polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Дар ҳамкорӣ бо Барномаи оҷонсии байналхалқии Шветсия лоиҳаи «Дастгирии инкишофи тухмипарварӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон», ки аз соли 2004 фаъолият дорад, бинои Бозрасии назорати давлатии тухмӣ, озмоишгоҳҳои тухми санҷӣ дар Душанбе, вилояти Суғд ва Хатлон таҷдиду тармим гардида бо таҷҳизоти замонавӣ таъмин шуданд.
Барои татбиқи барномаҳои селексионӣ Пажӯҳишгоҳи зироаткории АИКТ, Филиали Пажӯҳишгоҳи зироаткорӣ дар вилояти Суғд, Кооперативи истеҳсолии ба номи Л. Муродови ноҳияи Ҳисор, хоҷагии «Чилгазӣ»­и ноҳияи Исфара, Стансияҳои навъсанҷии навоҳии Қубодиён, Бобоҷон Ғафуров, Муъминобод ва шаҳри Турсунзода бо воситаҳои муосир ҷиҳозонида шуданд.
Зарурати соҳаро ба эътибор гирифта, соли 2006 бо пешниҳоди Вазорати кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон корхонаи воҳиди давлатии «Асали Тоҷикистон» таъсис дода шуд ва ҳамзамон «Барномаи барқарорсозӣ ва рушди минбаъдаи соҳаи занбӯрпарварӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2006—2010» ба тасвиб расид.
Соли 2008 бо ибтикори Вазорати кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дастгирии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Барномаи рушди соҳаи моҳипарварӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои олҳои 2009—2015» қабул гадид, ки ба рушду равнақи соҳа такони ҷиддӣ бахшид.
Дар бисёр ҷойҳо амалӣ намудани гузаронидани кишти такрорӣ дар заминҳои обӣ, инчунин ҳалли масъалаи қарзи хоҷагиҳои пахтакор иқтидори соҳаро хеле афзун намуд.
Бо мақсади истифодаи пурсамар ва оқилонаи захираҳои замин ва об, афзун намудани истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ 25 июни соли 1996, 522 фармони Президенти ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таҷдиди корхонаҳо ва ташкилотҳои кишоварзӣ» қабул гардид.
Дар давраи истиқлол ҷиҳати рушди соҳаи кишоварзӣ аз тарафи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон гузаронидани ислоҳоти замин, таҷдиди хоҷагиҳо ва қабули барномаҳои давлатӣ оид ба рушди соҳаҳои рустанипарварӣ, чорводорӣ, тухмипарварӣ ва таъминот бо техникаи кишоварзӣ ба рушди соҳа такони ҷиддӣ бахшид.
Чорводорӣ қисми таркибии соҳаи кишоварзӣ буда, аҳолиро бо гӯшту шир, равған, тухм ва саноатро бо ашёи хом, пӯст, пашм, пӯсти қарокӯлӣ, тибит ва ғайра таъмин менамояд.
Кишоварзӣ дар Тоҷикистон — яке аз соҳаҳои муҳимтарини иқтисоди миллӣ буда, таъмини ҳадафи стратегии Ҳукумат, яъне амнияти озуқавории мамлакат, асосан аз сатҳи рушди он вобаста мебошад.
Аз соли 2006 ҳамчун мудири шуъбаи аттестатсия, аккредитатсия ва иҷозатномадиҳии муассисаҳои таҳсилоти олии касбии Хадамоти давлитии назорат дар соҳаи маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият дорад.
Оид ба масъалаҳои омӯзиши таърихи биохимияи ватанӣ, ҷудокунӣ ва тадқиқи сафедаҳои таркиби наботот ва таҳияи усулҳои таълими химияи мактабӣ корҳои илмӣ бурдааст.
Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» , ордени «Дӯстӣ» , ифтихорномаҳои Комитети марказии комсомолии ҶШС Тоҷикистон, Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Хадамоти давлатии назорат дар соҳаи маориф ва донишгоҳи омӯзгорӣ сарфароз гардидааст.
Баҳман ҳамон фариштаест, ки бо пайғамбари ойини зардуштӣ ваҳйи аҳуроиро оварда буд ва чун асоси ҳастӣ дар зардуштия бар пояи хайру некӣ қомат афрохтааст, Воҳу Мана, ҳамчун андешаи нек, аввалин шакли муҷарради олами моддии аз нури аҳуроӣ содиршуда мебошад.
Ҳар як амшоспанд вобаста ба хусусиятҳои зотиаш муваккилу нигаҳбони навъҳои гуногуни ҳастии олами моддӣ мебошад ва бо мунтақили ин хусусиятҳои зотӣ ба олами гетӣ силсилаи мақулаҳои ахлоқӣ арзи вуҷуд менамоянд.
