polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
కీస్టోన్ భావన దాని పర్యావరణ ప్రభావాల ద్వారా నిర్వచించబడింది, ఇవి పరిరక్షణకు ముఖ్యమైనవి. దీనిలో ఇది ప్రధాన జాతులు, సూచిక జాతులు, గొడుగు జాతులు వంటి అనేక ఇతర జాతుల పరిరక్షణ భావనలతో అతివ్యాప్తి చెందుతుంది. ఉదాహరణకు, జాగ్వార్ ఒక ఆకర్షణీయమైన పెద్ద పిల్లి, ఇది ఈ నిర్వచనాలన్నింటినీ కలుస్తుం.
పెకాన్ నూనెను పెకాన్ గింజల నుండి తీస్తారు.పెకాన్ నూనె కొవ్వు ఆమ్లాలు వున్న ఒక అహారయోగ్యమైన శాకనూనె, ఔషధ గుణాలున్ననూనె.పెకాన్నూనె సహజ సిద్ధమైన మంచి వాసన కల్గి ఉంది.పెకాన్ నూనెలో వున్న సంతృప్త కొవ్వు ఆమ్లాలశాతం ఒలివ్ నూనె కన్నా తక్కువ.పెకాన్ నూనెలో సంతృప్త కొవ్వు ఆమ్లాలు 9.5% వరకు వుండును.ఒలివ్ నూనెలో సంతృప్త కొవ్వు ఆమ్లాలు 13.5% వరకు ఉన్నాయి.పెకాన్ నూనెను దేహ మర్దన నూనెగా, ఆరోమా తేరపిలో ఉపయోగిస్తారు.పెకాన్ నూనెలో అసంతృప్త కొవ్వు ఆమ్లాలు ఎక్కువ శాతంలో వుందటం వలన ఈ నూనెను ఆరోగ్య ప్రదాయక నూనె అని పిలుస్తారు.
పెకాన్ నూనెలో ఏక ద్విబంధమున్న ఒలిక్ ఆమ్లం 52% మించి ఉంది.అలాగే రెండు ద్బిబంధాలున్నా లినోలిక్ ఆమ్లం 36% వరకు కల్గి ఉంది.మూడు ద్విబంధాలున్న లినోలినిక్ ఆమ్లం 1.5% వరకు లభించును.ఇక సంతృప్త ఆమ్లాల విషయానికి వస్తే పామిటిక్ ఆమ్లం 7.1% వరకు, స్టియరిక్ ఆమ్లం 2.2% వరకు వుండును.సమతుల్య కొవ్వు ఆమ్లాలు కలిగి వున్న పెకాన్ నూనెలో డెన్సిట్ లిపోప్రోటీన్ కొలెస్ట్రాల్ను తక్కువగా కల్గి ఉంది.
నూనె పలుచగా లేత పసుపు రంగులో వుండును.గింజల్లో నూనె 68-77.0%వరకు ఉంది.చెట్లు పెరుగు ప్రాంతం బట్టి, గింజలో నూనె సాతంలో ఎక్కువ తక్కువ వుండును.నూనెలో గామా టొకోపెరల్స్ సంవృద్ధిగా ఉన్నాయి.గ్రాం నూనెలో 145 నుండి 300 వరకు ఉన్నాయి.నూనెలో ఒలిక్, లినోలిక్, పామిటిక్ ఆమ్లాలు ఉన్నాయి.
పెకాన్ చెట్టు జుగ్లాండెసి కుటుంబానికి చెందిన చెట్టు.ప్రజాతి కార్య .వృక్షశాస్త్ర పేరు కార్య ఇల్లినొఇనెంసిస్ .పెకాన్ చెట్టు పెద్దగా పెరుగు ఆకురాల్చుచెట్టు.20-40 మీటర్ల ఎత్తు పెరుగును.
పెకాన్ గింజల నుండి నూనెను యాంత్రిక, సాల్వెంట్ ఎక్సుట్రాక్సను పద్ధతిలో సంగ్రహిస్తారు.అయితే నూనెకున్న సహజ సిద్ద్గమైన వాసన కై యాంత్రిక విధానంలో నూనెను ఎక్కువగా ఉత్పత్తి చేస్తారు
అవును తెరపన ఫ్రేమ్ నుంచి అవును 2 మొదలవుతుంది. వారి గతంతో జరిగిన పరిస్థితుల కారణంగా,మోహిని, హర్ష శివారు ప్రాంతాల నుండి వెళ్లి నగరం నడిబొడ్డున ఒక ఖరీదైన అపార్ట్మెంట్లో స్థిరపడాలని నిర్ణయించుకుంటారు. శివారు ప్రాంతాలలో కెప్టెన్ రాజు యొక్క ఆత్మను విడిచిపెట్టి, ఆమె మెడలో ఒక తాయత్తు ఉన్న గొలుసు కలిగి ఉండటం వలన కొత్త అపార్ట్మెంట్లో సురక్షితంగా ఉన్నట్లు భావిస్తారు.వారు కొత్త ఫ్లాట్‌లో నివసించడం మొదలుపెడతారు,వారి పొరుగువారి కోపం చాలా ఎక్కువ, వారు తమ ఇంటికి వచ్చేవారిని అనుమానిస్తూ ఎప్పుడు గొడవపడుతూ ఉంటారు.
తిరిగి శివారు ప్రాంతాలలో, కెప్టెన్ రాజు యొక్క బిడ్డ తన తండ్రిని దేవుడు స్వర్గానికి పంపుతాడా లేదా నరకంలో శిక్ష విధించాడా అని తన తల్లిని అడుగుతుంది, ఇది కెప్టెన్ రాజు నరకంలో కుళ్ళిపోవడానికి అర్హుడని మామగారు నవ్వుతారు . కొద్ది నిమిషాల తరువాత, అతని మామ తెలియని ఆత్మతో చెంపదెబ్బలు తినడం కనపడుతుంది,ఇది కెప్టెన్ రాజు యొక్క ఆత్మ ఇంకా ఉందని సూచిస్తుంది
అవును పార్ట్ -2, 2015 తెలుగు హర్రర్ థ్రిల్లర్ చిత్రం అవును సీక్వెల్. పూర్ణ, హర్షవర్ధన్ రాణే తమ మొదటి చిత్రం అవునులోని పాత్రలను పునరావృతం చేశారు.ఈ చిత్రం నిజమైన సీక్వెల్, ఇది మొదటి భాగం ముగిసిన ప్రదేశం నుండి సరిగ్గా మొదలవుతుంది. సురేష్ ప్రొడక్షన్స్ సమర్పణలో ఫ్లయింగ్ ఫ్రాగ్స్ బ్యానరులో రవి బాబు నిర్మించి, దర్శకత్వం వహించారు
ఈ చిత్రంలో హర్షవర్ధన్ రాణే, పూర్ణ ప్రధాన పాత్రలు పోషించారు. వారు అసలు వెర్షన్ అవునులో ప్రధాన జంటగా నటించారు. ఈ చిత్రంలో బెంగళూరుకు చెందిన నటి సంజన పాత్ర ఉంది. దర్శకత్వం, నిర్మాణం కాకుండా రవి బాబు ఈ చిత్రంలో కీలక పాత్ర పోషించారు.
