polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Равияи пандомӯзӣ хоси «Панчатантра»-и ҳиндӣ, сипас «Калилаву Димна» ва «Синдбоднома»-и форс-тоҷик буда, дар намунаҳои шакли жанрии «ҳикоят андар ҳикоят» таъсири фаровон гузоштааст.
Асарҳои хурду калоне чун «Ҳотамнома», «Чаҳор дарвеш», «Одилхону се дарвеш», «Шайх Санъон», «Ҳикояти духтари подшоҳ ва як марди пиру се марди ҷавон» ва ғайра низ дар ин шакл офарида шудаанд.
Дар ривоятҳои туркии «Абумуслимнома» омадааст, ки дар дарбори султон Маҳмуди Ғазнавӣ достонгӯён Абутоҳири Тарсусӣ, Абубакри Розӣ, Абумасиди Совӣ, Ҳошими Сарахсӣ, Сайиди Ди­мишқӣ, Ҳумоми Исфаҳонӣ, Шарифи Бағдодӣ қиссагӯйӣ мекарданд.
Агар созандагони нахустин феҳристҳои осори илму фарҳанги форс-тоҷик ва адабиётшиносон Ж. Мол, В. А. Жуковский, В. И. Мосалский, В. В. Бартолд, Алиакбари Деҳхудо, Ҳ.
ки ҳанӯз бо таърихи Адабиёти омиёна ошноӣ надоштанд, осори ҷудогонаи онро бе чуну чаро ба адабиёти навишта мансуб дониста бошанд, пас, ҳангоме ки омӯзиши ин адабиёт оғоз ёфт, пиндоштҳои донишмандон дар бораи он ихтилоф пайдо карданд.
Сужетҳои адабиёти пешинаи эрониён, ки дар ёдҳо монда буданд, дигарбора зинда гардиданд ва дар Адабиёти омиёна бо даҳҳо достону ҳикоёти хурду бузурги ишқӣ пурра шуданд.
Агарчи ҳар яке аз онҳо баъзе хусусиятҳои ин адабиётро чун падидаи бадеӣ равшан мекунанд, аммо онро ҳамаҷониба фаро гирифта наметавонанд, зеро адабиёти омиёна аз нигоҳи жанру мавзӯъ ва арзиши иҷтимоии худ аз муҳтавои ин истилоҳот басо бештар густурда аст.
Солҳои 2001–2003 ҳамчун дотсенти кафедраи иншооти зеризаминӣ ва таҳкурсиҳои Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ва ҳамзамон раиси Комиссияи давлатӣ оид ба захираҳои маъдании назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, 2003–2005 дотсенти кафедраи геология ва иктишофи конҳои канданиҳои фоиданок ва муовини декани факултети геологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон оид ба корҳои илмӣ, 2005–2009 мудири кафедраи минерология ва петрографияи донишгоҳи номбурда ва озмоишгоҳи илмию тадқиқотии «Минералофлюидология» Донишгоҳи миллии Тоҷикистон кор кардааст.
Муаллифи зиёда аз 130 таълифотҳои илмӣ ва илмию методӣ, аз ҷумла 4 монография ва 3 китоби дарсӣ мебошад, ки дар онҳо шароитҳои геологию геохимиявии пайдоишу ҷойгиршавии конҳои тилою волфрами Тоҷикистонро мавриди омӯзишу тадқиқ қарор додааст.
Доктори илм — дараҷаи илмӣ, дуюмин дараҷаи олӣ дар ИҶШС, Ҷумҳурии Тоҷикистон, Русия, инчунин дар як қатор кишварҳои ИДМ ва дар баъзе собиқ малакатҳои шуравӣ.
Илова бар ин, Худованд барои афзудани баракоти ин моҳ рӯзаи онро бар муъминон фарз гардонида, онро бар дигар моҳҳо бартарӣ бахшидааст ва онро барои бандагонаш ба ид ва зиёфате табдил додааст.
Вақте вуҷуди шахси рӯзадор дар коргоҳи моҳи Рамазон гудохта мешавад ва аз тамоми палидиҳо пок мегардад, дигар ҳоҷате ба гудохтани дубораи ӯ дар оташи дӯзах боқӣ намемонад.
Назар ба инки Қуръони Карим дар моҳи мубораки Рамазон нозил шуда ва тиловати оёт дар ин моҳ фазилати бисёре дорад, дар ҳадисҳои исломӣ, аз моҳи Рамазон ба унвони баҳори Қуръон ёд шуда аст, чунонки ҳазрати имом Боқир мефармояд «Ҳар чизе баҳоре дорад ва баҳори Қуръон моҳи Рамазон аст».
Дар ин моҳ дарҳои раҳмати Худованд ба рӯи ин­соният кушо­да гардида ва баракоти бепоёни ӯ бар вай фуруд омадааст ва он шабе, ки нузули Қуръон дар он су­рат гирифта, аз сӯи Худованд шаби Қадр ба маъ­нои шаби боарзиш ва дорои ҷойгоҳи хосе номида шу­дааст.
