polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
పనికి రాదని పడేసే చెత్త నుంచి ఉపయోగపడే వాటిని విడదీసి ఆదాయం ఆర్జించేందుకు ఉద్దేశించిన వినూత్న పథకానికి విశాఖపట్నంలో ఇండియన్ టొబాకో కంపెనీ శ్రీకారం చుట్ట్టింది.చెత్తలో 30% వరకు ఉండే పొడిచెత్త, కాగితాలు, ప్లాస్టిక్, ఇనుము, ఇతర లోహ వస్తువులను ప్రత్యేక సంచుల్లో నిల్వ ఉంచితే వాటి బరువు ప్రకారం డబ్బు చెల్లించి నిర్ణీత కాల వ్యవధుల్లో తీసుకువెళతారు.ఈ పథకం వల్ల 30% చెత్తను డంపింగ్ యార్డుకు తరలించకుండా ఆదా చేసినట్లే, తద్వారా అక్కడ అంతమేర స్థలం మిగులుతుంది.ఈ పథకం వల్ల మునిసిపాలిటీపై ఒక్క పైసా భారం లేకపోగా 30% చెత్త తరలింపునకు అయ్యే ఇంధన వ్యయం, సమయం వంటివన్నీ ఆదా అవుతాయి.పొడిచెత్తకు కిలో రూ.2 నుంచి రూ.4 వరకు చెల్లించి, ఇళ్ల వద్దే కొనుగోలు చేస్తారు.కాగితాన్ని పునర్వినియోగం చేయడం ద్వారా విలువైన వృక్షాలను కాపాడి పర్యావరణ సమతౌల్యాన్ని కాపాడుతారు.
వీధిన పనికిరాని వస్తువుని చెత్త అంటారు. ప్రకృతి దేవుడు యిచ్చిన వరం. దీనిని మానవుడు తన పనుల ద్వారా నాశనం చేస్తున్నాడు. చెత్తని ముఖ్యంగా మూడు వర్గాలుగా విభజింపవచ్చు.
నేటి నవీన కాలానికి ముందు అరేబియా ద్వీపకల్పం ప్రధానంగా నాలుగు ప్రాంతాలుగా వుండేది : హిజాజ్, నజ్ద్, దక్షిణ అరేబియా, తూర్పు అరేబియా. హిజాజ్, నజ్ద్ లు కలిపి నేటి సౌదీఅరేబియా ఏర్పడింది. దక్షిణ అరేబియా నేటి యెమన్, అరేబియా, ఒమన్ లోని కొన్ని ప్రాంతాలు. తూర్పు అరేబియాలో సముద్రతీరప్రాంతాలు, పర్షియన్ గల్ఫ్ (పర్షియన్ గల్ఫ్ యొక్క అరబ్ దేశాలు . ఈ ప్రాంతాలన్నీ పెట్రోలు, సహజవాయువులకు ప్రసిద్ధి.
అరేబియా ద్వీపకల్పం ఆసియా ఖండంలో ఉంది. దీని చుట్టూ ఈశాన్యంలో పర్షియన్ అఖాతము, తూర్పున హార్ముజ్ జలసంధి, ఒమన్ అఖాతము, ఆగ్నేయము, దక్షిణాన అరేబియా సముద్రము, దక్షిణాన ఎడెన్ అఖాతము, నైరుతి దిశన బాబ్ అల్-మందబ్, నైరుతి, పశ్చిమాన ఎర్ర సముద్రం సరిహద్దులు కలిగి ఉంది. ఈ ద్వీపకల్ప ఉత్తర ప్రాంతం సిరియా ఎడారిలో మిళితం అయింది. సిరియా, సౌదీ అరేబియా, కువైట్ దేశాల సరిహద్దులు ఇక్కడే ఉన్నాయి.
అరేబియా ద్వీపకల్పం , దీనినే అరేబియా, అనీ పిలుస్తారు, ఇది పశ్చిమాసియా లోని ఒక ద్వీపకల్పం, ఈశాన్య ఆఫ్రికా దిశన ఉంది. అరేబియన్ ఫలక పై విస్తరించి యున్నది. దీనిలో లెబనాన్, సిరియా, యెమెన్, ఒమన్, ఖతార్, బహ్రయిన్, కువైట్, ఇరాక్, సౌదీ అరేబియా, జోర్డాన్, తూర్పు సినాయి, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ ఉన్నాయి.
ఇస్లాంకు పూర్వం నుండి ఇక్కడ కొద్ది పాటి యూదులు, క్రైస్తవులు నివసించేవారు. ఎక్కువ ప్రజలు ప్రాంతీయ అరబ్ జాతి తెగలు. నేటికినీ అరేబియా ద్వీపకల్పంలో క్రైస్తవులు, యూదులు కానవస్తారు. వీరిని అరబ్ యూదులని, అరబ్ క్రైస్తవులని, అలాగే ముస్లింలను అరబ్ ముస్లింలని పిలుస్తారు.
ఈ ద్వీపకల్ప ప్రధాన లక్షణం ఎడారి ప్రాంతం. కానీ నైరుతీ ప్రాంతంలో అధిక వర్షపాతం నమోదౌతుంది. హర్రత్ అష్ శాం ఓ పెద్ద అగ్నిశిలా ప్రాంతం, వాయువ్య అరేబియా ప్రాంతం నుండి జోర్డాన్ వరకు, దక్షిణ సిరియా వరకూ వ్యాపించి యున్నది.
ఈ ద్వీపకల్పంలో దేశాలు ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి కువైట్, బహ్రయిన్, కతర్, యు.ఏ.ఇ. తూర్పున, ఒమన్ ఆగ్నేయాన, యెమన్ దక్షిణాన, సౌదీఅరేబియా మధ్యభాగాన ఉన్నాయి.