Ба ин маънӣ, Воҳу Мана дар олами моддӣ ҳомӣ ва муваккилу нигаҳбони ҳайвонот ва инсон мебошад, ки аввалӣ ишора ба ҳаёти соҳилнишинӣ мекунад ва дар дуюмӣ одамиро то ба дараҷаи инсони комил расиданаш ҳикоят менамояд.
Он ҳамчун ифодаи беҳтарин ростӣ ва нерӯи кӯшишу муҷоҳида барои маърифат ва шинохти низоми волои аҳуроӣ дар олами миноӣ, муваккилу нигаҳбони оташ дар олами моддӣ мебошад, чун оташ мазҳари хулусу покӣ, беолоишӣ ва мазҳари равшаноию нури худовандӣ аст.
Шаҳриёрӣ дар кишвари неки ормонӣ додаи Худованд ба шакли хирадманду накӯкор, росткору созанда ва бархурдор аз қудрати ҳомии филизот мебошад, зеро он дар устуворӣ ба мисли осмон аст ва осмонро буну гавҳар ба мисли обгунагии филизот будааст.
Он дар олами миновӣ манбаъ ва маншаи фурӯтаниву тавозӯъ, порсоии муқаддас ва нерӯи камолу андешаи фараҳбахш буда, дар олами моддӣ муваккилу нигаҳбони замин ва барзгарию кишоварзӣ мебошад.
Дар адабиёти зардуштӣ Ҳоурутот бо Амретот , ки бемаргию ҷовидониро ифода мекунад, якҷоя ҳамчун сифатҳои беоғозу беанҷом ва ҷовидонии Худованд баррасӣ шудаанд.
Аз ҷиҳати миқдор амшоспандон шаш адад буда, адабиёти зардуштӣ гоҳо «Спента майню»-ро ҳамчун сарпараст ба он ҳамроҳ мекунанд ва гоҳо низ худи Аҳура Маздоро дар раъси амшоспандон қарор дода, миқдори онро ба 7-то мерасонанд.
Аз ин рӯ, адади 7 ( 7 табақаи замин, 7 табақаи осмон, 7 кишвар, 7 иқлим, 7 хони Рустам, 7 гунбади сипеҳр, 7 ормони порсоӣ ва ғайра) дар ойини зардуштӣ маънои қудсӣ пайдо кардааст.
Амшоспандон асоси фаришташиносии ойини зардуштӣ ба шумор мераванд, зеро онҳо дар олами улвӣ мазҳари исму сифатҳои Аҳура Маздоро ифода карда, боиси ба вуҷуд омадани олами муҷаррад ва моддӣ мегарданд.
Амшоспандон мавҷудоти муқаддасанд ва аз худоёни инсон инсонгунаи тозардуштӣ, ки дар эзидкадаи оини зардуштӣ ба унвони фариштаҳои ёвари Аҳура Маздо дохил шудаанд, фарқ доранд.
Аксар таронаҳои Баҳодури Ягона машҳур ва хосс ҳастанд ва ҷузви осори мондагор ва бартари мусиқии килоссики Эрон ба шумор меоянд, ки тавассути хонандагони саршиноси он даврон бо оҳангсозии Ҳумоюни Хуррам, Анушервон Рӯҳонӣ, Атоуллоҳи Хуррам, Асадуллоҳи Малик, Ҷавод Лашкарӣ, Аҳмад Зоҳир ва дигарон иҷро шуданд.
Ягона дар устондории устони Форс солиёне машғул ба хидмат шуд то ин, ки дар соли 1343 аз Шероз ба Теҳрон раҳсипор шуд ва бо таронасароӣ ба ҳамкории Шӯрои мусиқии родию ва барномаи родиюии «Гулҳо» пардохт, ин фаъолият то поёни давраи паҳлавӣ дар соли 1357 идома ёфт.
Филми «Духтари фолгир» ба коргардони Сирус Ҷарроҳзода ва бо бозиии Сирус Шондирмунӣ, бо филмноманависии Баҳодури Ягона буд, ки дар соли 1351 нотамом монд ва ҳаргиз пахш нашуд.
Душанбе кор карданашро ба хотир оварда, чунин менависад: «Аз он вақте, ки ман аз ин коллективи шуҳратманд рафтам, солҳои зиёд гузаштанд. Вале ман он рӯзҳоро, ки бо одамони кушодарӯю хирадманд мегузаронидам, ҳеч фаромӯш карда наметавонам. Ман ин давраро дар ҳаёти худам давраи хушбахттарин мешуморам»
Барои хидматҳояш бо орденҳои «Ленин», «Байрақи Сурхи Меҳнат», «Нишони фахрӣ», «Ҷанги Бузурги Ватанӣ» дараҷаи 1, унвони фахрии «Муаллими хизматнишондодаи мактаби ҶШС Тоҷикистон» ва ифтихорномаҳои ИҶШС мукофотонида шудааст.
