polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Барои пешниҳоди натиҷаи корҳои илмӣ шаклҳои нави истифодаи натиҷаи корҳои илмӣ ба монанди «депонирование» кардани асарҳои илмӣҷорӣ шуд, ки аз ин тариқ асар дар ин ё он маркази иттилооти илмӣ нигоҳ дошта мешавад ва муассиса дар бораи он асари илмӣ маълумот ба табъ мерасонад.
Ҳар як соҳаи илм барои омӯзиш ва пажӯҳиши муҳаққиқон натиҷаҳои илмии худро ҳамчун Адабиёти илмӣ дар дастурҳо ва иттилоъномаҳои соҳавӣ ба нашр мерасонад.
Аз рӯи аҳамияти иҷтимоӣ ва муҳиммият дар ҷомеа адабиёти илмӣ на танҳо маҳсулот, балки олати меҳнати фикрӣ, шакли ҳисобот ва арсаи мусобиқоти ғояҳо, воситаи татбиқи дастовардҳои илм дар амалия мебошад.
Тибқи он ҳадисе саҳеҳ ба шумор меравад, ки фард-фарди силсилаи ровиёни он то саҳоба – ровии аввал аз назари муҳаддисони бузург аҳли сиқа бошад ва санади он низ муттасил – ғайримақтуъ бошад.
Бухорӣ худ мегӯяд: «Вақте аз шахсе ҳадис менавиштам, ӯро аз ному насаб ва куняаш ва ҳамин тавр агар марди фаҳмидае буд, аз иллати ҳадис мепурсидам ва агар чунин набуд, аз вай мехостам, ки асл ва нусхаи онро ба ман нишон диҳад».
Ӯ мегӯяд: «Дар назди Дохилӣ ҳадис меомӯхтам ва ҳанӯз ёздаҳ сол доштам. Рӯзе дар аснои ривояти ҳадис гуфт: Суфён аз Абузубайр аз Иброҳим. Гуфтам: Абузубайр аз Иброҳим ривоят накардааст, агар аслаш мавҷуд бошад, ба он руҷӯъ кун! Чун ба асли он нигоҳ кард, пурсид: Он чӣ гуна аст, эй ҷавон! Гуфтам: Зубайр, ки Ибни Адӣ аст, аз Иброҳим ривоят кардааст».
Муҳаммад ибни Абуҳотим – варроқ -и Бухорӣ мегӯяд: «Шабҳо понздаҳ-бист бор аз хоб бархоста, чароғ меафрӯхт ва ҳадисҳоеро ёддошт ва ё нишонагузорӣ мекард».
Бухорӣ мегӯяд: «Чун ба ҳаждаҳ даромадам, китоби «Қазоё-с-саҳобати ва-т-тобеин», пас аз он китоби «Таърих»-ро дар Мадина дар назди қабри Паёмбар тасниф намудам, онро дар шабҳои моҳтобӣ менавиштам».
Ба гуфтаи худаш то муддате дар назди машоихи зодгоҳаш Бухоро ба таҳсил пардохта, дар шонздаҳсолагӣ ҳамроҳи модар ва бародари бузургаш Аҳмад барои адои фаризаи ҳаҷ ба Макка меравад.
Пас аз анҷоми фаризаи ҳаҷ модар ва бародараш ба Бухоро бармегарданд ва ӯ барои идомаи таҳсил ба сарзаминҳои дуру наздики қаламрави онрӯзаи ҷаҳони ислом сафар карда, аз машоиху донишмандон дар шаҳрҳои Хуросон, Ҷибол, Ироқ, Миср, Шом ва Ҳиҷоз улуми динӣ, бахусус ҳадис меомӯзад.
Ба гуфтаи худаш дар талаби илм ду бор ба Шом, Миср ва Ҷазира ва чаҳор бор ба Басра сафар карда, шаш сол дар сарзамини Ҳиҷоз иқомат намудааст ва ҳамроҳи муҳаддисон ба шаҳрҳои Куфа ва Бағдод бе шумор рафтуомад доштааст.
Бухорӣ дар сафари тӯлоние, ки барои касби илм дошта, аз шахсиятҳое чун имом Аҳмад, Алӣ ибни Мадинӣ, Исҳоқ ибни Роҳуя , Яҳё ибни Маъин, Вакеъ ибни Ҷарроҳ ва муҳаддисони дигар касби файз намудааст, ки аксари онҳо ба гунае дар сохтори андеша ва ташаккули пояҳои илмии вай нақш доштаанд.
Вай камоли муҳаббат ва таассури шадиди хешро аз Ибни Мадинӣ ва имом Аҳмад иброз медорад ва мефармояд: «Худро дар назди касе, ба ҷуз Алӣ ибни Мадинӣ, ночиз надидам. Ҳашт бор ба Бағдод шудам, то бо Аҳмад ибни Ҳанбал ҳамнишинӣ намоям ва охирин бор вақте бо ӯ видоъ намудам, фармуд: Эй Абуабдуллоҳ, илму мардумро мегузорӣ ва ба Хуросон меравӣ?»
