polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
త్రిపురి ప్రజలకు గొప్ప చారిత్రక, సామాజిక, సాంస్కృతిక వారసత్వం ఉంది. ఇది ప్రధాన భూభాగం భారతీయుల నుండి పూర్తిగా భిన్నంగా ఉంటుంది. వారి విలక్షణమైన సంస్కృతి - వారి నృత్యం, సంగీతం, పండుగలు, సమాజ వ్యవహారాల నిర్వహణ, దుస్తులు, ఆహారపు అలవాట్ల బలమైన వేదిక కలిగి ఉంది. కొక్బోరోకు, స్వదేశీ త్రిపురి 12 అతిపెద్ద భాషా సమూహాల భాష, త్రిపురలో మాట్లాడే ఇతర మాండలికాలు టిబెటో-బర్మా సమూహానికి చెందినవి. ఇవి భారతదేశంలో మాట్లాడే వాటికి భిన్నమైనవి. ఈశాన్య ప్రాంతంలో ఇతర ప్రజలు మాట్లాడే వారి భాషా ప్రభావం లేదు. సంగీత స్వరకర్త తండ్రి-కొడుకుల ద్వయం ఎస్.డి. బర్మా, ఆర్.డి. బర్మా త్రిపుర రాజ కుటుంబానికి చెందినవారు.
త్రిపురి ప్రజలు ప్రధానంగా కొక్బోరోకు మాండలికాలను మాట్లాడతారు. ఇది డెబ్బర్మ, త్రిపుర, మురాసింగు, జమాటియా, నోటియా, రీయాంగు , కోలోయి, ఉచోయి, రూపని అగర్తాల చుట్టూ మాట్లాడే ప్రామాణిక మాండలికాలను కలిగి ఉంటుంది. ఇది త్రిపుర రెండవ అధికారిక భాషగా ఉంది. త్రిపురలో త్రిపురి మాండలికాలను మాట్లాడే ప్రజలు పదిలక్షలకు పైగా ఉండేవారు. మిజోరాం, అస్సాంలో భారతదేశంలో, నేపాలులో అలాగే సిల్హెటు, బంగ్లాదేశులోని చిట్టగాంగు కొండ ప్రాంతాలలో ఈ మాండలికాలు మాట్లాడేవారు అదనంగా ఉన్నట్లు అంచనా.
ఈ స్వదేశీ సమాజాలు స్వీయ-నిర్ణయ భావన ఆధారంగా వారి సాంప్రదాయ స్వేచ్ఛను పొందుతాయి. రాజు, విషయ వర్గాల మధ్య సంబంధం త్రిపుర-మిస్సిపు మహారాజా లేదా అనుసంధాన అధికారి రాయి - సర్దారు . ఇంతకు పూర్వం త్రిపురి క్షత్రియ సమూహంలో డెబ్బర్మ లేదా తిప్రా జాతి సమూహాన్ని మాత్రమే చేర్చారు. తరువాత రాజా తన పాలనలో ప్రజలలో బంధుత్వ భావాన్ని పెంపొందించే ప్రయత్నంలో రీయాంగు, జమాటియా, నోటియా వంటి ఇతర సమూహాలను కూడా చేర్చారు.
స్వదేశీ త్రిపురి ప్రజలలో గిరిజన వర్గాలు ఉన్నాయి. అంటే టిప్రా, రీయాంగు, జమాటియా, కైపెంగు, నోటియా, కోలోయి, హలాం మొదలైన గిరిజన జాతులు ఉన్నాయి. వారు ఒంటరిగా అభివృద్ధి చెందారు, కొన్నిసార్లు ఒకరినొకరు లొంగదీసుకున్నారు. ప్రతి సమాజానికి గ్రామ స్థాయి నుండి మొత్తం తెగ అధిపతి వరకు దాని స్వంత ప్రాథమిక సామాజిక, పరిపాలనా సంస్థ ఉంది.
త్రిపురి ప్రజలు ఈశాన్య భారతదేశం, బంగ్లాదేశులోని ట్విప్రా రాజ్యంలో ఆదిమ వాసులు. మాణిక్య రాజవంశానికి చెందిన త్రిపురి ప్రజలు 1949 లో రాజ్యం ఇండియను యూనియనులో చేరే వరకు 2000 సంవత్సరాలకు పైగా త్రిపుర రాజ్యాన్ని పరిపాలించారు.
ఈ ఆవాస ప్రాంతపు చరిత్ర గురించి తెలుసుకోవడానికి 1920 లలో అమేడియో మైయూరి సా.శ 79 కన్నా పాత పొరలలో మొదటిసారి తవ్వకాలు జరిపాడు. 1950 లలో చివరిసారిగా మైయూరి భారీ తవ్వకాలు జరిపాడు. వయా డెల్ అబ్బొండాంజాకు, నగర గోడకూ దక్షిణాన ఉన్న ప్రాంతం పూర్తిగా బయటపడింది. కాని వాటిని సశాస్త్రీయంగా నమోదు చేయలేదు. సంరక్షణ సరిగ్గా చెయ్యలేదు. నేటి పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలకు దీన్ని పరిశీలించడం కష్టతరమైన పనయింది. 1980 లో పెను విధ్వంసం సృష్టించిన భూకంపం తరువాత 1980, 1990 లలో చేసిన పునర్నిర్మాణ కార్యక్రమాలు సరిగ్గా జరగలేదు. అప్పటి నుండి, ప్రత్యేక లక్ష్యంతో చేపట్టిన శబ్దవేధి పరిశోధనలు, తవ్వకాలు మినహా, పనంతా తవ్విన ప్రాంతాలకే పరిమితమైంది. పెద్ద ఎత్తున మరిన్ని తవ్వకాలు జరిపే ప్రణాళికలు చెయ్యలేదు. నేటి పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు పునస్సృష్టి చేయడానికి, అక్షరబద్ధం చేయడానికి, అన్నింటికీ మించి క్షీణించడాన్ని ఆపడానికీ మాత్రమే ప్రయత్నిస్తున్నారు.