గడబిడదాస్, అర్జెంటుపంతులు, ప్రాడ్వివాకుడు అనే ముద్దుపేర్లతో పిలువబడిన దేవరాజు వేంకటకృష్ణారావు 1886 సెప్టెంబర్ 23 వతేదీ జన్మించాడు. ఇతని తండ్రి వెంకట్రావు పంతులు మృత్యుంజయ నిశ్శంక బహద్దరు జమీందారు వద్ద దీవాన్‌గా పనిచేసేవాడు. అతడు బహుభాషా కోవిదుడు. పంచభాషా నిఘంటువును రచించాడు. వేంకట కృష్ణారావు తాత వరదయ్య పంతులు సి.పి.బ్రౌన్ వద్ద దుబాసీగా పనిచేసి బ్రౌణ్యనిఘంటువు నిర్మాణంలో పాలుపంచుకున్నాడు. ఇతని విద్యాభ్యాసం బొబ్బిలి, మద్రాసు పట్టణాలలో జరిగింది. పరవస్తు వెంకట రంగాచార్యులు, వేదం వెంకటరాయ శాస్త్రులు ఇతని గురువులు. వివాహం కారణంగా ఇతనికి ఒరిస్సా రాష్ట్రంలోని బరంపురంతో సంబంధ బాంధవ్యాలు ఏర్పడింది. ఇతడు వృద్ధాప్యంలో బరంపురం నుండి రాజాంకు తరలివచ్చాడు. 1960 నుండి మరణించేవరకు ఇతనికి కేంద్ర ప్రభుత్వం గౌరవభృతిని ఇచ్చి సత్కరించింది.
ఇతడు వ్రాసిన శ్రీకృష్ణరాయబారం అనే గ్రంథంలోని కొంత భాగాన్ని మహాత్మా గాంధీ ఇంగ్లీషులోని తర్జుమా చేయించుకుని చదివి ఆనందించడమే కాకుండా ఇతనికి "డియర్ గురూజీ" అంటూ సంబోధిస్తూ గ్రంథాన్ని శ్లాఘిస్తూ ఉత్తరాలు వ్రాశాడు.
అతని బాబాయి లక్ష్మణరావుకి రామాయణాన్నినిరంతర పారాయణం చేసే అలవాటు ఉండేది. లక్ష్మణరావు అతనిని రామాయణ పారాయణానికి ప్రోత్సహించేవాడు. ఒకనాడు బమ్మెర పోతన పలికిన ‘చెనకకి చెరిచిననాడు భాస్కరుడు గాకుండిన రామాయణము బండ్ల కెక్కింపనా’ అన్న వాక్యాలు అతని మనసులో పడి అతని సంకల్పాన్ని నెరవేర్చాలన్న భావన కలిగింది. వాల్మీకి సంస్కృత రామాయణం మూలంలోని 24,000 పద్యాలను రాయాలని సంకల్పించాడు. 1900, ఆశ్వయుజ శుద్ధ దశమినాడు, గ్రంథ రచన ఆరంభించాడు. ఈ గ్రంథాన్ని ఎలా ముద్రించిందీ అతను స్వయంగా చెప్పిన మాటలను ఆనాటి దినపత్రిక "ఆంధ్ర ప్రకాశిక" 1910 అక్టోబరు 17న ప్రచురించింది. ఈ విషయం తెలుసుకున్న అనామక స్వదేశీ ప్రభువు ముందుకు వచ్చి ప్రతిఫలాపేక్ష లేకుండా, వేలాది రూపాయలను వ్యయం చేసి గ్రంథాన్ని ముద్రింపజేసాడు. అతను తన పేరుకు ఇందులో ప్రకటించడానికి అనుమతినివ్వలేదు.
వాల్మీకి సంస్కృత రామాయణాన్ని, యథా వాల్మీకంగా పూర్వ కాండలతో సహా ఉత్తర కాండను కూడా తెనింగించిన వాడు ఆంధ్ర వాల్మీకి-కవిసార్వభౌమ వావికొలను సుబ్బారావు . అతను వాసుదాసుగా రామభక్తులకు సుప్రసిద్ధుడు. ఆయన రామభక్తునిగా జీవితమంతా భక్తిలో గడిపారు. ఆయన చేసిన రామాయణానువాదం సుప్రసిద్ధం. ఈ గ్రంథరచన వల్లనే ఆయనకు ఆంధ్ర వాల్మీకి అన్న బిరుదు స్థిరపడింది. ఒంటిమిట్టలోని రామాలయాన్ని పునరుద్ధరించేందుకు టెంకాయ చిప్పలో భిక్షమెత్తి మరీ ధనం పోగుజేశారు. టెంకాయ చిప్ప రామసేవలో ధన్యత జెందిందంటూ టెంకాయచిప్ప శతకాన్ని రచించారు. ఈ గ్రంథం ఆయనను అజరామరంగా నిలిపిన వాల్మీకి రామాయణ ఆంధ్రానువాదం.
ఒంటిమిట్ట కోదండ రామస్వామికి 1908, అక్టోబర్ 9,10,11 తేదీల్లో ఈ దేవాలయంలో అంకితమిచ్చాడు. తొలుత నిర్వచనంగా ఆంధ్ర వాల్మీకి రామాయణానికి అందించి, తదనంతరం, ‘‘మందరం’’ అని దానికి విశేష ప్రాచుర్యాన్ని కల్పించాడు.
మహాభారతంలోని ఉద్యోగ పర్వంలో శ్రీకృష్ణ రాయబారం సందర్భంలో శ్రీకృష్ణుని మాటలు సభాసదులందరూ నిశబ్ధంగా విన్నారు. జమదగ్ని మహా ముని లేచి నర నారాయణులే ఈ కృష్ణార్జునులు. కనుక దంభోద్భవునిలా గర్వంతో వారిని ఎదిరించక సంధి చేసుకో " అన్నాడు. ఆ తరువాత కణ్వ మహాముని లేచి " సుయోధనా !
ఎంతటి శక్తివంతుల కైనా ధర్మ మార్గాన పయినించి నపుడే అది బలం చేకూరుస్తుంది. శక్తివంతుడైనా అహంకారం బలహీన పరుస్తుంది. ఏది ఏమైనా నేను అనుకున్నది చేస్తాను అంటే గాలవుడికి కలిగిన ఆపదలే ఎదురౌఉతాయి." అని గాలవుని వృత్తాంతాన్ని వివరిస్తాడు.
గాలవుడు విశ్వామిత్ర మహర్షి శిష్యుడు. అతను కువలయాశ్వునికి అశ్వమును ఇచ్చిన ఒక ఋషి. అతడు శుక్లయజుర్వేదాధ్యాపకుడు.