Солҳои 1966—1969 аспиранти Институти химияи умумӣ ва ғайриорганикии АИ ҶШС Украина , 1970—1989 ходими хурди илмӣ, ходими калон илмӣ ва ходими пешбари институти мазкур, 1989—1997 дотсент ва профессори кафедраи химияи умумӣ ва ғайриорганикии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ.
Барои хидматҳояш бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» , ифтихорномаҳои Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва донишгоҳи омӯзгорӣ сарфароз карда шудааст.
Лутфулло Солиев (15 марти 1941, ноҳияи Ленин, ҶШС Тоҷикистон, ИҶШС — 20 сентябри 2020, Душанбе, Тоҷикистон) — кимиёшиноси маъруфи тоҷик, доктори илмҳои химия , профессор , Арбоби илм ва техникаи Тоҷикистон , академики шуъбаи Тоҷикистонии Академияи илмҳои байналмилалии мактабҳои олӣ .
Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон низ аз масъалаҳои ҳалношудаи амнияти энергетикӣ дар канор нест ва бахусус ба бунёди нерӯгоҳҳои электрикӣ аҳамияти вижа медиҳад, ҳарчанд бо итмоми сохтмони НБО-и «Сангтӯда-1» ва пайваст шудани он ба шабакаи ягонаи энергетикии кишвар ва бо анҷоми НБО-и «Сангтӯда-2» ҳам мушкилоти бо қувваи барқ пурра таъмин шудани Ҷумҳурии Тоҷикистон боқӣ мемонад.
Ин иншоот бо иқтидори лоиҳавии 220 МВт соат метавонад дар як сол 1 млрд кВт энергияи электрикӣ истеҳсол намуда, дар бартараф намудани мушкилоти энергетикии кишвар нақши муҳим бозад.
Ҳукумат бо ширкати вазорату идораҳои марбута, мақомоти иҷроияи маҳал-лии ҳокимияти давлатӣ дар давоми с-ҳои 2009 – 10 дар ноҳияҳои дурдас- ти кӯҳистон бештар аз 60 нерӯгоҳи хурд бунёд намуд.
Барои таъмини амнияти энергетикии кишвар Ҳукумати ҷумҳурӣ дар баробари бунёди нерӯгоҳҳои электрикии хурду бузург ба сохтмони нерӯгоҳҳои бодӣ низ оғоз намудааст.
Танҳо дар соли 2009 бунёди ҳамин гуна нерӯгоҳҳо дар ноҳияҳои Балҷувон, Фархор, Шӯрообод, Чкаловск шурӯъ гардид ва алҳол 80%-и корҳои сохтмонӣ дар онҳо ба анҷом расидааст.
Инчунин, Маркази дуюми барқу гармидиҳии Душанбе дар нақшаи сохтан қарор дошта, то соли 2020-ум 60 нерӯгоҳи хурд бояд дар навоҳии дурдасти кӯҳистон бунёд гарданд.
Ба ҳар ҳол тақозои амнияти энергетикӣ дар ҳолати хуби техникӣ нигоҳ доштани таҷҳизот ва дигар иқдомҳою тадорукоти заруристанд, ки ҳамеша бояд мадди назар бошанд.
Бо мақсади таъмини амнияти энергетикии мамлакат, аз он ҷумла Ҷумҳурии Тоҷикистон бояд сохтмон ва бозсозии иншоотҳои электрикӣ, бахусус дар минтақаҳое, ки аз энергияи электрикӣ танқисӣ мекашанд, рушд ёбад.
Ба мафҳуми нисбатан васеътар амнияти энергетикӣ вазъият ва ҳолате мебошад, ки шаҳрвандон ва дар умум давлат аз норасоии ҳама гуна нерӯҳои гармиву рӯшноидиҳанда танқисӣ накашида, аз ҳодисаҳои ғайричашмдошт ва номатлуби табиӣ, техногенӣ, маъмуриятчигӣ, иҷтимоӣ-иқтисодӣ, дохилӣ, хориҷӣ ва амсоли инҳо ҳифозат мешаванд.
Садамаҳои бузурги руҳдодаи солҳои наздик, ки дар системаи энергетикии ИМА, Япония ва як қатор кишварҳои Европа, Африка, Осиё, Америкаи Ҷанубӣ ва Русия ба вуқӯъ омаданд, ҳушдор аз таъмини амнияти энергетикӣ аст.
