polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
అల్లం నారాయణ సీనియర్‌ జర్నలిస్ట్‌, నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక మాజీ ఎడిటర్‌, తెలంగాణ ప్రెస్‌ అకాడమీ తొలి చైర్మన్‌.
ముంతాజ్ షేక్ 1981 లో మహారాష్ట్రలోని అహ్మద్ నగర్లో జన్మించింది. ఆమె తండ్రి, అబూ బక్కర్ ఒక డ్రైవరు. ఆయన మలయాళం, తల్లి మదీనా హిందీ భాష మాట్లాడేవారు. ఆమెకు ఒక అన్నయ్య. ఆమె పుట్టిన వెంటనే, కుటుంబం ముంబై శివారు చెంబూర్ లోని వాషి నాకా ప్రాంతం లోకి మారింది. కుటుంబ హింస కారణంగా ముంతాజ్‌ ఆమెను తన మామ వద్దకు పంపించారు. ఆశ్రయం కోసం అక్కడ ఇంటి పనులను చేసేది. కానీ, తరచూ ఖాళీ కడుపుతో ఉండాల్సి వచ్చేది. ఆమె ఐదు సంవత్సరాల వయస్సులో, అన్న ఎనిమిది సంవత్సరాల వయసులోనూ ఉన్నపుడు వారి తండ్రి, వారిని కేరళలోని తన తల్లిదండ్రుల వద్ద వదలి, తాను పనికోసందుబాయ్‌ వెళ్ళాడు. తీవ్రమైన పేదరికం వలన, ముంతాజ్‌ను 9 వ తరగతి తరువాత చదువు మానిపించి ఆమె మామ, పదిహేనేళ్ళ వయసులో ఆమెకు పెళ్ళి చేసాడు. పెళ్ళయ్యాక ఆమె సమస్యలను ఎదుర్కొంది. పదహారేళ్ళ వయసులో కుమార్తె పుట్టిన తర్వాత, రిసోర్స్ ఆర్గనైజేషన్స్ సంఘం నిర్వహించే సామాజిక కుటుంబ హింసకు సంబంధించిన ఉపన్యాసాలకు హాజరయ్యేది. తన భర్త అభ్యంతరాలను పట్టించుకోకుండా ఆమె, ఆ సంస్థకు స్వచ్ఛంద సేవకురాలిగా మారింది. విడాకుల కోసం దాఖలు చేయడానికి తగినంత ఆత్మవిశ్వాసాన్ని త్వరలోనే సాధించుకుంది.
ఆమె చేపట్టిన ప్రచారం సర్వత్రా అమోదం పొందింది. ముంబై అంతటా ప్రతి 20 కిలోమీటర్లకు, మహిళలకు మరుగుదొడ్లు నిర్మించాలని ప్రభుత్వం ఆదేశించింది. ఒక సంవత్సరంలోనే, మహిళా సంస్థల ఒత్తిడి వల్ల ముంబైలో 96 కొత్త మరుగుదొడ్డి సౌకర్యాలను ఎంసిజిఎం ప్రకటించింది. పూణే లోని నారీ సమతా మంచ్ ముంతాజ్‌కు "మహారాష్ట్ర ఆడపడుచు" అని గౌరవించింది. 2015 లో బిబిసి వారి 100 మంది మహిళల జాబితాలో చోటు పొందింది. రెండవ బిడ్డ పుట్టిన తరువాత, రాజకీయాలను అధ్యయనం చేసే అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సులో చేరింది. 2016 లో, ముంతాజ్ ప్రభుత్వ మరుగుదొడ్ల వద్ద మహిళల భద్రత, సరైన సౌకర్యాలు లేకపోవడం, ప్రభుత్వ నిష్క్రియాత్మకత వలన కలిగే ఆరోగ్య సమస్యలపై పనిచేస్తూనే ఉంది. వివిధ ప్రాంతాల స్థానిక అవసరాలను అధ్యయనం చేస్తూ మహారాష్ట్ర రాష్ట్రమంతటా ఈ కార్యక్రమాన్ని విస్తరించే ప్రణాళికలను ఆమె ప్రారంభించింది.
ముంతాజ్ షేక్ భారతదేశానికి చెందిన మహిళా హక్కుల పోరాట కార్యకర్త. ముంబైలో మహిళల కోసం ప్రజా మరుగు దొడ్లు నిర్మించాలని ప్రచార ఉద్యమం నిర్వహించారు ఆమె. ముంతాజ్, ఇతర స్వచ్ఛంద సంస్థల ఒత్తిడి ఫలితంగా ప్రభుత్వం ముంబై మొత్తం మీద మహిళల కోసం 96 ఉచిత మరుగుదొడ్లు నిర్మించింది. ప్రభుత్వం ఆమెకు "డాటర్ ఆఫ్ మహారాష్ట్ర" అనే బిరుదు ఇచ్చింది. స్ఫూర్తిదాయకమైన 100 మంది మహిళల్లో ఒకరుగా 2015 లో బిబిసి ఆమెను ఎంపిక చేసింది.
అతను ప్రకాశం జిల్లా కనిగిరి తాలూకా చిలంకూరు గ్రామంలో ఒక మధ్యతరగతి కుటుంబంలో 1912 ఫిబ్రవరి 6న జన్మించాడు. అతనికి బాల్యం నుండి సంగీత సాహిత్యాలందు ఆసక్తి ఉండేది. అతను తెనాలి లో స్థిరపడ్డాడు. అతను తెనాలి లోని సర్వకళాకేంద్రంలో సంగీత క్షీర బిరుదాంకితుడైన అంకయ్య వద్ద సంగీతం నేర్చుకున్నాడు. తరువాత ములుకుట్ల సదాశివ శాస్త్రి వద్ద హరికథాగాన ప్రదర్శన కళను అభ్యసించాడు. తన స్వీయ మెళకువలతో నెమ్మది నెమ్మదిగా ఈ కళలో ఆరితేరాడు. గొప్ప హరికథా భావవతార్ గా గుర్తింపు పొందాడు. తనకు ప్రాప్తించిన హరికథా గాన విద్యను పలువురికి పంచాలనే విశాల లక్ష్యంతో తన గృహాన్నే శిక్షణా కేంద్రంగా మార్చేశాడు. కుల, మత, వర్ణ, లింగ వివక్షకు తావు లేకుండా ఆశ్రయించిన వారందరికీ సమానంగా విద్యనందించి భాగవతార్‌లుగా తీర్చిదిద్దాడు. అతని వద్ద శిక్షణ పొందిన వారిలో పురుషుల కంటే స్త్రీలే అధికంగా వున్నారు. దేశకాల పాత్రల నెరిగి జనరంజకంగా, మంద్ర, మధ్య, తారాస్థాయిలో శ్రోతలకూ, ప్రేక్షకులకూ కథాంశం సులభంగా, స్పష్టంగా ఆకళింపు అయ్యే విధంగా హరికథా గానం చేయడం అతమొ శైలి.
