polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Вале дар ҳунари таҷассумии ҷаҳон ягона асареро, ки тамоми мавзӯъи ин достонро мукаммал дарбар гирифтааст, иштирокчиёни Экспедисияи бостоншиносии шимоли Тоҷикистони Институти таърихи ба номи Аҳмади Дониши АМИТ ҳангоми ҳафриёти нас­ри афшинҳои Истаравшан аз димнаи пойтахти он — шаҳри Бунҷикат (ҳоло дафинаҳои Қалъаи Қаҳқаҳа , 11 ва дар деҳаи Шаҳристони вилояти Суғд) ёфтанд.
Гурги Копитул , Модагурги капитолӣ — симои асотирӣ дар байни румиёни қадим, ки гӯё асосгузорони ривоятии шаҳри Рум экизакҳо Ромул ва Ремро аз марг наҷот дода маконида бузург кардааст
Сарвари давлат Эмомалӣ Раҳмон аз оромгоҳи Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ як каф хок аз дахмаи асосии шоир аз шаҳри Қунияи Туркия, ба марқади Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ дар ноҳияи Ҷалолиддини Балхӣ оварда шуд ва тибқи муқаррароти дини мубини ислом бо риояи аркони суннатии мо ба оромгоҳи Ӯ гузошта шуд, ки минбаъд ихлосмандон ва ҳаводорони ашъори пурғановати Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ метавонанд онро зиёрат намоянд.
Пас аз маросими пардабардорӣ аз рӯи муҷассамаи Мавлоно Ҷалолиддини Балххӣ, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ифтитоҳи «Мақбараи Ҷалолиддини Балхӣ», «Хона-музейи Ҷалолиддини Балхӣ»-ро мавриди истифода қарор доданд.
Бино бар навиштаи «Ҳудуд ул-олам мин ал-Машриқ илал-Мағриб», «Ҳаловард қасабаи Вахш аст, шаҳрест бо кишту барзу рустоҳои бисёр ва мардумони тирандозу ҷангӣ».
Шаҳри Ҳаловардро Истахрӣ дар «Масолик вал-мамолик», Муқаддасӣ дар «Аҳсан ат-тақосим фӣ марифат ал-ақолим», ибни Ҳавқал дар «Сурат ул-арз», Ёқути Ҳамавӣ дар «Мӯъҷам ул-булдон» ва Абурайҳон Берунӣ низ дар осораш ёд кардаанд.
Ноҳияи Колхозобод 19 июли соли 2007 бо қарори Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ноҳияи Ҷалолиддини Румӣ номида шуд, ҳарчанд рӯшанфикрони хатлонӣ аз масъулини ноҳия хоста буданд, ки номи торихии шаҳраку ноҳия — Ҳаловард бар ноҳия гузошта шавад.
Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон 29 аз 2 феврали соли 2016 ва қарори Маҷлиси Миллии МО Ҷумҳурии Тоҷикистон 204 аз 3 марти соли 2016 ба номгузории ноҳия тағйирот дароварда шуда, номи Ҷалолиддин Балхӣ гузошта шудааст.
Ноҳияи Ҷалолиддин Балхӣ дар Водии Вахш ҷой дошта, аз шимол бо ноҳияҳои Кӯшониён ва Вахш, аз шарқ бо ноҳияи Фархор, аз ғарб бо ноҳияи Дӯстӣ ва аз ҷануб бо Ҷайҳун ва Панҷ ҳаммарз аст.
Ин ноҳия 21 марти соли 1933 дар бахше аз вилояти Қурғонтеппа дар Ҷумҳурии Шӯравии Сосиалистии Тоҷикистон таъсис ёфта аст ва нахуст ноҳияи Вахш ном дошт.
60 — яке аз моделҳои ҳавопаймоҳои истеҳсоли Ширкати Саноатии Ҳавопаймоии Сиан зери Ширкати Саноатии Ҳавопаймоии Чин - дар Ҷумҳурии Халқии Чин мебошад.
Муҳиддин Кабирӣ (Кабиров Муҳиддин Тиллоевич; тав. 20 июли 1965, деҳаи Қасамдара, ноҳияи Файзобод, ҶШС Тоҷикистон) — сиёсатмадори тоҷик, номзади илмҳои сиёсатшиносӣ.
Моҳи августи соли 2006 Сайид Абдуллоҳи Нурӣ аз олам даргузашт ва ва моҳи сентябри ҳамон сол Муҳиддин Кабирӣ дар Анҷумаи ҲНИТ раиси ин ҳизб интихоб шуд.
Соли 2005 як ташкилоти ғайриҳукуматии ҷумҳуриявиеро бо номи Маркази «Диалог» таъсис дод, ки муддате ба минбари таҳлилгарони масоили иқтисодиву сиёсӣ табдил шуда буд.