నేపుల్స్ బే కు అవతలి వైపు నుండి విసూవియస్ విస్ఫోటనాన్ని చూసిన ప్లినీ ది యంగర్, ఈ విస్ఫోటనం గురించిన వివరాలను రాసాడు. ఈ సంఘటన జరిగిన 25 సంవత్సరాల తరువాత అతడు ఇది రాసాడు. అతని మామ, ప్లినీ ది ఎల్డర్, బాధితులను రక్షించే ప్రయత్నంలో మరణించాడు. నౌకాదళ అడ్మిరలైన ప్లినీ ది ఎల్డర్, మిసెనమ్ వద్ద ఉన్న ఇంపీరియల్ నేవీ నౌకలను సహాయ ప్రయత్నాల్లో పాల్గొనేందుకు బేను దాటమని ఆదేశించాడు. అగ్నిపర్వత శాస్త్రవేత్తలు ఇలాంటి సంఘటనలను " ప్లీనియన్ " అని పిలిచారు. విస్ఫోటనం గురించి ప్లినీ ది యంగర్ రాసిన వ్యాఖ్యానపు ప్రాముఖ్యతను వాళ్ళు ఆ విధంగా గౌరవించారు. ఈ రచన యొక్క ఒక కూర్పు ఆధారంగా విస్ఫోటనం ఆగస్టులో జరిగినట్లు చాలాకాలం భావించారు. కాని మరొక వెర్షన్ ప్రకారం ఇది నవంబరు 23 న జరిగినట్లు తెలుస్తోంది. 2018 లో కనుగొన్న బొగ్గు శాసనంపై అక్టోబరు 17 న జరిగినట్లుగా ఉంది. ఇది మొదటి దాని కంటే తరువాత రాసి ఉండాలి.
బూడిద కప్పి ఉండటం చేత నగరం చాలావరకు నాశనం కాకుండా సురక్షితంగా ఉంది. ఇక్కడ జరిపిన తవ్వకాల్లో బయటపడిన విశేషాలు, ఆనాటి రోమన్ ప్రజల జీవితాన్ని అసాధారణమైన వివరాలతో చూపిస్తున్నాయి. ఇది ఒక సంపన్న నగరం. ఇక్కడ చాలా చక్కని ప్రభుత్వ భవనాలు, విలాసవంతమైన ప్రైవేట్ ఇళ్ళు, విలాసవంతమైన అలంకరణలు, కళాకృతులూ ఉన్నాయి. తవ్వకాల తొలినాళ్లలో ఇవి ప్రధాన ఆకర్షణలుగా నిలిచాయి. చెక్క వస్తువులు, మానవ శరీరాల వంటి సేంద్రియ అవశేషాలూ విస్ఫోటనం వెదజల్లిన బూడిదలో సమాధి అయిపోయాయి. తదనంతర కాలంలో అవి కృశించి నశించి పోయి అక్కడ ఖాళీలు ఏర్పడ్డాయి. ఈ ఖాళీలను అచ్చులుగా వాడి అప్పటి ప్రజల ఆఖరి భీతావహ క్షణాలను పోత పోయవచ్చని పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు గ్రహించారు. గోడలపైన, లోపలి గదులపైనా గీసిన గ్రాఫిటీలు ఆనాటి ప్రజలు మాట్లాడిన వల్గర్ ల్యాటిన్ భాషకు ఉదాహరణలుగా నిలిచాయి.
1738 లో నేపుల్స్ రాజు, చార్లెస్ ఆఫ్ బోర్బన్ కోసం వేసవి మహలు నిర్మాణంలో పునాదుల కోసం తవ్వేటపుడు కార్మికులు హెర్క్యులేనియంను కనుగొన్నారు. ఆ కనుగోళ్ళ అద్భుతమైన నాణ్యత కారణంగా స్పానిష్ మిలిటరీ ఇంజనీర్ రోక్ జోక్విన్ డి అల్కుబియెర్ మరిన్ని తవ్వకాలు జరిపాడు. నగరం ఫలానా అని గుర్తించకపోయినా 1748 లో మరిన్ని పాంపే శిథిలాలను కనుగొన్నాడు. స్పెయిన్‌కు రాజైన తరువాత కూడా చార్లెస్ ఆఫ్ బోర్బన్ ఈ విషయాలపై చాలా ఆసక్తి చూపించాడు. ఎందుకంటే ఈ ప్రాచీన వస్తువులు నేపుల్స్ యొక్క రాజకీయ, సాంస్కృతిక ప్రతిష్టను ఇనుమడింప జేసాయి. 1763 ఆగష్టు 20 న రే పబ్లికే పాంపెనోరం అనే ఒక శాసనాన్ని కనుగొనడంతో ఈ పట్టణాన్ని పాంపే అని గుర్తించారు.
విస్ఫోటనంలో వెలువడ్డ పదార్థాలను, మృతులనూ వల్కనలాజికల్, బయో ఏంత్రొపోలాజికల్ శాస్త్ర అధ్యయనాలు జరిపారు. ఈ ఫలితాలను ప్రయోగాలు, సిమ్యులేషన్లతో కలిపి పరిశీలించినపుడు ప్రజలు ప్రధానంగా వేడి వలన మరణించారనీ, గతంలో భావించినట్లు బూడిద వలన కాదనీ తేలింది. 2010 లో ప్రచురించిన ఈ అధ్యయన ఫలితాల ప్రకారం 10 కి.మీ. దూరంలోని అగ్నిపర్వత బిలం నుండి వెలువడ్డ వేడి ప్రవాహాల వలన ఇళ్ళలో ఉన్నవారితో సహా పాంపే ప్రజలకు తక్షణ మరణం ప్రాప్తించింది. ప్రజలూ భవనాలూ 25 మీటర్ల లోతైన 12 రకాల పొరల టెఫ్రా లో కూరుకుపోయారు. ఆరు గంటల పాటు ఈ టెఫ్రా వర్షం కురుస్తూనే ఉంది.
విస్ఫోటనం అక్టోబరు / నవంబరుల్లో జరిగి ఉందని చెప్పేందుకు మరొక ఆధారం - ప్రజలు ధరించిన దుస్తులు. వాళ్ళు శీతాకాలంలో ధరించే మందపాటి దుస్తులు ధరించి ఉన్నారు. ఆగస్టులో నైతే తేలికపాటి వేసవి దుస్తులు ధరించి ఉండేవారు. దుకాణాలలో ఉన్న తాజా పండ్లు, కూరగాయలు కూడా అక్టోబరులోనే దొరికే రకాలు. పైగా ఆగస్టులో దొరికే పండ్లను ఎండబెట్టిన రూపంలో అమ్ముతున్నారు. ద్రాక్ష సారాయిని పులియబెట్టే జాడీల మూతులు కట్టివేసి ఉన్నాయి. ఈ పని సాధారణంగా అక్టోబరు చివరలో చేస్తారు. బూడిదలో కూరుకుపోయిన ఒక మహిళ పర్సులో దొరికిన నాణేలపై చక్రవర్తి బిరుదులలోని 15 వది ముద్రించి ఉంది. ఈ నాణేలను సెప్టెంబర్ రెండవ వారానికి ముందే ముద్రించే అవకాశం లేదు.
