polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Муаллифи маҷмӯаҳои «Ибтидои роҳ» , «Илҳом» , «Фарзанди аср» , «Хандаи гулҳо» , «Дастёри додо» , «Самари умр» , «Гули моҳтоб» , «Базми садоқат» , «Раиси Миралӣ» , «Холи фатир» , «Гулгардонӣ» , «Гулбоғ» , «Цветок луны» , «Достони нотамом» , «Гулчини ашъор» , «Мунтахабот» , «Гуфтори алифбо» , «Борони ҳидоят» аст.
тарҷума шуда, тарҷумаи маҷмӯаҳои Семен Данилов «Офтоби зимистон» , Қармис Дусанов «Табассуми офтоб» ва Захария Станку «Сатрҳои одӣ» ба қалами ӯ тааллуқ доранд.
Омӯзгори мактаб , нозири шуъбаи маорифи халқи Кӯлоб , ходими адабии рӯзномаи «Ҳақиқати Кӯлоб» , мухбири махсуси Радиои тоҷик дар собиқ вилояти Кӯлоб , инчунин дар вазифаҳои гуногуни соҳаи маорифи халқи шаҳри Кӯлоб , директори стансияи табиатшиносони ҷавони собиқ вилояти Кӯлоб кор кардааст.
Ашӯр Сафар (1 майи 1928, деҳаи Руботинтак, ноҳияи Ҳамадонӣ — 10 январи 1997, Кӯлоб) — и тоҷик, Шоири халқии Тоҷикистон , Аълочии маорифи халқи ИҶШС, Узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон , Узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон .
Мирзосаид Султонов оли 2001 Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмати Тоҷикистонро дар шаҳри Душанбе дар риштаи "иқтисоди ҷаҳон" бо тахассуси "иқтисоддони байналмилалӣ ва донандаи забони инглисӣ" хатм кардааст.
Дар он омилҳои асосии макроиқтисодие, ки ба интиқоли маблагҳо таъсир мерасонанд ва ҳамчунин таъсири интиқоли пул аз тарафи муҳоҷирони меҳнатӣ ба рушди иқтисодиёт, сатҳи воридот, истеъмолот ва сармоягузорӣ мавриди пажуҳиш қарор гирифтааст.
Пажуҳиши мазкур таҳти назорати донишмандони ҷопонӣ ва бо истифода аз услуб ва равишҳои пешрафтаи омориву иқтисодӣ сурат гирифта, яке таҳқиқоти фарогири макроиқтисодӣ дар умури таъсири муҳоҷирати меҳнатӣ ва интиқоли пул аз тарафи муҳоҷирон ба иқтисодиёти Тоҷикистон мебошад.
Пажуҳиши мазкур нишон медиҳад, ки набудани сиёсати мувофиқ дар бахши муҳоҷирати меҳнатӣ ва шароити номувофиқи ташкили соҳибкорӣ дар дохили кишвар боиси афзоиши вобастагии Тоҷикистон аз маблағҳои муҳоҷирон гардида, фоиданокии ин васоили пулиро кам мегардонад
фаъолияти меҳнатиро ба ҳайси муаллими Омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Ленинобод оғоз намуда, сипас вазифаҳои муаллими кафедраи созҳои халқӣ ва мусиқии анъанавии Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода , ҳунарпешаи Оркестри созҳои халқии Кумитаи телевизион ва радио , роҳбари бадеии ансамбли вокалӣ-хореографии «Чаман»-и Филармонияи давлатии Тоҷикистон , мудири кафедраи иҷрокунандагии анъанавии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи Б.
Дар эҷодиёти ӯ мавқеи махсусро асарҳо барои рубоб ишғол менамоянд: Консерти 1, Консертино, Фантазияи «Шодиёна», «Гулафшон», «Нурафшон», «Гулдаста», «Гулшан», «Сарвиноз» ва бисёр дигарон бо назардошти имкониятҳои сози мазкур эҷод шудаанд.
Ҳамчун роҳбари бадеии ансамбли бонувони рубобнавози Филармонияи давлатии Тоҷикистон М.Баротов мусиқии муосири тоҷикро дар бисёр кишварҳои ҷаҳон ба таври шоиста муаррифӣ намудааст, аз ҷумла баъди фоҷиаи Чернобил дар қатори аввалинҳо дар назди зарардидагон баромад намуд.
Нахустин намоиши «Аҳорун» «Юсуфи гумгашта боз ояд ба Канъон» аз рӯйи ашъори Ҷалолуддини Балхӣ, Шайх Аттор, Ҳофизи Шерозӣ ва Абдурраҳмони Ҷомӣ соли 1991 таҳия шуд, ки аз ҳар лиҳоз навгонӣ дар театри тоҷик буд.
