polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
గ్రామంలో పర్యటిస్తూ రహదారి వెంట పారిశుధ్యం మెరుగు పరిచేవారు. మురుగు నీరు పారుదల లేని పక్షంలో మురుగు కాలువలకు మరమ్మత్తులు చేసేవారు. పొలాలకు వెళ్ళే డొంకలు, బళ్ళు, రైతుల రాకపోకలకు వీలుగా శుభ్రం చేసేవారు. ఇలా నిత్యం ఇవే విధులుగా, ప్రజా సంరక్షక కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తుండేవారు. ఆయనకు మొక్కలు పెంచటం ఎంతో ఇష్టం.మాటలు చెప్పడం, తన స్వగ్రామం దొప్పలపూడి నుండి పొన్నూరు వరకు వందలకొలది చెట్లను నాటారు. నీతులు బోధించడం,సందేశాలు ఇవ్వడం ఈ గాంధేయవాదికిఇష్టం ఉండేది కాదు. కాలక్రమేణా దొప్పలపూడి గ్రామం నుండి జిల్లా ప్రధాన కేంద్రమైన గుంటూరు నగరంలోనూ పారిశుద్య పనులు చేయటం మొదలుపెట్టారు. అంటు రోగాలు ప్రభలకుండా మురుగు కాలువలకు మరమ్మత్తులు చేపట్టేవారు.
వట్టికూటి వెంకటసుబ్బయ్య గారు గుంటూరు జిల్లా పొన్నూరు మండలం దొప్పలపూడి గ్రామాంలో ఒక వ్యవసాయ కుతుంభంలో 1916 అక్టోబరు 26 న జన్మించారు. మహాత్మా గాంధీ ప్రభోధనలతో స్పూర్తి పొందారు. గాంధీ ప్రారంభించిన గ్రామ పారిశుద్ద్యం కార్యక్రమాన్ని వీరు త్రికరణ శుద్దిగా చేపట్టారు. వీరు వ్యవసాయ పనులు చేసుకుంటూ, ప్రజాసేవా కార్యక్రమాలలో పునీతులయ్యారు. వీరు నిద్రించే సమయంలో తప్ప, తన చేతిలో ప్రతి క్షణం, పలుగు పారతో గ్రామాలలో పర్యటించేవారు. పారిశుద్యం మెరుగుదల, మురుగు కాలువలకు మరమ్మత్తులు, సాగు భూములకు వెళ్ళే డొంకల మరమ్మత్తులు నిర్వహించడం ఒక దైనందిక విధిగా మార్చుకున్నారు.
మహాత్మా గాంధీ గారి సిద్ధాంతాలను ఆచరించాలనే ఆలోచనతో వెంకట సుబ్బయ్య చొక్కాను విడిచిపెట్టినారు.ఆయన భుజాన పలుగు, పార ఉంచుకునే ఒక కార్మికునిగా వీధిలోకి అడుగు పెడుతుండేవారు. నిరాడంబరగా ఒక కర్మయోగిలా ఫలితం ఆశించకుండా తన పని తాను చేసుకుంటూ సమాజానికి మార్గదర్శిగా నిలిచారు. గాంధీజీ అనుచరుడిగా వారివలే ఏక వస్త్రధారిగా సమాజసేవలో నిరంతరం తపిస్తున్న వీరిని ప్రజలు అపర గాంధీలా భావించేవారు. అలా వట్టికూటి వెంకటసుబ్బయ్య కాస్తా "గుంటూరు గాంధీ"గా పేరుపొందినారు.
నేడు మనం జరుపుకుంటున్న స్వచ్చభారత్ నినాదాన్ని వీరు ఆనాడే విసృతంగా ప్రచారం చేసారు. పరిసరాలను పరిశుభ్రంగా ఉంచుకుంటేనే ఆరోగ్యంగా జీవించుతామని చెప్పటమే కాకుండా ఆచరణలో పెట్టి ఆదర్శంగా నిలిచారు. స్వచ్ఛభారత్ కు ఆనాటి గాంధేయవాదులు ఆదర్శ ప్రాయులు. తరువాత వీరు గుంటూరు నుండి హైదరాబాదు వెళ్ళి అక్కడ గూడా సేవాకార్యక్రమాలు చేపట్టినారు.
వెంకట సుబ్బయ్య గారు 1992 లో తన 76వ ఏట కన్నుమూసారు. వీరు జీవితమంతా చేసినది ప్రజాసేవ కార్యక్రమాలే కావడంతో ఆయన మరణించినా అందరి మదిలో గుంటూరు గాంధీ గా చిరస్థాయిగా నిలిచి పోయారు.
భారతదేశంలో అత్యంత వెనుకబడిన జిల్లాలలో ఒకటి అయిన త్యూయంసాంగ్ జిల్లాకు ప్రతేక భుభాగం జిల్లా హోదా ఇవ్వబడింది. నాగాలాండ్ రాష్ట్రంలో మతపరమైన, నాగాసాంఘిక ఆచారాల మీద నిర్భంధాలు ఏమీ విధించబడలేదు. నాగాలాండ్ అసెంబ్లీలో చట్టం అమలు చేసి నాగాల న్యాయవిధానాలు ఎటువంటి మార్పులు లేకుండా కాపాడబడ్డాయి. నాగాలాండ్ భుభాగంలో నాణ్యమైన పాలన కొనసాగించడానికి అవసరమైన ప్ర్త్యేక అధికారలు గవర్నరుకు ఇవ్వబడ్డాయి. రీజనల్ కౌంసిల్ సిఫార్స్, గవర్నర్ అనుమతి లేకుండా నాగాలాండ్ అసెంబ్లీలో ఎటువంటి చట్టం అమలుకు తీసుకురావడానికి వీలుకాదు. త్యూయంసాంగ్ వ్యవహారాలు గమనించడానికి ప్రత్యేక మంత్రిత్వశాఖ ఏర్పాటు చేయబడింది. అసెంబ్లీ నేరుగా ప్రజలచేత ఎన్నుకొనబడదు. గవర్నర్ చేత నియమించబడున రీజనల్ కౌంసిల్ సభ్యులు అసెంబ్లీ సభ్యులను ఎన్నుకుంటారు.నాగాలాండ్ రూపొందించబడిన 10 సంవత్సరాలు తరువాత పాలనావిధానాలు అమలులోకి వచ్చాయి. ప్రత్యేక వధానాలు అమలుచేయబడిన 10 సంవత్సరాల తరువాత ఈ ప్రత్యేక విధానాలు రద్ఫుచేయబడ్డాయి.