నగరం సమాధి అయిన వెంటనే, బ్రతికి ఉన్న కొంతమంది లేదా దొంగలు ఫోరమ్ లోని పాలరాతి విగ్రహాలు, భవనాల లోని ఇతర విలువైన వస్తువులనూ కబళించేందుకు వచ్చారు. నగరం పూర్తిగా మునిగి పోలేదు. పెద్ద భవనాల పైభాగాలు బూడిద పైన కనబడుతూ ఉండేవి. దీంతో ఎక్కడ తవ్వాలో నిర్మాణ సామగ్రి ఎక్కడ దొరుకుతుందో స్పష్టంగానే తెలిసిపోయేది. దొంగలు తాము వచ్చి వెళ్ళిన దానికి ఆనవాళ్లను వదిలిపెట్టారు కూడా. ఆధునిక పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు "ఈ ఇంటిని తవ్వేసాం" అని గోడ మీద రాసిన గ్రాఫిటోను కనుగొన్నారు. ఏదేమైనా, తరువాతి శతాబ్దాలలో, దాని పేరూ స్థలమూ మరుగున పడిపోయాయి.
1799 లో ఫ్రెంచి వారు నేపుల్స్‌ను ఆక్రమించి, ఇటలీని పాలించిన కాలంలో, 1806 నుండి 1815 వరకు, అన్వేషణ మంచి పురోగతి సాధించింది. పాంపే ఉన్న భూమిని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. తవ్వకాల్లో 700 మంది కార్మికులను నియోగించారు. తవ్వకాలు జరిపిన ఉత్తర, దక్షిణ స్థలాలను కలిపారు. వయా డెల్ అబ్బొండాంజా భాగాలు కూడా పశ్చిమ-తూర్పు దిశలో బహిర్గతమయ్యాయి. మొదటిసారిగా ఈ పురాతన పట్టణపు పరిమాణమూ, ఆకృతీ కళ్ళకు కట్టాయి. తరువాతి సంవత్సరాల్లో, నిధుల్లేక తవ్వకాలు సరిగ్గా జరగలేదు, నెమ్మదిగా సాగాయి. ఫాన్, విషాద కవి మెలేజర్, డియోస్కూరిల ఇళ్ళను గుర్తించారు.
1863 లో గియుసేప్ ఫియోరెల్లి నేతృత్వంలో తవ్వకాలు మరింతగా పురోగమించాయి. మొదట్లో, బూడిద పొరల్లో అక్కడక్కడా ఖాళీలను, వాటిలో మానవ అవశేషాలనూ కనుగొన్నారు. అవి, మానవ దేహాలు నశించి పోగా మిగిలి పోయిన ఖాళీలని ఫియోరెల్లి గుర్తించి, విసూవియస్ బాధితుల రూపాలను పునఃసృష్టి చేయడానికి వాటిలో ప్లాస్టరును ఇంజెక్ట్ చేసే సాంకేతికతను రూపొందించాడు. ఈ సాంకేతికత నేటికీ వాడుకలో ఉంది. ఇప్పుడు ప్లాస్టరుకు బదులుగా పారదర్శక రెసిన్‌ను వాడుతున్నారు. ఇది మరింత మన్నికైనదే కాక, ఎముకలను నాశనం చేయదు. శాస్త్రీయ విశ్లేషణలకు మరింత అనుకూలంగా ఉంటుంది.
1592 లో, సర్నో నదిని మళ్లించడానికి భూగర్భ కాలువ తవ్వేటపుడు చిత్రపటాలు, శాసనాలూ ఉన్నపురాతన గోడలు కనిపించాయి. వాస్తుశిల్పి డొమెనికో ఫోంటానాను పిలిచారు. అతను మరికొన్ని కుడ్యచిత్రాలను వెలికితీశాడు. తరువాత వాటిని మళ్లీ మూసేసాడు. ఆ తరువాత ఇంకేమీ కనబడలేదు. ఒక గోడ శాసనంలో డెకురియో పాంపే గురించిన ప్రస్తావన ఉంది. కాని ఎప్పుడో మరచిపోయిన రోమన్ నగరాన్ని సూచిస్తున్న ఆ శాసనం గమనింపుకు నోచుకోలేదు.
ఫియోరెల్లి శాస్త్రీయ పుస్తకబద్ధీకరణను కూడా ప్రవేశపెట్టాడు. అతను నగరాన్ని ప్రస్తుతమున్న తొమ్మిది ప్రాంతాలు , బ్లాక్స్ గా విభజించాడు. వ్యక్తిగత గృహాల ప్రవేశ ద్వారాలకు సంఖ్యలను కేటాయించాడు. ఈ విధానంలో ప్రతి ఇంటినీ ఈ మూడు సంఖ్యల ద్వారా గుర్తించాడు. తవ్వకాల నివేదికలతో మొదటి పత్రికను కూడా ఫియోరెల్లి ప్రచురించాడు. ఫియోరెల్లి అనంతరం పనిచేసినవారు నగరపు పడమటి భాగం మొత్తాన్నీ వెలికితీసారు.
ఆ రోజు అగస్టస్‌ను జాతిపితగా గుర్తించిన రోజుకు వార్షికోత్సవం. పట్టణాన్ని కాపాడుతున్న దేవతల గౌరవార్థం విందు చేసుకునే రోజు కూడా. ఆ సందర్భాలను పురస్కరించుకుని నగరంలో రెండు క్రతువులు జరపాలని తలపెట్టారు. అవి జరుగుతూండగా భూకంపం రావడంతో అక్కడ గందరగోళం చెలరేగింది. భూకంప సమయంలో పడిపోయిన నూనె దీపాల వల్ల మంటలు చెలరేగి భయాందోళనలు ఉధృతమయ్యాయి. సమీప పట్టణాలైన హెర్క్యులేనియం, నుసేరియా లు కూడా భూకంప ప్రభావానికి లోనయ్యాయి.
62 నుండి 79 నాటి విస్ఫోటనం వరకూ చాలావరకు నగర పునర్నిర్మాణం జరిగింది -కనీసం ప్రైవేటు రంగంలో. పునర్నిర్మాణం పూర్తిగా జరగలేదని ఇటీవలి వరకు భావించారు. కాని కనబడకుండా పోయిన ఫోరమ్ విగ్రహాలు, పాలరాతి గోడ-వెనీర్లూ దొంగలు దోచుకున్నట్లు రుజువులు దొరకడంతో ఈ భావన సందేహాస్పదంగా మారింది. ఫోరమ్‌కు తూర్పు వైపున ఉన్న భవనాలను చాలావరకు పునరుద్ధరించారు. పైగా అందమైన పాలరాయి వెనీర్లు వగైరాలతో శిల్పకళను మెరుగుపరచారు కూడాను.
