polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది.
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ఆటో సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
తవనంపల్లె పుత్తూరులో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.
ఆగ్రశ్రేణి ప్రపంచ రచయితల్లో బ్యాట్ ఒకరు. సాహిత్యాన్ని గురించి, సాహితి వ్వక్తిత్వాల గురించి నవలలు వ్రాయటం ఈమె విలక్షణత. సాహిత్య సిద్ధాంతాలు, దేశదేశాల జానపద గాథలు, అభూత కల్పనలూ, తర తర సాహితీ వారసత్వము ఈమె రచనలకు యితి వృత్తాలు. చారిత్రిక అంశాలను ఆధారంగా చేసుకొని వ్రాసిన ఈమె రచనలను చదివిన పాఠకులు, వాస్తవమేదో కల్పన ఎదో తేల్చుకోలేక తికమక పడతారు. సరదాగా చదువుకొని తృప్తి పదదామనుకునే చదువరలకు అది కొరుకుడు పడక పోవచ్చు. తన రచన నారికేళ పాకముగా వుంటే తనకిష్టమని కాదు గానీ, వేరు విధంగా తాను వ్రాయలేనంటుంది. బుకర్ బహుమతితో పాటు అనేక సాహితి బహుమతులను అందుకున్న బ్యాట్ స్వయంగా చిత్రకారిణి కూడ.
చారిత్రిక అంశాలు మాత్రమే కాదు, కవుల నిజ జీవితములోని విషయాలను ఇతివృత్తాలుగా తీసుకొని, అందులో ఆయా కవుల నిజజీవితములోని సంఘటనలు, వారు పుట్టిన తేదీలు, వారు చదివిన పాఠశాలలతో సహా రాస్తుంది. ఆ సంఘటనల చుట్టూ అభూత కల్పనలు కల్పించి వ్రాస్తే అదేదో ఆయా కవుల పరిశోధనాత్మక చరిత్ర అనే భ్రమను కల్పిస్తాయి తప్ప ఎవరు మాత్రము అది కల్పన అని అనుకోలేరు. ఈ శైలిలో వ్రాయడములో ఈమెకు విలక్షణ ఉంది. సరదాగా చదువుకుందా మనుకునే వారికి ఈ పుస్తకాలు కొరుకుడు పడక పోవచ్చు. కాని కొంత కృషితో చదివితే కలిగే పఠనానందము అపూర్వమైనది. నారికేళ పాకములో వ్రాయడము తనకిష్టమని కాదు గాని వేరు విధంగా వ్రాయలేనంటారు బ్యాట్.
ఎ.ఎన్.బ్యాట్ పూర్తి పేరు అంటోనియా సూజన్ బ్యాట్. ఈమె ఆగస్టు 24, 1936లో ఇంగ్లాండ్ లోని యార్క్ షైర్ లో పుట్టింది. క్వేకర్ స్కూల్, న్యూన్ హాం కాలేజ్, సామర్ విల్ కాలేజీల్లో విద్యాభాసం చేసింది. లండన్ యూనివర్సిటి లోని కుడ్య చిత్ర విభాగంలోనూ, సెంట్రల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ డిజైన్ లోనూ కొంత కాలము బోధించింది. ఇంగ్లీషు సాహిత్య అధ్యపకురాలిగా కొంత కాలం పనిచేసింది. అనేక సాహితీ బహుమతులకు న్యాయనిర్ణేతగా వ్వవహరించింది.
సాహిత్యాన్ని గురించి, సాహిత్య వ్వక్తిత్వాలగురించి, సాహిత్య సిద్ధాంతాలు, వివిధ దేశాల జానపద గాథలు, మొదలైనవాటిని ఇతి వృత్తాలుగా తీసుకొని శాస్త్రీయ పరిజ్ఞానముతో అభూత కల్పనలు కలగలిపి రాయటంలో ఈమె నేర్పరి. చారిత్రక అంశాలను ఆధారంగా చేసుకొని వ్రాసిన నవలలను చదివిన పాఠకులు అందులోని వాస్తవమెంతో, కల్పన ఎంతో తెలుసుకోలేక తికమక పడతారు. కాని కొంత ఓపికతో చదివితే అందులోని ఆనందమే వేరు.
ఈ స్టేషను, కటక్ నుండి విజయవాడ తీరప్రాంతంలో ఉన్న 1,287 కి.మీ. రైలు మార్గాలను కలుపుతున్న మార్గాన్ని 1893-1896 సమయం కాలంలో నిర్మించారు. ఇది నిర్మించి, ట్రాఫిక్ తెరదించారు. ఈస్ట్ కోస్ట్ స్టేట్ రైల్వే. తర్వాత 1900 సం.లో దీనిని బెంగాల్ నాగ్‌పూర్ రైల్వే కు అందజేశారు. భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం లభించడంతో, స్టేషన్ దక్షిణ తూర్పు రైల్వే యొక్క అధికార పరిధిలోకి వచ్చింది. 2003 సం. తర్వాత, భారతీయ రైల్వేలు కొత్తగా మండలాలు నిరోధించుట ప్రకారం, ఈ స్టేషను ఈస్ట్ కోస్ట్ రైల్వే యొక్క అధికార పరిధిలోకి వచ్చింది.
సోంపేట రైల్వే స్టేషను, భారతదేశం లోని ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ఉంది. ఇది శ్రీకాకుళం జిల్లా పరిసరాల్లో ఉన్న సోంపేట-కంచిలి, కవిటి ప్రాంతాల ప్రజల అవసరాల కొరకు పనిచేస్తుంది. ఇది సోంపేట, కంచిలి చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలలో ఒక ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో శ్రీకాకుళం జిల్లాకు చెందిన ఒక గ్రామం ఒక మండలం అయిన కంచిలిలో ఉంది. ఈ స్టేషనులో 14 సూపర్ ఫాస్ట్ రైళ్లు, 18 ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు, 6 ప్యాసింజర్ రైళ్లు రెండు దిశలలో ఈ స్టేషనులో ఆగుతాయి.
