polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
జంతువు లేక మొక్క చనిపోయినప్పుడు కార్బను గ్రహించడం ఆగి పోతుంది. ఆ క్షణం నుంచి -14 ప్రక్రియ ఒకటే నిరంతరం నడుస్తూ ఉంటుంది. -12 రేడియోధార్మిక పదార్థం కాకపోవడం వలన మృత జంతువులలోని -14 మరియు -12 ల నివృత్తి స్థిరంగా ఉండకుండా నిరంతరం మారుతుంది. మరణించిన తర్వాత కాలం, వాటిలోని -14 క్రియాశీలత మరియు -14 మరియు -12 ల నిష్పత్తిని తీసి కాలు వచ్చు. దీనినే కార్బన్ వయస్సు మాపనం అంటారు. దీని ఉపయోగం పురాతన అవశేషాలను లేక శిలాజాలను, వాస్తవ ముద్రిత కాలాన్ని నిర్థారించుటకు ఉపయోగపడుతుంది. ఈ విధమైన పద్ధతుల ద్వారా శిలాజాల కాలాన్ని నిర్ధారిస్తే వాటిని కాల మాపనం ప్రకారం ఒక సమూహంలో ఉంచి ఆ కాలంలో ఉన్న సజీవవులను గురించిన సమాచారాన్ని పొందటం సులభమవుతుంది.
రేడియోకార్బన్ డేటింగ్ లేదా కార్బన్ డేటింగ్ అనేది ఆర్గానిక్ పదార్థాలు కలిగిన ఏదైనా వస్తువు వయస్సు తెలుసుకునే పద్ధతి. కర్బన మూలకపు రేడియ ఐసోటోపు అయిన రేడియోకర్బనం అనే మూలకం ద్వారా ఇది సాధ్యమౌతుంది.
పెద్ద బాణలిలో బెల్లం తురుము వేసి, అందులో కొన్ని నీళ్లు పోసి చిన్న మంటపై బెల్లం కరిగే వరకు ఉంచాలి. తర్వాత ఈ మిశ్రమాన్ని వడకట్టాలి. తర్వాత అదే పాత్రలోకి తీసుకొని, చిన్న మంటపై పాకం వచ్చే వరకూ వేడి చేయాలి. తర్వాత పొయ్యి కట్టేసి. బెల్లం పాకంలో యాలకుల పొడి, కొబ్బరి తురుము, చెంచా నెయ్యి. వేసి బాగా కలపాలి. ఇప్పుడు ఈ మిశ్రమంలో ముందుగా తయారు చేసి పెట్టుకున్న బియ్యప్పిండిని కొద్ది కొద్దిగా వేస్తూ ఉండలు కట్టకుండా బాగా కలుపుకోవాలి. ఇలా తయారు చేసుకున్న పిండిని చల్లారే వరకు వేచి ఉ:డాలి. పిండి పూర్తిగా చల్లారిన తర్వాత చిన్న చిన్న ముద్దలుగా చేసుకుని పక్కన పెట్టుకోవాలి. ఇలా పిండి మొత్తాన్నీ చేసుకోవాలి. తర్వాత డీప్‌ఫ్రైకి సరిపడా నూనె వేడి చేసి అందులో ఈ ముద్దల్ని వేసి స్టవ్ సిమ్‌లో పెట్టి బంగారు రంగులో వచ్చే వరకు కాల్చుకోవాలి. ఇలా అన్నిటినీ కాల్చుకుని చల్లారనివ్వాలి. ఈ విధంగా పాకుండలను తయారు చేసుకోవచ్చు
బియ్యాన్ని శుభ్రంగా కడిగి రాత్రంతా నానబెట్టాలి. తర్వాత వడకట్టి మెత్తటి పొడిలా మిక్సీలో రుబ్బాలి. ఈ పిండి కొంతమేర తేమగా ఉండేలా చూడాలి.
ఆయన స్వగ్రామం టంగుటూరు మండలం జమ్ములపాలెం. ఆయన 1945లో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి గుర్రాల వెంకటస్వామి. తన ప్రాథమిక విద్యను ఒంగోలులోనే పూర్తి చేశారు. డిగ్రీ, పీజీ కావలి జవహర్‌ భారతి కళాశాలలో చేశారు. ఆంధ్రా యూనివర్శిటీలో మాస్టర్‌ ఆఫ్‌ కామర్స్‌ విద్యనభ్యసించారు. ఎంకాం పూర్తయిన తరువాత 1979లో ఒంగోలు వచ్చిన శేషు ఏబిఎం కళాశాల ఎదురుగా శాంతినికేతన్‌ ట్యుటోరియల్‌ సంస్థను స్థాపించి పేద విద్యార్థులకు విద్యను అందించారు. ఈయన వద్ద విద్యను అభ్యసించిన ఎంతోమంది విద్యార్థులు ఐఏఎస్‌లుగా, ఐపిఎస్‌లుగా, బ్యాంకు, పోలీసు అధికారులుగా, వివిధ శాఖలలో ఉన్నత పదవులను సాధించారు. ఒంగోలు మాజీ మున్సిపల్‌ ఛైర్మన్‌ మంత్రి శ్రీనివాసరావుకి జివి.శేషు రాజకీయ గురువు.
గుర్రాల వెంకట శేషు భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు. ఆయన ఆంధ్రప్రదేశ్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి మర్రి చెన్నారెడ్డి కేబినెట్‌లో మంత్రిగా పనిచేశారు. ఆయన రెండు పర్యాయాలు ఎమ్మెల్యేగా తన సేవలనందించారు.
ఆయన జూలై 23 2016 న మరణించారు. ఆయనకు భార్య, ఇద్దరు కుమారులు, ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు. ఆయన రాజకీయ వారసునిగా కుమారుడు డాక్టర్‌ రాజ్‌విమల్‌ ఉన్నారు.
