polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
1757 లో మొఘలు సామ్రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా యుద్ధంలోకి ప్రవేశించే ముందు బాబా దీపు సింగ్ జి గుర్తించబడిన ప్రదేశంలో ఉంది. శ్రీ దర్బారు సాహిబ్ తరన్ తారన్ సమీపంలో బిబీ భాణి డా ఖుహు గురుద్వారా ఉంది. ఆమె గురు రాం దాసు భార్య, గురు అమరు దాసు కుమార్తె, గురు అర్జన్ దేవ్ జీ తల్లి. ఈ మత-చారిత్రాత్మక ఖుహు ను గురు అర్జన్ దేవ్ జీ తన తల్లి జ్ఞాపకార్థం త్రవ్వించబడింది. అవసరమైన వారికి, సందర్శించే యాత్రికులకు ఆహారం, ఔషధం అందించే ప్రదేశం వద్ద నీరు కూడా అందివ్వాలని దీనిని త్రవ్వారు. స్థానికులు డేరా కరసేవా తరన్ తారన్ సహాయంతో ఈ స్థలాన్ని సంరక్షించి గురుద్వారాను నిర్మించారు.
1947 లో భారతదేశ విభజన, పంజాబు విభజన సమయంలో పంజాబులోని ఏకైక తహసీలు తరన్ తారన్‌. షీకుపురా, లూధియానా, జలంధరు, హోషియాపూరు, కపుర్తాలా, పట్టి, అమృత్‌సర్, లియాలలుపూరు, పటియాలాతో సిక్కు జనాభా అధికంగా ఉన్న జిల్లాగా ప్రత్యేకత సంతరించుకుంది. ఈ నగరం 1980 లు - 1990 ల ప్రారంభంలో సిక్కుల తిరుగుబాటుకు కేంద్రంగా ఉంది. ప్రతిపాదిత సిక్కు స్వతంత్ర దేశమైన ఖలిస్తాను రాజధానిగా తరన్ తారన్ సాహిబ్‌ను సూచించారు. ఈ ప్రాంతంలో ప్రధాన వృత్తి వ్యవసాయం, వ్యవసాయ పరిశ్రమ, చాలా తక్కువ పరిశ్రమలు ఉన్నాయి.
గురుద్వారా సంస్కరణ ఉద్యమం జరుగుతుండగా, పవిత్ర పుణ్యక్షేత్రాల నియంత్రణ 1921 జనవరి 27 న సిక్కుల ప్రతినిధి సంస్థ అయిన శిరోమం గురుద్వారా పర్బంధకు కమిటీకి పంపబడింది. గురు అర్జన్ దేవ్ స్థాపించిన కుష్ఠురోగి ఆశ్రయం , కాని సిక్కు సార్వభౌమత్వాన్ని రద్దు చేసిన తరువాత మతాధికారులు పూర్తిగా విస్మరించారు. దీనిని 1858 లో క్రైస్తవ మిషనరీలు స్వాధీనం చేసుకున్నారు.
తరన్ తారన్ జిల్లాలోని ఇతర గురుద్వారాలు గోయింద్వాలు సాహిబ్ వద్ద, గురుద్వారా బావోలి సాహిబ్‌, ఖాదూరు సాహిబ్ వద్ద, బాబా బుద్ధ సాహిబ్ వద్ద, అమృత్‌సర్ వద్ద నిర్మించబడి ఉన్నాయి. గోయింద్వాలు సాహిబ్ గోయింద్వాలు సాహిబ్‌, బియాసు నదీతీరంలో ఉంది. ఇది తరన్ తారన్ సాహిబ్ నుండి 23 కి.మీ దూరంలో ఉంది. గురు అర్జన్ దేవ్ జీ అక్కడ జన్మించినందున ఇది సిక్కు మతానికి ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉంది.
తరన్ తారన్ సాహిబ్ పంజాబు రాష్ట్రంలోని మాఝా ప్రాంతంలో ఉన్న పట్టణం. ఇది తరన్ తారన్ జిల్లా కు ముఖ్య పట్టణం. నగరం మధ్య భాగంలో గురుద్వారా "శ్రీ తరన్ తారన్ సాహిబ్‌" అనే ఒక ప్రముఖ సిక్కుమందిరం ఉంది. పట్టణం మునిసిపల్ కౌన్సిల్ పాలనలో ఉంది. తరన్ తారన్ పట్టణం, ఇదే పేరుతో ఉన్న శాస్నసభ నియోజకవర్గానికి, లోక్‌సభ నియోజకవర్గానికీ కేంద్రం.
ఈ నగరంలో అనేక చారిత్రక గురుద్వారాలు ఉన్నాయి: వీటిలో దర్బారు సాహిబ్ శ్రీ గురు అర్జన్ దేవ్ జీ, గురుద్వార గురు కా ఖుహు , గురుద్వారా బీబీ భాణి డా ఖుహు, గురుద్వర తక్కరు సాహిబ్‌, గురుద్వారా లఖీరు సాహిహిబు, గబరు బాబా గర్జా సింగ్, గురుద్వారా ఝుల్నా మహలు, లాల్పూరు .
తరన్ తారన్ వద్ద సరోవరం సుందరీకరణ కోసం కన్వరు నౌ నిహాల్ సింగ్ ప్రణాళిక చేసిన నాలుగు గోపుర నిర్మాణాలలో ఈశాన్య మూలలో ఉన్న గోపురం పూర్తిచేయబడిన స్థాయిలో ఉంది. కన్వరు జీవించి ఉన్న కాలంలోనే 34 మీటర్ల ఎత్తైన మూడు అంతస్తుల గోపురం నిర్మించారు. గోపురం మీద ఉన్న పై మూత తరువాత చేర్చబడింది.
తరన్ తారన్ సాహిబ్‌ను ఐదవ సిక్కు గురువు శ్రీ గురు అర్జన్ దేవ్ జీ స్థాపించారు. ఆయన శ్రీ తరన్ తారన్ సాహిబ్ ఆలయానికి పునాది వేశారు. 1716 నుండి 1810 వరకు ధిల్లాను వంశానికి చెందిన శక్తివంతమైన సిక్కు కుటుంబం పాలించిన భాంగి సిక్కు రాజవంశంలో తరన్ తారన్ సాహిబ్ భాగం.
30 కిలోమీటర్లు దూరంలో ఉన్న విమానాశ్రయం నుండ్జీ దుబాయి, సింగపూరు, కౌలాలంపూరు, దోహా, తాష్కెంటు, అష్గాబాటు లకు ప్రత్యక్ష అంతర్జాతీయ విమానాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఢిల్లీ, ముంబై, శ్రీనగరు, జమ్మూలకు దేశీయ అనుసంధానంగా విమానాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి.
