polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ఉత్తమ టెలిఫిల్మ్ - వాయిదాల పెళ్ళి (నిర్మాత: సి.హెచ్. రామోజీరావు, దర్శకుడు: యు. నారాయణరావు, నటి: కల్పన, నటుడు: చిన్నా)
ఉత్తమ సామాజిక చిత్రం - వివిధ రంగాల్లో స్త్రీలు (నిర్మాత: డైరెక్టర్ దూరదర్శన్ కేంద్రం, హైదరాబాదు, దర్శకురాలు: కె. పద్మావతి)
ఉత్తమ సామాజిక చిత్రం - సమ్మక్క - సారలమ్మ (నిర్మాత: డైరెక్టర్ దూరదర్శన్ కేంద్రం, హైదరాబాదు, దర్శకుడు: డి.వి.ఎస్.ఎస్. గోపాలకృష్ణమూర్తి)
సభ్యులు - ఎం.వి. రఘు, లక్ష్మీదేవి కనకాల, ఎల్. త్రినాథ్ రావు, ఏడిద రాజా, ముక్కురాజు, దేవరాజు రవి, వి. అంకిరెడ్డి, భవాని శంకర్ జయంత్, రమణి ప్రభాకర్ బలభద్ర పాత్రుని, భీరం మస్తాన్ రావ్
ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర చలనచిత్ర, టెలివిజన్, నాటకరంగ అభివృద్ధి సంస్ధ ప్రతి సంవత్సరం సినిమా, నాటకరంగాలతోపాటు టెలివిజన్ రంగానికి కూడా నంది పురస్కరాలను అందజేస్తుంది. వివిధ ఛానల్లలో ప్రసారమైన కార్యక్రమాలు, సీరియల్ మొదలైన వాటిలో ఉత్తమమైన వాటిని ఎంపిక చేస్తారు.
వివిధ విభాగాల్లో వచ్చిన ఎంట్రీల వివరాలు: టి.వి. ఫిలిమ్స్ 4, టి.వి. సీరియల్స్ రెగ్యులర్ సీరియల్స్ 7, మెగా సీరియల్స్ 11, డైలీ సీరియల్స్ 8, టి.వి. బాలల చిత్రాలు 2, టి.వి. డాక్యుమెంటరీ చిత్రాలు 3, టి.వి. సామాజిక చిత్రాలు 8.
అతను 1950 జూన్ 20న వరంగల్ లో జన్మించాడు. అతను తెలంగాణ రచయితల వేదిక అధ్యక్షుడు. భాషా సాహిత్యాలను పరిరక్షించుకోవాల్సిన బాధ్యత రచయితలపై ఉందని తెలిపాడు. తెలంగాణ మాండలికాల అభివృద్ధి కోసం రచయితల వేదిక కృషి చేస్తుందన్నారు. అతను జానపద సాహిత్య మౌలిక పరిశోధకుడు. పరిశోధన కోసం అతను తెలంగాణ లోతట్టు జనపదాల్లో, గిరిజన ప్రాంతాల్లో కాళ్లరిగేలా తిరిగాడు. కాలగతిలో నిర్లక్ష్యానికి గురైన ఉపకులాల బతుకుల, కళల ప్రతిబింబాలను సేకరించాడు. తన నాలుగు దశాబ్దాల శ్రామిక శోధనను 2017 ఫిబ్రవరి 12, 13, 14 తేదీల్లో హైదరాబాదు రవీంద్రభారతిలో ప్రదర్శించాడు. అట్టడుగు ఉపకులాల నుంచి అతను సేకరించిన సామాజిక సాంస్కృతిక కళాఖండాల ప్రదర్శనమది. అతను స్వాతంత్ర్య సమర కాలంలోనూ, నిజాం పరిపాలనా కాలంలోనూ దొరతనాల నిషేధానికి గురైన సాహిత్యం మీద సాధికార పరిశోధనా గ్రంథాన్ని నిర్మించాడు. ఇందుకోసం అతను న్యూదిల్లీ, చెన్నై, పాండిచ్చేరి లాంటి తావుల్లో ఎన్నో అభిలేఖాగారాల్నీ, పొత్తపుగుడుల్నీ సందర్శించాడు.
అతను ప్రాచీన గిరిజన సంగీత వాద్యాల సేకరణ మహాయజ్ఞంగా భావించి మూడున్నర దశాబ్దాలుగా క్షేత్ర పర్యటన ద్వారా పరిశోధించి, సేకరించి సజీవంగా సమాజం ముందుంచారు. తన అవిరళ కృషితో వీటి అన్నింటినీ ఒక దగ్గరకు చేర్చాడు. పలు ప్రదర్శనలు నిర్వహించాడు. దానిలో భాగంగానే గుంటూరులో బృందావన్‌ గార్డెన్స్‌లోని పద్మావతి కల్యాణమండపంలో 'ఆదిధ్వని' పేరుతో గిరిజన జానపద సంగీత వాద్య ప్రదర్శన ఏర్పాటు చేశాడు. ఇది 2020 ఫిబ్రవరి 25 నుంచి 28 వరకూ నాలుగురోజులు నిర్వహించాడు. సంగీతంతోనే మానవీయ సమాజం ఆవిష్కృతమవుతుందని, కనుమరుగవుతున్న మూల సంగీతాన్ని బతికించుకోవాల్సిన ఆవశ్యకత ఎంతైనా ఉందని తెలిపాడు.
జయధీర్ తిరుమలరావు చారిత్రిక పరిశోధకుడు, రచయిత, సాహిత్య కారుడు. అతని అసలు పేరు రేపల్లె తిరుమలరావు. తన స్నేహితుడు పి.జయధీర్‌తో కలిసి జంటగా వ్రాసి పంపిన కవిత్వాన్ని చూసి సంపాదకుడు పురాణం సుబ్రహ్మణ్యశర్మ రెండు పేర్లనూ కలిపి ‘జయధీర్ తిరుమలరావు’గా మార్చి ప్రచురించాడు. ఆ ఆనవాయితీ కొనసాగి రేపల్లె తిరుమలరావు జయధీర్ తిరుమలరావు అయ్యాడు.
శ్రావస్తి నగరాన్ని కేంద్రంగా చేసుకొని గంగ మైదాన ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా పర్యటిస్తూ పదహారు సంవత్సరాల పాటు ప్రజలలో నియతి వాదాన్ని బోదిస్తూ, మక్ఖలి గోశాలుడు అజీవక మత ప్రచారం సాగించాడు. జైనులు, బౌద్ధులతో సమానంగా అజీవకులకు నాడు ప్రజాదరణ వుండేదని తెలుస్తుంది.
