polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Акаде́мияи шеъри ҷаҳо́н, Фарҳангистони шеъри ҷаҳон — иттиҳодияи ҷамъиятии байналмилалии адабӣ, фарҳангии ғайридавлатӣ, ки дар асоси принсипҳои демократӣ, озодии сухан, баробарҳуқуқии ҳамаи аъзояш амал мекунад.
Аз сабаи он, ки ин ҷашн дар канори обҳо, ҳамроҳ бо маросими вобаста ба об — обпошӣ ба муносибати он, ки борон дар соли пеш ҳамроҳ буда ва ҳамчун дигар ҷашнҳое, ки бо об ҳампайванд ҳастанд бо номи умуми «Обрезгон», «Обпошон», «Саршуён» ёд шудааст.
Ӯро ба сабаби суханоне, ки аз аҳли вилоят ва аҳволи онҳо мегуфт, дар авохири умраш ба зиндиқӣ иттиҳом карданд ва бо амри халифа Мутаваккил ба Бағдод эҳзор гардид.
Баъзе асҳоби Табақот ва осори шарҳиҳолӣ, ба монанди Суютӣ дар «Ҳусну-л-муҳозара», умри ӯро ба ҳангоми вафот ҳудуди навадсола гуфтаанд, ки тибқи он эҳтимоли таваллуди вай ҳудуди солҳои 772–775 ба миён меояд.
Бино ба гузориши баъзе маъхазҳо Зуннун китоби Муваттаъро аз Молик ибни Анас ривоят карда ва аз вай ҳадис шунидааст, ки он низ дар сурати сиҳҳат таваллуди барвақттари ӯро аз соли 797 таъйид мекунад.
Суханони зебои ирфонӣ ва маонии суфтаи Зуннунро умдатан бузургоне аз аҳли тариқат, ба мисли Абунуъайми Исфаҳонӣ, Аттори Нишопурӣ ва Абдурраҳмони Ҷомӣ дар осори худ нақл карда, нукоти орифона ва ақволи ӯро дар шарҳи аҳвол ва мақомоти ин ҷамоа, суфиёне, аз қабили Ҳориси Муҳосибӣ, тавзеҳ ва тақрир намуданд.
Маърифат аз назари Зуннун аз шинохти авсофи аҳадият ва муҳаббат иборат аз он аст, ки ҳарчиро Худо дӯст медорад, дӯст бидорӣ ва ҳарчиро Худо бад мебинад, бад бинӣ, тамоми хайро анҷом диҳӣ ва ҳар он чиро, ки аз Худо машғул месозад, тарк намоӣ ва дар роҳи Худо аз маломати касе бим надошта бошӣ, ҳамроҳ бо раҳму нармӣ барои мусулмонон ва шиддат бар кофирон ва пайравӣ аз расули Худо дар дин.
Зуннун аз муҳаддисоне чун Абдуллоҳ ибни Лаҳиъа, Фузайл ибни Иёз, Суфён ибни Уяйна, Лайс ибни Саъд, Юнус ибни Язид ва дигарон ҳадис ривоят кардааст.
Ба назар мерасад, Зуннун ба сабаби иштиғолаш ба сайру сулук ва эҳтимоме, ки ба муроқабаи нафс дошта, бо вуҷуде, ки аҳаммияти ҳадисро медонист ва онро аз аркони дин мешумурд, камтар ба ривояти ҳадис пардохтааст.
Аҳмад ибни Сабеҳи Файюмӣ, Рабеа ибни Муҳаммади Тоӣ, Мусъаби Нахаъӣ, Ҷунайд ибни Муҳаммад ва дигарон аз вай ҳадис ривоят кардаанд.
Вақте аз суфӣ пурсида шуд, гуфт: Он аст, ки чун сухан гӯяд, ҳақоиқро баён дорад ва чун хомӯш бошад, ҷавореҳ ба ҷои вай аз қатъи алоиқ сухан гӯянд.
Низ фармуда: Касе тавозуъ хоҳад, рӯи нафс ба сӯи азамати Худо оварад, ки дар он об мегардад ва сафо меёбад ва касе ба султони Худо бинигарард, султони нафсаш аз байн равад, зеро тамоми нафсҳо дар пешгоҳи ҳайбати Ӯ фақир ва нотавонанд.
Зуннун дунёпарастон ва уламои замонро, ки ба ҳубби молу ҷоҳ тамоюл доштанд, сарзаниш карда, мегуфт: Нишонаи муҳаббати Худо пайравӣ аз шеваи Ҳабиби Худо -ст .
Вай илова бар навоҳии гуногуни диёри Миср ва шаҳрҳои Макка ва Мадина, ба сарзаминҳои Шом, Ироқ ва Хуросон сафар карда, бо бисёре аз бузургони дин ва пешвоёни тариқати муосири худ дар он манотиқ дидор кардааст.
