polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Бо дастури Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар як муҳлати кӯтоҳ биноҳои замонавӣ барои таҳсил ва хобгоҳу китобхона сохта, ба истифода дода шуданд.
Дар давраи роҳбарии Сайдамир Ҷононов як факултет, ҳафт кафедра ва даҳ ихтисоси нав, аз қабили математика-информатика, педагогика ва методикаи таълими ибтидоӣ, химия ва биология, технология ва соҳибкорӣ, география, географияи ҳифзи табиат, баҳисобгирии бухгалтерӣ, таҳлил ва аудит , менеҷменти иҷтимоӣ , низоми иттилоот ва рӯзноманигорӣ таъсис дода шуд.
Аз ҷумла, дар донишкада кафедраҳои иқтисод, таърих ва ҳуқуқ, математика — физика, забони англисӣ, математика ва методикаи таълими он, забони тоҷикӣ, адабиёти тоҷик, забони русӣ, ҷомеашиносӣ, педагогика — психология, таърихи халқи тоҷик ва технология ва информатика вуҷуд дорад, ки донишҷӯёни ин даргоҳ бо 15 ихтисос онро хатм менамоянд.
Дар таълимгоҳ 174 нафар кормандон фаъолият доранд, ки аз ин ҷумла 100 нафари онҳо омӯзгорон буда, 10 нафарашон докторони илм, 23 нафарашон номзадҳои илм, дотсент, 31 нафарашон муаллими калон ва боқимонда ассистентҳо мебошанд, ки ба таълиму тарбияи муҳассилин машғуланд.
Донишкадаи давлатии омӯзгории Тоҷикистон дар ноҳияи Рашт имконият фароҳам меорад, ки масъалаи таъмини муассисаҳои таълимии минтақа бо мутахассисони соҳибтаҳсилоти касбӣ баъди чанд соли дигар роҳи ҳалли худро пайдо намояд.
Донишкада мактаби олии омӯзгорӣ буда, дорои иҷозатномаҳои давлатии Вазорати маорифи Тоҷикистон оид ба ҳуқуқи пешбурди фаъолияти таълимӣ дар соҳаи таҳсилоти олии касбӣ ва Шаҳодатнома дар бораи аккредитатсияи давлатӣ мебошад.
Бо дастури Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 2 майи соли 2013 таҳти 206 "Дар бораи таъсиси Муассисаи давлатии таълимии «Донишкадаи омӯзгории Тоҷикистон дар ноҳияи Рашт» дар заминаи филиали Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ Донишкадаи омӯзгории Тоҷикистон дар ноҳияи Рашт ташкил карда шуд.
Вақт, замон, яке аз бузургиҳои асосии физика ва астрономия, мафҳуми фалсафӣ , ченаки шартии муқоисавии ҳаракати материя, инчунин яке аз координатаҳои фазо ва Вақт, ки хатҳои ҷаҳонии ҷисмҳои физикавӣ ба самти он равона шудаанд.
тақвимӣ ва Вақти шабонарӯз (аз рӯйи ягон системаи ҳисоби Вақт ‒ ҷадвал муайян карда мешавад, мас., вақти маҳаллӣ, вақти мутобиқкардашудаи ҷаҳонӣ);
Барои ҳисоб чанд навъи Вақт истифода мешавад: , вақти декретӣ, вақти заминӣ, вақти маҳаллӣ, вақти миёнаи офтобӣ, вақти минтақавӣ, вақти мутобиқгардонидаи ҷаҳонӣ , вақти ситоравӣ, вақти эфемеридӣ.
Дар муқобил, дидгоҳи дигаре чунин баён мекунад, ки замони қисмати аз сохторҳои зеҳнии инсон аст он чунон, ки мо дар зеҳни худ риштае руйдодҳоро дунбол мекунем ҳамчунин дар зеҳни худ барои тули он иттифоқоти камиятҳоро аз қабили сония ва дақиқа таъриф мекунем.
Ин дидгоҳ ҳосили кори Гутфред Лейбнитс ва Эмануел Кант мебошанд, ки замонро қобили андозагирӣ намедонанд ва мегуянд тамом андозаҳо дар системи зеҳнии башар рух медиҳанд.
Ба таври куллӣ дар физика замон ва фазо ба унвони камиятҳои бунёдӣ ба шумор меоянд ва имкони баёни таърифӣ дақиқ барои онҳо дар қолаби дигари камиятҳо нисбат ба ин хотир, ки бақияи камиятҳо ҳамчун суръат, нерӯ ва энержӣ ҳамагӣ ба василаи ин ду камиятҳо таъриф шудаанд.