అజీవకుల మతానికి మౌలిక సూత్రం నియతి వాదం . ప్రపంచమంతా నియతి ప్రకారమే జరుగుతుంది. సృష్టి లోని ప్రతి చర్య నియతిప్రకారమే జరుగుతుంది తప్ప మానవ ప్రమేయం ఏమీలేదు. అందువలన కర్మ అనేది అవాస్తవం అని వీరు బోధించారు. అజీవక మత శాఖను స్థాపించిన మక్ఖలి గోశాలుడు ఈ నియతి వాదాన్ని ప్రతిపాదించాడు.
నియతి వాదం ప్రకారం జగత్తు అంతా ముందు గానే నిర్ణయించినట్లు ప్రకారమే జరుగుతుంది. దానిని ఎవరూ మార్చలేరు. మానవ ప్రయత్నం ఏదీ కూడా ‘విధి’ని మార్చలేదు. మానవుడు కేవలం నిమిత్త మాత్రుడు మాత్రమె. అందరూ ‘నియతి’ ప్రకారం నడుచుకోవాల్సిందే. ఇదే నియతివాదం.
ఈ నియతివాదంలో మానవుడు కేవలం నిమిత్త మాత్రుడు మాత్రమే. అతని చేతులలో ఏమీ లేదు. యాదృచ్ఛికంగా పుణ్యం కలగవచ్చు. లేదా పాపం కలగవచ్చు. పాప పుణ్యాలలో అతని ప్రమేయమేమీ లేదు. మంచి చేసినా పుణ్యం కలుగక పోవచ్చు. చెడు చేసినా పాపం కలుగక పోవచ్చు. అంటే మంచి చేసినా ప్రయోజనం లేదు. చెడు చేసినా నష్టం లేదు. కనుక వీరి దృష్టిలో సమాజం-వ్యక్తి ప్రయత్నించవలసినదేమీ లేదు. దాని వలన ఆహితమే కలుగుతుంది
సృష్టి లోని ప్రతి చర్య నియతి ప్రకారమే జరుగుతుంది తప్ప మానవ ప్రమేయం ఏమీలేదు. అందువలన కర్మ అనేది అవాస్తవం అని వీరు బోధించారు. ఈ విషయంలోనే అజీవక మతం, కర్మను అంగీకరించిన సమకాలిక జైన, బౌద్ధ మతాలతో నిరంతర ఘర్షణ పడింది.
ప్రతి జీవి యొక్క అస్తిత్వం ఆ జీవి యొక్క స్వభావ సామర్ధ్యాల మీద కాకుండా నియతి సూత్రంపై ఆధారపడి వుంటుంది. మానవ ప్రమేయం లేకుండానే ప్రాపంచిక ఘటనలు సంభావించడమో, సంభవించకపోవడమో జరుగుతుంది. ఈ విధంగా అజీవకులను అదృష్టవాదులు అని కూడా పిలవచ్చు.జీవి యొక్క సుఖ దుఖాలు అదృష్టాలనుసరించి వుంటాయి
ప్రకృతిలో ప్రతీది జన్మిస్తూ మరణిస్తూ తిరిగి జన్మిస్తూ వుంటాయి. ఈ విధంగా ప్రతీది 84 లక్షల మహాకల్పాల పాటు జన్మలు ఎత్తుతుంది. చివరికి జినత్వం చెంది, మోక్షం పొందుతుంది. అంటే సృష్టిలో ప్రతీది చిట్ట చివరకు తీర్ధంకరుడు అవుతుంది. అయితే ఎప్పుడు అవ్వాలో అప్పుడే అవుతుంది తప్ప దానిని వేగిరపరచడం లేదా ఆలస్యం చేయడం అనేది ఆ వస్తువు లేదా జీవి స్వభావంలో గాని, సామర్ధ్యంలో గాని, చేతల్లో గాని ఏమీ లేదు.
అనగా ఏ ప్రాణి ఎప్పుడు మోక్షం పొందాలో అప్పుడు పొందుతుంది. దానిని త్వరితం చేయలేము. ఆలస్యము చేయలేము. నివారించానూ లేము. మంచి పనులు చేయడం వలన దాన్ని త్వరితం చేయలేము. చెడ్డ పనులు చేయడం వలన దానిని ఆలస్యమూ చేయలేము. అసలు మన చేతులలో ఏమీ లేదు. ఎప్పుడు మోక్షం పొందాలో అప్పుడే వస్తుంది తప్ప అంతకు ముందు ఎంత గింజుకొన్నా ఏమీ ప్రయోజనం లేదు. ఒక్క ముక్కలో చెప్పాలంటే అజీవకులు మోక్ష సాధనకై మానవ ప్రయత్నం వృధా అని తేల్చి చెప్పినట్లయ్యింది. అందుకే మోక్ష సాధనకై (జైనుల ప్రకారం 'కేవల జ్ఞానం' పొందడానికై, బౌద్ధుల ప్రకారం 'నిర్వాణం' పొందడానికై) మానవుడు ఆచరించాల్సిన పనులను సూచించిన జైన, బౌద్ధ మతాలు ‘అసలు మోక్ష సాధనకై ప్రయత్నించడమే వృధా’ అని చెప్పినందుకు మక్ఖలి గోశాలుని బోధనలను తీవ్రంగా విమర్శించాయి.
అజీవకులు జైనులవలె ప్రతీ జీవిలోనూ ఆత్మ వుంటుంది అని విశ్వసిస్తారు. అయితే జైనులు విశ్వసించేది నిరాకార ఆత్మ అయితే వీరిది సాకార ఆత్మ. ఈ సాకార ఆత్మ, ఆ జీవి ఎత్తే అనేకానేక జన్మలలో ప్రవేశిస్తూ తుదకు జినత్వం చెంది, మోక్షం పొందుతుంది అని విశ్వసిస్తారు.
మతం – క్రియలు - నైతికత ఈ మూడూ పెనవేసుకొన్న నాటి సమాజంలో మతంలో పెనవేసుకుపోయిన భావవాదానికి ప్రత్యమ్నాయంగా అజీవకులు భౌతికవాదాన్ని బోధించారు. అయితే క్రియలకు, నైతికతకు మద్య గల సున్నితమైన సంబంధాన్ని సమతౌల్యంగా వివరించలేకపోయారు. ఫలితంగా వీరి బోధనలలో నడవడికి- నైతికతకు మద్య తార్కికంగా సమన్వయం కుదరక పోవడంతో మనిషి నడవడి దృష్ట్యా నైతికతకు అమిత ప్రాధాన్యత నిచ్చిన జైన బౌద్ధ మతాలు వీరిని ఖండించే అవకాశం కలిగింది.
