polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Ҳангоми басташавии Нео­тетис, ки дар ҳудудҳои он хушкиҳои хурди сершумор — «хушкиҳои кандашуда»-и Гондвана мавҷуд буданд, минтақаи серҳаракати Алпу Ҳимолой ташаккул ёфт.
Дар эраи мезозой дар натиҷаи рифпайдошавӣ дар паси камонакҳои вулкании ҷазираҳо пастиҳои Черноморияи Шарқӣ, Черноморияи Ғарбӣ, Қафқози Ҷанубӣ ва дар эраи кайнозой пастиҳои ғарбии баҳри Миёназамин ташаккул ёфтанд.
Бархӯрди камонакҳои ҷазиравӣ бо канори Амрикои Ши­молӣ ва Амрикои Ҷанубӣ дар охири мезозой боиси та­шаккули кӯҳҳои чиндори Кордилера ва чиндоршавии Анд­ҳои Марказӣ гардид.
Тафовути шиддати гардиши биологӣ дар минтақаи муътадили Ним­кураи шимолӣ, ки боиси афзоиши таъминоти гармӣ дар самти ҷануб гардидааст, имкон медиҳад, ки дар ҳудуди он ду зерминтақа — бореалӣ дар шимол ва суббореалӣ дар ҷануб ҷудо карда шавад.
Дар ҳудудҳои минтақаи суббореалӣ, ки таъминоти гармӣ хеле баланд аст, таносуби гармӣ ва намӣ на танҳо дар арз, балки дар тӯл низ хеле тағйир меёбад, ки ин боиси гуногунии зиёди сохтори он мегардад.
Дар бахшҳои уқёнусии ғарбии Авруосиё ва Амрикои Шимолӣ зери таъсири аз ғарб воридшавии шамол ва ҷараёнҳои уқёнусии гарм ноҳияҳои ҷуғрофиёӣ васеъ шудаанд ва ба самти шимол ҷой иваз намудаанд, вале дар бахшҳои наздиуқёнусии шарқӣ ҷараёнҳои сарди уқёнусӣ ҳудуди ноҳияҳоро дар ҷануб танг кардаанд.
Дар бахшҳои хушкии ноҳияҳои Авруосиё бешадаштҳо, даштҳо, нимбиёбонҳо ва биёбонҳо васеъ паҳн шудаанд, вале дар Амрикои Шимолӣ дар робита ба нақши монеавии Кордилера густариши субмеридианӣ доранд.
Дар давраи архей қисми зиёди рӯйи Заминро уқёнус бо қишри базалтӣ ишғол кард, ки дар ҳудудҳои он камонакҳои андезитии сершумори вулканӣ, инчунин пуштакӯҳҳои вулкании дохилиплитавӣ ва байниплитавии гунаи Исландияи ҳозира мавҷуд буданд.
Дар раванди фурӯравӣ фазои байни камонакҳо тадриҷан кам шуда, бархӯрди камонакҳои вулканӣ ба амал омад, ки натиҷаи он пайдошавии қитъаҳои қишри континентии ибтидоӣ мебошад.
Дар интиҳои архей дар натиҷаи бархӯрди «ҳастаҳо»-и сершумор бо қишри кон­тинентии ибтидоӣ ва магматизми калий-натрийи гранитоидии ка­лон­миқёс қитъаҳои васеъ (ё аввалин дар таърихи Замин фав­қулконтиненти Моногей, ки онро Пангей 0 низ меноманд) ташаккул ёфтанд.
Уқёнуси Олам аз уқёнусҳои Ором, Атлантика, Ҳинд ва Яхбастаи Шимолӣ иборат аст; баъзе муҳаққиқон қисмҳои наздиарктикии уқёнусҳои Атлантика, Ором ва Ҳиндро ба уқёнуси алоҳида — Ҷанубӣ ҷудо мекунанд.
Ҷойи амиқтарини уқёнус — новаи Мариана дар уқёнуси Ором, 10920 м, умқи миёнаи уқёнус — 3900 м. Хушкӣ 149,1 млн км2 -ро ташкил медиҳад, ки шаш материки калон: Авруосиё, Африқо, Амрикои Шимолӣ, Амрикои Ҷанубӣ, Антарктида, Австралия ва ҳамчунин ҷазираҳои сершуморро ба вуҷуд овардааст.
Ба материкҳо тақсим кардани хушкӣ бо тақсимот ба тарафҳои олам мувофиқат намекунад: Авруосиё ду тарафи олам — Ав­рупо ва Осиё ва материкҳои амрикоӣ як тарафи олам — Амрикоро дар бар мегиранд; баъзан ҷазираҳои уқёнуси Оромро ҳамчун қисмати махсус — Уқёнусия ҷудо меку­нанд, ки масоҳати он якҷо бо Австралия ҳисоб карда мешавад.