త్యూయంసాంగ్ జిల్లా మయన్మార్ దేశంతో పొడవైన అంతర్జాతీయ సరిహద్దులను కలిగి ఉంది. జిల్లా ఈశాన్య సరిహద్దులలో మోన్ జిల్లా, ఉత్తర సరిహద్దులో లాంగ్‌లెంగ్ జిల్లా, పడమర సరిహద్దులో మొకొక్‌ఛుంగ్ జిల్లా, జునెబోటొ జిల్లా లు, దక్షిణ సరిహద్దులో కిఫిరె జిల్లాలు ఉనాయి. నాగాలాండ్ రాష్ట్రంలో అత్యంత ఎత్తైన శిఖరమైన మౌంట్ సారామతి ఈ జిల్లాలోనే ఉంది. జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్న నదులలో ప్రధానమైనవి దిఖు, తిజు.
నాగాలాండ్ రాష్ట్రం ఏర్పాటు చేయబడిన సమయంలో ఏర్పాటుచేయబడిన 3 జిల్లాలలో త్యూయంసాంగ్ఒకటి. ఈ జిల్లా భూభాగం నుండి మోన్ జిల్లా, లాంగ్‌లెంగ్ జిల్లా, కిఫిరె జిల్లా జిల్లాలు రూపొందే వరకు ఈ జిల్లా వైశాల్యపరంగా రాష్ట్రంలో దశాబ్ధాలకాలం ప్రత్యేకత సంతరించుకుంది.
2001లో ఈ జిల్లాలో " లిఖింరో హైడ్రో ప్రాజెక్ట్ " స్థాపినచబడింది. 2006లో పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో తుఏన్‌సాంగ్ ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న నాగాలాండ్ రాష్ట్రజిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
భారతదేశ ఈశాన్య రాష్ట్రమైన నాగాలాండ్ రాష్ట్రానికి తూర్పు సరిహద్దులో ఉన్న జిల్లా తుఏన్‌సాంగ్ జిల్లా. జిల్లా కేంద్రంగా తుఏన్‌సాంగ్ పట్టణం ఉంది.
దక్షిణ ఢిల్లీలో అత్యధికంగా సంపన్నులు నివసిస్తున్నారు. కొత్త ఢిల్లీ, మధ్య ఢిల్లీ మధ్యతరగతి ప్రజలు అత్యధికంగా నివసిస్తున్నారు. సంపన్నులు అత్యధికంగా నివసిస్తున్న ప్రదేశాలలో
గ్రేటర్ కైలాష్, చిత్తరంజన్ పార్క్, అలకానంద, హౌజ్ ఖాస్, గ్రీన్ పార్క్, ఢిల్లీ , డిఫెన్స్ కాలనీ, కల్కాజీ, న్యూ ఫ్రెండ్స్ కాలోనీ, జసొలా విహార్, గుల్మొహర్ పార్క్, గుల్మొహర్ భాగం, వసంత్ కుంజ్, ఢిల్లీల లుటియన్ యొక్క జోన్ బయట అత్యధిక భూమి ధరలు ఉంది. దక్షిణ ఢిల్లీలోని అర్బన్ గ్రామాలు, వంటి హౌజ్ ఖాస్, , ఫాపూర్, లాడో సారై, డిజైనర్ బొటిక్యూస్, రెస్టారెంట్లు, ఆర్ట్ గ్యాలరీలు, డిజైన్ స్టడీస్‌కు కేంద్రంగా ఉంది.
దక్షిణ ఢిల్లీలోసరోజిని నగర్, లజ్పత్ నగర్, సౌత్ ఎక్స్‌టెంషన్, కొత్త ముబారక్‌పూర్, గ్రేటర్ కైలాష్ మొదలైన ప్రబల మార్కెట్లు ఉన్నాయి. దక్షిణ ఢిల్లీలో అంసల్ ప్లాజా, అంబియంస్, సాకేత్ డిస్ట్రిక్ సెంటర్, సెలెక్ట్ సిటీవాక్ మొదలైన మాల్స్ ఉన్నాయి.
2009 గణాంకాలను అనుసరించి అడ్మినిస్ట్రేటివ్ ఢిల్లీలో 20% పచ్చదనం కలిగి ఉంటుంది. ఇందులో పలు గ్రీన్ పార్కులు, వన్యప్రాణి అభయారణ్యంలు, బయోడైవర్శిటీ పార్కులు, గ్రీన్ పార్కులు ఉన్నాయి. డీర్ పార్క్, రోజ్ గార్డెన్ హౌజ్ ఖాస్‌లో ఉన్నాయి. అంతేకాక ఆరవిల్లీ పాదపర్వతాలలో వన్యప్రాణి అభయారణ్యం, ఢిల్లీ దక్షిణ సరిహద్దుకు సమీపంలో ఉంది. ఈ ప్రాంతం పచ్చదనం, కాంక్రీట్ కలిగిన మిశ్రిత ప్రాంతంగా గుర్తించబడుతుంది. నగరంలో మెహ్రుయిలి-గుర్‌గావ్ రోడ్, మెహ్రాయులి-బాదర్‌పూర్ రోడ్డు, శ్రీ అరబిందో మార్గ్, ఆగస్టు క్రాంతి మార్గ్, ప్రెస్ ఎంక్లేవ్ రోడ్, మొదలైన పలు ముఖ్యమైన రహదార్లు ఉన్నాయి. ఆర్టియల్ రోడ్డు , ఔటర్ రింగ్ రోడ్డు , జాతీయ రహదారి 2 జిల్లాను దాటి వెళతాయి.
చరిత్రాత్మక ప్రాముఖ్యతే కాక ఈ ప్రాంతానికి ఆర్థిక, విద్యా కేంద్రంగా ఉంది. నెహ్రూస్ ప్లేస్ అదియాలోని అతి పెద్ద కంప్యూటర్ మార్కెట్, ఐ.టి మార్కెట్‌గా గుర్తింపు కలిగి ఉంది.