ఢిల్లీ నుండి లాహోరు వరకు మొగలు సామ్రాజ్యం చారిత్రాత్మక రాయలు హైవే లో తరన్ తారన్ ఉంది. జాతీయ రహదారి నం. 15 కూడా తరన్ తారన్ గుండా వెళుతుంది. ఇది అమృత్‌సర్కు వేగ బస్సు సేవలను కలిగి ఉంది. దినసరి 450 బస్సులు ప్రయాణించే మార్గం ఉంది.
దర్బారు సాహిబ్ వెనుక మార్బులు మెట్లు ఉన్నాయి. సాంప్రదాయం ఆధారంగా 1590 లో త్రవ్వడం ప్రారంభమైనప్పుడు గురు అర్జను మొదటి సాగిగా గునపం దింపాడు. యాత్రికులు చరణామృతం స్వీకరించడానికి ఇక్కడ దిగుతుంటారు.
తరన్ తారన్ జిల్లా 2006 లో ఏర్పడింది. శ్రీ గురు అర్జన్ దేవ్ జీ అమరవీరుల దినోత్సవాన్ని పురస్కరించుకుని పంజాబు ముఖ్యమంత్రి కెప్టెను అమరీందరు సింగ్ ఈ ప్రకటన చేశారు. దీంతో ఇది పంజాబులోని 19 వ జిల్లాగా మారింది.
తరన్ తారన్ సాహిబ్‌లోని ప్రధాన మత కేంద్రం శ్రీ గురు అర్జన్ దేవ్జీ నిర్మించిన శ్రీ దర్బారు సాహిబ్ తరన్ తారన్. గురుద్వారా శ్రీ దర్బారు సాహిబ్ తరన్ తారన్లో ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద సరోవరం ఉంది.
తరన్ తారన్ నగరంలో గురుద్వారా గురు కా ఖుహు కూడా ఉంది. ఈ బావి గురు అర్జన్ దేవ్ జీకి చెందినది. ఈ ప్రదేశంలో ఒక చారిత్రాత్మక గురుద్వారా నిర్మించబడింది.
తరన్ తారన్ గోయింద్వాలు సాహిబ్ వరకు కొత్త రైలు ప్రాజెక్టు నిర్మాణంలో ఉంది. పట్టి నుండి ఫిరోజ్పూరు వరకు కూడా రైలు నిర్మాణంలో ఉంది.
శ్రీ గోయింద్వాల్ సాహిబ్ వద్ద ప్రత్యేక ఆర్థిక జోన్ ఏర్పాటుకు కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ప్రణాళికలు ఉన్నాయి.
జనవరి 2020 నుండి, బహుళజాతి ఔషధ పరిశ్రమల మరియు ప్రభుత్వాల మధ్య అపూర్వమైన సహకారం ద్వారా వ్యాక్సిన్ అభివృద్ధి వేగవంతం చేయబడింది. కోఎలిషన్ ఫర్ ఎపిడెమిక్ ప్రిపేర్డ్‌నెస్‌ ఇన్నోవేషన్స్ ప్రకారం, కోవిడ్‑19 వ్యాక్సిన్ అభివృద్ధి తొలి దశ కార్యకలాపాల భౌగోళిక పంపిణీ ఇలా ఉంది: ఉత్తర అమెరికా సంస్థలు 40%, ఆసియా ఆస్ట్రేలియాలలో 30%, ఐరోపాలో 26%, ఇంకా దక్షిణ అమెరికా, ఆఫ్రికాలో కొన్ని ప్రాజెక్టులలో పని జరిగింది. కోవిడ్‑19 కోసం వ్యాక్సిన్‌ను రూపొందించే ఆవశ్యకత షెడ్యూల్ల కుదింపుకు దారితీసింది, ఇది ప్రామాణిక టీకా అభివృద్ధి కాలపరిమితిని తగ్గించింది. సాధారణంగా వరసలో సంవత్సరాలు పట్టే ప్రక్రియను, కొన్ని కేసుల్లో క్లినికల్ ట్రయిల్ దశలను కలిపేసి నెలలకు తగ్గించారు.
కోవిడ్-19 వాక్సిన్ ని అభివృద్ధి చేసి దానిని ప్రపంచంలోని అందరికి అందించాలనే ఉద్దేశంతో ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ఏప్రిల్ 2020లో "ఆక్సెస్ టు కోవిడ్-19 టూల్స్" అక్సిలరేటర్ ని ప్రారంభించింది, ఇది అందరికీ కోవిడ్-19 పరీక్షలు, చికిత్స, వాక్సిన్ అందించడానికి కృషి చేస్తుంది. ఈ కార్యాన్ని డయాగ్నొస్టిక్స్, చికిత్స, వాక్సిన్ , ఆరోగ్య వ్యవస్థల సమన్వయ వ్యవస్థ అనే నాలుగు స్తంభాల కింద విభజించారు.
కోవిడ్-19 టీకా మనుషులలో కరోనావైరస్ 2 ని ఎదురుకోడానికి అవసరమైన 'అనుకూల రోగనిరోధక' శక్తిని అందిస్తుంది. కోవిడ్ ‑ 19 మహమ్మారికి ముందే, కరోనావైరస్ల నిర్మాణం మరియు పనితీరు గురించి స్థిరమైన సమాచారం అందుబాటులో ఉంది, ఇది వివిధ వ్యాక్సిన్ సాంకేతికతల అభివృద్ధి ప్రక్రియను వేగవంతం చేసింది. 7 మే 2021 నాటికి ప్రపంచ వ్యాప్తంగా 14 టీకాలు ఆమోదం పొంది వాడుకలో, ఇంకా సుమారు 60 టీకాలు అభివృద్ధి దశలో ఉన్నాయి.
టీకా అభివృద్ధికి తొలుత వైరస్‌ ఆకృతిని, డీఎన్‌ఏ లేదా ఆర్‌ఎన్‌ఏను గుర్తించాలి. తర్వాత మనుషుల్లో ఆ వైరస్‌ ఎలా పనిచేస్తుందో పరీక్షలు చేస్తారు.
