polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
గురు అర్జున్ సిక్ఖు మతంలో తొలి అమరవీరుడు, సిక్ఖుల పదిమంది గురువుల్లో ఐదవ వారు, పదకొండవ గురువుగా, శాశ్వత గురువుగా ప్రఖ్యాతి చెందిన గురుగ్రంథ సాహిబ్ను సంకలనం చేసినవారు. పంజాబ్ లోని గోయింద్వాల్లో గురు రాందాస్, గురు అమర్ దాస్ కుమార్తె మాతా భాని దంపతుల చిన్న కొడుకు. గురు అర్జున్ శతాబ్దిలో పావు వంతు భాగం సిక్కు గురువుగా జీవించారు. అమృత్ సర్ నిర్మాణాన్ని పూర్తిచేశారు, తర్ణ్ తారణ్, కర్తార్ పూర్ వంటి నగరాలను స్థాపించారు. గురు అర్జున్ సింగ్ సిక్ఖు మతానికి చేసిన అత్యున్నత కృషి పూర్వపు గురువులందరి బోధలను, వారికి పూర్వం సిక్ఖు సిద్ధాంతాలపై గట్టి ప్రభావం చూపించిన సాధు సంతుల బోధలన్నిటినీ సంకలనం చేసి ఒక పవిత్ర గ్రంథం: గురు గ్రంథ్ సాహిబ్ ను రూపకల్పన చేశారు. సిక్ఖు గురువు ద్వారా తొలిగా ప్రచురితమైన రాతప్రతి రూపంలో నిలిచివున్న ఒకే ఒక గ్రంథం.
సా.శ.1716లో ముఘల్ చక్రవర్తి ఫరూఖ్ సియర్ సిక్ఖులు మొత్తంగా ఇస్లాంలోకి మతమార్పిడి చెందడం కానీ, చనిపోవడం కానీ జరగాలనీ ఆదేశించారు, ఇది మొత్తం సిక్ఖు సమాజపు అధికారాన్ని తొలగించేందుకు సమాజాన్నే పూర్తిగా తొలగించే ప్రయత్నం. ప్రతి సిక్ఖు తలకు రివార్డు పెట్టారు. కొద్ది కాలం పాటు మొత్తం భూమ్మీద నుంచే సిక్ఖులను నామరూపాల్లేకుండా చేయాలని ఫరూఖ్ సియర్ చేసుకున్న నిశ్చయం నిజంగానే సాధ్యమైపోతుందన్నట్టే అనిపించింది. వందలాది మంది సిక్ఖులను వారి గ్రామాల నుంచి పట్టి తెచ్చి, చంపారు, వేలాదిమంది జుత్తు కత్తిరించుకుని తిరిగి హిందూ మతంలోకి వెళ్ళిపోయారు. వీరు కాక మరికొందరు అప్పటికింకా గురు గోబింద్ సింగ్ ప్రవేశపెట్టిన బాహ్య చిహ్నాలు స్వీకరించని వారు, ఆ పనిచేయకుండా ఉండిపోయారు. ఎందుకంటే బాహ్య చిహ్నాలను ధరించడం వల్ల ప్రాణాలకే ముప్పు కలిగే స్థితి ఏర్పడింది. సిక్ఖులు అజ్ఞాతంలోకి అడవులు పట్టిపోయారు.
గురు గోబింద్ సింగ్ దేహాన్ని విడిచిపెట్టడానికి కొద్ది సమయం ముందే సిక్ఖులపై అంతిమ ఆధ్యాత్మిక అధికారం గురుగ్రంథ సాహిబ్ కు, భౌతిక అధికారం ఖల్సా పంత్, సిక్ఖు జాతికి అప్పగించారు. మొదటి సిక్ఖు పవిత్ర గ్రంథాన్ని ఐదవ గురువు గురు అర్జున్ సా.శ.1604లో సంకలనం చేసి, సంపాదకత్వం వహించారు. తమ ఆధ్యాత్మిక ఆవిష్కరణలు అంతకుముందు కొందరు సిక్ఖు గురువులు రచన చేసినా, ఇదే తొలి సంకలిత గ్రంథం. ప్రపంచంలోకెల్లా మత విశ్వాసాన్ని పాదుకొల్పిన ప్రవక్తల జీవిత కాలంలోనే సంకలనం చేయబడ్డ అతికొద్ది మతగ్రంథాల్లో ఇది ఒకటి. పవిత్ర గ్రంథాలు సాధారణంగా ఒకే భాషలో రాయబడి, ఆ భాషను పవిత్ర భాషగా గుర్తించేలా ఉంటాయి, ఐతే గురుముఖి లిపిలోనే పంజాబీ, హిందుస్తానీ, సంస్కృతం, భోజ్ పురీ, అస్సామీ, పర్షియన్ భాషల్లో రాసివుండడం దీని విశిష్టత. సిక్ఖులు గురు గ్రంథ్ సాహిబ్ ను చివరి, శాశ్వతమైన గురువుగా భావిస్తారు.
1699లో అమృత్ సంస్కార్ ద్వారా సిక్ఖులకు అమృత్ ఇచ్చి ఖల్సా పంత్ సృష్టించారు. 1704లో ఆయన ఔరంగజేబు, వజీర్ ఖాన్ , ఇతర రాజుల సమష్టి సైన్యాన్ని ఎదుర్కొన్నారు. ఆనంద్ పూర్ వదిలి చంకౌర్ కేవలం 40మంది సిక్ఖులతో వెళ్ళారు. అక్కడ విపరీతమైన సంఖ్యలోని మొఘల్ సైనికులను ఎదిరించి కేవలం 40 మంది సిక్ఖులతో చంకౌర్ యుద్ధంలో పోరాడారు. 17, 15 సంవత్సరాల వయస్సులోని ఆయన ఇద్దరు కుమారులు అక్కడ అమరులయ్యారు. 9, 6 సంవత్సరాల వయసున్న మిగతా ఇద్దరు కుమారులను వజీర్ ఖాన్ చంపేశారు. గురుజీ ఔరంగజేబుకు జఫర్ నామా పంపించారు. ఆపైన ఆయన మహారాష్ట్రలోని నాందేడ్ వెళ్ళారు. అంతకు ముందే పరిచయమైన బాబా గురుబఖష్ సింగ్ ను వెళ్ళి కలిశారు. బాబా బందా సింగ్ బహదూర్ అన్న మారుపేరు కలిగిన బాబా గురుబఖష్ సింగ్ ను ప్రభావితం చేసి, సిక్ఖుగా మార్చి సైన్యాధ్యక్షునిగా పంజాబ్ కు పంపారు.
