polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Чуноне, ки академик Аҳрор Мухторов дар китоби "Ҳокимони Истаравшан" ба рӯзномаи «Туркестанские ведомости» истинно карда навиштааст, дар соли 1882 дар Ӯротеппа 578 гузари ҳунарҳои мухталифдор ва 642 дукони ҳунармандони мардумӣ фаъолият мекард.
Гузарҳои заргарӣ, мисгарӣ, оҳангарӣ, кордгарӣ, дегрезон, шонатарошон, косабофон, читгарон, кулолгарон, осиёдурусткунон, чармгароне ва ғайра ҳоло ҳам ҳастанд ва ҳунарҳои дурудгариву хиштпазӣ, танурсозиву кафшдузӣ, собунпазиву аллофӣ, ресандагию қолинбофӣ, қошуқтарошию наългарӣ ва ғайра аз ҷумлаи ҳунарҳои мардуми заҳматкаши Истаравшан мебошад.
Таърих мисолеро ёд надорад, ки ин ё он шаҳре мисли Истаравшан аз рӯзи пайдошавӣ дар саҳфаи таърихи тамаддуни инсоният шаҳр ё кишвари қалъа андар қалъа ёд шавад.
Қалъаи Муғ, Қалъаи Баланд, Қалъаи Меҳнат, Қалъачаи Гули Зард, Қалъачаи Бакавул, Қалъачаи Араб ва ғайра, ки имрӯз номи бархе аз мавзеъ ва деҳоти Истаравшанро ба худ гирифтаанд, дар рӯзгори мози дижу истеҳкоми Курушкада Истаравшан – Ӯротеппаро дарбар мегирифтаанд.
Ин шаҳри бостонӣ, ки дар гузашта дар таърихи башари ҳамчун давлати мустакил ва вилояти комилхуқуқ солиёни зиёд мавкеи мухимро ишғол мекардааст, ба қавли Қаҳрамони Тоҷикистон, академики Академияи Илмҳои ИҶШС Бобоҷон Ғафуров аз замони «Аирйани Ваеҷаҳ» «Фарохнои Ориёно» кишвари бузурги ориёӣ, ки дар китоби бузурги мардумони ориённажод «Авесто» 3000 сол қабл аз ин зикр шудааст, чун яке аз силотиҳои сукунати тоифаҳои эронӣ — дар таърих ва тамаддуни тоҷикон ва дигар халқҳои Осиёи Марказӣ осори амиқ гузоштааст.
Таърих гувоҳ аст, ки Истаравшани бостонӣ яке аз шаҳрҳои қадимтарини Осиёи Марказӣ буда, таъриху тамаддун, адабу фарҳанги хоси хешро дошта, дар ҳаёти сиёсию иктисодӣ ва иҷтимоию фарҳангии ин қаламрав нақшу мавқеъи муҳимро бозидааст.
Ҳар пора хишту похсадевори осори кухани Истаравшани бостонӣ аз афтидану хестанҳо, сӯхтану сохтанҳо, шикастану пайвастанҳо ва борҳо завол ёфтану бозгашта эҳё шуданҳо, яъне аз тамаддуни дерина, давлатдории кӯҳанбунёд ва заҳматписандию ободгарии миллати ҷафокашидаю сарбаланди тоҷик қисса мекунад.
Комёбиҳои фанни генетика ва селексия ба ривоҷи гӯсфандпарварӣ, наслгирӣ мадади хеле калон мебахшад, зеро аз гӯсфандони кӯҳӣ ва хонагӣ намудҳои нави онҳоро пайдо мекунанд.
Дар ҳадисҳо, ки дар он тафаккури динӣ, бадеӣ, илмӣ, фарҳангӣ, ҷаҳонфаҳмӣ, ҷаҳонбинии Муҳаммад пайғамбар инъикос ёфтаанд, чунин навишта шудааст: «Гӯсфанд бипоед, барака меёбед», «Дар вақти муносибат ба ҳайвони безабон аз Худо тарсед. Онҳоро аввало фарбеҳ намуда, баъд хӯрокӣ намоед», «Муъминон, ки гӯсфанду аспу шутур парвариш мекунанд, ба давлат, ҳурмат ва хушбахтӣ соҳиб мегарданд».
Низомиддин Убайдуллоҳ, мутахаллис ба Убайди Зоконӣ ва машҳур ба Убайди Зоконӣ дар таърихи адабиёти форсу тоҷик бузургтарин ҳаҷвнавис буда, фасоди замон, иллатҳои даврон ва нуқсонҳои табақаи ҳокимӣ чамъиятӣ феодалиро ҳаҷву маҳкум менамояд.