Қосимов дар спектаклҳои Театри давлатии драмаи русии ба номи Владимир Маяковский чун — «Соати бурҷи Кремль» ва «Одами милтиқдор»-и Н. Погодин, «Соли 1919-и фаромӯшнашаванда»- В. Вишневский роли И. В. Сталинро бозидааст.
Аз ҷумла ҳокими Гургон Борс ал-Кабир чун аз марги Исмоил огоҳ шуд, ба Бухоро молиёт фиристоданро қатъ кард ва чун аз ҳаракати сипоҳи сомонӣ огоҳ шуд, ба тарафи Бағдод фирор карда, бо додани маблағи зиёд ба халифа паноҳ бурд.
Аҳмад ибни Исмоил чун амири олимпарвару илмдӯст ба табақаи фузало мурооти беш менамуд, бисёр донишмандону адибони барҷастаи замон, аз ҷумла табиб ва ҳакими оламшумули тоҷик Муҳаммад Закариёи Розӣ бо ӯ иртибот ва ҳамнишинӣ доштанд.
Бо вуҷуди ин Аҳмад ибни Исмоил бар хилофи сиёсати дурнигаронаи падараш Исмоил, ки забони форсиро аз шиканҷаи тозиён бароварда, дубора ба тахт биншонд, амал намуда, дар сатҳи сиёсати давлат забони арабиро ҳоким бар забони маҳаллӣ гардонд.
Баъзе муаррихон гироишашро ба забони арабӣ натиҷаи таассуботи мазҳабӣ ва муҷоласат бо уламои динӣ, ҳамчунин таваҷҷуҳи хоссаи амир бо умарои араб ба шумор овардаанд.
Ин пирӯзӣ чунон таъсире дар ҷомеа дошт, ки худи амири сомониро низ рӯҳбаланд карда, бар он дошт, ки ӯ аз халифа тақозо кард, то вилоятҳои Форс ва Кирмонро низ ба ӯ бахшад, аммо халифа танҳо Кирмонро ба ихтиёри Сомониён дод.
Русҳо тавассути баҳри Хазар бо 500 киштӣ ба сарзаминҳои Табаристон, Дайлам ва Обискун ҳамла карда, мардуми зиёдеро ба қатл расониданд ва занону кӯдакони зиёдро ба асорат бурданд.
Роҷеъ ба шахсияту ҳайсияти ахлоқии Аҳмад ибни Исмоил ва шеваи давлатдории ӯ муаррихони асрҳои миёна ақидаҳои мухталиф ва гоҳе зидди ҳамдигар баён кардаанд.
Дар нашрияҳои «Паёми Душанбе», «Садои мардум», «Адабиёт ва санъат», маҷаллаҳои «Истиқбол», «Фирӯза» ва радиои Ҷумҳурии исломии Эрон «Садои Хуросон» ва ҳафтаномаи «Омӯзгор» кор кардааст.
Аз даврони мактабхонӣ ба адабиёту таълифоти адабӣ майлу шавқ зоҳир кардааст ва нигоштаҳояш нахуст дар рӯзномаи ноҳиявии «Ҳаёти нав» , баъдан дар рӯзномаю маҷаллаҳои «Ҳақиқати Ӯзбекистон» , «Тоҷикистони Советӣ» , «Адабиёт ва санъат», «Машъал», «Хорпуштак», «Садои Шарқ» чоп шудаанд.
Муҳимтарин осори насриаш маҷмуаҳои «Афсонаи тамаддун» , «Ҳадиси Риштон»(2000; қаиссаи таърихӣ аз ҳунари кулолию кошикорӣ дар Риштон ва ҳикояҳо), «Хуморшикан» , «Чаҳор қисса» , «Шаҳболи хаёл» мебошанд.
Қаҳрамони ин асар, Таманно, ки бонуи таҳсилкарда ва орзуманди хушбахтии мардуми диёри худ аст, дар ниҳояти изтиробу парешонии ботинӣ аз бадбахтиҳои нохостаи ҷанги бародаркуши кишвар худро тасаллӣ медиҳад, ки гӯиё барояш ин ҳама хобу хаёланд ва бояд аз ин кобуси ҷонфарсо ҳар чи зудтар бедор шаваду раҳо ёбад.
Дар мақолаҳояш ҷузъиётҳои муҳиммеро аз рӯзгори як зумра адибон, донишмандон ва фарҳангиёни тоҷик, ба монанди Сотим Улуғзода, Муҳаммадҷон Шакурии Бухороӣ, Боймуҳаммад Ниёзов, Маъруфхӯҷа Баҳодуров, Барно Исҳоқова, Малика Қаландарова, Гурминҷ Завқибеков, Аҳмадбек Қучқоров, Ниёз Сафаров, Соҷида Муродова, Ҳабиб Искандаров ва ғ.
