polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
మునగాల సంస్థానానికి చెందిన గ్రామాలు ఆనాటి హైదరాబాద్ రాష్ట్రం లో, మరికొన్ని గ్రామాలు బ్రిటీషు ఇండియాలో ఉండేవి. వెంకటరంగారావుకు బ్రిటీషు పాలకులకు, ఇటు నిజాం పాలకులకు మధ్య దగ్గరి సంబంధాలు ఉండేవి. వెంకటరంగారావు కార్యకలాపాలకు ప్రధాన వేదిక హైదరాబాద్‌ నగరమే. హైదరాబాద్ లోని శ్రీకృష్ణదేవరాయ ఆంధ్రభాషా నిలయము పోషకులలో వెంకటరంగారావే మొదటివారు.
వెంకటరంగారావు కుమారులు రామకృష్ణారెడ్డి, గోపాలకృష్ణారెడ్డి ఉన్న విద్యా పట్టభద్రులు. రెండవ కుమర్తె రాణి సరళాదేవి భర్త వనపర్తి సంస్థానాధీశులు రాజా కృష్ణదేవరాయలు, కుమారుడు రాజా రామేశ్వరరావు పార్లమెంట్ సభ్యులు. మొదటి అల్లుడు రాజగోపాలరెడ్డి, మూడవ అల్లుడు ఎస్.ఎమ్. రెడ్డి బారిస్టరు పట్టా పొందారు.
వెంకటరంగారావు 1879 లో వరంగల్ జిల్లా తొర్రూరు లో జన్మించాడు. మునగాల సంస్థాన జమీందారిణి లచ్చమ్మారావు, దేశముఖు నాయని వెంకటరామయ్య దంపతులకు దత్తత వెళ్లాడు. బందరు లోని నోబుల్ కళాశాలలో, మద్రాసు లో విద్యను అభ్యసించాడు.
1900లో వెంకటరంగారావు ఎస్టేట్ ను ఆధిపత్యంలోకి తీసుకున్నాడు. తన చిన్ననాటి స్నేహితుడైన కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణరావుని దివానుగా నియమించుకొన్నాడు. కొమర్రాజు 1923 వరకు మునగాల దివాన్ గా పనిచేశాడు.
1906లో బెంగాల్‌ విభజన వ్యతిరేకోద్యమంలో పాల్గొన్న సయమంలో ఈయనకు రవీంద్రనాథ్ టాగూర్ తో ప్రత్యక్ష సంబంధాలుండడంతోపాటు శాంతినికేతన్ కు ధన సహాయం కూడా చేశారు.
బస్మతి బియ్యం సుగంధ సమ్మేళనం 2-ఎసిటైల్ -1 పైరోలిన్ వల్ల కలిగే విలక్షణమైన పాండన్ లాంటి రుచిని కలిగి ఉంటుంది. బాస్మతి ధాన్యాలు ఈ ఆరోమాటిక్ రసాయన సమ్మేళనాన్ని సహజంగా 0.09 పిపిఎమ్ కలిగి ఉంటాయి. ఇది బాస్మతియేతర బియ్యం రకాలు కంటే 12 రెట్లు ఎక్కువ. బాస్మతికి దాని విలక్షణమైన సువాసన, రుచిని ఉంటుంది. ఈ సహజ సుగంధం జున్ను, పండ్లు, ఇతర తృణధాన్యాల్లో కూడా కనిపిస్తుంది. ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్, ఐరోపా దేశాలలో ఆమోదించబడిన రుచుల కారకం, సుగంధం కోసం బేకరీ ఉత్పత్తులలో ఉపయోగిస్తారు.
భారతదేశంలో ఉత్తరప్రదేశ్, పంజాబ్, హర్యానా, రాజస్థాన్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, ఢిల్లీ, ఉత్తరాఖండ్, మధ్యప్రదేశ్, బీహార్ రాష్ట్రాలలో ఈ బియ్యం ఉత్పత్తి జరుగుతుంది. జూలై 2011 నుండి జూన్ 2012 వరకు ఒక సంవత్సర కాలంలో భారతదేశంలో మొత్త బాస్మతీ బియ్యం ఉత్పత్తి 5 మిలియన్ టన్నులు. భారతదేశంలోని హర్యానా రాష్ట్రం ఈ బాస్మతీ పండించడానికి ప్రధాన రాష్ట్రం ఇచట భారతదేశంలోని మొత్తం ఉత్పత్తిలో 60 శాతం ఉత్పత్తి జరుగుతుంది.
బాస్మతి బియ్యం అనేక రకాలు. సాంప్రదాయ భారతీయ రకాల్లో బాస్మతి 370, బాస్మతి 385 ముఖ్యమైనవి. ఇవి భారతదేశంలో జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రంలోని ఇండో-పాక్ సరిహద్దులో ఉన్న జమ్మూ ప్రావిన్స్‌లోని బాస్మతి రణబీర్సింగ్‌పురా & గుజ్జర్ చాక్ ప్రాంతంలో ఉంటాయి. 1121 రకం అదనపు పొడవుగల గింజలు గల బియ్యం. పాకిస్తాన్ రకాలు బాస్మతి బియ్యం పికె 385, సూపర్ కెర్నల్ బాస్మతి రైస్, డి -98.
ఢిల్లీ లోని ఇండియన్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్ ఇన్స్టిట్యూట్ శాస్త్రవేత్తలు సాంప్రదాయ మొక్కల పెంపకంలో భాగంగా హైబ్రిడ్ సగం-మరగుజ్జు మొక్కను ఉత్పత్తి చేసారు. ఇందులో సాంప్రదాయ బాస్మతి కి సంబంధించిన మంచి లక్షణాలు ఉన్నాయి. ఈ హైబ్రిడ్‌ను పూసా బాస్మతి -1 అని పిలుస్తారు. ఈ పంట దిగుబడి సాంప్రదాయ రకాలు కంటే రెండు రెట్లు ఎక్కువ.
