polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Зоонозҳо хосси ҳайвонот буда, ба он­ҳо одам низ гирифтор мешавад, масалан, ҳангоми тамос бо ҳайвони касал, ба воситаи пӯсти осебёфта ё луоб­пардаҳо , газидани саги касал , ҳашароти хунмак ва ғайра Ҳангоми бемориҳои сироятии рӯда ангезан­даҳо ба муҳит асосан бо пасафканди бемор ё ҳо­ми­лони бактерия паҳн ва ба организми одами солим ҳамроҳи ғизо дохил мешаванд.
Дар мавриди бемориҳои сироятии роҳҳои нафас (грипп, назла, гулӯзиндонак, ханозир, сурхча, сурфакабутак ва ғайра) ангезандаҳо дар вақти гуфтугӯ, сурфа ва атса задан паҳн мегарданд.
Бинобар ин, дар мавсими хурӯҷи грипп ҳангоми сурфидан ё таб кардан, беморро дар хона нигоҳ дошта, духтурро даъват кардан лозим аст; дар аснои парастории бемор шахси солим бояд даҳону биниашро бо дока бандад, бемор ҳангоми ҳарф задан, сурфидан ё атса задан даҳону биниашро бо рӯймолча пӯшад.
Кам шудан ва барҳам хӯрдани бемориҳои сироятӣ бештар ба сохти ҷамъият, тараққиёти хоҷагии халқ, дараҷаи некӯаҳволии аҳолӣ, хадамоти тандурустӣ ва ғайра вобастагӣ дорад.
Дар давраи зуҳури асосии беморӣ ҳам аломатҳои барои бемориҳои сироятии умумӣ (масалан, заҳролудӣ – табларза, ҳарор. баланд, сустӣ, дарди сар ва ғайра), ҳам аломатҳои хосси ҳар як бемориҳои сироятӣ (масалан, бесаранҷом кардани хоҳиши дурӯғини қазои ҳоҷат, бо хун ва луоб олуда будани наҷосат зимни исҳоли хунин) пайдо мешаванд.
Дар давраи офият, сарфи назар аз барҳам хӯрдани аломатҳои клиникӣ, дар узвҳои иллатёфта тағйирот боқӣ мемонад (масалан, осеби луобпардаи рӯдаи рост ҳангоми исҳоли хунин камаш баъди як моҳ дуруст мешавад, аммо шифои комил баъди чанд рӯз фаро мерасад).
Ба пайдоиши бемориҳои сироятӣ гуруснагӣ, ғизои номунтазаму якхела, камвитаминӣ, хастагӣ, гармии аз ҳад зиёд, таъсири сармо, гелминтозҳо, зичии аҳолӣ ва ғайра мусоидат менамоянд.
Ангезандаҳои бемориҳои сироятии рӯда аз обу хӯрок, косаву табақ ва дигар ашё паҳн мешаванд; интиқоли ангезандаҳои грипп, сурхча, хуноқ ва ғайра ба шахси солим аз ҳаво ба амал меояд; бемориҳои сироятии пӯст дар аснои тамос бо ҳайвонот ё одами бемор мегузаранд; ҳасба, тифи раҷъӣ, энсефалитҳо ва ғайраро аз одам ба одам ҳашароти хунмак мегузаронанд.
Аз давра­ҳои қадим хурӯҷи баъзе бемориҳои сироятӣ дар байни аҳолии як мамлакат ё мамлакатҳои гуногун оқиба­ти ҷангро муайян намуда, тақдири шаҳрҳо ва давлатҳоро ҳал мекард.
Бобия давраи пайғамбарии Мусою Исо ва Муҳаммадро тайшуда, Қуръону шариатро куҳнашуда эълон карда, ба ҷойи пайғамбар худаш ва ба ҷойи Қуръон асараш «Баён»-ро гузоштааст.
Бобиён ба таълими фарзандон аҳаммияти махсус медоданд, ҳар рӯз 19 пора аз «Баён» хонда, 361 бор зикр кардани номи Худоро фарз медонистанд, ҳангоми дафн ба дасти рости майит ангуштар меандохтанд.
Минбаъд дар натиҷаи ихтилофи ақидатӣ ва Ҷумҳурии Тоҷикистони моӣ байни роҳбарони Бобия — Субҳи Азал ва Баҳоуллоҳ он ба ду шоха — азалия ва баҳоия ҷудо шуд.
Аз ҷиҳати Ҷумҳурии Тоҷикистони моӣ ақидаҳои дар «Баён» зикршуда моҳиятан ба муқобили бедодгарии феодалону рӯҳониён ва зӯроварии мамлакатҳои Ғарб нигаронда шуда буд.
