polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
పంజాబీ వంటకాలు భారత్, పాకిస్థాన్ దేశాల్లో విస్తరించిన పంజాబీ ప్రాంతాల సంప్రదాయక ఆహారం. తందూరీ తరహా వంట తయారీ ఈ వంటకాల్లోని ప్రత్యేక విధానం. ఈ విధానం ప్రస్తుతం భారత్ లోని మిగిలిన ప్రదేశాల్లోనే కాక, యుకె, కెనెడా వంటి ఇతర దేశాల్లో కూడా చాలా ప్రసిద్ధి చెందింది. పురాతన సింధూ లోయ నాగరికతలోని జీవినవిధానం, వ్యవసాయ ప్రభావం ఈ ప్రాంతపు వంటకల్లో చాలా ఉంటుంది. ఈ వంటకాల్లో ప్రాంతీయ ప్రధాన పంటలు కీలకపాత్ర పోషిస్తాయి. శాకాహారమైనా, మాంసాహారమైనా వెన్న ఎక్కువగా వాడటంతో ఈ వంటలు చాలా రుచికరమైనవిగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. సర్సాన్ డా సాగ్, మక్కీ డీ రోటీ వంటకాలు వీరి ప్రధాన వంటలు.
పంజాబీ వంటకాల్లో పానీయాలది ప్రత్యేక స్థానం. వీరు చాలా రకాల పానీయాలు తయారు చేస్తుంటారు. లస్సీ, మజ్జిగ వంటి పాల పదార్ధాలతో వివిధ రకాలైన పానీయాలు చేస్తారు. గేదె పాల పదార్ధాలతో చేసే వంటకాలు పంజాబ్ లో చాలా ప్రఖ్యాతం. మామిడి లస్సీ, మామిడి మిల్క్ షేక్, చాస్ వంటివి పంజాబీ వంటకాల్లో ప్రసిద్ధమైన పానీయాలుగా చెప్పొచ్చు. కూరలు, పండ్ల నుంచి తయారు చేసే పుచ్చకాయ షేక్ క్యారట్ జ్యూస్, చింతపండు జ్యూస్ వంటి పానీయాలు ఎక్కువగా తాగుతారు పంజాబీలు. వేసవి కాలంలో షిఖంజ్వీ, నింబూ పానీ ఎక్కువగా తాగుతారు. జల్ జీరా కూడా చాలా ప్రఖ్యాత పంజాబీ పానీయం.
భారత ఉపఖండంలో వాడే అన్ని రకాల సుగంధ ద్రవ్యాలనూ పంజాబీ వంటకాల్లో వాడుతుంటారు. కసూరీ మేథీ మాత్రం ఆ ప్రాంతానికి, ఆ వంటకాలకు చాలా ప్రత్యేకమైన సుగంధ ద్రవ్యం. భారత్ లోని చాలా ప్రాంతాల్లోలానే పంజాబ్ లో కూడా మసాలలు, మూలికలు, సుగంధ ద్రవ్యాలను నూరడానికి, దంచడానికి ఘూట్నా , అమందస్తా వంటి సంప్రదాయ పరికరాలు వాడుతుంటారు.
కోడి, గొర్రె, మేక మాంసాలు ఎక్కువగా తింటుంటారు పంజాబీలు. పంది, గొడ్డు మాంసాలు తినడం తక్కువే. భారత్ లోని పంజాబ్ ప్రాంతాల్లో మత నిషేధాలు, నమ్మకాల దృష్ట్యా ఆవు మాంసం అసలు తినరు. పాకిస్థాన్ పంజాబ్ లోనూ మత నిషేధాలతో పంది మాంసం స్వీకరించరు. పంజాబ్ లోని పలు ప్రాంతాల్లో ఆవు మాంసం కన్నా గేదె మాంసం ఎక్కువగా దొరుకుతుంది. కొన్ని మాంసం వంటకాలు:
కాల్చిన ధాన్యాలు: పంజాబీ భాటీలోకి మొక్కజొన్న, గోధుమ గింజల్ని కాల్చి చేయడం సంప్రదాయ పద్ధతి. కొన్ని చోట్ల ఈ కాల్చిన గింజల్ని బెల్లంలో కలిపి కూడా తింటారు.
సట్టు:బార్లీ గింజల్లో ఉప్పు, పసుపు వేసి ఉండలుగా చుట్టి వండుతుంటారు. ఈ లడ్డూలకు జొన్నలు, మొక్కజొన్నలు కూడా వాడుతుంటారు.
సాధారణంగా ఆహారంలో రుచి పెంచడానికి మసాలాలను, పోపులను వాడతారు. పాశ్చాత్య వంటకాల్లో వెనిగర్ ప్రధాన అదనపు పదార్థం. స్వీట్లలో ఫుడ్ కలర్ అదనపు పదార్థంగా ఎక్కువ వాడతారు. సాధారణంగా నల్ల మిరియాలు, ధనియాలు, జీలకర్ర, మెంతి ఆకులను మసాలాలుగా వాడుతుంటారు. దక్షిణ ఆసియా వంటకల్లో పచ్చళ్ళను, రకరకాల మసాలా గుజ్జులను ఎక్కువగా వాడుతుంటారు.
పంజాబీ వంటకాల్లో బాస్మతీ బియ్యం ముఖ్య పాత్ర పోషిస్తాయి. అన్నంతో చేసే వంటల్లో ఎక్కువగా బాస్మతీ బియ్యాన్నే వాడతారు ఈ ప్రాంతం వారు. పంజాబీలో వండిన బియ్యాన్ని "చోల్" అంటారు. చాలా శాకాహార, మాంసాహార వంటల్లో ఈ బియ్యం రుచి పెంచుతుందని చెప్తుంటారు పంజాబీలు. అందుకే ఈ బియ్యాన్ని ఎక్కువగా వాడుతుంటారు.
పంజాబ్ లో ప్రాంతాలను బట్టీ అల్పాహారాలు మారుతూ ఉంటాయి. సాధారణంగా చనా మసాలా, చోలే, పరాటా/ఆలూ పరాటా, హల్వా పూరీ, భటూరా, ఫలూదా, మఖనీ దూద్, అమృత్ సరీ లస్సీ, మసాలా చాయ్, టీ, అమృత్ సరీ కల్చస్, ఫానీస్, దహీ వడా, దహీ, ఖోయా, పాయా వంటి వంటకాలు ఎక్కువగా ఫలహారంగా తీసుకుంటుంటారు.
పంజాబీ వంటకాల్లో నెయ్యి, పొద్దుతిరుగుడు నూనె, పనీర్, వెన్న ఎక్కువగా వాడతారు. పంజాబ్ లోని ఉత్తర గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పనీర్ వంటి మరో పాల పదార్థం ధాగ్ ను తయారు చేస్తుంటారు. కానీ ఈ రకమైన చీజ్ పదార్ధాన్ని తయారు చేయడం ఇప్పుడు బాగా తగ్గిపోయింది.