Низомиддин Убайдуллоҳи Зокони, ки бо тахаллусҳои Убайди Зоконӣ, Убайди Зоконӣ ва Убайдуллоҳи Зоконӣ машҳур аст, соли 1270 дар деҳаи Зокони музофоти Қазвин дар оилаи вазири собиқ ба дунё омадааст.
Баъди тахти Шерозро соҳиб шудан ва дар караму ҷавонмарди ба тарбияи суханварону донишмандон ном баровардани Шайх Абуисхок Убайди Зокони тақрибан соли 1346 аз Багдод роҳи Шерозро пеш гирифта, ба хидмати вазири Абуисхок Амидулмулк камар баст ва дар ин вазифа 10-12 сол хидмат кардааст.
Тахайюровараш он аст, ки Убайди Зокони, ки дар ин вакт пирамарди 96 - сола буд, дар 87 - солаги аз Шероз ба Багдод рафт, тақрибан дар 90 – солаги аз Багдод боз ба Шероз баргашт, то 100 – солаги дар сафарҳои подшоҳону хакимон ба онҳо хамроҳи мекард, дар базму размхо ширкат меварзид, базлагуву хазлкаш буд, ба хаттоти машгул мешуд.
Ба шурбои гуштй 30 дақиқа пеш аз пухтани он, ба шурбои моҳӣ баъд аз гирифтани кафк ва андохтани кабудй, ба сабзавот қариби пухтанаш, аммо ба лубиёиҳо баъд аз мулоим шудани онҳо намак меандозанд .
Намаки ош , барои кори муътадили организми инсон зарур аст, чунки он нафақат мазаи таомро беҳтар мекунад, балки миқдори оби бофтаҳоро танзим намуда, манбаи кислотаи хлориди шираи меъда ба шумор меравад.
Дар сабзӣ каротиноидҳо — каротинҳо, фитоен, фитофлуен ва ликопин; витаминҳои В, В2, кислотаи пантотен, кислотаи аскорбин, флавоноидҳо, антотсианидинҳо, қанд , чарб ва каме равғани эфир, умбеллиферон; дар тухмаш — равғани эфир, флавонҳо ва равғани тухми сабзӣ мавҷуданд.
Дар рисолаи худ «Базм» ва «Оиди ширинсуханни халқӣ» Данте мулоҳизаро тадқиқ кардани буд, дар бораи он, ки бо забони халқӣ метавон дар боби ҳаргуна мавзӯъ асар эҷод кардан, аз бадеӣ то рӯҳонӣ.
Баъдтар Владимир Илич гуфтугӯяшро бо сардори пулиси маҳаллӣ, ки ӯро ба маҳбас мебурд, чунин ба ёд овард: «Чаро шумо, одами ҷавон, ошӯб мебардоред,- маслиҳатомез гуфт ба ӯ пристав,-охир рӯ ба рӯ девор истодааст!».
Моҳи августи соли 1893 ба Петербург баргашт ва соли 1894 бо Надежда Константиновна Крупская, муаллимаи мактаби якшанбегии шабонаи коргарҷавонони паси заставаи Нева, шинос шуд ва кори умумӣ онҳоро ба ҳам наздиктар овард.
Ҳамин тавр «Иттифоқи муборизон барои озодии синфи коргар» бунёд ёфт ва тобистони соли 1896 нахустин намоиши 30-ҳазорнафараи коргарони фабрикаҳои бофандагии Петербургро ташкил намуд.
22-я поправка не имела обратной силы и не распространялась на действовавшего в тот момент президента Гарри Трумэна, пробывшего президентом почти полностью срок Рузвельта после его смерти плюс свой собственный , но Трумэн сам не пожелал вновь баллотироваться в 1952.
Первоначальный текст конституции ИМА был двусмысленен и позволял как толкование, согласно которому вице-президент получает только полномочия и обязанности , так и толкование, согласно которому вице-президент получает саму должность (то есть становится президентом ИМА и приносит соответствующую присягу).
На протяжении века и века это положение всегда практически толковалось в том смысле, что вице-президент становится полновластным президентом; первый прецедент такого перехода полномочий имел место с Джоном Тайлером в 1841, который после кончины Уильяма Гаррисона немедленно провозгласил себя президентом ИМА и отказывался распечатывать письма, адресованные «и. о. президента».
Стать президентом ИМА по Конституции ИМА может только гражданин ИМА по рождению (либо тот, кто был гражданином ИМА на дату принятия Конституции; не имели гражданства ИМА при рождении первые 7 президентов от Вашингтона до Джексона и 9-й президент Уильям Гаррисон), старше 35 лет и проживающий в ИМА не менее 14 лет.
