polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
గూడూరు వెంకటాచలం 1909వ సంవత్సరంలో కృష్ణా జిల్లా, గుడివాడ పట్టణంలో ఒక సంపన్న కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఇతని 8 యేళ్ల వయసులో తన తండ్రి మరణించాడు. ప్రముఖ గాంధేయవాది, సంఘసంస్కర్త అయిన తన మేనమామ గూడూరు రామచంద్రరావు వద్ద ఇతడు పెరిగాడు. ఇతని ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం గుడివాడ, రాజమండ్రిలలో నడిచింది. తరువాత ఇతడు కాకినాడలోని పిఠాపురం రాజావారి కళాశాలలో చదివి పట్టభద్రుడయ్యాడు. తన మేనమామ చేత ప్రభావితుడై ఇతడు సంఘసంస్కరణల వైపు మొగ్గు చూపాడు. కుల,మత,వర్గ రహిత సమాజానికై పాటుపడే "సోదరసమాజం" అనే సంస్థతో కలిసి పనిచేశాడు. బ్రిటీషువారికి వ్యతిరేకంగా ఇతడు స్వాతంత్రోద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొన్నాడు. కాకినాడలో డిగ్రీ చదివే కాలంలో ప్రభుత్వ వ్యతిరేక సాహిత్యాన్ని పంచుతూ అరెస్టయి వేలూరు జైలులో 14 నెలలు కారాగారశిక్షను అనుభవించాడు. జైలుశిక్ష వలన ఇతని చదువుకు కొంత ఆటంకమేర్పడినా ఇతడు బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం నుండి వృక్షశాస్త్రంలో స్నాతకోత్తర పట్టాను సాధించాడు.
ఇతని జ్ఞాపకార్థం రాజేంద్రనగర్‌లోని వ్యవసాయ పరిశోధన కేంద్రం 2009లో ప్రత్యేకమైన ఫస్ట్ డే కవర్‌ను విడుదల చేసింది.
ఇతడు తెలుగు, ఒరియా, ఇంగ్లీషు భాషలలో రచనలు చేశాడు. విద్యార్థి దశలో జైలు జీవితం గడిపిన సమయంలో ఇతడు తెలుగులో కొన్ని కథలను వ్రాశాడు. అవి కృష్ణా పత్రికలో ప్రచురితమయ్యాయి. వృత్తి సంబంధమైన అనేక వ్యాసాలనే కాకుండా 40కి పైగా శాస్త్రీయ పత్రాలను, అనేక పాపులర్ సైన్స్ వ్యాసాలను రచించాడు. ఇతడు రచించిన "వరిసాగు" అనే పుస్తకం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని రైతుల ప్రశంసను పొందగలిగింది.
జి.వి.చలంగా సుపరిచితుడైన గూడూరు వెంకటాచలం , ఒక ప్రముఖుడైన భారతీయ వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్త, పరిశోధకుడు. ఇతని సేవలను గుర్తించి భారత ప్రభుత్వం 1967లో పద్మశ్రీ పురస్కారంతో సత్కరించింది.
సన్నూర్లో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో రెండుప్రైవేటు బాలబడులు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఆరు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.
సన్నూర్లో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్, ప్రైవేటు కొరియర్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
కాత్యాయన మహర్షి ప్రాచీన భారతదేశానికి చెందిన ఒక మహర్షి, సంస్కృత వ్యాకరణ పండితుడు, గణిత శాస్త్రవేత్త. ఈయనకే కాత్యుడనీ, వరరుచియనీ, మేధాజిత్ అనీ, పునర్వసుడనీ ఇతర పేర్లు ఉన్నాయి. సంస్కృత వ్యాకరణాన్ని రచించిన పాణిని ముఖ్య శిష్యుడనీ, దక్షిణ దేశానికి చెందిన వాడనీ పతంజలి ఒక సూత్రంలో ప్రకటించాడు. పాణినీయ వ్యాకరణాన్ని విస్తరిస్తూ ఈయన రాసిన వార్తికం అనే గ్రంథం ప్రాచుర్యం పొందినది. ప్రాకృత భాషలో మొదటి వ్యాకరణ గ్రంథమైన ప్రాకృత ప్రకాశాన్ని రచించినది వరరుచి అని పండితులు వాదిస్తున్నారు. శకపురుష రాజు విక్రమాదిత్యుడు ఆస్థానములో తొమ్మిది రత్నాలలో ఒకటి ప్రసిద్ధ పదకొండవ శతాబ్దపు గొప్ప రచన కథాసరిత్సాగరంలో, వరరుచి ప్రధాన పాత్ర పేరును కలిగి ఉంది.
వరరుచి కౌశాంబి నివాసి. సోమదత్తుడు అతని తండ్రి. ఇతను దక్షిణాదిన, కేరళ దేశ ప్రాంతివాసి అని కొందరు అంటారు. భూష్యకారుడు పతంజలి అతనిని 'భగవాన్' మరియు 'ఆచార్య' అని గౌరవంగా సంబోధించాడు. ఇతని కాలము క్రీస్తుపూర్వం 1000 లేదా 3వ శతాబ్దానికి చెందినదని పండితులు భావిస్తున్నారు. ఈయనా వ్రాసిన వార్తికములు పాణిని సూత్రాల వివరణ రూపాలు. సూత్రాలలో ఉపయోగించిన పదాల ప్రయోజనం గురించి వాదనను వివరిస్తాయి, పేర్కొనబడని పదాలను జోడించి, తప్పుగా మాట్లాడిన పదాలను సమం చేస్తుంది. వార్తికములు ప్రత్యేక గ్రంథాలుగా అందుబాటులో లేవు. అవి మహాభాష్యలో చేర్చబడ్డాయి. కాత్యాయన వార్తికములు పాణిని సూత్రాల శైలిని అనుసరిస్తుంది. కాత్యాయనుడు వ్యాకరణం యొక్క గొప్పతనాన్ని ప్రత్యేకంగా అభివృద్ధి చేశాడు.
