polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
నబరంగ్‌పూర్ జిల్లాకు ఉత్తరంలో ప్రవహిస్తున్న తెలెన్ నది కలహంది జిల్లాకు సరిహద్దుగా ఉంటూ సోనేపూర్ పట్టణంలో మహానదిలో ప్రవహిస్తుంది. ఈ నదీజలాలు వేసవిలో ఇంకి పోతుంటాయి.
నబరంగ్‌పూర్ జిల్లా ప్రవహిస్తున్న ఇంద్రావతి నది తెలంగాణా లోని గోదావరి నదిలో సంగమిస్తుంది. ఈ నది పొడవు మొత్తం 530 కి.మీ ఉండగా అందులో 130 కి.మీ కోరాపుట్, నబరంగ్‌పూర్ జిల్లాలలో ప్రవహిస్తుంది. నరంగ్‌పూర్ వద్ద ఉన్న పురాతనమైన బస్ఖల్ వంతెన సమీపకాలంలో పునరుద్ధరించబడింది. ఈ నదికి వరదలు సంభవించిన తరుణంలో ఇంద్రావతి నది 450 అడుగుల వెడల్పు, 24 అడుగుల లోతున విస్తరించింది. వరదలను కట్టుబాటు చేయడానికి, జలవిద్యుత్తు ఉత్పత్తి కొరకు ఆనకట్ట నిర్మించబడింది.
1940లో కాలనీ పాలనకు వ్యతిరేకంగా స్వాతంత్ర్య సమరం తీవ్రమైంది. అవిభాజిత కోరాపుట్ జిల్లాలోని నాయకులు ఆదివాసీలు " ఇండియన్ నేషనల్ నాయకత్వంలో " ర్యాలీ నిర్వహించి ఖైదు చేయబడ్డారు. క్విట్ ఇండియా ఉద్యమానికి మహాత్మాగాంధీ పిలుపు ఇచ్చాడు. 1942లో నబరంగ్‌పూర్‌, కోరాపుట్, మాల్కంగ్రిలలో క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం ప్రతిధ్వనించింది. నబరంగ్‌పూర్‌లో ఆధిక్యతలో ఉన్న గిరిజనులు ఈ జాతీయఉద్యమంలో ప్రధాన పాత్ర వహించారు. మాల్కంగిరి ఉపవిభాగంలోని తెంతులిగుమ్మాకు చెందిన గిరిజన నాయకుడు లక్ష్మణ్ నాయక్ సహాయనిరాకరణోద్యంలో ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తున్న తరుణంలో హత్యకేసులో ఇరికించబడి 1943 ఆగస్టు 29న విచారణ రహితంగా ఉరితీయబడ్డాడు.
ఉమర్‌కోట లోని మా పెంద్రాణి పుట్టుక గురించి పౌరాణిక కథనం ఉంది. ఉమర్‌కోట సమీపంలో ఉన్న పెంద్రా గ్రామంలో ఒక పేద ఇల్లాలు పెంద్రాణి తన సోదరుల ఈర్ష్యకు బలైంది.
ఆమె భర్తను ఆమె తల్లీతండ్రులు అపరిమితంగా అభిమానించి వారిని తమతోనే ఉంచుకుని గారాబం చేసారు. పనిపాటలు లేకుండా జీవిస్తున్న అతని మీద ఈర్ష్యపడిన సోదరులు అతనిని చంపి తమ పొలములో పూడ్చి పెట్టారు. అది తెలుసుకున్న పెంద్రాణి భర్తచితిలో దూకి ప్రాణాలను త్యజించింది. తరువాత ఆమె ఆత్మ గ్రామంలో తిరుగుతూ తనను నమ్మినవారిని ఆపదలనుండి కాపాడుతూ ఉందని ప్రజలు విశ్వసిస్తూ ఆమెకు ఆలయం కట్టి పూజిస్తున్నారు. ప్రాంతీయ కాలేజీకి ఈ దేవత పేరు పెట్టారు.
జిల్లాలో పలు మతాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో హిందువులు, క్రైస్తవులు, ముస్లిములు ఉన్నారు. గిరిజనులు హిందూ దైవాలను అధికంగా ఆరాధిస్తుంటారు. ప్రజలలో స్వల్పంగా ముస్లిములు ఉన్నారు. గోలకొండ సైనికులు పరజ స్త్రీలను వివాహం చేసుకుని ఇక్కడ స్థిరపడ్డారని భావిస్తున్నారు. మిషనరీ కార్యకలాపాల వలన క్రైస్తవులు ఉత్పన్నమైయ్యారు. బ్రిటిష్ పాలనా సమయంలో యు.కె, యు.ఎస్.ఎ మిషనరీలు బోర్డింగ్ పాఠశాలలు, వైద్యశాలలు, చర్చిలు స్థాపించారు. ప్రొటెస్టెంట్లు, కాథలిక్‌కు చెందిన క్రైస్తవులు ఇక్కడ నివసిస్తున్నారు. నబరంగ్‌పూర్‌లో ఉన్న క్రిస్టియన్ హాస్పిటల్ దూరంగా ఉన్న రోగులకు కూడా వైద్య సేవలు అందిస్తున్నారు.
జిల్లాలో ప్రజల మద్య ఒరియా భాష వాడుకలో ఉంది. జిల్లాలో నివసిస్తున్న ప్రజలలో గిరిజన ప్రజలు అధికంగా ఉన్నారు. ప్రజలు ఆధినిక జీవితానికి, విద్యాలకు అలవాటుపడుతున్నారు.
ఇక్కడ నగరప్రజలు అధికంగా నివసిస్తున్న కారణంగా గిరిజనులలో క్రమంగా మార్పులు సంభవిస్తున్నాయి. పరజ, కొండా, గడవ ప్రజలు ఇప్పటికీ మొదలైన స్థానిక ప్రజలు వారి సంప్రదాయజీవితాన్ని కొనసాగిస్తున్నారు. వ్యవసాయం, అటవీ ఉత్పత్తుల సేకరణ వారి జీవితంలో భాగంగా ఉన్నాయి. గిరిజన ప్రజలలో ఒరియా భాష వాడుకలో ఉంది.