యూరేషియా భూమ్మీది అతిపెద్ద భూఖండం. ఐరోపా, ఆసియాలు మొత్తం కూడుకుని ఉన్న ప్రాంతం ఇది. ప్రధానంగా ఉత్తరార్థగోళం, తూర్పు అర్ధగోళాలలో విస్తరించి ఉన్న ప్రాంతం ఇది. పశ్చిమాన అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం, తూర్పున పసిఫిక్ మహాసముద్రం, ఉత్తరాన ఆర్కిటిక్ మహాసముద్రం, దక్షిణాన ఆఫ్రికా, మధ్యధరా సముద్రం, హిందూ మహాసముద్రం సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. ఐరోపా, ఆసియాల మధ్య స్పష్టమైన భౌతిక విభజన లేదు. అదొక చారిత్రక, సామాజిక విభజన. అందువల్ల, ప్రపంచంలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో యూరేషియాను భూమిపై ఉన్న ఆరు, ఐదు, లేదా నాలుగు ఖండాలలో అతిపెద్దదిగా గుర్తిస్తారు. భూగర్భ శాస్త్రంలో, యూరేషియాను ఒకే కఠినమైన మెగాబ్లాక్‌గా పరిగణిస్తారు. అయితే, పాలియోమాగ్నెటిక్ డేటా ఆధారంగా యూరేషియా దృఢత్వం పట్ల చర్చ జరుగుతోంది.
వాస్తవానికి, “యూరేషియా” అనేది భౌగోళిక భావన: ఈ కోణంలో, ఇది కేవలం అతిపెద్ద ఖండం; ఐరోపా. ఆసియాల మొత్తం భూభాగం. అయితే, భౌగోళిక రాజకీయంగా, ఈ పదానికి అనేక విభిన్న అర్ధాలు ఉన్నాయి. ఇది నిర్దుష్ట భౌగోళిక రాజకీయ ప్రయోజనాలను ప్రతిబింబిస్తుంది. "యూరేషియా" చాలా ముఖ్యమైన భౌగోళిక రాజకీయ భావనలలో ఒకటి. యూరేషియా గురించి జ్బిగ్నూ బ్రెజెన్స్కీ ఇలా అన్నాడు:
యూరేషియా అనేక పురాతన నాగరికతలకు నెలవు. వీటిలో మెసొపొటేమియా, సింధు లోయ, చైనాలు ఉన్నాయి . యాక్సియల్ యుగంలో , అట్లాంటిక్ నుండి పసిఫిక్ వరకు యూరేషియా ఉపఉష్ణమండల జోన్ గుండా నాగరికతలు విలసిల్లాయి. ఈ బెల్ట్ రెండు సహస్రాబ్దాలుగా ప్రపంచ చరిత్రలో ప్రధాన స్రవంతిగా మారింది.
యూరేషియా అంతటా, యురేషియన్ ఎకనామిక్ స్పేస్, యూరోపియన్ సింగిల్ మార్కెట్, ఆసియాన్ ఎకనామిక్ కమ్యూనిటీ, గల్ఫ్ కోఆపరేషన్ కౌన్సిల్ సహా అనేక సింగిల్ మార్కెట్లు ఉద్భవించాయి. యూరేషియా అంతటా సమైక్యతను ప్రోత్సహించడానికి అనేక అంతర్జాతీయ సంస్థలు, కార్యక్రమాలు ఉన్నాయి. అవి:
1914 ప్రాంతంలో రష్యను భావనలో "యూరేషియా" అంటే తూర్పు ఐరోపాలోని కొన్ని భాగాలను కూడా కలిపిన ఇంపీరియల్ రష్యా సామ్రాజ్యమే. రష్యా "యూరేషియా"లో భాగంగా భావించే ఆ దేశాలతో మరింత సన్నిహితంగా ఉండడమే దాని ప్రధాన భౌగోళిక రాజకీయ ప్రయోజనాలలో ఒకటిగా ఉండేది.
5 - 32.5 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం సైబీరియా, కజాఖ్స్తానియా, బాల్టికా ల విలీనంతో యూరేషియా ఏర్పడింది. ఇది లారెన్షియాలో కలిసి యురేమెరికా ఏర్పడింది. చైనా క్రేటాన్లు సైబీరియా దక్షిణ తీరంతో ఢీకొన్నాయి.
14-15 శతాబ్ధాలలో చౌహాన్ సామ్రాజ్యం శాఖకు చెందిన రాజ్‌కంవర్ బండల్గోతీ, రాజ్‌వార్, బాచ్‌గోతిలతో కలిసి జిల్లాలో అధిక ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు. 19వశతాబ్దంలో వీరు ఓధ్ బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యంలో విలీనం అయిన తరువాత సిపాయీల కలహం కాలంలో సుల్తాన్‌పూర్ స్థానికుల తిరుగుబాటును ఎదుర్కొన్నారు. 1857 జూన్ 9 న తిరుబాటు దారులు 2 అధికారులను చంపిన తరువాత స్టేషన్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. తిరుగుబాటు దార్లలో స్థానిక ప్రజలు, బాలే సుల్తాన్ ఉన్నారు. వీరికి నాయకులైన లాల్ ప్రతాప్ సింగ్, కలాకంకర్, మహరాజ్ బర్జర్ సింగ్ రాజ్‌కంవర్ వంటి వారు ఈ తిరుగుబాటులో మరణించారు. పరిస్థితి అదుపులోకి వచ్చిన తరువాత సుల్తాంపూర్ కంటోన్మెంటును బలపచబడింది. 1861లో ఈ స్థానిక స్థావరం కార్యకలాపాలను నిలిపి వేశారు.
జిల్లా వైశాల్యం 1713 చ.కి.మి. భూభాగం చదునుగా ఉండి ఉప నదులలో విభజించబడుతూ ఉంది. మధ్యభూభాగంలో విస్తారంగా పంటను అందించగలిగిన సారవంతమైన వ్యవసాయభూములు.
దక్షిణ భూభాగంపొడి పొడిగా ఉండే మైదానాలు, చిత్తడి భూములు ఉన్నాయి. జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్న నదులలో గోమతి నది ప్రధానమైనది. ఇది జిల్లా మద్యభాగంలో ప్రవహిస్తూ వాణిజ్యానికి సహకారం అందిస్తూ ఉంది. కండు, పిలి, తెంఘ, నందిఘా వంటి ఇతర జలప్రవాహాలు ఉన్నాయి. కొండలలోని జలపాతాల నుండి ఈ జలప్రవాహాలకు నీరు అందుతూ ఉంది. సారవంతమైన వ్యవసాయ భూములు, వ్యవసాయానికి నీరు అందిస్తున్న జలప్రవాహాలు జిల్లాను వ్యవసాయ పరంగా సుసంపన్నం చేస్తున్నాయి. జిల్లాలో వరి, పప్పుధాన్యాలు, గోధుమలు, బార్లీ, చెరకు, స్వల్పంగా గసాలు పండుతున్నాయి.