Намоишҳои дигари «Аҳорун» — «Исфандиёр», «Шоҳ Фаридун» — «Даҷҷол» — «Шайх Санъон» — «Қиссаи ишқ» «Шоҳ Лир» — «Зардушт» — «Раъно» — «Дило, назди касе биншин …» низ аз ҷониби Ф. Қосимов дар асоси назми классикии форс-тоҷик эҷод шудаанд.
Ӯ дар ин намоишҳо сабки театри маишӣ, айнан ҳаётиро рад намуда, ҳалли шартӣ, образнокию рамзӣ, шаклҳои кушоду равшани театриро афзалтар шуморид ва тамошогарро бо бозёфтҳои ҷасуронаи эҷодии хеш дар ҳайрат гузошт.
Роҳбари соҳибистеъдод ва навҷӯй дар ашъори Фирдавсӣ, Аттор, Румӣ, Ҷомӣ, Ҳофиз ва дигар адибони классикӣ унсурҳои драмаро эҷодкорона истифода бурд ва равнақ бахшид.
«Аҳорун» дар Фестивали театрҳои тамошобини навраси Осиёи Марказӣ — фестивалҳои театрии ҷумҳуриявии «Парасту — 90», «Наврӯз — 90», «Парасту — 95» сазовори шоҳҷоиза ва ҳамчунин ба ҷоизаи «Оскар»-и маҷ.
Роҳбари театр Ф. Қосимов барои намоишномаҳои «Шоҳ Фаридун», «Шайх Санъон» ва «Қиссаи ишқ» дар фестивалҳои ҷумҳуриявии «Парасту» соҳиби ҷоизаи беҳтарин коргардони театр шудааст.
Роҳбари бадеии «Аҳорун», муаллиф, таҳиягар ва аксаран ороишдиҳандаи саҳна Фаррух Қосимов буд, ғоя, мазмун ва сохту услуби намоишҳоро худи ӯ эҷод менамуд.
Баъд аз мурттаб сохтани ҷойҳои китоби мазкур ба Китобхонаи миллии Фаронса китобҳои дигар ба форсӣ, арабӣ, туркӣ ворид гардиданд, ки Блоше феҳристи китобҳои ба тозагӣ воридшуда, инчунин китобҳои арабию туркии ба китобхона ҳадяшуда, феҳристи осори адабиёти пешазисломии эрониро тартиб дода, мунташир намудааст.
Наққошиҳои дар нусхаҳои хаттӣ мавҷудбударо низ мавриди омӯзиш қарор додааст («Наққошиҳои нусхаҳои хаттии арабӣ, форсӣ ва туркии Китобхонаи миллии Фаронса», 1911).
Ба гурӯҳи асарҳои дар бораи ислом, адабиёти арабӣ ва таърихи кишварҳои Арабистон нигоштаи Блоше «Маъхазҳои шарқии „Мазҳакаи Илоҳӣֺ“-и Данте» , «Парастиши Афродита — Аноҳита дар миёни аъроби ҷоҳилият» , «Институтизории масеҳият дар дигаргунии исломӣ» , «Таъсири масеҳият ва ойини Буддо дар ислом» , тарҷумаи асарҳои таърихӣ оид ба кишварҳои араб — Яман, Миср ва ғ.
Ӯ асосан, ба омӯзиши осори адабиёти паҳлавӣ ва забони паҳлавӣ машғул шудааст, ки унвони баъзе аз онҳо бадин қарор аст: «Мутуни паҳлавии институти шорнаёфтаи марбут ба ойини зардуштӣ» ; «Баррасии замоири шахсӣ дар забони паҳлавӣ» ; «Баррасиҳои дастури забони паҳлавӣ» ; «Баррасии таърихи мазҳабии Эрон» ; «Баррасии номи туркон дар Авесто» ва ғ.
Дар мадрасаи забонҳои Шарқи Париж ва Дорулфунуни Париж таҳсил карда, дар ҳамин таълимгоҳҳо забонҳои Шарқ, аз ҷумла арабӣ, форсӣ, туркӣ ва ғайраро омӯхт.
Минбаъд бемор кам-кам сурфида, сурфа рӯз аз рӯз сахттар, ҳарорати бадан баланд мешавад; кӯдак инҷиқ ва хобу иштиҳо бад мегардад; ин давра то 2 ҳафта тӯл мекашад ва онро давраи назлавӣ меноманд.
Сурфа бо ду-се такони чуқур оғоз ёфта, баъди он паи ҳам силсилаи таконҳои кӯтоҳ ба амал меоянд; билохир хуруҷ бо нафасгирии чуқури мушобеҳ ба ҳуштак кашидан ба итмом мерасад.