గోధుమలు, బియ్యం, పాల ఉత్పత్తులకు పంజాబ్ ప్రధాన ఉత్పత్తిదారు. ఈ పంటల ఉత్పత్తులే పంజాబీలకు ప్రధాన ఆహారం. పంజాబ్ రాష్ట్రం పాల ఉత్పత్తుల వాడకంలో మొదట నిలుస్తుంది. అందువల్లే పంజాబీ వంటకాల్లో పాల ఉత్పత్తులకు పెద్ద పీట వేస్తారు.
తరకాను తెలుగులో పోపు అంటారు. పంజాబీలు కూరలకు కాక పప్పులకు ఎక్కువగా పోపు పెడుతుంటారు. ఎక్కువగా ఉల్లిపాయలు, జీలకర్ర, ఆవాలు, మెంతులు, పచ్చిమిర్చి, పుదీనా, వెల్లుల్లిలతో పోపు పెడతారు.
ఉత్తర భారతదేశంలో ప్రసిద్ధి చెందిన పానీయం సత్తు కూడా పంజాబ్ లో చాలా ప్రఖ్యాతం. బార్లీ గింజల్ని వేయించి, పొడి చేసి, పసుపు, నీళ్ళు కలిపి చేసే పానీయం సత్తు.
అన్ని రకాల వంటలతో రైతాలు, పచ్చళ్ళు వడ్డిస్తారు. చింతపండు, పుదీనా, దానిమ్మ, మామిడి, ధనియాలు వంటి వాటితో రకరకాల పచ్చళ్ళు చేస్తుంటారు.
కపూర్ కుటుంబం పంజాబీ హిందూ మూలానికి చెందిన కుటుంబం. పృథ్వీరాజ్ కపూర్ ఈ కుటుంబం నుంచి మొట్టమొదటి సినిమా నటుడు. పాకిస్థానీ పంజాబ్ లోని సముంద్రి పట్టణంలో 1906లో జన్మించారు పృథ్వీరాజ్. ఈయన తండ్రి బసవేశ్వరనాథ్ కపూర్ పేష్వార్ లో భారత ఇంపీరియల్ పోలీస్ శాఖలో పోలీసు అధికారిగా పనిచేశారు. పృథ్వీరాజ్ తాత సముంద్రి పట్టణానికి తహశీల్దారుగా వ్యవహరించేవారు. 1929లో సినిమా గర్ల్ అనే సినిమాలో హీరోగా మొట్టమొదటిసారి కనిపించారు.
కపూర్ కుటుంబం బాలీవుడ్ లో ప్రముఖ కుటుంబం. ఈ వంశానికి చెందిన చాలా మంది ప్రస్తుతం హిందీ సినీ రంగంలో ప్రఖ్యాత నటులు, దర్శకులు, నిర్మాతలు, ఇతర టెక్నీషియన్లు ఉన్నారు. పాకిస్థానీ పంజాబ్ లోని సంముంద్రి పట్టణానికి చెందినది ఈ కుటుంబం. పాకిస్థాన్ లోని ఖ్యాబెర్ పఖ్తున్ఖ్వా, పేష్వార్ ప్రాంతాల్లో ఈ కుటుంబానికి "కపూర్ హవేలీ" అనే వంశపారంపర్య భవనం ఉంది. ముంబైలో కపూర్ కుటుంబానికి పార్వతి థియేటర్, ఆర్.కె.స్టుడియోలు కూడా ఉన్నాయి.
రాజ్ కపూర్–పృథ్వీరాజ్ పెద్ద కొడుకు, బాలీవుడ్ లో పెద్ద నటుడు. నటుడు ప్రేం నాథ్ చెల్లెలు కృష్ణ మల్హోత్రాను వివాహం చేసుకున్నారు.
రణధీర్ కపూర్ నటి బబితాను వివాహం చేసుకున్నారు. వీరికి ఇద్దరు కుమార్తెలు కరిష్మా కపూర్, కరీనా కపూర్. ఇద్దరు బాలీవుడ్ లో బాగా రాణించినవారే. అయితే కరీనా మాత్రం ఇప్పటికి టాప్ హీరోయిన్ గా కొనసాగుతున్నారు. రిషి కపూర్ నటి నీతూ సింగ్ ను వివాహం చేసుకున్నారు. రణబీర్ కపూర్ వీరి కుమారుడే. బాలీవుడ్ లో అగ్ర కథానాయకుల్లో ఒకరిగా రాణిస్తున్నారు రణబీర్.
రాజ్ కపూర్ కుమారులు రణధీర్ కపూర్, రిషి కపూర్ లు బాలీవుడ్ లో మంచి నటులుగా గుర్తింపు తెచ్చుకోగా, చిన్న కుమారుడు రాజీవ్ కపూర్ మాత్రం అంతగా రాణించలేదు. శశి కపూర్ కుమార్తె సంజన కపూర్ కూడా నటిగా మంచి గుర్తింపే తెచ్చుకున్నారు. కానీ ఆమె చాలా తక్కువ సినిమాల్లో నటించారు.
పృథ్వీరాజ్ ముగ్గురు కుమారులు రాజ్ కపూర్, షమ్మీ కపూర్, శశి కపూర్ లు నటులే. భారతీయ సినిమా చరిత్రలో రాజ్ కపూర్ ను "ది గ్రేటెస్ట్ షోమాన్"గా అభివర్ణిస్తారు. రాజ్ కపూర్ బాలీవుడ్ లో ప్రసిద్ధ నటుడే గాక, నిర్మాత, దర్శకునిగా కూడా మంచి కృషి చేశారు.
రాజకపూర్ కూతురు రితుకపూర్, రంజన్ నందల కుమారుడు నిఖిల్ నంద- అమితాబ్ బచ్చన్, జయ బచ్చన్ ల కుమార్తె శ్వేత బచ్చన్ ను వివాహం చేసుకున్నారు.