బెంగాల్ నాగ్‌పూర్ రైల్వే 1944 సం.లో జాతీయీకరణ చేశారు. ఈస్ట్ ఇండియన్ రైల్వే కంపెనీ యొక్క మొఘల్సరాయ్ తూర్పు భాగం, బెంగాల్ నాగ్‌పూర్ రైల్వే లతో కలిసి, తూర్పు రైల్వే 1952 ఏప్రిల్ 14 న ఏర్పడింది. 1955 సం.లో, దక్షిణ తూర్పు రైల్వేను ఈస్టర్న్ రైల్వే నుండి ఏర్పరచారు.ఇందులో ఎక్కువగా అంతకు ముందు బెంగాల్ నాగ్‌పూర్ రైల్వేచే నిర్వహించబడుతున్న రైలు మార్గాలున్నాయి.
ఈ స్టేషనులో ఫస్ట్ క్లాస్ వేచి ఉండు గది, కంప్యూటరీకరణ రిజర్వేషన్లు కార్యాలయాలు, తరగతి వేచి ఉండు గది, ఫుట్ బ్రిడ్జి , ఒక పబ్లిక్ అడ్రస్ సిస్టమ్ ఉంది. ఒక కంప్యూటరీకరణ రిజర్వేషన్లు కౌంటర్ 08.00 గంటల నుండి 20.00 గంటల వరకు అందుబాటులో ఉంటుంది. ఈ స్టేషనుకు 4 ప్లాట్‌ఫారాలు ఉన్నాయి.
ఈ స్టేషనులో ఒక స్టేషన్ పర్యవేక్షకుడు, ముగ్గురు స్టేషన్ మాస్టర్లు 10 ట్రాఫిక్ పాయింట్స్ మెన్స్, ముగ్గురు బుకింగ్ క్లర్కులు నియమించ బడ్డారు. స్టేషన్ పర్యవేక్షకుడు స్టేషను యొక్క మొత్తం బాధ్యతలు, స్టేషన్ నిర్వహణ, సిబ్బంది పరిపాలన, వాణిజ్య గణాంకాలు అన్ని అంశాలకు బాధ్యత వహించాల్సి ఉంటుంది.
కొత్తగా రైల్వే మండలాలు ఏప్రిల్ 2003 సం.లో ప్రారంభించారు, వాటిలో ఈస్ట్ కోస్ట్ రైల్వే, సౌత్ ఈస్ట్ సెంట్రల్ రైల్వే జోనులను నార్త్ ఈస్టర్న్ రైల్వే నుండి మలిచారు.
ది మమ్మీ 1999 ఆంగ్లం: అనే చిత్రాన్ని స్టీఫెన్ సొమర్స్ దర్శకత్వం వహించాడు. బ్రాండెన్ ఫ్రేసర్, రాచెల్ వీజ్ కథానాయకా నాయికలుగా నటించారు. దీనిని 1932లో అదే పేరుతో వచ్చిన మమ్మీ చిత్రాన్ని పునర్నిమించారు. ఈ చిత్రంలో పునర్జన్మ పొందే మమ్మీగా ఆర్నాల్డ్ వోస్లూ నటించాడు. అదే పాత్రను 1932లో బోరిస్ కార్లోఫ్ నటించారు. ఈ చిత్రాన్ని మొదట్లొ తక్కువ వ్యయంతో నిర్మిద్దామనుకున్నారు. ఈ చిత్రం బాక్సాఫీస్ వద్ద ఘనవిజయం సాధించింది.
ఈ చిత్రనిర్మాణం మొరాకోలో మొదలైంది. మొత్తం 17వారాల పాటు కొనసాగింది. సినిమా సాంకేతిక బృందం, నటీనటులు సహారా ప్రదేశంలో నిర్మాణ సమయంలో ఎన్నో అవాంతరాలను )ఎదుర్కొన్నారు. ఈ చిత్రానికి విజువల్ ఎఫెక్ట్స్ " ను లూకాస్ లైట్ అండ్ మాజిక్" సంస్థ రూపొందించింది. ఈ చిత్రానికి సంగీతాన్ని జెర్రీ గోల్డ్ స్మిత్ అందిచారు.
ఈ చిత్రం మే7 1999న విడుదలైంది. ఒక్క వారం రోజులలోనే అమెరికాలోని 3210 థియేటర్లలో $43 మిలియన్ డాలర్లు సాథించింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా $416 మిలియన్ డాలర్లు సాధించింది. ఈ చిత్రానికి కొనసాగింపుగా "ది మమ్మీ రిటర్న్ స్" "ది మమ్మీ ది టూంబ్ ఆఫ్ డ్రాగన్ ఎంపరర్" చిత్రాలు వచ్చాయి అవి కూడా బాక్సాఫీసు వద్ద మంచి వసూళ్ళు సాధించాయి.
పేలోడ్: 3.7 టన్నుల బరువైన క్రూ మాడ్యూల్ ను పేలోడ్ గా ఉంచారు. భవిష్యత్తులో చెయ్యబోయే మానవ సహిత యాత్రలకు ఈ మాడ్యూల్ ను ఉపయోగిస్తారు. ఈ యాత్రలో దీని వాతావరణ పునఃప్రవేశాన్ని పరీక్షించారు. ఈ పరీక్షను క్రూ మాడ్యూల్ ఎట్మాస్ఫెరిక్ రీఎంట్రీ ఎక్స్పెరిమెంట్ అని పిలిచారు.
యాత్ర మొదలైన 5 నిముషాల తరువాత, 126 కిమీ ఎత్తున రాకెట్, క్రూ మాడ్యూలును అంతరిక్షంలోకి నెట్టివేసింది. ఆ పైన మాడ్యూలు, దానిలో ఉన్న మోటార్లు నియంత్రిస్తూండగా, వేగంగా కిందికి దిగడం మొదలుపెట్టింది. 80 కిమీ ఎత్తున థ్రస్టర్లను ఆపేసారు. మాడ్యూలు బాలిస్టిక్ పథంలో ప్రయాణిస్తూ వాతావరణ పునఃప్రవేశం చేసింది. ఈ దశలో మాడ్యూల యొక్క ఉష్ణ కవచం 1600 సెం ఉష్ణోగ్రతకు గురౌతుంది. 15 కిమీ ఎత్తున మాడ్యూల యొక్క ఎపెక్స్ కవరును తొలగించి పారాచూట్లను నియోగించారు. అండమాన్ నికోబార్ దీవుల వద్ద క్రూ మాడ్యూలు బంగాళాఖాతంలో దిగింది
ఎల్‌విఎమ్‌3 మొదటి దశలో రెండు 'ఎస్-200' ఘన ఇంధన బూస్టర్లను ఉపయోగిస్తుంది. ఒక్కో బూస్టర్ 3.2 మీటర్ల వ్యాసం, 25 మీటర్ల పొడవు కలిగి, 200 టన్నుల ప్రొపెల్లెంట్ కలిగి ఉంటుంది. ఈ బూస్టర్లు 130 సెకన్ల పాటు మండి 5,150 కిలోన్యూటన్ల థ్రస్ట్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. 200 బూస్టర్లు తయారు చేసేందుకు శ్రీహరికోట వద్ద ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు చేసారు. ఎస్-200 నాజిల్‌కు జింబాల్ ఏర్పాటు ద్వారా రాకెట్ రోల్, యా లను నియంత్రిస్తారు. పిఎస్‌ఎల్‌వి మొదటి దశలో ఈ నియంత్రణను సెకండరీ ఇంజెక్షన్ థ్రస్ట్ వెక్టర్ కంట్రోల్ సిస్టమ్ ద్వారా చేస్తారు.