తెల్లాకుల వెంకటేశ్వర గుప్త హరికథా భాగవతార్, రచయిత. అతను ఉచిత విద్య, ఉచిత భోజనం, ఉచిత ఆశ్రయం కల్పించడమే గాక పేద విద్యార్థులకు ఆయనే బట్టలు కూడా ఉచితంగా ఇచ్చి తన ఇంట్లోనే హరికథను అన్ని మతాల వారికే కాకుండా, అంధులకు కూడా నేర్పించేవాడు. హరికథా భాగవతులుగా ఖండాంతర ఖ్యాతి నార్జించిన వీరగంధం వెంకట సుబ్బారావు ఇతని శిష్యుడు. అతను హరికథా రంగంలో ‘భాగవతారిణి’ సృష్టికర్త. కేవలం పురుషులు మాత్రమే హరికథకులుగా రాణిస్తున్న సంప్రదాయానికి స్వస్తి పలుకుతూ మహిళలను సైతం హరికథా భాగవతారిణిలుగా మలిచాడు. భాషపైన అత్యంత పట్టు సాధించిన పండితుడుగా అతను కన్యకాపరమేశ్వరి చరిత హరికథ, బుర్రకథ, కట్నాల కాపురం, భగవద్గీత బుర్రకథలు, సుభాష్‌చంద్రబోస్‌ హరికథ రచించాడు.
హరికథా బోధనకు జీవితాన్ని అర్పణ గావించిన అతను 1978 డిసెంబర్‌ 21వ తేదీన మరణించాడు. అతనిపై గల గురుభక్తికి సూచనగా వీరగంధం వెంకట సుబ్బారావు అతని స్వస్థలం వినుకొండలో అతని శిలావిగ్రహాన్ని స్థాపించాడు. హరికథను నేర్చుకున్న ఇతర శిష్యులు గురువు పట్ల అభిమానానికి ప్రతీకగా తెనాలి మారీసుపేటలో అతను నడిపిన కేంద్ర ప్రాంగణంలో గుప్తా విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించారు.
అతని సేవలకు గానూ తెనాలిలో జరిగిన గొప్ప పౌరసభలో "విద్యాదానకర్ణ" బిరుదునిచ్చి అతనిని ఘనంగా సన్మానించారు. వాగ్గేయకారుడు శ్రీహరి నాగభూషణం అతనిని ‘హరికథా రత్న’ మకుంటంతో నభూతో నభవిష్యతి అన్న రీతిలో సత్కరించాడు. గుంటూరు, రేపల్లె, విజయవాడ, పెనుగొండ, అనకాపల్లి కేంద్రాలలో అతను ఘన సన్మానాలు, సత్కారాలు అందుకున్నాడు.
అతను 1971 లో భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చాడు పూణేలోని మహారాష్ట్ర అసోసియేషన్ ఫర్ కల్టివేషన్ ఆఫ్ సైన్స్ యొక్క అగార్కర్ రీసెర్చ్ ఇన్స్టిట్యూట్లో శాస్త్రీయ అధికారిగా ఉద్యోగం తీసుకున్నాడు. అతను రెండు సంవత్సరాలు అక్కడే ఉన్నాడు. 1973 లో, అతను బెంగళూరులోని ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ లో చేరాడు. ముప్పై సంవత్సరాలకు పైగా సాగే అనుబంధాన్ని మొదలుపెట్టాడు. 2004 లో దాని ఛైర్మన్‌గా రిటైరయ్యాడు. ఈ కాలంలో, అతను లో రెండు పరిశోధనా కేంద్రాలను స్థాపించాడు -సెంటర్ ఆఫ్ థియొరెటికల్ స్టడీస్, సెంటర్ ఫర్ ఎకోలాజికల్ స్టడీస్. అతను స్టాన్ఫోర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం , కాలిఫోర్నియా విశ్వవిద్యాలయం, బర్కిలీ లో విజిటింగ్ ప్రొఫెసర్‌గా కూడా పనిచేశాడు. ఐఐఎస్సి నుండి పదవీ విరమణ చేసిన తరువాత, అతను అగార్కర్ రీసెర్చ్ ఇన్స్టిట్యూట్ తో తన అనుబంధాన్ని తిరిగి ప్రారంభించడానికి 2004 లో పూణేకు తిరిగి వెళ్ళాడు. గోవా విశ్వవిద్యాలయంలో విజిటింగ్ రీసెర్చ్ ప్రొఫెసరుగా ఉన్నాడు.
మాధవ్ ధనంజయ గాడ్గిల్ భారతీయ పర్యావరణ శాస్త్రవేత్త, విద్యావేత్త, రచయిత, కాలమిస్టు. ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ ఆధ్వర్యంలో నడిచే పరిశోధనా వేదిక అయిన సెంటర్ ఫర్ ఎకోలాజికల్ సైన్సెస్ వ్యవస్థాపకుడు. అతను భారత ప్రధానమంత్రికి సైంటిఫిక్ అడ్వైజరీ కౌన్సిల్ మాజీ సభ్యుడు. గాడ్గిల్ కమిషన్ గా ప్రసిద్ధి చెందిన 2010 నాటి పశ్చిమ కనుమల పర్యావరణ శాస్త్ర నిపుణుల ప్యానెల్ కు అధిపతి. అతను వోల్వో ఎన్విరాన్మెంట్ ప్రైజ్, టైలర్ ప్రైజ్‌ల గ్రహీత. భారత ప్రభుత్వం 1981 లో పద్మశ్రీ పురస్కారాన్ని, 2006 లో పద్మ భూషణ్ పురస్కారాన్నీ ప్రదానం చేసింది.
హార్వర్డ్ మ్యూజియంలోని కంపారిటివ్ జువాలజీలో చేపల క్యూరేటర్ అయిన గైల్స్ మీడ్ గాడ్గిల్‌ను హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో చేరమని ప్రోత్సహించాడు. ప్రారంభంలో మీడ్ కింద పరిశోధన చేయాలని భావించిన గాడ్గిల్ తరువాత "ఆ సమయంలో హార్వర్డ్‌లో జీవశాస్త్రం యొక్క పర్యావరణ-పరిణామ ముగింపులో ప్రకాశవంతమైన యువ నక్షత్రం" అయిన విల్సన్ ఉపన్యాసాలను విని, తన పరిశోధన సబ్జెక్టును మార్చుకున్నాడు. తరువాత గణిత జీవావరణ శాస్త్రం, చేపల గురించి విలియం బోసెర్ట్ మార్గదర్శకత్వంలో డాక్టరల్ పరిశోధన చేశాడు. బోసెర్ట్ విల్సన్ యొక్క పూర్వ విద్యార్థులలో ఒకడు.