చారుగుప్తుడు ఒక వ్యాపారవేత్త. ఆంధ్ర శాతవాహన సామ్రాజ్యానికి మూలస్థంభం వంటి వాడు. చక్రవర్తి శ్రీముఖుడికి కుడిభుజం లాంటివాడు. స్థౌలతిష్యుడు ఒక హిందూ మహర్షి. బౌద్ధమతం ప్రధానంగా గల శాతవాహన సామ్రాజ్యాన్ని రూపుమాపి ఆ పునాదుల మీద హిందూ ధర్మ సామ్రాజ్యాన్ని నెలకొల్పాలని స్థౌలతిష్యుని ఆకాంక్ష. అందుకోసం ఆయన ఎటువంటి క్రూరమైన పనులు చేయడానికైనా సిద్ధపడతాడు. చారుగుప్తునిది మరో కల. పాటలీపుత్రాన్ని జయించి తన చక్రవర్తి సకల జంబూద్వీపానికి చక్రవర్తి కావాలనీ, కూతురు హిమబిందును ఆయన కొడుకు శ్రీకృష్ణ శాతవాహనుడికిచ్చి పెళ్ళి చేసి, ఆమెను భావి సామ్రాజ్ఞిని చేయాలని కోరిక. తన మనమరాలైన చంద్రబాలను విషకన్యగా మార్చి ఆమెను ఎరవేసి శ్రీకృష్ణమహారాజును హతమార్చాలనేది స్థౌలతిష్యుని కోరిక. అందాల రాశులైన చంద్రబాల, హిమబిందు తమకు తెలియకుండానే తమ పెద్దల ఆటలో పావులైపోతారు.
స్థౌలతిష్యుడు శ్రీముఖుడి చిన్న కుమారుడైన మంజుశ్రీ అపహరణకు పథకం వేసి తాను నిర్మించబోయే హిందూ సామ్రాజ్యానికి అతన్ని చక్రవర్తిని చేయాలని చూస్తాడు. చారుగుప్తుడు, చక్రవర్తి శ్రీముఖుడు పాటలీపుత్రం మీదకు దాడి వెడలడానికి కావలసిన సొమ్మంతా సమకూరుస్తాడు. స్థౌలతిష్య మహర్షి తనకున్న ప్రజ్ఞాపాటవాలన్నీ ఉపయోగించి శాతవాహన సామ్రాజ్యాన్ని కూలదోయాలని చూస్తుంటాడు. విధి వశాత్తూ వీరివురి ఆశలు అడియాసలవుతాయి. హిమబిందు శిల్పి ధర్మనంది కుమారుడైన సువర్ణశ్రీ ప్రేమలో పడుతుంది. అతన్ని పొందడానికి తన సమస్త సంపదలూ పోగొట్టుకోవడానికి కూడా వెనుకాడదు ఆమె.
హిమబిందు అడివి బాపిరాజు 1944లో రాసిన చారిత్రక నవల. ఇది ఆంధ్రుల చరిత్రలో శాతవాహనుల కాలానికి సంబంధించిన నవల. ప్రథమ ఆంధ్ర శాతవాహన చక్రవర్తియైన శ్రీముఖ శాతవాహనుడు, అతని కుమారుడు శ్రీకృష్ణ శాతవాహనుడు, శిల్పి సువర్ణశ్రీ, వ్యాపారవేత్త చారుగుప్తుడు, అతని తనయ హిమబిందుల చుట్టూ ఈ కథ నడుస్తుంది.
ఈ పుస్తకం రాయడానికి రచయిత శాతవాహనుల కాలం నాటి భౌగోళిక, ఆర్థిక, సామాజిక, రాజకీయ, మతం, కళలు, యుద్ధ శాస్త్రం మొదలైన అనేక అంశాల మీద సునిశతమైన అధ్యయనం చేశాడు. చరిత్రలో పాత్రలను తీసుకుని తన కల్పనా శక్తితో నవలలుగా మలిచాడు రచయిత.
ఆయన బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి. ఏ నవలైనా తీసుకుని చదివితే ఆయనకు ఎన్నెన్ని విషయాలు తెలుసో అర్థమవుతుంది. తలస్పర్శిగా తెలిసిన వ్యక్తి ఆయన.
ఇతనికి దేవానంద్ తీసిన ప్రేమ్‌ పూజారి సినిమాలో పాకిస్తానీ మిలటరీ ఆఫీసర్ పాత్ర ద్వారా తొలి అవకాశం లభించింది. తర్వాత 1969లో మోహన్ సెహగల్ సినిమా సాజన్‌లో పోలీస్ ఆఫీసర్‌గా నటించాడు. ప్రేమ్‌ పూజారి సినిమా విడుదల ఆలస్యం కావడంతో సాజన్ ఇతని తొలి సినిమా అయ్యింది. తర్వాత ఇతడు ప్యార్ హీ ప్యార్, బన్‌ఫూల్, రామ్‌పూర్‌కా లక్ష్మణ్, భాయ్ హోతో ఐసా, హీరా, బ్లాక్‌మెయిల్ మొదలైన సినిమాలలో దుష్టపాత్రలను ధరించాడు. ఇంకా అనేక చిత్రాలలో సహాయక పాత్రలు ధరించాడు. 1970-75ల మధ్య ఇతడు హీరోగా నటించిన సినిమాలు అంతగా విజయవంతం కాలేదు. హీరోగా విజయవంతమైన తొలి చిత్రం 1976లో వచ్చిన కాళీచరణ్. నిజానికి ఈ సినిమాలో హీరోగా ముందు రాజేష్ ఖన్నాను తీసుకున్నారు. కానీ అతని కాల్షీట్లు కుదరని కారణంగా ఆ అవకాశం శత్రుఘ్న సిన్హాకు దక్కింది. ఇతడు ముఖ్యపాత్ర ధరించిన కొన్ని సినిమాలు అబ్ క్యా హోగా, ఖాన్‌ దోస్త్, యారోఁకా యార్, దిల్లగీ, విశ్వనాథ్, ముఖాబ్లా, జానీ దుష్మన్ మొదలైనవి.
శత్రుఘ్న సిన్హా బిహార్ రాష్ట్రంలోని పాట్నా నగరంలో భువనేశ్వరి ప్రసాద్ సిన్హా, శ్యామాదేవి సిన్హా దంపతులకు జన్మించాడు. ఆ దంపతుల నలుగురు సంతానంలో ఇతడు చివరివాడు. ఇతని అన్నలు రామ్‌, లక్ష్మణ్, భరత్‌ సిన్హాలు.ఇతడు పాట్నా సైన్స్ కాలేజీలో చదువుకున్నాడు. ఇతడు పూణే లోని ఫిల్మ్‌ అండ్ టెలివిజన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియా పూర్వవిద్యార్థి. ప్రస్తుతం ఈ విద్యాసంస్థలో చదివే డిప్లొమా విద్యార్థులకు ఇతని పేరుమీద ఉపకారవేతనం ఇస్తున్నారు. పూణేలో శిక్షణ పొందిన తర్వాత ఇతడు ముంబై వెళ్లి చిత్రపరిశ్రమలో చేరాడు. ఇతడు మాజీ మిస్ ఇండియా, సినిమానటి పూనమ్‌ సిన్హాను వివాహం చేసుకున్నాడు.