కరీంనగర్ జిల్లా ప్రముఖ సాహితీ సంస్థలలో ఇది ఒకటి. బహుభాషావేత్త డా.నలిమెల భాస్కర్, పాత్రికేయ కవి నగునూరి శేఖర్, కవి అన్నవరం దేవేందర్‌ , గాయకులు గాజోజు నాగభూషణం, అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ బూర్ల వేంకటేశ్వర్లు, కట్టెపల్క కవి కందుకూరి అంజయ్యలు సాహితీ సోపతిని స్థాపించారు. వీరు ప్రధాన బాధ్యులుగా వ్యవహరిస్తుండగా, జూకంటి జగన్నాధం, పి.ఎస్. రవీంద్ర, మల్లోజుల నారాయణ శర్మ, కూకట్ల తిరుపతి, విలాసాగరం రవీందర్, సి.వి.కుమార్, పెనుగొండ బసవేశ్వర్, తప్పెట ఓదయ్య, మమత వేణు, పెనుగొండ సరసిజ, సదాశ్రీ, డా.వాసాల వర ప్రసాద్ తదితరులు సమన్వయ కర్తలుగా కొనసాగుతున్నారు. ఈ సంస్థకు కార్యవర్గము ఉండదు. సభ్యులందరూ సమానమే. సభ్యుల అభిప్రాయం మేరకు నిర్ణయాలుంటాయి. ఒక్కరున్నా. అందరుగా భావించడం, అందరూ ఒక్కటిగా పని చేయడంతో విజయవంతంగా కార్యమాలు నిర్వహిస్తున్నారు.
తెలంగాణ భాషా, సాహిత్య, చరిత్ర, సంస్కృతుల పునర్వికాసమే ధ్యేయంగా పురుడు పోసుకున్నది. 2010లో ఆవిర్భవించిన ఈ సంస్థ వల్లుబండ అనే తెలంగాణ ఉద్యమ కవిత్వ సంకలనాన్ని కరీంనగర్ కవుల భాగస్వామ్యంచే వెలువరించింది. ఫిబ్రవరి 2015లో ఐదేళ్ల సంబరాలు నిర్వహించుకుంది. ఇందులో రవ్వశ్రీహరి లాంటి ప్రముఖ సాహితీవేత్తలు పాల్గొనడం విశేషం. దళిత, బహుజన, స్త్రీ, మైనారిటీ వాదాలు భూమికగా సంస్థ కార్యక్రమాలు కొనసాగుతున్నాయి.
కొత్త కలాలకు ఊతమివ్వడం. పుస్తక ప్రచురణలను చేపట్టడం. సాహితీ సదస్సులను జరుపడం. ఆత్మగౌరవం, అస్తిత్వవాద సాహిత్యాన్ని ప్రోత్సహించడం. మే 15,16, 2015 లో కొత్త కాలాల కోసం కవిత్వ కార్యశాలను పాల్కురికి సోమన ప్రాంగణం, కరీంనగర్ లో నిర్వహిండం జరిగింది. శిక్షకులుగా డా. కాశీం, డా. కోయి కోటేశ్వర్ రావు, డా. పెన్నా శివ రామ కృష్ణ, డా, తులసీరాం, కవి యాకూబ్, శిలాలోలిత మొదలగు లబ్ధ ప్రతిష్టులు వ్యవహరించారు.
అతను స్త్రీ పాత్ర నిర్వహణలో దిట్ట. అతను 1915 ఫిబ్రవరి 12న కడప జిల్లా కొండపేటలో జన్మించాడు. అతని తండ్రి పేరు హుసేన్ సాహెబ్. నిరుపేద కుటుంబంలో పుట్టిన కమాల్ సాహెబ్ ఐదవ తరగతి చదువుతోనే విద్యాభ్యాసం ముగిసింది. పదకొండవ సంవత్సరంలోనే కమ్మగా పాడే కమాల్ సాహెబ్ ను, గాజుల లక్ష్మయ్య చేరదీసాడు. లవకుశ నాటకంలో నటింపజేసాడు. నాటి ప్రదర్శనలో కమాల్ సాహెబ్ నటన, శ్రావ్యమైన గాత్రం నటుడిగా ముందుగా వెళ్ళడానికి తోడ్పడింది. అతను డి.వి.నరసింహారావు దగ్గర శాస్త్రీయ సంగీతం చేర్చుకున్న తరువాత రామదాసు, కృష్ణలీల, తులాభారంలో నటించాడు.
తురిమెళ్ళవారి మాధవ విలాస నాటక సమాజం నలభైమంది నటులతో రాయలసీమ ప్రాంతంలో నాటకాలు ప్రదర్శిస్తుండేది. కమల్ సాహెబ్ ఆ సమాజంలో చేరి రంగూన్ రౌడి, చింతామణి, హరిశ్చంద్ర, పాదుకా పట్టాభిషేకం మొదలైన నాటకాలలో నటించి మంచి నటుడుగా పేరుతెచ్చుకున్నాడు. 1935లో రామవిలాస సభ తరపున కడపలో ప్రదర్శించిన రామదాసు, చండిక, పాదుక మొదలైన నాటకాలలో బళ్ళారి రాఘవ, దౌడ్డన గౌడ, పద్మావతి దేవి బృందంతో కలిసి నటించాడు.స్త్రీ పాత్ర నిర్వహణలో సహజత్వాన్ని కనబరచిన కమాల్ సాహెబ్ తరువాత నాటకాలలో సత్యభామ, సక్కుబాయి, చింతామణి, కైక, ముర, చంద్రమతి, సావిత్రి, తార, యశోద, పద్మావతి పాత్రలలో నటించి స్థానం నరసింహారావు, బళ్ళారి రాఘవ, జాషువా ల మెప్పును పొందాడు. అతను మహమ్మదీయుడైనప్పటికీ నటనలో కులమతాలు లేవని, హిందూ మతానికి సంబంధించిన ఆధ్యాత్మిక, పౌరాణిక పాత్రలలో నటించి నటనా రంగంలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నాడు.
ఇతడు జయప్రద సినిమాలోఋషి వేషం వేసి "మార్గమదేదో గాంచుడీ. దేహము నిత్యము కాదిది వినుడీ" అనే తత్వగేయాన్ని పాడాడు. 1970లో విడుదలైన యమలోకపు గూఢచారి సినిమాలో హరనాథ్‌కు ఒక పద్యం పాడాడు.