తాత్విక చింతనలో సామాజిక నీతి ఒక ముఖ్యాంశంగా వున్న ఆ కాలంలో భౌతికవాదులందరూ నీతి నియమాలపై మౌనం వహించారు. వైయుక్తికంగా వీరు నియమనిష్ఠలతో కూడిన జీవన శైలి అవలంబించినప్పటికి సామాజికంగా మానవులను నీతి మార్గానికి మరలించే అంశాలు వీరి బోధనలలో భాగం కాలేకపోయాయి వీరి బోధనాతర్కంలో సామాజిక నీతికి దారి చూపే మార్గం మూసుకుపోయినట్లయ్యింది. వర్ణ వ్యవస్థను తిరస్కరించి వైదిక మత దుర్నీతిని తులనాడిన వీరు అదే సమయంలో సమాజ హితానికి అవసరమైన నీతినియమాలను ఒక ప్రత్యమ్నాయంగా ప్రజలకు తెలియ చేయడంలో తాత్వికంగా మౌనం పాటించారు. అందుకే సమాజంలో మానవ నీతికి అమిత ప్రాధాన్యం ఇచ్చే జైన బౌద్ధ మతాలు మొదటి నుంచీ అజీవకులను ఖండిస్తూనే వచ్చారు.
దీనికి తోడు క్రీ. పూ. 6 వ శతాబ్దం నాటికి సమాజంలో నూతన ఆర్థిక వ్యవస్థలు అనేక రూపాలలో (నూతన స్థిర వ్యవసాయిక విధానం, నగరాల వృద్ధి, చేతివృత్తుల అభివృద్ధి, వాణిజ్య అవకాశాల వృద్ధి) అనేక విధాలుగా విస్తరించాయి. ఈ దశలో వచ్చిన సామాజికమార్పులకు అనుగుణంగా భావవాద తత్వ భావనలతో కూరుకుపోయిన వైదిక మతం మారడానికి ప్రయత్నించలేదు. కాలం గడుస్తున్న కొలదీ, సమాజానికి కావలిసిన భౌతిక, ప్రాపంచిక అవసరాలను పరిగణన లోనికి తీసుకోవడానికి వైదికమతం తిరస్కరిస్తూనే వచ్చింది. సమాజం ఎదుర్కొంటున్న క్లిష్ట సమస్యలను పరిష్కరించడంలో వైదిక మతం పూర్తిగా విఫలమైంది. మారుతున్న సమాజంలో రోజూవారి జీవితం గడపడంలో ఎదుర్కొటున్న పలు సమస్యలకు ఆత్మ-దేవుడు-మోక్షం-యజ్ఞం వంటి భావనలతోనే కూరుకుపోయిన వైదిక మతం పరిష్కారాలు చూపలేని స్థితిలో వుంది సరికదా మారుతున్న సమాజానికి వైదిక మతం తానే ఒక ప్రతిబంధకంగా మారిపోయింది. అందువలన మారుతున్న వ్యవసాయ ఆధారిత, వాణిజ్యావసర సమాజపు దైనందిక అవసరాలను తీర్చగలిగే, ప్రాపంచిక వ్యవహారాలకు అనుకూలమైన భౌతికవాద తత్వ ఆవశ్యకత సమాజానికి కలిగింది.
ఈ విధంగా బ్రాహ్మణాధిక్యతతో నిండిన వైదిక మత సిద్దాంతాలకు విసుగు చెందిన సామాన్య ప్రజలు, వైశ్యులు కొత్త మత విధానానికి, కొత్త జీవితమార్గాలను అన్వేషించే ప్రయత్నం చేయసాగారు. సమాజంలో నెలకొన్న ఆధ్యాత్మిక అశాంతికి పరిష్కారంగా ఆలోచనాపరులు అనేక విధాల తమ వంతు పరిష్కార మార్గాలను సూచిస్తూ సమాజానికి క్రొత్త ఆలోచనలను అందించే ప్రయత్నాలు ప్రారంభించారు. ఇటువంటి ప్రయత్నాలలో భాగంగా వైదిక మతం పట్ల అసంతృప్తులైన కొంతమంది ఆలోచనాపరులు అరణ్యాలకు పోయి తాత్విక చింతన సాగించారు. వీరు యజ్నయాగాదులని నిరసిస్తూనే సామరస్య ధోరణితో దేవుని, మోక్షాన్ని అంగీకరించారు. మరికొంతమంది ఆలోచనాపరులు యజ్న యాగాదులను నిరసిస్తూనే ఉపనిషత్కర్తలబోధనలకు విరుద్ధంగా కనిపించని దేవునికోసం, మోక్షం కోసం ప్రయాసపడటం కూడా వృధా అనే భావనతో సమాజాన్ని భౌతికవాదం వైపు, ఇహలోక విషయాలవైపు మలచడానికి ప్రయత్నించారు. ఆ రోజులలో భౌతికవాదాన్ని బోధించడం అంటే వేద ప్రామాణ్యాన్ని, వైదిక మతాన్ని తిరస్కరించడమే. అంటే అవైదిక వాదమే.
ఈ విధంగా క్రీ. పూ. 5,6 వ శతాబ్దాలలో వైదిక మతంపై నిరసనగా దేశంలో అవైదిక మతాన్ని బోదిస్తూ అనేకానేక అవైదిక మత తెగలు తమ తమ వాదనలతో ప్రచారం చేస్తుండేవి. ఒక విధంగా ఆధ్యాత్మిక అశాంతికి పరిష్కారంగా అనేక తాత్విక చింతనలు సిద్ధాంతాలు బయలుదేరాయి. అనేక మంది తత్వ వేత్తలు తమ తమ సిద్ధాంతాలతో, వాదనలతో ఎదుటి మత సిద్దాంతాలను ఖండిస్తుంటే మరికొంతమంది బలపరుస్తూ వచ్చారు. వ్యక్తీ-ఆత్మ-దేవుడు-యజ్ఞం-కర్మ-మోక్షం-శూన్యం-ఔన్నత్యం-ప్రకృతి ల గురించి అనేక సిద్ధాంతాలు బయలుదేరి, వాటి వాద ప్రతివాదనలతో ఆధ్యాత్మిక రంగంలో అయోమయ పరిస్థితి నెలకొంది. వర్ధమాన మహావీరుని, గౌతమ బుద్ధుని కాలం నాటికి దేశంలో 62 మత శాఖలున్నట్లు బౌద్ధ గ్రంథాలు పేర్కొంటే 363 శాఖలున్నట్లు జైన గ్రంథాలు పేర్కొన్నాయి శంకరాచార్యులు 72 మత
శాఖలను ఖండించారని చరిత్ర చెప్తోంది. ఈ "ఆధ్యాత్మిక అశాంతి" నేపథ్యంలోనే మక్ఖలి గోశాలుడు తన అనునూయులైన అజీవకులతో ప్రజలకు అవైదిక మతాన్ని బోధిస్తూ, భౌతికవాదాన్ని ప్రచారం చేసాడు.