Тарғиби фарҳангу таърихи ибратомӯзи тоҷикон, таҳкими ҳувийяти миллӣ, тасвири латофату фатонати гӯшаҳои сарсабзи Тоҷикистон, садоқат ва маҳаббати инсонӣ ва бозтоби ҳаёти содаву пурфайзи деҳотиён аз дарунмояи аслии ашъри Марямбону мебошад (маҷмуаҳои «Исои ман шав», 2006, «Нури ахтарпораҳо», 2011, «Табъи гуҳаррез», 2016).
Пастернак , ҷоизаи «Нишони сухан»-и ИН Тоҷикистон , Ҷоизаи адабии ба номи Садриддин Айнӣ ва Аълочии матбуот, фарҳанг ва маорифи Тоҷикистон , узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон , узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон мебошад.
Дар офаридани филмҳои «Тоҷикфилм» — «Алла» , «Манзараҳои Афғонистон» , «Театри тоҷик дар Афғонистон» , «Деҳаи дӯстӣ» ба ҳайси коргардони кино ва муаллиф иштирирок намуда, дар филмҳои «Арӯсу домод» , «Хатти парвоз» худ нақшҳои асосиро бозидааст.
Клитор аз ҷисми исфанҷӣ (аз ҷиҳати сохтор ба ҷисми исфанҷии олати таносули мард монанд аст) ташаккул ёфта, бо хун нағз таъмин аст; дар он рагҳои сершумори лимфагард мавҷуданд.
Ба бемориҳои Ф. лейкоплакия, крауроз, доъулфил (варам кардани лабҳои калон ва хурди фарҷ аз як ё ҳарду тараф, ки сабаби он ихтилоли ҳаракати лимфа аст), вулвит, бартолинит ва ғ.
Дорои қисматҳои мухталифе аст аз он ҷумла метавон ба мӯйҳои шармгоҳ, лабҳои кӯчак, лабҳои бузург ва чучулу ки ҳасостарин қисмати ҷинсии фарҷ аст ишора кард.
Аз ин рӯ ба тамоми саркардагон ҳидоят дода шуд, ки ҳамаи дастаҳо, гурӯҳҳо ва хушбинҳои шӯришгарро бераҳмона нест кунанд, зеро дар ҳамин давраҳо таҳти таъсири шӯришҳои ироқиён арабҳои муқими Бухоро ва мардуми маҳаллӣ бо сарварии Шарик ибни Меҳрӣ муқобили амирони навтаъйиншуда қиём карда буданд.
Пас аз қатли Абумуслими Хуросонӣ бархе аз сардорон ва тарафдоронаш ба хидмати халифа Мансур камар бастанд ва иддаи содиқи Абумуслими Хуросонӣ аз ин хиёнати халифа мутаассир шуда ба оҳанги хунхоҳӣ ба Хуросон баргаштанд.
Яке аз лашкаркашони Абумуслими Хуросонӣ Муқаннаъ дертар дар кишвари Мовароуннаҳр бар зидди истилогарони араб шӯриши озодихоҳиеро сарварӣ намудааст, ки бо номи «шӯриши сафедҷомагон» низ дар таърихи ниёгони тоҷикон маълум аст
Ном ва кунияи Абумуслими Хуросонӣ аввал Беҳзодон Пурвандод Ҳурмузд буда, сипас номашро ба Абдурраҳмон ибни Муслим ва кунияашро ба Абумуслими Хуросонӣ иваз намуд.
Ба таъйиди В. В. Бартолд мардуми Самарқанд таъсисоти оби шаҳрашонро ба номи Абумуслими Хуросонӣ марбут медонанд ва ҳанӯз ҳам яке аз наҳрҳои бузурги он ҷоро «Коми Абумуслим» меноманд.
Мардуми Хуросон Абумуслими Хуросониро то ҳаде азизу муътабар донистаанд, ки ӯро бар достонҳои ҳамосӣ, мазҳабӣ, қиссаҳо ва мадҳияву марсияҳо васф кардаанд, ки яке аз машҳуртаринашон «Абумуслимнома» аст.
мудири кафедраи терапияи госпиталии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино , докторанти Институти терапияи АИТ СССР , ҳимояи рисолаи докторӣ дар мавзӯи «Тавсифи муқоисавии фаъолияти олии асаб ҳангоми баъзе бемориҳои узвҳои дохилӣ» .
Мудири кафедраи терапияи госпиталии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино , ҳамзамон директори Институти тадқиқоти илмии тибби кишварӣ, ки минбаъд ба Институти гастроэнтрологияи Академияи илмҳои Тоҷикистон табдил дода шудааст .