అవును 2 చిత్రానికి రవి బాబు దర్శకుత్వం వహించాడు. డి.సురేష్ బాబు, రవిబాబు ఈ చిత్రానికి నిర్మాతలు. శేఖర్ చంద్ర ఈ చిత్రానికి సంగీతం అందించారు. ఈ చిత్రాన్ని ఫ్లయింగ్ ఫ్రాగ్స్, సురేష్ ప్రొడక్షన్స్ సంస్థలు మీద నిర్మించబడింది.
విమల 1963 లో జన్మించారు.ఈమె ప్రముఖ తెలుగు కవయిత్రి .విమోచన పత్రికా సంపాదకురాలు: అడవి ఉప్పొంగిన రాత్రి వీరి ప్రచురిత కవితాసంపుటం . వీరు ఉద్యమ స్ఫూర్తితో రచనలు చేస్తూ, స్త్రీ స్వేచ్చా కార్యక్రమాలలో పాల్గొంటూ ఉంటారు.ప్రస్తుతం ప్రగతి శీల మహిళా సంఘం రాష్ట్ర కార్యదర్శిగా పని చేస్తున్నారుఈ టీవీ-2, సాక్షి టీవీ లకు స్త్రీల కార్యక్రమ రచయిత గా ఉన్నరు.ప్రస్తుతం అమన్ వేదిక రైన్ బో హోమ్స్ అనే పిల్లల సంస్థ కు సలహాదారు గా ఉన్నారు. ఈమె రాసిన రెండు కవితలను ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ బిఏ పాఠ్యాంశంగా చేర్చారు.అంబేద్కర్ దూర విద్యా విధాన పాఠ్యాంశములలోనూ చేర్చారు.ప్రకృతి పౌండేషన్ సభ్య కళాకారులలో ఒకరు.
విమల కవిత్వాన్ని విప్లవ స్త్రీవాద కవిత్వంలో రెందవ దశ లో ఉన్నట్లు గుర్తిస్తారు. ఎమర్ఝన్సీ రోజుల తర్వాత నుండి 2000 సంవత్సరము వరకూ వెలువడిన కవిత్వాన్ని రెండవ దశగా పరిగణించడం జరుగుతుంది.విప్లవ కవిత్వాన్ని సున్నితంగా చెప్పడం అనే కళా నైపుణ్యం ఈమె లో చూడొచ్చు.మృగన లోని చాలా కవితలు 1990 ల తరువాత రాసినవే స్త్రీవాదమూ విప్లవ రెండూ ఉంటాయి.ు
విప్లవ కవులుగా ప్రసిద్ధులైన కవి పరంపరలో ఇంద్రగంటి శ్రీకాంతశర్మ ఇష్టపడే ఇద్దరి కవిత్వ ప్రకటన రీతి ఒకరు శ్రీ శివసాగర్ ఐతే మరొకరు విమల. విమలకు విశేషించి- ఇతివృత్తం మాత్రమే కవిత్వమనే భావం కాకుండా అంతకుమించిన ‘‘అనుభవానికి’’ విలువ ఇవ్వడం ఆమె ప్రత్యేకత.జీవితాన్ని ప్రేమించగల వాళ్లే ఈ విధంగా రాయగలరని ఇంద్రగంటి శ్రీకాంతశర్మ అభిప్రాయం.
స్త్రీ తన కవితా వస్తువు పట్ల చూసే చూపు కచ్ఛితంగా తనదైన స్పష్టతను కలిగి ఉంటుంది. 'మనం ఏమైనా మన అంతిమ కర్తవ్యం/ గరిట తిప్పడంగా చేసిన ఈ వంటిళ్ళను / ధ్వంసం చేద్దాం రండి!/ ఇక గిన్నెలపై ఎవ్వరి పేర్లూ వద్దు / వేర్వేరు స్వంత పొయ్యిలను / పునాదులతో సహా తవ్విపోద్దాం రండి!' అని విమల రాసిన కవిత్వం
అకాల మర ణాన్ని వరించిన/ నా ప్రియ సహచరుల జాడల్ని వెతుక్కుంటూ/ ఈ రాత్రి చెప్పరాని నిరాశతో/ దుఃఖంతో, క్రోధంతో, ఆకాశాన్ని ఎలుగెత్తి పిలుస్తాను.’’
విమల కవిత్వంలో ప్రధాన లక్షణం ఆమె అనుభవాల గాఢత. రెండవది: ఆమెను ఆవరించిన ఏకాంతత. మరో విశేషం: స్మృతులను ఎంతగా నెమరువేసుకున్నా, వాటిల్లో భంగపాట్ల తలపోతలు, పశ్చాత్తాపాలూ ఉండవు. కోల్పోయిన ఆత్మీయుల పట్ల తనివి తీరని ఇష్టం కనిపిస్తుంది.
ఆడవాళ్ళ కలల్లో సైతం “వంటిల్లు” అవిభాజ్యమైన బంధంగా ఎలా భాగమైపోతుందో చాలా బలంగా వ్యక్తీకరించిన కవిత “వంటిల్లు
ఏఫ్రొడైటి : లైంగిక ప్రేమకి అధిపత్ని; యూరెనస్ జననాంగాలని కోసి సముద్రంలో పారేసినప్పుడు వాటి నుండి స్రవించిన తెల్లటి నురుగు నుండి పుట్టిన వ్యక్తి అని ఒక కథనం ఉంది. ;
హెర్మీస్ : దేవ దూత; వీణ లాంటి వాయిద్యాన్ని పట్టుకుని విశ్వ పర్యటన చేస్తూ ఇక్కడి వార్తలు అక్కడకి చేర్చుతూ ఉంటాడు; మన నారదుడి పోలిక కొంత ఉంది.;
హెఫాయెస్టస్ : అగ్ని దేవుడు, దేవతల కమ్మరి; ఏఫ్రొడైటిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు; హేరాకి కొడుకు; తండ్రి ఎవ్వరో తెలియదు ;
జూస్ కీ మానవ వనితకు పుట్టిన బిడ్డ కనుక డయనీసిస్ సంపూర్ణ దైవత్వం లేని వ్యక్తి కనుక ద్వాదశ ఒలింపియనుల జాబితాలో ఇమడక పోవచ్చు.