15వ ఏట ఇల్లు విడిచి సన్యసించి, మాధవ్ దాస్ అన్న దీక్షానామం స్వీకరించారు. గోదావరి తీరంలో గల నాందేడ్ ప్రాంతంలో ఒక మఠాన్ని స్థాపించారు. సెప్టెంబరు 1708లో ఆయనను తన ఆశ్రమంలో గురు గోవింద సింగ్ సందర్శించారు, తదనంతరం ఆయనకు మాధవ్ దాస్ శిష్యుడయ్యారు. ఆ సందర్భంగా బందా సింగ్ బహదూర్ అన్న పేరును గురు గోబింద్ సింగ్ ఈయనకు పెట్టారు. గురు గోబింద్ సింగ్ ఇచ్చిన దీవెనలు, అధికారంతో బందా సింగ్ బహదూర్ ఓ సైన్యాన్ని పోగుచేసి, మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడారు. 1709 నవంబరులో ముఘల్ ప్రావిన్షియల్ రాజధాని అయిన సమానాను ముట్టడించి, విజయం సాధించి తన తొలి ప్రధాన విజయాన్ని నమోదుచేశారు. పంజాబ్ లో అధికారాన్ని స్థాపించాకా ఆయన జమీందారీ వ్యవస్థను రద్దుచేసి, సాగుచేసుకుంటున్న రైతులకే భూమిని పంచిపెట్టారు. 1716లో మొఘలులు ఆయన్ను బంధించి, చిత్రహింసలు పెట్టి చంపారు.
గురు అమర్ దాస్ కుమార్తె బీబీ భాని వివాహ సమయం ఆసన్నమైనప్పుడు ఆయన లాహోర్ కు చెందిన వ్యక్తి, ఆరాధనా భావం, శ్రద్ధ కలిగిన యువ సిక్కు అయిన జాతాను ఎంపిక చేసుకున్నారు. జేతా ఒకసారి గురు అమర్ దాస్ ని కలుసుకోవడానికి తీర్థయాత్రికులతో కలిసి లాహోర్ నుంచి వచ్చి గురువు బోధనలకు ఎంతగానో ఆకర్షితులై గోయింద్వాల్ ప్రాంతంలో స్థిరపడ్డారు. గోధుమలు అమ్మి జీవనం సాగిస్తూ, గురు అమర్ దాస్ ఖాళీ సమయాన్ని గురు అమర్ దాస్ సేవల్లో వెచ్చించేవారు. గురు అమర్ దాస్ తన కొడుకుల్లో ఎవరూ గురువు పదవికి సరైనవారని భావించలేదు. అందుకు బదులు తన అల్లుడు రాందాస్ ని వారసునిగా ఎంచుకున్నారు. గురు అమర్ దాస్ సాహిబ్ 95 సంవత్సరాల వయసులో 1574 సెప్టెంబరు 1న అమృత్ సర్ జిల్లాలోని గోయింద్వాల్ గ్రామంలో తన బాధ్యతలు నాలుగవ నానక్ గురు రాందాస్కు అప్పగించి మరణించారు.
గురు హర్ రాయ్ సిక్కు మత ప్రచారంలో, బోధనల్లో భాగంగా పంజాబ్ లోని దోఅబా, మాళ్వా ప్రాంతాలను సందర్శించారు. లాహోర్, సియాల్ కోట్, పఠాన్ కోట్, సంబా, రాంఘర్, జమ్ము కాశ్మీర్ లో వివిధ ప్రదేశాలు ఆయన సందర్శించారు. తన హయాంలో గురు హర్ రాయ్ కొన్ని తీవ్రమైన సమస్యలు ఎదుర్కొన్నారు. మసంద్ లు, ధిర్ మల్, మినాలు అవినీతిపరులై సిక్ఖు విశ్వాసం వ్యాప్తిని అడ్డుకున్నారు. మూడవ సిక్ఖు గురువు గురు అమర్ దాస్ మంజి, పిరి వ్యవస్థ ప్రారంభిస్తూ 94 మందిని మంజీలుగా, పిరీలుగా సిక్ఖు మతం విస్తరించేందుకు ఏర్పరిచారు. మసంద్ వ్యవస్థను సంస్కరించేందుకు గురు హర్ రాయ్ 360 సిక్ఖు మత ప్రచార పీఠాలు - మంజీలు అదనంగా ఏర్పాటుచేస్తూ వ్యవస్థను విస్తరించారు. పాత అవినీతి పరులైన మసంద్ లను తొలగించి, నిబద్ధులైన కొత్త వ్యక్తులను మంజి పెద్దలుగా స్వీకరించారు.
1635లో గురు అంగద్ ను కలిశాకా భాయ్ సాహిబ్ గురు నానక్ సందేశాన్ని అందుకుని సిక్ఖుగా మారారు. క్రమంగా ఆయన సముదాయానికి, గురువులకు సేవ చేయసాగారు. గురు అంగద్ ప్రభావంతోనూ, గురువుల బోధలతోనూ భాయ్ అమర్ దాస్ కు సిక్ఖు బోధలపై విశ్వాసం స్థిరపడింది. గురు అంగద్ ను తన ఆధ్యాత్మిక గురువుగా స్వీకరించారు. గురు అమర్ దాస్ ఆపైన ఖదూర్ సాహిబ్ లోనే నివసించసాగారు. ఉదయాన్నే లేచి బియాస్ నది నుంచి గురువు స్నానానికి నీరు తీసుకురావడంతో ఆయన రోజు ప్రారంభమయ్యేది. ఆపైన గురువు వస్త్రాలు ఉతకడం, ఆయన గురు కా లాంగర్ చేసేందుకు అవసరమైన కట్టెలు అడవి నుంచి తెచ్చియ్యడం వంటి సేవలు చేసేవారు. తన స్వంతాన్ని అంతా వదులుకుని పూర్తిగా సేవకు, గురువుకు అంకితమయ్యారు. జీవితం మీద వేరే ఏ ఇతర ఆసక్తులు లేని ముసలాయనగా ఆయనను లెక్కించేవారు.