ప్రపంచంలో 70% బాస్మతీ బియ్యాన్ని ఇండియాలో ఉత్పత్తి చేస్తున్నట్లు లెక్కలున్నాయి. దానిలో కొంత భాగాన్ని సేంద్రీయంగా పెంచుతారు. భారతదేశంలోని పంజాబ్ రాష్ట్రంలో ఈ బాస్మతీ బియ్యాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తూ మరింత పెంచడానికి ఖేతి విరాసత్ మిషన్ వంటి సంస్థలు కృషి చేస్తున్నాయి.
భారతీయ వర్తకులు బస్మతిని మధ్యప్రాచ్యంలో ప్రవేశపెట్టారు. సాంస్కృతిక మార్పిడి ద్వారా, ఇది భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, పాకిస్థాన్ లలోనే ముఖ్యమైన పంటగానే కాకుండా పర్షియా, అరబ్, మధ్య ప్రాత్ర దేశాలకు విస్తరించింది. భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, మరిఉ పాకిస్తాన్ అతి పెద్ద ఉత్పత్తి, ఎగుమతి దారులు.
"బాస్మతి" అనె పదం హిందీ పదమైన నుండి ఉత్పత్తి అయినది. దీని అర్థం "సువాసన". . బాస్మతీ బియ్యం భారత ఉపఖండంలో అనేక శతాబ్దాల నుండి పండిస్తున్నట్లు తెలుస్తుంది. బాస్మతి బియ్యం గురించి పంజాబీ రచన "హీర్ రంజా " లో మొట్టమొదటిసారి ప్రస్తావించబడినది.
ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది.పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది.సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
సమీప బాలబడి బొల్లాపల్లెలోను, మాధ్యమిక పాఠశాల వెల్లటూరులోనూ ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్, సైన్స్, డిగ్రీ కళాశాల వినుకొండలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల నరసరావుపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల గుంటూరులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు నరసరావుపేటలోనూ ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం వినుకొండలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల గుంటూరులోనూ ఉన్నాయి.
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు.గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది.సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు.ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు.సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.కాలువ/వాగు/నది ద్వారా గ్రామానికి నీటిపారుదల వసతి ఉంది. చెరువు నీటి సౌకర్యం ఉంది.
వడ్డెంగుంట, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని పల్నాడు జిల్లా, బొల్లాపల్లి మండలానికి చెందిన గ్రామం.ఇది మండల కేంద్రమైన బొల్లాపల్లె నుండి 3 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన వినుకొండ నుండి 15 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.
విఠల్ రావు 1915, ఆగస్టు 16న తెలంగాణ రాష్ట్రం, సికింద్రాబాదులోని ఒక కన్నడిగ కుటుంబంలో జన్మించాడు. విఠల్ రావు తండ్రిపేరు టి.డి. బాలకృష్ణన్. విఠల్ రావు విద్యాభ్యాసం బెంగుళూరులోని సెయింట్ జోసెఫ్ కళాశాల, బెనారస్లోని కేంద్ర హిందూ కళాశాలల్లో సాగింది.
టి.బి.విఠల్ రావు, తెలంగాణకు చెందిన తొలితరం కార్మిక నాయకుడు, మాజీ పార్లమెంటు సభ్యుడు. పి.డి.ఎఫ్. పార్టీ తరపున ఖమ్మం లోకసభ నియోజకవర్గం నుండి వరుసగా రెండుసార్లు పార్లమెంట్ సభ్యుడిగా ప్రాతినిధ్యం వహించాడు.
వందేమాతరోద్యమకాలము " బాల్ లాల్ పాల్ " అని ప్రసిద్ధిగాంచి, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వమువారిచే ప్రవాసమునకంపబడిన ముగ్గురు తీవ్రజాతీయవాదులలో పంజాబ్ కేసరి అని ప్రసిధ్దిగాంచినట్టి లాలా లజపతిరాయ్ 1927 సంవత్సరపు సైమన్ కమీషన్ నియామకమునకు తీవ్ర వ్యతిరేకతచూపెను. పంజాబ్ శాసన సభలో సైమన్ విచారణ సంఘమును బహిష్కరించవలయునన్న తీర్మానము ప్రవేశపెట్టెను. సైమన్ కమిటీ సభ్యులు 1928 అక్టోబరు 30న లాహోర్ లో పర్యటించుచున్నప్పుడు లజపత రాయి నాయకత్వమున శాంతియుతముగా జరుగుచున్న నిరసన ప్రదర్శనలపై పోలీసు వారు జోక్యముచేసుకుని లాఠీ ప్రయోగముచేసెను. పోలీసు సూపరింటెండెంట్ స్కాట్ ఆదేశముల ప్రకారం ప్రత్యేకముగా లజపత రాయి పై దెబ్బలు కురిపించబడినవి. గాయపడియుండియూ లజపత రాయి నిరసన కార్యక్రమములు కొనసాగించి తదుపరికూడా బహిరంగ సభలలో ప్రసంగములుచేసి, సైమన్ గోబ్యాక్ అను నినాదమును మారుమ్రోగించి లాఠీదెబ్బల ప్రభావమునుండి కోలుకొనలేక జబ్బుపడి చివరగా 1928 నవంబరు 17 తేదీన మరణించాడు. సైమన్ కమీషన్ భారతదేశ పర్యటన బ్రిటిష్ ఇండియా చరిత్రలోనూ, భారతదేశ స్వాతంత్ర్యపోరాట చరిత్రాంశములోనూ ఒక ప్రముఖమైన ఘటన.