ప్రస్తుత నబరంగ్‌పూర్‌తో చేర్చిన కోరాపుట్ జిల్లా త్రికళింగాకు చెందిన చిన్న రాజ సంస్థానం. ఇది 5వ శతాబ్దం నుండి గంగా రాజుల ఆధీనంలో ఉంది. ఉత్కల, కళింగ, కోసలరాజ్యాలలోని భూభాగాలు కొన్ని గంగారాజుల ఆధీనంలో ఉండేవి. 11వ శతాబ్ధానికి ఈ ప్రాంతం ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుంది. గంగా రాజ్యం ఆధునిక సంబల్పూర్, సోనేపూర్ ]], బస్తర్ రాజాస్థానం, కోరాపుట్ భూభాగాలు వరకు విస్తరించింది. 14వ శతాబ్దం ఆరంభం వరకు ఇవి గంగారాజుల ఆధిక్యంలోనే ఉన్నాయి.
2వ శతాబ్దంలో శాతవాహనులు, 3వ శతాబ్దంలో ఆధునిక నగరమైన ఉమర్కోట సమీపంలో ఉన్న పుష్కరిని రాజధానిగా చేసుకుని ఇక్ష్వాకులు పాలించారు. కేసరిబేడా త్రవ్వకాలలో రాజా భబదట్ట వర్మ, రాజా ఆరాధపట్టి గురించిన ఆధారాలు లభ్యమయ్యాయి. పోడాగర్ శిలాశాసనాలు రాజా స్కందవర్మ గురించి వివరణ ఇస్తున్నాయి. నలా రాజులు గ్వాలియర్‌ను రాజధానిగా చేసుకుని మద్యప్రదేశ్‌ను పాలించారు. ప్రస్తుత కోరాపుట్, గంజాం జిల్లాల ప్రాంతాన్నిక్రీ.పూ నలా రాజా భీంసేన్ పాలించాడు.
ఆంగ్లో -ఫ్రెంచ్ కలహం సమయంలో విక్రందేవ్ విజయవంతంగా ఫ్రెంచ్ సైన్యాలను మల్కంగిరి, మరాఠీ ప్రాంతాల నుండి తరిమికొట్టాడు. వారి తరువాత రెండవ రాజా రామచంద్ర దేవ్ పాలకుడయ్యాడు. ఆయన కుమారులు జగన్నాథ్, నరసింగదేవ్ నబరంగ్‌పూర్, గుడారి భూభాగలకు పాలకులయ్యారు. జగనాథ్ సింగ్ అర్జునదేవ్, నరసింగదేవ్‌లకు సంతానం లేదు. వారి తరువాత ఈ ప్రాంతం నబరంగ్‌పూర్, గుడారి జాజ్‌పూర్ సామ్రాజ్యంలో విలీనం అయ్యాయి.
దసరా 10 రోజులపాటు నిర్వహించే హిందూ పండుగ. ఇది దుర్గాదేవిని ఆరాధించే పండుగ. జైపోర్ మహారాజా దీనిని విజయానికి గుర్తుగా జరుపుకుంటాడు. అన్ని గ్రామాలు, పట్టణాల నుండి దేవతలను మేళతాళాలతో ఊరేగింపుగా తీసుకు వస్తారు. రైతులు అంతా ఈ ఉత్సవంలోఆందోత్సాహాలతో పాల్గొంటారు. 10వ రోజు దుర్గాదేవికి ఘనంగా కానుకలు సమర్పిస్తారు. జంతుబలి కూడా ఉంటుంది. ప్రజలు వర్ణరంజితమైన వస్త్రాలను ధరించి ఉత్సవంలో పాల్గొంటారు.
మహాశివరాత్రి అన్ని వర్గాలకు చెందిన ప్రజలనూ ఒకేలా ఆకర్షిస్తుంది. పరమశివుడు దేవుళ్ళకే దేవుడని ఆయన సృష్టినంతటినీ పోషిస్తాడని భక్తుల విశ్వాసం. క్షీరసాగర మథనం సమయంలో శివుడు వాసుకి నుండి ఉద్భవించిన విషాన్ని ప్రాణులను రక్షించడానికి మింగాడని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. ఈశ్వరుడు విషం స్వీకరించినరోజే శివరాత్రి అని భక్తుల విశ్వాసం. పాపదహండి ఆలయంలో శివరాత్రి వైభవోపేతంగా నిర్వహించబడుతుంది. .
సైలవంశానికి చెందిన రాజు ప్రతాప్ గంగరాజు తరువాత వినాయక్‌దేవ్ రాజ్యానికి పాలకుడయ్యాడు. బ్రిటిష్ రాజ్యం ఈ ప్రాంతం మీద ఆధిపత్యం సాధించే వరకు వినాయక్‌దేవ్ వంశస్థుల పాలన కొనసాగింది. వినాయక్‌దేవ్ ప్రతాప్ గంగరాజు కుమార్తెను వివాహం చేసుకున్నాడు. వినాయక్‌దేవ్, ఆయన తరువాత ఆరు వారసులకు ఒకేఒక వారసుడు ఉండడం వలన జ్యోతిష్కుల సలహా మీద రాజధానిని నందపూర్‌ నుండి జాజ్‌పూర్‌కు మార్చబడింది.
1992 అక్టోబరు 2 న మునుపటి కోరాపుట్ జిల్లాలోని ఉపభాంగా ఉన్న నబరంగ్‌పూర్‌కు జిల్లా అంతస్తు ఇవ్వబడింది. అప్పటి వరకు కోరాపుట్ జిల్లా రాష్ట్రంలో వైశాల్యపరంగా 2 వ స్థానంలో ఉంది. నబరంగ్‌పూర్ జిల్లాతో అనివార్యమైన సంబంధబాంధవ్యాలు ఉన్నాయి. నబరంగ్‌పూర్ జిల్లాకు భాష, వారసత్వం, జీవనశైలి, వృక్షజాలం, జంతుజాలం, ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణం వంటి పలు విషయాలలో కోరాపుట్ జిల్లాతో సంబంధాలు ఉన్నాయి.