గురు తేగ్ బహదూర్ , 10 మంది సిక్ఖు గురువుల్లో తొమ్మిదవ వారు. తొలి గురువు నానక్ స్ఫూర్తిని అందిపుచ్చుకుని ఆయన రాసిన 115 కవితలు గురు గ్రంథ్ సాహిబ్ లో ఉన్నాయి. ఆయన పటియాలా, ఆనంద్ పూర్ సాహిబ్ నగరాలను స్థాపించారు. కాశ్మీరీ పండిట్లను ఇస్లాంలోకి బలవంతంగా మతమార్పిడి చేస్తూంటే వ్యతిరేకించినందుకు, తాను స్వయంగా ఇస్లాం మతంలోకి మారేందుకు తిరస్కరించినందుకుతో గురు తేగ్ బహదూర్ ను ముఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఢిల్లీలో బహిరంగంగా తల నరికించి చంపారు. గురు ద్వారా సిస్ గంజ్ సాహిబ్, గురుద్వారా రకాబ్ గంజ్ సాహిబ్ అన్న పేర్లతో ఢిల్లీలో ఉన్న రెండు ప్రదేశాలు ఆయనను నరికి చంపడం, ఆయన శరీరాన్ని అంత్యక్రియలు చేయడం జరిగిన ప్రదేశాలు, స్మృతి మందిరాలు.
గురు అమర్ దాస్ సిక్ఖు మతంలోని పదిమంది గురు పరంపరలో మూడవవారు. 73 సంవత్సరాల వయసులో 1552లో ఆయన మూడవ సిక్ఖు గురువయ్యారు. గోయింద్వాల్ గురు అమర్ దాస్ గురుత్వం నెరపిన కాలంలో సిక్ఖు మతానికి ప్రధాన కేంద్రంగా వెలుగొందింది. స్త్రీ పురుష సమానత్వం, సతీ సహగమనం పట్ల వ్యతిరేకత, సిక్ఖుమతంలో లాంగర్ నిర్వహణల గురించి జీవితాంతం ప్రబోధిస్తూనే సాగారు. 1567లో అక్బర్ పంజాబ్ లో తన హయాంలో ఉన్న పేదసాదలు, సాధారణ ప్రజలతో కలసి లాంగర్ చేశారు. గురు అమర్ దాస్ 140 మంది అపోస్తుల కు శిక్షణ నిచ్చి మతాన్ని వేగంగా విస్తరించేందుకు కృషిచేశారు. 1574లో 95 సంవత్సరాల వయసులో మరణించారు. దానికి ముందు అమర్ దాస్ తన అల్లుడు జేతాను నాలుగవ సిక్ఖు గురువుగా నియమించారు.
ఆయన అక్క నాన్కీ భర్త, బావగారైన జైరాం నానక్ కు సుల్తాన్ పూర్ లో ప్రభుత్వ ధాన్యాగారంలో మేనేజరుగా ఉద్యోగమిప్పించారు. 28 సంవత్సరాల వయసులో ఒక ఉదయం గురు నానక్ దేవ్ సామాన్యంగా నదికి స్నానం చేసి, ధ్యానం చేసుకుందుకు వెళ్ళారు. ఆ తర్వాత ఆయన మూడురోజుల పాటు ఎవరికి కనిపించకుండా పోయారు. తిరిగి వచ్చాకా ఆయన "దేవుని పవిత్రాత్మను నింపుకున్నాను" అన్నారు. ఆయన తిరిగివచ్చాకా తొలి మాటల్లో ఒకటి: హిందువూ లేడు, ముస్లిమూ లేడు. ఈ మత సామరస్య బోధలతో ఆయన బోధలు వ్యాపింపజేయడం ప్రారంభించారు. వేలాది కిలోమీటర్లను చుడుతూ భగవంతుని సందేశాన్ని ప్రబోధిస్తూ నాలుగు సుస్పష్టమైన ప్రధాన దిశల్లో నాలుగు ప్రత్యేకమైన ప్రయాణాలు సాగించారు, వీటినే ఉదాసీలు అని పిలుస్తారు.
గురు హర్ రాయ్ శాంతి కాముకుడు అయినా మునుపటి గురువు, ఆయన తాత అయిన గురు హర్ గోబింద్ విజయవంతంగా నడిపించిన 12 వందల మంది సిక్ఖు వీరుల సైన్యాన్ని వదలలేదు. సిక్ఖుల సైనిక స్ఫూర్తిని ఎప్పుడూ అభినందన పూర్వకంగా ప్రస్తావించేవారు, కానీ ఆయన ఎప్పుడూ ముఘల్ సామ్రాజ్యంతో ప్రత్యక్ష రాజకీయ, సైనిక యుద్ధంలో తలపడలేదు. దారా షిఖో తన దాయాది ఔరంగజేబు ప్రారంభించిన వారసత్వ యుద్ధంలో తనకు సహాయపడమని గురు హర్ రాయ్ ను కోరారు. గురు హర్ రాయ్ తన తాతకు ఇచ్చిన మాట ప్రకారం సిక్ఖు సైన్యాన్ని రక్షణ కోసమే వినియోగించాలి. దాంతో మధ్యేమార్గంగా సిక్ఖు సైన్య సహకారంతో ఆయనను రహస్యంగా తరిలించి ఔరంగజేబు చేతి నుంచి తప్పించారు. ఈ క్రమంలో ఎక్కడా ఆయుధాన్ని వినియోగించలేదు.
గురు హర్ రాయ్ పదిమంది సిక్ఖు గురువుల్లో ఏడవవారు. 1644 మార్చి 8న ఆయన తన తాతగారి నుంచి గురు పరంపర వారసత్వాన్ని స్వీకరించారు. 31 సంవత్సరాల వయసులో మరణించబోతూ గురు హర్ రాయ్ తన కుమారుడు ఐదేళ్ళ గురు హర్ క్రిషన్ కు గురు పరంపరలో వారసత్వాన్ని ఇచ్చారు. ఆరవ సిక్ఖు గురువైన గురు హర్ గోబింద్ కుమారుడు బాబా గుర్ దితా. బాబా గుర్ దితా, మాతా నిహాల్ కౌర్ దంపతుల కుమారుడు గురు హర్ రాయ్. దయా రామ్ కుమార్తె అయిన మాతా కిషన్ కౌర్ ను గురు హర్ రాయ్ వివాహం చేసుకున్నారు. ఆయనకి రామ్ రాయ్, గురు హరిక్రిషన్ అన్న కుమారులు ఉన్నారు.
