polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
అల్లూరు కొత్తపట్నంలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఒక డాక్టరు, ఆరుగురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. రెండు ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రాల్లో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.
అల్లూరు కొత్తపట్నంలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ట్రాక్టరు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి.
1565 తళ్ళికోట యుద్ధానంతరం విజయనగర రాజ్యం చిన్నాభిన్నమై పోయింది. రాయల సంతతి వారు కొంతమంది పెనుగొండకూ, మరికొంత మంది చంద్రగిరికీ వెళ్ళారు. మిగిలినవారు తంజావూరుకూ, మధురకూ చేరుకున్నారు. ఈ రెండూ కూడా విజయనగర రాజుల క్రింద సామంత రాజ్యాలుగా వుండేవి. వీటిని పరిపాలించిన నాయక రాజులు చివరి వరకూ ఆంధ్రభాషను పోషిస్తూనేవచ్చారు. తంజావూరు రాజ్యాన్ని 1535 నుండి 1673 వరకు సుమారు 140 సంవత్సరాలు నాయక రాజులు పరిపాలించారు. ఈ వంశంవారు ఆఖరు వరకూ విజయనగర రాజుల పట్ల విశ్వాస పాత్రులుగా వుంటూ వచ్చారు. అచ్యుతరాయలు, రఘునాథరాయలు, విజయరాఘవరాయలు వరుసగా పరిపాలించారు. విజయరాఘవ నాయుకునికి మరొ పేరు మన్నారుదాసు, మధురనాయకుడైన చొక్కనాథునికీ, ఇతనికీ జరిగిన యుద్ధంలో విజయ రాఘవుడు మరణించాడు. అనంతరం రెండు సంవత్సరాల తరువాతి శివాజీ తమ్ముడైన ఎక్కొజీ తంజావూరును ఆక్రమించాడు. ఒక శతాబ్దం పాటు మహారాష్ట్రులు దాన్ని పరిపాలించారు. ఎవరు పరిపాలించినా ఆ నాటికీ ఈ నాటికీ వారి సంస్కృతి అంతా అచ్చం అలా నిలిచే ఉంది.
దీనిని 'తిరంవెళి ఆరంగం ' ఆని పిలుస్తారు. ఇది నాయకరాజుల ప్రాసాదంలో సరస్వతీ గ్రంథాలయానికి పడమటి దిక్కుగా, దానిని ఆనుకుని ఉంది. దీని పూర్వ రూపం ఎటువంటిదో తెలియదు. పైన కప్పులేదు. నాలుగు దిక్కుల్లోనూ తక్కిన ప్రాసాదానికి సంబంధించిన ఎత్తైన గోడలున్నాయి. చతురాకారంగా వున్న ఈ ప్రదేశంలో నేల మీద 2000 మంది వరకూ కూర్చునే అవకాశముంది. ఈశాన్య దిశలో ఎత్తైన దిమ్మ ఒకటుండేది. దీని మీద నిలబడి మాట్లాడి నట్లయితే శబ్ద, గ్రహణ యంత్రాల సహాయం లేకుండానే రెండు వేల మందికీ స్పష్టంగా వినిపించేది. 1952 లో పళనియప్పన్ అనే జిల్లా కలెక్టరు దీనిని పునరుద్దరించి, రమణీయమైన రంగస్థలాన్ని నిర్మింపజేశాడు. ఈనాడది బహిరంగ నాటక మండపంలాగ ఉంది. ఒక మూలగా వున్న ఈ రంగస్థలం మీద నిలబడి చూచి నట్లయితే ప్రేక్షక స్థానం వర్తులాకారంగా ఉన్నట్లు కనబడుతుందని నాట్యశాస్త్రంలో పి. యస్. ఆర్. అప్పాగారు తెలియజేశారు.
రఘునాథనాయకుని అనంతరం విజయరాఘవ నాయకుడు రాజ్యానికి వచ్చి 1663 నుండి 1673 వారకూ పరిపాలించాడు. రఘునాథనాయకుని వలెనే ఈయన కూడా సంగీత, సాహిత్య నాట్యకళలను పోషించాడు. మువ్వ గోపాల పద కర్తయైన క్షేత్రయ్య విజయ రాఘవ నాయకుని ఆస్థానంలో చాల సన్మానాలందుకున్నాడు. ఈ క్షేత్రయ్య పదాలు ఈ నాటికి దక్షిణాపథమంతటా బాగా ప్రచారంలో ఉన్నాయి. ఇంకా కళాకారులైన పురుషోత్తమ దీక్షితుడు, పసుపులేటి రంగాజమ్మ, కోనేటి దీక్షితుడు, కావరసు వెంకటపతి సోమయాజి, మన్నారుదేవుడు, మొదలైన వారెందరో యక్షగాన రచయితలు గాను, ప్రదర్శకులు గాను ప్రసిద్ధి పొందారు. నాయకరాజుల కాలంలో 54 మంది కవి పండితులు సంస్కృతాంధ్ర భాషల వ్వాప్తికి తోడ్పడ్డారు. నాయక రాజులు ఎంతోమంది కళాకారులకు మడులు, మాన్యాలు, అగ్రహారాలు ఇచ్చి సన్మానించారు. దేవాలయాలకూ, మఠాలకు, సత్రాలకూ, దేవదాసీలకూ మాన్యాలిచ్చారు.
తంజావూరు రాజాస్థానంలో నృత్యం ఏకపాత్రాభినయ కళారూపంగా అభివృద్ధి చెందింది. అదే నేటి తంజావూరు భరత నాట్యంగా ప్రసిద్ధి పొందింది. ఈ ప్రదర్శనకాలం మూడు గంటలు. ఆ మూడు గంటలూ ఒకే ఒక నర్తకి నృత్యం చేస్తుంది. ప్రక్కనున్న నట్టువనారు పాడే పాటకు అనుగుణంగా ఆభినయం చేస్తుంది. ఇది కేవలం తెలుగు వారు సృష్టించిన నాట్యం. ఈ ఏకపాత్రాభినయ భరతనాట్యం దాదాపు 150 సంవత్సరాల క్రిందటనే రూపొందింది. తంజావూరు భరతనాట్యం కేవలం తెలుగు వారి సృష్టి. ఇందుకు ఉదాహరణ నాయక రాజులూ, మహారాష్ట్ర రాజుల కాలంలో ఎంచి ఏర్పర్చినట్లు తెలుగు వాగ్గేయ కారులూ, తెలుగు నర్తకీ మణులే ఆస్థానాల్లో ఉండడమే. త్యాగరాజు కీర్తనలు, సారంగ పాణి పదాలు, క్షేత్రయ్య మువ్వ గోపాల పదాలు, నారాయణ తీర్థుల వారి తరంగాలు మొదలైనవన్నీ మనకు తదితర సాక్ష్యాదారాలు.