Як сабаби рух додани чунин садамаҳоро агар мутахассисин дар шитобкории сохтмончиён дар бунёди нерӯгоҳҳои электрикӣ бубинанд, сабаби дигарашро аз имкониятҳои ин нерӯгоҳҳо аз ҳад зиёд истифода бурдани мизоҷонро медонанд.
Дар ин китоб ба ғайр аз қайду ишораҳои марбут ба сафар, тарҷумаи баъзе китобҳои дастнавис, рӯйбардори катибаҳои рӯйи дарвозаҳо, деворҳои кохҳо, масҷидҳои шаҳрҳои Теҳрону Табрез ва диг.
Дар иртибот ба ин мавзӯъ вай «Ҷомеъ-ут-таворих» ё «Таърихи Рашидӣ»-и Хоҷа Рашидуддини Фазлуллоҳро омӯхт ва онро дар тарҷума ба забони русӣ дар 7 ҷ.
Ҳангоми мусофират аз гӯишҳои гелонӣ, тотӣ, толишӣ, мозандаронӣ, курдӣ, «габрӣ» мавод ҷамъ оварда буд ва ин гӯишҳоро ба донишҷӯёни Донишгоҳи Санкт-Петербург меомӯзонид.
Шаклу мазмуни арзишҳои фарҳангӣ дар муайян кардани табиати иҷтимоии анъана мавқеи хосеро ишғол намоянд ҳам, ҳанӯз моҳияти ҷавҳари онро кушода наметавонад, зеро анъана худи арзишҳои фарҳангӣ набуда, балки тарзи амали махсуси онҳост.
Барои он ки арзишҳои фарҳангии наслҳои гузашта дар шароитҳои доимотағйирёбандаи фаъолияти инсонӣ амали пурмаҳсули худро идома диҳанд, мазмуни онҳо дар ҳудуди шаклҳои устувор доимо аз нав шарҳу таъбир меёбанд.
Хусусияти нави классикии анъана дар он зоҳир мешавад, ки ҳангоми эҳёи арзишҳои анъанавӣ муносибати танқидӣ ба мазмуни онҳо ё вуҷуд надошт ё дар шакли тамоман маҳдуд зоҳир мешуд.
Хусусияти навъи замонавии анъана дар он ҳувайдо мешавад, ки таҷрибаи иҷтимоии наслҳои гузашта мувофиқи шароитҳои тағйирёфтаи фаъолият ва масоили нави иҷтимоӣ таъбир карда мешавад.
Аз ин рӯ, ҳангоми амали ин навъи анъана арзишҳои фарҳангӣ дар лаҳзаи эҳё гарчанд шаклан бетағйир монанд ҳам, мазмуни онҳо доимо бошуурона ва аз нуқтаи назари танқидӣ аз нав таъбир карда мешавад.
Анъана ( — аз гуфтори чанд нафар ба тартиб воқеае ё ривоятеро нақл кардан; расму қоидае, ки аз насл ба насл мегузаранд) — намуди махсуси алоқаи иҷтимоӣ, ки ҳангоми амали арзишҳои фарҳангӣ таҷрибаи фаъолияти наслҳои гузаштаро дар худ инъикос намуда, дар зинаҳои гуногуни таърих бо мақсади ҳал намудани масоили нави амалӣ таъбир карда мешавад.
Инчунин дар сохтори Институти хокшиноси корхонаҳои зертобеъ аз қабили 2 Стансияи таҷрибавии хокшиносию-мелиоративии Вахши дар вилояти Хатлон буда ва дар вилояти Суғд, ноҳияи Бобоҷон Ғафуров воқеъгардида, 3 пойгоҳҳои таҷрибавии Файзобод, Ваҳдат ва Хуросон ва 1 такягоҳи илмии Хоҷа Оби Гарм амал мекунанд.
Стансияи таҷрибавии хокшиносию мелиоративии Суғд, воқеъ дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров соли 1969 таъсис ёфта, барои омӯзиши масъалаҳои шӯрии хокҳо ва баланд бардоштани ҳосилхезии хокҳои кӯҳнаобёришудаи қисмати шимолии Тоҷикистон машғул мебошад.
Стансияи таҷрибавии хокшиносию мелиоративии Вахш, ки дар ноҳияи Бохтари вилояти Хатлон воқеъ гардидааст, соли 1936 таъсис ётааст ва барои омӯзиши масоили беҳтарсозии ҳолати мелиоративии заминҳои обӣ дар қисмати ҷанубии Тоҷикистон машғул мебошад.
