polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Аксарияти тоҷикон пайрави мазҳаби суннии ҳанафӣ ҳастанд, ҳарчанд ақаллиятҳои хурди шиъаи исмоилия ва дувоздаҳ имомӣ низ дар гурӯҳҳои пароканда вуҷуд доранд.
Илова бар ин, ҷамоатҳои хурди яҳудӣ аз замонҳои қадим дар шаҳрҳои Самарқанд ва Бухоро ва то андозае дар шаҳрҳои Ҳироту Кобул ва дигар ҷойҳо зиндагӣ мекарданд.
Дар асри яҳудиёни тоҷик ба кишварҳои Исроил ва Иёлоти Муттаҳидаи Амрико муҳоҷират карданд, ҳарчанд аксари ин муҳоҷирон робитаи худро бо Ватани худ нигоҳ доштаанд.
Ба далели зуҳури мубаллиғони масеҳӣ дар Осиёи Марказӣ пас аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ, ҷамъияти масеҳӣ ва атеистии тоҷик якчанд нафарро ташкил медиҳад.
Қайд кардан зарур аст, ки забони яғнобӣ ба гурӯҳи забонҳои эронии шимолу-шарқӣ ва забонҳои бадахшӣ ба гурӯҳи забонҳои шарқӣ, худ забони тоҷикӣ бошад ба гурӯҳи забонҳои ғарбӣ дохил аст.
Мавқеъи асосии ҷои зист аз шарқ ва шарқу-шимолии давлати ҳозираи Эрон, дар шимоли давлати Афғонистон, Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Қирғизистон ва Покистон ҷойгиранд.
Заминҳои расмии мардуми тоҷик, водии Фарғона, Чоч , водии Зарафшон , заминҳои хати резишгоҳи болооби Амударё , Мурғоб ва Кобул, ва гирду атрофи ҳавзаҳои дарёҳои Ҳилмонду Арғандоб аст.
Тоҷикон аҳолии асосии Афғонистон мебошанд — зиёда аз 10 то 14 млн, Тоҷикистон — 9 млн, Ӯзбекистон — аз 1,8 то 11 млн, , дар умум тақрибан 35 млн нафар.
Забони бостонии тоҷикон, якчанд шева дошт ва шеваҳои асосиаш суғдӣ, хоразмӣ ва бохтарӣ буд ва ба ҳамдигар хешӣ дошт, ки ба гурӯҳи забонҳои эронии шарқӣ дохил мешуд.
Дар вақти пойдор гардидани дини ислом ва паҳн шудани забони форсӣ, ки бо муҷоҳидони форс омада буд, ин шеваҳо аз байн мераванд ва забони тоҷикии ҳозира ба мисли забони мардуми форс ба гурӯҳи забонҳои ғарбии эронӣ дохил мешавад.
Шеваи шимолӣ — Шимоли Тоҷикистон , Ӯзбекистон (вилоятҳои Сурхондарё, Қашқадарё, Сирдарё, Самарқанд, Намангон, Фарғона, Ҷиззах, Тошканд, Андиҷон, Бухоро) ва Қирғизистон
Аз рӯи нуқтаи назари олимони Ғарб, мардуми тоҷик, ягона миллатест, ки насли аслии халқҳои бостонии эрониёни шарқӣ буда, суғдиён, хоразмиён, бохтариён, тоҳариён ва сако-массагетҳо ва дигар қабилаҳои шарқии эронӣ , ки вуҷуди худро аз ҳазораи дуюми пеш аз милод дар таърихи Осиёи Миёна пай намудаанд, дарбар мегиранд.
Авалин бор номи тоҷикро ҳамчун "тожик", олим Маҳмуди Қошғарӣ, ки ҳамасри Ибни Сино буд, дар китоби худ сабт кардааст ва маънои онро ҳамчун форсзабонон маънидод кардааст.
Садриддин Айнӣ маънои калимаи «тоҷик»-ро хеле муфассал ва аз ҷиҳати таърихӣ ва забоншиносӣ – этимологӣ таҳлил мекунад ва исбот менамояд, ки калимаи «тоҷик» аз «тоҷ» бармеояд.
Номи пешинаи Баҳри сиёҳ аз рӯйи нигориши Ҳеродот Понти Эвксин будааст, ки дар моварои он киштиҳои тиҷоратӣ ва роҳзанҳои баҳрии юнониёну финикиҳо, инчунин сафинаҳои ҷангии империяҳои Ҳахоманишиён, давлатҳои юнонии Афинаву Спарта ва киштиҳои тиҷоратию ҳарбии Византия дар гардиш будааст.
Тоифаи сершумори скифҳои ориётабор, бахусус қабилаи сарматҳо, дар атрофи рӯдхонаҳои Истра , Борисфен ва Танаис , ки асосан аз Баҳри сиёҳ ҷорӣ мешудаанд, буду- бош доштаанд.
