polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
మనోహర్ ఐచ్ భారతదేశానికి చెందిన బాడీబిల్డర్. ఆయన బ్రిటిష్ ఇండియాలోని టిప్పెరా జిల్లాలో లో డమిటి గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన మిస్టర్ యూనివర్స్ పోటీలో గెలుపొందిన రెండవవాడు. భారత స్వాతంత్ర్యానంతరము మిస్టర్ యూనివర్స్ లో గెలుపొందిన మొదటి భారతీయుడు. ఆయన 1952 లో "నాబా" యూనివర్స్ ఛాంపియన్ షిప్ చేసారు. ఆయన 4 అడుగుల 11 అంగుళాల ఎత్తు ఉన్నప్పటికీ "పాకెట్ హెర్క్యులస్"గా పేరు పొందారు. ఆయన ఛాతీ కొలత 54 అంగుళాలు, నడుము కొలత 23 అంగుళాలుగా ఉండేది. ఆయన "బాహుబలి" అనే మారుపేరు కలిగి యుండేవాడు.
ఆయన బాల్యం నుండి బలానికి సంబంధించిన ఆటలైన రెస్ట్లింగ్, వెయిట్ లిఫ్టింగ్ వంటి ఆటల పట్ల ఆసక్తి కనబరిచేవారు. తన 12 వ యేట బ్లాక్ ఫీవర్ రావదంతో ఆరోగ్యం చెడిపోయింది. ఆయన ఫిజికల్ ఫిట్‌నెస్ ఎక్సర్ సైజులు చేసూ తిరిగి బలాన్ని పొందారు.
సిద్లూర్ లో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఒక డాక్టరు, ఐదుగురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఇద్దరు డాక్టర్లు , ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి వికారాబాద్లో ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల వికారాబాద్లో ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ వికారాబాద్లో ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వికారాబాద్లోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు హైదరాబాదులోనూ ఉన్నాయి.
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఆటల మైదానం ఉంది. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
సిద్లూర్ లో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఇది మండల కేంద్రమైన వికారాబాద్ నుండి 11 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 లో చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత రంగారెడ్డి జిల్లా లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.
ఎగువ శ్వాసమార్గం ఛాతీఎముకయొక్క కోణం పైన, కంఠ బిలాల పైన లేదా స్వరపేటిక వద్దగల ఉంగరమును పోలిన మృదులాస్థి పైబడి శ్వాసవ్యవస్థ యొక్క భాగాలను సూచిస్తుంది. అలా స్వరపేటిక కొన్నిసార్లు ఎగువ వాయుమార్గంలోను, కొన్నిసార్లు దిగువ వాయుమార్గంలోనూ కలిసి ఉండును. ఈ స్వరపేటిక అనేది కంఠధ్వని పెట్టె అని కూడా పిలవబడుతుంది, సహ మృదులాస్థి కలిగి ఉండును అది ధ్వనిని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఈ ట్రాక్ట్ర్ లో నాసికా రంధ్రం , గొంతు (ముక్కుకి సంబంధించిన గొంతు, కొండ నాలుక నుంచి కంఠబిలం దాకా ఉన్న ప్రాంతం, స్వరపేటికగొంతు), కొన్నిసార్లు స్వరపేటికతో సహా ఇమిడి ఉంటాయి.
శ్వాస మార్గం ఎగువ వాయుమార్గాలుగా, దిగువ వాయుమార్గాలుగా విభజించబడింది. ఎగువ వాయుమార్గాలు లేదా ఎగువ శ్వాసమార్గం అనగా ముక్కు, నాసికా మార్గాలు సహా నాసికా కుహరములు , కంఠం, స్వర తంత్రులు పైని స్వరపేటిక యొక్క భాగము. దిగువ వాయుమార్గాలు లేదా దిగువ శ్వాసమార్గం అనగా స్వరతంత్రుల కింది స్వరపేటిక యొక్క భాగం సహా, వాయునాళం , శ్వాసనాళాలు , సూక్ష్మశ్వాసనాళికలు . ఊపిరితిత్తులు దిగువ శ్వాసమార్గాల లోనే లేదా ప్రత్యేక అస్తిత్వంగా కలిసి ఉండును, శ్వాస సూక్ష్మశ్వాసనాళికలు, అల్వియోలార్ వాహికలు, అల్వియోలార్ తిత్తులు, వాయుగోళాలను కలిగి ఉండును.
ప్రతి విభజన స్థానం లేదా ఉత్పత్తి వద్ద ఒక వాయుమార్గ శాఖ రెండు లేదా ఎక్కువ చిన్న వాయుమార్గాలలోకి మారుతుంది. మానవ శ్వాస వృక్షం సుమారు 23 ఉత్పత్తులను కలిగియుండును, అయితే ఎలుక యొక్క శ్వాస వృక్షం 13 ఉత్పత్తులకు పైన కలిగియుండును. సంథిస్థాన విభాగాల ప్రధాన విధి దిగువ వాయుమార్గాలకు గాలి పంపించడం. తదుపరి విభాగాలు శ్వాస సూక్ష్మశ్వాసనాళికల సహా, అల్వియోలార్ వాహికలు , వాయుగోళాలు వాయు మార్పుల కొరకు ప్రత్యేకించబడినవి.
వాయునాళం శ్వాసమార్గంలో అతిపెద్ద గొట్టం, స్ఫటిక మృదులాస్థి తాలూకు వాయునాళ వలయాలు కలిగియుండును. ఇది శాఖ నుంచి రెండు బ్రోంకియల్ గొట్టాలలోకి మారును, ఎడమ, కుడి ప్రధాన శ్వాసనాళం. ఈ బ్రోంకి శాఖ ఊపిరితిత్తుల లోపల సూక్ష్మశ్వాసనాళికలనబడే అతిచిన్న విభాగాలలోకి మారును. ఈ సూక్ష్మ శ్వాసనాళికలు ఆల్వెయోలీ అని పిలవబడే ఊపిరితిత్తులలోని గాలి తిత్తులకు తోడ్పడుతాయి.
దిగువ శ్వాసమార్గం లేదా దిగువ వాయుమార్గం అనేది పూర్వాహారనాళం, వాయునాళం, శ్వాసనాళికలు , సూక్ష్మ శ్వాస నాళికలు , ఊపిరితిత్తులు . ఇది కొన్నిసార్లు స్వరపేటికను కలుపుకుని కూడా.
