polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
1960-70 దశకాలలో ‘్భరతీరుూకరణ’ అని ఆయన వ్రాసిన గ్రంథం దేశంలోని యువతను దేశభక్తి భావనతో ఉర్రూతలూలగించింది. జనసంఘ్‌కు స్పష్టమైన ఆర్థిక విధానం రూపొందించడం కోసం ఆయన ప్రయత్నించారు. నేడు ఆర్థిక సంస్కరణల పేరుతో 1991 నుండి భారతీయులపై తప్పనిసరి పరిస్థితుల్లో రుద్దబడుతున్న సరళీకరణ ఆర్థిక విధానాలను ఆయన 1960 దశకంలోనే ప్రతిపాదించారు. అయితే అందుకు హిం దూత్వ జాతీయ, భావన ప్రాతిపదికగా ఉండాలని స్పష్టం చేశారు. అందుకనే స్వతంత్ర పార్టీ, జనసంఘ్ పార్టీలు విలీనమై కాంగ్రెస్‌కు ప్రత్యామ్నాయ శక్తిగా ఆవిర్భవించడం కోసం తీవ్ర కృషి సలిపారు. 1967లో ఈ రెండు పార్టీలు కలిసి లోక్‌సభలో సుమారు 80 సీట్లతో ఇందిరాగాంధీకి బలమైన ప్రతిపక్ష కూటమిగా పనిచేశారు. స్వాతంత్య్రం అనంతరం ఇంతటి బలమైన ప్రతిపక్ష పార్లమెంటు అప్పుడే అవతరించింది.
జమ్మూకశ్మీర్‌ను మూడు భాగాలుగా విభజించాలని డా.బిఆర్ అంబేద్కర్ చేసిన సూచనను మధోక్ గట్టిగా సమర్ధించారు. లడఖ్‌ను కేంద్ర పాలిత ప్రాంత హోదా ఇవ్వాలని లడఖ్ బుద్ధిస్ట్ అసోసియేషన్ చేసిన డిమాండ్‌ను బలపరిచారు. జాతీయ భద్రతా ప్రయోజనాలకోసం ఇది చాలా అవసరమని ఆయన స్పష్టం చేశారు. కాశ్మీర్‌కు ప్రత్యేక హోదా కల్పించడాన్ని డాక్టర్ అంబేద్కర్ వ్యతిరేకించారని మొదటగా వెలుగులోకి తెచ్చిన నాయకుడు మధోక్. ఇందిరాగాంధీకి వ్యతిరేకంగా జనసంఘ్, స్వతంత్ర పార్టీ, కాంగ్రెస్ కలసి ఒక కూటమిగా ఏర్పడి షాడో మంత్రివర్గాన్ని ఏర్పరచాయి. దాంట్లో మధోక్ రక్షణమంత్రిగా ఉన్నారు. అత్యవసర పరిస్థితి సమయంలో మీసాకింద అరెస్టయి 18 నెలల పాటు జైలు జీవితం గడిపారు.
ఇన్‌కం టాక్స్ జిల్లా కన్వీనరుగా, కవిగా, రచయితగా, సాహిత్యవేత్తగా జిల్లా వాసులకు ధర్మారావు సుపరిచితుడు. శ్రీకాకుళంలో నాగావళి నది కొత్త బ్రిడ్జి నుండి జాతీయ రహదారి వరకు ప్రముఖుల విగ్రహాల ఏర్పాటులో అతను కృషి ఉంది. అతను రచనల్లో "వెన్నెలతో మాట్లాడితే" కవిత సంకలనం విశేష ప్రాచుర్యం పొందింది. వందేమాతరం గేయరచన, స్వాతంత్ర్యోద్యమ ఘట్టాలు, నేనే శ్రీకాకుళం గేయరచన, తెలుగు జాతి వనన, రచనలు చేసారు. సౌరభం రసతరంగిణి పేరిట సాహిత్య వ్యాస సంపుటాలు ప్రచురించారు. మానుకొండ చలపతిరావు అనువాద వ్యాసాలను రాసేవారు. 2017 మార్చి 20 న అతను రచించిన "కళింగ సామ్రాజ్య చోడంగులు" పుస్తకాన్ని ఆవిష్కరించాడు. సంప్రదాయ గురుకుల నాట్యాలయం ఏర్పాటుకు కృషిచేసాడు. రాజ్యలక్ష్మి ఫౌండేషన్ లో పదేళ్ళపాటు విశేష సేవలంచించాడు.
అతను తెలుగు అధ్యాపకునిగా పనిచేసాడు. అతను శ్రీకాకుళం జిల్లా ఆమదాలవలస మండలానికి చెందిన దూసి గ్రామానికి చెందినవాడు. అతని తాతగారు "దూసి జగన్నాథం" "తూర్పు భాగవతం"ను రూపొందించాడు. అది తన స్వంత హక్కులతో ఒక గ్రామీణ కళారూపంగా మారింది. తన ప్రత్యక్ష ప్రదర్శనలు, దాని విభిన్న, సంధానిత దరువుల బాహ్య స్పందనలు అతనిని సంగీత వ్యక్తీకరణకు ఒక నైపుణ్యాన్ని పొందేందుకు ప్రేరేపించింది. ఇది ధర్మారావును హార్మోనియం చేర్చుకొనేందుకు దోహదపడింది. ఇది అతనిని థియేటర్లోకి ప్రవేశించడానికి దోహదపడింది. అతను కళ చాలా థియేటర్ ప్రదర్శనలు, నృత్య ప్రదర్శనలకు సంగీతాన్ని అందించింది. అతను దూరదర్శన్, ఆల్ ఇండియా రేడియోలలో ఆమోదం పొందిన పాటల రచయిత.
అతను కోస్తాంధ్రలో 18కి పైగా వివిధ సాంస్కృతిక కోణాలలో రచనలను చేసాడు. అతను జూనియర్ కళాశాలలో అధ్యాపకునిగా పదవీవిరమణ చేసాడు. కళింగాధ్ర చరిత్ర, రస తరంగిణి, నా చూపులో ఐరోపా యాత్ర తదితర పుస్తకాలు రచించాడు. శ్రీకాకుళంలో సంస్కృతిక కార్యక్రమాల నిర్వహణలో చురుగ్గా పాల్గొనేవాడు. ఢిల్లీలోజరిగిన ఉగాది వేడుకల్లో పురస్కారాన్ని కూడా అందుకున్నాడు.