పింగళుడు లాంటి పండితుల కోవలోనే కాత్యాయనుడు కూడా గణిత శాస్త్రంలో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. ఆయన రాసిన సులభ సూత్రాలు అనే గ్రంథం జ్యామితి శాస్త్ర విషయాలు వివరిస్తుంది. ఇందులో సా.పూ 800 శతాబ్దంలో బౌధన్య సూత్రాలలో పేర్కొన్న పైథాగరస్ సిద్ధాంతాన్ని విపులీకరించాడు. ఈ ఖగోళ శాస్త్రవేత్త వరరుచి దక్షిణ భారతదేశంలోని ప్రసిద్ధ వాక్య పంచాంగానికి ఆధారమైన వాక్యకరణం అనే గ్రంథం రచయిత. తాను తమిళనాడుకు చెందినవాడినని తన గ్రంథం ప్రారంభంలోనే స్పష్టం చేశాడు. ఇది తమిళనాడులోని కంజి ప్రాంతంలో క్రీ.శ.1282లో వ్రాయబడిందని కూడా తెలుయుచున్నది.
పాణినీయ వ్యాకరణంపై ఆయన రాసిన వార్తికం అనే భాష్యం, పతంజలి రాసిన మహాభాష్యం తో కలిపి సంస్కృత వ్యాకరణానికి తిరుగులేని మూల గ్రంథాలుగా పండితులు పేర్కొంటారు. ఇది ఆరు వేదాంగాల్లో ఒకటి.
ఆలయాల నిర్మాణంలో ప్రధాన పీఠం నిర్మించడానికి దీర్ఘ చతురస్రాలు, లంభకోణ త్రిభుజాలు, సమచతుర్భుజాల వర్ణన కలిగిన సులభ సూత్రాలు తొమ్మిది పుస్తకాలుగా రాశాడు.
కేరళ రాష్ట్రంలోని ప్రసిద్ధ పురాతన కథలలో, ప్రధాన గ్రంథాలలో వరరుచి పేరు వినబడుతుంది. వరరుచి అనే పేరు సంస్కృతంలో పదికి పైగా పురాణ చారిత్రక శాసనాలలో కనిపిస్తుంది. పదహారు సంస్కృత గ్రంథాలలో కూడా కాత్యాయన పేరు కనిపిస్తుంది. వరరుచి పేరుతో ఖగోళ శాస్త్రం మరియు గణిత శాస్త్రాలలో పది కంటే ఎక్కువ రచనలతో ఈ పేరు ముడిపడి ఉంది.
ఫెల్డ్‌స్పార్: భూమి క్రస్ట్‌లో అత్యంత సమృద్ధిగా ఉండే ఖనిజాల సమూహం, సిరామిక్స్, గాజు, ఇతర పారిశ్రామిక పదార్థాల ఉత్పత్తిలో ఉపయోగిస్తారు.
కాల్సైట్: కాల్షియం కార్బోనేట్‌తో కూడిన ఖనిజం, ఇది తరచుగా అవక్షేపణ శిలలలో కనిపిస్తుంది, దీనిని నిర్మాణ పదార్థంగా, సున్నం, సిమెంట్ ఉత్పత్తిలో ఉపయోగిస్తారు.
మైకా: ఎలక్ట్రికల్ ఇన్సులేటర్లు, కందెనలు, సౌందర్య సాధనాల ఉత్పత్తిలో ఉపయోగించే లేయర్డ్ స్ట్రక్చర్ కలిగిన ఖనిజాల సమూహం.
పైరైట్: దాని పసుపు లోహ రూపాన్ని బట్టి "ఫూల్స్ గోల్డ్" అని కూడా పిలువబడే ఖనిజం, ఇది తరచుగా బంగారంగా తప్పుగా భావించబడుతుంది.
ఖనిజాలు సాధారణంగా శిలాద్రవం యొక్క శీతలీకరణ మరియు ఘనీభవనం లేదా ఖనిజాలు అధికంగా ఉండే ద్రావణాల నుండి అవపాతం వంటి భౌగోళిక ప్రక్రియల ద్వారా ఏర్పడతాయి. ఖనిజాలలో వందల రకలున్నాయి, ప్రతిది దాని స్వంత ప్రత్యేక లక్షణాలను, ఉపయోగాలను కలిగి ఉన్నాయి. ఖనిజాలు నిర్మాణ వస్తువులు, ఎలక్ట్రానిక్స్, నగలు, పారిశ్రామిక ప్రక్రియలు వంటి అనేక రకాల అనువర్తనాల్లో ఉపయోగించబడతాయి. కొన్ని ఖనిజాలు బంగారం, వెండి, రాగి, ఇనుము వంటి లోహాల యొక్క ముఖ్యమైన వనరులు. ఖనిజాలను భూగర్భ శాస్త్రవేత్తలు, ఖనిజ శాస్త్రవేత్తలు అధ్యయనం చేస్తారు, వారు ఖనిజాలను వాటి భౌతిక, రసాయన లక్షణాల ఆధారంగా గుర్తించడానికి, వర్గీకరించడానికి వివిధ పద్ధతులను ఉపయోగిస్తారు. ఈ లక్షణాలలో క్రిస్టల్ నిర్మాణం, కాఠిన్యం, రంగు, మెరుపు వంటివి ఉంటాయి. ఖనిజాలను అర్థం చేసుకోవడమనేది భూఆకృతి ప్రక్రియలను అర్థం చేసుకోవడంలో ముఖ్యమైన భాగం.
మినరల్ అనేది సహజంగా సంభవించే రసాయన సమ్మేళనం. చాలా తరచుగా, ఇవి స్ఫటిక సంబంధమైనవి, మూలంలో అజీవజన్యమైనవి. మినరల్ అనేది రాక్ నుంచి భిన్నమైనది, ఇది మినరల్స్ లేదా నాన్-మినరల్స్ సమూహమై ఉండవచ్చు, ఒక నిర్దిష్ట రసాయన కూర్పు కలిగి ఉండదు. మినరల్ అనేది ఒక నిర్దిష్ట రసాయన కూర్పు, స్ఫటికాకార నిర్మాణంతో సహజంగా సంభవించే, అకర్బన ఘన పదార్థం. మినరల్ ను ఖనిజం అంటారు.