ఈ భాషని ఇండో-యూరోపియన్, ఇండో-ఇరానియన్, ఇండో-ఆర్యన్, ఉత్తరభాగం, పశ్చిమ పహారీగా వర్గీకరించబడింది. వివిధ ప్రాంతాల్లో వివిధ మాండలికాలుగా తయారైంది. కింది మహాసు పహారీ వర్గంలో బఘాటి, బఘళినీ, కియుంతాళీ మాండలికాలు, పైన మహాసు పహారీలో రాంపురీ, రోహ్రురీ, సిమ్లా సిరాజీ, సొడొచి మాండలికాలు వస్తాయి. కియుంతాళీ మాండలికం ఇతర మాండలికాలు వాడేవారికి త్వరగా అర్ధమవుతుంది. పైగా ఆకర్షణీయంగా కూడా ఉంటుంది. రాంపురీని కోచి అని, రోహ్రురీని సోరచోలీ అని కూడా అంటారు. సోడొచి మాండలికాన్ని కోట్ గఢ్ లో ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తారు. ఒక మాండలికం వాడేవారికి వేరే మాండలికపు పదాలు 85శాతం అర్ధమవుతాయి. పైన మాండలికపు పదాలు 74-82శాతం, కింది మాండలికపు పదాలు 74-95శాతం నిఘంటు అర్ధాలు ఒకేలా ఉంటాయి. ఈ భాషను ఇళ్ళల్లోనూ, ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాల్లోనూ ఎక్కువగా వాడతారు. ఈ భాష వాడే ప్రజలపై హిందీ, ఇంగ్లీష్ భాషల ప్రభావం ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల ఈ భాష అంతరించిపోయే ప్రమాదం ఉంది. మహాసు భాషకు బాగా దగ్గరగా ఉండే సిర్మువర్ మాండలికాన్ని హిమాచల్ ప్రదేశ్ లోని సిర్మవురీ ప్రాంతంలోనూ, జాయుంసర్-బవర్ భాషను ఉత్తరాఖండ్ లోనూ మాట్లాడతారు.
షాహ్ పురీ మాండలికాన్ని సర్గోధా అని కూడా అంటారు. దీనిని ఎక్కువగా పాకిస్థానీ పంజాబ్ లో మాట్లాడతారు. పాకిస్థానీ పంజాబ్ లోని సర్గోధ్ ప్రాంతంలో మాట్లాడే ఈ మాండలికం పంజాబీ భాషలోనే అతి ప్రాచీనమైనది. ఇప్పటి సర్గోధా మండలంలోని షాహ్ పూర్ తాలూకా ఒకప్పుడు షాహ్ పూర్ మండలంగా ఉండేది. ఆ మండలం పేరు మీదుగానే ఈ మాండలికానికి షాహ్ పురీ అనే పేరు వచ్చింది. ఈ మాండలికం మాఝీ, పోథోహరీ, తొలాచీ మాండలికాల మిశ్రమంగా చెప్పుకోవచ్చు. ఖుషబ్ ప్రాంతంలోని ప్రజలు ఈ మాండలికాన్ని ఎక్కువగా తొలాచీ టోన్ లో మాట్లాడుతుంటారు. దక్షిణ ప్రాంతంలో ఝాంగోచి యాసలో మాట్లాడతారు. సర్గోధా, ఖుషబ్ మండలాలతో పాటు, పొరుగు మండలాలైన మైన్ వాలీ, భక్కర్ లలో కూడా విస్తృతంగా మాట్లాడతారు ఈ మాండలికాన్ని. సింధ్ నది పశ్చిమ ప్రాంతం నుండి, జెహ్లం నది దాటి చెన్నాబ్ నది వరకు ఈ మాండలికాన్ని ఎక్కువగా మాట్లాడతారు. మిగిలిన పంజాబీ మాండలికాల కన్నా ఈ షాహ్ పురీ మాండలికం చాలా విషయాల్లో ప్రాముఖ్యం కలదిగా నిలిచింది.
ప్వాధీ, పోవాధ్, ప్యువాధ్/పోవాధా అనేవి పంజాబ్, హర్యానాలోని ప్రాంతాలు. ఇవి సట్లజ్, ఘగ్గర్ నదుల మధ్య ఉంటాయి. హర్యానాలోని అంబాలా మండలం పక్కన ఉన్న రూప్ నగర్, దాని దక్షిణ, ఆగ్నేయ, తూర్పు ప్రాంతాలను పోవాధి అని అంటారు. హిమాచల్ ప్రదేశ్, హర్యానా రాష్ట్రాల సరిహద్దులో ఉన్న కాలా అంబ్ దాటి సట్లజ్ నది దగ్గర్లోని రూప్ నగర్ మండలం వరకు పోవాధ్ ప్రాంతమే. ఫతేగఢ్ సాహిబ్ మండలంలోని కొన్ని ప్రాంతాలు, పటియాలా మండలంలోని రాజ్ పురా ప్రదేశం కూడా పోవాధ్ ప్రాంతం కిందకే వస్తోంది. ఈ భాషను ప్రస్తుత పంజాబ్, హర్యానా ప్రాంతాల్లో ఎక్కువగా మాట్లాడుతున్నారు. పంజాబ్ రాష్ట్రంలోని కురాలీ, రోపార్, నుర్పుర్బేది, మొరిందా, పైల్, రాజ్ పురా, సమరలా ప్రాంతాలు, హర్యానా రాష్ట్ర ఫతేబాద్ మండలంలోని పింజోరే, కల్కా, ఇస్లామైల్ బాద్, పెహోవా, బంగర్ ప్రాంతాల్లో ప్వాధీ మాండలికాన్ని మాట్లాడతారు.
హిమాచల్ ప్రదేశ్ లో మాట్లాడే మహాసు పహారీ మాండలికం పశ్చిమ పహారీ భాషకు రూపాంతరం. మహాసుయీ, మహాసువీ అని కూడా అంటారు. 2001 లెక్కల ప్రకారం దాదాపు 1,000,000మంది ఈ మాండలికాన్ని మాట్లాడుతున్నారు. ఈ మాండలికాన్ని హిమాచల్ ప్రదేశ్, సిమ్లా, సోలన్ ప్రాంతాల్లో ఎక్కువగా మాట్లాడతారు. సిమ్లా, సోలన్ మండలాలు ప్రాచీన మహాసు ప్రాంతంలోనివని కూడా చెబుతారు. 1972 సెప్టెంబరులో హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం మహాసు మండలంలోని ప్రాంతాలను పాలనాసౌలభ్యం కోసం వివిధ మండలాలుగా విడదీసింది. అప్పటి మహాసు మండలంలోని సోలన్, అర్కి తాలూకల నుండి సోలన్ మండలాన్నీ, కందఘట్, నలగఢ్ తాలూకాల నుండి ఇప్పటి సిమ్లా మండలాన్నీ విడదీశారు.