జూస్ కి ఇతరులతో పెర్సిఫొనీ, పెర్సియస్, హెరాక్లిస్, ట్రోయ్ కి చెందిన హెలెన్, మినోస్, కాకుండా తొమ్మిది మంది మూజ్ లు.
జూస్ కి ఇతరులతో ఉన్న వివాహేతర సంబంధాల వల్ల పుట్టినవారిలో ఒలింపియను దేవతలుగా లెక్కలోకి వచ్చేవారు నలుగురు: హెర్మీస్, ఎథీనా, ఆర్టెమిస్, అప్పాలో.
చిట్టచివరగా, యూరెనస్ వృషణాల నుండి పుట్టిన ప్రేమ దేవత ఏఫ్రొడైటి. (పాతాళలోకానికి అధిపతి అయిన హేడీస్ ని ఈ పన్నెండు మందిలో లెక్కించరు.)
ఒలింపస్ పర్వతం గ్రీసు దేశంలో మిక్కిలి ఎత్తైన పర్వతం . దాని ఠీవి, దాని రాజసం, దాని అందంతో పాటు అది అందరికి అందుబాటులో లేని కారణంగా ప్రాచీన గ్రీసు దేశస్తులు దానిని దేవతల ఆలవాలంగా ఆరాధించేరు. ఈ పర్వతం మీదనే ముఖ్యమైన పన్నెండు మంది దేవతలు నివాసమున్నారని ప్రాచీన కాలంలో గ్రీసు దేశస్తులు నమ్మేవారు. ఈ పన్నెండు మందిని “ఒలింపియనులు” అని పిలుస్తారు.
జూస్ కొలువులో ఉన్న పన్నెండు మంది ఒలింపియను దేవతలని మరొక సారి మరొక కోణంలో చూద్దాం. కొన్ని పేర్లలో పోలిక గట్టిగా ఉంటుంది కనుక అన్ని పేర్లని ఇంగ్లీషు వర్ణక్రమంలో కూడా చూపుతున్నాను. ఉత్సాహం ఉన్నవాళ్లు శోధన యంత్రాలు ఉపయోగించి ఇంకా సమాచారం సేకరించగలరు.
యువానులకాలంలో ఏడువందల నాటకాలు రచింపబడ్డాయి. ప్రస్తుతం అందులో 170 వూత్రమే లభ్యమవుతున్నాయి. ఈ కాలంలో 550 మంది నాటక రచయితలు ఉన్నట్టుగా తెలుస్తున్నాగానీ, వారి గురించి ఎలాంటి సమాచారం లేదు. ఆనాడు ఉత్తమ నాటక రచయితగా పేరుపొందిన కువాన్ హాన్ చింగ్ ను చైనా నాటక పితామహుడుగా చెప్పుకుంటారు. ఈయన రాసిన 67 నాటకాలలో, 18 మాత్రమే లభ్యమవుతున్నాయి. ఒక నవల ఆధారంగా వాంగ్ షిపూ రాసిన రొమాన్స్ ఆఫ్ ది వెస్టర్న్ చాంబర్ నాటకం అప్పటి చైనా ఉత్తర బాణి నాటకాలలో అత్యుత్తమ నాటకంగా పేరు పొందింది. చీ చున్ షియాంగ్ రాసిన మరో అద్భుత నాటకం ఆర్ఫన్ ఆఫ్ ది హౌస్ ఆఫ్ ఛావో, ఈ నాటకాన్ని 1755లో ది ఆర్ఫన్ ఆఫ్ చైనా అనే పేరుతో వోల్టేయిర్ ఇంగ్లీషులోకి అనువదించాడు. పాశ్చాత్య నాటక రచయితలను బాగా ప్రభావితం చేసిన నాటకం లీహిస్సింగ్ టావో రచించిన ది స్టోరీ ఆఫ్ ది చాక్ సర్కిల్ . దీని ఆధారంగానే పాశ్చాత్య రచయితలైన ఎ.హెచ్ క్లాబండ్ ది సర్కిల్ ఆఫ్ చాక్ , బెర్టోల్డ్ బ్రెహ్ ది కకేషియన్ చాక్ సర్కిల్ నాటకాలు రాశారు. వీరి కాలంలోనే చైనా దేశవ్యాప్తంగా అనేక ప్రాంతాలలో నాటకశాలలు ఏర్పాటుకాబడ్డాయి. ఈ నాటకశాలల్లో పోషకులు కుర్చీల్లో కూర్చుని సామాన్య ప్రజలు నిలుచుని ప్రదర్శనలు చూసేవారు.
1920 మొదట్లో షేక్స్పియర్, చెకోవ్, ఇబ్సన్, బెర్నార్డ్ షా వంటి రచయితల నాటకాలు చైనీస్ భాషలోకి అనువాదంచేసి ప్రదర్శించి, కొంతకాలం తరువాత వీటి ప్రభావంతో స్వంత రచనలు చేశారు. అలాంటి వారిలో మొదటివాడైన ట్సయూ థండర్ స్టార్ , సన్రైజ్ , ది బ్రిడ్జ్ వంటి నాటకాలు రచించాడు. కమ్యూనిస్టు పార్టీ అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత పెకింగ్ ఒపేరాతోపాటు, చైనీస్ నాటకరంగం అనేక మార్పులు చెందడంతో ఇతర రచయితలు కమ్యూనిస్టు సిద్ధాంతాలకు ప్రాచుర్యం కలిగించే నాటకాలు రాశారు. అప్పటిదాకా ప్రదర్శింపబడుతున్న కొన్ని నాటకాలను కూడా ప్రభుత్వం నిషేధించింది. 1966 తరువాత వచ్చిన సాంస్కృతిక విప్లవం అనేక పరిణామాలకు దారి తీసి, ప్రభుత్వంచే అనేక రకాల సంప్రదాయ నాటక బాణీలను అణగదొక్కేందుకు కారణమయింది. దాంతో కొంతకాలం పాటు చైనాలో కొన్ని ప్రభుత్వ ప్రచార నాటకాలు తప్ప ఇతర నాటక ప్రదర్శనలన్నీ నిలచిపోయాయి. ప్రజా నిరసనల కారణంగా ప్రభుత్వం 1969 తరువాత నాటకరంగం మీద క్రమంగా ఆంక్షలు తొలగించింది.