Ҳамчунин Искандари Мақдунӣ ҳангоми фатҳи Гиркания ва Порт ба Онесикрит ном олими кишваршиноси ҳамсафараш дастур додааст, ки роҳҳои киштигардӣ ва соҳилҳои бандарбоби Баҳри сиёҳ ва Баҳри Каспийро омӯзад.
Дар аҳди давлатдории Сомониён тоҷирони бохтарию суғдӣ ва хоразмӣ тавассути рӯдхонаи Аму аз бандарҳои Тирмиз, Чорҷӯй ва Хева ҳаракат карда, ба сӯйи бандаргоҳҳои Трапезунт ва Неапол меомаданд ва сипас, аз тариқи Баҳри Каспий ва Баҳри сиёҳ ба кишварҳои Русия, Византия, нимҷаз.
Бахусус, ҷомаҳои зардӯзии бухорӣ, аспҳои хушзоти хатлӣ, сангҳои гаронбаҳои лаълу лоҷвард, газворҳои пахтагин ва абрешимин дар бозорҳои Табрезу Аштархон хеле хушхарид буданд.
Боиси таваҷҷуҳ аст, ки сайёҳи ҷаҳонгард Марко Поло аз шаҳри Венетсия ба Баҳри сиёҳ омада , аз роҳи корвонгузари Табрез сӯйи шаҳрҳои бостонии Бухоро, Самарқанд, Тирмиз, Ҳисор, Хатлон ва Балх сафар намуда, тавассути Бадахшон то сарзамини Чини кунунӣ расид.
Дертар, ҳангоми кишвардории Амир Темур нуфузу шуҳрати Самарқанд даҳчанд афзуда, роҳҳои тиҷоратию киштигард аз тариқи баҳрҳои Каспий ва Сиёҳ вусъат меёбад.
Хулоса, Баҳри сиёҳ ҳамчун баҳри барои киштигардӣ мусоид аҳаммияти зиёди тиҷоратӣ ва ҳарбӣ дошта, бахусус, ҳангоми ҳукмронии султонҳои усмонӣ боиси набардҳои хунин ва муноқишаҳои шадиди Русия, Эрон, Рум ва Византия гаштааст.
Соҳилҳои Қафқоз ва соҳили ҷанубии Қримро кӯҳҳо аз бодҳои сарди шимолӣ ҳимоят мекунанд, аз ин рӯ иқлими ин ҷойҳо нар-ми баҳримиёназаминӣ аст.
Ба Баҳри сиёҳ д-ҳои калони Дунай, Днепр, Днестр, д-ҳои хурди Мзимта, Псоу, Бзиб, Риони, Кодор, Ингури , Чорох, Қизилирмоқ, Ешилирмоқ, Сакар ва Буги Ҷанубӣ мерезанд.
Баҳри сиёҳ аҳаммияти ҳарбӣ ва нақлиётӣ дошта, қисми зиёди содироту воридоти мамлакатҳои дар соҳилҳои он воқеъ ба воситаи бандарҳои он ба амал бароварда мешаванд.
Баҳри сиёҳ яке аз минтақаҳои бузурги истироҳатии Авруосиё буда, дар соҳилҳои он осоишгоҳҳои Одесса, Евпатория, Ялта, Феодосия, Сочи, Гагра, Сухуми, Батуми ва Анапа ҷойгиранд.
Бреч панч соли охири умри хешро дар Денмак гузаронидаастюДар соли 1938 ӯ дар бораи Чалилио Чалилей "Хаёти Чалилей" менависад,хамоне, ки барои ба олимон ҳақиқатро баён намуданаш аз тарафи диндорон парронида шуда буд.
Соли 1947 дар муҳити Мек Каси, аъзоёни коммитети фаъолони беруназамрикои Бречтро комунист эътироф мекунанд ва мехоҳанд ба хабс гиранд аммо Бретч ягон бор аъзои партияи комунисти набуданашро тасдик мекунад ва ба Швецария бозмегардад.
Лочин, Лачин / Бердзор - шаҳр дар соҳили чапи дарёи Акари, дар нишебиҳои ҷанубу ғарбии қаторкӯҳи Қарабоғ, Ханкенди ]] - шоҳроҳи Горис, 60 км дуртар аз Степанакерт , маркази маъмурии ноҳияи Лочини Озарбойҷон.
Аз нимаи моҳи майи соли 1992 то 1 декабри соли 2020, шаҳр дар таҳти назорати Ҷумҳурии эътирофнашудаи Кӯҳистони Қарабоғ ҷойгир буд ва дар он ҷо Бердзор ном дошт .
Пас аз созишномаи оташбас дар Қарабоғи Кӯҳӣ долони Лачин, ки шаҳр дар он ҷойгир аст, таҳти назорати низомии контингенти сулҳовари Федератсияи Русия ва назорати шаҳрвандии Ҷумҳурии эътирофнашудаи Қарабоғи Кӯҳӣ қарор дорад .
