотирӣ зоҳир мешавад: подшоҳони таърихию асотирӣ, пайғамбарон аз дигар пешвоёни дину сарони давлат дар шакли идеалӣ, мувофиқи ҷаҳонбинии муайян ва анъанаи таърихӣ тасвир гардидаанд.
Атомалики Ҷувайнӣ дар китоби «Таърихи ҷаҳонкушо» ва махсусан муаллифи «Таърихи Вассоф» дар роҳи истифодаи санъат ва саҷъу тарсеъ иқдоми тозае ниҳоданд.
Муҳимтарин китобҳои таърихӣ «Таърихномаи Табарӣ» мансуб ба Абӯалии Балъамӣ, «Таърихи гузида»-и Ҳамдуллоҳи Қазвинӣ, «Зубдат-ут-таворих»-и Абулқосим Абдуллоҳи Кошонӣ, «Муҷмал-ут-та-ворих ва-л-қисас» , «Ҷомеъ-ут-таворих»-и Рашидуддини Фазлуллоҳ, «Таърихи кабир»-и Ҷаъфарии Яздӣ, «Равзат-ус-сафо»-и Мирхонд, «Ҳабиб-ус-сияр»-и Хондамир ва ғайра мебошанд.
Дар ҷамеи ин китобҳо ба ғайр аз ахбори қиссамонанди таърихӣ асотир, нақлу ривоят, қиссаву достон, амсолу ҳикам ва латифаю зарбулмасалҳои фаровоне оварда шудаанд, ки маҷмӯи онҳо як хазинаи бузурги адабию маънавиро ташкил мекунад.
Истифода аз баландгӯй дар замони муосир ҷоиз аст ва он кори таблиғ – расонидани такбири таҳрима, такбироти интиқолот, қироат ва дигар калимаҳоеро, ки аз сӯи имом дар намоз баланд гуфта мешаванд, ба намозгузорон дар сафҳои дур ва берун аз масҷид осон намудааст.
Ба қавли ҷумҳури уламои муосир иқтидо ба имоме, ки садояш аз тариқи баландгӯй шунида мешавад, вақте дигар шароити баргузории намози ҷамоат таҳаққуқ ёфта бошанд, ҷоиз аст ва ҳеч боке надорад.
зеро садои ӯ пас аз табдил шудан ба мавҷҳои эфирӣ ва дубора ба мавҷҳои савтӣ ба василаи дастгоҳ пахш гардидааст ва он садои эфирӣ аст, на садои тақвиятшуда ба баландгӯй.
Назари аиммаи ҳанафӣ бо истинод ба ин ҳадис он аст, ки пеш гузаронидан ба саффи аввал ва ҷои худро додан ба шахсиятҳои аҳли илм ва соҳибхирад ҷоиз аст, зеро вақте саффи аввал бо ҷавонон ва одамони одие, ки пештар ба масҷид омадаанд, пур шуда бошад ва ҷои худро ба дигарон надиҳанд, пас чигуна ба ин ҳадис амал мешавад ва аҳли илм ва соҳибхирадон аз пушти имом меистанд!?
Агар дар ин вақт муқтадии дигаре ба онҳо бипайвандад, равиши маснун он аст, ки муқтадии аввал низ ба ақиб равад ва ҳарду дар пушти имом саф гиранд, агар муқтадии дуюм дар чапи имом истад, онҳоро бо ишора ба ақиб иршод намояд.
Аз назари равоншиносии муосир роҳу равиш ва амалҳои зоҳирии инсон дар ҳолатҳои равонӣ ва сохтори ботинии вай таъсир мегузоранд, вақте рафтори нек дошта ва амалҳои хуб анҷом диҳад, ботинаш низ пок мегардад ва замираш бо некиҳо парвариш меёбад.
Бадиҳо ва роҳу рафтори нописанд низ дар ботини инсон таъсири номатлуб мегузоранд, таодули равониро дар вай баҳам мерезанд ва қалбу замирашро бо андешаҳои носолим ва хафоёи бад мепӯшонанд.
Ислом низ бо таваҷҷуҳ ба ин ҳолати таъсирпазирии равонии шахс бо завоҳир ӯро ба анҷоми амалҳои нек ва дурӣ аз муҳитҳои олуда ба гуноҳ амр кардааст ва чӣ тавре мебинем, дар ин ҷо ҳамин ноҳамгунӣ дар сафро мӯҷиби парокандагии дилҳо ва заминасози ихтилофоти амалӣ донистааст.
Масалан, хеле иттифоқ меафтад, ки дастае аз мардум яке аз хешовандони худро барои имоматии масҷиди деҳ ё масҷиди ҷомеъ бо дарназардошти ғаразҳои шахсии худ пешбарӣ менамоянд, дар сурате ки дар миёни ҷамоат шахсони огоҳтар ба масоили дин, дорои қироати дуруст ва ё парҳезгортар аз шахси пешбаришуда вуҷуд доранд.