Ба ақидаи Яҳё ибни Ҳабаши Суҳравардӣ, Зуннун дар Миср аз ҷумлаи ҳукамои ривоҷдиҳандаи ҳикмати фисоғурӣ буд, ки сарчашмаи онро Ҳермес донистаанд.
Ба гуфтаи Ибни Надим, Зуннун дар илми кимиё ва табииёт низ соҳибназар буд ва гуфтаанд, вай асрори хатҳои қадими мисрӣ ва нақшҳои ҳероглиф -ро хонда метавонист ва дар ин фан китобе навиштааст.
Муноҷотҳои орифона шомили ниёз, талаб, мағфират хостан ва зикри ин нишонаҳои сегона барои бештари фазоили ахлоқӣ ва мақомоти ирфонӣ аз хусусиёти ирфони Зуннун ҳастанд.
Вай дар порае аз гуфтораш аз ҳабдаҳ мақом дар роҳи сулук ба сӯи Худо сухан гуфта, ки нахустини он қабули муъмин даъвати Ҳақро ва мақоми охирин камоли фармонбарӣ ва сидқ дар таваккул бар Ӯ таъоло аст.
Насри ӯ ба шеваи насрҳои маснӯъ аст, ки бо саҷъҳо ва ороишҳои гуногун ва ба кор бурдани вожаҳои душвору кинояҳо ва истиораву аҷозҳои вофир ҳамроҳ аст ва аз бисёрии шуҳрат ва ривоҷ дар Ҳиндустон ба унвони “сармашқи фасоҳат ва иншоиву тарсул ва ба сурати китобҳои дарсӣ ба кор рафта ва аз онҳо хоса аз “Се насри Зуҳурӣ” нусхаҳое пардохта ва чопҳо тартиб додаанд.
“Хони халил” ки он ҳам бо мушорикати Малик ба номи Иброҳими Одилшоҳ ва дар ситоиши вай тартиб ёфта ва Зуҳурӣ баъзе аз дарбориёни Одилшоҳ ва шоирони ҳамтарози худро, ки дар Байҷопур будаанд дар он китоб ном бурдааст.
Девони ӯ шомили қасида, ғазал, таркиббанд, қитъа ва рубоӣ аст, ки даҳ ҳазору чаҳорсад байтро фаро мегирад ва бо “Соқиномааш” аз 14500 байт зиёдтар мешавад.
“Соқинома”-и Зуҳурӣ ба номи Низомшоҳ Бурҳони Сонӣ таълиф шуда ва ҳам аз оғоз ба сабаби тозагии матлаб ва бардоштҳои вижаи шоирона ва орифонаву тафсили шуҳрат ёфта аст.
Қасидаҳо Зуҳури саромади асарҳои ӯст, ки ба иқтифои қасидагӯёни бузурги пешин танзим шудаа аст ва аграчи бештари суханшиносони ҳамаҳд ва пас аз ӯ хостаанд ӯро дар ин роҳ бо устодони бузурге аз қабили Имоди Шаҳриёрӣ ва Асири Ахсикати муқоиса кунанд ва ё таҷдид кунандаи расми устодони мусаллами қадими бишмаранд.
Вале ҳақиқат он аст, ки ӯ дар қасидаҳо хеш бештар ҷониби лафзро гирифта ва дар ин роҳ ҳам ончунон ки пиндоштаанд қодтр набудааст ва байтҳои сусту мабҳум дар қасидаҳояш гоҳ ёфта мешавад ва дар ин миён набояд фаромӯш кард, ки ӯ аз итилооти илмии худ дар офаридани таъбирҳо ва ташбеҳҳову истиораҳое ба расми устодони қадим истифода мекард ва ба таълифи қасидаҳои мадҳии тӯлонӣ таваҷҷуҳи хоса дошта ва доманаи мадҳро гоҳ ба сафҳои гуногун аз мамдӯҳ мекашонида а дар ин тавсифҳо ба тафсили бисёр мепардохта аст.
Қасидаҳоро бо тағаззул ё ташбеҳҳо оғоз мекард, лекин аз уҳдаи “ҳусни тахаллус” ба сахти бар меомад яъне ғолибан наметавонист монанди устодони гузашта ва бо маҳорати онон миёни муқаддимаи қасида ва мақсуд аз он яъне мадҳи мамдӯҳ иртиботе эҷод кунад.
Илова бар ин қасидаҳояш аз лағзишҳое дар сухан ва нотавониҳое дар эҷоди иртиботи маънавӣ дар эъҷози калом ва аз валангориҳое дар ба кор бурдани вожаҳои нодир боист бар канор нест.
Шариатҳо ва дуоҳои ӯ ҳам дар қасидаҳои мадҳӣ чандон устодона нест ва агар аз ин гуна айбҳо бигзарем шояд битавон ӯро дар радифи қасидасароёни мутавассити садаҳои ҳаштуму нуҳум ниҳод.