అనేక రకాలైన ఖనిజాలు ఉన్నాయి, ప్రతి ఒక్కటి వాటి స్వంత ప్రత్యేక రసాయన, భౌతిక లక్షణాలను కలిగి ఉంటాయి. ఖనిజాల కొన్ని ఉదాహరణలు ఇక్కడ ఉన్నాయి:
పెగద్‌పల్లిలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.అలోపతి ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.బాలబడి బోధన్లోను, మాధ్యమిక పాఠశాల పెంటకలాన్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల బోధన్లో ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల హైదరాబాదులోను, పాలీటెక్నిక్‌ నిజామాబాద్లోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల బోధన్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల బోధన్లోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు నిజామాబాద్లోనూ ఉన్నాయి.
పెగద్‌పల్లిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
ఇది మండల కేంద్రమైన బోధన్ నుండి 10 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత నిజామాబాదు జిల్లా లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.
తర్వాత ఆమె డి. సభాపతి దర్శకత్వంలో హ్యాపీ జర్నీ అనే చిత్రానికి ఎంపికైంది. అదే దర్శకుడు తీయబోయే పతినారు అనే తమిళ సినిమాకు కూడా ఎంపికైంది. పతినారు సినిమాకు మిశ్రమ స్పందనలు లభించినా మధుశాలిని నటనకు మాత్రం మంచి మార్కులు పడ్డాయి. ఆమె తరువాతి సినిమా కారాలు మిరియాలు కు సరైన స్పందన రాలేదు కానీ ఆమె నటన పర్వాలేదనిపించింది. ఒక సమీక్షకుడు ఆమె అందంగా ఉండి, మంచి నటన కనబరిచినా ఆమెకు పెద్ద సినిమాల్లో అవకాశాలు రాలేదంటూ వ్యాఖ్యానించాడు. తరువాత ఆమె జాతీయ పురస్కార గ్రహీతయైనా బాల దర్శకత్వంలో అవన్ ఇవన్ అనే సినిమాలో నటించడం ద్వారా మంచి గుర్తింపు పొందింది. ఈ చిత్రానికి దర్శకుడు పలువురు నటీమణులను ఆడిషన్ చేసినా ఆయనకు తృప్తి కలగకపోవడంతో మధుశాలినిని ఆడిషన్ లేకుండానే ఎంపిక చేశాడు. ఆమె ఇందులో ఓ కాలేజీ విద్యార్థిని పాత్రలో మేకప్ లేకుండా నటించింది. తొలిసారిగా తమిళంలో తన డబ్బింగ్ చెప్పుకుంది.
బాలీవుడ్ లో ఆమె మొదటి సినిమా రాం గోపాల్ వర్మ దర్శకత్వంలో వచ్చిన డిపార్ట్ మెంట్. ఈ సినిమాలో ఆమె అమితాబ్ బచ్చన్, సజయ్ దత్, రాణా దగ్గుబాటి సరసన నటించింది. తర్వాత ఆయన దర్శకత్వంలోనే వచ్చిన భూత్ రిటర్న్స్ అనే హారర్ సినిమాలో, మరో రెండు సంవత్సరాల తర్వాత అనుక్షణం అనే థ్రిల్లర్ సినిమాల్లో నటించింది. 2015 లో వచ్చిన గోపాల గోపాల సినిమాలో ఆమె ఓ రిపోర్టరుగా నటించింది. తమిళ సినిమా తూంగవనం లో నర్సుగా సీతావలోకనం సినిమాలో సీత గా నటించింది.
2006 లో ఈ.వి.వి సత్యనారాయణ దర్శకత్వంలో అల్లరి నరేష్ హీరోగా వచ్చిన కితకితలు సినిమాతో నటిగా తన కెరీర్ ప్రారంభించింది. అదే సంవత్సరంలో తేజ రూపొందించిన ఒక విచిత్రం, అగంతకుడు సినిమాల్లో నటించింది,. 2007 లో వచ్చిన స్టేట్ రౌడీ అనే ఒక తమిళ రీమేక్ చిత్రంలో నటించింది. తర్వాత కొద్ది రోజులకు లో బడ్జెట్ చిత్రమైన పళనియప్ప కల్లూరి అనే సినిమాతో తమిళ సినీ రంగంలోకి కూడా ప్రవేశించింది.
మధు శాలిని హైదరాబాదులో జన్మించింది. ఆమె తండ్రి హమీద్ వ్యాపారవేత్త. తల్లి రాజ్ కుమారి ఒక న్యాయవాది, శాస్త్రీయ నర్తకి. ఆమె కూడా తల్లి లాగే కూచిపూడి నృత్యం నేర్చుకుంది. తర్వాత ఓ అందాల పోటీల్లో పాల్గొని అందులో గెలుపొందడంతో తన మోడలింగ్ కెరీర్ ప్రారంభించింది.
ఖ్వారెజ్మియా సామ్రాజ్యంపై యుద్ధం చేసే ఉద్దేశం మొట్టమొదట మంగోల్ సామ్రాజ్యానికి లేదు. పర్షియన్ చరిత్రకారుడు జజ్జానీ ప్రకారం ఛెంఘిజ్ ఖాన్ మొదట ఖ్వారెజ్మిద్ సామ్రాజ్యానికి పాలకుడైన అల్లాఉద్దీన్ మహమ్మద్‌కు వ్యాపారాన్ని కోరుకుంటూ, పొరుగు వానిగా అభినందనలతో కూడిన సందేశం పంపారు. ఆ సందేశంలో ఛెంఘిజ్ ఖాన్, "సూర్యుడు ఉదయించే భూమికి సర్వాధికారిని నేను, సూర్యుడు అస్తమించే ప్రాంతానికి సుల్తాన్ మీరు. స్నేహం, శాంతి కోరుతూ ఓ ఒప్పందాన్ని చేసుకుందామ"ని పేర్కొన్నారు. అప్పటికి జిన్ పాలకవంశంపై మంగోలుల దండయాత్రలు జరుగుతున్నాయి. ఇవి మంగోల్ లోని వివిధ సంచార తెగల ఏకీకరణ లాంటివాటితో పోలిస్తే తక్కువ రక్తపాతం, దాదాపు ఏమీ ఆస్తినష్టం లేకుండానూ జరిగింది. అయితే జిన్ పాలక వంశంపై చేసిన దండయాత్రల్లో మంగోలులు ఎంత క్రూరంగా ఉండగలరో కూడా తెలిసింది. షా మహమ్మద్ ఈ శాంతి ఒప్పందానికి అయిష్టంగానే అంగీకరించారు, అయితే ఆ ఒప్పందం ఎంతోకాలం నిలవలేదు. సంవత్సరంలోపే మంగోల్ వ్యాపార బిడారును ఖ్వారెజ్మియన్ల నగరమైన ఓత్రార్‌లో ఊచకోత కోసి, ఆ విషయంపై క్షమాపణ కోరేందుకు వచ్చిన రాయబారుల తలలు నరికి పంపడంతో యుద్ధం మొదలైపోయింది.