ఇతడు తన మిత్రుడు రాజేష్ ఖన్నాకు వ్యతిరేకంగా మధ్యంతర ఎన్నికలలో నిలబడడం ద్వారా రాజకీయ రంగ ప్రవేశం చేశాడు. తన మిత్రుడు రాజేష్ ఖన్నాకు వ్యతిరేకంగా ఎన్నికలలో నిలబడటం తన జీవితంలో చేసిన పెద్ద తప్పు అని శత్రుఘ్న సిన్హా ఒక ఇంటర్వ్యూలో పేర్కొన్నాడు. ఆ ఎన్నికలలో రాజేష్ ఖన్నా 25,000 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలుపొందాడు. ఈ సంఘటనతో రాజేష్ ఖన్నా కలత చెంది శత్రుఘ్న సిన్హాతో మాట్లాడటం మానివేశాడు. సిన్హా తమ స్నేహాన్ని కొనసాగటానికి ప్రయత్నించాడు కానీ 2012లో రాజేష్ ఖన్నా మృతి చెందేవరకు అది సాధ్యపడలేదు.
ఇతడు 2009 సాధారణ ఎన్నికలలో బీహార్ రాష్ట్రంలోని పాట్నా సాహిబ్ లోకసభ నియోజకవర్గం నుండి భారతీయ జనతా పార్టీ తరఫున పోటీ చేసి శేఖర్ సుమన్‌పై గెలుపొందాడు. తరువాత 2014 సాధారణ ఎన్నికలలో కూడా గెలిచాడు. ఇతడు వాజపేయి మంత్రివర్గంలో కేబినెట్ మంత్రిగా ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిగా, రేవులు, నౌకాయానం, జలరవాణా శాఖ మంత్రిగా ఉన్నాడు. 2006లో ఇతడు బి.జె.పి. సాంస్కృతిక, కళా విభాగానికి అధిపతిగా నియమితుడైనాడు.
శత్రుఘ్న ప్రసాద్ సిన్హా ఒక భారతీయ చలనచిత్ర నటుడు, రాజకీయవేత్త. ఇతడు లోక్‌సభ సభ్యుడిగా , రాజ్యసభ సభ్యుడిగా రెండేసి పర్యాయాలు ఎన్నికవడమే కాక, అటల్ బిహారీ వాజపేయి మంత్రివర్గంలో కేంద్ర ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రి గా, నౌకా రవాణా మంత్రి గా పనిచేశాడు. 2016లో ఇతని జీవితచరిత్ర ఎనీథింగ్ బట్ ఖామోష్ విడుదలయ్యింది.
2008లో ఇతడు స్టార్ టీవీలో వచ్చిన "ది గ్రేట్ ఇండియన్ లాఫ్టర్ ఛాలెంజ్" కార్యక్రమానికి న్యాయనిర్ణేతగా వ్యవహరించాడు. 2009లో సోనీ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ ఛానల్‌లో వచ్చిన దస్‌ కా దమ్‌ అనే ప్రోగ్రాముకు హోస్ట్‌గా ఉన్నాడు. ప్రస్తుతం పాపులర్ గేమ్‌షో "కౌన్ బనేగా కరోడ్‌పతి" భోజపురి భాషలో సంధానకర్తగా నడుపుతున్నాడు.
2019 సాధారణ ఎన్నికలలో భారతీయ జనతా పార్టీ ఇతనికి టికెట్ ఇవ్వడానికి నిరాకరించడంతో మనస్తాపం చెంది ఇతడు భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ పార్టీలో చేరాడు.
ఈ పుస్తకాన్ని సారంగ సాహిత్య పక్ష పత్రికలో సమీక్షిస్తూ డా. ఏ.కె. ప్రభాకర్ ఈ విధంగా వ్రాసారు, "ఇండస్ మార్టిన్ ‘కటికపూలు’ చదవక ముందు నుంచీ సోషల్ మాధ్యమంలో అతని రచనలు అడపా తడపా చదివినా కటికపూలు కథనాలన్నీ ఒకచోట చూసినప్పుడు వాటిలోని పచ్చి జీవన వాస్తవికత నన్ను కట్టిపడేసింది. ఆ వాస్తవికత అతని భాషలోని పదును సృజించినదే. ఇండస్ వాక్యంలో వాడి వుంది. అందులో ధిక్కారం వుంది. తిరుగుబాటు వుంది. ఆత్మ గౌరవం వుంది. సత్యముంది. నిబద్ధత వుంది. అతని ఆలోచనల్లో స్పష్టత దృక్పథ పటిమ అతని సృజనాత్మకతని తీక్ష్ణం చేశాయి అని బలంగా అనిపించింది. అప్పటి నుంచీ అతనేం రాసినా చదివాను. అలా దృష్టికి వచ్చినవే పాదిరిగారి అబ్బాయి కథలు. ‘సారంగ’లో మొదలైన యీ కాలమ్ తర్వాత యెందుకో కొనసాగలేదు. కవిత్వంలో మద్దూరి నగేష్ బాబు చేసిన పని వచనంలో ఇండస్ మార్టిన్ చేస్తున్నాడు. రచయితగా సామాజిక వ్యాఖ్యాతగా దీని కొనసాగింపు అవసరాన్ని అతను తీరుస్తున్నాడని కూడా అనిపించింది. అందుకే అనేక జీవన వ్యాపకాల్లో వొకచోట నిలవని మనిషిని సాహిత్య ‘గుడారం’ కిందికి గుంజుకు రావాల్సి వచ్చింది. దాని ఫలితమే ‘ఇంతపర్యంతం’.