ఆంధ్రదేశంలో కూచిపూడి వీధి భాగవతుల మాదిరే దక్షిణాదిన తంజావూరు జిల్లాలో మేలటూరు, వూర్తుకూడి, శూలమంగళం గ్రామాలలో కూడా భాగవత మేళముల వారున్నారు. ఆంధ్ర ల్రాజుల తంజావూరును పరిపాలించే కాలంలో కూచి పూడి భాగవతుల నానారాజ సందర్శనం చేస్తూ, తంజావూరు ఆంధ్రరాజులను కూడా ఆశ్రయించారు. విజయనగర సామ్రాజ్యంలో కవులు, పండితులు, కళాకారులు అనేకమంది పోషించబడ్డారు. కాని తళ్ళికోట యుద్ధానంతరం రాయల సామ్రాజ్యం అంతరించడంతో ఈ కళాకారులందరూ కుటుంబాలు., కుంటుంబాలుగా చెల్లా చెదురై అనేక మంది అనేక ప్రాంతాలకు వలస పోయారు. అలా వలస పోయిన వారిలో చాలమంది తంజావూరు చుట్టుప్రక్కల స్థిరనివాసం ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. ఆనాడు తంజావూరు రాజులు కూడా వీరిని ఆదరించి మాన్యాలూ, ఆగ్రహారాలు వ్రాసి యిచ్చారు. అలా సంపాదించిందే ఈ నాటి మేలటూరు.
రఘునాథనాయకుడు సా.శ. 1600 నుండి 1634 వరకూ రాజ్యాన్ని పరి పాలించాడు. ఈయనకు దాన కర్ణుడనే పేరు కూడా ఉంది. గోవింద దీక్షితుడు ఈ యనకు మంత్రి. ఈయన కర్ణాటక సంగీత శాస్త్రంలో బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి. అనేక రాగాలను, తాళాలను ఈయన స్వయంగా కల్పన చేశాడు. రఘునాథ నాయకుని ఆస్థానంలో కవులు, పండితులు బహు బాగా పోషింప బడ్డారు. ఈయన ఆస్థానంలో ముద్దు చంద్ర రేఖ అనే రాజ నర్తకి వుండేదట. గోవింద దీక్షితుని ఇరువురు పుత్రులైన భాస్కర దీక్షితుడు, రాజా చూడామణి దీక్షితుడూ లక్ష్మీకుమార తాతాచార్యులూ నృత్య, గాన విద్యల్లో ఆరితేరిన దిట్టలు. రామబాధ్రాంబ మొదలైన వారందరూ రఘునాథుని ఆస్థానం అలంకరించినవారే. ఆయన ఆధ్వర్యంలో తెలుగు సాహిత్యం ఎంతో అభివృద్ధి చెందింది. ఎన్నో యక్షగానాలు నాటక రూపంలో ప్రదర్శింపబడ్డాయి.
మేలటూరు తరువాత వీధినాటకాలను ప్రతిభావంతంగా ప్రదర్శించ గలిగినవారు శూలమంగళ కళాకారులు. వెంకటరామశాస్త్రి నాటకాలనే కాక, కొరంజి కళారూపాన్ని, కూడా ప్రజారంజకంగా ప్రదర్శించారు. వీరు వీధినాటకాల్లో కొన్ని హాస్య పాత్రల్ని కూడా ప్రవేశపెట్టారు. కథకు ఏ సంబంధమూ లేకుండానే ఈ పాత్రలు ప్రవేశిస్తాయి. ప్రేక్షకుల్ని కడుపుబ్బ నవ్విస్తాయి. ఆలాంటి పాత్రల్లో ఎరుకల సింగి, సింగడు, ఘటనృత్యం చేసేవారు, తురక వేషాలూ' ధరించే ఫకీరు వేషగాళ్ళు మొదలైన వారు వీరి నాటకం తెలుగులో ప్రదర్శింప బడుతున్నా హాస్య చమత్కారాలు మాత్రం తమిళ భాషలోనే సాగుతాయ.
వీధి భాగవతాలు ఎక్కువగా వైశాఖ మాసంలో జరుగుతాయి. వారం రోజులు జరుగుతాయి. నృసింహ జయంతినాడు ప్రహ్లద నాటకంతో ప్రారంభిస్తారు. ప్రదర్శనాలను తిలకించటానికి వరిసర గ్రామాల ప్రజలు అబాలగోపాలం కదిలి వస్తారు. పాత్రధారులు వారు ధరించే ప్రతిపాత్ర వేషధారణ తోనూ, తంజావూరు రాజస్థాన సంప్రదాయాల ననుసరించి రాజు పాత్రలకు తంజావూరు రాజ దుస్తుల మాదిరినే ధరిస్తారు. బ్రహ్మ, విష్ణు, నృసింహమూర్తి, ఇంద్రుడు, యముడు, మొదలైన పాత్రలకు ముసుగులను ఉపయోగిస్తారు. ప్రదర్శన రోజున, దుష్ట పాత్రలను ధరించే నటులు ఆ రోజంతా ఉపవాసం చేస్తారు.