Тибқи шартҳои созишномаи сеҷонибаи Озарбойҷон, Арманистон ва Русия дар бораи хатми амалиёти ҷангӣ дар Кӯҳистони Қаробоғ дар тирамоҳи соли 2020, Лочин таҳти назорати посдорони сулҳовари Русия қарор гирифт.
Дар моҳи майи соли 1992, дар натиҷаи амалиёти нерӯҳои Арманистон барои барҳам додани муҳосираи нақлиётӣ ва кушодани долон барои иртиботи Қарабоғи Кӯҳӣ бо Арманистон, шаҳр таҳти назорати Қарабоғи Кӯҳӣ қарор гирифт ва Бердзор номгузорӣ шуд.
2 декабри соли 1993, бо қарори Президиуми Шӯрои Олии Ҷумҳурии эътирофнашудаи Қарабоғи Кӯҳӣ, Бердзор мақоми маркази маъмурии ноҳияи Кашатаг гардид, ки дар қаламрави ҳавзаи рӯди Акераи .
Масоҳати қаламрави Нигерия 923 768 км2-ро ташкил медиҳад: аз рӯи ин нишондод кишвар ҷои 3-юмро дар минтақа, 14-ум ҷоро дар Африқо ва 31-ум ҷойро дар ҷаҳон ишғол менамояд.
Тибқи натиҷаҳои интихоботи 23 феврали соли 2019 Муҳаммаду Бухорӣ бори дуюм сарвари кишвар гашт: муҳлати дуюми раёсатҷумҳуриаш 29 майи соли 2019 оғоз ёфт.
Гвинеяи Истивоӣ дар муносибати байналмилалӣ сиёсати ба блокҳо ҳамроҳ нашуданро пеш гирифта, соли 1970 муносибатҳояшро бо Испания ва ИМА қатъ кард ва ба мамлакатҳои сотсиалистӣ рӯ овард.
3 августи 1979 дар мамлакат бо роҳбарии Теодоро Обианг Нгема Лебасого — собиқ ҷонишини вазири мудофиаи мамлакат ва бародарзодаи Масиас-Нгема-Бийого табаддулот ба амал омад.
Дар ҷазираи Бийоко киштзорҳои калони ширкатҳои хориҷӣ ва соҳибкорони алоҳида мавҷуд буда, асосан қаҳва, какао, зироати норҷил, тамоку, банан, какос, маниок, ямс, шолӣ, чормағзи заминӣ, найшакар парвариш мекунанд.
Гвинеяи Истивоӣ ба хориҷа нафту газ, чӯб, какао, қаҳва бароварда (харидорони асосӣ ИМА, Испания, Хитой, Тайван, Фаронса, Итолиё, Кореяи Ҷанубӣ), аз Хитой, Испания, ИМА, Фаронса, Кот-д' Ивуар, Итолиё, Британияи Кабир таҷҳизот барои истихроҷи нафт, молҳои саноатӣ ва хӯрокворӣ ворид мекунад.
Волгаро, маъмулан, ба се қисм ҷудо мекунанд: Волгаи Боло – аз сарҳад то резишгоҳи Ока, Волгаи Миёна – аз якшавии Ока то резишгоҳи Кама ва Волгаи Поён – аз ҳамроҳшавии Кама то резишгоҳаш.
Ҳавзаи Волга аз саргаҳ то шаҳрҳои Горкий ва Қазон минтақаи беша, қисми миёнааш аз Қазон то Самара ва Саратов минтақаи бешадашт, қисми поёни он – Волгоград минтақаи дашт ва ҷанубтар минтақаи биёбон мебошад.
Дарё дар маҷрои болоӣ ва миёна дар охири ноябр, дар маҷрои поёнӣ – аввали декабр ях баста, дар назди Астрахан дар миёнаи март, дар Волгаи Боло ва поинтар аз Камишина дар аввали апрел ва дар маҷрои боқимонда миёнаи апрел об мешавад.
Солҳои 1230–40 қисми зиёди Поволжияи Миёна ва тамоми Поволжияи Поён дар тобеияти Олтинӯрда буд, шаҳрҳои Сарой, Саройи Нав ба марказҳои бузургтарини савдо, баъдтар Қазон ва Астрахан ба марказҳои хониҳои мустақил табдил ёфтанд.
Соли 1552 Қазон, соли 1556 Астрахан ба ҳайати давлати Рус дохил шуданд ва Волга ба роҳи муҳимми тиҷорат табдил ёфт (тавассути он роҳи савдо ба Форс, Моварои Қафқоз, мамлакатҳои Шарқ мерафт).
Оби Волга амалан дар тамоми маҷрояш аз ҳисоби обҳои ҷории корхонаҳои саноатӣ, обҳои ҷории рӯизаминӣ олуда мегардад ва ба меъёрҳои дар Русия қабулшудаи экологию моҳипарварӣ ҷавобгӯ нест.
Волга қариб 70 навъи моҳӣ дорад, ки 40 навъаш (тосмоҳӣ, шӯрмоҳӣ, зағорамоҳӣ, лаққамоҳӣ, шӯртан, симмоҳӣ ва ғайра) шикорбоб аст.