Рамазо́н — моҳи нуҳуми "гоҳшумории қамарӣ", миёни моҳҳои шаъбон ва шаввол; афзали моҳҳо назди мусулмонон, моҳи нузули Қуръон, моҳи кушода шудани дарҳои раҳмати Худованд ва моҳи нузули Қаръон ба ҳазрати Муҳаммад – паёмбари бузурги Ислом.
Паёмбар некутарини мардум буд, ва дар моҳи Рамазон аз ҳама вақтҳо бештар некутар мешуд, ва дар ба ҷо овардани хайр аз сареътарин шамол ҳам сареътар буд, чуноне ки мефармояд: «Беҳтарин садақа, садаи Рамазон аст».
«Рӯза сипаре аст. Пас касе аз шумо рӯзадор бошад, фисқу беҳудагӣ наварзад ва ба ҷаҳолат роҳ надиҳад. Агар касе ҳам бо ӯ ситеза намояд ва ё ӯро дашном диҳад, ду бор бигӯяд: Ман рӯзадор ҳастам …».
Ҳар кадоме аз табақоти ҷаҳаннам даромадгоҳи хоссе ва дар умум 19 фариштаи қавӣ ва дуруштпайкар бар он назорат мебаранд ва ба нигаҳбонон ва хазонадорони дӯзах фариштае бо номи Молик роҳбарӣ мекунад.
Аҳли дӯзах на­хуст ба нигаҳбонони он мегӯянд, ки аз Худо бихоҳанд, то азобро каме аз онҳо тахфиф намояд: «Ва онҳое, ки дар оташанд, ба хозинони ҷаҳаннам гӯянд: Аз Парвардигоратон бихоҳед, то рӯзе аз азобро аз мо тахфиф намояд» ва чун ҷавоби рад мешунаванд: « гӯянд: Оё фиристодагони шумо бароятон далелҳои равшане наоварда буданд!? Гуфтанд: Оре. Гӯянд: Пас дархост намоед ва дархости кофирон ҷуз дар табоҳӣ ва бе асар набошад» , бо ҳасрату надомат ба сардори онҳо – Молик му­роҷиат кунанд ва аз Худованд ба воситаи ӯ нобудии худро бихоҳанд: «Ва нидо диҳанд, ки эй Молик, Пар­вар­дигорат моро аз байн бибарад! гӯ­яд: Шумо ҳатман, дар он мондагоред!» .
Дар китоби Эрмиёи набӣ ‘панҷ бор аз ин дара ном бурда шуда ва гуфта шуда, ки ин дара дар даврони бостон дар ҷануби ғарбии шаҳри Уршалим қарор доштааст. Ва иброниён дар ин дара нахустин писар ё духтари худро барои худое ба номи Мулух қурбонӣ мекарданд. Номи ин худо низ гӯё гунаи дигаре аз ‘Милих’-и ибрӣ ё ҳамон ‘малик’-и арабӣ ба маънои ‘шоҳ’ бошад.
Дар бовари бештари яҳудиён гуноҳкорон танҳо муддате кӯтоҳ дар оташи ҷаҳаннам месӯзанд, ҳарчанд гурӯҳи кӯчаке аз онон бовар доранд, ки ҷаҳаннам ҷовид аст.
Ҷаҳа́ннам, дӯзах — дар истилоҳи диншиносӣ ҷоест пур аз азобу оташ, ки барои кофирон ва гунаҳкорон пешбинӣ шуда, пас аз барпо шудани қиёмат дар он афканда мешаванд ва сазои аъмоли бади дар дунё анҷомдодаи худро мебинанд.
Баъзе гунаҳкорон ва муҷримон, ки гуноҳашон поёнтар аз куфр ва ширк бошад, пас аз муддате сӯхтан ва шиканҷа шудан дар он ва ё мавриди афв қарор гирифтан аз он берун карда мешаванд, вале худи дӯзах манзилгоҳе абадӣ ва фанонашаванда аст.
Дар даврони зиндагии Исои Масеҳ дараи Гаҳаннум ба зуболадон ва чолоб ва маркази дафъи олудагиҳои шаҳр табдил шуда буд ва ҳар аз гоҳе барои покиза кардани он, дар он оташи бузурге барпо мекарданд.
Дар забони порсӣ барои вожаи арабии ‘ҷаҳаннам‘ баробари ‘дӯзах‘ ба кор меравад. Аммо аз нигари боварӣ ин ду вожа бисёр аз ҳам дуранд. Дар Фарҳанги Деҳхудо дарояи ‘ҷаҳаннам’ чунин аст:
Номзад ба вакили Маҷлиси Намояндагон шахсе шуда метавонад, ки дар рӯзи интихобот синнаш ба 25 расида, ҳадди ақал панҷ соли охир шаҳрванди Ҷумҳурии Тоҷикистон ва соҳиби маълумоти олӣ бошад.