కొండపేట కమాల్ రంగస్థల నటుడు. ఇతడు వైఎస్ఆర్ జిల్లా కొండపేట వాస్తవ్యుడు. చిన్నతనంలో తురిమెల్ల నాటక కంపెనీలో చేరి కృష్ణుడు, కనకసేనుడు, ప్రహ్లాదుడు మొదలైన పాత్రలను ధరించాడు. ఇతడు డి.వి.నరసింహారావు శిక్షణలో సత్యభామ పాత్రకు కొత్తగా రూపురేఖలు దిద్దుకున్నాడు. ఇతడు "రాయలసీమ స్థానం" అనే బిరుదు గడించాడు. తాడిపత్రిలో స్థానం నరసింహారావు ఎదుట సత్యభామ వేషాన్ని ధరించి అతడి ప్రశంసలను అందుకున్నాడు. ఇంకా ఇతడు చిత్రాంగి, చింతామణి పాత్రలలో రాణించాడు. పద్యం చదవడంలో భావం వ్యక్తం చేయడంలో మంది గుర్తింపు పొందాడు.
1962 వరకు సురభి సమాజం ప్రదర్శించిన నాటకాలలో నటించాడు. ప్రదర్శనాపరంగా లభించిన డబ్బును అనాథ పిల్లల కోసం, నిరుపేదల కోసం, స్కూళ్ళ నిర్మాణాల కోసం విరాళంగా ఇచ్చాడు. అతను నటించిన నాటకాలు ఆంధ్రప్రదేశ్ లోనే కాక బెంగళూరు, మైసూరు, మద్రాసు లలోనూ మెప్పును పొందాయి. నాటక రంగం కోసం పనిచేసిన అతనిని అనేక పరిషత్తులు అభినందించాయి. సువర్ణ పతకాలతో సత్కరించాయి. 1971 లో ఆంధ్రప్రదేశ్ నాట్య సంఘానికి అనుబంధంగా ఉన్న రాయలసీమ ప్రాంతీయ సంఘం "నాటక కళాధురీణ" బిరుదునిచ్చి గౌరవించింది.
‘వందేళ్ల క్రితం ఈ ప్రాంతం సామంత రాజుల పాలనలో ఉండేది. చిత్రదుర్గం రాజులు తరచూ ఈ గ్రామంపై దాడి చేసి అందినకాడికి దోచుకుపోయేవారు. చిత్రదుర్గాన్ని పాలించే బుడిగే చిన్నయ్య అనే రాజు అడిగుప్ప మీద అర్ధరాత్రి దండ యాత్ర చేసేందుకు కుట్ర పన్నుతాడు. గ్రామంలోని సొమ్ము, బంగారు దోచుకోవాలని చూస్తాడు. దీనికోసం గ్రామంలో ఉన్న వారందరికీ మద్యాన్ని ఎరగా వేసి, కోడి మాంసాన్ని తినిపించి, మత్తులో మునిగేలా చేస్తాడు. రాజు అచ్చువళ్లి కాటనాయక్‌ రాజ్యంలో లేనప్పుడు బుడిగే చిన్నయ్య ఈ ప్రయత్నం చేస్తాడు. మను దాడుల నుంచి రక్షించాలంటూ ప్రజలందరూ సమీపంలోని కొండపై ఉన్న రాజుల దేవర గుడి వద్దకు వెళ్లి ప్రత్యేక పూజలు చేశారు. ఆ సమయంలో ఓ వ్యక్తికి దేవుడు పూని. మీ గ్రామ కాపలాదారులకు కోడి మాంసం, మద్యం ఎరగా చూపి దాడులు చేస్తున్నారని చెప్పాడు. ఆ రోజు నుంచి ఈ గ్రామంలో ఎవరూ కోడి మాంసం, మద్యం ముట్టరాదని నియమం. ఈ గ్రామంలోని పాఠశాల, అంగన్‌వాడీ కేంద్రంలో గుడ్డుకు బదులు పండ్లు ఇస్తున్నారు. ఎవరైనా మద్యం తాగివస్తే వారిని గ్రామ బహిష్కరణ చేస్తున్నారు.
అడిగుప్ప గ్రామంలో ఇప్పటివరకూ పోలీసు కేసు నమోదు కాలేదు. అత్యాచారాలు, హత్యా ఉదంతాలే లేవు. గ్రామ కట్టుబాటును అందరూ గౌరవించాల్సిందే. చిన్నపాటి గొడవలు తలెత్తినా పోలీస్‌ స్టేషన్‌ వరకూ విషయాన్ని తీసుకెళ్లకుండా పెద్దలే రాజీ కుదుర్చుతారు. గ్రామ కట్టుబాటును ధిక్కరించే ప్రయత్నం చేస్తే ప్రజలంతా కలిసి గ్రామ బహిష్కరణ చేస్తారు.
ఈ గ్రామం అనంతపురం జిల్లా గుమ్మఘట్ట మండలంలో ఉంది. రాయదుర్గానికి సరిగ్గా 8 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ గ్రామంలో 95 ఇళ్లు ఉన్నాయి. 470 మంది నివసిస్తున్నారు. ఎవరూ కూడా మద్యం, కోడి మాంసం ముట్టరు. ఇది పూర్వం నుంచీ కొనసాగుతున్న సంప్రదాయమని గ్రామస్థులు చెబుతున్నారు.
అడిగుప్ప, అనంతపురం జిల్లా, గుమ్మగట్ట మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం. ఈ గ్రామం వందల యేళ్ళుగా మద్యం, మాంసం పై నిషేధం ఉంది.