Дар давраи протерозою фанерозой дар натиҷаи сардшавии умумии Замин плитаҳои литосферии дар мантия фурӯрафта ба қисмҳои поинии он расиданд; ин боиси танзими тамоми низоми ҷойи­вазкунии гармӣ дар мантия ва пайдоиши давраҳои хуш­кии бузурги тектоникии дарозмуддат гардид.
Дар минтақаҳои бархӯрди хушкиҳо ва дар канораҳои фаъоли хушкиҳо дар натиҷаи равандҳои чиндоршавӣ, метаморфизм ва гранитшавии ғафсиҳои таҳшинӣ ва вулкании дар уқёнусҳо ғуншуда пораҳои нави қишри континентӣ ташаккул ёфтанд; минтақаҳои кӯҳии чиндор ба вуҷуд омаданд.
дар ҳамин вақт то 50 дарсади ҷинс ва қариб 15 дарсади оилаҳои ҳайвоноти баҳрӣ аз байн рафтанд, дар охири девон 60 дарсади ҷинсҳо ва беш аз 20 дарсади оилаҳои мавҷудбуда нест шуданд, ҳамаи плакодермаҳо, ҳайвонҳои биниашон дусӯроха ва аксарияти ҳайвоноти беҷоғи биниашон як­сӯроха нобуд гардиданд.
Дар Ховарзамин Абурайҳони Берунӣ, Абуалӣ ибни Сино, Абулҳасани Ахворӣ, Абунасри Ҷелонӣ, Абулхайри Розӣ, Маҳмуди Хоразмӣ ва дигар мутафаккирони барҷаста дар ҷараёни ҷунбишу тағйироти тадриҷӣ будани қишри Заминро таъ­киду таъйид намуда, аз ин мавқеи назар сабабҳои пайдоиши кӯҳу чашмаҳо, водиву дараҳо ва зил­зиларо аз ҷиҳати илмӣ маънидод кардаанд.
Пораҳои калонтарини таърихи геологии Замин — эонҳо ва арконҳо ва протерозой , ки дар токембрий ҷудо карда мешаванд] дар баробари эраҳои палеозой, мезозой ва кайнозой ба давраҳои бузурги инкишофи олами органикии Замин мувофиқат мекунанд.
Шаклу ан­до­заи Заминро геодезия, ҳаракати Заминро ҳамчун ҷирми ос­мо­нӣ астрономия, майдони қувваҳо ва ҳолати физикии моддаҳои Замин ва амсоли онҳоро геофизика , инчунин геокимиё, биология, экология ва маҷмӯи илмҳои геологӣ меомӯзанд.
Баъдан дар ҳамон дунёи қадим ақоиди мухталифи илмию фалсафӣ оид ба шаклу андоза ва мақоми Замин дар Коинот низ шакл гирифта, то ҳадде ба дараҷаи як ақидаи томе расида буд, ки ба пояи мустаҳками таҷрибаву мушоҳидаҳои дақиқ такя мекард.
Бархӯрди бардавоми хушкиҳои бузурги Ҳин­дустон бо Авруосиё боиси пайдоиши баландтарин кӯҳҳои Ҳи­молой ва ташаккули кӯҳҳои минтақаи Осиёи Марказӣ (Ҳиндукуш, Қарақорум, Помир, Тиёншон, Кунлун, Нан­шан, Синлин, Олтой, Саяна, кӯҳҳои Назди Байкал ва Паси Байкал) гардид.
Дар сарҳадди миотсен ва плиотсен дар уқёнуси Олам силсилаи ҳозираи қ-кӯҳҳои миёниуқёнусӣ ташаккул ёфт, ки Антарктидаро аз Амрикои Ҷанубӣ ҷудо кард.
Дар давраи кембрий бори аввал гурӯҳи зиёди ҳайвоноти гуногун ба қайд гирифта шуданд, ки баъдтар васеъ паҳн гардидаанд: фораминифераҳо, радиолярияҳо, конулятҳо, нармбаданҳои гуногун, трилобитҳо, китфпойҳо, хорпӯс­тон, граптолитҳо, конодонтҳо ва ғ.
Дар соҳилҳо дар ин вақт ҷамоаҳои бактерияву обсабзҳо, занбӯруғҳо, гулсангҳо ва ҷонварони бемуҳраи рӯйизаминии қадимӣ вуҷуд доштанд; бо иштироки он­ҳо хоки сода ташаккул ёфт.
Беш аз 94 дарсади ҳаҷми умумии ҳидросфера дар уқёнусу баҳрҳо, қариб 4 % дар обҳои зеризаминӣ, қариб 2 % дар таркиби криосфера ва ҳамагӣ 0,013 % дар обҳои рӯизаминии хуш­кӣ ҷойгир аст.