Болдырев дар сарсухани он китоб кайд намуда, мегуяд, ки ин ягона асари хаттиест, ки муаллифи он аз худи аҳолии Бадахшон буда, дар асоси хуччатҳои хатти ва ривоятҳои махали ин асарро таълиф намудааст.
Аммо аз руи баьзе кайдхо, ки дар «Таърихи Бадахшон» ном асари муаллиф мавчуд аст, маълум мегардад, ки ӯ дар соли 1211-1796, яъне баьд аз чор соли ба хокимияти Бадахшон нишастани амир Мухаммадшох аз Афғонистон ба Бадахшон омадааст.
Аз китоби «Таърихи Бадахшон» инчунин маълум аст, ки Сангмухаммад то соли 1223-1808-1809 ин асарро ба охир расонидааст ва ин дам ба подшоҳии Мухаммадшох 16 сол пур мешавад ва аз ин ҳисоб 12 сол ба хидмати мирзои кор кардани Сангмухаммад маълум мегардад.
Осори адабии Асируддини Ахсикатӣ дар девони ашъори ӯ ҷамъоварӣ ва тадвин шудааст, ки шомили қасоид, ғазалиёт, қитъа, тарҷеъбанд ва рубоиву муфрадот мебошанд.
Аҳмади Мунзавӣ ҳаждаҳ нусхаи хаттии девони ӯро шиносоӣ кардааст, ки қадимтарини он дар соли 713-уми ҳиҷрӣ китобат шудааст ва дар ганҷинаи китобҳои «Индия Оффис» нигаҳдорӣ мешавад .
Давлатшоҳи Самарқандӣ дар тавсифи ашъори ӯ чунин овардааст: «Донишманди фозил буда ва дар суханварӣ мартабаи аъло дорад…Арбоби фазл Асирро дар шоирӣ мусаллам медоранд ва баъзеро муддао он аст, ки сухани ӯ бар сухани Хоқонӣ ва Анварӣ фазл дорад ва баъзе ин даъворо мусаллам намедоранд. Инсоф он аст, ки ҳар яке аз ин се фозилро шеваест, ки дигарро нест. Асир суханро донишмандона мегӯяд ва Анварӣ салиқаи суханро хубтар риоят мекунад ва Хоқонӣ аз тумтароқи лафз бар ҳама фазл дорад» .
Аз ҷумла устод Бадеуззамони Фурӯзонфар мартабаи шоирии ӯро чу-нин ба қалам овардааст: «Асируддин шоире варзидатабъ ва ашъори вай матин аст. Мояи табиӣ ва истеъдоди аслии ӯ ба эҳтимоли ағлаб монанди шуарои номвари қарни шашум буда ва аз ҳеч як пояи фурӯтар надошта, чунончи мухтареоти лафзӣ ва маънавии ӯ, ки дар ҳадди худ бисёр аст, гувоҳӣ медиҳад» .
Ин шоири тавоно қасоиди зиёде дар пайравии ашъори Анварӣ, Хоқонӣ, Муҷири Байлақонӣ ва шуарои дигар ба назм оварда, худро пойбанди маъниҳо ва қофияву радифи ашъори онҳо кардааст.
Таърихи валодати ӯро дар байни солҳои 1108—1110 муайян кардаанд (Асируддини Ахсикатӣ, Девон. Ба чоп тайёркунанда ва муаллифи сарсухану луғоти тавзеҳот И.Ҳидоятов.-Д., 1989, саҳ.5).
Асируддини Ахсикатӣ дар шаҳрҳои Ахсикат, Хуҷанд, Балх, Марв, Нишопур, Ҳирот таҳсили илм карда, дар ҳавзаи дарси донишмандон ва сухансароёни ин шаҳрҳо ба ка-мол расидааст.
Аз истилоҳи зиёди фалсафӣ, риёзӣ ва нуҷумӣ, ки дар ашъори ӯ мушоҳида мегардад, падидор аст, ки монанди бештари суханварони ин аҳд бар ин илмҳо тасаллут ва огоҳии хуб доштааст.
Аз сабаби он ки дар рӯзгори Асируддини Ахсикатӣ амирону вузарои Ироқу Озарбойҷон дар шоирнавозӣ ва парвариши аҳли дониш ном бароварда буданд ва суханварони бузурге чун Низомӣ, Хоқонӣ, Заҳири Форёбӣ, Ҷамолуддини Исфаҳонӣ, Муиззӣ ва дигарон дар зери ҳимояту сарпарастии онҳо ҳунари суханварӣ зоҳир мекарданд, ихтиёри сафар ба он шаҳрҳо кард.
Шоири Ахсикатӣ қасоид ва ашъоре дар мадҳи Рукнуддин Арслон ибни Туғрал, Шамсуддин атобаки аъзам Элдигиз, Нус-ратуддин Муҳаммад ибни Элдигиз, Қизил Арслон ибни Элди-гиз ба назм дароварда, мавриди навозишу инояти онҳо қарор гирифт.