Дар робита ба аҳамияти ҳузур дар намози ҷамоат ва зиёнҳои иҷтимоӣ ва маънавии тахаллуф аз он мефармояд: «Боре қасд намудам, ки мардумро бифармоям ҳезум ҷамъ намоянд. Пас аз он барои намоз азон дода шавад ва шахсеро ба баргузории намози онҳо маъмур созам ва худам ба назди онҳое биравам, ки ба намози ҷамоат ҳозир намешаванд ва онҳоро бо хонаҳояшон оташ занам».
Имом бояд ҳоли намозгузорони ҳамроҳи худро риоя намояд ва қироатро аз андозаи маснуни он дароз нанамояд, ҳамчунин рукуъу суҷудро бо афзудани зикрҳои иловагӣ ва ё зиёд намудани адади онҳо аз андозаи суннат дарозтар насозад.
Паёмбар мефармояд: «Ҳар касе аз шумо вақте бо мардум намоз мехонад , намозро сабук бигирад, зеро дар миёни онҳо одамони заъифу нотавон, бемор ва пирамардони солхӯрда вуҷуд доранд. Вале вақте барои худ танҳо намоз мегузорад, ҳар қадаре бихоҳад, онро дароз намояд».
Аз назари ҷумҳур агар имом намозро бо кӯдаки ноболиғе ҷамоат намояд, он ҷамоати комил ба шумор намеравад, зеро намози ноболиғ нафл аст, вале дар намозҳои нафлӣ он ҷамоати комил ба шумор меравад.
Аммо ноболиғе, ки ба синни тамйиз расида бошад, дар назди машоихи ҳанафӣ, шофеъӣ ва дар ривояте аз имом Аҳмад ҷамоат бо вай комил ба шумор меравад ва аҷри он барояшон ҳосил мешавад.
Баланд гуфтани такбири таҳрима ва такбироти интиқолот ба маънои эълони духули имом дар намоз аст ва вақте дар ҷамоатҳои бузург садояш ба намозгузорон дар сафҳои дур нарасад, мустаҳаб аст яке аз намозгузорон, ки садои имомро мешунавад, онро такрор намояд, то ҳамаи намозгузорон ба ӯ иқтидо ва дар рафти баргузории намоз аз вай пайравӣ намоянд.
Ҳамчунин гурез аз имоматӣ, ба якдигар ҳавола кардан ва аз худ соқит намудани он аз сӯи аҳли масҷид барояшон кароҳият дорад ва он нишонаи камии маърифати динӣ ва наомӯхтани аҳкоми намоз ва дигар арзишҳои дин аз сӯи онҳост, ба гунае ки ҳар кадоми онҳо аз имоматӣ дар намоз ҳазар ва гурез менамояд.
Дар ҳадисе бо ривояти Абӯдовуд омадааст, ки: «Яке аз нишонаҳои рӯзи қиёмат он аст, ки аҳли масҷид тадофуъ намоянд ва имоме наёбанд, ки бо онҳо намоз гузорад».
Агар билфарз, дар миёни ҷамоат каси дигаре ҳам вуҷуд дошта бошад, ки аз нигоҳи илми суннат бо ӯ баробар бошад, дар он сурат касе, ки қироати беҳтар дорад, шоистатар мебошад ва агар аз ин назар ҳам баробар бошанд, касе ки тақвои бештаре дорад, имом хоҳад шуд ва агар ба фарзи мисол аз ҷиҳати худотарсӣ низ бо ҳам баробар бошанд, он гоҳ калонсолтарашон сазовори имомат хоҳад буд.
Имом бояд бо такбири аввал – таҳрима ҳам духул дар намоз ва ҳам эълони дигаронро ният намояд ва агар танҳо эълони дигаронро ният карда таҳрими намозро дар назар надошта бошад, намозаш дуруст намегардад.
Боре як саҳобаи нобино аз расули Худо пурсид: «Эй расули Худо , касе нест, ки маро ба масҷид биоварад. Оё метавонам дар хонаам намоз бихонам?. Он Ҳазрат ба вай иҷозат дод. Ҳамин ки ба роҳ афтод, дубора ӯро садо дод ва фармуд: Оё садои азонро мешунавӣ? Оре, мешунавам – гуфт он саҳоба. Расули Худо фармуд: Пас ҳатман, даъвати онро иҷобат ».
Сазовортарини мардум барои имомати ҷамоат донишмандтарини онҳо ба суннат ва аҳкоми дин аст, яъне касе, ки бештар аз дигарон ба корҳои шаръӣ ва ба хусус масъалаҳои намоз, огоҳ аст.
Ин назари ҷумҳури мазоҳиб – ҳанафӣ, моликӣ ва шофеъӣ аст, зеро Расули Худо дар бемориаш фармуд: «Абӯбакрро бифармоед, ки бо мардум намоз гузорад», дар ҳоле ки афроди қоритар аз вай вуҷуд доштанд.