జిల్లాలో చందా, దోస్త్‌పూర్, జగదీష్‌పూర్, కాదీపూర్, కొయెరిపూర్, లంభుయా, ముషాఫిర్‌ఖానా, షుకుల్ బజార్ ప్రధాన పట్టణాలు ఉన్నాయి.
జిల్లాలో జగ్దీష్‌పూర్ ప్రధానంగా పారిశ్రామిక ప్రాంతంగా ఉంది. ఇక్కడ భారత్ హెవీ ఎలెక్ట్రానిక్ లిమిటెడ్, ఇండో గల్ఫ్ ఫర్టిలైజర్, కొన్ని తోలు పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో అదనంగా
ముంషిగంజ్ సమీపంలో ఉన్న కొర్వాలో ఉన్న హిందూస్థాన్ ఎయిరోనాటిక్ లిమిటెడ్ టెస్టింగ్ సెంటర్, గౌరి గంజ్ వద్ద ఉన్న ఎ.సి.సి సిమెంట్ ఫ్యాక్టరీ ఉన్నాయి.
సుల్తాన్‌పూర్ జిల్లా, ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లా. సుల్తాన్‌పూర్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. సుల్తాన్‌పూర్ జిల్లా ఫైజాబాద్ డివిజన్‌లో భాగంగా ఉంది.
జిల్లా వాయవ్యప్రాంత్ంలో ఉన్న ఓధ్- రోహిల్ ఖండ్, లక్నో - రీ బరేలి రైలు మార్గాలు జిల్లా వాసులకు రైల్వే సేవలు అందిస్తున్నాయి.
న్యూమరిక్ డేటా అంటే 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 అనే నంబర్లతోటి ఏర్పాటవుతుంది. న్యూమరిక్ డేటాని మరల పూర్ణసంఖ్యలు, పూర్ణాంకాలు అనే తరగతులుగా విభజించవచ్చు.డేటా రకాలు గణాంక విశ్లేషణలో ఒక ముఖ్యమైన అంశం, మీ డేటాకు గణాంక విధానాలను సరిగ్గా అన్వయించడానికి దీనిని అర్థం చేసుకోవాలి. 2 ప్రధాన రకాల డేటా లున్నాయి, అవి: వర్గీకృత డేటా , సంఖ్యాపరంగా డేటా
వివిక్త డేటా అనేది లెక్కించదగిన అంశాలను సూచించే ఒక రకమైన సంఖ్యా డేటా. వారు జాబితాలో సమూహపరచగల విలువలను తీసుకుంటారు, ఇక్కడ జాబితా పరిమితంగా లేదా అనంతంగా ఉండవచ్చు. పరిమిత లేదా అనంతమైనప్పటికీ, వివిక్త డేటా 1 నుండి 10 లేదా 1 వంటి సంఖ్యలను అనంతం వరకు లెక్కిస్తుంది, ఈ సంఖ్యల సంఖ్య వరుసగా లెక్కించదగినది
సంఖ్యా డేటా అనేది సహజ భాషా వివరణ కాకుండా సంఖ్యలలో వ్యక్తీకరించబడిన డేటా రకం. కొన్నిసార్లు పరిమాణాత్మక డేటా అని పిలుస్తారు, సంఖ్యా డేటా ఎల్లప్పుడూ సంఖ్య రూపంలో సేకరించబడుతుంది. సంఖ్యా డేటా ఈ సంఖ్యలతో అంకగణిత కార్యకలాపాలను నిర్వహించగల సామర్థ్యంతో ఇతర సంఖ్యల డేటా రకంతో విభేదిస్తుంది.
వాస్తవ సంఖ్యలు : అన్ని రకాల సంఖ్యలు ఈ కోవలోకి వస్తాయి. ఉదాహరణ : 0, +5, 1/4, -9. న్యూమరిక్ డేటాను కంప్యూటర్ గుర్తించినప్పుడు ఆ అంకె ఉన్న స్థానాన్ని బట్టి దాని విలువ ఉంటుంది. ఈ అంకెలతో కూడిన సంఖ్యలతో కూడికలు, తీసివేతలు మొదలగు కాలిక్యులేషన్స్ చేయవచ్చు.
సంఖ్యా డేటాలో రెండు రకాలు ఉన్నాయి, అవి; వివిక్త డేటా-ఇది లెక్కించదగిన అంశాలను నిరంతర డేటాను సూచిస్తుంది-ఇది డేటా కొలతను సూచిస్తుంది. నిరంతర రకం సంఖ్యా డేటా విరామం, నిష్పత్తి డేటాగా మరింత ఉప-విభజించబడింది, ఇది వస్తువులను కొలిచేందుకు ఉపయోగించబడుతుంది.
ఉదాహరణకు, ఒక తరగతిలో మగ విద్యార్థులు, మహిళా విద్యార్థుల సంఖ్య యొక్క సంఖ్యా డేటాను తీసుకోవచ్చు, తరువాత తరగతిలోని మొత్తం విద్యార్థుల సంఖ్యను పొందడానికి కలిసి చేర్చబడుతుంది. ఈ లక్షణం సంఖ్యా డేటాను గుర్తించే ప్రధాన మార్గాలలో ఒకటి.
వివిక్త డేటాకు మరింత ఆచరణాత్మక ఉదాహరణ ఒక బకెట్ ఖాళీ చేయడానికి అవసరమైన నీటి కప్పులను లెక్కించడం, సముద్రం ఖాళీ చేయడానికి అవసరమైన నీటి కప్పులను లెక్కించడం-పూర్వం పరిమితమైనది, రెండోది అనంతమైన లెక్క.
