polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
పహ్లావాలు, దారదాలు, కిరాతులు, యనావాలు, సాకాలు, హరహ్యూణులు, చినాలు, తుఖారాలు, సైంధవులు, జగుదలు, రమథాలు, ముండాలు, మహిళారాజ్యం, తంగనాలు, కేకయులు, మాళవులు, కాశ్మిరాలు పాండవ రాజు యుధిష్ఠిరుడికి కప్పం అర్పించినట్లు వద్ద పేర్కొన్నారు.
మహాభారతంలో ప్రగ్జ్యోతిష రాజు భగదత్తుడు సైన్యంలో కిరాతులతో కలిసి చైనా కనిపిస్తుంది. సభాపర్వంలో అదే రాజు కిరాతులు, చినాల చుట్టూ ఉన్నారని చెబుతారు. భీస్మపర్వంలో కూడా భగదత్తుడు సైన్యంలో కిరాతులు, "పసుపు రంగు" చినాలు ఉన్నాయి.
క్రీ.పూ 221 నుండి చైనాను పాలించిన క్విను రాజవంశం లేదా క్రీ.పూ 9 వ శతాబ్దం నుండి ఉనికిలో ఉన్న నుండి ఉద్భవించిందని విశ్వసిస్తున్నారు.
భీముడు తన సొంత జాతి నాశనానికి కారణమైన "చినా రాజు" ధౌతములక గురించి ప్రస్తావించాడు. "ధౌతములకా" అనే పేరు "క్లీను రూట" అని అనువదిస్తుంది. ఇది చివరి జియా చక్రవర్తి జీ కి సూచన కావచ్చు.
వాల్మీకి రామాయణం కిస్కింధకాండలో చినా, పరమ-చినాల గురించి ప్రస్తావించాడు. దారదాలు, కంబోజాలు, యవనులు, సాకాలు, కిరాతులు, బహ్లికులు, రిషికాలు, తంకనాలు, హిమాలయ తెగలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు.
కల్కి పురాణంలో మళ్ళీ కాంబోజులు, సాకాలు, ఖాసాలు, బారాబరాలు మొదలైనవాటితో బౌద్ధరాజు కాశీతో కలిసి వేదరాజు కల్కికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన యుద్ధంలో పాల్గొన్నట్లు పేర్కొనబడింది.
8 వ - 9 వ శతాబ్దాల మధ్య వ్రాసిన మహాభారతం అనే సంస్కృత పురాణం రచన చైనా గురించి కొన్ని సూచనలు ఉన్నాయి. దాని ప్రజలను చినా తెగగా సూచిస్తుంది.
మహాభారతానికి చెందిన వనపర్వంలో చినాల భూభాగాన్ని చేరుకోవడానికి ఉత్తరాన పర్వత ప్రాంతాలలో కిరాతులు దేశవ్యాప్తంగా భూ-మార్గం ద్వారా ప్రయాణించాలి.
దాదాపు అన్ని వ్యర్ధాల నుండి శక్తి కర్మాగారాలు, పురపాలక ఘన వ్యర్ధాలను దహనం చేస్తాయి, కానీ కొన్ని కర్మాగారాలు పారిశ్రామిక వ్యర్ధాలను అంటే హానికలిగించే వ్యర్ధాలను దహనం చేస్తున్నాయి. సరిగ్గా పనిచేస్తున్న ఆధునిక వ్యర్ధాల నుండి శక్తి కర్మాగారాలు వ్యర్దాలను దహనం అందులోని పదార్ధాలను వేరుచేసి మళ్ళీ పునరావృత పద్దతి ద్వారా తిరిగి ఏర్పడుతుంది. కాలిపోయిన వస్తువులు మాత్రమే రూపకల్పన ద్వారా కానీ ఆర్ధికంగా కానీ తిరిగి ఉపయోగించలేము, అంతేకాకుండా ప్రమాదకరం కూడా కాదు.
ఈ కాలపు వ్యర్ధాల నుండి శక్తి కర్మాగారాలు, కొన్ని దశాబ్దాల క్రితం ఉన్న కర్మాగారాల మధ్య చాలా భేదాలు ఉన్నాయి. అప్పటి కర్మాగారాలు ఇప్పటి కర్మాగారాలులాగా వ్యర్దాలను దహనం చేసే ముందు వాటిలో ఉన్న ప్రమాదకరమైనవి, తిరిగి ఉపయోగించే పదార్దాలను తొలగించేవారు కాదు. ఈ కారణం చేత కర్మాగారం లో పని చేసే కార్మికులకి, చుట్టుపక్కల నివసించేవారికి ఆరోగ్యాలకి హాని కలిగేవి. అంతేకాకుండా, చాలా కర్మాగారాలు విద్యుత్తు ఉత్పత్తి చేయడంలో విఫలం అయ్యాయి.
వ్యర్దాల నుండి శక్తిని తీయటాన్ని, రకరకాల విధానాలలో శక్తిని నిల్వ చేస్తున్నట్లుగా అనిపిస్తుంది. గత 20 సంవత్సరాలుగా వ్యర్ధాలనుండి శక్తిని ఉత్పత్తి చేయడంలో స్వీడన్ అగ్రగామిగా ఉంది. ఒక టన్ను వ్యర్ధాలను కాల్చడం వలన 500 నుండి 600 కిలోవాట్ల సాధారణ శ్రేణి విద్యుత్తు ఉత్పత్తి అవుతుంది. అందువల్ల ప్రతిరోజూ 2,200 టన్నుల వ్యర్ధాలను కాల్చడం వలన 1200 మెగావాట్ల విద్యుత్తు శక్తి ఉత్పత్తి అవుతుంది.
వ్యర్దాల నుండి శక్తి కర్మాగారం, వ్యర్థపదార్దాలను సులువుగా శుద్ధి చేస్తుంది, ఇది శుద్ధి చేసిన వ్యర్దాలను దహనం చేసి విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇటువంటి కర్మాగారాలను కొన్నిసార్లు, చెత్త నుండి శక్తి, పురపాలక వ్యర్ధాలను కాల్చడం, శక్తిని తిరిగి పొందడం లేదా వనరులను తిరిగి పొందే కర్మాగారం అని కూడా పిలుస్తారు.