Раиси комиссияи проблемавӣ оид ба омӯзиши захираҳои гиёҳҳои табобатии Тоҷикистон , узви Шӯрои илмии АИ СССР оид ба физиологияи инсон ва ҳайвонот , ноиби Президенти Академияи илмҳои Тоҷикистон , асосгузор ва сармуҳаррири маҷаллаи махсуси «Проблемы гастроэнтрологии» .
Узви вобастаи , узви пайвастаи Академияи илмҳои Тоҷикистон , доктори илми тиб , профессор , Ходими хизматнишондодаи илми Тоҷикистон , дорандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино , Ҷоизаи ба номи .
Дар бораи таърифи мафҳуми дурӯғ ба маънои «мутобиқат надоштани хабар бо воқеият» миёни уламо ва коршиносони илми ахлоқ ду пурсиш матраҳ гардидааст, яке ин ки: оё мафҳуми дурӯғ танҳо ба гуфтори забонӣ ва хабарҳои қавлӣ маҳдуд мебошад ва рафторҳои ғайригуфторӣ ва он ҳаракотеро, ки ба шунаванда чизе хилофи воқеиятро илқо мекунанд, шомил намегардад?
Дувум он ки барои дурӯғ будани як хабар, гуфтор ва феъл мутобиқат надоштани он бо воқеият кофӣ аст ва огоҳии худи гӯянда ва мухбир ба мутобиқат надоштани он бо воқеият шарт нест.
Масалан, эътиқоди мушриконе, ки барои Худо фарзанд қоил буданд, дар Қуръон дурӯғ хонда шудааст, дар ҳоле ки онҳо ба бутлон ва мутобиқат надоштани эътиқодашон бо воқеият огоҳӣ надоштанд.
Гурӯҳи дигаре аз уламо, ба монанди Ҷоҳиз, баръакс зарурати огоҳии гӯяндаро бар хилофи воқеъ будани сухан ба сурати қайди изофие бар таърифи дурӯғ афзудаанд, то миёни дурӯғ ва хатои бархоста аз ҷаҳл тафовут ҳосил шавад.
Тибқи ин қайд дар таърифи дурӯғ манзалаи миёнае байни хабари дурӯғ ва рост вуҷуд дорад, ки аз хабар ва гуфтори аз рӯи хато иборат аст, ки гӯянда аз мутобиқат надоштани он бо воқеият огаҳӣ надорад.
Бархе аз уламо, ба монанди Наззоми муътазилӣ ва пайравони ӯ, бо таъкид бар унсури фоилӣ ба ҷои муаллафаи мутобиқат надоштани сухан бо воқеият дар таърифи дурӯғ мутобиқат надоштани сухан бо ақидаи ботинии гӯяндаро беҳтар донистаанд ва дар таъйиди назари худ ба ояти аввали сураи «Мунофиқун» истинод намудаанд.
Дар ин оят Худо мунофиқонеро, ки назди расули Худо ба рисолати вай шаҳодат доданд, Дурӯғгӯ хондааст, зеро он бо эътиқоди даруниашон мутобиқат надошт, гарчи шаҳодат ва гуфтори зоҳирии онҳо бо воқеият мутобиқат мекард.
Ба ақидаи Тафтозонӣ ва пайравони назарияи аввал маънои воқеият васеътар аз воқеияти айнӣ ва хориҷӣ буда, воқеиятҳои эътиқодӣ ва мафҳумҳои зеҳниро низ шомил мегардад, ки мутобиқат надоштани шаҳодати мунофиқон ба эътиқоди даруниашон аз ин таъриф берун набошад.
Афроди мубтало ба бемории дурӯғ, маъмулан гирифтори бе саботии шахсият ва бебандубориҳои ахлоқӣ ҳастанд ва барои гурез аз эҳсоси гуноҳ ва шармсорие, ки нисбат ба амалҳо ва бемасъулиятиҳои худ доранд, дар дурӯғгӯӣ ифрот мекунанд.
Зеро агар он ҳанӯз ба сурати хӯ ва беморӣ дарнаёмада бошад, шахс бо низоъҳои дарунӣ, азоби рӯҳӣ ва нороҳатии виҷдон дучор мегардад, ки дар натиҷа имкон дорад дар дарозмуддат ба заъф ё бемории равонӣ мубтало гардад.
Агар дар шахсе басурати хӯи бад даромада ва бе навъе беморӣ табдил шуда бошад, пас барои он ки Дурӯғи ӯро бовар кунанд, аввал худашро ба он қонеъ ва ба гунае ба он тазоҳур намояд, ки гӯё рост аст.
Илова бар ин, агар дар бораи мавҷеияте, ки он дурӯғ воқеъ шуда, аз вай савол шавад, бояд ҷавобҳояш ба тавре интихоб шаванд, ки ҳеч гоҳе дурӯғ будани он ошкор нагардад.
