polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Олими маъруфи эронӣ Тоҳирии Шиҳоб осори боқимондаи Асҷадии Марвазиро аз баёзу маҷмӯъа, китобҳои луғату таърих ва тазкираҳо гирд оварда, соли 1955 милодӣ дар шакли девон ба нашр расонид ва пешкаши муҳаққиқон ва умуман ҳаводорони каломи бадеъ гардонид.
Соли 1924 вақте ки Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон таъсис ёфта, пойтахташ Душанбе таъйин шуд, эъломияи ҷумҳурии навтаъсисро дар Регистони Ҳисор қироат карданд ва байрақро дар болои гумбазҳои Арки Ҳисор барафрохтанд.
Бо амри як идда зимомдорони пурғаразу бефарҳанг ва ашхоси гумном баҳри вусъат додани киштукори ҳосили баланди «тилои сафед» бисёр биноҳову деворҳо ва дарвозаҳоро ба хок яксон намуда, тоқу равоқҳоро ҳамчун «сӯзишвориву ҳезум» истифода бурданд.
Айёми ин бесарусомониву таърихсӯзиҳо соли 1928 Ҳоҷӣ Турсуни Ноҷичӣ аз паси Мадрасаи Нав масҷиди бародарон Ҳоҷӣ Насруллоҳ ва Ҳоҷӣ Нарзуллоҳро бо мақсади «аз бало ҳазар» канда, маводҳои онро бурда дар деҳаи Ноҷии Боло аз нав барқарор намуд, ки дар он айём ин як корнамоии бузург ба ҳисоб мерафт…
Қӯрғони Ҳисорро соли 1969 бо фармони раиси ҳамонвақтаи хоҷагии ба номи Карл Маркс Абдурауф Юсуфов бо техникаи вазнин вайрон карданд, ки ҳоло дар қисми ҷанубу шарқии шаҳр, дар ду ҷой тахминан сад метр харобаҳои он дар зери дарахтон боқист.
Он ҳама иморатҳову қалъаи бошукӯҳ, қӯрғони паҳновару дарвозаҳои атрофи шаҳр ва масҷидҳову қӯшмадрасаҳо «зи борону зи тобиши офтоб”–и замонасозӣ валангор шуданд.
Аз рӯи харитаи тартибдодаи хонуми инглисзабон Г. Юля тарҳи тамоми хонаву иншоотҳои маъмурӣ, кӯчаву мадрасаҳо ва қӯрғони шаҳри Ҳисору қаламрави онро муайян кардан мумкин аст.
Ин ягона ва нодиртарин маълумотномаест барои сайёҳону меҳмонон, зеро ки дар он Масҷиди Сангин, мазори Халифа Шаҳид, мақбараи Махдуми Аъзам, мазорҳои Сиёҳпӯши Валӣ, Холид ибни Валид, Тути такя, Шайх Нуриддини Соҳибнафас, Заифа, Шайх Ҷунайди Ҳисорӣ, Регистон, бозор, масҷидҳо, қорихона, Мадрасаи Кӯҳна, Мадрасаи Нав, Мадрасаи Бомӣ, Мадрасаи «Чашмаи моҳиён», Корвонсарой, Арк, дарвозахонаҳо, сағонаҳо, мазори яҳудиён, қабристон, мазори Савда, нақби зеризаминӣ ва ғайраҳо дарҷ ёфтаанд.
Дар шаҳри Ҳисор дар баробари ривоҷи косибиву ҳунармандӣ, меъмориву гулкорӣ, туҷҷориву наҷҷорӣ, заргариву муҳргарӣ ва оҳангариву дуредгарӣ - илму адаб ва маорифу фарҳанг алоқадри ҳол пеш мерафт.
Мадрасаҳо қоидатан аз ҳисоби вақфҳо мавҷуд буданд, ки дар он ҷо забонҳои форсиву арабӣ, Қуръон ва шарҳу тафсири он, ибтидои мантиқ, фалсафа ва фиқҳу шариатро меомӯхтанд.
Дар мадрасаҳо шогирдон на танҳо аз худи қаламрави бекигарии Ҳисор, балки аз Қаратоғу Бойсун, Ёвону Ғозималик, Варзобу Файзобод, Хатлону Рашт, Дарвозу Бадахшон ва дигар музофотҳои Бухорои Шарқӣ таҳсил мекарданд.
Ин қалъа ки ҳамакнун дар 5-километрии шимолу ғарбии шаҳри Душанбе қарор дорад, бозмонда аз ҳамон шаҳри Шумон аст, ки дар садаҳои – мелодӣ - “Ҳисори Шодмон”, яъне қалъаи Шодмон, номида мешуд.
Дар оғози садаи ин қалъа тахтгоҳи беки Ҳисор Шоҳимардонқул буд ва дар заминларзаи 8 сентябри 1907 вайрон шуд ва аз он танҳо як дарвоза ва ду бурҷ дар миёни ду кӯҳ барҷой монда аст.