యక్షగానాలు ఆంధ్ర, కర్ణాటక రాష్ట్రాలలోను ఎక్కువ ఖ్యాతిలో వున్నప్పటికీ ఎక్కువ ప్రతిభా వికాసంతో విరాజిల్లినవి తంజావూరు యక్షగానాలు మాత్రమే. రఘునాథరాయల కాలంలో యక్షగానాలు అట్టే అంతగా రాణించక పోయినా, విజయరాఘవ రాయల కాలంలో చాల ఔన్యత్యాన్ని సంపాదించాయి. రఘునాథరాయల కుమారుడైన విజయ రాఘవుడు తండ్రి వలెనే కవులను, గాయకులను, నృత్య శాస్త్రకారులను అపారంగా పోషించాడు. ఈయన స్వయంకవి, నాట్యశాస్త్ర వేత్త;స్వయంగా అనేక రచనలు చేశాడు. వాటిలో ముఖ్యమైనవి యక్షగానాలే. ఈయన కృతులలో ముఖ్యమైనవి:
ఈయన హయాములో యక్షగాన వాజ్మయం బహుముఖాల విజృంభించింది. ఈయంజ రాజ దర్బారులో ఒక నాట్య మందిరాన్ని భవ్వంగా నిర్మించి, ఆ రంగస్థలంపై ప్రత్యక్ష్యంగా యక్షగాన ప్రదర్శనాలను ప్రదర్శింప జేశాడు. అనేక ప్రయోగాలను చేయించాడు. రఘునాధాభ్యుదయం అనే విజయరాఘవ నాయకుని నాటకంలో రాజ ప్రాసాదంలోని మనోహర చిత్ర దృశ్యాలూ, అనేక చారిత్రిక ఘట్టాలు వర్ణించబడ్డాయి. ఆంధ్ర తమిళ భాషలను రెంటినీ, కన్నబిడ్డల వలె సమంగా ఆదరించి పోషించారు. ఈ విధంగా దక్షిణ దేశంలో ఆంధ్ర నాయకరాజులు ఒక ఉజ్వలోజ్యల చరిత్రను స్థాపించారు.
ఆనాటి యక్షగానాలు పురాణ కథావృత్తాలతో కూడి వుండేవి. కాని విజయ రాఘవుడు మహావీరుని చరిత్రను యక్షగానంగా రచించాడు. ఈ విధంగా విజయ రాఘవుని ఆధ్వర్యంలో యక్షగానాలు అజరామరంగా వెలుగొందాయి. నాయక రాజుల కళాకాంతులను విరజిమ్మే తంజావూరు సరస్వతి మహల్లో దాదాపు 30 యక్షగానాల్లో చాల భాగం క్షత్రియులు వ్రాసినాట్లుగా ఉంది. ప్రథమంలో వ్రాసిన అనేక యక్షగానాల్లో చాల యక్షగానాలు తేలిక భాషలోనూ, ప్రజలందరికీ అర్థమయ్యే గ్రామ్యభాషలోను వ్రాయబడ్డాయి.
ప్రహ్లద చరిత్ర/ రాజగోపాల విలాసం/ ఉషాపరిణయం. / రఘునాథాభ్యుదయం./ మోహినీ విలాసం. / పూతనాపహరణం, / మంజరీ నాటకం./ సముద్రమథన నాటకం. / కృష్ణవిలాసం. / జానకీ కళ్యాణం. / పుణ్యకతవ్రనాటకం. ఈయన అనేక మంది కవిగాయక నటులకు ఆశ్రమిచ్చాడు. అనేక అన్నదానాలు చేశాడు. అన్నదానాన్ని కథావస్తువుగా తీసుకుని పురుషోత్తమ దీక్షితుడు విడిగా ఒక అన్నదాన నాటకాన్నే రచించాడు. ఈయన తన తండ్రి రఘునాథరాయల చరిత్రను రఘునాథాభ్యుదయమనే యక్షగానంగా వ్రాసి ప్రచారం చేయించాడు.
దక్షిణదేశ చరిత్రలో ఆంధ్రనాయకరాజుల పరిపాలన ఒక సువర్ణయుగమని చెప్పవచ్చు. విజయనగర చక్రవర్తుల కాలంలో లలిత కళలు అభివృద్ధి పొందినట్లే, తంజావూరు నాయక రాజుల కాలంలో కూడా లలిత కళలన్నీ వికాసం పొందాయి. తెలుగు సాహిత్యం, సంగీతం, నాట్యం, శిల్పం, యక్షగాన వాగ్మయం ఒక మహోన్నత స్థానాన్ని అలంకరించాయి. ఆ నాటికీ ఈ నాటికీ ఆ మహావైభోగానికి సాక్ష్యాదారాలుగా అవి తంజావూరులో మనకు దర్శనిమిస్తున్నాయి.
మన భాగవతాల్లోని మాధవి, సైరింద్రి, ధర్మి, విధూషకుడు, అల్లాటప్పా, కేతిగాడు, సుంకర కొండడు, బంగారక్క, రత్నాల పోలిగాడు, మాదిరే ఈ కొంటె కోణంగి పాత్ర ధారి కూడ. కోణంగి పాత్రధారి ప్రవేశానికి ఒక హద్దూపద్దూ ఏమి లేదు. ప్రదర్శనంలో సమయాను కూలంగా ఎప్పుడు పడితే అప్పుడు ప్రత్యక్షమై ప్రేక్షకుల్ని ఆనంద పరుస్తాడు. పాత్రల మధ్య కలహాలు పెంచుతాడు. వాటిని చమత్కారంగా పరిష్కారిస్తాడు. ఒకేసారి ప్రేక్షకులలో ప్రేక్షకుడై నటిస్తాడు.
మహామహుడు సిద్ధేంద్రయోగి కూచిపూడి భాగవతులకు ఎలాంటి వాడో మేలటూరు భాగవతులకు వెంకటరామశాస్త్రి అలాంటివారు. ఈయన 17 వ శతాబ్దంలో ఆంధ్ర దేశం, గోదావరి ప్రాంతం నుంచి దక్షిణదేశానికి వెళ్ళినట్లు ఆధారాలున్నాయి. ఈయన రచించిన వీధినాటకాలు చూస్తే ఈయన కృషి, ప్రతిభ ఎలాంటిదో మనకు బోధపడుతుంది. వీరి రచనలు: ఉషాపరిణయం., హరిశ్చంద్ర, ప్రహ్లద, రుక్మాంగద చరిత్ర, సీతాకల్యాణం, నత్సంగరాజు, రుక్మిణీ కల్యాణం, కంస వధ మొదలైనవి.
ఇక్కడ కూడా వీధి భాగవతాలు ప్రదర్శించేవారున్నారు. ఈ వూరివారు ముఖ్యంగా మేలటూరివారి నాటకాలనే ప్రదర్శించినా, వెంకటరామశాస్త్రి నాటకాలకు ముందు ప్రదర్శించిన నాటకాలు కూడా ఉన్నాయి. అవి: భామాకలాపం, గొల్ల కలాపం, పార్వతీ పరిణయం, రాథాకృష్ణ విలాసం, మొదలైనవి. అంతేగాక వారు యక్షగానలైన ప్రహ్లద, గొల్లకలాపం, ఉషాపరిణయం, కూచిపూడి సంప్రాదాయాలనే ప్రదార్శించారు. కూచిపూడి సంప్రదాయమే దక్షిణదేశంలో పూత్తికూడి సంప్రదాయంగా వెలుగొందింది.