Ин ҳама изтироботи рӯҳӣ ва гирифториҳои равонӣ мӯҷиб мешаванд, ки шахси дурӯғгӯ ба афсурдагии рӯҳӣ, парешонии фикрӣ, захми меъда, сардард, бемории қанд ва дигар авориз мубтало гардад ва гоҳе аз одамоне, ки ба онҳо дурӯғ гуфтааст, гурезон мешавад ва онҳоро сабабгори мушкилоти худ медонад.
Дар Луббуллубоби Маснавӣ овардааст: Манбаи кизб – дурӯғ ҳавои нафс аст ва касе аз ҳавои нафс бигзарад, ҷуз ростӣ аз вай дар вуҷуд наояд, ҷононки ҳазрати Мавлавӣ фармояд:
Дурӯғ дар Қуръон илова бар маъонии фавқ ва мутаносиб бо рӯйкарди тавҳидии он ба маънои амиқтаре ва дар муқобили мафҳуми ҳақ қарор дошта, ба маънои ботил пайванд хурдааст.
Бино бар ин, ҳар сухан ва эътиқоде, ки дар муқобили ҳақ ва ҳақоиқи қуръонӣ қарор гирад ё чизе аз онро бипӯшонад ва ё такзиб намояд, Дурӯғ – ботил, ифтиро бар Худо, зулм ва ширку куфр ба ҳисоб оянд ва бар асоси баёноти қуръонӣ яке аз намунаҳои дурӯғ бастан бар Худо шарик овардан барои Ӯ ва ибодат кардани ғайр аз Ӯст.
Ба таври умумӣ ду мафҳуми дурӯғ бастан ва дурӯғ шуморидан дар Қуръон барои нишон додани андеша ва рафторе ба кор рафтааст, ки дар муқобили ҳақ ва мазоҳири ҳақоиқи илоҳӣ қарор гирифтаанд.
Аз ин рӯ, бештарин мафҳумҳои ҳамсоз ва ҳамрадиф бо дурӯғ дар Қуръон пас аз куфр, зулм, исён, истикбор, сарпечӣ ва рӯйгардонӣ аз ҳақ, пайравӣ аз ҳавои нафс, гунаҳкорӣ, ғафлат, ҷаҳолат ва ғайра аст.
Тибқи таҳқиқоти равоншиносии муосир, дурӯғгӯӣ дар кӯдакон ба таври мутавассит аз синни 5-6-солагӣ ва пас аз он шурӯъ мешавад, зеро рушди зеҳнии онҳо дар ин марҳала ба ҷое мерасад, ки сухани ростро аз дурӯғ ва хубро аз бад фарқ мекунанд.
Бар асоси илмуннафси динӣ, агар дар ҳамин давра хӯи дурӯғгӯӣ дар онҳо ислоҳ нашавад, он андак-андак дар шахсияти онҳо решадор ва ба сурати одат медарояд ва дар ниҳоят ба ҷузъе аз шахсияти онҳо табдил меёбад, он гоҳ ислоҳи шахсият ва аз худ дур кардани он барояшон мушкил мегардад.
Мавлоно Румӣ бо ишора ба ин ҳолати равонӣ ва ба тариқи тамсил раванди пайдоиш ва решадор гаштани хӯйҳои бад, аз ҷумла дурӯғро дар шахсияти инсон ва ҳамчунин суст гаштани ирода ва заъиф шудани шахсияти вайро дар баробари онҳо ба дарахти хор – хорбун, хоршинон ва хоркане ташбеҳ карда, ки бар сари роҳи мардум ё дар хонаи худ тухм ё дарахти хоре кишта ва аз кандани он мумотала ва имрӯзу фардо мекард, мефармояд:
Аз назари равоншиносӣ дурӯғ аз ғаризаҳо ва майлҳои фитрӣ дар инсон набуда, балки аз ҷумлаи одот ва хӯйҳои иктисобӣ ба шумор меравад ва кӯдак онро аз муҳити хонавода, мактаб ва ҷомеа ёд мегирад.
Таҳқиқоти анҷомшуда дар ин маврид нишон медиҳанд, ки кӯдакон дурӯғро, пеш аз ҳама, аз падару модар ва дигар атрофиёнашон дар хонавода ва дар дараҷаи баъдӣ аз дӯстон, ҳамнишинон ва дигар афроди ҷомеа, ки ба онҳо муровада ва нишасту бархости бевосита доранд, ёд мегиранд.
Сухани паёмбари акрам : «Ҳар навзоде бо фитрат – пок ба дунё меояд, он гоҳ падару модараш ӯро яҳудӣ ё габру тарсо мегардонанд», ба ҳамин таъсири равонии муҳити хонавода ва ҷомеа ишора дорад.
