polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ఒక్కొక్క వేదంలోను మంత్ర సంహిత, బ్రాహ్మణము, అరణ్యకము, ఉపనిషత్తులు అని నాలుగు ఉపవిభాగాలున్నాయి. యజుర్వేదం రెండు భాగాలు ఉంటుంది. శుక్ల యజుర్వేదం మరియూ కృష్ణ యజుర్వేదం.
యజుర్వేదం (సంస్కృతం: ु्ेः యజుర్వేద, యజస్సులు "త్యాగం ఫార్ములా", వేదం "జ్ఞానం" ఒక తత్పురుష సమ్మేళనం), హిందూమతం యొక్క నాలుగు వేద గ్రంథాలలో ఒకటి,
దె కార్త్ తత్వ వేత్త కావటానికి ముందు గణిత వేత్త, గణితం లోనే కాకుండా భౌతిక శాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం, శరీర శాస్త్రం, ఖగోళ శాస్త్రం , మనస్తత్వ శాస్త్రాలలో అతడు ఎన్నో మౌలిక విషయాలు కనుగొన్నాడు. బీజ గణితాన్ని రేఖా గణితానికి అన్వయించాడు. ఈ రంగంలో అతని కృషిని అనలటికల్ జ్యామెట్రీ లేదా కో ఆర్డినేట్ జ్యామెట్రీ అంటారు. అతని పేరు మీదుగా కార్టీషియన్ సిస్టం అని కూడా అంటారు. దె కార్త్ తత్వ చింతన గణిత శాస్త్రం పునాదిపై నిర్మించబడింది. గణిత శాస్త్రం స్వతస్సిధ్ధ సత్యాల తో ప్రారంభమవుతుంది. సరళ సూత్రాలతో ప్రారంభించి, పోను పోను సంక్లిష్ట సూత్రాలు కనుగొంటాము. ఇది డిడక్టివ్ పద్ధతి. స్వతస్సిద్ధ సత్యాల నుంచి కొత్తవి, అంతకు ముందు తెలియనివి కనుగొనటమే ఈ విధానం. తత్వ శాస్త్రం కూడా ఇలాంటి ప్రాథమిక సత్యాలను కనుగొనగలిగితే ప్రపంచ స్వభావం గురించిన వివిధ వాదాల గందరగోళం తగ్గిపోతుంది. ఈ విశ్వాసంతో దె కార్త్ తత్వాన్వేషణకు ఉపక్రమించాడు.
అని ప్రశ్న వేసుకుని సందేహం ద్వారానే అని దె కార్త్ సమాధానం చెప్పాడు. అసలు సిసలయిన సత్యాన్ని ఆవిష్కరించేదే నిజమయిన జ్ఞానం. నూటికి నూరు పాళ్ళు నిజం అనిపించేదే సత్యం. ఏమాత్రం అనుమానం ఉన్నా అది సత్యం కాజాలదు. ఇందుకోసం ప్రతి విషయాన్ని సందేహించి తర్కించాలి. ఉదాహరణకు ఈ బాహ్య ప్రపంచం నిజంగా ఉన్నదా ?
ఎందుకంటే కలలు వస్తాయి. కలలో కూడా ఇవే వస్తువులు చూస్తాము. కానీ అవన్నీ నిజం కావు. అలాగే మేలుకున్నప్పుడు మనం చూసేవి కూడా నిజం కాకపోవచ్చు.
రెనె డెకార్ట్ ఫ్రెంచి తత్వవేత్త, గణిత శాస్త్రవేత్త, వైజ్ఞానికుడు. ఫ్రెంచి సామ్రాజ్యానికి చెందిన ఈయన రెండు దశాబ్దాల పాటు డచ్ సామ్రాజ్యంలో ఉన్నాడు. డచ్ స్వర్ణయుగంలో ఈయన మేధావిగా గుర్తింపు పొందాడు. ఈయన 1641లో రాసిన మెడిటేషన్స్ ఆన్ ఫస్ట్ ఫిలాసఫీ అనే గ్రంథం నేటికీ చాలా విశ్వవిద్యాలయాల్లో ప్రామాణిక పాఠ్యపుస్తకంగా చలామణీ అవుతోంది. గణిత శాస్త్రంపై ఆయన ప్రభావం అపారమైనది. కార్టీజియన్ కోర్డినేట్స్ కు ఆయన పేరుమీదుగానే నామకరణం జరిగింది.
నేను సందేహించే వస్తువుని. అంటే మనసుని. నాకు శరీరం లేకపోయినా మనస్సు లేకపోవటం జరగదు. ఎందుకంటే మనస్సు ఉందా లేదా అని సందేహించేది కూడా మనసే. అది లేకపోతే సందేహమే లేదు. నేను లేకపోతే 'లేను' అన్న ఆలోచన కలగదు. కనక నేను స్పష్టంగా ఉన్నాను. అంటే సందేహంతో బయలుదేరి సందేహాతీతమయిన ఒక సత్యాన్ని దె కార్త్ కనుగొన్నాడు. అయితే ఇంత స్పష్టమయిన సత్యాలు ఇంకేమయినా ఉన్నాయా?
"నేను అలోచిస్తున్నాను, కనుక నేను ఉన్నాను" పాశ్చాత్యుల తత్వ శాస్త్రంలో ఇది సుప్రసిద్ధమయిన వాక్యం. ఈ వాక్యకారుడు రెని దె కార్త్. పాశ్చాత్యుల తత్వ శాస్త్రాన్ని ఇతడు పూర్తిగా మార్చివేశాడు. కనుకనే ఇతనికి ఆధునిక తత్వశాస్త్ర జనకుడు అని పేరు వచ్చింది. దె కార్త్ రెండు వాదాలకు జనకుడు. ఒకటి - భావ వాదం , రెండు - భౌతిక వాదం . పరస్పర విరుద్ధమయిన ఈ రెండు వాదాలకూ దె కార్త్ జనకుడు కావటం అతని ప్రత్యేకత.
అని తండ్రిని ప్రశ్నిస్తూ ఉండే వాడు. ఎనిమిదవ ఏట జెసూయిట్ కాలేజీలో చేరి లాటిన్, గ్రీక్, ఫ్రెంచ్ భాషలతో పాటు తర్కం, నీతి శాస్త్రం, ఖగోళ శాస్త్రం, తత్వ శాస్త్రం, భౌతిక రసాయన శాస్త్రాలతో పాటు సంగీతం, నటన, గుర్రపు స్వారీ, కత్తి సాము నేర్చుకున్నాడు.