దూసి ధర్మారావు తెలుగు కవి, సాహితీకారుడు, రచయిత, గీత రచయిత, సంఘ సేవకుడు . ఇన్‌కం టాక్స్ కన్వీనర్ గా ఉన్న అతను శ్రీకాకుళం నాగరికత, శ్రీకాకుళం ప్రముఖులు, పర్యావరణము, విద్య ప్రాధాన్యం తదితరాల మేళవింపుతో ఎన్నో పాటలు సుమారు 200 పైగా వ్రాసాడు. అతనను అర్థ శతాబ్దానికి పైగా ఉత్తర కోస్తా సాంస్కృతిక చరిత్రలో అలుపు లేని కృషి చేసాడు.
తకారు, తండ్రికి ఇంట్లో సహాయపడడానికి బడి ఎగవేస్తున్నాడు. ఆవులను మేపడానికి పొలాలగట్ల వేపు తీసుకు వెళ్ళవలసి వచ్చినప్పుడల్లా అమ్మమ్మ గారింటింటికి వెళ్ళి తల్లిని చూస్తూ వస్తున్నాడు. ఈ సంగతి తండ్రికి తెలిసింది; తకారును కోప్పడ్డాడు. కాని, ముహిత ఇల్లు చక్కబెట్టుకునే విషయంలో తండ్రికి కొన్ని సలహాలు ఇమ్మని, సూచనలు చెయ్యమని తకారుతో చెప్పింది. తకారు ఈ విషయాలు తండ్రితో చెప్పాడు. భార్యకు తన కుటుంబం మీద వున్న మమతానురాగాలు మహేశ్వర్‌కు అర్థమైనాయి. అతని మనసులో వున్న అహం తగ్గసాగింది. అయినా అతను పైకి ముభావంగానే వుంటున్నాడు. తల్లిని చూడ్డానికి తకారుకు పూర్తి స్వేచ్ఛ మాత్రం ఇచ్చాడు.
ఒక గ్రామంలో మహేశ్వర్, అతని భార్య ముహిత, పెళ్ళీడుకొచ్చిన అమ్మాయి గొలాపి, అబ్బాయి తకారు వుంటున్నారు. మహేశ్వర్ ఉన్నదున్నట్టు మాట్లాడే స్వభావం గల మనిషే అయినా, తొందరగా బాధపడే స్వభావం కూడా వుంది. ముహిత స్వభావం మెత్తని స్వభావం. భర్తవల్ల ఏర్పడే ఇబ్బందుల్ని ఆమె ఎలాగో ఒకలా సర్దేస్తూ వుంటుంది. ఇంటి పన్లన్నీ ఆమె చాలా శ్రద్ధగా నిర్వర్తిసూ వుంటుంది.
ఆ గ్రామంలోనే బయన్ అనే వ్యక్తి, అతని కుమారుడు కొన్లోరా వుంటున్నారు. కొన్లోరా, గొలాపి ఒకరికొకరు మనసు ఇచ్చుకున్నారు. సత్రమ్‌ అనబడే ఇంకో వ్యక్తి ఆ గ్రామంలో రౌడీలాంటివాడు. అతని కొడుకు దేబన్. దేబన్ కూడా చదువు సంధ్యలకు స్వస్తి చెప్పి, గ్రామంలో అల్లర్లు చేస్తూ అందరికీ ఇబ్బందులు కలిగిస్తున్నాడు. అతను గొలాపికి, కొన్లోరాకూ కూడా ఇబ్బందులు కలిగించసాగాడు.
తకారు ఒంటరిగాడయిపోయాడు. తల్లిని తిరిగి తీసుకురమ్మని తండ్రిని అడగసాగాడు. మహేందర్‌కు కూడా భార్యలేకపోవడం అదోలాగానే వున్నది. ఇంటిపన్లు చక్కబెట్టుకోవడం అతని చేత కావడం లేదు. భార్య వుంటేనే అన్నీ సక్రమంగా వుంటాయని అతను భావిస్తున్నా, లోపల వున్న అహం వల్ల భార్యను పిలుచుకు రావడానికి మనసు ఒప్పడం లేదు.
ఒక రోజు భార్యాభర్తల ఇద్దరి మధ్యా ఏదో విషయంగా ఘర్షణ రేగింది. ముహిత భరించలేక, అమ్మాయి గొలాపిని తీసుకుని, తన తల్లిగారింటికి వెళ్ళిపోయింది. తల్లి కూడా ఆ గ్రామంలోనే వుంటున్నది. తకారు మాత్రం తండ్రితో పాటే వుండిపోయాడు.
ముహిత మనస్తత్వం కూడా మారింది. ఆమె కూడా తనకు తానుగా భర్త దగ్గరకు వెళ్ళాలని అనుకోవడం లేదు. కాని, పరిస్థితులు అదోలా మారుతున్నాయి. తాము చేసిన తప్పులవల్ల వచ్చే అనర్థాలు వాళ్ళకు ఆర్థం కాసాగాయి.
భారతీయ సంస్కృతికి ఆకరములు అనదగిన మహాభారత, రామాయణాది కావ్యాలలో రామాయణం ఒక విశిష్ట గ్రంథం. హిందువులకు భగవద్గీత మాదిరి ఇది కూడా ఒక ప్రమాణ గ్రంథం. చతుర్విధ పురుషార్థాలను బోధిస్తుంది కనుక దీనిని ఇతిహాసం అనీ, వాల్మీకి చేత వ్రాయబడింది కనుక ఆదికావ్యమనీ అంటారు. ఈ గ్రంథం శ్రీరాముని చరిత్రను చెబుతున్నది కనుక రామాయణం అనీ, సీత చరిత్రను వర్ణిస్తుంది కనుక సీతాయాశ్చరితమని, రావణుని వధ గురించి చెబుతున్నది కనుక పౌలస్త్యవధ అనీ పిలువబడుతున్నది. ఈ కావ్యంలో అనేక దేవ, మానవ, వానర, రాక్షస పాత్రలు ఉన్నాయి. వాటిలోని స్త్రీ పాత్రలకు సంబంధించిన వివరాలు:
ఊర్మిళ - లక్ష్మణుని భార్య, జనక మహారాజు జ్యేష్ట పుత్రిక. భర్త లక్ష్మణుడు అన్న రాముని వెంట అరణ్యాలకు పోయినప్పుడు ఈమె తపస్సాధనలో ఉన్నది.