Способ, с помощью которого определяется список выборщиков, Законодательное собрание может выбрать по своему усмотрению, однако в настоящее время все штаты определяют своих выборщиков с помощью всеобщего голосования, которое происходит в первый вторник после первого понедельника ноября в год, деление которого на четыре не образует остатка.
Президент ИМА по совету и с согласия сената назначает Кабинет ИМА, послов, других официальных представителей и консулов, судей Верховного суда и всех других должностных лиц ИМА, назначение которых Конституцией не предусматривается в ином порядке и должности которых устанавливаются законом (но Конгресс может законом предоставить право назначения таких нижестоящих должностных лиц, каких сочтёт уместным, президенту единолично, судам или главам департаментов)
Во время инаугурации президент приносит следующую присягу или даёт следующее торжественное обещание: «Я торжественно клянусь, что буду добросовестно исполнять должность президента Соединённых Штатов и в полную меру сил своих буду поддерживать, охранять и защищать Конституцию Соединённых Штатов».
Ин иттиҳод танҳо дар аҳди Максимилиани муяссар гардид ва дар натиҷаи никоҳҳои сулолавӣ ба Утриш сарзамини Бургундия , Испания бо мустамликаҳояш, Богемия ва Венгрия ҳамроҳ гардиданд.
Ҳаракатҳои халқӣ ба муқобили калисои католикӣ, муборизаи зиддифеодалии деҳқонон дар Утриши Болоӣ ва Поёнӣ ва Тирол ба сиёсати империявии Габсбургҳо зарбаи нахустин зад, ки ин ба ҷудошавии давлатҳои протестантӣ сабаб шуд.
Кӯшиши Габсбургҳо дар роҳи барқарор кардани католитсизм дар садаи боиси ҷанги сисолаи умумиаврупоӣ гардид ва дар натиҷаи он сиёсати империявӣ — католикии Габсбургҳо шикаст хӯрда, гегемонияи онҳо дар Европа ба охир расид.
Дар ҷанги муқобили Имперотурии Усмонӣ ва ҷанг барои тақсими мероси Испания сулола ба қисми зиёди Венгрия, Хорватия, Трансилвания, қисми ҷанубии Нидерландия , баъзе қисмҳои Италия, Банат, Словения, Босния, Полша ва Буковина соҳиб гашт.
Барои беҳ кардани ҳолат дар аҳди духтари Карли Мария Терезия ва писари ӯ Иосифи як қатор ислоҳот гузаронида шуданд (ҷорӣ кардани гумруки ягона, ташкили мануфактураҳо, таҳкими хоҷагиҳои деҳқонӣ, такмили маориф, ҷорӣ кардани таҳаммулпазирӣ, озод кардани деҳқонон аз маҷбуриятҳо ва андозҳои гарон, маҳдуд кардани ҳуқуқҳои калисои католикӣ, ҷорӣ кардани забони ягонаи немисӣ дар тамоми қаламрав ва ғайра).
Император Франс Иосифи солҳои 1850 — 60 кӯшиш кард, ки давлатро мутамарказ намояд, пули ягона, системаи гумрукии ягона ва қувваҳои ҳарбии ягона ташкил кунад, аммо ҳамаи ин ва махсусан кӯшиши германикунонии ӯ норозигии миллатҳои дигари империяро ба вуҷуд овард.
Зарбаҳо дар соҳаи сиёсати берунӣ, бад шудани муносибат бо Россия, ҷанг бо шоҳигарии Сардиния ва Франсия, Пруссия ва Италия мутлақияти давлати Габсбургҳоро барҳам зад ва империяи ягона ба мутлақияти дугона, давлати дуалистии конститутсионии Утриш-Венгрия — монархияи Утриш-Венгрия табдил ёфт.
Бар ивази либерализми мавқеъбохта пайдо шудани ҳаркатҳои нав — ҳаракати миллӣ, сотсиал-демократӣ, христианӣ-сотсиалӣ ва махсусан таъсиси Ҳизби сотсиал-демократии Утриш баҳри мубориза барои ҳуқуқҳо замина ба вуҷуд оварданд.
Сотсиалдемократҳои сари қудратомада барои халос шудан аз оқибатҳои ҷанг, гуруснагии зимистонҳои 1918 — 1919 ва 1919 — 1920, инфлятсия ва бекорӣ дар масъалаҳои ҳифзи иҷтимоӣ ва беҳ кардани вазъи заҳматкашон як қатор чораҳо андешид.