Дурӯғгӯӣ ба мисли дигар бемориҳои равонӣ ибтидо ба сурати одӣ оғоз мешавад ва чун ба мавқеъ дармон нашавад, ба як бемории рӯҳӣ ва хӯи решадор дар ботини шахси мубтало табдил мешавад.
таҷрибаҳои даврони кӯдакӣ ва муҳити фосиде, ки дурӯғ дар он шароити бороҳаттари зиндагиро фароҳам оварда буд, боис мешаванд, ки дар ҳар синну соле ва бо ҳар шароите ба таври нохудогоҳ дурӯғро тарҷеҳ диҳад.
Дурӯғ аз гуноҳони кабираи маънавӣ ё он чи ба шахсият ва ботини инсон тааллуқ дорад, маҳсуб мешавад, бинобар ин, барои пок гардидани шахси дурӯғгӯ аз осори гуноҳ дар қонунгузории шаръ ҳадд -е пешбинӣ нашудааст, он гуна ки барои гуноҳони кабираи шакл ва моҳияти моддӣ, ба мисли зино, шаробхорӣ, дуздӣ ва ғайра, пешбинӣ шудааст.
Вале осори ахлоқӣ ва пайомадҳои ҳуқуқии он дар бобҳои гуногуни фиқҳ инъикос ёфтааст, масалан, шоҳидии шахси дурӯғгӯ дар даъвоҳо ва муҳокимаҳои додгоҳӣ, вақте ба зарари дигарон бошад, пазируфта нест, шаҳодати вай дар дидани ҳилоли моҳ ва Иди Рамазон қабул нест.
Ин маонӣ дар суннати набавӣ ба таври васеътар идома ёфта, уламои ахлоқ пеш аз он ки дурӯғро дар арсаи робитаи инсон бо Худо ё бархурди ӯ бо ҳақиқат баррасӣ намоянд, онро ба манзалаи як рафтор ва ё хулқи нафсонии ношоиста дар муносибатҳои иҷтимоӣ миёни афрод дар назар гирифтаанд.
Ғазолӣ дурӯғро аз ақсоми сухан ва аз қисме гуфта, ки дар он ҳам зарар ва ҳам манфиат аст ва дар офати ёздаҳуд аз офатҳои забон дар бораи сухан ба дурӯғ ва савганд ба дурӯғ овардааст: Ва ин – дурӯғ аз гуноҳони бузург аст ва расул гуфт: «Дурӯғ даре аз дарҳои нифоқ аст» ва гуфт расул : «Банда як-як дурӯғ мегӯяд, то он, ки вайро назди Худои таъоло дурӯғгӯ бинависанд» ва гуфт: «Дурӯғ рӯзӣ бикоҳад ва гуфт: Вой бар он кас, ки дурӯғ гӯяд, то мардумон биханданд, вой бар вай!».
Дурӯғгӯ аз назари фуқаҳо фосиқи амалӣ ба шумор меравад ва тамоми ахбор, гуфтор ва гузоришҳои вай муталлиқ ба манофеи иҷтимоӣ ва корҳои дигарон ба таҳқиқ ниёз доранд.
Тибқи фармудаи Қуръон: «Эй касоне, ки имон овардаед, агар фосиқе барои шумо хабаре овард, ба табйин ва таҳқиқи он бипардозед, то мардумеро бо ҷаҳолат зиён нарасонед, пас бар кардаи худ пушаймон гардед!».
Шореҳи Маснавӣ афзуда: Эй азиз, ҳар хӯи баде, ки дорӣ, онро ҳамон хорбун бидон, зуд бошу онро аз бех баркан, то реша надавонад ва муҳкамтар нашавад ва ин кор, ба гуфтаи Мавлоно, ё бо қавӣ доштани ирода ва баркандани он аз реша ё бо васл ва ҳамнишин гаштан ба дӯст ва шахсият – пир ва роҳнамое муяссар шавад, ки нури вай нори хӯи бадро хомӯш кунад:
Дурӯғ, кизб — мутобиқат надоштани гуфтор ва хабар бо воқеияти амалӣ ва ба таври умумӣ хилофи воқеият; он чӣ ҳақиқат надорад; фиреб додани дигарон; муқобили рост; сухани нодурусте, ки барои фиреби дигарон гуфта мешавад.
Назди муҳаддисон низ ривояти шахси дурӯғгӯ матрук аст, гарчи олим ҳам бошад, зеро вай ҳайсияти инсонии худро аз даст дода ва ҳеч чизе ғайр аз дурӯғ барои вай арзиш надорад.
Ҳикояҳову повестҳои «РВС» , «Мактаб» , «Сирри ҳарбӣ», ки қиссаи «Сирри ҳарбӣ ва писарак — Кибалчиш» низ марбути он аст , асарҳои романтикианд оид ба Инқилоби Октябри соли 1917 дар Русия.