క్రీ.పూ.6 వ శతాబ్దంలో అంటే వర్ధమాన మహావీరుడు, గౌతమ బుద్ధుని కాలంలోనే సాంస్కృతిక తిరుగుబాటుకు ప్రేరణ కలిగిస్తూ ప్రజలలో భౌతికవాదాన్ని ప్రచారం చేసిన అవైదిక మత శాఖలలో అజీవకమతం ప్రసిద్ధమైనది. భౌతికవాద దార్శనికుడైన మక్ఖలి గోశాలుడు అజీవక మతాన్ని స్థాపించాడు. అజీవక మతాన్ని అవలంబించే వారిని అజీవకులు అంటారు. బౌద్ధ గ్రంథాలలో పేర్కొనబడ్డ ఆరుగురు ప్రసిద్ధ తీర్ధంకరులలో రెండవ వాడు మక్ఖలి గోశాలుడు. ఇతను మహావీరుని, గౌతమ బుద్ధుని సమకాలికుడు. వైదిక మత విశ్వాసాలకు వ్యతిరేకంగా భౌతిక వాదాన్ని ప్రచారం చేసిన అజీవక మతాన్ని తోటి అవైదిక మతాలైన జైన, బౌద్ధ మతాలు ప్రత్యర్థి మత శాఖ గానే గుర్తించి విమర్శించాయి. జైన బౌద్ధ మతాల వలె క్రీ.పూ. 6 వ శతాబ్దం లోనే వెలసిన ఈ అజీవక మతం మౌర్యసామ్రాజ్య కాలంలో ఉచ్చస్థితిలో వుండి తదనంతరకాలంలో క్షీణిస్తూ సా.శ. 14 వ శతాబ్దానికి తమిళ దేశంలో నామ మాత్రంగా ఉనికిని నిలబెట్టుకొంది.
అజీవకుల బోధించిన భౌతికవాద సూత్రాలను తెలిపే మూల ఆధార గ్రంథాలు స్పష్టంగా లభించలేదు. తూర్పు ప్రాకృత భాషలో వ్రాయబడినవిగా భావిస్తున్న అజీవకుల మూల ఆధార గ్రంథాలు బహుశా ధ్వంసమై పోయి ఉండవచ్చు. మతస్థాపకుడైన మక్ఖలి గోశాలుని గురించి అతని తాత్విక ధోరణి గురించి ఉటంకించిన కథనాలు, వ్యాఖ్యలు జైన గ్రంథాలైన భగవతి సూత్ర, సూత్రక్రుతాంగ; బౌద్ధ గ్రంథాలైన దిఘ నికాయ, మధ్యమ నికాయ, అంగుత్తర నికాయ, బుద్దఘోషుని “సుమంగళ విలాసిని” మొదలగు గ్రంథాలలో లభిస్తాయి. తమిళ గ్రంథాలైన బౌద్ధుల "మణి మేఖలై", జైనుల "నీలకేశి", శైవుల "శివజ్ఞానసిద్ధియార్" ఈ మూడు గ్రంథాలు అజీవకుల సిద్ధాంతాల గురించి స్థూలంగా వివరిస్తాయి. సా.శ. 9 వ శతాబ్దానికి చెందిన నీలకేశి తమిళ గ్రంథంలో కథా నాయిక నీలకేశి సత్యాన్వేషణలో భాగంగా బుద్ధుని, పురాణ కాశ్యపుని, అజీవక మత శాఖ ప్రచారకులను సందర్శించినట్లుగా పేర్కొనబడింది.
క్రీ.పూ. 2వశతాబ్దం తరువాత ముఖ్యంగా శుంగ రాజుల కాలం నుండి ఉత్తర భారతదేశంలో అజీవకుల ప్రస్తావనలు అంతగా కనిపించవు. తదనంతరకాలంలో క్షీణిస్తూ దక్షిణ భారతదేశంలో సా.శ. 14 వ శతాబ్దానికి తమిళ దేశంలో నామ మాత్రంగా ఉనికిని నిలబెట్టుకొన్నారు. దక్షిణ భారతదేశంలో అజీవకులకు కర్ణాటక లోని కోలారు జిల్లా కేంద్రస్థానమైంది. కాలక్రమంలో అజీవకులు ఇతర మత శాఖలలో కలసిపోయారు. బెంగాల్లో భక్తీ మార్గాన్ని అంగీకరించి కొందరు అజీవకులు వైష్ణవ సంప్రదాయాన్ని స్వీకరించారు. దక్షిణ భారతదేశంలో మాయా వాదాన్ని అంగీకరించి మహాయాన బౌద్ధానికి తొలుత చేరువైనారు. తమ మత నాయకుడైన మక్ఖలి గోశాలుని బుద్ధ అక్షోభయ అవతారంగా భావించారు. చివరకు శైవానికి చేరువై మక్ఖలి గోశాలుని శివుని అవతారంగా భావించారు. మరికొంతమంది దిగంబర జైన శాఖలో విలీన మయ్యారు.
క్రీ. పూ. 6 వ శతాబ్దం నాటికి సమాజంలో భావవాదం వ్యవస్థీకృతమైంది. భావవాద తత్వ భావనలతో పెనవేసుకొన్న వైదికమతం సమాజంపై పూర్తి ప్రాబల్యం వహించింది. వైదికమతంలో బ్రాహ్మణ పురోహిత వర్గం, మత పరంగాను, మతేతర రంగంలలోను కూడా మిగిలిన సామాజిక వర్ణాలపై ఆధిపత్యం చెలాయిస్తూ వచ్చారు. అర్ధరహితమైన ఆడంబరయుతమైన వైదిక మత కర్మ కాండల పట్ల నిరసన, యజ్న యాగాదుల పేరిట హరించుకుపోతున్న పశు సంపద, కోట్లకు పడగలెత్తినా సామాజిక గౌరవానికి నోచుకోని వైశ్యుల అసంతృప్తి, మోక్ష సాధనామార్గాలు అందుబాటులో లేని సామాన్యుల అసంతృప్తి, పరాకాష్ఠకు చేరిన బ్రాహ్మణాధిక్యత ఇత్యాదికారణాలు క్రీ. పూ. 6 వ శతాబ్దంలో భారత ఆధ్యాత్మిక రంగంలో తీవ్రమైన అశాంతిని కలుగచేసాయి.
