polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ఈ ప్రాంతంలో ఐ.జి.ఎన్.పి కాలువకు చెందిన అనూప్‌గర్ శాఖ: అనూప్‌గర్, ఘర్సన తాలూకాలకు నీరు అందుతుంది. జిల్లా దక్షిణ సరిహద్దులో ఉన్న ఈ ప్రాంతం కాలువ ద్వారా సారవంతం అయినప్పటికీ ఇసుక తిన్నెలు మాత్రం అలానే ఉన్నాయి.
నాలి బెల్ట్: ఇది సన్నని ఘగ్గర్ నదీ మైదానం. జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్న ఏకైక నది ఇదే. ఈ నది వర్షాధారంగా ప్రవహిస్తుంది. ఇది సూరత్‌ఘఢ్ వద్ద జిల్లాలో ప్రవేశిస్తుంది.
ఊంచా తిబ్బ:- సూరత్‌గర్ తాలూకా ప్రాంతంలో ఎత్తైన ఇసుక తిన్నెలు ఉన్నాయి. ఇక్కడ నీరు లభించడం అరుదు. ఈ ప్రాంతం నిజమైన ఎడారిగా ఉంటుంది. ఈ ప్రాంతపు ప్రజలు కఠిన పరిస్థితులను ఎదుర్కొంటుంటారు.
ఈ ప్రాంతానికి బికనీర్ మహారాజా గంగా సింగ్ పేరు పెట్టబడింది. శ్రీగంగానగర్ జిల్లా బికనీర్ రాజాస్థానంలో భాగంగా ఉండేది. జిల్లా అధికభూభాగం జనావాస రహితం.1899-1900 లలో కరువు సంభవించినప్పుడు కరువు నివారణ కొరకు మహారాజా బృహత్తర ప్రణాళిక ద్వారా భవిష్యత్తు సమృద్ధిని ఊహించి గంగాకాలువ త్రవ్వకానికి రూపకల్పన చేసాడు. 1927 నాటికి 89 మైళ్ళ పొడవైన కాలువను నిర్మించి సటైజ్ నదీ జలాలను ఈ ప్రాంతంలో ప్రవహింపజేసి ఈ ప్రాంతాన్ని సశ్యశ్యామలం చేసాడు. ఈ ప్రాంతం ఒకప్పుడు బహవాల్పూర్ రాజాస్థానం ఆధీనంలో ఉండేది. నిర్జనమైన బహిరంగ ప్రదేశానికి తగిన రక్షణ లేకుండా ఉండేది. గంగామహారాజు మిత్రులలో ఒకడైన హిందూ మల్ దీనిని అనుకూలంగా చేసుకుని, దక్షిణంలోని సూరత్‌గర్ నుండి, ఉత్తరంలో ఉన్న హిందూమల్‌కోట వరకు ఈ ప్రాంతపు సరిహద్దులలో ఉన్న స్తంభాలను మార్చి భూభాగ విస్తరణ చేసాడు. తరువాత హిందూమల్, గంగామహారాజుకు తన విజయం గురించి వర్తమానం అందించాడు. తరువాత ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శించిన గంగా మహారాజు ఈ ప్రాంతానికి హిందూమల్‌కోట అని నామకరణం చేసాడు.
రాజస్థానీ భాషాకుటుంబానికి చెందిన బగ్రి భాష జిల్లాలో అత్యధికంగా వాడుకలో ఉంది. బగ్రి భాష గంగానగర్, హనుమాన్‌గఢ్ జిల్లాలు, పంజాబు, హర్యానా రాష్ట్రాలలోని కొన్ని తాలూకాలలో మాత్రమే వాడుకలో ఉంది. జిల్లాలోని ప్రజలలో ఎక్కువమంది హిందీ, సరైకి, సింధి, పంజాబీ ప్రజల బగ్రి భాష వాడుకలో ఉంది. జిల్లాలో హిందీ, ఆంగ్లభాషలు అధికారభాషలుగా ఉన్నాయి. జిల్లాలోని పాఠశాలలు, కాలేజీలలో పంజాబీ భాష ఆప్షనల్ సబ్జెక్టుగా బోధించబడుతుంది. జిల్లాలో గంగానగర్ జిల్లాలో పంజాబీ సంగీతం అత్యధిక ప్రజాభిమానాన్ని కలిగి ఉంది. బగ్రి, పంజాబీ భాషలు రెండింటిలో సాధారణమైన పదాలు అనేకం ఉన్నాయి. సరైకి భాష అరోయా, రైసిఖ్స్, సరైకి ప్రజలలో వాడుకలో ఉంది. ప్రస్తుతం జిల్లాలోని ఉత్తర భూభాగంలో సరైకి భాష మరుగున పడుతుంది. సింధీ ప్రజలు సింధీభాషను మాట్లాడుతుంటారు. సింధీలు అధికంగా విజయనగర్, కేద్రిసింఘ్‌నగర్ అనుప్‌గర్‌లో వాడుకలో ఉంది.
ఒధిని ఎంబ్రాయిడరీ బగ్రీ స్త్రీలకు చిహ్నంగా ఉంది. పొడవైన షర్టు, ఘాఘ్రో , బ్రోలో బంగ్రీ స్త్రీల సంప్రదాయ దుస్తులుగా ఉన్నాయి. పంజాబీ స్త్రీలు సూట్, సల్వార్, చున్నీ దుస్తులను ధరిస్తుంటారు. ఇతర సమూహాలకు చెందిన స్త్రీలలో కూడా ఈ దుస్తులు ఆదరణ కలిగి ఉన్నాయి.హిందూ, ముస్లిం సరైకి స్త్రీలు కొందరు గాగ్రా ధరిస్తుంటారు. బగ్రీ స్త్రీలలో పరదా వాడుకలో ఉంది. పురుషులు సాధారణంగా ప్యాంటు, షర్టు, కుర్తా - పైజమా, ధోవతి ధరిస్తుంటారు. సంప్రదాయ సిక్కు, రాజస్థాని భక్తి సంగీతం ప్రజాదరణ కలిగి ఉంది. ఇతర ఉత్తరభారతంలో ఉన్నట్లే హిందీ సినిమా పాటలు కూడా ప్రజాభిమానాన్ని చూరగొంటాయి. పంజాబీ, బగ్రీ సంప్రదాయాలు జిల్లాలో ఆధిక్యత కలిగి ఉన్నాయి.