తంజావూరు రాజులోలో అచ్యుతప్పనాయకుని మరణానంతరం రాజ్య పరిపాలకు వచ్చిన రఘునాథరాయల కాలంలో కూడా ఈ భాగవతాలు ఆదరించబడ్డాయి. తరువాత తంజావూరు రాజ్యాన్ని పారిపాలించి, మహారాష్ట్ర ప్రభువుల కాలంలో కూడా ఈ వీధి భాగవతాలు విశేష ప్రశస్తి పొందాయి. అంతేకాక ఆ నాడు దక్షిణ దేశంలో మైసూరు, పుదుక్కోట మొదలుగాగల సంస్థానాలలో కూడా భాగవతాల ప్రభావం పెరిగింది.
రాత్రి పది గంటలక్లు ప్రదర్శన ప్రారంభమౌతుంది. వీరికి హంగుగా తిత్తి., ముఖవీణ, మృదంగం, తాళపు చిప్పలూ వుంటాయి. వంత పాట పాడేవారు నలుగురుంటారు. ఒకరు పద్యంగానీ ఎత్తుకుంటే మిగిలిన వారందరూ అదే శ్లోకాన్ని వంత పాడుతారు. వీరందరూ ప్రారంభ శ్లోకాలను ఆశుధారగా వల్లించిన అనంతరం సభాంగాణానికి ఒక విచిత్రమైన పాత్ర ప్రవేశిస్తుంది. ఆ పాత్రధారి కొంటెకోణంగి.
తంజావూరు ఆంధ్రనాయకారాజుల అనంతరం పరిపాలించిన మహారాష్ట్ర రాజులు కూడా తెలుగులో కవులై, కవి పండిత గాయకుల్ని పోషించారు. శరభోజీ ఆస్థాన గాయక, నర్తకులైన చిన్నయ్య, పొన్నయ్య, వడివేలు, శివానందం అనే నలుగురూ సుబ్బరాయ నట్టువవారు పుత్రులు. వీరు నృత్యాన్ని ఏక పాత్రాభినయంగా రూపొందించారు.
అధికారి హితోపదేశం అనేది వడ్డూరి అచ్యుతరామ కవి రచించిన ఒక విశేషమైన పుస్తకం. దీని రచనా కాలం 1953. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత భారతదేశాన్ని పరిపాలిస్తున్న అధికారులు నిర్వర్తించాల్నిన బాధ్యతలను గురించి ఇందులో రచయిత ఉపదేశించారు.
జీవన్ రెడ్డి జగిత్యాల అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుండి ఆరుసార్లు శాసనసభకు ఎన్నికై మూడుసార్లు ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో మంత్రిగా పని చేశాడు. ఆయన 1983లో టీడీపీలో చేరి జగిత్యాల అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా తొలిసారి శాసనసభలో అడుగుపెట్టి ఎన్టీఆర్ మంత్రివర్గంలో ఎక్సైజ్ శాఖ మంత్రిగా, నాదెండ్ల భాస్కరరావు మంత్రివర్గంలో పంచాయతీ రాజ్ శాఖ మంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వహించాడు. ఎన్‌టీ రామారావు 1985లో ప్రభుత్వం రద్దు చేయడంతో తిరిగి జరిగిన ఎన్నికల్లో ఆయన కాంగ్రెస్ పార్టీలో చేరి 1985లో కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి టీడీపీ అభ్యర్థి గొడిశెల రాజేశం గౌడ్ చేతిలో ఓడిపోయాడు.
తాటిపర్తి జీవన్ రెడ్డి కాంగ్రెస్ పార్టీకి తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు.2019 మార్చినెల లో టీచర్లు యంఎల్ సి ఎన్నికల్లో విజయం సాధించినారు. అటు 2018 లో జరిగిన తెలంగాణ ముందస్తు ఎన్నికలో కాంగ్రెస్ పార్టీ తరపున పోటీ చేసి తన ప్రత్యర్థి తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీ తరపున పోటీ చేసిన ఎమ్. సంజయ్ కుమార్ పై 61,185 ఓట్ల మెజార్టీతో ఓడిపోయారు.
తాటిపర్తి జీవన్ రెడ్డి కరీంనగర్ జిల్లా పెగడపల్లి మండలం బత్కేపల్లిలో మే 1, 1952న జన్మించారు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుంచి బీఏ, ఎల్‌ఎల్‌బి పూర్తిచేశారు.
జీవన్ రెడ్డి అహల్య దేవి వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ దంపతులకు రామచంద్ర రెడ్డి, బాలకృష్ణ రెడ్డి, చంద్ర కృష్ణ రెడ్డి అనే ముగ్గురు కుమారులు ఉన్నారు.
ఇక్కడ ఆలయంలోని మూర్తిని పరాసర మహర్షి ప్రతిష్ఠించినట్టుగా చెపుతారు. తదనంతరం కాలంలో వరదలు ఆ ప్రాంతాన్ని ముంచెత్తి ఆలయం కొట్టుకొనిపోయింది. ఆ ప్రాంతమంతా అడవిగా మారింది. ఇప్పటికి 2020 నాటికి పూర్వం 250 సంవత్సరాల క్రితం వంగపురి సీతారామాచార్యులు పాలకొల్లు ప్రాంతానికి తహసిల్దారుగా వచ్చాడు. ఇతని ధర్మపత్ని లక్ష్మీనర్సమ్మ కేశవుని భక్తురాలు. ఒకనాడు కేశవుడు ఆమెకి కలలో కనిపించి సమీపంలోని అడవిలో ఒకచోట భూమిలో తన విగ్రహం వుందని వెదికితీసి ప్రతిష్ఠించమని చెపుతాడు. ఆప్రాంతంలో తవ్వించినా విగ్రహం దొరకలేదు. కానీ అదే కల ఆమెకు పదే పదే రావడంతో ఆమె మాట కాదనలేక తిరిగి మరింత లోతుగా తవ్వించగా విగ్రహం దొరికింది. భర్త తహసీల్దారు దేవాలయం కట్టించి విగ్రహ ప్రతిష్ఠ చేయిస్తాడు. నిత్య పూజలకై లక్ష్మీనరసమ్మ తనకున్న ఆస్తి, బంగారం స్వామికి కైంకర్యం చేసింది. కేశవ భక్తులైన ఆచార్యులవారి కుమారుల్లో ఒకరు 70 ఎకరాల ఆస్తిని స్వామిపేర సమర్పించారు.