గాడ్గిల్ 1942 మే 24 న మహారాష్ట్రలోని పూణేలో జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు ప్రమీల, ధనంజయ్ రామ్‌చంద్ర గాడ్గిల్. తండ్రి కేంబ్రిడ్జ్ పండితుడు, ఆర్థికవేత్త, గోఖలే ఇన్స్టిట్యూట్ మాజీ డైరెక్టరు, గాడ్గిల్ ఫార్ములా రచయిత. అతను 1963 లో పూణే విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన ఫెర్గూసన్ కాలేజీ నుండి జీవశాస్త్రంలో పట్టభద్రుడయ్యాడు. 1965 లో ముంబై విశ్వవిద్యాలయం నుండి జంతుశాస్త్రంలో మాస్టర్స్ డిగ్రీ పొందాడు.
అతనికి 1969 లో పిహెచ్‌డి వచ్చింది. తదనంతరం, హార్వర్డ్ కంప్యూటింగ్ సెంటర్‌లో రీసెర్చ్ ఫెలోగా తన పనిని కొనసాగించడానికి ఐబిఎం నుండి ఫెలోషిప్ అందుకున్నాడు. అదే సమయంలో రెండు సంవత్సరాలు విశ్వవిద్యాలయంలో జీవశాస్త్ర లెక్చరర్‌గా పనిచేశాడు.
ఆయన స్టేషన్‌ ఘన్‌పూర్‌ సమీపంలోని శివునిపల్లి గ్రామంలో పార్శీ రామయ్య, గోదాదేవి దంపతులకు 1936 జూలై 10న జన్మించారు. బాల్యం నుంచీ వెంకటేశ్వర్లులో పరోపకార గుణం మెండుగా ఉండేది. ఎవరైనా సాయం కోసం వస్తే లేదనకుండా సహాయం చేసేవారు. తరువాత ఆయన ప్రముఖ తత్వవేత్త జిడ్డు కృష్ణమూర్తి ఆలోచనలకు ప్రభావితులైనారు. కృష్ణమూర్తి వద్ద కొంతకాలం శిష్యునిగా ఉన్నారు. తరువాత హిందీ చలన చిత్ర దర్శకుడైన మహేష్‌భట్ తో పరిచయం ఏర్పడింది. ఆ సమయంలోనే ప్రముఖ కవి వీ.ఆర్‌.విద్యార్థి, ఆచార్య కోవెల సుప్రసన్నాచార్య, వేలూరి సదాశివరావు, బీ.సీ.రామమూర్తి, పీ.ఎల్‌.కాంతారావులతో పరిచయం ఏర్పడింది. గొప్పవారితో స్నేహంతో ఆయన జీవన శైలి, జీవిత లక్ష్యాలు మారాయి. ఆ ప్రభ్యావంతో తన స్వగృహంలో మేధావులు, సామాజికవేత్తలతో ఆయన తాత్విక చర్చలు నిర్వహించేవారు.
1985 సంవత్సరంలో కొంతమంది మిత్రులతో కలసి ‘సాహితీ సుధ’ అనే సాహిత్య సంస్థను స్థాపించారు. దానికి వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరించారు. ఆయన నిర్వహించే సాహితీ చర్చాగోష్టులకు కాళోజీ రామేశ్వర్‌రావు, కాళోజీ నారాయణరావు, అనుముల కృష్ణమూర్తి, పొట్లపల్లి రామారావు తదితర సుప్రసిద్ధ సాహితీవేత్తలు హాజరయ్యేవారు. ఆయన ‘కవితా మయూరి’, ‘శబ్దం–నిశ్శబ్దం’ పేరిట కవితా సంపుటాలను వెలువరించారు. ‘నెలవంక’ అనే సాహితీ మాసపత్రికను ప్రచురించేవారు. సాహితీసుధ, సాహిత్య వికాస వేదిక ను స్థాపించి ఎందరో వర్థమాన కవులకు ఊతం ఇచ్చిన సాహితీ పోషకులు ఆయన. నెలవంక అనే సాహిత్య మాస పత్రికను శ్రీ నెల్లుట్ల రాధా కిషన్ రావు గారి సంపాదకత్వం లో ప్రారంభించి ఎందరో నవ యువ కవుల రచనలను అచ్చులో వేసి వెన్నుతట్టిన సాహిత్యకారుడాయన.
పార్శీ వెంకటేశ్వర్లు ప్రముఖ కవి, తత్వవేత్త. ఆయన ప్రముఖ తత్వవేత్త జిడ్డు కృష్ణమూర్తి ఆలోచనా విధానంతో భావ కవిత్వమే బాసటగా, సాహితీ వ్యాసంగమే లక్ష్యంగా ముందుకుసాగిన ప్రముఖ కవి.
ఇతడు ఒక జమీందారీ కుటుంబంలో 1912, జూలై 31న జన్మించాడు. వీరభద్రసీతారామరాయకవి, సన్యాసాంబ ఇతని తల్లిదండ్రులు. శ్రీకాకుళం జిల్లా, బొంతల కోడూరు ఇతని జన్మస్థానం. ఇతని తండ్రి మంచి కవి, నాటకరచయిత. అతడు హలాస్య పురాణాంతర్గత ఉగ్రకుమార చరిత్ర అనే ప్రబంధాన్ని రచించాడు. ఇతని తాత విజయ బాలయ్య, చినతాత ఎఱ్ఱనలు కూడా కవులే. వీరు అనేక మంది కవులను పోషించారు. అనేక కృతులను అంకితం పుచ్చుకున్నారు. ప్రసాదరాయకవి శ్రీకాకుళం మునిసిపల్ హైస్కూలులో ఫోర్తుఫారం వరకు చదువుకున్నాడు. తండ్రివద్ద సంస్కృతాంధ్ర కావ్యాలు పఠించాడు. 1924 నుండి ప్రముఖ శతావధాని కొడుకుళ్ల వేంకటరమణమూర్తి వద్ద సిద్ధాంతకౌముది, ప్రతాపరుద్రీయము, అవధాన విద్య నేర్చుకున్నాడు. ఇతడు 1935 నుండి 1976 వరకు 600లకు పైగా అవధానాలు, ఆశువిద్యాసభలు నిర్వహించాడు.