ఎల్-110 గా పిలిచే కోర్ దశ లేదా రెండవ దశ 4 మీటర్ల వ్యాసంతో, 110 టన్నుల ప్రొపెల్లెంట్ కలిగి ఉంటుంది. ఇది భారత్ తయారుచేసిన క్లస్టర్ డిజైన్ కలిగిన మొదటి ద్రవ ఇంధన ఇంజను. ఇది మెరుగుపరచిన రెండు వికాస్ ఇంజిన్లను ఉపయోగిస్తుంది. ప్రతి ఇంజను 700 కిలోన్యూటన్ల థ్రస్ట్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. యుహెచ్ 25 , 24 వాడుతుంది. ఈ వికాస్ ఇంజిన్ రీజనరేటివ్ కూలింగ్ వ్యవస్థను వాడి మెరుగైన స్పెసిఫిక్ ఇంపల్స్‌ అందిస్తుంది. ఎల్-110 కోర్ దశ ప్రయాణం మొదలైన 113 సెకండ్ల తర్వాత మొదలై 200 సెకండ్ల పటు మండుతుంది.
జిఎస్‌ఎల్‌వి ఎమ్‌కె3, భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధన సంస్థ రూపొందించి, అభివృద్ధి చేస్తున్న ఉపగ్రహ వాహక నౌక. ఈ నౌకను కొన్నాళ్ళపాటు లాంచ్ వెహికిల్ మార్క్3 అని కూడా పిలిచారు. ఎల్‌విఎమ్‌3. భూ స్థిర ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించేందుకు, మానవసహిత యాత్రలను జరిపేందుకు ఇస్రో ఈ వాహనాన్ని ఉద్దేశించింది. స్వదేశీ క్రయోజెనిక్ ఇంజను కలిగిన ఈ నౌక 4 టన్నుల పేలోడ్‌ను భూ స్థిర బదిలీ కక్ష్యకు చేర్చే సామర్థ్యం కలిగి ఉంటుంది.
2014 డిసెంబరు 18 న జిఎస్ఎల్వి ఎంకె3 యొక్క సబ్ ఆర్బిటాల్ పరీక్షను విజయవంతంగా నిర్వహించారు. పేలోడ్, కక్ష్యలో ఒక్క పూర్తి పరిభ్రమణం కూడా చెయ్యకుండా తిరిగి భూవాతావరణంలోకి ప్రవేశించడాన్ని సబ్ ఆర్బిటాల్ యాత్ర అంటారు. మానవ సహిత యాత్రలకు ఉపయోగించబోయే క్రూ మాడ్యూల్‌ను ఈ యాత్రలో పరీక్షించారు. మొదటి ఆర్బిటాల్ యాత్ర 2017 లోను, తొలి మానవ సహిత యాత్ర 2020 తర్వాతా జరగవచ్చని అంచనా.
జిఎస్‌ఎల్‌వి3 యొక్క మూడవ దశ కోసం ఇస్రో ఓ కొత్త, శక్తివంతమైన క్రయోజెనిక్ ఇంజన్ -20 ని అభివృద్ధి చేస్తోంది. ఈ ఇంజను దాదాపు 2 మెగావాట్ల శక్తిని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. జిఎస్‌ఎల్‌విలో వాడిన ఇంజను సామర్థ్యం 1 మెవా. 20 ప్రపంచంలోని అత్యంత శక్తివంతమైన అప్పర్ స్టేజి క్రయోజెనిక్ ఇంజన్లలో ఒకటి.
బూస్టర్ల నుండి వచ్చే థ్రస్టు తగ్గుముఖం పట్టినట్లుగా రాకెట్‌లోని సెన్సర్లు గుర్తించగానే రెండవ దశ ‘110’ లోని రెండు వికాస్ ఇంజన్లను మండిస్తాయి. 200 బూస్టర్లు విడిపోయి పడిపోయే లోగా అవి, వికాస్ ఇంజన్లు కలిసి కొంత సేపు పనిచేస్తాయి.
మాహె జిల్లా, భారత కేంద్రపాలిత ప్రాంతమైన పుదుచ్చేరిలోని నాలుగు జిల్లాలో ఇది ఒక జిల్లా.దీనిని ఫ్రెంచ్ పరిపాలనలో డి మహే జిల్లా అనేవారు.ఈ జిల్లా వైశాల్యం 9 చదరపు కిలోమీటర్లు. మాహే జిల్లా మొత్తం కేరళ లోని ఉత్తర మలబార్ మద్యలో ఉపస్థితమై ఉంది.మూడు దిశలలో కన్నూర్ జిల్లా ఉంది. ఒక దిశలో మాత్రం కేరళ రాష్ట్రానికి చెందిన కోళికోడు జిల్లా ఉంది. అత్యల్ప జనసంఖ్య కలిగిన జిల్లాలలో మాహె జిల్లా 6 వ స్థానంలో ఉంది. విస్తీర్ణ పరిమాణం ప్రకారం ఇది భారతదేశంలో అతిచిన్న జిల్లా.మహే జిల్లాలో హిందూ మతానికి చెందిన ప్రజలు మెజారిటీ సంఖ్యలో ఉన్నారు.ఆ తరువాత ముస్లిం మతానికి చెందిన వారు గణనీయమైన సంఖ్యలో ఉన్నారు.