చైనా నాటకరంగానికి ఆదిగురువుగా పేరుపొందిన మింగ్ హూవాంగ్ అనే రాజు సా.శ. 8వ శతాబ్దంలో చైనాను పాలించినప్పుడు దర్బారులో సంగీత, నృత్య కళాకారుల్ని పోషించాడు. అంతేకాకుండా ఔత్సాహిక యువతీ యువకులకి సంగీతం, నృత్యం నేర్పించడంకోసం ఒక పాఠశాలను కూడా ప్రారంభించాడు. ఆనాటి ఆ పాఠశాల ఈనాడు పియర్ ఆర్చర్డ్ కాలేజీగా రూపుదిద్దుకుంది. అంతేకాకుండా మింగ్ హూవాంగ్ స్వయాన నటుడవడంతో తను నిర్మించిన రంగస్థలం మీద కూడా నటించాడు. అందుకే చైనాలోని నాటకశాలలో ఆయన ఫోటో ఉంటుంది. ఈయన కాలంలోనే చరిత్రకి తెలిసిన నాటక రచన, ప్రదర్శన మొదలైనదని, ఆ శతాబ్దాన్ని చైనా నాటక వికాసంలో ప్రాథమిక దశగా పేర్కొనవచ్చని పలువురి అభిప్రాయం. అయితే అప్పటి ప్రదర్శనలు రాజ ప్రస్థానాలకే పరిమితం కాబట్టి సా.శ.13వ శతాబ్దం వరకు సామాన్య ప్రజలకి అందుబాటులోకి రాలేదన్నది వాస్తవం.
క్రీ.పూ 2,500 సంవత్సరాల క్రితం మత పరమైన దైవ ప్రార్థనలు చేసినప్పుడుగానీ, యుద్ధంలో విజయం సాధించినప్పుడు ప్రకటించే ఆనందంలోగానీ, సంగీతంకు అనుగుణంగా మూకాభినయాలు, నృత్యాలు చేసేవారు. అలా పూజల సందర్భంగా జరిపేటువంటి తంతుల నుండే చైనా నాటకరంగం అభివృద్ధి చెందినదని చరిత్రకారుల అభిప్రాయం. క్రీ.పూ. 2205-1766 మధ్యకాలంలోనే చైనా ప్రజలు వారి వృత్తిపనులు చేసుకుంటూ పాటలు పాడేవాడుతూ, నృత్యాలు చేసేవారు. క్రీ.పూ. 1122-255 కాలంలో చైనాను పాలించిన చౌ రాజవంశీయుల కాలంలో అక్కడ నృత్యాలకి ఆదరణ, పోషణ లభించడమేకాకుండా దేవాలయ ప్రాంగణాలలోనూ, పొలాల మధ్య, రహదారుల కూడళ్లలో ప్రదర్శించబడే ఈ నృత్యాలు, మూకాభినయాలు ఏకంగా రాజులు నిర్మించిన ఎత్తైన రంగస్థలాలకి చేరుకున్నాయి.
1664లో ఉత్తర చైనా నుంచి దండయాత్ర చేసి చింగ్ రాజవంశం అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత దక్షిణ బాణీ నాటక ప్రదర్శనలు మళ్ళీ ప్రారంభమవ్వడంతో కుంగ్షంగ్ జన్, హంగ్ పంగ్, లీయూ మొదలైన రచయితలు ఎన్నో నాటకాలు రచించారు. 19వ శతాబ్దం మధ్యదాకా దక్షిణ బాణీ నాటకాలు విపరీతంగా ప్రదర్శించబడ్డాయి. ఈ నాటకాల ప్రభావంతోనే 19వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో పెకింగ్ ఒపేరా అనే నూతన సంగీత నాటకబాణీ ప్రారంభమై, అప్పటినుండి నేటివరకు చైనాలో పెకింగ్ ఒపేరా ప్రజాదరణ పొందుతోంది. కారణంగా సాహిత్యపరంగా కాకుండా ప్రదర్శనపరంగా నాటకాలు రాయబడ్డాయి. సంగీతం, నృత్యం, అభినయం, నటీనటుల కదలికలు, శారీరక విన్యాసాల మిలితంతో ఈ ప్రదర్శనలు ఉండేవి.
14వ శతాబ్దం మధ్య ప్రాంతంలో దక్షిణ చైనాలో ఉత్తర బాణీ నాటకాలకు భిన్నంగా ఉండే దక్షిణ బాణి నాటకం మొదలైంది. దక్షిణ బాణీలో కావోమింగీ రాసిన లూటసాంగీ బాగా ప్రసిద్ధి పొందింది. 1368లో మంగోలియా రాజులను జయించి మింగ్ రాజ్యవంశం అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత నాటకం అభివృద్ధి చెంది, అనేక 50 అంకాల నాటకాలు రాయబడ్డాయి. ఈకాలంలోనే నాలుగు అద్భుత నాటకాలు రాసిన టాంగ్ హిసిన్ త్సూ గొప్ప నాటక రచయితగా పేరుపొందాడు. ఈ నాలుగు నాటకాలలో ది పియోని పెవీలియన్ నాటకం అనేకంగా ప్రదర్శించబడింది.
మంగోలియాకి చెందిన కాబులాయ్ ఖాన్ సా.శ.1280లో చైనాపై దండయాత్ర చేసి యూవాన్ రాజవంశాన్ని నెలకొల్పినప్పటినుంచే చైనాలో నాటకం అభివృద్ధి చెందింది. యూవాన్ కాలంలో కళాకారులను, పండితులను ఉద్యోగాల నుంచి తొలగించడంతో వారంతా కోటదాటి బయటకు వచ్చారు. అలా వారితోపాటే చైనీయుల సాహిత్యం, నాటకం, ఇతర కళారూపాలు కూడా బయటకు వచ్చాయి.
చైనా నాటకరంగం కు సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉంది. ప్రస్తుతం దీనిని చైనీస్ ఒపెరా లేదా బీజింగ్ ఒపెరా లేదా కాంటోనీస్ ఒపేరా అని పిలుస్తారు. అయితే, చైనాలో నాటకం ఎప్పుడు ప్రారంభమైందో చెప్పటానికి చారిత్రక ఆధారాలు దొరకలేదు. ఒక్కొక్కరు ఒక్కో చరిత్రను సూచించారు.
