polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Ба ҳайати узви Шӯрои илмии кимиё ва технологияи пайвастагиҳои органикии сулфури назди Комитети давлатии илму техникаи Шӯрои Вазирони СССР, Шӯрои илмӣ оид ба кимиёи нафти назди шуъбаи умумӣ ва кимиёи техникии АИ СССР, Шӯрои илмии минтақавии химияи нафти Қазоқистон ва Осиёи Миёна, раиси бахши кимиёи Комитети истилоҳи назди Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон, раиси Шӯрои минтақавии махсуси дифои рисолаҳои номзадӣ корҳои ҷамъиятиро фаъолона баҷо овардааст.
Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид» аз 3 ноябри соли 1995, 98 номгузории «Рӯзи байналхалқии занон» — ро ба Рӯзи модар иваз намудааст.
Дар арафаи рӯзи 8 март ба муносибати рӯзи ид бо ташаббуси мақомоти давлатӣ, ташкилотҳои ҷамъиятӣ ва ҷузъу томҳои низомӣ чорабиниҳои ҷамъиятию сиёсӣ андешида мешаванд.
Бо вуҷуди ҳуҷуми арабҳо ва пайваста ба он тарҳи исломӣ пайдо кардани ҳунари меъморӣ дар асрҳои - дар бинокорӣ дигаргунии ҷиддӣ ба амал наомад, барақс, мисли мақбараи Сомониён, ки дар маркази нахустин пойтахти давлати тоҷикон – шаҳри Бухоро воқеъ аст, дар бобати тарҳу сохтор ва усули ороиши биноҳо ба такмил ёфтани ҳунари меъмории ислом сахт таъсир намуд.
Дар асрҳои - хишти пухта масолеҳи асосии сохтмони биноҳои боҳашамат гардида, ба меъморони ҳунарманд имкон фароҳам овард, ки ба бунёди сохтор ва намуди зоҳирии биноҳо тарҳи тоза бахшанд.
Намунаи барҷастаи чунин усули меъморӣ як миқдор ёдгориҳои асрҳои - дар ҷануби Тоҷикистон (оромгоҳҳои Хоҷа Дурбад ва Хоҷа Ҳаллоҷӣ дар Шаҳритус ва ё манораи хишти хоми ноҳияи Айнӣ) ба шумор мераванд, ки бо усули анъанвӣ аз хишти хом ва ё бо усули тадриҷан маъмулгардида аз хишти пухта сохта шудаанд (маҷмааи боҳашамати қасри бузургшаҳри Ҳулбук дар ноҳияи Восеъ, оромгоҳ- Мадрасаи Хоҷа Машҳад дар ноҳияи Шаҳритус, маҷмааи ду оромгоҳи Хоҷа Нақшрон дар ноҳияи Турсунзода ва дигарҳо).
Чунин хона - қалъаҳо (Қалъаи Панҷ, Роштқалъа дар Шуғнон, Бар-Панҷа дар Вахон, Қалъаи Вомар дар Рушон ва дигарҳо) одатан дар теппагиҳо аз хишти хом, баъзан аз сангҳои суфта сохта мешуданд.
Марҳалаи нави ҳунари меъмории мардуми тоҷик ба асрҳои -, ба замоне алоқамандӣ дорад, ки дар марказҳои тамаддуни тоҷикон биноҳои баланди бошукӯҳ бо нақшу нигори назаррабо қомат афрохтаанд.
Нақшҳои гунгунранги даромадгоҳи оромгоҳ - Масҷиди Муҳаммад Башоро дар деҳаи Мазори Шарифи ноҳияи Панҷакент назари ҳар бинанадаро ба сӯйи худ мекашанд.
Шукӯҳу шаҳомати зоҳирии шоҳкории бинои оромгоҳи Шайх Муслиҳиддин низ дар Хуҷанд басо арзишманд буда, он дар сохтори меъморӣ, зебу зинати зоҳирӣ ва бузургию хусусиятҳои худ анъанаи бинокории суннатиро ба хубӣ нигоҳ доштааст.
Нахустин ёдгории қадимтарини Тоҷикистон ғорҳои Помири Шарқӣ аст, ки дар он суратҳои ҳайвонот ва симоҳои афсонавӣ кашида шуда, ба ҳазорсолаҳои даҳуму панҷуми пеш аз мелод тааллуқ доранд.
Инчунин ба ҳамон давр дар наздикиҳои Панҷакент — Саразм ба вуҷуд омадани сукунатгоҳи заминдории қадим тааллуқ дорад, ки дар он аз хишти хом ва девори похса маҳалҳои аҳолинишин, шоҳкориҳои меъморӣ ва ибодатгоҳҳо бунёд карда шудаанд.