శ్రీగంగానగర్ జిల్లా ఆర్థికంగా వ్యవసాయ ఆధారిత నగరంగా ఉంది. జిల్లాలో ప్రధానంగా గోధుమ, పత్తి, ఆవాలు, పప్పుధాన్యాలు, చెరకు పండిస్తారు. వ్యవసాయ దారుల మధ్య హార్టీకల్చర్ కూడా ఆసక్తికరంగా మారింది. హార్టీకల్చర్ ఉత్పత్తులలో పంటల్లో కిన్నో పండ్లు కూడా ప్రధాన పాత్ర వహిస్తున్నాయి. పుల్లని పండ్లరకాలకు చెందిన ఇతర పండ్లుకూడా పండిస్తారు. గంగానగర్ పరిశ్రమలు అన్నీ వ్యవసాయ ఆధారితమైనవి. జిల్లాలో కాటన్ జిన్నింగ్, ప్రెసింగ్, ఆవనూనె మిల్లులు, పిండిమరలు, షుగర్ మిల్లులు, టెక్స్‌టైల్ ఫ్యాక్టరీలు అధికంగా ఉన్నాయి. ఫ్యాక్టరీలు అధికంగా గంగానగర్ నగరం లోపల, వెలుపల ఉన్నాయి. బి.డి. అగర్వాల్ శ్రీగంగానగర్‌లో మెడికల్ కాలేజ్ నిర్మించడానికి 50 కోట్లు చందాగా ఇచ్చాడు. దాతృత్వంలో ఇది అత్యధిక మొత్తం అని గుర్తించబడుతుంది.
కెసరిసింగ్పుర్, గజ్సింగ్పుర్, రైసింగ్ నగర్, జైత్సర్, రవ్ల మండి మొదలైన ప్రధాన పట్టణాలు, వ్హెరేస్ లల్గర్హ్ జతన్, రిద్మల్సర్, రజీసర్, పత్రొద, సమెజ కొథి, చునవధ్, గనెష్గర్హ్, లధువల, హిందుమల్కొత్, బజువల, అంద్ బిర్మన విల్లగే బెల్వన, అరే స్మల్ల్ తౌన్స్, ఇతర గ్రామాలు.శ్రీ గంగనగర్‌ల్‌లో పలు పట్టణాలు బికనీర్ రాజవంశ కుంటుంబీకుల మరణం తరువాత వారి ఙాపకార్ధం నామకరణం చేయబడ్డాయి.
హెచ్.ఎస్. సావిత్రి భర్తతో కలిసి పోస్ట్ డాక్టొరల్ పొజిషన్ కొరకు పర్డ్యూ యూనివర్శిటీలో పనిచేసి తిరిగి ఐ.ఐ.ఎస్.సికి వచ్చారు. వచ్చిన ఒక మాసంలోపునే వారిద్దరూ ఉద్యోగబాధ్యతలు స్వీకరించారు. వారు గ్రీన్‌హౌస్ ఎఫెక్ట్ గురించి పరిశోధన కొనసాగించారు. తరువాత హెచ్.ఎస్. సావిత్రికి ప్రొఫెసర్ అప్పాజీ లాబరేటరీలో పనిచేసే అవకాశం లభించింది. అక్కడ ఆమె స్వతంత్రంగా పనిచేయడానికి స్వంత ప్రాజెక్టులో పనిచేయడానికి అవకాశం లభించింది. ఆమెతో ప్రాజెక్టు వర్కులో కొత్త విద్యార్థి సూర్యనారాయణ భాగస్వామ్యం వహించాడు.సూర్యనారాయణ స్థిరమైన ఉద్యోగం కాని రీసెర్చ్ గ్రాంటు కాని లేకుండా ధైర్యంగా ఈ ప్రాజెక్టులో భాగస్వామ్యం వహించడం విశేషం. సూర్యనారాయణతో హెచ్.ఎస్. సావిత్రి కలిసి సమర్పించిన " ఫిసాలిస్ మోటిల్ వైరస్ " థిసీస్ " జర్నలాఫ్ బయోలాజికల్ ఎమెస్ట్రీ "లో ప్రచురించబడింది. ఇది ఆమె జీవితంలో ఒక మలుపుగా మారి ఆమెకు అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేసే అవకాశం కలిగించింది. ఆమె రీసెర్చ్ కారీర్ మొత్తం సహకరించిన ఆమె భర్తకు, అప్పాజీరావుకు అది ఆనందం కలిగించింది.
హెచ్.ఎస్. సావిత్రి తండ్రి ప్రోత్సాహంతో " బెంగుళూరు విజ్ఞాన శాస్త్రము ఫోరం " నిర్వహించిన సమ్మర్ ప్రోగ్రాంలో భాగస్వామ్యం వహించింది. అది హెచ్.ఎస్. సావిత్రికి ఎంతో ప్రేరణ కలిగించింది. అప్పుడు అక్కడకు " ఐ.ఐ.ఎస్.సి " నుండి వచ్చిన లెక్చరర్లను కలుసుకునే అవకాశం, వారితో మాట్లాడే అవకాశం అలాగే వారిని ప్రశ్నించి తెలుసుకునే అవకాశం లభించింది. సమ్మర్ ప్రోగ్రాంలో ప్రత్యేక మైన అంశం అందులో పాల్గొన్న విద్యార్థులు " రామన్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ "కు తీసుకు వెళ్ళారు. అక్కడ విద్యార్థులందరూ " సర్ సి.వి.రామన్‌ "ను కలుసుకునే అవకాశం లభించింది. ఆ సమయంలో సర్ సి.వి.రామన్‌ భారతీయులలో " కలర్ బ్లైండ్‌నెస్ " గురించి ఆసక్తి కలిగి ఉన్నందున విద్యార్ధూలందరికి కలర్ బ్లైండ్‌నెస్ పరీక్షలు నిర్వహించాడు.ఆమె కెమెస్ట్రీలో అధికమైన మార్కులు సంపాదించిన కారణంగా ఆమెకు నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత సర్ సి.వి. రామన్‌తో 30 సెంకడ్లు గడిపే అవకాశం లభించింది.