Мавзӯи аслии осори Аркадий Гайдар тарбияти иҷтимоӣ буда, образҳои офаридаи ӯ — писарак Кибалчиш ва Темур мояи ибрати чандин насли кӯдакон ва наврасони собиқ ИҶШС, аз ҷумла Тоҷикистон, будаанд.
Арка́дий Петро́вич Гайда́р (номи хонаводагии аслӣ — Го́ликов; , Лгов, губернияи Курск — 26 октябри 1941, назди рустои Лепляво, ноҳияи Канев, вилояти Черкас) — нависанда, муаллифи асарҳо барои бачагон ва филмноманависи рус.
Дар он ду навъи ҳуҷайраҳоро фарқ мекунанд: ҳуҷайраҳои нафаскашӣ ё алвеолоситҳои гурӯҳи 1-ум ва ҳуҷайраҳои калон ё алвеолоситҳои гурӯҳи 2-юм.
Пеш аз шаклгирии рӯзнома ба маънои имрӯзааш миллатҳои мутамаддин василаҳое барои дарёфти хабару иттилоот доштаанд ва бештари ҳукуматҳо пайваста ба огоҳ кардани мардум аз рӯйдодҳову назароти расмии ҳукумат исрор мекарданд.
варақаи дастнависи румӣ – «» инъикосгари зиндагӣ дар Руми Бостон буд, ки онро дар маҳалҳои пурҷамъият меовехтанд ва дар он ахбори кӯтоҳе дар бораи воқеаву рӯйдодҳои сиёсӣ, мурофиаҳои судӣ, куштору моҷароҳо, ҷангҳо, интихобот, ойинҳои динӣ, бозиҳо ва сӯхторҳо дарҷ мешуд.
Дар садаи бо ибтикори Ардашери Бобакон корномае бо номи «Рӯзномак» фаъолиятҳои анҷомшудаи дарбор, давлат, мубади мубадонро дарҷ мекард ва барои мақомоту афроди хоссе ирсол мешуд.
Дар Чин варақаҳои дастнависи иттилоотӣ ба ҳамон шакл ва бо номи «Пайки пойтахт» вуҷуд доштанд, ки ахбори дарборро пайваста барои таҳсилкардагони давлати Пекин мунташир мекард.
Вале, бо вуҷуди таърихӣ будани «»-и румӣ, «Рӯзномак»-и эронӣ, «Зин бао»-и чинӣ, онҳоро наметавон рӯзнома номид, зеро онҳо дар баробари инъикоси маҳдуди рӯйдодҳои муайяни давр то замони мо нарасидаанд.
«Газета» тангаи хурди итолиёӣ – буд (аз номи паранда – «акка», ки расми он бар рӯйи сикка тасвир шуда буд), ки маъмулан бо он дар шаҳри Венетсия як варақаи дастнависи ахбори рӯз (аз зиндагии дарбор, навгониҳои бозаргонӣ, рӯйдодҳо аз дигар шаҳрҳо) харида мешуд.
Бо ин қиёс варақаҳои дастнависи румию эронию чинӣ ва варақаҳои чопии ахбори итолиёиву амрикоиро ба ҳайси пешзаминагони рӯзнома дониста, варақаҳои дастнависи ахборро, ки бо номҳои «газетта» ва ё «авизи» дар садаи дар Венетсия пайдо шуданд, саромади рӯзнома ва умуман матбуоти даврӣ метавон пазируфт.
Венетсия дар он айём аз ҷумлаи шаҳрҳои аврупоии маркази тиҷорати ҷаҳонӣ ба шумор мерафт ва табиист, ки ниёз ба ахбору огоҳӣ аз нарху гардиши молу коло ва хидматрасонӣ, вазъи минтақаву ҷаҳон пайдоиши воситаи иттилоотро тақозо мекард.
рӯзномаҳое ҳамчун «Паёми Душанбе», «Вечерний Душанбе» дар пойтахти ҷумҳурӣ ба табъ мерасанд, ки маҳдудаи тавзеи онҳо танҳо шаҳри Душанбе ва навоҳии атрофи он аст.
Дар ин миён рӯзномаҳое ҳам ҳастанд, ки ба туфайли маблағҳои бурсии созмонҳои байналмилалӣ фаъолият мекунанд ва бо вуҷуди тиражи начандон калон ба минтақаҳои бештар паҳн мешаванд .
Солҳои охир чандин рӯзномаҳои чопи Душанбе бинобар маводди нашриашон, матолиберо хориҷ аз кишвар бо истинод аз хабарнигори хеш ба нашр мерасонанд (аз Маскав, Санкт-Петербург, Кобул, Теҳрон, Машҳад, Монреал ва ғайра).