ఆయన గుంటూరు జిల్లాలోని తెనాలి తాలూకాకు చెందిన మోరంపూడి గ్రామంలో జన్మించాడు. బాల్యంలో ఆయన కాంగ్రెస్ సేవాదళంలో చేరి భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో పాల్గొనాడు. అతను గౌతు లచ్చన్న, టంగుటూరి ప్రకాశంపంతులు, ఎన్.జి.రంగా వంటి వారితో కలసి పనిచేసాడు. సమాజం చిత్ర నిర్మాణ సమయంలో ఆర్.నాగేశ్వరరావు, ఆకస్మిక మరణం తరువాత ఆయన స్థానంలో జగ్గారావు నటించి చిత్రాన్ని పూర్తి చేసాడు. తరువాత భక్త శబరి చిత్రంలో సన్యాసిగా నటించాడు. అతను ఎన్.టి.రామారావుచే ఆకర్షించబడి భీష్మ సినిమాలో దుశ్శాసనునిగా నటించాడు. అప్పటి నుండి ఎన్.టి.ఆర్ కు కుడిభుజంగా మెలిగాడు. ఎక్కడ ఎన్.టి.ఆర్ ఉన్నా అక్కడ జగ్గారావు ఉండేవాడు. ఎన్.టి.రామారావు తరువాత సూపర్‌స్టార్ కృష్ణ అతనికి అన్ని చిత్రాలలో అవకాశం కల్పించాడు. అదే విధంగా ప్రముఖ దర్శకుడు బి.విఠలాచార్య దర్శకత్వంలొ అనేక చిత్రాలలొ నటించాడు. జగ్గారావు బాపు దర్శకత్వంలో వచ్చిన 'సాక్షి' సినిమా ద్వారా నటుడిగా రంగప్రవేశం చేశాడు. ఎన్టీ రామారావుకి అనుచరుడిగా పేరున్న జగ్గారావు ప్రతినాయకునిగా సుమారు 500 సినిమాలలో నటించాడు. ఆయన బాపు, రమణలతో పాటు హైదరాబాదుకు మకాం మార్చాడు. ఈయన ఫిలింనగర్ హౌసింగ్ సొసైటీ సభ్యునిగా కీలక పాత్ర వహించాడు.
ఎస్.వి. జగ్గారావు పాతతరం తెలుగు సినిమా నటుడు. ఇతడు దుష్టపాత్రలను, సహాయపాత్రలను ఎక్కువగా పోషించాడు. ఇతను జగ్గారావు యన్.టి.ఆర్ నటించిన పలు చిత్రాలలో విలన్ పాత్రలు పోషించాడు. ఇతని చివరి చిత్రం నాగార్జున నటించిన డాన్.
వైదికి వెలనాడు ఆధిపత్యం సూచన 12 వ శతాబ్దం నుండి ప్రారంభం నుండి మొదలవుతుంది. వైదికి వెలనాడు బ్రాహ్మణులు బ్రహ్మ నాయుడుతో పలనాడు యుద్ధంలో పాల్గొన్నారు. విజయనగర సామ్రాజ్యము రాజు కృష్ణదేవరాయలు యోధుల కొరకు రోజూ ఆచారాలు జరుపుటకు గోల్కొండ, గుల్బర్గా, అహ్మద్ నగర్, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు చెందిన దక్కన్ బహమనీ సుల్తానులకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన యుద్ధాలు సమయంలో 2000 మంది పైగానే బ్రాహ్మణులను నియమించడం జరిగింది. ఈ బ్రాహ్మణ కుటుంబాలు, సుమారుగా 1556 ఎ.డి. సంవత్సరము ప్రాంతంలో తళ్ళికోట యుద్ధంలో శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు అల్లుడు అయిన రామ రాయలు ఓటమి తర్వాత హస్తసాముద్రికం, జ్యోతిషశాస్త్రం, నిత్య కర్మ, వివాహం, మరణం వంటి సేవలు అందిస్తూ తమిళనాడు లోని వివిధ ప్రాంతాలలో స్థిరపడ్డాయి.
వైదికి బ్రాహ్మణులు తెలుగు మాట్లాడే స్మార్త బ్రాహ్మణుల లోని ఒక ఉపశాఖకు చెందినవారు. వీరి పూర్వీకుల మూలాలు గుంటూరు జిల్లా, ప్రకాశం జిల్లాలు లోని కృష్ణా నది ఒడ్డున తీర ప్రాంతానికి చెందిన పురాతన నామం అయిన వెలనాడు ప్రాంతంలోఉన్నాయి. వీరు ముఖ్యంగా ఆది శంకరాచార్యులును ప్రధానంగా అనుసరిస్తారు, ఎక్కువగా ఆంధ్ర ప్రదేశ్లో కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు.
శొంఠి దక్షిణామూర్తి భారత రాజకీయవేత్త, పరోపకారి, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, అంతర్జాతీయ ఆరోగ్య సలహాదారు. వైద్యశాస్త్ర ప్రముఖులు.
స్మార్త సంప్రదాయం లోని తెలుగు మాట్లాడే పూజారులు చాలామంది ఈ శాఖకు చెందినవారు, అయితే, ఈ తెగ ప్రజలు ఇతర వృత్తులను కూడా ఎంచుకున్నారు.
ఆయన సాధారణ విశ్వబ్రాహ్మణ కుటుంబం నుంచి ఎదిగివచ్చి విశ్వ కుటుంబం కోసం నిలిచి పోరాడాడు. సమ సమాజం కావాలని ఎర్ర జెండా చేతపట్టాడు. తరిమెల నాగిరెడ్డి, చండ్ర పుల్లారెడ్డి, పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య, చండ్ర రాజేశ్వరరావు, దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు, భీమిరెడ్డి నర్సింహారెడ్డి, నండూరు ప్రసాదరావు, మాకినేని బసవపున్నయ్య, మోటూరు హనుమంతరావు, తమ్మిన పోతరాజు, నెక్కలపూడి రామారావు, మానికొండ సుబ్బారావు, గుంటూరు బాపనయ్య, ఎ.వి.కె.ప్రసాద్‌, మానికొండ సూర్యావతి, పర్చా సత్యనారాయణ తదితరులతో కలిసి జైలు జీవితాన్ని, ఉద్యమ జీవితాన్ని గడిపాడు. అడవి ఉద్యమానికి, మైదాన ఉద్యమానికి మధ్యవర్తిగా నిలిచాడు. సికింద్రాబాద్‌ కుట్రకేసులో ఇరికించబడ్డాడు. అడవుల్లో తిరిగాడు. మన్యం పోరాటం దారుల్లో దీర్ఘకాలిక సాయుధ పోరాట జెండాను ఎగురవేస్తూ ముందుకు సాగాడు. గిరిజనులతో కలిసి పోడు ఉద్యమంలో పాల్గొన్నాడు. 8సంవత్సరాలు జైలు జీవితాన్ని అనుభవించాడు.