బాలాజీ బాజీ రావు మొఘలు సరిహద్దుకు బయలుదేరినప్పుడు, తారాబాయి ఛత్రపతి రెండవ రాజారాంను 1750 నవంబరు 24 న జైలులో పెట్టించింది. తారాబాయికి మద్దతుగా ఉమాబాయి మరాఠీ, గుజరాతీ సైనికుల దళాన్ని తన సైనికాధికారి దామాజీ గైక్వాడు నేతృత్వంలో తారాబాయికి సహాయం చేయడానికి పంపించింది. 1751 మార్చిలో పేష్వా విధేయులకు వ్యతిరేకంగా ప్రారంభ విజయాలు సాధించిన తరువాత, గైక్వాడు కృష్ణ నది లోయలోని ఒక తోటలో చిక్కుకున్నాడు. ఆతని సైనికులు ఆతనిని విడిచిపెట్టినప్పుడు, ఆతను పేష్వాతో శాంతి ఒప్పందం కుదుర్చుకోవలసి వచ్చింది. పేష్వా గుజరాతు భూభాగాలలో సగం రూపాయలు చెల్లించడంతో యుద్ధ నష్టపరిహారంతో రూ. 25,00,000 / - చెల్లించాలన్న ఒక ఒప్పందం మీద సంతకం చేయడానికి దామాజీ నిరాకరించాడు. ఆయన తాను సబార్డినేటు మాత్రమే అని పేర్కొని, ఉమాబాయిని సంప్రదించమని పేష్వాను కోరాడు. ఏప్రిలు 30 న, పేష్వా గైక్వాడూ శిబిరం మీద సాయంత్ర సమయంలో ఆశ్చర్యకరమైన సాయంత్రం దాడి చేసాడు. వారు ప్రతిఘటన లేకుండా లొంగిపోయారు.
ఉమాబాయి పేష్వా బాజీరావుతో సయోధ్యను నటించినప్పటికీ కాని తన కొడుకును చంపినందుకు అతని మీద ఎప్పుడూ పగ పెంచుకున్నది. ఆమె ఆధ్వర్యంలో దభేదులు ఆదాయంలో సగం వాస్తవానికి షాహు ఖజానాకు పంపించలేదు. కాని దుఃఖిస్తున్న వితంతువు, కొడుకును కోల్పోయిన తల్లి మీద ఎటువంటి తీవ్రమైన చర్యలు తీసుకోవటానికి షాహు ఇష్టపడలేదు. మొదటి పేష్వా బాజీరావు 1740 లో ఛత్రపతి షాహు 1749 లో మరణించారు. కొత్త ఛత్రపతి రెండవ రాజారాం, ఆయన పేష్వా బాలాజీ బాజీ రావు తీవ్ర ఆర్థిక సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొన్నారు. తత్ఫలితంగా పేష్వా బాలాజీ దభేదులను లొంగదీసుకుని ఛత్రపతి ఖజానాకు డబ్బు పంపించమని బలవంతం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. ఉమాబాయి పేష్వాకు దభాదేలను విడిపించడానికి ఛత్రాపతితో ఆదాయాన్ని పంచుకోవాల్సిన ఒడంబడిక చేసుకోవడానికి అంగీకరించింది.
ఉమాబాయి భర్త ఖండే రావు ఛత్రపతి షాహు ఆధ్వర్యంలో మరాఠా సేనపతి గా పనిచేసాడు. 1729 లో ఆయన మరణించిన తరువాత వారి కుమారుడు త్రింబకు రావు దభదె సేనపతి అయ్యాడు. సుసంపన్నమైన గుజరాతు ప్రావింసు మీద దభేడులు అనేకసార్లు దాడి చేశారు. ఆ ప్రావిన్సు నుండి పన్నులు వారికి ముఖ్యమైన ఆదాయ వనరుగా మారింది. షాహు పేష్వా మొదటి బాజీరావు గుజరాతు నుండి పన్ను వసూలు చేయాలని నిర్ణయించుకున్నప్పుడు దభదేలు ఛత్రపతి, పేష్వా మీద తిరుగుబాటు చేశాడు. 1731 లో దభోయి యుద్ధంలో బాజీరావు త్రింబాకు రావును ఓడించి చంపాడు.
ఉమాబాయి దభడే మరాఠా దభడే వంశంలో ప్రముఖ సభ్యురాలు. ఆమె కుటుంబ సభ్యులు వంశపారంపర్యంగా సెనాపతి ను పదవిని కలిగి ఉన్నారు. వారు గుజరాతులోని అనేక భూభాగాలను నియంత్రించారు. ఆమె భర్త ఖండే రావు, ఆమె కుమారుడు త్రింబకు రావు మరణించిన తరువాత. ఆమె కార్యనిర్వాహక అధికారాలను వినియోగించుకోగా. ఆమె కుమారుడు పిన్నవస్కుడూ అయిన యశ్వంత రావు సేనాపతిగా ఉన్నాడు. పేష్వా బాలాజీ బాజీ రావుకు వ్యతిరేకంగా ఆమె చేసిన విఫలమైన తిరుగుబాటు దబాడే కుటుంబం పతనానికి దారితీసింది.
ఆమె భర్త, ఆమె కుమారుడు మరణించిన తరువాత ఉమాబాయి దభదె కుటుంబానికి మాతృక అయ్యారు. త్రింబకు రావు అన్ని ఆస్తులు, బిరుదులను ఆయన మైనరు కొడుకు యశ్వంత రావుకు ఛత్రపతి షాహు మంజూరు చేశారు. వారు ఆదాయంలో సగం తన ఖజానాకు పంపించాలనే షరతుతో గుజరాతు నియంత్రణను నిలుపుకోవటానికి పేష్వా వారిని అనుమతించారు. ఆయన పెరుగుతున్నప్పుడు యశ్వంత రావు మద్యం, నల్లమందుకి బానిసయ్యాడు. దభేదుల లెఫ్టినెంటు దామాజీ రావు గైక్వాడు తన శక్తిని పెంచుకున్నాడు.
ఉమాబాయి దభడే అభోంకరు దేవరావు తోకే దేశ్ముఖు కుమార్తె. ఆమె ఖండేరావు దభడేను వివాహం చేసుకుంది. ఆయన ముగ్గురు భార్యలలో చిన్నది. ఈ దంపతులకు ముగ్గురు కుమారులు , ముగ్గురు కుమార్తెలు ఉన్నారు. 1710 లో ఉమాబాయి కొండ మీద 470 మెట్లు నిర్మించి నాసికు సమీపంలోని సప్తశృంగి దేవత ఆలయానికి చేరుకున్నాడు.
1751 మే లో, పేష్వా దామాజీ గైక్వాడు, ఆయన బంధువులను ఖైదుచేసి, పూణేకు పంపారు. కొంతకాలం తర్వాత ఉమాబాయి, యశ్వంత రావు, దభడే కుటుంబంలోని ఇతర సభ్యులను కూడా ఖైదు చేశారు. వారు వారి జాగీర్లతో పాటు వారి వంశపారంపర్య శీర్షిక అయిన సెనాపతిని కోల్పోయారు.