ఈ గ్రామములో ప్రసిద్ధి చెందిన జగన్మోహిని కేశవ స్వామి దేవాలయం ఉంది. వసిష్ఠ, గౌతమి అనే గోదావరి ఉప పాయల మధ్య ఉంది. ఇక్కడి విశేషం శ్రీ జగన్మోహిని కేశవ స్వామి, శ్రీ ఉమా కమండలేశ్వర స్వామి వారు ర్యాలి ప్రధాన రహదారికి ఒకరికొకరు ఎదురెదురుగా ఉండడం. జగన్మోహిని అవతార సమయంలో మహేశ్వరుడు జగన్మోహినిని చూసి మోహితుడై ఆమె వెంట పడగా వారి సంభోగ ఫలితంగా అయ్యప్ప స్వామి జన్మిస్తాడు. మోహినీ స్వరూపుడైన శ్రీ మహావిష్ణువు కొప్పు నుంచి ఒక పుష్పం క్రింద పడుతుంది. ఈ పుష్పం క్రిందపడిన ప్రదేశమే ఇప్పటి ర్యాలి అని చెబుతారు.
11 వ శతాబ్దంలో ఈ ప్రాంతానికి అప్పటి చోళ రాజా విక్రమ దేవుడు వేటకై వచ్చి అలసి ఒక పెద్ద పొన్నచెట్టు క్రింద సేద తీరి నిద్రపోతాడు. మహావిష్ణువు కలలో కనిపించి రథం మేకు క్రింద పడిన ప్రదేశం లోని భూగర్భంలో తన క్షేత్రం ఉందని చేపుతాడు. ఆ మహారాజు మహావిష్ణువు చెప్పినట్లు ఆ ప్రదేశాన్ని త్రవ్వించగా జగన్మోహిని కేశవ స్వామి విగ్రహం బయట పడుతుంది. అక్కడ ఆ మహారాజు ఒక దేవాలయాన్ని నిర్మిస్తాడు. 1936 సంవత్సరంలో ఈ గుడికి ప్రాకారాలు నిర్మించబడ్డాయి.
స్థల పురాణాల ప్రకారం ప్రస్తుత తణుకు ప్రాంతం అసురుల రాజైన తారకాసురుని రాజ్య రాజధానిగా చెప్పబడుతుంది. పరిసర ప్రాంతాలలో ఈ కథనానికి సంబంధించిన కొన్ని చారిత్రక ఆధారాలు లభ్యమైయ్యాయి. ఇక్కడ కల కేశవస్వామి వారి దేవాలయం బహుళ ప్రసిద్దం.
గోదావరి నదీతీరం పవిత్ర దేవాలయాలకు నిలయం. పంచారామాలు అందరికీ తెలిసినవే. అదేవిధంగా పంచ కేశవాలయాలు ఈ పరీవాహక ప్రాంతంలో ప్రసిద్ధిపొందాయి. ఇవి తణుకు, మండపాక, కొఠాలపర్రు, ర్యాలి, వాకతిప్ప లలో ఉన్నాయి.
ప్రాచీనాంధ్ర నౌకాజీవనం గ్రంథంలో ప్రాచీనకాలం నాడు ఆంధ్రుల నౌకాయానంలో గురించి చారిత్రిక ఆధారాల సహితంగా రాశారు. 1920 ప్రాంతాల నాటికి లభించిన ఆధార గ్రంథాలను పరిశీలించి, విషయ సేకరణ చేసి, రచించిన ఈ గ్రంథంలో భావరాజు వేంకట కృష్ణారావు భారతీయులకు దేశవిదేశాలతో వున్న వ్యాపార సంబంధాలకు, దేశ ఆర్థిక పరిపుష్టికి, దేశీయ పారిశ్రామిక, వ్యావసాయికోత్పత్తులకు భారతీయ సంస్కృతీ విస్తరణకు, హైందవ బౌద్ధ మతముల వ్యాప్తికి, ఆంధ్రుల నౌకాయానం ఎంతగా దోహదపడిందో ఈ గ్రంథం ద్వారా నిరూపించారు. ఈ గ్రంథంలోని అధ్యాయాల పేర్లు ఇలా వున్నాయి:
ప్రాచీనాంధ్ర నౌకాజీవన చారిత్రము పేరిట 1923 మార్చిలో భావరాజు వేంకట కృష్ణారావు రచించిన ఈ గ్రంథం తొలిగా ప్రచురణ పొందింది. తొలిముద్రణకు జాతీయ సారస్వత నిలయం ప్రచురణకర్తగా వ్యవహరించింది. 2003లో ప్రాచీ పబ్లికేషన్స్ ప్రాచీనాంధ్ర నౌకాజీవనము పేరిట ప్రచురించారు. ద్వితీయముద్రణకు పి.పి.సి.జోషి సంపాదకత్వ, ప్రచురణ బాధ్యతలు వహించారు. 1923ప్రచురణలో ప్రాచీనాంధ్ర నౌకాజీవన చారిత్రము అని శీర్షికవున్నా, లోపలి పుటల్లో ప్రాచీనాంధ్ర నౌకాజీవనము, అనే వ్యవహరించారు కనుక ఈ కుదింపునే రెండవ కూర్పుకి శీర్షిక చేసినట్టుగా ద్వితీయ ముద్రణ సంపాదకుడు వివరణ ఇచ్చారు. భావరాజు వారు 1922-39 కాలంలో రాసిన సంబంధిత వ్యాసాలు మూడింటిని రెండవ కూర్పులో అనుబంధంగా చేర్చారు.
కృష్ణారావు తన తొలిరచన అయిన ప్రాచీనాంధ్ర నౌకాజీవనమును సరళ గ్రాంథికంలో రాశారు. ద్వితీయముద్రణలో పాఠకులను దృష్టిలో ఉంచుకుని అరసున్నలను విడిచిపెట్టి, అవసరమనిపించిన చోట విసంధి చేసి, ఎక్కువమందికి తెలియని తెలుగు అంకెల బదులు అరబిక్ అంకెలు వాడారు. కానీ, శాసనాలు, కావ్యాల ఉల్లేఖనాల విషయంలో మాత్రం యీ మార్పులేవీ చేయలేదని సంపాదకుడు పేర్కొన్నారు.