Ҳарчанд мафҳуми бори аввал дар пажӯҳишҳои илмии олимони асри ХХ пайдо шуд, вале дар таҳқиқоти илмии олими австриягӣ Йозеф Шумперт дар солҳои аввали қарни ХХ ин мафҳум мазмуни нав касб карда, чун натиҷаи ташхиси усулҳои навоварона ва тағйирот дар рушди иқтисод дар Урупо қабул гардид.
Истилоҳи инноватсия, ки ҳарчанд онро имрӯзҳо хоси забони англисӣ медонанд, дар асл аз калимаи лотинии — навсозӣ ва пешоянди — ба самти гирифта шуда, агар таҳтуллафзӣ баргандонем, — ба сӯи дигаргуниҳо мебошад.
Муаллифи китобҳои «Таҷассуми кинематографии осори устод С. Айнӣ» , «Грани экранизации» сазовори Ҷоизаи «Китоби сол» дар бахши санъатшиносӣ гардидааст), «Шоҳнома» дар осори ҳунарӣ» , «Симоҳои ҷовид» , китобчаҳои ҳикоёти таърихӣ барои бачаҳо – «Спитамони Зардушт», «Спитамони Суғдӣ», «Ғӯрак», «Деваштич», «Хуршеди Корзанҷӣ», «Хурдоди Хоразмӣ», «Сумбоди Муғ», «Устод Сис», «Муқаннаъ», «Тоҳири Фушанҷӣ», «Яъқуби Лайс», «Исмоили Сомонӣ» ва яке аз мураттибони «Луғати русӣ-тоҷикии истилоҳоти санъат» мебошад.
Ашъори Хубии Самарқандиро таҳти унвони «Авроқи носӯхта» , мунтахаботи Вофии Самарқандиро бо номи «Армуғон» , ҳамчунин, девони ашъори Орифи Гулханӣ -ро бо пешгуфтори муфассалу тавзеҳот тадвин ва чоп кардааст.
Барои донишомӯзони синфҳои 4-уми мактабҳои тоҷикии Ӯзбекистон китоби хонише таҳия намудааст, ки дар бахши тоҷикии нашриёти «Ӯзбекистон» аз соли 2003 то имрӯз ба табъ мерасад.
Бештар аз 100 мақолаи илмӣ, тақриз ва навиштаҳои дигари Ҳазрат Сабоҳӣ дар маҷаллаву маҷмӯаҳои Тоҷикистон, Афғонистон, Эрон, Русия, Украина ва Литва чоп шудаанд.
Пас аз хатми аспирантура ходими хурд ва калони илмӣ , ходими пешбари илмӣ , мудири шуъбаи таърихи санъат дар Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии Академияи илмҳои Тоҷикистон .
Бо маърӯзаҳои илмӣ дар конгресс ва конференсияҳои байналхалқии 2007 дар шаҳри Анқараи Туркия, -2009 дар шаҳри Лондони Британияи Кабир, -2013 дар шаҳри Кракови Полша, — 2011 ҷазираи Мартиникаи Франсия, Конгресси умумиҷаҳонии математикҳо — 2014 дар шаҳри Сеули Кореяи Ҷанубӣ,соли 2007 дар шаҳри Новосибирски Федератсияи Россия, соли 2011 дар шаҳри Стерлитамаки Федератсияи Россия баромад намудааст.
Фаъолияти кориашро соли 1987 ба сифати ассистенти кафедраи математикаи олии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ оғоз карда, минбаъд ба ҳайси муаллими калон, дотсенти кафедраи ҳамин донишкада, муовини ректори Донишкадаи нақлиёти Тоҷикистон, дотсенти кафедраи математикаи олии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ва сарходими илмии Институти илмӣ-тадқиқотии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон кор кардааст.
1 марти соли 2015 ҳамчун вакил ба Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ аз ҳисоби аъзои Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон интихоб шудааст.
Дар вазифаҳои муҳандис - заминсози ноҳияи Ҳамадонии вилояти Хатлон, сардори шуъбаи истифодаи замин ва заминсозии Кумитаи иҷроияи Шӯрои депутатҳои собиқ вилояти Қурғонтеппа, инструктор, мудири шуъба ва котиби Кумитаи Марказии комсомоли Тоҷикистон, раиси Кумитаи иҷроияи Шӯрои депутатҳои халқи ноҳияи Комсомолобод , раиси Кумитаи давлатии меҳнат ва тайёр кардани кадрҳои коргарии Ҷумҳурии Тоҷикистон, мудири шуъбаи шуғл ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, раиси ноҳияи Панҷи вилояти Хатлон, муовини Роҳбари Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Вазири меҳнат ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст.