Тасав­вуроти ҳозира дар бораи давраҳои аввали инкишофи ҳаёт дар Замин асосан фарзиявӣ мебошанд, чунки давраи син­тези абиогенӣ ва таҳаввулоти пайвастҳои органикӣ аз ҳудудҳои аз ҷиҳати геологӣ ҳуҷҷатикунонидаи таърихи Замин берун мебароянд.
Эҳтимол, ин равандҳо ба давраи сайёраи нахустин тааллуқ доранд ва шояд шакли аввалини тоҳуҷайравии ҳаёт дар рӯйи Замин макони муваққатии ассамблеяҳои худҳосилкунандаи молекулаҳои кислотаҳои рибонуклеат буданд, ки дар сатҳҳои намнок дар натиҷаи хушк шудани ҳавзҳои хурд пайдо шудаанд.
Дар ҳудуди минтақаҳо, ки дар хушкии Замин ҳудудҳои нисбатан васеъро ишғол мекунанд, дар натиҷаи тавозунҳои гуногуни энергия ва шароитҳои намнокӣ тафовутҳои тӯлию бахшӣ зоҳир мешаванд.
Ба плитаҳо -и андозаашон хурд тақсимшавии литосфераи ибтидоӣ қариб 4,3-4 млрд сол пеш ба амал омад, ки ба он селҳои конвексионӣ дар мантия ва баландшавии ҷараёни моддаҳои гармшудаи қаърии мантия мусоидат намуданд.
Ғайр аз ин дар натиҷаи ҷоришавии гудозаи таркиби фавқуласосӣ қитъаҳо бо литосфераи ибтидоӣ зич ташаккул ёфтанд, ки онҳо ба мантияи пои­нии қисман гудохташуда фурӯ рафтанд.
Дар ноҳияҳои зичшавии лито­сфераи ибтидоӣ, ҷойҳои зичшавии тектоникӣ ва ғафс­шавии қишри базалтии ибтидоӣ манбаъҳои тафтаи ан­дезитӣ пайдо шуданд, ки барои ташаккули моддаҳои қиш­ри континентӣ ҳамчун асос хидмат карданд.
Дар Нимкураи шимолӣ минтақаи субтропикӣ аз маҷмӯи томи ноҳияҳо ва спектрҳои баланди ландшафтҳо иборат буда, сохтори ноҳиявии минтақаи субтропикӣ дар Нимкураи ҷанубӣ хеле сода аст.
Дар бахши наздиуқёнусии ғарбии ҳамаи материкҳо ноҳияҳои бешаҳои ҳамешасабзи да­рах­тони дуруштбарг инкишоф ёфтаанд, дар бахши хуш­кӣ нимбиёбону биёбонҳо доман густурдаанд, ки дар Нимкураи шимолӣ масоҳати васеъро ишғол мекунанд.
Ҳангоми ҳаракат ба соҳилҳои шарқии материкҳо ним­биё­бонҳо ва биёбонҳоро даштҳо ва прерияҳо иваз карда, тадриҷан ба бешаҳои омехтаи намнок табдил меёбанд.
Мар­ҷонҳои чорпо ва строматопоратҳо, нармбаданҳои белпо, мшанкаҳо, савсанҳои обӣ, хорпуштҳои баҳрӣ, ситораи баҳрӣ, офиураҳо, пуфакҳои баҳрӣ, ҳайвоноти қаноту ғал­самадор, телодонтҳо ва ҷоғдаҳонҳои қадимӣ пайдо шу­данд.
Дар давраи протерозой намудҳои гуногуни эукари­отҳо ба қайд гирифта шудаанд: қариб 2,3-2 млрд сол пеш аллакай занбӯруғҳои микроскопӣ вуҷуд доштанд, қариб 1,8 млрд сол пеш рустаниҳо ва ҳайвоноти ҳуҷайрадор пайдо шуданд.
Ҳаҷми умумии оби дарёҳои ҷаҳон кариб 2120 км3-ро ташкил медиҳад, вале ин ҳаҷм дар давоми сол ба ҳисоби миёна қариб 24 бор нав мешавад; захираҳои обии дарёҳо дар як сол — қариб 43 ҳазор км3.
Байни тро­пикаи шимолӣ ва ҷанубӣ Офтоб дар як сол ду бор дар самтурраъс қарор мегирад; давомоти рӯз дар хатти истиво дар давоми сол ба 12 соат баробар буда, байни тропикаҳо аз 11 то 13 соат фарқ мекунад.
Дар ин минтақаҳо ландшафтҳои гарму хушки биёбонӣ ва нимбиёбонӣ инкишоф ёфта, дар Африқо, Австралия, Осиё, инчунин Амрикои Ҷанубӣ масоҳати васеъро фаро гирифтаанд.
Энергияи манбаъҳои гуногун дар ҳудуди табақаи ҷуғрофиёӣ ба гармӣ, молекулавӣ, кимиёӣ, кинетикӣ, потенсиалӣ, электрӣ барин шаклҳои энергия табдил меёбад.