Дар аснои хуруҷ чеҳраи бемор сурх, сипас кабудтоб мегардад, аз чашм ашк мерезад, баъзан раги хуни пардаи сафеди чашм мекафад, забон аз даҳон баромада, венаҳои гардан варам ва беморон ғайриихтиёр қазои ҳоҷат ва пешоб мекунанд.
Агар кӯдаки бемор худро нағз ҳис карда, ҳарорати бадани ӯ мӯътадил бошад, бояд тобистон тамоми рӯз ва зимистон 4 — 6 соат аз кӯдакони солим ҷудо дар ҳавои тоза сайругашт кунад.
Дар кӯдакони ширмак ва заиф кабудсурфа мумкин хеле вазнин гузарад; давраи назлавӣ кӯтоҳ, баъзан дер, давраи ташаннӯҷӣ дарҳол оғоз меёбад; аксар вақт хуруҷи сурфа боиси таваққуфи нафас мегардад.
Соли 1960 Омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Сталинобод ва 1965 факултаи созҳои халқии Консерваторияи давлатии шаҳри Тошкандро бо ихтисосҳои рубоби қошғарӣ ва дирижёри оркестри созҳои халқӣ хатм намудааст.
Солҳои 1965—1969 муовини сардори шуъбаи кадрҳо ва муассисаҳои таълимӣ, муовини сардори Раёсати санъати Вазорати маданияти ҶШС Тоҷикистон, Солҳои 1969-70 дирижёри оркестри созҳои халқии назди Кумитаи давлатии телевизион ва радио, 1970—1972 директори омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Душанбе .
Ӯ дар ин бахш худомӯз буда, зиёда аз 100 суруд эҷод намудааст: бо ҳамовозии ансамбли созҳои миллӣ ки мавзӯи бештари онҳо ишқ мебошад («Кош медидам туро», «Парвози дил», «Диламро машкан», «Эй дил», «Мапӯшон рӯйро», «Ишқ», «Хобам наомад», «Сарвиноз», «Медонам», «Оташи ишқ», «Ашки дил» ва ғайра), сурудҳои эстрадӣ («Тоҷикистон», «Ватан», «Бути тоҷик», «Ташна», «Гул», «Бе ёр, чунӣ?», «Гуҳари ишқ», «Дил куҷо буд» ва ғайра), сурудҳо бо ҳамовозии оркестри созҳои халқӣ («Дил», «Ҷудо дил», «Дило, аз ишқ лабрезӣ», «Сияҳчашмак» ва ғайра).
Асарҳои созӣ (фантазияҳои «Гулсуман» барои рубоб бо ҳамовозии оркестри созҳои халқӣ, «Нози дилбар» барои рубоб ва фортепиано, ҳарду бо ҳаммуаллифии К. Тушинок), пиесаҳои «Наргис», «Савти Борбад», «Навои Бедак»-ҳар се барои ансамбли рубобнавозон ва якчанд пиесаҳои хурд барои рубоб ва фортепиано ва ғ.
Ӯ зиёда аз 100 суруди бачагона эҷод намудааст, ки ҳама дар шакли китобу маҷмӯа аз чоп барормадаанд: «Ману тарона», , «Боғчаи мо» , «Шодии дил» , китобҳои дарсии «Суруд ва мусиқӣ» ва ғ.
Дар тӯли беш аз 40 соли фаъолияти омӯзгорӣ дар инкишофи санъати навозандагӣ ва тарбияи мутахассисони баландихтисоси созҳои миллӣ яке аз омӯзгорони пешбару варзида ба шумор меравад.
11 нафар шогирдони Ҷӯрахон Обидпур дар озмунҳои байниҷумҳуриявӣ, минтақавӣ ва ҷумҳуриявии навозандагони созҳои халқӣ иштирок варзида, лауреату дипломант гаштаанд: Улмасов Х.
С. 2000 дар Озмуни -ми ҷумҳуриявии навозандагони созҳои халқии тоҷикӣ, бахшида ба «Соли байналмилалии фарҳанги сулҳ» Ҷӯрахон Обидпур бори дувум «Муаллими беҳтарини сол» дониста шуда, бо диплом қадр гардид.
Дар тӯли 25 сол ӯ ба тарғибу ташвиқи асарҳои композиторони тоҷик машғул шуда, дар радифи созҳои машҳур, ба мисли скрипка, виолончел, флейта, кларнет, гобой рубобро ҳамчун сози якканавозӣ дар байни мардум машҳур сохт.
С. 1975 консерти якканавозии Ҷӯрахон Обидпур дар як шуъба , ки дар толори консертии ДДСТ ба номи М. Турсунзода баргузор гардид, нахустин консерт дар таърихи навозандагии созҳои миллии ҷумҳурӣ маҳсуб меёбад.