ది ఇండియన్ ఇంస్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ ఢిల్లీ, ది ఆల్ ఇండియా ఇంస్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెడికల్ సైంసెస్, ప్రీమియర్ రీసెర్చ్ ఇంస్టిట్యూట్స్ దక్షిణ ఢిల్లీలోని హౌజ్ ఖాస్ ప్రాంతంలో ఉన్నాయి. ది ఇండియన్ ఇంస్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫారిన్ ట్రేడ్ ఆఫ్ ఢిల్లీ దక్షిణ ఢిల్లీ కుతుబ్ ఇంస్టిట్యూషనల్ ప్రాంతంలో ఉన్నారు.
మద్యయుగం నుండి ఈ జిల్లా ముఖ్యత్వం కలిగి ఉంది. అయినా ప్రస్తుతం ఇది జనసమ్మర్ధం, నిర్లక్ష్యానికి గురైంది. వీటిలో ఖలుసరై, జై సరై, బెర్‌సరై, లాడోసరై, కత్వారియా సరై, యూసఫ్ సరై, హౌజ్‌ఖాస్ గ్రామం, మునిర్కా, కొత్ల ముదరక్‌పూర్ కాంప్లెక్స్, బెగుంపూర్, మొహమ్మద్‌పూర్, ఖిర్కి మసీదు, గోవింద్పురి, అధ్చిని, చత్తర్‌పూర్ గ్రామం, బదర్‌పూర్ , అయ్యా నగర్, మాండి గ్రామం, దెరా గ్రామం మొదలైనవి ఉన్నాయి.
కేంద్రపాలిత ప్రాంతం, రాజధాని నగరం ఢిల్లీ లోని 11 జిల్లాలలో దక్షిణఢిల్లీ జిల్లా ఒకటి. జిల్లా తూర్పు సరిహద్దులో యమునా నది, ఉత్తర సరిహద్దులో కొత్త ఢిల్లీ, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో హర్యానా రాష్ట్రానికి చెందిన ఫరీదాబాద్ జిల్లా, నైరుతీ సరిహద్దులో హర్యానా రాష్ట్రానికి చెందిన గుర్‌గావ్ జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో నైరుతి ఢిల్లీ ఉన్నాయి.
ఢిల్లీ నగరంలో దక్షిణ ఢిల్లీ విశాలమైనది అంతేకాక పలు ముఖ్య ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. ఇందులో విస్తారమైన చారిత్రక గుర్తింపు పొందింది. ఢిల్లీలోని 11 అతి ముఖ్యమైన చారిత్రాత్మక ప్రదేశాలలో 4 , తుగ్లకాబాద్ ) ప్రదేశాలు దక్షిణ ఢిల్లీలో ఉన్నాయి.
వేసవికాలంలో సన్‌స్క్రీన్ లోషన్లు, క్రీములకి విపరీతమైన గిరాకీ ఉంటుంది. అందుకే మాయిశ్చరైజర్లలో, మేకప్ క్రీముల్లో, లిప్ బామ్‌ల్లో కూడా సన్‌స్క్రీన్ ప్రత్యక్షమవుతోంది. సన్‌స్క్రీన్‌లోషన్లలో ఎస్‌పిఎఫ్ ఎక్కువగా ఉన్న వాటిని వాడితే ఫలితం బాగుంటుంది అనుకుంటారు ఎక్కువమంది. కాని ఎస్‌పిఎఫ్ 15-30 ఉన్న క్రీములు వాడినా, ఎస్‌పిఎఫ్ 90 -100 ఉన్న క్రీములు వాడినా ఫలితంలో ఏమంత తేడా ఉండదు అని డర్మటాలజిస్టుల అభిప్రాయం. అతినీలలోహిత కిరణాలు చర్మానికి హాని చేయకుండా ఎస్‌పిఎఫ్ 15 క్రీమ్ 93 శాతం వరకు కాపాడితే. ఎస్‌పిఎఫ్ 30 సన్‌స్క్రీన్ 97 శాతం ఆ కిరణాలని నిలవరిస్తుంది. ఇక ఎస్‌పిఎఫ్ 50 ఉన్న క్రీములయితే 98 శాతం అల్ట్రావైలట్ కిరణాల్ని నిరోధిస్తాయట.
"సన్‌స్క్రీన్‌లోషన్లు వినియోగించేవాళ్లలో ఎక్కువమంది ఎస్‌పిఎఫ్ నెంబరు ఎక్కువగా ఉంటే చర్మాన్ని అంతగా కాపాడుకోవచ్చు అనుకుంటారు. కాని అంకెల్లో తేడానే తప్ప అవి ఇచ్చే ఫలితాల్లో పెద్ద తేడా ఉండదు. మన భారతీయల చర్మానికి ఎస్‌పిఎఫ్ 26 ఉంటే చాలు. అందుకని ఎస్‌పిఎఫ్ 30 ఉన్న క్రీములు, లోషన్లు వాడితే సరిపోతుంది.
హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని 12 జిల్లాలలో సిర్మౌర్ జిల్లా ఒకటి. జిల్లా, ఎక్కువగా పర్వతాలతో కూడుకుని ఉంటుంది. అంతే కాక ఈ జిల్లాలో గ్రామప్రాంతం అధికంగా ఉంటుంది. జిల్లాలో 90% ప్రజలు గ్రామాలలో నివసిస్తునారు. జిల్లాలో నాహన్ అలాగే సుకేటి వద్ద ఉన్న శివాలిక్ ఫాసిల్ పార్క్ వద్ద 8.5 కోట్ల సంవత్సరాలనాటి శిలాజాలను కనుగొన్నారు. జిల్లాలో 6 తెహసీళ్ళు ఉన్నాయి. ఆర్థికరంగానికి వ్యవసాయం వెన్నెముకగా ఉంది. సిర్మౌర్ వ్యవసాయదారులు ఉర్లగడ్డలు, అల్లం పండిస్తున్నారు. సిర్మౌర్ జిల్లాలో పీచెస్ పండ్లు బాగా పండిస్తారు. నాణ్యమైన పీచ్ పండ్లు పండే రాజ్ఘర్‌ను పీచ్ బౌల్ పిలుస్తారు. సిర్మౌర్ జిల్లాలో టన్నులకొద్దీ పండ్లు పండించబడుతున్నాయి. పయోంటా వద్ద ఉన్న దౌలా కుయాన్ వద్ద ప్రభుత్వం నిర్వహిస్తున్న " పండ్ల ప్రిశోధనా కేంద్రం" ఉంది. సిర్మౌర్ జిల్లాలోని నేల మామిడి, ఆఫిల్ పండ్లు పండించడానికి అనుకూలమైంది. ప్రస్తుతం జిల్లాలోని రైతులు టమాటా పంటను కూడా పండిస్తున్నారు. జిల్లాలోని లానా- చాటా ఉన్న పంట భూములలో రైతులు పండ్లకు బదులు ధాన్యాన్ని ఎంచుకున్నారు. గిరీ నది ఈ జిల్లాను దాదాపుగా రెండు సమానభాగాలుగా విభజిస్తుంది.