Номзад ба вакилӣ аз рӯзи бақайдгирӣ то рӯзи расман эълон шудани натиҷаи интихобот аз иҷрои вазифаҳои хизматӣ бо нигоҳ доштани музди миёнаи меҳнат озод мегардад.
Номзад ба вакилӣ аз лаҳзаи бақайдгирӣ дар маъракаи интихобот дар асосҳои баробар иштирок мекунад, дар маҷлисҳои пешазинтихоботӣ метавонад иштирок намояд, ба истифодаи воситаҳои ахбори омма, аз ҷумла радио ва телевизион ҳуқуқи баробар дорад.
Номзад ба вакилӣ — шаҳрванди мамлакат, ки ба синни муайян расидааст, дорои ҳуқуқи интихоботӣ мебошад, бо тартиби муайяншуда барои интихоб кардан ба мақомоти намояндагии ҳокимияти давлатӣ пешниҳод шудааст ва аз тарафи комиссияи интихоботии дахлдор аз қайд гузаронида шудааст (омили охирин ҳалкунанда аст, чунки шахсе, ки аз қайди комиссия нагузаштааст, номзад шуморида намешавад).
Гугуш, ки дар баробари таронаҳои форсӣ, ҳамчунин сурудҳои ҳиндӣ, арабӣ, озарӣ, арманӣ, англисӣ, испанӣ, фаронсавиро месарояд, ба зудӣ берун аз Эрон дар Афғонистону Тоҷикистон ва дигар ҷумҳуриҳои Осиёи Марказӣ, Ҳинду, Ироқу Қафқоз ва чандин мамолики Аврупову ИМА маъруф гардид.
Фойиқа дар ҳама вохуриҳо хешро, аз миллати эронӣ на озарбойҷонӣ маъруфӣ мекунад, аммо, падарашро аз миллати озарбойҷонӣ мегӯяд ва пинҳон намедорад, ва худаш каме ба забони озарӣ суханронӣ карда метавонад.
Ҳангоми таваллудаш чунин номро волидайн ба ӯ муносиб донистанд, вале аз сабаби он, ки номи писарона буд ҳангоми бақайдгирӣ душворӣ пеш омад, аз ин рӯ, бо номи «Фойиқа» ӯро ба қайд гирифтанд.
Солҳои 1987-1990 котиби аввали Кумитаи ноҳиявии Ҳизби коммунисти ноҳияи Ванҷ ва баъдан, муддати ду соли оянда, яъне солҳои 1990-1992 раиси Шӯрои вилояти Мухтори Куҳистони Бадахшон ва ҳамзамон, ҷонишини раиси Шӯрои Олии Тоҷикистон будааст.
Акбаршоҳ Искандаров аз ҷумлаи он сиёсатмадоронест, ки дар танзими субот дар кишвар нақш дорад ва муддате, ки роҳбарии мамлакатро ба уҳда дошт, аз ӯ камтарин лағжише дар мавқеи сиёсӣ мушоҳида нашуд, ки ҷиноҳҳо ӯро ба ҷонибдорӣ нисбати дигаре муттаҳам кунанд.
Дар баробари фаъолияти дипломатӣ ба навиштани мақолаҳои илмию публисистӣ ва монографияҳо машғул шуда, дар суҳбатҳо аз он солҳои нобасомону мудҳиш бо дӯстону алоқамандон ёдоварӣ мекунад.
Дар соли 1936 Аҳмад Дидот ҳамчун фурӯшанда дар толорои мебел кор мекард, ки дар онҷо бо гурӯҳи масеҳиёне вомехурад, ки онҳо чунин мепиндоштанд, ки паёмбар Муҳаммад исломро бо қувват паҳнд кардааст — «бо истифода аз шамшер».
Дар он ҷо, ӯ бори аввал дар омӯзиши худ ҷидду ҷаҳд зоҳир кард, вале бо сабаби мушкилоти молиявӣ дар синни 16 вай маҷбур мешавад, ки мактабро тарк кунад ва ба кор шурӯъ кунад.
Вале бо баромадҳо ва баҳсҳои худ бо диншиносони масеҳӣ нигоҳ накарда, Аҳмад Дидот дар кӯдаки дар зеҳни бисёре аз мардум тағирот дод ва осори вай ба тамоми забониҳои аслии ҷаҳон тарҷума шудааст.
Аввалин муҳозараи худро Аҳмад Дидот дар Дурбане соли 1942 барои аудиторияи дорои шумораи 15 нафар мехонад, лозим ба ёдоварист, ки муҳозара «Муҳаммад — фиристодаи сулҳ» ном дошт.