కోరాపుట్ ప్రాతం శక్తివంతమైన కళింగ సామ్రాజ్యంలోని అవంతికా రాజ్యానికి చెందింది. క్రీ.పూ 3 వ శతాబ్దంలో కళింగ యుద్ధంలో వీరు వీరోచితంగా యుద్ధం చేసారు. క్రీ.పూ 1 వ శతాబ్ధానికి మహామేఘబాహన్ పాలనాకాలంలో కళింగ సామ్రాజ్యం తన పూర్వపు వైభవం సంతరించుకుంది. కళింగ సామ్రాజ్యం 3 వ రాజైన కరవేల సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించి అవంతికా దేశాన్ని శక్తివంతం చేసాడు.
మా భందర్ఘరంజి నబరంగ్పూర్ ప్రాంతానికి గ్రామదేవత. మా భందర్ఘరంజి ప్రజల సంపదను, ప్రాణాలను కాపాడుతుందని ప్రజలు విశ్వసిస్తారు. సమీపగ్రామాల ప్రజలు కూడా మా భందర్ఘరంజి
దేవిని ఆరాధిస్తుంటారు. ఇక్కడ మంగళవారం, శనివారం ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు. ప్రతి ప్రత్యేకసందర్భంలోనూ దేవి దీవెనలు అందుకోవడానికి దేవతను ఆలయ ఆవరణకు తీసుకు వస్తారు.
నబరంగ్‌ జిల్లాలో పలు గనులు ఉన్నాయి. ఇనుము, క్లోరైట్, మైకా, క్వార్టజ్, ఇతర ఖనిజాలు లభమౌతున్నాయి. ఉమర్‌కోటేలో ఉన్న హీరాపుట్ గ్రామంలో హీమాటైట్, లిమోనైట్ నిలువలు ఉన్నాయి. ఒక్కొక గనిలో దాదాపు 60% ఇనుము ఉంది. తెంతుల్‌కుంతిలో గ్రానైట్ నిలువలు అధికంగా ఉన్నాయి. జిల్లా ఉత్తర భూభాగంలో ఉన్న రాళ్ళలో కోయర్స్ వైట్ క్వార్టెజ్ నిలువలు ఉన్నాయి.
తరువాత ఈ ప్రాంతాన్ని శాలివాహనులు పాలించారు. వీరు 14 వ శతాబ్దంలో వింధ్యపర్వతాల వరకు పాలించారు. ఆరంభకాల గంగారాజులు జాజ్‌పూర్‌ను రాజధానిగా చేసుకుని నదపూర్ వరకు పాలించారు. ఉజ్జయిని రాజు విక్రమాదిత్యుడు నిర్మించిన 32 మెట్లున్న సింహాసనం నదపూరుకు ప్రఖ్యాతి తెచ్చిపెట్టింది. నందపూర్ రాజ్యంలో జైనమతం, శాక్తేయం అభివృద్ధి చెందాయి.
నబరంగ్‌పూర్ జిల్లాలో సమీపంలోని కోరాపుట్ జిల్లాలో ఉన్నట్లు వర్షపాతం ముందుగానే ఉంటుంది. జిల్లాలో ఆగ్నేయం నుండి వీస్తున్న చల్లని గాలులు వర్షపాతానికి కారణమౌతూ ఉంటాయి.
నబరంగ్‌పూర్ జిల్లా చాలినంత వర్షపాతాన్ని అందుకుంటుంది. ఇక్కడ కరువు అరుదుగా మాత్రమే సంభవిస్తుంది. మైదానంలో సంవత్సరం అంతా చల్లగా ఉంటుంది.
ఒడిషా రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో నబరంగ్‌పూర్ జిల్లా ఒకటి. నవరంగ్‌పూర్ పట్టణం జిల్లా కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లా ప్రజలలో గిరిజనులు అధికంగా ఉన్నారు. జిల్లాలో అత్యధికభూభాగం అటవీప్రాంతంగా ఉంది. 19.14’ అక్షాంశం, 82.32 రేఖాంశంలో ఉంది. జిల్లా సముద్రమట్టానికి 1876 మీటర్ల ఎత్తున ఉంది.
ఆధునిక జాజ్‌పూర్ ప్రాంతం మునుపటి ఒద్దాడ ప్రాంతాన్ని మత్స్యరాజులు పాలించారు. వీరిలో రాజా భానుదేవ, నరసింగదేవ సుపరిపాలన అందించాడు. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని విశాఖపట్నం జిల్లాలని సింహాచలంలో ఒరియా భాషలో లభిస్తున్న శిలాశాసనాలు ఈ విషయాన్ని బలపరుస్తున్నాయి.
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో నబరంగ్‌పూర్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. . బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న ఒడిషా రాష్ట్ర 19 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
అనేక విభాగాలలో విద్య నబ్యశించిన వీరు ఆర్థిక వేత్తగా, పారిశ్రామిక వేత్తగా, విజ్ఞానశాస్త్ర వేత్తగా, గుర్తింపు పొందారు.
వీరు అనేక ప్రత్యక్ష సామాజిక సేవా కార్యక్రమాలలో పాల్గొని సేవ లందించారు. కళ్ళ పరీక్షలు, పోలియో నివారణ, వరదబాదితుల పునరావాసము వంటి అనేక సేవా కార్యక్రమాలలో స్వయంగా పాల్గొని ప్రజాసేవ చేశారు. వీరు రీ పెంద్యాల వెంకట కృష్ణ రంగరాయ స్మారక సమితి లోసభ్యులుగా వుండి 1983 లో తణుకులో వచ్చిన వరదల బాధితుల పునరావాస కార్యక్రమంలో పాల్గొని విశిష్ట సేవ నందించారు.
వీరు 26 వ తారీఖున మే నెల 1946 వ సంవత్సరంలో శ్రీ మతి వెంకట రమణమ్మ గారిని వివాహ మాడారు. వీరి శ్రీమతి స్వర్గస్తురాలైనది. వీరికి ఒక కుమారుడు, ఒక కుమార్తె ఉన్నారు.
బోళ్ళ బుల్లి రామయ్య తండ్రి బోళ్ల వీర వెంకన్న. వీరు జూలై 9వ తారీఖున 1926 వ సంవత్సరం తూర్పు గోదావరి జిల్లా లోని తాటిపాక అనే గ్రామంలో జన్మించారు.