Зуҳуров Шукурҷон аз оғоз то охири гуфтушунидҳои сулҳи байни тоҷикон иштирок намуда, дар ду давраи аввал раиси ҳайати ҳукуматӣ ва дар давраҳои дигар муовини аввали раиси ин ҳайат буд.
Зуҳуров Шукурҷон 28 феврали соли 2010 аз ҳавзаи интихоботии Рашт, 12 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати чорум ва 16 марти соли 2010 дар ҷаласаи якуми иҷлосияи якуми Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати чорум Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Раиси Шӯрои Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардидааст.
Шукурҷон Зуҳуров (Зуҳуров Шукурҷон Зуҳурович; тав. 16 апрели 1954, ноҳияи Панҷ, вилояти Қурғонтеппа, ҶШС Тоҷикистон, ИҶШС) — ходими давлатӣ ва сиёсии тоҷик.
Шукурҷон Зуҳуров - аз Ҳавзаи интихоботии Рашт 12 шаҳру ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ - вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати
Барои маҷмӯи асарҳо оид ба таърих ва маданияти Панҷакенти Қадим, ки солҳои 1950–1970 чоп шудаанд, Беленитский соҳиби Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино 1977 гардид.
Баъди хатми Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ як сол дар Донишгоҳи мазкур ба ҳайси муаллими хурд дар факултаҳои ғайрифилологӣ фаъолият карда, соли 2001 ба шуъбаи аспирантураи Институти забон ва адабиёти ба номи Рӯдакии Академияи илмҳои Тоҷикистон ҳуҷҷатҳояшро месупорад.
Худи ҳамин сол барои корҳои илмиаш дар мавзӯи «Таърихияти эҷодиёти Сотим Улуғзода» ба Институти адабиёти ҷаҳонии ба номи Максим Горкий ба шаҳри Маскав равона шуда, тӯли як сол он ҷо мемонад.
Муаллифи барномаи «Президенти мардумӣ» Ҳамчун муҳаррири варзидаи Гурӯҳи эҷодии «Симо»-и Телевизиони Тоҷикистон , силсилабарномаҳои «Сарнавишт» аз ҳаёти мардони бузурги таърихб, онҳое, ки ҷабри таърих зиёд дидаанд нақл карда мешавад.
Аббос Алиев, Шириншоҳ Шотемур, Нусратулло Махсум, Сотим Улуғзода, Ҷалол Икромӣ, Фазлиддин Муҳаммадиев, Буриниссо Бердиева, Абдуқодир Муҳиддинов ва дигарон дар барномаи «Сарнавишт»-и Сайрам Бақозода ба тамошобинон аз наздиктар ошно карда шуданд.
Дар аввал ба ҳайси муҳаррир дар барномаи наврасон «Манора» фаъолияти худро оғоз карда, пас нахустбарномаи муаллифиаш бо номи «Сарнавишт» ва қаҳрамони аввалинаш нависандаи бузург ва таърихнигори тоҷик Сотим Улуғзода пешкаши тамошобинон гардонида мешавад.
Барномаи дигари Сайрам, ки байни тамошобинон маҳбубият пайдо карда буд, «Садои ҳамватан» буд, ки аз ҳаёти тоҷикони бурунмарзии шаҳрҳои Кирғизистону Маскав омода шуда буд ва хеле хотирмон ва таъсирбахш ҳам буд.
Қуръон пас аз зикре дар бораи аҳли биҳишт ва дӯзах ба баёни Аъроф ва бошандагони он пардохта, ҷойгоҳеро бо ин ном баён медорад, ки болотар аз дӯзахиён ва поёнтар аз биҳиштиён аст ва ба тарзе дар миёнаи онҳо воқеъ гардидааст, ки бошандагони он ҳам биҳиштиёнро мебинанду мешунаванд, ҳам дӯзахиёнро.
«Ва дар байни он ду ҳиҷобе аст ва бар аъроф мардоне -анд, ки ҳамаро аз симояшон мешиносанд. Ва аҳли биҳиштро, дар ҳоле ки ҳанӯз ба он надаромадаанд ва умеди онро доранд, нидо кунанд, ки салом бар шумо ва чун чашмонашон ба сӯи аҳли оташ гардонида шаванд, гӯянд: Парвардигоро, моро бо мардуми ситамгор ҳамроҳ нагардон! Ва асҳоби аъроф мардонеро, ки онҳоро аз симояшон мешиносанд, нидо кунанд гӯянд: Ҷамъи шумо ва истикборе, ки доштед, ба шумо суде набахшид!? Оё ҳаминҳоянд он касоне, ки қасам хӯрда будед, ки Худо ба онҳо раҳмате намерасонад! Ба биҳишт дароед, ки на хавфе бар шумо бошад ва на шумо ғамгин мешавед!».