ఆమె తల్లి సమర్ధురాలు. ఇంటిని సమర్ధవంతగా నిర్వహించేది. సమయం లభించినప్పుడు వారితో కూర్చుని దుస్తులు కుట్టడం, స్వెట్టర్లు అల్లడం వంటివి చేస్తూ ఉండేది. ఆమె వారికి వర్షాంతర పరీక్షలకు మునుపే పరీక్షలు పెట్టి ఆపేపర్లను ఆమె సరిదిద్దేద్ది చూసేది. అమే తన పిల్లందరిని ప్రొఫెషనర్లుగా చూడాలని స్వంతకాళ్ళ మీద నిలబడాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నది.ఆమె పిల్లలందరి లక్ష్యసిద్ధికి కృషిచేస్తూ ఉండేది.అమే తల్లితండ్రులు ఎప్పుడూ ఆడపిల్లలు, మగపిల్లల మద్య తారతమ్యాలు చూసేవారు కాదు. వారు ఎప్పుడూ పిల్లలందరూ చక్కగా చదవాలని చెబుతుండే వారు. ఆమె అక్కలు ఇద్దరు మెడికల్ కాలేజిలో చేరారు. ఆమె ప్రీ యూనివర్శిటీ కోర్సులో ఫిజిక్స్, మాథమెటిక్స్ ప్రధానాంశంగా తీసుకుంది.
హెచ్.ఎస్. సావిత్రి ఐ.ఐ.ఎస్.సిలో ఆర్గానిక్ కెమెస్ట్రీ విద్యార్థిఅయిన ఎం.ఆర్.ఎన్ మూర్తితో వివాహం అయింది. తరువాత ఆమె భర్తతో కలిసి దీర్ఘకాలం రీసెర్చ్ కొనసాగించింది. ఆమె కుమారునికి జన్మనివ్వడానికి 10 రోజుల క్రితం ఆమె రీసెర్చ్ థిసీస్ సమర్పించింది. కుటుంబ నిర్వహణకు ఆమెకు తల్లితండ్రులు, భర్త , తల్లితండ్రులు సహకరించారు.
హెచ్.ఎస్. సావిత్రి బెంగుళూరులో మద్యతరగతి కుటుంబంలో జన్మించింది. హెచ్.ఎస్. సావిత్రి ఒక అన్న, ఇద్దరు అక్కలు, ఒక చెల్లెలు ఉన్నారు.వారింట్లో ఆమె తాతా, నాయనమ్మలు కూడా వారితో ఉండేవారు. ఇంటికి పెద్ద కుమారుడిగా హెచ్.ఎస్. సావిత్రి తండ్రి సోదరీ, సోదరుల విద్య, వివాహబాధ్యలు నేరవేర్చాడు. వారింట్లో ఎప్పుడూ అనేక మంది ఉండేవారు.
హెచ్.ఎస్. సావిత్రి తరువాత " సెంట్రల్ కాలేజ్ "లో కెమెస్ట్రీ ఆనర్స్ అధ్యనం చేసింది ఆతరువాత ఆమె " ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ " బయోకెమెస్ట్రీ చదివింది. తరువాత పి.హెచ్.డి చేసే సమయంలో ఆమెకు ప్రఖ్యాత ఎంజిమాలజిస్ట్ " ఎన్.అప్పాజీ రావు " మార్గదర్శకుడుగా ఉన్నాడు.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి పెడనలోను, మాధ్యమిక పాఠశాల నందిగామలోనూ ఉన్నాయి. సమీప ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల మచిలీపట్నంలోను, జూనియర్ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు పెడనలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల విజయవాడలోను, పాలీటెక్నిక్‌ గుడ్లవల్లేరులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల మచిలీపట్నంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల గుడ్లవల్లేరులోను, అనియత విద్యా కేంద్రం మచిలీపట్నంలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల విజయవాడ లోనూ ఉన్నాయి.
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
కవిపురంలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
దీని మూలంగా భారీ నుంచి అతి భారీ వర్షాలతో విరుచుకుపడే ప్రమాదం కనిపిస్తోంది. తుఫాను ప్రభావంతో కోస్తాంధ్రలోని తొమ్మిది జిల్లాల్లో వర్షాలు కురవనున్నాయి. అందులోనూ ఉత్తరాంధ్రలోని మూడు జిల్లాలో భారీ వర్షాలు కురిసే అవకాశం ఉంది. శ్రీకాకుళం జిల్లా తీరాన్ని తుఫాను వణికించే ప్రమాదం కనిపిస్తోంది. ఈ తుఫాను దెబ్బకు అంతకుముందుగానే ఏర్పడిన అల్పపీడన ద్రోణి మరింత చురుగ్గా కదులుతూ రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఓ మోస్తరు నుంచి భారీ వర్షాలు కురిపిస్తోంది. నిజానికి. ఈ తుఫాను వాయుగుండంగా ఉండగానే బుధవారం మధ్యాహ్నం అండమాన్ దీవుల్లోని మాయాబందర్ వద్ద తీరం దాటింది. ఆ తర్వాత తిరిగి సముద్రంలో ప్రవేశించి బుధవారం సాయంత్రానికే తుఫానుగా మారింది. దీనికి 'ఫైలిన్' అని పేరు పెట్టారు. ఈ తుఫాను శనివారం రాత్రికి ఉత్తర కోస్తాలోని కళింగపట్నం, ఒడిసాలోని పారాదీప్‌ల మధ్య తీరం దాటుతుందని భారత వాతావరణ శాఖ పేర్కొంది. "తుఫాను తీరం దాటే సమయంలో తీరంలో గంటకు 175 నుంచి 185 కిలోమీటర్ల వేగంతో ప్రచండ గాలులు వీస్తాయి. సముద్రంలో అలలు 10 నుంచి 11 మీటర్ల ఎత్తున ఎగిసిపడే అవకాశం ఉంది. ఇది గురువారం ఉదయానికే పెను తుఫానుగా మారుతుంది అని వాతావరణ శాఖ హెచ్చరించింది.