విచారణ సంఘము నియమించుటలోని ఉద్దేశములు: 1919 సంవత్సరములో బ్రిటిష్ ఇండియా రాజ్యాంగ చట్టము విడుదలచేయు సమయములో తదుపరి 10 సంవత్సరముల తరువాత ఇంకయూ రాజ్యాంగసంస్కరణలు చేయవలసిన అవసరమును నిర్ణయించెదమని బ్రిటిష్ పార్లమెంటులో ప్రకటించబడింది. ఆ సమయపరిధి దగ్గరపడుచున్నందున్న సర్ జాన్ సైమన్ అధ్యక్షతక్రింద ఒక విచారణ సంఘమును నియమించారు. ఆర్భాటముగా వెలువడించబడిన బాహ్యోద్దేశ్యము అదే అయినప్పటికీ భారతదేశము బ్రిటిష్ వారి వలసరాజ్యములలోకల్లా అమూల్యమైన ఆభరణమని ఒక శతాబ్ధపునకు పూర్వమే వారి ప్రతినిధి, వంగరాష్ట్రపు గవర్నర్ రాబర్టు క్లైవు ద్వారా తెలుసుకునటమేగాక తదుపరి 1905 సంవత్సరములో విజ్ఞానకరముగా అధ్యయనముచేసిన గవర్నర్ జనరల్ లార్డ్ కర్జన్ యొక్క పునః ఉద్ఘాటనతో భారతదేశానికి స్వతంత్ర పరిపాలననిచ్చు అవకాశము కలుగనీయకుండుటకు చేదోడుగా వంతుపలుకెడి విచారణ సంఘమను పేరట ఉపశమనకార్యముగా భారతయుల కన్నీళ్ళ తుడుపుచేయుట అంతఃరోద్దేశ్యము.
సైమన్ కమిటీలోని ఏడుగురు సభ్యలు. వారందరు బ్రిటన్ దేశ పార్లమెంటు సభ్యులే. జాన్ సైమన్ , క్లెమెంట్ అట్లీ , హ్యారీ లెవీలాసన్ , ఎడ్వర్డ్ కెడొగన్ , వెర్నాన్ హర్టసన్ , జార్జి లేన్ఫాక్స్ , డొనాల్డ్ హోవార్డు
బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ నిరంకుశ పరిపాలన తిరస్కరించుతూ భారతదేశానికి స్వపరిపాలిత రాజ్యాంగము కావలయునన్న ఆంకాంకక్ష ఏక కంఠముతో వెల్లడించటమైనది
అంతవరకూ ఆ అన్యాయాలను చూస్తూ మౌనంగా ఉండిపోయిన జాకబ్‌కు ఆ క్షణంలో ఆవేశం అగ్నిలా రగిలింది. లీలను తీసుకుపోతున్న కారును ఆపాలని ముందుకు దూకాడు. కానీ మేనేజరు తనకయ్య అడ్డుపడడంతో పరిస్థితి చెయ్యిదాటి పోయింది. కోపం పట్టలేక జాకబ్ అతని చెంప ఛెళ్ళు మనిపించాడు. "నువ్వు ఈ అన్యాయాన్ని ఆపగలిగి వుండేవాడివే. కానీ ఆపలేదు. నీ లాంటి మధ్య తరగతి మనుషులు ద్రోహం చేస్తూండబట్టే లీల వంటి అమాయక యువతులు రాక్షసులకు బలైపోతున్నారు" అని ఆక్రోశించాడు. తనకయ్య తనలోని ఆవేదనను అణచుకుంటూ "లీలపట్ల నీకు ఎలాంటి సానుభూతి వుందో - అలాంటి సానుభూతి నాకూ వుంది. కానీ నా పిల్లలు, నా కుటుంబం బ్రతకడానికి నేను ఇలాంటి వెధవపనులు చెయ్యక తప్పడం లేదు" అన్నాడు. 'ఒక లీలను రక్షిస్తే తన వాళ్ళ బ్రతుకులు రోడ్డెక్కకుండా ఎవరు కాపాడతారు?' అన్న ప్రశ్న అతని సమాధానంలో ధ్వనించింది. జాకబ్ నిరుత్తరుడయ్యాడు.
వీటన్నిటితో సతమతమవుతున్న అతని సున్నితమైన హృదయానికి కాస్త ప్రశాంతతను చేకూర్చేవి ఉదకమండలంలోని ఆ సుందరదృశ్యాలే. అక్కడే ఒక వ్యక్తి జాకబ్‌కు పరిచయమయ్యాడు. అతని పేరు మొయిద్దీన్ కాకా. చేపలు పట్టడమే జీవనాధారంగా గల ఆ వృద్ధునికి జాకబ్ పట్ల అభిమానం ఏర్పడింది. ఆ అభిమానం కారణంగానే తంకు తెలిసిన ఒక కోటీశ్వరుని మేనేజరు తనకయ్య ద్వారా జాకబ్‌కు ఒక అద్దె ఇల్లు ఇప్పించగలిగాడు. జాకబ్ నివాసం ఆ కోటీశ్వరుని బంగళా తాలూకు అవుట్ హౌస్‌కు మారింది. అక్కడే అతనికి ఆ కోటీశ్వరుని తోటమాలి కుంజికన్నన్, అతని భార్య రోసి, వాళ్ళ పెంపుడు కూతురు లీల పరిచయమయ్యారు. కల్లాకపటం ఎరుగని ముగ్ధ, నవయవ్వన ప్రాంగణంలోనికి అప్పుడే అడుగుపెడుతున్న లీల జాకబ్‌లో ఒక సోదరుణ్ణి వూహించుకుంది. లీలను చూస్తూ తన చెల్లెలు కున్హిమోల్‌ కళ్లెదుట ఉన్నట్లుగానే భావించసాగాడు జాకబ్.
సమస్యలు మరింత తీవ్రంగా అతన్ని వెంటాడసాగాయి. గ్రామంలో అతని తండ్రిని ఎవరో కొట్టి చంపేసినట్లుగా వార్త వచ్చింది. తనను ఎంతగానో అభిమానించే మొయినుద్దీన్ కాకా దుర్భర దారిద్ర్యంతో ఆత్మహత్య చేసుకోవడం అతన్ని మరింత క్రుంగదీసింది. రాకేల్ తనను అన్నగా భావించినట్లు చెప్పడంతో అతని సుందర స్వప్నాలు, ఆశా సౌధాలు పూర్తిగా ఛిన్నాభిన్నమైపోయాయి. సరిగ్గా ఆ సమయంలోనే దేశ సరిహద్దుల వద్ద యుద్దం ప్రారంభమైంది.