Мафҳуми Аъроф ва тасаввури ҷойгоҳе дар миёни биҳишту дӯзах дар андешаи динӣ ва фароянди эътиқодии ақвоми гузашта низ решаҳои амиқи фарҳангӣ ва тораҳои таърихӣ дошта ва дар фарҳангҳои динии куҳан ва осори ривоии тамаддунҳои пешин бо тобиш ва муҳтавои хосе таҷассум ёфтааст.
Дар Авесто ва баъзе осори дигари дини зардуштӣ вожаи «майсувона» ва вожаи паҳлавии «ҳаместагон» номи ҷойгоҳест дар дунёи дигар, ки ҳар кӣ некиҳо ва бадиҳояш баробар ва ҳамвазн бошанд, ба он ҷо медарояд.
Майсувона дар луғат ба маънои «омехта» аст ва он ҷойгоҳ ба он ҷиҳат майсувона номида шуда, ки аъмоли неку бади аҳли он бо ҳам омехта аст ва ҳеч ҷиҳате бар дигаре бартар набуда.
Вожаи аъроф ба ин маъно ду бор дар Қуръон зикр шудааст ва онро баъзеҳо бар пояи маънои луғавиаш ба маънои макони баланде донистаанд, ки дар марзи байни биҳишт ва дӯзах ва мушриф бар онҳо қарор дорад ва баъзеҳо ваҷҳи номгузории онро ба Аъроф ба эътибори маърифат ва шиносоие, ки бошандагони он аз аҳли биҳишт ва дӯзах доранд, марбут донистаанд.
Вале аксари муфассирон онро бо истинод ба ояти 13 сураи Ҳадид ба маънои деворе тафсир кардаанд, ки рӯзи қиёмат барои ҷудо сохтани муъминон аз мунофиқон дар байни биҳишт ва дӯзах кашида мешавад.
Дар таъбири қуръонӣ ба одамоне асҳоб ва бошандагони Аъроф гуфта мешавад, ки рӯзи қиёмат муддате дар минтақаи ҳоил дар миёни биҳишту дӯзах бо номи Аъроф боқӣ мемонанд ва бино ба қавли машҳуре, ки аз Ҳузайфа, Ибни Аббос, Ибни Масъуд ва дигарон ривоят шуда, онҳо муъминоне ҳастанд, ки некиҳо ва бадиҳояшон бо ҳам баробар буда, ҳасаноташон онҳоро аз вуруд ба оташ нигаҳ дошта, вале барои даромадан ба биҳишт басанда набудаанд ва Ибни Ҳаҷар онро қавли роҷеҳ донистааст.
Бинобар ин, то поёни ҳукми халоиқ дар марзи ҳоил ва ё макони миёнае дар байни биҳишту дӯзах ҷой дода мешаванд ва пас аз он бар асоси фармудаи ҳадисе мавриди лутфи Худованд қарор мегиранд ва ба биҳишт медароянд.
Бар асоси эътиқодоти масеҳиён низ дар миёни биҳишту дӯзах манзили миёнае бо номи «пургаториюс» ба лотинӣ ва «лимбо» ба англисӣ вуҷуд дорад, ки аввалӣ ба маънои поккунанда ва дуюмӣ ба маънои ҳоил ва барзах аст.
Ба андешаи динии онҳо ин ҷойгоҳ дар миёнаи биҳишту дӯзах воқеъ гардида ва касе, ки гуноҳи нобахшудание анҷом дода, вале ҳангоми марг машмули афви Худованд қарор гирифта бошад, ба он ҷо бурда мешавад ва дар ниҳоят пас аз бозхости аъмоли халоиқ ба кори онҳо расидагӣ мешавад ва саранҷом ба биҳишт бурда мешаванд.
Дар ҳадиси мурсале ривоят шуда, ки расули Худо вақте дар бораи бошандагони Аъроф пурсида шуд, гуфт: «Онҳо охирин бандагоне ҳастанд, ки дар бораашон ҳукм ва файсала мешавад. Вақте Парвардигори олам аз доварӣ дар байни бандагон фориғ шавад, гӯяд: Шумо мардуме ҳастед, ки ҳасанотатон шуморо аз оташ нигаҳ дошт ва барои даромадан ба биҳишт басанда набуд, пас шумо озодшудагони Ман ҳастед ва дар ҳар куҷое аз ҷаннат, ки хоҳед, дар неъмат бошед!».