దె కార్త్ ఫ్రాన్స్లో లా హే అన్న చోట 1596 మార్చి 31 న ఒక సంపన్న కుటుంబంలో జన్మించాడు. తండ్రి పార్లమెంటరీ న్యాయవాది. న్యాయమూర్తి కూడా. తల్లి అతను పుట్టిన కొన్ని రోజులకే మరణించింది. అతనిని ఒక ఆయా పెంచింది. పుట్టడంతోనే రోగిష్టిగా పుట్టడంతో డాక్టర్ల సలహా మేరకు ఎక్కువగా విశ్రాంతిగానే గడిపేవాడు.
అయితే కలలో చూసేవి నిజం కాకపోవచ్చు కానీ కల రావటం మాత్రం నిజం. అలాగే భౌతిక ప్రపంచం నిజం కాకపోయినా దాన్ని గురించి నేను భావించటం నిజం. అలా భావించటం కూడా నిజం కాదని సందేహించవచ్చు. కానీ సందేహించటం కూడా ఆలోచనలో భాగమే. కనుక ఆలోచన ఉంది. ఆలోచించే మనస్సు ఉంది. అంటే నేనున్నాను.
దేశస్థ బ్రాహ్మణులలో ప్రధానంగా రెండు ఉప శాఖలు ఉన్నాయి, దేశస్థ మధ్వ బ్రాహ్మణులు, దేశస్థ స్మార్త బ్రాహ్మణులు. మొదటి ఉప శాఖలు జగద్గురు మధ్వాచార్యుల వారి తత్వశాస్త్రం అయిన ద్వైత సిద్దాంతమును అనుసరించే వారిని దేశస్థ మధ్వ బ్రాహ్మణులు అని లేదా తెలుగు మధ్వా బ్రహ్మణులు అని అంటారు. రెండు ఉప శాఖ అయిన దేశస్థ స్మార్త బ్రాహ్మణులు ఆది శంకరాచార్యర్యుల వారి తత్వశాస్త్రం అయిన అద్వైత సిద్దాంతమును అనుసరిస్తారు. దేశస్థ బ్రాహ్మణులు ఆంధ్ర ప్రాంతం లోని కోస్తాంధ్ర ప్రాంతము, రాయలసీమ యొక్క కర్నూలు, అనంతపురం, కడప, చిత్తూరు జిల్లాలు యందు కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు. తెలంగాణలో వీరు అన్ని జిల్లాలలో విస్తరించి ఉన్నారు.
తెలుగు బ్రాహ్మణులు బ్రాహ్మణ సమాజం సభ్యులు. వీరు తెలుగు మాట్లాడుతారు. వారు ప్రధానంగా భారతదేశ రాష్ట్రములు అయిన తెలంగాణ, ఆంధ్ర ప్రదేశ్కు చెందినవారే. అయితే భారతదేశం లోని మిగిలిన ప్రాంతములకు, అలాగే ప్రపంచంలోని అనేక దేశాలకు అనేకమంది వలస వెళ్ళినవారు కూడా ఉన్నారు. తెలుగు బ్రాహ్మణులు కూడా చాలా పెద్ద సంఖ్యలో కర్నాటక రాష్ట్రములోని అనేక ప్రాంతములలో ముఖ్యంగా బెంగుళూరు నగరములో స్థిరపడ్డారు.
తెలంగాణ, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో వైదికి బ్రాహ్మణులు, నియోగి బ్రాహ్మణులు, తెలుగు మధ్వ బ్రహ్మణులు, దేశస్థ బ్రాహ్మణులు, ద్రావిడులు అనే ముఖ్య సమూహాలు ఉన్నాయి. వైదికి బ్రాహ్మణులు నియోగులలో ప్రధానంగా స్మార్త బ్రాహ్మణులు.
వైదికి బ్రాహ్మణులు యందు అనేక శాఖలు, ఉపశాఖలు ఉన్నాయి. వారిలో వైదికీ వెలనాటి బ్రాహ్మణులు గాను తదుపరి మరింతగా వెలనాట్లు, వేంగినాడ్లు, ములకనాట్లు, కోసలనాట్లు, తదితర బ్రాహ్మణులు ఇంకా అనేక ఉపశాఖలుగా విభజించబడ్డారు.
ద్రావిడ అనే శాఖ ఆంధ్రప్రదేశ్ నకు వలస వచ్చిన తమిళ బ్రాహ్మణులు ద్వారా ఏర్పడినది. ఆరామ ద్రావిడులు మరొక ఉప శాఖ ఏర్పడింది.
విక్రమదేవుడు , బిజ్జలదేవుడు అన్నదమ్ములు. బిజ్జలదేవుడి అవలక్షణాలు అతడిని రాజ్యాధికారానికి దూరం చేయగా, విక్రమదేవుడు రాజ్యబాధ్యతను స్వీకరిస్తాడు. కానీ తన అవిటితనమే తనకు రాజ్యాన్ని దక్కనివ్వలేదని కుమిలిపోతూవుంటాడు బిజ్జలదేవుడు. విక్రమదేవుడు మరణించిన తరువాత రాజ్యం బాధ్యత బిజ్జలదేవుడి భార్య శివగామి, కట్టప్ప సాయంతో నిర్వర్తిస్తూవుంటుంది. అమరేంద్ర బాహుబలికి జన్మనిచ్చిన విక్రమదేవుడి భార్య పురిట్లోనే ప్రాణాలు కోల్పోగా, తన కొడుకు భల్లాలదేవుడితో పాటు బాహుబలిని కూడా అక్కున చేర్చుకుంటుంది శివగామి. రాజు లేని సింహాసనాన్ని ఆక్రమించే ఆలోచనతో తిరుగుబాటు చేస్తాడు మార్తాండ . కట్టప్ప సాయంతో అతడ్ని, అతడి అనుచరులను హతమార్చిన శివగామిని సింహాసనం అధిస్టించమని మంత్రులు కోరగా, అందుకు ఆమె నిరాకరిస్తుంది. సింహాసనంపై అర్హత తన బిడ్డలిద్దరికే ఉన్నదని. పెద్దయ్యాక ఎవరు పెట్టిన పరీక్షలలో నెగ్గి, దేశ ప్రజల మన్నన పొందుతారో వారిదే సింహాసనమని చెబుతుంది శివగామి.