బ్యుటేన్ వాయువు నాలుగు కార్బనులను కలిగిన కర్బన-ఉదజని సమ్మేళనం.ఇది సంతృప్త కర్బన-ఉదజని సమ్మేళనం. అందుచే దీనిని ఆల్కేన్ సమూహంలో చేర్చారు. బ్యుటేన్ నాలుగుకార్బను పరమాణువులు, పది హైడ్రోజన్పరమాణువులు సంయోగం చెందటం వలన ఏర్పడిన సమ్మేళనం.దీని అణుఫార్ములా 410.బ్యుటెను రెండు రూపాలలో లభిస్తుంది.ఒకటి -బ్యుటేను.-బ్యుటేను లేదా సాధారణ బ్యుటేనుయొక్క ఉదజని-కర్బన సమ్మేళనంలో ఎటువంటి శాఖలు/కొమ్మలు ఉండవు. మరియొకటి దీని ఐసోమరు అయిన ఐసోబ్యుటేను . ఐసోబ్యుటేను అనునది శాఖాయుత సౌష్టవమున్న సమ్మేళన వాయు పదార్థం.-బ్యుటేను యొక్క శాస్త్రీయ నామం బ్యుటేను కాగా, బుటేన్ యొక్క సమాంగం అయిన ఐసోబ్యుటేన్ యొక్క శాస్త్రీయ నామం 2-మిథైల్ ప్రొపేన్ .
బ్యుటేన్ వాయువునుప్రొపేను, కొన్ని ఉదజని, కర్బన సమ్మేళనాలను కలిపి ద్రవరూపంలోకి మార్చి, లోహ సిలెండరులలో నింపి వంట ఇంధనంగా, వాహన ఇంధనంగా వినియోగిస్తున్నారు .ఈ విధంగా ద్రవరూపానికి మార్చిన వాయువు సమ్మేళానాన్ని ఎల్.పి.జి అని ఆంటారు.
సిగరెట్ లైటరులలో, క్యాంపింగ్‌ స్టవులలో ఇంధనంగాను, ఇళ్లలో వాడు శీతలీకరణ పరికరం శీతలీకరణ ద్రవంగాను ఉపయోగిస్తారు.
బ్యుటెను వాయువును గాలి లేదా ఆక్సిజనుతో కలిపి మండించినప్పుడు బొగ్గుపులుసు వాయువు, నీరు ఎర్పడి, అధిక ప్రమాణంలో ఉష్ణం విడుదల అగును.
బ్యుటెను నుండి డ్యుపాంట్ ఉత్ప్రేరక పద్ధతిలో మాలిక్ ఆన్‌హైడ్రైడ్ ను ఆక్సిజనుతో చర్య జరిపించడం ద్వారా ఉత్పత్తి చెయ్యబడును.
బ్యుటేన్అనునది ఒక హైడ్రోకార్బను సమ్మేళనం.కర్బనరసాయన శాస్త్రంలో బ్యుటేన్ ఆల్కేను సముహాంనకు చెందినది.బ్యుటేన్ సాధారణ వాతావరణ పీడనం, సాధారణ ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఇది వాయు రూపం వుండును. ఇది రంగు, వాసన లేని, సులభంగా మండే గుణము ఉన్న వాయువు.ఇది ఒక సంతృప్త ఉదజని-కర్బనపు సమ్మేళనం. కార్బను-ఉదజని గొలుసులో ద్విబంధాలు వుండవు.
బ్యుటేన్ వాయువు ముడి పెట్రోలియం బావులనుండి వెలువడు సహజ వాయువులోను ముడిపెట్రోలియంలో లభించును.బ్యుటేను వాయువును మొదటగా పిట్సుబర్గ్ కు చెందిన డా.వాల్టరు స్నెల్లింగ్ పెట్రోలలో మిశ్రితమై వున్నట్లుగా గుర్తించాడు .బ్యుటేన్ తో పాటు ప్రొపేన్ వాయువును కూడా గుర్తించడం జరిగింది.
పాక్షిక లేదా అసంపూర్ణ ఉదజనీకరణం: పాక్షిక ఉదజనీకరణలో లినొలిక్ ఆమ్లంలోని రెండు ద్విబంధాలు ఏక బంధాలుగా మార్చబడవు. సంపూర్ణ ఉదజనీకరణం కంటే కన్న తక్కువ ప్రమాణంలో ఉదజని వాయువును లినొలిక్ ఆమ్లంతో రసాయనిక చర్య జరిపించడం వలన కొన్ని లినొలిక్ ఆమ్ల అణువులల్లో పాక్షికంగా మాత్రమే ఒక ద్విబంధం మాత్రమే తొలగింపబడుతుంది. కొన్నింటిల్లో రెండు ద్విబంధాలు తొలగింపబడగా, కొన్ని అణువులో రెండు ద్విబంధాలు అలాగే వుండిపోతాయి. అనగా పాక్షిక ఉదజనీకరణలో ఏర్పడిన ఉత్పతిలో మూడు రకాల సమ్మేళన పదార్థాలు వుంటాయి. ఒకటి రసాయన చర్యకు పూర్తిగా లోనయ్యి ఏర్పడిన స్టియరిక్ ఆమ్లం, రెండు చర్యకు లోనవ్వని లినొలిక్ ఆమ్లం, ఒక ద్విబంధం మాత్రమే ఉదజనీకరణ చెందిన లినొలిక్ ఆమ్లం.