Ба сабаби курашакл будани Замин табақаи ҷуғрофиёӣ ба минтақаҳои арзӣ тақсим шудааст, ки онҳо чун минтақаҳои гармии аз ҷиҳати иқлим фарқкунанда зоҳир мегарданд.
Вақте ки ҳарорати Замин аз ҳарорати ҷӯшиши об паст шуд, аз атмосфераи қадимӣ миқдори зиёди об борид, ки он уқёнуси Оламро ба вуҷуд овард: об дар натиҷаи сардшавӣ ва шӯшабандии мантия қисман ҷудо шуд.
Он дар таги қишри материкӣ ба 1 гПа наздик буда, дар таги қабати В қариб 1,4 гПа, қабати С қариб 35 гПа, сарҳадди ҳаста қариб 136 гПа ва дар маркази Замин қариб 361 гПа -ро ташкил медиҳад.
Шояд, қобилияти ташаккулдиҳии устухонбандӣ сабаби асосии «таркиши таҳавулоти»-и кембрийӣ гардид, ки дар рафти он навъҳои асосии ҳайвоноти серҳуҷайра пайдо шуданд ва ҷамоаи бентосии баҳрӣ ташаккул ёфт.
Давраи гардиши Замин, ки бо фосилаи вақти байни ду гузариши Офтоб аз нуқтаи эътидоли баҳорӣ мувофиқат мекунад, соли тропикӣ номида мешавад ва асоси тақвимҳои имрӯза мебошад.
Таъсири ҷозибавии Моҳ, Офтоб, сайёраҳо боиси тағйироти даврии дурударози экссентриситети мадор ва тамоюли меҳвари Замин мегардад, ки шояд яке аз сабабҳои тағйироти бисёрасраи иқлим бошад.
Мувофиқи афзоиши намнокии умумӣ аз зонаҳои тропикӣ то экватор саваннаҳои биёбоншуда, бешаҳои сирак, буттазорҳо, бе­шаҳои намноки ҳамешасабз ва намноки мавсимӣ ҳам­дигарро дар масоҳати васеъ иваз мекунанд.
Қисми бештари ҳидросфера дар қишри Замин ва мантияи Замин ҷойгир аст, вале обҳои зеризаминие, ки дар мубодилаи об бо муҳити атроф фаъолона иштирок мекунанд, фақат 0,7 дарсади захираҳои умумиро ташкил медиҳанд.
Таҳлили кимиёии ҷинсҳои за­минию қамарӣ, шиҳобҳо ва таҳлили спектрии Офтобро бо ҳам муқоиса карда, маълумотро доир ба зичӣ ва дигар хусусиятҳои физикии моддаҳои зеризаминӣ ба назар гирифта, таркиби Замин ва геосфераҳои гуногуни онро ба таври умумӣ тавсиф намудан мумкин аст.
Дар давраи венд ҷонварони гуногуни серҳуҷайраи нармбадан инкишоф ёфтанд, ки баъзе аз онҳо ба ҳайвоноти бемуҳраи ҳозира монанд буданд: медузаҳо, марҷонҳои ҳаштпои нарм, паҳн­кирмҳо, ҳалқакирмҳо, бандпойҳо, нармбаданҳо, хор­пӯс­тон.
Дар ҳоли ҳозир аз нигоҳи илмӣ Замин аз қишр, мантия ва ҳаста иборат аст, ки онҳо бо хусусиятҳои физикӣ, таркиби кимиёӣ ва минералогии худ аз ҳамдигар фарқ мекунанд.
Сохтори ноҳиявии минтақа хеле сода аст: дар ҳудуди он ноҳияҳои бешаҳои ҳамешасабзи серборон мавҷуданд, ки аз шимол, шарқ ва ҷануб бо ноҳияҳои бешаҳои ҳамешасабзи омехта бо дарахтони баргрез фаро гирифта шудаанд.
Дар ҳудудҳои атмосфера радиатсияи Офтоб таъсири минтақавӣ надорад, ки ба ин миқдори гуногуни буғи об ва ғубор, абрнокии гуногун ва дигар хусусиятҳои ҳолати газӣ ва коллоидии атмосфера сабаб мешаванд.
Ҳидросфера тамо­ми оби баҳру уқёнусҳо, обҳои рӯйизаминӣ ва зеризаминӣ , яху барфи Арктикаю Антарктика, инчунин обҳои атмосферӣ ва биологӣ -ро дар бар мегирад.
Дар ноҳияҳои биёбонҳои арктикӣ ва тундраҳои арктикӣ, ки васеъ паҳн шудаанд, ҷазираҳои Канадаи галаҷазираҳои Арктика, ҷазираи Шписберген, қисми шимолии нимҷазираҳои Ямал, Гидан, Таймир ва ғ.