ఓ జానపద కథతో రెండు భాగాలుగా రూపొందించబడిన “బాహుబలి” క్రమంలో మొదటి భాగంగా “బాహుబలి – ద బిగినింగ్” సినిమా 2015వ సంవత్సరం జూలై 10వ తేదీన విడుదలయింది. ఎస్.ఎస్.రాజమౌళి దర్శకత్వంలో రూపొందిన ఈ సినిమాలో ప్రభాస్, రానా దగ్గుబాటి, అనుష్క శెట్టి, తమన్నా, రమ్యకృష్ణ, సత్యరాజ్, నాజర్ ప్రధాన పాత్రలు పోషించారు. ఆర్క మీడియా వర్క్స్ పతాకంపై ఈ సినిమాను శోభు యార్లగడ్డ, దేవినేని ప్రసాద్ నిర్మించగా, కె.రాఘవేంద్రరావు సమర్పకుడిగా వ్యవహరించారు. రచయిత, రాజమౌళి తండ్రి విజయేంద్రప్రసాద్ కథను అందించగా, రాజమౌళి సోదరుడు, ప్రఖ్యాత సంగీత దర్శకుడు ఎం.ఎం.కీరవాణి సంగీత దర్శకత్వం వహించారు. ఈ సినిమాను తెలుగు, తమిళ భాషలలో ఏకకాలంలో నిర్మించడం జరిగింది. హిందీ, మలయాళం భాషల్లో ఈ సినిమాను అనువదించి విడుదల చేయడం జరిగింది. భారతదేశంలో అత్యంత వసూళ్ళు సాధించిన సినిమాలలో ఒకటిగా ఈ సినిమా పేరొందింది. రాజమౌళి ఈ సినిమా కోసం ఎలాంటి స్ట్రాటజీ అనుసరించారు సక్సెస్ సీక్రెట్ ఏంటి?
ఇంతలో ఆ జలపాతంలోంచి ఓ ముసుగు జారిపడుతుంది. అది చూసి ముగ్ధుడైన శివుడు ఆ ముసుగు వెనుకనున్న ముఖం ఎవరిదో తెలుసుకునేందుకు మళ్ళీ కొండెక్కే ప్రయత్నం చేస్తాడు. ఈసారి అతడి ఊహాసుందరి సాయంతో ఆ కొండను ఎక్కేస్తాడు. ఆ ముసుగు అవంతిక అనే అమ్మాయిదని, ఆ అమ్మాయి మాహిష్మతి మహారాజు భల్లాలదేవుడి చెర నుండి తమ మహారాణి దేవసేన ని విడిపించే తిరుగుబాటుదారులలో ఒకరని తెలుస్తుంది. దేవసేనను కాపాడే అవకాశం ఈసారి అవంతికకు అప్పజేప్తాడు వారి నాయకుడు . తన కోసమే మహాపర్వతాలను ఎక్కివచ్చాడని తెలిసి శివుడితో ప్రేమలో పడుతుంది అవంతిక. దేవసేనను విడిపించి అవంతిక ఆశయాన్ని తాను నెరవేరుస్తానని మాహిష్మతి రాజ్యానికి బయలుదేరుతాడు శివుడు.
ప్రాణాత్యాగం చేసి రాజమాత శివగామి కాపాడిన బిడ్డ అంబులగ్రామం అనే ఓ గూడెంలో శివుడు గా ఎదుగుతాడు. తన గూడెంకి దగ్గరున్న కొండపై ఏమున్నదో తెలుసుకోవాలనే కుతూహలంతో చిన్నతనం నుండి అనేకసార్లు ఆ కొండ ఎక్కబోయి విఫలమవుతాడు శివుడు. అతడి వింత ప్రవర్తన విడవాలని శివుడి తల్లి సంగ తమ గూడెంలోని శివలింగానికి 1016 సార్లు అభిషేకం చేస్తానని మ్రొక్కుబడి పెట్టుకుంటుంది. ఆ క్రమంలో తన తల్లి పడే కష్టం చూడలేక ఆ శివలింగాన్నే పెకలిస్తాడు శివుడు. అతడి బాహుబలాన్ని చూసి గూడెంలోని ప్రజలందరూ నివ్వెరపోతారు. తమ గూడెంలోని జలపాతం క్రింద ఆ లింగాన్ని ప్రతిష్ఠ చేస్తాడు. తన తల్లి కోరిక తీర్చినందుకు తల్లితో సహా అందరూ సంతోషిస్తారు.
ఇదిలావుండగా, మాహిష్మతి రాజ్యంలో భల్లాలదేవుడి పాలనలో ప్రజలు కష్టాలు అనుభవిస్తుంటారు. ఓ అడవి దున్న నుండి తనను కాపాడే ప్రయత్నంలో గాయపడిన కట్టప్ప ను ఏదైనా వరం కోరుకోమంటాడు భల్లాలదేవుడు. పాతికేళ్ళుగా దేవసేన అనుభవిస్తున్న శిక్ష నుండి ఆమెని విముక్తురాలిని చేయమని కట్టప్ప కోరగా, అందుకు బదులుగా దేవసేనను చంపి ఈ లోకం నుండే విముక్తురాలిని చేయమంటాడు భల్లాలదేవుడు. అది కుదరకపోతే దేవసేన శిక్షను అనుభవించాల్సిందేనని చెబుతాడు. ఆ రాత్రి దేవసేనను రహస్యంగా కలిసిన కట్టప్ప తనను తప్పించే ప్రయత్నం చేస్తానని చెప్పగా, భల్లాలదేవుడు చనిపోయేంతవరకూ తన సంకెళ్ళను తెంచనని చెప్పి అతడికోసం చితిని పేర్చడం కొనసాగిస్తుంది దేవసేన.
కార్కి ఆస్ట్రేలియాలో పీ.హెచ్.డి చదువుతున్న సమయంలో, పార్ట్ టైం పనిగా ఓ శిశు సంరక్షణాలయములో పని చేసేవారు. ఆ సమయంలో అవలీలగా అర్థమయ్యే ఓ భాషను కనిపెడితే బాగుండును అనే ఆలోచనలో ఈ భాషకు శ్రీకారం చుట్టారు. అందులో భాగంగా, మొదట కొన్ని చిన్న పదాలు రూపొందించి వాటిని తిరగేసి వాటి వ్యతిరేకాలు రూపొందించారు. ఉదాహరణకు, “మిన్” అంటే “నేను” అని, “నిమ్” అంటే “నువ్వు” అనే అర్థాలు వచ్చేలా రూపొందించారు. 100 పదాలతో రూపొందిన భాషను “క్లిక్” అని వ్యవహరించారు. ఇదే “కిలికి” అనే పదానికి బీజం వేసింది.
ఈ కథకు బీజం రచయిత, రాజమౌళి తండ్రి విజయేంద్రప్రసాద్ నది దాటుతూ ఓ బిడ్డని కాపాడి తన ప్రాణాలను కోల్పోయిన శివగామి పాత్రను గురించి చెప్పగా పడింది. ఆ తరువాత కొన్నేళ్ళకు కట్టప్ప పాత్ర గురించి చెప్పడం ఈ సినిమా తీయడానికి రాజమౌళిని ప్రేరేపించింది. పురాణాల పట్ల రాజమౌళికి ఉన్న ఆసక్తి, అమర్ చిత్ర కథల ప్రభావం ఈ సినిమా చేయడానికి అతడిపై పడింది. ఈ కథ మొదటి డ్రాఫ్టుని పూర్తి చేయడానికి రచయితలకు మూడు నెలలు పట్టింది.