Маълум аст, ки аҳолии ин маҳал бо бисёр мамолики мутамаддини Шарқ, то ба фарҳанги мардуми Байнаннаҳрайн, Булуҷистон ва Ҳиндустон, Суғд, Бохтар робитаҳои ҳарҷонибаи фарҳангию тиҷоратӣ доштаанд.
Тимсоли шаҳрҳои қадимае, ки дар замони юнонию бохтарӣ бунёд шудаанд, Александрия Эсхатаи дар Яксарт , Тахти Сангин дар мавзеи ба ҳам омадани дарёҳои Вахшу Панҷ ва дигарҳо ба шумор мераванд.
Шоҳсутунҳои кандакории Курут ва Оббурдон, меҳроби Искодари саргаҳи Зарафшон, оромгоҳи деҳаи Чоркӯҳи ноҳияи Исфара хусусиятҳои муҳимтарини санъати анъанавии маҳаллии наққоширо, ки то истилои арабҳо вуҷуд доштанд, таҷассум менамоянд.
Чунончи, пайкараҳои девори оромгоҳи Ҳазрати Пошо Мирҳамза дар деҳаи Чоркӯҳ паррандаҳои афсонавиро ба ёд меоваранд, аммо қисмати ба шифту сақфи бино васлшудаи шоҳсутунҳо чунин ба назар мерасанд, ки гӯё меъморони тоҷик аз усули ороишдиҳии шоҳсутунҳои юнониҳои қадим илҳом гирифта бошанд.
Бозёфтҳои ашёи ороиши кандакорӣ (порчаҳои гаҷкорӣ, ки ҳар гуна нақшҳои барҷастаи ҳайвоноти афсонавии одамшакл, нақшу нигорҳои ҳандасагӣ, наботот ва ғайра доранд) аз он шаҳодат медиҳанд, ки ҳунармандони асрҳои миёнаи Хуттал соҳиби маҳорати баланди бадеӣ будаанд.
Дар давраҳои аввали асри миёна мавзеъҳои асосии бинокорӣ қасрҳои заминдорон ва деворгирии атрофии маҳалҳои аҳолинишин ба шумор мерафт, ки минбаъд заминаи бунёди шаҳрҳо гардидаанд.
Он маҳалҳои атрофашон деворгирифта минбаъд ба марказҳои бузурги идорию фарҳангии Осиёи Миёна табдил ёфта, дар онҳо ибодатгоҳҳо, манзилгоҳҳо ва қасрҳо бунёд мегардиданд.
Чунинанд, аз ҷумла, масҷиди Мавлоно Яъқуби Чархӣ дар наздикии Душанбе , оромгоҳи Мирсаид Алии Ҳамадонӣ дар Кӯлоб , Абдураҳмон Ҳотами Асам дар Файзобод, Имом Зайнулобиддин дар ноҳияи Ҷилликӯл , Масҷид ва мадрасаи Кӯкгунбаз дар Истаравшан ва дигарҳо.
Дар асрҳои - то мелод давлатҳои сарзамини Осиёи Марказӣ дар тасарруфи Давлати Ҳахоманишиҳо буданд ва ин ба он мусоидат намуд, ки анъанаи меъморию бадеии тамаддунҳои хеле рушдкардаи Шарқ – Эрон ва ба василаи он Мидия, Бобулистон ва Миср ба Осиёи Миёна интиқол гардад.
Ин шахси хушқадам дар фарҳанги қадима бо номи «Фирӯз» ва ё «Мири Наврӯз» маъруф буд, ки дар айёми ҷашн ҷомаи сурхи арғувонӣ ба бар мекард ва чеҳраи сиёҳ дошт.
Ҳар як шохаҳо дорои шаддаҳо буда, ҳар кадоми шохаҳо номи яке аз кӯзаҳои холӣ ба худ дошта буданд ва ин кӯзаҳое буданд, ки Мири Наврӯз бо ҳамроҳи худ онҳоро ба дарбор оварда буд.
Ва то он муддат кабиса накарда буданд ва мардумон ҳам бар он мерафтанд то бар рӯзгори Ардашери Бобакон, ки ӯ кабиса карду ҷашн бузург дошт ва аҳднома бинвишт ва он рӯзро «Наврӯз» бихонд (давраи ҳукмфармоии сулолаи Сосониён солҳои 224 651 дар Эрон дар назар аст).
Дар ин рӯз либоси дарбориён шакли хосае дошт ва дар тамоми маросими Наврӯз бо ин либоси расмӣ зоҳир мешуданд ва ҳадяҳои гуногунро аз сар то сари мамлакатҳои тобеи худ қабул мекарданд.