"తుఫాను తీరానికి 500 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉండగానే చేపలవేట నిలిపివేయాలి. రైళ్లు, రోడ్డు మార్గాల్లో ప్రయాణాలను నియంత్రించాలి. ప్రసార వ్యవస్థ పూర్తిగా దెబ్బతింటుంది. ప్రజలు అప్రమత్తంగా ఉండాలి అని హెచ్చరించింది. ఈ మేరకు బుధవారం రాత్రి విశాఖపట్నం, మచిలీపట్నం, నిజాంపట్నం, కృష్ణపట్నంలలో రెండో నెంబర్ ప్రమాద హెచ్చరిక ఎగురవేశారు. కాకినాడ, గంగవరం రేవుల్లో రెండో నెంబర్ హెచ్చరికతోపాటు సెక్షన్ సిగ్నల్-3 ఎగురవేశారు. తుఫాను ముప్పు నేపథ్యంలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 'హై అలర్ట్' ప్రకటించింది. బుధవారం సీఎం కిరణ్ సంబంధిత శాఖల మంత్రులు, అధికారులతో అత్యవసరంగా సమావేశమయ్యారు. తీరప్రాంత జిల్లాల కలెక్టర్లను అప్రమత్తం చేశారు. హెలికాప్టర్లు, బోట్లు సిద్ధంగా ఉంచుకోవాలని ఆదేశించారు. అవసరమైతే ఎన్‌డీఆర్ఎఫ్ బృందాల సహాయం తీసుకోవాలని సూచించారు. ఒక నెలకు సరిపడా నిత్యావసర వస్తువులను నిల్వ చేసి ఉంచాలని విద్యుత్ అధికారులు అప్రమత్తంగా ఉండాలని చెప్పారు.
'ఫైలిన్' తుఫానువల్ల దక్షిణ ఒడిసాకు ఆనుకుని శ్రీకాకుళం జిల్లాలో ఉన్న 180 కిలోమీటర్ల పొడవైన తీరానికి తీవ్ర ముప్పు పొంచి ఉందని నిపుణులు చెబుతున్నారు. 15 ఏళ్ల క్రితం ఉత్తర కోస్తా తీరాన్ని తుఫాను తాకినప్పుడు శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని ఉద్దానం ప్రాంతం బాగా దెబ్బతింది. అప్పటి నష్టం నుంచి రైతులు ఇప్పటికీ పూర్తిగా కోలుకోలేదు. ఫైలిన్ తుఫాను కళింగపట్నం, పారాదీప్ మధ్య తీరం దాటుతుందని వాతావరణ శాఖ అంచనా వేస్తున్నప్పటికీ సముద్ర తీరానికి సమీపిస్తున్న కొద్దీ వాయవ్యంగా పయనిస్తుందని అంచనా.
అక్టోబరు 4 న జపాన్ వాతావరణ కేంద్రం థాయ్ లాండ్ గల్ఫ్ లో ఏర్పడిన అల్పపీడనాన్ని గమనించడం ప్రారంభించింది. ఇది వియత్నాంలోని హోచిమిన్ నగరానికి పడమరగా 400 కి.మీ. దూరంలో పుట్టింది. ఇది తదుపరి రోజులలో మలయ్ పెనిన్సులా, అండమాన్ దీవులు, బంగాళా ఖాతంలోనికి ప్రవేశించింది. దీనికి ఫైలిన్ అని నామకరణం చేశారు. అక్టోబరు 12న, బలహీన పడటం ప్రారంభించి భారత తూర్పుతీరం వైపుకి కదిలింది. తుఫాన్ ఒడిషా లోని గోపాల్ పూర్ వద్ద,20:30 – 21:30 మధ్య తీరాన్ని దాటింది.
తుఫానును ఎదుర్కోవడానికి ప్రభుత్వం అన్ని ఏర్పాట్లు చేసింది. ఆహార పదార్ధాలు, నీళ్లు, మందులు అందుబాటులో ఉంచటం, తుపాను తాకిడి ప్రమాదం ఉందని భావించిన ప్రాంతాల నుంచి లక్ష మందిని సురక్షిత ప్రాంతాలకు తరలించటం జరిగింది. లోతట్టు ప్రాంతాల ప్రజలు సురక్షిత ప్రాంతాలకు తరలిపోవాలని విజ్ఞప్తి చేయడం జరిగింది. పరిస్థితి పర్యవేక్షణకు జిల్లాల కలెక్టర్లుకు సహాయంగా ప్రత్యేకాధికారులను నియమించింది.
ఫైలిన్ తుఫాను 2013 సంవత్సరంలో బంగాళాఖాతంలో ఏర్పడిన భయంకరమైన తుఫాను. దీని ప్రభావం ఒడిషా, దక్షిణాంధ్ర కోస్తా తీరంపై వుంటుందని భారత వాతావరణ సంస్థ తెలియజేసింది. ఇది భారతదేశంలో విధ్వంసకారక తుపానుల్లో 74 వదిగా అధికారులు తెలిపారు. ఫైలిన్ తుఫాన్ అక్టోబరు 12 న సాయంత్రం 6 గంటల 25 నిమిషాలకు గోపాల్‌పూర్ వద్ద తీరాన్ని దాటింది.
తుఫాను నేపథ్యంలో ముఖ్యమంత్రి విజ్ఞప్తి మేరకు, బుధవారం అర్ధరాత్రి సీమాంధ్ర ప్రాంతానికి చెందిన డిప్యూటీ కలెక్టర్లు, విద్యుత్ ఉద్యోగులు సమ్మెను పక్కనపెట్టి విధుల్లో చేరారు.
నీముచ్ జిల్లా 1998 జూన్ 30 న రూపొందించబడింది. మునుపటి మంద్‌సౌర్ జిల్లాలోని మానసా, జవద్ తాలూకాలను వేరుచేసి ఈ జిల్లా రూపొందించబడింది. జిల్లాకేంద్రం నీముచ్ పట్టణం బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో సైనిక కేంద్రంగా ఉండేది. ఇక్కడ " నార్త్ ఇండియా మౌంటెడ్ ఆర్టిల్లరీ , కెవల్రీ హెడ్‌క్వార్టర్ ఉండేది. తరువాత 1939 లో ఇది సెంట్రల్ రిజర్వ్ పోలీస్ ప్రధానకేంద్రంగా మార్చబడింది.
మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో నీముచ్ జిల్లా ఒకటి. నీముచ్ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది. నీముచ్ జిల్లా ఉజ్జయిని డివిజన్‌లో ఉంది.