చీకటి పడగా, శివుడు దేవసేనను తప్పించే ప్రయత్నం మొదలుపెడతాడు. అది చూసిన భల్లాలదేవుడి కొడుకు భద్రుడు , కట్టప్ప శివుడిని అడ్డుకుంటారు. ఆ క్రమంలో భద్రుడితో పోరాడి అతడి తల నరికిన శివుడిని చంపబోయిన కట్టప్పకు అతడు శివుడు కాదని అమరేంద్ర బాహుబలి కొడుకు మహేంద్ర బాహుబలి అని తెలుసుకొని జరిగిన కథను చెప్పడం మొదలుపెడతాడు.
మాహిష్మతి రాజ్యంలో శివుడు ప్రవేశించిన రోజున భల్లాలదేవుడి వందడుగుల స్వర్ణ విగ్రహ ప్రతిష్ఠ జరుగుతూవుంటుంది. ఆ ప్రయత్నం మధ్యలో తడబడగా, శివుడు దాన్ని మోసే మనుషులకు సాయపడతాడు. శివుడిని చూసి “బాహుబలి” అని ఓ వ్యక్తి గుర్తుపట్టగా, ఆ ప్రాంగణమంతా ఆ పేరుతో మారుమ్రోగిపోతుంది. అందుకు, భల్లాలదేవుడు పరాభవంతో నొచ్చుకుంటాడు.
ఈ భాషను 750 పదాలతో, 40 వ్యాకరణ సూత్రాలతో రూపోదించారు. కార్కి పదము యొక్క అర్థాన్ని బట్టి కొన్ని కఠినమైన హల్లులు, మరికొన్ని సున్నితమైన హల్లులను వాడడం జరిగింది. సినిమా విడుదలయిన తెలుగు, తమిళం, హిందీ, మలయాళం భాషల్లో ఈ భాష ఒకేలాగే వినిపిస్తుంది.
ఈ సినిమా కోసం తమిళ రచయిత మదన్ కార్కి “కిలికిలి” లేదా “కిలికి” అనే పేరుతో ఓ కొత్త భాషను రూపొందించారు. సినిమాలో కనిపించే కాలకేయులు అనే తెగ ఈ భాష మాట్లాడుతుంది. ఒక సినిమా కోసం ఓ భాషను రూపొందించడం భారతదేశంలో ఇదే ప్రథమం.
ఈ కథ చెబుతూ అమరేంద్ర బాహుబలి చనిపోయాడని చెబుతాడు కట్టప్ప. ఎవరు చంపారని శివుడు ప్రశ్నించగా, తానే బాహుబలిని వెన్నుపోటు పొడిచి చంపానని కట్టప్ప చెప్పడంతో మొదటి భాగం ముగుస్తుంది.
సెయింట్ థామస్ మౌంట్ రైల్వే స్టేషను చెన్నై సబర్బన్ రైల్వే నెట్వర్క్ లోని చెన్నై బీచ్ - చెంగల్పట్టు సెక్షన్ లోని రైల్వే స్టేషన్లలో ఒకటి. ఇది సెయింట్ థామస్ మౌంట్, శివారు చెన్నై యొక్క పొరుగున, పరిసర ప్రాంతాలలోని ప్రజలకు సేవలు అందిస్తున్నది. ఇది చెన్నై బీచ్ నుండి సుమారు 17 కి.మీ.ల దూరంలో, సముద్ర స్థాయికి 11 మీటర్ల పైన ఎత్తులో ఉంది .
ఈ స్టేషన్ కూడా నగరంలో రైలు రవాణా మూడు రీతుల్లో ఉన్న సమీకృత రైల్వే స్టేషను, అవి చెన్నై సబర్బన్ రైల్వే, ఎమ్‌ఆర్‌టిఎస్, మెట్రో రైల్ . తరువాతి రెండు నిర్మాణంలో ఉన్నాయి.
ఈ కథలో అరుణ, అధికారి, దౌర్భాగ్యుడు ప్రధాన పాత్రలు. ‘అధికారి’ ‘దౌర్భాగ్యుడు’ వీళ్ళిద్దరూ మిత్రులు. అధికారి అరుణ భర్త. దౌర్భాగ్యుడు ఆమె చిన్ననాటి ప్రియుడు. మనిషిలో ఉండే ‘రెండుతరహాల ప్రవృత్తులకూ వేర్వేరు సంకేతాలు. ఐశ్వర్యంపట్ల, అధికారం పట్ల మనిషికి ఉండే ఆకాంక్షకు సంకేతం ‘అధికారి’ అయితే – సౌందర్యపిపాసకు, అలౌకికమైన శాశ్వత విలువలకు, సంకేతం ‘దౌర్భాగ్యుడు’ !
పరస్పర విరుద్ధమైన ఈ రెండు ప్రవృత్తులలో దేనినీ వరించలేక వీటిమధ్య జరిగే సంఘర్షణలో ఎటూ తేల్చుకోలేక సతమతమయ్యే సగటు మనిషికి ‘అరుణ’ సంకేతం. దౌర్భాగ్యుడు తన చిననాటి ప్రియురాలితో ఆడుకున్నది మేడమెట్ల మీద. ఆమెకోసం కలవరించింది మేడ మెట్లమీద. కథ చివర్లో అధికారి కూతురు కళ్యాణిని చూచి, తన చిననాటి స్నేహితురాలిగా భావించి, ఆవేశంతో మేడమీదనించి దిగుతూ కాలుజారి పడి చనిపోయింది గూడా మేడమెట్లమీదనే !
అతని జీవితకథలో మేడమెట్లకు గల స్థానం అత్యంత ముఖ్యమైంది. దౌర్భాగ్యుడి ప్రేమకథను పెనవేసుకున్న మరొక విషయం అరుణ ఉంగరం. ఆ ఉంగరాన్ని అతడు విడిచిపెట్టడు. అరుణకు ఆ ఉంగరం దౌర్భాగ్యుడి దగ్గిర ఉండడమే ఇష్టం. ప్రతిసారి అది తనకు తిరిగి ఇచ్చెయ్యమని అడగడం, దానికోసం దౌర్భాగ్యుడితో పోట్లాడడం – అతనిపట్ల గల మమకారాన్ని దానికి విరుద్ధమైన భావంగా వ్యక్తీకరించడమే!