రామాయణంలో స్త్రీ పాత్రల స్వరూప స్వభావ చిత్రణలను ఇలపావులూరి పాండురంగారావు పరిశోధించి ఆంగ్లంలో అనే గ్రంథాన్ని రచించాడు. ఈ గ్రంథాన్ని రేవూరి అనంత పద్మనాభరావు తెలుగులో రామాయణంలో స్త్రీ పాత్రలు పేరుతో అనువాదం చేశాడు.
ప్ర‌కాష్ రాజ్‌ ఒక నిజాయితీ గ‌ల పోలీస్ ఆఫీస‌ర్, పెద్ద గూండా దేవ‌రాజ్‌ కు ఎదురు తిరిగి క్ర‌మంలో అత‌ని త‌మ్ముణ్ని ఎన్‌కౌంట‌ర్‌లో చంపేస్తాడు. దాంతో ప్ర‌కాష్ రాజ్ బృందాన్ని ఆ గూండా చంపేస్తాడు. ప్ర‌కాష్ రాజ్ కుమార్తె ల‌క్కీ ను చంపాల‌ని చూస్తాడు. ల‌క్కీ త‌ప్పించుకుని డార్జిలింగ్కు వెళ్లిపోతుంది. ల‌క్కీకి స్పెష‌ల్ సెక్యూరిటీని అరెంజ్ చేయ‌డానికి ఐజీ ఆలోచిస్తాడు. ఆ క్ర‌మంలో ముగ్గురు పోలీస్ అధికారులను నియమిస్తాడు. పోలీస్ హెడ్ కానిస్టేబుల్ అనంత ల‌క్ష్మి కు త‌న కొడుకు రాజా ది గ్రేట్‌ ని పోలీస్ అధికారి చేయాల‌ని పెద్ద కోరిక ఉంటుంది. అయితే రాజా అంధుడు కావ‌డంతో పోలీసులు ఆమెకోరిక తిర‌స్క‌రిస్తుంటారు. రాజా అంధుడైన‌ప్ప‌టికీ ప్రత్యేక శిక్షణ తీసుకోవ‌డం వ‌ల్ల చాలా చురుకుగా ఉండ‌ట‌మే కాకుండా, చూపుండేవారు కూడా చేయ‌లేని ప‌నుల‌ను చేసేస్తుంటాడు. అనంత ల‌క్ష్మి పోరు ప‌డ‌లేక ఐజీ, రాజాను ల‌క్కీని కాపాడే టీంలో భాగం చేస్తాడు. ల‌క్కీ., డార్జిలింగ్‌లో ఉంద‌ని తెలుసుకున్న దేవ‌రాజ్ అక్క‌డి త‌న మ‌నుషుల‌ను పంపుతాడు. కానీ రాజా ఆమెను కాపాడుతాడు. అంతే కాకుండా భ‌యంతో ప‌రుగుపెట్ట‌కుండా ఫైట్ చేద్దామ‌ని ల‌క్కీకి ధైర్య‌మిస్తాడు. రాజా ఇచ్చిన ధైర్యంతో ల‌క్కీ త‌న ఊరికి వ‌స్తుంది?
రాజా ది గ్రేట్ అనిల్ రావిపూడి దర్శకత్వంలో 2017లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా. ఇందులో రవితేజ, మెహరీన్, ప్రకాష్ రాజ్, రాధిక ముఖ్యపాత్రలు పోషించారు. ఈ చిత్రాన్ని శ్రీ వెంకటేశ్వర క్రియేషన్స్ పతాకంపై దిల్ రాజు నిర్మించాడు. సాయి కార్తీక్ సంగీతాన్నందించాడు. ఈ చిత్రంలో రవితేజ అంధుడైన యువకుడి పాత్ర పోషించాడు.
టిబెటిన్ మహాత్ముల చరిత్ర ప్రకారం ధర్మకీర్తి దక్షిణ భారతదేశంలో ఒక బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఇతని జన్మస్థలం చోళ దేశానికి చెందిన తిరుమలై . ఒక సంప్రదాయం ప్రకారం, ధర్మకీర్తి ప్రముఖ మీమాంసకారుడు కుమారిల భట్టు యొక్క మేనల్లుడు. అయితే తదనంతరకాలంలో ధర్మకీర్తి కుమారిలుని సిద్ధాంతాన్ని, కుమారిలుడు ధర్మకీర్తి సిద్ధాంతాన్ని ఖండించిన విషయం చూస్తే ఇరువురు సమకాలికులై వుంటారు. వేదవేదాంగాలను అభ్యసించిన తరువాత ధర్మకీర్తి బౌద్ధం మత ప్రభావానికి లోనైనాడు. బౌద్ధంలో చేరిన పిదప తొలుత ఈశ్వరసేన వద్ద విద్యాభ్యాసం చేసాడు. తరువాత నలందా విశ్వవిద్యాలయంలో వెళ్లి అక్కడి పీఠస్థవిరుడు, ఆచార్య ధర్మపాలుని వద్ద బౌద్ధ దర్శనాన్ని, బౌద్ధ తర్కాన్ని అభ్యసించాడు. ఆ తరువాత బౌద్ధ బిక్షువయ్యాడు. అయితే ధర్మ ప్రసాదిత సన్యాసి వలె కాక ఒక సాధారణ బౌద్ధుడిగానే జీవించాడు. దిజ్ఞాగుని తర్కం, బౌద్ధుల విజ్ఞానవాదం ఇతన్ని అమితంగా ప్రభావితం చేసాయి.
సా.శ. 7 వ శతాబ్దానికి చెందిన ధర్మకీర్తి అత్యంత ప్రతిభావంతుడైన బౌద్ధ తత్వవేత్త, తర్క శాస్త్ర దార్శనికుడు. నలందా విశ్వవిద్యాలయంలో ఆచార్యుడు. ఇతను బౌద్ధంలో యోగాచారం, సౌత్రాంతిక శాఖలకు చెందినవాడు. బౌద్ధ తత్వశాస్త్రంలో జ్ఞాన మీమాంస లో సాధికార తర్కవేత్త అయిన ఇతని రచనలు మీమాంస, న్యాయ, శైవ శాఖలకు చెందిన సనాతన ధర్మ పండితులనే కాక, జైన పండితులను సైతం ప్రభావితం చేసాయి. ఇతని ప్రమాణ వార్తిక అతి ముఖ్యమైన గ్రంథం. సరైన జ్ఞాన సాధనా ప్రమాణాలపై రాయబడిన ఈ గ్రంథం భారతదేశం, టిబెట్ లలో సాధికార రచనగా గుర్తింపు పొందింది. అనేక మంది ఈ గ్రంథంపై వ్యాఖ్యలు రచించారు. రాహుల్ సాంకృత్యాయాన్, రష్యాదేశపు తత్వవేత్త స్టెర్‌బాట్స్కీ ధర్మకీర్తిని భారతదేశపు కాంటు గా ప్రశంసించారు. బౌద్ధధర్మంలో ఆరు ఆభరణాలుగా ఖ్యాతి పొందిన ఆరుగురు గొప్ప వ్యాఖ్యాతలలో ధర్మకీర్తి ఒకడు.