Ғазалҳои Зуҳурӣ латифтар ва бо ҳолтар аз дигар анвои сухани ӯст ва дар онҳо ҳамон нозук хаёлиҳои Зуҳурӣ ва зарофатҳое, ки дар ғазалҳои қарни нуҳум пайдо шуда буд идома дорад ва дар ҳамон ҳол таваҷҷуҳаш ба маъниҳоӣ тоза ва мазмунҳои наву баёни эҳсосоҳои ғиноии рақиқ ба офаридани таркибҳо ва ба кор бурдани иборотҳо ва ҷумлаҳои истиори ёрии бисёр мекунад, аммо каломаш дар ин ғазалҳо ҳамвора устувор ва мунтахабу мақрун ба истеҳком ва хушовоии сухани қасидагӯён аст.
Ҷавонияш ба касби адабу донишҳои замон дар Хуросон гузашт, сипас ба даргоҳи Амир Ғиёсуддин Муҳаммад Мири Мирон волии Язд роҳ ҷуст ва чанд гоҳе дар хидмати ӯ ба сар бурд ва дар ҳамон диёр бо Ваҳшии Бофиқӣ ошноӣ ва мусоҳибат ёфт.
Баъд аз чанд гоҳ ба Шероз азмият кард ва дар онҷо бо Дарвеш Ҳусейн Солики Шерозӣ шоиру наққош ва тазҳибгари маъруфи садаи даҳум дӯстӣ ва мулозимат дошт.
Таърихи сафари Туршезӣ аз форс ба ҳинд равшан нест, вале инро медонем, ки вай аз онҷо вориди Дакан шуд ва дар Байҷопур ба даргоҳи Одилшоҳиён расид ва Одилшоҳ Иброҳими Сонӣ -ро дар қасидаҳо ва манзумаҳои худ сутуд ва аз ҳамон сомон буд, ки оҳанги сафари Ҳиҷоз намуд ва дар бозгашт ба ҳинд дар Аҳмаднигар пойтахти Низомшоҳиён ба хидмати Мирзо Абдураҳим Хонхонон пайваст.
Дар очерки иҷтимоӣ нависанда ба муҳимтарин масъалаҳои рӯзмарраи зиндагӣ дахл карда, дар асоси таҳлилу муҳокима хулосаҳои амиқи иҷтимоӣ ва сиёсӣ мебарорад.
Дар очеркҳои Ф. Муҳаммадиев «Раиси нав» , «Муҳоҷирон» ва «Фаттоҳ ва Музаффар» масъалаҳои иқтисодиёти хоҷагии деҳоти Тоҷикистон дар солҳои 50- ум ва 60-уми асри ХХ аниқу муфассал тасвир гардидааст.
Масалан, дар «Эҳёи дил» ном очерки Шодон Ҳаниф фаъолияти меҳнатӣ, аҳду талошҳои касбазхудкунӣ ва маърифату масъулияти инсонии академики АИ Тоҷикистон, барандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Ибни Сино, профессори соҳаи тиб Неъматулло Усмонов самимона ба тасвир омадааст.
Дар саҳифаҳои рӯзномаву маҷаллаҳои «Бухорои шариф» , «Ойина» , «Рӯзномаи баҳри Хазар» , «Садои Туркистон» , «Иштирокиюн» , «Шӯълаи инқилоб» Мирзо Сироҷи Ҳаким, Маҳмудхоҷаи Беҳбудӣ, Мунаввар Қорӣ, Абдуррауфи Фитрат, Садриддин Айнӣ, Абдулло Авлонӣ, Абдулҳамид Сулаймон, Саидризо Ализода маводеро ба чоп расондаанд, ки дар онҳо ҳодисаҳои муҳими итимоӣ аз нигоҳи шахсиятҳои воқеӣ таҳлил мешуд.
«Таърихи амирони манғитияи Бухоро» ном асари С. Айнӣ, ки дар 9 шумораи соли 1920 ва 18 шумораи соли 1921 рӯзномаи «Шӯълаи инқилоб» дарҷ гардидааст, аз тарафи нависанда очерк номида мешавад.
Шаҳри Бухоро, масиду мадрасаҳо, муҳити илмию адабӣ ва муносибати итимоии зиёиён, ки боиси ба дарааи нависандаи аҳоншумул сабзидани ин писари деҳотӣ мегардад, ба хонандаи тоҷик таассуроти амиқи маърифатӣ мебахшад.
Баъдҳо як гурӯҳ қаламкашони Англия, Фаронса, Олмон, Италия, Русия кшиш мекарданд, ки навиштаҳои онҳо аз ҳар ҷиҳат ба ҳақиқати воқеӣ наздик бошад.
Аз солҳои 30-40 асри ХХ сар карда дар мамлакатҳои гуногуни ҷаҳон очерк як воситаи таблиғу ташвиқ ва омодасозии мардум ба дигаргуниҳои кулии сиёсӣ ва иқтисодӣ гардид.