ఇతడు అష్టావధానాలు, ద్విగుణిత అష్టావధానాలు, త్రిగుణిత అష్టావధానాలు, దశావధానాలు, షోడశగుణిత అష్టావధానాలు, శతావధానాలు, ఆశువిద్యా ప్రదర్శనలు అనేకం నిర్వహించాడు. ఇతడు ఎక్కువ భాగం శ్రీకాకుళం జిల్లాలో అవధానాలు చేసినా విజయనగరం, విశాఖపట్టణం జిల్లాలలో కూడా కొన్ని అవధానాలు ప్రదర్శించాడు. ఇతడు శ్రీకాకుళం, బొంతల కోడూరు, కురుపాం, ఇచ్ఛాపురం, సోంపేట, నరసన్నపేట, పాలకొండ, ఆముదాలవలస, వీరఘట్టం, అరసవిల్లి, చోడవరం, టెక్కలి, బత్తిలి, సంకిలి, విజయనగరం, బొబ్బిలి, ధర్మవరం, విశాఖపట్నం, అనకాపల్లి మొదలైన చోట్ల ఇతని అవధాన విద్యాప్రదర్శనలు జరిగాయి.
మాడుగుల వేంకట సూర్య ప్రసాదరాయ కవి శతావధాని, కవి, బహుగ్రంథకర్త. అంతే కాక వైద్యశాస్త్ర, జ్యోతిష శాస్త్ర, మంత్రశాస్త్రాలలో ప్రవీణుడు.
సాలభంజిక అనేది భారతీయ శిల్పకళ అయిన నృత్యం, తనను తాను అలంకరించుకోవడం, సంగీత వాయిద్యం వంటి వివిధ భంగిమలలో శైలీకృత చెట్టు కింద ఒక యువతిని సూచించే అందమైన రాతి శిల్పం యొక్క ప్రామాణిక అలంకారం. సాలభంజిక స్త్రీ లక్షణాలైన రొమ్ములు, తుంటి వంటివి తరచుగా అతిశయోక్తిగా ఉంటాయి. తరచుగా ఈ శిల్పకళా బొమ్మలు సంక్లిష్టమైన వెంట్రుకలను, ఆభరణాలను సమృద్ధిగా ప్రదర్శిస్తాయి. సాలభంజిక భావన పురాతన ప్రతీకాత్మకత నుండి పవిత్ర కన్యను సాళ లేదా అశోక వృక్షంతో కలిపే సంప్రదాయంను దోహడ అంటారు. దీనిని ఒక యువతితో స్పర్శ ద్వారా మొక్కల ఫలదీకరణం అని కూడా అంటారు. కాలక్రమేణా ప్రతీకాత్మకత మారిపోయింది. సాలభంజిక అలంకార శిల్పాలుగా ఉపయోగించబడే బొమ్మలుగా మారింది. సాధారణంగా ఆరాధకులు ప్రదక్షిణలు చేసే ప్రదేశంలో, అనేక హిందూ దేవాలయాల గర్భగృహానికి సమీపంలో ఉంటాయి. ఒక కోణంలో ఉంచిన, సాలభంజిక బొమ్మలను ఆలయ నిర్మాణంలో బ్రాకెట్ బొమ్మలుగా ఉపయోగించారు. పురాతన, ఆధునిక భారతీయ సాహిత్యంలో సాలభంజికలను తరచుగా ప్రస్తావించారు.
కొన్ని ప్రారంభ ఉదాహరణలలో ఒకటి క్రీ.పూ 2 లేదా 1 వ శతాబ్దం నాటి షుంగ రాజవంశంలో నిర్మించిన సాలభంజికలు. ఇవి కుమ్రార్ తవ్వకం తరువాత, పురాతన నగరమైన పాటలీపుత్ర అవశేషాలలో లభించిన దురాఖి దేవి ఆలయంలో కనుగొనబడ్డాయి. కర్ణాటక ఉత్తర చివరలో ఉన్న గుల్బర్గా-బీదర్ రాష్ట్ర రహదారిపై హోమ్నాబాద్ తాలూకాలోని జలసంగ్విలోని ఒక చాళుక్య కాలం నాటి ఆలయం సాలభంజికలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ కళాత్మక నిబంధనల ప్రకారం మదనిక శిల్పాలు సమ్మోహన త్రిభంగ భంగిమలైన "చంద్రుని రొమ్ములు, హంస-నడుము, ఏనుగు కటిస్థానం" తో కూడి ఉంటాయి. ఈ పాత స్త్రీ శిల్పాలు తరువాత హొయసల బ్రాకెట్-బొమ్మలకు ప్రేరణగా నిలిచాయి.
12 వ శతాబ్దపు దక్షిణ మధ్య కర్ణాటకలోని బేలూర్, హొలెబీడు, సోమనాథపురలోని హొయసల దేవాలయాలలో కొన్ని ప్రసిద్ధ సాలభంజిక శిల్పాలు ఉన్నాయి. 1 వ శతాబ్దం నుండి 12 వ శతాబ్దం వరకు నిర్మించిన ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశమైన భోపాల్ సమీపంలో ఉన్న సాంచి స్థూపానికి తూర్పు ముఖద్వారం లో ఉన్న సాలభంజిక ఉత్తమ శిల్పం.
సాలభంజిక అంటే స్త్రీత్వపు లక్షణాలను విశేషంగా ప్రదర్శిస్తూ చెట్టు పక్కనే కొమ్మను పట్టుకుని నిలుచుని ఉండే శిల్పం. ఈ సంస్కృత పదానికి అర్థం సాలవృక్షపు కొమ్మను పట్టుకుని ఉన్న స్త్రీ అని అర్థం. దీనినే మదనిక, శిలాబాలిక అని కూడా వ్యవహరిస్తుంటారు.
లుంబినీ వనంలో ఒక అశోక చెట్టు కింద గౌతమ బుద్ధునికి జన్మనిచ్చినప్పుడు, దాని శాఖను పట్టుకున్న భంగిమలో ఉన్న సాక్య వంశపు రాణి స్థానం, సాలభంజిక యొక్క స్థానానికి సంబంధించినది.