హరిపూర్ ధార్ సముద్రమట్టానికి 2687 మీ. ఎత్తులో ఉంది. సిర్మౌర్‌లో ఉన్న " మా భంగయాని ఆలయం హరిదార్ పూర్ " చాలా ప్రబలమైంది. హరిపూర్ దార్ అనేది ఒక కొండ.
ఈ కొండ చివరన సిర్మౌర్ రాజ్యానికి చెందిన ఒక కోట ఉంది. ఈ కోటను సిర్మౌర్ రాజ్యసరిహద్దులను కాపాడడానికి నిర్మించబడింది. పొరుగున ఉన్న జుబ్బల్ రాజ్యంతో సిర్మౌర్ రాజ్యానికి తరచుగా వివాదాలు తెలెత్తుతూ ఉండేవి. ఒకరి సరిహద్దులను ఒకరు తరచుగా ఆక్రమించుకుంటూ ఉండేవారు. సరిహద్దు రక్షణార్ధం నిర్మించబడిన ఈ కోటను నివాసానికి ఉపయోగించలేదు. అయినప్పటికీ ఇది ఇప్పటికీ ఆటవీ శాఖకు నివాసయోగ్యంగా ఉంది. పర్వతప్రాంత రాజ్యాలను ఆక్రమించుకున్న కాలంలో జరిగిన చారిత్రక సంఘటనలకు ఇది సాక్ష్యంగా మాత్రమే నిలిచింది.
నాహన్‌కు 106 కి.మీ దూరంలో ఉన్న ఈ ప్రదేశం రహదారి మార్గంలో బసులద్వారా 40 కి.మీ దూరంలో ఉన్న దడహు వరకు చేరుకోవచ్చు. అక్కడికి ఎగువన ఉన్న అంధేరీ వరకు 44 కి.మీ దూరం జీబులలో చేరుకోవచ్చు. తరువాత 22 కి.మీ వరకు పోనీలలో కాని కాలిబాట ద్వారా కాని ప్రయాణిచాలి. సోలన్, రాజ్ఘర్ వరకు ఉన్న మార్గంలో ఈ ప్రదేశానికి చేరుకోవడం సులువు. ఖరోటియన్‌కు 2కి.మీ దూరంలో ఈ కోట ఉంది.
సిర్మౌర్ జిల్లాలో మతపరమైన అలాగే పర్యాటక ఆకర్షణ కలిగిన ప్రాంత్సలలో రేణుకాజీ ఒకటి. ఇది నాహన్ నుండి 40 కి.మీ దూరంలో వాహనాల ద్వారా పయనించడానికి అనువైన మెటల్ రోడ్డు మార్గంలో ఉంది. ఇక్కడ రేణుకా సరసు ఉంది. పర్యాటకులకు రేణుకా సరసులో బోటుద్వారా పయనించడం చక్కని అనుభవం. బాదం ఆకారంలో ఉన్న ఈ సరసు వైశాల్యం 2.4చ.కి.మి.
ప్రతిసంవత్సరం కార్తిక ఏకాదశి సందర్భంలో ఈ సరసును దర్శింక్షడానికి వేలాది భక్తులు వస్తుంటారు. సుదూరప్రాంతాల నుండి వచ్చే భక్తులు ఇక్కడ మైదానంలో శిబిరలు ఏర్పరచుకుని రాత్రంతా గడుపుతుంటారు. రాత్రంతా సంకీర్తనలు మొదలైన కార్యక్రమాలు నిర్వహించబడుతుంటాయి. ఉత్సవసమయంలో ఈ ప్రదేశం అంతా పలు కార్యక్రమాలతో అందంగా మారుతుంది. ఈ ఉత్సవంలో పరశురాముడు స్వస్థలమైన జము నుండి పరశురాముని ఇత్తడి విగ్రహాన్ని మేళతాళాలతో పల్లకీలో తీసుకురాబడుతుంది. ఈ దైవాన్ని 3 రోజులపాటు ఆలయంలో ఉంచుతారు. పూజారి పూనకంలో భక్తుల ప్రశ్నలకు సమాధానం ఇస్తుంటాడు. ద్వాదశి నాడు భక్తులు పవిత్ర రేణుకా సరసులో స్నానం ఆచరించి దైవానికి కానుకలు సమర్పించుకుంటారు.
"డుండి దీవి " సమీపంలో పురాతన పట్టణ శిథిలాలను కనుగొన్నారు. ఈ హిమాలయ లోయలలో ఆయుర్వేద మూలికల సంపద, పైన్ వృక్షాలు అధికంగా ఉన్నాయి. వన్యమృగ సంరక్షణాలయంలో నడిచివెళ్ళే సమయంలో అనదమైన మోనల్ పక్షులను , నెమళ్ళను చూడవచ్చు. పర్వతారోహకులు చుర్దార్ వద్ద ఉన్న అత్యధిక హిమాపాతం కలిగిన గ్లాసియర్లను అధిగమించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. తరచుగా ష్రిగుల్ ఆలయం కూడా మంచులో కూరుకు పోతూంటుంది. ఎండ ఉన్న రోజులలో బద్రీనాథ్, కేదార్నాథ్ శిఖరాలు, గంగా మైదానాలు, సట్లెజ్ నది, సిమ్లా, చక్రతా పర్వతాలు స్పష్ఠంగా కనిపిస్తుంటాయి. చుర్దార్ శిఖరంలో శివలింగాలు, కాళీ మాతను దర్శించవచ్చు. ఇక్కడ భక్తులు కాళీమాతకు మేకలు, గొర్రెలను బలీవ్వడం, జండాలను కట్టడం, మొక్కుబడులను చెల్లించడం వంటివి చేస్తుంటారు. ఇక్కడకు చేరుకునే మార్గం :- ఈ శిఖరం రేణుక తెహ్సిల్ కేంద్రం దడహు వద్ద నుండి ఆరంభం ఔతుంది. మరొక మార్గంలో రాజ్ఘర్ నుండి మెనస్ రోడ్డు ద్వారా ప్రయాణించి కూడా చేరుకోవచ్చు.