ప్రాథమిక విద్య యామవరంలోనూ, ఉన్నత పాఠశాల,కాలేజీ చదువులు ముద్దనూరులోనూ చదివాడు. 1975లో నెల్లూరులో బి.యిడి.ట్రైనింగ్ చేశాడు. హిందీభాషలో సాహిత్యరత్న పరీక్షలో ఉత్తీర్ణుడయ్యాడు. 1982లో ఒక సామాన్య ఉపాధ్యాయునిగా ఉద్యోగం ప్రారంభించాడు. ఉద్యోగంలో వుంటూనే ఉన్నత చదువులు చదవాలనే బలమైన ఆకాంక్షతో ప్రయివేటుగా తెలుగులో ఎం.ఏ.చేశాడు. శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం తిరుపతి నుండి ఆధునికాంధ్ర కవిత్వానికి సీమకవుల దోహదం అనే అంశం మీద పరిశోధన చేసి 2008లో పిహెచ్‌డి చేయడం జరిగింది. ఉపాధ్యాయునిగా, అంచెలంచెలుగా జూనియర్‌ లెక్చరర్‌గా, ఆ తరువాత డిగ్రీ కళాశాల అధ్యాపకునిగా పనిచేసి 31 సంవత్సరములు ఉద్యోగ జీవితం పూర్తీ చేసుకొని ఏప్రిల్‌ 30 2013 తేదీన పదవీ విరమణ చేశాడు. 10వ తరగతి నుండే చిన్న చిన్న కవితలు వ్రాయసాగాడు.
ఆధునిక తెలుగు కవిత్వానికి అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన ఈ అవార్డును రాధేయ తన ఇంటిపేరు మీద 1988లో స్థాపించాడు. కవిత్వంపట్ల మమకారంతో, కవులపట్ల గౌరవంతో ఉత్తమ కవిత్వాన్ని ప్రోత్సహించాలని, నిబద్ధతగల కవులను సత్కరించాలనే ఆశయంతో ఈ అవార్డును ప్రారంభించాడు. ప్రతి యేటా క్రమంతప్పకుండా ప్రణాళికా బద్ధంగా నిర్వహిస్తున్న ఈ అవార్డుకు ఎనలేని కీర్తిప్రతిష్టలు ఉన్నాయి. ప్రతి సంవత్సరం ముగ్గురు న్యాయనిర్ణేతలచే ఎంపిక చేయబడిన కవితాసంపుటికి ఈ అవార్డును ప్రకటిస్తారు. ఇప్పటివరకు 26 మంది కవులు ఈ అవార్డును పొంది ఇవాళ కవితారంగంలో అత్యున్నత శ్రేణిలో ఉన్నారు.
"తాతల తండ్రుల వారసత్వ వృత్తికాళ్ళొచ్చిన పిల్లాడు మొదలుకొనిపళ్ళూడిన ముసలయ్యదాకాఈ బతుకు కష్టంలోఅందరూ సమిష్టి కూలీలేగజం గుడ్డముక్క సైతంఇంటిల్లిపాదీ శ్రమఫలితం""కదురు కవ్వం ఆడితేకరువే లేదంటారు.రైతన్న నేతన్నఈ దేశానికి కవల పిల్లలంటారురైతన్న కాయకష్టంతోనేతన్న శరీర కష్టంతోచెమటతో ఒళ్ళంతా తడిసినాఏనాడు కడుపు నిండింది లేదుతృప్తిగా చేయి కడిగింది లేదుపత్తిని పండించేవాడు పాడెమీద ఊరేగుతున్నాడుపత్తిని వస్త్రంగా నేసినవాడూ మగ్గం గిలకకుఉరేసుకుంటున్నాడు""వలువల విలువలతో
తెలుగు చేనేత శ్రామికుల జీవన పోరాటాన్ని అత్యంత వాస్తవికంగా, విమర్శనాత్మకంగా రాధేయ అల్లిన దీర్ఘకావ్యం 'మగ్గంబతుకు'. ఈ కావ్యంలో భారతీయ జీవితంలో చేనేతకున్న ప్రాముఖ్యాన్ని, భారతదేశ చరిత్రలో చేనేత నిర్వహించిన పాత్రను, దాని ప్రస్తుత సంక్షోభాన్ని, దానికి కారణాలను , చేనేత వృత్తిలోని శ్రమను, దానిలోని కళావిలువల్ని అనేక విధాలుగా రాధేయ ఆవిష్కరించాడు. ఈ కావ్యాన్ని పి.రమేష్ నారాయణ & పేరుతో ఇంగ్లీషులో అనువదించాడు.
రాధేయ 1955, మే 1వతేదీ వైఎస్ఆర్ జిల్లా ముద్దనూరు మండలంలోని యామవరం గ్రామంలో జన్మించాడు. తండ్రి ఉమ్మడిశెట్టి గంగిశెట్టి తల్లి నాగమ్మ ఇద్దరూ చేనేత కార్మికులు. తల్లిదండ్రులు పెట్టిన పేరు సుబ్బన్న. రాధేయ అనే కలం పేరుతో ప్రసిద్ధుడయ్యాడు. బాల్యం నుంచీ ప్రకృతి అన్నా పల్లెపాటలన్నా ఎంతో ఆసక్తిగా ఉండేది.
రాధేయ కవితా పురస్కారం'పేరిట 2010 నుండి రాష్ట్రస్థాయి కవితాపోటీలను నిర్వహిస్తున్నారు. అంకే శ్రీనివాస్, ర్యాలిప్రసాద్, సి.హెచ్.వి.బృందావనరావు, మౌనశ్రీ మల్లిక్ ఈ పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు.
మగ్గాల శాలలన్నీ మార్చురీ గదులుగారూపాంతరం చెందుతున్నదీనాతిదీన దుఃఖంఈ విధ్వంస విషాదానికిపల్లవి ప్రపంచీకరణానిదిచరణం సామ్రాజ్యవాదానికిపాపం పాలనా యంత్రాంగానిది""మా బాధల గాధలన్నీ
ఆచార్య పి.టి అంబికా దత్తా శర్మ. ఉద్యమకారుడు, సంస్కృత పండితుడు, 1917 ఏప్రిల్ 9 న మహాత్మా గాంధీకి ఆతిథ్యం ఇచ్చాడు. తరువాత ఆయన శ్వేతజాతి ఇండిగో రైతులకు వ్యతిరేకంకా జరిగిన పోరాటంలో పాల్గొనడానికి ఆచార్య జె.బి. కృపలాని, ముజాఫర్ మొదటిసారిగా బీహార్‌ లోని చంపారణ్‌కు వచ్చినప్పుడు ఆతిథ్యం ఇచ్చాడు.