Пас аз инқилоби Бухоро дар соли 1920 ва таъсиси Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон Дарвоз бахше аз вилояти Ғарм гардид, ки то соли 1929 вуҷуд дошт.
Дар шимол бо ноҳияи Сангвор аз ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ, дар ғарб ва ҷанубу ғарб — бо ноҳияҳои Ховалинг, Муъминобод ва ноҳияи Шамсиддин Шоҳин аз ноҳияҳои вилояти Хатлон, дар шарқ — бо ноҳияи Ванҷ аз ноҳияҳои вилояти мухтори Кӯҳистони Бадахшон ва дар ҷануб — бо вулусволиҳои Нусай, Шикай, Хоҳон ва Кӯфоби вилояти Бадахшони Афғонистон ҳаммарз аст.
Қаламрави подшоҳии Дарвоз сарзамини имрӯзаи ноҳияҳои тоҷикии Сангвор, Дарвоз ва Ванҷ ва вулусволӣҳои афғонистонии Хоҳон ва дар ду канораи рӯди Панҷро дар бар мегирифтааст.
Соли 1895 бекигарии Дарвоз, ки дар ҳар ду канораи рўди Панҷ ҷой дошт, дар паи ҷаҳонгириҳои Русия ва Британия дупора гардид ва канораи рост ба аморати Бухоро ва канораи чап ба Афғонистон дода шуд.
Раҳимов, Ф. Ниёзӣ, С. Иброҳимов, М. Муқимӣ, А. Қаландаров, Т. Ҷӯраев, А. Эшматов ва дигарон қаҳрамонӣ нишон дода, сазовори ордену медалҳои ҷангӣ гардиданд.
8 майи 1965 бо Укази Президиуми Совети Олии СССР барои мардонагӣ ва қаҳрамонии заҳматкашони шаҳр дар мубориза бар зидди истилогарони фашистӣ Волгоград бо ордени Ленин ва медали Ситораи Тило мукофотонида шуд.
Шоири тоҷик Муъмин Қаноат достони «Сурӯши Сталинград»-ро дар бораи ҷангу муҳорибаҳо, саргузашти фоҷиавии ҷанговарон, тақдиру қисмати қаҳрамонони муҳорибаи Сталинград эҷод намудааст ва барои он сазовори Ҷоизаи давлатии Иттиҳоди Шӯравӣ гардидааст.
Шоир муддате дар бойгониҳо кор карда, бо иштирокдорони ҷанги Сталинград суҳбат ороста, панҷ бор ба Волгоград сафар карда, «арзу тӯли кӯчаҳо ва хонаҳоро қадам зада, муайян намуд, то ки ҳарфе хато наравад».
Муъмин Қаноат дар маросими таҷлили 70-солагии Муҳорибаи Сталинград дар Маркази фарҳангиву илмии Русия дар шаҳри Душанбе иброз дошт, ки барои навиштани достон ба ӯ шоҳидони воқеии ин муҳориба – маршали Иттиҳоди Шӯравӣ Волгоград И. Чуйков, қаҳрамони Муҳорибаи Сталинград Я.
Яке аз қаҳрамонони ин достон, сокини шаҳри Волгоград Зинаида Селезнёва қайд намудааст, ки дар остони ин ҷашн тамоми мактабҳои шаҳри Волгоград бо изҳори сипос вобаста ба ашъор ва зиндагии Муъмин Қаноат маҳфилҳо баргузор кардаанд.
Дар Волгоград донишгоҳҳои омӯзгорӣ, техникӣ, тиббӣ, академияҳои меъморию бинокорӣ, кишоварзӣ, тарбияи ҷисмонӣ, хадамоти давлатӣ, Институти санъат ва фарҳанг, осорхонаҳои «Муҳорибаи Сталинград», кишваршиносии вилоятӣ, санъати тасвирӣ, созҳои мусиқӣ, таъриху мардумшиносӣ, осорхона-мамнуъгоҳи меъмории «Старая Сарепта», театрҳо, сирк, филармония фаъолият доранд.
Дар 9 моҳи соли 2022 корхонаҳои саноатии н. Шаҳристон, якҷоя бо соҳибкорони инфиродӣ, ба маблағи 29 млн 889 ҳазор сомонӣ маҳсулоти саноатӣ истеҳсол намуданд, ки нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 1 млн сомонӣ зиёд буда, суръати афзоиши ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ 103,5%-ро ташкил медиҳад.
Дар шимол бо шаҳри Истаравшан, дар шарқ — бо ноҳияи Деваштич, дар ҷануб — бо ноҳияи Айнӣ аз бахшҳои вилояти Суғд ҳамсоя ва дар ғарб бо ноҳияи Зомини вилояти Ҷиззахи Ӯзбекистон ҳаммарз аст.