సిర్మౌర్ జిల్లాలో ఉన్న చుర్ శిఖరం సముద్రమట్టానికి 3,647 మీ ఎత్తున ఉంది. సిర్మౌరీలందరికి మనోహరమైన ఈ పర్వత శిఖరం ప్రముఖ మతసంబంధిత ప్రదేశంగా ఉంది. 11,965 అడుగుల ఎత్తులో ఉన్న ఈ పర్వతశ్రేణులు శివాలిక్ పర్వతశ్రేణులలో ఒకటి. చుర్దార్‌ను చురచందిని అని కూడా అంటారు. హిమాలయాలలో ఉన్న అత్యంత సుందర ప్రదేశాలలో ఇది ఒకటి. ఈ పర్వత శిఖరం నుండి విస్తారంగా ఉన్న హిమమయ శిఖరాలు దర్శనమిస్తున్నాయి. ఘర్వాల్ ప్రాంతంలో బద్రీనాథ్, కేదార్నాథ్ శిఖరాలు కూడా ఈ మనోహర ప్రదేశాలలో ఒకటి. హనుమనుతుడు సంజీవినీ మూలికలను తీసుకువచ్చిన పర్వతం ఇది అని విశ్వసిస్తున్నారు.
సిర్మౌర్ జిల్లాలో హబ్బెన్ లోయ ప్రబల పర్యాటక ఆకర్షణలలో ఒకటి. షిర్గుల్ దేవత ఆలయం, పలు దేవతాలయం, టోకో టిబ్బ కలి & హబ్బెన్ పట్టణం ప్రాంతాలన్నీ నగరజీవితానికి దూరంగా
ఉంటుంది. ఇక్కడ ప్రతి ఒక్కరు పూర్తిగా గ్రామీణ వాతావరణాన్ని అనుభవించవచ్చు. రాజూత్ కోటలోని ప్రఖ్యాత టొక్రూ టిబ్బా కాలి మా, పలు దేవాలయం ఉన్నాయి. భారతదేశంలోని ప్రముఖ షిర్గుల్ ఆలయాలలో ఒకటైన షిర్గుల్ దైవాన్ని సిర్మౌర్, సోలన్, సిమ్లా, ఉత్తరాంచల్, ఢిల్లీ, ఒతరప్రాంతాలలో ఆరాధిస్తుంటారు. దట్టమైన దేవదారు వృక్షాలతో నిండిన అరణ్యాలు భారతదేశం అంతటి నుండి ప్స్ర్యాటకులను ఆకర్షిస్తుంది.
సిర్మౌర్ ఒకప్పుడు ఇండియా ఉపఖండంలో స్వతంత్ర రాజ్యంగా ఉండేది. జైసల్మీర్ రాజా రసాలూ 1090లో స్థాపించాడు. ఈ ప్రాంతంలో స్థానికులను సిర్మౌర్ అని పిలిచేవారు. తరువాత ఇది బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యంలో సామంత రాజ్యంగా మారింది. ప్రస్తుతమిది హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని జిల్లాగా మారింది. ఈ ప్రాంతం ఒకప్పుడు నాహన్ అని పిలువబడేది. దీనిని ఒకప్పుడు రాజపుత్ర వంశానికి చెందిన రాజులు పాలించేవారు.
సోలన్ జిల్లాలో దేవతారాధన, వివిధ అలవాట్లు, ఆచారాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో హిందీ, సిర్మౌరీ భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి.జిల్లా లోని పలు ప్రదేశాలలో జరిగే సంతలలో బిషు ఒకటి. బిషు సంతలో తోడా నృత్యాలు భాగమై ఉంటాయి. సిర్మౌర్ నృత్యరీతులలో నతి, గీ, రస, బుధేచు ప్రబలమైనవి. వివాహవేడుకలు, దిపావళి పండుగ వంటివి ప్రజలు కోలాహలంగా జరుపుకుంటారు.
సిర్మౌర్ జిల్లా ఆర్థికం వ్యవసాయరంగం మీద ఆధారపడి ఉంది. జిల్లాలో సహజసిద్ధమైన ఖనిజలవణాలు ఉన్నాయి. కంరౌ గ్రామం " లైం స్టోన్ కోటీశ్వరుల భూమి" గా పిలువబడుతుంది.
వెల్చేరు నారాయణరావు, డేవిడ్ షుల్మన్ ద్వయం ఇటీవల వెలువరించిన మరోగ్రంథం గాడ్ ఆన్ ద హిల్ . దీన్లో పదకవితా పితామహుడు తాళ్ళపాక అన్నమయ్య జీవన, సాహిత్యాల విశ్లేషణ, ఎంచి కూర్చిన 91 పదాలకు ఆంగ్లానువాదాలు వున్నాయి. ఇదివరకు వీరే అనే గ్రంథంలో అన్నమయ్య కృతుల్ని కొన్నిటిని అనువదించారు గాని అక్కడ ప్రాధాన్యత క్షేత్రయ్యది. ఇప్పుడు అన్నమయ్య కవిత్వం మీద ప్రత్యేక దృష్టి సారించారు.
అన్నమయ్య పదాల్లో ఇప్పుడు మనకు దొరుకుతున్నవి కొన్ని వేలున్నాయి (ఆయన రాసినవి పదమూడు వేలని వాళ్ళ మనవడు చిన తిరుమలయ్య చెప్పినా అవన్నీ ఇప్పుడు దొరకటం లేదుట). వాటి నుంచి 91 ఎంచుకోవటం చాలా క్లిష్టమైన సమస్యే. ఆయన భావనా పరంపరలోని వివిధ అంశాలను స్పృశించే పదాలను ఎన్నుకోవటానికి మంచి ప్రయత్నం జరిగింది ఈ గ్రంథంలో. మూలాలు తెలియక పోయినా చక్కగా చదివి ఆనందించగలిగే అనువాదాలు అందించారు.