సిన్సియర్ బాక్సింగ్ కోచ్ ఆదిత్య తన ముక్కుసూటితనం, కోపం కారణంగా అనేక ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటాడు. బాక్సింగ్ అసోసియేషన్ లో జరిగే రాజకీయాల వల్ల ఢిల్లీ నుంచి వైజాగ్ కు బదిలీ అయిన ఆదిత్య తనేంటో రుజువు చేసుకోవాలనుకుంటాడు. ఆ క్రమంలో కూరగాయలు అమ్ముకుని బతికే పేదింటి అమ్మాయి రామేశ్వరి ఆదిత్యకు కనిపిస్తుంది. రామేశ్వరిలో ఉన్న ప్రతిభను గుర్తించి ఆమెకు బాక్సింగ్ శిక్షణ ఇవ్వడం మొదలుపెడతాడు. ఇతరుల వల్ల ఆదిత్య, రామేశ్వరి ఇద్దరూ అనేక ఒడుదొడుకులు ఎదుర్కొంటారు. వారు వాటిని అధిగమించి ఛాంపియన్ బాక్సర్ గా ఎలా తీర్చిదిద్దాడన్నది మిగతా కథ.
గురు 2017, మార్చి 31న విడుదలైన తెలుగు చలనచిత్రం. సుధ కొంగర దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో వెంకటేష్, రితికా సింగ్, నాజర్‌, తనికెళ్ల భరణి నటించగా, సంతోష్‌ నారాయణన్‌ సంగీతం అందించాడు. సుధ కొంగర తమిళ, హిందీ భాషల్లో రూపొందించిన ద్విభాషాచిత్రం ఇరుది సుత్రు సినిమాకు రిమేక్ చిత్రం ఇది. ఇందులో ఆర్. మాధవన్, రితికా సింగ్ నటించారు. ఈ చిత్రానికి ప్రేక్షకులు, సినీ విమర్శకుల నుండి అనుకూల స్పందనలు అందుకుంది.
2016 సెప్టెంబరులో హైదరాబాదులో చిత్రీకరణ ప్రారంభమై, వైజాగ్, హైదరాబాదు,గోవాలో చిత్రీకరణ జరుపుకుంది. 2016 డిసెంబరులో మొదటివారంలో షూటింగ్ పూర్తయింది. తమిళ మాతృకకు పనిచేసిన సంతోష్ నారాయణన్ సంగీత దర్శకుడిగా, సతీష్ సూర్య కూర్పు గా ఈ సినిమాకు కూడా పనిచేశాడు. కళా దర్శకుడిగా టి. సంతానం స్థానంలో జాకీ ని తీసుకున్నారు.
ఆదిత్య రాయ్ కపూర్ ప్రముఖ బాలీవుడ్ నటుడు. మొదట చానల్ వి లో వీడియో జాకీగా పనిచేసేవారు. లండన్ డ్రీమ్స్ సినిమాలో ఓ చిన్న పాత్రతో తెరంగేట్రం చేసిన ఆదిత్య యాక్షన్ రీప్లే , గుజారిష్ సినిమాల్లో సహాయ నటునిగా నటించారు. 2013లో ఆషికి 2 సినిమాతో హీరోగా మారారు. ఈ సినిమా మంచి విజయాన్ని సాధించింది. ఆ తరువాత యే జవాహీ హై దివాని సినిమాలో సహాయ నటునిగా కనిపించారు. ఈ సినిమా భారి విజయాన్ని నమోదు చేసుకుంది. అతి ఎక్కువ వసూళ్ళు సాధించిన సినిమాగా కూడా నిలిచింది.
16 నవంబర్ 1985లో పంజాబీ హిందూ కుటుంబంలో ముంబైలో జన్మించారు ఆదిత్య. ఆయన తండ్రి పంజాబీ, తల్లి భారతీయ యూదు మతస్థురాలు. ముగ్గురు అన్నదమ్ముల్లో ఆదిత్య ఆఖరివారు. ఆదిత్య పెద్ద అన్నయ్య సిద్దార్ధ్ రాయ్ కపూర్ యూటివి మోషన్ పిక్చర్స్ సంస్థకు ముఖ్య కార్యనిర్వహణాధికారి, రెండో అన్నయ్య కునాల్ రాయ్ కపూర్ కూడా నటుడే. ప్రముఖ బాలీవుడ్ నటి విద్యా బాలన్ ఆదిత్య పెద్ద అన్నయ్య సిద్దర్ధ్ రాయ్ కపూర్ ను వివాహం చేసుకున్నారు.
మ్యూజిక్ చానెల్ అయిన చానెల్ వి లో వీడియో జాకీగా కెరీర్ ప్రారంభించారు ఆదిత్య. ప్రత్యేకమైన వాక్ శైలి, కామెడీ టైమింగ్ ఆయన షోలను హిట్ అయ్యేలా చేశాయి. 2009లో విపుల్ షా దర్శకత్వంలో లండన్ డ్రీమ్స్ సినిమాలో చిన్న పాత్రలో కనిపించారాయన. ఈ సినిమాలో సల్మాన్ ఖాన్, అజయ్ దేవగణ్ లతో కలసి నటించారు. ఈ సినిమా పెద్దగా ఆడలేదు.
నటనలో ఎటువంటి శిక్షణా తీసుకోని ఆదిత్య, నాట్యంలోనూ, వాచకంలోనూ శిక్షణ తీసుకున్నారు. ఆయనకు నటునిగా అవ్వాలనే బలమైన కోరిక లేకపోయినా లండన్ డ్రీమ్స్ సినిమాకు ఆడిషన్స్ కు వెళ్ళిన తరువాత నటనపై శ్రద్ధ పెరిగింది. చిన్నప్పుడు క్రికెటర్ అవ్వాలనే కోరిక ఉన్నా 6వ తరగతి తరువాత క్రికెట్ శిక్షణా తరగతులకు వెళ్ళడం మానేశారు ఆదిత్య.
2013లో మోహిత్ సూరి దర్శకత్వంలో విడుదలైన ఆషికి 2 సినిమాతో ఆదిత్య కెరీర్ పెద్ద మలుపు తిరిగింది. ఈ సినిమా కమర్షియల్ గా పెద్ద హిట్ కావడమే కాక, విమర్శకుల నుంచీ ప్రశంసలు అందుకుంది. ఈ సినిమాలోని ఆదిత్య నటనకు కూడా పలువురు విమర్శకులు ప్రశంసలు కురిపించారు. 2013లో ఈ సినిమా అతి ఎక్కువ వసూళ్ళు సాధించిన చిత్రంగా నిలిచింది.
అక్షయ్ కుమార్, ఐశ్వర్య రాయ్ నటించిన యాక్షన్ రీప్లే లో ఆదిత్య సహాయ నటునిగా చేశారు. ఈ సినిమా కూడా హిట్ కాలేదు. ఆ తరువాత సంజయ్ లీలా భన్సాలీ దర్శకత్వం వహించిన గుజారిష్ సినిమాలో హృతిక్ రోషన్, ఐశ్వర్య రాయ్ లతో కలసి సహాయ నటునిగా నటించారు. ఈ సినిమా కూడా విజయం సాధించలేదు.