బాబు జగజీవన్‌రాం :- మునుపటి స్వతంత్ర సమరయోధుడు, అతి పిన్నవయసులో మంత్రిగా గుర్తింపు పొందాడు. ఆయన జవహర్లాల్ నెహ్రూ మంత్రి వర్గంలో మొదటి లేబర్ మంత్రిగా పనిచేసాడు. జగజీవన్‌రాం ఆరా సమీపంలోని చంద్వా వద్ద జన్మించాడు.
జస్టిస్ భువనేశ్వర్ ప్రసాద్ సింహా :- భారతదేశ 6 వ చీఫ్ జడ్జిగా పనిచేసాడు. ఆయన భోజ్‌పూర్‌కు చెందినవాడు. ఆయన స్వస్థలం గజియాపూర్.
డాక్టర్ రాం సింగ్ :- ఇందిరాగాంధి క్యాబినెట్‌లో యూనియన్ రైల్వే మంత్రిగా పనిచేసాడు. ఆయన 1969లో పార్లమెంట్ మొదటి ప్రతిపక్షనాయకుడుగా పనిచేసాడు.
బిందేశ్వరి దుబే :- బీహార్ ముఖ్యమంత్రిగా తరువాత లా, జస్టిస్ యూనియన్ మంత్రి, రాజీవ్ గాంధి క్యాబినెట్‌లో లేబర్ మంత్రిగా పనిచేసాడు.ఆయన స్వస్థలం ఆరా సమీపంలో ఉన్న మహుయాన్.
భోజ్‌పూర్‌ సాహిత్యానికి చక్కని చరిత్ర ఉంది. మున్షి సదసుఖ్ లాల్, సయ్యద్ ఇషౌతుల్లహ్, లల్లు లాల్, సదల్ మిశ్రా వంటి వారు సాహిత్యంలో ప్రత్యేక ముద్రవేసారు.
భర్తేందు శకంలో అఖౌరి యషొదనాద్ సంపాదకుడుగా ఖ్యాతి గడించాడు. శివనాథన్ షాహే జీవితకథల రచనకు పేరు గడించాడు. జితేంద్ర కిషోర్ జైన్ ప్రముఖ నవలారచయితగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ద్వివేది శకంలో మహామహోపాద్యాయ్ పండిత్ సకల్ నారాయణ్ శర్మా, పండిత్ రాందహిన్ మిశ్రా మొదలైన వారు పద్యరచనకు ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆచార్య శివపూజన్ సహాయ్
గొప్ప కథారచయిత, నవలా రచయిత, వ్యాసరచయితగా పేరు తెచ్చుకున్నాడు. ఆయన ఈ ప్రాంతానికి చెందిన వాడే. చాయావాడి శకంలో కేదార్నాథ్ మిశ్రా ప్రభాత్, రాందయాళ్ పాండే,
కలెక్టర్ సింగ్ కేసరి, నంద్‌కిషోర్, తివారి, రామనాథ్ పాఠక్ ప్రణయె, ప్రొఫెసర్ . సర్వదేవ్ తివారి రాకేష్ కవితలకు ఖ్యాతి చెందారు. మొదటి భోజపురి మహాకావ్యంగా పేరు పొందిన " కల్జయి కుంవర్ సింగ్ "ను ప్రొఫెసర్ సర్వదేవ్ తివారి రాకేష్ రచించాడు. సాహిత్య ప్రపంచంలో ప్రొఫెసర్ మిథిలేశ్వర్ జాతీయ, పలు అంతర్జాతీయ అవార్డులను పొందాడు.
జై మోహన్ :- ఆయన స్వస్థలం ఆరా. చనలచిత్ర ప్రతినాయకుడు. కబ్ ఆయాతే దుల్హా హమ్మర్. ఇది భోజపురి చలనచిత్రసీమలో మైలురాయిగా గుర్తించబడింది.
ఉదయ్ శంకర్ :- ఆయన స్వస్థలం ఆరా. విజయవంతమైన జాకీ షరాజ్ భోజ్పురి చిత్రం " హం హయీ కల్‌నాయక్ " చిత్రం తీసాడు.
జిల్లాలోని వాతావరణంలో మార్చి మద్యభాగం నుండి వేడి ఆరంభం ఔతుంది. ఏప్రిల్, మే మాసాలు వేసవి కాలం, జూన్ - సెప్టెంబరు వర్షాకాలం, అక్టోబరు- నవంబరు శీతాకాలం. జనవరి మాసం అతిశీతలంగా ఉంటుంది. శీకాల ఉష్ణోగ్రత 10; సెల్షియస్ ఉంటుంది. జూన్ మాసంలో వర్షాలు ప్రారంభం అయిన తరువాత ఉష్ణోగ్రత తగ్గు ముఖం పడుతూఉంది. జూలై ఆగస్టు మాసాలలో వర్షాలు అధికంగా ఉంటాయి. జిల్లా సరాసరి వర్షపాతం 300 మి.మీ. అక్టోబరు మాసంలో స్వల్పంగా వర్షాలు ఉన్నప్పటికీ నవంబరు, డిసెంబరు మాసాలు కొంత పొడి వాతావణం ఉంటుంది.
జనవరి, ఫిబ్రవరి మాసాలలో శీతాకాలపు వర్షాలు ఉంటాయి. ప్రస్తుతం జిల్లా వ్యవసాయపరంగా అభివృద్ధి చెందుతూ ఉంది. జిల్లాలోని గ్రామాల నుండి వ్యవసాదారులు కూరగాయలు పండించి పరిసర ప్రాంతాలలో విక్రయిస్తుంటారు.
జిల్లా గణాంకాల నివేదిక జిల్లాలో 1992, 2000 ల మధ్య 1085 చిన్నతరహ పరిశ్రమలు, కుటీరపరిశ్రమలు ఉన్నాయని నమోదయ్యాయని తెలియజేస్తున్నాయి. ఈ పరిశ్రమల కొరకు 869.19 లక్షల పెట్టుబడి ఉందని తెలుస్తుంది. ఇవి 1858 మందికి ఉపాధి కల్పిస్తున్నాయి. జిల్లాలోని గిధా గ్రామంలో " ఇండస్ట్రియల్ డెవెలెప్మెంటు అథారిటీ " ఆధ్వర్యంలో 30-40 ఎకరాల వైశాల్యంలో పారిశ్రామిక ప్రాంతం ఏర్పాటు చేయబడి ఉంది. ఇది ప్రాంతీయ వాసులకు తగినంత ఉపాధి కలిగిస్తుంది. ఇక్కడ కొన్ని సంవత్సరాల నుండి ఇండేన్ గ్యాస్ బోల్టింగ్ ప్లాంట్ ఉంది. జిల్లాలో అవసరాలకు తగినంత విద్యుత్తు అందనందు వలన జిల్లా పారిశ్రామికంగా వెనుకబడి ఉంది.