తన కోరికలు తీర్చుకోవడానికి ఎటువంటి అత్యాచారాలు చేయడానికైనా వెనుదీయని ధనిక వర్గానికి ప్రతినిధి వంటి వాడు ఆ కోటీశ్వరుడు. మగువ, మధ్యపానాల మధ్య మునిగితేలే అతని విషపు చూపుల్లో లీల చిక్కుకుంది. అన్నెం పున్నెం ఎరుగని ఆ చిన్నారిని ఎలాగైనా తన వశం చేసుకోవాలని ఆలోచించసాగాడు. అతని ధోరణి అప్పటికే కొంత గ్రహించినా ఏమీ చేయలేక తన కోపాన్ని తానే దిగమ్రింగుకున్నాడు జాకబ్.
లీలను అనుభవించాలకున్న ఆ కోటీశ్వరుడు ఇక జాప్యాన్ని సహించలేక ఆ అమ్మాయిని మద్రాసు నగరానికి తీసుకుపోవాలని అక్కడ తనకిక ఏ అడ్డూ వుండదని నిర్ణయించుకున్నాడు. డబ్బుతో చేయవలసిన ఏర్పాట్లన్నీ చేసి ఒక రోజు బలవంతంగా ఆమెను కార్లో తీసుకుపోవడానికి సిద్ధమయ్యాడు. పులి నోట్లోపడ్డ లేగదూడలా లీల నిస్సహాయంగా కేకలు పెట్టింది. ఏడ్చింది.
రాకేల్ వివాహం కాకుండానే ఒక ధనవంతుడైన యువకునిచే వంచింపబడ్డ ఒక అభాగిని. తన ఆరేళ్ళ బిడ్డ రోష్ని తండ్రి ఎక్కడున్నాడని అడిగితే జవాబు చెప్పలేని పరిస్థితి ఆమెది. రాకేల్‌ను చూసినప్పుడల్లా జాకబ్‌లో ఒక అందమైన ఊహ ఏర్పడుతుండేది. ఆ ఊహను పునాదిగా చేసుకుని ఒక సుందరసౌధాన్ని మనసులోనే నిర్మించుకున్నాడు జాకబ్.
పణి తీరాద వీడు 1972లో నిర్మితమైన చిత్రాలలో ఉత్తమ చిత్రంగా ప్రాంతీయ బహుమతి పొందిన మలయాళ సినిమా. ఈ సినిమాను మలయాళ రచయిత పారపురతు వ్రాసిన పణి తీరాద వీడు అనే నవల ఆధారంగా చిత్రీకరించారు.
ఉద్యోగాన్వేషణలో కేరళ రాష్ట్రంలోని తన స్వగ్రామాన్ని వదిలిపెట్టిన జోస్ జాకబ్ అందమైన హిల్‌స్టేషన్ 'ఉదక మండలం'లోని ఆర్మీ ఆఫీసులో సివిలియన్ గుమాస్తాగా ఒక ఉద్యోగాన్ని సంపాదించుకోగలిగాడు. సగటు మనుషులలాగే అతనికీ ఎన్నో సమస్యలు.
ఒకరోజు జాకబ్ అనుకోకుండా ఒక అందమైన అమ్మాయిని ప్రాణాపాయం నుండి కాపాడగలిగాడు. అదే వూళ్ళో ఒక కాన్వెంట్‌లో టీచర్‌గా పనిచేస్తున్న ఆ యువతి పేరు రాకేల్. ఆ సంఘటన తరువాత ఇద్దరి మధ్యా స్నేహం ఏర్పడింది.
గ్రామంలో జాకబ్ తల్లి మరియమ్మ ఎప్పుడూ ఏదో జబ్బుతో అవస్థపడుతూ వుంటుంది. తండ్రి తాగుబోతు. వయసుకు వచ్చిన చెల్లెలు కున్హిమోల్‌కు పెళ్ళి చేయాలన్నది జాకబ్‌కు మరో పెద్ద సమస్య.
ఆయన వృత్తి రీత్యా 1977 అక్టోబర్ 23 లోనే లాంఛనప్రాయంగా హైదరాబాద్ వచ్చిన డీ డీ ఎదుగుదలను దగ్గరి నుంచి చూసిన శాంతి స్వరూప్ తెలియని నాటి తరం తెలుగువాళ్ళు బహుశా ఉండరేమో!
వార్తలు చదవడం కోసం ఆయన 1978 లో ఉద్యోగం లో చేరినా ఆయన వార్తలు చదవడానికి 1983 దాకా వేచి చూడాల్సి వచ్చింది.మూడు దశాబ్దాల క్రితం కనీసం టెలీ ప్రాంప్టర్ కూడా లేదు. దీంతో స్క్రిప్ట్ పేపర్లనే బట్టీ పట్టి వార్లు చెప్పారు శాంతి స్వరూప్. వార్తలు ప్రారంభమైన పదేళ్ల పాటు అదే పరిస్థితి. టెలీ ప్రాంప్టర్ లేదు. తప్పులు జరగకుండా చాలా బట్టీ పట్టి వార్తలు చదివే వాడిని. మిగిలిన వారు అందరూ భయపడ్డారు ఎక్కడ తప్పులు చదువుతానోనని” అంటూ ఆనాటి జ్ఞాపకాలని ఆయన అంటారు.