Волга бо чор баҳр пайваст аст: бо роҳи обии Волга – Балтика бо баҳри Балтика, бо наҳри Беломор – Балтика бо баҳри Сафед, бо наҳри Волга – Дон бо баҳрҳои Азов ва Сиёҳ.
Шаҳрҳои калони соҳилҳои Волга: Твер, Рибинск, Ярославл, Кострома, Кинешма, Нижний Новгород, Чебоксари, Қазон, Уляновск, Толятти, Самара, Сизран, Саратов, Камишин, Волгоград, Астрахан.
Истеҳсоли солонаи ҷуворӣ – 38,3 ҳазор т, шолӣ – 43,0 ҳазор т, сарго – 34,5 ҳазор т. Вобаста ба талаботи берунӣ истеҳсоли меваю сабзавот меафзояд.
Халқи Гомбиёро наздики даҳ гурӯҳи этникӣ ташкил медиҳад, ки нуфуси халқи мандинго аз ҳама бештар буда, онҳо дар минтақаҳои наздисоҳилии дарёи Гомбиё сокинанд.
Мақоми олии қонунгузор – парламенти якпалатагӣ буда, аз 53 намоянда иборат аст (48 нафари онҳо дар асоси интихоботи умумӣ ва 5 нафар аз тарафи Президент таъйин мешаванд), ки ба муҳлати 5 сол интихоб мешаванд.
Гомбиё узви СММ, Иттиҳоди Африқо, Конференсияи СММ оид ба савдо ва рушд , ЮНЕСКО, Созмони конфронси исломӣ, Иттиҳоди Британияи Кабир, як қатор иттиҳодияҳои байналмилалӣ (Созмони умумиҷаҳонии савдо, Интерпол, Хазинаи байналмилалии асъор ва ғайра) ва минтақавӣ (аз ҷумла Иттиҳоди иқтисодии давлатҳои Африқои Ғарбӣ, Созмони рушди давлатҳои ҳавзаи дарёи Гомбиё) мебошад.
Солҳои охир корхонаҳои коркарди маҳсулоти кишоварзӣ – арахис, коркарди моҳӣ, истеҳсоли гӯшт, консерваи сабзавоту моҳӣ, равғани нахл , нӯшокиҳои гуногун ва шаробпазӣ бунёд ёфтаанд.
Гомбиё ба Таиланд , Британияи Кабир , Фаронса , Ҳиндустон , Олмон асосан маҳсулоти кишоварзӣ – чормағзи заминӣ, равғани нахл, моҳӣ, маҳсулоти баҳрӣ ва нахи пахта содир намуда, аз хориҷа мошину таҷҳизот, маҳсулоти хӯрокӣ, молҳои саноатӣ, сӯзишворӣ ва таҷҳизоти нақлиётӣ ворид мекунад.
Ҳизби ҳукмрон дар мамлакат – Алянс буда, ҳамчунин Ҳизби халқии демократӣ барои истиқлол ва сотсиализм, Ҳизби оштии миллӣ, ҳизбҳои оппозитсионӣ – Ҳизби халқии Гомбиё, Ҳизби муттаҳидаи демократӣ фаъолият доранд.
Баръакс дар давраи мазкур муаррихон аз қалъаи Кӯлоб дар наздикиҳои Ҷайҳун ёд кардаанд, ки ба гумони ғолиб он дар ҷои шаҳри Кӯлоби имрӯза вокеъ буд.
Баъди хароб сохтани қалъа ҳаёт дар он мавзеъ ба кулли қатъ нагардид ва чи тавре ки дар боло қайд кардем, дар он қо бо мурури замон деҳа ва сипас шаҳре бо номи Кӯлоб дар асрҳои - қомат афрохт.
Як нафар амирони турк Сайиди Алии Раис, ки ашъори зиёдеро аз девонҳои Саъдӣ, Амир Хусрави Деҳлавӣ ва Мавлоно Ҷалолиддини Румӣ аз бар медонист ва худ низ ба форсӣ шеър мегуфт, дар асари ба забони турки навишта — «Миръоту-л-мамолик» барои Хатлону шаҳри Кӯлоб ва мавзеи тавозуди мазори ҳазрати Амири Кабир Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ маълумоти тозаи пурқимат додоааст.
Аз порчаи мазкур чунин бармеояд, ки Дили яке аз мавзеъҳои асосии Хатлон будааст, зеро тобути мубораки Сайид Алии Ҳамадониро шогирдонаш дар асри , бори аввал маҳз дар Дилии Хатлон гуронида будаанд, на дар шаҳри Кӯлоб ки шояд дар он замон ободу машҳур набуд.
Мирзо Ҳайдар дар соли 912/ 1506-1507 ҳангоми аз Хисори Шодмон ба Бадахшон аз ӯзбекҳо гурехтанаш аввало дар Пушинг (деҳаест маъруф то имрӯз бо ҳамин ном дар ноҳияи Данғараи вилояти Хатлон) истода, сипас аз он ҷо ба Дилии бозор меравад: «Чун бо Дилии бозор, ки аз курайёти муътабараи Хатлон аст, расида шуд, ин аҳвол маълум гашт».