అతను వృత్తిరీత్యా డాక్టర్ అయినా, భవిష్యత్తు తరాలకు శాస్త్రీయ విజ్ఞానాన్ని అందించటానికి తన సంపాదన అంతా ఖర్చు పెట్టి, బాపట్ల పట్టణంలోని తన ఇంటి ఆవరణలో, "ఛార్లెస్ డార్విన్ సైన్స్ మ్యూజియం" ఏర్పాటు చేసాడు. ఈ మ్యూజియంలో ప్రముఖ శాస్త్రవేత్తల కాంస్య విగ్రహాలను, విశ్వం, సౌర్య కుటుంబం, గ్రహాలు, జీవ పరిణామం, డార్విన్ సిద్ధాంతాన్ని వివరించే ఛాయా చిత్రాలను ఏర్పాటు చేసారు. హోం థియేటరులో భూమి, ఇతర గ్రహాల పుట్టుక, విశానికి సంబంధించిన పలు సైన్స్ వీడియోలు ప్రదర్శించుచున్నారు. ఈ మ్యూజియం, ఈ ప్రాంతంలో విద్యార్ధులకు బాగా ఉపయోగపడుతున్నది.
వీటితో పాటు ఇంటి ఆవరణలో సౌర కుటుంబం, గ్రహాలు, ఉపగ్రహాల భ్రమణం, జీవ పరిణామ సిద్ధాంతం, జయు సిద్ధాంతం, గమన నియమాలు, శక్తి సమతుల్యత నియమాల ద్వారా సైన్స్, శాస్త్ర సాంకేతిక రంగాల అభివృద్ధికి కృషిచేసిన శాస్త్రవేత్తలు, తత్వవేత్తలు కోపర్నికస్, కారల్ మార్క్స్, డార్విన్, గెలీలియోం హిప్పోక్రటిస్, కెప్లర్, న్యూటన్, లామార్క్, గ్రెగర్ మెండల్, ఆల్బర్ట్ ఐన్‌స్టీన్ కంస్య విగ్రహాలను ఏర్పాటు చేసాడు. విగహాల కింద గ్రానైట్ స్తూపాలు నిర్మించి శాస్త్రవేత్తల పుట్టిన తేదీలు, వారి ఆవిష్కరణల వివరాలు పొందు పరిచాడు.
అతనికి సైన్స్ అన్నా, ఆవిష్కర్త అన్నా ఎనలేని ప్రేమ. అందుకే 2005 డిసెంబరులో బాపట్ల విజయలక్ష్మీ పురంలోని తన స్వగృహాన్ని ఏకంగా ఒక సైన్స్ మ్యూజియంగా మార్చాడు. ఇంటి ఆవరణలో మానవుడి జీవపరిణామ క్రమాన్ని వివరించే విగ్రహాలను ఏర్పాటు చేసి దానిని డార్విన్ ఉద్యానవనం అని పేరు పెట్టాడు. ఖగోళ శాస్త్రంపై అవగాహన కల్పించే ఉద్దేశ్యంతో ఆ ఇంట్లో 2009 నుంచి హోం థియేటర్ సాయంతో విద్యార్థులకు వివం, సౌరకుటుంబం, బూమి ఆవిర్భావం, జీవరాశి పుట్టుక తదితర అంశాలను వీడియోలు చిత్రాల ద్వారా వివరించేవాడు.
ఉన్నత ఆశయాలతో శాస్త్ర సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని భావితరాలకు అందించేందుకు అతను కృషి చేసాడు. సిద్ధాంతాన్ని ప్రచారం చేసేందుకు స్వగృహంలోనే అనేక శాస్త్రవేత్తల విగ్రహాలను, సైన్స్‌ మ్యూజియాన్ని ఏర్పాటు చేసి ఈ ప్రాంతంలోనే ఒక ప్రత్యేక గుర్తింపును ఆయన తెచ్చుకోగలిగాడు.
10 మంది శాస్త్రవేత్తల విగ్రహాలు ఏర్పాటు చేయడానికి సుమారు 10 లక్షలు ఖర్చు చేసాడు. భవిషత్తులో ఈ మ్యూజియం నిర్వహణ, అభివృద్ది కోసం "ఛార్లెస్ డార్విన్ ట్రస్టు" ను ఏర్పాటు చేసి 50 లక్షల రూపాయలను డిపోజిట్ చేసాడు.
దొప్పలపూడి మల్లిఖార్జునరావు వైద్యుడు, కమ్యూనిస్టు సీనియర్‌ నాయకుడు. వైద్యసేవలే నామమాత్రంగా ఉన్న రోజుల్లో ఉచిత వైద్యసేవలందించి ఒక ఆదర్శ ప్రజావైద్యుడిగా పేరు సంపాదించాడు.
గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు నాలుగు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు రెండు , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల పెనుమూరులోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల బి.కొత్తకోటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల తిరుపతిలోను, పాలీటెక్నిక్‌ చంద్రగిరిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల చిత్తూరులోనూ ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం పాకాలలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల తిరుపతి లోనూ ఉన్నాయి.
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ఒద్దేపల్లెలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.
హరీశ్ రావు 2004 లో తొలిసారిగా సిద్దిపేట శాసనసభ నియోజక వర్గం నుంచి శాసన సభ్యునిగా ఎన్నికయ్యాడు. వై.ఎస్‌. రాజశేఖర్‌రెడ్డి కేబినెట్‌లో యువజన సర్వీసులు, ప్రింటింగ్‌ స్టేషనరీ శాఖ మంత్రిగా పనిచేశాడు. కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు గారు సిద్దిపేట శాసనసభ, కరీంనగర్ పార్లమెంటు స్థానాలకు ఎన్నికైనందున సిద్దిపేట స్థానాన్ని ఆయన ఖాళీ చేయవలసి వచ్చింది. ఆ ఖాళీ స్థానంలో జరిగిన ఉప ఎన్నికలో హరీశ్ రావు ఎన్నికైనారు. హరీశ్ రావు అప్పటికి విద్యాభ్యాసాన్ని పూర్తి చేసి నేరుగా రాజకీయాలలోనికి అడుగిడినారు. ఆతర్వాత మంచి నాయకునిగా ఎదిగి నియోజకవర్గ ప్రజల ఆదరాభిమానాలు చూరగొన్నారు. ఆయన తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు కొరకు అవిశ్రాంతంగా విశేషమైన ఉద్యమాలు నడిపారు.