ఛెంఘిజ్ ఖాన్ కోరుకుంటున్న వాణిజ్య ఒప్పందం విషయంలో షా చాలా అనుమానంతో ఉన్నాడు, జొంగ్డు లో ఉన్న షా రాయబారి జిన్ రాజవంశంతో మంగోలులు యుద్ధంలో ఉన్నప్పుడు వారు నగరంపై చేసిన దాడిలో వారి హింసాప్రవృత్తిని అతిశయోక్తులతో అతిగా చెప్పారు. దీనికి తోడు కొన్నేళ్ళ ముందు మంగోల్, షాల మధ్య యుద్ధాన్ని రగిలించేందుకు బాగ్దాద్ ఖలీఫా ప్రయత్నించాడు. నాసిర్ కీ, షాకీ మధ్య వివాదం ఉండడంతో ఛెంఘిజ్‌తో ఒప్పందం చేసుకున్నారు. అయితే నిజానికి ఛెంఘిజ్ ఖాన్‌కు బాగ్దాద్ ఖలీఫాతో ఒప్పందం కుదిరేందుకు వీలు లేదు, ఎందుకంటే ఖాన్‌కు లాంఛనానికైనా, మరెందుకైనా అంతిమ అధికారం తనదే అని చెప్పుకునే ఏ పాలకుడితోనూ కూటమి ఏర్పరుచుకునే ఆసక్తి లేదు. ఈ విషయం ఛెంఘిజ్ మనవడు హులెగు హయాంలో ఖలీఫత్ నిర్మూలం కావడంతో ధ్రువీకరణ అయింది. ఖ్వారెజ్మ్ సుల్తానుగా షాను ఖలీఫా గుర్తించకపోవడంతో ఎంత లాంఛనయుతమైనా, ఊహాత్మకమైనా ఖలీఫాగా నసీర్‌ను షా అంగీకరించలేదు. ఏదేమైనా ఛెంఘిజ్ ఖాన్ జిన్ సామ్రాజ్యంతో యుద్ధంలో ఉండడంతో, సంపద పెంచుకునేందుకు వాణిజ్యం కొరకే ఖ్వారెజ్మిద్ సామ్రాజ్యంతో ఒప్పందం చేసుకున్నారు.
ఉర్గెంచ్ ను స్వాధీనం చేసుకోవడం ఖాన్ కీ, ఆయన పెద్ద కొడుకు జోచికీ మధ్య ఉన్న సమస్యల వల్ల సంక్లిష్టమైపోయింది. జోచికి ఛెంఘిజ్ ఖాన్ నగరాన్ని బహుమానంగా ఇస్తానని మాట ఇచ్చారు. అతని ముగ్గురు సోదరుల వలెనే జోచి తల్లి కూడా ఛెంఘిజ్ ఖాన్ చిననాటి పెళ్ళికూతరు, జీవితకాలపు ప్రేయసి అయిన బుర్టీయే. ఆమె కుమారులే ఛెంఘిజ్ ఖాన్ అధికారిక కుమారులు, వారసులుగా పరిగణింపబడ్డారు. 500, అంతకుమించిన సంఖ్యలో ఉన్న ఆయన భార్యలు, ఉంపుడుకత్తెల ద్వారా కలిగిన సంతానానికి ఆ గుర్తింపు లేదు. కానీ జోచి జననం వివాదంతో కూడింది, ఖాన్ తెగల మధ్య అధికారాన్ని కైవసం చేసుకుంటున్న తొలినాళ్ళలో బుర్టీని శత్రువులు పట్టుకుని, బందీగా ఉండగా అత్యాచారం చేశారు. ఆపైన తొమ్మిది నెలలకు జోచి జన్మించారు. ఛెంఘిజ్ ఖాన్ జోచికి తన పెద్ద కుమారునిగా గుర్తింపును ఇచ్చేందుకు అంగీకరించినా (ప్రాథమికంగా బుర్టీపై ఉన్న ప్రేమ వల్ల ఇది జరిగింది, ఆమె కొడుకుని తన కొడుకు కాదని నిరాకరిస్తే ఆమెను నిరాకరించినట్టే అవుతుంది కనుక), జోచి వారసత్వంపైనా, అతని అసలైన తండ్రి ఎవరన్న దానిపైనా ఎప్పుడూ ప్రశ్నలు ఉంటూనే వచ్చాయి.