Абӯмасъуди Ансорӣ мефармояд: Расули Худо дар намоз китфҳои моро бо дасташ рост мекард ва мефармуд: «Рост биистед ва ба ноҳамоҳангӣ дар сафҳоятон роҳ надиҳед, зеро он ба ноҳамоҳангӣ дар дилҳоятон меанҷомад!».
Аммо бо иҷбор ва дили нохоҳ хезонидани шахсе ва нишастан ба ҷои ӯ бо иттифоқи тамоми аҳли илм макрӯҳ аст ва паёмбари акрам дар ҳадисе аз он наҳй намудааст: «Мард марди дигареро аз ҷояш нахезонад ва худаш дар он бинишинад ва дар ривояти дигар омадааст: : Васеътар бинишинед ва ҷой намоед!».
Дар тарафи чап ва ё дар пушти имом истодани муқтадӣ вақте як нафар бошад ва ҳамин тавр дар байни муқтадиён – ду нафар истодани имом дар сурати гуноҷиши макон макрӯҳи танзеҳӣ аст, зеро бар хилофи равиши маснун мебошад.
Имомро мустаҳаб аст, ки пеш аз гуфтани такбири таҳрима ба саффи намозгузорон нигоҳ кунад ва агар дар он халал ва ноҳамоҳангие бошад, онро рост намояд ва намозгузоронро ба эътидол ва тасвияи сафҳо тавсия кунад.
Масалан, имом набояд хунравии ҳамешагӣ аз бинӣ ё дигар узрҳоеро, ки дар боби «Маъзур» баён гардидаанд, дошта бошад ва ё нимагунг ва ё лакнати забон – фаъфаа, тамтама ва ё ласға дошта бошад.
Алафкорӣ таркиб, қобилияти обгузаронӣ, наминигоҳдорӣ ва аэратсияи хокро беҳтар карда, ба камшавии алафҳои бегонаи киштзор, зараррасону касалиҳои зироат мусоидат менамояд.
Дар заминҳои лалмии минтақаи пасткӯҳи ҷумҳурӣ барои тайёр кардани алафи тару тоза, тарбеда ва хасбеда кишти юнучқа ё кишти омехтаи зироати яксолаи хӯроки чорво тавсия мешавад.
Дар киштзор ва заминҳои бекорхобидаи минтақаи миёнакӯҳ ва Помири Ғарбӣ кишти юнучқа, эспарсет ва кишти омехтаи онҳо бо рустаниҳои хӯшадор тавсия шудааст.
Алафкориро дар сабзкории маҳалҳои аҳолинишин, майдонҳои варзишӣ, аэродромҳо, мустаҳкам намудани банди об, ду тарафи роҳи оҳан, пешгирии эрозияи хок ва ғайра низ истифода мебаранд.
Солҳои 1970-1973 аспиранти Институти илмӣ-таҳқиқотии маълумоти умумии Академияи илмҳои педагогии СССР , 1973-1980 мудири бахш, мудири шуъбаи Институти илмӣ-таҳқиқотии илмҳои педагогии Тоҷикистон 1980-2006 мудири шуъбаи педагогикаю психологияи Институти такмили ихтисос ва бозомӯзии муаллимони Вазоратии маорифи ҷумҳурӣ буд.
Ба қаламаш қариб сесад таълифот – китобу рисола, дастуру барномаҳои илмӣ, методӣ, таълимӣ, мақолаҳо оид ба асосҳои назарияи таълим, ташкилу таҳлили дарсҳо, роҳбарӣ ва назорати педагогӣ дар мактабҳо, асосҳои равонии ҷаҳонбинии омӯзгорон ва ғайра мутааллиқанд.
Масалан, раққос-жонглёр бо қайроқ рақс карда, дар паси сар табақи чӯбин ё сафолро нигоҳ медорад ва оҳистаю моҳирона онро аз паси сар то миёнаш ба ҳаракат меоварад ва ғайра.
Дар сирки муосир навъҳои асосии акробатика: ҷаҳиш, китфӣ, зӯрталабӣ, мавзун, волтижёрӣ, ширинкорӣ, аспсаворӣ, бозиҳои икарӣ ташаккул ёфтаанд.
Соли 1976 дар шаҳри Душанбе Мактаби махсуси кӯдакону наврасони захираҳои олимпии 8 оид ба акробатикаи варзишӣ кушода, соли 1981 маҷмааи махсусгардонидаи акробатикаи варзишӣ ба истифода дода шуд.
Дар байни акробатҳои ҷумҳурӣ қариб 300 нафар Устоди варзиши СССР, 9 нафар Устоди варзиши ҶШС Тоҷикистон ва 5 нафар Устоди варзиши дараҷаи байналмилалӣ ҳастанд .