Шоири бадеҳагӯй буда, дар маҳфилҳо бадоҳатан ғазалу қасида мегуфт, дар услубҳои гуногун нома менавишт ва бо қудрати фавқулодаи хеш ҳозирону муддаиёнро дар ҳайрат мегузошт.
ки дар ҷавоби қасоиди Котибӣ, Камолуддин Исмоили Исфаҳонӣ ва дигарон навиштааст, инчунин, ғазалҳои таблбозию луғазҳояш аз қудрати баланди шоирии Восифӣ гувоҳӣ медиҳанд.
Бо ин ҳама, Восифӣ дар таърихи адабиёти форс-тоҷик ҳамчун устоди мусаллами насри бадеъ шуҳрат дорад, ки ба туфайли таснифи «Бадоеъу-л-вақоеъ» насибаш гардидааст.
Восифӣ аз ҷавонӣ муҳити зиндагии аҳли заҳмат, махсусан, ҳунармандону косибонро хуб омӯхта, шебу фарози рӯзгори ин табақаи мардуми шаҳрро бо маҳорати баланди нигорандагӣ тасвир кардааст, ки ба тақвияти ҷанбаҳои вуқуъгӯии эҷодиёти нависанда сабаб шудааст.
Аммо ҷавҳари пешқадами эҷодиёти Восифӣ пурқувват буда, дар асарҳои худ, асосан, манфиати аҳли заҳматро ҳимоя ва «бисёр нуқсонҳои дар низоми хонӣ ҷойдоштаро ба таври нозуки ҳаҷвомез фош кардааст» .
Восифӣ илмҳои расмии замонаро дар Ҳирот омӯхта, дар муаммокушоию муаммогӯӣ шуҳрати тамом ёфт ва дар 16-солагӣ ба суҳбати Алишери Навоӣ мушарраф гардид.
Аммо дар натиҷаи ҳуҷумҳои шоҳзодагони темурӣ ва Исмоили Сафавӣ аз ғарб ва тохтутози бераҳмонаи Шайбонихон аз шарқ Ҳирот мақоми маркази адабию фарҳангӣ буданашро аз даст дода, ба майдони муҳорибаву хунрезиҳо табдил ёфт.
Вале дар ин шаҳрҳо ҳам осоишу оромише наёфта, 17 апрели 1512 ба Мовароуннаҳр омад ва илму дониши андӯхтаи худро пайваста такмил дода, ба маҷлису анҷуманҳои адибон роҳ ёфт.
Яке аз пайи дигар филмҳо бо иштироки ӯ мебаромаданд: "Сладкая месть", "Твоя Лулу", "Деловая девушка", "Радиобеседа", "Битлджус", "Замужем за мафией". Вале ӯ шуҳрати ҳақиқиро пас аз баромадани филми "Красный Октябрь" дар соли 1990 пайдо намуд.
Вале аз сабаби он ки кино ва саҳна назар ба сиёсат диққати ӯро бештар ба худ ҷалб мекарданд, ӯ ба факултаи драмаи Донишгоҳи Ню-Йорк дохил шуд ва роҳи санъатро пеша кард.
"Падарам, - гуфт ӯ дар яке аз мусоҳибаҳо, - албатта, хеле хафа шуд, ки ман пас аз гирифтани унвони бакалаври сиёсатшиносӣ боз ба мактаби драмавӣ дохил шудам: ӯ метарсид, ки ман ба монанди аксари кормандони ҳунару санъат нокому камбизоат мемонам. Шукри худо, ки комёбиҳои аввалини маро дида, падарам хушҳол гардид".
Яке аз аввалин суханвароне, ки ирфон ва афкори ирфониро дар колаби шеър баён кардаанд, Абусаиди Абулхайр махсуб гашта, мавзуоти фалсави, тасаввуфи ошикона, танкиди замон ва ахли он дар рубоиёти ӯ макоми баланд дорад.
Абусаъид Фазлуллоҳ ибни Абулхайр ибни Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Иброҳими Миҳонӣ — аз аввалин суханваронест, ки ирфон ва сухану фалсафаи ирфониро ба адабиёти форсу тоҷик ворид кардааст.
Этнографи шинохта Н. Н. Ершов чандин солҳо баҳри омӯзиши таърихи касбу кори ҳунармандони деҳаи Қаратоғ машғул гашта, дар китоби худ «Ҳунармандӣ дар Қаратоғ» мушоҳидаҳояшро сабт намудааст.
Яке аз пиронсолони деҳа Дилмурод Азимов мегӯяд, «ҳар касбу ҳунар ифодагари таъриху маданият аст. Маданияти қаратоғиён зинда доштани таърихи ҳунармандист. Шиори ҳар як ҳунарманди ин деҳа „Дӯкон ин нон аст“ мебошад. Сабаб дар он аст, ки асоси пешбурди рӯзгори ҳунармандон кор дар дӯкон аст».