Ба вуҷуд омадани очеркҳои алоҳида, ба мисли «Оё чӣ бояд кард?» , «Имтиҳони аввалин» , «Муҳоҷирон» , «Ҷӯра — саркор» «Қисмати тоҷик» , «Эҳёи дил» , «Кишвари лутфу ширинсуханон» , «Ёхсу ва Ёхсучиён» , «Шинохти масъулият» ва «Як дидори бас деру ктоҳ»-и гувоҳи ташаккули навъҳои гуногуни
Ҳамин тариқ, очерк масъалаҳои муҳими давру замон ва корномаҳои шахсиятҳои барастаро, ки дар рйдодҳои фарҳангӣ, итимоӣ ва сиёсии омеа нақши арзанда доранд, мавриди тасвир қарор медиҳад ва дорои чунин хусусиятҳо мебошад: а) ҳамқадами замон буда, ба масъалаҳои рӯзмарраи зиндагӣ бо тезӣ дахолат мекунад; б) дар бораи рӯйдодҳое баҳс мекунад, ки дар як давраи муайян барои ҷомеа ва давлат аҳамияти дараҷаи аввал доранд.
Икромӣ, «Шарафи кор»-и Алӣ Хуш, «Вай шаҳри Ленинро мудофиа мекунад»-и С.Улуғзода, «Кабири ҳоитӣ», «Азими мерган»-и Ф.Ниёзӣ дар тарбияи ҳисси масъулиятшиносӣ ва мамлакатдории ҳар як фарди омеа саҳми муносиб мегузоранд.
Ассистент, муаллим ва муаллими калони кафедраи таърихи дунёи қадим ва асрҳои миёнаи УДТ , аспиранти Институти таърихи ИҶШС АИ Иттиҳоди Шӯравӣ , дотсент , докторант , профессор кафедраи таърихи дунёи қадим, асрҳои миёна ва бостоншиносии ДМТ .
Самтҳои асосии таҳқиқ: омӯзиши масоили умумии таърихи дунёи қадиму асрҳои миёна; вақфшиносӣ; муносибатҳои молию пулӣ ва аграрӣ; таърихи деҳқонӣ дар Шарқи Миёна, Осиёи Марказӣ ва Бухорои Шарқӣ дар аҳди қадим ва асрҳои миёна; низоми андозбандӣ ва маҷбуриятҳои деҳқонони тоҷик ва ғайра.
Бо ордени Шараф , Аълочии маорифи Тоҷикистон , Аълочии фарҳанги Тоҷикистон , Аълочии матбуоти Тоҷикистон , Ифтихорномаи Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон , Ифтихорномаи Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон, Ифтихорномаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ва ғайра қадрдонӣ шудааст.
Абдувалӣ Қушматов (Қушматов Абдувалӣ Акрамович; 5 декабри 1946, ноҳияи Ашт — 15 декабри 2021, Душанбе) — муаррих, доктори илмҳои таърих, профессор, Аълочии маорифи Тоҷикистон , Аълочии фарҳанги Тоҷикистон , Аълочии матбуоти Тоҷикистон , дорандаи Ордени "Шараф" дараҷаи .
Дар охирҳои давраи Абдумалик ибни Нӯҳ бо ҳимояти вазир Абуалии Балъамӣ Абулҳасани Симҷурӣ дубора ба мақоми сипаҳсолорӣ расид ва фармон гирифт, ки бо Абумансур Абдураззоқи Тусӣ набард кунад.
Абулҳасани Симҷурӣ дар ин муддат тавонист бо талоши хеш ва бо ҳамкории вазирон Абуҷаъфари Утбӣ ва Ибни Амид миёни Оли Буя ва Сомониён сулҳ эҷод намояд .
Гурӯҳи таърихнигорон аз таваҷҷуҳи Абулҳасани Симҷурӣ ба олимон ва донишварон, аҳли адаб ва шеър ва ташкили маҷлисҳои илмию адабии ӯ дар дарбор сухан гуфтаанд.
Тариқаи дафн ба расми шаръ ин аст, ки мурдаро аз тарафи қибла дохили қабр мекунанд ва ба вақти гузоридан дар ҳуфраи қабр ё дар лаҳад мегӯянд: «Бисмиллоҳи ва ало миллати расулиллоҳи » ва ё «Бисмиллои ва ало суннати расулиллоҳ» .
Бисёре аз матнҳои фиқҳӣ калимаҳои «вазаънока» ва «салламнока»: «Ба номи Худо туро дар хок ниҳодем ва бар миллат ва ё суннати расули Худо таслим намудем»-ро бар лафзи ҳадис афзудаанд, ки шарҳи маънои он ба шумор мераванд.
Мусулмонони сарзаминҳои Осиёи марказӣ, ба хусус ақвоми мусулмони сокини Тоҷикистонро расм бар ин аст, ки пас аз поёни дафн ва пӯшонидани болои қабр бо хок мардуми хоксупор дар атрофи он менишинанд ва маъмулан мулло ва ё қории ҳамроҳ сураи Фотиҳа, сураи Мулк ва ё қисмате аз он ва сураи Ихлосро тиловат мекунад ва бо нисори дуо ва савоби оёти тиловатшуда бар рӯҳи шахси мутаваффо ба маросими дафн хотима мебахшанд.