శ్వాస వృక్షము లేదా శ్వాస నాళాల వృక్షము అనే పదము ఊపిరితిత్తులకు, వాయునాళం, శ్వాసనాళికలు, సూక్ష్మ శ్వాసనాళికలు సహా వాయుమార్గాలకు గాలిని సరఫరా చేసే దానియొక్క శాఖా నిర్మాణమును సూచించడానికి కూడా ఉపయోగిస్తారు.
శ్వాసమార్గం వాయువులను ప్రత్యర్థిత్వములగా మార్పులు చెందించుచూ తీసుకొనిపోవు వాటి యొక్క ప్రత్యేకత మీద ఆధారపడి కండెక్టింగ్ జోన్, రెస్పిరేటరీ జోన్ లుగా కూడా విభజించబడింది.
శ్వాసనాళికల నుండి విభజింపబడుతూ గొట్టాలు అల్వియోలాస్ వద్ద ముగింపుకు ముందు ఒక అంచనాగా 20 నుంచి 23 విభాగాలతో క్రమక్రమంగా చిన్నవయిపోయి ఉంటాయి.
1999లో అక్షయ్ కుమార్ తో ఇంటర్నేషనల్ ఖిలాడీ, జుల్మీ అనే రెండు సినిమాల్లో నటించారు ట్వింకిల్. ఈ రెండు సినిమాలూ విజయం సాధించలేదు. అదే సంవత్సరం తెలుగులో వెంకటేష్ తో కలసి శీను సినిమాలో నటించారు ఆమె. షారుఖ్ ఖాన్ తో కలసి బాద్షా సినిమాలో కనిపించారు ఖన్నా. అదే సంవత్సరం సైఫ్ అలీ ఖాన్ తో కలసి యే హై ముంబై మేరీ జాన్ సినిమాలో చేశారు. 2000లో ఆమిర్ ఖాన్ తో కలసి మేళా సినిమాలో నటించారు ఖన్నా ఈ సినిమా యావరేజ్ గా నిలిచింది. మలేషియాలోని షా అలమ్ అవుట్ డోర్ స్టేడియంలో జుహీ చావ్లా, షారుఖ్ ఖాన్, సల్మాన్ ఖాన్ లతో కలసి ఈమె చేసిన కచేరీ ప్రేక్షకులను బాగా ఆకట్టుకుంది. చల్ మేరే భాయ్ లో అతిథి పాత్రలోనూ, గోవిందా తో కలసి జోరు కా గులాం, జోడి నెం.1 సినిమాల్లో నటించారు ఆమె. ఈ సినిమాలో ఆమె నటనకు చాలా విమర్శలు వచ్చాయి. ఒక ఇంటర్వ్యూలో కుచ్ కుచ్ హోతా హై సినిమాలో రాణీ ముఖర్జీ కన్నా ముందు ఆ పాత్రకు ట్వింకిల్ ను అనుకున్నటు కరణ్ జోహర్ తెలిపారు. 2001లో అక్షయ్ కుమార్తో వివాహం అయ్యాకా ఆమె సినిమాలకు దూరమయ్యారు. తెలుగు సినిమా మనీకి రీమేక్ అయిన లవ్ కే లియే కుచ్ భీ కరేగా ఆమె ఆఖరి సినిమా. ఈ సినిమా ఏవరేజ్ హిట్ గా నిలిచింది.
రాజ్ కుమార్ సంతోషి దర్శకత్వం వహించిన బర్సాత్ సినిమాలో బాబీ డియోల్ తో కలసి నటించారు ట్వింకిల్. ఈ సినిమాకు ఆమెను ధర్మేంద్ర ఎంచుకున్నారు. ఈ సినిమా విడుదల కాకముందే 2 ఇతర సినిమాలకు ఒప్పుకున్నారు ఆమె. ఆ సంవత్సరానికిగానూ 6వ అతి ఎక్కువ వసూళ్ళు సాధించిన చిత్రంగా నిలిచింది ఆ సినిమా. ఫిలింఫేర్ ఉత్తమ తొలిచిత్ర నటి అవార్డు కూడా ఈ చిత్రం ద్వారా అందుకున్నారామె. ఆ తరువాతి సంవత్సరమే అజయ్ దేవగణ్ సరసన జాన్, సైఫ్ అలీ ఖాన్ పక్కన దిల్ తేరా దీవానా సినిమాల్లో నటించారు. న్యూ స్ట్రెయిట్స్ టైమ్స్ పత్రిక కు చెందిన కె.ఎన్.విజియన్ ఆమె గురించి రాస్తూ "ఖన్నా సాధారణ హిందీ సినీ నటిలా ఉండరు" అని రాశారు. దిల్ తేరా దీవానా సినిమా విడుదలైనప్పుడు మాత్రం "ఇంతకుముందు సినిమాల్లా కాకుండా ఈ చిత్రంలో ఖన్నా చాలా అందంగా ఉన్నారు, బాగా నటించారు" అని కితాబిచ్చారు ఆయన. 1997లో విడుదలైన ఉఫ్!
యే మొహొబ్బత్, ఇతిహాస్ సినిమాలు రెండూ ఫ్లాప్ అయ్యాయి. 1998లో సల్మాన్ ఖాన్ తో కలసి నటించిన జబ్ ప్యార్ కిసీసే హోతా హై సినిమా ఒక్కటే విడుదలైంది.
2001లో అక్షయ్ కుమార్ను వివాహం చేసుకున్నారు ట్వింకిల్. అదే సంవత్సరం నుండి సినిమాల్లో నటించడం కూడా మానేశారు. ఇంటీరియర్ డిజైనింగ్ లో ప్రొఫెషనల్ డిగ్రీ పట్టా లేకపోయినా, ఒక ఆర్కిటెక్ట్ వద్ద 2 ఏళ్ళు పనిచేసి, ఆ రంగంలో నైపుణ్యం సంపాదించుకున్నారు ఆమె. ముంబై ప్రధాన కార్యాలయంగా గల ది వైట్ విండో అనే ఇంటీరియర్ డిజైనింగ్ వ్యాపార సంస్థకు సహ యజమాని కూడా అయ్యారు. గ్రేజింగ్ గోట్ ప్రొడక్షన్స్ అనే సినీ నిర్మాణ సంస్థకు సహ వ్యవస్థాపకురాలుగా దాదాపు 6 చిత్రాలకు సహ నిర్మాణ బాధ్యతలు నిర్వహించారు ట్వింకిల్. మరాఠీ భాషలో 72 మైల్స్ అనే సినిమా కూడా తీశారు. తీస్ మార్ ఖాన్ లో అతిథి పాత్రలో కనిపించారామె.