ఝంగోచీ మాండలికం పంజాబీ భాషలోనే అత్యంత ప్రాచీనమైన మాండలికం. ఈ మాండలికాన్ని ఎక్కువగా పాకిస్థానీ పంజాబ్ లో మాట్లాడతారు. ఖనేవల్, ఝాంగ్, హఫీజ్ బాద్ మండలాల్లో ఎక్కువ వాడే మాండలికం ఇది. ఈ ప్రాంతాలు రవి నది నుండి చెనాబ్ నది వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతాలు భాషలోనే కాక, సంప్రదాయాలు, పద్ధతులు, సంస్కృతుల్లో ఒకే విధంగా ఉంటాయి. ఈ ప్రాంతానికి గొప్ప సాంస్కృతిక వారసత్వం ఉంది. ముఖ్యంగా ఈ ప్రాంతం సాహిత్య వారసత్వానికి ప్రాముఖ్యం. హీర్ రంఝా, మీర్జా సాహిబ్ ల రోమాంటిక్ ప్రేమకథలు ఈ ప్రాంతానికి చెందినవే. ఉభెచారీ మాండలికం అని కూడా అంటారు దీన్ని.
ఉత్తర భారతంలో ఎక్కువగా మాట్లాడే మాండలికం కాంగ్రి. హిమాచల్ ప్రదేశ్ లోని కాంగ్రా మండలంలో ఎక్కువగా మాట్లాడే మాండలికం ఇది. డోగ్రికి చెందిన ఇండో-ఆర్యన్ మాండలికం ఇది. పశ్చిమ పహారీ భాషా సముదాయ వర్గానికి చెందిన ఈ కాంగ్రి మాండలికానికి పంజాబీ పదజాల ప్రభావం కూడా ఉంది. పంజాబ్ రాష్ట్రంలోని పశ్చిమ ప్రాంతంలో ఈ మాండలికాన్ని వాడతారు.1960లో భాషావేత్తలు కాంగ్రి, డోగ్రి మాండలికాలను పంజాబీకి చెందిన మాండలికాలుగా గుర్తించారు. పహారీ భాషా సముదాయానికి చెందిన మాండలికాలుగా కూడా ఈ రెండిటినీ గుర్తించారు.
పాకిస్థాన్ కు చెందిన ఖ్యబెర్ పఖ్తున్ఖ్వా ప్రావిన్స్ లోని పెషావర్, నొవ్షెరా, కోహత్, మన్షెహ్రా, అబ్బొట్టా బాద్, హరి పూర్, పాక్ ఆక్రమిత కాశ్మీర్ లోని నీలుం మండలల్లో కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఈ మాండలకాన్ని మాట్లాడతారు. ఈ మాండలికం కూడా చారిత్రకంగా పంజాబీకి చెందినిదిగా పరిగణించబడుతోంది. ఈ మాండలికాన్ని కూడా 1920లలో భాషావేత్త గార్రిసన్ చేసిన భారతీయ భాషా సర్వేలో ఈ మాండలికాన్ని లహందా క్లస్టర్ లోకి చేర్చారు. హింద్కోని వేరే భాషగా ప్రతిపాదనలు కూడా ఉన్నాయి.
దీనిని భావల్ పురీ/చోలిస్తానీ అని కూడా అంటారు. పాకిస్థానీ పంజాబ్ లోని బహవల్ పూర్, లోధ్రన్, రహిమ్ యార్ ఖాన్ మండలాల్లో ఈ మాండలికాన్ని వాడతారు. బహవల్ పూర్ లోని రైస్త్ ప్రాంతం పేరు మీదుగా వచ్చింది ఈ రైస్తి మాండలికం. రాజస్థానీ, పంజాబీ, ముల్తానీ భాషల కలయికగా దీనిని చెప్పుకోవచ్చు. సట్లజ్ పరీవాహక ప్రాంతాల్లోనూ, చూలిస్థాన్ ఎడారి ప్రాంతాల్లోనూ ఎక్కువగా ఈ మాండలికాన్ని వాడతారు. పంజాబీ భాషకు మాండలికమైన సరైకీ మాండలిక సముదాయంలో ఈ రైస్తిని ఈ మధ్యే పరిగణించారు.
భారత పంజాబ్ లో తూర్పు ప్రాంతంలోనూ, పాకిస్థాన్ పంజాబ్ లోని బహవల్ నగర్, వెహారీ మండలాల్లో ఈ మాళ్వాయి మాండలికాన్ని మాట్లాడతారు. లుధియానా, పటియాలా, అంబాలా, భతిండా, గంగానగర్, మలేర్ కోట్లా, ఫజిల్కా, ఫిరోజ్‌పూర్, మోగా, మాళ్వా, వంటి ప్రాంతాలు ప్రస్తుత భారత పంజాబ్ లోని దక్షిణ, మధ్య ముఖ్య ప్రాంతాల్లో ఈ మాండలికం మాట్లాడతారు. పంజాబీ భాష మాట్లాడే హర్యానా రాష్ట్రంలోని అంబాలా, హిస్సార్, సిర్సా, కురుక్షేత్ర వంటి ప్రాంతాల్లో ఈ మాండలికం మాట్లాడతారు.
పొథోహరీ మాండలికం ఉత్తర పాకిస్థానీ పంజబ్ లోనూ పాక్ ఆక్రమిత కాశ్మీర్ లోనూ మాట్లాడతారు. ఉత్తరంలోని ముజఫరబాద్ నుండి దక్షిణంలోని ఝెలం, గుజర్ ఖాన్, రావత్, రావల్పిండి, ఉత్తర రావల్పిండిలోని ముర్రే కొండలు, తూర్పు భింబెర్, రావల్ కోట్ ప్రాంతాల్లో ఈ మాండలికాలు మాట్లాడతారు. చిభాలీ, ధుండి-కైరాలీ మాండలికాలు కూడా వీటికి సంబంధించినవే. పంజాబీ భాషకు చెందిన మాఝీ, హింద్కో మాండలికాలు ఈ మాండలిక సమూహాలకు చెందినవే అని ఒక అంచనా.
పాకిస్థానీ పంజాబ్ లోని రావల్పిండి ప్రాంతంలో ఈ మాండలికాన్ని ఎక్కువగా మాట్లాడతారు. ధాన్ లోయలో ఎక్కువగా మాట్లాడే ఈ మాండలికానికి దాని పేరు మీదనే పేరు వచ్చింది. చక్వాల్ ప్రాంతంలోనూ, జెహ్లాం, అటొక్ మండలాల్లో కూడా ఈ మాండలికాన్ని మాట్లాడతారు. పొథొహర్ ప్రజలు పొథొహర్ మాండలికం వాడతారు. కానీ చక్వాల్, ధాన్నీ ప్రాంత ప్రజలు పొథొహరీ మాట్లడరు. వీరు పంజాబీ భాషకు చెందిన చక్వాలీ, థాన్నీ మాండలికాలు మాట్లాడతారు. ఇవి షాహ్ పురీకి దగ్గరగా ఉంటాయి.