Умари Хайём дар ин хусус чунин овардааст: «Оини мулуки Аҷам аз Кайхусрав то рӯзгори Яздигурди шаҳриёр охирин мулуки Аҷам буд, чунон будааст, ки рӯзи Наврӯз нахуст мубадони мубад пеши мулук омада, бо ҷоми заррини пурмай, ангуштарӣ, дираме ва динори хусравонӣ як даста хавиди сабз ва руста, шамшере, тиру камоне, давоту қаламе, аспе, бозе, ғуломе ва хубрӯе ситоиш намудӣ ва ният кардӣ ӯро ба забони порсӣ. Ба иборати ишон ва чун мубадони мубад аз охирин пардохтӣ чошани кардӣ ва ҷом ба малик додӣ ва хавид дар дасти дигараш ниҳодӣ ва динору дирам дар пеши тахти ӯ бинҳодӣ ва бад-ин сон хостӣ, ки рӯзи Наврӯз ва Соли нав, ҳарчи бузургони аввал дидор бар он афкананд, то соли дигар шодону хуррам бо он чиз дар комронӣ бимонанд».
Мутобиқи эътиқодоти бостонӣ Мири Наврӯзӣ то поёни «сездаҳ бадар», ки рӯзи охирин ҷашни Наврӯз аст, дар шаҳру деҳот гашта, ҳукумат мекард ва камбудиҳои мавҷударо ба саҳнаи мазҳакаи Наврӯзӣ мекашонд.
Ва чунин гуфтанд мубадони Аҷам, ки доноёни рӯзгор буданд, ки Эзиди таборак ва таоло дувоздаҳ фаришта офаридааст: аз ин чаҳор фаришта бар осмонҳо гумоштааст, то осмонро ба ҳар чи андар ӯст, аз аҳриманон нигоҳ доранд; ва чаҳор фариштаро бар чаҳор гӯшаи ҷаҳон гумоштааст, то аҳриманонро гузар надиҳанд, ки аз куҳи қоф баргузаранд.
Он шахс посух медод, ки «аз сӯи ду ҷой, ки хайру баракат ва саодат дар он ҷо аст, меоям ва мехоҳам ба ҷое, ки саодат ва баракат вуҷуд дорад, биравам ва касе, ки пирӯз аст, маро ба ин ҷо овардааст. Номи ман Хуҷаста аст бо Соли нав омадаам ва барои подшоҳ армуғони саломат паём овардаам».
Дар дар давоми як сол пас аз расман пайвастан ба ташаббуси Аҳдномаи Мэрҳо, пешниҳод намудани Нақшаи Чорабиниҳои Энергияи Устувор ва ба он ворид кардани чорабиниҳои мушаххас оид ба ақаллан 20% коҳиш додани партови 2 то соли 2020 дар муқоиса бо соли заминавии интихобшуда;
Имзокунандагони Аҳднома на ҳамеша дорои имконоти мувофиқ (сохтори ташкилӣ, кормандони касбӣ, маблағҳо, пойгоҳҳои иттилоотӣ, омор, методикаҳо, воситаҳо ва захираҳои дигар) барои омода кардани Феҳристи Заминавии Партовҳо, таҳия ва татбиқи сиёсати маҳаллии энергияи устувор, таҳия намудани Нақшаи Чорабиниҳои Энергияи Устувор сиёсӣ ва маъмурии зарурӣ ва захираҳои молиявӣ ва техникӣ барои амалисозии уҳдадориҳои худ ҳастанд.
Аз ин рӯ, дар доираи Аҳднома ба маъмуриятҳои давлатӣ ва шабакаҳое, ки дорои қобилияти кумак расонидан ба имзокунандагон дар ноил шудан ба ҳадафҳои бузурги онҳо ҳастанд, мақоми махсус дода шудааст
Котиботи марказӣ дар Брюссел воқеъ буда, ду дафтари фаръии дигар дар Лвов ва Тифлис ҷойгир шудаанд, ки ба мақомоти маҳаллӣ дар кишварҳои шарики шарқӣ кумак мерасонанд.
Як қатор маводи мухталифи техникӣ ва методологӣ (аз ҷумла “Дастури НЧЭУ” ва намунаҳо, ҳисоботҳо дар бораи усулҳо ва василаҳои мавҷуда, ва ғайра) дар бораи тамоми раванди таҳияи НЧЭУ роҳнамоии амалӣ ва тавсияҳои возеҳ медиҳанд.
Ин маҷмӯаи ёрирасон, ки ба таҷрибаи амалии мақомоти маҳаллӣ асос ёфта дар ҳамкории зич бо Маркази Муштараки Тадқиқотии Комиссиюни Аврупо таҳия шудааст, ба имзокунандагони Аҳднома принсипҳои асосӣ ва бархӯрди муназзамро шарҳ медиҳад.
Танзимгарони Аҳднома он мақомоти давлатиии сатҳҳои гуногун мебошанд, ки ба имзокунандагон дар таҳия ва амлисозии Нақшаҳои Чорабиниҳои Энергияи Устувор роҳнамоии стратегӣ ва дастгирии молиявию техникӣ пешкаш мекунанд.