Майдони умумии 63 га замин мавҷуд буда, аз ҷумла 14 га роҳҳо, заҳбуру заҳкашҳо ва ҷуйҳо, 1 га боғи куҳна ва инчунин 47 га замини корами обиро ташкил медиҳад.
Дар ин пойгоҳ дар самти беҳтарсозии маҳсулнокӣ дар нишебизаминҳо, ҳифзи хок аз эрозия ва роҳҳои нигоҳдорӣ ва ҷамъ намудани намии табии хок дар шароитҳои лалмӣ, бо роҳҳои рӯйпушкунонӣ ва кишти маҳсулоти ғалладонагиҳои тирамоҳӣ ва баҳорӣ, тадқиқотҳо бурда мешаванд.
Пойгоҳи таҷрибавии «Оби - Киик» воқеъ дар ноҳияи Хуросони вилояти Хатлон соли 1978 таъсис ёфтааст ва дар ин ҷо дар самти беҳтарсозии маҳсулнокӣ дар нишебизаминҳо, ҳифзи хок аз эрозия ва роҳҳои ниғоҳдорӣ ва ҷамъ намудани намии табии хок дар шароитҳои лалмӣ, аз руи масъалаҳои азхудкунии нишебизаминҳо ва шинонидани дарахтони мева ва ангурзор бо усули борони сунъӣ ва обёрии қатрагӣ, тадқиқотҳо бурда мешаванд.
Пойгоҳи таҷрибави «Тангаӣ» воқеъ дар ноҳияи Ваҳдат, соли 1964 таъсис ёфта, доир ба мубориза бар зиди эрозияи хок дар шароити хокҳои ҷигарранги карбонатии нишебизаминҳо тадқиқотҳо гузаронида мешаванд.
Такягоҳи илмии «Хоҷа Оби Гарм» воқеъ дар ноҳияи Варзоб, ки дар соли 1976 таъсис дода шудааст ва дар ин такягоҳ масъалаҳои шусташавии хок, бунёди чарогоҳҳо дар заминҳои наздикуҳӣ ва баландкӯҳҳо омӯхта мешаванд.
Шумораи умумии кормандони Институт дар якҷоягӣ бо зерсохторҳо 158- нафарро ташкил дода, аз онҳо 55 нафарашон ходимони илмӣ, 17 – номзади илм, 3 – доктори илм, 1 академик ва 2 узви вобастаи Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон мебошанд.
Аз тарафи олимони Институти хокшиносӣ таи панҷ соли охир 3 китоб, 10 тавсиянома, зиёда аз 111 мақолаҳои илмӣ дар маҷаллаҳои ҷумҳуриявӣ ва байналмилалӣ нашр гардидааст.
Дар давоми солҳои 2015-2018, дар Институти хокшиносӣ аз рўи ихтисоси 740205 – агрокимиё ва хокшиносӣ ҳамагӣ 8 нафар магистрон таҳсил намудаанд, аз он ҷумла 3 нафарашон (Мачидов Фирузчон, Махмадалиев Султоншох Махмадалиевич ва Эхсони Намоз) августи соли 2017 магистратураро бомуваффақият хатм намуданд, 5 нафари онҳо айни замон дар курси 1 ва 2 таҳсил доранд.
Дар Шўрои илмӣ ҳамасола мавзўҳои илмӣ, барномаи корӣ ва нақшаи кории онҳо баррасӣ ва тасдиқ карда шуда, дар охири сол ҳисоботҳои илмии аспирантону магистрон мавриди баррасӣ қарор дода шуда, аз аттестатсия гузаронида мешаванд.
Институти хокшиносии Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон дар асоси қарори Совети Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз 8 марти соли 1951, дар заминаи Стансияи хокшиносию-мелиоративии ба номи Антипов-Каратаеви минтақаи Вахш таъсис дода шудааст ва солҳои аввали таъсисёбии худ ҳамчун Институти хокшиносӣ, мелиоратсия ва ирригатсия ва баъдан ҳамчун институти илмию тадқиқотии хокшиносӣ фаъолият намудааст.
Дар замони соҳибистиқлолии мамлакат институти илмию тадқиқотии хокшиносӣ бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти 215 аз 2 майи соли 2008 аз нав ҳамчун «Институти хокшиносӣ» номгузорӣ шуда, тобеъи бевоситаи Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон мебошад.
Институт дар асоси Оиннома, ки аз ҷониби Президенти Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон, аз 25- майи соли 2008 тасдиқ гардидааст ва Шаҳодатномаи шахси ҳуқуқии аз ҷониби Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 29-августи соли 2008, таҳти 001-5342 аз қайди давлатигузашта фаъолият менамояд.