కారా ఖైతాన్లను మంగోల్ సామ్రాజ్యానికి చక్రవర్తి అయిన ఛెంఘిజ్ ఖాన్ ఓడించాకా, ఖ్వారెజమిద్ సామ్రాజ్యంతో సరిహద్దు సంపాదించుకున్నారు. షా అప్పుడప్పుడే కొంత భూభాగాన్ని తన అధీనంలోకి తీసుకుని, బాగ్దాద్ ఖలీఫా అన్-నాసిర్ తో వివాదంలో తలమునకలై ఉన్నారు. ఇస్లాం మతానికి లాంఛనయుతమైన నాయకునిగా ఖలీఫాకు విధిగా చేయాల్సిన మర్యాదను తిరస్కరించి, సాధారణంగా చెల్లించుకునే కానుకల పనిలేకుండానే తనను తన రాజ్యానికి సుల్తానుగా గుర్తించాలని పట్టుబట్టారు. ఆయన దక్షిణ సరిహద్దు అంతటా ఈ ఒక్క వివాదం సమస్యలు సృష్టించింది. ఆ ప్రాంతం విపరీతమైన వేగంతో విస్తరిస్తున్న మంగోల్ సామ్రాజ్యం ఖ్వారెజ్మియా సామ్రాజ్యపు సరిహద్దు స్పృశించగా మూడు రాజ్యాల హద్దు అయింది. మంగోల్ చరిత్రకారులు చాలా స్పష్టంగా చెప్పేదేమంటే ఆ సమయానికి ఛెంఘిజ్ ఖాన్‌కు ఖ్వారెజ్మిద్ సామ్రాజ్యాన్ని ఆక్రమించాలన్న ఉద్దేశం ఏ కోశానా లేదు, కేవలం వాణిజ్య, రాజకీయ కూటమి ఏర్పరచాలన్న ఆసక్తి తప్ప వేరేమీ లేదు.
ప్రయాణంలో అలసిపోయినా, మంగోలులు ఖ్వారెజ్మియన్ సైన్యంపై తొలి యుద్ధంలో విజయాలు నమోదుచేశారు. జోచి కింద ఉన్న 25 నుంచి 30 వేల మందితో కూడిన మంగోల్ సైన్య విభాగం దక్షిణ ఖ్వారెజ్మియాలో షా సైన్యంపై దాడిచేసి, పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్న షా సైన్యం మంగోలుల్ని పర్వాతాల్లోకి నెట్టకుండా అడ్డుకోగలిగారు. మరో సైన్య విభాగం ఖ్వారెజ్మియా నగరంపై దాడిచేసి షా సైన్యాన్ని విభజించేలా చేసింది. ఈలోపు అనూహ్యంగా స్వయంగా ఛెంఘిజ్ ఖాన్ నేతృత్వంలోని మంగోలు ప్రధాన సైన్యం 1219 నాటికి ఓత్రార్ నగరానికి చేరుకున్నారు. ఉత్తరాన ఉన్న విశాలమైన, వినాశనకరమైన ఎడారి నుంచి ఏ సైన్యం కూడా దండయాత్ర చెయ్యలేదన్న షా అంచనాను పూర్తిగా దెబ్బతీసి ఆ మార్గం గుండా ప్రయాణించి అనూహ్యంగా ప్రత్యక్షమయ్యారు ఖాన్. వరుస ఒయాసిస్సుల మార్గాన్ని పట్టుకుని ప్రయాణం చేసి ఇది సాధించారు. ఓర్తార్లో ఐదు నెలల పాటు ముట్టడి చేశాకా నగరంలోకి ఓ బలహీనమైన ప్రదేశాన్ని పట్టుకుని లోపలికి వచ్చేశారు.
ఛెంఘిజ్ ఖాన్ తన సైన్యాధ్యక్షుడైన జెబెకు చిన్న సైన్యాన్ని ఇచ్చి దక్షిణంగా పంపారు, షా రాజ్యంలో ఆ సగభాగానికి అతను పారిపోయే ప్రతి అవకాశాన్ని నిరోధించడం దీని లక్ష్యం. ఛెంఘిజ్, టోలుయై దాదాపు 50వేల మంది కలిగిన సైన్యానికి నాయకత్వం వహిస్తూ సమర్ ఖండ్ ను చుట్టుతిరిగి, పశ్చిమంగా సాగి మొదట బుఖారా నగరాన్ని ముట్టడించడానికి ప్రయత్నం ప్రారంభించారు. బుఖారా చేరుకునేందుకు దాదాపు దాటశక్యం కాని కైజైల్ కుమ్ ఎడారిని వివిధ ఒయాసిస్సుల వరుసను తెలుసుకుని, అక్కడ మజిలీలు చేస్తూ దాటారు. ఈ ప్రయాణానికి బందీలుగా పట్టుబడ్డ ఖ్వారెజ్మియా సంచార జాతివారిని గైడ్లుగా పెట్టుకున్నారు. మంగోల్స్ బుఖారా ముఖద్వారం వద్దకు దాదాపుగా ఎవరికీ తెలియకుండా ప్రత్యక్షమయ్యారు. అనేక సైనిక వ్యూహకర్తలు బుఖారాకు అనూహ్య ప్రవేశాన్ని ప్రపంచ యుద్ధ చరిత్రలో అత్యంత విజయవంతమైన అనూహ్య దాడిగా భావిస్తారు.
బుఖారా పెద్దగా పటిష్ఠంగా లేదు, ఒక కందకం, ఒకటే గోడ, నగరానికి రక్షణ గోడ ఉన్నాయి. బుఖారియన్ రక్షణ దళం టర్కిష్ సైనికులతోనూ, టర్కిష్ సైన్యాధక్షుల నాయకత్వంలోనూ ఉంది, వీరు ముట్టడి ప్రారంభమైన మూడో రోజున 20వేల బలగంతో బయటకు వచ్చి పోరాడే ప్రయత్నం చేశారు. ఆ 20వేల దళం ముఖాముఖి యుద్ధంలో నాశనమైపోయింది. నగర నాయకులు ముట్టడి తట్టుకోలేక, రక్షణకు వేరే దళం బలమైనది లేక నగరపు తలుపులు తెరిచి మంగోలులకు లొంగిపోయారు. టర్కిష్ రక్షణ దళం వారు మరో 12 రోజుల పోరాటాన్ని నగర రక్షణ కోటగోడ పట్టుకుని కొనసాగించారు. రక్షణ గోడలోపల దొరికిపోయినవారిని చంపేశారు, చేతివృత్తుల వారు, కళాకారులు, శిల్పులను మంగోలియాకు పంపారు, మంగోల్ సైన్యానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడని యువకులను సైన్యంలోకి తీసుకుని, మిగిలిన జనాభాను బానిసలుగా చేశారు. మంగోలు సైన్యం నగరాన్ని కొల్లగొట్టగా మంటలు మొదలై వ్యాపించి నగరంలోని చాలా భాగం ఆహుతి అయిపోయింది.