Дар асарҳои худ ин олимон дар бораи ҳудудҳои ҷуғрофӣ, таъриху маданияти халқҳои бумӣ, урфу одати онҳо ва мавзеъҳои топаграфӣ, маконҳои таърихӣ ва дигар махсусиятҳои ин диёр маълумотҳои дақиқ медиҳанд.
Дар нақли муаррихи Юнони қадим Ариан дар бораи шӯриши Бохтариён бо сарварии Оксиарт бар зидди Юнониёни ишғолгар, шикаст хурдани шӯриш ва ба дасти Искандари Македонӣ асир афтодани ӯ ва духтараш Рухшона «Пули Сангин», ки дар наздикии шаҳри Нораки имрӯза воқеъ гардидааст, номбар карда мешавад.
Ба фикри ҳамин муаллиф ноҳияҳои Пратакен ва Бубасен дар ҳудуди ноҳияи Данғара ҷойгир буданд, зеро дар ин ҷо дар роҳи корвонгард деҳаи Паркамчӣ вуҷуд дорад.
«Баъд аз марги Тоғрулбек ба ҷои ӯ Алпарслон подшоҳ шуд. Амири Хутталон дар қалъаи худ оси гардида, хироҷ напардохт. Султон ба ҷанги ӯ шитофт. Чун ба Хутталон расид, дид, ки қалъаи он бисёр мустаҳкаму баланд аст. Ӯ чанде бо соҳиби қалъа ҷангид, вале ба чизе ноил нагардид. Рӯзе Алпарслон бо шахси худ ба чанг пардохт. Ӯ аз асп пиёда шуда ба кӯҳ баромадан гирифт. Аскарон аз ӯ пайравӣ карда, ба мавқеи Хутталиён наздик шуданд ва ба ҳуҷумҳои пай дар пай пардохтанд. Соҳиби қалъа дар он замон дар болои қалъа назди тиркаше истода буд ва афроди худро ба ҷанг таҳриз мекард. Нохост тире, ки онро ба сӯи ӯ кушод дода буд, ба вай расид ва ӯро бикушт. Сипас Алпарслон қалъаро фатҳ кард ва Хутталон ба ҳайати кишварҳои ӯ даромад»
Соли 1991 таҳти роҳбарии узви вобастаи АИ ҶТ Юсуфшо Ёқубов дар акнофи қалъаи Кӯлоб ҳафриёти бостоншиносӣ гузаронида шуд, ки дар натиҷа девори салтанати Кушониён, ки мансуб ба асрҳои 6-1- пеш аз мелод мебошад, ёфт гардид.
Қабатҳои зисти Юнонӣ Бохтарӣ дар як нуқтаи дигари шаҳри Кӯлоб дар қалъаи Купчинор ва соҳили рости сангови Тебалай, ки аз паҳлӯи он мегузарад, ошкор карда шуданд.
Табарӣ муаррихи машҳур дар «Таърих-ар-русул вал-мулук»-и худ бори аввал зимни тавсифи ҳаводиси соли 108/726 ва сипас зимни овардани ҳаводиси таърихи 119/737 Хатлонро зикр намудааст.
Асад аз ин ҳол бохабар шуда ба зуди аз назди Ҷабалу-л мулх (Кӯҳи намак,ки имрӯз дар Кӯлоб бо номи Кӯҳӣ Хоҷамӯъмин маъруф аст) гузашта ба соҳили дарёи Панҷ мерасад ва аз бисту се ҷои дарё ба гузаштан шурӯъ мекунад.
Дар акнофи шаҳри қадимаи Кӯлоб шаҳрҳое амсоли Ҳулбук, Мунк, Бубакон, Тандичароғ, Искандара, Лангар, Маранда, мавҷуданд, ки ҳануз дар асрҳои - — пеш аз мелод дар Осиёи Вусто маълум буданд.
Хатлони таърихи кишваре буд воқеъ дар байни ду руди бобаракати Панҷу Вахш ва шохони он тибқи маълумоти Ибни Хурдодбех лақаби «хутталоншоҳ» ё «шерони Хутталон»-ро доштаанд.
Тибқи маълумоти овардаи соҳиби «Таърихи Байҳақӣ» Буритегини мазкур, ки номаш Иброҳим ибни Наср буд, дар таърихи 1038-1039 бо кумичиёну туркони ганҷина, ки дар дараҳои Шумону Вашгирд байни Чағониёну Хутталон мезистанд, ба Вахшу Хутталон ҳуҷум бурда, онҳоро то наздикиҳои Хулбук — пойтахти Хутталон ғорат карданд.