ప్రంచంచంలో అత్యధికంగా ఓపియం ఉత్పత్తి చేస్తున్న ప్రాంతంగా నీముచ్ జిల్లాకు ప్రత్యేకత ఉంది. ఖండియా మహరాజ్ ప్రాంతంగా ఘతికి ప్రత్యేకత ఉంది.
నీముచ్ జిల్లా పశ్చిమ, ఉత్తర సరిహద్దులో రాజస్థాన్ జిల్లా, తూర్పు, దక్షిణ సరిహద్దులో మంద్‌సౌర్ జిల్లా ఉన్నాయి.
దీనిని లావణ్య ఆర్ట్ క్రియేషన్స్, హైదరాబాద్ వారు మొదటిసారిగా 2010 సంవత్సరంలో ముద్రించారు. ఈ పుస్తకాన్ని శ్రీమతి లక్ష్మీ దాశరథి గారికి అంకితం చేయబడింది. దీనికి మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ, పి.బి.శ్రీనివాస్, పి.సుశీల, చంద్రబోస్ ముందుమాటలు వ్రాశారు.
ఆకురాతి భాస్కర్ చంద్ర: నాలుగో కోతి, మాయామృగం, హిమాగ్ని, కొయ్యగుర్రం వామన వృక్షం, చరాచరం, దోసిట్లో సముద్రం, ఇక్కడ కాసేపు ఆగుదాం, పత్ర హరితం, కళ్ళున్నాయి కన్నీళ్లే లేవు
ఎం.ఎస్. చౌదరి: నరావతారం, 5 గురిలో ఆరవవాడు, గిలి గిలి గిలి దుంతనక్క, హైస్సలకిడి అలికిడి జరిగెనమ్మ కిరికిరి, కొమరం భీం, పిపీలికం, షాడోలెస్ మాన్
ఎన్.జె. భిక్షు: ఒక ఒరలో నాలుగు నిజాలు, దేవుడ్ని చూసినవాడు, అమరావతి కథలు, కన్యాశుల్కం, దంతవేదాంతం, ఎలక్ట్రా
డి.ఎస్.ఎన్. మూర్తి: నూరేళ్ళ తెలుగు నాటకం- రంగస్థలం, యజ్ఞం, చావు, రూట్స్, బకాసుర, నాగమండలం, అగ్నివర్షం, మహానగరం
తల్లావజ్ఝుల సుందరం: గార్దభాండం, అమీబా, కొక్కొరోకో, గోగ్రహణం, జంబుద్వీపం, చీకటింట్లో నల్లపిల్లి, పోస్టరు, ప్రసన్నకు ప్రేమతో
దీవి శ్రీనివాస దీక్షితులు: హరిశ్చంద్ర, సక్కుబాయి, వ్యవహార ధర్మబోధిని, కన్యాశుల్కం, వెయింటింగ్ ఫర్ గోడో, స్వతంత్ర భారతం, గోగ్రహణం, కొక్కొరోకో, జాతికి ఊపిరి స్వతంత్రం
పందిళ్ళ శేఖర్‌బాబు: శ్రీకృష్ణరాయబారం, శ్రీకృష్ణతులాభారం, శ్రీరామాంజనేయ యుద్ధం, హరిశ్చంద్ర, గయోపాఖ్యానం
ప్రసాదమూర్తి ముదనూరి: అమరజీవి, తెల్లకాగితం, నరకంమరెక్కడోలేదు, చివరకు మిగిలింది, అహంబ్రహ్మస్మి, అప్పాజీ వద్దంటే పెళ్ళి
వేమూరి రాధాకృష్ణమూర్తి: నాయకురాలు, అల్లూరి సీతారామరాజు, విజయయాంధ్ర, మనిషిలో మనిషి, బంగారు సంకెళ్లు, విషప్రయోగం, రాజీనామా
షణ్ముఖి ఆంజనేయ రాజు: నందనార్, రేవతి, తెలుగుతల్లి, హరిశ్చంద్ర, గయోపాఖ్యానం, సుభద్రార్జున, శ్రీకృష్ణాభిమన్య యుద్ధం
తెలుగు నాటకరంగ ఘనత ప్రపంచవ్యాప్తంగా చాటిచెప్పే దిశగా అనేకమంది దర్శకులు నాటకాలను ప్రదర్శించారు. వారిలో కొంతమంది వివరాలు. (తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసం ఉన్న వారి పేర్లు మాత్రమే ఈ జాబితాలో చేర్చాలి)
మాలోజీ భోంస్లే తరువాత ఆయన కుమారుడు షాహాజీ భోస్లే వారసత్వ అధికారం పొందాడు. తరువాత షాహాజీ భోంస్లే, నిజాంషాహీ మద్య సంబంధాలు క్షీణించాయి. షాజీ తన జాగీరు రక్షణార్ధం మొఘలు పాలకుల మద్దతు కోరాడు. మొఘలు పాలకులు షాహాజీకి మద్దతు ఇచ్చారు. 1632 లో షాహాజీ మొఘలులను వదిలి అహమ్మద్ నగర్ పాలకుడైన నిజాంషాహీ శత్రువైన ఆదిల్షాహీ కు స్నేహహస్థం అందించాడు. షాహాజీ చర్యలకు కుపితులైన మొఘల్ పాలకులు 1635లో పూనా మీద దండెత్తి పూనాను నేలమట్టం చేసారు. మొఘలుల విజయం తరువాత అహమ్మద్ రాజ్యం రెండుగా విభజించబడి మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో కొంత, బీజపూర్ సామ్రాజ్యంలో కొంత విలీనం అయింది. పూనా బీజపూర్ రాజ్యంలో విలీనం అయింది. షాహాజీకి సరికొత్త సామ్రాజ్యంలో కొత్త అధికారాలు లభించాయి. బీజపూర్ సామ్రాజ్య విస్తరణలో షాహాజీ భాగస్వామ్యం వహించాడు. షాహాజీ కర్నాటకా దండయాత్రకు పోయే సమయంలో
తన కుమారుడైన శివాజీ విద్యా బాధ్యతను తల్లి జిజియాభాయికి అప్పగించి జాగీరు, కుటుంబసహాయ బాధ్యతలను తన విశ్వాసపాత్రుడైన సేవకుడైన దాదాజీకి అప్పగించాడు. 1647లో
1800 లో నానా ఫద్నవిస్ మరణించిన తరువాత దౌలత్‌రావ్ అధికారాన్ని చేపట్టాడు. దౌలత్‌రావు, బాజీరావు కలిసి తమశత్రువులను కారుణ్యరహితంగా వారి రాజకీయ శత్రువులను అణిచివేసారు. షిండేకు పేష్వా వద్ద పలుకుబడి హోల్కర్‌కు అయిష్టతను కలుగజేసింది. 1802లో హోల్కర్ పేష్వా, సిండే మీద దాడిచేసి ఓడించాడు. కొంతకాలం వరకు హోల్కర్ బాజీరావు స్థానంలో అమృతరావును పేష్వాను చేసాడు. భాజీరావు పారిపోయి ఆంగ్లేయులను ఆశ్రయించి బాసియన్ ఒప్పందం చేసుకున్నాడు. ఈ ఒప్పందం మూలంగా భాజీరావు తన స్వతంత్రం, ప్రజల స్వేచ్ఛను ఫణంగా పెట్టి పేష్వాపదవి, స్వీయ రక్షణను సంపాదించుకున్నాడు. భాజీరావు పూనాను చేరుకున్న సమయంలో అమృతరావు తన సహోదరునికి అధికారం అప్పగించడానికి ముందు పూనా నగరాన్ని కాల్చివేయడానికి ప్రయత్నించాడు. అయినప్పటికీ జనరల్ వెల్లెస్లీ నగరాన్ని ఆపద నుండి రక్షించాడు. పూనా మానవ కల్పిత ఆపద నుండి రక్షించబడినప్పటికీ 1804-1804 మద్య ప్రకృతి కలిగించిన విపత్తు నుండి రక్షించబడలేదు.