అజీవకుల నియతివాదం ప్రకారం ఏ ప్రాణి ఎప్పుడు మోక్షం పొందాలో అప్పుడే పొందుతుంది తప్ప ఆ మోక్షం పొందడాన్ని మనం త్వరితం చేయలేము. ఆలస్యము చేయలేము. నివారించానూ లేము. మంచి పనులు చేయడం వలన దాన్ని త్వరితం చేయలేము. చెడ్డ పనులు చేయడం వలన దానిని ఆలస్యమూ చేయలేము. అసలు మన చేతులలో ఏమీ లేదు. ఎప్పుడు మోక్షం పొందాలో అప్పుడే వస్తుంది తప్ప అంతకు ముందు ఎంత గింజుకొన్నా ఏమీ ప్రయోజనం లేదు. ఒక్క ముక్కలో చెప్పాలంటే అజీవకులు మోక్ష సాధనకై మానవ ప్రయత్నం వృధా అని తేల్చి చెప్పినట్లయ్యింది. అందుకే మోక్ష సాధనకై మానవుడు ఆచరించాల్సిన పనులను సూచించిన జైన, బౌద్ధ మతాలు ‘అసలు మోక్ష సాధనకై ప్రయత్నించడమే వృధా’ అని చెప్పినందుకు అజీవకుల బోధనలను తీవ్రంగా విమర్శించాయి.
మొదటినుంచీ సమకాలీన జైనులు, బౌద్ధులు అజీవకులను ప్రమాదకరమైన ప్రత్యర్థులుగా పరిగణించడం బట్టే అజీవకులకు గల ప్రజాదరణ, సమాజంలో వారికి గల ప్రాధాన్యత ఎక్కువని మనకు తెలియవస్తుంది. మౌర్యుల కాలంలో అజీవకులు ఉచ్చస్థితిలో ఉన్నారు. బిందుసారుడు, అతని పట్టపు రాణి శుభద్రాంగి అజీవక మతాన్ని స్వీకరించారు. మౌర్య చక్రవర్తి అశోకుని 7వ స్తంభ శాసనం ప్రకారం అశోకునిచే పోషించబడ్డ మతాల ప్రాధాన్యతా క్రమంలో బౌద్ధులు, బ్రాహ్మణులు తరువాత 3 వ స్థానంలో అజీవకులు ఉన్నారు. దీనిని బట్టి అశోకుని కాలానికి జైనుల కన్నా అజీవకులే ప్రాధాన్యం వహించారని తెలుస్తుంది.
కర్మను అంగీకరించిన జైన బౌద్ధ మతాలు, కర్మను అవాస్తవం అంటూ నియతి వాదాన్ని బోధించే అజీవక మతాన్ని ఖండించాయి. అంతేకాక కార్యా కారణ సిద్దాంతాన్ని నిరాకరించినందుకు, క్రియలకు నైతిక బాధ్యత కల్పించకపోవడాన్ని, మోక్ష సాధనలో వాటికి ప్రాధాన్యత లేనందుకు అనగా మోక్షసాధనలో మానవ ప్రమేయం లేదన్నందుకు మహావీరునితో పాటు, గౌతమ బుద్ధుడు కూడా మక్ఖలి గోశాలుని నియతివాదాన్ని విమర్శించారు. సమాజంలో మానవ నీతికి అమిత ప్రాధాన్యం ఇచ్చే జైన బౌద్ధ మతాలు అజీవకుల జీవన శైలిని ఖండించారు.
అజీవకులు దిగంబర సంప్రదాయం పాటించేవారు. పూర్తి దిగంబరంగా కాకుండా చాపలు చుట్టుకునేవారని, నెమలి ఈకల గుత్తులు ధరించేవారని మరొక ప్రతీతి. వీరు వ్యక్తిగత జీవితంలో చాలా నియమ నిష్ఠలు పాటించేవారు. మద్యం, మాంసం లాంటి పంచ 'మకారాలు' నిషేధించారు. ఎవరైనా తమంతట తాము బిక్ష వేస్తె తప్ప బిచ్చం ఎత్తేవారు కారు. ఆహారం ఎలా వున్నా పట్టించుకొనేవారు కారు. ఆహారంలో నెయ్యి నిషిద్దం. తాము స్వయంగా ఇంద్రియ నిగ్రహం కఠోరంగా పాటించేవారు. తమ నియతి వాదాన్ని బోదిస్తూ దేశమంతటా సంచార జీవితం గడిపేవారు.
మౌర్య చక్రవర్తులు అశోకుడు, దశరథులు అజీవకుల ఆశ్రమాల కోసం బుద్ధుదు జ్ఞానోదయం చెందిన బోధిగయకు సమీపంలో గల కొండలను తొలిచి నిర్మించిన బరాబర్ గుహలు, నాగార్జుని గుహలు, సీతామర్హి గుహలును దానం చేసారు. మౌర్యకాలపు తళతళ, నునుపుదనం ఈ కొండ గుహాలయాలలోని గోడలలో కనిపిస్తాయి. అజీవకులకు దానంగా ఇవ్వబడిన ఈ గుహాలయాలే భారతదేశంలో కొండలను తొలిచి నిర్మించిన అతి ప్రాచీనమైన తొలి రాతి గుహాలయాలు. మౌర్య చక్రవర్తులు అశోకుడు, దశరథుల యొక్క శిలాశాసనాలు ఈ రాతి గుహలలో కనిపిస్తాయి.
సా.శ.2వ శతాబ్దానికి చెందిన అశోకవదన గ్రంథం ప్రకారం బౌద్ధం లోకి మారిన తరువాత అశోకుడు బుద్ధుని ప్రతికూల దృష్టితో చిత్రించిన చిత్రం పట్ల కోపోద్రికుడై పుండ్రవర్ధన లోని అజీవకులంరిని చంపమని ఆజ్ఞ ఇచ్చినట్లు, తత్ఫలితంగా అశోకుని కోపాగ్నికి 18,000 మంది అజీవకులు సంహరించబడ్డారని పేర్కొంది. అయితే బౌద్ధంలోకి మారిన అశోకుని కాలంలో అజీవకులకు లభించిన ప్రాధాన్యం గమనిస్తే ఈ వ్యాఖ్యలు నమ్మశఖ్యంగా కనిపించవు.
వైదిక మత విశ్వాసాలను, మత కర్మకాండలను, యజ్న యాగాదులను తిరస్కరిస్తూ వచ్చినవే అజీవక, జైన, బౌద్ధాలు. ఈ మూడు మతాలూ మౌలికంగా అవైదిక దర్శనాలే. నాస్తిక మతాలే. అయినప్పటికీ జైన బౌద్ధ మతాలు నిరంతరం అజీవక మతంతో ఘర్షణ పడ్డాయి. అజీవక దర్శనాన్ని విమర్శించడంలో జైన బౌద్ధ మతాలు పోటీ పడి మరీ వారి బోధనలను ఖండిస్తూ తమ తమ గ్రంథాలలో అనేక విధాలా హేళన చేసాయి.