కటికపూలు తరువాత మార్టిన్ రచించిన కథా సంకలనం: 'పాదిరిగారి అబ్బాయి మరికొన్ని కథలు'. ఈ దేశంలో తరతరాలుగా కొనసాగుతున్న కుల వివక్ష, మత ఛాందసత్వం,ఆధిపత్యాలకు వ్యతిరేకంగా ఇండస్ రచనలు సనాతనవాదులకు,ఛాందస శక్తులకు కన్నెర్రగా మారాయి. విషపు రాతలతో మొదలెట్టి వ్యక్తిత్వ హననం దాకా వీళ్ళు బరితెగించారు. కారంచేడు రుధిర క్షేత్రాల నుంచి, చుండూరు ప్రజా కోర్టుల నుంచి మనిషిగా యెదిగొచ్చిన రచయిత ఇండస్ మార్టిన్. అంటరాని జీవితం ఆయన సాహిత్య వస్తువయ్యింది. తను పేల్చిన మందుపాతరలాంటి కటికపూల ముచ్చట తర్వాత సరికొత్త నిబంధనగా పాదిరిగారి అబ్బాయి మన ముందుకొస్తున్నాడు. మనలో చాలామందికి తెలియనీ, మన చుట్టూతా సజీవంగా ఉన్న మరో ప్రపంచ ఆవిష్కరణే ఈ కథలు. పాదిరిగారి అబ్బాయి కథలు కటిక పూలుకు సీక్వెల్ రచన. ఈ తరానికి ఇండస్ అందిస్తున్న కొత్త సిలబస్. ఈ బియాండ్ టెన్ కమాండ్మెంట్స్ ఇండస్ అందిస్తున్న మరో జీవన ప్రపంచ ఆవిష్కరణే ఈ కథలు, అని సత్యరంజన్ కోడూరు గారు సంక్షిప్తంగా ఈ సంకలనాన్ని పరిచయం చేశారు.
ఇండస్ మార్టిన్ ఓ తెలుగు రచయిత."కటికపూలు" కథా సంపుటి ఈయనకు మంచి పేరు తీసుకొచ్చింది. అలాగే పలు కవితలు కూడా రాశారు. "కటికపూలు" సంపుటిలో కథలన్నీ బాల్య జ్ఞాపకాల్లాంటి కథలు. ఈ కథల్లో మధ్య మధ్యలో రచయిత తన గొంతు వినిపించడం, అలాగే చివర్లో ముక్తాయింపు ఇవ్వడం బ్రేహ్ట్ ఎపిక్ థియేటర్‌ని పోలి ఉందిʹ అన్నాడు విమర్శకులు గుంటూరు లక్ష్మీ నర్సయ్య. సహజ సిద్ధమైన భాష, ఏ మాత్రం కల్పన లేనట్టుగా కేవలం వాస్తవచిత్రణ పాత్రలు, ఆయా నేపథ్యాలు వీటన్నిటినీ పెనవేసుకున్న దళిత క్రిస్టియన్‌ ఆత్మగౌరవ స్పృహ, అందులోంచి అంతే నిసర్గంగా ధ్వనించే సాంస్కృతిక పౌరుషం ఈ కథల్లో కనిపిస్తాయి.
భాష కేవలం భావ వినిమయం కోసమో సమాచార ప్రసారం కోసమో మాత్రమే వుపయోగపడదు. సంస్కృతికి అది వాహిక కూడా. అంతేకాదు; అసమ సమాజంలో ఆధిపత్య వర్గాల చేతిలో భాష అణచివేత సాధనమైంది. వర్గ స్వభావాన్ని సంతరించుకుంది. దాన్ని ప్రజాస్వామ్యీకరించుకొని పోరాట పరికరంగా మలచుకోవాల్సిన అవసరం వుంది. ఈ యెరుకతో మార్టిన్ తన భాషని సానపట్టాడు. మౌఖిక కథన శైలిని ఆశ్రయించి అమ్మ యాసను అద్దాడు. దాంతో పనిముట్టు ఆయుధమైంది. ఆ విద్య అతనికి జీవితం నుంచి సహజంగా అలవడింది. అందువల్ల అతని ప్రతిరచనా పాఠకులతో పేగుబంధం యేర్పరచుకుంది. ఇప్పుడీ కథలు కూడా అందులో భాగమే."
ఈ కథల్లో మార్టిన్‌ గ్రామీణ కుల సమాజం పోకడలు, కుల వ్యవస్థలో దళితులకు పలు రూపాల్లో నిత్యం ఎదురయ్యే అవమానాలు, వాటికి తోడు పేదరికం, వర్గపరమైన దోపిడీని సందర్భానుసారంగా చిత్రించారు. పెత్తందారీ కులాల పేదరికం, అణగారిన వర్గాల పేదరికం ఒకటి కాదని, దళితుల పేదరికం చుట్టూ వేలాడే 'అలగాతనం', అమానవీయత ఎలా ఉంటుందో ఎరుకల కులస్తుడు మొగిలి వెంకటేశ్వర్లు వంటి పాత్రల ద్వారా చూపించారు. "ఈ కథారచనలో కవిత్వం ఉంది, సున్నితమైన హాస్యం ఉంది, అన్నింటికీ మించి దళిత జీవితం పట్ల ప్రేమ, కన్సర్న్‌ ఉన్నాయి" అని ప్రొఫెసర్ చల్లపల్లి స్వరూపరాణి తెలిపారు.
మార్టిన్ రాసిన 'కటికపూలు'లో ఇరవైకి పైగా కథలున్నాయి. ఈ కథల్లో గుంటూరు జిల్లా పొన్నూరు ప్రాంతపు గత నలభై, యాభై ఏళ్ల దళిత జీవితం, వారి కష్టాలు, కన్నీళ్ళు, వెలివేతలు, ఊరుమ్మడి బతుకు, ఆనందాలు, విషాదాలు, వారి ఆచారాలు, సంప్రదాయాలు, నమ్మకాలు కళ్ళకు కట్టినట్టు చిత్రించారు రచయిత.
రెండవ రాజేంద్ర చోళుడు 11 వ శతాబ్దంలో తన అన్నయ్య రాజధిరాజ చోళుడి తరువాత చోళ రాజుగా పరిపాలించాడు. 1052 లో తన సోదరుడు మరణించిన తరువాత తన అన్నయ్యతో పాటు కొప్పం యుద్ధంలో చాళుక్యరాజు మొదటి సోమేశ్వరుడుతో చేస్తున్న పోరాటంలో తాను వహించిన పాత్ర ద్వారా ఆయన బాగా గుర్తుండిపోయాడు. ఆయన ప్రారంభ పాలనలో శ్రీలంకకు ఒక దండయాత్ర జరిగింది. ఈ యుద్ధసమయంలో శ్రీలంక సైన్యాన్ని తరిమికొట్టగా వారి రాజు పొలోనారువా మొదటి విజయబాహు ఒక పర్వత కోటలో ఆశ్రయం పొందటానికి నడిపించారు.
ప్రస్తుత మహారాష్ట్రలోని కొల్లాపూరు ఈ కొల్లాపురం గుర్తించబడింది. రాజేంద్ర ఇతర శాసనాల ఆధారంగా చరిత్రకారుడు హల్ట్జు కొల్లాపురం యుద్ధం మునుపటి యాత్ర అని ప్రతిపాదించాడు, ఇందులో రాజేంద్ర తన అన్నయ్య రాజాధిరాజా ఆధ్వర్యంలో పాల్గొన్నాడు. మరికొందరు చరిత్రకారులు కూడా ఈ అభిప్రాయాన్ని కలిగి ఉన్నారు. వారు చాళుక్యుల రాజధాని కల్యాణపురం దహనం చేయడం, కొల్లాపురంలో విజయం సాధించడం, మరో రెండు వేర్వేరు సంఘటనల ఘనతను మొదటి రాజధీరాజ చోళుడికి ఇచ్చారు.