Бо вуқӯъи ҷанги шаҳрвандӣ дар Тоҷикистон ба зогоҳаш — шаҳри Панҷакент рафта, сардабири рӯзномаи «Самандар» ва моҳномаи «Дайри муғон» таъйин гардид.
Таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаро дар мактаби 3 ба номи Надежда Крупскаяи шаҳри Панҷакент гирифта, риштаи забони арабии факултаи забонҳои шарқи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин хатм кардааст.
Комиссияи махсуси вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон онро ғолиби Озмуни ҷумҳуриявии «Китоби сол-2013» дониста, бо Дипломи дараҷаи аввал ва мукофоти пулӣ қадрдонӣ кард.
Аминӣ Баҳманёр Арабзода (Наҷмиддин Арабзода; 15 августи 1954, Панҷакент, вилояти Ленинобод, ҶШС Тоҷикистон — 10 ноябри 2020, Душанбе, Тоҷикистон) — нависандаи саршиноси тоҷик, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон, дорандаи Ҷойизаи адабии Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон ба номи Садридин Айнӣ.
Иттиҳодияи Ҷумҳурии Мянма ё Миёнмор , кӯтоҳ — Мя́нма', Миёнмор, қаблан Бирма" — давлат дар Осиёи Ҷанубу Шарқӣ, дар қисмати ғарби нимҷазираи Ҳиндучин ҷойгир аст.
Муаллифи «Ҳудудал-Олам» менависад, ки дар «Бутамони миёна ноҳияест машҳур бо номи Барғар, яъне Паргар Фалғар ва Дарёҷой андар вай аст ва рӯди Бухоро аз ин Дарёҷой ҷорӣ мешавад».
Инчунин дар «Ҳудуд ал-Олам» гуфта мешавад, ки «ба Дарёҷой 4 рӯди хурд дарафтанд ва аз он рӯде берун ояд, ки аз замини Барғар дар гузарад, ба Бунҷакату Самарқанд омада ба Бухоро равад».
Олими юнонии асри милодӣ чӣ тавр сарчашма гирифтани дарёи Зарафшонро хеле хуб тасвир кардааст: «Фазои калонеро бо дарёе обёри карда мешавад, ки онро сокинони маҳаллӣ Политимет меноманд. Вай дар ибтидо бо маҷрои танг ҷорӣ шуда, баъд ба ғоре мерезад ва дар зери замин пинҳон мегардад».
Олими юнонии асрҳои - эраи мо Аррион дар бораи дарёи Зарафшон навиштааст: «Искандари Мақдунӣ тамоми музофоти бо дарёи Политимет обёришавандаро гузаштааст. Бо вуҷуди он ки ин дарё сероб аст, вай дар регзор нобуд мешавад».
Харобаҳои кушки «Абаргар» вабоқимондаиқасри «Гардани Ҳисор», ки дар ҳудуди ноҳияи Айнӣ ҷойгир шудаанд, нодиртарин ёдгориҳои бостонии халқи тоҷик мебошанд.
Мувофиқи ахбори ҳуҷҷатҳои суғдӣ, ки дар кӯҳи Муғ, дар яке аз рустоқҳои Бутамон–Паргар ёфт шудаанд, Бутамон тахминан аз солҳои 715 то 722, яъне дар охири давраи ҳукмронии Деваштич ба ҳайати давлати Панҷ дохил мешуд.
Дар ин ҳуҷҷатҳо номҳои бисёр рустоҳои Бутамон, ба монанди Мадрушкат , Парғар, Моғиён, Киштут ва деҳаҳои Марғузор, Вешист, Кум, Мадм, Зировадк, Искодар, Хушикат, Варз, Рарз, Испағн, Фатмев, Похут, Шаватк, Вешаб, Фатмовут, Дарғ, Марғ, Вардаккат, Курут, Саритоғ, Утоғар, Вишак ва ғайраҳо зикр ёфтаанд.
Тадқиқотҳои бостонӣ нишон медиҳанд, ки баробари деҳаҳои номбаршуда деҳаҳои Урметан, Дардар, Вешканд, Зосун, Ворӯ ва ғайра низ дар асрҳои- вуҷуд доштаанд.
Масалан, муаррих ал-Билозарӣ дар асари худ «Футуҳ ал-Булдон» менависад, ки Бутамон дар замони ҳукмронии Язид ибни Муҳаллаб аз тарафи писари ӯ Мӯҳаллаб, фатҳ карда шуд.
Бутҳои заррин, ҳайкалчаи гачини аз қалъаи деҳаи Кум ва чӯбҳои нимсӯхтаи пур аз нақшҳои нодири аз харобаи Гардани Ҳисор бадастомада нишон медиҳанд, ки офарандагони онҳо устодони моҳиру гулдасти замони худ буданд.
Баъзе тадқиқотчиён тахмин менамуданд, ки нақшаҳои меҳроби Искодар, сутунҳои Обурдону Урметан маҳсули дасти устоҳои шаҳрҳои Самарқанд ва дигар марказҳои мадании Осиёи Миёна мебошад.