Ҳизби христианӣ-сотсиалии соли 1942 ба сари давлатомада низ прото­колҳои Женеваро оид ба қафо партофтани ҷуброни зарари ҷангҳо ва дода шудани қарз ба андозаи 650 млн крони тилоӣ ба Утриш ба имзо расонда, вазъи мамлакатро беҳтар кард.
Аммо зиддияти ду ҳизби муқтадири Утриш — Ҳизби сотсиал-демократӣ бо ташкилоти Шутстбунд ва христианӣ-сотсиалӣ бо ташкилоти Хаймвер, ки ҳар яке қувваҳои мусаллаҳи худро доштанд, дар Вена июли соли 1927 зидди ҳам бархостанд ва дар он зиддият баромади коргарҳо пахш карда шуд.
Феврали 1934, вақте ки отрядҳои Хаймвер мехостанд аъзои Шутстбунди парокандашударо беяроқ кунанд, коргарони Вена, Линтс ва дигар шаҳрҳо ба онҳо муқобилияти мусаллаҳона нишон доданд.
Июли 1936, баъди кушта шудани Долфус аз ҷониби миллатчиёни сотсиалист, ҳукумати канслери нав К. Шушниг бо Германия шартнома баст ва мувофиқи он Утриш расман соҳибистиқлол буд, вале амалан пайрави сиёсати Германияи гитлерӣ гардид.
15 майи 1955 бо ташаббуси Иттифоқи Советӣ дар Вена намояндагони ИҶШС, ШМА, Англия, Франсия ва Утриш дар бораи барқарор кардани Утриши мустақил ва демократӣ ба Шартномаи давлатӣ имзо карданд ва мувофиқи он истилои Утриш аз байн бардошта шуд.
Вай мувофиқи ин қонун уҳдадор шуд, ки ба ҳеч гуна иттифоқи ҳарбӣ дохил намешавад ва дар ҳудуди худ ба барпо кардани базаҳои ҳарбии хориҷӣ роҳ намедиҳад.
Масъалаи муҳоҷирон, ки охири солҳои 90 садаи -ум 9%-и аҳолиро ташкил медод, низ ба мадди аввал баромад — масалан, эътирозҳои зиддимуҳоҷиратии Ҳизби озоди Утриш , ки торафт нерӯ мегирад.
Азбаски дар парламенти Утриш ду ҳизби муқтадир — ҲСА ва ҲХА солҳои зиёд бартарӣ доштанд, дар парламенти кишвар шароити нав ба вуҷуд омад: дар ин мақом се фраксияи гурӯҳи калон — ҲСА, ҲХА, ҲОА ва ду гурӯҳи нисбатан хурд ташкил шуданд.
Чаҳор ағба аҳамияти транзитӣ доранд: ағбаи Бреннер , ағбаи Земмеринг (ҳавзаи Венаро бо водиҳои Мур ва Мюрте мепайвандад ва то ба Словенияю Италия мерасад); ба воситаи ағбаҳои Фрин ва Тауэрн роҳҳо ба самти ҷанубу шарқӣ кашида шудаанд.
Қариб 44%-и содирот ва 40%-и воридот ба маҳсулоти мошинсозӣ, таҷҳизот ва лавозимоти нақлиёт, боқимонда ба маҳсулоти химиявӣ, ашёю маҳсулоти дигар рост меояд.
Дар ҳудуди Утриш 8 масдари ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО воридшуда воқеъанд: ансамбли қасри Шёнбрунн , марказҳои таърихии Вена, Залтсбург ва Гратс; аввалин дар ҷаҳон роҳи оҳани кӯҳии Земмеринг, водии Вахау, кӯли Нойзидлер-Зе; осори зиёди таърихии санъати меъморӣ, калисову дайрҳо ва ғайра.
Таҳсил аз 6-солагӣ шурӯъ шуда, 4 сол дар мактаби ибтидоӣ ва 5 сол дар мактаби асосӣ анҷом дода мешавад ва ин маълумоти миёнаи нопурра ҳисоб меёбад.
Таҳсили донишҷӯёни раводиди дарозмуддат дошта ва муҳассилини Донишгоҳи Вена — шаҳрвандони Арманистон, Белоруссия, Гурҷистон, Қазоқистон, Молдова, Озарбойҷон, Тоҷикистон, Украина ва Ӯзбекистон бепул аст.
Китобхонаҳои калонтарин: Китобхонаи миллии Утриш 2,6 млн нусха китобҳо — коллексияҳои махсуси ки­тобҳои нодир, дастхатҳо, асарҳои ба забони эсперанто эҷодшуда ва ғайра дорад.