మీరాబాయి బావ మరణం తరువాత మేవాడ్‌కు విక్రమ్ సింగ్ రాజయ్యాడు. మీరాబాయి అత్తమామలు ఆమెను చంపడంకోసం చాలాసార్లు ఉరితీయడానికి ప్రయత్నించారని, మీరాకు ఒక గ్లాసు విషం, పువ్వులకు బదులుగా పాముతో ఉన్న బుట్టను పంపించారని చరిత్రకారులు తమ పరిశోధనలో పేర్కొన్నారు. పాము కృష్ణ విగ్రహం గా మారడంతో ఆమెకు ఎలాంటి ప్రాణహాని జరగలేదని హాజియోగ్రాఫిక్ ఇతిహాసాలలో చెప్పబడింది.తనను తాను మునిగిపోమని విక్రమ్ సింగ్ కోరగా మీరాబాయి నీటిలో మునగగా, ఆమె నీటిలో మనగకుండా పైకి తేలిందని మరికొన్ని ఇతిహాసాలలో రాయబడింది. మొఘల్ చక్రవర్తి అక్బర్, మీరాబాయిని చూడడానికి తాన్‌సేన్ తో వచ్చి ఆమెకు ఒక ముత్యాల హారాన్ని సమర్పించాడని మరొక చోట రాయబడింది. ఇది నిజంగా జరిగిందా లేదా అన్నదానిపై పరిశోధకులకు అనుమానాలు ఉన్నయి. ఎంటుకంటే, మీరాబాయి మరణించిన 15 సంవత్సరాల తరువాత, అనగా 1562లో అక్బర్ కోర్టులో తాన్‌సేన్ చేరాడు. అదేవిధంగా, కొన్నింటిలో గురు రవిదాస్ మీరాబాయి గురువు అని రాసివుంది, అయితే దీనిని ధృవీకరించే చారిత్రక ఆధారాలు లేవు. ఈ విషయం ఇతరులు అంగీకరించలేదు.
సామాజికంగా, కుటుంబపరంగా తాను నిర్లక్ష్యానికి గురవ్వడం వల్ల శ్రీకృష్ణుడి పట్ల భక్తిని పెంచుకొని కృష్ణుడిని తన భర్తగా భావించిందని, ఇందుకోసం ఆమె తన అత్తమామలచే హింసించబడిందని మీరాబాయి గురించి అనేక కథలు చెప్పబడుతున్నాయి. జానపద కథలు, హాజియోగ్రాఫిక్ ఇతిహాసాలలో మీరాబాయి జీవితం గురించి పలు రకాలుగా ప్రస్తావించబడింది. భారతీయ సంప్రదాయంలో కృష్ణుడిని స్తుతిస్తూ రాయబడిన మిలియన్ల భక్తి కవితలు మీరాబాయి రాసిందని అనుకోగా, వాటిల్లో కొన్ని వందల కవితలను మాత్రమే ఆమె రాసిందని పండితులచే ప్రామాణీకరించబడింది. తొలి వ్రాతపూర్వక రికార్డుల ప్రకారం ఆయా కవితల్లో రెండు కవితలు మినహా చాలావరకు 18వ శతాబ్దంలో రాయబడినవని తెలుస్తుంది. ఈ కవితలను భజనలు అని పిలుస్తారు, ఇవి భారతదేశం అంతటా ప్రాచుర్యం పొందాయి. చిత్తోర్‌ఘర్ కోట వంటి హిందూ దేవాలయాలు మీరాబాయి జ్ఞాపకార్థంగా ఆమెకు అంకితం చేయబడ్డాయి.
మీరాబాయి 1498లో రాజస్థాన్, జోధ్‌పూర్ జిల్లా, కుర్కి గ్రామంలోని రాజ్‌పుత్ రాజ కుటుంబంలో జన్మించింది. మీరా గురించి ప్రామాణికమైన రికార్డులు అందుబాటులో లేవు. లభించిన ఆధారాలతో చరిత్రకారులు మీరా జీవిత చరిత్రను రాశారు. 1516లో మీరాకు ఇష్టంలేకుండా మేవాడ్ యువరాజు భోజ్‌రాజ్‌తో వివాహం జరిగింది. 1518లో ఢిల్లీ సుల్తానేట్‌లో జరుగుతున్న హిందూ-ముస్లిం యుద్ధంలో గాయాలతో బయటపడిన మీరాబాయి భర్త భోజ్‌రాజ్ 1521లో జరిగిన యుద్ధంలో మరణించాడు. భారత ఉపఖండంలో మొఘల్ సామ్రాజ్యం స్థాపించిన బాబర్ కు చెందిన ఇస్లామిక్ సైన్యంతో జరిగిన యుద్ధంలో మీరాబాయి భర్త భోజ్‌రాజ్, తర్వాత కొన్ని సంవత్సరాలకు ఆమె తండ్రి, ఆమె బావ ఇద్దరూ చంపబడ్డారు.
మీరాబాయి రాసిన అనేక పాటలు ప్రస్తుతం భారతదేశంలో గానం చేయబడుతున్నాయి. ఇవి ఎక్కువగా భక్తి పాటలు అయినప్పటికీ దాదాపు అన్నింటిలో తాత్విక అర్థాలు ఉన్నాయి. ఈమె రాసిన గీతాలలో "పయోజీ మైనే రామ్ రతన్ ధన్ పాయో" ఒక గీతం. మీరాబాయి రాజస్థానీ భాషలో మెట్రిక్ పద్యాలు రాసింది. ఈమె వేలాది గీతాలు ఈమె రాసినట్టు చెప్పబడుతున్నప్పటికీ, వాస్తవానికి ఎన్ని గీతాలును స్వయంగా రాసిందనే విషయంపై పరిశోధకులలో బేధాభిప్రాయాలు వచ్చాయి. ఈమె కవిత్వానికి లిఖిత ప్రతులు ఏవీ లేవు, 18వ శతాబ్దం ఆరంభం నుండి, ఈమె మరణించిన 150 సంవత్సరాల తరువాత ఈమె పేరుతో రెండు గీతాలతో కూడిన తొలి రికార్డులు ఉన్నాయి.
మీరాబాయి గురించి ప్రస్తావించిన మూడు వేర్వేరు పురాతన రికార్డులు అన్నీ 17వ శతాబ్దం నుండి వ్రాయబడ్డాయి. వాటిల్లో ఆమె బాల్యం గురించి లేదా భోజరాజ్‌తో ఆమె వివాహం చేసుకున్న పరిస్థితుల గురించి ఏమీ ప్రస్తావించబడలేదు. ఆమెను హింసించిన వ్యక్తులు ఆమె అత్తమామలు లేదా కొంతమంది రాజ్‌పుత్ రాజకుటుంబానికి చెందినవారని కూడా పేర్కొనబడలేదు. మీరాను హింసించడానికి మతపరమైన లేదా సామాజిక సంప్రదాయాలు కారణమయ్యే అవకాశం లేదని, రాజ్‌పుట్ రాజ్యం - మొఘల్ సామ్రాజ్యాల మధ్య సైనిక ఘర్షణ దీనికి కారణం కావచ్చని నాన్సీ మార్టిన్-కెర్షా పేర్కొన్నాడు.