ఈ వాయువును పీల్చుకున్నపుడు అది వూపిరితిత్తులలోకి ప్రవేశించాక శరీరానికి అక్సిజన్ అందకుండా చేస్తుంది. ముఖ్యంగా మెదడుకు అవసరమయిన మోతాదులో ఆక్సిజన్ అందనపుడు మనిషి అపస్మారక స్థితిలోకి జారుకుంటారు కొన్ని సార్లు ప్రాణాలు పోవచ్చు ఈ వాయువు పీలిచ్చినప్పుడు అది గోంతులోని మ్యూకస్ పొర మీద పనిచేస్తుంది.దీనిప్రభావం సెంట్రల్, ఫెరిఫరల్ నర్వస్ సిస్టమ్ మీద పడుతుంది. ఎక్కవ మోతాదులో పీల్చుకున్నపుడు వాంతి వస్తున్నట్లు ఉంటుంది సరి అయిన ప్రాణవాయువు అందక స్పృహ కోల్పోతారు. ఈ గ్యాస్ ను పీల్చడం వల్ల తలనొప్పి.వినికిడి సమస్య .నీరసం. కళ్ల మంటలు వంటివి కనిపిస్తాయి ఎక్కువ సేపు ఈ వాయువుకు పీలిస్తే నరాల, శ్వాసకోశ సంబంధిత ఇబ్బందులు వస్తాయి.ఈ స్టైరిన్ వలన కాన్సర్ రావటానికి అవకాశం వున్నది క్యాన్సర్లు అంటే , కలిగించడంతోపాటు తెల్ల రక్తకణాల జన్యుపదార్థాన్ని దెబ్బతీస్తుంది. పాంక్రియాస్, ఈసోఫేగస్ క్యాన్సర్ కూడా ఈ గ్యాస్ తెస్తుందనేందుకు కూాదా ఆధారాలున్నాయి.స్టైరీన్ ని ఒక "తెలిసిన కార్సినోజెన్ " గా పేర్కొంటారు.యు.ఎస్. ఎన్విరాన్‌మెంటల్ ప్రొటెక్షన్ ఏజెన్సీ స్టైరీన్ ను "జీర్ణ వాహిక, కిడ్నీ, శ్వాసవ్యవస్థకు ఒక అనుమానిత టాక్సిన్" గా అభివర్ణించింది.
స్టైరీన్ ని ముడిసరుకుగా పాలిస్టీరిన్ ను తయారు చేస్తారు రంగు లేని ఈ వాయువుకు తీయటి వాసన ఉంటుంది. దీనికి మండే స్వభావం కూడా ఉంటుంది.
డిస్పోజబుల్ కాఫీ గ్లాస్లులను తయారుచేసేందుకు రెసిన్ అంటే ఫైబర్ గ్లాస్ ను తయారు చేసేందుకువాడతారు.ఇన్సులేషన్లు సామాన్లు, ఆటోమొబైల్ విడిభాగాలు, ప్రింటింగ్ కాట్రిడ్జిలు, ఆహారం నిల్వఉండే పాత్రలు, కార్పెట్ బ్యాకింగ్ కు వాడే ప్లాస్టిక్ , రబ్బర్ లను తయారుచేసేందుకు స్టైరీన్ అవసరం.
గురువారం మే 7 2020 న విశాఖ నగరంలోని ఆర్‌.ఆర్‌ వెంకటాపురంలోని ఎల్జీ పాలిమర్స్‌ కంపెనీ నుంచి తెల్లవారు జామున 3 గంటల సమయంలో స్టైరీన్‌ విషవాయువు లీకైంది. పరిశ్రమ నుంచి రసాయన వాయువు లీకై 3 కి.మీ మేర వ్యాపించింది. దీంతో చర్మంపై దద్దుర్లు, కళ్లలో మంటలు, శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బందులతో స్థానికులు తీవ్ర అవస్థలు పడ్డారు. స్పృహతప్పి పడిపోవడం ఈ గ్యాస్‌ సహజ లక్షణం. నిద్రమత్తులో ఉండి వాయువు పీల్చడం వల్ల ఎక్కువ మంది అస్వస్థతకు గురయ్యారు.
ఫోర్బ్స్ ప్రకారం, స్మార్ట్‌షీట్‌లో "సాపేక్షంగా సరళమైన" వినియోగదారు ఇంటర్‌ఫేస్ ఉంది. మైక్రోసాఫ్ట్ ఎక్సెల్ లో సాధారణంగా కనిపించే స్ప్రెడ్‌షీట్‌ల మాదిరిగానే ఉండే "స్మార్ట్‌షీట్‌లలో" ఇంటర్ఫేస్ కేంద్రాలు. ప్రతి స్మార్ట్‌షీట్ వరుసగా వ్యక్తిగత పనులు లేదా పెద్ద ఎత్తున ప్రాజెక్ట్ పురోగతిని చూడటానికి దాని వరుసలను విస్తరించవచ్చు లేదా కూలిపోతుంది. పనులను గడువు, ప్రాధాన్యత లేదా వారికి కేటాయించిన వ్యక్తి ద్వారా క్రమబద్ధీకరించవచ్చు. స్ప్రెడ్‌షీట్‌లో తేదీలు ఉంటే, స్మార్ట్‌షీట్ క్యాలెండర్ వీక్షణను సృష్టిస్తుంది.
ప్రాజెక్ట్ సమయపాలన, పత్రాలు, క్యాలెండర్లు, పనులు, ఇతర పనులపై సహకరించడానికి స్మార్ట్‌షీట్ ఉపయోగించబడుతుంది. ఐడిజి ప్రకారం, ఇది "పార్ట్ ఆఫీస్ ఉత్పాదకత, పార్ట్ ప్రాజెక్ట్ మేనేజ్మెంట్, పార్ట్ డాక్యుమెంట్ షేరింగ్ . ప్రజలు ఎలా పని చేస్తారో కేంద్ర కేంద్రంగా ఉండటానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు." స్మార్ట్‌షీట్ మైక్రోసాఫ్ట్ ప్రాజెక్ట్‌తో పోటీపడుతుంది. ఇది మైక్రోసాఫ్ట్ ప్రాజెక్ట్, ఎక్సెల్, యాక్సెస్, షేర్‌పాయింట్ యొక్క కొన్ని కార్యాచరణలను మిళితం చేస్తుంది.