జిల్లాలో నీటిపారుదల కలిగిన వ్యవసాయ భూములు, నీటిపారుదల రహిత వ్యవసాయ భూములు ఉన్నాయి. పెద్ద నీటి మడుగులు, సరసులు వంటి ప్రాంతాలను చదును చేసి వ్యవసాయ భూములుగా మార్చారు. ప్యాకేజ్ పేరుతో వ్యవసాయ అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేపట్టారు. బ్లాక్ డెవెలప్మెంటు శాఖ వ్యవసాయ అభివృద్ధికి ప్రయత్నిస్తుంది. హార్టి కల్చర్, తోటల పెంపకం క్రమంగా అభివృద్ధి చెందుతూ ఉంది.
మా కాళి మందిరం ఆరా నగరానికి 15 కి.మీ దూరంలో బఖొరాపూర్ వద్ద ఉంది. భరతదేశంలోని పురాతన మందిరాలలో ఒకటైన ఈ ఆలయం చాలా విశాలంగా ఉంది. ఆలయ సమీపంలో ఎత్తైన కాళీమాత శిల్పం ఉంది. ఈ ఆలయం గంగాతీరంలో ఉంది. ప్రధాన ఆలయం గ్రానైట్ రాళ్ళతో నిర్మించనడి ఉంది. ప్రస్తుతం ఈ ప్రాంతం చలనచిత్ర షూటింగులు అధికంగా జరుగుతున్నాయి.
తరారి మండలంలోని దేవ్ గ్రామంలో ఉన్న వద్ద ఉన్న సూర్యదేవాలయంలో పలు ఇతర దేవతా విగ్రహాలతో సూర్యభగవానుని విగ్రహం ప్రతిష్ఠించబడి ఉంది. ఈ విగ్రహాలు 14వ శతాబ్దం దానికంటే ముందు కాలానికి చెందినవని భావిస్తున్నారు. వాస్థవానికి పురాతన దేవ్ ఆలయం భోజ్‌పూర్ జిల్లాలో ఉండేది కాదు. దేవ్ గ్రామం, ఆలయం ఔరంగాబాద్ జిల్లాలో ఉండేవి.
అరణ్యదేవి ఆలయం ఆరా నగర గ్రామదేవత. ఇక్కడ ఆదిశక్తి శిల్పం ఉంది. ఆదిశక్తి శిల్పాన్ని పాండవులు ప్రతిష్ఠించారని భావిస్తున్నారు. ఆలయం చాలా పురాతనమైనది. ఆలయానికి అనేక మంది భక్తులు వస్తుంటారు.
భోజ్‌పూర్ జిల్లాలో ఖనిజ వనరులు స్వల్పంగా ఉన్నాయి. జిల్లాలో లభిస్తున్న ఒకేఒక ఖనిజం సోనె నదీతీరంలో లభిస్తున్న ఇసుక మాత్రమే. జిల్లాలో సోనె నది 40కి.మీ పొడవున ప్రవహిస్తుంది.
కోయిల్వార్ వద్ద ఉన్న 5 కి.మీ పొడవున ఉన్న నదీతీరంలో మాత్రమే ఇసుక లభిస్తుంది. మిగిలిన 35 కి.మీ ఇసుక తీయడానికి అనువైనది కాదు.
ప్రపంచ ప్రసిద్ధ " అవధూత్ భగవాన్ రాం " స్వస్థలం గుండి గ్రామం.భగవాన్ రాం 1937లో గుండి గ్రామంలో జన్మించాడు. తరువాత ఆయన 7 సంవత్సరాల వయసులో బాబా కీనారాం స్థల్ (వేయిసంవత్సరాల చరిత్ర కలిగిన ఆధ్యాత్మిక కేంద్రం, అఘార్ సెక్ట్ ప్రధానకార్యాలం) కు మారాడు.
గంగానది, సోనేనది నిరంతరంగా జిల్లాలోని అధికభాగం వ్యవసాయభూములకు నీటిని అందిస్తున్నాయి. జమీందారీ రద్దుకు ముందు జమీందారులు భూమిని అహ్రాలు, పైనెలుగా విభజించి వ్యవసాయ భూములకు నీటిపారుదల సౌకర్యం కలిగించారు. అంతేకాక బావినీటి నుండి కూడా వ్యవసాయ భూములకు నీరు అందించబడింది.
జిల్లాలో భోజ్పురి భాష, బీహారీ భాష వాడుకలో ఉన్నాయి. " టైంస్ ఆఫ్ ఇండియా " కథనాలను అనుసరించి బిహారీ భాష 20,00,00, 000 మంది ప్రజలలో వాడుకలో ఉందని తెలుస్తుంది. ఈ రెండు భాషలను దేవనాగరి, కైతి లిపులలో వ్రాస్తుంటారు. జిల్లాలో హిందీ, ఉర్దూ భాషలు కూడా వాడుకలో ఉన్నాయి.
2006 గణాంకాల ప్రకారం పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో భోజ్‌పూర్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న బీహార్ రాష్ట్ర భోజ్‌పూర్ జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
ప్రాచీన సోమనాథ్ ఆలయం హెతంపూర్ వద్ద ఉంది. దీని ప్రస్తావన శివపురాణంలో ఉంది. ఆలయప్రంగణంలో పవిత్రమైన కొలను ఉంది. ఈ ఆలయంలో వార్షికంగా మేళా నిర్వహించబడుతుంది.
పాత షహాబాద్ జిల్లా పునర్విభజన తరువాత భోజ్‌పూర్, రోహ్‌తాస్ లలో బృహాత్తర పరిశ్రమలు తగ్గాయి. అయినప్పటికీ భోజ్‌పూర్ జిల్లాలో వివిధ రకాల చిన్నతరహా పరిశ్రమలు, కుటీరపరిశ్రమలు అలాగే వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమలు ఉన్నాయి.