నికొలో డా కాంటి వెనిస్ కి చెందిన ఒక వర్తకుడు, పరిశోధకుడు. చియోగ్గియా లో జన్మించిన నికొలో భారతదేశానికి, ఆగ్నేయ ఆసియా, దక్షిణ చైనా లకు 15వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో యాత్రలు చేశాడు. 1295 లో మార్కోపోలో తిరిగి రాక తర్వాత 1439 లో సముద్ర మార్గం ద్వారా చైనా నుండి నికొలో కంటే ముందు తిరిగి వచ్చిన ఇటాలియన్ వర్తకుల దాఖలాలు లేవు.
నికొలో వెనీస్ నుండి 1419 లో యాత్రలకి బయలుదేరి సిరియా లోని డమాస్కస్ లో స్థిరపడి, అక్కడ అరబిక్ భాషని నేర్చుకొన్నాడు. 25 ఏళ్ళ పాటుగా ముస్లిం వర్తకుడిగా నే ఆసియాలోని చాలా ప్రదేశాలకి పర్యటించాడు. ఇస్లామిక్ భాషలు, వారి సంస్కృతులని వంటబట్టించుకొన్న నికొలో కి అతడు ఇస్లామిక్ వర్తకుల నావలలో పయనించటానికి దోహదపడ్డాయి.
అరేబియా సముద్రము దాటి గుజరాత్ లోని ఖంబత్ చేరుకొన్నాడు. పాచమురియా, హెల్లీ ల మీదుగా దక్కను కి కేంద్రమైన విజయనగర సామ్రాజ్యానికి చేరాడు. ఇక్కడే తెలుగు భాషకి ఇటాలియన్ భాష వలె అజంతాలు గలదని తెలుసుకొని తెలుగు భాష కి ఇటాలియానో డి'ఓరియంటె అని బిరుదుని ఇచ్చాడు.
నికొలో మొదట ఎడారిని దాటి బాగ్దాద్ చేరాడు. తర్వాత టైగ్రిస్ నది లో పయనించి బస్రాహ్ చేరాడు. తర్వాత పర్షియన్ గల్ఫ్ దాటి ఇరాన్ చేరి అక్కడ పర్షియన్ నేర్చుకొన్నాడు.
13 వ శతాబ్ధపు మద్యకాలానికి రాజపుత్ర రాజకుమారుడు రాంసింగ్ కోలీ రాజప్రతినిధి నాథోరత్‌ను ఓడించి ఈ పర్వతసానువులలో డామన్ సమీపంలో అషేరీ వద్ద అస్సరసెటా సా.శ. 1262లో సామ్రాజ్య స్థాపన చేసాడు. రాంసింగ్ తరువాత అతడి కుమారుడు సోమనాథ్ 1295లో రాజైయ్యాడు. సోమనాథ్ పాలనలో కొత్తగా నిర్మించబడిన రాంనగర్‌ను స్థాపించాడు. సోమనాథ్ , దరం షాహ్ రాంనగర్ సుసంపన్నం అయింది. జగత్షాహ్ తరువాత వచ్చిన గోపూషాహ్ వరకు పాలించాడు. పోర్చుగీస్ వారు గుజరాత్ పాలకుడైన షాహ్ నుండి డామన్ ప్రాంతాన్ని కోరుకున్నది. సా.శ. 1523లో వారు నౌకాశ్రయం నిర్మించారు. ఈ ప్రాంతం దాదాపు 400 సంవత్సరాలు కాలం వరకు పోర్చుగీసు వారి ఆధీనంలో ఉంది. రాజకుమారులు, సామ్రాజ్యాలు, మిశ్రమ శక్తుల పాలనలు ఈ ప్రాంతం మీద ప్రభావం చూపిన కారణంగా డామన్ నగరంలో పలు ఙాపక చిహ్నాలు చోటుచేసుకున్నాయి.
క్షత్రపా వంశజుడు చస్తన్ మనుమడైన మొదటి రుద్రమన్ సా.శ. 150లో శాతవాహన పాలకుడైన శాతకర్ణి నుండి గుజరాత్ రాష్ట్రం లోని మహి నది ముఖద్వారంతో చేర్చి పడమటి భారతదేశం లోని అధికభాగం జయించాడు. తరువాత డామన్ ప్రాంతం క్షత్రప రాజైన విజయసేన్ ఆధీనంలోకి వచ్చింది. క్షత్రప రాజులు ఈ ప్రాంతాన్ని కీ.శ. 249 వరకు పాలించారు. శతవాహనుల నుండి దక్కన్ పడమటి భాగాన్ని జయుంచిన అభిర్ రాజు కీ.శ 180-200 వరకు క్షత్రపా రాజులతో యుద్ధం కొనసాగించాడు. త్రికూట ప్రాంతాన్ని సా.శ. 5వ శతాబ్దం వరకు విభీన్న వంశజులు పాలించారు. సా.శ. 800 వరకు లాటా దేశాన్ని రాష్ట్రకూటులకు చెందిన మాల్ఖెడ్, రెండవ గోవింద , మూడవ గోవింద పాలనలో కొనసాగింది. రెండవ ధ్రువ తరువాత అతడి కుమారుడు అకాలవర్షా సా.శ. 867 న సింహాసనం అధిష్టించాడు. అతడి
ముంబై సమీపంలో ఉన్న సౌరాస్ట్రా, సొపారాలలో లభించిన కి.పూ మద్య కాలంలో అశోకుడు స్థాపించిన శిలాశాసనం లభించింది. కుష్ణ చక్రవర్తి సామంతరాజైన సత్ర్య క్షత్రపా క్రి.శ మొదటి శతాబ్దంలో ప్రస్తుత డామన్ జిల్లా ప్రాంతాన్ని పాలించాడని విశ్వసిస్తునారు. పరిసరాలలో ఉన్న సూరత్ జిల్లాలో క్షహరతా పాలకులు ముద్రించిన భూమక, నాహపన్ నాణ్యాలు లభించాయి. నహపన్ అల్లుడైన ఉషవదత్తా ధనుహా, ధామనా, పరదా, తపి నదులమీద తెప్పలను నడిపాడని భావిస్తున్నారు. ఈ నదులు, ప్రదేశాల గురించి లభిస్తున్న ఆరంభకాల సామాచారం ఇదే అని భావించవచ్చు. డామన్, ధాను, పర్ది 2000 సంవత్సరాల కాలం చేరలేని ప్రదేశాలుగా ఉంటూ ఉండేవి. గౌతమపుత్ర శతకర్ణి క్షహరతాలను సా.శ. 125లో ఈ ప్రాంతం నుండి తరిమికొట్టాడు. అయినప్పటికీ ఈ ప్రాంతంలో శాతవాహనుల పాలన కొంతకాలం మాత్రమే కొనసాగింది.