Солҳои 1975-85 Обидпур бо ташабуси худ оркестри созҳои халқии донишҷӯёни факултаи мусиқӣ-омӯзгории До-нишкадаи санъатро ташкил карда, дирижёрӣ ва роҳбарии онро муддати 10 сол ба уҳда дошт.
Дар бораи санъати дирижёрии Обидпур Ҳунарпешаи халқии СССР, профессор Ҳанифа Мавлонова чунин қайд намудааст: «Ҷӯрахон Обидпур истеъдоди фавқулодаи дирижёрӣ дошта, дар назди пулти дирижёрӣ дар обурангдиҳӣ ва итоат кардани оркестр ба овоз ва нафасгирии овозхонӣ ҳамто надорад, ки ин сифатҳо на дар ҳамаи дирижёрҳо мавҷуд аст. Барои ҳамин ман якчанд бор бо роҳбарии ӯ дар оркестри номбурда сурудҳои гуногунрангро иҷро кардам»
Обидпур ба таълифоти як зумра олимон такя карда, комил набудани вазни арӯзро дар шеъри тоҷикӣ бо далелу бурҳон исбот карда, дар ин бахш се рисолаи мусиқӣ таълиф намудааст: «Шеър оҳанг аст» , «Ритмикаи ашъори устод Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ» ва «Кашшофӣ» дар шеъри устод Рӯдакӣ" .
Сурудҳои эҷодкардаи Ҷӯрахон Обидпур аз ҷониби овозхонони шинохтаи ҷумҳурӣ Н. Рауфова, М. Эргашева, Н. Раҳматова, С. Қосимова, Д. Холов, М. Набиева, Т. Муҳиддинов, М. Ҳамроқулова, Б.
Ҷӯрахон Обидпур (Ҷӯрахон Обидов; зод. 20 марти 1940, деҳаи Бедак, ноҳияи Муъминобод) — навозанда, рубобнавоз, оҳангсози суннатӣ, профессор , узви Иттифоқи композиторони Тоҷикистон .
Боғҳои миллӣ ва минтақаҳои табиӣ: Боғи Миллии Тоҷикистон Минтақаи таърихӣ-табиии Ширкент Минтақаи табиии Сари Хосор Кӯлҳо Кӯлҳои калонтарин — Қарокӯл, Сарез, Искандаркӯл, Зоркӯл, обанбори Қайраққум.
Пас аз хатми консерватория, дар синни 27-солагӣ А. Ленский ба муддати тӯлонӣ ба Тоҷикистон омад, то ин ки дар бунёду ташаккули санъати мусиқии касбии ҳозиразамон дар ҷумҳурии ҷавон бевосита ва фаъолона иштирок намояд.
Соли 1955 А. Ленский ба Москва меояд ва новобаста аз беморӣ минбаъд низ, дар давраи москвагии ҳаёти хеш, аз нав ба мавзӯи тоҷикӣ баргашта, бо шавқ эҷод мекунад.
Ҳангоми омодагӣ ба Даҳаи санъати тоҷик дар Москва , ӯ солҳои 1939 – 1940 А.Ленский нахустбалети тоҷик балети «Ду гул»-ро эҷод мекунад, ки он бомуваффақият дар Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ ва манзури тамошобинони Москва гардонида шуд.
Ғайр аз ин, пеш аз оғози Ҷанги Бузурги Ватанӣ А.Ленский дар ташкили Иттифоқи композиторони ҷумҳурӣ бевосита иштирок намуда, баъдтар, солҳои 1948 – 1955, онро роҳбарӣ менамояд.
Дар байни шогирдони ӯ чунин оҳангсозони барҷаста, ба монанди Шарофиддин Сайфиддинов, Ёқуб Сабзанов, Хайрулло Абдуллоев, Ҷӯрабой Охунов ва бисёр дигарон буданд.
Фаъолияти ӯ бо ду ордени «Нишони фахрӣ», медалҳои «Барои Ғалаба бар Германия», «20-солагии Ғалаба», «Барои меҳнати шоён», ба ифтихори 100-солагии рӯзи таваллуди В.И.
Бо назардошти хидматҳои бузурги оҳангсоз, Ходими хизматнишондодаи санъати ҶШС Тоҷикистон дар рушди санъати мусиқии чумҳурӣ ва бо мақсади абадӣ гардонидани хотираи ӯ бо қарори Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон мактаби бачагонаи мусиқии 3 шаҳри Душанбе ба номи А.С.
Падари ӯ Мирзо Муҳаммад Козими Сабурӣ мулаққаб ба Маликушшуаро буд ва пас аз даргузашти ӯ дар соли 1904 ба дастури Музаффариддиншоҳи Қоҷор ин лақаб ба Баҳор вогузор шуд.