స్మార్ట్‌షీట్‌లోని ప్రతి అడ్డు వరుసకు ఫైల్‌లు జతచేయబడి ఉండవచ్చు, దానిలో నిల్వ చేసిన ఇమెయిల్‌లు, దానితో సంబంధం ఉన్న చర్చా బోర్డు ఉండవచ్చు. క్రొత్త స్మార్ట్‌షీట్ సృష్టించబడినప్పుడు, దాని వరుసలు, నిలువు వరుసలను విస్తరించడానికి నోటిఫికేషన్‌లు సిబ్బందికి పంపబడతాయి. సమాచారం నవీకరించబడినప్పుడు, అదే పని, ప్రాజెక్ట్ లేదా డేటా-పాయింట్‌ను ట్రాక్ చేసే ఇతర స్మార్ట్‌షీట్‌లు స్వయంచాలకంగా నవీకరించబడతాయి. విధి గడువు ఎప్పుడు వస్తుందో, , పత్ర సంస్కరణలను ట్రాక్ చేస్తుంది.
స్మార్ట్‌షీట్ అనేది సహకారం, పని నిర్వహణ కోసం ఒక సేవ అందించే సాఫ్ట్‌వేర్, స్మార్ట్‌షీట్ ఇంక్ అభివృద్ధి చేసి విక్రయించింది. పట్టిక వినియోగదారు ఇంటర్‌ఫేస్‌ను ఉపయోగించి పనులను కేటాయించడం, ప్రాజెక్ట్ పురోగతిని ట్రాక్ చేయడం, క్యాలెండర్‌లను నిర్వహించడం, పత్రాలను పంచుకోవడం, ఇతర పనిని నిర్వహించడానికి ఇది ఉపయోగించబడుతుంది.
ఓరోరిన్ శరీర పరిమాణంతో పోలికలో దాని దంతాల పరిమాణం చిన్నదిగా ఉంది. దాని పలువరుస ఆస్ట్రలోపిథెకస్ కంటే భిన్నంగా, చెంప వైపు పళ్ళు చిన్నవిగా, పొడవు తక్కువగా ఉన్నాయి. ఆర్డిపిథెకస్ తో పోలిస్తే పళ్ళపై ఉండే పింగాణీ మందంగా ఉంది. పై కోర పళ్ళ పైన ఉండే గాడి, పై రెండు జాతుల కంటే భిన్నంగా ఉంది. కోర పళ్ళు వాలిడి పళ్ళ లాగానే ఉన్నా, మయోసీన్ కాలపు వాలిడులు, ఆడ చింపాంజీల్లో లాగా చిన్నవిగా ఉన్నాయి. ఓరోరిన్ పోస్ట్-కానైన్లు చిన్నవిగా ఉన్నాయి. ఆధునిక మానవుల మాదిరిగా ఇవి మైక్రోడాంట్లు . బలిష్ఠ ఆస్ట్రలోపిథెసీన్లు మెగాడాంట్లు .
తొడ ఎముక తల గోళాకారంగా ఉంది. ఇది ముందు వైపుగా తిరుగుతుంది; ఈ ఎముక మెడ భాగం పొడుగ్గా సాగి ఉంది. అడ్డుకోతలో చూస్తే, అండాకారంగా ఉంది. ఈ ఎముక యొక్క చిన్న ట్రోకాంటర్ మధ్యలో పొడుచుకు వచ్చి ఉంటుంది. ఇవన్నీ ఓరోరిన్ ద్విపాది అని సూచిస్తోంటే, మిగిలిన పోస్ట్‌క్రానియం భాగాలు, ఇది చెట్లు ఎక్కేదని సూచిస్తున్నాయి. వేళ్ళ మధ్య ఎముకలు వక్రంగా ఉండగా, బోటనవేలి ఎముకల నిష్పత్తి మానవుడి లాగానే ఉన్నాయి. దీన్నిబట్టి అది పనిముట్లు తయారు చేసి ఉండవచ్చని ఒక భావన కాగా, చెట్లు ఎక్కడానికి పట్టు కోసం ఉపయోగపడే సామర్ధ్యాలతో సంబంధం కలిగి ఉండవచ్చని కూడా భావిస్తున్నారు.
ఒర్రోరిన్ ప్రత్యక్ష మానవ పూర్వీకుడు అని రుజువైతే, అప్పుడు ఆస్ట్రలోపిథెకస్ అఫారెన్సిస్ వంటి ఆస్ట్రలోపిథెసీన్లను హోమినిడ్ వంశవృక్షంలో మానవ శాఖకు ఎడంగా ఉన్న ఒక శాఖగా భావించవలసి ఉంటుంది: ఒర్రోరిన్ . అఫారెన్సిస్ కంటే ప్రాచీనమైనది - దాదాపు 30 లక్షల సంవత్సరాల ముందు నాటిది - దాని కంటే ఆధునిక మానవులతో ఎక్కువ సారూప్యతలు ఉన్నదీను. ప్రధాన సారూప్యత ఏమిటంటే, ఓరోరిన్ తొడ ఎముక విషయంలో లూసీ కంటే ఒర్రోరినే హెచ్. సేపియన్లకి నిర్మాణపరంగా దగ్గరగా పోలి ఉంటుంది; అయితే, ఈ అంశంపై కొంత చర్చ జరుగుతోంది.
2000 లో ఈ శిలాజాలను కనుగొన్న బృందానికి మ్యూజియం నేషనల్ డి హిస్టోయిర్ నేచురెల్లె కు చెందిన బ్రిగిట్టే సెనుట్, మార్టిన్ పిక్ఫోర్డ్‌లు నాయకత్వం వహించారు. లుకీనో ఫార్మేషన్‌లోని నాలుగు స్థలాల్లో 20 శిలాజాలను వీరు కనుగొన్నారు: వీటిలో, చెబోయిట్, అరగాయ్ ల వద్ద ఉన్న శిలాజాలు అత్యంత పురాతనమైనవి . కాప్సోమిన్, కాప్చెబెరెక్‌లోని శిలాజాలు వాటి కంటే పై పొరల్లో ఉన్నాయి .
ఒర్రోరిన్ టుగెనెన్సిస్ హోమినినే కు చెందిన తొలి జాతిగా భావిస్తున్నారు. 61 - 57 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం నాటిదని అంచనా. దీన్ని 2000 లో కనుగొన్నారు. ఓరోరిన్‌కు ఆధునిక మానవులకూ ఉన్న సంబంధం ఏమిటో ఇంకా నిర్ధారణ కాలేదు. దీన్ని కనుగొనడంతో, ఆస్ట్రలోపిథెసీన్లు మానవ పూర్వీకులు అనే ఊహకు వ్యతిరేక వాదన ఏర్పడింది. కానీ, 2012 నాటికైతే మానవ పరిణామాన్ని వివరించే పరికల్పనల్లో, ఆస్ట్రలోపిథెసీన్లు మానవ పూర్వీకులు అనేదే ప్రబలంగా ఉంది.