1531లో డామన్‌ను పోర్చుగీస్ వారు ఆక్రమించుకున్నారు. 1536లో గుజరాత్ సుల్తాన్ డామన్ మీద పూర్తిగా అధికారన్ని వదులుకున్న తరువాత పోర్చుగీసు వారీ ప్రంతం మీద పూర్తి అధికారం సాధించారు. యురేపియన్ పోర్చుగల్ నిర్వహణలో 19వ శతాబ్ధపు మొదటి రోజులలో డామన్ జిల్లా గా చేసి ఇండియా పోర్చుగీసు నిర్వహణా విభాగంగా మార్చారు. తరువాత డామన్ జిల్లా పోర్చుగీసు భూభాగాలైన లలో ఒకటిగా మారింది. డామన్ పాలనా బాధ్యతను డిస్ట్రిక్ గవర్నర్ వహించాడు. జిల్లాను డామన్, దాద్రానగర్ హవేలీ అని రెండు తాలూకాలుగా విభజించారు. తాలూకాలను పరిషెస్‌గా విభజించబడ్డాయి.
మూడవ గోవింద లాటా సామ్రాజ్యాన్ని తనసోదరుడైన ఇంద్రకు సా.శ. 808 స్వాధీనం చేస్తూ లాటేశ్వరమండలస్య అనే బిరుద ప్రధానం చేసాడు. ఇంద్ర ఇంద్ర తరువాత అతడి కుమారుడు కర్క రాజైయ్యాడు. ఇంద్ర గోవిందాతో కలిసి లాటామండలాన్నీ 828 వరకు పాలించాడు. కర్కా కుమారుడు రెండవ ధ్రువ సా.శ. 835 న సింహాసం అధిష్టించాడు. సా.శ. 973న కల్యాణి చలుపాలలో ఒకరైన రెండవ తైలప్ప ఈ ప్రాంతానికి పాలకులయ్యారు. రెండవ తైలప్పా లాటా రాజ్యాన్ని ఆతడి బంధువు సైన్యాధ్యక్షుడూ అయిన బారప్పు కు అందించాడు.
ఈ గూళ్ళలో గోల గోలగా కూస్తుండే బుల్లి పిట్టలు ఉంటాయి. ఈ గిజిగాడి గూడు నింగికీ నేలకీ మధ్య వేలాడదీసిన గదులున్న చిన్న గృహంలా, ఊగుతూ ఉంటుంది. ఈ పక్షులు గూళ్ళను గుంపులుగా ఒకే చోట కట్టుకుంటాయి. పాములు, జంతువుల బారినుండి తన పిల్లలను రక్షించుకోవడానికి ఈ గూడు నిర్మించినప్పటికీ, కాకుల వలన కొంతవరకూ ప్రమాదం ఉంటుంది. శత్రువుల తాకిడి ప్రారంభమవగానే అవి ఒక్కసారిగా కూతలుపెడుతూ పారిపోతాయి. కాకులు వెళ్లిపోగానే అవన్నీ మళ్లీ ఒకేసారి తమగూళ్ళలోకి తిరిగివస్తాయి. తల మీద బంగారు కిరీటంలా పసుపు రంగు, గడ్డమూ ముక్కూ నలుపు రంగు, రెక్కలేమో గోధుమా నలుపు రంగు చారలతో మగ పక్షులు కనిపిస్తాయి. ఆడ పక్షికి పసుపూ కిరీటమూ, ముఖం మీద నలుపూ ఉండవు. చూడ్డానికి అచ్చం ఊరపిచ్చుకలానే ఉంటుంది.
పిల్లల్ని పోషించే బాధ్యత ఆడ పక్షులదైతే గూళ్ళు కట్టే పని పూర్తిగా మగ పక్షులదే. వరి, ఇతర గడ్డి మొక్కల ఆకుల నుండి చీల్చుకొచ్చిన పోచలతో ఈ గూడుని అల్లుతాయి. సగం అల్లిన గూడుని మగపక్షి ప్రదర్శనకి పెట్టి రెక్కలు ఆడిస్తూ వచ్చి చూసుకొమ్మన్నట్లు ఆడపక్షులకు సంకేతాలు అందిస్తుంది. గుంపులో ఒక్క ఆడ పక్షి అయినా మెచ్చక పోదు కదా!
తన గూటిని ఎవరూ మెచ్చకపోతే, అది వదిలి మరో గూడు అల్లడం మొదలు పెడుతుందట మగ పక్షి. ఆడపక్షికి నచ్చిన తర్వాత, గొట్టం లాంటి ప్రవేశ ద్వారం వంటి మిగతా పనులు పూర్తి చేయడంతో, కాపురానికి అందమైన గూడు సిద్దమవుతుంది!
వీటి గూళ్ళు చెరువులోకి వంగిన తుమ్మ చెట్టు కొమ్మలకో, తాటి చెట్లకో ఈత చెట్లకో వేలాడుతూ కనబడతాయి. ఈ గూళ్ళను గిజిగాడి గూళ్లు అంటారు. ఓ రకం పిచ్చుకలే అయిన గిజిగాళ్ళు పాములూ, ఇతర శత్రువుల బారినుండి గుడ్లనూ, పిల్లల్నీ కాపాడుకోడానికి గూళ్ళను ఇలా కట్టుకుంటాయట. కొన్నిచోట్ల ఈ గిజిగాళ్ళు కరెంటు తీగలకు కూడా వ్రేలాడే గూడును కట్టుకుంటాయి. ఈ గూళ్ళు అద్భుతంగా కట్టుకుంటాయి. కొమ్మలకు వ్రేలాడుతూ ఉండే ఈ గూళ్ళ నిర్మాణంలో, ఈ పక్షులు చూపించే సాంకేతిక నైపుణ్యం ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది. ఇవి గూళ్ళు అల్లడమూ, పిల్లలకి ఆహారం నోటికందించడమూ, శత్రువులను ఎదుర్కోవడమూ, ఆటలూ పాటలూ చాలా చూడ ముచ్చటగా ఉంటాయి.
సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి.
ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. ఒక ప్రైవేటు జూనియర్ కళాశాల ఉందిసమీప బాలబడి ఆనందపురంలో ఉంది.సమీప ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల భీమునిపట్నంలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల గంభీరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప మేనేజిమెంటు కళాశాల గంభీరంలోను, వైద్య కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విశాఖపట్నంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల విశాఖపట్నంలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం భీమునిపట్నంలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల బక్కన్నపాలెం లోనూ ఉన్నాయి.
గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.
బాబాధాం ప్రాముఖ్యత శ్రావణమాసంలో అధికరిస్తుంది. ఈ సమయంలో వైద్యనాథ్ ఆలయానికి లక్షలాది భక్తులు వస్తుంటారు. యాత్రీకులు ఇక్కడకు వచ్చే ముందు దేవ్‌ఘర్‌కు 150కి.మీ దూరంలో ఉన్న సుల్తాన్‌గంజ్‌కు చేరుకుంటారు. సుల్తాన్‌గంజ్‌లో గంగా నది ఉత్తరదిశగా ప్రవహిస్తుంది. అందువలన యాత్రీకులు గంగా జలాన్ని కళశాలలో తీసుకుని భుజం మీద పెట్టుకుని తీసుకువెళుతుంటారు. సుల్తాన్‌గంజ్‌ నుండి భక్తులు 109 కి.మీ ప్రయాణించి శివనామం స్మరిస్తూ వైద్యనాథ్ ఆలయానికి చేరుకుంటారు. బబాధాం చేరుకున్న తరువాత భక్తులు శివగంగలో స్నానం చేస్తారు. తరువాత బాబామందిరం చేరుకుని శివుని జ్యోతిర్లింగానికి గంగాజలం అందిస్తారు. ఈ యాత్ర శ్రావణమాసం అంతా కొనసాగుతూ ఉంటుంది. ప్రపంచంలో అత్యంత మత ఉత్సవంగా గుర్తింపు పొందింది. బాబాధాంకు దేశవిదేశాల నుండి అనేకమంది భక్తులు సంవత్సరం అంతా వస్తుంటారు. 109 కి.మీ దూరం ఉన్న సుల్తాన్‌గంజ్‌- దేవ్‌ఘర్‌ మార్గం నిరంతర కాషాయవస్త్ర ధారులతో కొత్త శోభను సంతరించుకుంటుంది. ఈ 30 రోజులలో దాదాపు 5.5 మంది భక్తులు వైద్యనాధుని దర్శించుకుంటారు. వైద్యనాథ్ ఆలయంలో మార్చి మాసంలో శివరాత్రి, జనవరి మాసంలో వసంతపంచమి, సెప్టెంబరు మాసంలో భద్రపూర్ణిమా సందర్భాలలో ఉత్సవాలు నిర్వహించబడుతుంటాయి.
దేవ్‌ఘర్‌లో ఉన్న " రిఖియా ఆశ్రమం " ధ్యానకేంద్రం అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందింది. ఇక్కడ బాలానంద్ బ్రహ్మచారి స్థాపించిన రాం నివాస్ ఆశ్రమం మోహననంద్ స్వామి " మోహన్ మందిరం, స్వామి హంసదూత్ అవధూత్ స్థాపించిన కైలాష్ పహర్ జాసిధ్ ఆశ్రమం ఉన్నాయి.
జిల్లాలో రాళ్ళతో గుట్టల, అరణ్యాలతో నిండిన కొండలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో మద్యమద్య లోయలతో పర్వతావళి కూడా ఉంది. ఈ పర్వతావళిలో ఎగువభూమి పంటలు పండినబడుతున్నాయి. జిల్లా సరాసరి ఎత్తు సముద్రమట్టానికి 247 మీ. పహుల్జారీ , టెరర్ , లో ఉన్నాయి. ఎగువభూలు ఉత్తరం నుండి పడమర దిశ వైపు, తూర్పు నుండి దక్షిణం వైపు విస్తరించి ఉన్నాయి. భౌగోలికంగా జిల్లా చోటానాగపూర్ " గ్రానైట్ గ్నీస్ ఆఫ్ ఆర్చీన్ ఏజ్ "లో భాగం. వీటి మద్య చిన్నచిన్న సారవంతమైన భూభాగాలు, ఇసుకరాళ్ళు , గొండ్వానా నిర్మాణాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్న నదులలో అజయ్ , పాల్ట్రొ ప్రధానమైనవి. ఈ నదులకు పలు ఉపనదులు ఉన్నాయి.
బి. దేవ్‌ఘర్ పర్యాటకులకు అద్భుతమైన ప్రదేశం. శ్రావణ మాసంలో శివుని దర్శించడానికి దేశం అంతటి నుండి వేలాది భక్తులు వస్తుంటారు. జిల్లాకు భక్తులు అత్యధికంగా శ్రావణమాసంలో వస్తారు. జిల్లాలో త్రికూట్ పర్వతం, తపోవన్ కొండలు, నందన్ పహర్, పాగల్ బబా ఆశ్రమం, వినోదం కలిగించే ఇతర పలు ప్రదేశాలు ఉన్నాయి.
2011 గణాంకాల ప్రకారం పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో దేవ్‌ఘర్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న జార్ఖండ్ రాష్ట్రజిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
తపోవన్- ఈ ఆలయం రామాయణం కాలం నుండి ఉందని భావిస్తున్నారు. రావణుడు ఈ ప్రదేశంలో తపస్సు చేసాడని. హనుమంతుడు ఆ తపస్సును భంగం చేసాడని భావిస్తున్నారు.