మాళ్వా, దోఅబా ప్రాంతాలను గురు హర్ రాయ్ సందర్శించి తిరిగివస్తుండగా గురు హర్ గోబింద్, ఆయన సిక్ఖు సైన్యంతో తలపడి యుద్ధంలో మరణించిన ముఖ్లిస్ ఖాన్ కుమారుడు మహమ్మద్ యార్బేగ్ ఖాన్ ససైన్యంగా ఎదురయ్యారు. గురు హర్ రాయ్ అనుచర సహితంగా ఉన్నారు. ఈ దాడిని కేవలం కొద్ది వందల మంది సిక్ఖులు తిప్పికొట్టారు. ఖాన్ సైన్యాలు తీవ్రమైన జన నష్టంతో ఆ ప్రదేశం నుంచి పారిపోయారు. గురు హర్ రాయ్ తరచుగా సిక్ఖు వీరులను గౌరవిస్తూ, సత్కరిస్తూండేవారు. దారా షికో తప్పించుకోవడంలో సహాయం చేసినందుకు కక్ష కట్టిన ఔరంగజేబు గురు హర్ రాయ్ పై నేరారోపణలు చేశారు, గురు గ్రంథ్ సాహిబ్ లోని భాగాలు ముస్లిం వ్యతిరేకమని, దైవదూషణ అనీ ఆరోపిస్తూ ప్రశ్నలు సంధించారు.
తరుణ దాల్లో వేగంగా 12 వేలమంది చేరారు, క్రమంగా అంతమందికి ఒకే ప్రదేశంలో ఉంచి నివాస, ఆహార అవసరాలు చూసుకోవడం కష్టమైపోయింది.
దాంతో దాల్ ను ఐదుగా విభజించేందుకు నిశ్చితమైంది, దాల్ కు చెందిన ఐదు విభాగాలు ఒకే ప్రధాన నిల్వలోంచి పదార్థాలు తీసుకుని, స్వంత లాంగర్లలో వండుకునేవారు. అమృత్ సర్ లోని ఐదు పవిత్ర సరోవరాలైన రాంసర్, బిబేక్ సర్, లచ్మన్ సర్, కౌల్ సర్, సంతోఖ్ సర్ ల చుట్టుపక్కల ఈ ఐదు విభాగాలు నిలిచివుండేవి. ఈ విభాగాలు తర్వాతి కాలంలో మిస్ల్లు అయి సంఖ్య పదకొండుకు పెరిగింది. ఒక్కోటీ పంజాబ్ లో ఒక్కో ప్రాంతాన్ని అధీనంలోకి తీసుకున్నారు. వారంతా కలిసి సర్బత్ ఖల్సాగా ఏర్పడ్డారు.
గురు హర్ గోబింద్ రాజకీయ వ్యవహారాల్లో రాణించారు, ఆయన దర్బారు శోభస్కరంగా ఉండేది. మత విశ్వాసానికి అంకితమైన అనుచరులకు శిక్షణనివ్వడం, ఆయుధాలు సమకూర్చుకోవడం ప్రారంభమైంది. క్రమంగా ఆయన ఏడువందలు గుర్రాలు కలిగి, తన సైన్యం మూడువందల ఆశ్విక దళానికి, అరవై తుపాకీ దళానికి కాలగతిలో అభివృద్ధి చెందింది. దీనికి తోడు ఐదువందల మంది పంజాబ్ లోని మాఝా ప్రాంతం నుంచి కాల్బలం నుంచి వచ్చి చేరారు. ఇస్లామిక్ మత హింసను నిరోధించి, మత స్వేచ్ఛను రక్షించడానికి సిక్ఖు మతం లోపల అంతర్గతంగా సైనిక సంప్రదాయాన్ని ప్రారంభించినందుకు గుర్తుకు వస్తారు. సిక్ఖు గురువుగా ఆయన 37 సంవత్సరాల, 9 నెలల, 3 రోజుల పాటు అత్యంత ఎక్కువ కాలం కొనసాగారు.
గురు రామ్ దాస్ సిక్కుమతానికి చెందిన పది మంది గురువులలో నాలుగో గురువు, ఇతనికి 1574 ఆగస్టు 30న ఇతన్ని సిక్ఖు గురువుగా ప్రకటించారు. ఇతను ఏడు సంవత్సరాలు గురువుగా ఉన్నాడు. రాందాస్ 1534 సెప్టెంబరు 24 న చునా మండి, లాహోర్, పంజాబ్ లో జన్మించాడు. ఇతని తండ్రి హరి దాస్, తల్లి అనూప్ దేవి . ఇతని భార్య బీబీ భాని, ఈమె గురు అమర్ దాస్ చిన్న కుమార్తె. వీరికి ముగ్గురు కుమారులు, వారు ప్రీతీ చంద్, మహాదేవ్, గురు అర్జన్. ఇతని మావ గురు అమర్ దాస్ సిక్కుమతానికి చెందిన పది మంది గురువులలో మూడవ గురువు. రామ్ దాస్ సెప్టెంబరు 1 న గురువుగా మారి 7 సంవత్సరాలు గురువుగా ఉన్నాడు.
గురు గోబింద్ సింగ్ జన్మనామం గోవింద్ రాయ్ , సిక్ఖుల పదవ గురువు, ఆధ్యాత్మిక గురువు, వీరుడు, కవి, తత్త్వవేత్త. ఆయన తండ్రి గురు తేగ్ బహదూర్ ఇస్లాంలోకి మారడానికి నిరాకరించినందుకు, కాశ్మీరీ హిందువుల బలవంతపు మతాంతీకరణ అడ్డుకున్నందుకు తల నరికించి చంపినప్పుడు, గురు గోబింద్ సింగ్ తొమ్మిదేళ్ళ వయసులో సిక్ఖుల గురువు, నాయకునిగా అభిషిక్తుడయ్యారు, జీవించిన సిక్ఖు గురువుల్లో ఆఖరువారిగా నిలిచిపోయారు. ఆయన నలుగురు కొడుకులు ఆయన జీవించివుండగానే మరణించారు, ఇద్దరు ముస్లిం-సిక్ఖు యుద్ధాల్లో చనిపోగా, మిగతా ఇద్దరినీ మొఘల్ సైన్యం పట్టి చంపింది.
గురు హర్ గోబింద్ అకాల్ తఖ్త్ను స్థాపించారు. ఇది సిక్ఖు సంప్రదాయంలో భూమిపై ఉన్న అత్యున్నత అధికార కేంద్రం. సిక్ఖులు తమ న్యాయపరమైన సమస్యలను ఇక్కడే నివేదించి, గురువు నుంచి న్యాయాన్ని పొందాలని దీన్ని ఏర్పరిచారు. అకాల్ తఖ్త్ ఎదురుగు అకాల్ బంగా వద్ద రెండు నిషాన్ సాహిబ్లు ఆయన ఏర్పాటుచేశారు. ఒక జెండా హర్మందిర్ సాహిబ్ వైపుకు ఉంటుంది, దానికన్నా కొంత చిన్నగా ఉన్న మరో జెండా అకాల్ తఖ్త్ వైపు ఉంటుంది. మొదటిది ఆధ్యాత్మిక అధికారాన్ని సూచిస్తూండగా రెండవది భౌతిక అధికారాన్ని సూచిస్తోంది. ఈ సంకేతాలు భౌతిక అధికారం ఆధ్యాత్మిక శక్తికి లోబడి ఉండాలని పేర్కొంటున్నాయి.