Липкинд Иля Маркович -аз соли 1951 то соли 1953, олими агрохимик хокшинос поягузори илми агрохимия дар Тоҷикистон, доктори илмҳои кишоварзӣ, Корманди Хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон;
гузаронидани корҳои илмӣ – тадқиқотӣ доир ба хусусиятҳои агрокимиёвӣ, физикӣ, физики – кимиёвӣ, оби – физикӣ, биологӣ, иқлимӣ ва дигар хусусиятҳои хок;
тезонидани суръати раванди илми-техникӣ дар соҳаи хокшиносӣ, агрокимиё, мелиоратсия, агроиқлимӣ, коркарди усулҳои баланд бардоштани ҳосилнокии зироатҳо, дар маҷмӯъ истифода бурдани захираҳои обу хок, дар амал ҷорӣ намудани низоми сарфакоронаи истифода бурдани захираҳои табии дар соҳаи кишоварзӣ, коркарди низоми агроландшафтӣ ва биологикунони дар соҳаи зироаткорӣ;
Дар сурати иртиқо номи муҳраи нав зикр мешавад, масалан: 37 … 2 — 1 Ф. Агар ду муҳраи ҳамном ба як хона ҳаракат карда тавонад, он гоҳ ишораи иловагии ҳарфӣ ё рақамӣ карда мешавад.
Аломатҳои алгебравии шоҳмот дар аксари мамлакатҳои ҷаҳон, аз ҷумла дар Ҷумҳурии Тоҷикистон маъмул аст, ки онро шоҳмотбози сурёнӣ Стамма Филипп дар миёнаҳои садаи ихтироъ намуд ва М. Гиршел дар соли 1784 такмил дод.
Фарқи Аломатҳои шоҳмот аз аломатҳои алгебрии шоҳмот дар он аст, ки ҷойи ҳашт ҳуруфи лотиниро ҳам ҳашт рақам мегирад, яъне а бо 1, бо 2, бо 3, бо 4, бо 5, бо 6, бо 7 ва бо 8 иваз карда мешавад:
Дар корҳои илмии худ масъалаҳои таҳлили математикӣ, математикаи ҳисоббарорӣ, барномаронии хаттӣ, муодилаҳои дифференсиалӣ бо ҳосилаҳои хусусӣ ва инчунин методикаи таълими математикаро баррасӣ намудааст.
Маҷаллаи илмию назариявии Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат, Д., 2010, 20; Применение одного класса переопределенных систем дифференциальных уравнений с частными производными в решении некоторых задач экономики // Современные проблемы математики, Д., 2003.
Тӯли 17 соли фаъолияти роҳбарии ӯ дар омӯзишгоҳ сифати таълим ва тарбия беҳтар гардида, омӯзгорони собиқадор ва ҷавон ба кори омӯзишу парвариш ҷалб карда шуданд.
Хизматҳои бисёрсолаи ӯро дар соҳаи мактабу маориф ва тайёр намудани мутахассисони болаёқат ба инобат гирифта, бо нишони «Барои комёбиҳои хуб дар таҳсилоти махсус», ифтихорномаи Вазорати маориф ва соли 1996 бо унвони «Муаллими хизматнишондодаи Ҷумҳурии Тоҷикистон» сарфароз намудаанд.
Маҳз дар ҳамин давра сифати таълим ва тарбия дар таълимгоҳ рангу ҷилои нав пайдо кард ва Омӯзишгоҳи омӯзгорӣ бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти рақами 262 аз 1 июни соли 1998 ба Коллеҷи омӯзгории Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ.
Масъалаҳои илмие, ки ба ҳалли онҳо устодони коллеҷ машғуланд, ба ташкили раванди таълиму тарбия дар коллеҷу макотиби таҳсилоти умумӣ ва олӣ, барои баланд бардоштани ҳисси миллӣ, худогоҳию худшиносӣ, ватандӯстии ҷавонон бо истифода аз таърихи фарҳанг ва адабиёт равона карда шудааст.
Асарҳову навиштаҳои олимони коллеҷ, ки бештар вижагиҳои таълимӣ ва тарбиявӣ доранд, дар шакли китобҳои дарсӣ ва дастурҳои методӣ барои коллеҷҳои омӯзгорӣ ва мактабҳои таҳсилоти умумӣ нашр шудаанд.
«Таърихи адабиёти хориҷа», «Адабиёти қадим», «Таърихи сиёсӣ», «Фалсафаи одамият» аз ҷумлаи асарҳое мебошанд, ки ба хидмати омӯзгорону донишҷӯён қарор дода шудаанд.