ట్వింకిల్ ఖన్నా అసలు పేరు టీనా జతిన్ ఖన్నా. ఈమె ప్రముఖ భారతీయ ఇంటీరియర్ డిజైనర్, పత్రికా కాలమిస్టు, రచయిత్రి, మాజీ నటి కూడా. ఆమె మొదటి సినిమా బర్సాత్ కు ఫిలింఫేర్ ఉత్తమ తొలి చిత్ర నటి పురస్కారం పొందారు. తెలుగు చిత్రం శీను లో కథానాయికగా కనిపించారీమె. ప్రముఖ నటులు రాజేష్ ఖన్నా, డింపుల్ కపాడియాల కుమార్తె ఈమె. నటిగా ఆమె చివరి చిత్రం లవ్ కే లియే కుచ్ భి కరేగా . బాబీ డియోల్, అజయ్ దేవగణ్, సైఫ్ అలీ ఖాన్, ఆమిర్ ఖాన్, సల్మాన్ ఖాన్, షారుఖ్ ఖాన్, వెంకటేష్, గోవిందా, అక్షయ్ కుమార్ వంటి నటులతో ఎన్నో సినిమాల్లో నటించారామె.
డింపుల్ కపాడియా, రాజేష్ ఖన్నాల కూతురు ట్వింకిల్ ఖన్నా ఈమె సోదరి రింకిల్ ఖన్నా కూడా నటే. కాస్ట్యూం డిజైనర్ సింపుల్ కపాడియా ఈమెకు పిన్ని. ఫిలింఫేర్ పత్రికకు జరిగే ఫోటోషూట్ లో మొదటిసారి అక్షయ్ ను కలిశారు ఆమె. 17 జనవరి 2001న అక్షయ్ ను వివాహం చేసుకున్నారు ట్వింకిల్. వీరికి ఒక కొడుకు ఆరవ్, ఒక కూతురు నితారా. కుమార్ ఎక్కువగా తన విజయానికి కారణం ట్వింకిలే అని చెబుతూ ఉంటారు. 2009లో పీపుల్ మేగజైన్ ట్వింకిల్ ను 4వ బెస్ట్ డ్రెస్డ్ సెలెబ్రటీ ఇన్ ఇండియాగా పేర్కొంది. నవంబరు 2014 నుంచి ట్విట్టర్ ఎకౌంట్ వాడుతున్నారామె.
పరీక్ష యొక్క ఘటనా క్రమం ఇలా ఉంది: చాందీపూర్ ఇంటెగ్రేటెడ్ టెస్ట్ రేంజిలో ఉన్న లాంచ్ కాంప్లెక్స్-3 నుండి ఉదయం 11 గంటలకు పృథ్వి క్షిపణి పైకి లేచింది. కోణార్క, పరదీప్ వద్ద ఉన్న రాడార్లు క్షిపణిని గుర్తించాయి. అవి క్షిపణిని నిరంతరం గమనిస్తూ ఉన్నాయి. లక్ష్యం గురించి ఈ రాడార్లు సేకరించిన సమాచారాన్ని మరింత ప్రాసెసింగు చెయ్యడం కోసం కి పంపించారు. , లక్ష్యం యొక్క లక్షణాలను విశ్లేషించి, క్షిపణి పథాన్ని గణించి, లక్ష్యాన్ని వీలర్ ఐలండ్ లో ఉన్న బాటరీకి అప్పగించింది. పృథ్వి 110 కి.మీ. అపోజీకి చేరినపుడు ని ప్రయోగించారు. ప్రయాణంలో రాడార్ల నుండి అందిన సమాచారం సహాయంతోను, టర్మినల్ సీకర్ రాడారు సహాయం తోను, తన లక్ష్యం వైపుగా దూసుకుపోయింది. 15 కి.మీ. ఎత్తున, మ్యాక్ 4 వేగంతో సూటిగా శత్రు క్షిపణిని గుద్దింది. ఆకాశంలో ఎన్నో ట్రాక్‌లు ఏర్పడడాన్ని రాడార్లు గుర్తించాయి. లక్ష్యం అనేక ముక్కలైపోయిందని దానికి అర్థం. వీలర్ ఐలండ్‌లో ఉన్న థర్మల్ కెమెరాలు కూడా ఈ విధ్వంసాన్ని పట్టుకున్నాయి.
ఈ వ్యవస్థలో భాగమైన , సాఫ్ట్‌వేరు ప్రబలంగా ఉండే వ్యవస్థ. రాడార్లు, ఉపగ్రహాలు మొదలైన వాటినుండి ఇది సమాచారం అందుకుంటుంది. ఈ వ్యవస్థలో ఉన్న 10 కంప్యూటర్లు ఆ సమాచారాన్ని విశ్లేషిస్తాయి. , వ్యవస్థలోని మిగతా భాగాలతో ద్వారా అనుసంధానింపబడి ఉంటుంది. లక్ష్యాన్ని విశ్లేషించడం, లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించడం, విధ్వంస గణన చేస్తుంది. అది కమాండరుకు నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలో సాయపడుతుంది. లక్ష్యాన్ని కచ్చితంగా ధ్వంసం చేసేందుకు ఎన్ని క్షిపణులు అవసరం అవుతాయో కూడా ఇది నిర్ణయించగలదు. ఈ పనులన్నీ చేసాక, లక్ష్యాన్ని ఓ లాంచి బ్యాటరీకి చెందిన ఎల్‌సిసి కి అందిస్తుంది. లక్ష్యం యొక్క వేగం, ఎత్తు, పథం మొదలైన వాటి ఆధారంగా ఎల్‌సిసి, ఛేదక క్షిపణిని ఎప్పుడు ప్రయోగించాలో నిర్ణయిస్తుంది. ఎల్‌సిసి, క్షిపణిని ప్రయోగించేందుకు సిద్ధం చేస్తుంది.