కొప్పం యుద్ధంలో జరిగిన అవమానాన్ని తుడిచిపెట్టడానికి ఆత్రుతగా ఉన్న చాళుక్యులు గొప్పశక్తి సమీకరించుకుని చోళ దేశాన్ని ఆక్రమించారు. సా.శ.1062 సైన్యాలు ముద్దకరు నది వద్ద కలుసుకున్నాయి. చాళుక్య కమాండరు దండనాయక వలదేవ మృతి చెందగా రాజమహేంద్రచోళుడి నేతృత్వంలోని చోళులు ఆక్రమణను ప్రతిఘటించారు. రాజమహేంద్రచోళుని పక్షాన జరిగిన యుద్ధ పోరాటంలో వీరరాజేంద్ర చోళుడు కూడా పాల్గొన్నాడు.
కొప్పం యుద్ధం తరువాత చోళ శాసనాల్లో మాత్రమే ఇది కనబడుతుందని గమనించాలి. ఈ యుద్ధంలో చాళుక్య సమకాలీన చరిత్రకారులు మౌనంగా ఉన్నారు. యుద్ధం గురించిన చాళుక్య వృత్తాంతం సా.శ. 1071 నాటి శాసనంలో మాత్రమే కనుగొనబడింది. ఇది దాదాపు 15 సంవత్సరాల విరామం తరువాత ఈ సంఘటనను వివరిస్తుంది. ఇందులో రాజాధిరాజా మరణం గురించి మాత్రమే ప్రస్తావించింది.
యుద్ధంలో ఆయన సోదరుడు మరణించిన సమయంలో తన సమయస్ఫూర్తిని ఉపయోగించి రెండవ రాజేద్రచోళుడు స్వయంగా పట్టాభిషిక్తుడై సమర్ధవంతంగా యుద్ధం కొనసాగించి విజయం సాధించాడు. తరువాత ఆయన చోళ సామ్రాజ్యపాలన కొనసాగించాడు. నమోదిత వ్రాత ఆధారాలు చోళ సామ్రాజ్యం తన పాలనలో భూభాగాన్ని కోల్పోలేదని చూపిస్తుంది.
వేంగిని తీసుకోవటానికి పాశ్చాత్య చాళుక్యులు చేసిన దండయాత్రను కూడా అదే యుద్ధభూమిలో చోళులు అడ్డుకున్నారు. తదనంతరం మొదటి సోమేశ్వర కూడా రెండవ రాజేంద్ర వీరరాజేంద్ర ఆధ్వర్యంలో కుదళసంగమం వద్ద చోళ సైన్యాన్ని ఎదుర్కొన్నారు. దీని ఫలితంగా చాళుక్యురాజు మరో భారీ ఓటమిని ఎదుర్కొన్నాడు.
తన పిల్లల మీద వారసుడిగా తన అన్నయ్య రాజధిరాజ చోళుడు తన వారసుడుగా ప్రతిపాదించిన రెండవ రాజేంద్ర కొప్పం యుద్ధభూమిలో తనను తాను రాజుగా ప్రకటించుకుని యుద్ధంలో విజయం సాధించిన తరువాత తనను తాను రాజుగా ప్రకటించుకున్నాడు.
మనకు తెలిసిన ఆర్కిమెడిస్ రచనలలో బంగారం కిరీటం కథ ఎక్కడా కనిపించదు. ఒక వస్తువును నీటిలో ముంచినపుడు అది తొలగించబడిన నీటిని కచ్చితంగా కొలవడం కారణంగా ఈ పద్ధతి ప్రయోగాత్మకంగా వివరించబడింది. అతను తేలియాడే వస్తువులపై రాసిన గ్రంథంలో దవస్థితి శాస్త్రంలోని ఈ నియమాన్ని ఆర్కిమెడిస్ సూత్రంగా చెబుతారు. ఒక వస్తువు భారం గాలిలో ఉన్నదాని కంటే నీటిలో మునిగినపుడు కొంత కోల్పోతుంది. ఈ కోల్పోయిన భారం ద్రవం వస్తువుపై కలిగించే ఉత్ప్లవన బలానికి సమానంగా ఉంటుంది. ఈ ఉత్పవన బలం ఆ వస్తువు తొలగించిన ద్రవ భారానికి సమానంగా ఉంటుంది. ఈ సూత్రం ఆధారంగా ఒక దండానికి ఇరువైపులా బంగారు కిరీటాన్ని ఒకవైపు, రెండవవైపూ అంతే ద్రవ్యరాశి గల శుద్ధ బంగారాన్ని కట్టి తుల్యం చేసాడు. ఇరువైపుల ఉన్న కిరీటాన్ని, శుద్ధ బంగారాన్ని ఒకేసారి నీటిలో ముంచాడు. అపుడు కూడా దండం తుల్యంగా ఉంటే కిరీటం, స్వచ్ఛమైన బంగారాల సాంద్రతలు ఒకటిగా నిర్ణయించవచ్చు. గెలీలియో దీనిని "ఈ పద్ధతి ఆర్కిమెడిస్ అనుసరించినట్లుగానే ఉంది, ఎందుకంటే, చాలా ఖచ్చితమైనదిగా ఉండటమే కాకుండా, అతను కనుగొన్న ప్రదర్శనల మీద ఆధారపడి ఉంది." అని తెలియజేసాడు.