Онҳо сиёҳала, чортеғ, абдушадӣ, чиғӣ, сиёҳкор, мушкузаъфар, алифӣ, маҳмудшоҳии зирагӣ, кӯлобии миёнкӯфта, алочаи бойсунӣ, нимшоҳӣ, кабутак, пӯсти мор, лолагӣ… ном доштанд.
Мардумшинос Руҳулло Ҷӯрабоев мегӯяд «Ҳанӯз соли 1511 Заҳуриддини Муҳаммад Бобур , арбоби давлатӣ, воқеанигор ва шоир бо корвони шутурҳояш тавассути дараи Қаратоғ гузашта, ба Мастчоҳ сафар кардааст ва дар харитаи сафараш номи дарёро „Камруд“ ёдовар шудааст. Аз ин сабаб дар таърих номи ин дарё „Камруд“ сабт гаштааст. Қаратоғ аз ибораи „Қария“ — шаҳри хурд ва „тоқ“ — ягона гирифта шудааст. Аммо дар байни ин мардум ақидаҳои зиёде нисбати ин ном ҷо доранд. Ба андешаи гурӯҳи якум Қаратоғ калимаи туркӣ буда, маънояш „Кӯҳи сиёҳ“ аст. Гурӯҳи дуюм ақида доранд, ки аслан Қаратуғ, Қара — сиёҳ, туғ — асо аст. Гӯё ин ном дар садаи , дар давраи ҳукмронии амир Ҳусайн ва амир Темур пайдо шуда бошад».
Дар Бозиҳои олимпии имсол намояндагони 206 кишвари ҷаҳон ва ҳамчунин тими паноҳҷӯён барои бори аввал дар олимпиада иштирок намуда ва дар 28 риштаи варзишӣ рақобат мекунанд.
Бозиҳои олимпии тобистона 2016 (, , , Олимпиада-2016, Рио-2016, номи расмӣ — Бозиҳои олимпии ) — сиву якумин Бозиҳои олимпии тобистона, аз 5-ум то 21-уми август дар Рио-де-Жанейро, Бразилия баргузор гардид.
Таъбири «бишкуфтани гули симини маҳ», ки тадоӣ аз ҳусну малоҳати моҳи пурра дорад ва баёни як манзараи зебоест, аз зарофати табъи шоир ва нигоҳи амиқи ӯ бар манозири табиат гувоҳӣ медиҳад.
Маснавиҳои «Даҳмаи шоҳон», «Қазову кадар», «Рафъи тумани охугир ва Хайробод», «Манзумаи Ошик шудани дарвеш ба духтаре» ва чанде ашъоре, парокандае боки гузоштааст, ки то ҳанӯз 41 нусхаи хатти он маълум аст.
Садриддин Айни дар «Намунаи адабиёти тоҷик» рочеъ ба Сахбо маълумот дода, уро соҳибдевон, «пири курбони роҳи тачаддуд, инкилоб ва хакгуй» ёд карда, зарурати нашри девонашро таъкид кардааст.
Дар замони истиқлол ниҳодҳои динӣ дар ҳаёти ҷомеа мавқеи хоси фарҳангӣ ишғол намуданд, адади масҷиду муассисаҳои маорифи динӣ ба миқдори зиёд афзун ёфта, бо супориши Эмомалӣ Раҳмон тарҷумаи тоҷикии Қуръони Карим ва аз номи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба мардум ҳадя гардид, нашри адабиёти динӣ ва сарчашмаҳои дигар ба миллионҳо адад расид ва миқдори зоирони хонаи Каъба сол ба сол меафзояд.
Барои пос доштани фарҳанги миллӣ, бузургдошти шахсиятҳои динию фарҳангии миллати тоҷик, аз ҷумла Имоми Аъзам Абуҳанифа, Имом Бухорӣ, Имом Ғаззолӣ, Мавлонои Балхӣ, Камоли Хуҷандӣ, Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, Абдураҳмони Ҷомӣ ва ғайра бургузор гардид.
Санади таҳкурсии масҷид аз ҷониби Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон моҳи октябри 2009 , дар доираи чорабиниҳо бахшида ба 1310 солагии асосгузори мазҳаби ҳанафӣ Имом Абуҳанифа Нуъмон ибни Собит гузошта шудааст.
Талошҳои мақомоти Шӯравӣ, ки намозгузориву ибодатро мамнӯъ карда ва мехостанд ҷомеаи Тоҷикистон ва дигар кишварҳои минтақаро дунявӣ созад, асосан бенатиҷа анҷом ёфтанд.