సిక్ఖు గురువు కావడానికి ముందు భాయ్ అమర్ దాస్ చాలా మతాభిమానం కలిగిన వైష్ణవ హిందువు అని తెలుస్తోంది. ఆయన జీవితాన్ని హిందూ భక్తునిగా అన్ని మతపరమైన యాత్రలు చేస్తూ, ఉపవాసాలు ఆచరిస్తూ యమనియమాలతో గడిపారు. సిక్ఖుల రెండవ గురువు గురు అంగద్ దేవ్ కుమార్తె బీబీ అమ్రో కొన్ని గురునానక్ గీతాలు ఆలపిస్తూండగా విన్నారు. ఆ బీబీ అమ్రో భాయ్ సాహెబ్ అమర్ దాస్ తమ్ముని కుమారుడైన భాయ్ జస్సో భార్య. శబద్లు అని పిలిచే వీటిని విని చాలా కదిలిపోయిన అమర్ దాస్ వెంటనే బయలుదేరి ఖదూర్ సాహిబ్ వెళ్ళి గురు అంగద్ను కలిశారు. ఈ సంఘటన జరిగేనాటికి భాయ్ సాహిబ్ వయసు 61 సంవత్సరాలు.
బాబా గురుబఖష్ సింగ్ పంజాబ్ వెళ్ళిపోయిన రోజు సాయంత్రం గురు గోబింద్ సింగ్ ను ఇద్దరు ముస్లిం సైనికులు కలిశారు. వారిలో ఒకరిని సిర్ హింద్ సుబేదార్ వజీర్ ఖాన్ గురు గోబింద్ సింగ్ ను చంపమని నియమించారు. హంతకుల్లో ఒకరైన బషాల్ బేగ్ బయట వేచివుండగా, గురు గుడారంలోకి ప్రవేశించి కిరాయి హంతకుడు జంషెద్ ఖాన్ గురువును రెండు పోట్లు పొడిచారు. గోబింద్ సింగ్ ఒక్క దెబ్బలో ఖాన్ ను చంపేశారు, తుముల్త్ హెచ్చరిక అందుకుని బయటివారు బేగ్ ను చంపేశారు. గాయం మానిపోయినా తర్వాతి రోజున 1708 సంవత్సరంలో మహారాష్ట్రలోని నాందేడ్లో గురు గోబింద్ సింగ్ మరణించారు.
గురు కా లాంగర్ అన్న సంప్రదాయాన్ని గురు అమర్ దాస్ చాలా బలపరిచారు, గురువును దర్శించవచ్చే ప్రతీ సందర్శకుడూ ముందు పెహ్లే పంగత్ ఫిర్ సంగత్ అన్న మాట పలికి తినేలా నియమించారు. ఒకసారి అక్బర్ పాదుషా గురు సాహిబ్ ను సందర్శించేందుకు వచ్చారు, ఐతే ఆయనను కూడా లాంగర్ లో అన్నం స్వీకరించేలా చేశారు, ఆపైనే గురు సాహిబ్ మాట్లాడారు. దాంతో ఈ పద్ధతులకు విపరీతంగా ఆకర్షితుడయిన అక్బర్ ఈ ఏర్పాట్లకు కొంత భూమిని కేటాయిస్తానని అన్నారు, కానీ గురువు గౌరవప్రదంగా తిరస్కరించారు.
1595 సంవత్సరంలో అమృత్ సర్ కు పశ్చిమాన 7 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న వదలి గురు గ్రామంలో గురు హర్గోబింద్ జన్మించారు. గురు హర్ గోబింద్ కు ఆయన తండ్రి సిక్ఖు ప్రజలను కాపాడేందుకు సైనిక సంప్రదాయాన్ని ప్రారంభించమని సూచించారు. అధికారంలోకి రాగానే ఆయన రెండు కత్తులను పెట్టారు: ఒకటి ఆయన ఆధ్యాత్మిక అధికారాన్ని , మరొకటి తాత్కాలిక లేక భౌతిక అధికారాన్ని సూచిస్తాయి. అలా ఆయన సిక్ఖు విశ్వాసంలో సైనిక సంప్రదాయాన్ని ప్రారంభించారు. గురు హర్ గోబింద్ కు ముగ్గురు భార్యలు: మాతా దామోదరీ, మాతా నానకి, మాతా మహా దేవి.
గురు హర్ క్రిషన్ పదిమంది సిక్ఖు గురువుల్లో ఎనిమిదో వారు. 5 సంవత్సరాల వయసులో 1661 అక్టోబరు 7న ఆయన తండ్రి గురు హర్ రాయ్ తర్వాత గురువు అయ్యారు. సిక్ఖు మత చరిత్రలోకెల్లా అతి చిన్న వయసులో గురువు అయింది హర్ క్రిషన్. ఆయనను బాల గురువు అని కూడా అంటూ ఉంటారు. ఆయన ఎనిమిది సంవత్సరాల వయసులో ఢిల్లీలో అంటువ్యాధి కారణంగా మరణించారు. ఆయన తండ్రికి చిన్నాన్న అయిన గురు తేజ్ బహదూర్ సిక్ఖులకు తర్వాతి గురువు అయ్యారు. కేవలం 2 సంవత్సరాల, 5 నెలల, 24 రోజుల పాటు మాత్రమే గురువుగా పనిచేశారు.
ఆధునిక సిక్ఖు మతాచారాలు గురు గోవింద్ సింగ్ మరణానంతరం స్థిరపడడం, సూత్రీకరణ చెందడం జరిగింది. గురువులు ఎవరూ మతాన్ని స్థాపించే ఉద్దేశంతో ప్రబోధించకున్నా సాధువులు, ప్రవక్తలు, గురువుల బోధనల్లోంచి మతాలు ఏర్పడ్డాయి.30 మార్చి 1699. రోజును సిక్ఖుమతంలో ప్రముఖంగా గోవింద్ మరణానంతరం ఐదు విభిన్న సాంఘిక నేపథ్యాలకు చెందిన ఐదుగురికి మతాన్ని ఇచ్చి ఖల్సా ప్రారంభించారు. మొదటగా పవిత్రులైన ఐదుగురినీ ఖల్సాలోకి గోవింద్ సింగ్ ని తీసుకువచ్చారు. 300 సంవత్సరాల చరిత్ర తర్వాత ఖల్సా పరంపరను ప్రారంభించింది.