సోమాచారి జీవితమంతా పోరాటాలతోటే గడిచిపోయింది. చిన్నప్పటి బాల్యమంతా కష్టాలతోటే మొదలైంది. చదువుకోవలసిన బాల్యంలో చెరుకు తయారుచేసే పనిలోకి వెళ్లాడు. తండ్రిలేని కుటుంబంలో తల్లికి ఆసరాగా నిలుస్తూ కులవృత్తి అయిన కంసాలి పని నేర్చుకున్నాడు. ఆభరణాలను తయారుచేశాడు. కూలి పనులకు పోయాడు. పట్టెడన్నం కోసం పడరాని పాట్లు పడ్డాడు. బ్రతుకు తెరువుకోసం ఆయనపడ్డ కష్టాలు అన్నీ యిన్నీ కావు. సామర్లకోటలో షుగర్‌ ఫ్యాక్టరీలో ఉద్యోగస్తునిగా పనిచేశాడు. "మాభూమి" నాటకాన్ని చూశాడు. "లోకం తీరు" నాటకంలో నటించాడు. సోమాచారి మంచి నటుడు. సోమాచారి అనేక నాటకాలలో పాత్రధారుడు. బహుమతులను కూడా గెలుచుకున్నాడు.
ఉమ్మడి కమ్యూనిస్టు పార్టీ నాటి కాలం లో ఆయన సామర్లకోటలో ఒక పార్టీ కార్యకర్తగా నిలిచాడు. ఆ రోజుల్లో సామర్లకోట పార్టీ కార్యదర్శిగా పనిచేశాడు. 1955లో జరిగిన ఎన్నికలలో కమ్యూనిస్టు పార్టీ అభ్యర్థులను గెలిపించటంలో ఆయన కృషి ఎంతో ఉంది. సీపీఐ నుంచి సీపీఎం చీలిపోయిన తర్వాత 1967 అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో సామర్లకోట నియోజకవర్గం నుంచి మార్క్సిస్టు పార్టీ తరఫున పోటీచేసి ఓడిపోయారు. అయినా తానెంచుకున్న పోరు మార్గాన్ని జీవితంలో విడవకుండా ఉన్నాడు. ఆయన పేదల పక్షాన నిలిచాడు. నోరులేని వారికి అండగా ఉన్నాడు. సోమాచారి చండ్రపుల్లారెడ్డి నేతృత్వంలోని సీపీఐఎంఎల్‌ పార్టీలో కొనసాగాడు.
ఆయన 1922 మే 22 న కృష్ణా జిల్లా నూజివీడు ప్రాంతంలోని పల్లెర్లమూడి గ్రామంలో చాయమ్మ , భద్రయ్య దంపతులకు జన్మించారు. ఆస్తి లేని కుటుంబం. రెక్కల కష్టంతో జీవించే బతుకులవి. ఉదయం నుంచి సాయంత్రం వరకు కష్టపడితే కాని డొక్క నిండని బడుగుజీవుల ఆత్మకథ సోమాచారి జీవితం. ఇలాంటి పేదరికం నుంచి ఎదిగిన వ్యక్తిలో సహజంగా ఉండే కసే సోమాచారిని విప్లవ రాజకీయాల వైపు మళ్ళించింది. ఆయనను ఉద్యమకారునిగా మార్చింది. ఈ సమాజంలో నేటికీ కోట్లాది మంది పడుతున్న కష్టాలు, కన్నీళ్లకు దర్పణంగా సోమాచారి జీవితముంది. అందుకే సోమాచారి ఆత్మకథ అంటే పేదోళ్ల ఆత్మకథ.
మోగులూరి సోమాచారి సీపీఐ న్యూడెమోక్రసీ ప్రతిఘటన సీనియర్‌ నాయకులు. పీడీత ప్రజల విముక్తి కోసం నూతన ప్రజాస్వామిక విప్లవం విజయవంతం చేయాలని జీవితాంతం అలుపెరుగని పోరాటం చేశారు కమ్యూనిస్టు యోధుడు చండ్రపుల్లా రెడ్డి నేతృత్వంలో సుదీర్ఘకాలం జరిగిన ప్రజా పోరాటాల్ని మిళితం చేస్తూ ఆయన ఆత్మకథను రాశారు.
పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామంలో లేదు. సమీప పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
రెండేళ్ళు పర్షియన్ భాషలో చదువు కొనసిగించిన తరువాత, 1883లో సింగ్ సభా ఉద్యమంలో భాగంగా సుధారక్ ను ప్రచురించడంలో భాయ్ గురుముఖ్ సింగ్ కు సహాయం చేశారు కహ్న్ సింగ్. 1887లో నాభా రాజ్య ఉత్తరాధికారి రిపుదమన్ సింగ్ కు చదువు చెప్పడానికి నియమించబడ్డారు ఆయన. ఆ తరువాత నభా రాష్ట్ర హైకోర్టు జడ్జి మహారాజా హీరా సింగ్ కు పర్సనల్ సెక్రెట్రీగా పనిచేశారు కహ్న్ సింగ్. 1915-1917 మధ్యకాలంలో పటియాలా రాష్ట్రానికి కూడా సేవలందించారు ఆయన.
ఆయన పాఠశాలలకు, కళాశాలలకు వెళ్ళి చదువుకోలేదు కానీ స్వంతంగా చాలా పుస్తకాలు చదువుకున్నారు. 10వ సంవత్సరం వచ్చేటప్పటికీ గురు గ్రంథ్ సాహిబ్, దశమ్ గ్రంథ్ పుస్తకాలు చదివేశారు. నాభాలో స్థానిక పండితుల వద్ద సంస్కృత గ్రంథాలు నేర్చుకున్నారు కహ్న్ సింగ్. ఢిల్లీ లో పర్షియన్, మావల్వా భాషలు చదువుకున్నారు.
పటియాలా లోని సబాజ్ బనెరాలో నరైన్ సింగ్, హర్ కౌర్ లకు 1861 ఆగస్టు 30న జన్మించారు కహ్న్ సింగ్. 1861లో దేరా నభాలోని బాబా అజయ్ పాల్ సింగ్ గురుద్వారాకు కహ్న్ తాత సరూప్ సింగ్ తరువాత అధికారి అయ్యారు ఆయన తండ్రి. కహ్న్ సింగ్ కు ముగ్గురు తమ్ముళ్ళు, ఒక చెల్లెలు ఉన్నారు.