బాలల దినోత్సవం సందర్భంగా లాల్ బహదూర్ స్టేడియంలో బాలల దినోత్సవాన్ని రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి శ్రీ ఎన్ టీ రామారావు ప్రారంభించారు…
తెలుగు టీవీ చరిత్రలో తొలిసారి ప్రసారమైన వార్తల్లోని ముఖ్యాంశాలు ఇవి. దూరదర్శన్ చానల్ లో సాయంత్రం 7 గంటలకు 1983 నవంబర్ 14వ తేదీన ప్రసారమైన ఈ వార్తలు బులిటెన్ ప్రారంభం అయ్యింది. అప్పట్లో ఒక సంచలనం. వాటిని లైవ్ లో చదివి వినిపించింది, ఇప్పుడు చాలా మంది న్యూస్ రీడర్లు గురువుగా భావించే శాంతి స్వరూప్. జీవన, సాహిత్య సారాన్ని అవపోసనపట్టి యాంకర్ బాధ్యతను సమర్ధంగా నిర్వహించారు. 2011 లో పదవీ విరమణ చేసే వరకూ ఆయన వార్తలు చదివారు.
హైదరాబాద్ లో పుట్టి పెరిగిన శాంతి స్వరూప్ గారు చిన్ననాటనే తండ్రి, ఆ తర్వాత. పెంచి పెద్దచేసిన అన్నయ్య కాలం చేయడంతో కుటుంబ భారం మోసారాయన. శ్రద్ధాశక్తులతో వార్తలు చదివిన ఆయన 1980 లో సహ సీనియర్ యాంకర్ రోజా రాణి ని జీవిత భాగస్వామి గా చేసుకున్నారు. వారికి ఇద్దరు పిల్లలు. వారిద్దరూ ఐ ఐ టీ చేసి అమెరికాలో స్థిరపడ్డారు.
తెలుగు లో మొట్ట మొదటి యాంకర్ అయిన శాంతి స్వరూప్ ఈ మధ్యన పలు టీవీ ఛానళ్లలో దర్శనం ఇస్తున్నారు. ఎంతో ఉత్సాహంగా ఆయన పలు విషయాలు చెబుతారు.​ "వార్తలు చదవకండి. వార్తలు చెప్పండి.,"అని శాంతి స్వరూప్ గారు పిల్ల యాంకర్లకు సలహా చెబుతారు. 24 గంటలూ ఇచ్చే వార్తలు లేవని, అయినా వండి వార్చడం ఘోరంగా తయారయ్యిందని అని ఆయన అంటారు.
శాంతి స్వరూప్ ప్రభుత్వ ప్రచార సాధనమైన దూరదర్శన్ లో తొలి తెలుగు యాంకర్, అదే దూరదర్శన్ లో తెలుగు ప్రజలకు వార్తలు చెప్పిన మొట్ట మొదటి వ్యక్తి .
ఆయన "రాతిమేఘం" అనే నవల భోపాల్ గ్యాస్ దుర్ఘటనమీద, "క్రేజ్" అనే నవల క్రికెట్ మీద, "అర్ధాగ్ని" అనే నవల సతీ సహగమనానికి వ్యతిరేకంగానూ రాశారు.
సారాభాయ్ 1913లో భారతదేశం తిరిగి వచ్చి, మహిళలు, పేదల అభ్యుదయానికై పనిచేయటం ప్రారంభించింది. ఈమె ఒక పాఠశాలను కూడా స్థాపించింది. మిల్లులలో పనిచేసే కార్మిక స్త్రీలు 36 గంటలపాటు ఏకథాటిగా పనిచేసి, ఇంటికి వచ్చిన తర్వాత తీవ్రంగా అలసిపోవటం చూసిన సారాభాయి, కార్మిక ఉద్యమంలో అడుగుపెట్టాలని నిర్ణయించుకొన్నది. 1914లో అహ్మదాబాదులోని జౌళి కార్మికులను సంఘటిత పరచి సమ్మెను నిర్వహించింది. 1918లో ఒక నెల రోజుల పాటు సమ్మెను నిర్వహించింది. నేత కూలీలు తమ వేతనాలను 50 శాతం పెంచమని కోరుతుండగా, వారికి 20 శాతం పెంపు ఇవ్వజూపారు. కుటుంబ స్నేహితుడైన మహాత్మా గాంధీ అప్పటికి అనసూయా సారాభాయ్‌కి గురువయ్యాడు. కార్మికుల తరఫున గాంధీ నిరాహార దీక్షను చేపట్టాడు. ఆ పర్యవసానంగా కార్మికులకు 35 శాతం వేతనం పెరిగింది. ఆ సమయంలో సారాభాయ్ ప్రతిదినం కార్మికులను పెద్ద సంఖ్యలో సమావేశపరచేది. ఈ సమావేశాల్లో గాంధీ వారినుద్దేశించి ప్రసంగించేవాడు. తదనంతరం, 1920లో అహ్మదాబాదు వస్త్రపరిశ్రమ కార్మిక సంఘం, మజ్దూర్ మహాజన్ సంఘ్ ఏర్పడింది.
సారాభాయ్, 1885 నవంబరు 11న, అహ్మదాబాదులో వ్యాపారవేత్తలు, పారిశ్రామికవేత్తలైన సారాభాయ్ కుటుంబంలో జన్మించింది. ఈమెకు తొమ్మిదేళ్ళ వయసులో తల్లితండ్రులిద్దరూ మరణించగా, ఈమె, తమ్ముడు అంబాలాల్ సారాభాయ్, చెల్లెలు, ఒక మామతో నివసించడానికి పంపబడ్డారు. 13 ఏళ్ల వయసులో ఈమె చేసుకున్న బాల్యవివాహం విఫలమైంది. ఈమె, తన తమ్ముని సహాయంతో 1912లో వైద్యవిద్య అభ్యసించడానికి ఇంగ్లాండుకు వెళ్ళింది. వైద్యవిద్యలో జంతువులను ఖండించడాన్ని తన జైన మత విశ్వాసాలకు విరుద్ధమని తెలుసుకున్న సారాభాయ్, లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్‌కు మారింది. ఇంగ్లాండులో ఉండగా, ఫేబియన్ సొసైటీతో ప్రభావితురాలై, సఫ్రగేట్ ఉద్యమంలో పాల్గొన్నది.