Амири Ғазнавӣ Масъуд баъди шунидани ин хабар чунин гуфта буд: "Буритегин баъдтар аст аз туркманон, ки фурсате ҷуст ва дартохту бештар аз Хутталон ғорат кард. Ва агар мо пасттар расидеми, вай он навоҳи ғорат кардӣ"
Дар ибтидои асри — Ҳофиз Таниши Бухороӣ таърихнигори Абдуллохони Шайбонӣ дар китоби худ «Шарафномаи шоҳӣ» , ки ҳуҷуми Абдуллохон ба Кӯлоб ривоят мекунад, дар се мақола далелу арқом оварда аст.
Дар мақолаи аввал, ки «Кӯлоб дар асрҳои 16» ном дорад муаллиф аз хусуси таьрихи бунёди шаҳри Кӯлоб дар асри то асри ва низ дар бораи хароб гардидани шаҳр аз ҷониби Шайбонӣ ва ҳам азнавсозии шаҳр замони ҳукуматронии Абдуллохон маълумот оварда шуда аст.
Бостоншиносон дар ҳар қабати хоки ин ҳандақхо, ки андозаи онҳо ба 1,5-2 метр мерасад шумораи зиёди сафолпораҳоро дарёфт карданд, ки аз осори тамаддуни салтанати Ҳахоманишиён гувоҳӣ медиҳад.
Сафолпораҳои ёфтшуда шаҳодати онанд, ки дар асрҳои -и пеш аз мелод дар ин ҷо ҳунари кулолгарӣ ба вижа кӯзагарӣ, ки усулан хоси мардумони шаҳранд, хело рушд карда будааст.
Бозёфти қалъаи қадимае бо унвони «Қалъаи Кӯлоб» дар мавзеи имрӯзаи гузари «Чармгарон» яке аз шаҳрҳои қадимтарини Осиёи Марказӣ будани шаҳри Кӯлоб гувоҳ аст.
Баъд аз заволи давлати Сомониён дар охири асри Хатлон низ мисли давлатчаҳои дигари ҳамсояи хурд дар тули асрҳои минбаъда борҳо дучори ҳамлаи ақвоми туркнажод гардида, ҳар дафъа баъд аз харобиҳои зиёду қатлу ғорати мардуми Хатлониён боз ба ободонии кишвари худ мепардохтанд.
Дар солҳои 1993-1994 бостоншиносон Павел Самойлик ва Музаффар Азизов аз шафати оромгоҳи Мири Кабир хумдонеро пайдо карданд, ки ба асрҳои ҳафт шаши пеш аз мелод мансуб буд.
Дар ҳавлии хонаи 149, воқеъ дар кӯчаи якуми Май ёдгорие пайдо намуданд, ки ба замони Ҳахоманишиён , замони Юнону Бохтарӣ ва давлатдории Кушониён мансуб мебошад.
Мақолаи дуввум, «Дар бораи тасарруфи Кӯлоб аз тарафи Абдуллохони Шайбонӣ» роҷеъ ба вазьи сиёсии шаҳри Кӯлоб ва аъзои ҳукумати Абдуллохон то давраи ҳуҷум ба Кӯлоб нақл мекунад.
Феврали 1959 конститутсияи аввалин қабул гардида, мувофиқи он Шӯрои ҳукуматӣ ба Шӯрои Вазирон, Ассамблеяи ҳудудӣ ба Ассамблеяи қонунбарор табдил ёфт.
Сарватҳои табиии Габон маъдани манган , уран, маъдани оҳан, нафт, газ, тило, алмос буда, конҳои минтақавӣ ва соҳилӣ дар тамоми ҳудуди соҳилҳои Габон дар самти ҷанубии димоғаи Лопес кашф шудаанд.
Олами ҳайвоноташ ғанӣ ва гуногун буда, фил, говмеш, оҳу, паланг, кафтор, маймунҳои горилла ва шимпанзе; дар дарёҳо баҳмут, тимсоҳ ва анвои бисёри моҳӣ; 150 навъи паранда, инчунин хазандагон ва ҳашарот вуҷуд доранд.
Ҳудудҳои ҳифзшавандааш боғҳои миллии Лопе, Аканда, Лоанго, Маюмба, Понгара, мамнуъгоҳ -и президентии Вонга-Вонг, мамнуъгоҳи биосферӣ дар сароби дарёи Огове, парваришгоҳи табиии Ибунҷи мебошанд.
Ҳаҷми ММД 7,1 млрд долларро ташкил медиҳад, ки 59,7 дарсади он ба ҳиссаи маҳсулоти саноатӣ, 5,9 % ба кишоварзӣ, 34,4 % ба соҳаи хидматрасонӣ ва соҳаҳои дигар рост меояд.
Маблағгузорони асосӣ дар соҳаи саноати нафт Фаронса, Британияи Кабир, Нидерландия, дар истихроҷи маъдани манган Фаронса мебошанд ва дар маблағгузорӣ ба иқтисодиёти Габон ширкатҳои ИМА, Ҷопон ва Хитой низ саҳм доранд.