Комиссия онҳоро ба Танзимгарони Минтақавӣ, ки мақомоти зермиллии номутамарказ, аз ҷумла ҳукуматҳои вилоятҳо, ноҳияҳо ва шаҳрҳо, ҳастанд ва Танзимгарони Миллӣ, ки мақомоти сатҳи миллӣ, аз қабили агентиҳо ва вазоратҳои энергетика, мебошанд, тақсим мекунад.
Дар сурати аз ҷониби ҳукумати миллии худ дастгирӣ ёфтан, мақомоти маҳаллӣ, дар самти тағир додани муносибати шаҳрвандон ва ҳалли ҳамаҷонибаи масъалаҳои иқлим ва энергия мавқеи идеалӣ доранд, алахусус тавассути мувофиқа намудани манфиатҳои ҷамъиятӣ ва шахсӣ ва ҳамбаста кардани масъалаҳои энергияи устувор бо ҳадафҳои умумии рушд.
Барои ноил шудан ва барзиёд иҷро кардани вазифаҳои бузурги худ, имзокунандагони Аҳдномаи Мэрҳо уҳдадор мешаванд, ки дар давоми як сол пас аз пайвастан ба ташаббус Нақшаи Чорабиниҳои Энергияи Устуворро таҳия намоянд.
Ин нақшаи чорабиниҳо, ки онро шӯрои шаҳрдорӣ тасдиқ мекунад,фаъолият ва чорабиниҳои пешбиникардаи имзокунандагонро дар самти иҷрои уҳдадориҳояшон бо таъйини муҳлатҳо ва масъулиятҳо дарбар мегирад.
Аҳдномаи Мэрҳо ташаббуси асосии аз ҷониби Иттиҳоди Аврупо оғозшуда аст, ки мақомоти маҳаллӣ ва минтақавиро дар самти гирифтани уҳдадории ихтиёрӣ оид ба афзоиш додани самаранокии энергия дар ҳудудҳои мувофиқи худ муттаҳид месозад.
Бо ин уҳдадории худ имзокунандагони Аҳднома ният доранд, ки то соли 2020 партови 2-ро ақаллан 20% кам карда, ҳамин тариқ ба рушди сабзи иқтисодӣ ва беҳтар шудани сифати зиндагӣ ҳисса гузоранд.
Дар ҳақиқат, барои ноил шудан ба нишондиҳандаҳои додашудаи партови СО2, ки худи онҳо гузоштаанд,имзокунандагон уҳдадор мешаванд як қатор амалҳоро иҷро кунанд, пешниҳоди ҳисоботро бар дӯш гиранд ва фаъолияташон назорат карда шавад.
Аҳдномаи Мэрҳо бори аввал дар соли 2008 аз Комиссиюни Аврупо бо мақсади мувофиқа ва дастгирӣ кардани иқдомҳои мақомоти маҳаллӣ дар самти таҳия ва татбиқи ҳадафҳои КА дар соҳаи иқлим ва энергия роҳандозӣ шуда буд.
Баъдан, бархӯрд ва усулҳои он дар хориҷ ҳудуди Аврупо акси садо ёфтанд ва имзкунандагони нав аз кишварҳои дурдасте аз қабили Аргентина ва Зеландияи Нав ба он пайвастанд.
Ҳамроҳ шудан ба Аҳдномаи Мэрҳо ба мақомоти маҳаллӣ барои таъмин кардани муҳити аз ҷиҳати экологӣ, иҷтимоӣ ва иқтисодӣ устувор барои шаҳрвандон, тақвият додани иқдомот оид ба коҳиш додани СО2 дар ҳудуди худ ва манфиат бардоштан аз дастгирии Аврупо ва байналмилалӣ, эъироф ва амалияҳои беҳтарин имконот фароҳам.
Тарафдорони Аҳднома шабакаҳо ва ассотсиатсияҳои байналмилалӣ, миллӣ ва минтақавии мақомоти маҳаллӣ мебошанд, ки фишанги фаъолияти лобби, тамосӣ ва шабакавиро барои пешбурди ташаббуси Аҳдномаи Мэрҳо истифода мекунанд ва имзокунандагони онро дастгирӣ менамоянд
Барои мутобиқат кардан ба ниёзҳои муҳим оид ба созмон додани зарфияти идоракунии энергетикии худ ва сафарбар кардани ҷонибҳои манфиатдори маҳаллӣ ба таҳияи Нақшаи Чорабиниҳои Энергияи Устувор, имзокунандагон уҳдадор мешаванд:
Дар натиҷа қалъаи ҳокимнишин, ду ибодатгоҳ бо саҳни ҳавлӣ дар маркази шаҳр кӯчаи асосӣ ва даҳ кӯчаи тангкӯча, раставу дӯконҳои ҳунармандӣ, бозорҳо деворҳои дифоъии калъа ру заданд.