అనసూయా సారాభాయ్ భారతదేశంలో మహిళా కార్మిక ఉద్యమానికి ఆద్యురాలు. 1920లో ఈమె భారతదేశంలోనే తొలి జౌళి కార్మిక సంఘమైన, అహ్మదాబాదు వస్త్రపరిశ్రమ కార్మికుల సంఘం ను స్థాపించింది.
లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్, ఆటో సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. సమీప బాలబడి గంగరాజు మాడుగులలో ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల గంగరాజు మాడుగులలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల పాడేరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల విశాఖపట్నంలోను, పాలీటెక్నిక్ పాడేరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల అరకులోయలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం అనకాపల్లిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల విశాఖపట్నం లోనూ ఉన్నాయి.
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. ఉన్నాయి. జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
బేతాళ పంచవింశతిలో బేతాళుడు త్రివిక్రమసేనుడనే రాజుకు ప్రతీ అర్ధరాత్రి ఒక కథ చొప్పున వరుసగా ఈ క్రింది 24 కథలు చెపుతాడు.
మర్మ సందేశాలు: తెలివైన పద్మావతి పంపిన గూఢ సైగలను, మర్మ సందేశాలను మంత్రి పుత్రుడు తన బుద్ధికుశలతతో పరిష్కరించి యుక్తితో ఆమెను తన రాకుమారుడిని కలిపిన కథ.
ముగ్గురు బ్రాహ్మణ యువకులు: పునర్జీవితురాలైన మందారవతిని పెళ్ళాడగోరిన ముగ్గురు ప్రేమికుల యొక్క అర్హతలకు సంబంధించిన కథ.
రాజు - రెండు జ్ఞాన పక్షుల కథ: స్త్రీ, పురుషులలో పాపాత్ములెవరనే విషయంపై చిలుకా-గోరింక పక్షుల మధ్య సంవాద రూపంలో నడిచిన కథ.
వీరవరుని సాహస కృత్యాలు: రాజు ప్రాణాలు రక్షించడం కోసం వీరవరుడనే బృత్యుని కుటుంబం మొత్తం ఒకరి తరువాత ఒకరుగా ప్రాణ త్యాగాలు చేయడం గురించిన కథ.
సోమప్రభ – ముగ్గురు ప్రేమికులు: తమ ఉమ్మడి ప్రయత్నం కారణంగా రక్షించబడిన సోమప్రభ అనే యువతిని వివాహమాడటానికి, తమ కున్న వ్యక్తిగత అర్హతలపై ముగ్గురు ప్రేమికుల మధ్య చెలరేగిన వివాదం గురించిన కథ.
తరుణి - తారుమారైన తలలు: విధివశాత్తూ తల, మొండేలు తారుమారుగా అతికించబడి, పునర్జీవులైన భర్త, సోదరులలో తిరిగి ఎవరిని భర్తగా, ఎవరిని సోదరునిగా స్వీకరించాలో తెలియక అయోమయంలో పడిన ఒక యువతికి ఎదురైన ధర్మసంకటం గురించిన కథ.
రాజాశ్రితుడు – సముద్రగర్భ నగరం: స్వామిభక్తి పరాయణుడైన సత్యశీలుడు రాజానుగ్రహంతో తను కోరుకున్న దివ్య నగర రాకుమారిని పెళ్ళి చేసుకోవడం గురించిన కథ.
అనంగరతి – నలుగురు ప్రేమికులు: రాకుమారి అనంగరతిని వివాహమాడకోరిన శూద్ర, వైశ్య, క్షత్రియ, బ్రాహ్మణులైన నలుగురు విశిష్ట యువకుల కథ.
మదనసేన అనాలోచిత వాగ్థానం: తన పెళ్ళికి పూర్వం ఒకానొక సంకటస్థితిలో చేసిన వాగ్దానాన్ని నెరవేర్చే ప్రయత్నంలో సత్యసంధురాలైన మదనసేన అనే వివాహిత భర్త అనుమతితో ఇల్లు దాటడం, తమ చేతికి చిక్కిన ఆమెను కాముకుడు, దొంగ విడిచిపెట్టడం, నిష్కళంకమైన ఆమెను భర్త తిరిగి ఆదరించడం గురించిన కథ.
అతి సుకుమారులైన ముగ్గురు భార్యలు: కలువ తాకిడికే శరీరం కందిపోయిన, శశి కిరణం సోకినంతనే శరీరం కాలిన, దంపుడు మోతను విన్నంతనే చేతికి బొబ్బలెక్కిన ముగ్గురు అతి సుకుమారులైన రాణుల కథ.
యశఃకేతు మహారాజు – అతని భార్య: సుఖలాలసుడైన యశఃకేతు మహారాజుకు ఒక దివ్యస్త్రీ దక్కడంతో, అప్పటివరకూ రాజ్యభారం మోస్తూ వస్తున్న మంత్రి హఠత్తుగా దుర్మరణం పాలైన కథ.
హరిస్వామి- అతని దురదృష్టం: దురదృష్టం వెన్నాడుతున్న హరిస్వామి, ఒకానొక అన్నదానంలో పాయసం స్వీకరించి, ఆపై డేగ-పాముల కారణంగా ఆ పాయసం విషతుల్యం కావడంతో అది తెలియక భుజించి దుర్మరణం పాలైన కథ.
వణిజుని కుమార్తె – దొంగ: వధ్యశిల ఎక్కబోతున్న ఒక దొంగను వరించి, అతనితో సహగమనానికి సిద్ధపడిన వర్తక శ్రేష్టుని కుమార్తె కథ.
మంత్ర గుళిక: తన గురువు ఇచ్చిన ఒక మంత్ర గుళిక సాయంతో ‘మూలదేవుడు’ రాకుమారి శశిప్రభను రహస్యంగా వివాహం చేసుకోవడం, తిరిగి అదే కపటంతో మంత్రి భార్యను సైతం లేవదీసుకొని ఉడాయించడం జరుగుతుంది. ఈ విషయం తెలుసుకొన్న గురువు ఆ శశిప్రభను తన మిత్రుడైన శశికిచ్చి తిరిగి వివాహం జరిపిస్తాడు. ఈ విధంగా మంత్ర గుళికల వలన ఇరువురితో వివాహమైన ఒక రాకుమారి కథ.