సిరక్యూస్ రాజు హీరాన్ మత సంబంధమైన విశ్వాసాలు ఉన్నవాడు. ఇష్ట దేవతకు సమర్పించడం కోసం ఒక స్వర్ణ కిరీటాన్ని తయారుచేయించాడు. ఆ కిరీటం అత్యధ్బుతంగా ఉంది. కానీ రాజుకు ఎందుచేతనో బంగారంలో వెండి కల్తీ చేసినట్లు అనుమానం వచ్చింది. కిరీటాన్ని చెడకొట్టకుండా అది స్వచ్ఛమైన బంగారంతో చేయబడిందా లేకపోతే కల్తీ జరిగించా అనే విషయాన్ని తేల్చమని హీరాన్ ఆర్కిమెడిస్ కు అదేశించాడు. ఆర్కిమెడిస్ ఈ సమస్యను ఆ కిరీటాన్ని చెడకొట్టకుండానే పరిష్కరించాడు. అక్రమాకార కిరీటాన్ని క్రమాకారానికి మార్చకుండానే దాని సాంద్రతను కనుగొన్నాడు. రాజు చెప్పిన విషయాన్ని గురించి ఆలోచిస్తూ అతను స్నానాల తొట్టెలో స్నానం చేస్తున్న సందర్భంలో తాను తొట్టెలో మునిగినప్పుడు కొంత నీరు బయటికి పోతున్నట్లు గమనించాడు. ఈ చిన్న విషయమే అతనిలో గొప్ప ఆలోచనకు దారి తీసింది. ఆ విషయం తెలిసిన వెంటనే బట్టలు వేసుకోవాలనే తలంపు లేకుండా నగ్నంగా వీధులలో "యురేకా!" అని అరుస్తూ రాజుగారికి విషయం చెప్పడానికి పరుగెత్తాడు. గ్రీకు భాషలో "యురేకా" అనగా "నేను కనుగొన్నాను" అని అర్థం.
గెలీలియో ఆర్కిమెడిస్ ను అనేక సార్లు ప్రశంసించాడు. అతనిని "సూపర్ హ్యూమన్"గా అభివర్ణించాడు. "ఆర్కిమెడిస్, అపోలోనియస్‌లను అర్థం చేసుకున్నవాడు తరువాతి కాలంలో అగ్రశ్రేణి వ్యక్తుల విజయాలను తక్కువగా ఆరాధిస్తాడు" అని గణిత శాస్త్రవేత్త లెబ్నిజ్ అభివర్ణించాడు.
చంద్రునిపై గల ఒక బిలానికి అతని గౌరవార్థం ఆర్కిమెడిస్ అని నమకరణం చేసారు. అదే విధంగా చంద్ర పర్వత శ్రేణికి మౌంటెస్ ఆర్కిమెడిస్" అని నామకరణం చేసారు.
గణితంలో అత్యుత్తమ విజయాలు సాధించిన వారికి బహూకరించే ఫీల్డ్ మెడల్ పై ఆర్కిమెడిస్ చిత్తరువును ఉంటుంది, దానితో పాటు గోళం, సిలిండర్‌పై అతను చేసిన ఋజువులను వివరించే విధంగా చెక్కబడింది.
ఉత్తర జర్మనీ , గ్రీసు , ఇటలీ , నికరాగువా , సాన్ మారినో , స్పెయిన్ దేశాల వారు అతని చిత్రంతో పోస్టల్ స్టాపు ప్రవేశపెట్టారు.
ఆర్కిమెడిస్ కొన్ని దర్పణాలనుపయోగించి పరావలయ పరావర్తకాలను రూపొందించి తన నగరం సిరక్యుస్ పై దాడిచేస్తున్న ఓడలను తగలబెట్టే వాడని చెబుతారు. సా.శ. 2వ శతాబ్దంలో లూసియన్ రాసిన గ్రంథంలో సిరాక్యుస్ ముట్టడి సందర్భంలో ఆర్కిమెడిస్ శత్రువుల ఓడలను అగ్నితో నాశనం చేసినట్లు రాసాడు. కొన్ని శతాబ్దాల తరువాత ట్రాలెస్ కు చెందిన అంథెమియస్ తన గ్రంథంలో ఆర్కిమెడిస్ ఆయుధాలు బర్నింగ్ గ్లాసెస్ అని తెలిపాడు. అతను తయారుచేసిన పరికరాన్ని కొన్ని సార్లు "ఆర్కిమెడిస్ హీట్ రే"గా కూడా పిలుస్తారు. ఈ పరికరం ద్వారా సౌర కిరణాలను పరావర్తనం చెందించి ఆ కిరణాలను శత్రువుల ఓడలపై కేంద్రీకరించినట్లు చేయవచ్చు. సౌర కిరణాలను కేంద్రీకరించడం మూలంగా ఏర్పడే నిప్పు వల్ల ఆ పడవ కాలిపోతుంది. ప్రస్తుత కాలంలో కూడా ఇటువంటి పరికరాలను తయారుచేస్తున్నారు. వాటిలో హీలియో స్టాట్, సౌర ఫర్నెస్ వంటివి ముఖ్యమైనవి.
ఏ వస్తువైనా నీటిలో ముంచినప్పుడు ఆ వస్తువు తన ఘనపరిమాణానికి సమానమైన నీటిని వైదొలగిస్తుందని తెలుసుకున్నాడు. ఆ విధంగా బంగారు కిరీటాన్ని నీటిలో ముంచినపుడు అది తొలగించిన నీటి ఘనపరిమాణం ఆధారంగా కిరీటం ఘనపరిమాణాన్ని కనుగొన్నాడు. బంగారు కిరీటం ద్రవ్యరాశిని ఈ ఘనపరిమాణంచే భాగించినట్లయితే బంగారు కిరీటం సాంద్రత వస్తుంది. ఒకవేళ చౌకగా లభించిన తక్కువ సాంద్రత కల లోహాన్ని బంగారంలో కలిపినపుడు ఆ కిరీటం ద్రవ్యరాశి సమానంగా ఉన్నా ఘనపరిమాణం పెరుగుతుంది. కనుక కల్తీ కిరీటం సాంద్రత తగ్గుతుందని గమనించాడు. దీని ఆధారంగా అతను కిరీటం ఎంత బరువు ఉందో అంతే బరువు గల స్వచ్ఛమైన బంగారం ఎంత నీటిని తొలగిస్తుందో లెక్కవేసాడు. అదే విధంగా స్వర్ణ కిరీటం ఎంత నీటిని తొలగించగలుగుతుందో లెక్కవేసాడు. ఈ లెక్కలలో వ్యత్యాసం వచ్చింది. అంతే సందేహం లేకుండా కిరీటంలో కల్తీ జరిగిందని చెప్పి వేసాడు.