Бухорӣ дар ин сафарҳои илмӣ сад ҳазор ҳадиси саҳеҳ ва дусад ҳазор ҳадиси поёнтар аз онро ҳифз намуда, дар маҷмӯъ 600 000 ҳадис гирд овардааст ва аз миёни онҳо саҳеҳтарин маҷмӯаи суханони Расули Худо -ро интихоб ва дар китоби «ал-Ҷомеу-с-саҳеҳ»-и худ маъруф ба «Саҳеҳи Бухорӣ» дарҷ намудааст.
Дар оилаи муҳиҷир аз Форс таваллуд шудааст, гузаштагонаш зардуштӣ буданд, бобокалонаш исломро «аз дасти» ҳокими Бухоро Яман ал-Ҷуфи Бухорӣ қабул кардааст.
Аз ин гуфтаи Бухорӣ бармеояд, ки вай аз он машоихе, ки амалро аз имон ҷудо медонистанд, ҳадисе китобат накардааст ва дар китобҳояш ба ҷуз чанд маврид аз машоихи асҳоби раъй ва тарафдорони андешае, ки амал ғайри имон аст, ҳадисе ривоят нашудааст.
Аз Бухорӣ ғайр аз «ал-Ҷомеу-с-саҳеҳ» осор ва таълифоти дигаре низ, ки аксаран дар риштаи ҳадис ва ҳадисшиносӣ мебошанд, бар ҷой мондааст, ки «Таърихи кабир», «Таърихи авсат», «Таърихи сағир», «Куняҳо», «Зуафои сағир», «Адаби муфрад», «Қазоёи саҳоба ва тобеин» ва «Тафсири кабир» машҳуртарини онҳо ба шумор мераванд.
Яке аз омилҳои муҳимми муваффақияти Бухорӣ дар пешрафтҳои илмиаш, пас аз заковати фитрӣ ва талоши хастагинопазир дар роҳи касби илм, сарвати зиёде буд, ки аз падараш барои ӯ мерос монда буд.
Абуабдуллоҳ Муҳаммад ибни Исмоили Бухорӣ, бештар маъруф ба Имом Бухорӣ — донишманд, муҳаддис ва муфассир, муаллифи яке аз ҷомеъи ривоёти аҳли суннат «ал-Ҷомеъу-с-саҳеҳ».
Пас аз гирифтани лисонси забони фаронса ба Теҳрон бозгашт ва нахуст дар бахши хусусӣ ва сипас ба унвони коршиноси муваққат дар вазорати фарҳанг ва ҳунар ба интишороти моҳномаҳои «Ҳунар ва мардум» ва «Нақшу нигор» пардохт ва муддате масъулияти сардабирии онҳоро дошт.
Пас аз бозгашт ба Эрон аз соли 1972 то соли 1978 сарпарастии гуруҳи адаби имрӯзро дар Радио ва телевизиони миллии Эрон пазируфт ва барномаҳое дар бораи зиндагӣ ва осори навоварони мусофир сохт.
Дар мурдоди 1980 аз Теҳрон ба порис рафт ва то соли 1986 дар он шаҳр мондагор шуд ва дар ҳамон ҷо ба узвияти ифтихории Иттиҳодияи нависандагони Фаронса баргузида шуд ва дар маҷомеву гуруҳҳои гуногун ширкат ҷуст ва суханрониҳо кард.
Дар соли 1986 ба даъвати бунёди фарҳанги Эрон дар Бостон раҳсипори Амрико шуд ва аз он пас ба суханрониҳои гуногун дар донишгоҳҳои Гарвард, Ҷорҷтаун, Берклӣ ва ғайра пардохт ва порае аз барномаҳои адабию фарҳангии худро чи аз раҳгузари тадрис дар синфхонаҳо ва чи аз роҳи суханрониҳо ва барномаҳои радиову телевизионӣ оғоз кард.
Дар мавриди Нодирпур ва шеъри ӯ бояд гуфт, ки вай аз ҳамон оғози навҷавонӣ рӯй ба сурудани гунае шеър овард, ки дастоварду меваи он аз пайванди шохае навин бар дарахти тановару куҳансоли шеъри порсӣ моя мегирифт ва рӯи ҳам рафта, Нодирпур як шоири «навқудамоӣ» буд ва бунмояҳои шеъраш таркибе аз шуури романтик, тасвирҳои зинда, ранги тунди отифӣ, содагӣ ва пардохтани эҳсосе ба андешаҳо ва дилвопасиҳои бунёдини одамӣ буд.