Осорхонаҳои асосии мамлакат дар Вена воқеанд: Нигористони Академияи санъати тасвирӣ, Хазинаи Габсбургҳо дар маҷмааи Хоббург , Осорхонаи созҳои мусиқӣ, Осорхонаи таърихи санъат, Нигористони Албертин , Нигористони Белведер , Осорхонаи санъати муосир.
Дар минтақаи бешазор, асосан дар мамнӯъгоҳҳо ва дар баландкӯҳҳо, хелҳои нодири ҳайвонҳои мансуби Урупо: шоҳгавазн, гавазн, оҳу, хирс, гуроз, уқоби кӯҳӣ, суғури алпӣ, бузи кӯҳӣ, рӯбоҳ, гурбаи ваҳшӣ боқӣ мондаанд.
Дар Утриш 40 мамнӯъгоҳ, паркҳои миллӣ, минтақаҳои ҳифзшаванда мавҷуданд (бештарашон дар кӯҳҳои Алп, бкзургтарини онҳо — Тауэрн, 800 км2 ; Нокберге, 216 км2).
Меъморӣ, санъати тасвирӣ дар Утриш ёдгориҳои санъати давраи ибтидоӣ («Зӯҳраи виллендорфӣ», палеолит; тамсилаи гардунаи маданияти давраи галштат, Штирия) ва мансуби маданияти Руми Бостон , маданияти асримиёнагии романӣ ва готика боқӣ мондаанд.
Маданияти давраи Эҳё, ки садаи дар меҳробҳои калисо зуҳур мекард, дар садаи инкишоф ёфт (биноҳои шаҳрҳо, қасрҳо, муҷассамаҳои офаридаи А. Пилграм, мусаввараҳои В. Хубер).
Ривоҷи санъати Утриш ба услуби бароккои асрҳои 17 — 18 алоқаманд аст (меъморон И. Б. Фишер фон Эрлах, Л. Хилдебранд, муҷассамозон Б. Пермозер, Р. Доннер ва дигар).
Муассисаҳои машҳури илмии мамлакат: Институти марказии метеорология ва геодинамика, Институти тадқиқоти геологӣ, Институти федералии тадқиқоти соҳаи тандурустӣ, Агентии федералии тадқиқоти муҳити зист.
Муассисаҳои тадқиқотии Утриш бо бисёр марказҳои илмии давлатҳои Иттиҳоди Европа — Агентии тадқиқоти коинот дар Европа, Ташкилоти европоии тадқиқоти ядроӣ, Лабораторияи биологияи молекулярии Европа, ЮНЕСКО ва ғайра.
Маҳсулоти асосии соҳа: доруворӣ, нуриҳои минералӣ, локу ранг, каучуки синтетикӣ ва ғайра Гарчанде Утриш захираҳои зиёди ҷангал дорад, маҳсулоти хомро барои соҳаи коркарди чӯб, истеҳсоли мебел, коғазу селлюлоза аз Европаи Шарқӣ ворид мекунад.
Мақоми олии қонунбарори ҳокимият — порлумони дупалатагӣ: Шӯрои миллӣ — Натсионалрат, ки дар ҳайати 183 намоянда ба муҳлати 4 сол ва Шӯрои федералӣ — Бундесрат, ки дар ҳайати 63 намоянда ба муҳлати 4 — 6 сол аз ҷониби ландтагҳо интихоб мешаванд.
Ҳаҷми ММД 245,5 млрд долларро ташкил медиҳад, ки 33%-и он ба ҳиссаи маҳсулоти саноат, 2 % ба кишоварзӣ ва 65 % ба соҳаи хидматрасонӣ ва дигар соҳаҳо рост меояд.
Ҳоло дар Утриш 1,5 млн тона нефт, 1,5 млрд м3 гази табиӣ, қариб 1,5 млн т ангишти сиёҳтоб, зиёда аз 2 млн т маъдани оҳан, қариб 250 ҳазор т руҳу сурб, зиёда аз 1 млн тона магнезит истихроҷ мекунанд.
98%-и аҳолӣ — утришиҳо, 0,3 % — хорватҳо, 0,2 % — словениягиҳо, чехҳо, руминҳо, маҷорҳо, словакҳо, лӯлиҳо ва ғайра Нишонаи миёнаи умр — 79 сол , тарокуми мутавассаити ҷамъият 97,5 нафар дар 1 км², суръати миёнаи афзоиши ҷамъияти Утриш — 0,14 %.
Соҳаи мудофиаи миллӣ зимни иҷрои Шартномаи давлатии соли 1955 қабулкардаи Утриш, ки доштани яроқи ядроӣ, химиявӣ ва биологиро манъ мекунад (манъи дигар намудҳои махсуси силоҳ соли 1990 бекор карда шудааст), танзим мегардад.