Акнун дар масоҷиди Тоҷикистон, ки замони Шӯравӣ танҳо ҷойи пиронсолон буд, ҳоло шоҳиди ҳузури ҷавонони зиёд гардидааст ва ҳангоми намози ҷумъа масҷиди марказии пойтахти Тоҷикистон, Масҷиди Ҳоҷӣ Яъқуб дар шаҳри Душанбе барои ҳазорон нафар аз намозгузорон тангӣ мекард.
Соли 2008 бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Донишкадаи исломии Тоҷикстон ба номи Имоми Аъзам Абӯҳанифа, ва Маркази исломшиносӣ дар назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис ёфт, ки ба омӯзишу таҳқиқи илмии масоили исломи муосир, сиёсати давлати дунявӣ нисбат ба дин, анъанаву маросимҳои исломӣ, тарҷумаю таҳқиқ ва нашри сарчашмаҳои исломӣ, омӯзиши вазъи дину диндорӣ, ҷойгоҳи дин дар ҷомеаи муосири тоҷик ва дигар масоили марбут ба диншиносӣ машғул аст.
Вале як қисмати хурде ҳам пайрави шохаи Исмоилия, яке аз риштаҳои мазҳаби шиъа ҳастанд, ки бештар дар вилояти Бадахшон ва қисман дар вилояти Хатлону шаҳри Душанбе ба сар мебаранд.
Ислом, ки дини асосӣ дар тамоми Осиёи Марказӣ маҳсуб мешавад, дар қарни ҳафтум тавассути арабҳо оварда шуд ва ҳоло ба бахши ҷудоинопазири фарҳанги тоҷикон табдил ёфтааст.
Ба тариқи мисол аз ҳикояти Трог - Юстин мазмунан фикраи зеринро меоварем: Куруш Осиёро тасхир ва тамоми Шарқро ба ҳокимияти худ мутеъ намуда, ба ҷанги зидди сикифҳо рафт.
Зеро малика ба чунин мулоҳизае расида буд, ки дар ҳудуди давлати худ бо душман ҷанг кардан барояш осонтар аст, вале барои душман, ки дарё пеши роҳашро бастааст, гурехта ҷон ба саломат бурдан амри маҳол хоҳад шуд.
Рӯзи дигар мисли ин ки аз тарс фирор мекарда бошад, дафъатан ӯрдугоҳро тарк кард ва гӯё аз саросемагӣ ,ба қадри фаровон май ва тамоми асбоби зиёфатро партофта рафт.
Ҷавонон кори ҳарбро наозмуда, ҳамин ки қадам ба урудгоҳи душман ниҳод, худро на дар майдон разм, балки дар саҳни базм дарёфт, душманро фаромӯш кард ва гузошт, ки сарбозони барбарии шаробнадида аз майхӯри масти лояъқил шаванд ва май онҳоро пештар аз силоҳи адӯ ба мағлубият дучор гардонид.
Томирис ин қадар қӯшунро ва аз ҳама аламноктар ягона фарзани дилбанди худро аз даст дода, тасаллои дили пурдарди худро на дар ашкҳои сӯзон, балки дар интиқоми ҷонситон дид ва мисли ҳамон тадбири душмани маккор, ки ҳоло дар нишоти барори дирӯза кайфу сафо дорад, тадбир андешид.
Вай чунон вонамуд кард, ки гӯё пас аз ин зарбаи сахт ба қувваи худ бовар надорад ва роҳи гурезро пеш гирифта, Курушро бо ҳила аз дунболи худ ба тангнои кӯҳ кашид, ки пешаки дар камарҳои он сарбозони худро ба камин нишонда буд.
Малика амр кард, ки сари буридаи Курушро ба машки бо хуни одами пур кардашуда андозанд ва худ бо чунин суханон бераҳмии ӯро маҳкум намуд: «Инак сер шав аз хуне, ки ту хамеша ташнаи он будӣ ва ҳеч гоҳ аз он сер намешудӣ»
Доир ба муҳорибаи массагетҳо ва қӯшуни ҳахоманишӣ чунин нақл карда мешавад: ". Ин муҳориба аз тамоми задухӯрдҳое, ки баробариҳо штирок доштаанд,шадидтар. Аз рӯи шунидам, вай ин тариқа рӯй додааст:аввал ҳарду қӯшун аз масофаи дуртар истода ба якдигар аз камон тир паррондаанд, сонӣ, вақте ки тири камон тамом шудааст, ба ҷанги тан ба тан гузашта найзаву шамшерзанӣ кардаанд. Қӯшунҳо муддати дуру дароз ба ҳам муқобил истода, ҳеч яке аз тарафҳо ба гурез рӯ наниҳодааст. Ниҳоят, массагетҳо ғалаба ба даст овардаанд. Бештарин қисмати қӯшуни форс дар майдони ҷанг нобуд гардида, худи Куруш ҳам кушта шудааст" .