1595లో అహమ్మద్ నగర్ మీద మొఘల్ సైన్యాలు దాడిచేసాయి. ప్రాంతీయ వాసులు మొఘల్ దాడులకు ఎదురుగా నిలిచి అహమ్మద్ నగర్ పాలకులకు మద్దతుగా నిలిచారు. అహమ్మద్ నగర్ పాలకుల మద్దతుతో మరాఠీ రాజప్రతినిధులు శక్తిని కూడదీసుకున్నారు. వీరిలో శక్తివంతుడైన మలోజీ భోంస్లే 1595లో పూనా, సుపా ప్రాంతాలతో జాగీర్ ఆధిపత్యం సాధించాడు.
మాలోజీ భోంస్లేకు షివ్నేరి, చకన్ కోటల బాధ్యతను కూడా అప్పగించబడింది. పూనా ఆరంభకాల చరిత్రలో ఈ కోటలు చాలా ప్రముఖపాత్ర వహించాయి. రాజా బిరుదు పొందక మునుపే మాలోజీకి పలు గ్రామాల మీద ఆధిపత్యం ఉండేది. విదర్భలో భాగంగా ఉన్న వెరుల్ ప్రాంతం వాటిలో ఒకటి. మాలోజీ దీపాభాయిని వివాహం చేసుకున్నాడు. దీపాభాయి పఠాన్‌కు చెందిన జగ్పాల్ నాయక్ నింబాల్కర్ సహోదరి. మాలోజీ భోంస్లేకు మరాఠీ రాజప్రతినిధులతో సత్సంబంధాలు ఉండేవి. విస్తారమైన మొఘల్ సైన్యాల తాకిడికి నిలబడడానికి నిజాంషాహి ప్రయత్నిస్తున్న క్లిష్టసమయంలో మాలోజీ నిజాంషాహీకి అండగా నిలిచాడు.
1817 నవంబరు 17న పూనా స్వాధీనం చేసుకొనబడింది. పూనాను స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత బ్రిటిష్ సైన్యం మరాఠీ అధికారం స్వాధీనం చేసుకోవడం మీద దృష్టి కేంద్రీకరించింది. 1818 ఫివ్రవరి 10న బ్రిటిష్ సైన్యం సతారాను స్వాధీనం చేసుకుంది. సతారాను స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత భాజీరావు పారిపోయాడు. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం పేష్వాల భూభాగాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నట్లు ప్రకటించారు. సింహ్గడ్, పురందర్, చకన్, లోహొగాడ్, జిల్లాలోని 1-2 కోటలు బ్రిటిష్ పరం అయ్యాయి. సింహ్గడ్ 1818 మార్చి, పురందర్ మార్చి 16, మే 3న జీవధాన్ కంపెనీ అధీనంలోకి మారాయి. ఒక మాసకాలంలో భాజీరావు తనకుతానే సర్ జాన్ మాల్కొల్మ్‌కు లొంగిపోయాడు. క్రమంగా పూనా జిల్లాలోని భూభాగం అంతా కంపెనీ స్వాధీనం అయింది.
పూనా జిల్లా మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర పశ్చిమభూభాగంలో ఉంది. పూనాజిల్లా పశ్చిమకనుమలలోని సహ్యాద్రి పర్వతాలలో ఉంది. ఇది తూర్పున దక్కన్ పీఠభూమి వరకు విస్తరించి ఉంది. సముద్రమట్టానికి ఇది 559 మీ ఎత్తున ఉంది. ఇది 17.5 నుండి 19.2 ఉత్తత అక్షాంశం, 73.2 నుండి 75.1 డిగ్రీల దక్షిణ రేఖాంశంలో ఉంది. జిల్లాలో 2 మునిసిపల్ కార్పొరేషన్లు (పూనా మునిసిపల్ కార్పొరేషన్, పింప్రి - చించ్వద్ మునిసిపల్ కార్పొరేషన్లు) ఉన్నాయి. పింప్రి - చించవద్ పూనా నగర పశ్చిమభాగంలో జాతీయరహదారి ఆనుకుని ఉంది. కార్పొరేషన్‌లో నిగ్ది, అకుర్ది, పింప్రి, చించ్వద్, భొసరి ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. దీనిని ఎం.ఐ.డి.సి, ఇండస్ట్రియల్ జోన్ అభివృద్ధిచేసాయి.