Аз соли 1951 то 1961, ҳатто каме пештар, Нодирпур аз маҳбубтарин ва матраҳтарин шоирон ба шумор мерафт ва нахустин китоби шеъри ӯ ба номи «Чашмҳо ва дастҳо» мавриди иқбол ва истиқболи фаровони шеърдӯстон қарор гирифт ва барои касоне, ки ба тозагӣ дар Эрон шеъри навро пазируфта буданд, сурудаҳои Нодирпур бо вижагиҳое, ки дошт, пазируфтатарин намунаи ин гуна навовариҳо ба ҳисоб меомад.
Ахавони Солис, ки худ аз номварони муассир ва муваффақи шеъри нимоӣ аст дар мавриди Нодирпур навишта буд: «Нодирпур, дар ин айём, ба ҳақ дар тарози аввал аз шоирони мутаҷадиду навпардоз қарор гирифта ва пухтагии осораш мерасонад, ки ба ганҷинаи ғанӣ ва пурарзиши шеъри гузаштаи порсӣ бар осори ӯ ончунон соя наяфканда, ки ранги ҳунарашро дигар кунад ва таҳти таъсир бигирад. Бад ин маънӣ, ки ҳам эҳсос аз худаш аст ва ҳам баёни таъбирот. Ин шоир ба хубӣ тавонистааст худро аз такрор ва ибтизол, ки душмантарин душманони ҳунар аст, дур нигаҳ дорад ва ҳамеша аз сарзамине, ки худ бад-он ҷо рафта, барои мо хабар биёварад».
Барои Нодирпур ҳунар саргармӣ ва ҳавас ва шуҳрату худнамоӣ набуд, балки ниёзи сӯзоне буд, ки лаҳзае ӯро ором намегузошт ва бо таваҷҷуҳ ба ошноие, ки ӯ бо шеъру адаби Ғарб бавижа Фаронса ва Итолиё дошт, шеъраш модерн менамуд ва саршор аз навовариҳо ва халлоқиятҳост.
Аз ҷумлаи осори ӯ: «Чашмҳо ва дастҳо», «Духтари ҷом», «Шеъри ангур», «Сурмаи хуршед», «Гиёҳу санг — на оташ», «Аз осмон то ресмон», «Шом бозпасин», «Субҳи дурӯғин», «Баргузидаи ашъор», «Девони комили ашъор».
Никита Сергеевич Хрушёв соли 1894 дар деҳаи Калиновкаи Волости Олхови уезди Дмитриеви губернияи Курск дар оилаи маъданкоб Сергей Никанорович Хрушёв ва Ксения Ивановна Хрушёва ба дунё омадааст.
Намозгузор бояд дар сафар фарзҳои чаҳорракъатиро ду ракъат, яъне қаср ба ҷо оварад, ба шарти он ки аз шаҳр ё деҳаи худ берун омада ва қасд кунад, ки фосилаи роҳи серӯзаро мепаймояд.
Коргарон ва ҳайати идории киштиҳое, ки ҳамеша дар ҳоли мусофиркашонӣ ва ё боркашонию мусофират ҳастанд ва бо аҳлу аёли худ дар ҳуҷрае аз он ба сар мебаранд, он киштӣ ба манзалаи хонаи онҳост, намозро доим пурра мегузоранд, ба монанди саҳронишинони кӯчманчӣ.
Масофае, ки бо сайр -и шахси миёнаҳол дар муддати се рӯз паймуда мешавад, агар онро ба василаи асп, мошин, қатора , ҳавопаймо ё дигар васоили нақлияи имрӯза тай намояд ва дар муддати андаке бипаймояд ҳам, намозҳояшро қаср мехонад.
Ҳар гоҳ лашкари ислом дохили сарзамини душман гардад ва ё дар мавзеъе боғиёнро муҳосира намояд, намозашонро қаср мехонанд, ҳарчанд нияти иқомат ва мондан дар он ҷоро дар муддати понздаҳ рӯз ва ё бештар аз он карда бошанд.
Ӯ Осиёи Марказиро нахустсарзамини мардуми ориёӣ шумурда, ҳампайвандии бевоситаи аланҳо ва дигар қавмҳои мардуми эронинажод ва скифҳоро нишон додааст Абаев мақолаҳои бунёдие дар бораи Зардушт ва «Готҳо» нигоштааст.
Дар «Фарҳанги таърихию этимологии забони осетинӣ» ном асараш ӯ таъриху этимологияи вожаҳои осетиниро дар заминаи маводи 190 забони дунё тадқиқ карда, робитаи забони осетиниро бо дигар забонҳо нишон додааст.
Бештар аз 270 асари ӯ доир ба назарияи этимология ва таърихи пажӯҳишҳои забоншиносӣ, забоншиносии эронӣ ва ҳиндуаврупоӣ, оид ба масъалаҳои забоншиносии умумӣ ба табъ расидаанд.