Дар китобҳои «Ҳудуд ал-Олам», «Сурат ал-Арз» ва «Масолик ва Мамолик» навишта шудааст, ки аз кӯҳҳои Бутамон тило, нуқра, зоч, симоб ва навшодир ҳосил мекунанд.
Дар китоби муқаддаси зардуштимазҳабон – Авасто доир ба об хок, наботот, олами ҳайвонот, зироатпарварӣ, коркарди замин, чорводорӣ ва истихроҷи сарватҳои зеризаминӣ аз Гава Суғд маълумотҳои ихчам, вале ҷолиб фароҳам омадааст.
Баъдан ин шиносои дар замони истилои Искандари Мақдунӣ , забткориҳои арабҳо ва алалхусус дар замони ҳукмронии Сомониён густариш ёфта, водии Зарафшон ҳамчун истеҳсолкунандаи тило, қалъагӣ, навшодир, симоб, сангҳои гаронмоя ва ғайра шуҳрати калон пайдо намуда буд.
Дар солномаи асримиёнагии географи Чиннистон Ли-ян-шоу-Бейши хабар дода шудааст, ки дар болооби Зарафшон тило, оҳан, ва санги сулаймонӣ истихроҷ мекунанд, боғу токпарварӣ, парвариши зироатҳои полизӣ ва чорводорӣ инкишоф ёфтааст.
Ин замон бекигариҳои болооби Зарафшон – Киштут, Моғиён, Фалғар, Фон ва Мастчоҳ, ки замоне тобеияти Самарқанду Бухоро мекарданд, ба миригариҳои ниммустақиле табдил ёфтанд.
Соли 1934 аввалин маротиба рӯзномаи ноҳия бо номи “Барои чорводори сотсиалистӣ” аз чоп баромад ва дар назди он вазифаҳои хеле муҳим: коллективонаи хоҷагии қишлоқ, ташкили корхонҳои саноатӣ ва ба ҳаёти нав қадам мондани одамон меистад.
Бутамон дар асрҳои - дар ҷанубу шарқ бо вилоятҳои Чағониён, Ахарун, Шумон, Вашгирд, Дарғ Шаҳрисабз, Самарқанд ва Панҷакент ва дар шимол бо Истарафшану Аспара ҳамсарҳад будааст.
Аз шарқ бо вилояти Ҷиззахи Ӯзбекистон ва ноҳияи Шаҳристон, шимолу шарқ — бо ноҳияи Деваштич, аз шарқ — бо ноҳияҳои Рашту Кӯҳистони Мастчоҳ, дар ғарб — бо ноҳияи Панҷакенти вилояти Суғд, дар ҷануб — бо ноҳияҳои Шаҳринав, Ҳисор, Ваҳдат, Варзоби НТҶ, дар ҷанубу ғарб бо вилояти Сурхондарёи Ӯзбекистон ҳамсарҳад аст.
Глобус миқёс, шабакаи арзу тӯл ва силсилаи аломатҳои шартӣ дорад, бар хилофи тасвироти харитавии дар ҳамворӣ бо ҳамин миқёс сохташуда аз хатоҳо орӣ мебошад.
Дар миёнаҳои асри 20 дар натиҷаи таҳқиқоти кайҳонӣ глобусҳои Моҳ, Муштарӣ ва радифони он — Фобос, Зуҳра ва дигар ҷисмҳои осмонӣ сохта шудаанд.
Машҳуртарин глобусҳои рӯизаминӣ глобуси себи заминӣ , глобуси Ягеллон дар Краков, глобуси Готторп дар осорхонаи М. В. Ломоносов, глобуси тухми шутурмурғ , глобуси Блау, глобуси ҷаҳонӣ ва глобуси Украина мебошанд.
Аз садаи то милод афлотуниён Арасту ва пифагореизмро истифода карда, бо ҳама унсурҳои натурализм, ки дар худи Афлотун низ боқӣ монда, дар давраи эллинизм ба туфайли фаъолияти равоқиён, пайравони эпикуреизм ва шаккокиён мустаҳкам шуда буданд, муборизаи қатъӣ мебурданд.
Ба фалсафаи асрҳои миёна ва Эҳё афлотуния дар шакли навафлотуния таъсир расондааст (Августин, Ареопагитикаҳо, Иоанн Скот Эриуген, Ибни Рушд, мактаби Шартр, Экхарт, Николаи Кузанӣ, Плифон, Фичино, Пико делла Мирандола, Ҷ. Бруно).
Маорифпарварони нимаи дуюми асри -и Фаронса аз самимият, фурӯтанӣ ва инсондӯстии Ҳомер ба ваҷд омада, таъкид доштаанд, ки «Илиада» ва «Одиссей» ҳиссиёти инсонро комилан табий, бе ягон суханбозиҳои муболиғаомез тасвир намудаанд.