ధర్మకీర్తి జీవిత విశేషాలు గురించి చాలా కొద్దిగానే తెలుస్తున్నాయి. అయితే ధర్మకీర్తి జీవించిన కాల విషయాలు గురించి టిబెటిన్, చైనా గ్రంథాలలో కథనాలు పరస్పరం వేర్వేరుగా ఉన్నాయి. చీనా యాత్రికుడు ఇత్సింగ్ ధర్మకీర్తిని గురించి వ్రాసాడు. ఇతను సా.శ. 6వ లేదా 7 వ శతాబ్దాలకు చెంది ఉంటాడని భావించారు. అయితే పెక్కు మంది పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం ధర్మకీర్తి సా.శ. 600 -660 మధ్యన జీవించి ఉండవచ్చు. కొద్దిమంది మాత్రం అతనిని ఇంకొద్ది కాలం ముందుగానే జీవించిన వానిగా భావిస్తారు.
న్యాయబిందు : ఇది సూత్ర రూపంలో వున్న బౌద్ధ న్యాయ సంబందమైన ప్రసిద్ధ గ్రంథం. దీనిపై ఆచార్య ధర్మోత్తర టీకా రచించాడు. ఈ గ్రంథంలో మూడు అధ్యాయాలు ఉన్నాయి. మొదటి అధ్యాయంలో ప్రమాణ లక్షణాలు, ప్రత్యక్ష భేదాలు గురించి ఉంది. రెండవ అధ్యాయంలో రెండు రకాలైన అనుమానాలు - స్వార్దానుమానము, పరార్దానుమానం లను గురించిన సమీక్ష, హేత్వాభాసం గురించిన పరిశీలన ఉంది. మూడవ అధ్యాయంలో పరార్ధానుమానం తత్సంబందమైన విషయాలు వివరించబడ్డాయి.
విజయ్ ఆంటోనీ భారతీయ సంగీత స్వరకర్త, నేపధ్య గాయకుడు, నటుడు, సినిమా ఎడిటర్, గేయ రచయిత, ఆడియో ఇంజనీర్, చిత్ర నిర్మాత. అతను తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలో ప్రధానంగా పనిచేస్తున్నాడు. అతను 2005 లో సంగీత దర్శకుడిగా చిత్రరంగంలో అరంగేట్రం చేసాడు. ఉత్తమ సంగీత విభాగంలో "నాక ముక్క" అనే సినిమా ప్రకటనల పాట కోసం 2009 కేన్స్ గోల్డెన్ లయన్‌ను గెలుచుకున్న మొదటి భారతీయుడు. ఈ పాట ద్వారా అతను గుర్తింపు పొందాడు. 2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌లో ఇది పాడబడింది. తన తొలి చిత్రం 2012 లో "నాన్" అయినప్పటికీ అతను సలీం , పిచైకరన్ , సైతాన్ , యమన్ , కొలైగరన్ వంటి యాక్షన్ థ్రిల్లర్ చిత్రాలలో తన పాత్రలకు మంచి పేరు తెచ్చుకున్నాడు.
విజయ్ ఆంటోనీ కన్యాకుమారి జిల్లాలోని నాగర్‌కోయిల్‌లో 1975 జూలై 24న జన్మించాడు. అతని తండ్రి మరణించేనాటికి అతని వయస్సు ఏడు సంవత్సరాలు అయితే అతని సోదరి వయస్సు నాలుగు సంవత్సరాలు. అందువలన అతని కుటుంబం కష్టాలకు గురి అయింది. అతని తల్లి పిల్లలకు విద్యను అందించడానికి, కుటుంబాన్ని పోషించడానికి ప్రభుత్వ ఉద్యోగాన్ని చేపట్టింది. విజయ్ లయోలా కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అండ్ సైన్సెస్ నుండి పట్టభద్రుడయ్యాడు. తర్వాత సౌండ్ ఇంజనీర్ గా విద్యనభ్యసించాడు. అతను తమిళ కవి, సమాజ సేవకుడు, సివిల్ సర్వంట్, "ప్రతాప ముదలియార్ చరిత్రం" రచయిత అయిన శామ్యూల్ వేదనాయగం పిళ్ళై మనవడు.
క్రైమ్ థ్రిల్లర్ "నాన్" చిత్రంలో విజయ్ ఆంటోనీ ప్రధాన పాత్రలో నటించాడు. యాక్షన్ థ్రిల్లర్ సినిమ "సలీం" లో నటుడిగా, సంగీత దర్శకుడిగా పనిచేసాడు. రెండు సినిమాలు స్లీపర్ హిట్స్. 2015 లో, అతను రొమాంటిక్ కామెడీ "ఇండియా పాకిస్తాన్" లో నటించాడు, కానీ సంగీత స్వరకల్పన చేయలేదు. 2016 లో యాక్షన్ థ్రిల్లర్ పిచైకరన్ లో తన "డిష్యూమ్" దర్శకుడు శశితో కలిసి నటించాడు. ఇది వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైంది. మొత్తం వసూళ్లు 40 కోట్లకు చేరుకున్నాయి. అతని తదుపరి చిత్రం ప్రదీప్ కృష్ణమూర్తి దర్శకత్వం వహించిన యాక్షన్ థ్రిల్లర్ "సైతాన్".
2017లో జీవ శంకర్ దర్శకత్వం వహించిన పొలిటికల్ యాక్షన్ థ్రిల్లర్ "యమన్" లో నటించాడు. లైకా ప్రొడక్షన్స్ & విజయ్ ఆంటోనీ ఫిల్మ్ కార్పొరేషన్ బ్యానర్‌లో ఎ. సుబస్కరన్ నిర్మించిన ఈ సినిమాలో మియా, త్యాగరాజన్ ప్రధాన పాత్రల్లో నటించారు. ఈ చిత్రం 2017 ఫిబ్రవరి 24న విడుదలైంది. అతని తదుపరి చిత్రం "అన్నాదురై". 2018 లో, అతను కిరుతిగా ఉదయనిధి దర్శకత్వం వహించిన "కాళీ"లో నటించాడు. తర్వాత గణేశ దర్శకత్వం వహించిన తిమిరు పుడిచవన్ లో నటించాడు.