Маросими дафн дар миёни ақвом, адён ва ҷавомеи гуногуни башарӣ аз қадимулайём тибқи расму ойини хоссе мутадоваил буда, дар шариати ислом низ пас аз ғусл, такфин ва гузоридани намози ҷаноза бо расму одоби хоссе ба ҷой оварда мешавад.
Дар манобеи мутақаддими фиқҳӣ ва ҳадисӣ аҳкоми марбут ба мурдагон дар мабҳас ва ё навиштае хоссе бо номи «Китобулҷаноиз» ва ё «Бобун фӣ аҳкомилҷаноиз» матраҳ мешуданд, дар матнҳои мутааххиртари фиқҳӣ бахше аз китоби Таҳорат ва фасле аз китоби Салот ба аҳкоми мурдагон ихтисос ёфта, дар он аҳкоми давраи эҳтизор – бемории пеш аз марг ва пас аз он, аз қабили ғусл, таҳниф – хушбӯ кардани узвҳои саҷда, такфин, гузоридани намози ҷаноза ва дафн баён гардидааст.
Агар пас аз таваллуд нишонаои аёт, ба мисли ҷунбиш, нафасгир, садои гиря ва ғайра дар тифл мушоҳида шаванд ва ё вақте бештари баданаш берун меояд, зинда бошад ва пас аз он бимирад, акоми зинда бар вай ҷорӣ мегарданд, ба ин маъно, ки номгузор, шуста ва бо намози ҷаноза дафн карда мешавад.
Маросими дафн аз ҷиҳати фиқҳӣ бо гузоштани мурда дар ҳуфра ва ё лаҳади қабр оғоз ва бо пӯшонидани болои он бо хок, харпӯшт намудани миёнаи қабр, гоҳе ба тариқи истеҳбоб пошидани об бар болояш ва хондани дуои сабот ва пойдорӣ барои мутаваффо ба поён мерасад.
Ба ҷой овардани эҳтиром ба ҷасади мурдаи одамӣ, ниҳон кардани он аз чашми мардум, эмин доштани он аз тааррузи душманон ва аз шарри ҳайвоноти лошахор, пешгирӣ аз идомаи ғаму андӯҳи наздикон ва дӯстон ва ҷилавгирӣ аз интишори бӯи бад ва роиҳаи нохуши ҷасади вай пас аз пӯсидан ва вайрон шудан аз ҷумлаи ҳикматҳои шаръии дафни мурдагон аст.
Аз ин хотир, дини ислом ба пайравонаш супориш дода, ки вақте ҷасади одамӣ, кофир ҳам, ки бошад, бесоҳиб ва дафнношуда боқӣ монад, онро ба риояи каромати инсонӣ дар порчае печида, дафн намоянд.
Абулкаломи Озод улуми ибтидоӣ ва мутавасситаро назди падараш омӯхта, дар синни понздаҳсолагӣ таҳсил дар низомияро ба поён расонд ва аз ҳамон оғози навҷавонӣ бо ҳофизаи неруманд, зеҳни пӯё, нубу­ғи фитрӣ, маҳорати фоиқ дар суханронӣ ва бадоҳати насру шеър маш­ҳур гардид.
Вай муддате зери таъсири ҷазбаи эътиқодоти ис­лоҳта­бона ва илоҳиёти ақлгаройи сер Саййид Аҳмадхон муассиси до­нишгоҳи исломии Алигарҳ қарор гирифт ва бар асари тазоди до­нишҳо ва омӯзаҳои тозаи ӯ бо андӯхтаҳои суннатӣ ва эътиқодоти маврусиаш ва адами тавони эҷоди пайванде дар миёни онҳо соли 1905 дучори буҳрони эътиқодӣ ва гирифтори афкори дингурезӣ гардид ва то авохири соли 1908 як даврае дар миёни нафйу қабул, куфру имон, шакку таҳайюр, беэътиқодӣ ва ҳисгаройиӣ қарор дош­тааст.
Аз сӯйи дигар, мушоҳидаи ихтилофи ақида дар миёни дин­ҳои мухта­лиф, хоссатан дар миёни фирқаҳои гуногуни пайрави ди­ни ислом ба ин буҳрони руҳӣ дар вай бештар доман зада буд ва фикри ӯро то ҷое ба ҳайрат афканда, ки дар бораи худи дин низ ба шак афтода буд.
Ба гуфтаи худаш: Ба ҷое расидам, ки занҷирҳои одатҳо ва расму ойини тарбияи қадимӣ, ки бар дасту поям баста бу­данд, гусехта шуданд ва аз он бандҳо озод шудам ва бар он шудам, ки роҳи хешро худ биёбам.