Деворҳои ғафсу устувор, тангкӯчаҳои байни иморатҳо имкон медиҳад, ки мардум дар ин ҷо анборҳои ду қабата бино кунанд, ки гандумҳои хешро он ҷо маҳфуз медоштаанд.
Ҳарчанд шаҳр дар баландӣ ҷойгир аст, аммо тавассути қубур зери замин то маркази шаҳр об оварда мешавад ва аз чоҳҳои махсус, ки дар чанд ҷойи шаҳр вокеъ аст, об ба боло бароварда мешавад.
Соли 1947 Александр Маркович Беленитский бо роҳбарии Александр Юрьевич Якубовский ба омӯзиши мавзеи шаҳраки Панҷакенти қадим шурӯъ намуд ва аз соли 1954 сарварии корҳои бостоншиносии Панҷакентро ба уҳда гирифт.
Осори ҳунари наққошӣ ва рассомӣ, нақшҳо дар чӯб, муҷассамаҳо аз гил ва ғайра, ки дар ҳафриёти экспедитсияи Панҷакент дастрас гардиданд, намоёнгари ғановати тамаддуни Суғд мебошанд, ки дар силки офаридаҳои санъати ҳунарии умумибашарӣ ҷой гирифтанд ва намунаҳояшон ба табъ расиданд.
Ин буд, ки Баҳромшоҳ аз афзудани иқтидори Ғуриён ва шуҳрат ёфтани Қутбиддин Маҳмуди Ғурӣ тарсида, вайро бо роҳи фиреб ба Ғазна биёвард ва ба ҳабс гирифта, пас аз чанде заҳр дода ҳалок намуд.
Дар соли 1186-87 бародарзодаи Алоуддин Ҳусейн — Ғиёсуддин Муҳаммади Ғурӣ дар яке аз ҷангҳо охирин хонадони ғазнавӣ, Ҳокими Лоҳур — Хисравмаликро асир карда, ба пойтахти давлати Ғур — Фирӯзкӯҳ фиристод.
Ғуриён ҳокимияти Ғазнавиёнро барҳам дода, ҳукмрони давлати бузурге гардиданд, ки дере нагузашта ҳудуди он дар натиҷаи футуҳоти минбаъдаи онҳо хеле вусъат пайдо намуд.
Дар охири асри Х маҳалҳои ҷанубии Тоҷикистон) ва Ӯзбекистони кунунӣ, аз ҷумла, ноҳияи Вахш, Чағониён, Шуғнон ва Вахон ба ҳайъати давлати Ғуриҳо дохил карда шуданд.
Ҳокимони Ғур баъзе вақтҳо исман ба шинохтани ҳокимияти олии Ғазнавиён маҷбур шуда бошанд ҳам, вале дар зарфи чандин даҳсолаҳо бар зидди ин сулола мубориза бурдаанд.
Ниҳоят, онҳо заиф шудани давлати ғазнавиро фурсати мусоид дарёфта, истиқлоли худро аз нав ба даст оварданд ва дар аҳди ҳукмронии Қутбиддин Маҳмуди Ғурӣ ба увваи бузурге соҳиб гардиданд.
Дар соли 1992, баъди фурупӯшии СССР, Илёс бо оилаи худ аз Ватанашон монда рафтанд ба Штатҳои Мутаҳидаи Амрико , дар райони Квинс, шаҳри Ню Йорк, ба куҷо ки бисёр оилаҳои яҳудии бухороӣ аз Осиёи Миёна омаданд баъди соли 1991.
Илёс Эфраимович Малаев (12 сентябр 1936, Марв, Туркменистон ССР, ИҶШС — 2 май 2008, Ню Йорк, ШМА) — шоир, мусиқачӣ, бастакор, драматургу овозхони советӣ-яҳудӣ.
Дар соли 1951 баромада рафт ба шаҳри Тошканд, ҶШС Ӯзбекистон ва бо ансамбли Тамара Ханум, артисткаи халқии СССР, ба саҳна баромад ҳамчунин бо артистҳои ӯзбек, тоҷику яҳудии бухороӣ.
Дар солҳои кӯдаконаш бо оилаи худ ба шаҳри Каттақурғон, ҶШС Ӯзбекистон ва дар ҳамон ҷо Илёс мусиқаи анъанавию халқиро омӯхтан сар кард, хусусан Шашмақом.
Муаллифи номаълуми «Ҳудуд–ул–олам» дар асри Шумонро чунин тасвир кардааст: «Шумон шаҳрест устувор ва ба барокӯҳ ниҳода ва гирди ӯ борае кашида ва ӯро куҳандизест бар сари кӯҳ ниҳода ва андар миёни куҳандиз чашмаи об аст бузург ва аз вай заъфарон хезад бисёр».