అలిస్టన్, సుబ్రమణియన్ ఇద్దరు అనువాదకులు మీరాబాయి రచనల్లో కొన్నింటిని ఎంపికచేసి భారతదేశంలో ఆంగ్ల అనువాదంతో ప్రచురించారు. షెల్లింగ్, లాండెస్-లెవి యునైటెడ్ స్టేట్స్ అమెరికాలో సంకలనాలను అందించారు. స్నెల్ ది హిందీ క్లాసికల్ ట్రెడిషన్‌ పేరుతో అనువాద సంకలనాన్ని అందించాడు. సెయింట్ రవిదాస్‌తో పరిచయం ఏర్పడిన తర్వాత సేథి మీరాబాయి రాసిన కవితలను సేకరించి అనువదించింది. రాబర్ట్ బ్లై, జేన్ హిర్ష్ఫీల్డ్ ఇంగ్లీష్ అనువాదకులు మీరాబాయి రాసిన కొన్ని భజనలను మీరాబాయి: ఎక్స్టాటిక్ పోయమ్స్ పేరుతో ఇంగ్లీషులోకి అనువదించారు.
మీరాబాయి మేవాడ్ రాజ్యాన్ని విడిచిపెట్టి తీర్థయాత్రలకు వెళ్ళిందని ఇతర కథలలో చెప్పబడింది. తన చివరి రోజుల్లో, మీరాబాయి ద్వారక నివసించిందని, అక్కడ 1547లో కృష్ణుడి విగ్రహంలోకి ప్రవేశంచడం ద్వారా ఆమె అదృశ్యమైందని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. మీరా తన జీవితాన్ని కృష్ణుడికి అంకితం చేసి, భక్తి గీతాలను రూపొందించి, వాటిని గానం చేసినందువల్ల మీరాబాయి భక్తిమార్గంలో నడిచిన కవయిత్రిగా అంగీకరించారు.
మీరాబాయి హిందూ ఆధ్యాత్మిక కవయిత్రి, గాయకురాలు, శ్రీకృష్ణుని భక్తురాలు. 16వ శతాబ్ధకాలంలో ఉత్తర భారతదేశ హిందూ సాంప్రదాయంలో పేరొందిన భక్తురాలుగా తన జీవితాన్ని సాగించింది.
అవి జీవించి ఉన్న ఏ ఇతర ప్రైమేటు కంటే హోమోతోటే దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉన్నాయా అనే రెండు అంశాల్లో అంచనా కట్టారు. ఈ రెండూ వాటిని హోమినిన్‌లుగా గుర్తించగలిగే లక్షణాలే. పారాంత్రోపస్, ఆర్డిపిథెకస్, ఆస్ట్రలోపిథెకస్‌ వంటి కొన్ని జాతులు హోమోకు పూర్వీకులని, వాటికి హోమోతో దగ్గరి సంబంధం ఉందనీ భావిస్తున్నారు; సహెలాంత్రోపస్‌తో సహా, కొన్నిటికి కొందరు శాస్త్రవేత్తల మద్దతు ఉంది. కానీ, కొందరికి దాని పట్ల సందేహం ఉంది.
సాంప్రదాయికంగా "హోమినిన్" అనే పదం హోమినిని తెగను సూచిస్తుంది. హోమినినా ఉపజాతిలోని సభ్యులను "హోమినినాన్లు" అని పేర్కొంటారు. ఇది మన్, వైస్ ప్రతిపాదనను అనుసరిస్తుంది. ఈ ప్రతిపాదనలో హోమినిని తెగలో పాన్, హోమో లను రెండు వేరువేరు ఉపతెగల్లో ఉన్నట్లుగా చూపిస్తారు. పాన్ జీనస్‌ను పానినా ఉపజాతి లోను, హోమో జీనస్‌ను హోమినినా అనే ఉపజాతిలోనూ చేర్చారు. అయితే, మరో సంప్రదాయంలో పానినా సభ్యులను మినహాయించి, అంటే హోమో కోసం గాని , ఆస్ట్రలోపిథెసీన్ జాతుల కోసం గాని, లేదా ఈ రెంటి కోసం గానీ "హోమినిని" ని ఉపయోగించారు. ఈ ప్రత్యామ్నాయ సంప్రదాయాన్ని కోయ్నె , డన్బార్ లు ఉదహరించారు. పాట్స్ అదనంగా పాన్‌ను మినహాయించి హోమినిని అనే పేరును వేరే అర్థంలో ఉపయోగిస్తుంది. అయితే చింపాంజీల కోసం పానిని పేరుతో ప్రత్యేక తెగను ప్రవేశపెట్టాడు. ఈ ఇటీవలి పద్ధతిలో "హోమినిన్" అనే పదాన్ని చింపాంజీల పరిణామమార్గం నుండి విడిపోయిన తరువాత ఉద్భవించిన హోమో, ఆస్ట్రలోపిథెకస్, ఆర్డిపిథెకస్, ఇతరాలకూ వర్తింపజేసారు. ;
ఈ క్లాడోగ్రాం సూపరు ఫ్యామిలీ హోమినోయిడియా పరిణామాన్ని, దాని వారసుల పరిణామాన్నీ చూపిస్తుంది. ఇది హోమినిన్‌ల విభజనపైనే దృష్టి పెట్టింది . హోమినిడే కుటుంబంలో పొంగినే , గొరిల్లిని , హోమినిని తెగలు ఉన్నాయి. వీటిలో గొరిల్లిని, హోమినిని లు హోమినినే కుటుంబం లోని ఉపకుటుంబాలు. హోమినిని ని, పానినా , ఆస్ట్రాలోపిథెసినా లుగా విభజించారు. హోమినినా లు ఆస్ట్రలోపిథెసినా నుండి ఉద్భవించినట్లు భావిస్తారు. 2.5 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం పురాతన ప్రంపంచ కోతుల నుండి హోమినాయిడ్లు వేరుపడ్డాయని శిలాజ ఆధారాలు, జన్యు విశ్లేషణలూ సూచిస్తున్నాయి. హోమినినే, పొంగినే అనే ఉప కుటుంబాల ఇటీవలి సాధారణ పూర్వీకులు 1.5 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం నివసించాయి. కింది క్లాడోగ్రాంలో పరిణామ జాతులు కొత్త జాతులుగా పరిణామం చెందిన సమయాన్ని సుమారు లక్షల సంవత్సరాల క్రితం లో చూపిస్తోంది.