ఆయన తాత రఘుపతి రాయ్ కపూర్ సినీ నిర్మాత. ఆదిత్య తాత, అమ్మమ్మ ప్రముఖ నాట్యకళాకారులు. భారతదేశానికి సామా నాట్యాన్ని పరిచయం చేసింది వీరే. ముంబైలోని కుఫే పరేడ్ లో జి.డి.సోమానీ మెమోరియల్ స్కూల్ లోనూ, సెయింట్ గ్జేవియర్స్ కళాశాలలోనూ చదువుకున్నారు ఆదిత్య.
పోపూరి పూర్ణచంద్రరావు స్వచ్ఛంద సంఘసేవకుడు. విరాళాల ద్వారా కోట్ల రూపాయలు సమీకరించి నైస్ అనే ఒక సేవా సంస్థను ఏర్పాటు చేసి దాని ఆధ్వర్యంలో ఒక పాఠశాలను ఏర్పాటు చేసి అనాథ పిల్లలకు విద్యాదానం చేస్తున్నాడు. 2002లో పదిమంది పిల్లలతో ప్రారంభమైన ఈ పాఠశాలలో 2017లో 250 మంది పైగా పిల్లలున్నారు. ఈ సంస్థ గుంటూరు జిల్లా నాదెండ్ల మండలంలోని మైనంపాడు గ్రామంలో ఉంది. రాష్ట్రంలో ఉన్న వివిధ సేవాసంస్థలను సందర్శించి అందులో ఉన్న మంచి పద్ధతులను ఇక్కడ అమల్లో పెట్టడం విశేషం.
ఆయనకు ఇంటర్ చదివేటప్పుడు చక్రితో పరిచయం ఏర్పడింది. మొదట్లో జానపద గీతాలు రాసిన కందికొండ సినీ సంగీత దర్శకుడైన చక్రి సాన్నిహిత్యంతో సినిమా సాహిత్యం వైపు మొగ్గు చూపాడు. తొలిసారిగా చక్రి సంగీత దర్శకత్వం వహించిన ఇట్లు శ్రావణి సుబ్రహ్మణ్యం చిత్రంలో మళ్లి కూయవే గువ్వా పాట రచనతో సినీ సాహిత్యంలో అడుగుపెట్టారు. ఆ పాట చాలా ప్రాచుర్యం పొందింది. సంగీత దర్శకుడు చక్రి, దర్శకుడు పూరీ జగన్నాథ్ వరుస అవకాశాలతో పాటలు రాసి గేయరచయితగా నిలదొక్కుకున్నాడు.
కందికొండ స్వస్థలం వరంగల్ జిల్లా నర్సంపేట మండలంలోని నాగుర్లపల్లి గ్రామం. ప్రాథమిక విద్య సొంతూర్లోనే పూర్తిచేసాడు. డిగ్రీ వరకు మహబూబాబాద్ లో చదువుకున్నాడు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుంచి యం.ఎ , యం.ఎ చేసారు. కందికొండ తాను చదువుకునే రోజుల నుంచే పాటలు రాయడం నేర్చుకున్నాడు.
కందికొండ సినీరంగంలో అడుగుపెట్టిన నాటి నుండి పన్నెండేళ్ళ సినీ ప్రస్థానంలో వేయికి పైగా పాటలు వ్రాసారు. అంతేకాకుండా తెలంగాణ నేపథ్యంలో ఎన్నో జానపద గీతాలు కూడా రచించారు. ఆయన బతుకమ్మ నేపథ్యంలో రాసిన పాటలు పల్లెపల్లెనా, గడపగడపనా, జనాల నోటన మార్మోగాయి.
ఆయన పాటలే కాదు కవిత్వం రాయటంలోనూ దిట్ట. తెలంగాణా యాసలో మనసుకు హత్తుకునేలా కవిత్వం రాయటం ఆయన ప్రత్యేకత. మట్టిమనుషుల వెతలను, పల్లె బతుకు చిత్రాన్ని కథలుగా రచించి ఆయన కథకుడిగా కూడా విశేష ఆదరణ పొందారు.
కందికొండ గా పిలువబడే కందికొండ యాదగిరి ప్రముఖ సినీ గీత రచయిత, కవి, కథకుడు. 20 ఏళ్ల సినీ ప్రస్థానంలో 1300లకు పైగా పాటలు రాశారు.
మజహర్ మెహదీ-మరో ప్రపంచం (ప్రసిద్ధ ఉర్దూ కవి, లౌకికవాది మజహర్ మెహదీ 32 ఉర్దూ కవితల తెలుగు అనువాద సంకలనం. ఉర్దూ కవితలను ఉర్దూ లిపిలో, ఉర్దూను తెలుగులోకి లిప్యంతరీకరణం చేసి ప్రచురించిన అరుదైన కవితా సంకలనం, 2009),
తెలంగాణ వైతాళికుడు - సురవరం ప్రతాపరెడ్డి (ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంథాలయం, పరిశోధనాలయం ప్రచురణ, 2012),
మెదక్ జిల్లా నారాయణఖేడ్ లోని జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలో హెచ్.ఎస్.సి., హైదరాబాద్ లోని నిజాం కళాశాలలో పి.యు.సి., హైదరాబాద్ లోని ఆర్ట్స్ కాలేజీలో బి.ఏ., ఎం.ఏ. , ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో పిహెచ్.డి. చదివాడు.
అనువాదం: 1. తెలుగు లిపి - ఆవిర్భావ వికాసాలు (మూలం: తెలుగు స్క్రిప్ట్ - ఆరిజన్ అండ్ ఎవల్యూషన్.డా. పి.వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి, డా. రామచంద్రరావు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ప్రాచ్చలిఖిత గ్రంథాలయం, పరిశోధనాలయం ప్రచురణ, 2012)
1962లో పద్యరచనలతో సాహిత్యరంగ ప్రవేశం చేశాడు. 196లో ఎం.ఏ. విద్యార్థిగా సృజన పత్రిక నిర్వహించిన రాష్ట్రస్థాయి పోటీలో 'చీకటి బతుకు నీడ'అంధుల మీద రాసిన వచన కవితకు ప్రథమ బహుమతి వచ్చింది.
హుజూరాబాద్, సదాశివపేట, భువనగిరి, గద్వాల, సంగారెడ్డి, జహీరాబాద్ మొదలైన ప్రదేశాలలో జూనియర్, డిగ్రీ కళాశాలల అధ్యాపకులుగా, ప్రిన్సిపాల్ గా పనిచేసి 2004లో ఉద్యోగ విరమణ చేశాడు.