Аз тарафи массагетҳо шикаст хӯрдани Куруш дар охири июлу ибтидои августи соли 530 пеш аз милод воқеъ шудааст, ки ин ягона таърихи яқинан муқаррар шудаи таърихи халқҳои Осиёи Миёна мебошад.
Пас аз фатҳи Лидия, ба қавли Ҳеродот , "дар сари роҳи Куруш кишвари Бобул. мардуми бохтар, сакоиҳо ва мисриён қарор гирифта буданд, ки дар набардҳои зидди онҳо ӯмехост шахсан худаш сардорӣ кунад, аз ин рӯ, ба ҷанги зидди иониҳо сарлашкари дигареро фиристод." Чунин нақшаи Куруш тасодуфи набуд: аз афташ, ӯ дар бораи иқтидор ва омодагии ҳарбии халқҳои Осиёи Миёна вықуфи комил дошт.
Чи навъе ки Ҳеродот хабар медиҳад , «Қисми зиёди аҳолии Осиёи поёнро Гарпаг ва Осиёи болоро худи Куруш, ки халқҳои онро паси ҳам, ба ҳеч яке раҳм накарда, ба асорат дучор мекард, аз дами теғ гузарониданд».
Ҳамаи ин далелҳо нақлу ривояти Николаи Димишқиро дар хусуси ин ки пас аз ғалабаи Куруши бар давлати подшоҳии Мидӣ гуё сатрапи Гиркон ба пои худ омада, изҳори итоат карда бошад ва «сипас, сатрапҳои портҳо, сакоиҳо, бохтариҳо ва соири халқо паси ҳам, яке пештар аз дигаре омадаанд. Ҳамаи ин гуфтаҳо иштибоҳи маҳз аст, зеро бохтариҳо ва сакоиҳо ба ҳайати давлати Мидӣ намедаромаданд ва онҳоро тасхир кардани Куруш холо дар пеш буд. Ин гуфтаҳо зоҳиран, дар ҳақи дигар вилоятҳо ҳам нодуруст аст. Дар ин бобат ахбори Трог дар нақли Юстин ба ҳақиқат наздиктар аст: «Давлатҳое, ки пеш тобеи мидиҳо буданд, тағири ҳокимиятро тағироти вазъи худ пиндошта, аз Куруш ҷудо шуданд; ин барои Куруш баҳонае гардид, ки ба ҷангҳои сершумор оғоз намояд ».
Тоифаҳои эронизабон дар марҳилаҳои аввалаи нуфузи худ ба Эронзамин ҳануз ба ҳамон дараҷаи тараққиёти иҷтимоию сиёсӣ, ки таъсиси иттиҳодияи мисли давлат имкон медода бошад, нарасида буданд.
Фақат баъдтар дар асоси ин тоифаҳо ва ба онҳо омехтани аҳолии маҳаллии як қатор вилоятҳои Эрон тамаркузи унусурони эронизабон ба амал омада, дар натиҷаи инкишофи он дар чоряки дуввуми асри пеш аз милод давлати подшоҳии Мидӣ таъсис меёбад, ки аввалҳо дар ҳудуди ноҳияи Экботан ва чанде аз вилоятҳои ҳамсоя қарор гирифта, пас аксарияти вилоятҳои Эрон , хоки давлатҳои Монӣ ва Урарту, як идда ноҳияҳои тобеи давлати Ошур, қисмати шарқии Осиёи Хурдро тасарруф намуд; ҳудуди он дар Шарқ то сарҳади Осиёи Миёна расида буд.
Бо зуҳури давлати ҷаҳонии Ҳахоманишиҳо ҳамон равандҳои хоси давраи гузашта , ки тамоили ба як давлат муттаҳид кардани халқу кишварҳои мухталифи шарқи бостониро (чунон ки давлатҳои Ошур, Урарту, Мод ва Бобули Нав муттасил вусъат меёфтанд) ифода менамуд, ба анҷом расиданд.
Дар айни замон бояд дар назар дошт, ки дар фосилаи байни вафоти Куруши ва ба тахт нишастани Дорои , яъне дар солҳои 530- 522 пеш аз милод Ҳахоманишиҳо на ин ки ба тобеъ кардани вилоятҳои нави Осиёи Миёна, балки ба фатҳи Миср ва умури дохилии давлати худ машгул буданд.
Доро дар сутуни авали навиштаҷоти мазкур: «Ин аст он кишварҳое, ки бо меҳрубонии Аҳуро – Маздо насиби ман гардидаанд» мегӯяд ва аз ҷумлаи ин кишварҳо Порт, Ориё, Хоразм, Бохтар, Суғд ва ҳамчунин вилоятҳои ҷануби Афғонистон ва шимолу ғарби Ҳиндустон: Кандаҳор, Сатагидия, Арахосия ва дар миёнаи ду вилояти аввал «Сака»-ро ном мебарад.