రంగస్థలంలో కొన్నేళ్లుగా మంచి ప్రతిభ కనబరుస్తూ నాటకరంగ అభివృద్ధికి కృషిచేసిన వారిని గుర్తిస్తూ ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఆయా నాటకరంగ కళాకారులకు కందుకూరి వీరేశలింగం పేరు మీదుగా విశిష్ట పురస్కారం అందజేస్తుంది. 2017 సంవత్సరానికిగానూ రాష్ట్రస్థాయిలో ముగ్గురిని, జిల్లాస్థాయిలో జిల్లాకు ఐదుమంది కళాకారుల చొప్పున 13 జిల్లాలకు 65 మందిని ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఎంపిక చేసింది. రాష్ట్రస్థాయి పురస్కారానికి రూ. లక్ష రూపాయల నగుదు బహుమతి, ప్రశంసాపత్రం. జిల్లాస్థాయి పురస్కారానికి రూ. 10వేల నగుదు బహుమతి, ప్రశంసాపత్రం అందజేయడం జరిగింది. వారికి 2017 ఏప్రిల్ 30న రాజమండ్రి లోని ఆనం కళాకేంద్రంలో కోడెల శివప్రసాద్, మురళీమోహన్ తదితరుల చేతుల మీదుగా పురస్కారం పేరుతో రూ. 10వేల నగుదు బహుమతి, ప్రశంసాపత్రం అందజేయడం జరిగింది.
మురళీమోహన్, డాక్టర్‌ పెద్ది రామారావు, ఎస్.కె. మిశ్రో, పాటిబండ్ల ఆనందరావు, ఎస్‌. బాలచంద్రరావు, పత్తి ఓబులయ్య, ఎస్‌. వెంకటేశ్వర్‌లు కమిటీ సభ్యులుగా ఉన్నారు.
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది. సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల వత్సవాయిలోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల మామిడిల్లులోనూ ఉన్నాయి.
సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల వత్సవాయిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల భీమవరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల ఖమ్మంలోను, పాలీటెక్నిక్‌ నందిగామలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల జగ్గయ్యపేటలోనూ ఉన్నాయి.
సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జగ్గయ్యపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల ఖమ్మం లోనూ ఉన్నాయి.
లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ట్రాక్టరు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ధర్మరత్న అతని సహచర బౌద్ధ సన్యాసి కశ్యప మాతంగ- ఇరువురూ భారతదేశం నుండి చైనాకు వచ్చిన తొలి బౌద్ధ సన్యాసులుగా ప్రసిద్ధికెక్కారు. మింగ్ చక్రవర్తి పంపిన ఆహ్వానం మేరకు, వాయువ్య భారతదేశం నుంచి బయలుదేరిన వీరు, జాంగ్ కియాన్ ఆధ్వర్యంలోని ఒక దౌత్య బృందంతో కలసి, సుదీర్ఘ ప్రయాణం చేసి చివరకు క్రీ. శ. 68 లో చైనాకు చేరుకొన్నారు. మింగ్ చక్రవర్తి ఆస్థానంలో ప్రవేశింఛి రాజాదరణను పొందారు.
వీరి రాక కారణంగానే బౌద్ధం చైనాకు చేరుకొన్నదని భావించిన మింగ్ చక్రవర్తి ఆ మహత్తర సంఘటన సూచకంగా వీరి కోసం రాజధాని 'లోయాంగ్‌'లో “వైట్ హార్స్ ఆలయం" ను నిర్మించాడు. వీరి కోసం నిర్మించబడిన ఈ ఆలయమే చైనాలో తొలి బౌద్ధ ఆలయంగా గుర్తించబడింది. చరిత్రలో ఎన్నోమార్లు నాశనమై పునర్నిర్మించబడుతూ వచ్చిన ఈ ప్రసిద్ధ బౌద్ధ ఆలయం నేటికీ నిలిచే ఉంది.
వీరికి ఆపాదించబడిన ప్రసిద్ధ చైనీయ అనువాద గ్రంథం “నలభై రెండు విభాగాల సూత్రం” . దీని కాలనిర్ణయంలో అభిప్రాయ భేదాలున్నప్పటికీ, సంప్రదాయం ప్రకారం ఈ గ్రంథాన్ని చైనాకు తీసుకొని రాబడిన మొట్ట మొదటి బౌద్ధ గ్రంథంగా భావిస్తున్నారు.
కశ్యప మాతంగుడు, ధర్మరత్నలు చైనాలో బౌద్ధాన్ని ప్రవేశపెట్టిన తొలి వారిగా, చైనీయులకు బౌద్ధ ధర్మాన్ని పరిచయం చేసినవారిగా సాంప్రదాయిక గుర్తింపు పొందారు.
కశ్యప మాతంగ, ధర్మరత్నలిరువురూ కలసి చేసినటువంటివిగా చెప్పబడుతున్న అనువాదాలు మొత్తం ఆరు వున్నాయి. వీటిలో చివరి ఐదు కాలగర్భంలో అంతరించిపోగా మొదటిదైన నలభై రెండు విభాగాల సూత్రం ఒక్కటే ప్రస్తుతం లభ్యమవుతుంది.
ప్రాచీన చైనీయ బౌద్ధ సంప్రదాయంలో తూర్పు చైనా పాలకుడు, హాన్ వంశీయుడైన “మింగ్” చక్రవర్తి సా.శ. 68 లో ఒక స్వప్నం గాంచినట్లు చెప్పబడింది. ఆ స్వప్నంలో చక్రవర్తికి తలపై నుండి వెదజల్లబడుతున్న కాంతి కిరణాలతోను, బంగారు వర్ణంతోను భాసిల్లుతున్నఒక తేజోమూర్తి కనిపించడం జరిగింది. ఆ కలను విశ్లేషించిన అతని సలహాదారులు ఆ తేజోవలయ మూర్తిని బుద్ధుని ఆత్మగా గుర్తించారు. తద్వారా ఆ స్వప్నం పశ్చిమం నుండి బుద్ధుని ఆగమనాన్ని సూచిస్తున్నదని చక్రవర్తికి తెలియచేసారు. అయితే పండితులు ఈ స్వప్న వృత్తాంతాన్ని చారిత్రకంగా విభేదిస్తారు. మింగ్ చక్రవర్తి స్వప్న వృత్తాంతం నాటికి ముందుగానే బౌద్ధ మతం చైనాలో ప్రవేశపెట్టబడిన సాక్ష్యం వున్న కారణంగా వారు స్వప్న వృత్తాంతం యొక్క చారిత్రిక ప్రామాణికతను ప్రశ్నించారు.