మాహేలోని శ్రీ పుతంలం భాగవతి ఆలయం పురాతన చారిత్రక ఆలయం. ఈ ఆలయం పురాణం, ఫ్రెంచ్, భారతీయ సైన్యాల మధ్య ఘర్షణ జరిగిన సమయంలోని సంఘటనలను వివరిస్తుంది. మాహే జిల్లాలో చారిత్రాత్మక సెయింట్ థెరిసా చర్చి ఉంది. దీనిని క్రైస్తవ మిషనరీ ఇగ్నేషియస్ ఎ.ఎస్. మహే మిషన్‌లో భాగంగా 1757 లో హిప్పోలైట్స్ నిర్మించాడు.
ఇది మహే జిల్లాలోని వారసత్వ వినోద ప్రదేశం. దీని వద్ద నడవడానికి కాలి బాటలు, సందర్శకులు విశ్రాంతి తీసుకోవడానికి బెంచీలు, పర్యాటకులకు విశ్రాంతి మందిరాల సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఈ కొండ చారిత్రాత్మక లైట్ హౌస్ కలిగి ఉంది.ఇది ఒక సూర్యాస్తమయ వీక్షణానికి అనువైన స్థానం.
మద్రాసు పట్టణంలోకెల్లా సంపన్నుడైన వ్యక్తి అయినా, పచ్చయప్ప ముదలియార్ చాలా సామాన్యమైన, నిరాడంబరమైన జీవితాన్ని గడిపారు. 1790లో నెం.26, పగోడా వీధిలో ఆయన ఇల్లు నిర్మించుకున్నారు. ఆ ఇంటిలోనే ఆయన మరణించేవారకూ జీవించారు. ఆయన జీవితాన్ని సమకాలికుడైన రచయిత అత్యంత సమగ్రమైన జీవితచరిత్రగా మలిచారు. ప్రత్యక్షంగా చూసినవారి జ్ఞాపకాల ప్రకారం ఆయన ప్రతిరోజూ తన సంపన్నులైన ఇరుగుపొరుగువారితో కలిసి వెళ్ళి కూవం నదిలో స్నానం చేసి కోమలీశ్వరన్‌పేటలోని దేవాలయంలో పూజాదికాలు చేసేవారు. కంచిలోని ఏకాంబరేశ్వరస్వామిని తరచుగా అర్చించేవారు. ఆయన ఏకాంబరేశ్వరస్వామి దేవాలయ పునర్నిర్మాణాలకు తన సొమ్ము వెచ్చించారు. స్వామి ఆలయంలోని స్తంభంపై పచ్చయప్ప ముదలియార్ విగ్రహాన్ని చూడవచ్చు. తరచు మద్రాసు నుంచి కంచికి వెళ్ళే ప్రయాణభారాన్ని తగ్గించుకునేందుకు పారీస్ కార్నర్, చైన్నైలో నమూనా ఆలయాన్ని నిర్మించారు. తన కాలాన్ని మద్రాసు, తంజావూరుల నడుమ విభజించుకుని స్వగ్రామంలో గడిపేవారు. ఆ క్రమంలో చేసే ప్రయాణాల్లో చిదంబరం వద్ద ఒక్కోసారి రోజులపాటు విడిదిచేసి చిదంబరేశ్వరస్వామిని సేవించుకునేవారు.
నారాయణ పిళ్ళై శిష్యరికంలో, పచ్చయప్ప మొదలియార్ దుబాసిత్వానికి తన గురువు నారాయణ పిళ్ళై మరణించిన వెంటనే ఎదిగారు. అదే సమయంలో, పచ్చయప్పకు ఉద్యోగమిచ్చిన పోనీ కుటుంబానికి చెందిన హెన్రీ పోనీ, థామస్ పోనీ మద్రాసు మేయర్ పదవికి ఎదిగారు. ఇది పచ్చయప్ప ముదలియార్ స్థాయిని పెంచి, క్రమంగా మద్రాసు పట్టణంలోకెల్లా సంపన్నులు, శక్తిమంతుల్లో ఒకనిగా ఎదిగే వీలిచ్చింది.
పచ్చయప్ప ముదలియార్ మద్రాసుకు చెందిన వ్యాపారవేత్త, నాణాల సేకర్త, దుబాసీ, విద్యాదాత. మద్రాసులోనే కాక దక్షిణభారతదేశం మొత్తంమీద అత్యంత ప్రాచీనమైన ఆంగ్ల విద్యాసంస్థల్లో ఒకటైన పచ్చయప్ప కళాశాలను ఆయన ధర్మనిధి నుంచే నిర్మించారు.
పచ్చయప్ప ముదలియార్ నేటి తమిళనాడు తిరువళ్లూరు జిల్లాలోని పెరియపాళైయంలో జన్మించారు. దుబాసీ నారాయణ పిళ్ళై ఆహ్వానంపై ఆయన మద్రాసు చేరుకుని 16 ఏళ్ళకే దుబాసీ అయ్యి, 21 సంవత్సరాలకల్లా అదృష్టమని చెప్పుకోదగ్గ సంపదను ఆర్జించారు.
సాధారణ వాడుక భాషలో వడి కి బదులుగా వేగం అనే పదాన్ని తరచుగా ఉపయోగిస్తుంటారు. కానీ భౌతిక శాస్త్రంలో, వస్తువు యొక్క స్థానభ్రంశము లో జరిగే మార్పుదల ని వేగం గా నిర్వచిస్తారు. యస్.ఐ తో కొలుస్తారు. వేగం యొక్క నిరపేక్ష విలువ వడి.
ఒక వస్తువు భారం , అనుకుందాం. ఇప్పుడు ఈ వస్తువు ఒక సరళ రేఖ వెంబడి వెళుతూన్న వేగం , అనుకుందాం. ఇప్పుడు ఈ వస్తువు యొక్క ఊపు ని ఉద్వేగం , అంటారు. దీనిని ద్రవ్యవేగం అని కూడా పిలుస్తారు. భౌతిక శాస్త్రంలో ఇది చాలా మౌలికమైన భావం.
వేగం సదిశరాశి కాబట్టి, దీన్ని నిర్వచించటానికి వడి, దిశ అనే రెండు ఆంశాలూ కావాలి. ఉదాహరణకు, "సెకండుకు 5 మీటర్లు" అనేది వడి; ఇది సదిశరాశి కాదు. కానీ, "తూర్పు దిశగా సెకండుకి 5 మీటర్లు " అనునది సదిశరాశియైన వేగం. వస్తువు యొక్క స్థానభ్రంశము లో కలిగే మార్పుదల నే వేగం అంటారు.