ప్రజాతి పేరు ఒర్రోరిన్ అంటే టుగెన్ భాషలో "అసలు మనిషి" అని అర్థం. ఈ ప్రజాతి లోని ఒకే ఒక్క జాతి పేరు కెన్యా లోని టుగెన్ కొండల పేరు మీదుగా పెట్టారు. ఈ కొండల్లోనే ఈ జాతి శీలాజాలను 2000 లో మొదటగా కనుగొన్నారు. 2007 నాటికి, మొత్తం 20 శిలాజాలను కనుగొన్నారు.
2000 లో ఈ శిలాజాలను కనుగొన్న తరువాత, వాటిని కిప్సారామన్ గ్రామ కమ్యూనిటీ మ్యూజియంలో ఉంచారు. కాని తరువాత ఆ మ్యూజియాన్ని మూసివేయడంతో, ఈ శిలాజాలను నైరోబీలోని ఒక రహస్య బ్యాంకు లాకర్లో దాచి ఉంచామని, కెన్యా కమ్యూనిటీ మ్యూజియమ్స్ ఛైర్మన్ యూస్టేస్ కిటోంగా చెప్పాడు.
కెన్యా లోని లుకీనో ఫార్మేషన్‌లో కనిపించిన ఇతర శిలాజాలను పరిశీలిస్తే ఓరోరిన్ పొడిగా ఉండే సతత హరితారణ్య శీతోష్ణస్థితుల్లో నివసించాయని, అనేక మానవ పరిణామ సిద్ధాంతాలు అనుకున్నట్లు సవానాల్లో కాదనీ తెలుస్తుంది.
2007 నాటికి కనుగొన్న 20 స్పెసిమెన్లలో ఉన్నవి: రెండు ముక్కలుగా ఉన్న కింది దవడ కింది భాగం; ఒక సింఫిసిస్, అనేక విడివిడి దంతాలు; మూడు తొడ ఎముక శకలాలు; పాక్షిక భుజాస్థి; వేళ్ళ ఎముకల్లో ముందువి ; బొటనవేలి ఎముక.
హోమో హ్యాబిలిస్ మరింత సున్నితమైన మరింత అధునాతనమైన హోమో ఎర్గాస్టర్ కు పూర్వీకుడని భావించారు. ఈ హోమో ఎర్గాస్టరే హోమో ఎరెక్టస్ కు మూల పురుషుడు. తెలిసిన శిలాజాలన్నీ ఈ జాతికి సరిగ్గా ఆపాదించబడ్డాయా లేదా అనే దానిపై చర్చలు కొనసాగుతున్నాయి. కొంతమంది పాలియోఆంత్రోపాలజిస్టులు, ఆస్ట్రలోపిథెకస్, హోమో ల శిలాజాలనే ఈ జాతిగా పొరబడుతున్నారనీ, కాబట్టి ఈ టాక్సన్‌ చెల్లదనీ భావించారు . 2007 లో జరిపిన కొత్త పరిశోధనలు, హెచ్. హ్యాబిలిస్, హెచ్. ఎరెక్టస్ లు సమకాలికులనీ, హెచ్. ఎరెక్టస్ కు హెచ్. హ్యాబిలిస్ పూర్వీకుడనే భావన సరి కాదనీ, అవి రెండూ ఒకే పూర్వీకుడి నుండి వచ్చిన జాతులేననీ సూచించాయి. ఒకవేళ హెచ్. ఎరెక్టస్ కు, హెచ్. హ్యాబిలిస్ కూ పూర్వ సంబంధం ఉందనుకున్నా, హెచ్ హ్యాబిలిస్ లోని ఒక సమూహం హెచ్. ఎరెక్టస్ గా పరిణామం చెంది ఉండవచ్చు, మిగిలిన హ్యాబిలిస్ సమూహం అలాగే, అంతరించిపోయే వరకూ, కొనసాగి ఉంటుంది.
హోమో హ్యాబిలిస్ దిగువ పాతరాతియుగపు ఓల్దువాయ్ పనిముట్లను వాడడంలో ప్రావీణ్యం సంపాదించినట్లు భావిస్తున్నారు. ఇది రాతి పెచ్చులను వాడింది. హెచ్. హ్యాబిలిస్ ఈ రాళ్లను చంపిన జంతువుల కండలు కోసేందుకు, చర్మాన్ని వలిచేందుకూ ఉపయోగించారు. ఈ రాతి పెచ్చులు గతంలో ఉపయోగించిన ఏ పనిముట్ల కంటే కూడా ఆధునికమైనవి. ప్రతికూల పరిసరాల్లో జీవించేందుకు గతంలోని ఇతర ప్రైమేట్లకు లేని అనుకూలత ఈ పనిముట్ల ద్వారా హెచ్. ఎరెక్టస్ కు కలిగింది. రాతి పనిముట్ల సాంకేతిక పరిజ్ఞానంపై పట్టు సాధించిన మొట్టమొదటి హోమినిన్ హెచ్. హ్యాబిలిస్సా కాదా అనేది వివాదాస్పదంగా ఉంది. ఎందుకంటే 26 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం నాటి ఆస్ట్రలోపిథెకస్ గార్హిని, రాతి పనిముట్లతో సహా కనుగొన్నారు.
ఈ జాతికి చెందిన టైప్ స్పెసిమెన్ (జాతికి గుర్తింపుగా వాడే శిలాజం - జాతికి పెట్టే పేరు ఈ శిలాజ లక్షణాల నుండే ఏర్పడుతుంది) 7. దీన్ని 1960 లో టాంజానియాలోని ఓల్డువాయ్ గార్జ్‌లో కనుగొన్నారు. ఇది ఓల్డోవాన్ రాతి పనిముట్ల పరిశ్రమతో సంబంధం కలిగి ఉంది; ఈ శిలాజాలను హోమో జీనస్‌లో ఒక ప్రత్యేక జాతిగా గుర్తిస్తూ 1964 లో దీనికి హెచ్. హ్యాబిలిస్ అనే రెండు పదాల పేరు పెట్టారు. రూపం లోను, శరీర నిర్మాణం లోనూ హెచ్. హ్యాబిలిస్, ఆస్ట్రలోపిథెకస్కు, హోమో ఎరెక్టస్కూ మధ్య నున్న జాతి.
దంతాల అరుగుదలకు సంబంధించిన సూక్ష్మ-ఆకృతుల విశ్లేషణలను పరిశీలిస్తే, హోమో హ్యాబిలిస్ గట్టి ఆహారాలను తినే అలవాటు లేదు అని తెలుస్తోంది. ఈ విశ్లేషణ ప్రకారం దని ఆహారం గట్టి ఆహారానికి, ఆకులకూ మధ్య ఉండేదని తెలుస్తోంది. ఆహారాన్ని నమలడం వలన పళ్ళపై ఏర్పడే సూక్ష్మమైన "గుంటల"ను పరిశీలించడమే ఈ విశ్లేషణ లోని విశేషం. ఇది విశేషంగా ఆమోదం పొందిన విశ్లేషణ పద్ధతి. ఈ కొలతలు హోమో హ్యాబిలిస్‌లో మాంసాహార, శాకాహారాలు రెంటినీ తినేదని తెలుపుతున్నాయి.