జాంగ్లీ మాండలికం ప్రాచీన తెగల భాష. సాధారణంగా వీటి పేర్ల వెనుక బార్ అని వస్తుంది. నీటిపారుదల వ్యవస్థ మొదలుకాక ముందు, 20వ శతాబ్దానికి పూర్వం ఉండే జంగిల్ బార్ ల వంటివి ఈ ప్రాంతాలు. ఈ మాండలికాన్ని ప్రాచీన లయల్ పూర్, మొంట్గోమరి మండల పశ్చిమ సగభాగంలో ఎక్కువగా మాట్లాడతారు. పాకిస్తానీ పంజాబ్ లోని ఫైసలాబాద్, చినియోట్, తోబా టెక్ సింగ్, బహవల్నగర్ మండలాలు ఈ ప్రాంతానికి చెందినవే. ఈ మాండలికానికి రచ్నవీ అనే పేరు కూడా ఉంది.
దొయిబీ మాండలికం భారత పంజాబ్, పాకిస్థానీ పంజాబ్ లలో కూడా మాట్లాడతారు. దో ఆబీ అంటే రెండు నదుల మధ్య ప్రదేశం అని అర్ధం. చారిత్రకంగా బియాస్, సట్లెజ్ నదుల మధ్య ఉండే దొయిబా అనే ప్రాంతంలో మాట్లాడేవారు. ప్రస్తుత భారత పంజాబ్ లోని జలంధర్, కపూర్తలా మండలల్లోనూ, డోనా, మంజకి ప్రాంతాల్లో ఇప్పటికీ మట్లాడతారు. పాకిస్థానీ పంజాబ్ లో తోబా టెక్ సింగ్, ఫైసలాబాద్ మండలంలో మాట్లాడే ఈ మండలాన్ని ఫైసలాబాదీ పంజాబీ అని కూడా అంటారు.
పాకిస్థానీ పంజాబ్ లోని థాల్ ఎడారిలో ఈ మాండలికం మాట్లాడతారు. థాల్ ఎడారి పేరు పైనే దీనికి థాలి అని పేరు వచ్చింది. సర్గోదా, ఖౌషబ్ మండలాల్లో మాట్లాడే పంజాబీ మాండలికం షాహ్ పురీకి దీనికి దగ్గరి పోలికలున్నాయి. పాకిస్థానీ పంజాబ్ లోని సింధ్ నది తూర్పు భాగాన ఉండే భక్కర్, లయ్యాహ్, ముజ్జఫ్ఫర్ గడ్ మండలాల్లోనూ, సింధ్ నది పశ్చిమ ప్రాంతాలైన బన్ను, తనక్, డెరా ఇస్మాయిల్ ఖాన్ లలో ఈ మాండలికం మాట్లాడతారు.
మాఝీ అనేది పంజాబీ భాషకు ప్రతిష్ఠాత్మకమైన మాండలికం. ఎందుకంటే పంజాబీ భాషకు ప్రామాణికమైన రాతకోతలు ఈ మాండలికంలోనే జరుగుతాయి. చారిత్రకంగా పాకిస్థానీ పంజాబ్ ప్రాంతంలోని లాహోర్, షేఖుపురా, కసుర్, ఒకారా, నన్కానా సాహిబ్, ఫైసలాబాద్, గుజ్రాన్ వాలా, వజీరాబాద్, సైల్ కోట్, నరోవల్, గుజ్రాత్, ఝెలం, పక్పాటన్, వహేరి, ఖనేవాల్, సాహివాల్, హఫీజ్ బాద్, మండీ, బహుద్దీన్, చినియోట్ మండలాలు మాఝా ప్రాంతంలోకి వస్తాయి.
ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలోని గర్హ్ వాల్ ప్రాంతానికి చెందిన డెహ్రాడూన్ మండలంలోని చక్రతా, కల్సీ ప్రదేశాల్లో ఈ జేన్సారీ మాండలికాన్ని మాట్లాడతారు. ఇది పహారీ భాషకు చెందినది. దీనిని గర్హ్ వాలీ భాష అని కూడా అంటారు. కానీ ఇది డోగ్రీ-కంగ్రీ భాషలకు దగ్గరగా ఉంటుంది. హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని సిర్మేర్ మండలంలో ఎక్కువగా మాట్లాడతారు. దీని పదాలు సిర్మేరీ భాషకు దగ్గరగా ఉంటాయి.
మండేలీ అనేది పశ్చిమ పహారీ భాష. ఉత్తర భారతంలో హిమాచల్ ప్రదేశ్ లోని మండి మండలంలో ఎక్కువగా మాట్లాడే మాండలికం. మండి నగరంలోనూ, మండి లోయలోనూ ఈ మాండలికాన్ని మాట్లాడతారు. మండలం గర్హి, మండిగ్యర్హి అని కూడా అంటారు. భారతదేశంలో అతి వేగంగా అంతరించిపోతున్న భాషగా ఈ మాండలికాన్ని యునెస్కో గుర్తించింది. 1961 నుండి 2001 వరకు ఈ భాష మాట్లాడే వారి సంఖ్య 21శాతానికి పడిపోయింది.
జమ్ము కాశ్మీర్ లోని భాదర్ వాహ్ ప్రాంత స్థానిక భాష భాదర్ వాహీ. 50,000మంది మాట్లాడే ఈ భాదర్ వాహీ అనేది పహారీ భాషకు చెందినది. భాదర్ వాహ్ పట్టణంలోనూ, చుట్టుపక్కల గ్రామాల్లోనూ, హిమాచల్ ప్రదేశ్ కు చెందిన చౌరాహ్, సలునీ తాలూకాలో దాదాపు 110,000 మంది మాట్లాడతారు ఈ భాషను. ఈ మాండలికాన్ని బదేర్ వాలీ, భాద్రి, బద్రోహి, భిద్లి అని కూడా అంటారు.
పాకిస్థానీ పంజాబ్ లో మాట్లాడే అనేకానేక మాండలికాల్లో ఇది ఒకటి. పోతోవారీ, హింద్కో మాండలికాల మిశ్రమం ఛాచి. పాకిస్థానీ పంజాబ్ లోని అటోక్ మండలంలో గల ఛాచ్ ప్రాంతం పేరు మీదుగా ఛాచి పేరు వచ్చింది. ఛాచి తెగ కోహ్లి ఖొఖ్రన్ తెగలో భాగం. అటోక్ మండలంలోనూ, హజారా భూభాగంలోనూ, ఖ్యబెర్ పఖ్తుంఖా ప్రాంతాల్లో ఎక్కువగా ఈ మండలీకం కనిపిస్తుంది.