1600లో అహ్మద్‌నగర్‌ను మొఘలులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. 17వ శతాబ్దం ఆరంభంలో పూనా భూభాగంతో సహా అహ్మద్‌నగర్ రాజ్యం మొఘలుల వశం అయింది. నిజాం షా విశ్వాసపాతృడైన మాలిక్ అంబర్ నిజాంషాహి సింహాసనం కొరకు రెండవ ముర్తాజాను సిద్ధం చేసాడు. తరువాత తరానికి మాలిక్ అంబర్ నిజాంషాహి వారసులకు మార్గదర్శకం వహించాడు. నిజాంషాహీ రాజ్యానికి పూనా కేంద్రం అయింది. అన్నిరంగాలలో మాలిక్ అంబర్ చేపట్టిన సంస్కరణలు ఈ ప్రాంతప్రజల ఆర్థిక, రాజకీయ స్థితిని మెరుగుపరిచాయి. 1626లో మాలిక్ అంబర్ మరణించాడు. పునా రెవెన్యూ విధానం స్వయంప్రతిపత్తి కలిగి ఉండేది.
శివాజీ అధికారం చేపట్టిన తరువాత ముస్లిం కామాండర్‌కు లంచం ఇచ్చి కొండనా కోట మీద దాడిచేసి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. కొండానా స్వాధీనం చేసుకోవడం పూనా చరిత్రలో ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుంది. తరువాత శివాజీకి చకాన్, నిరా మద్య ప్రాంతం మీద ఆధిపత్యం వహించడం సులువుగా సాధ్యమైంది. తరువాత శివాజీ 1648 నాటికి రాజధానిని రాజ్గడ్‌కు మార్చుకున్నాడు. బీజపూర్ పాలకుడు ముహమ్మద్ ఆదిల్షా శివాజీ రాజ్యవిస్తరణ చూసి కలత చెంది కీడును శకించి షాహాజీని ఖైదు చేసాడు. ఇది శివాజీ మరింతగా రాజ్యవిస్తరణ చేయడానికి ప్రేరణ అయింది.
నిజాం షాహి పాలన స్థాపించి తరువాత అహమ్మద్ నగర్ నగరాన్ని రాజధానిగా చేసుకుని దాదాపు పూనా ప్రాంతం అంతటినీ పాలించాడు. అప్పటికి ఇందాపూర్ నామమాత్రంగా యూసఫ్ ఆదిల్ ఖాన్ ఆధీనంలో ఉండేది. ఈ భూభాగం ప్రత్యేక పరగణాలు, ప్రదేశాలుగా విభజించబడిన సర్కారుగా ఉండేది. నిజాంషాహి అంగీకారం పొందిన రాజప్రతినిధులు పన్ను వసూలు బాధ్యతను నిర్వహించేవారు. నిజాంషాహి రక్షణ వ్యవస్థ, నేరం, సివిల్ కేసులు వ్యవహారాలపై ఒక పర్యవేక్షణాధికారిని నియమించాడు.
జిల్లా సరాసరి వర్షపాతం 600 -700 మి.మీ. వర్షాకాలం జూలై- అక్టోబరు. మితమైన ఉష్ణోగ్రత ఉంటుంది. వేసవి కాలం మార్చి- జూన్ వరకు ఉంటుంది. వేసవి పొడిగానూ, వేడిగానూ ఉంటుంది. ఉష్ణోగ్రత 20-38 డిగ్రీల సెల్షియస్ ఉంటుంది. ఒక్కోసారి 40 డిగ్రీల సెల్షియస్ చేరుతుంది. శీతాకాలం జనవరి, మార్చి మాసాల మద్య ఉంటుంది. ఉష్ణోగ్రత 9-14 డిగ్రీల సెల్షియస్ ఉంటుంది. ఒక్కోసారి 3 డిగ్రీల సెల్షియస్ చేరుతుంది. జూన్ - సెప్టెంబరు మద్య వర్షాలతో వ్యవసాయం బాధించబడుతుంది.
జిల్లాలో ప్రధానంగా పూనా నగరం, పింప్రి- చించ్వాద్ నగరాలు ఉన్నాయి. పూనా నగరం పాలనావ్యవహారాలు పూనా మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ నిర్వహిస్తుంది. పింప్రి- చించిద్వాద్ పాలనావ్యవహారాలు పింప్రి- చించిద్వాద్ మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ నిర్వహిస్తుంది. జిల్లాలో కంటోన్మెంటు ప్రాంతం ఉంది.
శివాజీ మొఘల్ పాలనలో ముంసబ్దార్ పదవిని అంగీకరించాడు. అంతటితో శివాజీ బీజపూర్ రాజ్యం మీద శతృత్వం వహించడం లోకవిదితం అయింది. శివాజీ 5,000 ఆశ్వికదళంతో కూడిన ముంసబ్దార్ పదవిని సంరక్షించుకున్నాడు. శివాజీ శక్తియుక్తులు గ్రహించిన బీజపూర్ సుల్తాన్ షాహాజీని విడుదల చేసాడు. శివాజీ శక్తియుక్తుడవడం పూనాను కూడా శక్తివంతం చేసింది. పూనా ఉత్తర, వాయవ్య భూభాగం అప్పటికి మొఘల్ పాలకుల చేతిలో ఉంది.
పూనా నగరం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లాలో 1866 గ్రామాలు ఉన్నాయి. జిల్లలో 18 శాసనసభ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి: జూన్నార్, అంబిగావ్, ఖేడ్-అలందిలో, మావల్, ముల్షి హవేలీ, బొపొడి, శివాజీనగర్, పార్వతి , కస్బ పేట్, భవాని పేట్, పూనే కంటోన్మెంట్, షిరూర్, దావండ్, ఇందపూర్, బారామతి, పురంధర్, భోర్కు.
యెద్గావ్ , పింపల్గావ్ , మణిక్దొ, మీనా , డింబే , చాస్ - కామన్, ఉజని , అంధ్రా , వల్వహన్ , పవన , ముల్షి , తెంఘర్, ఖదక్వల్స , వరస్గావ్ , పంషెట్ , చాపెట్ , భత్గర్ , వీర్
లోంవ్ల ప్రాంతంలో లేక్ మహారాష్ట్ర డిస్ట్రిక్ అని పిలువబడుతుంది. ఇక్కడ భుషి, లోనావాల, ఐ.ఎన్.ఎస్. శివాజీ, పవ్న, వల్హన్, తుంగరి, అంధ్రా, షిర్వ్త సరసులు ఉన్నాయి. సహ్యాద్రి, దాని శాఖల నుండి ప్రవహిస్తున్న పలు ప్రవాహాలు ఈ సరసులకు అవసరమైన నీటిని అందిస్తున్నాయి.