Ӯ солҳо устоди донишгоҳҳои Санъатии Шариф, Теҳрон ва Кирмон будааст ва ба омӯзиши забонҳои бостон ва «Шоҳнома» мепардозад ва акнун низ ба сурати озод ва ройгон ба омӯзиши забонҳои паҳлавӣ ва авастоӣ ва баргузории анҷуманҳои Шоҳномахонӣ дар Бунёди Нишопур машғул аст.
Фаридуни Ҷунайдӣ беш аз 30 сол аз умри худро барои вироиши «Шоҳнома» сарф кардааст, то бино ба назари худ байтҳои афзудаи «Шоҳнома»- ро аз он ҷудо кунад ва ин нусхаи виростаи ӯ аз «Шоҳнома» дар 6 ҷилд 3 сол қабл мунташир шуд.
Дар ибтидои соли 2017 дар асоси Генплани Душанбе дар нишасти хабарии ин вазорати фарҳанги ҶТ гуфта мешуд, ки дар пайи бозори "Баракат”, Почтамт, кинотеатри Ҷомӣ, бинои парлумон, театри русии ба номи Маяковский ва даҳҳо иншооти дигари пойтахт биноҳои театри Лоҳутӣ ва чойхонаи "Роҳат” низ дар нақша афтодаанд ва бояд тахриб шаванд.
Қасди мақомот барои тахриби биноҳое, ки ба истилоҳ "корти муаррифӣ”-и пойтахти Тоҷикистон дар чашми сайёҳони хориҷӣ эътироф шудаанд, баҳсҳое гармеро, бахусус дар миёни равшанфикрони тоҷик барангехтааст. Ба ақидаи аксари равшанфикрон, тахриби биноҳое, ки аз Душанбеи садаи ба ёдгор мондаанд, ба хотири сохтани биноҳои осмонбӯс, вале безавқ дар маркази пойтахт ба маънои аз байн бурдани таърихи як садсолаи шаҳр аст. Равоншод академик Муҳаммадҷон Шакурӣ ҳатто гуфта буд, ки "мақомоти кунунӣ барои сохтани Душанбеи садаи мехоҳанд Душанбеи садаи -ро аз байн баранд".
Дар ҳамин радиф дар Хуҷанд, Истаравшан, Ҳисор, Исфара, Конибодом, Панҷакент чойхонаҳое амал менамоянд (Чойхонаи Исфара дар Кӯлоб, Чойхонаи Мавҷ дар Конибодом, Чойхонаи Сино дар Исфара, Чойхонаи Ориён дар Исфара, Чойхонаи Ором дар Исфара), ки шуморо танҳо аз асбоби зарурӣ, мисли: таҳдегӣ, дег, табақ, коса, ҳезум таъмин менамоянд ва шумо танҳо пули ин асбобҳо ва ҷои шиштро пардохт менамоед ва дар чунин чойхонаҳо бо дӯстатон ё дӯстонатон нишаста, худ хӯрок омода менамоед ва аз суҳбати якдигар баҳра мебардоред.
Калонтарин Автобуси бисёрузва 32,2 м дарозӣ дошта, дар салони якуми он 110 ҷойи нишаст ва 140 ҷойи ист, дар салони дуюмаш 60 ҷойи нишаст ва 40 ҷойи ист мавҷуд аст.
Дар ашъори шоирони классики форс-тоҷик Фирдавсӣ , Адиб Собири Тирмизӣ, Умари Хайём, Саъдӣ, Ҳофиз, Камоли Хуҷандӣ, Абдурраҳмони Ҷомӣ, Мушфиқӣ, Ҳилолӣ, Саййидо ва адибони муосир Пайрав Сулаймонӣ, Ҳабиб Юсуфӣ, Садриддин Айнӣ ва дигарон ватания мавқеи асосӣ дорад.
Баъди Инқилоби Октябр ва тақсимоти ҳудудии кишварҳои Осиёи Миёна, сарнигун шудани сохти амирӣ дар Бухоро шоирон дар зери таъсири ин ҳодисот эҳсосоти худро баён кардаанд:
Дар эҷодиёти шифоҳии халқи тоҷик афкори ватандӯстӣ, арҷгузорӣ ба Ватан, зодгоҳ дар қолаби дубайтиҳо, рубоиҳо, манзумаҳо бо номи «Ғарибнома» ифода ёфтаанд.
Дар Авесто калимаи «меҳан» ба шакли «маетҳана» , маетҳанӣа ба маънои Ватан омадааст: «Меситоям туро монанди меҳан, эй Сипандормад. Туӣ, эй меҳромиҳанбон, туӣ нигаҳдори касе, ки дурӯғ нагӯяд».
Солҳои 6070 садаи шоирони тоҷик аз ватанияҳои адабиёти гузашта илҳом гирифта, ба мавзӯи ватанпарастӣ рӯй оварданд ва то имрӯз яке аз мавзӯъҳои асосии адабиёти муосири тоҷик ватанпарастӣ, яъне, эҷоди ватания мебошад.