Назариёту афкори иҷтимоӣ-сиёсӣ ва адабии Белинский пас аз шиносоӣ бо ходимони ҷамъиятӣ, шоирону файласуфҳои рус Н. В. Станкевич ва Н. И. Надеждин ташаккул ва ривоҷу равнақ ёфт.
Аз ҳамин нуқтаи назар Белинский чун нахустмунаққиди рус эҷодиёти шоирону нависандагони гузаштаву муосири русро мавриди таҳлилу баррасӣ қарор дода, эҷодиёти онҳоро якҷоя бо ҷараёни умумиҷаҳонии адабӣ, эҷодиёти Ҳомер, Аристофан, Сервантес, Шекспир, Байрон, Гётеву Шиллер, Диккенсу Валтер Скотт ва дигаронро таҳқиқ кардааст.
Афкори адабиву зебоишиносии Белинский дар мақолаҳои «Ғояи санъат» , «Тақсими назм ба ҷинсу намуд» , «Сухан аз хусуси танқид» , «Александр Пушкин» , «Назаре ба адабиёти руси соли 1846» , «Назаре ба адабиёти руси соли 1847» ва ғайра ифода ёфтаанд.
Дар ин давра ӯ мақолаҳои «Ҳамлет. Драмаи Шекспир. Мочалов дар нақши Гамлет» , «Менсел, мунаққиди Ҳёте», «Дод аз дасти ақл»-и А. С. Грибоедов" -ро навиштааст.
Умуман, ақоиду андешаҳои Белинский, ки чун асосгузори танқиди адабии рус эътироф гардидааст, дар ташаккули минбаъдаи танқиди адабӣ, назарияи адабиёти рус ва ба воситаи он ба адабиётшиносии кишварҳои собиқ шӯравӣ таъсир расонидааст; имрӯз ҳам арзиши онҳо коста нашудааст.
Белинский доир ба адабиёти Шарқ, аз ҷумла адабиёти форсӣ, ҳангоми таҳлилу баррасии арзиши бадеии «Марсияҳои Рим»-и И. В. Гёте аз назокату латофати назми форстоҷик сухан карда, моҳияти таърихию иҷтимоӣ ва бадеию эстетикии онро таъкид намудааст.
Дар операҳои композиторони тоҷик ва классикии ҷаҳонӣ зиёда аз 30 нақш, аз ҷумла Мируло , Маркиз д'Обри , Онегин , Елетский , Фигаро , Дон Жуан , Валентин , Наср , Кумар , Исмоил , Рустам ; дар опера-балети Т. Сатторов , нақши Восеъро офаридааст.
Фаъолияти кориашро соли 1981 ба ҳайси солист-вокалисти Ансамбли тарона ва рақси “Бунафша”-и ноҳияи собиқ Совет оғоз карда, минбаъд аввал солист-вокалист ва баъдтар директори Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С.Айнӣ ва солҳои 2006-2013 муовини аввали вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон шуда кор кардааст.
Ваколати вакилии Низом Қосим, ки дар интихоботи парлумонии якуми марти Тоҷикистон аз рӯйхати ҷумҳуриявии ҲХДТ соҳиби курсӣ шуд, бо сабаби раиси Иттифоқи нависандагон интихоб шуданаш, пеш аз муҳлат қатъ гардид.
Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон , дорандаи Ҷоизаи давлатии ба номи А. Рӯдакӣ , вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати
Ҷаҳон Малик Хотун духтари Ҷалолиддин Масъудшоҳ бинни Шарфолиддин Маҳмудшоҳи Инҷу аз шоирони нимаи дуввуми қарни ҳаштуми ҳиҷрӣ дар Шероз аст, ки дар шеър ба исми худ яъне «Ҷаҳон» тахаллус мекард чунон, ки дар поёни ғазалҳои манқул аз ӯ хоҳем дид.
Вай дар муқаддимаи девони хеш худро «Ҷаҳон бинти Масъудшоҳ» муаррифи карда ва бинобар ин аз бозмондагони хонадони Инҷу дар форс будааст, ки насаби худро ба Хоҷа Абдуллоҳи Ансорӣ мекашонидаанд.
Обаш Хотун духтари Атобак Саъд бинни Абубакр буд, ки дар солҳои 662 ва 663 ба унвони охирин фард аз Атобакони Сулҷурӣ бар форс ҳукумат мекард ва духтари ӯ ва Мангу Темур, ки «Кирдуҷин» ном дошт аз соли 719 ҳиҷрӣ аз ҷониби Султон Абӯсаид Баҳодур ҳокими форс шуд ва чандин дар ин мақом буд ва хидмати бузурге дар ободонии форс кард.