జార్ఖండ్ రాష్ట్రం లోని 24 జిల్లాలలో దేవ్‌ఘర్ జిల్లా ఒకటి. దేవ్‌ఘర్ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది.ఈ జిల్లాలో వైధ్యనాథ్ జ్యోతిర్లింగం ఉంది.ఈ జిల్లా శాంతల్ పరగణాలు డివిజన్‌లో భాగం.
దేవ్ఘర్, మధుపూర్ చిత్ర, జముయా, చరక్మరా, దేవీపూర్, శర్వాణ్, శరత్, కరాన్, మోహంపూర్, రోహిణి, బగబంగయా, ఘొర్లాష్, జసిధి, కొరొధి, రాయ్ధి,గిధయ, జిత్జొరి.
ప్రపంచ ప్రసిద్ధమైన ఈ హిల్ స్టేషను సోనామార్గ్, శ్రీనగర్ కు 80 కి.మీ దూరంలో నల్లా సింధు తీరంలోఉంది. ఇది దేశంలోని ఉత్తమ ఆరోగ్యకేంద్రాలలో ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది. ఇక్కడి సహజ సౌందర్యదృశ్యాలు బాలీవుడ్ చిత్రాలలో చోటు చేసుకున్నాయి. ఒకప్పుడు ఇది ప్రముఖ పర్యాటక కేంద్రంగా గుర్తింపు పొందింది. ఇక్కడ ఉన్న నల్లాహ్ సింధు మీద " ఇంటర్నేషనల్ చాంపియన్‌షిప్ ఆఫ్ రాఫ్టింగ్ " క్రీడలు నిర్వహించబడుతుంది. ఆల్ఫైన్ మైదానాలు, మంచుదుప్పటి కప్పుకున్న పర్వతశిఖరాలు, ఆరోగ్యవంతమైన పరిసరాలతో ఈ ప్రాంతం అత్యంత సుందరంగా ఉంటుంది. నిరంతరాయంగా ప్రవహిస్తున్న సింధునదీ జలాలు సోనామార్గ్ భూభాగాన్ని సహజ సౌందర్యాన్ని ద్విగుణీయం చేస్తూ ఉంది. ఇక్కడ కొత్తగా నిర్మించబడిన పలు హోటళ్ళు పర్యాటకులకు అత్యాధునిక సౌకర్యాలను అందిస్తుంది. సోనామార్గ్ నుండి విషంసర్, క్రిష్ణంసర్, గడ్సర్, గంగాబల్ వంటి ప్రదేశాలకు పర్వతారోహణ కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తూ ఉంటారు.
భారతీయ ఆక్రమణలో ఉన్న కాశ్మీర్ గండర్‌బల్‌లో హర్‌ముఖ్ ముందుకు చొచ్చుకు వచ్చున శిఖరం కలిగిన ఒక పర్వతం. 5,148 మీటర్లు1 , హిమాలయ పర్వతావళిలో హర్‌ముఖ్ ఒక భాగం. ఈ పర్వతం దక్షిణభూభాగంలో నల్లాహ్ సింధు ఉత్తర భూభాగంలో నీలం నది ఉన్నాయి. ఇది గందర్‌బల్ సరసు నుండి ఆరంభం ఔతుంది. నుండి కాశ్మీర్ లోయ నుండి కనిపిస్తుండే ఈ పర్వతం చేరడం చాలా ప్రమాదకరమైంది. ఈ పర్వతాన్ని ఇక్కడి నుండి అధిరోహించడం అసాధ్యం. దీనిని సాధారణంగా బండిపోరా నుండి అధిరోహిస్తుంటారు. 1856లో ఈ పర్వతశిఖరాన్ని మొదటిసారిగా అధిరోహించిన థోమస్ జార్జ్ కరకోరం సర్వే నిర్వహించి ఈ సిఖరం స్కెచ్ రచించాడు. తరువాతి కాలంలో హర్‌ముఖ్ పర్వతాన్ని ఇతర పర్వతారోహకులు అధిరోహించారు.
దేశంలో ముఖ్యమైన కళాత్మక ప్రదేశాలలో నరనాగ్ ఆలయం ఒకటి. నరనాగ్ అనేది ఆలయాల సమూహం. ఇది హర్‌ముఖ్ పర్వతంలో శ్రీనగర్కు 50కి.మి దూరంలో ఉంది. 8వ శతాబ్దంలో లలితాదిత్య ముక్తాదిత్య ఈ ఆలయసముదాయ నిర్మాణం చేసాడని చరిత్రకారుల అంచనా. తరువాత ఈ ప్రదేశనికి విచ్చేసిన రాజా అవంతివర్మా భూత్షర్ వద్ద ఒక స్నానఘట్టం నిర్మించాడని భావిస్తున్నారు. ప్రస్తుత కాలంలో కూడా ఈ ఆలయ శిల్పకళావైభవం చూపరులను ఆశ్చర్యచకితులను చేస్తుంది. మనోహరమైన ఆలయ కళావైభవం 8వ శతాబ్ధపు శిల్పకళా నైపుణ్యం ప్రపంచానికి తెలియజేస్తుంది. ఈ ఆలయప్రదేశంలో అదనంగా ఆక్రమణలు జరుగకుండా సమీపకాలంలో ప్రభుత్వం కట్టిదిట్టం చేసింది. ఆర్యసంప్రదాయంలో నిర్మించిన ఈ ఆలయం కాశ్మీరు లోయలో ఆర్యుల ఉనికికి నిదర్శనంగా నిలిచింది.