Маънои фарохи Ватан, ки тамоми қаламрави собиқ ИҶШС-ро дар назар дошт, солҳои 50 60 садаи мафҳумҳои «Ватани кӯчак» ва «Ватани бузург»-ро дар адабиёти замони шӯравӣ ба миён овард.
Гурӯҳе бар ин ақидаанд, ки Агра ба маънии «ҳавзчаи намак» аст, чунки хоки ин ноҳия дорои намаки фаровон мебошад; бархе мӯътақиданд, ки номи Агра бар пояи тоифаи бозаргонони «агроволл»-и ҳиндӣ номгузорӣ шудааст, ки дар ин ноҳия сукунат доштаанд; иддае чунин мешуморанд, ки Агра мавзеест, ки Кришна овони ҷавонии худро дар он ҷо гузарондааст; гурӯҳе мӯътақиданд, ки Агра аз забони ҳиндии бостон «Агра-ҳора» ба маънии заминҳои эҳёшуда ба роҷаҳо аст.
Ишора ба номи шаҳри Агра нахустин бор дар қасидаи шоир Масъуди Саъди Салмон, ки дар мадҳи Сайфуддавла – шоҳзодаи ғазнавӣ навиштааст, омадааст ва Агра дар тобеияти будааст.
Дар даврони салтанати дудмонҳои исломии халҷиён, туғлуқиён ва «содоти»-и Деҳлӣ Агра гоҳе ба дасти ҳокимони маҳаллии ҳиндумазҳаб ва гоҳе ба дасти ҳокимони мусулмон гузаштааст.
Бобур ва подшоҳони дигари темурӣ дар Агра боғҳои бисёре сохтанд, ки бархе аз онҳо то кунун мавриди истифодаанд (Масалан, Чаҳорбоғ, Гулафшон, Ҳашт биҳишт, Зарафшон, Ромбоғ ва ғайра).
Амирон ва ашрофи дарбор ҳам дар ду соҳили Ҷамна ба шевае, ки дар Мовароуннаҳр ва Эрон расму одат буд, боғҳо ва биноҳо сохтаанд, ки мардумони маҳаллӣ он ҷоро «Кобул» меномиданд.
Аз муҳимтарин осори меъморие, ки дар замони Акбаршоҳ дар Агра сохта шудааст, «Нигина масҷид» , шабакаи девори сафед дар гирди Мақбараи Шоҳҷаҳон, «Масҷиди Оламгир» ва ғайра мебошанд.
Аз корҳои муҳиме, ки дар замони ҳукумати англисҳо анҷом шуд, сохтмони роҳи оҳан аз Деҳлӣ то Агра, бемористон , мадрасаҳои типи англисӣ, таъсиси донишгоҳ ва коллеҷҳои вобаста ба он, деворҳои олии шаҳр, зиндони марказӣ ва ғайра мебошанд.
«Қалъаи Акбаршоҳ», «Дарвозаи Деҳлӣ», «Акбардарвоза» , «Ҳаммоми шоҳ», «Масҷиди шоҳ» ва ғайра аз осори меъмории замони Темуриёни Ҳинд дар Агра маҳсуб мешаванд, ки бархе аз онҳо имрӯз ҳам ба сурати аввалия боқӣ мондаанд.
Дар давраи шоҳ Ҷаҳонгир биноҳои бисёре сохта шуданд, аз қабили: Мақбараи Эътимодуддавла , Ҳаммоми-Аловардихон, Масҷиди Мӯътамадхон, Боғи Баландхон ва Мақбараи Акбаршоҳ дар Сандара.
Муҳимтарин ва арзишмандтарин биное, ки дар даврони Шоҳҷаҳон дар Агра сохта шуд, маҷмааи «Тоҷмаҳал» мебошад, ки шоҳ барои хотираи ҳамсараш Арҷмандбону бино кардааст.
Агра маркази бузурги нақлиёт ва саноати хӯрокворию косибӣ буда, дар он ҷо пойафзори чармӣ, матоъҳои пахтагӣ, маснуоти заргарӣ, сангҳои қиматбаҳои ороишӣ, санги мармар ва регсанги сурх, металлҳои ранга истеҳсол мешаванд.
Аз он ҷо ки ҷанги Қодисия дар таърихи ислом ва империяи онрӯзаи форсҳо яке аз задухурдҳои сарнавиштсоз буд ва роҳро барои футуҳоти баъдии мусалмонон дар сарзамини Ирон кушод ва намунае аз фидокориҳои мардони роҳи Худоро ба намоиш гузошта, дар бораи шумораи ҷангиёни ду тараф, рашодатҳои ва поймардии ҷанговарон, миқдори ғаноим ва асирони ҷангӣ, шакли моликияти заминҳои фатҳшуда ва дигар рӯйдодҳои мутааллиқ ба он гузоришоти гуногуне дар китобҳои таърих дарҷ шуда, ки баъзан бо ҳам зидду нақиз ва баъзан муболиғаомез ҳам мебошанд ва ҷудо ва пешкаш намудани ривоятҳои саҳеҳ аз он миён, ки ҳам бо шавоҳид ва мутобеонти саҳеҳ дар сарчашмаҳои дигар таъйид шаванд ва ҳам бо воқеият мувофиқ бошанд, хеле мушкил аст.