పాన్, హోమో జీనస్‌ల పరిణామం గురించిన వివరాలు తెలియడానికి చాలా కాలం ముందే జాన్ ఎడ్వర్డ్ గ్రే ఈ తెగను పరిచయం చేశాడు. గ్రే నిర్వచనం ప్రకారం పాన్, హోమోలు రెండూ హోమినినిలో భాగమే. మాన్, వీస్‌లు 1996 లో చేసిన ప్రతిపాదనలో ఇదే నిర్వచనం ఉంది. ఈ ప్రతిపాదన హోమినినిని మూడు ఉపజాతులుగా విభజించింది: పానినా , హోమినినా , ఆస్ట్రాలోపిథెసినా .
హోమినిని లేదా హోమినిన్‌లు, హోమినినే ఉప కుటుంబంలోని ఒక తెగ. హోమినినిలో హోమో జీనస్ జాతి ఒక భాగం. కానీ గొరిల్లా జీనస్ ఇందులో భాగం కాదు. పాన్ జీనస్‌ ఇందులో భాగమా కాదా అనే విషయమై 2019 నాటికి ఇంకా ఏకాభిప్రాయం లేదు. ఇది మానవులను, చింపాంజీలను కలిపే సంక్లిష్ట జాతినిర్ణయ ప్రక్రియతోను, ఆదిమ మానవులలో ద్విపాద నడక అభివృద్ధి తోనూ ముడిపడి ఉంది.
అంతగా మద్దతు లేని మైనారిటీ నామకరణాలలో గొరిల్లాను హోమినినిలో, పాన్‌ను హోమోలో , లేదా పాన్ గొరిల్లా రెంటినీ హోమోలోను చేర్చారు.
మరొక పద్ధతిలో హోమినినిలో పాన్ ను మినహాయిస్తారు. ఈ సందర్భంలో పానిని పాన్ జీనస్ ఒక్కదాన్నే కలిగి ఉన్న ప్రత్యేక తెగగా చెప్పవచ్చు.
ఐహోలు శాసనం కాకుండా అనేక ఇతర చాళుక్య నమోదిత ఆధారాలు పలు విజయాలను కీర్తివర్మనుకు ఆపాదించాయి. దీని రాజధాని వైజయంతి వద్ద ఉంది. దీని వివిధ శాఖలు ప్రక్కనే ఉన్న ప్రాంతాలను పాలించాయి. కీర్తివర్మను చేత స్వాధీనం చేసుకున్న రాజులలో వైజయంతి పాలకుడు ఒకడు అని మహాకుట స్తంభ శాసనం పేర్కొంది. వాతాపి చాళుక్యుల నుండి వచ్చినట్లు పేర్కొన్న తరువాత కల్యాణి చాళుక్యుల శాసనాలు కీర్తివర్మనును "కదంబల మూలాలతో కత్తిరించే గొడ్డలి" అని కవితాత్మకంగా వర్ణించాయి .
మహాకుట స్తంభం శాసనం కూడా అలూపాలను ఇష్టపడే గంగాల మీద కీర్తివర్మను సాధించిన విజయాన్ని ప్రస్తావించింది. వారు చాళుక్య పాలెగాళ్ళు వలె కొనసాగారు. ఈ గంగాలు చాలావరకు తలకాడు గంగాలు వీరు అంతకుముందు కదంబ పాలెగాళ్ళుగా పనిచేశారు. కదంబలకు వ్యతిరేకంగా చేసిన పోరాటంలో కీర్తివర్మను వారిని ఓడించి ఉండవచ్చు. వారు ఆయన అధికారాన్ని అంగీకరించడానికి అంగీకరించిన తరువాత వారిని తిరిగి నియమించారు. కీర్తివర్మను గంగా ప్రత్యర్థిగా చాలావరకు దుర్వినిత మాత్రమే ఉన్నాడు.
ఒక సిద్ధాంతం ఆధారంగా రాజప్రతినిధి సత్యాశ్రాయ ధ్రువ-రాజా ఇంద్ర-వర్మను, ఈయన కీర్తివర్మను మాతృ బంధువు లేదా ఆయన కుటుంబ సభ్యుడిగా విభిన్నంగా గుర్తించబడ్డాడు. కీర్తివర్మను వారసుడు మంగలేషా పాలనలోని నెరూరు శాసనం ఈ రాజప్రతినిధి కొంకణ విశాయ లోని కుండివతక గ్రామాన్ని విరాళంగా ఇచ్చినట్లు నమోదు చేసింది. మరొక సిద్ధాంతం నేరురు శాసనం ఆధారంగా కీర్తివర్మను నియమించిన రాజప్రతినిధి స్వామిరాజా మంగలేష చేతిలో ఓడిపోయి చంపబడ్డాడు.
విజయ పాలన సమయంలో, తరువాత జారీ చేయబడిన చాళుక్య శాసనాలు, కీర్తివర్మను బనవాసి, ఇతర మండలాల పాలకులను ఓడించి "స్వచ్ఛమైన కీర్తిని" పొందాడని పేర్కొంది. ఇది ఆయన బనావాసి కదంబలను, ఇతర కదంబ శాఖల పాలకులు ఓడించాడని సూచిస్తుంది. ఐదొలు శాసనం ఆయన కదంబల సమాఖ్యను విచ్ఛిన్నం చేసాడని పేర్కొంది: ఈ సమాఖ్యలో గంగా, సెంద్రకులు కూడా ఉండవచ్చు. వీరు కీర్తివర్మను విజయం తరువాత చాళుక్య సామంతులుగా పాలించటానికి అనుమతించబడ్డారు.
గంగా, ముషకా , పాండ్య, ద్రమిల , చోలియా, అలుకా, వైజయంతి. ఇది స్పష్టమైన కవితా అతిశయోక్తి. ఈ వాదనలు కీర్తివర్మన్ సొంత కుమారుడు రెండవ పులకేషిను శాసనాలలో కూడా కనిపించవు. ఈ భూభాగాలు చాలావరకు చాళుక్య సామ్రాజ్యం శిఖరాగ్ర స్థాయిలో కూడా దాని ఆధీనంలో లేవు.
కామను ఎరా 578 బాదామి శాసనం కీర్తివర్మను పాలనలో జారీ చేయబడిన గోడాచి శాసనం ఆయన పాలన రాజకీయ సంఘటనల గురించి ఎటువంటి సమాచారం ఇవ్వలేదు. పులకేశి ఐహోలు శాసనం నలాలు, మౌర్య, కదంబాలు కీర్తివర్మను "డూం నైటు" అని పేర్కొంది. కీర్తివర్మను సోదరుడు, వారసుడు మంగలేష మహాకుట స్తంభం శాసనం ఆయనకు అనేక ఇతర రాజ్యాల పాలకుల మీద విజయాలు దక్కాయి. కాని ఇది స్పష్టమైన అతిశయోక్తి.