Дар асоси хулосаи он далелу мадракҳои хеле кам, ки мо дар даст дорем метавон тахмин кард, ки ба Куруши фатҳи Порт, Бохтар, Хоразм, Суғд ва кадом як қисмати сакоиҳо, яқинан сакоиҳои хавмаварга, муяссар гардидааст.
Як вақтхо чанде аз муҳаққиқон ба баъзе сарчашмаҳои баъдина, ки бунёди шаҳри Кирополро ба Куруш нисбат медоданд, истинод намуда, то Фарғона мерасидани ҳудуди давлати Ҳахоманиширо тасдиқ кардани мешуданд.
Чунин мулоҳизае баён ёфт, ки шаҳр, дар воқеъ Куруш – ката ном дошта, қисми аввали калима мумкин аст номи қабила бошад ва юнониҳо ин калимаро каме дигар карда Кирэсхата хондаанд.
Дорои дар навиштаҷоти Бесутун дар ин бора чунин нақл мекунад: "Доро гӯяд: кишвари Марғиён ба ошӯб омад. Якеро бо номи Фради Марғиёнӣ сардор хонданд. Пас, ман як марди форсро бо номи Додоршиш, банда ва волии ман, ба Бохтар фиристода, ба ӯ гуфтам: "Бирав ва мағлуб соз лашкареро, ки худро на лашкари ман гӯяд". Сипас, Додоршиш бо қӯшун бирафт ва бар сари Марғиёниён битохт. Аҳуро - Маздо ба ман мададгор шуд. Бо марҳамати Аҳуро - Маздо қӯшуни ман лашкари ошӯбгаронро торумор намуд. Рӯзи 23-и моҳи ассиядия ҷанг оғоз шуд".
Аз як тараф, бунёдгузори тавонои Давлати Ҳахоманишиҳо кушта шуд, аз тарафи дигар, писар ва валиаҳди ӯ Камбуҷиё маҷбур гардид, ки сафари ҷангии кайҳо муқарраршудаи Мисрро мавқуф гузорад.
Бесарусомониҳои хонадони подшоҳи ва муборизаҳои тоҷтахтталабӣ, ки дар муҳити бӯҳрони сиёсиву итҷимоӣ ба вуқӯъ меомад, ба парешонии давлати Ҳахоманишӣ ва сар задани ҷунбишҳои истиқлолхоҳонаи як қатор вилоятҳо оварда расонид.
Дар навиштаҷоти машҳури кӯҳи Бесутун, ки Доро ба мақсади ҷовидон градонидани корҳои худ сабт кардааст, аз хусуси фурӯ нишондани чунин ошӯбҳо ба таври муфассал нақл карда мешавад.
Искандария маркази бузурги илӣ ва фарҳангӣ мебошад: Донишгоҳи Искандария , Донишкадаи олии ҳифзи саломатии иҷтимоӣ , Донишкадаи тадқиқоти тиббӣ, 3 китобхона, осорхонаҳо: римӣ-юнонии қадим , санъати зебоӣ.
Ба ғайр аз кафедраҳои ҷомеашиносӣ ва пизишкиву биологӣ, кафедраҳои варзиш низ дошт: варзиши сабук, бозиҳои варзишӣ, гимнастика, назария ва методикаи тарбияи ҷис­монӣ ва ғайра.
Солҳои 80 садаи дар донишкада кафедраҳои нав таъсис ёфтанд: тайёрии ибтидоии ҳарбӣ, физиология, варзишӣ ва муолиҷавӣ, кафедраи ташкил, идора ва таърихи тарбияи ҷисмонӣ, кафедраи навъҳои техникии варзиш.
Ҳоло дар донишкада 5 факулта (сайёҳии кӯҳӣ, варзиш, омодагии дифои ҳарбӣ ва тарбияи ҷис­монӣ, тарбияи ҷисмонӣ ва 20 кафедра фаъолият мекунанд, ки дар онҳо 5640 донишҷӯ таҳсил менамоянд.
Ба онҳо 190 омӯзгор, аз ҷумла, 2 доктори илм, 1 проффесор, 8 номзади илм, 40 муаллими калон дарс медиҳанд, ки 21 нафари онҳо Аълочии маорифи Тоҷикистон мебошанд.
Аз хатмкардагони донишкада 211 нафар Устоди варзиши Тоҷи­кистон, 78 нафар Устоди варзиши собиқ ИҶШС, зиёда аз 280 нафар Устоди варзиши дараҷаи байналмилалӣ гардидаанд.
Масоҳати умумии донишкада 36 га буда, он дорои 1 майдончаи варзиш, 2 майдони калони футбол, 3 майдончаи волейболбозӣ ва баскетболбозӣ, 2 майдони варзиши сабук, 5 толори варзиш, 1 шаҳраки ҳарбӣ, хобгоҳ барои 600 донишҷӯ, 3 ошхона, китобхона мебошад.