Бо маслихату тавсияи яке аз муаллимаҳои шинос Драизер соли 1889 ба донишгои шаҳри Блумингтон дохл мещавад, вале зиндагии сахти Амрикои онрӯза уро мачбур намуд, ки баьди як соли таҳсил онро тарк намуда, аз паи паидо кардани ризку рӯзи шавад.
Хабару маколаҳои ӯ паиваста дар бораи вокеаҳои рӯз садамаи поезду киштихо, вохури бо одамони машҳур, маколахо аз хаети театру мусики, оид ба корпартоии трамваичиен ва гаира чоп шуд.
Ж. муосири тоҷик ба модаи 30-и Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон («Ба ҳар кас озодии сухан, нашр, ҳуқуқи истифодаи воситаҳои ахбори омма кафолат дода мешавад») такя мекунад.
Ж. озод имкон медиҳад, ки масъалаҳои аҳамияти маҳаллӣ ва миллидошта, ошкоро мавриди музокира қарор гиранд, ниҳодҳои гуногуни иҷтимоӣ дар кори давлат иштирок намоянд, сензура аз байн равад.
Дар Тоҷикистон соҳаи Ж. ва ВАО-ро Конститутсияи ҶТ, қонунҳои ҶТ («Дар бораи матбуоти даврӣ ва дигар воситаҳои ахбори омма» , «Дар бораи телевизион ва радиошунавонӣ» , Дар бораи иттилоот" , «Дар бораи ҳуқуқҳои муаллиф ва ҳуқуқҳои вобаста ба он» , «Дар бораи сирри давлатӣ» , «Дар бораи реклама» ва ғ.
Махсусияти журналистикаи русро дар асрҳои 19-20 маҷаллаҳои адабии ғафс («Отечественные записки», «Современник», «Новый мир», «Звезда», «Дружба народов»), ташкил медиҳанд, ки ҳамчун минбари ҷамъиятӣ барои музокираи масъалаҳои мубрами сиёсиву иҷтимоӣ истифода мешуданд.
Нависандагону шоирони рус ҳам рӯзноманигор ва ҳам муҳаррирони ин нашрияҳо буданд (Н. М. Карамзин, А. С. Пушкин, Н. А. Некрасов, М. Е. Салтиков-Щедрин, Ф. М. Достоевский, А. П. Чехов, М. Горкий).
Рӯзноманигор ё журналист — шахси воқеиест, ки ба ҷамъоварӣ, таҳрир ва омода намудани ахбору мавод барои редаксияи воситаҳои ахбори омма машғул буда, бо ин редаксия тавассути шартномаи меҳнатӣ ё дигар муносибатҳои шартномавӣ алоқаманд аст ва аз рӯи ваколати ба ӯ додашуда фаъолият менамояд ва ё узви иттиҳодияҳои касбии журналистон мебошад.
На танҳои корхонаҳои шаҳр, балки корхонаҳои бузурги ҷумҳуриро ба мисли ташкилоти истеҳсолии ҶММ «Насоҷӣ» , ки бо қувваи истеҳсолӣ дар як сол коркарди пахтаи маҳинахро ба 25 ҳазор тонна мерасонад, дар бар мегирад.
ҶС «Чевар» корхонаи барои истеҳсоли маҳсулоти дузандагии тайёр, ҶС «Нафиса» корхонаи коркарди маҳсулоти ҷуроббарорие, ки дар айни замон асосан маҳсулоти худро ки аз нахи пахта иборат аст, истеҳсол меамоянд.
ИИВД «Текстилмаш» (истеҳсоли дастгоҳҳо ва таҷҳизот барои саноати пахтатозакунӣ, хоҷагии қишлоқ, истеҳсоли ҳисобкунакҳои газӣ, неъругоҳҳои барқии хурд ва автономӣ, васл намудани техникаи хоҷагии қишлоқ) ҶС «Тоҷиккабел» — корхонаи истеҳсли маҳсулоти кабелӣ (зиёда 40 номгӯи ва намуд сар карда, аз кабелҳои телефонӣ то кабеҳои пуриқтидори электронӣ) ҶС «Сомон-таҷҳизот» корхонаи истеҳсоли техникаи электронӣ, молҳои электрикӣ маиши, ҶС «Торгмаш» — корхонаи истеҳсоли таҷҳизот барои муассисаҳои савдо, ҶС «Заводи арматурбарорӣ» — корхонаи истеҳсоли рехти чуян, арматура.