ధర్మరత్న గురించిన విశేషాలు చైనీయ ఆధారాల నుండి కొద్దిగా తెలుస్తున్నాయి. ఇతను మధ్య భారత దేశానికి చెందిన బౌద్ధ బిక్షువు. బాల్యం నుండే బౌద్ధం పట్ల ఆకర్షితుడయ్యాడు. ఆనతి కాలంలోనే బౌద్ధ ధర్మంలో నిష్ణాతుడయ్యాడు. ఇతని సహచర బిక్షువు కశ్యప మాతంగుడు. హాన్ వంశానికి చెందిన తూర్పు చైనా చక్రవర్తి మింగ్ ఆహ్వానం మేరకు వీరిరువురూ భారతదేశం నుండి బయలుదేరి సా.శ. 68 లో అతని రాజధాని 'లోయాంగ్' చేరుకొన్నారు. చక్రవర్తి ఆదరణతో వైట్ హార్స్ ఆలయం లో నివాసం ఏర్పరుచుకొని ఆరు బౌద్ధ గ్రంథాలను చైనీయ భాషలోనికి అనువదించారు. వీటిలో “నలభై రెండు విభాగాల సూత్రం” ముఖ్యమైనది.
బౌద్ధ బిక్షువులను, బౌద్ధ సాహిత్యాన్ని తమ దేశానికి మోసుకొని వస్తున్న అశ్వాల పట్ల కృతజ్ఞతగా మింగ్ చక్రవర్తి తన రాజధాని 'లోయాంగ్‌'లో ప్రసిద్ధ "వైట్ హార్స్ ఆలయం"ను నిర్మించాడు. చైనాలోని మొట్టమొదటి బౌద్ధ ఆలయంగా గుర్తించబడిన ఈ ఆలయం ఇప్పటికీ నిలిచేవుంది. చరిత్రలో ఎన్నోమార్లు నాశనమై పునర్నిర్మించబడిన ఈ ఆలయం యొక్క ప్రస్తుత వాస్తు నిర్మాణం ప్రధానంగా 16 వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా కనిపిస్తుంది. కశ్యప మాతంగ, ధర్మరత్న సన్యాసులకు చక్రవర్తి ఈ ఆలయంలోనే నివాసం ఏర్పాటు చేసాడు. ఇక్కడనుండే వీరిరువురూ బౌద్ధ గ్రంధాలను చైనీయ భాషలోనికి అనువదించారు.
మింగ్ చక్రవర్తి భారతదేశం నుండి బౌద్ధాచార్యులను తీసుకొని రమ్మని జాంగ్ కియాన్ ఆధ్వర్యంలో తసాయీ ఇన్, సింగ్ గింగ్, వాంగ్ స్వాంగ్ లతో కూడిన ఒక దౌత్యబృందాన్ని పశ్చిమ దిక్కుగా పంపడం జరిగింది. క్రీ. శ. 68 లో తిరిగి చైనాకు చేరుకొన్న ఆ దౌత్య బృందం తమతోపాటు భారతదేశం నుండి కశ్యప మాతంగ, ధర్మరత్న అనే ఇద్దరు బౌద్ధ సన్యాసులను చక్రవర్తి ఆస్థానానికి తీసుకొని వెళ్ళారు. ఆ సమయంలో వాయువ్య భారతదేశాన్ని చారిత్రకంగా కుషాణులు పరిపాలిస్తున్నట్లు తెలుస్తున్నది.
ధర్మరత్న లేదా గోభరణ లేదా జు ఫాలన్ క్రీ. శ. 1 వ శతాబ్దానికి చెందిన భారతీయ బౌద్ధ సన్యాసి. చైనా చక్రవర్తి మింగ్ ఆహ్వానం మేరకు క్రీ. శ. 68 లో తన సహచర బౌద్ధ సన్యాసి కశ్యప మాతంగునితో కలసి చైనాలో అడుగుపెట్టాడు. కశ్యప మాతంగుడు, ధర్మరత్నలను చైనాలో బౌద్ధ ధర్మాన్ని ప్రవేశపెట్టిన తొలి వ్యక్తులుగా ప్రాచీన చైనీయ సంప్రదాయం గుర్తించింది.
చైనాలో బౌద్ధ ధర్మ ప్రచారానికి పాటుపడిన ధర్మరత్న 60 సంవత్సరాలకు పైబడిన వయసులో రాజధాని 'లోయాంగ్‌'లో మరణించాడు. తన జీవిత కాలమంతా వైట్ హార్స్ ఆలయ మఠంలోనే గడిపిన ధర్మరత్న మరణాంతరం, అదే ఆలయ ద్వారానికి లోపలివైపున పశ్చిమ దిశలో ఖననం చేయడం జరిగింది. అతని సమాధికి ఎదురుగా తరువాతి కాలంలో ఒక డ్రమ్ టవర్ ను ఏర్పాటు చేసారు.
అయితే నలభై రెండు విభాగాల సూత్రం గ్రంధానికి ఆపాదించబడిన సా.శ. 1 వ శతాబ్దం అంత విశ్వసనీయ యోగ్యంగా లేని కారణంగా దీని అనువాద కాల నిర్ణయంలో కొద్దిపాటి విభేదాలు చోటుచేసుకొన్నాయి. అనువాద కాలంపై కొద్ది వ్యత్యాసం ఉన్నప్పటికీ, సాంప్రదాయికంగా “నలభై రెండు విభాగాల సూత్రం” గ్రంథాన్ని చైనా భాషలో అనువదించిన తొలి భారతీయ గ్రంథంగా గుర్తించారు.