జీమూతవాహనుని త్యాగం: బోధిసత్వుని అంశతో పుట్టి పరోపకారియైన జీమూతవాహనుడు, శంఖచూడుడనే నాగుని కోసం తన దేహాన్ని గరుత్మంతునికి ఆహారంగా అర్పించుకొన్న కథ.
సుందరి ఉన్మాదిని: తన సేనాపతి భార్య యొక్క అపురూప సౌందర్యాన్ని వీక్షించిన రాజు ఆమెపై మోహం పెంచుకొని మనోవేదన పడతాడు. విషయం అవగతమైన సేనాపతి రాజుకు అర్పించుకోవడంకోసం తన అర్ధాంగిని సైతం వదులుకోవడానికి సిద్ధపడతాడు. అయినప్పటికి రాజు అటు ధర్మం తప్పలేక, ఇటు మోహాన్ని వదులుకోలేక కృశించి మరణిస్తాడు.
విప్రకుమారుడు – మంత్రవిద్య: ఒక గురువు తన శిష్యుడైన విప్రకుమారునికి అభీష్టవరదాయినీ మంత్రవిద్యను నేర్పే సాధనాక్రమంలో అనూహ్యంగా గురుశిష్యులిరువురూ ఆ మంత్రవిద్యను పోగొట్టుకోవడం గురించిన కథ.
దొంగ కుమారుడు: క్షేత్రజుడు, అత్రిముడు అయిన చంద్రప్రభుడనే రాజుకు తన తండ్రికి చేసిన పిండప్రధానంలో ఎదురైన ధర్మసంకటం గురించిన కథ.
బాలుని బలిదానం: ఒకవైపు కాసులకోసం తల్లిదండ్రులు, మరోవైపు తన స్వప్రాణ రక్షణ కోసం రాజు – ఇలా అందరూ కలసి ఒక దైవోపహతుడైన ఏడేళ్ళ బాలుని నరబలి ఇవ్వడానికి సిద్దపడిన కథ.
ముగ్గురు ప్రేమ మూఢులు: తన సన్నిధిలో మోహాతిరేకంతో ప్రాణం విడిచిన అనంగమంజరిని చూసి తట్టుకోలేని ప్రియుడు మరణించడం, ఆపై వీరురివురినీ చూసి శోకంతో భర్త కూడా మరణించిన కథ.
నలుగురు సోదరులు – సింహం: దొరికిన ఒక సింహపు ఆస్థిపంజరానికి తమ విద్యల ద్వారా వరుసగా మాంసం, చర్మం, అవయవాలు, ప్రాణ ప్రతిష్ఠ చేసి, చివరకు ఆ సింహానికే బలై పోయిన నలుగురు మూఢుల కథ.
ఏడ్చి, నృత్యం చేసిన యోగి: చనిపోయిన బాలుని దేహంలో పరకాయప్రవేశం చేయడానికి ముందు విచిత్రంగా ప్రవర్తించిన ఒక ముసలి యోగి కథ.
తికమక సంబంధాలు: అనాథలైన కూతురు, తల్లులకు విధివశాత్తు ఓ తండ్రి, కొడుకు భర్తలు కావడం. ఈ రెండు జంటల సంతతి మధ్య నెలకొన్న సంక్లిష్ట వావి వరుసల గురించిన కథ.
ముగింపు: చిట్ట చివరి 25 వ కథ చిక్కు ప్రశ్నతో కూడి వుండదు. ఈ ముగింపు కథలో కుటిల పన్నాగాన్ని యుక్తితో ఛేదించడం, ఫలితంగా రాజుకు బేతాళుని అనుగ్రహం సిద్దించడం జరుగుతుంది.
ఈ కథలపై బౌద్ధ, శైవ, జైన మతాల ప్రభావం అందులోను తాంత్రిక ప్రభావం ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. 16 వ భేతాళ కథ బౌద్ధ జాతక కథను స్పురింపచేస్తుంది. పేర్లు నిర్ణయించబడని ఈ ప్రపంచ ప్రసిద్ధ కథలలో నీతి, త్యాగ, తర్క, ధర్మ, కామ సంబందమైన అంశాలు చక్కగా చిత్రించబడ్డాయి. వీటిలో కొన్ని కథలు నీతి బోదకమైనవి. ఉదాహరణకు 'నలుగురు సోదరులు – సింహం' కథ. అలాగే 'జీమూతవాహనుని త్యాగం', 'వీరవరుని సాహస కృత్యాలు' వంటి కథలలో త్యాగ సంబందమైన అంశాలు చిత్రించబడ్డాయి. 'అతి సుకుమారులైన ముగ్గురు భార్యలు', 'సోమప్రభ – ముగ్గురు ప్రేమికులు' వంటి కథలు తార్కిక అంశాలతో ముడిపడినవి. అదేవిధంగా ధర్మ సంబందమైన అంశాల చిత్రణలు కూడా ఈ బేతాళ కథలలో ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి. ఉదాహరణకు 'హరిస్వామి- అతని దురదృష్టం', 'ముగ్గురు బ్రాహ్మణ యువకులు', 'దొంగ కుమారుడు'. కామ సంబందమైన అంశాలు 'ముగ్గురు ప్రేమ మూఢులు' వంటి కథలలో ఎక్కువగా వర్ణించబడ్డాయి.