పూనా జిల్లాలోని తూర్పు భాగాన్ని వేరు చేసి భారామతి జిల్లా రూపొందుంచాలని ప్రతిపాదిస్తున్నారు. ఇందులో షిరూర్ తాలూకా, పురందర్ తాలూకా, దావండ్, బారామతి, ఇంద్పూర్ తాలూకాలు ఉన్నాయి. వీటితో పొరుగున ఉన్న సతారా జిల్లా లోని పత్లాన్ తాలూకాను బారామతి జిల్లాలో కలపాలని ప్రతిపాదిస్తున్నారు.
పూనే జిల్లాలో ప్రభుత్వ విద్యను జిల్లా పరిషత్ నిర్వహిస్తుంది. జిల్లాలో ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాలలు ఉన్నాయి.ప్రస్తుతం హిగ్నే వద్ద ఉన్న కర్వెంగర్ పాఠశాల 1910లో భారతరత్న డాక్టర్. ధొండో కేశవ్ కార్వే ద్వారా స్థాపించబడిన పురాతన పాఠశాలగా భావిస్తున్నారు.
1797లో అరబ్ సైనికబృందాల మద్య సంఘర్షణ జరిగింది. ఈ సంఘర్షణలో 100 మనిదికంటే అధికంగా ప్రాణాలు కోల్పోయారు. దుకాణాలు దోపిడీకి గురైయ్యాయి. అదే సంవత్సరం నానా ఫద్వవి నివాసం మీద సింధే సైనికులు దాడిచేసారు. ఈ యుద్ధం పగలు రాత్రి అంతా జరిగింది.
జున్నార్ తాలూకా, అబిగావ్ తాలూకా, ఖేడ్ తాలూకా, మావల్ తాలూకా, ముల్షి తాలూకా, వెల్హే తాలూకా, భోర్కు తాలూకా, హవేలీ తాలూకా, పురందర్ తాలూకా, పింప్రి- చించ్ వాడ్ నగరాన్ని టెంసిల్, పూనే సిటీ తాలూకా, ఇందపూర్ తాలూకా, దావండ్ తాలూకా, బారామతి తాలూకా, షిరూర్ తాలూకా.
శివాజీ కాలంలో పూనా ప్రజల జీవితం సమృద్ఫ్హమైనది. ప్రాంతీయ పంటల అభివృద్ధి మాత్రమేకాక విదేశీ పంటలైన పత్తి, గోధుమ పంటలు కూడా విస్తారంగా పండించబడినవి. ప్రత్యేకంగా జిల్లా వాయవ్యభాగంలో అధికంగా పండుంచబడినవి.
జిల్లా ఆర్థికంగా పరిశ్రమలు, వ్యవసాయం మీద ఆధారపడి ఉంది. జిల్లా దేశంలో ఐ.టి ప్రధాన నగరంగా గుర్తించబడుతుంది. పూనా జిల్లా ప్రముఖ ఆటోమోటివ్ వ్యాపార కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లాలోని పరిశ్రమలు:-
పూనా నగరానికి ఈశాన్యంలో లోహేగావ్ ఎయిర్ బేస్ వద్ద పూనా ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్‌పోర్ట్ ఉంది. ఇక్కడ నుండి పలు దేశీయ, విదేశీ సేవలు లభిస్తున్నాయి. ఇండియన్ ఎయిర్ ఫోర్స్ పూనా ఎయిర్ ట్రాఫిక్‌ను నియంత్రిస్తుంది.,
జిల్లాలో పుష్పవతి, క్రుష్ణవతి, కుకడి, మీనా, ఘోడ్, భీమా, అంధ్రా, ఇంద్ర్యాణి, పవ్న, మూల, ముత, మోస్, శివగంగ, కనంది, గుంజవ్ని, వెల్వంది, నీరా, కర్జ,వెలు నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి.
పింప్రి- చించిద్వానాలో ఉన్న టాటామోటర్స్ కంపెనీ జిల్లాఆర్ధిక రంగానికి అధికంగా సహకరిస్తుంది. జిల్లాలో అదనంగా ఇంఫోసిస్, థర్మాక్స్, మహీంద్రా, ఇ- జెస్ట్ సొల్యూషంస్ మొదలైన కంపెనీలు ఉన్నాయి.
పూనా డిస్ట్రిక్ కోర్ట్‌ జిల్లాపరిధిలో న్యాయవివాదాలను పరిష్కరిస్తుంది. సివిల్ వ్యవహారాలను పరిష్కరించడానికి జిల్లాకోర్ట్ కృషిచేస్తుంది.
బారామతి నుండి 12 కి.మీ దూరం, పూనా నుండి 100కి.మీ దూరంలో బారామతి విమానాశ్రయం ఉంది. ఇది ఫైలట్ ట్రైనింగ్, చార్టర్ విమానాల రాకపోకలకు ఉపయోగిస్తున్నారు.
పూనే జిల్లాలో పూనే విశ్వవిద్యాలయం కేంద్రంగా ఉంది. నగరాన్ని కూడా ఈస్ట్ ఆక్స్ ఫర్డ్ అని పిలుస్తారు. ప్రముఖ కళాశాలలు:5
జిల్లాలో గోదావరి నది దక్షిణ సరిహద్దులో పశ్చిమదిశ నుండి తూర్పుదిశగా ప్రవహిస్తుంది. జిల్లా మధ్యభాగంలో పూర్ణా నది ప్రవహిస్తూ పక్కన ఉన్న జిల్లాలో గోదావరి నదిలోసంగమిస్తుంది.
పూర్ణా నది ప్రధాన ఉపనదులు ఖెల్నా, గిరిజా జిల్నా జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్నాయి. జాల్నా జిల్లా బత్తాయి పంటకు ప్రసిద్ధి చెందింది. అందువలన ఈ జిల్లా " బత్తాయి నగరం " అని ప్రసిద్ధి చెందింది. జల్నానగరం సమీపంలో ఉన్న ఘనెవాడి సరసును నగరానికి త్రాగునీటి అవసరాల కొరకు నిర్మించబడింది.