గురు అంగద్ పదిమంది సిక్ఖు గురువుల్లో రెండవ వారు. 1504 మార్చి 31న నేటి పంజాబ్ రాష్ట్రంలోని ముక్త్‌సర్ జిల్లాలోని సరేనగ గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన హిందూ కుటుంబంలో జన్మించారు. తల్లిదండ్రులు లెహ్నా అనే పేరుతో ఆయన నామకరణం చేశారు. ఆయన తండ్రి ఫెరు మల్ చిన్న వర్తకుడు, తల్లి మాతా రామో . ఆయన పూర్వీకులు ముకాత్సర్ సమీపంలోని మత్తే-ది-సరాయ్ కు చెందినవారు, తాతగారు బాబా నారాయణ్ దాస్ త్రెహాన్.
సిక్ఖు గురువుల బోధలను నేర్చుకుని, వ్యాప్తిచేస్తూ, సిక్ఖు మతానికి విలువైన కానుకలను సిక్ఖుల ఆదాయం నుంచి ధనం, వస్తువుల రూపంలో అందుకుంటూండే మసంద్ లనే మత ప్రచారకులను గురు అర్జున్ ప్రారంభించారు. సిక్ఖులు గురుద్వారాలు, లాంగర్ ల నిర్మాణాలకు సహకరించేందుకు దస్వంద్ లను సిక్ఖులు చెల్లించేవారు. లాంగర్ అనేది గురునానక్ ప్రారంభించినా గురు అర్జున్ లాంగర్లను మతపరమైన కర్తవ్యంగా క్రమబద్ధమైన వ్యవస్థగా ఏర్పరిచారు, అది అప్పటినుంచీ కొనసాగుతూ వస్తోంది.
గురు నానక్ దేవ్ జీ చిన్నతనం నుంచీ ప్రశ్నించే, ఆలోచించే తత్త్వంతో ఉండేవారు. చిరువయసులోనే మతపరంగా ఉపనయనం చేసి జంధ్యం వేయబోగా తిరస్కరించి, అంతకన్నా భగవంతుని నిజ నామాన్ని హృదయంలో ధరిస్తాననీ, నూలుపోగులా అది తెగిపోవడం, మట్టిలో కలిసిపోవడం, తగలబడడం, పోవడం లేక అఖండంగా రక్షణను ఇస్తుందనీ వాదించారు. అత్యంత పిన్న వయసు నుంచీ బీబీ నాన్కీ తన తమ్ముడిలో భగవంతుని జ్యోతి చూడగలిగేవారు, కానీ ఈ రహస్యాన్ని ఎవరికీ చెప్పలేదు. ఆమె గురు నానక్ దేవ్ జీ తొలి శిష్యురాలిగా పేరొందారు.
నవాబ్ కపూర్ సింగ్ ఖల్సా నాయకుడు కావడంతో గురు గోబింద్ సింగ్ భార్య మాతా సుందరి ఆయనకు తనకు పుత్ర సమానుడైన యువకుడు జస్సా సింగ్ అహ్లూవాలియాను నిజమైన ఆదర్శనీయుడైన సిక్ఖుగా పెంచమని పంపించారు. కపూర్ సింగ్ మార్గదర్శనంలో అహ్లూవాలియా గుర్బానీలో మంచి విద్య గరిపారు, సిక్ఖు వ్యవహారాలను నిర్వహించడంలో శిక్షణనిచ్చారు. తర్వాత జస్సా సింగ్ అహ్లూవాలియా సిక్ఖుల స్వయం పాలనలో ముఖ్యమైన పాత్ర స్వీకరించారు.
కొద్ది సంవత్సరాల తర్వాత లాహోర్ గవర్నర్ అబ్దుస్ సమద్ ఖాన్, ఇతర ముఘల్ అధికారులు సిక్ఖులను అణచివేయడం తగ్గించారు, దాంతో సిక్ఖులు మళ్ళీ గ్రామాలకు తిరిగివచ్చి, గురుద్వారాలకు వెళ్ళడం ప్రారంభించారు, ఈ గురుద్వారాలు సిక్ఖులు అజ్ఞాతంలోకి వెళ్ళినప్పుడు ఉదాసీలు నిర్వహించారు. హర్మందిర్ సాహిబ్లో దీపావళి, వైశాఖి పండుగలు జరుపుకున్నారు. బందియా ఖల్సా, తత్ ఖల్సాగా ఖల్సా రెండుగా విడిపోయింది, రెంటికి నడుమ కార్పణ్యాలు పెరిగిపోయాయి.
1697లో నవాబ్ కపూర్ సింగ్ షేఖ్‌పురా, పంజాబ్, పాకిస్తాన్ సమీపంలోని గ్రామంలో జన్మించారు. 1733లో పంజాబ్ గవర్నర్ సిక్ఖులకు నవాబ్ పదవిని, రాచ పదవిని ఇవ్వాలని ప్రతిపాదించినప్పుడు ఖల్సా కపూర్ సింగ్ కు ఇచ్చేందుకు అంగీకరించింది. అలా ఆయనకు ఒక జాగీర్ లభించింది. దాంతో ఆయన నవాబ్ కపూర్ సింగ్ గా సుప్రసిద్ధులయ్యారు. 1748లో తొట్టతొలి సిక్ఖు మిస్ల్ లను ఆయన దాల్ ఖల్సా పేరిట నిర్వహించారు.
ముఘల్ చక్రవర్తి జహంగీర్ ఆదేశాల మేరకు గురు అర్జున్ బంధితుడయ్యారు, ఆయనను ఇస్లాం మతంలోకి మారమని బలవంతం చేశారు. ఆయన మతం మారేందుకు అంగీకరించకపోవడంతో, చిత్రహింసలు పెట్టి సా.శ.1606లో చంపేశారు. చారిత్రిక ఆధారాలు చూసినా, సిక్ఖు సంప్రదాయం పరిశీలించినా గురు అర్జున్ ను నీట ముంచి చంపేశారా, లేక చిత్రహింసల వల్ల చనిపోయారా అన్నది స్పష్టం కాలేదు. ఆయన బలిదానం సిక్ఖు మత చరిత్రను మలుపుతిప్పిన కీలకమైన సంఘటన.