Таърихи инкишофи ҳаёт дар Замин аз рӯи боз­ёфтҳои боқимондаи организмҳо ва изи фаъо­ли­яти ҳаётии онҳо, ки дар таҳнишастҳои ҷинс­ҳои кӯҳӣ боқӣ мондаанд, аз нав барқарор карда ме­шавад.
Қаламрави подшоҳии Дарвоз сарзамини имрӯза Тавилдара, Дарвозу Ванҷ дар Тоҷикистон ва ноҳияҳои панҷгонаи Дарвози Хвоҳон, Кӯфоб, Шикай, Нусай, Моймай дар Афғонистон аз ду канори рӯди Панҷро дар бар мегирифт.
Дарвоз — яке аз бахшҳои таърихии Тоҷикзамин аст, ки сарзаминаш ҳамакнун миёни ноҳияҳои Тавилдара, Дарвозу Ванҷи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшони Ҷумҳурии Тоҷикистон ва вулусволиҳои панҷгонаи Дарвози вилояти Бадахшони Афғонистон, аз ҷумла Хвоҳон, Кӯфоб, Шикай ва Нусай ва Моймай тақсим шудааст.
Соли 1895 бекигарии Дарвоз ки дар ҳар ду канораи рӯди Панҷ қарор дошт, дар паи ҷаҳонгириҳои Русия ва Британия дупора гардид ва канораи рост ба аморати Бухоро ва канораи чап ба Афғонистон дода шуд.
Анд олами ба худ хоси ҳайвонот дорад: намудҳои эндемии маймунҳои чангакдум, хирси «айнакдор», оҳуи пуду ва гаэмал, хоянда туко-туко, паранда кондор ; лама, алпак , гуанако, опоссумҳо , рӯбоҳи кабудтоб, саги магелланӣ ва ғайра.
Аз рӯи хусусиятҳои сохторию геоморфологӣ Анд аз Шимол ба Ҷануб ба чанд қитъа тақсим мешавад: Анди Кариб, Анди Шимолу Ғарбӣ, Анди Эквадор, Анди Перу, Анди Марказӣ, Анди субтропикии Чилию Аргентина ва Анди Патагония.
Паҳнкӯҳҳои баланд набототи ба худ хос доранд: дар Шимол марғзори баландкӯҳи экваторӣ — парамос; дар Анди Перу ва шимол шарқии Пуна даштҳои тропикӣ — халка; дар ҷануб ғарби Пуна ва саросари соҳилҳои Уқёнуси Ором дар Ғарб хоку наботот биёбонианд.
Анд аз силсилаи қаторкӯҳҳои асосан меридионалии мутавозӣ — Кордилйераҳои Шарқӣ, Марказӣ, Ғарбӣ ва Соҳилӣ иборат буда, байни онҳо пуштакӯҳҳо ва пастхамиҳо воқеанд.
Мусофирон ва дарёнавардон низ аз нур ва ҳузури Моҳ барои ҷиҳатёбӣ ва новбарӣ истифода мекарданд; Моҳ ҳамчунин дар устураҳои ақвом ҳузури зиёде дошта ва дар бархе фарҳангҳо ҳатто онро чун эзад парастиш мекардаанд.
Гирониши кураи Моҳ ҳамчунин боиси босубот мондани меҳвари гардиши Замин ба даври худ мешавад, ки дар сурати адами вуҷуди Моҳ, инҳирофи меҳварии Замин мураттабан тағйир мекард ва ин амр боиси ошуфта шудани обуҳаво ва фаслҳо дар Замин мешуд.
Ин ҳамсафарҳо гирди Заминро гашта, аз он ҷо маълумоте мефиристанд, ки барои пешгӯии обу ҳаво, намоиш додани барномаҳои телевизионй, инчунин бо мақсади ҳарбӣ ва ғайраҳо заруранд.
Аксари олимону файласуфон ва санъаткорони Юнон ба мамлакатҳои Шарқи бостонӣ сафар намуда, малакаю таҷриба ва ҷаҳонбинии хешро сайқал дода, дар соҳаи илми тиб, риёзиёт, ҳандаса, ҳуқуқ, ахлоқ, фалсафа, мусиқӣ, нуҷум, меъморӣ, таърих, ҷуғрофия, табиатшиносӣ ва забону адабиёт асарҳои бузурги худро эҷод намуда ба ҷаҳониён пешниҳод кардаанд.
Олимону файласуфон ва санъаткорони Юнон - Архимед, Фалес, Гераклит, Пифагор, Парменид, Зенон, Асклепий, Гигия, Панатсея, Гипократ, Демокрит, Анаксагор, Суқрот, Евклид, Афлотун, Арасту, Геродот, Гомер, Фидий.