Дар аҳди ҳукумати ҳамин Кирдуҷин бар форс Амир Чӯпон яке аз мулозимони худро ба номи Шарафуддин Маҳмуд, ки вакили амлоки хосаи Элхонӣ буд ба вазорати форс ва Кирмону Язд ва Кешу Баҳрайн фиристод ва ӯ ба зуди навоҳии ҷанубии Эронро аз Исфаҳон то соҳили халиҷ дар идораи моли худ гирифт ва ба «Инҷу» маъруф гардид ва моли фаровон ҳосил кард ва баъд аз Кирду- ҷин яъне баъд аз ҳудуди соли 729—730 дар навоҳии мазкур истиқлоли тамом дошт то дар соли 734 маъзул ва сипас бар асари тӯғён дастгир ва маҳкум ба қатл шуд.
Лекин ба васотати Хоҷа Ғиёсулидин Маҳмуд вазир аз марг раст ва дар қалъаи Табараки Исфаҳон маҳбус гардид ва писараш Ҷалолиддин Масъуд ба Рум назди Амир Шайх Ҳасани Чӯпонӣ ҳукмрони он сарзамин фиристода шуд ва ин вазъ идома дошт то соли 734 ки Абӯсаиди Баҳром даргузашт ва Шарфолиддин Маҳмуд ва писаронаш дар муддати кӯтоҳ Элхонӣ Орпогоун ба Табрез бозгаштанд вазири сояи Ғиёсулидин вазир дар ратақ ва фатақ умури дахолат ёфтанд лекин дере нагузашт, ки Маҳмудшоҳ ба фармони Орпогоун кушта шуд ва ду писараш Ҷалолидин Масъуд ва Шайх Абӯасҳақ аз Табрез гурехтанд, нахустин ба Рум дар паноҳи Амир Шайх Ҳасан рафту дувуммин ба диёри Бакр дар паноҳи Амир Алӣ подшоҳ.
Ҷаҳон Хотун духтари Ҷалолиддин Масъудшоҳ ва набераи духтарии Ғиёсулидин Муҳаммад вазир аст, ки ниёи модариш Рашидидини Фазлуллоҳ вазир буд ва ниёи падариш Амир Шарфолиддин Маҳмудшоҳи Инҷу ва ӯ муслиман баъд аз кушта шудани падар дар назди Шайх Абӯасҳқ умр ба сар мебурд ва тарбият мегирифт ва баъд аз ғалабаи Амир Муборзолидин бар Шероз ва қатли Мири Шайх дар соли 758 ҳамчунон дар Шероз монд ва дар канори душманони хонадони худ басар бурд ва ба ихтиёр ё изтиро Шоҳ Шуҷоъ Музаффариро мадҳ гуфт ва ҳамчунон дар Шероз мезист то чунон, ки хоҳем дид дар охири қарни ҳаштум ва баъд аз соли 784 ҳиҷрӣ падруди ҳаёт гуфт.
Усораи онро, яъне оби гиёҳи тару тозаи онро дар офтоб ғафс гардонида, бо равғани зайтун даромехта чаконанд ва ё пахтаро ба он олонда дар гӯш гузоранд, дарди гӯшро таскин медиҳад ва даруни онро аз чирк пок мегардонад.
Агар обашро бинӯшанд, сурфаеро, ки аз баста шудани дарун мегирифта бошад ва кулинҷи аз моддаи гарм баамаломадаро дафъ мекунад, сафрои сӯхтаро бо воситаи исҳол аз бадан меронад.
Барги тари онро дар равған пухта гузошта банданд, варамҳоро таҳлил ва дардҳоро таскин медиҳад, мондагиро дафъ месозад, вале нопухтаи онро кӯфта гузошта банданд, ҷароҳатҳои калон ва сӯхтагии оташро шифо мебахшад.
Гиёҳи тари онро кӯфта гузошта банданд, ҷароҳатҳоро ба ҳам оварда сиҳат мебахшад, вале агар хушкашро кӯфта гузошта банданд, захмҳоро хушк ва захмҳои хабисаро дафъ мекунад.
Хосиятҳои умумии ин: варамҳоро таҳлил медиҳад, моддаҳои ғафсро дар бадан равон мегардонад, инчунин бинобар часпанда будани таркибаш моддаҳои сафровиро бо исҳол аз бадан дафъ мекунад.