పాంపే వాసులకు చిన్నపాటి భూకంపాలు అలవాటే. (ప్లినీ ది యంగర్ అనే రచయిత, భూ ప్రకంపనలు "పెద్దగా ప్రమాదకరమైనవేమీ కావు, కాంపానియాలో అవి మామూలే" అని రాసాడు). కానీ 62 ఫిబ్రవరి 5 న వచ్చిన తీవ్రమైన భూకంపం బే చుట్టూ ఉండే ప్రాంతంలో, ముఖ్యంగా పాంపేలో గణనీయంగా నష్టం కలిగించింది. ఆ భూకంపం రిక్టర్ స్కేలుపై సుమారు 5, 6 మధ్య నమోదయి ఉంటుందని భావిస్తున్నారు.
పాంపే ఒక ప్రాచీన రోమన్ నగరం. ఇటలీ లోని, కంపానియా ప్రాంతంలో నేపుల్స్ నగరం దగ్గరలోని ఆధునిక పాంపీ నగరానికి సమీపంలో ఈ ప్రాచీన నగరం ఉండేది. సా.శ 79 లో విసూవియస్ అగ్నిపర్వతం విస్ఫోటనం చెందినపుడు దాని బూడిద కింద 4 నుండి 6 మీటర్ల లోతున సమాధి అయిపోయిన నగరం ఇది. దీనితో పాటు చుట్టుపక్కల ఉన్న హెర్క్యులేనియమ్ వంటి గ్రామాలు కూడా ఆ బూడిదలో సమాధై పోయాయి.
సా.శ 1 వ శతాబ్దం నాటికి, విసూవియస్ అగ్నిపర్వత పాదం వద్ద విలసిల్లిన అనేక పట్టణాల్లో పాంపే ఒకటి. ఈ ప్రాంతంలో సుమారు 12,000 - 15,000 మధ్య జనాభా ఉండేది ఈ ప్రాంతపు సారవంతమైన భూమి కారణంగా ఇక్కడి ప్రజలు సంపన్నులయ్యారు. 79 విస్ఫోటనంలో పాంపే పొరుగున ఉన్న అనేక సమాజాలు, ముఖ్యంగా హెర్క్యులేనియం కూడా దెబ్బతిన్నాయి లేదా నాశనమయ్యాయి.
1960 కి పూర్వం జరిగిన అనేక తవ్వకాలలో నగరంలో చాలా భాగాన్ని వెలికితీసారు. అయితే అది క్షీణించిపోవడంతో, మరిన్ని తవ్వకాలు జరపడాన్ని నిషేధించారు. ప్రత్యేకంగా ప్రాధాన్యత ఉన్న ప్రాంతాలకు మాత్రమే తవ్వకాలను అనుమతించారు. 2018 లో జరిపిన తవ్వకాలలో నగరంలో గతంలో కనిపెట్టని కొన్ని ప్రాంతాల్లో కొత్త ఆవిష్కరణలు వెలుగుచూసాయి.
1938 లో అమేడియో మైయూరి జరిపిన తవ్వకాల్లో ఒక చిన్న లక్ష్మి విగ్రహం బయటపడింది. ఇది సా.శ మొదటి శతాబ్దానికి చెందినదని నిర్ధారించారు. దంతంతో చేసిన ఈ బొమ్మ ఆ కాలంలో విలసిల్లిన భారత ఇటలీ వాణిజ్య సంబంధాలను సూచిస్తోంది. ఈ బొమ్మ అద్దానికి ఉండే కాడ అయిఉండే అవకాశం ఉంది.
కార్ల్ వెబెర్ మొదటి శాస్త్రీయ తవ్వకాలకు నేతృత్వం వహించాడు. తరువాత 1764 లో మిలిటరీ ఇంజనీర్ ఫ్రాన్సిస్కో లా వేగా, అతడి తరువాత 1804 లో అతని సోదరుడు పయట్రో తవ్వకాలను కొనసాగించారు.
ఈ బొమ్మను లక్ష్మీదేవి విగ్రహంగా తొలుత భావించినప్పటికీ, విగ్రహశాస్త్రం ప్రకారం అది ఒక యక్షి అయిఉంటుందని తేల్చారు. ప్రస్తుతం ఈ బొమ్మ నేపుల్స్ మ్యూజియం లోని రహస్య విభాగంలో ఉంది.
సుమారు సా.శ 64 లో నీరో, అతని భార్య పొప్పే పాంపేని సందర్శించి, వీనస్ ఆలయానికి బహుమతులు ఇచ్చారు. బహుశా అతను నేపుల్స్ థియేటర్‌లో ప్రదర్శన ఇచ్చిన సందర్భంలో ఇది జరిగి ఉంటుంది.
పాంపే యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం. ఇటలీలో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన పర్యాటక ఆకర్షణలలో ఒకటి. ఏటా సుమారు 25 లక్షల సందర్శకులు ఈ ప్రదేశాన్ని దర్శిస్తూంటారు.
మరుపిళ్ల చిట్టి: స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, కార్మికోద్యమ నాయకుడు. "ఎవరి పేరైతే చెప్పకుండా బెజవాడ ఆధునిక చరిత్ర పూర్తికాదో ఆయనే చిట్టిగారు" అని లంక వెంకటరమణ పేర్కొన్నాడు.
సింగరాజు లింగరాజు పంతులు: న్యాయవాది, స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు. ఎడ్ల బళ్ళు తోలే కార్మికుల పోరాటానికి మద్దతునిచ్చి 1937లో చిట్టి నగర్ ఆవిర్భావానికి కారకుడయ్యాడు. అతని గౌరవార్థమే చిట్టి నగర్ కి అతని పేరుపెట్టారు. విజయవాడ పురపాలక సంఘానికి తొలి అధ్యక్షుడు. తెలుగువారిలో బారిస్టరు అయిన తొలి వ్యక్తి.
కాట్రగడ్డ మధుసూదనరావు: స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు, పారిశ్రామిక వేత్త. పలు ఉద్యమాల్లో పాల్గొని జైలు పాలయ్యాడు. మొగల్రాజపురంలో ఇంజనీరింగ్ పరిశ్రమ స్థాపించి నడిపాడు.