Дар соли 1910 ҳизби демократии Эрон ба роҳбарии Ҳайдарзон Умуӯғлӣ аз пештозони назҳати миллигароии Эрон ташкил шуд ва Баҳор ба кумитаи иёлотии он баргузида шуд ва дар ҳамин сол рӯзномаи «Навбаҳор»-ро, ки органи маҳаллии ҳизби ҷадид буд мунташир сохт.
Ва саранҷом ин рӯзнома бо эъмоли фишори сафорати Русия бар Вазорати умури хориҷа дар соли 1912 мутавақиф шуд ва Баҳор ба Теҳрон табъийд гардид, аммо баъд аз як сол Баҳор ба Машҳад баргашт ва ин рӯзномаро дубора ба роҳ андохт, вале баъд аз интишори чанд шумора дубора тавқиф шуд.
Вай дар соли 1916 як маҳфили адабӣ ташкил дод ба номи «Донишкада» ва бо кумаки ҳамин маҳфил нашрияе бо ҳамин ном мунташир кард ва дар ҳамин замон низ бори дигар рӯзномаи «Навбаҳор»-ро мунташир намуд, вале боз ҳам «Навбаҳор» тавқиф шуд.
Дар соли 1922 ва баъд ба намояндагии Маҷлиси чаҳорум, панҷум ва шашум расид ва пас аз он муваққатан аз корҳои иҷтимоию сиёсӣ канора гирифт ва ба корҳои адабӣ пардохт.
Баҳор аз шуароест, ки чи дар заминаи сиёсию иҷтимоӣ ва чи дар заминаи адабию таҳқиқотӣ бисёр фаъол буд ва аз назари адабӣ ва корҳои таҳқиқотӣ осори арзандае аз худ ба ҷо гузошт.
Девони шеъри ӯ нишонгари тасаллути ӯ бар ҷамеи қолабҳои суннатии шеъри форсӣ қасида, ғазал, маснавӣ, мусаммат, тарҷеъбанд, таркиббанд, мустазод, рубоӣ ва ҳатто таснифҳои миллию меҳанист.
Танину тапиши осори шоирони куҳан, хусусан Фирдавсӣ, Фаррухии Систонӣ, Масъуди Саъди Салмон, Носири Хусрав, Манучеҳрӣ ва аз мутааххирон Адибулмамолики Фароҳонӣ дар сурудаҳои Баҳор мавҷ мезанад.
Осоре назири «Сабкшиносӣ ё таърихи татаввури насри форсӣ» , «Баҳор ва адаби форсӣ» , тасҳеҳи мутуни «Таърихи аҳзоби сиёсӣ» ва ғайра дар ин радиф қарор доранд.
Дар маҷмӯъ Баҳор бо ҳамаи фарозу нишебҳои фикрӣ ва ҳунариаш шоир ва адибест муталлиқ ба се давраи адабӣ: бозгашт, таҷаддуд ва навгароӣ ва аз ҷумлаи шуаро ва удабоест, ки ҳам дар таҳқиқоти адабӣ ва ҳам дар шеър мақоме шоиста ва мондагор дорад.
Мустазоди «Кори Эрон бо Худост» ва қасидаи «Сӯйи Ландан гузар, эй пайки насими саҳарӣ»-и ӯ , ки ба танқиди иртиҷои дохилӣ ва сиёсати мустамликадорони англис равона шудаанд, хеле шуҳрат ёфта буданд.
Ӯ мегӯяд, ки «Падарам ба сабки шуарои қадими Хуросон ва Туркистон шеър мегуфт… Умуман шуарое, ки дар Хуросон зистанд, ба ин сабк майли бештаре доштанд, то ба сабкҳои ироқӣ ё ҳиндӣ. Ман низ бо ҳамин роҳ рафтам».
Фарҳангшиноси бузурги Эрон Алиакбари Деҳхудо ин ҷиҳати мероси Баҳор ро арзёбӣ карда навиштааст: «Баҳор бузургтарин намояндаи муосири сабки хуросонист. Гуфтан мумкин аст, ки дар ҳудуди чор-панҷ қарни охир шоире бо ин табъу тавоноӣ набуд».
Баҳор яке аз аввалин шоирони муосири Эрон буд, ки шеърро аз дарбор ба миёнаи мардум кашида, ба қолабҳои анъанавӣ мазмунҳои замонавӣ ворид кард ва бо ҳамин яке аз саромадони равияи демократии назми муосири Эрон гардид.