నిజానికి 'అజీవక' అనే పదంతో వీరిని ప్రత్యర్థి మతాలే ఉటంకించాయి. అజీవక మత స్థాపకుడైన మక్ఖలి గోశాలుడు ముక్తి కోసం సన్యసించలేదని, జీవనోపాధి కోసం సన్యసించాడని జైనులు దూషిస్తూ, అతని అనుచరులను అజీవకులు గా పిలిచేవారని తెలుస్తుంది.
అజీవక మత శాఖను స్థాపించినవాడుగా మక్ఖలి గోశాలుని పేర్కొంటారు. అయితే కొందరు గోశాలుడికి పూర్వమే అజీవక శాఖ ఉనికిలో వున్నదని నంద వచ్చ, కిశ సాంకిచ్చ అనే ప్రచారకులు ఈ అజీవక శాఖకు ఆద్యులని, మక్ఖలి గోశాలుడు ఈ అజీవక శాఖకు చివరి తీర్ధంకరుడని అభిప్రాయ పడ్డారు.
ఈ రైలు 1976లో కేరళ – కర్ణాటక పేరుతో ప్రారంభమైంది. అప్పట్లో కేరళ-కర్ణాటక ఎక్స్ ప్రెస్ రైలు న్యూ ఢిల్లీ నుంచి బయలు దేరి త్రివేండ్రంతో పాటు జోలార్ పెట్టి జంక్షన్ వద్ద విడిపోయి బెంగళూరు వరకు నడుస్తుండేది. 1980లో కె.కె. ఎక్స్ ప్రెస్ కాస్తా కేరళ ఎక్స్ ప్రెస్ మరియ కర్ణాటక ఎక్స్ ప్రెస్ పేర్లతో రెండు రైళ్లుగా విడిపోయింది. తిరిగి కేరళ ఎక్స్ ప్రెస్ లో కొంతభాగం పాల్ ఘాట్ జంక్షన్ వద్ద విడిగొట్టి మంగళూరు మార్గంలోకి మళ్లించారు. దీనిని జయంతి జనతా స్థానంలో సర్దుబాటు చేశారు. గతంలో జయంతి జనతా రైలు షోర్నాపూర్ వద్ద విడిపోయి ఒక భాగం రైలు కొచ్చిన్ ఓడరేవుకు, మరో భాగం మంగళూరుకు వెళ్లేది. ఆ తర్వాత ఈ రెండు రైళ్లను కలిపేసి కేరళ మంగళ ఎక్స్ ప్రెస్ గా మార్చారు. 1990 తర్వాత మంగళూరుకు ప్రత్యేక రైలును పరిచయం చేశారు. అప్పటి నుంచి ఇప్పటి వరకు ఇది అదే మార్గంలో నడుస్తోంది. ఇది అప్పట్లో ప్రతిరోజు నడిచేది కాదు. తమిళనాడు ఎక్స్ ప్రెస్, ఆంధ్రప్రదేశ్ ఎక్స్ ప్రెస్, కర్ణాటక ఎక్స్ ప్రెస్ రైళ్ల సమయంలోనే ఇది ఉండటం వల్ల ఆ కాలాన్ని పంచుకుని నడిచేది. కానీ. ఆతర్వాత ఇది ప్రతిరోజు నడిచే రైలుగా సొంత కాల భాగాన్ని పొంది స్వతంత్రంగా మారింది.
భారతీయ రైల్వే ఆధ్వర్యంలో నడుస్తోన్న సూపర్ ఫాస్ట్ ఎక్స్ ప్రెస్ రైళ్లలో కేరళ ఎక్స్ ప్రెస్ కూడా ఒకటి. ఈ రైలు భారతదేశ రాజధాని క్రొత్తఢిల్లీ, కేరళ రాష్ట్ర రాజధాని త్రివేండ్రం లోని త్రివేండ్రం సెంట్రల్ మధ్య నడుస్తుంటుంది. ప్రతిరోజు నడిచే ఈ రైలు న్యూఢిల్లీ, త్రివేండ్రం మధ్య 3, 036 కిలోమీటర్ల దూరం ప్రయాణిస్తుంది. ఈ ప్రయాణంలో మొత్తం 40 చోట్ల ఆగుతుంటుంది. దీని సగటు వేగం 59 కి.మీ./గం. న్యూ ఢిల్లీ, తిరువంతపురం సెంట్రల్ స్టేషన్ల మధ్య నడిచే ఈ రైలు భారతదేశంలో అతి ఎక్కువ దూరం ఎలక్ట్రిక్ ఇంజిన్ తో నడిచే రైలుగా రికార్డు సృష్టించింది. ఈ రైలును అందరూ అధిగమించే రారాజు అని పిలుస్తారు. ఎందుకంటే ఈ మార్గంలో నడిచే రాజధాని ఎక్స్ ప్రెస్, శతాబ్ది ఎక్స్ ప్రెస్ మినహా దాదాపు మిగతా అన్ని రైళ్లను అధిగమించింది.
ఈ రైలు తిరువనంతపురంలో బయలుదేరి కొల్లాం, కాయంకులం, మావేలికరా, చెంగన్నూర్, తిరువెల్ల, చెంగనస్సేరీ, కొట్టాయాం, ఎర్నాకులం, ఆలువా, త్రిశూర్, షోర్నూర్, పలక్కాద్, కోయంబత్తూర్, తిరుపూర్, ఈ రోడ్, సేలం, జోలర్ పెట్టాయ్, కట్పడి, చిత్తూరు,తిరుపతి, రేణిగుంట, గూడూరు, నెల్లూరు, విజయవాడ, రామగుండం, బల్లర్షా, నాగపూర్, భోపాల్, ఝాన్షీ, గ్వాలియర్, ఆగ్రా, మథుర గుండా ప్రయాణించి న్యూఢిల్లీ చేరుతుంది.
మొత్తం 24 బోగీలు గల ఈ రైలును వివిధ విభాగాలుగా విభజించారు. వీటిలో 7 ఏసీ బోగీలున్నాయి. (ఏసీ విభాగంలో వీటిలో 2 టూ టైర్ ఏసీ బోగీలు, మరో 5 త్రీ టైర్ ఎసీ బోగీలుంటాయి.), ఇవిగాక 12 స్పీపర్ తరగతి బోగీలు, 4 సాధారణ బోగీలు, ఒక ప్యాంట్రీ కారు ఉంటాయి. ఈ రైలును లాగడానికి ఈరోడ్ షెడ్ కు చెందిన డబ్ల్యు.ఎ.పి-4 ఇంజిన్ తో గరిష్ఠంగా గంటకు 110 కిలోమీటర్ల వేగంతో ప్రయాణించగల సామర్థ్యం కలిగి ఉంటుంది.