కీర్తివర్మను తండ్రి మొదటి పులకేశి కదంబలకు వ్యతిరేకంగా కొన్ని సైనిక విజయాలు సాధించినట్లు తెలుస్తోంది. కీర్తివర్మను వారికి వ్యతిరేకంగా మరింత దూకుడు విధానాన్ని అవలంబించాడు. వారి రాజధానిని చాళుక్య రాజ్యంతో అనుసంధానించాడు. చాళుక్య శాసనాలు సమకాలీన కదంబ రాజు గురించి ప్రస్తావించలేదు. కాని ఆయన చాలావరకు రెండవ కృష్ణవర్మను కుమారుడు అజవర్మను అయి ఉండవచ్చు అని భావిస్తున్నారు.
మొదటి కీర్తివర్మను రాజ్యం వాతాపిని రాజధానిగా చేసుకున్న రాజ్యాన్ని పాలించి దానిని గణనీయంగా విస్తరించింది. దాని శిఖరాగ్రస్థాయిలో రాజ్యం ఉత్తరాన ప్రస్తుత మహారాష్ట్రలోని కొంకణ తీరం నుండి దక్షిణాన కర్ణాటకలోని షిమోగా జిల్లా వరకు విస్తరించింది; పశ్చిమాన అరేబియా సముద్రం నుండి తూర్పున కర్నూలు, గుంటూరు జిల్లాల వరకు విస్తరించింది.
కొంకణ మౌర్యులు వారి రాజధాని పూరి నుండి కొంకణ నేటి మహారాష్ట్ర తీర ప్రాంతాన్ని, పరిపాలించింది, దీనిని సాధారణంగా ఎలిఫెంటా ద్వీపంలోని ఘరపురిగా గుర్తిస్తారు. మౌర్యులను ఓడించిన తరువాత కీర్తివర్మను మాజీ మౌర్య భూభాగానికి కొత్త ప్రతినిధిని నియమించినట్లు తెలుస్తుంది.
మహారాజా అనే పాలన బిరుదుతో రాజవంశం శాసనాలు, ఆయనకు చాళుక్య కుటుంబ సారాంశాలు శ్రీ-పృథ్వీ-వల్లభ, వల్లభ, సత్యాశ్రయ అని పేర్కొంటున్నాయి. ఆయన సోదరుడు మంగలేష మహాకూట స్తంభ శాసనం ఆయనను పౌరాణికరాజు పురూరవుడిగా పోలుస్తూ ఆయనను పురూ-రణ-పారాక్రామా అని పేర్కొన్నది.
మహాకుట స్తంభం శాసనం ఆధారంగా కీర్తివర్మను అలుపాల ను లొంగదీసుకున్నాడు. తరువాత ఆయన చాళుక్య పాలెగాడు అయ్యాడు. అలుపా శాసనాల గుర్తులు ఆయన దక్షిణ కన్నడ ప్రాంతాన్ని పాలించాయని సూచిస్తున్నాయి.
6 వ శతాబ్దంలో ప్రస్తుత ఛత్తీసుగఢు ఐహోలు శాసనం కాకుండా కీర్తివర్మను నలాల మీద సాధించిన విజయం కూడా తరువాత చాళుక్య నమోదిత ఆధారాలలో ప్రస్తావించబడింది. ఈ సమయాలలో ఆయన నలాల నివాసాలను నాశనం చేసినట్లు పేర్కొంది.
మొదటి కీర్తివర్మను భారతదేశంలోని వాతాపి చాళుక్య రాజవంశం పాలకుడు. ప్రస్తుత కర్ణాటక, గోవా, మహారాష్ట్ర, ఆంధ్రప్రదేశు ప్రాంతాలను ఆయన పరిపాలించారు.
కీర్తివర్మను పూర్వీకుడు మొదటి పులకేశి రాజవంశం మొదటి సార్వభౌమ పాలకుని కుమారుడు. ఆయన నలులు, కొంకణ మౌర్యులు, కదంబలు, అలుపాలు, తలాకాడు గంగాలను ఓడించి చాళుక్య రాజ్యాన్ని విస్తరించాడు.
కీర్తివర్మను మనవడు మొదటి విక్రమాదిత్య ఆయన వారసుల కాలంలో చాళుక్య సామ్రాజ్యానికి నలవాడి అనే విశాయ ఉంది. దీని పేరు దాని పూర్వపు పాలకులైన నలాల నుండి ఉద్భవించి ఉండవచ్చు.
శాసనాలు ఆయనను కీర్తి-రాజా అని పేర్కొంటాయి. గోదాచి శాసనం ఆయన కట్టి-అరసా అని పిలుస్తుంది. ఇది బహుశా ఆయన పేరు కన్నడ భాషా వైవిధ్యం.
1828 వరకు యుసిజ్ద్ యొక్క భూభాగం పర్షియా యొక్క ఎర్విన్ ఖానేట్ లో భాగంగా ఉండేది, కానీ తుర్క్చెక్కై ఒప్పందం ప్రకారం, ఇది రష్యన్ సామ్రాజ్యంతో అనుసంధానించబడింది. దీనిని 1828 నుండి 1840 వరకు అర్మేనియన్ ఒబ్లాంలో భాగంగా నిర్వహించారు. 1844 లో, కాకసస్ వైస్రాయల్టీ తిరిగి స్థాపించబడింది, దీనిలో ఎర్విన్స్కి యుయ్జ్ద్ యొక్క భూభాగం టిఫ్లిస్ గవర్నరేట్లో భాగం అయ్యింది. 1849 లో, ఎరిన్ గవర్నైట్ స్థాపించబడింది, టిఫ్లిస్ గవర్నరేట్ నుండి వేరు చేయబడింది. 1918 లో, యుఎఇజ్ద్ మొదటి ఆర్మేనియాలో భాగంగా మారింది. 1920 లో సోవియట్ పాలన స్థాపించిన తరువాత, యుసిజ్ద్ లోని చాలా భూభాగాలను అర్మేనియన్ ఎస్ఎస్ఆర్ లో భాగం చేశారు, ఎరివాన్ ను దాని రాజధాని అయ్యింది. యుసిజ్ద్ యొక్క దక్షిణ భాగాలు అజర్బైజాన్ ఎస్.ఎస్.ఆర్ లోని నాఖిఖేవాన్ ఎ.ఎస్.ఎస్.ఆర్ యొక్క ఉత్తర భాగం, యుసిజ్ద్ యొక్క నైరుతి భాగం, అరాస్ కారిడార్, మాస్కో, కార్స్ యొక్క ఒప్పందాల ప్రకారం టర్కీకి ఇచ్చారు.