Ба сафи радон/родоне, ки дар «Виспарад» ситоиш шудаанд, эзадон – Суруш, Баҳром , Меҳр, Ашӣ, Аредвисура Аноҳита, Чиста, Ром, Дамуиш Упаман, Аирйаман, Ҳодухт, Ҳадйауш, Спандармад Дрватат, Ҳаома, Нар йосанг, Озар, Апам Напат, Рашну, Поренди, Ҳовани ва дигарон бо сарварии Аҳура Маздо, саошйантҳо , Амшоспандон, отурбонон, артишторон, барзгари сутурпарвар, виспати , шаҳрёр, ҷонварони обӣ, заминӣ, парандаҳо, чарандагон, номи моҳҳои сол, номи рӯзҳои моҳ, касоне, ки кори бузургу неку мекунанд, марди порсо, зани кадхудо – афрӯзандаи чароғи хонадон, барзагови ёрирасон ба кишоварз, аспи тездав, гандум – сари ғаллот, боз – сарвари мурғон ва ғ.
Қадимтарин нусхаи Авесто ҳамон нусхаи хаттии «Виспарад» аст, ки соли 1268 навишта шудааст ва он зери шумораи К7 дар Китобхонаи Донишгоҳи Копенгаген маҳфуз буда, ба таври факсимиле ба табъ расидааст.
«Виспарад» нисбат ба дигар бахшҳои Авесто баъдтар, баъд аз «Ясно» мураттаб гардидааст, чунки дар он пораҳо аз «Ясно» ҷой гирифтаанд, «Готҳо» чун сурудҳои муқаддас ситуда шудаанд.
«Виспарад» (авестоӣ — виспе — ҳама, ҳамагон, ратаво — радон, родон, сарварон, доноён, нигаҳбонон, муҳофизони минуӣ; дар маҷмӯъ — ҳама радон родон; калимаи «виспе» дар санскрит ҳам ба маънои «ҳама» омадааст) — яке аз бахшҳои Авесто.
Бино ба маълумоти ҳафриёти Ҳулбук ва боқимондаи пораҳои ҷузви иморат, устоҳои қадим тасвири ҳайвонот, мурғ, моҳӣ, хӯшаи ангур, гули себарга, ситора, доира, мусаллас, мураббаъ, хатти морпеч ва навиштаҷоти хатти арабиро афзал медонистаанд.
«Заминкор» , «Лӯлапардоз» (ба шакли тухм ва лӯла ҷой додани нақшҳои ислимӣ ва гиреҳ — нақши барҷаста), «Пахтапардоз» , «Табақпардоз» , «Чокапардоз» (кандакории дуқабата, яъне, мобайни нақшҳо нисбатан умқӣ бурида мешаванд — нақши фурӯрафта, фурӯхамида) ва ғ.
Ороиши Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ, Театри давлатии академии драмавии тоҷик ба номи А. Лоҳутӣ, меҳмонхонаи «Тоҷикистон», Кохи Ваҳдат, чойхонаҳои «Роҳат»-у «Саодат» ва ғ.
Кохи Арбоб ва Театри мазҳакаи мусиқии ба номи Камоли Хуҷандӣ , Осорхонаи ҷумҳуриявии таъриху кишваршиносии ба номи Рӯдакӣ , чойхонаҳои «Ором»-у «Лола»-и Исфара ва дигар иморатҳои ҷумҳурӣ аз намунаҳои беҳтарини ин навъи ҳунаранд.
Имрӯз ҳунари гачкорӣ пурвусъат идома ёфта, шеваҳои муассири он дар иморатҳои Қасри Миллат, Кохи Сомон, Кохи Истиқлол, Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон, Осорхонаи миллии Тоҷикистон, даромадгоҳи Боғи Ирам, чойхонаҳои «Хуррамшаҳр» ва «Хоруғ», мақбараи Мирсайид Алии Ҳамадонӣ ва ғ.
Фелдшер ва табиби Беморхонаи клиникии ёрии таъҷилии шаҳри Душанбе , ҷарроҳ, духтури анестезиолог ва реаниматолог , мудири шуъбаи Беморхонаи марказии ноҳияи Куйбишев , сардухтури Бунгоҳи хунгузаронии вилояти Қӯрғонтеппа , ҷонишини якуми сардори Раёсати тандурустии Комиҷроияи вилояти Қӯрғонтеппа , сармутахассис -и Саридораи ташкили ёрии тиббӣ ба аҳолии Вазорати тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон , директори Маркази илмии ҷумҳуриявии хун , корманди муассисаи табобатии «Шифо» .
Муаллифи 189 мақолаву тезиси илмӣ, 2 монография оид ба масъалаҳои ташкили хадамоти хун, таъмини бехатарии сироят ва иммунологии хунгузаронӣ, беҳтар намудани сифати маводди хун, такомули барномаи муолиҷаи трансфузиологии беморон.
Узви Ҷамъияти байналхалқии хунгузаронӣ, Ассотсиатсияи гематологҳо ва трансфузиологҳои Федератсияи Россия, Шӯрои ҳамоҳангсозии ИДМ оид ба хадамоти хун, Ассотсиатсияи роҳбарони хадамоти хуни мамолики узви ЭКО.