అమ్మంగి వేణుగోపాల్ రచయిత, సాహితీ విమర్శకుడు. 2015లో తెలంగాణ భాషా దినోత్సవం సందర్భంగా తెలంగాణ ప్రభుత్వం నుండి కాళోజీ నారాయణరావు పేరిట తొలిసాహిత్య పురస్కారాన్ని అందుకున్నాడు.
ఈయన 1948, జనవరి 20న మదనయ్య, రుక్మిణమ్మ దంపతులకు తెలంగాణ రాష్ట్రం లోని రంగారెడ్డి జిల్లా, వికారాబాద్ మండలం అలంపల్లి గ్రామంలో జన్మించాడు.
ఈమె 1946 జనవరి 11న తూర్పు గోదావరి జిల్లా, అమలాపురంలో వడ్లమాని సుభద్ర, సత్యనారాయణమూర్తి దంపతులకు జన్మించింది. ఈమె గుంటూరులో బి.హెచ్.ఉన్నత పాఠశాలలో మాధ్యమిక విద్య, ప్రభుత్వ మహిళా కళాశాలలో బి.ఎస్సీ చదివింది. ఆ తరువాత ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి రసాయనశాస్త్రంలో ఎం.ఎస్సీ చదివి అక్కడే ఫోటో కెమిస్ట్రీలో పి.హెచ్.డి. పట్టాను సంపాదించింది. అమెరికాలోని డెన్వర్ యూనివర్సిటీ నుండి ఎం.ఎస్. పట్టా స్వీకరించింది. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో కర్ణాటక సంగీతములో డిప్లొమా చేసింది. ఈమె హైదరాబాదులోని ప్రభుత్వ సిటీకళాశాలలో రసాయన శాస్త్ర అధ్యాపకురాలిగా పనిచేసి 2000లో స్వచ్ఛంద పదవీ విరమణ చేసింది. ఈమెకు 1965లో మంథా రామారావుతో వివాహం జరిగింది. ఈమె భర్త ఎ.పి.జెన్‌కోలో సూపరింటెండెంట్ ఇంజనీరుగా పనిచేసి పదవీ విరమణచేశాడు. వీరికి ఇద్దరు కుమారులు.వారు విదేశాలలో స్థిరపడ్డారు. యోగా, సంగీతము ఈమె అభిమాన విషయాలు.
ఈమె రచనలు చేయడం కాస్త ఆలస్యంగా మొదలు పెట్టింది. ఈమె తొలి రచన 1993లో ఆంధ్రప్రభ సచిత్ర వారపత్రికలో ప్రచురితమైంది. కథలు, నవలలు మాత్రేమే కాక ఈమెకు పద్యరచనలో కూడా ప్రావీణ్యం ఉంది. ఈమె రచనలు రచన, స్వాతి, నవ్య, పత్రిక, ఆంధ్రభూమి, చతుర మొదలైన పత్రికలతో పాటు కౌముది, తెలుగు వన్.కామ్‌, మాలిక మొదలైన అంతర్జాల పత్రికలలో ప్రచురితమయ్యాయి.
సినిమా బాలీవుడ్ లోనే అతిపెద్ద హిట్ గా నిలిచింది. ఈ విజయంతో బాలీవుడ్‌లో ఆయన స్థానం స్థిరమైంది. అదే ఏడాది ఆమిర్ ఖాన్ తో కలసి అంద అప్నే అప్నే సినిమాలో చేశారు సల్మాన్. ఈ సినిమా ఫ్లాప్ అయినా, బాలీవుడ్ కల్ట్ క్లాసిక్‌గా మాత్రం నిలిచిపోవడం విశేషం. ఆ తరువాత రాకేశ్ రోషన్ దర్శకత్వం వహించిన కరణ్ అర్జున్ సినిమలో షారుఖ్ ఖాన్ తో కలసి నటించారు ఆయన. ఈ సినిమా ఆ సంవత్సరానికి రెండో భారీ హిట్ గా నిలిచింది. 1998లో సొహైల్ ఖాన్ దర్శకత్వంలో ప్యార్ కియా తో డర్నా క్యా సినిమాలో నటించారు. అదే ఏడాది షారుఖ్ ఖాన్ సినిమా కుచ్ కుచ్ హోతా హైలో సహాయ నటుడి పాత్రలో కనిపించారు. ఈ సినిమా 1998 లోనే అతి ఎక్కువ వసూళ్ళు సాధించిన చిత్రంగా నిలిచింది. ఈ సినిమాలోని నటనకు ఫిలింఫేర్ ఉత్తమ సహాయనటుడు పురస్కారం అందుకున్నారు సల్మాన్. 1999లో బీవీ నెం.1, హమ్ దిల్ దే చుకే సనమ్, హమ్ సాత్-సాత్ హై సినిమాల్లో నటించారు ఆయన. ఈ మూడు సినిమాలూ కమర్షియల్ గా మంచి విజయం సాధించడం ఆయన కెరీర్ కు ఎంతగానో ఉపయోగపడింది.
1989లో బీవీ హో తో ఐసీ సినిమాలో సహాయనటుడిగా తెరంగేట్రం చేసిన ఆయన సూరజ్ బర్జాత్యా దర్శకత్వంలో మైనే ప్యార్ కియాతో మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు. ఈ సినిమాలోని నటనకు ఫిలింఫేర్ ఉత్తమ నటుడు పురస్కారం కూడా అందుకున్నారు సల్మాన్. 1990లో బాఘీ:ఎ రెబల్ ఫర్ లవ్, 1991లో పత్తర్ కే ఫూల్, సాజన్ వంటి సినిమాల్లో నటించారు. ఈ సినిమాలన్నీ మంచి కమర్షియల్ విజయాలుగా నిలిచాయి. ఆ తరువాత 1992లో ఆయన నటించిన సూర్యవంశ్, జాగృతి, 1993లో నటించిన దిల్ తేరా ఆషుకీ సినిమాలు ఫ్లాప్ కావడంతో ఆ సమయంలో ఆయన కెరీర్ కొంత వెనుకబడింది.
సత్యం భారతీయ కమ్యూనిస్టు పార్టీ లో చేరారు. ఆయన 1969లో సి.పి.ఐ కు కేంద్ర ఆర్గనైజింగ్ సభ్యునిగా ఉన్నారు. తరువాత ఆయన కొత్త సెంట్రల్ కమిటీలో సభ్యునిగా ఎన్నికై ఆ పార్టీ మొదటి కాంగ్రెస్ సమావేశాన్ని చారు ముజుందార్ ప్రధాన కార్యదర్శి తో కలసి నిర్వహించారు.