పోతోవారీ మాండలికానికీ, ఈ ఘేబి మాండలికానికీ చాలా పోలికలున్నాయి. కానీ కొన్ని వ్యాకరణాంశాల్లో, ముఖ్యంగా భూతకాల ప్రయోగంలో కొన్ని వైరుధ్యాలు కనపడతాయి. ఘేబిని పాకిస్థానీ పంజాబ్ లోని ఫతేహ్ జంగ్, పిండి ఘెబ్ తాలూకాల్లో ఎక్కువగా మాట్లాడతారు. మైన్ వాలీ ప్రాంతంలో మాట్లాడే అవాంకరీ మాండలికానికీ, దీనికీ కూడా పోలికలున్నాయి.
పాకిస్థాన్ పంజాబ్ లోని ముల్తాన్, లోధ్రాన్ మండలాల్లో ముల్తానీ మాండలికం మాట్లాడతారు. చారిత్రకంగా ఈ మాండలికం పంజాబీ భాషలోనిది. 1920లలో భాషావేత్త గార్రిసన్ చేసిన భారతీయ భాషా సర్వేలో ఈ మాండలికాన్ని లహందా క్లస్టర్ లోకి చేర్చారు. 1964లో ముల్తానీ మాండలికలను సారైకి అనే పేరుతో విడి భాషగా ప్రకటించారు.
భారత్ పంజాబ్ లో అమృత్ సర్, తర్న్ తర్న్ సాహిబ్, గుర్దస్పూర్ మండలాలు మాఝూ ప్రాంతం కిందకి వస్తాయి. పంజాబ్, హర్యానా, ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రాల్లోని కొన్ని నగరాల్లోనూ, ఢిల్లీ, ముంబై వంటి నగరాల్లో కూడా మాఝూ ప్రాంతవాసులు చెప్పుకోదగ్గ జనాభాలోనే ఉన్నారు.
పహారీ కిన్నోరి లేదా హరిజన్ కిన్నోరి అనేది ఉత్తర భారతదేశానికి చెందిన పశ్చిమ పహారీ భాష. కిన్నోర్ మండలంలోని దళితులు ఈ మాండలికం మాట్లాడతారు. హిమాచలీ భాష నుండి ఈ మాండలికం ఎంత భిన్నమైందో ఎవరూ నిర్ధారించలేదు.
భారత్ లోని పంజాబీ మాండలికాల్లో ముఖ్యమైనవి మాఝీ, దోఅబీ, మాళ్వాయీ, పోవాధీ. పోథోహరీ, లహందీ, ముల్తానీ మాండలికాలు పాకిస్థాన్ కు చెందినవి. అయితే మాఝీ మాండలికం మాత్రం రెండు దేశాలకూ ప్రామాణికమైనది.
పాకిస్థానీ పంజాబ్ లోని రాజన్ పూర్, దేరా ఘజీ ఖాన్ మండలల్లో ఎక్కువగా మాట్లాడే మాండలికం ఇది. ఈ మధ్యనే దీనిని సారైకీ సముదాయంలో పరిగణించారు. చాలా మంది భాషావేత్తలు దీనిని వేరే భాషగా కూడా ప్రతిపాదిస్తారు.
ఇవి దెరావాలీకి రూపాంతరంగా చెప్పుకోవచ్చు. బలూచీ, సింధి భాషల ప్రభావం వీటిపై ఎక్కువగా ఉంది. పాకిస్థానీ పంజాబ్ లోని బెలూచిస్థాన్ ప్రావిన్స్ లోని ముసఖేల్, బర్ఖాన్ మండలాల్లో ఎక్కువగా మాట్లాడతారు.
చంబేలీ రకాలైన బిలాస్ పురీ, చంబేలి, భట్టియాలీ, పంగ్వాలీ గడ్డీ, చురాహ్/భద్రావాహీ/భలేసీ/ఖషాలీ/పదారీలు విడివిడి భాషలుగా పరిగణింపబడతాయి. కానీ మండేలీ మాండలికానికి 90-95శాతం దగ్గరగా ఉంటాయి ఈ మాండలికాలు.
చంబేలిక్ రకాలైన బిలాస్ పురీ, చంబేలీ, భాట్టియాలీ, పంగ్వాలీ, గడ్డీ, చురాహీ/భద్రవాహీ/భలేసీ/ఖషాలీ/పదారీ మాండలికాలు వేర్వేరు భాషలుగా పరిగణింపబడతాయి. కానీ ఇవి దాదాపు 90-95శాతం మండేలీ భాషలానే ఉంటాయి.
పోతోవారీ, ఛాఛి, థలోచి మాండలికల మిశ్రమం జండాలీ. దీనిని రోహి అని కూడా వ్యవహరిస్తారు. ఈ మాండలికాన్ని పాకిస్థానీ పంజాబ్ లోని జంద్ తాలూకాలోనూ, మైన్ వాలీ మండలంలోనూ ఎక్కువగా మాట్లాడతారు.
కుల్లుని కుల్లూ, కులుయి, కుల్వీ అని కూడా అంటారు. ఇది హిమాచల్ ప్రదేశ్ లో మాట్లాడే పశ్చిమ పహారీ భాషా సమూహానికి చెందిన మాండలికం.
సమంత ఈ చిత్రంతో త్రివిక్రమ్ శ్రీనివాస్ దర్శకత్వంలో మూడోసారి నటిస్తున్నారు . సెప్టెంబరు నెల మధ్యలో అనుపమా పరమేశ్వరన్ రెండవ కథానాయికగా నటిస్తున్న విషయం నిర్ధారితమైంది. సెప్టెంబరు 2015లోనే నదియా చిత్రంలో కీలకమైన పాత్ర ధరిస్తున్న విషయం తెలిసింది. అక్టోబర్ 2015 మొదటివారంలో శ్రీనివాస్ అవసరాల ఈ చిత్రంలో మరో కీలకమైన పాత్రను ధరించినట్టు తెలిసింది. నవంబరు తొలినాళ్ళలో కథానాయకుడి చెల్లెలు భానుమతి పాత్రను అనన్య ధరిస్తున్నట్టు తెలియవచ్చింది. ఆమె మొదట్లో ఈ పాత్రను ధరించేందుకు సుముఖత చూపించలేదనీ, కానీ పాత్ర ప్రాధాన్యతను అర్థం చేసుకుని తర్వాత అంగీకరించారని వార్తలు వచ్చాయి. జనవరి మధ్యలో నరేష్ చిత్రంలో నదియా భర్త పాత్రలో నటిస్తున్నట్టు తెలిసింది.