ఒక సరళరేఖా మార్గంలో ప్రయాణించే ఒక వస్తువు ఒక నిర్ణీత కాలవ్యవధి లో, మేరకి స్థానభ్రంశము చెందిన, ఆ వస్తువు యొక్క సగటు వేగం ని ఈ దిగువ సూత్రంతో సూచిస్తారు. ఇక్కడ తలకాయ మీద గీసిన అడ్డు గీత "సగటు" అనే విషయాన్ని తెలియజేస్తుంది.
ఉదాహరణకు వేగంతో కదులుతున్న, బరువుగల లారీకి ఎక్కువ ఉద్వేగం ఉంటుంది. లారీ బలం పుంజుకుని ఈ వేగం పొందడానికి చాలా కాలం పడుతుంది, ఈ వేగంతో కదులుతూన్న లారీని ఆపడానికి కూడా ఎక్కువ సేపు పడుతుంది. .
ఒక వస్తువు వేగం క్షణ క్షణం మారే అవకాశం ఉంది కనుక, ఏ ఒక్క క్షణంలోనైనా ఆ వస్తువుకి ఉన్న వేగాన్ని క్షణిక వేగం అంటారు.
ఎస్ ఐ మెట్రిక్ పద్ధతిలో ఉద్వేగాన్ని కిలోగ్రాం. మీటర్లు/ వర్గు సెకండ్లు కొలుస్తారు. ఉద్వేగం ఉపయోగించి నూటన్ రెండవ చలన సూత్రాన్ని
ఒకనాడు అటుగా వచ్చిన ఒక కిరాత స్త్రీ కూర్మగుండములో దాహముతీర్చుకొని, శ్రీకూర్మనాథుని దర్శించుకొని, తన భర్త అయిన భిల్లురాజుకు ఈ విషయము తెలుపగా, ఆతను వచ్చి చూడగా ఆ గుండముపైన చక్రాకారములో తేజము కనుపించెను. ఆ వెలుగు క్రమముగా కూర్మనాథుని ఆకృతిని దాల్చెను. భిల్లురాజు ఆశ్చర్యముగా ఆ స్వామిని చూస్తూ, మహాపురుషుడా లేక ఏదైనా విచిత్ర జలచరమా అని ఆలోచిస్తుండగా, అక్కడకు వచ్చిన శ్వేతమహారాజు, నీ పూర్వపుణ్యమున శ్రీమన్నారాయణుడు, కూర్మరూపములో నీకు సులభముగానే దర్శనమిచ్చాడు అని చెప్పెను. అంత భిల్లురాజు సంతోషముతో స్వామిని పూజించెను. స్వామి సంతోషించి, భిల్లురాజును కూర్మగుండమునకు కట్టడము, సోపానములు కట్టించవలసిందిగానూ, శ్వేతమహారాజును దేవాలయ నిర్మాణము గావించవలసిందిగానూ ఆజ్ఞాపించెను. వారట్లే చేసిరి. భిల్లురాజును, స్వామి, పశ్చిమదిక్కుగా సదంగ మహాముని ఆశ్రమ సమీపములో నివాసమేర్పరుచుకోమని ఆజ్ఞాపించెను. అంతట భిల్లురాజు, తనవైపు ఎల్లప్పుడూ కరుణాదృష్టితో చూస్తూ ఉండమని స్వామిని వేడుకొనెను. శ్రీకూర్మనాథుడు అట్లే ఆభిల్లురాజుకు వరమిచ్చెను. అప్పటినుండి స్వామి పశ్చిమాభిముఖుడుగా తిరిగెను.
ఆలయంలో శ్రీకూర్మనాథుని విగ్రహం పశ్చిమాభిముఖంగా దర్శనమిస్తూ ఉంటుంది. ద్వాపర యుగంలో శ్రీకాకుళంలో ఉమారుద్రకోటేశ్వర లింగ ప్రతిష్ఠ చేసిన బలరాముడు శ్రీకూర్మం వచ్చాడు. అక్కడ క్షేత్రపాలకుడైన భైరవుడు అతనిని అడ్డగిం చాడు. దాంతో అతడు భైరవుని పై ఆగ్రహంతో ఆతనిని గిరగిరా తిప్పి విసిరేశాడు. ఇది తెలిసిన కూర్మనాధ స్వామి బలరామునికి దర్శన భాగ్యాన్ని కలిగించాడు. ఆయినప్పటికీ తనకు జరిగిన అవమానంతో ఆగ్రహాగ్ని చల్లారని బలరాముడు ‘కూర్మావతారం’లో ఆలయం భూమి పై మరెక్కడా ఉండకూడదని శపించాడు. అందువల్లే ప్రపంచంలోనే ఇది ఏకైక కూర్మనాధస్వామి ఆలయంగా విరాజిల్లుతోంది. ఈఆలయా నికి రెండు ధ్వజ స్తంభాలు ఉండడం మరో ప్రత్యేకత. శ్రీకూర్మంలోని పుష్కరిణి అడుగుభాగం నీరుతో కలిసిన మట్టి తెల్లగా తళతళలాడుతూ ఉండడం విశేషం. ఒక మహర్షికి శ్రీకృష్ణుడు గోపికలతో సహా వచ్చి ఈ పుష్కరిణీలో జలక్రీడలాడుతూ కన్పించాడట. అందు వల్లే ఆ పుష్క రిణిలోని మట్టి తెల్లగా మారిందని చెబుతారు. దీనిని ‘గోపీ చందనం’ అని కూడా అంటారు.