Ин истилоҳ, зоҳиран, бо равиши пасинсозӣ аз вожаи «саргурд» сохта шуда, ки дар фарҳангҳо «фармондеҳи дастае аз лашкар» таъриф шуда ва сохташуда аз ду вожа — «сар» + «гурдон» пиндошта шудааст.
Аз ин рӯ, истилоҳоти «гурдон» ва «саргурд» барои ҷойгузин кардани вомвожаи русии «баталион» ва дараҷаи низомии «майор» ба Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод шудаанд.
Гурдон — ягоне тактикӣ дар нерӯҳои мусаллаҳ, ки аз як ситоди фармондеҳӣ ва ду ё чанд вашт ва ягонҳои хурдтар ташкил мешавад ва бахше аз ҳанг ё гунд ва ё ягоне ҷудогона аст; баталион.
Ӯ иштирокчии Ҷанги Бузурги Ватании солҳои 1941-1945 буд ва ҳамчун комиссари сиёсии қисмҳои низомии дивизияҳои 20 кавказӣ, 113 тирандозӣ дар мудофиаи Ватан ҳисса гузошта то рутбаи капитан расидааст.
Дар давоми солҳои минбаъда дар ҷодаи илми таърих фаъолият намуда, дорои унвонҳои доктори илмҳои таърих , узви вобастаи Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон ва академики Академияи илмҳои Тоҷикистон гардидааст.
Баҳодур Искандарович Искандаров – олим, академики Академияи илмҳои Тоҷикистон , доктори илмҳои таърих , профессор , Арбоби шоистаи илми ҶШС Тоҷикистон , Дорандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино .
Тибқи мушоҳидаҳои пажӯҳандагон маълум аст, ки то охири садаи нуздаҳ ва аввалҳои садаи бист ин ҷашну маросим дар манотиқи тоҷикнишини Мовароуннаҳр ба таври густурда роиҷ будааст.
Он гуна, ки Муҳаммадраҳим Раҳимов, пажӯҳишгари тоҷик, дар китоби худ Тоҷикони кишоварз дар ҳавзаи рӯдхонаи Хингов то қабл аз инқилоб менависад, дар чоршанбеи охири соли моҳи сафар дар минтақаҳои Дарвоз, Рашт, Яхсу бегоҳӣ, пас аз ғуруби офтоб, гулхани оташро фурӯзон намуда, се бор аз болои он мепариданд, ки онро мардум чоршанбеи охири сол ва ё алавпарак меномиданд.
Онгуна, ки Николай Хаников, ховаршиноси рус, дар китоби худ "Шарҳи хонигарии Бухоро" менависад, дар садаи Х1Х ва авоили садаи ХХ ин маросимро тоҷикони Бухоро чоршамбеи суннӣ ва ё ба навиштаи Муҳаммадраҳим Раҳимов, пажӯҳишгари тоҷик, чоршанбе сурӣ меномиданд, аммо тоҷикони Косон, ба навиштаи Михаил Андреев, ховаршиноси рус, чоршабесурак меномидаанд.
Ба навиштаи Сергей Толстов, ховаршиноси рус, миллатҳои дигари Осиёи Марказӣ, масалан, ӯзбекҳои Косон ин ҷашнро сафар қоштӣ, сафар чиқдӣ, яъне сафар гурехт, сафар баромад, туркманҳо қара чорашамба, яъне чоршанбеи сиёҳ мегуфтанд.
Тавре ки нависандаи ин сатрҳо аз пирамардон ва пиразанон борҳо шунидааст, дар солҳои 20-50 садаи бисти мелодӣ дар аксари ноҳияҳои Тоҷикистон ва Ӯзбекистон ин маросим дар байни тоҷикон роиҷ будааст.
Бегоҳии чоршанбеи охири сол мардум дар майдонҳо, чорроҳҳо, кӯчаҳо оташ фурӯзон намуда, пиру ҷавон аз болои он се маротиба мепариданд ва баробари ҷаҳидан мегуфтанд: Зардии ман аз ту, сурхии ту аз ман.
Воҳид Асрорӣ ва Раҷаб Амонов, пажӯҳишгарони тоҷик, дар китоби Эҷодиёти даҳанакии халқи тоҷик, чопи соли 1980, навиштаанд, ки дар баъзе ҷойҳо ҳамин ҳарфро ба ин тарз ёдовар мешуданд: Ранҷурию зардии ман аз ту, сурхию хуррамии ту аз ман, ки ин таъбирро дар байни аксари мардумони кишварҳои гуногуни эронитабор метавон мушоҳида кард.