పృథ్వి ఎయిర్ డిఫెన్స్ బాలిస్టిక్ క్షిపణి ఛేదక క్షిపణి. శత్రు క్షిపణులను వాతావరణం బయట ఛేదించేందుకు ఉద్దేశించినది ఈ క్షిపణి. పృథ్వి క్షిపణిపై ఆధారపడిన ఈ క్షిపణిలో రెండు దశలుంటాయి. గరిష్ఠ ఛేదన ఎత్తు 80 కి.మీ. మొదటి దశలో ఘన ఇంధనాన్ని, రెండవ దశలో ద్రవ ఇంధనాన్నీ వాడతారు. దీనిలో మనూవర్ థ్రస్టర్లున్నాయి. ఇవి 50 కి.మీ. ఎత్తున 5 లకంటె ఎక్కువ త్వరణాన్ని కలిగించగలవు. ఇనర్షియల్ నేవిగేషన్ వ్యవస్థ ద్వారా గైడెన్స్ లభిస్తుంది. ప్రయాణంలో ఉండగా ద్వారా తాజా సమాచారం తెలుస్తుంది. టర్మినల్ దశలో యాక్టివ్ రాడార్ హోమింగ్ ద్వారా తెలుస్తుంది. 300 నుండి 2,000 కి.మీ. పరిధి గల బాలిస్టిక్ క్షిపణులను , మ్యాక్ 5 వేగంతో అడ్డుకోగలదు.
అణ్వాయుధాలను సమకూర్చుకున్న తరువాత భారత పాకిస్తాన్ల మధ్య జరిగిన మొదటి ముఖాముఖి యుద్ధం, 1999 లో జరిగిన కార్గిల్ యుద్ధం. యుద్ధం కొనసాగుతూండగా అణ్వాయుధాన్ని ఉపయోగిస్తామనే మొదటి సూచన మే 31 న పాకిస్తాన్ ఫారిన్ సెక్రెటరీ షంషాద్ అహ్మద్ ద్వారా వచ్చింది. యుద్ధ తీవ్రత పెరిగితే పాకిస్తాన్ తనవద్ద ఉన్న"ఏ ఆయుధాన్నైనా" వాడేందుకు వెనుదీయదు అని ఆయన అన్నాడు. యుద్ధం విస్తరిస్తే తాము అణ్వాయుధాలను వాడతామని పాకిస్తాన్ చేసిన బెదిరింపుగా దాన్ని భావించారు. పాకిస్తాన్ సెనేట్ నాయకుడు ఇలా అన్నాడు: "అవసరమైనప్పుడు ఆయుధాలను వాడకపోతే ఆ ఆయుధాలను ఉత్పత్తి చెయ్యడంలో అర్థం లేదు." 1998 అణు పరీక్షల తరువాత పాకిస్తాన్ సైన్యానికి ధైర్యం వచ్చి, భారత్‌పై బలప్రయోగ ప్రయత్నాలను పెంచింది అని కొందరు నిపుణులు భావించారు.
భారతీయ బాలిస్టిక్ క్షిపణి రక్షణ కార్యక్రమం, క్షిపణి దాడుల నుండి దేశాన్ని రక్షించే బహుళ అంచెల రక్షణ వ్యవస్థ. పాకిస్తాన్ నుండి ఎదురౌతున్న క్షిపణి ముప్పును ఎదుర్కొనేందుకు ప్రవేశపెట్టిన ఈ వ్యవస్థలో రెండు నిరోధక క్షిపణులు ఉన్నాయి. అవి, అధిక ఎత్తులలో అడ్డుకునేందుకు పనిచేసే పృథ్వి ఎయిర్ డిఫెన్స్ క్షిపణి, తక్కువ ఎత్తులలో అడ్డుకునే అడ్వాన్స్‌డ్ ఎయిర్ డిఫెన్స్ క్షిపణి. 5,000 కి.మీ. దూరం నుండి ప్రయోగించిన ఏ క్షిపణినైనా నిలువరించగల సామర్థ్యం ఈ రెండంచెల వ్యవస్థకు ఉంది.
అడ్వాన్స్‌డ్ ఎయిర్ డిఫెన్స్ ఒక బాలిస్టిక్ క్షిపణి ఛేదక క్షిపణి వ్యవస్థ. దాడికి వస్తున్న శత్రు దేశాల క్షిపణులను వాతావరణం లోపల, 30 కి.మీ. ఎత్తున, అడ్డుకునేందుకు ఈ క్షిపణిని అభివృద్ధి చేసారు. ఒకే దశ కలిగిన ఘన ఇంధన క్షిపణి. దానికి ఇనర్షియల్ నేవిగేషన్ వ్యవస్థ ఉంది. ఇది భూమిపై ఉన్న రాడార్ల నుండి సంకేతాలు అందుకుంటుంది. 7.5 మీ పొడవుతో, 1.2 టన్నుల బరువుతో, 0.5 మీ వ్యాసం కలిగి ఉంటుంది.
డిఫెన్స్ రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ లాబొరేటరీ క్షిపణి యొక్క మిషన్ నియంత్రణ సాఫ్టువేరును తయారు చేసింది. నేవిగేషన్, ఎలెక్ట్రోమెకానికల్ యాక్చుయేషన్ వ్యవస్థలు, యాక్టివ్ రాడార్ సీకర్‌ను రీసెర్చ్ సెంటర్ ఇమారత్ తయారు చేసింది. అడ్వాన్స్‌డ్ సిస్టమ్ లాబొరేటరీ మోటార్లను, జెట్ వేన్లను, , ల స్ట్రక్చర్లనూ తయారు చేసింది. హై ఎనర్జీ మెటీరియల్స్ రీసెర్చి లాబొరేటరీ క్షిపణికి ప్రొపెల్లంట్‌లను సరఫరా చేసింది.
వ్యవస్థలో రెండు అంచెలుంటాయి. , వాతావరణం బయట, 50 – 80 కి.మీ. ఎత్తులో ఛేదించేందుకూ, క్షిపణి - వాతావరణం లోపల 30 కి.మీ. ఎత్తులో ఛేదించేందుకూ పనిచేస్తాయి. పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందాక ఈ వ్యవస్థలో అనేక ప్రయోగ వాహకాలు, రాడార్లు, ప్రయోగ నియంత్రణ కేంద్రాలు మిషన్ నియంత్రణ కేంద్రం ఉంటాయి. ఇవన్నీ భౌగోళికంగా వివిధ ప్రాంతాల్లో విస్తరించి ఉండి, కట్టుదిట్టమైన సమాచార నెట్‌వర్కుతో అనుసంధానింపబడి ఉంటాయి.