గులాం మొహియుద్దీన్: స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు, కాంగ్రెస్ పార్టీ నాయకుడు. విజయవాడ వైస్-ఛైర్మన్ పదవి నిర్వహించాడు. ఫ్యూడల్ వ్యవస్థ మారాలన్న సంస్కరణ దృష్టితో తన జాగీర్దారీ, గౌరవ బ్రిటీష్ పాలనపై నిరసనగా గౌరవ మెజిస్ట్రేట్ పదవి వదులుకున్నాడు. హిందూ-ముస్లిం ఐక్యత కోసం పోరాడిన వ్యక్తి.
మఠం బాలసుబ్రహ్మణ్యం గుప్తా: స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు. 1920 సమీప కాలంలో విజయవాడ వన్ టౌన్ కు చెందిన బాలసుబ్రహ్మణ్యం గుప్త తన వాగ్ధాటితో కోస్తాంధ్ర జిల్లాల్లో ప్రజాకర్షణ సాధించి జాతీయోద్యమానికి సేవచేశాడు. అతని సూచన మేరకు విద్యార్థులు కళాశాలలు, కార్మికులు పనులు మానివేయడంతో బ్రిటీష్ వారు రాజద్రోహ నేరం మోపి అరెస్టుచేశారు. అతని అరెస్టు వల్ల ప్రజలు నగరాన్ని అల్లకల్లోలం చేశారు.
కాళి భద్రాచార్యుడు: 7వ శతాబ్దికి చెందిన జైన మతాచార్యుడు. సా.శ.620లో తూర్పు చాళుక్యుల పాలన ఆంధ్రదేశంలో ప్రారంభం అయింది. చాళుక్య రాజు కుబ్జవర్థనుడి భార్య అయ్యనమహాదేవి ప్రోత్సాహం మీద కాళి భద్రాచార్యుడు జైన మతాభివృద్ధి చేయడానికి బెజవాడ వచ్చాడు. అయ్యన మహాదేవిని జైన మతానికి మార్చి రాజ్యంలో జైన మత వ్యాప్తికి కృషిచేశాడు.
శ్రీపతి పండితారాధ్యుడు: 12వ శతాబ్దికి చెందిన శైవ మతాచార్యుడు, శివ భక్తుడు. శైవ మతానికి చెందిన ఆరాధ్య సంప్రదాయానికి చెందిన ముగ్గురు ఆరాధ్యులలో మొదటివాడు. బ్రాహ్మణ వీధిలో జమ్మిచెట్టు సమీపంలో నివసించేవాడు.
రాయల సూర్యనారాయణ: భక్తుడు, కవి, రచయిత. వృత్తిరీత్యా పొగాకు వ్యాపారి, ప్రవృత్తిరీత్యా రామకృష్ణ పరమహంస మార్గాన్ని అనుసరించిన భక్తుడు. వాగ్గేయకార సంప్రదాయంలో భక్తి గీతాలు, పలు భక్తి రచనలు చేశాడు.
కుమ్మరి గుండయ్య: శివ భక్తుడు, కవి. సరళమైన తాత్త్వికతను, శివ భక్తిని పద్యాలుగా రాసినవాడు. ఇతను బెజవాడ కుమ్మరి వాడ వాడని చెప్పుకున్నాడు.
కె.ఎల్.రావు: ఇంజనీరు, రాజకీయ నాయకుడు. నాగార్జునసాగర్ ప్రాజెక్టు, హీరాకుడ్ ప్రాజెక్టు, శ్రీశైలం ప్రాజెక్టు వంటి అనేక భారీ నీటి పారుదల ప్రాజెక్టులకు రూపకల్పన చేశాడు. 1962 నుంచి మూడుసార్లు విజయవాడ పార్లమెంటు స్థానం నుంచి లోక్ సభకు ఎన్నికై, పదేళ్ళ పాటు కేంద్ర నీటి పారుదల, విద్యుచ్ఛక్తి శాఖా మంత్రిగా పనిచేశాడు.
గోపరాజు సమరం: వైద్యనిపుణుడు, వైద్య విజ్ఞానంపై ప్రత్యేకించి సెక్స్ సమస్యలపై రచనలు చేసి పేరొందిన వ్యక్తి, నాస్తిక ఉద్యమ నేత. నాస్తికోద్యమ నాయకుడు గోరా, గోపరాజు సరస్వతిల కుమారుడు. విజయవాడలో హాస్పిటల్, నాస్తిక విజ్ఞాన కేంద్రాలు నిర్వహిస్తున్నాడు.
కొత్తడి కృష్ణారావు సోదరులు: శిల్పి కొత్తడి చిన్నయ్య కుమారులైన కృష్ణారావు, చిన్న కృష్ణారావు శిల్పులు, జాతీయవాదులు. 1930 దశకంలో విజయవాడ, పరిసర ప్రాంతాల్లో శిల్పులుగా మంచి పేరొందారు. వీరిద్దరూ జాతీయవాదులు కావడంతో జాతీయ నాయకులు విగ్రహాలు తప్ప మరే మానవ విగ్రహాలూ రూపొందించమని ప్రతిజ్ఞ పట్టారని గూడూరు నమశ్శివాయ చెప్పేవాడు. ఉండవల్లి గుహల్లో అనంత పద్మనాభస్వామి విగ్రహం దెబ్బతింటే దాన్ని సరిజేసిన శిల్పి కృష్ణారావు.
ఆర్థిక, రాజకీయ, రవాణా కేంద్రంగా ఉన్న విజయవాడకు చెందిన వ్యక్తులు పలు రంగాలకు చెందిన చెప్పుకోదగ్గ వ్యక్తులుగా పేరొందారు. వీరిలో కొందరు విజయవాడలోనే జన్మించి, పెరిగినవారు కాగా, మరికొందరు విజయవాడలో జీవించినవారు.