నన్నయ్య ఉద్దేశించిన ఈ అర్థమే కాకుండా మరో అర్థాన్ని కూడా కొందరు పండితులు ప్రతిపాదించారు. నన్నయ్య అన్న పదం నారాయణయ్య అన్న పదానికి తెలుగు రూపం, అది నారాయణ శబ్దభవం. తిక్కనకు కవిబ్రహ్మ అని బిరుదు, ఎర్రాప్రగడకు ప్రబంధ పరమేశ్వరుడన్న ప్రఖ్యాతి ఉన్నాయి. వీరు ముగ్గురు వ్రాసిన ఆంధ్ర మహాభారతం పూర్తయ్యేందుకు మూడువందల యేళ్ళు పట్టింది. ఈ శ్లోకంలో చిరాయ దధతో అన్న పద్యానికి చిరకాలం ధరించేదని అర్థం స్వీకరించి, శ్లోకంలోని త్రిమూర్తులకు ఈ కవిత్రయాన్ని వ్యంగ్యార్థంగా స్వీకరించి, వీరు ఆంధ్రమహాభారతాన్ని పూర్తిచేసేందుకు మూడువందల ఏళ్ళు పడుతుందని అర్థం కూడా చెప్పారు. నన్నయ ఋషికల్పుడు కనుకనే ఆంధ్ర మహాభారతం రచన ఎలాఉండనుందో చెప్పాడని ఊహించారు.
శ్రీవాణీ గిరిజాశ్చిరాయ దధతో అంటూ ప్రారంభమయ్యే శ్లోకం శ్రీమదాంధ్ర మహాభారతంలో తొట్టతొలి శ్లోకం. ఈ శ్లోకాన్ని ఆదికవి నన్నయ్య రాశారు. తెలుగులో తొలికావ్యమైన శ్రీమదాంధ్ర మహాభారతాన్ని ఈ సంస్కృత భాషా శ్లోకంతో ప్రారంభించడం సాహిత్య చరిత్రలో విశేషంగానూ, కొందరికి విచిత్రంగానూ నిలిచిపోయింది. త్రిమూర్తులైన బ్రహ్మవిష్ణుమహేశ్వరులను శ్రేయస్సు కోసం ప్రార్థిస్తూన్న ఈ శ్లోకంలో త్రిమాతల ప్రస్తావన, లోకాల స్థితి గురించి వస్తుంది.
మహాకావ్యాలను ప్రారంభించేటప్పుడు ఆస్తికులైన పూర్వకవులకు మొట్టమొదట ఇష్టదేవతా స్తుతి చేసే అలవాటుండేది. అది సాంప్రదాయామైనది. తెలుగు భాషలో తొలికావ్యమైన ఆంధ్రమహాభారతం ప్రారంభించేటప్పుడు అలాగే నన్నయ్య ఈ శ్లోకంలో త్రిమూర్తులను స్తుతించాడు. అలా ఆంధ్రమహాభారతం ప్రారంభంలో వచ్చిన శ్లోకమిది.
లక్ష్మీదేవి, సరస్వతి, పార్వతిలను రొమ్ము, ముఖము, శరీరములయందు ధరించుచు, స్త్రీపురుష యోగోద్భవంగా లోకముల స్థితిని యెడము లేనిదిగా చేయుచున్నవారు, వేదత్రయమూర్తులు, దేవతలతో పూజింపబడేవారు అయిన బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు అనే త్రిపురుషులు మనకు శ్రేయస్సు ఇచ్చేవారు అగుదురుగాక.
"తెలుగు చోళులు" కృష్ణా నదీ పరీవాహప్రాంతలోని కొంత భాగాన్ని 7వ శతాబ్దం నుండి 13వ శతాబ్దం వరకూ పరిపాలించారు. వీరి పుట్టుపూర్వోత్తరాలపై సరైన సమాచారం లేదు. 7వ శతాబ్ద కాలంలో వీరు కడప ప్రాంతంలోని రాజ్యాలలో అధికారులుగా పనిచేసేవారు.
స్త్రీవాద వ్యతిరేకత అనగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్త్రీవాదం పట్ల నెలకొన్న వ్యతిరేకత. వివిధ సమయాలలో వివిధ సంస్కృతులలో ఇది వివిధ రూపాలని సంతరించుకొన్నది. 18వ శతాబ్దపు అంతం, 19వ శతాబ్దపు ప్రారంభంలో స్త్రీ ఎన్నికలలో పాలుపంచుకోవటాన్ని నిరసించటం ఒక ఉదాహరణ కాగా, 20వ శతాబ్దంలో సమాన హక్కుల సవరణలని వ్యతిరేకించటం మరొక ఉదాహరణ. స్త్రీ హక్కుల పై సర్వసాధారణంగా నెలకొని ఉన్న విరోధ భావము దీనికి ఒక కారణం కాగా, పురుషాధిక్య ప్రపంచం, సంఘంలో స్త్రీ నిత్యం ఎదుర్కొనే ప్రతికూలతలు అసంబద్ధమైనవని, అతిశయోక్తిగా చెప్పబడుతున్నవని లేదా స్త్రీవాద ఉద్యమం పురుష ద్వేషాన్ని ప్రోత్సహిస్తుందని, పురుష జాతికి హాని తలపెడుతుందని లేదా పురుష జాతిని అణచివేస్తుందనే భావనలు నెలకొని ఉండటం మరొక కారణం.
మతపరమైన, సాంస్కృతిక కట్టుబాట్ల ఆధారంగా స్త్రీవాద వ్యతిరేకత వాదన నెలకొని ఉన్నదని, పుంసత్వం కలుషితం కాకుండా/దురాక్రమణకు గురి కాకుండా ఉండే కారణం వలనే స్త్రీవాద వ్యతిరేకతను తాము ముందుకు తీసుకెళుతున్నట్లు స్త్రీవాద వ్యతిరేక ప్రతిపాదితులు తెలుపుతారని మైఖేల్ కిమ్మెల్ తెలిపాడు. స్త్రీవాద వ్యతిరేకులు "సాంప్రదాయిక లింగభేదం సహజమైనది అని తప్పదని, బహుశా దైవమే ఈ విధంగా మంజూరు చేసినదేమో"నని అభిప్రాయపడతారని తెలిపాడు.
ఈ సర్దుబాట్లని న్యాయబద్ధ సర్దుబాట్లుగా, సమాన సర్దుబాట్లుగా చేయటానికి, వీటిని స్థూలంగా మార్చివేయటానికి సమష్టి చర్యలు చేపట్టగలమని, చేపట్టాలని
స్త్రీవాద సామాజిక శాస్త్రవేత్త ఐన మైఖేల్ ఫ్లడ్ స్త్రీవాద వ్యతిరేక భావజాలం, తాను స్త్రీవాద సాధారణ సిద్ధాంతాలుగా పరిగణించే ఈ క్రింది మూడింటిలో కనీసం ఒక్కదానిని తిరస్కరిస్తుంది.