ఖల్సా రెండు విభాగాలుగా తమను పునర్విభజించుకుంది, యుక్త వయస్కులు తరుణ దాల్ లో భాగంగా ఉంటారు, ఇది ప్రధాన పోరాట బలగం అవుతుంది, నలభై సంవత్సరాలకు పైగా వయసున్నవారు బుధ దాల్ లో భాగమై గురుద్వారాల నిర్వహణ, గురుమత్ ప్రవచనాల్లో నిమగ్నమవుతారు. బుధ దాల్ బాధ్యతల్లో ప్రభుత్వ బలగాల కదలికలు, వారి రక్షణ వ్యూహాలు గమనిస్తూండడం కూడా ఉంటాయి. అలానే తరుణ దాల్ కు రిజర్వ్ బలగంగా కూడా పనికి వస్తుంది.
చిన్నతనంలోనే నానక్ హిందూ మతంలోని తాత్త్వికతపై ఆకర్షితుడై, జీవితంలోని రహస్యాలను అన్వేషించేందుకు ఇల్లు వదలి వెళ్ళిపోయారు. ఇదే సమయంలో నానక్ భారతదేశంలోని ముఖ్యులైన తాత్త్వికులు, బోధకులు కబీర్, రవిదాస్ లను కలుసుకున్నారు. నానక్ బతాలాకు చెందిన వ్యాపారి మూల్ చంద్ చోనా కుమార్తె సులేఖ్నీని వివాహం చేసుకున్నారు, ఆయనకు శ్రీచంద్, లక్ష్మీదాస్ అనే కుమారులు జన్మించారు.
గురు అమర్ దాస్ భాయ్ గుర్ దాస్ హిందీ, సంస్కృతం భాషల్లోనూ, హిందూ మత గ్రంథాల్లోనూ ఉన్న విస్తృత విజ్ఞానానికి అభిమానం పెంచుకున్నారు. దేశంలోని అన్ని ప్రాంతాలకు మసంద్ లను పంపే సంప్రదాయాన్ని అనుసరించి భాయ్ గుర్ దాస్ ను సిక్ఖు సిద్ధాంతాలను వ్యాప్తిచేయమని ఆగ్రాకు పంపారు. ఆయన ఆగ్రాకు బయలుదేరే ముందు సిక్ఖుల కోసం పాంటిచాల్సిన నిత్య కృత్యాలను గురు అమర్ దాస్ ఇలా చెప్పారు:
సిక్ఖు మతానికి ఆయన చేసిన చెప్పుకోదగ్గ కృషిలో సిక్ఖు పోరాట సమాజమైన ఖల్సాను 1699లో ప్రారంభించడం, ఖల్సా సిక్ఖులు అన్ని వేళలా ధరించే ఐదు కెలు అనే విశ్వాస చిహ్నాలు ఏర్పాటుచేయడం వంటివి ఉన్నాయి. గురు గోబింద్ సింగ్ సిక్ఖు మత పద్ధతులు తీర్చిదిద్దడం కొనసాగించారు, ముఖ్యమైన సిక్ఖు గ్రంథాలు రాశారు, సిక్ఖు పవిత్ర గ్రంథం గురుగ్రంథ సాహిబ్ను సిక్ఖుమత శాశ్వత గురువుగా చేశారు.
హర్ క్రిషన్ కిరాత్ పూర్ సాహిబ్, రూప్‌నగర్, పంజాబ్లో గురు హర్ రాయ్, కిషన్ దే దంపతులకు జన్మించారు. 1661 అక్టోబరులో మరణించేందుకు ముందు గురు హర్ రాయ్ తన చిన్న కుమారుడు హర్ క్రిషన్ ను తర్వాతి గురువుగా ప్రతిపాదించారు. గురు హర్ రాయ్ తన పెద్ద కుమారుడు రామ్ రాయ్ ముఘల్ సామ్రాజ్యంతో రాజీపడుతున్నట్టు అనిపించడంతో చిన్న కుమారుడు హర్ క్రిషన్ ను ఎంచుకున్నారు.
జనన, వివాహ, మరణ సందర్భాల్లో చేసే శుభాశుభ కార్యకలపాలకు కొత్త విధానాలు ప్రారంభించారు. స్త్రీల సాంఘిక స్థితిగతులను మెరుగుపరిచి, ఏ హక్కూ లేదని భావిస్తూ చంపబడే స్త్రీ శిశువులకు జీవించే హక్కును ఇచ్చారు. తీవ్ర సంప్రదాయ వాదుల నుంచి ఈ బోధలకు గట్టి వ్యతిరేకత వచ్చింది. ఆయన సిక్ఖులు వేడుకగా జరుపుకునేందుకు మూడు పండుగలను నిర్ణయించారు, అవి: దీపావళి, వైశాఖి, మాఘి.
ఖల్సా ఆ ప్రాంతపు ప్రజలపై జరుగుతున్న అణచివేతకు ప్రతిస్పందించడంపై ప్రణాళిక రూపొందించేందుకు సమావేశం పెట్టుకుని ప్రభుత్వ సొమ్ము, ఆయుధాలు లాక్కుని పరిపాలన బలహీనపరచాలని, నిత్యం సాగే దాడుల నుంచి కాపాడేందుకు సన్నద్ధం కావాలని నిర్ణయించుకున్నారు. కపూర్ సింగ్ ఈ ప్రయత్నం కోసం ప్రణాళిక రచన చేసి అమలు చేయడానికి కపూర్ సింగ్ ను నియమించారు.
ప్రతీ సిక్ఖు కూడా అతని జాతేదార్ ఆదేశాలను గౌరవించాలి. ఎక్కడి నుంచి ఎవరైనా ఎక్కడికైనా వెళ్తే ముందు ఆయన జాతేదార్ అనుమతి తీసుకుని, తిరిగి వచ్చాకా వచ్చినట్టు తెలియజేయాలి.
ముల్తాన్ నుంచి లాహోర్ ఖజానాకు ధనాన్ని తీసుకువెళ్తున్నారన్న సమాచారం అందింది; ఖల్సా దాడి చేసి డబ్బు, ఆయుధాలు, రక్షకుల గుర్రాలను లూటీ చేసింది. కసూర్ నుంచి లాహోర్ కు వెళ్తున్న కసూర్ ఎస్టేట్ ఖజానా నుంచి లక్ష రూపాయలు దాడిచేసి తీసుకున్నారు. ఆపైన ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ప్రాంతం నుంచి వస్తున్న వ్యాపారుల బిడారు పట్టుకుని అనేక ఆయుధాలు, గుర్రాలు తీసుకున్నారు.