Яке аз соҳаҳои калонтарин ин комбинати ширбарорӣ ва гушту консерва, заводи машруботи шаҳри Душанбе, комбинати хуроквории Тоҷикистон, корхонаҳои маҳсулоти нон «Нонпаз», қанодӣ, фабрикаи «Ширин» мебошанд.
Саноати масолеҳи бинокорӣ — заводи сементбарории шаҳри Душанбе, заводи шифербарорӣ, заводи хишбарорӣ ва инчунин дигар корхонаҳоро, ки масолеҳи бинокорӣ конструксияи бетонӣ истеҳсол менамоянд, дар бар мегирад.
Саноати ҷангал, коркарди чӯб, қоғаз ва селюлоза — ба худ корхонаҳои истеҳсоли коркарди ҷангал, истеҳсоли ашё барои мебел, ки ба стандартҳои давлатӣ таносуб аст, дар бар мегирад.
Саноати коркарди маъданҳои кӯҳӣ — декабри соли 2020 корхонаи коркарди сангҳои ороишӣ ва худҷилои ҶДММ «Асрори санг» ва ҶДММ «Строй комплекс» корхонаи коркарди санги хоро ва мармари «СТОУН Сервис»-ро ба истифода додаанд.
Соли 1924, пас аз ташкил кардани Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар таркиби Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон, аз қисми ноҳияи Тоҷик-Лоқай ҷудо шуда, Душанбе бо аҳолии камтар аз 500 нафар шаҳр ва пойтахти ҶМШС Тоҷикистон эълон гардид.
Баҳсҳо барои пойтахти нав зиёд буданд, баъзеҳо Қаратоғро мегуфтанд, чун он калонтар ва сераҳолитар буд, чун Самарқанду Бухоро ба дасти ҷумҳурии ҳамсоя буданд ва Хуҷанди бостон ҳам ҳоло қисме аз ҷумҳурии тоҷикон набуд.
Сарзамине, ки ҳамакнун шаҳри Душанбе дар он ҷой дорад, дар садаҳои миёна «Шумон» ном доштааст ва дар роҳномаҳо ва таърихномаҳои қадим ба гунаи «Сумон» низ навишта шудааст.
Дар «Ҳудуду-л-олам мин-ал-Машриқ илал-Мағриб» омада: «Шумон шаҳрест устувор ва бабаро кӯҳ ниҳода ва гирди ӯ борае кашида ва ӯро куҳандизест бар сари кӯҳ ниҳода ва андар миёни куҳандиз чашмаи обаст бузург. Аз вай заъфарон хезад бисёр».
Шумон дар қисмати болооби рӯди Қубодиён ва шимоли Пули Сангин ва шаҳри Вошҷирд воқеъ буд, ки ба гуфтаи Истахрӣ ба андозаи Тирмиз вусъат дошт ва ба масофати андаке дар ҷануби он қалъаи бузурги Шумон вокеъ буд.
Шарафуддин Алии Яздӣ дар «Зафарномаи Темурӣ» аз ин қалъа ба номи «Ҳисори Шодмон» ёд карда ва ғолибан онро ба сурати мухтасар «Ҳисор» ё «Ҳисорак» навишта ва имрӯз ҳам «Ҳисор» маъруф аст.
Аз ҷойноми «Душанбе» барои нахустин бор дар китоби донишманди балхӣ Маҳмуд ибни Валӣ «Баҳр ул-аъроф фи маноқиб ал-хайр» ва номаи хони Балх Субҳонқул Баҳодур ба шоҳи давлати Рус Фёдор Алексеевич ёд шудааст.
Ба кори сохтмон ва инкишофи мактабҳо қарорҳои Ҳизби коммунист ва Ҳукумати ҷумҳурӣ «Дар бораи ҷорӣ намудани таълими умумии ҳатмии ибтидоии бачаҳои 8-9-10-сола» , «Дар бораи рафти таълими ибтидоии умумӣ» , «Дар бораи мактабҳои ибтидоӣ ва миёна дар ИҶШС» , «Дар бораи сохтмони мактаб дар шаҳрҳо» ва ғайра такони ҷиддие шуданд.
Душанбе дар баландии 600 м дар водии Ҳисор ҷойгир буда, аз он дарёи Варзоб ва Кофарниҳон мегузаранд Шаҳри Душанбе то соли 2018 аз чор тараф бо ноҳияи Рӯдакӣ ҳамсарҳад буд.
Пас аз васеъкунии шаҳр аз ҳисоби заминҳои ноҳияи Рӯдакӣ дар шарқ — бо ноҳияи Ваҳдат, дар шимол — бо ноҳияи Варзоб, дар ғарб — бо ноҳияи Ҳисор, дар ҷануб — бо ноҳияи Рӯдакӣ ҳамсарҳад аст.