Дастовардҳои фарҳангии юнониён: «Иллиада», «Одиссея», «Табиат», «Давлат», «Метафизика», «Сиёсат», «Сафедкунӣ», «Критон ва Федон», «Ибтидо», «Поэтика», «Риторика», «Теогения», «Аякс», «Шох Эдип», «Фива», «Орестея» драмаҳои Эсхилу Софокл ва ғайраҳо буданд.
Роҳбарии китобхона ва осорхонаи Искандария ба зиммаи ходимони маъруфи маданияти он замон Зенодот, Каллимах, Аристрахи Самофракиягӣ, Аполлони Родоссӣ ва дигарон гузошта шуда буд.
Хар чанд ки оид ба ин давраи таърихи тибби Юнони кддим маълумот кам аст, аммо баъзе хусусиятҳои тибби онвакта дар манзумаҳои «Илиада» ва «Одиссея»- и Ҳомер тачассум ёфтаанд.
Дар асотири мардуми кишварҳои Шарқи бостон хам бисер вакт мор нақш меёфт, шояд одатан хамроҳи худоёне, ки онҳоро ба тансихатии одамон даъват менамуд ба фаъолияти тиббй алокаманд медонистанд.
Минбаъд номи ӯ исми хосае гашт, вале на ба маънои хуб: «Панацея» ҳамон воситаи ғайриилмиро меномидагӣ шуданд, ки агар ба ягон даво таъсири шифобахшии худро «бар ҳама беморй»-хо мансуб донанд, истифода мебурданд.
Пас аз инҳо худоҳои онҳо бо номҳои Зевс, Промитей, Посейдон, Гелиос, Дионис, Аполон, Афина, Димитрий ва ғайраҳо парастиш карда мешуданд ба хотири худоҳояшон қурбониҳо низ мекарданд.
Чй хеле ки аз тасвири достонҳои «Ил-лиада» ва «Одиссея»- и Ҳоммер мушохида карда меша-вад, каҳоамонони достони Ҳоммер шоҳон ва ашрофон бо либосҳои оддӣ тасвир карда шудаанд.
Мувофики маълумоту дастовардҳои фарҳангӣ пас аз давраҳои ҳоммерӣ дар аерҳои - то милод маданияти мардуми Юнон хеле ташаккул ёфта, хатто аз мамлакатҳои Шарқи бостон пеш мегузарад.
Яке аз аскияю масалгуи Юнони қадим Эзоп буд, ки ӯ дар маҳсули эҷодиёташ масалҳои пурмазмунро ба мисли Эзоп гарчанде, ки тамоми умри худ ғулом зистааст, вале ӯ озод мурдааст» сабт намудааст, ки ин ибораҳо мазмуни чандин асарҳоро дорад.
Фарҳанги Аврупо таърихи хеле куҳан дошта бошад ҳам, вале дар байни олимон ақидаҳое ҷой доштааст, ки гуё маданияти Аврупо, фарҳанг ва санъати аврупоӣ нисбат ба маданият ва санъати халқҳои Машриқзамин дертар ба вуҷуд омада бошад.
Бозёфтҳои археологи ва дастовардҳои фарҳангии охири ҳазораи ва аввали ҳазораи пеш аз милодии Юнону Рум дар ҳақиқат нишон медиҳад, ки аз ҳазорсолаи - и то милод карда, санъати бадеии Шарқу Ғарб баробар инкишоф ёфтаанд ва дар ҳолати таъсири мутақобилаи ҳамдигар хусусияти ягонаи эҷодӣ ба вуҷуд омадааст, ки он баъдтар дар санъати бадеии мардуми ҷазираи Крит бо номи санъати Минойи ташаккул ёфтааст.
Комёбиҳои мухимтрини маданияти мардуми Юнону Руми Бостон илму фарҳанг, мактабҳо, донишкадаҳо, меъмориҳо, амфитеатрҳо, театрҳо, бозиҳои миллй, давлатдорӣ ва демократияи онҳо мебошад.
Пирӯзиии гурзафкани 24-сола Дилшод Назаров дар сабқати рӯзи ҷумъаи 8 Декабр, ба Тоҷикистон имкон дод, аз ҷойи пешазохирини ҷадвали мусобиқа ба ҷойи 23-юм барояд, ки аз бисёр кишварҳо, монанди Қирғизистону Туркманистон ва Афғонистону Покистон болотар аст.
22 август — Эмомалӣ Раҳмон, раиси ҷумҳури Тоҷикистон имрӯз зимни ширкат дар маросими вижае дар ноҳияи Шаҳристон, вокеъ дар 230-километрии шимоли шаҳри Душанбе, ба корҳои сохтмони дар тунели «Шаҳристон» оғоз бахшид.
Бо супориши сафири Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Федератсияи Русия Сафар Сафаров, ки имрӯзҳо дар шаҳри Сочӣ мебошад, соҳибҷашнро намояндаи расмии сафорат табрик намуд.