сукунатгоҳи дар самти офтобрас ва атрофашро кӯҳҳо иҳота кардаю дар баландӣ ҷой гирифта дар ноҳияи Ишкошими ВМКБ, дар Сурхондарёи Ӯзбекистон, дар Афғонистону Эрон, дар Македонияву Булғория ва дар кишвари Осетияи ҷанубӣ, хулоса дар 50 мавзеи олам мавҷуд аст.
Гарчи вожаи «Шумон» баъди истилои араб ба лафзи арабӣ тарҷума шуда, шакли «Ҳисор»-ро мегирад, аммо калимаи Шумон барҳам нахӯрда, бо тағйири андаки овозҳо ба шакли Ҳисори Шодмон ва баъдтар танҳо шакли Ҳисор мавзеи ҷуғрофии водӣ, мамлакати алоҳида ё вассали ҳокимиятҳои
Хулоса, вожаи «Шумон» имрӯз бо шакли эҳтиромию ифтихорӣ дар номи Ҳисори Шодмон ба маънои мулки шодию хурсандӣ (аҷаб таҷдиди овозӣ, ки Шумони маънои қалъа, баландӣ, дунгӣ дошта маънои нав касб кардааст!) ва Ҳисори зарнисор ба маънои макони файзовар, серу пур хеле маълуму маъмулу машҳур ва мавзеъ яке аз ноҳияҳои калону пурбаракати тобеи маркази Ҷумҳурии Тоҷикистони соҳибистиқлол аст.
Одамон дар Шумон ҳанӯз дар давраи асри санг маскун будаанд Бостоншиносон нишонаҳои онро дар натиҷаи ҳафриёти харобаҳои Ҳайгула, Чимқӯрғон ва Тухма ошкор кардаанд.
Аз ин ҷо ба хулоса омадан мумкин аст, ки вожаи Шумон ва ё Шуман дар натиҷаи таҳавуллоти андаки овозӣ аз номи кӯҳи мулкро иҳотакарда пайдо шудааст ва дар давраҳои баъд, дар вақти пайдо гаштани дини зардуштӣ ба китоби муқаддаси аҷдодонамон "Авесто"дохил шудааст.
Шумон дар қисмати болооби рӯди Қубодиён ва шимоли Пули Сангин ва шаҳри Вошҷирд ) воқеъ буд ки ба гуфтаи Истахрӣ ба андозаи Тирмиз вусъат дошт ва ба масофати андаке дар ҷануби он қалъаи бузурги Шумон вокеъ буд.
Шарафуддин Алии Яздӣ дар «Зафарномаи Темурӣ» аз ин қалъа ба номи Ҳисори Шодмон ёд карда ва ғолибан онро ба сурати мухтасар Ҳисор ё Ҳисорак навишта ва имрӯз ҳам Ҳисор маъруф аст.
Дар «Ҳудуд-ул-олам» омада: «Шумон шаҳрест устувор ва бабаро кӯҳ ниҳода ва гирди ӯ борае кашида ва ӯро куҳандизест бар сари кӯҳ ниҳода ва андар миёни куҳандиз чашмаи обаст бузург. Аз вай заъфарон хезад бисёр».
Алоуддин Баҳоуддинов барои тадқиқоти илмии «Ақидаҳои фалсафии Ибни Сино» ба унвони номзади илми фалсафа ва барои рисолаи илмии «Аз таърихи афкори ҷамъиятӣ ва сиёсии халқи тоҷик дар нимаи дуюми асри ва ибтидои асри » ба унвони доктори илми фалсафа мушарраф шудааст.
Дар илм ӯ доир ба таҳлили ақидаҳои фалсафа ва иҷтимоии мутафаккирон Ибни Рушд, Ибни Боҷа, Ибни Халдун, инчунин фалсафаи ихвонуссафо асарҳои илмӣ таълиф намудааст.
фалсафа ва афкори ҷамъиятӣ ва сиёсии халқи тоҷик дар асрҳои —, ақоиди фалсафи-иҷтимоиӣ асосгузори маорифпарварӣ Аҳмади Дониш, ҳамзамонон ва паӣравони ӯ — Шоҳин, Асирӣ, Сиддиқӣ, Айнӣ ва диг.
Алоуддин Баҳоуддинов иштирокчии Конгресси умумиҷаҳонии сотсиологҳо дар Италия , сардори ҳайати вакилони файласуфони шӯравӣ дар конгресси сотсиологҳои Ҳиндустон ва Покистон .
Алоуддин Баҳоуддинов — файласуф, академики АИ ҶШС Тоҷикистон , доктори илмҳои фалсафа , профессор , Ходими шоистаи илми Тоҷикистон , барандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино .
Қаландарова рақсҳои тоҷикии «Духтари хандон», «Шодиёна», «Баёти панҷ», «Гули бахт», «Духтари кӯҳсор», «Мор», рақсҳои афғонии «Бобоқирон», японии «Сахура», «Баҳор», туркии «Муҳаббати ман», русии «Коробейники», ҳиндии «Олиҳа», испании «Фламенко», хоразмии «Лазгӣ», арабии «Орзу» ва ғайраро бо маҳорати баланд иҷро кардааст.