Маорифпарварони нимаи дуюми асри -и Фаронса аз самимият, фурӯтанӣ ва инсондӯстии Ҳомер ба ваҷд омада, таъкид доштаанд, ки «Илиада» ва «Одиссея» ҳиссиёти инсонро комилан табиӣ, бе ягон суханбозиҳои муболиғаомез тасвир намудаанд.
Гогол, ки достонҳои Ҳомерро намунаи ягонаи барҷастаи ҳақиқатнигорӣ дар ҷаҳон эътироф мекард, ба аҳамияти бузурги тарбиявӣ доштани «Одиссея» муътақид буд.
Ба ибораи дигар иҷрои оҳанг ё сурудро аз ҷиҳати зарбу усул бо доираҳои ченакӣ ва фосилаҳо -ро бо ҳарфу рақамҳо ишора менамуданд, ки он аҳамияти илмӣ дошт.
Бинобар ин адвор дар илми мусиқӣ бо ду шакл ҷараён ёфтааст: а) ишораи махсуси зарб ва усулҳои дойра ба воситаи ҳарфҳою давраҳо, ки ченак ва андозаи рукнҳои зарбиро ифода мекарду онро иқоъ меномиданд; б) ба воситаи ҳарфҳою рақамҳо ишора шудани фосилаҳои лаҳнӣ , ки онро бӯъдҳо мегуфтанд.
Масалан, Ҷомӣ дар рисолаи мусиқиаш овардааст: «Мавриде овоз аз ҳудуди воҳид бигзарад, онро бӯъд номанд, вақте ки бӯъд ҳудуди воҳидро бигзарад, онро абъоди пайиҳам, яъне ҷинс номанд. Ҳангоме ҷинс аз воҳид бигзашт, онро ҷамъ номанд. Мавриде ҷамъ овозҳои бисёреро дар худ бигирад, яке ба дигаре муттаҳид бишаванд ва тартиби онҳоро нисбат ба тӯли вақт ва заработ ба вуҷуд биоваранд ва онро оҳанг, яъне лаҳн биноманд».
Нақшҳои Соҳибдодхоҳ , раис Наъимов , Дож , Ҷалолуддин , Савин , Эскалшоҳ , Сергей , граф Албофорита , вазир , полковник Кутов , оқсаққол , Наср , Холбӯтаев , Еримеев , Набӣ Полвон , Муров , док.
Мавсуф дар ин давра ва баъди он худфарсоёна заҳмат кашида, ба алифбои ниёкон ва кирилӣ дар Кобул ва Теҳрону Душанбе ва Пешовари Покистон 20 китоби илмӣ ва пажӯҳишӣ ба чоп расондааст, ки «Тоҷикон дар масири таърих» , «Кӯҳкане аз користони дил» , «Парниёну ҳариру абрешим» , «Ҷонпайванд» , «Тоҷикон дар қаламрави Ориёно» (30 мақола роҷеъ ба тоҷикон ва таъриху фарҳанги онон; 2006, 2007, 2009), «Ашки сари мижгони ман» , «Тоҷикон, ориёиҳо ва фалоти Эрон» (маҷмӯаи мақолаҳо дар бораи тоҷикону ориёиёну эрониён; 1999, 2001, 2003), «Себи Самарқанд» , «Ҳамосаи родмардони Хуросон» , «Кимиёгари дурри дарӣ» , «Размоварони Ҳиндукуш» ва «Тӯшаи умри падар» аз он ҷумлаанд.
Ҳамчунин, «Наводири Зиёия»-и Шарифҷон Махдуми Садри Зиё , эпоси қирғизии «Манас» , баргузидаи ашъори устод Лоиқ «Рӯҳи Рахш» , маҷмӯаҳои «Ашки тӯфон» ва «Гулчини ашъор»-и хонум Гулрухсор , рисолаҳои «Ғарбзадагӣ»-и Ҷалоли Оли Аҳмад , «Қуръон ва табиат»-и Муртазо Мутақаррӣ , «Масъалаи ҳиҷоб»-и ҳамин муаллиф дар баргардону таҳияи мавсуф дастраси тоҷикону эрониён гардонида шудаанд.
Соли 1973 бахши рӯзноманигории факултаи филологияи тоҷики донишгоҳи мазкурро ба поён расонд ва дар бахши гуфторҳои адабию драмавии Радиои ҷумҳурӣ, рӯзномаи овозаманди «Тоҷикистони Советӣ» , интишороти «Адиб» ба фаъолияти журналистӣ ва адабӣ пардохтааст.
Соли 1966 мактаби миёнаи зодгоҳашро ба поён расонда, дар ҳамин мактаб ду сол омӯзгорӣ кардааст ва нахустин навиштаҳояш аз ҳамон айём дар васоити ахбори оммаи ҷумҳурӣ ба табъ расидаанд.
Нахустин очерки ҳуҷҷатияш «Баҳодури Дилварзин» соли 1976 ва китоби очерку мақолаҳояш «Ситораҳои рахшанда» соли 1986, маҷмӯаи ҳикояву қиссаҳои мусаннадаш «Теғи ҷонбахш» соли 1989 дар нашриёти «Адиб» интишор ёфтаанд.