1 сентябр - Дар арафаи ҷашнҳои 15-солагии истиқлоли давлатии Тоҷикистон, соли бузургдошти тамаддуни ориёӣ, ва анҷумани шашуми тоҷикон ва форсизабонони ҷаҳон мақолаи навбатии илмию таърихии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмонов зери унвони "Арзишҳои ориёӣ дар тамаддуни ҷаҳонӣ" дар шумораи 105 - и рӯзномаи Ҷумҳурият аз 29 августи соли равон ба чоп расид.
16 сентябр - Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмонов ва Сарвазири Шӯрои давлатии Ҷумҳурии Мардуми Чин Вэн Тсзябао дар маросими тантанавии оғози расмии сохтмони хатти баландшиддати интиқоли нерӯи барқ "Ҷануб-Шимол" иштирок намуданд.
27 июн – бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон Нусратулло Махсум ва Шириншоҳ Шоҳтемур бо унвони олӣ «Қаҳрамони Тоҷикистон» сарфароз гардиданд.
Лекин аз ҳисоби шуоъафкании дарозмавҷ ноҳияҳои марказии Антарктида дар фасли зимистон энергияро нисбат ба он ки мегиранд, бештар харҷ мекунанд ва ин сабабгори доимо сард будани ҳавои Антарктида аст.
Минтақаи назди соҳил Антарктидаро дар шакли мавзеи борик иҳота кардааст: ҳарорати миёнаи солонаи ин ҷо нисбатан баландтар буда, дар қисми зиёди соҳилҳо зуд-зуд тӯфону бӯрон ба амал меоянд.
Дар воҳаҳо яхҳои обшуда бо ҷӯй ва наҳрҳо равон мешаванд ва ба кӯлҳои кӯҳӣ (дар баландии то 1000 м, масалан, Замини Маликаи Мӯд ва Замини Виктория) мерезанд.
Хоки воҳаҳо ва мавзеъҳои назди соҳил моддаҳои органикии хеле кам дошта, ба хоки биёбонҳои баландкӯҳ монанд аст ва дар баъзе ҷойҳо то чуқурии 100 м ях мебандад.
Фақат наздики 1 фоизи ҳудуди Антарктида яхпӯш нест, он мавзеъҳои холиро «воҳаҳои антарктикӣ» меноманд ва онҳо минтақаҳои бузурги аз даҳҳо то садҳо км2-ро фаро мегиранд; қуллаҳои ҷудогона, қаторкӯҳҳо ва қитъаҳои на он қадар калони хушкиҳои назди соҳил аз он ҷумлаанд.
Релйефи хушкии зери яхи Антарктида, ки дар давраи неоген шакл гирифтааст, 410 м баландии миёнаи мутлақ дошта, баъзе қисмаш аз сатҳи уқёнус паст ва баъзеи дигар аз ин сатҳ баланд мебошанд.
Дар ҷойҳои релйефаш мураккаб яхҳои кӯчии аз ноҳияҳои марказӣ ба уқёнус ҳаракаткунанда ғарам шуда, пиряхҳои камбари «роҳкушо»-ро ташкил медиҳанд , ки ба тавассути онҳо яхҳои кӯчида бемамониат ба уқёнус мефароянд.
Экспедитсияи баҳрнавардони рус бо роҳбарии Ф. Ф. Беллинсгаузен ва М. П. Лазарев, ки Антарктидаро январи 1920 кашф намуд, дар бораи мавҷудияти хушкии даруни доираи Қутби Ҷанубӣ маълумоти аввалин дод.
Ин қабат боқимондаҳои наботот ва ҳайвоноти баҳрӣ дорад, ки дар ин ҷо то давраи чорумин, яъне то ба вуҷуд омадани «сипар»-и яклухти яхбандии антарктикӣ мавҷуд будаанд.
Дар Антарктида конҳои ангишт, нефт, оҳан, мис, тило, сурб, руҳ, графит ва минералҳои берилл, булӯри кӯҳӣ ошкор гардидаанд, вале онҳоро бо сабабҳои иқтисодию сиёсӣ истихроҷ намекунанд (мувофиқи Аҳднома оид ба Антарктика тамоми фаъолияти ба захираҳои табиӣ равонашуда, ғайр аз таҳқиқоти илмӣ, манъ аст).
Чунин мепиндоранд, ки манбаи энергияе, ки ҷои энергияи парокандашударо пур ва ҳарорати баландро таъмин карда меистад, реаксияҳои ядроӣ мебошанд, ки дар қаъри Офтоб ба амал меоянд.
Металлҳо бошанд, он ҷо иони­засия шудаанд; электронҳои озоди дар натиҷаи ионизасия ҳосилшуда бо атомҳои нейтралии гидроген пайваст шуда, ионҳои манфии гидроген -ро ба вуҷуд меоранд, ки онҳо афканишоти назарнамо ва инфрасурхро бисёр фурӯ мебаранд.