ఆర్కిమెడిస్ గ్రీకు గణిత శాస్త్రవేత్త, భౌతిక శాస్త్రవేత్త, ఇంజనీర్, ఆవిష్కర్త, ఖగోళ శాస్త్రవేత్త . అతని జీవితానికి సంబంధించిన కొన్ని వివరాలు తెలిసినప్పటికీ, అతను శాస్త్రీయ పురాతన కాలంలోని ప్రముఖ శాస్త్రవేత్తలలో ఒకనిగా పరిగణించబడ్డాడు. పురాతన కాలం నాటి గొప్ప గణిత శాస్త్రజ్ఞునిగా ఆర్కిమెడిస్ ప్లవన సూత్రాలను నిర్దేశించాడు. కప్పీలను రూపొందించి వాటి ఆధారంతో ఎక్కువ బరువు ఉన్న వస్తువులనైనా సునాయాసంగా లాగ వచ్చని తెలియజేసాడు. అతను "పై" విలువను కచ్చితంగా లెక్కించాడు. వృత్తంపరిధి, చుట్టుకొలతను నిర్ణయించేందుకు సూత్రాలను కనిపెట్టాడు. జల యంత్రాలు, యుద్ధ యంత్రాలు మొదలైన వాటిని ఎన్నింటినో రూపొందించాడు. నిలువెత్తు అద్దాలతో సూర్యుని వేడి కిరణాలను రోమన్ నౌకల మీదికి పరావర్తనం ద్వారా పంపించి ఆ నౌకలను మడుకునేటట్లు అతని చేసాడని కొందరు చెబుతారు.
"క్లా ఆఫ్ ఆర్కిమెడిస్" అనే పరికరం సిరక్యుస్ నగరాన్ని రక్షించడానికి రూపొందించిన ఆయుధం. దీనిని "షిప్ షేకర్" అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ పరికరానికి క్రేన్ వంటి చేయి ఉంటుంది. అది పెద్ద లోహపు దండానికి వ్రేలాడబడి ఉంటుంది. దాడి చేయవలసిన ఓడపై ఈ పరికరాన్ని ఉంచినపుడు అది ఆ ఓడను పట్టుకొని పైకి తీసుకు పోయి వదిలివేసి అది మునిగిపోయేటట్లు చేస్తుంది. ఈ ఆర్కిమెడిస్ పంజా సాధ్యాసాధ్యాలను పరీక్షించడానికి ఆధునిక ప్రయోగాలు జరిగాయి. 2005లో ప్రాచీన కాలంలో తయారుచేసిన సూపర్ వెపన్స్ అనే టెలివిజన్ డాక్యుమెంటరీలో ఈ పంజాను తయారుచెసి ఇది పనిచేయదగిన ఆయుధంగ పేర్కొంది.
ఆర్కిమెడిస్ క్రీ.పూ 287లో సిసిలీలోని ఓడరేవు పట్టనమైన సిరక్యుస్ లో జన్మించాడు. బైజంటిన్ గ్రీకు చరిత్రకారుడైన జాన్ తెజ్జెస్ ప్రకటన ఆధారంగా ఆర్కిమెడిస్ 75 సంవత్సరాలు జీవించాడని తెలుస్తుంది. "ద సాండ్ రికనర్"లో ఆర్కిమెడిస్ తన తండ్రి పేరు "ఫిడియాస్" ఒక ఖగోళ శాస్త్రవేత్త అని తెలియజేసాడు. ప్లూటార్చ్ రాసిన "పేరలల్ లైవ్స్" రచనలో ఆర్కిమెడిస్ అప్పటి సిరాక్యుస్ రాజు హైరో కు బంధువని తెలియజేసాడు. ఆర్కిమెడిస్ జీవిత చరిత్రను అతని స్నేహితుడు హెరాక్లైడెస్ రాశాడు. కానీ ఈ రచన పాడైపోయింది. అందువలన అతని జీవిత వివరాలు అస్పష్టంగా తెలియుచున్నవి.
క్రీ.పూ 212లో సిరక్యూజ్ ను రోమన్‌లు ఆక్రమించారు. ఎంతో మనస్తాపంతో బాధపడుతున్నప్పటికీ ఆర్కిమెడిస్ వృత్తాల మీద పరిశోధనలు మానలేదు. అతను పరిశీలనలో మునిగి ఉండగా అతని నివాసాన్ని రోమన్ సైనికులు ఆక్రమించి అతనిని ఘాతుకంగా సంహరించారు. అతనికి హాని జరగకూదదనే ఆదేశాలు ఉన్నప్పటికీ అతనిని ఒక రోమన్ సైనికుడు హతమార్చాడు. ఆర్కిమెడిస్ తన గణిత ఆవిష్కరణలను తెలియజేయడానికి తన సమాధిపై గోళం, స్థూపం వంటి వాటిని ఉంచమని కోరాడు. ఆ సమాధిని సిసిరో సందర్శించాడు.
పునరుజ్జీవనోద్యమం నుండి ఆ ఆయుధం విశ్వసనీయత గురించి చర్చలు కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి. రెనే డెస్కార్టెస్ దీనిని తప్పు అని తిరస్కరించారు, ఆధునిక పరిశోధకులు ఆర్కిమెడిస్‌కు అందుబాటులో ఉండే మార్గాలను మాత్రమే ఉపయోగించి ఈ ప్రభావాన్ని పునః సృష్టి చేయడానికి ప్రయత్నించారు. చివరికి ఓడపై సూర్యరశ్మిని కేంద్రీకరించడానికి అద్దాలుగా పనిచేసేటందుకు అధికంగా పాలిష్ చేయబడిన కాంస్య లేదా రాగి రేకులను పెద్ద సంఖ్యలో ఉపయోగించవచ్చని సూచించబడింది.
2010 డిసెంబరులో ఉష్ణ కిరణాలకు సంబంధించిన మైత్ బస్టర్స్ కార్యక్రమం గూర్చి "ప్రెసిడెంట్స్ ఛాలెంజ్" ప్రత్యేక సంచికలో ముద్రించారు. అనేక ప్రయోగాలు దీని కోసం జరిగినవి. 400 అడుగుల దూరంలోని నమూనా రోమన్ షిప్ ను ఉంచి 500 మంది స్కూలు విద్యార్థులు ప్రయోగాన్ని నిర్వహించారు. అన్ని ప్రయోగాలలో ఓడ స్వయంగా మండటానికి కావలసిన జ్వలన ఉష్ణోగ్రత 210 ను పొందలేక పోయారు. అందువలన ఈ ప్రయోగం విఫలమైంది.
గణితశాస్త్ర పరంగా అతను సాధించిన విజయాలలో పై విలువను కచ్చితంగా నిర్ణయించడం, అతని పేరుతో "ఆర్కిమెడియన్ వర్తులం"ను నిర్వచించడం, పెద్ద సంఖ్యలను నిర్ణయించడానికి ఘాతాలను ఉపయోగించే వ్యవస్థను రూపొందించడం ముఖ్యమైనవి. ద్రవస్థితి శాస్త్రం, స్థితిశాస్త్రము, కప్పీ సూత్రము వంటి భౌతిక శాస్త్ర దృగ్విషయాలకు గణిత శాస్త్ర సూత్రాలనుపయోగించి వివరించిన మొదటి శాస్త్రవేత్తగా గుర్తింపు పొందాడు.