ఆరాలో జాతీయ అంతర్జాతీయ బ్రాండులకు చెందిన పలు షోరూములు ప్రారంభించబడ్డాయి. ప్రజలు క్రమంగా సంప్రదాయ దుస్తుల నుండి ఆధునిక వస్త్రాలంకరణకు మారుతున్నారు. ప్రజలు అధికంగా రెడీమేడ్ దుస్తులకు అలవాటు పడుతున్నారు.
బేపూర్ వద్ద ప్రముఖ సూర్యదేవాలయం ఉంది. దీనిని మునిరాజా సూర్య మందిర్ అని కూడా అంటారు. దీపావళికి 5వ రోజున జరిగే చాత్ పూజ సమయంలో జిల్లా పరిసరాల నుండి పలువురు సూర్యదేవుని ఆరాధించడానికి వస్తుంటారు.
వీర్ కుంవర్ సింగ్ కిలా జగదీష్‌పూర్‌లో ఉంది. గొప్ప వీరుడు వీర్ కుంవర్ సింగ్ కోట ఇప్పటికీ జహదీష్ పూర్‌లో ఉంది. కుంవర్ సింగ్ కిలా తన మరణాంతం వరకు స్వాతంత్ర్యం కొరకు పోరాడాడు.
బుధియా మాయి ఆలయం చాలా పురాతనమైన ఆలయం. ఈ ఆలయం ఎక్వారి గ్రామంలో ఉంది. ఈ ఆలయదర్శనానికి ప్రతిరోజూ వేలాది భక్తులు వస్తుంటారు.
గద్ కాళి మందిరం గర్హని తాలూకాలో ఉంది. గర్హని ఆరా రైల్వేస్టేషను‌కు 20 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. చెరో కాలంలో నిర్మించబడిన ఈ ఆలయానికి 2009-10 లలో పునరుద్ధరణ పనులు చేపట్టబడ్డాయి.
చతుర్విజ్ నారాయణ్ మందిరం :- అతిపురాతనమైన ఈ ఆలయ ప్రధాన దైవాలు లక్ష్మీ - నారాయణులు. ఇది పిరో మండలంలోని చతుర్విజ్ గ్రామంలో ఉంది.
మహారాజ కాలేజ్ చారిత్రక ప్రాధాన్యత కలిగిన ప్రాంతం. ఇక్కడ ఉన్న టన్నెల్ జగదీష్‌పూర్‌లో ఉన్న కుంవర్ కోటకు దారితీస్తుందని విశ్వసిస్తున్నారు.
గ్రామంలో జిల్లా పరిషత్తు ఉన్నత పాఠశాల, ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. సమీప బాలబడి గంగవరంలో ఉంది. సమీప ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్/సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల పేర్నమిట్టలోను, జూనియర్ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు గంగవరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల గుంటూరులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు ఒంగోలులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల ఒంగోలులో ఉన్నాయి.
ఎనికేపాడులో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇంటర్నెట్ కెఫె/సామాన్య సేవా కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
మురుగు నీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగు నీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగు నీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు.
భోపాల్‌ తాజ్‌మహల్‌ను వివిధ రకాల శిల్పకళాపనితనంతో అందంగా నిర్మించారు. బ్రిటిష్‌, ఫ్రెంచ్‌, మొఘల్‌, అరబిక్‌, హిందూ వాస్తు నిర్మాణ పద్ధతులతో దీన్ని అద్భుతంగా తీర్చిదిద్దారు. ఈ ప్యాలెస్‌లో 120 గదులను నిర్మించారు. ఇందులో శీష్‌మహల్‌ , అతి పెద్దదైన సావన్‌ బడో పెవిలియన్‌ ఇక్కడ ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తాయి. ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారం వద్ద ఏడు అంతస్తుల భవనం ఇక్కడ చూడదగినది. భోపాల్‌ తాజ్‌మహల్‌పై పరిశోధన చేసిన హుస్సేన్‌ ఈ కట్టడంపై ప్రత్యేకంగా 'ద రాయల్‌ జర్నీ ఆఫ్‌ భోపాల్‌' అనే పుస్తకాన్ని రాశారు. భోపాల్‌లోనే అతిపెద్ద ప్యాలెస్‌గా దీన్ని ఆయన అభివర్ణించారు. ఇక భోపాల్‌ తాజ్‌మహల్‌ పర్యాటకులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తోంది. దేశ, విదేశాలకు చెందిన వేలాది మంది పర్యాటకులు ప్రతి ఏటా ఈ కట్టడాన్ని తిలకిస్తున్నారు. ఈ కట్టడం అందాలకు వారు మంత్రముగ్ధులవుతున్నారు. భోపాల్‌ తాజ్‌మహల్‌ అందాలు వర్ణనా తీతం. ఒకప్పుడు ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద రాజప్రాసాదంగా నిర్మించిన ఈ కట్టడం వివిధ వాస్తు నిర్మాణ శైలులకు అద్దం పడుతోంది. ఈ కట్టడంలోని వివిధ భవనాలు ఎంతో అందంగా తీర్చిదిద్దారు.
ఆగ్రాలో ఉన్న అందమైన కట్టడం తాజ్‌మహల్‌ ప్రపంచంలోని ఏడు వింతల్లో ఒకటిగా నిలిచి పేరు తెచ్చుకుంది. ఈ అద్భుత కట్టడం గురించి అందరికీ తెలిసిందే. కానీ మన దేశంలో మరో తాజ్‌మహల్‌ కూడా ఉందన్న విషయం చాలా మందికి తెలియదు ఈ తాజ్‌మహల్‌ భోపాల్‌లో ఉండడం విశేషం. ఒకప్పుడు ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద రాజప్రాసాదంగా పేరుగాంచిన ఈ అద్భుత చారిత్రక కట్టడం ఇది. భోపాల్‌ రాజ్యాన్ని పరిపాలించిన 11వ పరిపాలకురాలు నవాబ్‌ షాజహాన్‌ బేగమ్‌ ఎన్నో అందమైన కట్టడాలను నిర్మించారు. 1868 నుంచి 1901 వరకు ఆమె భోపాల్‌ను పరిపాలించి నిర్మించిన కట్టడాల్లో తాజ్‌మహల్‌ కూడా ఒకటి. ఈ తాజ్‌మహల్‌ భోపాల్‌లోని అతిపెద్దదైన మసీదు తాజ్‌-ఉల్‌-మజీద్‌ పక్కన నిర్మితమైంది.