Са­ранҷом, пас аз чанд соле рӯёрӯйӣ бо ин таниш­ҳои фикрӣ бо тавфиқи илоҳӣ ба шакку тардиди худ дар бораи эъти­қодоти динӣ ва андешаҳои руҳан ҳазмногаштааш поён бахшид ва ба ҳавзаи имон ба Худо бозгардид.
Вай пас аз сукунат дар он ҷо ба духтари хоҳари муфтии Мадина Шайх Муҳаммад ибни Зоҳири Ватрӣ бо номи Олия издивоҷ намуд ва моҳи Зулҳиҷҷаи 1305 ҳ.
1888 м. дуввумин ва охирин фарзанди эшон Муҳйиддин Аҳмад маъруф ба Абулкаломи Озод, ки номи аслӣ ва таъри­хиаш Фирӯзбахт аст, дар маҳаллаи Қидра наздик ба Бобуссаломи Ҳарам дар Макка мутаваллид гардид.
1898 м. бо хоҳиш ва исрори муридон ва дӯстонаш бо тамоми аҳли хона­вода ба шаҳри Калкуттаи Ҳинд баргашт, ки фарзандаш Абулкаломи Озод ҳанӯз даврони кӯдакиро аз сар мегузаронид.
Абулкаломи Озод зимни сафаре ба баъзе кишварҳои Шарқи Авсат ва Аврупо тайи солҳои 1908-1912 дар Ироқ, Туркия, Миср ва Порижу Ландан бо пешоҳангони бедории исломӣ дар ҷаҳони араб ва ислоҳталабони турк дидор ва бо андешаҳои ислоҳии онҳо аз наздик ошно гардид.
Навиштаҳои муосирони ҷаҳони араб, ки аз фароянди мактаби фикрии Саййид Ҷамолуддин Афғонӣ ва шогир­даш муфтии диёри Миср Муҳаммад Абду нашъат ме­гирифтанд, ба­хусус андешаҳои исломӣ ва афкори ислоҳталабонаи Рашид Ризо муассиси маҷаллаи пурнуфузи Алманор Абулкаломи Озод-ро зери таъсир қарор доданд ва баъдҳо дар фароянди андешаҳои сиёсӣ, фикри динӣ ва мубори­заҳои озодихоҳии вай нақши созандае доштаанд.
Вай соли 1912 пас аз бозгашт дар Бангол маҷаллаи ҳафтагие бо номи Арҳилол мушобеҳи маҷаллаи Урватулвусқои Саййид Ҷамо­луддин роҳандозӣ намуд ва дар тавҷеҳот ва мақолоти худ нахуст ба эҳёи дубораи руҳи исломи қуръонӣ ба унвони ягона роҳи ҳалли мушкилоти миллат дар миёни мусалмонони Ҳинд пардохт ва дар марҳалаи баъдӣ мехост мусал­мононро аз тариқи мушоракат бо ҳиз­би анҷумани Ҳинд ба сӯйи ҷун­биши сиёсие барои касби истиқлол ва таъсиси давлати худмухтор раҳнамун гардад.
Давраи рӯзноманигории Абулкаломи Озод бо таъсиси маҷаллаи ислоҳталаби Лисонуссидқ оғоз шуд ва пас аз баста шудани он бо Аннадва, орга­ни нашаротии Надватулуламои Ҳинд дар Лакнау, ки зери назари Муҳаммад Шиблии Нуъмонӣ фаъолият мекард ва рӯзномаи маъру­фи Вакил дар Амритсар ба ҳамкорӣ пардохт ва соли 1906 сардаби­рии он рӯзнома ба вай супурда шуд.
Абулкаломи Озод, Муҳйиддин Аҳмад Ибни Хай­руддини Деҳлавӣ — рӯзноманигори урдузабон, сабкшиноси порси­гӯй, мутафаккири исломӣ, муборизи роҳи озодӣ ва нахустин вазири омӯзишу парвариши Ҳинд дар замони Гондӣ, ки намунаи исломиро ба унвони сармашқи ваҳдати мардуми Ҳинд тавсия мекард.
Ниёгони Абулкаломи Озод бо пешоҳангони таҷдиди андешаи динӣ ва пеш­воёни шаръгаройи тариқат дар Ҳинд, ба монанди Шайх Аҳмади Сарҳиндӣ, Шоҳвалиюллоҳи Деҳлавӣ ва Шоҳабдулазизи Деҳлавӣ робитаи фикрӣ ва руҳӣ доштаанд.
Абдуллоев асосан ба адабиёти форс-тоҷики асрҳои 11 – 12 ва намояндагони он Адиб Собири Тирмизӣ, Заҳири Форёбӣ, Унсурӣ, Фаррухӣ, Манучеҳрӣ, Абулфараҷи Рунӣ ва дигар таваҷҷуҳи хосса дорад.
Дар баробари омӯзиши ҳаёт ва эҷодиёти шоирону адибони мазкур дар навиштаҳои Абдуллоев ҷараёни адабии ин қарнҳо, масъалаҳои анвоъ ва услуби шеър, махсусан ашъори ғиноӣ, майлу равияҳои адабӣ, хусусиятҳои иҷтимоии адабиёт, оҳангҳои демократӣ ва оҳангҳои «деҳқонӣ»-и назм, хусусияти адабиёти дарборӣ ва ғайра таҳлилу баррасӣ шудаанд.