Даҳҳо ва ҳатто садҳо ривояти таърихиро дар китобҳои таърих, ба хусус таърихи Табарӣ ва амсоли он мебинем, ки бо санадҳои заъиф ривоят шудаанд ва дар онҳо аз сӯи ровиён пардози зиёде ба ҳодиса дода шуда ва аҳёнан гузоришҳои муболиғаомез ва носаҳеҳе нақл гардидаанд.
а) Шумораи ҷанговарони мусалмон шаш, ҳафт то ҳашт ҳазор тахмин шудаанд ва шумораи сипоҳи Ирон бо солории Рустам дар ривоятҳои саҳеҳ сӣ ҳазор ва дар баъзе ривоятҳои ҳасан ҳудуди шаст ҳазор нафар зикр шудааст ва ривоятҳое, ки шумораи онҳоро саду бист ҳазор гуфта, заъиф буда адади муболиғаомезеро зикр кардаанд.
Имом Абуюсуф дар китоби Хароҷ аз Ҳусайн аз Абувоил овардааст, ки Саъд ибни Абуваққос бо мардум дар Қодисия фуруд омад ва гуфт: Намедонам, шояд адади мо аз ҳафт ва ё ҳашт ҳазор бештар набошад, дар ҳоле ки мушрикон шаст ҳазор ва ё ҳудуди онро ташкил медиҳанд ва бо худ фил доранд .
Тибқи ривоятҳои таърихӣ ҷанги Қодисия чаҳор рӯз идома ёфтааст, ки рӯзи нахустини онро рӯз ва ё ҷанги Армос, рӯзи дуюмро явми Ағвос, рӯзи сеюмашро явми Имос, шаби сеюмро, ки фардояш рӯзи чаҳорум ва явми Қодисия аст, лайлату-л-Қодисия ва ё лайлату-л-ҳарир номиданд.
Рӯзи аввали ҷанг вақте сипоҳи форс бо пилони ҷангии муҷаҳҳаз ба аробаҳои теғдор ба мусалмонон ҳамла оварданд, лашкари ислом талафоти зиёде дод ва доираи ҷанг ба нафъи форсҳо меҷархид.
Дар рӯзҳои баъдӣ расидани мададҳои тозае ба мусалмонон, ёфтани роҳи муқобала бо пилон ва аз кор андохтани ин дастгоҳи ҷангии ирониён ва болотар аз ҳама рӯҳияи имонии ҷанговарони мусалмонон доираи ҷангро ба нафъи онҳо тағйир дод ва шикастҳои паёпае ба сипоҳи форс ворид сохтанд.
Шаби сеюм ба чаҳорум, ки дар таърих ба лайлату-л-ҳарир маъруф аст, ҷанг то субҳ идома ёфт ва саранҷом рӯзи чаҳорум дастае аз ҷанговарони ислом бар қалби сипоҳи форс ҳамла оварданд ва фармондеҳи он Рустами Фаррухзодро дар зери сиқле аз либоси оҳанин бикуштанд.
Вақте дирафши Ковиён ба замин афтод, бозмондагони сипоҳ рӯй ба гурез ниҳоданд, вале фавчҳое аз онҳо, ки пойҳои худро дар занҷирҳои тӯлонӣ бо ҳам баста буданд, аз худ муқовимат нишон додан ва аксарашон дар он набард кушта шуданд.
Пас аз шикастҳои пай дар пайи ирониён аз ҷанговарони ислом дар Ироқ Яздгирди Сеюм шоҳи Ирон ба тақвияти посгоҳҳои марзӣ байни Ироқ ва нимҷазираи Араб пардохт, барои ҳимояи шаҳрҳои Ҳира, Анбор ва Убулла неруҳои кумакӣ фиристод ва ба Рустам, ки фармондеҳии сипоҳро бар уҳда дошт, супориш дод бо тамоми қувва ба ҷанги мусалмонон биравад.
Мусанно ибни Ҳорисаи Шайбонӣ яке аз номоварони лашкари ислом, ки пас аз интиқоли Холид ибни Валид ба ҷабҳаи Шом назорати сарзаминҳои фатҳшудаи Ироқ ва фармондеҳии қувваҳои мавҷуд дар он ҷоро бар уҳда дошт ва дар минтақаи Зуқор мустақар гардида буд, аз таҳаввули авзоъ ва ҳаракати неруҳои форс ба он сӯ ба Умар – халифаи ислом навишт.