వెంపటాపు సత్యనారాయణ శ్రీకాకుళం జిల్లాకు చెందిన ఉపాధ్యాయులు, అనేక కమ్యూనిస్టు సంస్థలలో సభ్యులు, 1967లోని శ్రీకాకుళం గిరిజనోద్యమం యొక్క నాయకులు.
బి.బి. లాల్ ఇలా రాసాడు: "ఏ తవ్వకాల్లోనూ కనిపించని అత్యంత పురాతన దున్నిన పొలం యొక్క రుజువులు కాలీబంగా‌లో కనిపించాయి ఇది ప్రీ హరప్పన్ స్థలానికి ఆగ్నేయంగా కోటకు బయట కనిపించింది. "ప్రస్తుత రాజస్థాన్ యొక్క పశ్చిమ ప్రాంతంలోని కాలీబంగా‌లో జరిపిన తవ్వకాలలో దున్నిన పొలం కనిపించింది. ప్రపంచంలోనే ఇలాంటి స్థలాల్లో ఇది మొదటిది. ఈ పొలం నిలువుగాను, అడ్డంగానూ సాళ్ళు సాళ్ళుగా దున్ని ఉంది. తూర్పు పడమరలుగా ఉన్న సాళ్ళ మధ్య 30 సెం.మీ. అంతరము, ఉత్తర దక్షిణాలుగా దున్నిన సాళ్ళ మధ్య 190 సెం.మీ. అంతరమూ ఉంది. ఈ పద్ధతి నేటికీ అనుసరిస్తున్న పద్ధతినే దగ్గరగా పోలి ఉండడం విశేషం" నేటికీ, ఈ ప్రాంతంలో రెండు పంటలను ఏకకాలంలో పండించేటపుడు ఈ పద్ధతినే అనుసరిస్తూంటారు. ఈ స్థలాన్ని భద్రపరచడం కోసం ఈ పొలం ఉన్న ప్రాంతాన్ని మళ్ళీ పూడ్చి, ఆ ప్రాంతం చుట్టూ గుర్తుగా ఉండేందుకు కాంక్రీటు స్తంభాలను పాతారు.
భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చాక, రెండు ప్రధాన సింధు లోయ నాగరికత నగరాలైన మొహెంజోదారో, హరప్పా రెండూ కూడా, సింధు నదితో సహా, పాకిస్తాను భాగానికి వెళ్ళిపోయాయి. భారతదేశంలో హరప్పన్ స్థలాల అన్వేషణను భారత పురాతత్వవేత్తలు తీవ్రతరం చేసారు. అమలానంద్ ఘోష్ మొదటగా కాలీబంగా‌ను హరప్పన్ స్థలంగా గుర్తించి, తవ్వకాలకు ఆదేశాలిచ్చాడు. బి.బి. లాల్ నేతృత్వంలో , బాలకృష్ణ థాపర్, ఎమ్.డి. ఖరే, కె.ఎమ్.శ్రీవాస్తవ, ఎస్.పి. జైన్‌లు 1960 నుండి 1969 వరకు తవ్వకాలు జరిపారు. రెండు పురాతన దిబ్బలను వెలికితీసారు. వీటి వైశాల్యం పావు చదరపు కిలోమీటరు. ఇవి అర కిలోమీటరు దూరంలో విస్తరించి ఉన్నాయి. పడమరన 9 మీ. ఎత్తుతో చిన్న దిబ్బ ఉంది. దీన్ని దుర్గం అన్నారు. తూర్పున ఉన్న పెద్ద దిబ్బ 12 మీ. ఎత్తుతో ఉంది. దీన్ని నగరం అన్నారు.
పట్టణ ప్రణాళిక లాగానే, నివాసాలు కూడా ఇతర హరప్పన్ స్థలాల పద్ధతిలోనే ఉన్నాయి. చదరంగం బల్ల లాంటి గ్రిడ్ వ్యవస్థ వలన, ఇళ్ళన్నీ రెండు లేదా మూడు, రోడ్లు లేదా సందులకు అభిముఖంగా ఉంటాయి. ప్రతి ఇంటిలోనూ ఒక వీధి గది, మూడు వైపుల్లోను 6-7 గదులూ ఉన్నాయి. కొన్ని ఇళ్ళలో బావి కూడా ఉంది. ఒక ఇంట్లో మిద్దె పైకి వెళ్ళేందుకు మెట్లు ఉన్నాయి. ఇళ్ళను 30 15 7.5 సెం.మీ. కొలతలు గల మట్టి ఇటుకలతో కట్టారు. . హోమగుండాలతో పాటు, మురుగునీటి కాలువలకు, బావులకు, స్నాన ఘట్టాలకు, ద్వారబంధాలకూ కాల్చిన ఇటుకలను వాడారు. గదుల నేలను మట్టితో అలికారు. కొన్ని చోట్ల మట్టి ఇటుకలు, మట్టి పిడకలనూ వాడారు. ఒక ఇంట్లోని నేలను కాల్చిన పెంకులతో నిర్మించి, వాటికి జ్యామితీయ డిజైన్లు వేసారు.
కాలీబంగా ప్రాక్చరిత్రకు చెందిన స్థలమని గుర్తించినది, ఇటలీకి చెందిన ఇండాలజిస్టు లుయిగీ పియో టెస్సిటోరి . భారతీయ శాసనాలపై అతడు పరిశోధన చేస్తూండగా, అక్కడి శిథిలాల లక్షణాలను చూసి ఆశ్చర్యపోయాడు. అప్పటి భారత పురాతత్వ సర్వే సంస్థకు సర్ జాన్ మార్షల్‌ సాయం కోరాడు. ఆ సంస్థ అప్పటికే హరప్పాలో కొన్ని తవ్వకాలు జరిపి ఉంది. కానీ వాళ్ళకు ఈ శిథిలాల లక్షణాల గురించి అవగాహనేమీ లేదు. నిజానికి, ఈ శిథిలాలు ప్రాక్చరిత్రకు, మౌర్యులకు పూర్వ కాలానికి చెందినవనీ కనుగొన్నది టెస్సిటోరియే. అప్పటి సంస్కృతి గురించి అతడు భావనలు చేసాడు గానీ, అప్పట్లో ఈ శిథిలాల్లో సింధు లోయ నాగరికత దాగి ఉందని ఊహించడం సాధ్యం కాని పని. అసలు హరప్పన్ సంస్కృతిని కనుక్కోడానికి ఐదేళ్ళ ముందే టెస్సిటోరి మరణించాడు.