ఈయన కలం నుండి పద్యకావ్యాలు, శతకాలు, కవితా ఖండికలు వెలువడ్డాయి. వీటిలో జీవనది కవితాఖండిక వీరికి ఎంతో పేరుతెచ్చింది. ముంతాజ్ మహల్ పద్యకావ్యం అనేకమంది సాహితీవేత్తల ప్రశంసలు అందుకుంది. భక్తయోబు, అనాథ గంగ, ఎయిడ్స్ మహమ్మారి, బాలగేయాలు, హన్నా, కాళింది, రజయ ప్రణయం, ఎస్తేరు రాణి మొదలైన రచనలు చేశారు. ఈయన రాసిన జీవనది కావ్యంపై తెలుగుశాఖ, హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాలయంలో ఎం.ఫిల్ పరిశోధన చేశారు. ఈయన ఇటీవల రాసిన ‘మల్లవరపు శతకం’ సాహిత్య విలువలతో పాటు, సమకాలీన సమస్యల్ని ప్రతిబింబించిందని ప్రముఖ విమర్శకుడు డా.దార్ల వెంకటేశ్వరరావు ఒక పరిశోధన వ్యాసంలో పేర్కొన్నారు. ఆ వ్యాసాన్ని ఇక్కడ ప్రచురిస్తున్నాను.
మల్లవరపు రాజేశ్వరరావు ప్రముఖ పద్యకవి, తెలుగు ఉపాధ్యాయుడు. 1949 ఆగస్టు 1లో ప్రకాశం జిల్లాలో జన్మించారు. ఈయన మల్లవరపు జాన్ కవి కుమారుడు.
గ్రామస్తులను దోచుకోవడానికి గబ్బర్‌సింగ్ పంపిన బందిపోటు దొంగలను ఆ ఇద్దరూ ఎదుర్కొని వారిని తరిమికొడతారు. వెంటనే హోలీ పండుగ రోజు గబ్బర్ అతని అనుచరులు రాంగఢ్‌పై దాడి చేస్తారు. బందిపోట్లకు, వీరూ, జై ద్వయానికీ మధ్య హోరాహోరీ యుద్ధం జరుగుతుంది. ఠాకూర్ అందుబాటులో తుపాకీ ఉన్నా అతడు వారికి సహాయం చేయడు. వీరూ, జై పోరాడి బందిపోట్లను తరిమికొడతారు. ఆ ఇద్దరూ ఠాకూర్ చర్యకు నిరసన తెలుపుతూ ఆ గ్రామం వదిలి వెళ్లడానికి సిద్ధపడతారు. అప్పుడు ఠాకూర్ తన కుటుంబం అంతటినీ కొన్నేళ్ల క్రితం గబ్బర్‌సింగ్ చంపివేసి, తన రెండు చేతులను నరికివేసిన విషాయాన్ని వారికి వివరిస్తాడు. ఆ కారణంతోనే తాను తుపాకీని ఉపయోగించలేకపోయానని చెప్తాడు. తను ఎప్పుడూ కప్పుకుని ఉండే శాలువాను తీసి తన మొండిశరీరాన్ని వారికి చూపిస్తాడు.
గబ్బర్ సింగ్ ముఠా వీరూ బసంతిలను పట్టి బంధిస్తుంది. జై ఆ బందిపోట్లపై దాడిచేసి వారిని విడిపిస్తాడు. ఆ ముగ్గురూ ఒక పెద్దబండ వెనక దాగి గబ్బర్ సింగ్ ముఠాపై గుళ్ల వర్షం కురిపిస్తూ ఉంటారు. వారి వద్దనున్న మందుగుండు సామాగ్రి తగ్గిపోతూ ఉండడంతో వీరూ వాటికోసం అక్కడి నుండి బలవంతంగా వెళ్లవలసివస్తుంది. జై అప్పటికే గాయపడిన విషయం అతనికి తెలియదు. ఇంతలో ఒక్కడే గబ్బర్‌ సింగ్ ముఠాతో పోరాడుతున్న జై తనవద్ద నున్న చివరి తూటాతో డైనమైట్‌ను పేల్చి వంతెనను కూల్చివేయడానికి తన ప్రాణాలను అర్పించుకుంటాడు.
తిరిగివచ్చిన వీరూ చేతులలో జై మరణిస్తాడు. వీరూ ఉగ్రరూపం దాల్చి గబ్బర్ స్థావరంపై దాడి చేసి అతడిని పట్టుకుంటాడు. అతడిని చితకబాది చంపడానికి ప్రయత్నించగా ఠాకూర్ ప్రత్యక్షమై అతడిని సజీవంగా అప్పగిస్తానని మాట ఇచ్చిన విషయం గుర్తుచేస్తాడు. ఠాకూర్ తన కాళ్ళతో గబ్బర్‌సింగ్‌ను గాయపరచి అతని చేతులను నరికివేస్తాడు. పోలీసులు వచ్చి గబ్బర్‌ను అరెస్ట్ చేస్తారు. జై దహనసంస్కారాల తరువాత వీరూ రాంగఢ్ వదిలి వెళతాడు. బసంతి అతనికోసం రైల్వేస్టేషన్‌లో సిద్ధంగా ఉంటుంది. రాధ ఏకాకిగా మిగిలిపోతుంది.
రాంగఢ్ అనే కుగ్రామంలో ఠాకూర్ బల్‌దేవ్ సింగ్ అనే రిటైర్డ్ పోలీస్ ఆఫీసర్ నివసిస్తూ ఉంటాడు. అతడు విధిలో ఉన్నప్పుడు అరెస్ట్ చేసిన ఇద్దరు చిల్లరదొంగలు వీరూ, జై లను రప్పించి వారితో ఒక ఒప్పందం కుదుర్చుకుంటాడు. బందిపోటు గబ్బర్‌సింగ్‌ను ప్రాణాలతో బంధించే విషయంలో అతడికి సహాయం చేస్తే ప్రభుత్వం ప్రకటించిన 50,000 రూపాయలతోపాటు అదనంగా మరో 20,000 రూపాయలను ఇస్తానని ఠాకూర్ ఆ ఇద్దరికీ ఆశ పెడతాడు.
షోలే 1975లో విడుదలయిన సూపర్ హిట్ హిందీ సినిమా. దీనిని జి.పి.సిప్పీ నిర్మించగా అతని కొడుకు రమేష్ సిప్పీ దర్శకత్వం వహించాడు. ఈ సినిమాతో అమితాబ్ బచ్చన్ చిత్రసీమలో నిలదొక్కుకున్నాడు. అంజాద్ ఖాన్‌కు ఇది తొలి సినిమా. మూడు కోట్ల భారీ బడ్జెట్టుతో నిర్మించబడిన ఈ సినిమా పూర్తి కావడానికి రెండున్నర సంవత్సరాలు పట్టింది.