తిలోత్తమ స్వర్గము నుండి శ్రీకూర్మనాథుని పూజించుటకు వచ్చి అక్కడనే ఉండిపోయింది. బ్రహ్మ, స్వామికి నివేదించిన ప్రసాదము ఆమెకు లభించకపోవుటచే దుఖితురాలై, వక్రాంగ మహామునిని ఆశ్రయించగా, ఆయన, తిలోత్తమకు నారశింహమంత్రమును ఉపదేశించెను. ఆమె ఆమంత్రముతో తపమాచరించగా, ఆమె కాలిబొటనవ్రేలు దగ్గర ఒక గుండమేర్పడింది. అందుండి, శ్రీకూర్మనాథుడు, నరశింహరూపమున ఉద్భవించి, ఆమెకు దర్శనమిచ్చెను. తిలోత్తమ ఆనందంతో స్వామిని అక్కడ అట్లే వెలయవలసిందిగా కోరగా స్వామి అక్కడ అలాగే వెలసెను. ఆకుండము, నరసింహతీర్థమని, అక్కడ వెలసిన స్వామి, పాతాళ నరసింహుడని అందురని స్వామి చెప్పెను. అంత తిలోత్తమ తనకు ప్రసాదము లభించలేదని వివరించగా స్వామి ఆమె భక్తికు మెచ్చి, తన ప్రసాదముపై శాశ్వత ఆధిపత్యమును ఆమెకు ప్రసాదించెను. అప్పటినుండి స్వామివారి ప్రసాదమును తిలోత్తమే అందరికీ పంచేదట.
దక్షిణ సముద్ర తీరమున శ్వేతపురమనే పట్టణమును శ్వేతచక్రవర్తి పరిపాలించేవాడు. ఆయనకు విష్ణుప్రియ అనే భార్య ఉండేది. ఆమె మహా విష్ణు భక్తురాలు. ఆమె ఒకనాటి ఏకాదశి వ్రత దీక్షలో ఉండగా ఆమె భర్త అయిన శ్వేతమహారాజు కామమోహితుడై ఆమె వద్దకు వచ్చెను. అప్పుడు విష్ణుప్రియ భర్తను సాదరంగా ఆహ్వానించి, కూర్చుండబెట్టి, పూజా మందిరానికి పోయి విష్ణువును ధ్యానించి, స్వామీ!
అట్లే నన్ను ఆదుకోమని ప్రార్థించింది. శ్రీమన్నారాయణుడు దర్శనమిచ్చి, అక్కడనే గంగను ఉద్భవింపజేసెను. ఆ గంగ మహా ఉదృతంగా రాజు వేపు రాగా మహారాజు భయంతో పరుగిడి ఒక పర్వతము మీదకు చేరి తమ మంత్రిని విషయము అడుగగా, ఆతను రాజుకు విషయమంతా వివరించెను.
ప్రతీ ఆలయంలోనూ గర్భగుడిలో ఎదురుగా మూలవిరాట్‌ ఉంటే ఈ ఆలయంలో మాత్రం గర్భ గుడిలో ఎడమవైపు గోడ మూలగా శ్రీకూర్మనాధుని ఆవతారంలో శ్రీమహావిష్ణువు భక్తులకు సాక్షాత్కరి స్తారు. భక్తులు నేరుగా గర్భగుడిలోకి వెళ్తే అడుగు ఎత్తు, ఐదడు గుల పొడవు, నాలుగడుగులు వెడల్పు కొలతలు గల రాతిపీఠం పై కూర్మనాథస్వామి దర్శనమిస్తారు. రెండున్నర అడుగుల పొడవు, అడుగు ఎత్తులో మొదట తల మధ్యలో శరీరం చివరిగా పశ్చిమా భిముఖంగా తోకతో మూడు భాగాలుగా శ్రీకూర్మం కన్పిస్తుంది. మధ్య తక్కు వ ఎత్తులో శిరస్సుకలిపి ఒకటిగా కన్పిస్తా యి. చివర తాటిపండు పరిమాణంలో తోక వేరే శిలగా ఉంటుంది. విగ్రహమంతా దట్టంగా గంధపు పూతను పూసి అలంకరి స్తారు. గర్భగుడిలోకి భక్తులు నేరుగా వెళ్లడం వైష్ణవ సంప్రదాయానికి భిన్నమైనా ఇక్కడ మాత్రం నేరుగా గర్భగుడిలోనే స్వామిని దర్శించుకోవచ్చు.
శ్రీకూర్మక్షేత్రమునకు వంశధారానదీ తీరములో శ్రీకూర్మశైలమను పర్వతము ఉంది. ఇది శ్రీకూర్మనాథుని విరాడ్రూపమని నమ్మకము. క్షేత్రమునకు దక్షిణమున ప్రేతశిల అను పర్వతముంది. ఇక్కడ కౌటిల్యతీర్థముంది. ఈ తీర్థములో స్నానమాచరించి, ప్రేతశిల యందున్న విష్ణుపాదాలపై పిండప్రదానము చేసి కౌటిల్య తీర్థములో పితృతర్పణము చేసిన గయలో శ్రాద్ధము వలన కలుగు ఫలమే లభంచును.ఇక్కడ ఉన్న అష్టతీర్థములందు స్నానముచేసి, శ్రీకూర్మనాథుని కొలుచుట ఒక ఆచారముగా వస్తున్నది. ఇక్క డ ఉన్న చక్రతీర్థము, నారదతీర్థము, కౌటిల్యతీర్థము, మాధవతీర్థము, నరసింహతీర్థము, కూర్మతీర్థము, వంశధార నది, లాంగలీనది, సముద్రములో మూడురోజులుగానీ, ఎనిమిదిరోజులు గానీ ఈ క్షేత్రములో ఉండి, స్నానములాచరిస్తూ, స్వామిని కొలుచుట ఒక ఆచారము.
శ్రీకాకుళం, గార మండలంలో ఉన్న ఆలయం 2 వ శతాబ్దానికి ముందు నిర్మించినట్లు చాలా మంది నమ్ముతారు. నిజానికి ఆలయము నిర్మించిన వారు ఇప్పటికీ తెలియదు. అయితే, ఈ ఆలయం చోళ, కళింగ రాజా రాజవంశం సమయంలో అభివృద్ధి చేశారు.7 వ శతాబ్దం నుండి ఈ ఆలయం ప్రాముఖ్యత తెలుసునని ఉంది.తరువాత ఈ ప్రాంతాన్నిపాలించిన వివిధ రాజవంశాలు వివిధ దశలలో అభివృద్ధి చేశారు. ఎక్కువగా కళింగ, ఆంధ్ర, చోళుల రాజవంశం పాలనలో చేశారు. దేవాలయ మొత్తం నిర్మాణంలో గాంధర్వ శిల్ప సంపాద అని పిలవబడే స్తంభాలు ఈ రాజవంశాల పేరు, కీర్తిని చాటి చెప్తాయి. గంగరాజ రాజవంశం యొక్క వారసుడు అనంగభీముడు ఆలయం చుట్టూ నేల, పైభాగాన్ని నిర్మించారు.