Аз охири солҳои 90 садаи Абдуллоев ба омӯзиши масъалаи басо муҳимми адабиётшиносии тоҷику ӯзбек – равобити адабии ин ду халқ дар мисоли Абдурраҳмони Ҷомӣ ва Алишери Навоӣ, Навоӣ ва таваҷҷуҳаш ба ашъори Рӯдакӣ, Анварӣ, Навоӣ ва шоирони Бадахшон машғул аст.
Муаллими мактаби миёна дар Бойсун , аспиранти АИ ҶТ , ходими илмии ИЗА ба номи Рӯдакии АИ ҶТ , профессор УДТ , мудири кафедраи забон ва адабиёти тоҷики ДАТ .
Дар ибтидо ифтитоҳи донишгоҳ дар соли 1754 ба нақша гирифта шуд, аммо аз сабаби корҳои омодагӣ, пеш аз ҳама ба таъмири бинои алоқаманд, ифтитоҳи он танҳо дар соли 1755 сурат гирифт.
Аз соли 1940 номи Михаил Ломоносовро гирифтааст, номи пурра — Муассисаи таълимии буҷетии давлатии федералии таҳсилоти олии «Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносова» , ба таври васеъ ихтисораи «МГУ» истифода бурда мешавад.
Дар афкори пантеистии Айнулқузоти Ҳамадонӣ масъалаи пайдоиши силсилаи маротиби вуҷуд матраҳ шуда, ӯ худоро вуҷуди ягонае мешуморад, ки мисли Офтоб олами моддиро нурпошӣ карда, ба он ҳастӣ мебахшад.
Ҳамин ҷиҳати таълимоти ӯ, ки моҳиятан пайдоиши ваҳдатро аз касрат аз назари ирфонӣ имконпазир мегардонад, боиси хашму ғазаби фақеҳону илоҳиётшиносон гардид.
Дар «Зубдат-ул-ҳақоиқ», «Мактубот», «Тамҳидот», «Шакво-л-ғариб» ва ғайра Айнулқузоти Ҳамадонӣ масъалаҳои назарию амалии тасаввуфро баррасӣ намудааст.
Айнулқузоти Ҳамадонӣ ‌ бо номи комил Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ибни Алӣ Миёнҷии Ҳамадонӣ — ҳаким, нависанда, шоир, муфассири Қуръон, муҳаддис ва фақеҳи форс-тоҷик.
Дар фэшн-намоишҳои Аврупову Осиё иштирок карда, Холбрук пули лозимаро барои омӯзиши киностудия дар донишгоҳи Ню-Йорк ҷамъ кард, ва дар онҷо соҳиби сертификати « 16 » гашт.
Назароти фиқҳӣ ва ривоятҳои иҷтиҳодии имом Молик дар ибтидо назди шогирдо­наш ба шакли навиштаҳои номураттаб нигоҳдорӣ ва аҳёнан дар миёни онҳо ба тав­ри шифоҳӣ ривоят мешуданд, то он ки Асад ибни Фу­роти Синонӣ – яке аз шогирдони имом Молик пас аз мутолиаи осори илмӣ ва таълифоти Муҳаммади Шайбонӣ дар фиқҳи ҳанафӣ ва шиносоӣ бо ра­виши таълифи масоили фиқҳӣ ва тадвини модда­ҳои аҳком ба Африқо бар­гашт ва хост фиқҳи моликиро низ ба ҳамон тартиб тадвин намояд.
Таҳдоби фиқҳии мазҳаби моликиро дар дарҷаи аввал Қуръон ва Суннат, пас аз он иҷмоъи уламо ва пас аз он иҷмоъ ва ё амалкарди аҳли Мадина ташкил медиҳад.
Амалкарди аҳли Мадина назди аиммаи мазҳаби моликӣ аҳаммияти усулӣ дошта ва дар мавридҳое, ки нассе аз Китоб ва ё Суннат вуҷуд надошта бошад, онро ҳуҷҷат медонистанд.
Вай барои баррасии масоиле, ки ба тартиби фиқҳи ҳанафӣ ва бо ра­виши таъ­лифоти Муҳаммади Шайбонӣ мавзӯъбандӣ карда буд ва барои ёфтани ҷавоби онҳо бар асоси мазҳаби моликӣ, ба назди машҳуртарин шо­гирди имом Молик Абдур­раҳмон ибни Қосим ибни Холид ибни Ҷуно­даи Утақӣ рафт.
Асад ибни Фурот пас аз му­ҳокимаи он масоил бо Ибни Қо­сим ба тадвини масоили калидии мазҳаби моликӣ пар­дохт ва он навиштаҳо баъдҳо бо номи «ал-Асадия» мансуб ба Асад маш­ҳур гардиданд.