ఇతడు తమిళ, తెలుగు, కన్నడ, హిందీ భాషలలో 70కి పైగా సినిమాలకు దర్శకత్వం వహించాడు. నిర్మాతగా ఏడు చలన చిత్రాలను నిర్మించాడు. 17 తమిళ సినిమాలకు కథను అందించాడు. 44 సినిమాలకు స్క్రీన్‌ప్లే వ్రాశాడు. అంతే కాక 15 సినిమాలలో నటించాడు కూడా. ఇతడు తెలుగులో "చట్టానికి కళ్లులేవు", "బలిదానం", "పల్లెటూరి మొనగాడు", "దేవాంతకుడు", "దోపిడి దొంగలు", "ఇంటికో రుద్రమ్మ" సినిమాలకు దర్శకత్వం వహించాడు. ఇతని సినిమాలలో విజయ కాంత్, విజయ్, రజనీకాంత్, చిరంజీవి, శోభన్ బాబు, విష్ణువర్ధన్, అంబరీష్, శంకర్ నాగ్, మిథున్ చక్రవర్తి, జితేంద్ర, ధనుష్ మొదలైన హీరోలు నటించారు. విజయశాంతి, రోహిణి, త్రిష, ముచ్చర్ల అరుణ, ఆరతి, మేఘనా నాయుడు, రాధిక, పూనమ్ కౌర్, రంభ, ప్రియాంక చోప్రా, అభిరామి, మీనా, సిమ్రాన్ మొదలైన నటీమణులు ఇతని సినిమాల్లో నటించారు. ఇతడు ఎక్కువగా విజయకాంత్, విజయ్‌లతో సినిమాలు తీశాడు. ఇతని కుమారుడు విజయ్ ఇతని దర్శకత్వంలో 16 పైచిలుకు సినిమాలలో నటించాడు. ఎస్. శంకర్, ఎం.రాజేష్, పొన్‌రామ్‌, రజినీ మురుగన్ తదితరులు ఇతని వద్ద సహాయకులుగా పనిచేసి ఆ తరువాత దర్శకులుగా రాణించారు.
ఎస్.ఎ.చంద్రశేఖర్ తమిళనాడు రాష్ట్రంలోని, రామేశ్వరం నగరంలోని "తంగచిమదం" అనే ప్రాంతానికి చెందినవాడు. ఇతడు కర్ణాటక సంగీత కళాకారిణి శోభను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమె కూడా కొన్ని సినిమాలకు దర్శకత్వం వహించింది. కొన్ని సినిమాలలో పాటలు పాడింది. కొన్ని సినిమాలకు కథను సమకూర్చింది. ఇతని కుమారుడు విజయ్ కూడా తమిళ సినిమా నటుడు, గాయకుడు. ఇతని దర్శకత్వంలో వెలువడిన "నాలయ తీర్పు" అనే సినిమాతో విజయ్ వెండితెర జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు. ఇతని కుమార్తె విద్య రెండేళ్ల వయసులోనే మరణించింది. ఇతని సమీప బంధువులు ఎస్.ఎన్.సురేందర్ నేపథ్య గాయకుడిగా, విక్రాంత్ నటుడిగా సినిమాలలో పనిచేస్తున్నారు.
ఇతడు ఒక ఆడియో రిలీజింగ్ ఫంక్షన్‌లో వివాదాస్పద వ్యాఖ్యలు చేసి వార్తలకెక్కాడు. తిరుపతి దేవస్థానంలో ప్రజలు దేవునికి ముడుపుల పేరుతో లంచం ఇస్తున్నారని, భగవంతుడు భక్తుల కోరికలన్నీ తీర్చేటట్టయితే ఇక ఎవరూ చదువుకోవలసిన అవసరం లేదని ఇతడు చేసిన వ్యాఖ్యలు దుమారం లేపాయి. హిందు మున్నాని అనే సంస్థ ఇతని వ్యాఖ్యలు హిందువుల మనోభావాలను దెబ్బతీసేవిగా ఉన్నాయని, ఇతనిపై చర్యలు తీసుకోవాలని పోలీస్ కమీషనర్‌కు ఫిర్యాదు చేసింది. పోలీసులు ఎటువంటి చర్యలు తీసుకోకపోవడంతో హిందూ మున్నాని హైకోర్టును ఆశ్రయించింది. హైకోర్ట్ న్యాయాధికారి ఇతనిపై కేసు నమోదు చేయవలసిందిగా పోలీసులను ఆదేశించాడు.
ఎస్.ఎ.చంద్రశేఖర్ ఒక భారతీయ చలనచిత్ర దర్శకుడు, నిర్మాత, నటుడు, రచయిత. ఇతడు ముఖ్యంగా తమిళ చిత్రాలకు పనిచేశాడు. ఇతడు సట్టం ఒరు ఇరుత్తరై అనే తమిళ సినిమాకు తొలిసారిగా దర్శకత్వం వహించాడు. ఇతడు వేట్రి, నాన్ సిగప్పు మనిధన్, ముత్తం, సట్టం ఒరు ఇరుత్తరై వంటి అనేక విజయవంతమైన సినిమాలను తీశాడు.
ఇతడు సినిమా రంగానికి చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా అమెరికాలోని ఇంటర్నేషనల్ తమిళ్ యూనివర్సిటీ ఇతనికి గౌరవ డాక్టరేట్‌ను ప్రదానం చేసి గౌరవించింది.
చాళుక్య రచయిత బిల్హణుడు తన " విక్రమాంకదేవ చరిత "లో అథిరాజేంద్ర కష్టాలకు నేపథ్యం సంస్కరణను ఇచ్చారు. తన కుమార్తెను రెండవ విక్రమాదిత్య చాళుక్యుడికి ఇచ్చి వివాహం చేసుకున్న వెంటనే వీరరాజేంద్ర చోళుడు మరణించాడు. చక్రవర్తి మరణం తరువాత చోళ దేశంలో ఇబ్బంది, తిరుగుబాటు వార్తలను విన్న విక్రమాదిత్య వెంటనే అక్కడి ఇబ్బందులను అరికట్టడానికి కాంచీపురానికి వెళ్లారు. అప్పుడు ఆయన గంగైకొండ చోళపురం వెళ్లి ‘శత్రువుల శక్తులను నాశనం చేసి యువరాజు ను సింహాసనంపై ఉంచాడు’. చోళ రాజధానిలో ఒక నెల గడిపిన తరువాత శాంతి పునరుద్ధరించబడిందని రెండవ విక్రమాదిత్య సంతృప్తి చెంది తిరిగి తన దేశానికి వచ్చాడు.
ఈ కుట్రలు జరుగుతుండగా రాజరాజ నరేంద్ర కుమారుడు యువరాజు రాజేంద్ర చాళుక్య విజయాదిత్య తన సింహాసనాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నట్లు భావించి వెంగీ రాజు కావాలని కోరుకున్నాడు. ఆయన ప్రయత్నాలలో చోళులు బహుశా ఆయనకు సహాయం చేసి ఉండవచ్చు. తన మామ విజయాదిత్య సింహాసం స్వాధీనం చేసుకోవడానికి చేసిన ప్రయత్నాలలో విఫలమైన రాజేంద్ర చాళుక్య ఛత్తీసుగఢు రాష్ట్రంలోని బస్తరు జిల్లా సమీపంలో ఒక చిన్న ఆధిపత్యాన్ని సాధించడానికి ఆయన సమయాన్ని వెచ్చించాడు. వీరరాజేంద్ర మరణాన్ని అవకాశంగా చేసుకుని చోళ సింహాసనాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడానికి రాజేంద్ర చాళుక్య వేగంగా పనిచేశారు.
1061 లో తన తల్లి కుందవై ద్వారా చోళ వంశానికి దగ్గరి సంబంధం ఉన్న వెంగీరాజు రాజరాజ నరేంద్ర సా.శ. 1061 లో మరణించిన తరువాత వేంగీరాజ్య వారసత్వ వివాదాలలో వీరరాజేంద్ర చోళుడు జోక్యం చేసుకున్నాడు. వెంగీ సింహాసనం రాజభవనంలో జరిగిన తిరుగుబాటు కారణంగా సింహాసనం రెండవ శక్తివర్మను వశం అయింది. చోళులు చోళ ప్రభావాన్ని వెంగీలో తిరిగి స్థాపించాలని కోరుకున్నారు. రెండవ శక్తివర్మను చంపబడ్డాడు. కాని శక్తివర్మను తండ్రి విజయాదిత్య సింహాసనాన్ని స్వీకరించి ఆయనను తొలగించడానికి చోళులు చేసిన ప్రయత్నాలను తిప్పికొట్టాడు. అయినప్పటికీ విజయాదిత్య చోళ సామంతుడిగా పనిచేయడానికి అంగీకరించాడు.
అథిరాజేంద్ర మరణంలో కులోత్తుంగ పాత్ర గురించి సమాధానం లేని ప్రశ్నలు తలెత్తాయి. అథిరాజేంద్ర ఆరోహణ జరిగిన వెంటనే ఇది విక్రమాదిత్య జోక్యం చేసుకొనవలసిన అవసరం కలిగించిన కాంచీపురంలో తలెత్తిన ఇబ్బందులకు ఎవరు బాధ్యత వహించారు. అథిరాజేంద్ర తన సింహాసనంలో ఉండగానే సింహాసనానికి అబధ్రత కలిగించిన వారెవరు. విక్రమాదిత్య అణచివేసిన కాంచీపురం, గంగైకొండ చోళపురం కలవరానికి కారణమైంస్ ‘దుష్ట ప్రజలు’ ఎవరు?
ఈ ప్రశ్నలకు శాసనాలు లేదా సాహిత్య మూలాల నుండి ప్రత్యక్ష సమాధానాలు లేవు. వాస్తవానికి అథిరాజేంద్ర చేసిన చాలా శాసనాలు మన వద్ద లేవు. ఏది ఏమయినప్పటికీ 4 వ విక్రమాదిత్య కులోతుంగచోళుడికి వ్యతిరేకంగా సైన్యాలను నడిపించి చోళ సింహాసనాన్ని స్వీకరించి కులోత్తుంగను విజయవంతంగా తొలగించాడు. దీనితో కలిపి కులోత్తుంగ చోళుడిని ప్రశంసిస్తూ ఒక కవితా రచన ఆయన కళింగతుప్పరణిలో అథిరాజేంద్ర పాలన గురించి ప్రస్తావించకపోవడం, కులోతుంగచోళుడి ఆశయం, కుట్రలు ఈ సంఘటనలకు కారణమని అనుమానానికి దారి తీసింది.
ఆయన తిరిగి వచ్చిన కొద్ది రోజులలోనే తాజా తిరుగుబాటులో అథిరాజేంద్ర మరణం గురించి వార్తలు అతనికి చేరాయి. రాజేంద్ర చాళుక్యుడు చోళ సింహాసనాన్ని స్వాధీనం చేసుకుని కులోతుంగ చోళుడు అనే బిరుదును స్వీకరించాడని కూడా వార్త అతనికి తెలిపింది. విక్రమాదిత్య వెంటనే కులోతుంగచోళుడికి వ్యతిరేకంగా సైన్యాలను నడిపించాడు. పశ్చిమ చాళుక్య రాజు రెండవ సోమేశ్వర కూడా అతనితో చేరాడు.
అథిరాజేంద్ర చోళుడు మరణంతో విజయాలయ చోళుడు పాలన చాళుక్య లేదా కులోతుంగ చోళుడి పాలన ద్వారా అణచివేయబడింది. కాని వారి వారసులు ప్రాణాలతో బయటపడ్డారు (మొదటి రాజధీరాజ చోళుడి అనేక మంది కొడుకుల నుండి వచ్చిన రెండు వేర్వేరు శాఖలకు చెందిన రెండవ రాజేంద్ర చోళుడి ఆరుగురు కుమారులు) రాబోయే అనేక శతాబ్దాలు కొనసాగారు.
వేంగీరాజ్య రాజవంశ పోరాటాలలో చోళులు కూడా పాల్గొన్నారు. తమ అభిమాన యువరాజుకు మద్దతుగా ప్రత్యర్థిమీద అడపాదడపా పోరాడారు. ఈ ప్రత్యర్థులకు పశ్చిమ చాళుక్యులు మద్దతు ఇవ్వలేదు. అందువలన తూర్పు చాళుక్యరాజ్యం తరతరాలుగా చోళులు, పశ్చిమ చాళుక్యుల మధ్య యుద్ధానికి వేదికగా ఉంది.
రాజరాజు చోళుడి తన కుమార్తె కుందవైను తూర్పు చాళుక్యుడు విమలాదిత్యకు ఇచ్చి వివాహం చేయడం, అనేక వివాహాల ఫలితంగా చోళ వంశం, చాళుక్య రాజవంశం వెంగీశాఖ చాలా దగ్గరగా మారాయి. వెంగీరాజులు హృదయపూర్వకంగా చోళులుగా మారారు.
అథిరాజేంద్ర చోళుడు చాలా తక్కువ కాలం పాలించాడు. చోళరాజు తన తండ్రి విరారాజేంద్ర చోళుడి తరువాత పాలనకు వచ్చాడు. ఆయన పాలనలో పౌర అశాంతి నెలకొన్నట్లు గుర్తించబడింది. బహుశా మతపరమైన కారణంగా సంభవించి ఉండవచ్చు.
వెంగీ మీద పూర్తి నియంత్రణ సాధించే ఈ ప్రయత్నం విఫలమైనప్పటికీ వీరరాజేంద్రచోళుడు తన కుమార్తెను విక్రమాదిత్యుడికి ఇచ్చి వివాహం చేయడం ద్వారా మరో చాళుక్యమిత్రుడిని కనుగొన్నాడు.