ఈ ఆలయం యొక్క పెద్ద ప్రాకారా నికి వెలుపల ‘శ్వేత పుష్కరిణి’ ఉంది. క్రీస్తు శకం నాలుగో శతాబ్ది నాటికే ఈ ఆలయం ఇక్కడ ఉందని చారిత్రిక ఆధారాలు స్పష్టం చేస్తు న్నాయి. ఈ ఆలయంలోని ప్రతీ శిల్పం ఒక అపూరూప కళాఖండంగా చెప్పవచ్చు. ఎంతో మంది రాజులు వేసిన శిలాశాసనాలు శిథిలమై పోకుండా ఇప్పటికీ లభిస్తాయి. ఇవి కళింగాంధ్ర చరిత్రకు అమూల్యా ధారాలుగా నిలుస్తాయి. అత్యద్భుతమైన వాస్తు కళతో ఆలయం అలరా రుతూ ఉంటుంది. ఈ ఆలయ మండపంలోని 108 రాతి స్తంభాలు అన్నీ ఏకశిలతో రూపు దిద్దుకున్నవే. ఒకదానికి ఒకటి పోలిక లేకుండా విభిన్నంగా వీటిని శిల్పులు అత్యంత రమ ణీయంగా మలిచారు.
ఈ శ్రీకూర్మక్షేత్రము పంచలింగారాధ్యక్షేత్రము తూర్పున వంశధారాసాగర సంగమ ప్రదేశములో కళింగ పట్టణములో కర్పూరేశ్వరుడు, ఉత్తరమున సింధూర పర్వతమున హటకేశ్వరుడు, పశ్చిమమున నాగావళీ తీరమున శ్రీకాకుళ పట్టణములో కోటీశ్వరుడు, ఉత్తరమున ఇప్పిలి గ్రామమున సుందరేశ్వరుడు, శ్రీకూర్మక్షేత్రమున సుధాకుండతీరమున సిద్ధేశ్వరుడు వేంచేసి ఉన్నారు. శ్రీకూర్మక్షేత్ర ముఖద్వారమున భైరవుడు, ఆలయ ప్రాకారమున అష్టదిక్పాలురును క్షేత్రపాలకులై స్వామిని సేవిస్తున్నారు.
శ్రీ కూర్మనాథస్వామి దేవస్థానం శ్రీకాకుళం నుండి 15 కి.మీ. దూరానగల శ్రీకూర్మం గ్రామంలో ఉంది. శ్రీమహావిష్ణువు కూర్మావతారం రూపంలో ఇక్కడ పూజింపబడుతాడు. భారతదేశంలో ఈ మాదిరిగా కల కూర్మావతారం మందిరం ఇదొక్కటే. ఈ మందిరం శిల్పకళాశైలి విశిష్టమైనది. చిత్రంగా ఇక్కడి స్వామి పడమటి ముఖముగా ఉంటారు. మరొక విశేషం ఈ ఆలయంలో రెండు ధ్వజ స్తంభాలు గలవు. 11వ శతాబ్దం కాలం నాటి శాసనాలు ఇక్కడ లభించాయి. దీనితో పాటు శ్రీరామానుజాచార్యుల, శ్రీ వరదరాజస్వామి, శ్రీ మధ్వాచార్యుల, కోదండరామస్వామి వారల ఆలయాలు గలవు.
1818లో " మూడవ ఆంగ్లో - మరాఠీ యుద్ధం " తరువాత నాగపూర్ బ్రిటిష్ " సంస్థానం " అయింది. 1853లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం చేత నాగపూర్ రాజ్యంలో బాలాఘాట్ జిల్లా ప్రాంతం చేర్చబడింది. తరువాత జిల్లాప్రాంతం నాగపూర్ ప్రావిన్స్ అయింది. 1861లో నాగపూర్ ప్రావిన్స్ సెంట్రల్ ప్రావిన్స్ అని కూడా పిలువబడింది.19వ శతాబ్దంలో జిల్లా ఎగువభాగంలో స్వల్పంగా జనసంఖ్య ఉండేది. అలాగే సుందరమైన బౌద్ధ ఆలయం ఉంది. ఇక్కడ విలసిల్లిన సంస్కృతి సమాజానికి దూరంగా ఉండి చరిత్రకాలం నాటికి అంతరించి పోయింది. జిల్లా మొదటి డెఫ్యూటీ కమీషనర్ " కల్నల్ బ్లూంఫీల్డ్ " బైహర్ తాలూకా ప్రాంతంలోని సెటిల్మెంటుకు ప్రోత్సాహం అందించాడు. అదేసమయంలో పరస్వరా పీఠభూమిలో లక్ష్మణ్ నాయక్ మొదటి గ్రామాన్ని స్థాపించాడు. ఆసియన్ ప్రాంతంలో మలాంజ్ఖండ్ ప్రఖ్యాతి చెందిన రాగి గనిగా గుర్తించబడుతుంది.
దక్షిణ దిగువభూములు, కొంచం అసమానతలు కలిగిన మైదానం. వైన్‌గంగా, భాగ్,డియో,ఘిశ్రీ, సన్ నదుల పరీవాహక ప్రాంతంలో ఉన్న వ్యవసాయయోగ్యమైన సారవంతమైన భూమి.
సన్నని పొడనైన లోయ : వైన్‌గంగా నది, కొండల మద్య ప్రాంతం. ఇక్కడ సన్నని పొడవైన అసమానతలు కలిగిన దిగువభూమి. మద్యలో దట్టమైన అరణ్యాలు కలిగిన కొండలు, శిఖరాలు ఉన్నాయి. ఇది ఉత్తర దక్షిణాలుగా విస్తరించి ఉంది.
గంభీరమైన పీఠభూమి :- రాయ్గఢ్ బిచియా ట్రాక్ట్. ఇందులో అసమానతలు కలిగిన కొండలు, లోయలు ఉన్నాయి. సాధారణంగా ఇది తూర్పు, పడమరలుగా విస్తరించి ఉంది. ఇక్కడ జిల్లాలోని ఎత్తైన లాంజీ తెపగర్ శిఖరం , భైంసఘాట్ పర్వతశ్రేణి ఉన్నాయి.