సంస్కృతంలోని భేతాళ పంచవింశతి కథలను తొలిసారిగా తెలుగులోకి తీసుకొనిరావడం షోడశకుమార చరిత్ర కథాకావ్యంతో ప్రారంభమైంది. దానితోనే అప్పటివరకూ మౌఖికంగా జన శ్రుతిలో ప్రచారంలో వున్న భేతాళ కథలు తెలుగులో తొలిసారిగా లిఖితబద్దమైనాయి. 15 వ శతాబ్దపు ఉత్తరార్ద కాలానికి చెందిన వెన్నెలకంటి అన్నయ్య సంస్కృత భేతాళ పంచవింశతి నుండి కొన్ని కథలను యథాతదంగా స్వీకరించి షోడశకుమార చరిత్రను రాసాడు. అందుచేతనే షోడశకుమార చరిత్ర చాలాకాలం వరకూ భేతాళ పంచవింశతి అనే పేరుతోనే తెలుగునాట ప్రసిద్ధమైంది. తరువాతి కాలంలో గోదావరి ప్రాంతానికి చెందిన కవి మిక్కిలి మల్లికార్జునుడు, పద్మనాయక యుగంలో కవి వల్లభటుడూ బేతాళ పంచవింశతి పేరుతో కావ్యాలు రాసినట్లు తెలుస్తుంది. కూచిరాజు ఎర్రన తన సకలనీతి కథావిధానంలో కొన్ని భేతాళ కథలు కనిపిస్తాయి.
పైశాచి భాషలో వున్న బృహత్కథను సంస్కృతంలోకి పద్యరూపంలో బుద్ధస్వామి, క్షేమేంద్రుడు, సోమదేవసూరిలు అనువదించారు. అయితే బుద్ధస్వామి ‘బృహత్కతా శ్లోక సంగ్రహం’లో ఈ బేతాళ కథలు లేవు. క్షేమేంద్రుడు ‘బృహత్కథామంజరి’, సోమదేవసూరి ‘కథాసరిత్సాగరం’ లలోనే ఈ బేతాళ కథలు చోటుచేసుకొన్నాయి. కాలక్రమేణా బేతాళ పంచవింశతి పేరుమీదుగా కథాగ్రంధ రూపంలో వెలువడినప్పటికీ బేతాళ పంచవింశతి సంస్కృత మూల గ్రంథం మాత్రం లభించలేదు. అప్పటివరకూ పద్య రూపంలోనే వున్న బేతాళ పంచవింశతి కథలను తొలిసారిగా శివదాసు చంపూ మార్గంలో సంస్కృతంలో రాసాడు. తరువాత జంభలదత్తు ఈ కథలను గద్యరూపంలో రాసాడు.
ఆ విధంగా అర్ధరాత్రి శ్మశానానికి వచ్చిన రాజును, ఆ బిక్షువు శ్మశానంలో చెట్టుకు వేలాడుతున్న ఒక పురుష శవాన్ని తనకు అప్పగించమని కోరుతాడు. ఈ ప్రయత్నంలో శవాన్ని తెచ్చేంతవరకూ మౌనం పాటించమని రాజుకు సూచిస్తాడు. ఆ ప్రకారం త్రివిక్రమసేనుడు అర్ధరాత్రి శ్మశానంలో చెట్టుకు వ్రేలాడుతున్న శవాన్ని దించి భుజం మీద మోసుకొని మౌనంగా వస్తుండగా, ఆ శవాన్ని ఆవహించిన బేతాళుడు కాలయాపన చేసే నిమిత్తం రాజుకు ఒక కథను చెప్పి, ఆ కథ చివరలో ఒక చిక్కు ప్రశ్నను వేసి దానికి సరైన జవాబు తెలిసీ చెప్పకపోతే తల పగిలి చస్తావని హెచ్చరిస్తాడు. రాజు సరైన సమాధానం చెప్పడంతో మౌనభంగం జరిగినందున బేతాళుడు శవం లోనించి అదృశ్యమైపోతాడు. దాంతో రాజు బేతాళుని పట్టితేవడం కోసం మళ్ళీ మరుసటి అర్ధరాత్రి ప్రయత్నిస్తాడు.
భేతాళుడు చెప్పిన 25 కథలు కాబట్టి దీనికి భేతాళ పంచవింశతి అనే పేరు వచ్చింది. అత్యంత ప్రాచీనమైన ఈ కథలు తరువాతి కాలంలో గ్రంథస్తం చేయబడ్డాయి. బేతాళ పంచవింశతి యొక్క సంస్కృత మూల గ్రంథం అలభ్యం. దీనికి రెండు సంస్కృత పాఠంతరాలు లభ్యం అవుతున్నాయి. అవి
సోమదేవసూరి విరచితమైన ‘కథాసరిత్సాగరం’ ఈ రెండింటిలోనూ 25 బేతాళ కథలు చోటుచేసుకొన్నాయి. దీనికి సంస్కృతంలో మరో రెండు ప్రధాన పాఠంతరాలు లభ్యం అవుతున్నాయి. అవి
భారతదేశంలో భేతాళ కథలు బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి. అనేక భారతీయ భాషలలోకి అనువదించబడ్డాయి. సంస్కృత పాఠాంతరాలతో పాటు, హిందీ, తమిళం, బెంగాలీ, మరాఠీ భాషలలోని అనువాదాల ఆధారంగా అనేక ఇంగ్లీష్ అనువాదాలు ప్రచురించబడ్డాయి. 1855 లో, విలియం బర్క్‌హార్డ్ట్ బార్కర్ దీనిని బైటాల్ పచ్చీసి పేరుతొ ఇంగ్లీషులో అనువదించాడు. 1873 లో హెర్మాన్ ఓస్టర్లీ ఈ కథలను జర్మనీ భాషలోకి అనువదించాడు. ఇంగ్లీష్ అనువాదాలలో 1870 లో సర్ రిచర్డ్ ఫ్రాన్సిస్ బర్టన్ చేసిన అనువాదం బాగా ప్రసిద్ధి పొందింది. ఈ అనువాదానికి మూలం హిందీ నుండి తీసుకున్నప్పటికీ, ఇది అనువాదంలా కాకుండా సృజనాత్మక అనుసరణగా ఉంటుంది.