2014లో తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్రం ఏర్పడ్డాక జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో సిద్దిపేట నియోజకవర్గం నుంచి 93328 ఓట్ల మెజార్టీతో ఎమ్మెల్యేగా గెలిచి, ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ మంత్రివర్గంలో నీటి పారుదల, మార్కెటింగ్, శాసన సభ వ్యవహారాల శాఖ మంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వహించాడు. 2018 లో అసెంబ్లీకి జరిగిన ముందస్తు ఎన్నికల్లో సిద్దిపేట నియోజకవర్గం నుంచి 1,18,699 ఓట్లతో రికార్డు మెజార్టీతో విజయం సాధించి, 2019 సెప్టెంబర్ 8న ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ మంత్రివర్గంలో ఆర్థిక శాఖ మంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టాడు. హరీష్‌ రావుకు ఆరోగ్యశాఖ మంత్రిగా అదనపు బాధ్యతలు అప్పగిస్తూ ప్రభుత్వం 2021, నవంబరు 9న ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది.
ఈయన 1972, జూన్ 3న సత్యన్నారాయణ, లక్ష్మీబాయి దంపతులకు మెదక్ జిల్లా, సిద్దిపేట సమీపంలోని చింతమడక గ్రామంలో జన్మించాడు. అతని తండ్రి ప్రభుత్వ ఉద్యోగి. వానినికేతన్ పాఠశాలలో చదువుకున్నారు. హైదరాబాద్‌లోని ప్రభుత్వ పాలిటెక్నిక్‌లో డిప్లొమా పూర్తి చేశాడు. కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం నుండి గ్రాడ్యుయేషన్ పూర్తి చేశాడు. తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి వ్యవస్థాపకులు, తెలంగాణ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు గారి మేనల్లుడు.
హరీష్ రావు 2014, జూన్ 2న నీటి పారుదల శాఖ మంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని చెరువులు, సరస్సులను పునరుద్ధరించడానికి మిషన్ కాకతీయ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించారు. ఈ కార్యక్రమాన్ని 2015 మార్చి 12న ముఖ్యమంత్రి కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు ప్రారంభించాడు. దీనిలో భాగంగా, ప్రభుత్వం 45,000+ చెరువులు, సరస్సులను పునరుద్ధరించింది.
తన్నీరు హరీశ్ రావు తెలంగాణకు చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. భారత్ రాష్ట్ర సమితి పార్టీ తరపున సిద్దిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం శాసనసభ్యులుగా ఉన్నారు. 2019 సెప్టెంబరు 8 నుండి తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆర్థిక శాఖామంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు.
మాయావులు, పాపకర్మలు పంచకులు, కోపధారులు అయిన రాక్షసులు మన సైన్యం ముందు గద్దల రూపాలలో, గాడిదల రూపాలలో విచ్చల విడిగా సంచరిస్తున్నారు. ఈ ఒక్క రాత్రి గడిస్తే చాలు రామలక్ష్మణులు కృతార్థులైనట్లే. మనం ధన్యులమైనట్లే. మహావీరా!
సుగ్రీవ పాలితమైన ఈ సైన్యమంతా నీ అధీనంలో ఉంది. ధైర్యంలో గాని, బలంలో గాని, బుద్ధిలోగాని, సాహసంలో గాని నీవంటి శూరుడు మరొకడు లేదు. నువ్వే మాకు గతివి. ఈ ప్రాకారంలోకి ఎవ్వరినీ పోనివ్వకుండా అప్రమత్తంగా ఉండు. రామలక్ష్మణులు ఎలా ఉన్నారో ఒక్కమాటు చూసి వస్తాను. అనుమతించు అన్నాడు. ఆ మాటలు వినగానే ఆంజనేయడికి అనుమానం వచ్చి ఇప్పుడే గదా లోపలికి వెళ్లి వచ్చావు!
నీ ఉద్దేశమేమిటో స్పష్టంగా చెప్పు అన్నాడు విభీషణుడితో. ఆంజనేయుడు అలా అనగానే విభీషణుడు ఆశ్చర్య చకితుడై, కలత చెందిన మనస్సుతో ఆయనకిలా సమాధానం చెప్పాడు. ఆంజనేయా !
ఇంతకు ముందు నేను రాలేదు. రామలక్ష్మణులను చూడలేదు. ఇప్పుడే వచ్చాను. మా మేనమామ మైరావణుడు నీచుడు. దుర్బిద్ధి. దురాచారపరుడు. మాయావి. అనేక రూపాలు దరిస్తూ సజ్జనులనందరినీ మోసం చేస్తూ ఉంటాడు. అలాగే నా రూపంలో వచ్చి, నిన్ను మోసగించి, మన సైన్యం లోకి ప్రవేశించి ఉంటాడు. రామలక్ష్మణులను ఏం చేశాడో!
రామలక్ష్మణులు శయనించిన ప్రదేశం ఖాళీగా ఉండడం చూసి ఆంజనేయ విభీషణులు దుఃఖ సముద్రంలో మునిగిపోయారు. వారిని చూసి వానరులందరూ గొల్లుమన్నారు. హాహాకారాలు చేశారు. దీనంగా ఆ క్రోశించారు. ఆంజనేయుడు మూలం తెగిన వృక్షం లాగా పడిపోయాడు. దుఃఖ విహ్వలుడైనందువల్ల ఆయనకు క్షణకాలం బాహ్య ప్రపంచం కనిపించలేదు. ఆ వెంటనే లేచాడు. రామలక్ష్మణులనే స్మరిస్తూ " నా పరాక్రమం వ్యర్థమైంది. స్వామి కార్యాన్ని చెడగొట్టిన మూర్ఖుడిని. మిత్రద్రోహిని. కుత్సితుణ్ణి. నా ప్రజ్ఞ నిరుపయోగం. దీర్ఘమైన నా వాలం వృథా. నేను ద్వారపాలకుడుగా ఉండడం వృథా. నేను వృథా. నా జీవనమే వృథా. వానరుడనై ఉండి కూడా రాజపుత్రుల రక్షణ బాధ్యతను స్వీకరించాను. నాకు ఈ రక్షణ బాధ్యతను అప్పగించిన సుగ్రీవుడు ఇప్పుడే మంటాడో!
అని తనను తాను నిందించుకున్నాడు. కొంతసేపు వ్యాకుల చిత్తుడయ్యాడు. ఆ తరువాత ఉద్దేగపూరితుడై విశ్వరూపం ధరించాడు. ప్రళయాగ్ని సదృశ్యమైన ఆయన శరీరం బ్రహ్మలోకం దాకా వ్యాపించింది. ఆయన ముఖం భయంకరంగా ఉంది.