2010 మార్చి 15 న ఛేదన క్షిపణి పరీక్షను రద్దు చెయ్యవలసి వచ్చింది. లక్ష్యిత క్షిపణి దాని పథం నుండి తప్పుకుని సముద్రంలో పడిపోవడంతో ఇలా జరిగింది. క్షిపణి, తన లక్ష్యాన్ని సముద్రానికి 15 నుండి 20 కి.మీ. ఎత్తున ఛేదించాల్సి ఉంది. లక్ష్యంగా ఎంచుకున్న పృథ్వి క్షిపణిని ఉదయం 10:02 కు చాందీపూర్ లోని కాంప్లెక్స్-3 నుండి ప్రయోగించారు.11 కి.మీ. ప్రయాణించాక, దాని పథం నుండి తప్పిపోయి, సముద్రంలో కూలిపోయింది.
ఛేదక క్షిపణిని ప్రయోగించాక, లక్ష్యానికి సంబంధించిన సమాచారాన్ని రాడార్ నుండి ఒక డేటా లింకు ద్వారా పంపిస్తారు. ఛేదక క్షిపణి లక్ష్యిత క్షిపణిని సమీపించాక, అది రాడార్ సీకర్‌ను చేతనం చేసి, లక్ష్యిత క్షిపణిపై లంఘించడానికి తనకు తాను మార్గ నిర్దేశకత్వం చేసుకుంటుంది. లక్ష్యాన్ని కచ్చితంగా ఛేదించడానికి ఒకే లక్ష్యం పైకి ఒకటి కంటే ఎక్కువ , క్షిపణులను ప్రయోగించే వీలు ఉంది.
1990 ల తొలినాళ్ళ నుండి భారత్, పాకిస్తాన్ నుండి క్షిపణి దాడి ముప్పును ఎదుర్కొంటోంది. ఈ ప్రాంతంలో పెరుగుతున్న ఉద్రిక్తతలకు తోడు, పాకిస్తాన్ చైనానుండి కొన్న ఎమ్-11 క్షిపణులను మోహరించడంతో భారత్ 1995 ఆగస్టులో రష్యా నుండి 6 బ్యాటరీల -300 భూమి-నుండి-గాలిలోకి పేల్చగలిగే క్షిపణులను కొనుగోలు చేసింది. ఢిల్లీ, ఇతర నగరాల రక్షణకు ఈ క్షిపణులను మోహరించింది.
2011 మార్చి 6 న అడ్వాన్స్‌డ్ ఎయిర్ డిఫెన్స్ ను పరీక్షించింది. మార్పు చేసిన పృథ్వి క్షిపణిని లక్ష్యంగా చేసుకుని ఈ పరీక్ష విజయవంతంగా జరిగింది. క్షిపణిని వీలర్ ఐలండ్ నుండి ప్రయోగించారు. ఇది తీరంలో ఉంచిన రాడార్ల నుండి సంకేతాలు అందుకుని మ్యాక్ 4.5 వేగంతో ప్రయాణించి,శత్రు క్షిపణిని 16 కి.మీ. ఎత్తున అడ్డుకుంది.
2006 నవంబరులో ని పరీక్షించారు. 2007 డిసెంబరులో ని పరీక్షించారు. ని పరీక్షించడంతో, బాలిస్టిక్ క్షిపణి వ్యతిరేక వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేసుకున్న నాలుగో దేశంగా భారత్ అవతరించింది. అమెరికా, రష్యా, ఇజ్రాయిల్ లు మిగిలిన మూడు దేశాలు. ఈ వ్యవస్థ చాలా పరీక్షలకు లోనయ్యింది. దీన్ని అధికారికంగా ప్రారంభించవలసి ఉంది.
2006 నవంబరులో ని పరీక్షించారు. 2007 డిసెంబరులో ని పరీక్షించారు. ని పరీక్షించడంతో, బాలిస్టిక్ క్షిపణి వ్యతిరేక వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేసుకున్న నాలుగో దేశంగా భారత్ అవతరించింది. అమెరికా, రష్యా, ఇజ్రాయిల్ మిగిలిన మూడు దేశాలు. ఈ వ్యవస్థ చాలా పరీక్షలకు లోనయ్యింది. దీన్ని అధికారికంగా ప్రారంభించవలసి ఉంది.
2009 మార్చి 6 న రక్షక క్షిపణిని రెండో సారి విజయవంతంగా పరీక్షించింది. ఈసారి పరీక్షలో ధనుష్ క్షిపణి శత్రు క్షిపణి పాత్రను నిర్వహించింది. 1500 కి.మీ. పరిధి ఉండే శత్రు క్షిపణి పథాన్ని ధనుష్ అనుకరించింది. దీన్ని స్వోర్డ్‌ఫిష్ రాడార్ అనుసరించగా పృథ్వి రక్షక క్షిపణి 75 కి.మీ. ఎత్తున ఛేదించింది.
2012 నవంబరు 23 న సూపర్‌సోనిక్ క్షిపణిని విజయవంతంగా పరీక్షించింది. "భారత్ తన పై దాడి చేసే శత్రు క్షిపణులకు వ్యతిరేకంగా క్షిపణి రక్షక కవచాన్ని నిర్మించుకోవడంలో భాగమే ఈ పరీక్ష. చాందీపూర్ నుండి ప్రయోగించిన శత్రు క్షిపణిని, వీలర్ ఐలండ్ నుంచి ప్రయోగించిన ఛేదక క్షిపణి గాలిలో అడ్డుకుంది"
క్షిపణి రక్షణ వ్యవస్థ అభివృద్ధి 1999 లో మొదలైంది. దాదాపు 40 ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు సంస్థలు ఈ కార్యక్రమంలో భాగస్వాములయ్యాయి. , ల అభివృద్ధి ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ రాడార్ డెవలప్‌మెంట్ ఎస్టాబ్లిష్‌మెంట్ నేతృత్వంలో జరిగింది.
1,500 కి.మీ. పరిధి గల క్షిపణులకు వ్యతిరేకంగా ఈ రక్షక కవచాన్ని పరీక్షించాలని తలపెట్టింది. ఈ పరీక్షలో, మార్పులు చేసిన పృథ్వి క్షిపణిని నౌక నుంచి ప్రయోగిస్తారు. నిరోధక క్షిపణిని వీలర్ ఐలాండ్ నుండి ప్రయోగిస్తారు. ఇది లక్ష్యిత క్షిపణిని 80 కి.మీ. ఎత్తులో అడ్డుకుంటుంది.
పృథ్వి రక్షణ కసరత్తులను 2006 నవంబరులో చేసారు. పృథ్వి రక్షక క్షిపణి, మార్పులు చేసిన పృథ్వి-2 క్షిపణిని 50 కి.మీ. ఎత్తులో విజయవంతంగా అడ్డుకుంది. పృథ్వి-2 బాలిస్టిక్ క్షిపణిని తగువిధంగా మార్చి అది ఎమ్-11 క్షిపణి పథాన్ని అనుకరించేలా చేసారు.
2007 డిసెంబరు 6 న, శత్రు క్షిపణిలాగా నటిస్తున్న పృథ్వి క్షిపణిని విజయవంతంగా అడ్డుకుంది. వాతావరణం లోపల 15 కి.మీ. ఎత్తున ఇది జరిగింది. పరీక్షలోని అన్ని విభాగాలు సరిగ్గా అనుకున్న విధంగా పనిచేసాయి. ప్రయోగాన్ని వీడియో లింకు ద్వారా ఢిల్లీలో కూడా చూసారు.
1998 మేలో భారత్ తన రెండవ అణ్వస్త్ర పరీక్షను నిర్వహించింది. వెనువెంటనే పాకిస్తాన్ తన మొదటి అణ్వస్త్ర పరీక్షను నిర్వహించింది. దీంతో పాకిస్తాన్ నుంచి భారత్‌కు ఉన్న ముప్పు మరింత పెరిగింది. భారత్ కూడా క్షిపణులను ఉత్పత్తి చేసి పరీక్షించింది. .
క్షిపణి కోసం లక్ష్యాన్ని పట్టుకునేందుకు, పేలుడు నియంత్రించేందుకూ. ఉపయోగించే రాడారును అంటారు. ఇది చురుకైన ఫేస్‌డ్ ఎర్రే రాడార్. ఇది 600 కి.మీ. పరిధిలో 200 లక్ష్యాలను గమనించగలదు. క్షిపణిని ప్రద్యుమ్న అని కూడా అంటారు.
రెండు క్షిపణి ఛేదన పరీక్షలు విజయవంతమయ్యాక, శాస్త్రవేత్తలు క్షిపణి పరిధిని 150 కి.మీ. వరకూ పెంచి ఓ కొత్త భూమి-నుండి-గాల్లోకి ప్రయోగించే క్షిపణిగా మార్చవచ్చని, దాన్ని అశ్విన్‌గా పిలవాలనీ భావించారు.
మరింత అభివృద్ధి చేసాక ఛేదక క్షిపణి పరిధిని 50 నుండి 80 కి.మీ.కు పెంచారు. ఈ క్షిపణిలో జింబాల్‌డ్ వార్‌హెడ్ ను వాడారు.ఈ సాంకేతికత కారణంగా చిన్న వార్‌హెడ్‌తో లక్ష్యాన్ని ఛేదించగలిగే వీలు కలిగింది.
1999 లో భారత్‌లో క్షిపణి వ్యతిరేక వ్యవస్థ అభివృద్ధి మొదలైంది. పాకిస్తాన్ అణ్వస్త్రాలను-ముందుగా-వాడను అనే విధానాన్ని అవలంబించక పోవడంతో ఈ కార్యక్రమం అవసరమైంది.
మరొక ప్రక్రియలో హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఆవిరులను సజల అయోడిన్ ద్రావణంలో బబ్లింగు వలన హైడ్రోఅయోడిక్ ఆమ్లం, మూలక సల్ఫర్ ఏర్పడును.ఏర్పడిన సల్ఫర్ ను ఒడబొయుట/వడగట్టుట ద్వారా వేరు పరచెదరు.
ఇంకొక సమాన్య పద్ధతిలో హైడ్రోజన్, అయోడిన్ లను కలపడం ద్వారా కూడా హైడ్రోజన్ అయోడైడ్సంయోగ పదార్థాన్ని ఉత్పత్తి చేయ వచ్చును
ఈ సంశ్లేషణ పద్ధతిని అత్యంత శుద్ధమైన హైడ్రోజన్ అయోడైడ్ ను ఉత్పత్తి చేయుటకు ఉపయోగిస్తారు.ప్రయోగ శాలల్లో ఫాస్పరస్ ట్రైఅయోడైడ్ ను జలవిశ్లేషణ కావించడం వలన హైడ్రోజన్ అయోడైడ్ ను ఉత్పత్తి చేయుదురు. ఈ పద్ధతిలో మొదట అయోడిన్ ఫాస్పరస్‌తో చర్య వలన ఫాస్పరస్ ట్రైఅయోడైడ్ ఏర్పరచును, ఏర్పడిన ఫాస్పరస్ ట్రైఆయోడైడ్ నీటితో చర్య జరపడం వలన హైడ్రోజన్ అయోడైడ్, ఫాస్పరస్ ఆమ్లం ఏర్పడును.
రసాయన పరంగా సంబంధించి నప్పటికీ హైడ్రియోడిక్ ఆమ్లం శుద్ధమైన హైడ్రోజన్ అయోడైడ్ కాదు.కాని ఆమ్లం హైడ్రోజన్ అయోడైడ్ ను కల్గిన మిశ్రమ ద్రావణం.57%హైడ్రోజన్ అయోడైడ్, 43% నీటిని కల్గిన ఆమ్లం అజియోట్రోపి స్థితిలో 127 వద్ద బాష్పీకరణ చెందును.అయోడిన్ అయాన్ మిగతా సాధారణ హలైడ్స్ కన్న పరిమాణంలో పెద్దదిగా ఉండును.ఈ కారణంగా ఋణాత్మకతను అధిక ప్రాంతంపై చూపును .
హైడ్రోజన్ అయోడైడ్లో +••• మధ్య నున్న బలహీనమైన అంతర్గత చర్యాశీలత వలన, అనయాన్ నుండి ప్రోటాన్ విడిపోవడం వలన హైడ్రియోడికఆమ్లం, మిగతా హైడ్రోహలైడ్స్ కన్న బలమైన ఆమ్ల గుణాలను కల్గిఉన్నది.