ఉర్గెంచ్ దాడి మంగోల్ దండయాత్రలో అత్యంత కఠినమైనదిగా మిగిలింది. నగరం అము దర్యా నదీతీరంలో చిత్తడి డెల్టా ప్రాంతంలో నిర్మితమైంది. తడి, మెత్తని నేల ముట్టడి తరహా యుద్ధానికి అనుకూలంగా లేకపోవడం, రాళ్ళు విసిరే కాటపుల్ట్ యంత్రం ద్వారా విసరేందుకు పెద్ద రాళ్ళు సమీపంలో పెద్దగా లభించకపోవడం వంటివి మంగోల్ సైన్యానికి సమస్యలయ్యాయి. ఈ సమస్యలు ఎలా ఉన్నా వాటి ప్రభావం తమ ఓపికపై పడకుండా మంగోలులు దాడిచేస్తూనే ఉన్నారు, నగరం తీవ్రమైన ప్రతిఘటనతోనే మంగోల్ సైన్యానికి లొంగింది. ఒక్కో వీధి, ఒక్కో ప్రదేశం పట్టుపట్టి రక్షణ కల్పిస్తూ పోరాడుతూండడంతో పతనం చాలా ఆలస్యమైంది. మంగోలియన్ ఎత్తుగడలు నగర పోరాటానికి అనువుగా మలుచుకోవడంలో చాలా ఇబ్బందులు ఉండడంతో మంగోలులకు సైనిక నష్టం చాలా సంభవించింది.
ఈ దండయాత్రలో ఖాన్ మొట్టమొదటగా పరోక్ష దాడిని ప్రయోగించారు. ఆ తర్వాత ఛెంఘిజ్ ఖాన్ కీ, ఆయన కుమారులు, మనవలు చేసి దండయాత్రల ప్రధాన లక్షణంగా ఈ వ్యూహం నిలిచింది. ఛెంఘిజ్ ఖాన్ తన సైన్యాలను విభజించి, ఒక విభాగాన్ని పూర్తిగా షాను పట్టుకుని చంపమని ఆజ్ఞాపించి పంపారు, తద్వారా ఛెంఘిజ్ ఖాన్ కు సమానమైన భూభాగాన్ని, సైన్యాన్ని కలిగివున్న సామ్రాజ్యానికి చక్రవర్తి తన రాజ్యంలోనే ప్రాణం నిలబెట్టుకోవడానికి పరిగెత్తే పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. మంగోల్ దళాల విభజన వ్యూహం షా బలగాలను చెదురుమదురుగా విడగొట్టి రాజ్యాన్ని తీవ్రమైన వినాశనానికి గురిచేసింది, ఇది వారి తర్వాతి దండయాత్రల్లోనూ కనిపిస్తుంది.
ఛెంఘిజ్ ఖాన్ ముగ్గురు రాయబారులను షాను కలుసుకుని ఓత్రార్ లోని బిడారుపై నిర్బంధం తొలగించమని, గవర్నర్ ను శిక్షించేందుకు అప్పగించమని డిమాండ్ చేశారు. ఇద్దరు మంగోలల జుత్తు గొరికించి, ముస్లిం తల నరికి ఛెంఘిజ్ ఖాన్ వద్దకు పంపారు. బిడారు సభ్యులను చంపివేయమని ఆదేశించారు. తన రాయబారులు పవిత్రమైనవారనీ, హింసించదగ్గవారు కాదనీ భావించిన ఖాన్ కు ఇది తనకు చేసిన తీవ్రమైన అవమానంగానే తీసుకున్నారు. ఇది ఛెంఘిజ్ ఖాన్ ఖ్వారెజ్మియన్ సామ్రాజ్యంపై దాడిచేయడానికి పురిగొలిపింది. మంగోలులు తీన్ షా పర్వతాలు దాటి 1219లో షా సామ్రాజ్యంలోకి దాడివచ్చారు.
ట్రాన్సోక్సానియా దండయాత్రలో 1219లోనూ,1229లోనూ ఛెంఘిజ్ ఖాన్ మంగోల్ ప్రధాన బలగంతో పాటు యుద్ధంలో చైనీస్ కాటపుల్ట్ యూనిట్ ఒకదాన్ని ప్రయోగించారు. చైనీయులు అప్పటికే ప్రయోగిస్తున్న కాటపుల్ట్ తో గన్ పౌడర్ బాంబులు వేయడం ఇక్కడా చేసివుండవచ్చు. ట్రాన్సోక్సానియా, పర్షియా ప్రాంతాలను ఛెంఘిజ్ ఖాన్ ఆక్రమిస్తున్న నాటికి గన్ పౌడర్ వినియోగంపై గట్టి పట్టు ఉన్న పలువురు చైనీయులు ఛెంఘిజ్ ఖాన్ సైన్యంలో పనిచేస్తున్నారు. చరిత్రకారులు చైనీయుల గన్ పౌడర్ ఆయుధాలను మధ్య ఆసియాకు మంగోల్ దండయాత్ర తీసుకువచ్చిందని అంచనావేస్తున్నారు. హ్యుయోచాంగ్ అనే ఓ చైనీస్ ఆయుధం వీటిలో ఒకటి.
ఛెంఘిజ్ ఖాన్ అప్పటికే ఒప్పందం కుదిరివుండడంతో 500 మంది ముస్లిం వ్యాపారులతో బిడారును పంపి అధికారికంగా ఖ్వారెజ్మియాతో వ్యాపార సంబంధాలు స్థిరపరుచుకోవాలని ప్రయత్నించారు. ఖ్వారెజ్మియా సామ్రాజ్యంలోని ఓర్తార్ నగర గవర్నర్ ఇనాల్చుక్ ఖ్వారెజ్మియాకు వ్యతిరేకంగా కుట్ర చేసేందుకు వచ్చారంటూ ఆ మంగోల్ బిడారు వర్తకులను నిర్బంధించాడు. ఏనాటి నుంచో వాణిజ్యంలో ఉన్న వర్తకులు గూఢచర్యం చేయడం సాధారణంగా జరగదు. అలానే ఛెంఘిజ్ ఖాన్ ఈశాన్య చైనాలో జిన్‌లతో వివాదిస్తూనే ఖ్వారెజ్మిద్ సామ్రాజ్యాన్ని సంఘర్షణకు రెచ్చగొట్టే పని చేస్తాడన్నది కూడా సామాన్యంగా సరైన ఊహ కాదు.