Умар ба тамоми қабоили араб супориш дод, ки пас аз мавсими ҳаҷ ҳарчи зудтар дар Мадина гирд оянд ва онҳое, ки ба Ироқ наздиктаранд, ба Мусанно бипайванданд ва мунтазир бошанд, то амрҳои ӯ ба онҳо бирасад.
Рустам низ ба ороиши сипоҳи форс пардохт ва Ҷолинусро бар муқаддима – қисмати пеши лашкар, Ҳурмузон ва Меҳронро бар майманаву майсара, Баҳмани Зулҳоҷибро бар саворон, Биндувонро бар талоядорон ва Зод ибни Буҳайшро бар пиёдагон гуморд ва худ бар қалби он қарор гирифт.
Вай ба ҷанг чандон рӯи хуше аз худ нишон намедод ва тамоюл ба бастани паймони сулҳ бо лашкари ислом дошт, аз ин рӯ, борҳо дархости ирсоли намояндагоне аз сӯи Саъд намуд ва бо онҳо дидор кард.
Вақте гуфтори ҳамаи намояндагонро яксон ва зоҳиру ботин ва оливу донии онҳоро муваҷҷаҳ ба як самт дид, дигар фарҷоми ҷангро ба нафъи ирониён намедид, вале пофишориҳои Яздгирд ӯро ба рӯёрӯӣ ва чашидани таъми талхи он маҷбур сохт.
Пас аз адои фаризаи ҳаҷ Умар бо неруҳои гирдомада дар семилии беруни Мадина ба самти Ироқ дар ҷое бо номи Сирор урду зад ва оҳанги ҳаракат ба Ироқ ва азми роҳбарии бевоситаи ҷанг бо сипоҳи Форсро дошт, вале бузургони саҳоба ӯро аз ин кор боздоштанд ва интихоби онҳо дар ин амр бар Саъд ибни Абуваққос афтод.
Саъд ба амри халифа Умар бо қувваҳои гирдомада ба сӯи Ироқ ба роҳ афтод ва дар мавзеъе бо номи Шароф урду зад ва пас аз ороиши созу барги лашкар ба минтақаи Қодисия омад.
в) Шумораи сарбозоне аз сипоҳи форс, ки худро ба занҷирҳо баста ва бо аҳли салосил маъруф шуданд, низ дар баъзе ривоятҳо хеле муболиғаомез – 30 ҳазор зикр шудааст.
Зеро вақте шумораи умумии сипоҳи форс бино ба ривоятҳои дараҷаи дуввум ҳудуди шаст ҳазор нафарро ташкид диҳад, пас чӣ гуна нисфи онҳо худро ба занҷир афканда будаанд.
636 м. (бо ихтилофи назари таърихнигорони он давра дар таъйини таърихи вуқуи он) дар он ҷо дар байни сипоҳи форс бо солории Рустами Фаррухзод ва лашкари ислом бо сарварии Саъд ибни Абуваққос задухурди таърихие ба вуқуъ пайваст, ки ба шикасти сипоҳи форс мунтаҳӣ гардид ва дари сарзамини Иронро ба рӯи фотеҳони мусалмон дар оянда кушод.
г) Қисмате аз ривоятҳои заъиф ҳатман асле дошта ва он рӯйдод ба гунае ба вуқуъ пайвастааст, ки ин ривояти заъиф ва ё муболиғаомез дар бораи он ба вуҷуд омадааст.
Унсурҳои вазнин дар куҳнаситораҳо нисбат ба Офтоб 10-15 баробар камтар, дар ситораҳои ҷавон ва газу чангҳои байниситоравӣ, баръакс, 1,5-2,0 баробар зиёд мебошанд.
Бино ба ақидаҳои олимон, Галактика 14 млрд сол қабл аз абри газии ягонаи танҳо аз ҳидроген ва ҳелий иборат ташаккул ёфта, ҳаҷмаш аз Галактика-и феълӣ даҳҳо баробар калон будааст.
Ситораҳои нисбатан бузурги насли якум зуд инкишоф ёфта, дар марҳалаи ситораҳои фавқуннав абри газии фишурдашавандаро бо унсурҳои вазнин пур мекунанд ва дар раванди фишурдашавӣ шакли ҳамворро гирифта, чархзании худро бинобар нигоҳ доштани моменти миқдори ҳаракат метезонанд.
Баъди дар таҳқиқот истифода гардидани мавҷҳои — афканишот, нурҳои рентгенӣ, ултрабунафш, инфрасурх ва радиомавҷҳо астрономияи бисёрмавҷ ва ҳамаи тайфи афканишоти ҷирмҳои осмонӣ мавриди омӯзиш қарор гирифтанд.
Галактика аз маҷмӯи ситораҳои гуногун, инчунин тарокуму ассотсиатсияҳои ситораҳо, туманоти газу чангҳо ва атому зарраҳои ҷудогона, ки дар фазои байни ситораҳо парокандаанд, таркиб ёфтааст ва онҳо барои мавҷҳои рӯшноӣ ношаффофанд.