హెచ్. హ్యాబిలిస్ తెలివితేటలు, సంఘ నిర్మాణం ఆస్ట్రలోపిథెసీన్లు, చింపాంజీల కంటే అధునాతనమైనదని చాలా మంది నిపుణులు భావిస్తున్నారు. హెచ్. హ్యాబిలిస్ పనిముట్లను ప్రధానంగా చచ్చిన జంతువుల మాంసాన్ని కోసేందుకు వాడారు తప్ప, స్వీయరక్షణకు గాని వేటకు గానీ వాడలేదు. డైనోఫెలిస్ వంటి పెద్ద వేటాడే జంతువులకు హెచ్. హ్యాబిలిస్ ప్రధానమైన ఆహారంగా ఉండేదని చెప్పేందుకు తగినన్ని శిలాజ ఆధరాలున్నాయి. . దీన్ని బట్టి, హెచ్. హ్యాబిలిస్ దాని సోదర జాతులు లేదా వారసుల లాగా వేటగాడు కాదని తెలుస్తోంది.
హెచ్. హ్యాబిలిస్ పొట్టిది. దేహ పరిమాణంతో పోలిస్తే ఆధునిక మానవుల కన్నా చాలా పొడవైన చేతులు ఉన్నాయి; అయితే, దీని ముఖం, దీని పూర్వీకులుగా భావించిన ఆస్ట్రాలోపిథెసీన్స్ కంటే తక్కువగా పొడుచుకు వచ్చి ఉంటుంది. హెచ్. హ్యాబిలిస్ కపాల పరిమాణం ఆధునిక మానవుల పరిమాణంలో సగం కంటే కొంచెం తక్కువ. కోతిలాంటి శరీరనిర్మాణం ఉన్నప్పటికీ, హెచ్. హ్యాబిలిస్ అవశేషాల వద్ద తరచుగా ఆదిమ రాతి పనిముట్లు కనిపించాయి. (ఉదా టాంజానియా లోని ఓల్దువాయ్ గార్జ్. కెన్యా లోని తుర్కానా సరస్సు).
జార్జియా లోని ద్మానిసిలో కనుగొన్న శిలాజాలకు పంటి అరుగుదల వంటి భౌతిక లక్షణాల్లో భిన్నత్వం ఉంది. దీన్ని బట్టి, కొందరు శాస్త్రవేత్తలు తొలి హోమో జీనస్‌కు చెందిన సమకాలిక సమూహాలైన హోమో ఎర్గాస్టర్, హోమో హ్యాబిలిస్, హోమో రుడాల్ఫెన్సిస్ వంటివన్నీ ఒకే జాతికి చెందినవేననీ, ఇవి హోమో ఎరెక్టస్ జాతికే చెందుతాయనీ చెప్పారు. అంటే ఈ "జాతుల" మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాలు సుదీర్ఘ కాలం పాటు సాగిన ఒక వంశ పరిణామాన్ని సూచిస్తాయే తప్ప జాతిని ప్రత్యేకంగా చూపించే మార్పులేమీ కావు.
హోమో హ్యాబిలిస్ పరాంత్రోపస్ బోయిసీ వంటి ఇతర హోమో -లాంటి ద్విపాద ప్రైమేట్ల సమకాలికంగా జీవించింది. వీటిలో కొన్ని అనేక సహస్రాబ్దాల పాటు మనగలిగాయి. అయితే, ఇవన్నీ శిలాజ రికార్డుల నుండి అదృశ్యమై పోగా, హెచ్. హ్యాబిలిస్ మాత్రం బహుశా దాని పనిముట్ల కారణంగా గానీ, ప్రత్యేకమైన ఆహారం అంటూ లేకపోవడం వలన గానీ కొత్త జాతులకు పూర్వగామిగా మారింది. హెచ్. హ్యాబిలిస్ 500,000 సంవత్సరాల పాటు ఆఫ్రికాలో హెచ్. ఎరెక్టస్‌తో కలిసి జీవించి ఉండవచ్చు.
కేవలం శిలాజ ఆధారాలు ఉన్నంత మాత్రాన ఓ కొత్త జాతిని సృష్టించవచ్చా, సృష్టిస్తే, దాన్ని హోమో జీనస్‌లో చేర్చాలా లేక అస్ట్రలోపిథెకస్ జీనస్‌లో చేర్చాలా, హోమోలో చేరిస్తే హోమో రుడాల్ఫెన్సిస్ ను ఇందులోకి కలిపెయ్యాలా, లేక హెచ్. హ్యాబిలిస్ హెచ్. రుడాల్ఫెన్సిస్ లు రెండూ తొలి హోమో ఎరెక్టస్ నుండి శరీర నిర్మాణ పరంగా పరిణామం చెందినట్లుగానే చూడాలా. ఇవన్నీ ప్రస్తుతానికి సమాధానం లేని ప్రశ్నలే.
హోమో జాతి వర్గీకరణ, అసలు దాన్ని తలపెట్టిన నాటి నుంచీ కూడా వివాదాస్పదం గానే ఉంది. దీన్ని మొట్టమొదటి హోమో జాతిగా వర్గీకరించడానికి అనుకూలంగా ఉన్న ఒక ప్రధాన వాదన, అది పనిముట్లను ఉపయోగించడం. అయితే, 1990 లో, ఆస్ట్రలోపిథెకస్ జీనస్ లోని కొన్ని జాతులు అంతకంటే ముందే పనిముట్లను వినియోగించినట్లు కనుగొన్నారు.
హెచ్. హ్యాబిలిస్ ఉనికిని సూచించిన మొట్టమొదటి పాలియోఆంత్రోపాలజిస్టు లూయిస్ లీకీ . అతని భార్య మేరీ లీకీ 1955 లో మొదటగా హెచ్. హ్యాబిలిస్ ఉనికిని కనుగొన్నారు: రెండు హోమినిన్ పళ్ళు. తరువాతి కాలంలో వీటిని "పాల పళ్ళు" గా వర్గీకరించారు. అందువల్ల దీన్ని శాశ్వత దంతాల మాదిరిగా టాక్సాతో అనుసంధానించడం కష్టమని భావించారు.
దీన్ని ఆస్ట్రలోపిథెకస్ జీనస్‌లో కాకుండా, హోమో జీనస్‌లో ఎందుకు చేర్చాలి అనే శాస్త్రచర్చ జరిగింది. చిన్న పరిమాణం కలిగి ఉండడం, ఆదిమ లక్షణా లుండడం వలన కొందరు నిపుణులు హెచ్. హ్యాబిలిస్ ను ప్రజాతి హోమో లో కాకుండా ఆస్ట్రలోపిథెకస్‌లో చేర్చి ఆస్ట్రాలోపితిసస్ హ్యాబిలిస్ అని పిలవాలని ప్రతిపాదించారు.