రామాయణ ఇతిహాసంలో ' గురించి అనేక సూచనలు ఉన్నాయి. అయోధ్యరాజు దశరధుడు ముగ్గురు రాణులలో ఒకరైన కేకయరాజ్యానికి యువరాణి. కేకయల రాజధాని సుదామా నదీతీరంలో ఉందని రామాయణం సాక్ష్యమిస్తుంది. 2.71.1. సుదామా నది ఆర్య సరెంజెసు నదిగా గుర్తించబడింది. ఇది కేకయ రాజ్యంలో కూడా ప్రవహించింది. వేద గ్రంథాలు కేకయ రాజధాని పేరును ప్రస్తావించలేదు కాని రామాయణం కేకయ మహానగరం రాజగృహ లేదా గిరివ్రజా అని మాకు తెలియజేస్తుంది.
ఎ. కన్నింగ్హాం జీలం జిల్లాలోని జీలం నదీతీరంలో ఉన్న గిర్జాకు లేదా జలాల్పూరుగా గుర్తించారు. కానీ ఈ అభిప్రాయాన్ని పరిశోధకులు అంగీకరించలేదు. కేకాయ విపాసా లేదా బియాసు నదీతీరంలో
ఉత్తరప్రాంతం నుండి కేకయులు, మద్రాలు, కాంభోజులు మగధరాజు జరాసంధుడితో కలిసి శ్రీకృష్ణుడి యాదవసైన్యానికి వ్యతిరేకంగా మధురలో పోరాడారు. ఇవి కూడా చూడండి:
కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో కేకాయలు రెండు వైపులా పోరాడినట్లు చెబుతారు. పెద్దవాడైన బృహత్క్షత్ర నేతృత్వంలో ఐదుగురు కేకాయ రాకుమారులు పాండవ సైన్యంలో చేరారు. ఇతర కేకాయ సోదరులు కౌరవులతో చేరి బృహత్క్షత్రను వ్యతిరేకించారు. ప్రాచీన భారతదేశంలోని ఇతర అనేక రాజ్యాలు. ద్వారకా, కాశీ, మగధ, మత్స్య, మహిష్మతి, చేది, పాండ్య, మధుర యాదవులు పాండవుల మిత్రులు కాగా, కౌరవుల మిత్రులు ప్రాగ్జ్యోతిషా, అంగ, కేకాయ, సింధుదేశా, అవంతి, మధ్యదేశ, మద్రాస్కా, గద్రాజ, కామ్రా, మరెందరో కౌరవులతో కలిసి ఉన్నారు.
కేకాయాలు లేదా కైకేయులు ఒక పురాతన ప్రజలలో ఒకరు. పురాతన కాలం నుండి వీరు వాయువ్య పంజాబులోని గాంధారా, బియాసు నది మధ్య ఉన్న మారుమూల ప్రాంతంలో నివసించినట్లు ధృవీకరించారు. వారు కేకయ జనపద క్షత్రియుల వారసులు.
అందుకే కేకాయలు లేదా కైకేయులు అని పిలుస్తారు. కేకాయలు తరచుగా మద్రాలు, ఉసినారలు, సిబిప్రజలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. పినిణి అందించిన మూలాల ఆధారంగా వారి భూభాగం వాహికా దేశంలో ఒక భాగంగా
ఋగ్వేద కేకయులు పరుస్ని నది ఒడ్డు నివసించారు. విదేహ జనక సమయంలో కేకాయులు రాజు అశ్వపతి. కేకాయ రాజు అశ్వపతి అనేకమంది బ్రాహ్మణులను ఆదేశించినట్లు సతపాత బ్రాహ్మణ, చందోగియ ఉపనిషత్తులు సూచిస్తున్నాయి: అర్జున ఔపావేసి, గౌతమ, సత్యజ్ఞ పౌలుషి, మహాసల జబాలా, బుడిలా అశ్వతరాశ్వి, ఇంద్రద్యూమ్నా భల్లావేయ, జన సర్కరాక్ష్య, ప్రాచీనషాల, ఔపమన్యవ, ఉద్దాలక, అరుణి.
కేదవులు, యాదవులు, సృంజయులు, కురులు, కంభోజులు వంటి ఇతర దేశాలు యుధిష్టరుడి రాజసూయ యాగంలో పాల్గొన్నారని భాగవత పురాణం సాక్ష్యమిస్తుంది. "యాదవులు, సృంజయులు, కాంభోజులు, కురులు, కేకయులు, కోసల సామూహిక సైన్యాలు ఊరేగింపుగా రాజసూయ యాగం చేసిన యుధిష్టర మహారాజును అనుసరించడంతో భూమివణిక్ంది" .
అనేక పురాణాలలో గాంధారలు, యవనులు, షకాలు, పారదాలు, బహ్లికులు, కంబోజాలు, దారదాలు, బార్బరాలు, చినాలు, తుషారులు, పహ్లావాలు జాబితాలో కేకయులు ఉన్నారు. వారిని ఉడిచ్య ప్రజలు అని పిలుస్తారు. కేకయులు ప్రస్తుత పాకిస్తాన్లోని జీలం, షాపూరు, గుజరాతు ప్రాంతాలను ఆక్రమించారు.
విటస్టా లేదా జీలం నది నుండి పడమటి వైపు ప్రవహించిన సుదామా నదికి ఆవలి ప్రాంతంలో కేకయులు ఉన్నారు. యువరాణి కైకేయి కుమారుడు రాజకుమారుడు భరతుడు. అయోధ్య నుండి కేకాయ దేశానికి వెళుతున్నప్పుడు విటాస్టా నదిని దాటిన తరువాత సుదామా నదిని దాటిన తరువాత ఆయన కేకయరాజ్యానికి చేరుకున్నాడు.
కర్ణపర్వ కేకయులు, మాళ్వులు, మద్రాకులు, భీకర పరాక్రమం చూపిన ద్రావిడలు, యుధేయలు, లలిత్యాలు, క్షుద్రకులు, తుండికేరులు, సావిత్రిపుత్రులు, యుద్ధంలో 17 వ రోజున కర్ణుడికి మద్దతు ఇచ్చినట్లు వారందరూ అర్జునుడి చేత చంపబడ్డారు అని సూచించబడింది.
విదర్భ రాజు అయిన భీష్మకుడి కుమార్తె కృష్ణుని భార్య రుక్మిణి వివాహ వేడుకలో కేకయులు పాల్గొన్నారు. కృష్ణుడి భార్యలలో ఒకరు కేకయ యువరాణి. కృష్ణుడు మిథిలకు వెళుతున్నప్పుడు, కేకయుల ఆయనను బహుమతులతో కలుసుకున్నారు.