Абумаҳмуди Хуҷандӣ бо асбоби сохтаи худ бори аввал соли 994 қимати майли мадори Офтоб -ро 2332’21" муайян карда буд. Ин бузургӣ мувофиқи формулаи астрономи амрикоӣ Саймон Нюком 2334’13"-ро ташкил медиҳад, ки тафовути на он қадар бузург дорад.
Мунаҷҷими шинохтаи садаи -и форс-тоҷик Низомиддин Абдуалӣ ибни Муҳаммад Бирҷандӣ дар «Шарҳи бист боб дар маърифати устурлоб» ном асараш Судси Фахриро дар байни ҳамаи асбобҳои астрономии Шарқи Миёна дар ҷойи аввал гузоштааст.
Риёзидон ва мунаҷҷими овозадори форс-тоҷик Ғиёсуддин Ҷамшеди Кошонӣ сохт ва тарзи истифодаи ин асбобро дар асари худ «Рисола дар шарҳи олоти расадӣ» шарҳ додааст.
Дар бораи рисолаи риёзӣ ва комёбии Абумаҳмуди Хуҷандӣ дар соҳаи илми ҳисоб риёзидони садаи Абуҷаъфари Хозин дар «Рисола фӣ иншо ал-мусалласот ал-қоимати-з-завоё ал-мантиқ ал-азлоъ» ном асараш ёдовар шудааст.
Ӯ дар «Китобу-т-таҳдиди ниҳоёти-л-амокин ли тасҳеҳ масофоти-л-масокин» ном асараш Абумаҳмуди Хуҷандиро дар сохтани устурлоб ва тайёр намудану ихтирои дигар олоти нуҷумӣ фарди фавқулода ва ягонаи замон ҳисобидааст.
Абумаҳмуди Хуҷандӣ дар инкишофи назарияи мусалласоти куравӣ ва ҳалли муодилаҳои квадратӣ ва кубӣ, инкишофи илми нуҷум ва такмилу сохтани олоти расадӣ саҳми босазое гузоштааст.
Бинобар ахбори Берунӣ судси Абумаҳмуди Хуҷандӣ, ки ба шарафи ҳокими давр — Фахруддавла «Судси Фахрӣ» номгузорӣ шудааст, аз лиҳози бузургӣ ва дурустӣ аз дигар олоти нуҷумии ҳамон замон бартарӣ доштааст.
Аз Абумаҳмуди Хуҷандӣ 2 рисолаи риёзӣ ва 6 рисолаи нуҷумӣ бо номҳои зайл боқӣ мондаанд, ки дар китобхонаҳои Байрут, Қоҳира, Оксфорд, Париж ва Теҳрон маҳфузанд.
Осори боқимондаи Абумаҳмуди Хуҷандӣ аз тарафи муаррихону пажӯҳишгарони хориҷӣ ба монанди Ҳоҷӣ Халифа, Абулқосими Қурбонӣ, П. Кунитш, Э.
Ғании Кашмирӣ аз суханварони тавонои садаи дар Кашмир буда,бо вуҷуди он, ки дар замони суханвароне чун Соиби Табрезӣ ва Калими Кошонӣ зистааст дар ҷодаи сухан мақоми волоеро соҳиб гаштааст.
Дар тазкираи “ Сарви озод “ ҳам чунин омадааст: “Ғанӣ ба ғанои табиӣ мабзул буд ва бо васфи бедастгоҳӣ ба ҳузури хотир ба сар мебурд. Аз ин ҷост, ки Ғанӣ тахаллус мекунад”
Дар “Таърихи адабиёт дар Эрон”-и Забеҳулло Сафо гуфта шудааст, ки аслан тоифаи Ғании Кашмирӣ аз Хуросон аст ва онҳо ҳамроҳи Мирсаид Алии Ҳамадонӣ ба Кашмир омаданд, ки қабилаи шоир аслан Ашноӣ будааст.
Дар бобати лақаби “Мулло” ё “Мавлоно” дар тазкираи “Таърихи Аъзамӣ” , “Мавлоно” дар тазкираҳои “Маҷмаъ-ун-нафоис” , ”Сарви озод” , “Суҳуфи Иброҳим” , “Гули Раъно ” , “Натоиҷ-ул-афкор” , “Шамъи анҷуман” ва дар “Таърихи адабиёти дар Эрон”-и Забеҳулло сафо ин унвон яъне “Мулло” пеш аз исми шоир оварда шудааст.
Дар Таърихнависии форсӣ дар Ҳинду Покистон дар мавриди вафот ва дафни шоир чунин гуфта шудааст: "Вафоташ дар соли 1688 дар Кашмир иттифоқ афтод ва ҳамонҷо дар Мақбарат-уш-шуаро дафн гардид".