హైడ్రోజన్ అయోడైడ్ ఒక ద్విపరమాణుక అణువు నిర్మాణం కలిగిన రసాయన సంయోగ పదార్థం. హైడ్రోజన్ అయోడైడ్ యొక్క సజల ద్రావణాలను హైడ్రో అయోడిక్ ఆమ్లం లేదా హైడ్రియోడిక్ ఆమ్లం అని అంటారు.ఇది ఒక బలమైన ఆమ్లం.హైడ్రోజన్ అయోడైడ్ రసాయన సంకేత పదం . హైడ్రోజన్, అయోడిన్ మూలకాల పరమాణు సంయోగం వలన హలైడ్ సంయోగ పదార్థం ఏర్పడినది.ఇది ఒక బలమైన ఆమ్లం.అయితే హైడ్రోజన్ అయోడైడ్, హైడ్రియోడిక్ ఆమ్లం రెండు కుడా భిన్నమైనవి. హైడ్రోజన్ అయోడైడ్ ప్రామాణికపరిస్థితులలో వాయువు రూపంలో ఉండగా, ఆమ్లం ద్రవరూపంలో ఉండును.ఈ రెండు ఒకదాని నుండి మరొకటిగా మారును. హైడ్రోజన్ అయోడైడ్ ని సేంద్రియ, అకర్బన రసాయన పదార్ధాల సంశ్లేషణలో, ప్రాథమిక అయోడిన్ వనరుగా, క్షయికరణ కారకంగా ఉపయోగిస్తారు.
వ్యాపార స్థాయిలో హైడ్రాజీన్తో అయోడిన్‌తో చర్యచెందించి హైడ్రోజన్ అయోడైడ్‌ను ఉత్త్పత్తి చేయుదురు. ఈ ప్రక్రియలో నైట్రోజన్ వాయువు కూడా ఉత్పత్తి అగును.
ఈ ప్రక్రియను నీటిలో జరిపినపుడు, హైడ్రోజన్ అయోడైడ్ను స్వేదన క్రియ ద్వారా వేరు చేయాలి.మరొక విధానంలో సోడియం అయోడైడ్ లేదా ఇతర క్షార అయోడైడ్‌లను ఫాస్పారిక్ ఆమ్లంతో కలిపి బాష్పీ కరించడం/స్వేదన క్రియకు వలనవలన హైడ్రోజన్ అయోడైడ్‌ను ఉత్పత్తి చేయుదురు. (కాని గాఢ సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం అయోడైడ్‌లను ఆమ్లికరించుటకు పని చేయదు.గాఢ ఆమ్లం అయోడైడ్ను మూలకఅయోడైడ్‌గా ఆక్సీకరించును.
హైడ్రోజన్ అయోడైడ్ రంగులేని వాయువు.ఆక్సిజన్ తో చర్య వలన నీటిని, అయోడిన్ ను ఏర్పరచును.తేమ/చెమ్మ కల్గిన గాలితో సంపర్కం, చర్య వలన మంచువంటి దట్టమైన పొగలను వెలువరచు హైడ్రో అయోడిక్ ఆమ్లాన్ని ఏర్పరచును. హైడ్రోజన్ అయోడైడ్ నీటిలో సులభంగా అధికప్రమాణంలో కరగి హైడ్రోఅయోడిక్ ఆమ్లాన్ని ఏర్పరచును.ఒక లీటరు నీటిలో 425 లీటర్ల హైడ్రోజన్ అయోడైడ్ వాయువు కరుగును.అత్యంత గాదట కల్గిన హైడ్రోఅయోడిక్ ఆమ్లంలో ఒక అణువు హైడ్రోజన్ అయోడైడ్ కేవలం నాలుగు నీటి అణువులను మాత్రమే కల్గిఉండును.
బాలీవుడ్ బ్లాక్ బస్టర్ కుచ్ కుచ్ హోతా హై సినిమాతో దర్శకునిగా కూడా పరిచయమయ్యారు కరణ్. ఈ సినిమాకు ఫిలింఫేర్ ఉత్తమ దర్శకుడు, ఉత్తమ స్క్రీన్ ప్లే అవార్డులు అందుకున్నారు. ఆ తరువాతా ఆయన దర్శకత్వం వహించిన కభీ ఖుషీ కభీ గమ్ , కభీ అల్విదా నా కెహ్నా సినిమాలు కూడా పెద్ద హిట్లే. తీవ్రవాదానికి వ్యతిరేకంగా అయాన తీసిన మై నేం ఈజ్ ఖాన్ సినిమాతో రెండో ఫిలింఫేర్ ఉత్తమ దర్శకుని అవార్డు అందుకున్నారు ఆయన. తన తండ్రి స్థాపించిన ధర్మ ప్రొడక్షన్స్ నిర్మాణ సంస్థలో ఎన్నో మంచి సినిమాలను నిర్మించారు. బాలీవుడ్ లో ప్రస్తుతం ప్రముఖ దర్శక, నిర్మాత కరణ్.
కరణ్ బాలీవుడ్ ప్రముఖ నిర్మాత యష్ జోహార్, హీరో జోహార్ లకు ముంబైలో జన్మించారు. ముంబై లోని గ్రీన్ లాన్స్ హై స్కూల్ లోనూ, హెచ్.ఆర్ కాలేజ్ ఆఫ్ కామర్స్ అండ్ ఎకనామిక్స్ లోనూ చదువుకున్నారు ఆయన. ఫ్రెంచ్ భాషలో మాస్టర్స్ డిగ్రీ చేశారు. 1989లో దూరదర్శన్ లోని ఇంద్రధనుష్ సీరియల్ లో శ్రీకాంత్ పాత్రలో నటించారు కరణ్.
చిన్నప్పట్నుంచీ, సినిమాలకు ఆకర్షితుడైన కరణ్ రాజ్ కపూర్, యష్ చోప్రా, సూరజ్ బర్జత్యాలు తన ప్రేరణలుగా చెప్పుకుంటారు ఆయన. కొంతకాలం న్యూమరాలజీని నమ్మిన కరణ్ కేవలం "" అనే అక్షరంతో మొదలయ్యే పేర్లనే సినిమాలకు పెట్టేవారు. కానీ 2006లో వినోద్ చోప్రా నిర్మాణంలో వచ్చిన లగే రహో మునా భాయ్ సినిమాను చూసి, న్యూమరాలజీని నమ్మడం మానేశారు.