కలివిడిగా ఉండే వీరూ, ముభావంగా ఉండే జై ఆ గ్రామప్రజల అభిమానాన్ని చూరగొంటారు. వీరూ జట్కాబండిని నడిపే బసంతి ని ఆకర్షిస్తాడు. జై విధవరాలైన ఠాకూర్ కోడలు రాధ ని ప్రేమిస్తాడు.
ఇతని సినిమా ప్రస్థానం 1960లో హమ్‌ హిందుస్తానీ అనే సినిమాలో ఒక చిన్న పాత్ర ద్వారా ఆరంభమైంది. 1965లో నిశాన్ అనే సినిమా ద్వారా కథా నాయకుడి వేషాలు వేయడం మొదలు పెట్టాడు. 1968లో సంఘర్ష్ సినిమాలో ప్రముఖ నటుడు దిలీప్ కుమార్‌తో కలిసి నటించాడు. ఇతడు హిందీ సినిమాలలోనే కాక మారాఠీ, తెలుగు, పంజాబీ, సింధీ, తమిళ, గుజరాతీ సినిమాలలో కూడా నటించాడు. ఇతడు గుల్జార్, ఎ.కె.హంగల్, హృషీకేశ్ ముఖర్జీ, యశ్ చోప్రా, సుభాష్ ఘాయ్, సత్యజిత్ రే మొదలైన దర్శకులతో పనిచేశాడు. అరుణా ఇరానీ, జయ బాధురి, ఎల్.విజయలక్ష్మి,రాఖీ, లీనా చంద్రావర్కర్, సులక్షణా పండిట్, మౌసమీ చటర్జీ, యోగీతా బాలీ, అపర్ణా సేన్, షర్మిలా ఠాగూర్ మొదలైన నటీమణుల సరసన నటించాడు. ఇతడు నటించిన షోలే చిత్రంలో ఠాకూర్ పాత్ర ఇతడికి మంచి పేరు తెచ్చిపెట్టింది. నయాదిన్ నయీరాత్ సినిమాలో తొమ్మిది పాత్రలను ధరించాడు. ఈ పాత్రలను తమిళం లో శివాజీ గణేశన్, తెలుగు లో అక్కినేని నాగేశ్వరరావు పోషించారు.
ఇతడికి పుట్టుకతోనే గుండె సంబంధమైన లోపంతో జన్మించాడు. ఇతని కుటుంబ సభ్యులలో ఎక్కువమంది 50 ఏళ్లకు మించి బ్రతుకలేదు. ఇతనికి 1979లో తొలిసారి గుండెపోటు వచ్చింది. అప్పుడు అమెరికాలో బైపాస్ సర్జరీ చేయించుకున్నాడు. అయినా 1985, నవంబర్ 6న 47వ యేట తీవ్రమైన గుండెపోటు వచ్చి మరణానికి దారితీసింది.ఇతని తమ్ముడు నికుల్ ఇతని కంటే ముందు మరణించాడు. మరొక సోదరుడు కిశోర్ ఇతని తరువాత 6 నెలలకు గతించాడు. ఇతడు సినిమాలలో అనేక వృద్ధపాత్రలను పోషించినప్పటికీ నిజజీవితంలో 50 యేళ్లు కూడా బ్రతకలేక పోవడం విషాదకరమైన విషయం. ఇతడు నటించిన సుమారు పది సినిమాలు ఇతడి మరణానంతరం విడుదలయ్యాయి. 1993లో విడుదలైన ప్రొఫెసర్ కి పడోసన్ ఇతడు నటించిన ఆఖరి సినిమా.
ఇతడు జీవితాంతం అవివాహితుడిగానే ఉండిపోయాడు. ఇతడు హేమా మాలినితో 1973 నుండి సన్నిహితంగా మెలిగాడు. తరువాత నటి సులక్షణ పండిట్‌తో సంబంధం నెరిపాడు కానీ ఇరువురూ అవివాహితులుగానే మిగిలిపోయారు. సంజీవ్ కుమార్ సులక్షణా పండిట్‌ను వివాహం చేసుకోవడానికి నిరాకరించడంతో ఆమె అవివాహితగానే ఉండి పోయింది. ఇతనికి సినిమా పరిశ్రమలో రాజేష్ ఖన్నా, శశికపూర్, షర్మిలా టాగూర్, తనూజ, దేవేన్ వర్మ, శివాజీ గణేశన్, బి.నాగిరెడ్డి, సారిక మొదలైన వారితో సన్నిహితమైన స్నేహ భాంధవ్యాలున్నాయి.
సంజీవ్ కుమార్ అసలు పేరు హరిహర్ జెఠాలాల్ జరీవాలా ఇతడు గుజరాత్ లోని సూరత్ లో ఒక గుజరాతీ పటేల్ కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఇతని బాల్యం సూరత్‌లో గడచింది. తరువాత ఇతని కుటుంబం ముంబాయికి తరలి వెళ్ళింది. అక్కడ ఒక ఫిలిం స్కూలులో సంజీవ్ కుమార్ శిక్షణ పొందాడు. తద్వారా బాలీవుడ్‌లో నటుడిగా స్థిరపడ్డాడు. ఇతని ఇరువులు సోదరులు ఒక సోదరి ఉన్నారు.
సంజీవ్ కుమార్ (జన్మ నామం: హరిహర్ జెఠాలాల్ జరీవాలా 9 జూలై 1938 – 6 నవంబర్ 1985) ఒక పేరుపొందిన భారతీయ చలనచిత్ర నటుడు. ఇతడు అనేక అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు. వాటిలో ఉత్తమ నటుడిగా రెండు జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు ఉన్నాయి. ఇతడు సినిమాలలో విభిన్నమైన పాత్రలను ధరించి ప్రేక్షకుల అభిమానాన్ని పొందాడు.
ఇతడు తన నట జీవితాన్ని నాటకరంగం ద్వారా ప్రారంభించాడు. మొదట ఇతడు ముంబాయిలోని "ఇండియన్ పీపుల్స్ థియేటర్ అసోసియేషన్ ", పిమ్మట "ఇండియన్ నేషనల్ థియేటర్" సంస్థల నాటకాలలో వేషాలు వేశాడు. రంగస్థల నటుడిగా ఇతడు 22 ఏళ్ల వయసులో ముసలి వేషాలు వేసేవాడు.