Муҳаққиқони ҳаёт ва эҷодиёти Абулъалои Мааррӣ осори ӯро беш аз 70 номгӯй донистаанд, вале бар асари ҳуҷуми румиҳо ба Маарра китобҳои Абулъалои Мааррӣ аз миён рафтанд.
То замони мо аз осори Абулъалои Мааррӣ девонҳои ашъор – «Сиқт-уз-занд» , «Лузум-мо-ло-алзам» , асарҳои дигар бо номҳои «Рисолат-ул-ғуфрон», «Рисолат-ул-малоика», «ал-Фусул ва-л-ғоёт», «Расоил» ва ғайра боқӣ мондаанд.
Мавзӯи ашъор ва осори Абулъалои Мааррӣ тарғибу ташвиқи ахлоқи ҳамида, мазаммати бухлу ҳасад, танқиди ҳокимони золим, рӯҳониёни мутаассиб, савдогарони фиребгар, мазаммати бодаву боданӯшӣ ва ғайра мебошад.
ӯ дар «Сафарнома»-аш менигорад: «Ва ин мард дар шеъру адаб ба дараҷае аст, ки афозили Шому Мағрибу Ироқ муқарраранд, ки дар ин аср касе ба пояи ӯ набудааст ва нест».
Рисолаи номзади илмро соли 1987 дар шаҳри Минск ва рисолаи докториро доир ба мавзӯи “Эволюция природных комплексов водохранилищ Таджкистана и их влияние на прилегающие ландшафты” соли 2005 дар шаҳри Бишкек, дифоъ намудааст.
Мавзӯи илмии ӯ таҳқиқи истифодабарии комплекси обанборҳои Тоҷикистон дар хоҷагидорӣ, бехатарии экологӣ ва ҷуғрофияи иқтисодиву иҷтимоии Тоҷикистон ва минтақаи Осиёи Марказӣ мебошад.
Дар осори манзуму мансури адабиёти классикии форс-тоҷик, ки дар навъҳои гуногун эҷод шудаанд, масалан, осори Рӯдакӣ, Саноӣ, Аттор, Абдуллоҳи Ансорӣ, достонҳои Носири Хусрав «Рӯшноинома», «Саодатнома», дос­тонҳои Низомии Ганҷавӣ, Амир Хусрави Деҳлавӣ, Убайди Зоконӣ , «Гулистон»-и Саъдӣ ва асарҳое, ки дар пайравии он навишта шудаанд, Абдурраҳмони Ҷомӣ , Ҷалолуддини Румӣ ва дигарон унсурҳои адабиёти дидактикӣ ҷой доранд.
Адабиёти дидактикӣ ба воситаи осори насри классики форс-тоҷик «Бахтиёрнома»-и Дақоиқии Марвазӣ, «Синдбоднома»-и Заҳирии Самарқандӣ, «Қобуснома»-и Кайковус, «Калила ва Димна» , «Тӯтинома»-и Зиёуддини Нахшабӣ ва Қодирӣ, «Бадоеъу-л-вақоеъ»-и Восифӣ, «Наводиру-л-вақоеъ»-и Аҳмади Дониш, «Дастуру-л-мулук»-и Самандархоҷаи Насафӣ ва ғайра бештар рушд кардааст.
Дар эҷодиёти насли дуюми маорифпарварони тоҷик Аҷзӣ, Беҳбудӣ, Айнӣ, Фитрат, Мирзо Сироҷ ва дигарон низ майли эҷоди порчаҳои дидактикиро мушоҳида кардан мумкин аст.
Дар аксар адабиёти қадими Шарқ — Чин (рисолаҳои Конфутсий, асари «Лунюй», достони фалсафии Лаотсзи «Дао-дэ-сзин»), ҳиндӣ ва ғайра осори дидактикӣ офарида шудаанд.
Дар кишварҳои Аврупо адабиёти дидактикӣ дар адабиёти атиқа — Юнону Руми Бостон (достони Вергилий андар бузургдошти замин «Георгики», достони Лукретсий «Андар табиати ашё», рисолаи Горатсий «Илми шеър», «Моралиа» ва «Насиҳатҳои сиёсӣ»-и Плутарх, «Меҳнат ва рӯзгор»-и Ҳесиод ва ғайра) пайдо шуда, баъдан дар адабиёти асрҳои миёнаи Европа, дар эҷодиёти Эразми Ротердамӣ, Ларошфуко, Лютер, Лафонтен, Ричардсон, Лессинг, Буало , Гёте ва дигарон идома ёфтааст.