భాయ్ కహ్న్ సింగ్ నాభా నిర్మలా సిక్కు శాస్త్రజ్నుడు, విజ్ఞాన సర్వస్వకర్త. ఆయన రాసిన మహాన్ కొశ్ తన తరువాతి తరాల పండితులకు ఆదర్శంగా నిలిచింది. సింగ్ సభా ఉద్యమంలో ప్రభావవంతమైన పాత్ర పోషించారు.
దక్షిణాదిలో అతని విజయాల తరువాత విష్ణువర్ధన తన అధిపతి, గొప్ప పశ్చిమ చాళుక్య రాజు 6 వ విక్రమాదిత్య నుండి విముక్తి పొందాలనే ఉద్దేశ్యంతో వేగంగా ఉత్తరం వైపు తిరిగాడు. .క్రీ.పూ 1117 - .1120 మధ్య, విష్ణువర్ధనుడు కన్నెగళ వద్ద చాళుక్య సైన్యాలతో విజయవంతంగా వ్యవహరించాడు. హనగలు వద్ద ఒక వ్యూహాత్మక కోటను ఆక్రమించాడు. హాలూరు వద్ద చాళుక్య సైనికాధికారి బొప్పన్నను ఓడించాడు. బనావాసి, హుమాచా ప్రాంతాల మీద తన నియంత్రణను విస్తరించాడు. .క్రీ.పూ.1122 నాటికి ఆయన కృష్ణ నదికి చేరుకున్నాడు. ఇక్కడ ఆయన చాళుక్య చక్రవర్తికి విధేయుడైన సైనికాధికారి అయిన శక్తివంతమైన సిండా అధిపతి అచుగి చేతిలో ఓడిపోయాడు. విష్ణువర్ధనుడి ప్రస్తుతానికి చాళుక్య సింహాసనానికి లొంగిపోవలసిన అవసరం ఏర్పడింది.
కానీ ఆయన ఎక్కువ కాలం చాళుక్యులకు లొంగి ఉండలేదు. ఆరవ వికార్మాదిత్య మరణం తరువాత హొయసల చక్రవర్తి హనగలు, ఉచ్చాంగి, బంకాపురాలను .సా.శ.1140 నాటికి తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుని తుంగభద్ర నదికి ఉత్తరాన లక్కుండి వరకు వెళ్ళాడు. చరిత్రకారుడు మజుందారు కృష్ణ నది ప్రాంతంలో విష్ణువర్ధనుడి నియంత్రిత ప్రాంతాలను .సా.శ.1131 లో కూడా పేర్కొన్నాడు. చాళుక్యులకు నామమాత్రంగా లొంగి ఉన్నప్పటికీ సార్వభౌమత్వానికి చిహ్నంగా ప్రతిష్టాత్మక " తులపురుష " వేడుకను ప్రదర్శించాడు. విష్ణువర్ధనుడి మరణించిన సంవత్సరంలో చరిత్రకారులు విభజించబడ్డారు. శాస్త్రి, ఎస్.కె. అయ్యంగారు, దేశాయి విష్ణువర్ధనుడు సి. సా.శ. 1152 లో మరణించారని అభిప్రాయపడ్డారు. సి. సా.శ. 1145 యల్లాదహల్లి వ్రాతపూర్వక ఆధారాలు తన కుమారుడు మొదటి నరసింహ హొయసల చక్రవర్తిగా ప్రకటించినందున విష్ణువర్ధనుడు కొద్దిసేపటి క్రితం మరణించినట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయని కామతు పేర్కొన్నాడు.
విష్ణువర్ధనుడు హోయసల వంశానికి చెందిన ఒక రాజు. ఈ రాజ్యం ప్రస్తుతం కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉంది. ఈయన తన అన్న ఒకటవ వీర బల్లాల సా.శ. 1108 లో మరణించిన తరువాత సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. మొదట్లో జైనమతాన్ని అనుసరించే వాడు. అప్పుడు ఆయనను బిత్తిదేవుడు అని పిలిచేవారు. తరువాత రామానుజాచార్యుల ప్రభావంతో హిందూ మతంలోకి మారి విష్ణువర్ధనుడనే పేరుతో చలామణి అయ్యాడు.
తలకాడు యుద్ధంలో చోళుల నుంచి గంగావతి లోని కొన్ని ప్రాంతాలను, నోలంబావడి లోని కొన్ని ప్రాంతాలను తన రాజ్యంలో కలుపుకున్నాడు.
విష్ణువర్ధనుడి పరిపాలనలోనే హోయసాలుల కన్నడ సాహిత్యం బాగా వ్యాప్తి చెందింది. గణితవేత్తయైన రాజాదిత్యుడు వ్యవహార గణితం, లీలావతి అనే గణిత గ్రంథాలను రచించాడు. ఇ.పి. రైస్ అనే చరిత్రకారుని అభిప్రాయం ప్రకారం నాగచంద్ర అనే మహాకవి కన్నడంలో రామాయణం యొక్క విస్తృత రూపమైన రామచంద్ర చరిత పురాణం, జైన తీర్థంకరుడి పై మల్లినాథ పురాణం లాంటి రచనలు చేసినపుడు విష్ణువర్థనుని ఆస్థానంలోనే ఉన్నాడు.
బందా సింగ్ బహదూర్ మరణం, ఖల్సా రాజ్య పతనం 1716లో జరిగాకా మొఘల్ సామ్రాజ్యం సిక్ఖులపై తీవ్రమైన అణచివేతకు పాల్పడింది. సిక్ఖులు ఇస్లాంలోకి మారడం కానీ, మరణించడం కానీ జరగాలని మొఘల్ పాదుషా ఫరూఖ్ సియర్ శాసించారు. దాని ఆధారంగా ప్రభుత్వాధికారులు గ్రామస్థాయి అధికారులకు సిక్ఖులను పట్టి చంపాలని, లేదా బంధించాలని ఆదేశాలు జారీచేశారు. సిక్ఖులను చంపినవారికీ, ఆచూకీ తెలిపి పట్టించినవారికీ బహుమతులు ప్రకటించారు. ఆ సమయంలో సిక్ఖులు అడవుల్లోకి పారిపోవడం కానీ, బాహ్య చిహ్నాలు విడిచిపెట్టి మళ్ళీ హిందువుల్లో చేరిపోవడం కానీ, ఖల్సా పొంది బాహ్య చిహ్నాలు స్వీకరించకుండా రహస్యంగా ఉండిపోవడం కానీ చేసేవారు. వందలాది మంది సిక్ఖులను గ్రామాల్లోంచి బయటకు తెచ్చి చంపేశారు. ఆ దశలో ఖల్సాలో చేరిన కపూర్ సింగ్ మంచి వ్యూహకర్త, గొప్ప సైనిక నాయకుడిగా ఎదిగారు. ఆయన నేతృత్వంలో ఖల్సా సైన్యం పంజాబ్ ప్రాంతం మొత్తం నుంచీ లాహోరుకు, అక్కడ నుంచి ఢిల్లీకి వెళ్ళే ప్రభుత్వ ధనాన్ని లూటీచేస్తూ, మధ్య ఆసియా ప్రాంతం నుంచి వచ్చిపోయే బిడారులపై దాడులు చేస్తూ తమ బలాన్ని పెంచుకుని, ప్రభుత్వాన్ని దెబ్బతీశారు. ఆ దశలో పంజాబ్ నుంచి కొన్నేళ్ళ పాటు ఏ మాత్రం రెవెన్యూ చేరలేదు.