Лауреати Мукофоти давлатии ҶШС Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ , Лауреати Фестивали 10-уми умумиҷаҳонии ҷавонон ва донишҷӯён дар шаҳри Берлин .
Малика Қаландарова 2 сентябри соли 1950 дар шаҳри Сталинобод дар оилаи Яшува Колонтаров ва Тамара Ханимова Колонтарова, яҳудиёни бухорӣ, ки аз Самарқанд ба шаҳри Сталинобод омада буданд, таваллуд шудааст.
Соли 1965 М. Қландарова дар Тоҷикистон аввал дар дастаи худфаъолиятии «Захираҳои меҳнатӣ» ҳунарнамоӣ мекунад ва сони ба ансамбли рақсии «Лола» омад ва бо роҳбарии Ғаффор Валаматзода ҳамчун раққосаи бомаҳорат ба камол расид.
Ин забон дар бисёр мошинҳои электронии ҳисоббарор корбаст шуда, аз тарафи шахсони алоҳида ва ширкатҳои корбасткунанда (корбасткунии забон ин сохтани программа – тарҷимон дар забони мошини муайян барои гузаронидани коди программа аз забони навишт ба забони мошинӣ) ба забон навигариҳои гуногун дароварда шудаанд, ки онҳо забонро ѓанӣ гардонда, ба ќатори забонҳои асосӣ дароварданд.
ин ќисми зоҳирии программа мебошад, ки бо воситаи он истифодабаранда ба программа маълумотро дохил мекунад ва дар он натиҷаҳои кори программаро мебинад, яъне бо воситаи он ў программаро идора мекунад, бо он сарукор дорад.
Дар мусобиқа варзишгарон аз рӯйи вазнбардорӣ, шамшерзанӣ, найзапартоӣ, камон­варӣ, муштзанӣ , давидан ва ғайра қувваозмоӣ намуда, анъанаҳои гуногунро иҷро мекарданд.
Дар солҳои соҳибистиқлолии Тоҷи­кис­тон дар Бозиҳои олимпии Пекин Юсуф Абдусаломов оид ба гӯш­тини тарзи озод ҷойи 2-юм, Расул Боқиев оид ба куштии ҷуду ҷойи 3-юм ва муштзандухтари тоҷик Мавзуна Чориева дар Олимпиадаи Лондон соҳиби ме­дал­и бирин­ҷӣ гардиданд.
Вақте ки Тсукерберг ба Донишгоҳи Ҳарвард дохил шуд, вай бо ташабуси сохтани шабакаи иҷтимоии монанди китоби мактабиро пешниҳод намуд, аммо мудирияти аз сабаби сиёсати нақзи муаллифон ва ашхос пешниҳоди Маркро рад мекунад.
Баъдан 28 октябри соли 2003 Марк Тсукерберг, дар курси дуюм барои вебгоҳи барномарезӣ мекунад, ки дар он аксҳо, ки ҷуфт гузошта мешуданд ва хадаф интихоби зеботар аз ду ва ё зиёда нафаро одамон буд.
Дар мактаби хусусии , ки дар он Марк таҳсил кардааст, китоберо ба ҳар хатмкунанда медоданд, ки дар он аксҳо, нишонаҳо ва рақамҳои телефонҳои ҳамсинфон ҷой дода шуда буданд.
Ба гуфтаи вай Фейсбук як ганҷинаи иттилоотӣ бисёр бузург аз ном ва пешинаи афрод аст, ки корбаронро ба шакли довталаб дар ихтиёри ин шабакаи иҷтимоӣ қарор медиҳанд вале ин абзор тавассути дастгоҳҳои амниятӣ ва иттилоотии Амрико мавриди баҳрабардорӣ қарор мегирад.
«Фейсбук танфуромезтарин абзори ҷосусӣ аст, ки то кунун эҷод шудааст. Ҳар касе, ки ному мушаххасоти дустони худро ба шабакаи иҷтимоии Фейсбук изофа мекунад бояд бидонад, ки ба шакли ройгон дар хидмати Дастгоҳҳои Иттилотии Амрикост ва ин ганҷинаи иттилоотиро барои онҳо такмил мекунад.»
Корбарон метавонанд барои худ ва шояд ҳам барои колое, ки тавлид мекунанд сафҳае ҷудогона тароҳӣ кунанд то дигарон ҳам дар он сафҳот узв шаванд ва пешниҳодҳо ва интиқодҳои худро ироаъ диҳанд.
Вебгоҳи Фейсбук беш аз як миллион корбар дорад ва ҳамакнун ба 40 забон аз ҷумла форсӣ, тоҷикӣ, қобили дастраси ва 80 дарсад аз корбарони он дар хориҷ аз ИМА ҳастанд.