Сарчашмаи адабиёти дидактикӣ эҷодиёти шифоҳии халқ ва навъҳои фолклор (зарбулмасалу мақолҳо, масалу насиҳатномаҳо, шеъру ҳикоятҳо, ривоятҳо), аз навъҳои адабиёти бадеии хаттӣ, ҳикояву новеллаҳо, повесту романҳо, маснавиҳо ва ғайра мебошанд, ки дар адабиёти дидактикӣ ба кор бурда мешаванд.
Баъзе муҳаққиқон, масалан, файласуфи маъруфи немис Гегел адабиёти дидактикиро адабиёти бадеӣ намешуморанд, чунки эҷодкор, шоир, нависанда ва дигарон дар ин гуна асарҳо ба дидактика, ҷиҳати таълимиву тарбиявии асарҳо, панду насиҳат таваҷҷуҳи бештар менамояд, зебу орои сухан, бадеият, истифода аз санъатҳои бадеӣ ва ғайра ба мадди дуюм мегузаранд.
Дар адабиёти қадими пеш аз исломии форс-тоҷик баъзе пораҳои Авесто, бахши «Готҳо»-и мутааллиқ ба Зардушт, андарзномаҳои адабиёти паҳлавӣ «Андарзи Озарбади Маҳраспандон», «Андарзи Хусрави Қубодон», «Андарзи кӯдакон», «Пандномаи Анушервон» ва ғайра), дар адабиёти асрҳои миёнаи форс-тоҷик унсурҳои дидактика дар эҷодиёти даҳанакии халқ, осори насри омиёна «Самаки айёр», «Абумуслимнома», «Доробнома», «Қаҳрамоннома», «Замчинома» ва ғайра ба назар мерасанд.
Адабиёти асрҳои 10 – 15 , ки мероси муштараки тоҷикон ва форсҳо аст, аз аввалҳои садаи диққати шарқшиносони Ғарбро ба худ ҷалб карда, адабиёти асрҳои баъдина танҳо аз охирҳои садаи мавриди назари мураттибони баъзе аз феҳрастҳо қарор гирифт.
Сабаби асосии рӯй додани ин ҳолат, аз як тараф, барои муҳаққиқони хориҷӣ дастрас набудани мероси адабии давраи охир бошад, аз тарафи дигар, дар тасаввуроти беасоси онҳо нисбат ба адабиёти форсизабони ин асрҳост.
Ба ақидаи онҳо Адабиёти классикии форс-тоҷик бо Абдурраҳмони Ҷомӣ поён ёфта, гӯё адабиёти баъдина фақат аз тақлид ва такрори мероси адабии гузаштагон иборат мебошад.
Тадқиқоти шарқшиносони шӯравӣ, махсусан адабиётшиносони тоҷик на танҳо нодурустии назарияи онҳоро дар бораи адабиёти ин асрҳо ошкор намуд, балки ба исбот расонд, ки адабиёти асрҳои 16 – 19-и тоҷик давоми мантиқии адабиёти асрҳои 10 – 15 ва дорои ҷиҳатҳои хос мебошад.
Дар Адабиёти классикӣ муҳимтарин лаҳзаҳои таърихи халқамон: бунёди нахустин давлати марказии тоҷикон – давлати Сомониён дар садаи , ба давлатҳои хурду калон ҷудо шудани Осиёи Миёна , муборизаи озодихоҳонаи мардуми тоҷик бар зидди истилогарони муғул , авҷи нави ҳаёти иҷтимоӣ ва маданӣ дар садаи , давраи таназзули феодалӣ, ба миён омадани унсурҳои муносибати сармоядорӣ ва ғояҳои маорифпарварӣ дар ин сарзамин акс гардида, дар беҳтарин намунаҳои он симои дурахшони аҷдоди бузург ва номвари халқ, ки дар роҳи мудофиа ва беҳбудии мамлакат ҷонбозиҳо кардаанд, тасвир ёфтааст.
Тарғиби илму дониш, васфи ақлу хирад, ахлоқи ҳамида, ишқи пок, ватанпарварӣ, ғояи шоҳи одилу маърифатдӯст, таваҷҷуҳ ба мардумони меҳнатӣ – ҳунармандону деҳқонон, озодфикрӣ ва маорифпарварӣ аз мавзӯъ, мазмун ва ғояҳои асосии Адабиёти классикии форс-тоҷик ба шумор меравад.
Адабиёти классикии форс-тоҷик аз ҷумлаи сарватмандтарин адабиёти ҷаҳон буда, осори бузургтарин намояндагони он Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Хайём, Носири Хусрав, Низомӣ, Саъдӣ, Ҳофиз, Камол, Ҷомӣ ва дигарон шуҳрати ҷаҳонӣ доранд.
Эҷодиёти онҳо мавриди таваҷҷуҳ ва истифодаи адибони забардасте мисли Лафонтен, Гёте, Ҳейне, Гегел, Чернишевский, Пушкин, Фет, Есенин қарор гирифта бошад ҳам, танҳо дар давраҳои баъдӣ ба таври пурра дастраси хонандагон гардид.