Ба тарзи «қисса андар қисса» ва ё «ҳикоят андар ҳикоят» аз ҳикоятҳо, афсонаҳо, масалҳои сершумори аз ҷиҳати мавзӯъ, мазмун ва ғоя гуногун мураттаб гардидааст, ки ба тавассути ҳикояти васила ба ҳам алоқаманд шудаанд.
Асоси сужети онро ғоибона ба ҳамдигар дил бастани шоҳзодаи Ҳиндустон Ҷаҳондорсултон ва духтари подшоҳи мулки Минусавод Баҳраварбону ва ба висоли якдигар расидани онҳо ташкил медиҳад.
Н.Нурҷонов соли 1951 дар мавзӯи «Решаҳои театри мардумии тоҷикон» рисолаи номазадии худро дар шаҳри Ленинград дифоъ карда, барои кор ба Институти таърихи Фарҳангистони улуми Тоҷикстон меояд.
Нурҷонов аз соли 1952 дар Пажуҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии Академияи илмҳои Тоҷикистон фаъолият дошта, шуъбаи таърихи санъатро асос гузошта, аз соли 1958 мудирияти онро худ бар уҳда дошт.
Аз соли 1953 аввал дар Донишкадаи давлатии педагогии Душанбе, баъдан дар Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ва аз соли 1967 дар Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода барои донишҷуён дарс гуфта, соли 1970 сазовори унвони профессорӣ гардидааст.
Мутаассифона, байни онҳо роҳзанону аз зиндон раҳоёфтагон низ буданд, ки боиси мусодираи амвол, шиканҷа, қатли заминдорон, ғорати деҳқонони бузург ва ҳатто куштори занону кӯдакони бегуноҳ гаштанд.
Афшин се сол баъд Баззро муҳо­сира намуда, тадбире андешида ба Бобаки Хуррамдин бо ваъдаҳое дар густариш ва ҳифзи ойини куҳани аҷдодӣ номаҳои дӯстона навишт ва ӯро ба тарки қалъа водор сохт.
Шӯриши Бобаки Хуррамдин бар зидди ҳукумат, созмони девон, заминдорон ва соҳибони иқтаҳо, ки ҳеч инсофу шафқат ба мардум надоштанду халқ аз пардохти ҷизя ва хироҷ ба дод омада буд, шурӯъ шуд.
Китоби ҳикояҳо ва повестҳояш бо номи «Дилсӯз» , «Кулчаи зағора» , «Шабе, ки борон меборид» , Садои мардум 63 «Модари нав» , «Борон чағона мезад» , «Сари роҳи Каҳкашон» , қиссаҳои адабию таърихиаш - «Ос- мони хамида» , китобҳои бачагонааш - «Анори дона- дона» , «Ҳофиз ва Сабоҳат» ва асари дуҷилда- аш таҳти унвони «Алам» ва «Дар миёни чор дарё» чоп шудаанд.
Асарҳои саҳнавии «Дастҳоро кушоед» дар Театри мазҳакаи мусиқии ба номи Камоли Хуҷандӣ ва «Ишқи араб» дар Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ ба намоиш гузошта шудаанд.
Соли 1961 факултаи таъриху филологияи тоҷики Институти давлатии педагогии шаҳри Хуҷанд (холо Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров)-ро хатм намуда- аст.
Дар вазифаҳои хабарнигор, мудири шуъба дар рӯзномаҳои «Ҳақиқати Ленинобод», «Комсомоли Тоҷикистон» , муҳаррир, муҳаррири калон ва сармуҳаррири бахши саноат ва сохтмон, мудири бахши гуфтор оид ба мамолики хориҷии Кумитаи давлатии Тоҷикистон оид ба телевизион ва радиошунавонӣ , котиби масъули ҳафтано- майи «Адабиёт ва санъат» кор кардааст.
Ғафуров омадааст, таваҷҷуҳ кунед: "Хусрави Анӯшервон бо туркҳо гуфтушунид мекунаду мақсад аз он таъсиси иттифоқе буд, ки бояд Ҳайтолиёнро барҳам медод.
Бишуд Ғотифар сохта тоҷик "Тавонотарину муқтадиртарини туркҳо Санҷибу буд, ки аз лашкари бешумори шохи ҳайтолиён. нахаросида, ба ҷанг даромад. ва лашкари ӯро нобуд сохт, сарвату мулки ӯро ғасб кард, ба ҷуз он ҷойҳое, ки пештар Хусрави тасарруф карда буд".
Сабабаш чунин буд: "Байни иттифоқчиён низоъ афтоду аз ҳам ҷудо шуданд ва ҳар яке мехост, ки аз шароити мавҷуда, аз афти кор, ҳаддалимкон истифода барад." Низоъи онғо дар масъалаи андоз буд.