అయితే, ఆమె బ్రతుకనేర్చింది. దౌర్భాగ్యుడు కోరుకున్నట్టుగా ఆమె నగలన్నీ విడిచేసి పువ్వుల్ని ప్రేమించలేదు. అందుకే అధికారానికి అర్థాంగి అయింది. అయినప్పటికీ ఆమె దౌర్భాగ్యుణ్ణి మరచిపోలేదనడానికి కారణం భర్తకు నచ్చకపోయినా, పట్టుపట్టి ఇదివరకు తాను చిన్నతనంలో దౌర్భాగ్యుణ్ణి కలుసుకున్న ఇంటికి ఉన్నట్టుగానే సరిగ్గా అదే ఇరవైమూడు మెట్లున్న మేడను అద్దెకు తీసుకునేలా చెయ్యడం. కాని, ఆమె ఎప్పుడూ మేడ దిగివచ్చేది కాదు. ఆ మెట్లు దిగిరాగలిగితే ఆ రోజేఆమె దౌర్భాగ్యుడికి అంకితమై పోయేది !
దౌర్భాగ్యుడి చేతికి ఉన్న ఉంగరాన్ని అరుణ తీయించడం మధురమైన జ్ఞాపకాలను తన గుండెల్లో భద్రపరచుకోవడానికి ఆమె చేసిన మరో ప్రయత్నంగా భావించవచ్చు.
ఈ కథలో ఆర్థిక అంశాల ప్రాబల్యాన్ని తాత్విక చింతనతో చిత్రించడం కనపడుతుంది. ఇది ప్రత్యక్షంగా కుటుంబ సంబంధాలను ప్రస్ఫుటపరిచే కథ కానప్పటికీ పరోక్షంగా ఆ స్ఫురణ కథని అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరిస్తుంది. కథలోని ప్రధానపాత్ర జీవితంలోని వివిధ దశల్లో అతని ఆర్థిక స్థితిగతుల్ని అంచనా కట్టడంకోసం అనేకమంది అడిగిన ప్రశ్న అతనికి జీతం ఎంత వస్తుంది అన్నది. ఆ ప్రశ్న వెనుక ఉన్న ఫిలాసఫీని రచయిత విశ్లేషించిన తీరువల్ల ఆ ప్రశ్న అడగడానికి అతని కుటుంబపు స్థాయిని ఎదుటివారు అంచనా వేయడానికీ మధ్య ఉన్న పోలిక పాఠకునికి అందుతుంది. కుటుంబాన్ని సమర్ధవంతంగా నడపడానికి ఆర్థిక అంశాలు ఎంత ముఖ్యమని లోకం భావిస్తుందో ప్రధాన పాత్ర ఎదుర్కొన్న ప్రశ్నలే బోధపరుస్తాయి.
ఈ కథలో తన గురించి కథ రాయమని రచయితని అడుగుతుంది కుముదం. “నీలో ఏముందని నిన్ను గురించి కథ వ్రాయనూ?” అంటాడతను. ఆమెకి చదువు లేదు, సంగీతం రాదు, ఆమెది ప్రేమ విహావం కూడా కాదు, ధనవంతురాలు కాదు, మరీ పేదది కాదు, పద్యాలు రాద్దామంటే అందగత్తె కాదు, అలా అని అనాకారీ కాదు. సాధారణమైన వాళ్ళ గురించి రాయడానికి ఏముంటుందని అనుకుంటాడు. కాని ఆమెతో సంభాషిస్తున్నకొద్దీ తాను అనుకున్నంత అమాయకురాలు కాదమె అని అర్థం చేసుకుంటాడు. ఆరు గంటల పరిచయంతో, ఆరు వందల మాటలతో తన ప్రపంచాన్నే తలక్రిందులు చేసిందని గ్రహిస్తాడు.
ప్రస్తుత పుస్తకం బుచ్చిబాబు రచించిన కథల సంపుటి. దీనిని దేశి కవితా మండలి, విజయవాడ వారు మొదటిసారి 1951 మే నెలలో ప్రచురించారు. దీనికి సంపాదకులుగా బొందలపాటి శకుంతలాదేవి, బొందలపాటి శివరామకృష్ణ వ్యవహరించారు. ఈ పుస్తకాన్ని రచయిత తన తండ్రిగారికి అంకితం ఇచ్చాడు. ఈ పుస్తకంలోని కథలు అంతకు ముందు కిన్నెర, స్వతంత్ర, శిల్పి తదితర పత్రికలలో ప్రచురితమయ్యాయి.
తెలుగు నవలా సాహిత్యంలో బుచ్చిబాబుది చాలా ప్రసిద్ధమైన పాత్ర. బుచ్చిబాబు రాసిన చివరకు మిగిలేది నవల చాలా ప్రసిద్ధమైన నవల. సుమారు 82 కథలు, నవల, వచన కావ్యం, 40 వ్యాసాలు, 40 నాటిక-నాటకాలు, పరామర్శ గ్రంథం, స్వీయ చరిత్రకు చెందిన మొదటి భాగం, కొన్ని పీఠికలు, పరిచయాలు బుచ్చిబాబు రాశారు.
విక్రమ్‌ ప్రొడక్షన్స్‌ పేరుతో బి.ఎస్‌.రంగా తీసిన 'మా గోపి' సినిమాకి లక్ష్మీనరసింహరావు గారు కథ, మాటలూ రాశారు. చిన్న పిల్లవాడు ప్రధాన పాత్రగా నడిచిన ఈ సినిమా బాగా నడిచింది. వెంకటేశ్‌ అనే బాలుడు ఆ ముఖ్య పాత్రని వేశాడు. జమున ముఖ్య పాత్రధారిణి. 'సిపాయి కూతురు' కొవ్వలి వారి కథే. మాటలూ ఆయనే రాశారు. 'చందమామ' సంస్థ పేరుతో డి.ఎల్‌. నారాయణ తీసిన ఈ సినిమాని చెంగయ్య డైరెక్టు చేశారు. ఈ సినిమా చూపించిన విశేషం ఏమిటంటే- సత్యనారాయణని తొలిసారిగా 'హీరో' పాత్రలో పరిచయం చేసింది. నాయిక- జమున. హెచ్‌.ఎమ్‌.రెడ్డి గారి పర్యవేక్షణలో వచ్చిన రోహిణి వారి 'బీదల ఆస్తి' , 'రామాంజనేయ యుద్ధం ' చిత్రాలకు కొవ్వలి రచన చేశారు. 'మహాసాధ్వి మల్లమ్మ' అనే కన్నడ చిత్రానికి తెలుగులో రచన చేసి ఇచ్చారు.