Ба ҳар ҳол, тибқи расми дерини амирони сомонӣ, ҳукумат дар дасти вазир қарор гирифт, яъне вазорати Абдулмалики -ро Муҳаммад ибни Узайр уҳдадор шуд ва мақоми сипаҳсолорӣ бар турке ба номи Бакр ибни Молики Фарғонӣ мавриди таъйид қарор гирифт.
Баъди ба сари ҳокимият омадани Абдулмалики дар мамлакат даргириҳо хеле афзуданд: Бакр ибни Молик бо Абуалии Чағонӣ дар Хуросон ба ҳарб пардохт; Рукнуддавла ба Гургон ҳамла карда ҳокими он сарзамин Вушмгирро маҷбур ба фирор кард; вазир Ибни Узайр зиндонӣ шуда, ба ҷояш аввал Абуҷаъфари Утбӣ ва пас аз як сол Абумансур Юсуф ибни Исҳоқ таъйин шуд.
Марги нобаҳангоми Абдумалик дар вақти аспдавонӣ ва бозии чавгон авзои кишварро барҳам зад, зеро ӯ ҳанӯз вориси худро муайян накарда буд, чун ҳанӯз дар бораи марг намеандешид.
Ӯ соли 1939-1941 аввал донишҷӯи факултаи коргарӣ, баъд Донишкадаи давлатии педагогии Душанбе гардид, соли 1942 ихтиёран ба набардгоҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ рафт ва баъди анҷоми он то соли 1947 дар хидмати ҳарбӣ монд.
Муддате дар ҳамин ҷо дарс дод, чанде ба ӽайси мудири шуъбаи дастхатӽо ва китобӽои нодири Китобхонаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абулқосим Фирдавсӣ заҳмат кашид.
Аҳрор Мухторов дар илми таърихи миллатамон аввалин нафарест, ки даст ба мавзӯъи ниҳоят муҳим - омӯзиши катибаҳо зад, роҳи эҷодиаш ба ин масъалаи ноомӯхта тавъам шуд.
Олими бисёр васиқа, хитоба, шоҳиднома, айбнома, ҳукмнома ва ғайраро пайдо намуд, ки барои омӯзиш, таҳқиқ ва таҳлилу кушодани муаммоҳои таърихи халқамон мадад расонданд.
Олими бисёр дастхатҳо, санадҳои ҳуқуқии асримиёнагӣ, эпиграфияи рӯи сангҳо ва деворҳои куҳан маҳфузбударо омӯхта, дар асоси онӽо ба ҳалли бисёр масъалаҳои таърихи сиёсӣ, иҷтимоӣ-иқтисодӣ ва маънавии замон муваффақ гардид.
А. Мухторов ба мушкилоти таърихи сиёсии замони гузашта ҷиддан таваҷҷуҳ намуд ва бар пояи маълумоти нодири хаттӣ давраҳои ҳукмронии бисёр ҳокимони минтақаро барқарор ва ҳаёти иҷтимоӣ, сиёсӣ, иқтисодӣ ва маданиро дар ғарб аз Бойсун ва дар ҷануб то Файзобод мавриди омӯзиш қарор дода, ба паҳлӯҳои номаълуми шӯришҳои халқӣ бо мадраки фаровон равшанӣ андохт.
Асарҳои илмиаш перомуни шаҳрҳои Ҳирот, Қандаҳор, Ғазна, Кобул, Ҷалолобод, Буст, Лашкаргоҳ, Балх ва ғайра аҳамияти ҷаҳонӣ доранд.
Асарҳои илмии академик Аҳрор Мухторов дар нашрияӽои мамолики ҷаӽон – ИМА, Англия, Олмон, Русия, Италия, Эстония, Чехия, Исроил, Афғонистон, Эрон, Покистон, Ҳиндустон ва ғайраҳо ба табъ расида, шӯӽрати илми таърихи миллатро бардоштанд.
Масалан, микрокомпютерҳои насбшуда - дар бисёри асбобҳои маишӣ, автомобилҳо, телефони мобилии одӣ, мавҷуд мебошад, ки танҳо як барномаро дар вақти ба кор даровардан иҷро менамоянду халос.
Системаи оператсиониро ба ду гурӯҳ муайянкунанда ҷудо мекунанд: “маҷмӯи барномаҳое, ки таҷҳизотро идора мекунанд” ва “маҷмӯи барномаҳое, ки дигар барномаҳоро идора мекунанд”.
Шариф номи ӯст, «махдум» - вожаест, ки ба номи муллозодагон илова мекарданд, «садр» - унвони илмии динист, ки баъд аз "ӯроқ" ва "судур" саввумин ва олитарин унвони уламо ба шумор меравад, Зиё тахаллуси адабиаш мебошад.