40 వేల నుంచి 4 లక్షల వరకూ ఏ సంఖ్యలో ఉన్నదో తెలియదు కానీ షా సైన్యం ప్రధానమైన నగరాల మధ్య విభజించబడింది. సామ్రాజ్యంలోని చాలా భూభాగాన్ని అప్పుడప్పుడే గెలుచుకున్నారు, ఛెంఘిజ్ ఖాన్ వేర్వేరు దళాలను వేర్వేరు వైపులుగా పంపడంతో వివిధ ప్రదేశాల మధ్య షా బలగం విడదీశారు. పైగా చైనా నుంచి షాకు అందిన సమాచారంలో మంగోల్ సైన్యం ముట్టడించి, కోటలను స్వాధీనం చేసుకునే యుద్ధ తంత్రంలో పెద్ద నిపుణులు కాదనీ, కోటలు గెలిచేప్పుడు ఇబ్బందిపడ్డారనీ తెలిసంది. షా సైన్యాన్ని విభజించిన పద్ధతి, నడిపిన విధానం తనకే చేటు చేసేదన్నది తర్వాత్వరాతి యుద్ధం ముగిసేనాటికి తేలింది.
ఈలోగా ఉర్గెంచ్ అన్న సంపన్న వాణిజ్య నగరం ఖ్వారెజ్మియన్ దళాల చేతిలోనే ఉంది. గతంలో షా తల్లి ఉర్గెంచ్ ను పరిపాలించేవారు, కానీ ఆమెకు తన కుమారుడు, చక్రవర్తి షా కాస్పియన్ సముద్రంలోకి పారిపోయాడని తెలియగానే తనూ నగరాన్ని విడిచి పారిపోయింది. ఆమెను పట్టి బంధించి మంగోలియా పంపేశారు. మొహమ్మద్ సైన్యాధ్యక్షుల్లో ఒకరైన ఖుమార్ తెజిన్ ఉర్గెంచ్ సుల్తానుగా ప్రకటించుకున్నారు. దండయాత్ర తొలినాళ్ళ నుంచీ ఉత్తర భాగాన్ని ఆక్రమించుకుంటూ వస్తున్న జోచి ఆ మార్గం నుంచీ, ఛెంఘిజ్ ఖాన్, ఓగెడెయ్ ఖాన్, ఛగటాయ్ ఖాన్ దక్షిణం నుంచి నగరాన్ని సమీపించారు.
ఓత్రార్ నగరంలోని కోట ప్రదేశాన్ని స్వాధీనం చేసుకునేందుకు మరో నెల పట్టింది. గవర్నర్ ఇనాల్చుక్ కోటలోకెల్లా ఎత్తైన ప్రదేశం ఎక్కి, అక్కడి నుంచి ముట్టడిలో ఆఖరి సమయంలో ఎక్కి వస్తున్న మంగోల్ సైనికులపై రాళ్ళు విసిరాడు. మొదట మంగోల్ బిడారును పట్టుకుని అవమానించి, ఆ వ్యాపారుల మరణానికి కారణమైన ఓత్రార్ గవర్నర్ ఇనాల్చుక్ ని పట్టుకుని చెవుల్లో, కళ్ళలో కరిగించిన వెండి పోసి చంపారు. ఛెంఘిజ్ ఖాన్ చాలామంది నివాసుల్ని చంపారు, మిగిలిన వారిని పట్టుకుని బానిసలుగా చేశారు.
సమర్ ఖండ్ పతనమయ్యేనాటికి ఛెంఘిజ్ ఖాన్ తన సైన్యాధ్యక్షుల్లో అత్యున్నత హోదా కలిగిన సుబుటాయ్, జెబెలకు షా ముహమ్మద్ ను వేటాడి చంపమని ఆదేశమిచ్చారు. పశ్చిమానికి కాస్పియన్ సముద్రంలోని చిన్న దీవికి షా అత్యంత నమ్మకస్తులైన సైనికులు, కుమారుడు జలాల్ అల్-దిన్ లతో పారిపోయాడు. 1220 డిసెంబరులో షా చనిపోయాడు, కొందరు చరిత్రకారులు న్యూమోనియా సోకి మరణించారని అంటే, మరికొందరు సామ్రాజ్యాన్ని కోల్పోయి బికారిగా మారిన హఠాత్పరిణామాన్ని తట్టుకోలేక మరణించారని చెప్తారు.
జాన్ ఫ్రాన్స్ వివిధ మూలాలను, అంచనా విధానాలను ఉపయోగించి మంగోల్ సైన్యం 75 వేలు, ఖ్వారెజ్మియన్ సైన్యం 40 వేలు ఉండడం సాధ్యమన్నారు. ఛెంఘిజ్ అత్యంత సామర్థ్యం కల తన సైన్యాధ్యక్షులను తన సహాయానికి తీసుకువచ్చారు. ఆయన పెద్ద సంఖ్యలో విదేశీయులు, ప్రాథమికంగా చైనీయ మూలాలున్నవారిని తీసుకువచ్చారు. ఈ విదేశీయుల్లో ముట్టడిలో నిపుణులు, వంతెనల నిర్మాణంలో సిద్ధహస్తులు, వైద్యులు, వివిధ ప్రత్యేకతలు కలిగిన సైనికులు ఉన్నారు.
మంగోలుల ఖ్వారెజ్మియా దండయాత్ర 1219 నుంచి 1221 జరిగిన చారిత్రక ఘటన. దీనితో ఇస్లామిక్ దేశాలపై మంగోలుల విజయం ప్రారంభమైంది. తర్వాతికాలంలో పశ్చిమ ఐరోపా, స్కాండివేనియా, బైజాంటియన్ సామ్రాజ్యం, అరేబియా, భారత ఉపఖండంలో ప్రధాన భాగం, జపాన్, ఆగ్నేయాసియా దేశాలు తప్పించి మిగతా ఐరోపా, ఆసియా అంతా మంగోలులు ఆక్రమించి విస్తరించారు.
మహాభారత కాలంలో పంజాబ్ ను పంచనదగా పిలిచేవారు. 4000 సంవత్సరాలకు పూర్వమే ఉన్న సింధు లోయ నాగరికతలో పంజాబ్ భాగం. ఆ ప్రాచీన నాగరికతకు పంజాబ్ లో ప్రధానమైన కేంద్రం హరప్పా. సింధులోయ నాగరికత ప్రస్తుత పాకిస్తాన్ లోని చాలావరకూ విస్తరించింది, ఇదే నాగరికత క్రమంగా ఇండో-ఆర్యన్ నాగరికతగా పరిణామం చెందింది. వేద నాగరికత సింధు నది తీరం వెంబడి వికసించింది. ఈ నాగరికతే తర్వాతి కాలపు దక్షిణాసియా, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ సంస్కృతులకు రూపునిచ్చింది. హరప్పాలోని పురాతత్త్వ కేంద్రం 1857లో లాహోర్-ముల్తాన్ రైలురోడ్డు నిర్మించిన ఇంజనీర్లు హరప్పా అవశేషాల నుంచి ఇటుకలు తవ్వుకుని వాడుకోవడంతో పాక్షికంగా దెబ్బతిన్నా మరెన్నో విస్తారమైన చారిత్రక వస్తువులు లభిస్తున్నాయి. పంజాబ్ గాంధార మహా జనపదాలు, అకేమెండిస్, మాసిడోనియా, మౌర్య, కుషాణు, గుప్త, హిందూషాహి వంటి మహా సామ్రాజ్యాల్లో భాగంగా ఉంది. గుజరా-ప్రతీహార సామ్రాజ్యంగా పిలవబడే గుజర్ సామ్రాజ్యంలో కొంతకాలం పాటు ప్రధాన భాగంగా ఉంది. వ్యవసాయం ఫలవంతమైంది,ముల్తాన్, లాహోర్ వంటి వ్యాపార నగరాలు సంపద్వంతమయ్యాయి.
రాజా దహీర్ ను ఓడించి 712లో మహమ్మద్ బిన్ ఖాసిం నడిపించిన ముస్లిం ఉమయ్యాద్ సైన్యం సింధ్, దక్షిణ పంజాబ్ లను ఆక్రమించేనాటికి పంజాబీలు హిందూమతానికి చెందిన వివిధ శాఖల విశ్వాసులుగా ఉండేవారు. ఉమ్మయ్యద్ ఖలీఫత్ అన్నది మహమ్మద్‌ మరణానంతరం ఏర్పడ్డ రెండవ మహమ్మదీయ ఖలీఫత్ . దాన్ని ఉమ్మయ్యద్ ఇబ్న్ అబ్ద్ షామ్స్ వంశానికి చెందిన ఉమ్మయ్యద్ వంశం పరిపాలించింది. ఉమయ్యద్ వంశీకులు మౌలికంగా మక్కాకు చెందినవారే అయినా డెమస్కస్ రాజధానిగా చేసుకుని పరిపాలించారు. పంజాబ్ కు ఇస్లాం మతాన్ని తీసుకువచ్చినవారిలో మహమ్మద్ బిన్ ఖాసిం మొదటివారు. 11వ శతాబ్దిలో గజనీ మహమ్మద్ పలు దండయాత్రల్లో భాగంగా లాహోర్ సహా ఇతర పంజాబ్ ప్రాంతాల్లో పట్టు సాధించారు. క్రమంగా ముస్లిం పరిపాలనతో పాటుగా సూఫీ సాధువుల మతప్రచారంతో పంజాబ్ ప్రాంతంలో ముస్లిం జనాభా పెరుగుతూ వచ్చింది. ప్రాంతం చివరకు 1526లో ముఘల్ సామ్రాజ్యంలో భాగం అయ్యేంతవరకూ వివిధ ముస్లిం పాలకుల పాలనల్లోకి వెళ్తూవచ్చింది.
పంజాబ్ ప్రాంతం నుంచి 1946లోని రాజ్యాంగ సభ ఎన్నికల్లో ముస్లింలీగ్ విజయం సాధించింది. ఆపైన భారత దేశ స్వాతంత్ర్యం గురించి చేసిన ప్రతిపాదనల్లో భాగంగా విస్తృత పాకిస్తాన్, భారత సమితిలో ఉండేలా రూపకల్పన చేసినప్పుడూ మొత్తం పంజాబ్ ప్రావిన్సు పాకిస్తాన్ లో ఉండేలా ప్రతిపాదించారు. 1947లో బ్రిటీష్ రాజ్ మత ప్రాతిపదికన పంజాబ్ ను విభజించి పశ్చిమ పంజాబ్, తూర్పు పంజాబ్ లను ఏర్పరిచింది. పశ్చిమ పంజాబ్ కొత్తగా ఏర్పడిన పాకిస్తాన్లో చేరగా, తూర్పు పంజాబ్ భారత దేశంలో భాగమైంది. ఈ విభజన ఇరుపక్కలా విపరీతమైన మత హింస, రక్తపాతం, దోపిడీలు, ఘోరాలకు కారణమైంది, తూర్పు పంజాబ్ నుంచి సిక్ఖు, హిందూ నిర్వాసితులు సారవంతమైన భూములు వదులుకుని పశ్చిమ పంజాబ్ కు చేరుకోవాల్సి వచ్చింది. మరోవైపు తూర్పు పంజాబ్ లో దారుణాలు చవిచూసిన వారితో పాటు, ఇతర ప్రాంతాల భారత ప్రాంతాలలో పాకిస్తాన్ లో జీవిద్దామనుకున్న ముస్లిముల్లో అధిక సంఖ్యాకులు పశ్చిమ పంజాబ్ చేరుకున్నారు.