కొవ్వలి లక్ష్మీనరసింహరావు గారికి ఆత్మాభిమానం, మొహమాటం రెండూ ఎక్కువే. 'తల్లి ప్రేమ' బాగా నడిచినా, మద్రాసులోనే మళ్లీ సినిమా ప్రయత్నాలు చేయలేదు. తన ఊరు వెళ్లిపోయారు. మళ్లీ- పదేళ్లకి కొవ్వలి వారి నవలనే సినిమాగా తియ్యాలని వినోదావారు భావించి, మద్రాసు రప్పించారు. నిర్మాత డి.ఎల్‌. నారాయణగారు, వేదాంతం రాఘవయ్య గారి దర్శకత్వంలో నిర్మించిన శాంతి చిత్రం 1952లో విడుదలైంది. 'శాంతి'లో దాదాపు అందరూ కొత్తవారే. ఈ సినిమా బాగా నడవడంతో, కొవ్వలి వారిని మద్రాసులోనే ఉండమని ప్రోత్సహించడంతో- ఆయన ఉండిపోయారు.
కొవ్వలి లక్ష్మీనరసింహం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని తణుకులో జూలై 1 1912 న జన్మించారు. తణుకులోనే విద్యాభాసం చేసిన పిదప అప్పుడు వచ్చిన సాహిత్యాన్ని మధించారు. స్త్రీల సమస్యలతో, వాడుక భాషలో చిన్న చిన్న కథలు తీసుకుని నవలారూపంలో రాస్తే ఎలా ఉంటుందన్న ఆలోచనే- ఆయనకి ఖ్యాతి తెచ్చింది. ఆయన వాడుక భాషలో అందరికీ అర్థం అయ్యే రీతిలో నవలా రచన చేశారు. ఆయన మొత్తం సుమారు 1000 కి పైగా నవలలు వ్రాసారు.
ఆయనకు కథ అల్లడంలోనూ, మాటలు రాయడంలోనూ ఉన్న రచనా సహజత్వాన్ని నిదానంగా సినిమా రంగం ఉపయోగించుకుంది. రాజరాజేశ్వరి వారు 1941లో 'తల్లి ప్రేమ' తీసినప్పుడు కొవ్వలి వారిని ఆహ్వానించి, కథ, మాటలూ రాయించారు. కన్నాంబ, కడారు నాగభూషణంగార్లు ఈ సినిమాతో చిత్రరంగంలో నిర్మాతలయినారు. జ్యోతిసిన్హా దర్శకత్వం వహించగా, కన్నాంబ, సి.యస్‌.ఆర్‌. ముఖ్యపాత్రలు ధరించారు.
కొవ్వలి లక్ష్మీనరసింహరావు ప్రముఖ నవలా రచయిత. ఈయన ఆ రోజుల్లోని మధ్యతరగతి స్త్రీలకు పుస్తకాలు చదవడం నేర్పిన గొప్ప రచయిత.ఆయన రాసిన నవలలు. కొవ్వలి వారి నవలలు అంటే, ఆనాడు విపరీతమైన అభిమానం ఉండేది. ఈ నవలల్లోని కథలు మామూలు కుటుంబ కథలు. మంచి వ్యావహారిక భాషలో, సహజమైన సంభాషణలతో రాసేవారు ఆయన.
మధ్య తరగతి స్త్రీలకు ఆమోదకరంగా ఉండే విధంగా రచనలు చేసి, చదివించిన వారిలో ప్రథముడు కొవ్వలి అని, రచయిత, నిర్మాత చక్రపాణి గారి మెప్పు సొందిన కొవ్వలి లక్ష్మీనరసింహరావుగారు జూన్ 8 1975 న ద్రాక్షరామంలో మరణించారు.
అయితే జానపద కథల్ని అల్లడంలో కొవ్వలికి మంచి ప్రతిభ ఉందని, అలాటి కథలతో చిత్రాలు తీసిన నిర్మాతలు ఆయన్ని పిలిచి, చర్చల్లో కూచోబెట్టేవారు. కొందరు రచయితలకి 'నేపథ్య రచన' చేసిన విశేషం కూడా ఉంది ఆయనకి.
ఆయన రాసిన మొదటి నవల 1935లో 'పల్లె పడుచులు' అయితే వెయ్యో నవల పేరు 'మంత్రాలయ'. వేయిన్నొకటి- 'కవి భీమన్న' . ఆయన రాసిన వాటిలో జానపదాలు, డిటెక్టివ్‌ కథల్లాంటివి కూడా ఉన్నాయి.
స్థిర వ్యవస్థలలో కాల్పనిక కర్మ సూత్రం ఎంత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుందో, అదే విధంగా చలన వ్యవస్థలలో ఈ డాలంబర్ట్ సూత్రం ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుంది. ఒక చలన వ్యవస్థలో అనేక రేణువులు లేదా తండాలు ఉన్నాయనుకుందాం. వీటిని అని సూచిద్దాం. ఇవి బాహ్య బలాల ప్రభావంలో ఉన్నాయని అనుకుందాం. అంటే ప్రతి మీద అనే బాహ్య బలం పని చేస్తోందని అనుకుందాం. ఇక్కడ బొద్దుగా ఉన్న సదిశరాసి, అనగా బాహ్యబలం యొక్క దిశనీ , వేగాన్నీ సూచిస్తుంది. ప్రతి మీద అనే బలం ప్రయోగించబడడం వల్ల ఈ వ్యవస్థ అంతా కాల్పనిక స్థానభ్రంశం చెందిందనుకుందాం. ఎంత ప్రాప్తికి?
ఈ స్థానభ్రంశం విలువ అనుకుందాం. ఇక్కడ బొద్దుగా ఉన్న సదిశరాసి, అనగా స్థానభ్రంశం జరిగిన దిశనీ, వేగాన్నీ సూచిస్తుంది. ఈ సందర్భంలో ఈ దిగువ ఇచ్చిన సమీకరణం చెల్లుతుంది.
పైన ఇచ్చిన సమీకరణాన్ని సాంకేతిక భాషలో ఇలా వర్ణించవచ్చు: కొన్ని ఆసేధ బలాల సమక్షంలో, జడత్వ బలాలతో ప్రభావితం అయిన రేణువులు ఉన్న వ్యవస్థలో ఆసేధ బలాలు చేసే పని శూన్యం. ఈ వాక్యంలోని భావం సామాన్యుల భాషలో అర్థం కావడానికి చిన్న ఉదాహరణని చూద్దాం. ఒక వాలు బల్ల మీద ఒక వస్తువు జారుతున్నాదనుకుందాం. ఈ పరిస్థితిలో వస్తువు బల్ల మీద ఉండాలంటే వస్తువుని బల్ల బలంగా బయటకి నెట్టాలి. ఇది ఇక్కడ అసేధ బలం. ఈ బలం ఎల్లప్పుడు వాలు తలానికి లంబ దిశలోనే ఉంటుంది అని సూత్రం చెబుతోంది.