1845లో డల్హౌసీ దత్తత సంప్రదాయం . ఈ సంప్రదాయం ద్వారా గోండ్ రాజ్యాలు బ్రిటిష్ రాజ్యాలతో చేర్చబడ్డాయి. ఆసమయంలో ఈ ప్రాంతం " బారహ్ ఘాట్ " అని పిలువబడుతూ ఉండేది. 1911కు ముందు కొలకత్తా రాజధానికి ఈ పేరు నిర్ణయించబడింది. బారహ్ అంటే హిందీలో 12 అని అర్ధం. ఘాట్ అంటే కొండమార్గం అని ఒక అర్ధం. ఈ ప్రాంతంలో 12 కొండ మార్గాలు (మాసెన్ ఘాట్,కంజై ఘాట్, రాంరామా ఘాట్, బాసా ఘాట్, డొంగ్రీ ఘాట్, సెలాన్ ఘాట్, బైసనా ఘాట్, సాలెతెక్రీ ఘాట్, డొంగరియా ఘాట్, కవహ్ర్గాడ్ ఘాట్, అహ్మద్పూర్ ఘాట్,తీపాగడ్ ఘాట్) చాలా ప్రధానమైనవి. కొలకత్తాకు వెళ్ళినప్పుడు ఇది బారహ్ ఘాట్‌గా ఉండేది. కొలకత్తా నుండి అది తిరిగి వచ్చినప్పుడు బాలాఘాట్‌గా రూపాంతరం చెందింది.1956లో ఈప్రాంతం స్వతంత్ర జిల్లాగా రూపొందించబడింది.
భారతదేశంలోని 80% మాంగనినీస్ బాలాఘాట్ జిల్లాలో లభ్యం ఔతుంది. సమీపకాలంలో మలాంజ్‌ఖండ్ వద్ద రాగి నిల్వలు కనుగొనబడ్డాయి. అదనంగా జిల్లాలో బాక్సిట్, కియానైట్, పాలరాయి, డోలోమైట్, క్లే, లైంస్టోన్ మొదలైన ఇతర ఖనిజాలు లభ్యమౌతున్నాయి. 2006లో పంచాయితీరాజ్ మంత్రిత్వశాఖ బాలాఘాట్ జిల్లాను భారతదేశంలో 250 వెనుకబడిన జిల్లాల జాబితాలో చేర్చింది. " బ్యాక్ వార్డ్ రీజన్ గ్రాంట్ ఫండ్ ప్రోగ్రాం " నుండి నిధిని అందుకుంటున్న 24 మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర జిల్లాలలో బాలాఘాట్ ఒకటి.
బాలాఘాట్ జిల్లా 1867లో రూపొందించబడింది. భండారా, మండ్లా, సివ్‌నీ జిల్లాలలో కొంత భూభాగం వేరు చేసి ఈ జిల్లా రూపొందించబడింది. జిల్లాకేంద్రం ఆరంభంలో బుర్హా అని పిలువబడింది. తరువాత ఈ పేరు బాలాఘాట్‌గా రూపొందింది. జిల్లాకేంద్రం బాలాఘాట్ జిల్లాకు నిర్ణయించబడింది.జిల్లాలో 2 తాలూకాలు ఉన్నాయి. ఉత్తరంలో బైహర్ తాలూకా , దక్షిణ ప్రాంతంలో బాలాఘాట్ తాలూకా . జిల్లా నాగపూర్ డివిజన్‌లో భాగం.
1743లో దియోగర్ రాజ్యం నాగపూర్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన బోంస్లే మారాఠీ రాజ్యంలో విలీనం చేయబడింది. తరువాత స్వల్పకాలంలోనే ఉత్తరభాగం మినహా మిగిలిన ప్రాంతం కూడా స్వాధీనం చేసుకొనబడింది. 1781లో ఈభూభాగం మిగిలిన గర్హా - మండ్లా రాజ్యం మరాఠీలకు చెందిన సౌగర్ ప్రొవింస్‌లో విలీనం చేయబడింది. తరువాత మరాఠీ పేష్వాల నియంత్రణలోకి మారింది.1798లో భోంస్లేలు మునుపటి గర్హా- మండ్లా భూభాగాలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు.
1867-1873 మద్య కాలంలో బాలాఘాట్ జిల్లా ప్రాంతం భండారా, మండ్లా, సివ్‌నీ జిల్లాలలో భాగంగా ఉండేది. బాలాఘాట్‌కు కొండమార్గాల వలన ఈ పేరు నిర్ణయించబడింది. జిల్లాకేంద్రం గతంలో బుర్హా అని పిలువబడింది. అయినప్పటికీ కాలక్రమంలో ఈపేరు బాలాఘాట్‌గా మారింది. ఈ పేరే జిల్లాకు కూడా పెట్టారు. బాలాఘాట్ జిల్లా సహజసౌందర్యం కలిగి, ఖనిజసంపదతో, సమృద్ధమైన అరణ్యాలతో అలరారుతుంటుంది.
జిల్లాలో ప్రధానంగా వైనగంగా, దాని ఉపనదులు ప్రవహిస్తున్నాయి. జిల్లాకేంద్రం అయిన బాలాఘాట్ నగరం వైనగంగా నదీ తీరంలో ఉంది. ఇది ఉత్తర, దక్షిణ దిశలో ప్రవహిస్తుంది. అంతేకాక ఇది సివ్‌నీ జిల్లా సరిహద్దుగా ఉంది. అంతేకాక జిల్లాలో వైనగంగా ఉపనదులైన బాఘ్, నహ్రా, ఉస్కల్ నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి. భవందడి, బాఘ్ నదులు మాహారాష్ట్ర రాష్ట్ర సరిహద్దును ఏర్పరుస్తూ ఉన్నాయి.
1947లో భారతదేశానికి స్వతంత్రం లభిచిన తరువాత సెంట్రల్ ప్రొవింస్ మధ్య ప్రదేశ్ రాష్ట్రంగా రూపొందింది. 1956లో బాలాఘాట్ జిల్లా జబల్‌పూర్ డివిజన్‌లో భాగం అయింది. బాలాఘాట్ దక్షిణ ప్రాంతం, గోందియా, భండారా, నాగపూర్ జిల్లాలు బాంబే ప్రొవింస్‌కు మార్చబడ్డాయి. .