Афканишоти тоҷи Офтоб аз рӯшноии дар электронҳои озод парокандашудаи фотосфера, инчунин аз спектри эмиосионии рах-рахи атоми карати пояизонидаи охан, калций, никел ва дигар элементҳо иборат аст.
Хромос­фера ва тоҷи Офтоб одатан ҳангоми ги­рифти Офтоб (хромосфера ба шакли як ҳалқаи гулобӣ ва тоҷ ба шакли хо­лаи нуқрагин дар гирди қурси бо Мох пӯшидашудаи Офтоб) мушоҳида мешавад .
Аз фотосфера болотар хромос­фера ҷой гирифтааст, ки дар он дар қабати 10—20 ҳазор километр ҳарорат то ба даҳҳо ҳазор К меафзояд, гидро­ген, гелий ва дигар элементҳо пай дар пай ионизасия шуда, зичӣ бошад то ба 10-12 10-13 г/сантиметр3 кам мешавад.
Чунончи, алоқамандии бай­ни даври 11-солаи хурӯҷи Офтоб ва зилзила, савияи оби кулҳо, ҳосилнокии зироатҳои хоҷагии қишлоқ, афзоиши ҳашарот, эпидемияи грипп, домана , вабо, касалиҳои дилу г муқаррар карда шудааст.
Шакли тоҷ вобаста бо фазаҳои даври хурӯҷи Оф­тоб тағйир меёбад: тоҷ ҳангоми ба ҳадди меҳин расидани хурӯҷ қад- қади экватор тӯл кашида ва ҳангоми то ҳадди кеҳин паст шудани хурӯҷ қариб курашакл мешавад.
Ҷуғрофиё ё География — илм дар бораи замин, дар бораи харакати замин, ҷойгиршавии замин ҳамчун сайёра дар ситема офтобӣ, дар бораи шакли замин, сохт ва релефи замин, дар бораи атмосфераи замин ва дар бораи ҳаёти органикии он маълумот медиҳад.
Маҷмӯи ба ҳам алоқаманди илмҳо оид ба табиат ва ҷамъият , ки комплексҳои территориявии иабиӣ ва истеҳсолиро бо мақсади самаранок истифода бурдани сарватҳои табиӣ ва оқилона ҷойгиркунонии истеҳсолот меомӯзад.
Баъди дар Вена қабул шудани қонун дар бораи бетарафии доимии Австрия шаҳр ба қароргоҳи теъдоде аз ташкилотҳои байналмилалӣ — Агентии байналмилалии неруи атом, СММ дар бораи рушди саноат ва ғайра табдил ёфт.
Аҳолии Вена 1,73 млн нафар ; якҷоя бо атрофи шаҳр — тақрибан 2,3 миллион ; ҳамин тавр, Вена аз ҷиҳати аҳолӣ аз ҳама калонтарин дар Австрия мебошад, ҷои ёздаҳумро дар байни ҳама шаҳрҳои бузурги, Иттиҳоди Аврупо ишғол кардааст.
Дар Вена аз осори меъморӣ Калисои ҷомеи Стефани Муқаддас , қароргоҳи собиқи Габсбургҳо — Хофбург , бинои китобхонаи миллӣ , қалъаҳои Белведери Поин ва Белведери Боло , қасру боғии Шёнбрунн , бинои «Бургтеатер» ва ғайра боқӣ мондаанд.
Ба ин сурат, ки вироишгарон метавонистанд мақолаҳои худро дар он ворид кунанд то пас аз мурур дар Нупедия қарор гирад, вале пас аз он ки ҳайати машваратии коршиносони Нупедия модели тавлиди онро рад карданд, аз вебгоҳ Нупедия бардошта шуд.
Хусусияти хоси интернет-донишномаи Википедиа (ба туфайли технологияи , ки асоси корбарии торномаи онлайнӣ аст) аз он иборат аст, ки вироиш ва таҳрири мақолаҳоро ҳар як шахси истифодабарандаи шабакаи Интернет, ки низоми Википедиаро риоя мекунад, мавриди истифода, яъне навиштаву таҳрир карда метавонад.
Яке аз ҷиҳатҳои хуби Википедиа ҳамчун донишномаи универсалӣ, фароҳам овардани имконияти пешниҳоди иттилоот ба забони модарии корбарон мебошад, ки ба ҳамин васила қиммати иттилооти воридшударо, ҳамчун ҷанбаи фарҳангӣ нигоҳ медорад.
Интернет-браузери Википедиа аз рўи миқдори зиёраткунандагон, дар ҷойи 5 байни сомонаҳои ҷаҳонӣ мебошад — ҳар моҳ ба сомона қариб 480 миллион нафар одамон ворид мешаванд.