పురుషుజాతి పై అధ్యాయనాలని చేసే మైఖేల్ కిమ్మెల్ స్త్రీవాద వ్యతిరేకతను "స్త్రీ సమాన హక్కుల వ్యతిరేకత"గా పేర్కొన్నాడు. స్త్రీవాద వ్యతిరేకులు -
ఇతడు హైదరాబాద్ పాతబస్తీలో 1954, ఆగస్టు 16వ తేదీన జన్మించాడు. అబ్బూరి రామకృష్ణారావు రచనలపై పరిశోధించి ఎం.ఫిల్.పట్టా పొందాడు. తర్వాత ఎన్. గోపి పర్యవేక్షణలో తెలుగులో ఉద్యమగీతాలు అనే అంశంపై పరిశోధించి పి.హెచ్.డి. సాధించాడు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో తెలుగు ఆచార్యునిగా పనిచేసి ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం ఆర్ట్స్ కళాశాల ప్రిన్సిపల్‌గా 2014లో పదవీ విరమణ చేశాడు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ అభ్యుదయ రచయితల సంఘంలోను, భారతీయ అభ్యుదయ రచయితల సంఘంలోను క్రియాశీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాడు. కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ తెలుగు విభాగం సలహామండలి సభ్యుడిగా ఉన్నాడు. ఒక వ్యక్తిగా, వక్తగా, అధ్యాపకుడిగా, సాహితీవేత్తగా ఇతడు సాగించిన ప్రయాణాన్ని ఇతని గురువులు, సహచరులు, శిష్యులు విశ్లేషించిన గ్రంథం ‘ఆత్మీయం’ డాక్టర్ కందిమళ్ళ భారతి సంపాదకత్వంలో రూపొందింది.
కారకోరం లేదా కారాకోరమ్ ప్రపంచంలో రెండవ ఎత్తైన పర్వత శ్రేణి. ఇది పాకిస్థాన్, భారతదేశం, చైనా దేశాల సరిహద్దులో ఉంది. ఈ పర్వతశ్రేణి హిందూకుష్ నుండి హిమాలయాల వరకు విస్తరించి ఉంది. ఈ పర్వతశ్రేణి ఆసియా లో అతి పెద్ద శ్రేణులలో ఒకటి. ఈ శ్రేణిలో 8000 మీ. కంటే ఎక్కువ ఎత్తున్న శిఖరాలు నాలుగున్నాయి. అత్యంత ఎత్తైన శిఖరం ఎత్తున్న కె2. ఇది ప్రపంచంలో రెండవ అత్యంత ఎత్తైన శిఖరం.
ఎత్తైన శిఖరాలలో ఎక్కువ భాగం పాకిస్తాన్ ఆక్రమిత కాశ్మీర్ లోని గిల్గిట్ - బాల్టిస్తాన్ ప్రాంతంలో ఉన్నాయి. బల్టిస్తాన్‌లో సముద్ర మట్టం నుండి 6,100 మీటర్లు కంటే ఎక్కువ ఎత్తున్న పర్వత శిఖరాలు 100 కు పైగా ఉన్నాయి.
అనియత గదిఉష్ణోగ్రత వద్ద థియొరియాటో కుప్రస్ ఇథైలిన్ డైఅమీన్ చర్యవలన అర్ధవాహకతత్వం ఉన్న నిర్మాణం కలిగిఉన్న కాపర్ సల్ఫైడు ఏర్పడును. 30 వద్ద ఈ నిర్మాణ రూపం కోవలైట్ ఖనిజ స్పటికంగా మారును.
రెండుజతల సల్ఫర్ పరమాణువులు కేవలం 207.1 దూరం కలిగి ఉండటం సల్ఫర్ర్-సల్ఫర్ బంధఅస్తిత్వాన్ని తెలుపుతున్నది.మిగిలిన రెండు సల్ఫర్ పరమాణువులు త్రికోణాకారపు ఏక సమక్షేత్రమ్ కలిగి, రాగి పరమాణువు చుట్టూ ఈ త్రికోణం ఆవృతమై ఉండును. పంచభుజ బైపిరమిడ్‌సౌష్టవంలో 5 కాపర్ పరమాణువులు ఉండును. ను ఉపయోగించి కావించిన అధ్యాయనంలో అన్ని రాగి పరమాణువుల ఆక్సీకరణ స్థాయి+1 స్థాయిఅని తెలిసింది.
కాపర్ మొనోసల్ఫైడు నల్లని పొడి/పుడిగా లేదా ముద్దలు/పలుకులుగా ఉండును. కాపర్ మొనోసల్ఫైడు సంయోగ పదార్థం యొక్క అణుభారం 95.611 గ్రాములు/మోల్.25వద్ద కాపర్ మొనో సల్ఫైడు యొక్క సాంద్రత 4.76 గ్రాములు/సెం.మీ3. కాపర్ మొనోసల్ఫైడు సమ్మేళనపదార్థం యొక్క ద్రవీభవన స్థానం 500 కంటే ఎక్కువ, కాని ఈ ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఈసంయోగ పదార్థం విఘటన చెందును. ఈ రసాయన సంయోగపదార్థం నీటిలో కరుగదు. నీటిలో గరిష్ఠ ద్రావణియత 0.000033 గ్రామ/100 మీ.లీ నీటిలో. అలాగే హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం, సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లాలలో కరుగదు. నైట్రిక్ ఆమ్లం , ఆమ్మోనియం హైడ్రాక్సైడు , పొటాసియం సైనైడు లలోకరుగును. కాపర్ మొనోసల్ఫైడు యొక్క వక్రీభవన సూచిక 1.45.
రాగి లోహం యొక్క సంయోగ లవణాలను కలిగిన ద్రావణంలోకి హైడ్రోజన్‌సల్ఫైడు వాయువును ప్రసరింప చెయ్యడం/పంపించడం ద్వారా కాపర్ మొనోసల్ఫైడును ఉత్పత్తి చెయ్యుదురు.
ప్రత్నామ్యాయంగా కాపర్ సల్ఫైడుతో అధికంగా సల్ఫరును ద్రవికరించి, కాపర్ మొనోసల్ఫైడ్‌ను ఉత్పత్తి చెయ్యవచ్చును. అనార్ద్ర ఇథనాల్లో ఉన్ననిర్జల/అనార్ద్ర కాపర్ క్లోరైడు నుండి హైడ్రోజన్సల్ఫైడ్ ద్వారా అవక్షేపంగా వేరు చెయ్యవచ్చును.