హెచ్ హ్యాబిలిస్ మెదడు పరిమాణం 640 సెం.మీ.3 . ఇది ఆస్ట్రలోపిథెసిన్‌ల పరిమాణం కంటే సగటున 50% పెద్దది. కానీ ఆధునిక హోమో సేపియన్ల కంటే బాగా చిన్నది. ఈ హోమినిన్లు ఆధునిక మానవుల కంటే పొట్టివి. వీటి ఎత్తు 1.3 మీ. కంటే ఎక్కువ కాదు .
2018 లో చేసిన ఆస్ట్రలోపిథెకస్ సెడీబా శరీర నిర్మాణ అధ్యయనంలో ఆ. సెడీబా, హోమో హ్యాబిలిస్, ఆస్ట్రలోపిథెకస్ ఆఫ్రికానస్ రెండింటికీ భిన్నంగా, కానీ వీటితో బాగా దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉందని తేలింది.
హోమో హ్యాబిలిస్ అనేది హోమో జీనస్‌కు చెందిన ప్రాచీన జాతి. ఇది సుమారు 21 - 15 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం, ప్లైస్టోసీన్ భౌగోళిక యుగపు గెలాసియన్, తొలి కలాబ్రియన్ దశలలో నివసించింది.
హెచ్. హ్యాబిలిస్ శరీర నిష్పత్తి క్రానియోడెంటల్ ఆధారాలకు అనుగుణంగా ఉన్నాయి. ఇది హెచ్. ఎరెక్టస్‌తో ఉన్న సన్నిహిత అనుబంధాన్ని సూచిస్తోంది.
రంజనా కుమారి ఢిల్లీ కి చెందిన సెంటర్ ఫర్ సోషల్ రిసర్చ్ అనే ఒక ఎన్.జి.ఓ. కి అధిపతి. సెంటర్ ఫర్ సోషల్ రిసర్చ్ మహిళాభ్యున్నతి కోసం పాటుబడే ఒక సంస్థ. ఇది ఢిల్లీ కేంద్రంగా నాలుగు శాఖలను నడుపుచున్నది. వీరు వేరే సంస్థ నుండి గాని లేక ప్రభుత్వం నుండి గాని మహిళల కోసం, ఆడపిల్లల కోసం ప్రాజెక్టులను చేపడతారు.1976 లో తన ఇంటికి దగ్గరలో జరిగిన ఒక వరకట్న బాధితురాలి ఆత్మహత్య ఆవిడలో ఆవేశాన్ని రగిల్చింది . దాంతో ఆవిడ బ్రైడ్స్ ఆర్ నాట్ ఫర్ బర్నింగ్ అనే పుస్తకాన్ని రచించారు.
సభ్యుడు, సెంట్రల్ అడ్వైజరీ బోర్డు “ప్రీ కాన్సెప్షన్ అండ్ ప్రీ నాటల్ డయాగ్నోస్టిక్ టెస్ట్ యాక్ట్, 2001”,
సెంట్రల్ అడ్వైసోరీ కమిటీ ఆన్ ప్రివెన్షన్ అఫ్ ట్రాఫిక్కింగ్ ఇన్ విమెన్ అండ్ చిల్డ్రన్ -మెంబెర్
మామతో పాటు సతారాకు వచ్చినసమయాలలో శ్రీమంత విశ్వసరావు రాధికాబాయితో కలిసి ఆడుకునేవాడు. విశ్వాసరావు విలువిద్య, ఆయుధాలయ నిర్వహణ, పరిపాలనా పాఠాలలో కూడా ఆమెకు సహాయం చేశాడు. ఇద్దరి మధ్య నాలుగేళ్ల వయసు తేడా ఉంది. శ్రీమంత విశ్వాసరావు ఎప్పుడూ ఆమెను ఇష్టపడేవాడు. శనివార వాడలో నవరాత్రి అష్టమి పండుగ సందర్భంగా చిన్న విశ్వరావు ఆమెను చూసినప్పుడు ఆమెలాంటి బొమ్మను తీసుకువస్తానని నానాసాహెబు చెప్పాడు. నెలల తరువాత భూసాహెబు మొదటి భార్య ఉమాబాయి మెహెండాలే, ఇద్దరు శిశువులు మరణించిన తరువాత, 9- సంవత్సరాల విశ్వసరావుకు రాధికాబాయితో నిశ్చితార్థం జరిగింది. విశ్వాసరావు మామయ్య రాధికాభాయి అత్త పార్వతిబాయిని వివాహం చేసుకున్నాడు.
రాధికాబాయి తన బాల్యాన్ని సతారాలో గడిపింది. తన అత్త పార్వతిబాయి అదుపులో బ్ల్యజీవితం గడిపింది. ఆమె అత్తలాగే ఆమె విలువిద్య, ఆయుధాలయం, కోర్టు రాజ్యసభా వ్యవహారాలను నిర్వహించడం వంటి వాటిలో శిక్షణ పొందింది. ఆమె అద్భుతమైన తెలివితేటలు, ఆకర్షణీయమైన అందం కారణంగా నానాసాహెబు పేష్వా తన పెద్ద కొడుకు విశ్వాసరావుతో తో వివాహం చేయడానికి ఇష్టపడ్డాడు. విశ్వాసరావుతో రాధికాబాయి వివాహం ఏర్పాట్లు చేసే ముందుగా చత్రపతి షాహు తన పేష్వా పదవి వంశపారంపర్యం చేయాలని షరతు విధించాడు. ఈ ఏర్పాటు 1749 పద్వా రోజున జరిగింది. పార్వతిభాయి దత్తపుత్రిక సదాశివరావు భార్య అయింది.
మహారాష్ట్రలోని నాసికుకు చెందిన సర్దారు గుప్తే కుమార్తె రాధికాబాయి గుప్తే . మొదటి బాజీ రావు . రఘునాథరావు అందమైన కుమార్తె అయిన రాధికాబాయికి చిన్నప్పటి నుండి ఛత్రపతి మొదటి షాహు అజింక్యతారా కోటలో పరిపాలనలో, యుద్ధంలో శిక్షణ పొందింది. ఆమె సదాశివరావు భావు భార్య పార్వతిబాయి మేనకోడలుగా ఆమెతో మానసికంగా అనుబంధం ఉంది. ఆమెకు శ్రీమంతు విశ్వసరావు పేష్వాతో నిశ్చితార్థం జరిగింది.