Заковати ҳомерӣ аз эҷодиёти шифоҳии мардум рӯида, вале ба дараҷае аз он боло қад кашидааст, ки гоҳо ҷузъҳои ҷудогонаи фолклор ба қисмҳои ҷудоинопазири тарзи махсуси эҷоди ӯ табдил ёфтаанд.
«Илиада» як воқеаи муҳорибаи Троя, ҷанги байни пешвои ахейҳои шоҳи микенҳо Агамемнонро бо қаҳрамони юнонӣ Ахиллес, ҷанговари ҷасур ва нерӯманд, ба чаҳорчӯбаи тасвир гирифтааст.
Ӯ дар эҷодаш аз сохти анъанавии шеъри юнонӣ-гекзаметр-шеъри ҳар мисрааш шашрукна истифода бурда, лаҳзаҳои муҳориба, сару либоси ҷанговарон, рафтору кирдор ва маҳалли ҳарбу зарбро воқеъбинона сурудааст.
Ҳатто аз сурудаҳои ӯ археологҳо вайронаҳои Трояро ёфтанд ва таърихдонҳо аниқ карданд, ки дар ҳақиқат ин шаҳр тахминан солҳои 1200 то милод аз тарафи юнониҳо забт шудааст.
Чи тавре ки аксари тадқиқгарони осори Ҳомер мепиндоранд, достонҳои шоир дар Осиёи Сағир, дар Ионии асри то милод дар асоси ривоёти мифологӣ оид ба муҳорибаи Троя эҷод гаштаанд.
Дар замонҳои қадим ба Ҳомер достонҳои ҳаҷвии «Маргит» ва «Ҷанги мушу қурбоққаҳо», маҷмӯи асарҳо оид ба муҳорибаи Троя ва ба Юнон бозгаштани қаҳрамонон, аз қабили «Киприй», «Эфиопида», «Илиадаи хурд», «Забти Илиона», «Бозгашт»-ро нисбат медоданд.
Қиссаҳои асотирӣ, ки дар онҳо корномаҳои қаҳрамонони афсонавӣ Ахиллес, Одиссей, Ҳектор васф мешуданд, ба сифати мундариҷаи достонҳои Ҳомер хидмат кардаанд.
Дар ҳудуди ноҳия 190 муассисаву ташкилоти буҷавӣ, 229 ҷамъияти саҳомии масъулияташон гуногун, 6 филиали бонк, 50 корхонаҳои хурди хусусӣ ва ширкату ҷамъиятҳо, 42 корхонаи саноатӣ, аз ҷумла, 1 корхонаи истеҳсоли ангишт, 3 корхонаи масолеҳи бинокорӣ, 3 корхонаи орд, саноати коркарди пахта, 5 корхонаи саноати хӯрокворӣ, 26 ташкилоти сохтмонӣ, 6 муассисаи нақлиё­т фаъолият доранд.
Дар Ваҳдат 67 муассисаи фарҳангӣ, аз ҷумла шуъбаи фарҳанг, 11 хонаи маданият, 8 клуб, 1 қасри фарҳанг, 2 толори кино, 47 китобхона, 2 мактаби рассомӣ ва мусиқӣ мавҷуд аст, ки дар он зиёда аз 243 нафар корманд фаъолият дорад.
Инчунин дар Ваҳдат шуъбаи маориф, шуъбаи корҳои дохилӣ, шуъбаи молия, шуъбаи омор, фонди нафақа, нозироти андоз, ҳифзи иҷтимоӣ, САҲШ, идораи суғурта, бойгонӣ, идораи оташнишонӣ, амволи давлатӣ, ҳифзи табиат, идораи захираҳои замин, идораи коммуналӣ, идораи зидди касалиҳои ҳайвонот, Бонки аграрӣ, Бонки амонатгузорӣ, Ҷамъияти матлуботи ноҳия, комиссариати ҳарбӣ, хоҷагии ҷангал, мактаби варзиш, Ташкилоти давлатии сохтмон ва таъмири роҳ, КВД сохтмон ва нақлиёт, комбинати таълимӣ, мактаби санъат, 22 шуъбаи алоқаи почтавӣ, бахшҳои алоқаи ҶС «Тоҷиктелеком», 1722 нуқтаи радио, 11 муассисаи хӯроки умумӣ, 65 нуқтаи савдо, 46 муассисаи хидмат­расонӣ ба аҳолӣ мавҷуд аст.
Соҳаи асосии хоҷагии Ваҳдат кишоварзӣ буда, пахтакорӣ, ғаллакорӣ, чорводорӣ, сабзавоткорӣ, картошкапарварӣ, боғдорӣ ва замбӯрпарва­рӣ ривоҷ ёфтааст.