Ба назар мерасад, ки ҳоло ҳам дар байни мардуми Хатлон, Суғд, Бадахшон ва тоҷикони Ӯзбекистон маросимҳои аз болои оташ паридан, гирди оташ давр задан, хонаро тамиз кардан, ҳазориспанд дуд кардан, баргузор намудани маросими "Мушкилкушо" дар рӯз ва шаби чоршанбеи охири сол ба ҷо оварда мешавад.
Пажӯҳандагон ёдовар мешаванд, ки "Чоршанбесурӣ" дар бархе аз минтақаҳои Тоҷикистон ва Ӯзбекистон низ бо номҳои аз ҳамдигар каме ё комилан тафовутдошта вирди забон мебошанд.
Ба навиштаи оқоён Асрорӣ ва Амонов, тоҷикони ноҳияи Косони Ӯзбекистон дар кӯчаҳо оташҳо фурӯзон намуда, аз болои он меҷаҳиданд ва зимнан мегуфтанд: алос-алос, аз куллӣ бало халос.
Дар шаҳрҳои Хуҷанд, Кӯлоб, Панҷакент, Бухоро, Самарқанд, дараи Яғноб ва аксари ноҳияҳои тоҷикнишини Осиёи Миёна ҳоло ҳам дар арафаи чоршабесурӣ хонаро тамиз кардан, гирди оташдонро тоза намудан, оташ афрӯхтан, фол кушодан, ҳазориспанд дуд кардан, намак гирди сар гардондан, гиреҳ кушодан, кӯза шикасатан, чайнаку пиёлаи тарақрафтаро дур андохтан, оташбозӣ кардан ва амсоли ин ба назар мерасад.
Бештари ин маросимҳо барои он сурат мегирад, ки инсон аз зиёну заҳмат, нопокӣ, бадбахтиҳои соли куҳан, номуродиҳои гузашта эмин бошад ва Наврӯзро бо хушӣ истиқбол намуда, дар соли нав тандурусту солим зиндагӣ кунад.
Маъмулан духтароне, ки дар солҳои гузашта дар зиндагӣ ба нокомиҳо дучор шуда бошанд, одатан назди мулло, фолбин, ё шахсони махсус рафта, барои дар соли нав ба муроди худ расидан аз онҳо дуъо мегиранд.
Он гуна, ки пажӯҳишгарон Асрорӣ ва Амонов навиштаанд, дар Бухоро духтари бахташ баста, пас аз оташафрӯзӣ хокистари онро дар таги девор мерехт ва баъд ба пушти дари хонаи худ омада, тақ-тақ мекард ва аз дарун мешунид: Дарро кӣ мезанад?
Садриддин Айнӣ, нависандаи маъруф, дар китоби «Ёддошт»-ҳои худ зимни тасвири Сайри Файзобод ва Иди Наврӯз ва айри ширбадан маросимҳо ва омодагиҳо ба ҷашни Наврӯзро ёдрас мешавад, ки бархе аз онҳо ойинҳое мебошанд, ки аслан марбут ба чоршанбесурӣ буда, ҳоло бо ин ном ифода намешаванд.
Дар ноҳияи Сӯхи кишвари Ӯзбекситон, ки аҳолии он асосан тоҷикон мебошанд, қабл аз Наврӯз ба ҳолати оташдон таваҷҷуҳ намуда, онро бо гили сафед тармим мекунанд.
Баъдан ҳазориспандро, ки онҳо исириқ мегӯянд, дуд карда, ба чаҳор гӯшаи хона равон месозанд ва ин мисраъҳоро такрор мекунанд: Исириқро дуд кун, балоҳоро дур кун, инсу ҷинси бади хеш, сӯзад дар оташи тез.
Тавре ки пажӯҳанда Ӯрунбой Сӯфиев ёдрас мешавад: Рӯзи охири чоршанбеи қабл аз Наврӯз ҳама шустушӯ мекунанд ва мардон мӯй метарошанд, духтарон ва дӯшизагон мӯйи худро майдабоф мекунанд.
Мардуми Сӯх ҳамзамон се оташ меафрӯзанд ва бо гуфтани ин суханон аз рӯйи оташ мепаранд: Рӯйи пок аз туву домани пок аз мо, зиёну заҳматамоя афшондему сӯзондем.
Яздонфар Раҷабӣ, пажӯҳишгар, дар мақолае ба номи Гиромидошти оташу об миёни сокинони ноҳияҳои Шаҳрисабзу Китоб, ки соли 1997 чоп шуд, менависад, ки ҳамин маросимро бо андаке тағйирот дар байни тоҷикони ноҳияҳои Шаҳрисабз ва Китоби Ӯзбекистон низ метавон дид.