డాక్టర్ విష్ణు శ్రీధర్ వాకణ్కర్ భారతదేశపు పురావస్తు శాస్త్రవేత్త. అతను భోపాల్ సమీపంలోని భీమ్‌బేట్కా శిలా గుహల పురాతన శిలా చిత్రాలను పరిశోధనలు చేసాడు. ఈ చిత్రం 1,75,000 సంవత్సరాల నాటిదని అంచనా వేసాడు. ఈ చిత్రాలు కార్బన్-డేటింగ్ పద్ధతిలో పరీక్షించబడ్డాయి. ఈ పరీక్షల ఫలితంగా ఈ చిత్రాల వయస్సును తెలుసుకోవడం జరిగింది. ఆ సమయంలో, రైసన్ జిల్లాలో ఉన్న బీమా సిట్కా గుహలలో ఒక వ్యక్తి నివసించేవాడని, అతను చిత్రాలు వేసేవాడని ఈ పరిశోధనలలో తేలింది. 1965 లో భారత ప్రభుత్వం ఆయనను పద్మశ్రీతో సత్కరించింది.
1954 నుండి, డా. వకాంకర్ తన సహచరులు సచిదానంద నాగ్‌దేవ్, ముజాఫర్ ఖురేషి, రహీమ్ గుత్తివాలాలతీ కలసి చంబల్, నర్మదా నదుల లోయలను అన్వేషించి, మహేశ్వర్ , నవదా తోలి , మనోతి , అవారా , ఇంద్రగఢ్ , కయాత , మాండ్‌సౌర్ , ఆజాద్‌నగర్ , దంగావాడ , ఇంగ్లాండ్‌లోని వెర్కోనియం రోమన్ సైట్ , ఫ్రాన్స్‌లో ఇన్‌కోలీవ్ , రునిజా , మొదలైన ప్రాంతాలలో ) వద్ద తవ్వకాలు జరిపారు.
రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘంలో చేరిన తరువాత, గిరిజన ప్రాంతాల్లో సామాజిక, విద్యా అభ్యున్నతికి పాటు పడ్డాడు. దాదాపు 50 సంవత్సరాలు అడవుల్లో నడుస్తూ, వారు వివిధ రకాల పెయింట్ చేసిన వేలాది రాక్ షెల్టర్లను అన్వేషించాడు. వాటి నకళ్ళు తయారు చేసి, భారతదేశం, విదేశాలలో ఈ విషయం గురించి వివరంగా వ్రాసాడు. అనేక ఉపన్యాసాలు ఇచ్చాడు. వాటిని ప్రదర్శించాడు. పురాతన భారతీయ చరిత్ర, పురావస్తు రంగంలో, డాక్టర్ వాకణ్కర్ తన బహుముఖ సహకారంతో అనేక కొత్త మార్గాలను తెలియజేశాడు.
అతని సహోద్యోగ్యులు డా. సురేంద్రకుమార్ ఆర్య, డా. దల్జిత్ కౌర్, డా. గిరీష్ చంద్ర శర్మ, డా. నారాయణ్ వ్యాస్, డా. గిరిరాజ్, మిస్టర్. కైలాష్ పాండే, మిస్టర్. పంచోలిజీ, డా. జితేంద్రదత్త త్రిపాఠి, డా. భారతి శ్రోత్రి, డా. దుబే అలాగే మిస్టర్. యు. ఎన్. మిశ్రా, మిస్టర్. లోథర్ బాంకే, మిస్టర్. ఇర్విన్ మేయర్, మిస్టర్. రాబర్ట్ బ్రూక్స్ లతో కలసి డాక్టర్ వి. ఎస్. వాకణ్కర్, రాక్ ఆర్ట్స్ రంగంలో విస్తృతమైన పరిశోధనలు చేశాడు.
డాక్టర్ వాకణ్కర్ తన జీవితాంతం భారతదేశ సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని కాపాడటానికి అంకితం చేశాడు. తన నిరంతర పరిశోధన ద్వారా, భారతదేశంలో గొప్ప ప్రాచీన సంస్కృతి, నాగరికత గురించి ప్రపంచానికి తెలియజేశాడు. " సరస్వతి నది భారతదేశంలో ప్రవహించింది" అని, అలాగే ఈ అదృశ్య నది ప్రవాహ మార్గాన్ని అతను తన అన్వేషణలో ధ్రువీకరించాడు. అతని పరిశోధన ఫలితాలు ప్రపంచం మొత్తాన్ని ఆశ్చర్యపరిచాయి.
భారతదేశంలోని రాక్ ఆర్ట్ స్కూల్ "పితామహుడు" డాక్టర్ వి.ఎస్. వాకణ్కర్ 1954 నుండి భారతదేశంలో, విదేశాలలో రాక్ ఆర్ట్ పై విస్తృతమైన కృషి చేశారు. దీనికి సంబంధించి, యుకె, ఆస్ట్రియా, ఫ్రాన్స్, ఇటలీ, జర్మనీ, స్పెయిన్, గ్రీస్, మెక్సికో, ఈజిప్ట్, యు.ఎస్ఎ లలో రాక్ ఆర్ట్స్ అభ్యసించాడు.
సంస్కార్ భారతి ఒక ముఖ్యమైన నిర్ణయం తీసుకొని, ఈ గొప్ప కళాకారుడు, పురావస్తు శాస్త్రవేత్త, పరిశోధకుడు, చరిత్రకారుడు, పుట్టిన శతాబ్ది సంవత్సరాన్ని జన్మ సంవత్సరంగా 2019 మే 4 నుండి 2020 మే 3 వరకు జరుపుకోవాలని ఏకగ్రీవంగా నిర్ణయించింది. ఇది ఈ ప్రపంచ కళ-అన్వేషకుడికి నిజమైన నివాళి అవుతుంది.
శ్రీ వాకణ్కర్ మధ్యప్రదేశ్ లోని నీముచ్ లో జన్మించాడు. అతను సంస్కార భారతిలో సభ్యుడు, వ్యవస్థాపక ప్రధాన కార్యదర్శి. సంస్కృతి, సాహిత్యానికి అంకితమైన అఖిల భారత సంస్థ సంస్కార్ భారతి. దీనిని 1981 లో చిత్రకారుడు బాబా యోగేంద్ర జీ పద్మశ్రీ స్థాపించాడు.
డాక్టర్ వాకణ్కర్ భారతదేశంలో 4000 కి పైగా రాక్ గుహలను కనుగొన్నాడు. వాటిపై అధ్యయనం చేశాడు. ఐరోపా, అమెరికాలో రాక్ షెల్టర్ పెయింటింగ్స్‌ను కూడా కనుగొన్నాడు, భారతీయ కళాకారుల కార్యకలాపాల డేటింగ్ 40,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటిది.