polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
నిరాహారి సదాబ్రహ్మచారుల మహిమ, చెప్పుగూడతో పాయసం తోడి ఆతిథ్యమిచ్చిన ఫలితం, ఇంద్రుడు చెప్పిన మంటిముద్ద యోగికి పెట్టడం వలన కలిగే ఫలితం కథ, తినగా మిగిలిన అన్నం పెట్టిన ఫలితంగా ఛండాల దంపతులుగా పుట్టిన వైనం, పుష్పగంధి చరిత్ర, ఎలుక కథ, విప్ర ప్రభావం, రత్నమండనుడు బ్రహ్మ రాక్షసునికి చెప్పిన గోవ్యాఘ్ర సంవాదం, పులి ఆవుకు చెప్పిన చాకిత చెరచగా తపోమహిమ తగ్గి పందిగా పుట్టిన యోగి వివరం, ఆవు చెప్పిన మదనరేఖ పావకలోముల వృత్తాంతం, తండ్రి చెల్లెలి కొడుకును, తల్లి అన్న కొడుకును కాక పిచ్చుకుంటును పెండ్లాడిన రాజకుమార్తె కథ, అన్నదానం చేసే మరదిని వదినలు వేరింట కాపురం పెట్టించిన వైనం, అల్పాశనం పెడిచే వచ్చేఅనర్థం, విష్ణువు పరీక్షిస్తే ఇసుకను చెరిగి వండిపెట్టిన స్త్రీ వైనం, అన్నదాన ఫలితం, వంజరోపాఖ్యానం లాంటి కథలు ఈ గ్రంథంలో చోటుచేసుకున్నాయి.
అనంతామాత్యుడు కృష్ణా మండలంలో నివసించేవాడు. ఇతడు 15వ శతాబ్దపు మొదటి భాగంలో నివసించేవాడు. ఇతనికి అనంతుడు అనే పేరు కూడా ఉంది. ఇతని తండ్రి తిక్కనామాత్యుడు, తల్లి మల్లాంబిక. ఇతనికి ఆరుగురు తోబుట్టువులు. కవి విశేషంగా అహోబల నరసింహస్వామి భక్తుడు. ఇతడు భోజరాజీయముతో బాటు, రసాభరణము, ఛందోదర్పణము అనే గ్రంథాలను రచించి; మూడింటిని భగవంతునికి అంకితం చేశాడు.
ఈ కావ్యం లాట దేశాధీశుడైన మహునికి దత్తాత్రేయుడు ప్రయాగాది క్షేత్ర మహాత్మ్యాలను చెబుతూ భోజ వృత్తాంతం వివరించడంతో ప్రారంభమౌతుంది. ఇది భోజ సర్పటుల మధ్య అనేక కథలతో నడచి భోజునకు అభినవ భోజుడు జన్మించి తన వంశాన్ని విస్తరింప జేయడంతో అంతమౌతుంది.
ఇది రెండు వేల తొంబై రెండు పద్యాలతో కూడిన ఏడు ఆశ్వాసాల పద్య ప్రబంధం. ఇందులో మూడు పెద్ద కథలు, ఆ కథల్లో చిన్న కథలు, ఆ చిన్నకథలకు ఉపకథలు అల్లుకొని కావ్యరూపంలో శోభిల్లుతున్నాయి.
కర్నూలు జిల్లా జోహారాపురంలో పేద మధ్వబ్రాహ్మణ కుటుంబంలో 1928, నవంబర్ 28 న జన్మించాడు. కృష్ణవేణమ్మ, నరసింగరావు ఇతని తల్లిదండ్రులు.ఇతడి పూర్వీకుడు వెంకన్నపంతులు ఆదోని నవాబు దగ్గర మంత్రిగా పనిచేసి మంత్రాలయంలో రాఘవేంద్ర మఠం స్థాపనకు తోడ్పడినవాడు. ఆదోని,అనంతపురంలలో ప్రాథమిక,ఉన్నత పాఠశాల విద్యలు చదివాడు. అనంతపురం దత్తమండల కళాశాల లో 1946-1950ల మధ్య చదివాడు. చిలుకూరి నారాయణరావుకు ఇతడు శిష్యుడు. 1954లో రాజస్థాన్ రాష్ట్రం పిలానికి చెందిన బిర్లా ఇన్స్టిట్యూట్‌నుండి ఎం.ఎస్.సి. కెమిష్ట్రీ ప్రథమశ్రేణిలో ఉత్తీర్ణుడయ్యాడు.ఆజన్మ బ్రహ్మచారి.
1954లో తైల సాంకేతిక పరిశోధనా సంస్థలో కెమిస్టుగా కెరీర్ ను ప్రారంభించి, 1983 జూలై 31న డైరెక్టర్ గా పదవీ విరమణ చేసేంత వరకూ సర్దేశాయి తిరుమలరావు ఒక్కరోజు కూడా సెలవు తీసుకోలేదు. ఆయన పేరిట తైలసాంకేతిక రంగంలో పదకొండు పేటెంట్లు ఉన్నాయి. ఈ రోజు గృహిణులు తమ ఇళ్ళల్లో ఉపయోగించే వంటనూనెలలో కొన్నిటికి ఈయన సాంకేతికతను అభివృద్ధి చేశాడు.
ఆయన నేతృత్వంలో సంస్థ కేంద్ర ప్రభుత్వం యేటా ఉత్తమ పరిశోధనాసంస్థలకు ఇచ్చే బహుమతులలో ఐదు సార్లు బంగారు పతకాన్ని, ఇంకా పది సార్లు రజత కాంస్యపతకాలను గెలుచుకుంది. జాతీయ, విదేశీయ పత్రికలలో తైలసాంకేతికత మీద ఐదువందలకు పైగా పరిశోధనా, సిద్ధాంత వ్యాసాలు వ్రాశాడు.
సర్దేశాయి తిరుమల రావు వృత్తిరీత్యా తైల పరిశోధనా శాస్త్రవేత్త. ప్రవృత్తిరీత్యా సాహితీ విమర్శకుడు. ఆజన్మ బ్రహ్మచారి.
ఇతడు 1896, జూన్ 24వ తేదీన కృష్ణా జిల్లా, మచిలీపట్నంలో జన్మించాడు. ఇతడి విద్యాభ్యాసం మచిలీపట్నంలో జరిగింది. తరువాత మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ కళాశాలలో బి.ఎ.ఆనర్స్ చదివి ప్రథమశ్రేణిలో ఉత్తీర్ణుడైనాడు. పిమ్మట మద్రాసు న్యాయకళాశాలలో చదివి బి.ఎల్.పట్టా పుచ్చుకున్నాడు.
ప్రకాశం పంతులు మద్రాసునుండి ఒక ఆంగ్ల దినపత్రిక ప్రారంభించాలని నిర్ణయించుకుని 1928, అక్టోబరు 28 నుండి స్వరాజ్య అనే ఆంగ్ల దినపత్రికను ప్రకటించాడు. కృపానిధి ఈ పత్రికలో మొదట కార్యాలయ నిర్వహణలో భాగం వహించి తరువాత పత్రికా సంపాదక వర్గంలో సహాయ సంపాదకుడిగా చేరాడు. ఈ పత్రిక ప్రారంభం నుండి 1935లో నిలిచిపోయే సమయానికి మూడు నెలల ముందు వరకు ఈ పత్రికలో పనిచేశాడు. ఇతడు ఇండియన్ న్యూస్ క్రానికల్ అనే పత్రికను స్థాపించినవారిలో ఒకడు. ఈ పత్రిక 1947-50ల మధ్యకాలంలో వెలువడింది. కృపానిధి ఈ పత్రికకు అసోసియేటెడ్ ఎడిటర్‌గా వ్యవహరించాడు. స్వరాజ్య పత్రికనుండి వచ్చిన తరువాత ఇతడు ఢిల్లీలో దేవదాస్ గాంధీ సంపాదకత్వంలో వచ్చిన హిందుస్తాన్ టైమ్స్ పత్రికలో స్పెషల్ కరెస్పాండెంట్‌గా ప్రవేశించి కొంత కాలం పార్లమెంట్ కార్యకలాపాలను నివేదించిన విలేఖరిగా ఆ పదవిలో ఉండి, ఆ తర్వాత పత్రిక సంయుక్త సంపాదకునిగా గా పనిచేశాడు. స్వాతంత్ర్య సమూపార్జనానంతరం కృపానిధి ఈ పత్రికకు కొంతకాలం అసోసియేట్ ఎడిటర్ హోదాలో కూడ పనిచేశాడు. ఇతడు సుమారు 15 సంవత్సరాలు హిందుస్తాన్ టైమ్స్ పత్రికలో వివిధ హోదాలలో పనిచేశాడు.
హిందుస్తాన్ టైమ్స్ విడిచి వెళ్ళిన తర్వాత ఇతడు సౌత్ ఇండియా బుక్ ట్రస్ట్కు ఛైర్మన్‌గా మూడు సంవత్సరాలు పనిచేసాడు. ఆ తర్వాత మరలా పత్రికా రంగంలోనికి ప్రవేశించి, బెంగుళూరునుండి వెలువడే డెక్కన్‍హెరాల్డ్ దినపత్రికలో పోతన్ జోసెఫ్ తర్వాత సంపాదకడిగా చేరాడు. ఇతడు ఈ పత్రికకు 1958-66 సంవత్సరాల మధ్య సంపాదకునిగా పనిచేశాడు.
డెక్కన్ హెరాల్డ్ పత్రికనుండి విరమించిన తరువాత ఇతడు బెంగళూరులోనే తన విశ్రాంత జీవితాన్ని గడుపుతూ ఫ్రీలాన్స్ జర్నలిస్టుగా వివిధ పత్రికలకు రచనలు చేశాడు.
గోల్‌పరా అనే పేరుకు మూలం " గ్వాలితిప్పకా " అంటే గువాలి గ్రామం లేక పాలవారి ఇల్లు. గోల్‌పరా చరిత్ర పలు శతాబ్ధాలకు ముందు నాటిది. చైనాయాత్రీకుడు " హూయన్‌త్సాంగ్ " వ్రాతలను అనుసరించి కుమార్ భాస్కర్ వర్మన్ రాజ్యానికి గోల్‌పరా లేక కూచ్‌బెహర్ రాజధానిగా ఉండేదని భావిస్తున్నారు. 1765లో ఈ ప్రాంతం బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం వశమైంది. ముందుగా ఈ ప్రాంతం కూచ్ సామ్రాజ్యంలో
దుధోని నియోజకవర్గం షెడ్యూల్డ్ కులాలకు ప్రత్యేకించబడింది. దుధోని గౌహతీ పార్లమెంటు నియోజక వర్గంలో భాగంగా ఉంది. మిగిలిన 3 నియోజకవర్గాలు
గోల్‌పరా రాజబక్షి రాజుల రాజాస్థానంగా ఉంది. ప్రస్తుతం ఇది కొక్రఝార్, బొంగైగావ్, ధుబ్రి, గోల్‌పరా జొల్లాలుగా విభజించబడింది. జిల్లాలో అధికంగా కోచ్ రాజబక్షి ప్రజలు, బెంగాలీ, హిందువులు, ముస్లిములు నివసిస్తున్నారు. జిల్లాలో బెంగాలీ, అస్సామీ, గోల్‌పరియా భాషలు వాడుకలో ఉనాయి.
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో గోల్‌పరా జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న అస్సాం రాష్ట్ర 11జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
ప్రకాండము గుల్మము. కొయ్య వంటి దారు లేదు. లేత కొమ్మల మీదను, తొడిమల మీదను తెల్లని మెత్తని పదార్థము గలదు. అది లేగొమ్మలను ఎండకు ఎండి పోకుండ కాపాడును.
ఆకులు. ఒంటరి చేరిక. లఘు పత్రము. మొగ్గగా నున్నప్పుడు దానిని గప్పుచు 2 కణుపు పుచ్ఛములు గలవు. పత్రముతో దొడిమ చేరు చోట దీనికిరు పక్కల బత్రము మీద గ్రంథి గోళములు గలవు. తొడిమ పాత్రము యొక్క అంచుతో చేరక కొంచెము మధ్యగా కలియు చున్నది. తాళపత్ర వైఖరి 7, 8 తమ్మెలున్నవి. తమ్మెల అంచున రంపపు పండ్లు గలవు. కొన సన్నము. బహుకాష్టకము. రెండు వైపుల నున్నగా నుండును.
పుష్పమంజరి రెమ్మ గెల. ఏకలింగ పుష్స్పములు. ఒక కొమ్మమీదనే స్త్రే, పురుష పుష్పములు గలవు. వృంతమలడుగు భాగమున స్త్రీ పుష్పములు, పైభాగమున పురుష పుష్పములు.
అండ కోశము అండకోశము ఉచ్చము. 3 దగులు. కీలములు 3 ఒక్కొక చీలిక కొన భాగమందు రెండుగా చీలి యున్నది. ఒక్కొక గదిలో నొక్కక గింజ. అది గది కప్పు ఒక్క లోపల మూలను అలరించి యున్నది. కాయ బహు విదారులు ఫలము. గింజ పొర మిక్కిలి గట్టిగా నుండును. విత్తనములకు బీజ పుచ్చము. గలదు. విత్తనములో అంకురచ్చదనము గలదు.
నేల యుసిరి నేల యుసిరి తోటలలో బెరుగు చిన్నమొక్క. గుల్మము. 1 - 2 అడుగుల యెట్టు పెరుగును. ప్రకాండము గుండ్రము గాను నున్నగాను నుండును.
ఆకులు. ఒంటరి చేరిక, లఘు పత్రము. చిన్నది. తొడిమ లేదు. సమ గోళాకారము. సమాంచలము. విషమ అరేఖ పత్రము. నున్నగానుండును. కొన గుండ్రము.
ఆకులు. ఒంటరి చేరిక. కణుపు పుచ్చములు లేవు. అండాకారము. లఘు పత్రము. కొన్నిటికి తమ్మెలుండును. 3 పెద్ద ఈనెలు గలవు. కొద్దిగరోమములున్నవి. అంచున నిడుపాటి రంపపు పండ్లు గలవు.
ఉచ్చి ఉసిరిక సాగు చేయు మెట్ట నేలలందు బెరుగును. పురుష పుష్పములకు తొడిమ లేదు. కాని స్త్రీ పుష్పములకు గలదు. ఆకులు, పువ్వులు కాయలు కూడా మూత్ర వ్యాధులందౌషధములుగా నుపయోగించును. ఆకులను మజ్జిగలో నాన వేసి దీనితో శరీరము రుద్దులినిన యెడల చిడుము పోవును.
నేలసిరియు సాగు చేయు చోట్లనే బెరుగును. ఔషధ ములందు దీని వేళ్ళు ఉపయోగ పడును. తెల్ల ఉసిరక నేల యుసిరిక వలె నుండును. దీని ఆడు పువ్వులలో కొన్ని గొడ్డు పువ్వులే గాని కాయలుగాయవు.
పెద్ద ఉసిరి. రాచ ఉసిరియు, ఆడవులంనును తోటలందును పెరుగు చున్నవి. పెద్దయుసిరియన్నను మనకు గౌరవము గలదు. తోటలలో నొక మొక్క యుండినా, తోట పావనమైనట్లు భావింతుము. క్షీరాబ్ధి ద్వాదశినాడు దీని కొమ్మ నొక దానిని తెచ్చి పూజ చేతుము. పెద్ద ఉసిరి కాయలతో పచ్చడి పెట్టి నిలువ యుంచుదుము. రాచ యుసిరి కాయల తోడను పచ్చడి పులూ చేసి కొందుము. రాచ ఉసిరి ఆకులందొక విశేషము గలదు. సాధారణముగ అన్ని ఆకులు మొదలు నుండి పెరుగుచు త్వరలోనే పెద్దదై యిక పెరుగుట మానును. కాని రాచ యుసిరి ఆకులు చిట్టి ఆకు వేయుచునే యుండును. పెద్ద యుసిరి కాయలు, చెట్టు బెరడుల ఆకులును చరెమములు బాగు చేయుటకు యందు పనికి వచ్చును.
తెల్ల చెట్తు అడవులలోను తేమ చోట్ల నుండును. కొమ్మలు నరుగకానె తెల్లని పాలు గారును. ఈ పాలతో రబ్బరు చేయవచ్చును. కలప పెట్టెలు చేయుటకు పనికి వచ్చును. గాని పెట్టెలంత గట్టిగా నుండవు. దీని యందు త్వరగా నంటుకొని మండెడు గుణము గలదు కాన అద్దిపుల్లలు చేయుటకు వీలుగా నుండును.
జముడు చెట్టు చెట్టంతయు ఆకు పచ్చగానే యుండును. ఆకులున్నట్లే గనుపింపవు గాని, దూర దూరముగ సన్నని ఆకులు గలవు. ఇవియు త్వరగా రాలిపోవును. ఆకులుండినయెడల ఆకుల ద్వారా నీరు పోవుఛుండును గనుక నీరు సమృద్ధిగ దొరకని చోట్ల పెరుగు చెట్లకు ఆకులు చిన్నవిగా నుండుటయే. లేకుండుటయో తటస్థించును. ఆకులు లేనప్పుడు, వాని పనియు కొమ్మలే చేయవలసి యుండును గనుక, చెట్ల కావశ్యకమై సాధారణముగా ఆకౌలందుండు ఆకుపచ్చని పదార్థము దీని కొమ్మల యందే గలగు చున్నది. దీని పాలనుండియు రబ్బరు చేయ వచ్చును. కొన్ని చోట్ల కాకులను చంపుటకు దీనిపాలతో నన్నము కలిపి పెట్టుదురు. పౌండ్లకు గాని కంటికి గాని ఈ పాలు దగిలినా బాధ పెట్టును.
బొమ్మజెముడు. సాధారణముగ కంచెలుగ పెరుగు నాగ జెముడు కాదు. ఆకులు లేక, దళసరిగను వెడల్పుగను, ఆకు పచ్చగ నుండును కొమ్మలుండుట చే నాగ జెముడు వలెనే యుండును. కాని ఇవి రెండును వేరు వేరు కుటుంబముల లోనివి.
శిఖండి మొక్క కూడా బొమ్మ జెముడువలెనే యుండును. పై రెండింతి పుష్పములందును దీని పుష్పముల యందొక్క విశేషము గలదు. మనకు చూడగనే పువ్వు వలె నగుపడు నది యొక పువ్వుగాదు. అది పువ్వుల గి8త్తి. దానిలోపల ఎన్నో పువ్వులు గలవు. ఈ పువ్వు లోని రేకులు తామర గన్నేరు పువ్వులందలి రేకుల వంటివి కావు ఇవియు రేకులు గానిచో నిక రేకులు లేవే. ఇది యెట్లు పూల గుత్తియనునని సందేహము కలుగ వచ్చును. వీనిలోపల ల్పెద్దు కింజల్కములును కొన్నిటి మధ్యనొక యండకోశమును గలదు. ఒక్కొక్క కింజల్కము, ఒక్కొక అండ కోశమే,. యెక్కొక పువ్వు. పుష్పమునకు ప్రధానాంగములు కింజల్కము అండ కోశములే గాని పత్రములు గావు. ఆముదపు వుప్పునందు ఈ ముఖ్యాగములను గాపాడుటకు పత్రములును కింజల్కములో, అండకోశమో మాత్రము గలదు. దీని యందీ పత్రములు కూడా లేకుండ పోయెను. ఇట్టిది నిర్ధారణ చేయు టెట్లనిన కింజల్కములను చూచినను బోధకము కాగలదు. వీని కాడలు సరాసరిగ లేవు. మధ్యనొక కణపు గలదు. కణుపు దగ్గిరకు వానిని సులభముగ విరువ వచ్చును. కణుపు వరకును పుష్పమునకు ఉండెడు కాడ, పైది కింజల్కము యొక్క కాడ. ఈ కణపు వద్దనే పత్రములు పెరుగ వలసినది గాని పెరుగ లేదు ఈ విధముననే స్త్రీ పుష్పము కూడా గలదు.
సిందూరము చెట్లు మనదేశములో పలు తావుల బెరుగు చున్నవి. వాని కాయల నుండి రంగు తీయుదురు. కాయల మీద రోమముల వంటివి యున్నవి. వీని యందే రంగు పదార్థము గలదు. కాన నివి రాలి పోవు వరకు కాయలను చేతులతోడరాచెదరు. లేదా, ఒక సంచిలో బోసికొట్టెద్రు. ఈ పొడుమును కాయ ముక్కలు లేకుండ బాగు చేసి రంగుగ నుపయోగింతురు. ఈ రంగు తరుచుగా బట్టు బట్టలకే వేయుచుందురు.
పెంటంగచెట్టు కొండలమీద పెద్దదిగా పెరుగును. దీని పువ్వులు ఆకు పచ్చగా నుండును. కాయలో రెండు గదులే గలవు. ఒక్కొక్క గదిలో రెండేసి గింజలుండును.
కొఱమాను చెట్టు కూడా కొండలమీద పెద్దగా పెరుగును. దీని పువ్వులందును బెంటింగి పువ్వులందువలె పచ్చని రేకులు గ్లవు. దీని కలప గట్టిగనే యుండును. ఆకులు పశువులు తినును.
నేపాళము పెక్కు చోట్ల చిన్నమొక్కగ పెరుగు చున్నది. దీని గింజ్ల నుండి తీయు చమురు విరేచనములగుటకును డోకులు వచ్చుటకును, చర్మ వ్యాధులకుకును పనికి వచ్చును. కాని గింజలనే తినినచో ప్రాణహానియు వాటిల్లును. కొన్ని చోట్ల దీని ఆకులను పట్టు పురుగులకు ఆహారముగ పెట్టుచున్నారు.
తెలుగు పత్రికారంగంలో రెండు దశాబ్దాల పాటు సాగిన ఉన్నమాట కాలమ్ నుంచి ఎంపికచేసిన వ్యాసాల సంకలనం ఇది. ఈ శీర్షిక 1990దశకంలో ఆంధ్రప్రభ పత్రిక ఆదివారం సంచికలను వారపత్రికల సైజులో ముద్రించిన సందర్భంగా కొత్తశీర్షిక శాస్త్రి ఉన్నమాటను ప్రారంభించారు. 1992 మే 24 తేదీ సంచికలో సభవారు చెప్పింది వేదం అన్న శీర్షిక తో శాసనసభా హక్కుల వైరుధ్యాలను చర్చించే వ్యాసంతో ఉన్నమాట ప్రారంభమైంది. 1994 డిసెంబరులో ఆంధ్రభూమి దినపత్రికకు శాస్త్రి సంపాదకత్వ బాధ్యతలు చేపట్టాకా, ఆంధ్రభూమి ఆదివారం సంచికలో కాలమ్ కొనసాగింది.
విజయవంతంగా కొనసాగిన ఉన్నమాటలో ఎంపిక చేసిన వ్యాసాలను ఆగస్టు 2008లో అప్పాజోస్యుల విస్సాభొట్ల ఫౌండేషన్ వారు తొలి ముద్రణ చేశారు. దుర్గా పబ్లికేషన్స్ సంస్థ ద్వారా మే 2010లో ద్వితీయ ముద్రణ చేశారు.
ఈ గ్రంథంలోని వ్యాసాల్లో సమకాలీన రాజకీయ, సామాజిక అంశాలు వ్యాసాలుగా ఉన్నాయి. ఆనాటి అంశాలు ఐనా నేటికీ సమకాలీనంగా ఉన్నవే సంకలనం చేసినట్టు, తిరిగి తిరిగి వచ్చిన కొన్ని విషయాలను తొలగించినట్టు శాస్త్రి వివరించారు. వ్యాసాలను వివిధ అధ్యాయాలుగా మలిచారు.
కాళేశ్వరరావు మార్కెటు, విజయవాడలో ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక మార్కెటు.ఇది విజయవాడ నగరపాలక సంస్థ అజమాయిషీలో నిర్వహించబడుతుంది.ఈ మార్కెటునకు అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు పేరు మీదుగా ఈ మార్కెటును రూపొందించారు.ఇది విజయవాడ 1 టౌను, తారాపేటలో ఉంది.మార్కెటు పరిధిలో 232 దుకాణాలు ఉన్నాయి.ప్లాటుఫారం మీద ఇతర వ్యాపారాలు చేసుకునేవారు 320 మంది జీవనం సాగిస్తున్నారు.వీరు గాక ఇక్కడ జరిగే వ్యాపారం మీద ముఠా కూలీలు, వాహనాల డ్రైవర్లు, రిక్షా కార్మికులు ఆధారపడియున్నారు. ఈ మార్కెటుకు ఒక్క కృష్ణా జిల్లా నుండేగాక పొరుగు జిల్లాల నుండి ప్రతిరోజు ఎంతోమంది కస్టమర్లు వస్తుంటారు.మార్కెట్టు నిత్యం ఉదయం నుండి సాయంత్రం వరకు వినియోగదారులతో కిటకిటలాడుతుంటుంది.ఈ మార్కెటులో నిత్యజీవితంలో అవసరమైన అన్ని రకాల సామానులు ప్రజలకు లభిస్తాయి.ఇక్కడ నుండి ఇతర ప్రాంతాలకు ఎగుమతి జరుగుతుంది.ఈ మార్కెటుకు ఇతరరాష్ట్రాలనుండి దిగుమతి జరుగుతుంది.,
మార్కెట్టుకు దగ్గరలో ఇండియన్ బ్యాంక్, ఆంధ్రప్రదేశ్ స్టేట్ కోఆపరేటివ్ బ్యాంకు, పలు బ్యాంకులకు చెందిన ఎటిఎమ్‌లు ఉన్నాయి.
త్రవాకాలను జి.ఎస్.ఐ/ఎన్.సి.డి.సి/సి.ఎం.పి.డి.సి సంస్థలు ఈ ప్రాంతంలో విస్తారమైన విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేస్తున్నాయి. గోవింద్ వల్లభ్ పంత్ సాగర్ జలాశయం ఈ సంస్థకు అవసరమైన నిటిని అందిస్తుంది. ఇది ఈ ప్రాంతంలో " హై కెపాసిటీ పితెడ్ పవర్ ప్లాంట్ "కు అనుకూలంగా ఉంది. ఎన్.సి.ఎల్ అందించే బొగ్గు సరఫరా సంస్థ ఎం.టి.పిసి సంస్థకు చెందిన పితెడ్ ప్లాంటు నుండి 11000 మె.టన్నుల విద్యుత్తు ఉతపత్తిని సుసాధ్యం చేయడనికి, హిండాల్కో సంస్థకు చెందిన యి.పి.ఆర్.వి.యు.ఎన్.ఎల్, రేణుపవర్ విభాగానికి అవసరమైన ముడి సరుకును అందిస్తూ సహకరిస్తుంది. ఈ ప్రాంతం ప్రస్తుతం భారతదేశ విద్యుదుత్పత్తి కేంద్రంగా ప్రత్యేకత సంతరించుకుంది. మొత్తం 13295 మెట్రిక్ టన్నుల బొగ్గు ఉత్పత్తుకి సహకరించడమే కాక ఎన్.సి.ఎల్
సంస్థ రాజస్థాన్ రాజ్య విద్యుత్తు ఉత్పాదన నిగం, డి.వి.బి, హర్యానా పవర్ జనరేషన్ కార్పొరేషన్ సంస్థలకు కూడా బొగ్గు సరఫరా చేస్తుంది.
ఎన్.సి.ఎల్ ఎన్.సి.ఎల్ పర్యావరణ కాలుష్య నివారణా విధానాలను అనుసరిస్తున్న సంస్థగా ఐ.ఎస్.ఒ నుండి గుర్తించబడుతుంది.
ఈ సంస్థ కార్యకలాపాల వలన సమస్యలను ఎదుర్కొంటున్న గిరిన ప్రజల విద్యాభివృద్ధి, ఆరోగ్య సమస్యల నివారణ, స్వయం ఉపాధి పధకాలకు సహకరిస్తూ ఈ సంస్థ ప్రాతీయ ప్రజల జీవన స్థాయి అభివృద్ధికి దోహదం చేస్తుంది.
జిల్లాలో " నార్తెన్ కోయిల్ ఫీల్డ్ ప్రధాన వ్యాపారంగా ఉంది. కంపనీ ప్రధాన కార్యాలయం సింగ్రౌలిలో ఉంది. ఈ కంపనీ ప్రపంచంలోని అతి పెద్ద బొగ్గు ఉత్పత్తి దారి అయిన " కోయిల్ ఇండియాలో
మొహర్ ఉప విభాగం ప్రధాన భాగం మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని సింగ్రౌలి జిల్లాలోనూ స్వల్పంగా ఉత్తర్‌ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని సోనెబధ్రా జిల్లాలోనూ ఉంది.సింగ్రౌలి ప్రధాన బేసిన్ కోయిల్ ఫీల్డ్
పశ్చిమ భాగంలో ఉంది. ఇందులో చాలా భాగం ఇంకా వెలికి తీయబడలేదు. ప్రస్తుత గని త్రవ్వకాలు, భవిష్యత్తు ప్రణాళికలు సింగ్రౌలి ప్రధాన బేసిన్ మీద ఆధారపడి ఉంది.
ఈ బొగ్గు గనుల నుండి లిగ్నైట్ రూపంలో ఖనిజం లభిస్తుంది. హెవీ ఎర్త్ మూవుంగ్ మిషన్లకు ఈ బొగ్గు గనులు కేంద్రంగా ఉన్నాయి.
సింగ్రౌలి నగరానికి 8కి.మీ దూరంలో జింగురుదాస్ హనుమాన్ మందిర్, 15 కి.మీ దూరంలో జ్వాలాముఖి ఆలయం ఉన్నాయి. నగరానికి 15 కి.మీ దూరంలో విద్యానగర్ సమీపంలో గాయత్రీ మందిరం, శివాలయం ఉన్నాయి. నగరానికి 15 కి.మీ దూరంలో ప్రముఖ జగన్నాథ ఆలయం ఉంది. దుర్గాపూజ, దీపావళి పూజలు ప్రజలు ఉత్సాహంగా జరుపుకుంటారు. హనుమాన్ మందిరంలో భారీగా మేళా నిర్వహించబడుతుంది. వైధాన్ వద్ద విశాలమైన నూరి మసీదు ఉంది.
తరువాత ఈ ప్రంతంలో గోవింద్ బల్లభ్ పంత్ సాగర్ సరోవర ప్రాంతంలో మద్యప్రదేశ్, ఉత్తర్ ప్రదేశ్ సమైక్య భూభాగంలో విస్తారమైన బొగ్గు నిల్వలు కనుగొనబడ్డాయి.
1961లో పొరుగునా ఉన్న ఉత్తర్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ఉన్న సోనాబధ్ర వద్ద రిహండ్ నది మీద రిహండ్ ఆనకట్ట నిర్మించబడింది.
స్వాతంత్ర్య సమరంలో ఈ జిల్లా ప్రజలు చురుకుగా పాల్గొన్నారు. కామిని కుమార్ చంద్ర, ఆయన కుమారుడు అరుణ్ కుమార్ చంద్ర, అబ్దుల్ ముతాలిబ్ మజుందార్ మొదలైన స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు ఈ జిల్లా వాసులే అన్నది గుర్తించతగిన విషయం. వీరు ప్రజలను స్వాతంత్ర్య సమరంలో పోరాడడానికి సమాయత్తం చేసారు. చంద్ర బెంగాలీ హిందువులకు మద్దతుగా నిలిచాడు. ప్రముఖ ముస్లిం నాయకుడు మజుదార్ ఫక్రుద్దీన్ అలీ అహమ్మద్ తో కలిసి ముస్లిములకు అండగా నిలబడి హిందూముస్లిం సమైక్యతకు పాటుబడ్డాడు. తూర్పు భారతంలో వీరు విభజనవాద ముస్లిములకు ఎదురు నిలిచి పోరాడారు. అధికరిస్తున్న ముస్లిం లీగ్ ప్రాబల్యం తగ్గించడానికి ఈయన " జమైత్ ఉల్లేహ్- ఈ - హింద్" ఉద్యమం జరిపాడు. కాంగ్రెస్ పార్టీకి ముస్లిముల మద్దతు లభించడానికి జమైత్ వారధిగా నిలిచింది. 1945 ఇండియన్ జనరల్ ఎన్నికలలో మజుందర్ హైలకండి నియోజకవర్గంలో ముస్లిం లీగ్‌కు ఎదురుగా నిలిచి విజయం సాధించాడు. ఈ విజయం దక్షిణ అస్సాం ముస్లిం లీగ్ విశ్వాసాన్ని బలంగా దెబ్బతీసింది.
1947 ఆగస్టు 15 న స్వాతంత్ర్యం తరువాత భారతదేశం అంతటా మతకహాలు విజృంభించాయి. గుంపులు గుంపులుగా హిందువులు తూర్పు పాకిస్థాన్ నుండి భారతదేశంలోకి పారపోయి వచ్చారు. అలాగే ముస్లిములు తూర్పు పాకిస్థానుకు వెళ్ళారు. మతకలహాలలో అనేక మంది ప్రాణాలుకోల్పోయారు. అవిభాజిత కాచర్‌లో మజుందర్ మాత్రమే మంత్రి వర్గంలో భాగస్వామ్యం వహించాడు. పార్టీ సభ్యులు కచార్‌లో హిందూ ముస్లిం ఐక్యతకు పాటుపడ్డారు. అలాగే పార్టీ సభ్యులు శరణార్ధుల పునరావాసానికి అత్యవసర సమాగ్రి సరఫరాకు సహకరించారు. 1960లో క్యాబినెట్ మంత్రి మొయినుల్ హాక్యూ చౌదరి జిల్లాలో ప్రముఖ రాజకీయనాయకుడు అయ్యాడు. 1971లో ఆయన క్రి.శే ఇందిరా గాంధి మంత్రి సభలో పారిశ్రామిక మంత్రి అయ్యాడు. కీ.శే అరుణ్ కె.ఆర్. చంద్రా భార్య జ్యోత్స్న చందా పార్లమెంటులో స్థానం సంపాదించాడు. 1983 జూలై 1 కచార్ జిల్లా నుండి కొంత భూభాగం వేరుచేసి కరీంగంజ్ జిల్లా ఏర్పాటు చేయబడింది. 1989లో కరీంగంజ్ జిల్లా నుండి కొంత భూభాగం వేరుచేసి హైలకండి జిల్లా ఏర్పాటు చేయబడింది.
అస్సాం సుర్మా వెల్లీ లో ముస్లిములు అధికంగా ఉన్నారు. స్వతత్రం పొందిన సమయంలో ముస్లిం లీగ్, జాతీయ కాంగ్రెస్ ప్రేరిత ఉద్యమకారుల ఉద్రేకం శిఖరాగ్రానికి చేరింది. మజుందార్ అప్పటి హోం మంత్రి కుమార్ దాస్‌తో కలిసి వెల్లీ అంతా పర్యటిస్తూ దేశ విభజన, ముస్లిం సమైక్యత గురించి ఉపన్యసించారు. 1947 ఫిబ్రవరి 20 న మౌలవి మజుందర్ అస్సాం నేషనలిస్ట్ సభను ఏర్పాటు చేసాడు. తరువాత 1947 జూన్ 20 తేదీన సిల్చర్ వద్ద కూడా పెద్ద సభ ఏర్పాటు చేయబడింది. రెండు సభలు చక్కని ఫలితం ఇచ్చాయి. అస్సాం లోని బారక్ వెల్లీ ప్రాంతం ప్రత్యేకంగా కరీంగజ్ భారత్‌లో విలీనం కావడానికి మజుందర్ కూడా కృషిచేసాడు. సైలహట్‌లో కొంతభాగం చేరడానికి " రాడ్క్లిఫ్ కమీషన్ " వద్దకు పంపబడిన దౌత్యవర్గంలో మజుందర్ కూడా ఒకడు. .
కచార్ ప్రాంతం హైలకండి, కరీంగంజ్ ప్రాంతాలతో చేర్చి ఒకప్పుడు కచారి సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉంది. కచార్ చివరి రాజుగా రాజా గోవింద చంద్రధ్వజ నారాయణా హంసు కాలంలో కాచర్ సామ్రాజ్యానికి రాజధానిగా ఉండేది.
బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యంలో మిళితం చేయబడిన భారతీయ రాజ్యాలలో కాచర్ ఒకటి. కాచర్ ప్రాతాన్ని ఇద్దరు పాలించారు. రాకురుడైన రాజా గోవింద చంద్రధ్వజ నారాయణా హంసు రెండవ పాలకుడయ్యాడు. 1832లో రాజా గోవింద చంద్రధ్వజ నారాయణా హంసును గంభీర్ సింగ్ కాల్చి చంపిన తరువాత బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం కాచర్ రాజ్యాన్ని తన సామ్రాజ్యంలో మిళితం చేసింది.
తరువాత ఈ కొండ రాజ్యానికి తులారాంను రాజప్రతినిధిగా చేసాడు. 1854లో తులారాం మరణించిన తరువాత ఆయన పాలించిన భూభాగం కూడా బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యంలో కలుపబడింది.
సిల్చర్ అస్సాం రాష్ట్రంలోని 6 నగరాలలో ఒకటి. సిల్చర్ లోని కుంభీర్‌గ్రాం వద్ద " విమానాశ్రయం " ఉంది. జిల్లా నుండి ఎయిర్ ఇండియా దినసరి విమానాలు లభ్యం ఔతున్నాయి. ఎయిర్ ఇండియా, జెట్ ఎయిర్ వేస్, నార్త్ ఈస్ట్ షట్టిల్స్ వంటి విమానసర్వీసులు లభిస్తున్నాయి. జిల్లాలో మీటర్‌గేజ్ రైలు సర్వీసులు లభ్యం ఔతున్నాయి. జిల్లా రహదార్లతో మిగిలిన దేశంతో అనుసంధానించబడి ఉంది. ఈశాన్య జిల్లాలతో రైలు, రహదారి మార్గాలతో కాచర్ జిల్లా చక్కగా అనుసంధానించబడి ఉంది.
కచార్ జిల్లా వైశాల్యం 3786 చ.కి.మీ. ఇది సౌత్ జార్జియా వైశాల్యానికి సమం. జిల్లాలోని బరక్ నది ప్రధాన జలవనరుగా ఉంది. అంతేకాక దిమా హసాయో జిల్లా, మణిపూర్, మిజోరాం నుండి అనేక ఉపనదులు కూడా ప్రవహిస్తున్నాయి. జిల్లా అంతటా పలు మైదానాలు మద్యమద్యలో కొండలు విస్తరించి ఉన్నాయి. కాచర్ సరాసరి వర్షపాతం 3,000 మి.మీ. జిల్లాలో ఉష్ణమండల ఉష్ణోగ్రత నెలకొని ఉంది. తేమతో కూడిన వేడి వేసవి, చలితో కూడిన శీతాకాలం సహజం.
జిల్లా కేంద్రం సిల్చర్ అస్సాం లోని ప్రముఖ వ్యాపార కేంద్రాలలో ఒకటి. 2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో కరీంగంజ్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న అస్సాం రాష్ట్రజిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి
జిల్లాలో బెంగాలీ అధికార భాషగా ఉంది. బెంగాలీ, సిల్హేటీ ప్రజలలో వాడుకలో ఉన్నాయి. బెంగాలీ భాషతో జిల్లాలో మైటేయీ మణిపురి, బిష్ణుప్రియా మణిపురి, దింసా, రొంగ్‌మెయి భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి. జిల్లాలో మిజో, కుకి ప్రజలు, ఖాసి ప్రజలు కూడా స్వల్పంగా నివసిస్తున్నారు.
కచార్ జిల్లా, , భారతదేశం, అస్సాం రాష్ట్రం లోని జిల్లా. ఒకటి. దింసా పదం కచారీ నుండి కచార్ అనే పేరు వచ్చింది. జిల్లా కేంద్రంగా సిల్చార్ ఉంది. కాచర్ కచారీ సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉంటూ వచ్చింది. మదూయుగంలో కచారీ రాజ్యాన్ని దింసా అనేవారు.
గవర్నమెంట్ జనరల్ హాస్పిటల్ , విజయవాడ 412 పడకలతో, అంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిర్వహిస్తున్న బహుళ-ప్రత్యేక సదుపాయాలు గల ప్రజా ఆస్పత్రి. ఇది సిద్దార్థ మెడికల్ కాలేజ్ / ఎన్టీఆర్ హెల్త్ సైన్సెస్ మెడికల్ స్టూడెంట్స్, నివాసితులు, నర్సుల విశ్వవిద్యాలయాలకు బోధనా కేంద్రం. ఇది ఎన్టీఆర్ విశ్వవిద్యాలయం, సిద్ధార్థ మెడికల్ కాలేజ్ పక్కన విజయవాడ మెట్రోలో ఉంది. ఇది ప్రాథమిక అవుట్ పేషంట్ల, ఇన్‌పేషెంట్లు సందర్శనల వారికి ప్రాథమిక సంరక్షణలో జాగ్రత్తలను అందిస్తుంది. ఇంటర్నల్ మెడిసిన్, జనరల్ సర్జరీ, ప్రసూతి, గైనకాలజీ, పీడియాట్రిక్స్, నియోనాటల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్, ఎక్యూట్ మెడికల్ కేర్ యూనిట్, కార్డియాలజీ, నెఫ్రోలజీ, గ్యాస్ట్రోఎంటరాలజీ, న్యూరాలజీ, ఎండోక్రినాలజీ, డయాబెటిక్ కేర్ మొదలగునవి ఈ అసుపత్రి ప్రత్యేకతలు . ఈ ఆసుపత్రి డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ మెడికల్ ఎడ్యుకేషన్ ఆధ్వర్యంలో అంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నడుపుతుంది. దేశం యొక్క మూలంతో సంబంధం లేకుండా ఈ అసుపత్రి సేవలు ఆదాయం, బీమా స్థితి, జాతి, లింగం, అన్నీ ఉచితం.
57 ఎకరాల విస్తీర్ణం కల కాంపస్‌లో 1,48,000 చదరపు అడుగులు కల కళాశాల భవనం 1985 నవంబరులో పూర్తయింది. అప్పడు ఈ భవనానిని మారిన కళాశాల ఈ ప్రాంగణంనుండే పని చేయనారంభించింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం విజయవాడలో 1986 నవంబరు 1న ఆంధ్రప్రదేశ్ వైద్యశాస్త్ర విశ్వవిద్యాలయం ప్రారంభించిన తరువాత సిద్ధార్థ వైద్య కళాశాలను ఈ విశ్వవిద్యాలయం పరిధిలోకి తీసుకురావడం జరిగింది. తరువాత 2000 డిసెంబరు 21 న ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఈ కళాశాలను వైద్యశాస్త్ర విశ్వవిద్యాలయం నుండి డి-లింక్ చేసి, డైరెక్టర్ ఆఫ్ మెడికల్ ఎడ్యుకేషన్ పాలనా పరిధిలోకి తెచ్చింది.
ఇది మంగళగిరి రిజర్వు అటవీ ప్రాంతం సమీపంలో ఉన్న 30 పడకల ఆసుపత్రి. ఇది ప్రత్యేకంగా క్షయవ్యాధి చికిత్సకు అంకితమైన ప్రజల గృహాల నుండి దూరంగా ఉంటుంది. దీనిని 1959 సం.లో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం స్థాపించింది, 1983 సం.లో సిద్దార్థ మెడికల్ కాలేజీలో బోధనా కేంద్రంలో భాగంగా మారింది.
ఈ క్రింద సూచించ బడిన విజయవాడలోని ప్రభుత్వ ఆస్పత్రులకు బోధనా ఆసుపత్రులుగా సిద్దార్థ మెడికల్ కాలేజీ జతచేయబడింది. విద్యార్థులు వారి విద్యా అవసరాలు ప్రకారం బోధనా ఆస్పత్రుల విభాగాలకు వెళ్ళుతున్నారు.
సిద్ధార్థ మెడికల్ కళాశాల ఆంధ్రప్రదేశ్ ఎన్టీఆర్ జిల్లా విజయవాడలో గల వైద్య కళాశాల. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ప్రముఖ వైద్య కళాశాలలో ఇదీ ఒకటి. ఇక్కడ అండర్గ్రాడ్యుయేట్, గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సులలో వైద్య విద్యను అందిస్తారు.
వైద్య, పారా క్లినికల్, క్లినికల్ అంశాల్లో సిద్ధార్థ మెడికల్ కళాశాలలో అనేక విభాగాలు ఉన్నాయి. ఒక విస్తృతమైన గ్రంథాలయంతో పాటు ప్రతి విభాగంలో కేంద్రాలున్నాయి.
శ్రీరాముడు 14 సంవత్సరాల కాలంలో అరణ్యవాస సమయంలో ఈ ప్రాంతానికి వచ్చాడని పురాణకథనాలు వివరిస్తున్నాయి. రామారణ మహాకావ్యంతో సంబంధం ఉన్న పలు ప్రాంతాలు ఈ జిల్లాలో ఉన్నాయి. రామచంద్రుని విజయం తరువత్త జిల్లాలోని పలు ప్రాంతాలకు రాంగర్, సీతా-భెంగ్రా, లక్ష్మణ్‌గర్ వంటి పేర్లు వచ్చాయని భావిస్తున్నారు.
మౌర్య సామ్రాజ్యం కాలంలో ఈ ప్రాంతాన్ని నందరాజుల చేత పాలించబడింది. క్రీ.పూ 1820 లో ఈ ప్రాంతం చిన్నచిన్న రాజాస్థానాలుగా విభజించబడింది. తరువాత రక్షల్ రాజవంశానికి చెందిన
రాజపుత్రరాజు ప్రస్తుత జార్ఖండ్ ప్రాంతం మీద దండయాత్ర సాగించి ఈ ప్రాతం మీద ఆధిక్యత సాధించాడు. 1820లో అమరసింగ్ మహారాజుగా సింహాసనాధిష్టుడు అయ్యాడు. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వకాలంలో సుర్గుజా ప్రాంతం రాజాస్థానంగా ఉంది. ఈ జిల్లా ప్రస్తుతం రెడ్ కార్పెట్‌లో భాగం.
జిల్లాలో అత్యధికంగా గిరిజన ప్రజలు ఉన్నారు. అతిపురాతన స్థానికులలో పాండో, కొర్వ జాతి ప్రజలు ఇప్పటికీ అరణ్యాలలో నివసిస్తున్నారు. పాండో ప్రజలు తమను తాము పాండవుల సంతతికి చెందినవారమని భావిస్తున్నారు. కొర్వా ప్రజలు తమను తాము కౌరవ సంప్రదాయానికి చెందిన వారమని భావిస్తున్నారు.
వన్యమృగాల జీవన శైలిని చిత్రించే మైక్ పాండే చిత్రీకరించిన " ది లాస్ట్ మైగ్రేషన్ " చిత్రం సుర్గుజాలో చిత్రీకరించబడింది. సోనాభాయి అనే మహిళ గిరిజన, జానపద శైలిలో తయారుచేస్తున్న బంకమట్టి శిల్పాలు జిల్లాలో ప్రాముఖ్యత సంతరించుకున్నాయి.
ఛత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాల్లో సుర్గుజా జిల్లా ఒకటి. అంబికాపూర్ జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లా సరిహద్దులలో ఉత్తర ప్రదేశ్, జార్ఖండ్, దక్షిణ సరిహద్దులో వింద్యపరత్వం
జిల్లాలో అధికంగా భరియా భాష వాడుకలో ఉంది. వర్నాకులర్ భాషను దాదాపు 2,00,000 మంది , షెడ్యూల్డ్ ప్రజలు మాట్లాడుతున్నారు. ఈ భాషను దేవనాగర లిపిలో వ్రాస్తున్నారు.
దీనిలో మరియొక రసము గలిపి గాని కాయల పొప్పర వేసి గాని దగాచేయు చుందురు. కాని మరియొక తైలము గలిపినను నల్లమందు నిలువయుంచగ నుంచగ నన్య పదార్థము పోయి మంచిదే యగును.
దీని పంట ఎక్కువగా హిందూస్థానమునందు గలదు. అచ్చట వరి కోసి కుప్పలు వేసిన తరువాత గసగసాలను జల్లుటకై దున్నుట ఆరంబించుదురు. పది దినములకొక మారు చొప్పును నెల పదునైదు దినముల వరకు దున్నుచుందురు. వరికి బనికి వచ్చు నేలలే దీనికి పనికి వచ్చును. ఇట్లు ఎరువు వేయుచు దున్నిన పిదప ఎనిమిదడుగుల పొడగుగను నాలడుగులు వెడల్పుగను మళ్ళు చేయుదురు. గసగసాలని ఒక రాత్రి నీళ్ళలో నాన బెట్టి ఈ మళ్ళలో జల్లుదురు. అవి వారము దినములకు మెలకెత్తును. 5
అంగుళము లెదిగిన తరువాత నీరసముగా నున్నవని తోచిన వానిని పెరికి వేయుట మంచిది. మరి కొంచ మెదిగిన తరువాత మొక్కలు మిక్కి దగ్గర దగ్గరగా నున్నవని తోచిన యెడల దీసి దూరముగా పాతెదరు. తరువాత, కాయలు కాచు వరకు అప్పుడప్పుడు నీరు పెట్టుండ వలెల్ను. ఈ మొక్కలు మూడు నెలలలోనె ఎదిగి పుపుష్పించును. మూదవ నాడు పువ్వుల రేకులను గోసి వేయుదురు. తరువాత పది దినములకు కాయలు పెద్దవగును.ఈ కాయలన నుండియే నల్ల మందు జేయుదురు. కాయలు గోసిన నాడో మరునాడో మధ్యాహ్నము వేళ కాయల నొక పనుముట్టుతో మనము అల్చిప్పతో మాడికాయ దీసినట్లు గీయుదురు. ( ఈ పని ముట్టు నాలుగు కత్తులను మిక్కిలి దగ్గర దగ్గరగాచేర్చి నట్లుండును) ఇట్లు గీసిన చారలలో నొక ద్రవము చేరును. ఈ ద్రవమును నొక పాత్రలోనికి చేర్చి నిలువ చేయుదురు. ఇదియే నల్లమందు.
ఆకులు: ఒంటరి చేరిక, లఘుపత్రములు. అండాకారము. తమ్మెలు గలవు కణుపు పుచ్చములు లేవు. తొడిమ పొట్టిది. అంచునందు రంపపు పండ్లు గలవు.