Аз сумдорҳо нахчир, муфлон, гуроз, аз дарандаҳо хирс, паланг, гург, шағол, рӯ­боҳ, қоқум, савсор, вашақ, қашқалдоқ, аз хояндаҳо суғур, заргӯш, ҷайра, хорпушт, мири мушон, кӯрмуш, аз хазан­да­ҳо калтакалос ва ҳар гуна морҳо , аз парандаҳо кабк, мурғи ҳилол, уқоб, мурғи ҳумо, заргулдор, дурроҷ ва ғайра вомехӯранд.
Дар ҳавзаи дҳои Сорбою Сардаи Миёна мамнӯъгоҳи Ромит воқеъ гаштааст, ки дар ин ҷо манзараҳои табиӣ ва баъзе намуди ҳайвонҳои ваҳшӣ ҳифз карда мешаванд.
Соли 2013 дар хоҷагиҳои моҳипарварии Ваҳдат (ҶММ «Форел», ҶСП «Аква–Порс», ҶММ «Зафари Ориф», ҶММ «Ирам–Азия», хоҷагиҳои деҳқонии «Бобоҷон», «Са­мадов», «Фозилов», «Расулов Мустафо») 23,3 т моҳӣ истеҳсол шудааст.
Нишебии кӯҳҳоро то баландии 2000 м алафзору буттазорҳо , набототи даштӣ – гиёҳҳо ( гандумак, чағаз, типчак, чатргулҳо, лӯбиёиҳо, шибоғ, талха, тахач, коснӣ, ширинбӯя, субинак, ҷамилак, кокутӣ, пудина, ниёзбӯ, пиёзи кӯҳӣ, шулха, газарак, ғармаш , чойкаҳак, раҳдавак, гӯсфандхорак, сафедхорак, сипанд, зира, чукрӣ, торон, чоқла, ров, рошак, карафшак, сири кӯҳӣ, пиёзи анзур, янтоқ) ва дар баландиҳои 2000–3000 м -ро алафзор, бешаҳои сираки арча, фарқ, заранг, юған, мушол ва аз 3000 м баландтарро марғзорҳои субалпию алпӣ фаро гирифтаанд.
Дар Ромит ва дараҳои Сорбо, Сардаи Миёна, Ёс, Мағов ва ғайра чормағз, олуча, зардолу, шафтолу, тут, себ, гелос, талхакбодом, санҷид, ноки худрӯй, чинор, бед, туғ, буттаҳои настаран, ангат, зирк ва ғайра бисёранд.
Дарёи Кофарниҳон аз ғарби шаҳр ҷорӣ гашта, онро дарёчаи кӯҳии Ромит ва дигар дарёчаву чашмаҳои сершумор, ки аз пиряхҳои бузург маҷро мегиранд, сероб гардондаанд.
Дар Ваҳдат мураббиён, аз ҷумла, 2 Устоди варзиши дараҷаи байналмилалӣ, 4 Устоди варзиши собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ, 15 Устоди варзиши Ҷумҳурии Тоҷикистон, 33 номзад ба Устоди варзиши Ҷумҳурии Тоҷикистон, 5 мураббии хизматнишондодаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, 6 Корманди шоистаи варзиши Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият менамоянд.
2 Устоди варзиши дараҷаи байналмилалӣ, 8 Устоди варзиши Ҷумҳурии Тоҷикистон, 27 номзад ба устоди варзиши Ҷумҳурии Тоҷикистон, 52 нафар соҳиби унвони дараҷаи якуми варзиши Ҷумҳурии То­ҷикистон дар мусобиқаҳои варзишии сатҳи ҷумҳуриявӣ ва байналмилалӣ фаъолият доранд.
Ҳудуди шаҳр асосан дар болооби дарёи Кофарниҳон, ки нишебиҳои ҷануби қаторкӯҳи Ҳисор ва шимоли қаторкӯҳи Қа­ро­тегинро дар бар мегирад, ҷой гирифтааст.
Зимни ҳафриёти бостоншиносӣ дар деҳаҳои Ваҳдат Қалъаи Шодмон , Қалъаи Ромит , Чилтан , Андигон, марқади Холбойқара, Дашти Бед , Кӯҳи Ширбибӣ ва Қалъаи Тоҳир кашф шудаанд.
Ваҳдат дорои 10 ҷамоати деҳоти Баҳор, ба номи Абдулло Абдулвосиев , ба номи Раҷаб Исмоилов , ба номи Карим Исмоилов , ба номи Бозорбой Бурунов , Ромит, Симиганҷ, Чорсӯ , Чӯянгарон, Гулистон ва ҷамоати шаҳрак мебошад.
Аз ҷануб бо ноҳияҳои Ёвону Норак, аз шимол бо ноҳияи Айнӣ, аз шарқ бо ноҳияҳои Файзободу Нуробод, аз ғарб бо ноҳияи Рӯдакӣ ҳамсарҳад аст.
Ҳамин матолиби авестоӣ, ки мухтасаран овардем, дар осори паҳлавӣ , таърихҳои исломии арабӣ ва форсӣ («Таърихи Табарӣ»-и Муҳаммад ибн Ҷарир ал-Табарӣва тарҷумаи форсии он ба Абӯали Балъамӣ, яке аз вазирони сулолаи Сомониён нисбат дода мешавад, «Таърихи Бухоро»-и Наршахӣ, «Муруҷ-уз-заҳаб»-и Масъудӣ, «Осор-ул-бо­қия»-и Абурайҳони Берунӣ, «Ғурар-ул-ахбори мулук-ул-Фурс»-и Саолибӣ, «Муҷмал-ут-таворих»-и муаллифаш номаълум ва ғайра), «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ ва асарҳои дар пайравии он навишташуда мукаммалтар гардидаанд.
Бо баҳонаи кинхоҳӣ ба сабаби кушта шудани Тур борҳо ба Эрон ҳуҷум карда, ин кишварро тороҷу ғорат менамуд ва ҷанговарон, занону кӯдакони эрониро ба асирӣ мебурд.
Чунонки дар «Барзунома» омадааст, Афросиёб набераи Рустам – Барзу – писари Суҳробро ба ҷанги Рустам фиристод, вале дар ин достон набераву бобо ҳамдигарро бо ёрии модари Барзу шинохтанд ва Барзу дар ҷангҳо ба муқобили Афросиёб қарор гирифт.
Аммо як чиз равшан ва аён аст, ки ходимони ҳизбию давлатиии он солҳо аз миллатҳои дигар мекушиданд, ки барои наздиктар шудан русҳомиллати ҳоким, беҳтар донистан урфу одат ва забони онҳо ва пайдо кардани наздикии қавмию зуд боло рафтан аз нардббони мансабу манзалат ва саҳми шахсӣ гузоштан дар «интернасионализми пролетарӣ» бо занҳои рус издивоҷ намоянд.
Ӯро ҳам мисли хоҳараш М. Киселова ҳамсари Шириншоҳ барои алоқа ва наздикӣ доштан бо «душмани халқ» ва дигар рафторҳои «зидди давлвтӣ» ба ҳабс гирифта буданд.
Падарашон Михаил Киселев, ки ба оҳангарӣ шуғл варзида, дар яке аз заводҳои Москва кор мекард ва шуҳрат ҳам дошт, ҳанӯз то инкилоб бо кадом сабабе оилаашро партофта, озими Кафкоз шуд ва дар ҳамон ҷо хонаводаи дигаре ташкил дод.
«Ш.Шоҳтемур дар ташкил кардани якумин газетаи тоҷикӣ дар Туркистон — „Овози тоҷик“, ки аз моҳи сентябри соли 1924 дар шаҳри Самарқанд мебаромад, инчунин дар нашр кардани аввалин китобҳои дарсӣ, барои ба забони тоҷикӣ таълим додани бачагони тоҷик дар мактабҳои советӣ хеле хидмат кард»Дар ин замон — дар нимаи якуми солҳои 20-ум Шириншоҳ Шоҳтемур аввал дар котиботи Шӯрои Комиссарони Халқӣ, сипас ба ҳайси инструктори шуъбаи таҳтонии ақаллиятҳои миллии шуъбаи ташвиқотиву тарғиботии КМ ҲК ҶМШС Туркистон кор карда, ҳамчунин узви Президиуми Кумитаи инқилобии тоҷик буд.
Баъди 12 сол дар Пленуми чоруми КМ ВК Тоҷикистон Шириншоҳ Шоҳтемур таърихи таъсиси рӯзномаи «Овози тоҷик»-ро ёдовар шуда мегӯяд: «Дар назди КМ Ҳизби Коммунистии Туркистон сексияи коммунистӣ буд, ки ман онро роҳбарӣ мекардам. Барои мо таъсиси рӯзномаи аввалин бисёр зурур буд, вале мо пул надоштем. Ман бо Ҳоҷибоев шинос шудам ва ӯ, ки дар вазифаи раиси Комитети консесии вилояти Фарғона буд, барои таъсиси газета 2000 рубл дод» Шириншоҳ Шоҳтемур бо таъсиси ин рӯзнома иктифо намекунад.
Пас аз ба итмом расондани мактаб моҳи майи с. 1921 дар ҳайати 500 нафари ба ном «студентони пролетарӣ» аз тарафи КИМ-и Туркистон ба шаҳри Қуқанди Фарғона ва аз Қуқанд ба комитети тақсимоти озуқавории Хуҷанд фиристонда шуда, дар разверсткаи озуқавории волости Дилварзин ширкат дошт.
Баъди дуним сол — 10 июл бо телеграммаи Турк — ЦИК ба шаҳри Тошканд ҷеғ зада шуда, ба сифати коркуни масъул аз узви сегонаи ҳарбию сиёсӣ 18 июли соли 1921 ба Помир равона гардид.
Моҳи августи с. 1923 ҳангоми расидан ба Тошканд бо назардошти он ки аз с. 1921 то с. 1923 дар Помир буд, бо Туркистон алоқааш канда шуд, аз комиссияи тозакунии сафҳои ҳизб нагузашт ва уязвияташ бекор шуд.
Моҳи август бо дархостнома ва маводҳои зарурӣ ба комиссиюни ҳизбии сарҳадии фронти Туркистон муроҷиат карда, зимистон соли 1923, моҳи декабр ба воситаи комиссиюни назоратии Туркистон аз комисияи назоратиии Москва нусхаи фармонро дар бораи барқарор кардани ҳуқуқи уязвияти ҳизбии худ аз с 1921 — ро гирифт.
Аз октябри с. 1923 то 5 августи с. 1924 корманди бойгонии назди котиботи СКХ Республикаи Туркистон, аз 5 августи соли 1923 то ноябри ҳамин сол инструктори кишоварзии шуъбаи таҳтонии аққалиятҳои миллии шуъбаи ташвиқ ва тарғиби КМ ҲК Туркистон буд.
Баъди тақсимоти миллӣ-ҳудудии Осиёи Миёна ва таъсиси ҷумҳуриҳои миллӣ, аз ҷумла Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар ҳайати ҶШС Ӯзбекистон, Ш.
Аз декабри соли 1914 то моҳи майи соли 1915 чун фаррош дар омӯзишгоҳи ҳаштуми русӣ — маҳаллии шаҳри Тошканд хидмат намуда, айни замон назди мудири омӯзишгоҳ Апполон Петрович Радугин, ки акнун дар уезди Тошканд бухгалтерии завод шуда, кор мекунад, таълим гирифт.
Аз январи соли 1917 то 26 август боз дар назди ҳамон муаллим барои дохил шудан ба курсҳои дусолаи педагогӣ омодагӣ дида, 26 август имтиҳони чор синфи хатмкардаашро супурда, дар сини 18-солагӣ ба синфи аввал дохил шуд.
Аз соли 1911) ба интернати назди омӯзишгоҳи русӣ-маҳаллии Хоруғ, ки дар Кӯҳистони Бадахшон бори аввал кушода шуда буд, дохил гардида, дар он 4 сол аз ҳисоби давлати русҳо хондааст.
Одамони ҳамзамону ҳаммаслакони Шириншоҳ Шотемур: Абдуқодир Муҳиддинов, Чинор Имомов, Нусратулло Махсум, Юлдош Охунбобоев, Файзулло Хочаев,Абдулло Раҳимбоев, Икромов Акмал, Абдуллоев Сайфулло, Исмоилов Иброхим, Анваров Саидаҳмад, Мавлонбеков Аҳмадбек, Абдураҳим Ҳоҷибоев буданд.
Аз рӯи анъанаи қадима, ҷӯяк, пеш аз наққошӣ шуданаш, бояд бо қабати тунуки тило пӯшонида мешуд ва заминаи он ранги кабуд медошт, аммо дар айни ҳол аксарияти рассомон аз ин таҷриба даст мекашанд.
Санъати ба худ хоси тоҷикӣ барои бисёриҳо дар Изроил писанд омадааст, ки фармоишҳои давлатии расмии бузург ва ҳам асарҳои кӯчаки дастгоҳӣ далели ин гуфтаҳоянд.
Замоне, ки дар як қатор ёдгориҳои маркази қадимаи тоҷикон - Самарқанд усули нави ороиш рӯи кор омад, қисмҳои ҷудогонаи сақф ва деворҳои дохили биноҳоро нақшу нигори аҷибе бо истифодаи миқдори зиёди тило оро медод, ки ба дебо шабоҳат дошт.
Зебоии кундал дар асоси ба ҳам пайвастани тимсолҳои мураккаб, омехтани шаклҳои табииву ҳандасӣ, бозии тахайюл бо рангҳо асос гирифта, ҳар намунаи он ҳунари хондан ва дарк карданро талаб мекард.
Махсусияти дигари кундали муосири тоҷик дар он аст, ки аз охири садаи сар карда, дар ин ҷода рассомони ҷавон қадам гузошта, наққошиҳои дар зебоӣ тасхиркунандаро бо нақшу нигори табиӣ офариданд.
Ҷои сатҳҳои бошукӯҳро лавҳаҳо дар шакли мусаввараҳои дастгоҳии бо нақшу нигор ва ё ашё, баъзан ҳатто бо тасвирҳои ашхоси гуногун орододашуда гирифтанд, ки усулан ба мактаби рассомии Ғарб қаробат дорад.
Аз наққошони муосир месазад аз асарҳои устодони душанбегӣ Раҳим Аҳмадов, Раҳматулло ва Фирдавс Абдураҳмоновҳо, Маҳмадкарим Рақибов, Зоир Мирзоев, Зоир Алиқулов, Қурбон Раҳимов ва устои истаравшанӣ Мирсобит Обидов ёдовар шуд.