Дар коллеҷ ҳафт факултет фаъолият дорад, ки аз рӯи ихтисосҳои забон ва адабиёи тоҷик, забон ва адабиёти рус, забони англисӣ, таърих ва ҷомеашиносӣ, математика ва информатика, методикаи таҳсилоти ибтидоӣ, методикаи таҳсилоти томактабӣ мутахассис тайёр мекунад.
Теъдоди муҳассилини коллеҷ 900 нафарро ташкил дода, 430 нафарашон дар шуъбаи рӯзона ва қисми боқимондаашон дар шуъбаи ғоибона ба омӯхтани нозукиҳои касби омӯзгорӣ машғуланд.
Ҳар сол ба ҳисоби миёна 270 нафар донишҷӯ коллеҷро ба поён расонда, бо роҳхати Вазорати маориф ба гӯшаҳои мухталифи кишвар ҳамчун омӯзгор ба кор фиристонида мешаванд.
Солҳои 2016—2017 дар чорабиниҳои варзишии Ҷумҳурии Тоҷикистон, дар ҷашни «Наврӯзи баиналмилалӣ», «25 солагии Истиклолияти давлатни Ҷумҳурии Тоҷикистон», «Ҷоми Пойтахт» чор маротиба ҷойҳои якум ва шоҳҷоизаҳоро ба даст овардааст.
Баъди хатми мактаби миёна ҳамон сол ба факултети омодагии дифои ҳарбӣ ва варзиши Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон ба номи С. Раҳимов дохил шуда, айни ҳол донишҷӯи курсии 5-уми факултаи мазкур мебошад.
Беҳрӯз Хоҷазода 11 январи соли 1995 дар деҳаи Ҳушёрии ноҳияи Варзоб дар оилаи корманди Прокуратураи генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон Хоҷазода Саъдулло Саид ба дунё омадаааст.
Дар тими мунтахаби Ҷумҳурии Тоҷикистон аз рӯи намудҳои куштӣҳои самбо, ҷуду, кураш ва миллии тоҷикӣ таҳти роҳбарии сармураббии тим — Носир Бозоров тамрин менамояд.
Оид ба лаҳҷаҳои арабҳои тоҷикзабон, низоми лексикаи лаҳҷавии забони тоҷикӣ ва дигар масъалаҳои муҳими забоншиносӣ тадқиқоти илмӣ ба анҷом расонидааст.
Солҳои 1961–1986 дар экспедитсияҳои диалектологии минтақаҳои тоҷикнишин ва гурӯҳҳои этникии ҷумҳуриҳои Осиёи Марказӣ ширкат варзида, маводи фаровони луғавӣ, фонетикӣ, грамматикӣ, этнографӣ, фолклорӣ ва топонимӣ гирд овардааст.
Муаллифи зиёда аз 200 асару мақолаҳои илмӣ ва илмиву методӣ, аз ҷумла яке аз муаллифони китоби панҷҷилдаи «Шеваи ҷанубии забони тоҷикӣ» буда, соли 1989 барои ин асар ба дарёфти Ҷоизаи ба номи Абӯалӣ ибни Сино мушарраф гардидааст.
Дорандаи «Ҷоизаи Мавлавӣ»-и Бунёди байналмилалии забони тоҷикии форсӣ буда, бо унвони ифтихории «Корманди шоистаи Тоҷикистон» ва нишони сарисинагии «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» сарфароз карда шудааст.
Солҳои 1959–1961 ассистенти кафедраи забони тоҷикӣ ва котиби масъули рӯзномаи «Педагоги ҷавон»-и донишкадаи номбурда, 1961–1979 ходими хурд ва ходими калони илмии шуъбаи лаҳҷашиносии Институти забон ва адабиёти ба номи Рӯдакии АИ ҶШС Тоҷикистон, 1979–1981 ходими калони илмии сектори Афғонистони Институти шарқшиносии АИ ҶШС Тоҷикистон буд.
Солҳои 1986–1996 ҳамчун ходими калони илмӣ, ходими пешбар, сарходим ва мудири шуъбаи лаҳҷашиносии Институти забон ва адабиёти ба номи Рӯдакии АИ Тоҷикистон, 1996–2010 роҳбари дастгоҳи кории Комиссияи татбиқи Қонуни забони назди Ҳуқумати Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст.
Дар байни осори боқигузоштаи Андреев «Материалҳо доир ба этнографияи қабилаҳои эронии Осиёи Миёна, Ишкошим ва Вахон», «Забони язгуломӣ», «Оид ба муносибатҳои оилавии тоҷикони қадим», монографияи дуҷилдаи «Тоҷикони водии Хуф» арзиши ниҳоят бузурги илмӣ доранд.