Шоиру нависандагони муосири тоҷик аз асарҳои саромадони адабиёти форсии тоҷикӣ ва миллатҳои дигари дунё, ки аз қуллаҳои баландтарини адабиёти ҷаҳонӣ мебошанд, дарси маҳорати адабӣ мегиранд.
Намояндагони Адабиёти классикӣ анъанаҳои асили саромадонро давом дода, дар шакл ва мундариҷаи асарашон навовариҳо кардаанд, ки навӣ ва бозёфтҳои эҷодии онҳо боиси ривоҷи минбаъдаи адабиёти асил гардидааст.
Аз ҷумла адибони машҳури собиқ шӯравӣ М. Горкий, В. Маяковский, А. Твардовский, М. Шолохов, М. Авезов, адибони тоҷик С. Айнӣ, А. Лоҳутӣ, М. Турсунзода, С. Улуғзода ҳамчун классикони адабиёти муосир шинохта шудаанд.
Агар ҷилои галактикаи ҳамшакл нисбат ба ҳамдигар ба як қадри ситоравӣ фарқ дошта бошад, пас, қутри галактикаи спиралӣ якуним баробар ва массаашон ду баробар ва ҳамин нишондодҳо барои галактикаи эллипсӣ се баробар меафзоянд.
Дурахшонии даҳҳо ҳазор каҳкашон аз 15 қадри ситораӣ зиёдтар буда, бо ёрии телескопҳои бузурги рӯйизаминӣ ва кайҳонӣ шакл ва хосиятҳои физикии онҳоро таҳқиқ кардан мумкин аст.
Муайян намудани масофа то галактика ва мавқеи ҷойгиршавии онҳо дар фазо нишон дод, ки галактика танҳо, каратӣ, гурӯҳӣ, тарокумҳои галактика ва ҳатто абри тарокумҳои галактика мешаванд.
Аксуламали наврасони солҳои 2000-ум, ки нисбатан қадбаланд ва болиғ мебошанд, ба таъсири муҳит аз аксуламали ҳамсолони солҳои 90 садаи -и худ фарқ надорад ва тасдиқи ақидае, ки гӯё баробари рушди ҷисмонӣ инкишофи рӯҳии бачагон ҳам авҷ мегирад, беасос аст.
Оид ба сабабҳои акселератсия фарзияҳои гуногун пешниҳод шудаанд, масалан, таъсири нисбатан бошиддати нури офтоб, беҳтар шудани тағзия, таъсири тағйироти электромагнитӣ ва афканишоти иондор ва ғайра Бархе аз олимон сабабҳои акселератсияро дар урбанизатсия ва фаровон будани ангезаҳои гуногун, аз ҷумла радио, кино, телевизион, гурӯҳи дигар дар кам шудани бемории кӯдакон медонанд.
Баъзеҳо гумон мекунанд, ки гӯё акселератсияи таъсири бад дорад (яъне нисбатан пештар рух намудани баъзе бемориҳо, номутаносибӣ дар инкишофи фаъолиятҳои ҷудогонаи организми наврасон ва ғайра).
Аввал дар Кармина буд, ҳамлаи ҳокими Тошканд Наврӯз Аҳмадхон ва Абдуллатифро рафъ карда, падарашро, ки ба ҷониби Амударё фирор карда буд, дубора ба вилояти Кармина баргардонд.
Дар аҳди ӯ дар Бухоро ва вилоёти дигар роҳҳо, пулҳо, сардобаҳо, корвонсаройҳо, мадрасаҳо, тимҳои тиҷорат, бозорҳо, ҳаммомҳо сохта шуданд.
Русҳо аллакай дар Мурғоб буданд ва Азизхон бори нахуст аз ҷониби аҳолии маҳал ба Помири Шарқӣ, ба мулоқоти низомиёни рус, ки то ин ҷо нав роҳ паймуда буданд, фиристода мешавад.
Баъди бозгашт аз Мурғоб Азизхон барои раҳоӣ аз чанголи истибдодгарони афғон дар ташкил намудани номаҳои расмӣ аз номи аҳолии Помир ба унвони генерал – губернатори Туркистон пешсаф мешавад ва ҳамроҳ бо намояндагони рус ба Тошканд рафта мактубҳоро ба генерал – губернатор мерасонад.
Сентябри 1895 ба асоси шартномаи алоҳида байни Россияи подшоҳӣ ва Англия мулкҳои болооби Панҷ ба ивази Дарвози соҳили чапи дарёи Панҷ ба Аморати Бухоро дода шуданд.
Азизхон дар давоми 24 соли фаъолияташ дар сохтмони нахустин роҳҳои васеи аробагард, каналу ҷӯйборҳо, ҷой додани мардуми камзамин дар водиҳо, пазироии гурезаҳо аз Афғонистон, мубориза ба муқобили тарекфурӯшиву тарёккашӣ, мадад ба ҳар навъи мӯҳтоҷон хидмати босазое кардааст.