గురు గోబింద్ సింగ్ మరణించడానికి ముందు హిందూ సాధువుగా జీవిస్తున్న వ్యక్తికి సిక్ఖు మతంపై ఆసక్తి కల్పించి ఆయనకు బందా సింగ్ బహదూర్ అని పేరు పెట్టారు. ఆయనను సిక్ఖుల సైన్యాధ్యక్షునిగా నియమించి పంజాబ్ పంపారు. ఆయన నాయకత్వంలో ఖల్సా సైన్యం మంచి విజయాలు సాధించింది. బందా సింగ్ బహదూర్ తన తిరుగుబాటును ప్రారంభించి సమానా, సధౌరా ప్రాంతాల వద్ద ముఘల్ సైన్యాలను ఓడించారు. ఆ క్రమంలోనే సిర్ హింద్ నగరంలో గెలుపొంది, గురు గోబింద్ సింగ్ ను చంపించి, ఆయన నలుగురు కుమారులను చంపిన వజీర్ ఖాన్ ను పట్టి మరణశిక్ష అమలు చేశారు. ఆయన హిమాలయాల్లో నెలకొన్న లోహ్ ఘర్ నగరాన్ని రాజధానిగా చేసుకుని సట్లెజ్, యమున నదుల మధ్య ప్రాంతంలో ఖల్సా రాజ్యాన్ని స్థాపించి పాలించారు. తన పాలనలో జమీందారీ వ్యవస్థను రద్దుచేసి సాగుచేసుకుంటున్న రైతులకే భూమిపై అధికారాన్ని కల్పించారు. 1716లో గురుదాస్ నాంగల్ కోటను ముట్టడించే యత్నంలో ముఘలుల చేతిలో ఓడిపోయారు. 700 మంది అనుచరులతో సహా బందా సింగ్ బహదూర్ ముఘల్ సైన్యానికి పట్టుబడగా అందరినీ దారుణంగా చంపేశారు.
సిక్ఖు మతంలో మొదటి నలుగురు గురువులైన గురు నానక్, గురు అంగద్, గురు అమర్ దాస్, గురు రాందాస్ ల హయాంలో సిక్ఖులకు మొఘల్ ప్రభుత్వంతో ఏ విధమైన శత్రుత్వమూ లేదు. అప్పటి అక్బర్ చక్రవర్తి మత సామరస్య విధానం వంటివాటి వల్ల ఇంకా సిక్ఖుల అభివృద్ధికి రాజ్యం ఆటకం కలిగించలేదు. ఐతే సిక్ఖుల ఐదవ గురువు గురు అర్జున్ను రాజకీయ ఖైదీగా బంధితుణ్ణి చేసి, చిత్రహింసలు పాలుచేసి మొఘలులు దారుణంగా చంపేశారు. దీంతో సిక్ఖు మతం రాజకీయంగానూ, సైనికంగానూ గొప్ప మలుపుతీసుకుంది. అప్పటివరకూ ఆధ్యాత్మికపరమైన మతం ఆయన మరణం వల్ల ఆత్మరక్షణ చేసుకుని, పరిపాలించే రాజకీయ మలుపు తీసుకుంది. గురు హర్ గోబింద్ సిక్ఖు మతంలో సైనిక సంప్రదాయం ప్రారంభించారు. ఆ క్రమంలో పదవ గురువు గురు గోబింద్ సింగ్ ఇక తన తర్వాత గురు గ్రంథ్ సాహిబే ఇక శాశ్వతమైన గురువు అనీ, సిక్ఖు పంత్ భౌతికాధికారానికి అధికారి అని నిర్ణయించారు. గురు గోబింద్ సింగ్ స్వయానా ఖల్సాను స్థాపించారు.
పంజాబ్ ప్రాంతంలో 18వ శతాబ్దం నిర్వహించిన సిక్ఖు సైన్యాన్ని దాల్ ఖల్సా అని పిలుస్తారు. 1699లో గురు గోబింద్ సింగ్ ఏర్పరిచిన ఖల్సా సైన్యాన్ని పునర్వ్యవస్థీకరిస్తూ దాల్ ఖల్సా ఏర్పరిచారు. దాల్ ఖల్సాలో రెండు భాగాలు ఉంటాయి, తరుణ దాల్, బుధ దాల్. తరుణ దాల్ లో 40 సంవత్సరాల వయసులోపల ఉన్న యువకులు చేరుతారు. దీని ప్రధాన లక్ష్యం యుద్ధం చేయడమే. ఖల్సా సైన్యపు యుద్ధ బలగం ప్రధానంగా తరుణ దాల్ యే. 40 సంవత్సరాల వయసు దాటిన వృద్ధులతో బుధ దాల్ ఏర్పడుతుంది. బుధ దాల్ లో ఉన్నవారు గురుద్వారాల నిర్వహణ, సిక్ఖు బోధలు ప్రవచించడం వంటివి చేస్తూంటారు. అయితే వీరు రాజకీయంగా జరుగుతున్న మార్పులు, సైనిక బలగం కదలికలు, రాజకీయపుటెత్తుగడలు పరిశీలించి తరుణ దాల్ కు చేరవేస్తూంటారు
చివరకు ప్రభుత్వం సిక్ఖుల సహకారం లేకుండా పంజాబ్ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించడం అసాధ్యమన్న అభిప్రాయానికి వచ్చింది. దాంతో సిక్ఖులతో జరుగుతున్న యుద్ధాన్ని ఆపివేసి, వారిని దారికి తెచ్చుకోవాలని భావించి వారికి నవాబురికాన్ని, జాగీరును ఇచ్చేందుకు ముందుకువచ్చారు. ముందు ఖల్సా అంగీకరించకపోయినా శాంతి సమయం తమ అభివృద్ధికీ, ప్రస్తుతం ఉన్న అనిశ్చితి తాత్కాలికంగానైనా ఉపకరిస్తుందన్న ఆలోచనతో అంగీకరించారు. అయితే ప్రభుత్వం సూచించిన సిక్ఖుకు కాదని కపూర్ సింగ్ ను ఎంపికచేశారు. ఆ శాంతి సమయాన్ని అవకాశంగా ఉపయోగించుకున్నారు. ఈ దశలోనే కపూర్ సింగ్ దాల్ ఖల్సాకు నాంది పలికారు.