Кошонӣ дар рисолаи Ватар ва ҷииб миқдоре барои ҷииби як дараҷа ба даст оварда, ки агар онро бар 60 тақсим кунем, ҳосили он то 17 рақами даҳӣ бо миқдори воқеии синуси як дараҷа мувофиқ аст.
Дар 816 қамарӣ китобӣ нуҷуми муҳимми худ «Зиҷи Хоқонӣ»-ро ба форсӣ навишт ва ба Улуғбек, фарзанди Шоҳрух ва набераи Темур, ки дар Самарқанд ба сар мебурд, ҳадя кард.
Китоби арзишманди вай бо номи «Мифтоҳу-л-ҳисоб» китобе дарсӣ, дар бораи риёзиёти муқаддамотӣ аст ва онро аз ҳайси фаровонӣ ва танаввуъи мавод ва матолиб ва равонии баён саромади ҳамаи осори риёзӣ асрҳои миёна медонанд.
Кошонӣ дар яке аз ду номаи худ аз як сӯ ба таври киноя, аз ин ки бисёр дер мавриди таваҷҷуҳи давлатмардон қарор гирифт, гила мекунад, ва аз сӯи дигар муддати дароз ба шаҳре чун Самарқанд даъват шудааст, ки барояш ношинос буд.
Барои намуна, аз яке аз номаҳои Кошонӣ ба падараш маълум мешавад, ки падар қасд дошта, то шарҳе бар «Меъёру-л-ашъор»-и Насируддини Тӯӣ бинависад ва барои писар, яъне Ҷамшед бифиристад.
Аз номаҳои Кошонӣ ба падараш чунин бармеояд, ки падар ба далоиле аз сарнавишти фарзанди худ дар дарбори Улуғбег нигарон буд ва дар нома ё номаҳое писарро аз хатароти мавҷуда дар дарбори подшоҳон барҳазар дошта буд ва Кошонӣ низ дар посух барои костан аз нигарониҳои падар, намунаҳои зиёде аз таваҷҷуҳи хосси Улуғбегро ба худ барои падар шоҳид оварда буд.
Ӯ дар умри кӯтоҳи худ олоти расадии дақиқе ихтироъ кард ва аз соли 1406 то поёни умраш фаъолияти илмӣ дошт ва дар даврони фаъолият илмиаш китобҳои гуногуне дар заминаи риёзиёт ва нуҷум нигошт.
Кошонӣ ба эҳтимоли қавӣ дар 824 қамарӣ ба ҳамроҳ Муинуддини Кошонӣ аз Кошон ба Самарқанд рафт ва, чунонки худ дар номаҳояш камубеш ишора кардааст, дар таҳкурсии расадхонаи Самарқанд нақши муҳим дошт.
Амин Аҳмади Розӣ дар китоби тазкираи «Ҳафт иқлим» мегӯяд, ки чун Кошонӣ чунонки бояд ва шояд одоби ҳузур дар дарборро риоят намекард, Улуғбег фармон ба қатли ӯ дод.
Ғиёсуддин Ҷамшеди Кошонӣ ҳарчанд физикдон буд, вале алоқаи аслиаш мутаваҷҷеҳи риёзиёт ва ахтаршиносӣ буд; Пас аз давраи тӯлони бенавоӣ ва саргардонӣ, саранҷом дар сояи ҳимояти султон Улуғбег, ки худ донишманди бузурге буд, мавқеияти шуғлии мутмаине дар Самарқанд ба даст овард.
Муҳосибаи синуси кунҷи як дараҷа бо равиши ибтикории ҳалли як муодилаи дараҷаи севум , ки ҳабдаҳ рақами даҳякии адад ба дастомада бо миқдоре, ки имрӯза муҳосиба мешавад, ҳамхонӣ дорад.
Бино ба нақл ба ӯ туҳмати сӯиқасд ба ҷони Улуғбег заданд ва ӯ пеши Улуғбег мавриди ғазаб қарор гирифта, дар охир ба дасти доруғаи Самарқанд ва фармони вазири Самарқанд кушта шуд.
Ихтирои абзори ахтаршиносии дақиқ аз ҷумла василае ба номи «Табақу-л-манотиқ» барои муҳосибаи тӯли ситорагон, ки китоб Нузҳата-л-ҳадоиқ дар шарҳи он аст.
Падараш муътақид буд, ки аз хонаводаи асил ҳастанд, ва бинобар таҳқиқоти анҷомшуда дар маркази Ҳонс Кристиён Ондерсон падарбузургаш бар ин бовар буд, ки хонаводаашон ҷузви табақоти болоии иҷтимоъ будаанд.