Соли 1883 Помири Ғарбӣ аз тарафи афғонҳо таҳти роҳбарии Амир Абдурраҳмонхон забт мешавад ва зулми ниҳоят бераҳмонаи онҳо дар сари мардуми навоҳии Шуғнон, Шоҳдара, Рушону Вахон то соли 1895 давом ёфт.
Рисолаҳои риёзиву ҳайатшиносии зерин ба қалами Абдурраҳмони Сӯфӣ мутаалиқанд: «Рисола дар амали ашколи мутасовиййа ул-азлаъ», «Китобу-с-сувар-ул-кавокиб ас-собита» , «Китобу-л-амал би-л-устурлоб» , «Китобу-л-амал би-л-кура ул-фалакийя» »), «Китобу-л-мадхал-ил- илм ан-нуҷум ва аҳкомиҳи» .
Абдурраҳмони Сӯфӣ дар дарбори амир Изудуддавла чун мунаҷҷим эҳтиром ва эътироф дошт ва кураи арзи нуқрагин сохт, ки дертар он дар китобхонаи қасри Фотимиёни Қоҳира гузошта шуд.
Тадқиқоти Абдурраҳмони Сӯфӣ ба эҷодиёти мактаби мунаҷҷимию ҷуғрофии Берунӣ, Закариёи Қазвинӣ, Насируддини Тӯсӣ ва дигарон таъсири бузург расондааст.
Абдурраҳмони Сӯфӣ (, Абулҳусайн Абдурраҳмон ибни Умар ибни Муҳаммад ибни Саҳли Сӯфии Розӣ; 8 декабри 903, Рай, Эрон — 25 майи 986, Исфаҳон) — мунаҷҷим ва ҷуғрофидони арабизабони форсу тоҷик.
Авезов адабиётшиноси барҷаста, асосгузори абайшиносӣ, муаллифи асарҳои тадқиқӣ оид ба таърихи адабиёт ва фолклори халқҳои қазоқу қирғиз, равобити адабиётҳо буда, дар тадқиқ ва тарғиби адабиёти қазоқ ва адабиёти халқҳои ИҶШС хидмати арзандае кардааст.
Дар мақолаҳои тадқиқотиаш дар бораи Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Саъдӣ, Ҳофиз, С. Айнӣ, А. Лоҳутӣ, М. Турсунзода, С. Улуғзода, Ҷ.
Мухтор Умархонович Авезов (; 28 сентябри 1897, Семипалатинск, Қазоқистон — 27 июни 1961, Маскав) — нависанда ва адабиётшиноси қазоқ, академики АИ Қазоқистон, Ходими хизматнишондодаи илми Қазоқистон .
Авезов эҷодиёти Алишери Навоиро дар алоқамандӣ бо асарҳои Низомию Хусрави Деҳлавӣ ва Ҳофизу Ҷомӣ таҳлил намуда, аз таъсири онҳо ба эҷодиёти Навоӣ сухан кардааст.
Агрономия ҳамаи илмҳои агрономиро оид ба рӯёндани зироат (масалан, агрохимия, агрофизика, рустанипарварӣ, селексия, тухми­шиносӣ, фитопатология, энтомологияи кишоварзӣ, мелиоратсия ва ғайра), истифодаи оқилонаи киштзор, баланд бардоштани дараҷаи ҳосилхезии замин ва ҳосили зироат дар бар мегирад.
Агрономия дар ҷараёни фаъолияти амалии инсон ба вуҷуд омада, баробари инкишофи қувваҳои истеҳсолкунандаи ҷамъият, тағйири муносибатҳои иқтисодию иҷтимоӣ ва равнақи фанҳои табиатшиносӣ пеш рафт.
Масалан, дар қадимтарин асари адабиёти форс-тоҷик Авесто оид ба заминдорӣ, ғаллакорӣ, боғдорӣ, обёрии заминҳои лалмӣ, хушконидани шибарзамин, чорводорӣ, кишти зироати хӯроки чорво ва ғайра суха н меравад.
Олимони тоҷик (А. Н. Махсумов, В. П. Красичков, Х. Юсуфбеков, В. И. Литвинов,Ҷ. Қ. Қосимов, Б. С. Сангинов, Ҳ.Ҷумонқулов, У. Эшонқулов ва дигагор) вобаста ба иқлими ҷумҳурӣ самаранок истифода намудани заминҳои лалмӣ ва обиро аз ҷиҳати илмӣ асоснок карда, оид ба киштгардон, шудгор, нуриандозӣ, обёрӣ, парвариши зироат, рушди алафҳои чарогоҳ, рӯёнидани навъҳои серҳосили пахтаи маҳиннах, фаровон гардондани ҳосили пахта, сабзавот, лиму, ангур ва ғайра тадқиқоти зиёд анҷом доданд.