రామలింగం , మహాలక్ష్మి ల కూతురు అనసూయ ఎంట్రీతో సినిమా మొదలవుతోంది. తన జీవితంలో ప్రతి నిర్ణయం తన తల్లే తీసుకుంటుందన్న బాధలో ఉంటుంది అనసూయ. తన 23వ పుట్టినరోజు సందర్భంగా మహాలక్ష్మీ, ఓ కోటీశ్వరుడు మనవడితో అనుసూయకు పెళ్ళిచూపులు ప్లాన్ చేస్తుంది. ఆ నిర్ణయం నచ్చక అనసూయ ఆత్మహత్య చేసుకోవాలనుకుంటుంది. ఆ ప్రయత్నం విఫలం కావడంతో తిరిగి అమ్మ చేతిలో తిట్లు తింటుంది. అదే సమయంలో మహాలక్ష్మి వ్యాపార పని మీద చెన్నై వెళ్లటంతో తండ్రి సాయంతో ఆ పెళ్ళి చూపులను రద్దు చేయిస్తుంది అనసూయ. మహాలక్ష్మి ఇంట్లో లేని సమయాన్ని ఆనందంగా గడపటం కోసం విజయవాడ దగ్గర కల్వపూడిలో ఉంటున్న మేనత్త కామేశ్వరి ఇంటికి వెళుతుంది.
నగరంలో డాబుగా పెరిగిన అనసూయ అవసరాలు తీర్చటం, కామేశ్వరి కొడుకు ఆనంద్ విహారి కి తలకు మించిన భారం అవుతుంది. అక్కడ ఉన్న పదిరోజుల్లో కుటుంబ బంధాల విలువ తెలుసుకుంటుంది అనసూయ. అదే సమయంలో ఆనంద్ విహారితో ప్రేమలో పడుతుంది. కానీ ఆ రెండు కుటుంబాల మధ్య జరిగిన కొన్ని సంఘటనల కారణంగా ఆనంద్ తన ప్రేమను బయటకు చెప్పలేకపోతాడు. అసలు మహాలక్ష్మి, కామేశ్వరిల కుటుంబాల మధ్య ఉన్న వైరం ఏంటి.?
ఆగస్టు మొదటివారంలో సంగీత దర్శకత్వం వహించేందుకు అనిరుధ్ రవిచందర్ను తీసుకున్నారు, ఈ సినిమా ఆయన తొలి తెలుగు చిత్రం. కానీ తర్వాత తమిళ్ చిత్రాల్లో బిజీ షెడ్యూల్ వల్ల అనిరుధ్ కాక మిక్కీ జె.మేయర్ స్వరకర్తగా వ్యవహరించారు. సినిమాటోగ్రాఫర్లుగా నటరాజన్ సుబ్రహ్మణ్యం, డూడ్లే వ్యవహరించారు. ఆగస్టు నెల అంతంలో కోటగిరి వెంకటేశ్వరరావు కూర్పు చేస్తారని నిర్ధారితం అయింది, కళా దర్శకునిగా రాజీవన్ వ్యవహరించారు. . 2015.
ఆగస్టు 2015 నెలాఖరులో నితిన్, సమంత ప్రధాన పాత్రల్లో త్రివిక్రం శ్రీనివాస్ దర్శకత్వంలో సినిమా ప్రారంభం కానుందన్న ప్రకటన వెలువడింది. సినిమాను తన హారిక & హాసిని క్రియేషన్స్ పతాకంపై ఎస్. రాధాకృష్ణ నిర్మిస్తారనీ వివరాలు తెలిశాయి. సెప్టెంబర్ 2015 మొదటి వారంలో సినిమా రూపకర్తలు టైటిల్ ని అ ఆ - అనూయ రామలింగం వర్సెస్ ఆనంద్ విహారిగా ప్రకటించారు.
అ ఆ 2016 జూన్ 2 న విడుదలైన తెలుగు శృంగార హాస్య ప్రధాన చిత్రం. చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం త్రివిక్రం శ్రీనివాస్ చేపట్టారు. సినిమాను హారిక & హాసిన క్రియేషన్స్ పతాకంపై ఎస్. రాధాకృష్ణ నిర్మించారు. ప్రధాన పాత్రల్లో నితిన్, సమంత, అనుపమా పరమేశ్వరన్ నటించారు. సినిమా బ్యాక్ గ్రౌండ్ స్కోర్, పాటలు మిక్కీ జె. మేయర్ అందించగా, డుడ్లీ ఛాయాగ్రహణం నిర్వహించారు.
అ ఆఅ సినిమాలోని మొత్తం 5 పాటలను మిక్కీ జె. మేయర్ స్వరపరిచారు. నాలుగు పాటలను రామజోగయ్య శాస్త్రి రచించగా, ఒక పాటను కృష్ణ చైతన్య రచించారు.
అరిహంత్ ను 2009 జూలై 26 న నాటి ప్రధాని మన్మోహన్ సింగ్ భార్య గుర్‌శరన్ కౌర్ చేతుల మీదుగా ప్రారంభించారు. కార్గిల్ యుద్ధ విజయానికి పదేళ్ళు నిండిన సందర్భంగా జరిగిన ఈ కార్యక్రమంలో డ్రై డాక్‌లో నీళ్ళు నింపి జలాంతర్గామిని నీటిపై తేల్చారు. విశాఖపట్నంలోని మత్స్య అనే రహస్య స్థావరంలో కొబ్బరికాయ కొట్టి ఈ ప్రారంభోత్సవం జరిపారు. డిఫెన్స్ ప్రొఫెషనల్స్ డైలీ, 'కీలకమైన న్యూక్లియర్ రియాక్టరు, నిఘా పరికరాలు, ఆయుధాలు ఏమీ లేకుండానే అరిహంత్ ప్రారంభం జరిగింది' అని వ్యాఖ్యానించింది. అక్కడ ఫోటోగ్రఫీని నిషేధించారు. జాలాంతర్గామి పూర్తి ఫోటోలు లభించలేదు. ప్రధాని తన ప్రసంగంలో ఇలా అన్నాడు, "నేను మన రష్యా మిత్రులకు, వారి నిరంతర సహాయ సహకారాలకుగాను నా ధన్యవాదాలు తెలుపుతున్నాను. ఈ సహకారం రష్యాతో మనకున్న వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యానికి సూచిక". అణు త్రయాన్ని (భూమి, గాలి, సముద్రం ఈ మూడింటిపైనుండి అణ్వాయుధాలను ప్రయోగించగల సామర్థ్యం) అభివృద్ధి చెయ్యడంలో అరిహంత్ ఒక ముందడుగు.
2012 ఆగస్టు 7న అడ్మిరల్ వర్మ, 'రాబోయే నెలల్లో అరిహంత్ సముద్ర పరీక్షలు మొదలౌతున్నాయి, అది ఆపరేషను దిశలో పురోగమిస్తోంది' అని చెప్పాడు . 2013 జనవరి 27 న, సాగరిక క్షిపణి చివరి ప్రయోగ పరీక్ష పూర్తై, జలాంతర్గామితో మేళవింపుకు సిద్ధమైంది. 2013 ఆగస్టు 10 న అణు రియాక్టరు క్రిటికల్ స్థితికి చేరింది; ఈ స్థితికి చేరేందుకు, తీరంలో ఉన్న హై ప్రెషర్ స్టీమ్ తో రియాక్టరును అనుసంధానించి, అనేక నెలల పాటు దాని వ్యవస్థల్లో పరీక్షలు చేసారు.