Дар он гарчи дар масоили иҷтиҳодӣ асосан ба ҳадис ва асар истинод шуда, вале аз раъй ва иҷтиҳод низ ба таври васеъ истифода гардидааст ва он дар ин замина ба мактаби фиқҳи ҳанафӣ хеле наздик аст.
Аз ин рӯ, мутааххирини мазҳаби ҳанафӣ дар баъзе масоили фурӯъ, вақте дар он бар асоси ривоёти машоихи мазҳаб роҳи ҳалле пайдо накарданд, ба мазҳаби моликӣ фатво медиҳанд.
Мазҳаби моликӣ нахуст дар шаҳри Мадина — ҳиҷратгоҳи паёмбари акрам ва аввалин хезишгоҳи ислом шакл гирифт ва аз он ҷо ба тамоми канораҳои Арабистон ва дигар сарзаминҳои ҷаҳони ислом интишор ёфт ва он аслан мактаби Ҳиҷоз ва аҳли Мадина ба шумор меравад.
Минтақаи марказии баландтарини алп аз ҷинсҳои кристаллӣ ва метаморфии қадим, минтақаҳои атрофи он аз оҳаксангу доломитҳо, таҳнишастаҳои флишию молласии эраи мезозой ва нисбатан ҷавонтар таркиб ёфтаанд.
Дар алпи Савойя чуқуртарин ҷариҳои карстии рӯи замин — ҷарии Жан-Бернар, шаш ҷарии аз 1000 м чуқуртари алпи Утриш, силсилаи ғорҳои Хёллохи Суис ҷойгиранд.
Алп аз канданиҳои фоиданок бой аст: конҳои оҳан , қӯрғошиму руҳ, мис , ангишт , пирити мисдор ва ғайра Иқлими алп кӯҳӣ, дар доманаи кӯҳҳо — мӯътадил, дар қуллаҳо — сард.
Дарёҳои аз алп ҷоришаванда сероб ва серостона, манбаи ғании гидроэнергетика буда, мансуби ҳавзаҳои Баҳри Шимолӣ , Баҳри Сиёҳ (шохоби рости Дунай — Иллер, Лех, Инн, Энс, ҷараёни болоии Драва), баҳрҳои Адриатика , Лигурия ва халиҷи Лион мебошанд.
Кӯҳҳои Алп аз рӯи ландшафт ба минтақаҳои зерин тақсим мешаванд: то баландии 800 м — маҳалҳои аҳолинишин, боғу киштзорҳо, макони корхонаҳои саноатӣ, кишоварзӣ ва чорводорӣ, соҳили кӯлҳо — маҳалҳои курортӣ; баландии 800—1800 м — бешаҳои паҳнбарг ва сӯзанбарг , майдонҳои кишти ғалла ва ғалладонагиҳо, хоҷагиҳои ҷангал, чорводорӣ; минтақаи субалпӣ — рустаниҳои буттаӣ, марғзори алафаш баланд, чарогоҳҳо, инчунин курортҳои баландкӯҳ, пойгоҳҳои туристӣ; минтақаи баландкӯҳи алпӣ — аз марғзорҳои камалаф то макони барфҳои доимӣ ва пиряхҳо; минтақаи баландтарини нивалӣ — танҳо баъзе қисмҳои Алп — қуллаҳои баландтаринро фаро гирифта, саросар яхистон ва ҳаёти органикиаш ноқис аст.
Дар Алп аз ҳайвонот ғизол, гавазн, гуроз, гург, рӯбоҳ, гурбаи ваҳшӣ, хаз, савсор, қоқум, санҷоб, росу, харгӯш; аз парандагон чилмурғ, дурроҷ, чархресак, зоғ, гунҷишк, ҷалғӯзахӯрак ва ғайра вомехӯранд.
Садриддин Айнӣ дар китоби «Намунаи адабиёти тоҷик» гуфта буд: «ҳарчанд Аҳмад Махдуми Дониш дар боби адабиёти мансура хеле роҳи нав ва услуби тозаро ба илҳоми даҳо ва истеъдоди фитрии худ эҷод карда, лекин ин равиш то соли 1905-и мелодӣ, яъне инқилоби нахустини Русия сар нашуда буд. Вақте ки инқилоби мазкур ба вуқӯъ омада, омадшуди рӯзномаҷот ва китобҳои тоза дар Бухоро ва Туркистон умумият гирифт, соҳибқаламони тозанавис ҳам ҷо- ҷо сар бароварданд. Бинобар ин мо сари таърихи адабиёти нави тоҷикро 1905 қарор додаем».
Дар адабиёти тоҷики Осиёи Миёна ҷараёни маорифпарварӣ-равшангароӣ дар эҷодиёти Аҳмади Дониш ва шогирдону пайравони – Возеҳи Бухороӣ, Абдулқодирхоҷаи Савдо, Шамсиддини Шоҳин, Ҳайрат ва дигарон арзи вуҷуд кард.