కపూర్ సింగ్ నాయకత్వంలో సిక్ఖులు ఖల్సాను రెండుగా విభజించుకున్నారు. ఆ రెండు విభాగాలను తరుణ దాల్, బుధ దాల్ లుగా పిలిచారు.
తరుణ దాల్: తరుణ దాల్ యువకులు ఉండే విభాగం. ఇది ప్రధాన పోరాట దళాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. ఖల్సా సైన్యపు పోరాటానికి తరుణ దాల్ బలగమే ప్రధానమైన అంగం.
బుధ దాల్: బుధ దాల్ బాధ్యతల్లో ప్రభుత్వ బలగాల కదలికలు, వారి రక్షణ వ్యూహాలు గమనిస్తూండడం కూడా ఉంటాయి. అలానే తరుణ దాల్ కు రిజర్వ్ బలగంగా కూడా పనికి వస్తుంది.
పింగళి లక్ష్మీకాంతం 1894, జనవరి 10 న కృష్ణా జిల్లా ఆర్తమూరులో జన్మించాడు. ఈయన స్వగ్రామం చిట్టూర్పు. ఇతడి తల్లిదండ్రులు వెంకటరత్నం, కుటుంబమ్మ. ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం రేపల్లెలో పొందిన తరువాత మచిలీపట్నంలోని హిందూ ఉన్నత పాఠశాల, నోబుల్ కళాశాలలో చదివాడు. మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయంలో ఎం.ఏ. పట్టా పొందాడు. తిరుపతి వేంకట కవులలో ఒకరైన చెళ్ళపిళ్ళ వెంకటశాస్త్రికి శుశ్రూష చేసి, సంస్కృతాంధ్రాలలో బాగా పఠించి వారి శిష్యులలో అగ్రగణ్యులయ్యాడు. ఇతడు కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు తో కలిసి జంట కవిత్వం చెప్పాడు. ఇతడు విడిగా గౌతమ వ్యాసములు, మధుర పండిత రాయము, సాహిత్య శిల్పసమీక్ష, కుమార వ్యాకరణము, నా రేడియో ప్రసంగాలు, ఆత్మలహరి, ఆంధ్ర సాహిత్య చరిత్ర, గౌతమ నిఘంటువు మొదలైన రచనలు చేశాడు. ఇతడు ఉపాధ్యాయుడిగా, ఆచార్యునిగా, ఆంధ్రశాఖ అధ్యక్షునిగా వెంకటేశ్వర, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయాలలో పనిచేశాడు. మద్రాసులోని ప్రాచ్యపరిశోధనా విభాగంలో కొంతకాలం పరిశోధనలు చేశాడు. ఇతడు 1972, జనవరి 10వ తేదీన మరణించాడు.
కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు 1895, అక్టోబరు 15వ తేదీన కృష్ణాజిల్లా, వుయ్యూరు మండలం, కాటూరు గ్రామంలో రామమ్మ, వెంకటకృష్ణయ్య దంపతులకు జన్మించాడు. ఇతడు బందరులో బి.ఎ. చదివాడు. మహాత్మా గాంధీ ప్రభావంతో సహాయనిరాకరణ ఉద్యమం, ఉప్పు సత్యాగ్రహాలలో పాల్గొని జైలుశిక్షను అనుభవించాడు. ఇతడు ఆంధ్రోపన్యాసకుడిగా, వైస్ ప్రిన్సిపాల్‌గా, ప్రిన్సిపాల్‌గా , కృష్ణా పత్రికకు సంపాదకుడిగా పనిచేశాడు. ఇతడు విడిగా గుడిగంటలు, పన్నీటిజల్లు, మువ్వగోపాల , శ్రీనివాస కళ్యణం వంటి రచనలు, దేవ్యపరాధక్షమాపణస్తోత్రం, శివాపరాధక్షమాపణస్తోత్రం,సౌందర్యలహరి, నల్లకలువ, ముగ్గురుమూర్తులు, సీతపెండ్లి, సాహిత్యదర్శనం, మాతృభూమి, ప్రతిజ్ఞాయౌగంధరాయణము, స్వప్నవాసవదత్త మొదలైన అనువాద రచనలు చేశాడు. ఇతడు 1962, డిసెంబరు 25న మరణించాడు.
పింగళి కాటూరి కవులు ప్రప్రథమంగా 1917లో బందరులోని బుట్టాయపేటలోని సీతారామాంజనేయదేవస్థానంలో ఆశువుగా మారుతీశతకాన్ని చెప్పారు. తరువాత వీరు తొలకరి అనే ఖండకావ్యాన్ని ప్రకటించారు. అటుపిమ్మట వీరు సంస్కృతంలో అశ్వఘోషుడు వ్రాసిన సౌందరనందముకు అదేపేరుతో స్వేచ్ఛానువాదం చేశారు.
పెదగాదవిల్లిలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల ఉప్పలగుప్తంలోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల మునిపల్లిలోను, మాధ్యమిక పాఠశాల మునిపల్లిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల గొల్లవిల్లిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల అనంతవరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ అమలాపురంలో ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల అమలాపురంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉంది. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.