కరణ్ జోహార్ , . ప్రముఖ భారతీయ దర్శకుడు, నిర్మాత, స్క్రీన్ రచయిత, కాస్ట్యూం డిజైనర్, నటుడు, టివి ప్రముఖుడు. ప్రముఖ నిర్మాత యష్ జోహార్, హీరో జోహార్ ల కుమారుడు కరణ్.
అమెరికా 1946 లో --2 హిరోక్ ప్రాజెక్టుతో ఖండాంతర క్షిపణి పరిశోధన మొదలుపెట్టింది. మూడు దశల ఈ ప్రాజెక్టులో ఖండాంతర క్షిపణి అభివృద్ధి మూడో దశలో గానీ మొదలుకాలేదు. 1948 లో రెండవదశను మూడుసార్లు పరీక్షించగా అవి పాక్షికంగా విజయవంతమయ్యాయి. ఆ తరువాత నిధుల కొరత ఏర్పడింది. ఖండాంతర పరిధి గల యుద్ధవిమానాలతో సంపూర్ణ గగనతల ఆధిపత్యం ఉన్న అమెరికా వైమానిక దళం, ఖండాంతర క్షిపణి అభివృద్ధికి అంత ప్రాముఖ్యత ఇవ్వలేదు. 1953లో సోవియట్లు హైడ్రోజెన్ బాంబును పరీక్షించడంతో పరిస్థితులు మారాయి. 1954లో అట్లాస్ క్షిపణి కార్యక్రమాన్ని అత్యంత ముఖ్యమైన జాతీయ కార్యక్రమంగా గుర్తించారు. 1957 జూన్11 న అట్లాస్-ఎ యొక్క మొట్టమొదటి పరీక్షను నిర్వహించారు; బయలుదేరిన 24 సెకండ్ల లోపే అది పేలిపోయింది. 1958 నవంబరు 28 న జరిపిన ప్రయోగం విజయవంతమైంది. తొలి సాయుధ క్షిపణి, అట్లాస్-డి 1959 జనవరిలో మోహరించినట్లు ప్రకటించారు. అప్పటికింకా దాని పరీక్షే జరగలేదు. మొదటి పరీక్ష 1959 జూలై 9 న జరిగింది. సెప్టెంబరు 1 న ఈ క్షిపణిని బలగాల్లోకి స్వీకరించారు.
మధ్య దశ: ఇది దాదాపు 25 నిముషాలు ఉంటుంది. ఇది సబ్-ఆర్బిటాల్ అంతరిక్ష యాత్ర దశ. ఈ దశలో క్షిపణి నిట్టనిలువు దీర్ఘవృత్తాకార కక్ష్యలో ప్రయాణిస్తుంది. ఈ దీర్ఘవృత్తపు పెరిజీ సుమారు 1,200 కిమీ దాకా ఉంటుంది. క్షిపణి అనేక స్వతంత్ర వార్‌హెడ్లను విడుదల చేయగల సామర్థ్యం కలిగి ఉండవచ్చు.
పునఃప్రవేశ దశ: భూమివైపు తిరిగి వచ్చేటపుడు, 100 కిమీ ఎత్తులో మొదలైన ఈ దశ 2 నిముషాలు ఉంటుంది. తాకిడి సమయానికి వేగం 7 కిమీ/సె ఉంటుంది.
సాధారణంగా పేలోడు బరువుకు అనుగుణంగా ఖండాంతర క్షిపణుల పథాన్ని నిర్ణయిస్తారు . పేలోడు తక్కువగా ఉన్నపుడు, పెరిజీ తక్కువ ఎత్తులో ఉంటుంది. ఆ కారణంగా ప్రయాణ కాలం తక్కువగా ఉంటుంది.
ప్రపంచపు మొట్టమొదటి ఖండాంతర క్షిపణి, 9/10, డిజైనును నాజీ జర్మనీ చేపట్టింది. న్యూయార్కు తోపాటు మరికొన్ని అమెరికా నగరాలు లక్ష్యంగా వెర్నర్ వాన్ బ్రాన్ నాయకత్వంలో ప్రొజెక్త్ అమెరికా పనిచేసింది. 9/10 రాకెట్‌ను రేడియో గైడ్ చేస్తుందని తొలుత భావించారు. కానీ ఆపరేషన్ ఎల్‌స్టర్ వైఫల్యం తరువాత దాన్ని మార్చి, పైలటెడ్ క్రాఫ్టుగా మార్చారు. 1945 జనవరి, ఫిబ్రవరిల్లో 9/10 రాకెట్‌ను కొన్ని సార్లు పరీక్షించారు. 9/10 లకు మాతృక అయిన జర్మను -2 రాకెట్‌ను కూడా వాన్ బ్రానే డిజైను చేసాడు. దీన్ని రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం చివర్లో బ్రిటిషు, బెల్జియం నగరాలపై బాంబులు వేసేందుకు విస్తృతంగా వాడారు. ఈ రాకెట్లన్నీ ద్రవ ఇంధనాన్ని వాడాయి. యుద్ధం ముగిసాక, వాన్ బ్రాన్ తో సహా ఇతర జర్మను శాస్త్రవేత్తలను అమెరికా తరలించి, వారిని అమెరికా సైన్యంలో క్షిపణులు, లాంచర్లూ తయారుచేసేందుకు నియమించారు. దీన్ని ఆపరేషన్ పేపర్‌క్లిప్ అని అంటారు.
భారీ వాహనాలపై: స్వయంచాలిత రోడ్డు వాహనంపై క్షిపణులను మోహరించి, ఎక్కడికైనా తీసుకువెళ్ళవచ్చు. దారిలో ఎక్కడినుండైనా ప్రయోగించే వీలుంటుంది.
చివరి మూడు రకాలు చరంగా ఉంటాయి. అందుచేత వాటిని కనుక్కోవడం శత్రువుకు కష్టం. క్షిపణి, స్టోరేజిలో ఉండగా దాని నిర్వహణ ఎలా చెయ్యడమనేది ఒక ప్రధానమైన అంశం. అమెరికా వారి మినిట్‌మ్యాన్ క్షిపణి విషయాం చూస్తే, అది పూర్తిగా కంప్యూటరు నియంత్రణలో ఉంటుంది. కంప్యూటరు సాయంతో ఈ క్షిపణి ఒక నిర్ణీత వ్యవధిలో తనను తానే పరీక్షించుకుంటూంటుంది.