Мақоми қонунгузор — парламенти дупалатагии Маҷлиси миллӣ буда, аз Палатаи болоӣ — Сенат аз тарафи мақомоти маҳаллӣ ба муҳлати 6 сол интихоб мешаванд) ва Палатаи поинӣ — Ассамблея (120 вакил; ба воситаи овоздиҳии умумӣ барои 5 сол интихоб мешавад) иборат аст.
Габон ба хориҷа асосан нафт, маъдани манган, уран, чӯбу тахта, қаҳва, какао, чормағзи заминӣ содир намуда, аз хориҷа маҳсулоти хӯрокворӣ , мошин ва таҷҳизоти воситаҳои нақлиёт, сӯзишворӣ ва маҳсулоти нафтӣ ворид месозад.
Барои сайёҳон боғҳои миллӣ , марказҳои фарҳангу фароғат, истироҳатгоҳҳои соҳилибаҳрӣ, парваришгоҳи табиии презедентии Вонга-Вонг ҷолиб буда, ҳар сол 234 ҳазор сайёҳ меояд.
Дутори замони пеш аз дутори имрӯза андаке фарқ дошта: пардаҳояш камтар , косааш бузургтар, дастааш кӯтоҳтари мушобеҳ ба сози барбат, торҳояш абрешимӣ ё филиззӣ буданд, бо мизроб навохта мешуд.
Дар байни халқ «Муноҷот», «Сувора», «Ҷигарпора», «Дилхироҷ», «Танавор», «Роҳат», «Қӯшчинор», «Сегоҳ», «Чоргоҳ» барин навоҳои Дутор машҳуранд.
Саидхони Ҳисорӣ, Тоҳирҷон Давлатзода, Ҳоҷӣ Абдулазизи Самарқандӣ, Муҳаммадҷон Мӯминов, Ҳоҷӣ Абдураҳмон, Нурулло Ниёзов, Қорӣ Самади Ҳисорӣ, Саидҷон Тӯхта, Абдулмаҷид Ҳомидов, Ҳотам Пӯлодов, Қурбони Қурбониён, Султоналӣ Худойбердиев ва диг.
Мувофиқи китоби ӯ дутор дар мусиқии садаи 15 мақоми хос дошта, дуториёни машҳури давраш Юсуф Мавлуди Дуторӣ, Хоҷа Исҳоқи Дуторӣ, Хоҷа Муҳаммади Дуторӣ ва диг.
Соли 1664 шаҳрро англисҳо забт карданд, ки бо мухолифат аз тарафи губернатор рӯбарӯ нашудаанд, ва баъдан шаҳрро ба Ню-Йорк ба хотири забткунанда — , номгузорӣ карданд.
Дар байни онҳо: бурҷҳои таърихӣ , Маркази Рокфеллер, Вулворт-билдинг, Метрополитен-музей-и санъатӣ, Метрополитен-опера, Карнеги-холл, Осорхонаи Соломон Гуггенҳейм , Осорхонаи амрикоии таърихи табиӣ , меҳмононхонаи «Плаза», меҳмонхонаи «Уолдорф-Астория», меҳмонхонаи «Челси», штаб-квартираи СММ, Гарлем.
Вай дар Бухоро ба таҳсил шурӯъ карда, дар яке аз ҳуҷраҳои мадрасаи Лаби Ҳавзи Нодир Девонбегӣ маскан гирифта, то охири умр дар он ҷо зиндагӣ кард.
Зиндагии Сайидо Насафӣ ҳангоми таҳсил дар мадраса ва солҳои аввали хатми он нисбатан осудаҳолона мегузашт, зеро он вақт дӯстони ҳунармандаш ба ӯ ёрии моддӣ мерасонданд.
Чунон ки аз тазкираи Малеҳо маълум мешавад, Сайидо Насафӣ бо даъвати Раҳимбой ду бор ба Самарқанд рафта, зимнан, бо шоирону фозилони он ҷо ҳамсуҳбат гаштааст.
Мероси адабии Сайидо Насафӣ, ки ба шакли куллиёт ва девони ашъор фароҳам омада, то замони мо расидааст, аз ғазалиёт, қасидаву маснавиҳо, мухаммасу мусаддас, рубоиёту қитъаҳо, асари тамсилии «Баҳориёт», «Шаҳрошуб» иборат буда, 8500 байтро дар бар мегирад.
Куллиёти Сайидо Насафӣ бо ғазал оғоз шуда, қисми бештари маҷмуаро ташкил медиҳад ва шумораи он ба 550 мерасад, Сайидо Насафӣ дар ғазал анъанаҳои шоирони маъруфи гузаштаро давом дода, ба мавзӯъ, мазмун ва шакли он тозакорӣ дохил кардааст.
Вай аз имкониятҳои ғазал моҳирона истифода бурда, дар доираи он мавзӯъҳои танқиди замон ва аҳли он, тарғиби касбу ҳунар, ҳаёти мушкили заҳматкашон, аҳволи халқу мамлакат ва ғайраҳоро баён кардааст.