లోనొలిక్ ఆమ్లంలో ఒకబంధం తొలగింపగా ఏర్పడిన ఆమ్లం ఒలిక్ ఆమ్లం కావొచ్చు లేదా దాని ఐసోమరు కూడా కావొచ్చును. ఒలిక్ ఆమ్లం బణువులో లోకూడా 18 కార్బనులు, ఒక ఏకద్విబంధం, 9 వ కార్బను వద్ద కలిగి, సిస్ అమరిక వుండును. ఇప్పడు పాక్షిక ఉదజనీకరణ వలన ఏక ద్విబంధంతో ఏర్పడిన కొవ్వుఆమ్లంలో కూడా 9 వ కార్బను వద్ద ద్విబంధం, సిస్ అమరిక వున్నచో అది ఒలిక్ ఆమ్లం. అలాకాకుండా 9 వ కార్బను వద్ద ద్విబంధమున్నప్పటికి సిస్ అమరికకు బదులుగా ట్రాన్సు అమరిక వున్నను, లేదా 9 వ కార్బను వద్ద ద్విబంధం తొలగింపబడి, 12 వకార్బను వద్దద్విబంధం కలిగి సిస్ లెదా ట్రాన్సు అమరిక వున్నచో అదికూడా లినిలిక్ ఆమ్లం యొక్క సమాంగత రూపనిర్మాణంగా భావించాలి.
ఒకేరకమమైన అణుసంకేతము/అణుసూత్రం కలిగివుండి, బణువు లోని అణువు ల అమరికలో వైవిధ్యం, భిన్నత్వం వున్నచో అట్టి సమ్మేళనాలను సమాంగములు లేదా ఐసొమరులు అంటారు. ఈ విధానాన్ని, లేదా రీతిని సమాంగతము అంటారు. లినొలిక్ ఆమ్లం యొక్క ఐసొమరులు ఉన్నాయి. లినొలిక్ ఆమ్లం యొక్క 28 సమాంగములు లేదా ఐసొమరులను గుర్తించారు.ఇవన్నియు లినొలిక్ ఆమ్లం యొక్క అనుబద్దిత సమాంగములు .
లినొలిక్ ఆమ్లంలో ద్విబంధాలు 9,12 కార్బనుల వద్దవుండి, ద్విబంధ కార్బనుల వద్ద మెలిక ఒకటి సిస్, మరొకటి ట్రాన్సు అయిన దానిని లినొలిక్ ఆమ్లం యొక్క సమాంగం/ఐసోమరుగా భావించాలి.ఈ ఐసోమరు రెండు రకాలుగా ఏర్పడు అవకాశమున్నది.
పైన పేర్కొన్న సమాంగ నిర్మాణలున్న కొవ్వు ఆమ్లాలు, ఈ అమ్లాన్ని కలిగివున్న ట్రైగ్లిజరాయిడులను ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఎక్కువ కాలం పదేపదే/పలుమార్లు వేడి చెయ్యడం వలనను, లేదా లినొలెనిక్ ఆమ్లాన్ని పాక్షిక ఉదజనీకరణ చెయ్యునప్పుడు ఏర్పడును.
లినొలిక్ ఆమ్లం రెండు ద్విబంధాలను కలిగివున్న అసంతృప్త కొవ్వు ఆమ్లం. లినొలిక్ ఆమ్ల అణువు 18 కార్బనులను కలిగివున్నది. సాధారణ ఎంఫిరికల్ ఫార్ములా 2-42.అనగా 18322. లినొలిక్ ఆమ్లం కలిగి వున్న రెండు ద్విబంధాలను రెండు రకాలుగా వర్ణిస్తారు.
సిస్, సిస్-9,12 లినొలిక్ ఆమ్లం : దీనినే లినొలిక్ ఆమ్లం అంటారు. లినొలిక్ ఆమ్లం యొక్క హైడ్రోకార్బను శృంఖలంలో ఒక చివర మిథైల్ , రెండో చివర కార్బోక్సిల్ గ్రూప్ వుండును. కార్బోక్సిల్ సమూహంలోని కార్బనును మొదటి కార్బనుగా మిథైల్ సమూహం వైపుకు శృంఖలంలోని కార్బనులను లెక్కించినచో 9వ కార్బను వద్ద మొదటి ద్విబంధం, 12 వకార్బను వద్ద రెండో ద్విబంధం ఏర్పడి వుండును. రెండు బంధాల వద్ద శృంఖలం మెలిక సిస్ అమరికలో సాధారణంగా వుండును. అలా రెండు బంధాలు సిస్ అమరికలో వున్న అది సాధారణ/అసలు లినొలిక్ ఆమ్లం. లినొలిక్ ఆమ్లం అనుపేరు సాధారణ పేరు. లినొలిక్ ఆమ్లం యొక్క శాస్త్రీయ పేరు , -9,12- అయ్యి ఉంది. లినొలిక్ ఆమ్లం యొక్క అణుభారం 280.4454.
ఒమేగా -6 కొవ్వు ఆమ్లం : కొవ్వు ఆమ్లం యొక్క హైడ్రోకార్బను శృంఖలం యొక్క మిథైల్ సమూహంలోని కార్బనును మొదటి కార్బనుగా భావించి లెక్కించిన 6 వ కార్బను వద్ద ఆమ్లం యొక్క మొదటి ద్విబంధం ఏర్పడివుండటం వలన లినొలిక్ ఆమ్లాన్ని ఒమేగా -6 కొవ్వుఆమ్లమని కూడా పిలుస్తారు. లినొలిక్ ఆమ్లంలో మొదటి బంధం 6 వకార్బను వద్ద ఏర్పడగా, రెండో బంధం 9 వ కార్బను వద్ద ఏర్పడి వుండును . ఒమేగా-6 ఆమ్లంలో ద్విబంధం వద్ద అమరిక రెండు కూడా సిస్ అమరికలో వుండును. అయితే సాంకేతికంగా ఈ ఆమ్లాన్ని ఒమెగా-6-లినొలిక్ ఆమ్లమని పిలువవలెను. ఎందుకనగా ఏ కొవ్వు ఆమ్లం నైన మిథైల్ సమూహం నుంచి లెక్కించినప్పుడు 3వ కార్బను వద్ద ద్విబంధమున్న దాన్ని ఒమేగా-3 కొవ్వుఆమ్లమని, 6వ కార్బను వద్ద మొదటి ద్విబంధమున్న ఒమేగా-6 కొవ్వు ఆమ్లమని అంటారు.