మైరావణుడు ఎక్కడుంటాడో చెప్పు. నా వాల రోమాగ్రాలతో వాడిని సంహరిస్తాను. లేదా నా పాదాలతో తన్ని అంతమొదిస్తాను కోపంతో అన్నాడు ఆంజనేయుడు.
దుర్దండి " మహాబలా ! మైరావణుడు రామలక్ష్మణులను మూర్చిల్లజేసి తీసుకుని వచ్చాడు. వారిని బలీవ్వడానికి సిద్ధం చెయ్యమని నన్ను ఆఙాపించాడు. అందుకే నేనీ జలాలను తీసుకుపోతున్నాను. నీవు ఎలాగైనా వారిని రక్షించు " అని చెప్పింది. హనుమ " నన్ను మైరావణుడి దురగంలోకి తీసుకువెళ్ళగలవా ? " అని అడిగాడు. దుర్దండి " మహాబలా ! మైరావణుడి దుర్గంలోకి బిలాబార్గంలో వెళ్ళాలి. ఆమార్గానికి చివర ఈశ్వర ప్రసాదితమైన త్రాసు ఒకటి ఉంది. లోపలికి ప్రవేశించాలంటే ఎవరైనా ఆత్రాసులో నుండి ప్రవేశించాలి. ఆ త్రాసుకు ఒక మహత్యం ఉంది. అందులో మైరావణుడి అనుచరులు ఎవరు ప్రవేశించినా సమానంగానే ఉంటుంది. శత్రుభావంతో ఉన్న వారు ఎవరు ఆత్రాసులో కాలు పెట్టినా ఒకవైపు పైకి లేస్తుంది. అలాగే పెద్ద శబ్దం ఉత్పన్నమౌతుంది. అది విన్న రాక్షసులు ఆయుధాలతో వస్తారు " అని చెప్పింది. మారుతి దుర్దండితో " నన్ను ఆమార్గం గుండా తీసుకుని పోగలవా " అని అడిగాడు. అందుకు దుర్దండి అంగీకరించింది. వెంటనే హనుమ జమ్మి ఆకంతగా మారి జపాత్ర అంచును పట్టుకుని దుర్దండితో లోనికి వెళ్ళాడు. వారు త్రాసును సమీపించి త్రాసులో ప్రవేశించగానే త్రాసు ఒకవైపు పైకి లేచింది.
రామ రావణ యుద్ధం జరుగుతున్న సమయంలో రాత్రివేళలలో రామలక్ష్మణులను వానర సైన్యాన్ని రాక్షసుల బారి నుంచి రక్షించాలని ఆంజనేయుడు తన వాలాన్ని ఒక ప్రాకారంగా చేసి తాను ద్వారపాలకుడుగా నిలబడ్డాడు. ఆప్రాకారంలో వానరసైన్యం, రామలక్ష్మణులు నిద్రిస్తూ ఉండేవారు. ఆ విషయం తెలుసుకున్న రావణుడు రాముణ్ణి జయించడం అసాధ్యమని భావించి, పాతా ళలంకకు వెళ్లి తన మేనమామ అయిన మైరావణుణ్ణి కలిసి ఇలా " మైరావణా! నువ్వు మాయావులలో శ్రేష్ఠుడివి. నీ సహాయంకోరి వచ్చాను. ఆంజనేయుడు వానర సైన్యం చుట్టూ తన తోకను ప్రాకారంగా నిర్మించి రామలక్ష్మ ణులను, వానరులను రక్షిస్తున్నాడు. ఈ ఒక్క రాత్రి గడిచిందంటే రాముడు నన్ను సంహరించక మానడు. అందువల్ల ఏ విధంగా నైనా సరే ఆంజనేయుణ్ణి మోసం చేసి రామలక్ష్మణులను అపహరించి పాతాళానికి తీసుకు రావాలి" అని కోరాడు. రావణుడంతటివాడు తన సహాయాన్ని ఆర్థించినందు కు మైరావణుడు చాలా సంతోషించి " రావణా ! ఈ నువ్వు కోరితే చేయగూడని కార్యమైనా సరే నిస్సంకోచంగా చేస్తాను. దాని వల్ల నాకు కీర్తి లభిస్తుంది. నువ్వు కోరిన చిన్న పనిని చేయలేనా " అని రావణుడికి ధైర్యం చెప్పి పంపాడు.
చెట్టెక్కి చూస్తున్న హనుమకు ఒక స్త్రీ రోదన వినిపించింది. దయార్ద్రహృదయుడైన ఆంజనేయుడు చెట్టునుంచి క్రిందికి దిగి ఆమె వద్దకు వెళ్లాడు. ఆమెను ఓదార్చి, ఆమె కాళ్లను బంధించిన సంకెళ్లను ఊడదీసి, ఆమె దుఃఖానికి కారణ మేమిటని ప్రశ్నించాడు.నాయనా!
నా పేరు దుర్దండి. నా భర్త పేరు కాలదండుడు. నా కొడుకు నీలమేఘుడు. మైరావణుడు నా సోదరుడు. వాడొక పాపాత్ముడు. సజ్జన ద్వేషి. రావణాసురుడికి మేనమామ. ఒకప్పుడు నారదమహర్షి వచ్చి నా కొడుకు పాతాళలంకకు రాజు అవుతాడని చెప్పాడు. ఆ మాట విని మైరావణుడు క్రుద్ధుడై నాకూ, నా కుమారుడికీ సంకెళ్లు తగిలించి మమ్మల్ని వేరు వేరు కారాగృహాలలో బంధించాడు. అప్పటి నుంచి ఇప్పటిదాకా నా కొడుకును నేను చూడలేక పోయాను. మమ్మల్ని విడిపించే నాథుడు లేక కారాగృహ వాసం చేస్తున్నాం. హనుమ ఆమెను ఓదార్చి " అమ్మా నా పేరు ఆంజనేయుడు. రామబంటును. నికిక భయం లేదు. నీ కష్టాలు ఇక తీరగలవు. ఈ దుర్మార్గుడు రామలచ్మణులను అపహరించి తీసుకు వచ్చాడు. వారిని గురించిన సమాచారం ఏదైనా తెలిస్తే నాకు తెలియజేయి " అని కోరాడు.