Аз тарафи дигар Сайидо Насафӣ аз ҳаёти хилватнишинии худ дилгир шуда буд, аз шавқи зиндагӣ ва иштиёқи дидори дӯстон, ба гуфти худаш «дилаш даруни сина метапид».
Номгузории доира ва ба ҳамин монанд созҳои зарбӣ дар кишварҳои қадиму асримиёнагии Осиёи Марказӣ ва Форс аз он шабоҳат медиҳад, ки чунин созҳои мусиқии зарбӣ аз қадим байни халқҳои минтақаи Ховари Миёна маъмул будаанд.
Доира сози зарбии хеле маъмулу серистифода дар анъанаи иҷроӣ буда ва дар санъати мақомсароӣ нақши муассир дошта ва низоми зарбию авзонии мақомҳо бештар бар пояи усули доира сурат мегиранд.
Дар санъати мақомҳо ҳар оҳанг ва тарона дорои зарбу авзони хосанд, аз ин маънӣ усули онҳо бо номи ҳамон оҳанг, тарона дар амалияи мусиқӣ мавриди истифода мешаванд: Усули Мухамас, Усули Талқин, Усули Тасниф, Усули Муғулча ва ғайра.
Доира ё Дойра ё Даф — асбоби мусиқии доирашакл буда ҳалқаҷаҳо дорад, ки барои навохтани мусиқии классикӣ ва муосир дар Эрон, Туркия, Озорбойҷон, Тоҷикистон, Ӯзбекистон ва дигар кишварҳои Осиёи Миёна истифода бурда мешавад.
Дар вилоят ҳанӯз аввали садаи заводи равғанкашӣ , заводҳои пахтатозакунии Андиҷон , Асака , Шаҳрихон сохта шуданд; ҳоло шумораи заводҳои пахта ба 13 адад расидааст.
79 корхонаи муштарак бо давлатҳои хориҷӣ: бузургтаринашон – «УзДЭУавто» – Заводи худрави Асака , «ФАМ» , «Андиҷон – Прага», «Маск» , «ӯздунробита» ва ғайра маҳсулоти ба талаботи бозори ҷаҳонӣ мувофиқ истеҳсол мекунанд.
Соҳаҳои асосии кишоварзӣ ва хоҷагидорӣ: пахтакорӣ, кирмакдорӣ, шоликорӣ, боғдорӣ, токпарварӣ, чорводорӣ ва ғайра Соҳаи селексия, таъмин кардан бо нуриҳои минералию маҳаллӣ хуб ба роҳ монда шудааст.
Оид ба роҳҳои нави технологияи ҳосилрӯёнӣ, масалан, зери плёнка сабзондани чигити пахта, ба шароити маҳал мутобиқ кардани навъҳои дигари пахта , зудрасии ҳосил, баланд бардоштани ҳосил корҳои бисёре бурда мешаванд; дар соҳаи ғаллакорӣ бо истифода аз навъҳои «Элита», «Суперэлита», «Андиҷон-1», «Андиҷон-2», «Чиллакӣ» аз 1 га то 85 сентнер ҳосил мерӯёнанд.
Захираҳои обии Андиҷон нисбат ба дигар вилоятҳо ғанитар аст, заминҳо аз Қародарё, Аравансой, дарёчаҳои Оқбура, Мойлисув, инчунин Канали Калони Фарғона ва Канали Ҷануби Фарғона обёрӣ мешаванд.
Вилояти Андиҷон аз рӯи масоҳат хурдтарин, аммо аз ҳама сераҳолитарин, тақрибан 10 % аҳолии ҳамаи Ӯзбекистон, агарчӣ масоҳати он камтар аз 1 % ҷумҳуриро ташкил медиҳад.
Вилоят ба 14 ноҳияи маъмурӣ – туман, 11 шаҳр (Андиҷон, Асака, Марҳамат, Охунбобоев, Пахтаобод, Пойтуғ, Хонобод, Хӯҷаобод, Шаҳрихон, Қаросув, Қӯрғонтеппа), 5 шаҳрак ва 95 ҷамоати деҳот тақсим шудааст.
Сарварони ширкати " ", ки ба лоиҳаи нави худ "-" (дар Тоҷикистон дар шакли “Секретные материалы” машҳур шуда буд), ҳунарпеша мекофтанд, мехостанд, ки дар нақши агент Скалли ҳамроҳи Дэвид Духовнӣ (ҳунарпешаи нақши Малдерро зуд ёфта буданд – Духовнӣ, ҳарчанд ки он замон ситораи санъати синамо набуд, вале аллакай дар телесериалҳо таҷрибаи бойеро андӯхта буд) ягон ҳунарпешаи машҳур ба мисли Памела Андерсон бозӣ кунад.
Вале баъд аз он ки Ҷиллиан бо арт-директори лоиҳа Клайд Клотс пинҳонӣ дар иёлати Гавайи хонадор шуд ва пас аз як моҳ ҳомиладор буданашро баён кард, ояндаи иштироки ӯ дар сериал зери шубҳа буд.