అరిహంత్ తరగతి జలాంతర్గాముల డిజైను రష్యాకు చెందిన అకులా తరగతి జలాంతర్గాముల డిజైనుపై ఆధారపడి తయారు చేసినట్లు తెలుస్తోంది. ఈ తరగతికి చెందిన చక్ర పై అరిహంత్ సిబ్బందికి శిక్షణ ఇస్తారు. అడ్మిరల్ నిర్మల్ వర్మ చెప్పిన దాని ప్రకారం " అరిహంత్ పూర్తి ఆపరేషనల్ అనే దాని కంటే దాన్ని ఒక టెక్నాలజీ డిమాన్‌స్ట్రేటర్ అనొచ్చు"
జలాంతర్గామి డిజైను యొక్క సవివరమైన ఇంజనీరింగ్ ను ఎల్ & టి వారి హజీరా నౌకా నిర్మాణ కేంద్రంలో చేసారు. జలాంతర్గామి నియంత్రణ వ్యవస్థలను టాటా పవర్ నిర్మించింది. స్టీమ్ టర్బైన్లు, దానికి సంబంధించిన వ్యవస్థలను వాల్‌చంద్‌నగర్ ఇండస్ట్రీస్ సరఫరా చేసింది. ఈ ప్రాఅజెక్టుకు కన్‌సల్టెన్సీని రష్యా అందించింది. రియాక్టరును జలాంతర్గామిలో పట్టేంత చిన్నదిగా నిర్మించడం కోసం అవసరమైన సహాయాన్ని కూడా రష్యా కు అందించింది.
అరిహంత్ కు అవసరమైన శక్తిని అందించేందుకు శుద్ధ యురేనియం తో పనిచేసే 83 మెగావాట్ల ప్రెషరైస్‌డ్ లైట్ వాటర్ రియాక్టరు ఉంది ఒక ప్రోటోటైప్ రియాక్టరును కల్పాక్కం లో నిర్మిచి 2006 సెప్టెంబరు నుండి దాన్ని పని చేయిస్తున్నారు. మూడేళ్ల కాలంలో దాన్ని విజయవంతంగా పనిచేయించి, దాన్నుండి గ్రహించిన డేటా సహాయంతో అరిహంత్ కోసం రియాక్టరును నిర్మించారు. 2008 జనవరిలో 80 మెవా రియాక్టరు నిర్మాణం పూర్తైంది.
అరిహంత్ భారత్ నిర్మిస్తున్న అరిహంత్ తరగతికి చెందిన మొదటి అణు చోదిత బాలిస్టిక్ క్షిపణి జలాంతర్గామి. 6,000 టన్నుల ఈ నౌకను అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నాలజీ వెస్సెల్ ప్రాజెక్టులో భాగంగా విశాఖపట్నం లోని నౌకా నిర్మాణ కేంద్రంలో నిర్మించారు.
ఈ జలాంతర్గాములకు నిట్టనిలువుగా ఉండే నాలుగు క్షిపణి ప్రయోగ ట్యూబులు ఉన్నాయి. దీనిలో 12 సాగరిక క్షిపణులను గానీ లేదా 4 -4 క్షిపణులను గానీ మోహరించవచ్చు కె-4 పరీక్షలుమొదలయ్యాయి.
స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో నిర్మితమవుతున్న అరిహంత్ తరగతి జలాంతర్గాముల్లో ఇది మొదటిది. ఇంకో నాలుగు వేర్వేరు నిర్మాణ దశల్లో ఉన్నాయి. దీని పొడవు 111 మీటర్లు. బరువు 6000 టన్నులు.
గ్రామం ప్రధాన జిల్లా రోడ్డుతో అనుసంధానం కాలేదు.సమీపప్రధాన జిల్లా రోడ్డు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది.
గ్రామం ఇతర జిల్లా రోడ్డుతో అనుసంధానం కాలేదు. సమీపఇతర జిల్లా రోడ్డుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
పోకిమాన్ గో గేమ్ ఉచితంగా మొబైల్ ప్రదేశం ఆధారంగా ఆడుకొనే సహజ మొబైల్ గేమ్ . దీనిని నిన్ టిక్ ఐ ఓ ఎస్, ఆండ్రాయిడ్ అధ్వర్యంలో రూపొందించారు. దీనిని వినియోగించుకోవడం కోసం అన్నీ ప్రదేశలలో వచ్చేల ప్రపంచ వ్యాప్తంగా జూలై 2016 నా రూపకల్పన చేసారు. కానీ భారతదేశం లో అధికారికంగా విడుదల చేయలేదు. అధికారికంగా ప్రారంభించక ముందే పోకీమాన్ గో వెఱ్ఱి భారతదేశాన్ని కూడా పట్టుకుంది. దీనిని ఆడాలంటే ముఖ్యంగా జిపీఎస్, కెమెరా ఫీచర్స్ మొబైల్ లో కలిగి ఉండాలి.
సాధార‌ణంగా ఏ స్మార్ట్‌ఫోన్ గేమ్ అయినా ఒకే ద‌గ్గ‌ర కూర్చుని ఆడుకునే విధంగా ఉంటుంది. అది టీవీ, కంప్యూట‌ర్ గేమ్ అయినా స‌రే. అన్నీ దాదాపుగా ఒకే ప్ర‌దేశానికి ప‌రిమిత‌మ‌వుతాయి. అయితే పోకిమాన్ గో గేమ్ మాత్రం అలా కాదు. ఈ గేమ్‌ను ఆడాలంటే క‌చ్చితంగా బ‌య‌ట‌కు వెళ్లాల్సిందే. బ‌య‌ట తిరుగుతూ గేమ్‌ను ఆడాల్సి ఉంటుంది. ఈ క్ర‌మంలో శ‌రీరానికి వ్యాయామం చేసిన‌ట్ట‌యి క్యాల‌రీలు కూడా ఖ‌ర్చ‌వుతాయి. ఈ గేమ్‌ను నిత్యం 45 నిమిషాల పాటు ఆడ‌డం వ‌ల్ల ఎవ‌రైనా వారానికి 1800 క్యాల‌రీల‌ను ఈజీగా ఖ‌ర్చు చేయ‌వ‌చ్చ‌ట‌. దీంతో బ‌రువు కూడా త‌గ్గుతారు. అందుకే ఈ గేమ్ ఇప్పుడు అంద‌రినీ ఆకట్టుకుంటోంది.