Донишкада́и тарбия́и ҷисмони́и Тоҷи­кис­то́н ба номи С. Раҳимов — мактаби олии таълимӣ, ки ба­рои мактабҳои олӣ, миёна, гимназияҳо, литсейҳо, кол­леҷҳо мутахассисони соҳаи варзиш ва тарбияи ҷисмонӣ тарбия мекунад.
Ҳамроҳи сарояндагони варзидаи эстрадаи тоҷик: Нигина Амонқулова, Шабнами Сурайё, Фарзонаи Хуршед, Меҳрнигори Рустам, Дамирбек Олимов Ҷонибеки Мурод дорандаи ҷоизаи " – 2017" аз рӯи рейтинги шабакаи Ютуб соҳиб шудаст.
Соли 2003 мактаби миёнаро дар Хуҷанд ба поён расонда донишҷӯи Донишгоҳи муосири гуманитарии тоҷикиву русӣ дар Хуҷанд шуд ва онро бо тахассуси забоншинос-арабшинос ба анҷом расонд.
Аввалин феҳристи ситораҳоро Батлимус тартиб дод (аз рӯи баъзе маълумотҳо Батлимус феҳристи Ҳипархусро аз худ намудааст), ки дар «Алмаҷастӣ» ҷой дода шудааст ва 1025 ситораро дар бар мегирад.
Баттонӣ дар асоси он феҳристи 533 ситораро барои соли 880 тартиб дода, хатои ҳисоби тӯли ҷирмҳоро ба 1 ошкор ва собитаи ҳаракати тақдими -ро баробари 54,5″ қабул намуд .
Инчунин оид ба тарокуми ситоравии 2391 дар бурҷи Бодбонҳо 11 феврали 1752 мушоҳида кард), тарокуми ситоравии 399 дар бурҷи Рӯбо­ҳак (онро олими итолиёӣ Ҷованни Баттиста Ҳодиерна дар садаи мушоҳида ва П. Коллиндер соли 1920 ба феҳрист дохил кард) маълумот оварда шудаанд.
Ҳарчанд мусаввараҳо бо санъати баланди рассомӣ анҷом дода шуда бошанд ҳам, онҳоро кори дақиқи ахтаршиносӣ шуморидан мумкин нест, чунки саҳеҳии ҷобаҷогузории тасвири бурҷҳо аз тавсифи шифоҳии онҳо дар асарҳои мунаҷҷимон паст буд.
Олими фаронсавӣ Никола Луи де Лакайл дар миёнаи садаи 18 феҳристи ситораҳои ҷанубиро тартиб дода, дар асоси он чанд бурҷи ҷанубиро сохт ва ба онҳо номҳои ашёро гузошт (Шоҳтахта, Қутбнамо, Микроскоп, Насос, Гунё, Октант, Бодбонҳо, Кӯра, Телескоп ва ғайра).
Дар атласи худ ӯ якчанд бурҷи нав: Сагҳои Шикорӣ, Сусмор, Шери Хурд, Силовсин, Судс, Сипар, Рӯбоҳак ва ғайраро дохил мекунад, ки баъзеа­шон мавриди истифода қарор нагирифтанд.
Яке аз атласҳои аккосии сифаташ баланд атласи расадхонаи Маунт-Поломар ва Ҷамъияти миллии ҷуғрофии ИМА – « - ­» мебошад, ки бо ёрии телескопи аккосии сохти Шмидти қутраш 122 см дар сғҳои 1949–56 аксбардорӣ шудааст.
Атлас аз 16 харитаи осмони ситоразор иборат буда, ситораҳои бузургиашон то 7,75, 443 ситораи нав, 249 тарокуми ситоравӣ, 1130 силсилаҳои берунигалактикӣ, инчунин ашёи дигарро низ дар бар мегирад.
Дар ҳошияҳои болоӣ ва поёнии харита миқёс -и тақвим бо хатҳои амудӣ оро дода шуда, ситораҳои нисфуннаҳори -и дар соати 9-и бегоҳии рӯзҳои гуногуни сол бурида гузарандаро нишон медиҳад.
Ф. В. Аргеландер усули одии баҳо­диҳии ҷилои ситора нисбат ба ситораҳои ҳамсояи доимӣ , то ҳиссаҳои даҳӣ андозакунии бузургии си­то­ра­вӣ ва феҳристи муосири ситораҳои тағйирёбандаро ҷорӣ намуд.
Ин кор дар 21 расадхонаҳои ҷаҳон иҷро шуда, бояд 22000 акси атласи осмони ситоразор то бузургии ситоравии 15 тайёр мешуд, лекин кори лоиҳа то ба охир наанҷомид ва атлас рӯи чопро надид.