డాలంబర్ట్ సూత్రం లేదా లగ్రాంజ్-డాలంబర్ట్ సూత్రం, సంప్రదాయక యంత్రశాస్త్రం యొక్క మూలసూత్రం. ఈ సూత్రాన్ని ఫ్రెంచ్ భౌతిక శాస్త్రవేత్త, గణితజ్ఞుడు అయిన డాలంబర్ట్ పేరు మీద స్థిర పరిచారు. న్యూటన్ ప్రవచించిన రెండవ చలన సూత్రం చెప్పేదే ఈ డాలంబర్ట్ సూత్రం కూడా చెబుతోంది; మరొక కోణంలో చెబుతోంది.
కదలిక మీద ఆంక్ష విధించడం. ఈ ఆంక్ష ఒక బలం రూపంలో ప్రదర్శించబడుతుంది. గోడకి ఎదురుగా నడుచుకుంటూ పోతే గోడ అడ్డు వచ్చి కదలికకి అవరోధం కలిగిస్తుంది. ఈ అవరోధం బలం రూపంలో వచ్చి ముఖాన్ని గుద్దుకుంటే బుర్రకి బొప్పి కడుతుంది.
శ్రీశ్రీ రచించిన అసంపూర్ణ కావ్యం సదసత్సంశయం, అధివాస్తవిక రచనలు, అనువాదాలు, అనుసృజనలు ఉన్నాయి. ఈ రచనలోని కవితల వస్తువు స్పష్టంగా మార్క్సిజాన్ని వ్యక్తీకరించేలా రాశారు. ఖడ్గ సృష్టి, శరశ్చంద్రిక, విషాదాంధ్ర, విశాలాంధ్రలో ప్రజారాజ్యం, గాంధీజీ, మంచి ముత్యాలసరాలు, ఆఖరిమాట మొదటిమాట!
విదూషకుని ఆత్మహత్య, టాంటాం, అభిసారిక కడసారి, ఒకటీ-పదీ, నగరంలో వృషభం, అధివాస్తవికుల ప్రవేశం, మాటల మూటలు, ఎన్నాళ్ళు ఇంకా, కొంటె కోణాలు, ఏవి తల్లీ, సామాన్యుని వేదన, రుబాయత్, భ్రమరగీత, బొమ్మలాంతరు మొదలైనవి కొన్ని శీర్షికలు.
వీటిలోని అత్యధిక కవితావస్తువులు సాహిత్యాన్ని గురించే ఉన్నాయి. రాజకీయాల గురించి, సమకాలీన స్థితిగతుల గురించీ ఉన్నాయి. గాంధీ, నెహ్రూల మరణాల గురించిన ఎలిజీ వంటి కవితలు కూడా ఉన్నాయి.
ఖడ్గ సృష్టిలో అతివాస్తవికత అనే తెలుగు సాహిత్యానికి కొత్త ప్రక్రియను ప్రవేశపెట్టారు శ్రీశ్రీ. దానితో పాటుగా అధివాస్తవికమైన కవితలు కూడా ఇందులో ఉన్నాయి. సమకాలంలోని రాజకీయ సామాజిక సాహిత్య స్థితిగతులను అధిక్షేపిస్తూ కవితలు రాసి వాటికి కార్టూన్ కవిత్వమని పేరుపెట్టారు. దీని గురించి విమర్శకుడు, శ్రీశ్రీ జీవితచరిత్రకారుడు బూదరాజు రాధాకృష్ణ రాస్తూ ఇది శ్రీశ్రీకి కమ్యూనిజంలో ఉన్న నిబద్ధతకు అద్దంపడ్తుందేగాని, అక్కడక్కడ తప్ప మహాప్రస్థాన గీతాలతో పోలిస్తే దీని కవితాస్థాయి చాలా తక్కువ అన్నారు. దీనిలని శైలిగురించి భాష సులభీకృతమైంది, ఛందోధిక్కారం పరాకాష్ఠకు చేరుకుంది, భావాలు బండగా వ్యక్తీకరించారని ఆయన పేర్కొన్నారు.
ఖడ్గ సృష్టి తెలుగు సాహిత్యరంగంలో మహాకవిగా పేరొందిన శ్రీశ్రీ రచించిన కవితల సంకలనం. శ్రీశ్రీ సాహిత్యంలో మహా ప్రస్థానం తర్వాత ప్రసిద్ధి చెందిన పుస్తకం ఇది. ఇందులో శ్రీశ్రీ అధివాస్తవికత మొదలుకొని తనను ప్రభావితం చేసిన అనేక పాశ్చాత్య కవితా ధోరణుల్లో కవితలు రాశారు.
ఖడ్గ సృష్టి కవితా సంకలనాన్ని తన జీవితం మలిదశలో రచించిన కవితలతో ప్రచురించారు శ్రీశ్రీ. 1966లో ఈ కవితా సంకలనం మొదటి సారి ప్రచురితమైంది.
క़సీదా అల్ బర్దా షరీఫ్ అబూ అబ్దుల్లా మొహమ్మద్ ఇబ్న్ సాద్ అల్బసిరి అనే ఈజిప్టు కవి రాసిన కవిత్వం. ఈ కవి అరబ్ ప్రపంచంలో ప్రజాదరణ పొందిన కవి. క़సీదా అల్ బర్దా షరీఫ్ అరబ్బీలో వ్రాయబడిన కవిత. ఈ కవితను మొహమ్మద్ ప్రవక్త ని కీర్తిస్తూ వ్రాసారు. ఈ కవిత అసలు శీర్షిక అల్-కవాకిబ్ అద్-దుర్ర్యా ఫీ మధ్ ఖయ్ర్ అల్-బరీయా (అర్ధం: లోకంలోని అత్యంత గొప్ప సృష్టి కీర్తిలో స్వర్గపు కాంతులు). ఇది సున్నీ మొహమ్మదీయులలో చాలా ప్రాముఖ్యత సంతరించుకున్న గీతం. కవి స్వప్న సాక్షాత్కారంలో మొహమ్మద్ ప్రవక్త కనిపించి కవికి ఉన్న పక్షవాతాన్ని నయం చేసి ఒక వస్త్రంతో శరీరాన్నంతా కప్పాడు. అందుకు కృతజ్ఞతగా కవి ఈ కవితను వ్రాస్తాడు.
ఓ రక్షకుడా , నీకిష్టమైన వాడిపై, సృష్టిలోనే అత్యంత అద్భుతమైన వ్యక్తిపై నా ప్రార్థనలు, శాంతికాంక్షలు ఎల్లపుడూ, ఎప్పటికీ పంపించు.
దేశవ్యాప్తంగా వలస ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ఏకకాలంలో అనేక దాడులను నిర్వహించడానికి వాసుదేవ బల్వంత ఫడ్కే ప్రణాళికలు రచించినా పరిమిత విజయాన్నే అందించాయి. ఒకసారి ఘనూరు గ్రామంలో సైన్యంతో నేరుగా తలసడ్డాడు. ఆ తర్వాత అతడిని పట్టుకోవడానికి ప్రభుత్వం బహుమతి ప్రకటించింది. ఆ తర్వాత రోహిల్లా, అరబ్బులను తన సంస్థలో చేర్చుకోవడానికి హైదరాబాద్ రాష్ట్రానికి వెళ్ళాడు. బ్రిటిష్ మేజర్ హెన్రీ విలియం డేనియల్, హైదరాబాద్ నిజాం పోలీసు కమిషనర్ అబ్దుల్ హక్. తదతరులు పగలు-రాత్రి ఆయన అచూకి కోసం వెతికారు. అతను 20 జూలై 1879న పండార్‌పూర్ వెళ్తున్నప్పుడు కలడ్గి జిల్ ధనాశా పూరితమైన కొందరు స్త్రీల సహాయంతో ఫడ్కే ఆచూకొ కనుక్కొని బ్రిటిష్ సైనికులు లాలో జరిగిన తీవ్రమైన పోరాటంలో అతడిని ఒక దేవాలయంలో బంధించారు.
వాసుదేవ బల్వంత ఫడ్కే బ్రిటీష్ పరిపాలనకు వ్యతిరేకంగా పోరాడిన భారతీయ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. బ్రిటీష్ పరిపాలనలో రైతుల దుస్థితి ఆయనను కదిలించింది. ‘స్వరాజ్’ ఈ సమస్యలన్నిటీకీ సరైన విరుగుడు అని ఫడ్కే నమ్మారు. మహారాష్ట్రలోని కోలీలు, భిల్లులు, ధాంగర్లు మొదలైన తెగల సహకారంతో రామోషీ అనే విప్లవ బృందం తయారుచేశారు. బృందం బ్రిటీష్ పరిపాలనను అంతం చేయడానికి సాయుధ పోరాటం ప్రారంభించింది. వీరు ఆంగ్ల వ్యాపారవేత్తలపై దాడులు చేసి, దోచుకుని వారి విముక్తి పోరాటానికి నిధులు సమకూర్చుకున్నారు. బ్రిటీష్ సైనికులపై హఠాత్తుగా జరిపిన గెరిల్లా దాడుల్లోని ఒకదానిలో ఏకంగా పుణె నగరంపైనే ఫడ్కే పట్టు సాధించి కొద్దిరోజులు నిలబెట్టుకోవడంతో ఆయన వెలుగులోకి వచ్చారు.
ఇక్కడ నుండి వాసుదేవ బల్వంత ఫడ్కేని విచారణ నిమిత్తం పూణేకు తీసుకెళ్లారు. సర్వజనిక్ కాకా అని పిలువబడే గణేష్ వాసుదేవ్ జోషి అతని కేసును వాదించాడు. విచారణ సమయంలో అనుచరులతో పాటూ అతన్ని సంగం వంతెన సమీపంలోని జిల్లా సెషన్ కోర్టు జైలు భవనంలో ఉంచారు. ఇది ఇప్పుడు రాష్ట్ర సిఐడి భవంతి. ఫడ్కేకి జీవిత ఖైదు విధించారు. దీనికి అతని స్వంత డైరీయే ఆధారం అయింది. అతనిని ఏడెన్‌లోని జైలుకు తరలించారు. అక్కడ 13 ఫిబ్రవరి 1883న జైలు నుండి అతను తప్పించుకున్నా మళ్ళీ వెంటనే తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నారు బ్రిటీష్ పోలీసులు. అప్పటినుంచి నిరహార దీక్ష చేస్తూ 17 ఫిబ్రవరి 1883న వాసుదేవ బల్వంత ఫడ్కే తుది శ్వాస విడిచాడు.
బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీలో బ్రిటిష్ స్థాపించిన సంస్థ నుండి గ్రాడ్యుయేట్ చేసిన తొలి వ్యక్తులలో వాసుదేవ బల్వంత ఫడ్కే ఒకరు. 1860లో, తోటి సామాజిక సంస్కర్తలు, విప్లవకారులు లక్ష్మణ్ నరహర్ ఇందాపూర్కర్, వామన్ ప్రభాకర్ భావేతో కలిసి అతను పూణే నేటివ్ ఇన్స్టిట్యూషన్ ని స్థాపించారు. తరువాత దీనిని మహారాష్ట్ర ఎడ్యుకేషన్ సొసైటీ గా మార్చారు. పూణే నేటివ్ ఇన్స్టిట్యూషన్ ద్వారా పూణేలో అతను భావే స్కూల్‌ను స్థాపించాడు. ఇప్పుడు మహారాష్ట్ర ఎడ్యుకేషన్ సొసైటీ రాష్ట్రవ్యాప్తంగా 77 సంస్థలను నిర్వహిస్తోంది.
ఆయుధాలు లేకుండా బ్రిటుషు వారిపై తిరుగుబాటు చేయుట కష్టమని నిర్ణయించుకొని ఫడ్కే 1879 సంవత్సరంలో రామోషి స్నేహ సహకారంతో అడవి ప్రాంతమ్లో రహస్యంగా గిరిజన యువకులతో సైన్య సమృద్ధి చేశారు.తన సైన్యం యొక్క ఆయుధాల సమీకరణ మరియు ఆర్ధిక అవసరాలకోసం ధనికులైన ఆంగ్లీయులను బంధించి, దోపిడే చేసేవారు.1857 సంవత్సరంలో ప్రధమ స్వాతంత్ర్యొద్యమంలో తన సైన్యంతో పాల్గొన లండన్ లో ఉన్న బ్రిటీష్ అధికారుల దృష్టిలో ఫడ్కే పడ్డారు. తనని పట్టుకున్న వారికి వెయ్యి రూపాయల బహుమతి ఇస్తామని బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం ఆదేశాలు ఇచ్చింది.
నెమాడే ఆంగ్లం, మరాఠీ, తులనాత్మక సాహిత్యం మొదలగు అంశాలను వివిధ విశ్వవిద్యాలయాలలో బోధించాడు. లండన్లోని స్కూల్ ఆఫ్ ఓరియంటల్ అండ్ ఆఫ్రికన్ లాంగ్వేజెస్‌లోను పనిచేశాడు.