ఖీర్ భవాని ఆలయం తుల్‌ముల్లా గ్రామం ద్వారా ప్రవహిస్తున్న పవిత్రమైన సెలఏరు పక్కన ఉంది. ఈ ఆలయం జిల్లా కేంద్రమైన గండర్‌బల్ పట్టాణానికి 5 కి.మి దూరంలో ఉంది. కాశ్మీరులోని ఇతర పురాతన ఆలయాలు విధ్వశానికి గురైనప్పటికీ ఇప్పటికీ ఈ ఆలయం తన సహజ పురాతన రూపం చెదరకుండా ఉంది. ఈ ఆలయం కాశ్మీరులోని పురాతన ఆలయాలలో ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది. ఈ ఆలయంలోని ప్రధాన దైవం ఖీర్ భవాని . ఖీర్ భవాని అమ్మవారిని దర్శించడానికి దేశం అంతటి నుండి యాత్రీకులు వస్తుంటారు. ఈ ఆలయంలో ప్రతి సంవత్సరం మే మాసంలో ఒక వారం రోజులు నిర్వహించబడే ఉత్సవానికి వేలాది భక్తులు వస్తుంటారు.
గందర్‌బల్ జిల్లా సింధునల్లా మాత్రమే కాక అద్భుతమైన ప్రకృతి సౌందర్యానికి ఇది నిలయం. పర్యాటకరంగం అభివృద్ధికి అత్యంత అవకాశం ఉన్న ప్రదేశమిది. ప్రకృతి ఈ ప్రాంతానికి అసమానమైన సౌందర్యం ఇచ్చింది. రాష్ట్రంలోని సరసులలో అనేకం గందర్‌బల్‌లో ఉన్నందున దీనిని " సరోవరనగరం " అని కూడా అనవచ్చు. ఇక్కడ ఉద్రిక్త వాతావరణం లేని సమయంలో
ఇక్కడకు వచ్చే విదేశీ పర్యాటకులకు ఈ సరోవరాలు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా ఉండేవి. 1990లో భారతీయ సైన్యం ఈ ప్రాంతాలను వ్యూహాత్మకంగా ఆక్రమించుకున్నాయి. తరువాత ఈ ప్రాంతం ప్రకృతికి భంగపరిచే కాంక్రీటు భవనాలవంటి నిర్మాణాలను ఆపివేయాలని సూచించింది.
గందర్‌బల్ జిల్లాలో అసలైన కాశ్మీర్ వాతావరణం ఉంటుంది. జూలై మాసపు వేడిమికి సింధు నల్లాహ్ మీదిగా వీచే చల్లని సమీరం సేద తీరుస్తూ ఉంటుంది. అక్షాంశపరంగా కాశ్మీర్ లోయ ఆసియాలోని పెషావర్, బాగ్ధాద్, డమాస్కస్ మొరాకో లోని ఫెజ్: అమెరికాలోని సౌత్ కరోలినా ప్రాంతాలతో సమానంగా ఉన్నప్పటికీ కాశ్మీర్ వాతావరణం మాత్రం వీటీకి విభన్నంగా ఉంటుంది. " అని వాల్టర్ లారెంస్ తన పుస్తకం " ది వెల్లీ ఆఫ్ కాశ్మీర్ " లో పేర్కొన్నాడు. కాశ్మీర్ వాతావరణాన్ని ప్రజలు స్విడ్జర్లాండ్ వాతావరణంతో పోలుస్తుంటారు. ప్రతి 100 అడుగుల ఎత్తు ఒక సరికొత్త వాతావరణం, వృక్షజాలం కలిగి ఉంటుంది.
గందర్బల్ జిల్లా కేంద్రం సముద్రమట్టానికి 1950 మీ ఎత్తులో శ్రీనగర్కు 21 కి.మీ దూరంలో ఉంది.గందర్బల్ జిల్లా సింధునది తీరం వరకు విస్తరించి ఉంది. సింధు నది ఈ జిల్లాకు ఇది సరిహద్దుగా ఉంది. జమ్మూ కాశ్మీరు జిల్లాలో 3 విద్యుదుత్పత్తి కేద్రాలు కలిగిన ఏకైక నదిగా సింధు నదికి ప్రత్యేకత ఉంది. ఈ నది 80% వ్యవసాయభూములకు సాగునీటిని అందిస్తుంది. వ్యవసాయానికి నీరు పుష్కలంగా లభిస్తున్న కారణంగా జిల్లాలో తోటల పెంపకానికి ప్రోత్సాహం లభిస్తుంది.ఈ నదీ తీరంలో లభిస్తున్న ఇసుక అత్యంత విలువైనదిగా భావించబడుతుంది.
గండెర్‌బల్ ప్రాంతం కూడా మిగిలిన కాశ్మీర్ లోయ లోని ప్రాంతాల మాదిరిగా పలు తిరుగుబాట్లను చూసింది. ప్రస్తుతం ఈ జిల్లాలో నారనాగ్ ఆలయం కాక పురాతనమైన నిర్మాణాలు కాని పురాతత్వ ప్రదేశాలుగాని లేవు. సుల్తాన్ సికిందర్ కాలంలో ఈ ప్రాంతం లోని పురాతన స్మారకచిహ్నాలు అనేకం విధ్వశం చేయబడ్డాయి. ఒకప్పుడు బ్రహ్మాండమైన కళాత్మక నిర్మాణాలిప్పుడు
అలాగే ఈ జిల్లా 4 బ్లాకులుగా (గందర్బల్ , ఒకూరా, లార్, కంగన్ గా విభజించబడి ఉంది. ఒక్కో బ్లాకులో పలు పంచాయితీలు ఉన్నాయి. గందర్బల్ జిల్లాలో 2 అసెంబ్లీ నియోజక వర్గాలు ఉన్నాయి.
గందర్బల్ జిల్లా, జమ్మూకాశ్మీరు రాష్ట్రం లోని జిల్లా ఈ ప్రాంతం ఒకప్పుడు శ్రీనగర్ జిల్లాలోని 2 తహసీల్సు‌గా ఉండేవి.
ప్రకాండము 80 అడుగుల యెత్తు వరకును పెరుగును కాని కొమ్మలుండవు. పైబెరడు దట్టముగాను, బిరుసుగాను, పగుళ్ళు, పగుళ్ళుగా నుండును. దీనిపై రాలి పోయిన ఆకుల యానవాళ్ళు గలవు. ప్రకాండము మొదట కొంచెమెక్కువ లావుగా నుండును. గాని, అటుపైన చివర వరకు నొక్కటియే లావు. మామిడి, మర్రి, మొదలగు ద్విదళ బీసకపు వృక్షముల వలె నిది పొడుగగు చుండినను లావు కాలేదు.