లినొలిక్ ఆమ్లం సాధారణ ఉష్ణోగ్రత వద్ద ద్రవ రూపంలో వుండును. సాధారణంగా వర్ణరహితం గా లేదా నసు పసుపు రంగులో వుండును. జిడ్డుగా వుండును. దహించిన మండుతుంది. కళ్ళలో పడిన మండుతుంది. బలమైన ఆక్సీకరణ పదార్థములతో సులభంగా ఆక్సీకరణ చెందుతుంది. లినొలిక్ ఆమ్లం, సాధారణ వాతావరణం లో 407-408 వద్ద బాష్పీభవనం చెందుతుంది. ద్రవీభవన ఉష్ణోగ్రత -12 . లినొలిక్ ఆమ్లం నీటిలో కరగదు. హైడ్రోకార్బను ద్రావణులలో కరుగుతుంది. ముఖ్యంగా హెక్సేను , క్లొరోఫారం ఇథైల్ ఈథరు లలో త్వరగా కరుగుతుంది. ఇథనాల్/ఎథనొల్ కరుగుతుంది, కాని ఉత్ప్రేరకం సమక్షంలో ఇథనాల్, మిథనాల్/మెథనోల్/మిథనల్ లతో రసాయనిక చర్య జరుపుతుంది.
ఆమ్లం, క్షారాలమధ్య చర్య వేగవంతంగా వుంటుంది.అందుచే కొవ్వుఆమ్లాలు క్షారాలతో అతిచురుకుగా రసాయనిక చర్యలో పాల్గొంటాయి. కొవ్వుఆమ్లాలు క్షారాలతో జరుపు రసాయనిక చర్య లేదా సంయోజనాన్నీసాబునీకరణ లేదా సపొనిఫికెసను అందురు.కారణం సోడియం, పొటాషియం లతో ఏర్పడిన ఉత్పాదకాలను సబ్బు/సాబున్ గా ఉపయోగించుట వలన ఈ చర్యను సాబునీకరణ అని పిలవటం సాధారణం.కొవ్వు ఆమ్లాలు బలహీన ఆమ్లాలు.సోడియం, పొటాషియం, లిథియం వంటివి బలమైన క్షారాలు. అందుచే ఈ రెండింటి సంయోగం వలన ఏర్పడు ఉత్ఫదికాలు క్షారగుణాలను అధికంగా కలిగి వుండును. అందువలన సబ్బులను కొవ్వుఆమ్లాల క్షారలవణాలని అనవచ్చును.
సాధారణ ఉష్ణోగ్ర్త వద్ద లినొలిక్ ఆమ్లం ఆల్కహాలులలో కరుగుతుంది.ముఖ్యంగా మిథనాల్, ఇథనాల్, ప్రొపనాల్ వంటి ఆల్కహాలులలో.అల్కహాలుల ఉష్ణోగ్రతను పెంచిన లినిలిక్ ఆమ్లం త్వరితంగా కరుగుతుంది.ఒక్కడ లినొలిక్ ఆమ్లం ద్రావితం .ఒక సరియైన ఉత్ప్రేరకం సమక్షంలో ఈ ద్రావిత, ద్రావణుల మధ్య రసాయనిక చర్యకు ప్రేరెపించిన ఆ చర్యను ఆల్కహాలిసిస్ అంటారు.చర్య ఫలితంగా ఈస్టరు/ఎస్టరులు ఏర్ఫడటం వలన ఎస్టరిఫికెసను అనికూడా అంటారు.ఈ విధంగా ఏర్పడిన ఉత్పాదకాలను కొవ్వుఆమ్లంయొక్క ఆల్కైల్ ఎస్టరులు అని అంటారు.
లినొలిక్ ఆమ్లాన్ని నికెల్ , లేదా పల్లాడియము లోహాన్ని ఉత్ప్రేరకంగా ఉపయోగించి, అధిక వత్తిడి, ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఉదజని వాయువుతో చర్య నొందించినచో, ఉదజని లినొలిక్ ఆమ్లం యొక్క ద్విబందాలున్న కార్బను అణువులతో జతకట్టి/సంయోజనం చెంది, ద్విబంధాలను తొలగిస్తుంది. ఈ చర్యను ఉదజనీకరణం అంటారు. ఈ ఉదజనీకరణ రెండు రకాలుగా ఉంది. ఒకటి సంపూర్ణ ఉదజనికరణ అనగా లేదా . ఇక రెండవది పాక్షిక ఉదజనీకరణ . దీన్ని అసంపూర్ణ ఉదజనీకరణ అనికూడా చెప్పవచ్చును.
సంపూర్ణ ఉదజనీకరణం: ఈ విధానంలో లినొలిక్ ఆమ్లాన్ని పూర్తిగా ఉదజనీకరణం చేయుదురు. లినొలిక్ ఆమ్లంలో వున్న రెండు ద్వింధాలలోని రెండు కార్బను అణువులతో లతో, నాలుగు ఉదజని అణువులు జతకూడటం వలన, కార్బనుల ద్విబంధం రద్దు అవ్వుతుంది. తత్ఫలితంగా లినిలిక్ ఆమ్లం సంతృప్త కొవ్వు ఆమ్లంగా పరివర్తన చెందుతుంది. లినొలిక్ ఆమ్లంలో 18 కార్బనులు వుండటం వలన, ఉదజణీకరణం తరువాత ఇది స్టియరిక్ ఆమ్లంగా మారుతుంది. ఈ విధంగా లినొలిక్ ఆమ్లాన్ని సంపూర్ణ ఉదజనీకరణ చర్యకు లోను కావించడం వలన స్టియరిక్ ఆమ్లం ఏర్పడుతుంది. స్టియరిక్ ఆమ్లం సాధారణ ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఘన రూపంలో వుండును.
లినొలిక్ అనుపదం గ్రీకు పదమైన లినొన్ నుండి పుట్టినది. లినొన్ అనగా జనుము, ఒలిక్ . అనగా నూనెలకుకు సంబంధించిన లేదా వాటినుండి ఏర్పడినదని అర్థం. లినొలిక్ ఆమ్లాన్ని 1923 లో ఆవశ్యక మైన పోషక పదార్థంగా గురించి, దానిని విటమిన్ 'ఎఫ్'గా వర్గీకరించారు. తిరిగి 1930 లో దీనిని నూనెలు, కొవ్వుఆమ్లాలలో చేర్చి ముఖ్యమైన మూడు ఆవశ్యక కొవ్వుఆమ్లాలలో ఒకటిగా గుర్తించారు. మిగిలిన రెండు లినొలెనిక్ అమ్లం, అరచిడిక్ ఆమ్లం . లినొలెనిక్ కొవ్వుఆమ్లాన్ని ఒమేగా-3 కొవ్వుఆమ్లమని కూడా పిలుస్తారు.