Дар ҷаласаи 22-юми даъвати панҷуми Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон раиси Кумитаи МММО Муҳаммадюсуф Имомзода ин масъаларо шарҳ дода қайд намуд, ки дар асоси санади пешкаш кардаи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи пешниҳоди Маҷлиси депутатҳои халқи шаҳри Душанбе ва ноҳияи Рӯдакӣ оид ба тағйир додани сарҳадҳои шаҳри Душанбе ва ноҳияи Рӯдакӣ” аз ҳисоби заминҳои деҳоти Чоряккорон, Чортеппа, Сарикиштӣ, Чимтеппа, Россия, Гулистон ва шаҳраки Навободи ноҳияи Рӯдакӣ ба қаламрави маъмурии шаҳри Душанбе беш аз 7659,25 гектар замин илова мешавад.
Дар Академияи илмҳои Тоҷикистон, ки ба он 20 Пажӯҳишгоҳҳои илмӣ-тадқиқотӣ шомил буда, дар онҳо дар соҳаҳои физика, астрофизика, риёзиёт, зилзилашиносӣ, кимиё, геология, гастроэнтрология, зоология, ботаника, рустаниҳои физиологӣ, генетика, иқтисод, фалсафа, ҳуқуқ, таърих ва бостоншиносӣ, этнографӣ, забон ва адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттӣ тадқиқотҳо бурда мешаванд.
Маҳсулоти аз коргоҳҳои пойтахт ба фуруши беруна содиротшаванда: матоъҳои пахтагин, ресмони пахтагин, коркарди маҳсулоти ҷуроббарорӣ, маҳсулоти кабелбарорӣ, арматура ва маҳсулоти коркарди кишоварзӣ ва диг.
Бо мақсади самарабахш гардидани ҷараёни таълиму тарбия, таъмини омӯзгорони муассисаҳои таълимӣ бо китобҳои дарсӣ, дастурҳои илмию педагогӣ ва методӣ 21 августи 1930 дар Душанбе Институти илмӣ-таҳқиқотии илмҳои педагогӣ таъсис ёфт.
Шаҳри замони Кушонӣ як ноҳияи муҳими деҳотӣ дошт, ки осори он ҳангоми кофтукови шаҳракҳои ибтидоии асримиёнагӣ пайдо шудааст: Арки Мир , Испечактеппа , Теппаи Искандарӣ , шаҳркадаи Шиши Хона .
Дар рафти нишасти матбуотии моҳи январи соли 2019 раиси Кумитаи меъморӣ ва сохтмони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Ҷамшед Аҳмадзода изҳор дошт, ки дар ҳудудҳои ба Душанбе ҳамроҳшуда бунёди 19 ҳазор иншоот дар нақша аст.
Тоҷикон яке аз мардумони қадими Осиёи Марказӣ мебошанд, ки фарҳанги бостонӣ ва муассисаҳои таълиму тарбияи дар замони қадим ва ибтидои асрҳои миёна ташаккулёфта доштанд.
Устодони барҷастаи назму насри муосири тоҷик Садриддин Айнӣ, Абулқосим Лоҳутӣ, Мирзо Турсунзода, Сотим Улуғзода, Ҷалол Икромӣ, Мирсаид Миршакар, Муъмин Қаноат, Боқӣ Раҳимзода, Фотеҳ Ниёзӣ, Лоиқ Шералӣ ва дигарҳо дар рушди адабиёти муосири тоҷик на танҳо дар Ватани худ, балки дар дигар мамлакатҳои Шарқу Ғарб машҳур буда, саҳми беандозае гузоштаанд.
Дар оғози садаи ин қалъа тахтгоҳи беки Ҳисор Шоҳимардонқул буд ва дар заминларзаи 8 сентябри соли 1907 вайрон шуд ва аз он танҳо як дарвоза ва ду бурҷ дар миёни ду кӯҳ барҷой монда аст.
Қалъае, ки ҳамакнун дар 5-километрии шимолу ғарбии шаҳри Душанбе қарор дорад, бозмонда аз ҳамон шаҳри Шумон аст, ки дар садаҳои — м. «Ҳисори Шодмон», яъне «Қалъаи Шодмон», номида мешуд.
Дар пойтахт ба миқдори 40 фисад иқтидори саноатии кишвар ҷойгир буд, тақрибан 15 фисади аҳолии ҷумҳурӣ зиндагӣ мекард ва чоряки маҷмӯи маҳсулоти дохилии кишварро истеҳсол мекард.