Баъд дастаи хуб мусаллаҳшуда ташкил намуда, бар зидди иттиҳоди қабилаҳои Жожҳо, ки муғулзабон буда, бар қабилаҳои туркии он ҷо фармонфармо буданд, лашкар кашида, баъди чанде онҳоро мағлуб кард.
Аз Балх, Шуғнон, Хатлон, Вашгирд ё Висагирд (ноҳия дар Тоҷикистон, ки имрӯз Файзобод ном дорад. - Шарҳи Т. Зиёев), Тирмиз, Омул, Зам лашкари бисёр омада, дар атрофи Бухоро ҷой гирифт.
Бояд қайд кард, ки кишоварзон ин тақвимро васеъ истифода намуда, ҳар солро ба хислатҳои он ҳайвон ташбеҳ медоданд ва аз соли хуб ё бад серҳосил ё камҳосил будани он ҳадс мезаданд.
Чӯпонҳо беҳтарин зотҳои сагро парвариш намуда, барои нигоҳубини рама шабу рӯз ҳамроҳи худ мегиранд ва ҳамеша дилпуранд, ки ин дӯсти вафодорашон гӯсфандонро аз ҳамлаи дарандагони ваҳшӣ эмин нигоҳ медорад.
Бахусус, афсарону сарбозон, кормандони хадамоти амният, оташнишонию ҳолатҳои фавқулода ба саг, ҳамчун ба ҳайвони нотарс, ҷасур, далер, чолоку ҳушёр ва доною рамузфаҳм бовар доранд.
Дар таърихи парваришу нигоҳубини ҳайвонот хидматҳои зотҳои мухталифи саг дар муҳофизати аҳли хонавода, рамаю галаҳо, марзу буми кишвар, ошкор кардани амалҳои ниҳон намудани маводи мухаддир ва дигар ҷинояткориҳо, наҷоти одамо-ну ҳайвонот дар ҳодисаҳои сӯхтор, заминҷунбӣ, селу боронгариҳо ва дигар офатҳои табиӣ ва ғ.
Мутобиқи фарҳанги мардумӣ дар ин намуди солшуморӣ банавбат ба 12 ҷонвар номгузорӣ шуда, 6 ҳалолу 6 ҳаром буда, аз рӯйи хусусияту табиати ҳайвонҳо, меъёрҳои сириштию мизоҷии онҳо ба афроди дар ҳамон соли ҳайвон таваллудёфта толеъбинӣ мешавад.
Ҳарчанд имрӯз солбарорӣ бар усулҳои нав поя гирифтааст, вале ҳамоно барои муайян намудани таърих, замони зисти падару модар, бобою бибӣ ва дигар ниёгон мардуми тоҷик аз ин солшуморӣ истифода мебаранд.
Дар китоби «Дар ҷустуҷӯйи Карим-Девона»-и Ҳабибулло Назаров маҳз бо кумаки солбарорӣ замони зист ва рӯзгори мардони таърихии водии Ҳисорро бознигорӣ карда шудааст.
Тақрибан ҳашт қарн муқаддам, Абӯнасри Фаробӣ дар асараш «Нисоб-ус-сибён» тартиби солҳои дувоздаҳгонаро ба риштаи назм дароварда, тақвими «мучал»-ро чунин муаррифӣ кардааст:
Ба боварии муаррихон тақвими «мучал» бори аввал дар байни уйғурони Хитой ҳамчун солшумории мардумӣ аз рӯйи ҷойгиршавии бурҷҳои осмонӣ ба вуҷуд омада, дар давраи таҳти тасарруфи муғулҳо будани Осиёи Миёнаву Эрон байни тоҷикон ва дигар халқу миллатҳо ҷорӣ шудааст.
Асари мазкур, ки дар он низоми заминмарказии олам баён гардида буд, то ибтидои садаи 17 нуфузи илмии худро нигоҳ дошта, танҳо пас аз пайдо шудани низоми офтобмарказии олами Н. Коперник ва интишори ҷадвалҳои И. Кеплер, ки қонуниятҳои ҳаракати сайёраҳоро мефаҳмонданд, мавқеи худро аз даст дод.
То замони мо инчунин асари ҷуғрофиёии Батламиюс атлам «Осору-л-билод» ё «Ҷуғрофиё» омада расидааст, ки дар он маълумоти ҷуғрофиёии замони атиқа ҷамъбаст карда шудаанд.
Дар «Ҷуғрофиё» ғайри маълумоти ҷуғрофиёӣ, инчунин координатаҳои ҷуғрофии 8000 маҳал, аз он ҷумла координатаҳои Самарқанду Бухоро, Бишкенту Шош, Зомину Фороб ва Кӯлоб оварда шудаанд.