Дастуроте, ки хусусан дар сармақолаҳои ин нашрияҳо чоп мешуд, барои созмонҳои ҳизбӣ ва сохторҳои идории тамоми қаламрави шӯравӣ чун барномаи амал пазируфта мешуданд.
Бо фарорасии фазои истиқлолу субот, пайдоиши заминаҳои рушди демократӣ, таъсисёбии ниҳодҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ дар Тоҷикистон журналистика низ ба ҳайси ниҳоди иҷтимоӣ ба марҳалаи нави рушд қадам ниҳод.
Ҳоло дар Тоҷикистон баробари рӯзномаҳои ҳукуматӣ, даҳҳо рӯзномаи ғайриҳукуматӣ низ рӯйи кор омада, тибқи талаботи бозори иттилоотӣ фаъолият доранд.
Ҳамчунин корхонаҳои алоҳида, вазорату кумитаҳои давлатӣ, ҷамъиятҳои шаҳрвандӣ, мактабҳои олӣ, институтҳои таҳқиқоти илмӣ ва шаҳрвандони алоҳида рӯзномаҳои худро доранд.
Рӯзномаҳои вилоятии «Бадахшон» , «Ҳақиқати Суғд» , «Хатлон» ва «Навиди Кӯлоб» чун ворисони «Бадахшони советӣ», «Ҳақиқати Ленинобод», «Ҳақиқати Қӯрғонтеппа» ва «Ҳақиқати Кӯлоб», ки дар замони истиқлол бо табдили ном ба ихтиёри ҳукумати вилоятҳо гузаштанд, дар равиши сиёсии фаъолиятҳои хеш дигаргуние ворид накарданд.
Рӯзномаҳои маҳаллӣ бо хусусиятҳои осон дастрас будан, ба арзу ниёзи хонанда ҳамроз шудан, воситаи самимии робитаи маънавии сокинони маҳалли муайян будани хеш дар низоми матбуоти даврии охири садаи мавқеи хос доштанд.
Пайдоиши нашрияҳои ҷадидӣ ба забонҳои мардуми Осиёи Миёна, аз ҷумла рӯзномаи «Бухорои шариф»-ро аксари муҳаққиқони замони Шӯравӣ ба таъсири Инқилоби якуми Русия марбут донистаанд, ки ин унвон чандон ба ҳақиқат рост намеояд.
Ва ин ҳам дар ҳоле будааст, ки таъсиргузории публитсистикаи форсии хориҷию туркӣ ба раванди ташаккули матбуоти ҷадидии тоҷикӣ аксаран тавассути сарзамини рус ва идораву намояндагиҳои Русияи подшоҳӣ сурат мегирифт.
Зеро то нашри рӯзномаи «Бухорои шариф» бархе аз равшанфикрону маорифпарварони Бухоро баҳри ба майдон овардани нашрияҳо кӯшишҳо карда буданд, вале бо сабабҳои гуногун ин амал муяссар намешуд.
Баъдан ду шахсияти маъруфи он давра – тоҷири бухороӣ Мирзо Муҳиддин Мансурзода ва адиби бухороӣ Мирзосироҷ барои таъсиси рӯзномае бо забони аҳли Бухоро агарчи имконоти молӣ доштанд, вале барои таъсису нашри чунин рӯзнома иҷозати амири Бухоро ва ҳам Элчихона -и Русияи подшоҳӣ дар Бухоро лозим буд.
Зимнан, баъзе аз рӯзномаҳое, ки то Инқилоби якуми Русия нашр мешуданд, аз ҷумла «Русский Туркестан» , «Асхабад» , «Самарқанд» , бо таъсири ғояҳои сотсиал-демократҳои рус минбаъд ба худ майлони сиёсӣ гирифтанд.
Аз соли 1906 дар музофоти Туркистон намояндагони буржуазияи миллии навпайдо ба таъсиси рӯзномаҳои хусусие даст заданд, ки «ҳамаи онҳо равияи ҷадидӣ ва пантуркистона дошта, бо забони туркӣ мебаромаданд» .
Муҳақиқон омили асосии бо забони туркӣ пайдо шудани нашрияҳои ҷадидии Осиёи Миёнаро аз таъсири амиқи рӯзномаи «Тарҷумон» ба афкори равшанфикрони минтақа мешуморанд.
«Тарҷумон»-ро Исмоили Ғаспаронӣ – яке аз асосгузорони пантуркизм дар Русия таъсис дода буд, ки бо забони тотории наздик ба туркии усмонӣ чоп мешуд ва дар баробари ахбори русӣ, фаронсавӣ, олмонӣ порчаҳои манзум ва мансури форсиро низ ба табъ мерасонд.