సిక్ఖు మత చరిత్రలో మొట్టమొదటి పుణ్యక్షేత్రాన్ని గురు అమర్ దాస్ గోయింద్వాల్ సాహిబ్ వద్ద బోలీ అన్న పేరుతో 84 మెట్లతో నిర్మించారు. గురు నానక్, గురు అంగద్ లు చేసిన కీర్తనలు మరిన్ని కాపీలుగా రాయించి ప్రచురించారు. ఆయన కూడా 869 కృతులు రాశారు. ఆ తర్వత గురు అర్జున్ వీటన్నిటినీ గురు గ్రంథ్ సాహిబ్ లో చేర్చారు.
సిక్ఖు గురు పరంపరలో ఐదవ గురువు గురు అర్జున్ ని ముఘల్ చక్రవర్తి జహంగీర్ బంధించి, చిత్రహింసలకు గురిచేసి, చంపడానికి ముందు 1606 మే 25న గురు అర్జున్ ను తన వారసునిగా హర్ గోబింద్ ను ప్రకటించారు. మే 30న గురు అర్జున్ మరణశిక్ష అమలయ్యాకా, 1606 జూన్ 24న వారసత్వ కార్యక్రమం నిర్వహించారు. దాంతో గురు హర్ గోబింద్ సిక్ఖులకు ఆరవ గురువు అయ్యారు.
గురు అమర్ దాస్ కేవలం కులపరమైన సమానత్వాన్నే కాక స్త్రీ పురుష సమానత్వమనే ఆలోచనను కూడా గట్టిగా రూపొందించారు. భర్త మరణించాకా అతనితో పాటుగా ఆయన భార్య మంటల్లో సజీవ దహనం కావడమనే సాంఘిక దురాచారం సతిని ఆయన తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు. చిన్నతనంలో భర్త చనిపోయిన విధవలు జీవితాంతం పునర్వివాహం లేకుండా ఉండిపోవడమన్న ఆలోచనను కూడా ఆయన ఆమోదించలేదు.
గురు హర్ రాయ్ కిరాత్ పూర్ సాహిబ్ లో ఆయుర్వేద ఆసుపత్రి, పరిశోధన కేంద్రాలను నెలకొల్పారు. ఆయన ఒక జంతు ప్రదర్శనశాల కూడా నిర్వహించేవారు. ఒకసారి దారా షికో తీవ్ర అనారోగ్యం పాలైనప్పుడు ఎవరూ నయం చేయలేకుంటే గురు హర్ రాయ్ కొన్ని ఔషధ మూలికలు పంపగా గుణం చూపింది. ప్రాణ ప్రమాదమైన జబ్బు నయం చేసినందుకు జాగీరు ఇస్తాననగా ఆయన నిరాకరించారు.
సిక్ఖు మత స్థాపకుడు గురు నానక్ దేవ్ జీ తల్వాండీ గ్రామంలో ఒక హిందూ కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి మెహతా కలు ప్రభుత్వంలో భూ రెవెన్యూ వ్యవహారాల గుమాస్తాగా పనిచేసే హిందూ పట్వారీ. నానక్ తల్లి మాతా త్రిపుర, ఆయనకి బీబీ నాన్కీ అనే అక్క ఉన్నారు.
1947 నాటి భారత విభజనకు కొన్ని నెలల ముందు నుంచీ పంజాబ్ లో సిక్ఖులు, ముస్లిముల మధ్య తీవ్ర రక్తపాతం, మతహింస చెలరేగింది, ఇది పంజాబీ సిక్ఖులు, హిందువులు పశ్చిమ పంజాబ్ నుంచి తూర్పు పంజాబ్కు విస్తృతమైన మత వలసలకు కారణమైంది. ఇదే విధమైన మత వలసలు పంజాబీ ముస్లింల పరంగా తూర్పు పంజాబ్ నుంచి పశ్చిమ పంజాబ్ కు సాగాయి.
గురు నానక్ తన జీవిత చివరి సంవత్సరాల్లో ఉచిత ప్రసాదం లభించే కర్తార్ పూర్ లో జీవించారు. తన ఆహారాన్ని మత భేదం, కుల భేదం, ధన భేదం లేకుండా పంచుకునేవారు గురు నానక్. గురు నానక్ పొలాల్లో పనిచేసి జీవిక సాగించేవారు. కొత్త సిక్ఖు గురువుగా భాయ్ లెహ్నాను ప్రకటించాకా 22 సెప్టెంబరు 1539లో 70వ ఏట మరణించారు.
సిక్ఖుల ఆరవ గురువు గురు హర్ గోబింద్ సిక్ఖు మతంలో సైనిక సంప్రదాయాన్ని ప్రవేశపెట్టినవారిగా చరిత్రలో నిలిచిపోయారు. అంతకుముందు గురువు అర్జున్ మత హింసకు గురై మరణించడంతో హర్ గోబింద్ సిక్ఖు మతాన్ని సైనిక సుశిక్షితంగా మలిచేందుకు బీజాలు వేశారు.
బందా సింగ్ బహదూర్ (జన్మనామం లచ్మణ్ దేవ్, బందా బహదూర్, లచ్మణ్ దాస్, మాధవ్ దాస్ పేర్లతోనూ ప్రఖ్యాతుడు) సిక్ఖు సైన్యాధ్యక్షుడు, నాయకుడు.
1538లో గురు నానక్ తన కుమారుల్ని కాకుండా, తన శిష్యుడు లెహ్నాను గురుపరంపరలో వారసునిగా ఎంచుకున్నారు. భాయ్ లెహ్నా గురు అంగద్ గా పునర్నామకరణం పొంది, గురు నానక్ వారసులయ్యారు.
ఔరంగజేబు ఆయనను నేరారోపణ చేసి విచారించినా గురు హర్ రాయ్ సహజ మరణం పొందారు. ఆయన ఐదేళ్ళ వాడైన తన కుమారుడు హర్ క్రిషన్ ను తన వారసునిగా మరణానంతరం 8వ గురువుగా ప్రకటించారు.
నవాబ్ కపూర్ సింగ్ తండ్రి చౌదరీ దలీప్ సింగ్ ఆయనకు యుద్ధ కళలు నేర్పారు. భాయ్ తారా సింగ్ని 1726లో చంపేశాకా కపూర్ సింగ్ ఖల్సా పంత్ వైపుకు ఆకర్షితులయ్యారు.
సిక్ఖు మత చరిత్ర పదిమంది సిక్ఖు గురు పరంపరలో పదోవారైన గురు గోవింద్ సింగ్ మరణంతో ప్రారంభమైంది. ఆయన 15వ శతాబ్దిలో పంజాబ్ ప్రాంతంలో జీవించారు.