polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
లక్ష్మీ కిరణ్‌ ది కరణం కుటుంబం. దాంతో చిన్నప్పటినుండే తెలుగు సాహిత్యంపై పట్టు వచ్చింది. చిన్ననాటి తెలుగు గురువు నర్సయ్య సార్ ప్రోత్సాహంతో పద్యపఠనం, పద్య రచనలో మెళకువలు నేర్చుకున్నాడు. నటనపై మక్కువతో హైదరాబాద్‌లో అడుగుపెట్టాడు. డిగ్రీ పూర్తిచేసి, ఎంఏలో చేరాడు. అక్కడ విశ్వవిద్యాలయ నాటకాలలో నటించాడు. శాపగ్రస్తులు నాటకంలో నటించి ఉత్తమ నటుడి అవార్డు కూడా అందుకున్నాడు.
బాల్య విద్య వేలూర్‌లోనే చదివిన లక్ష్మీకిరణ్‌, హైదరాబాద్ కి వచ్చి సర్ధార్‌ పటేల్ కాలేజీలో డిగ్రీ పూర్తిచేశాడు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం లో ఎంఏ థియేటర్‌ఆర్ట్స్‌లో పట్టాపొందాడు.
ఎంతోమందిని ఆకట్టుకుంటున్న జబర్దస్త్ కార్యక్రమంలో రాకెట్ రాఘవ, చమ్మక్ చంద్ర, రచ్చ రవి, శకలక శంకర్ బృందాలలో విభిన్న పాత్రలు పోషిస్తూ ప్రేక్షకులను అలరిస్తున్నాడు.
లక్ష్మీకిరణ్‌ 1974, సెప్టెంబర్ 12న వెంకటరావు, అమృతాబాయి దంపతులకు తెలంగాణ రాష్ట్రం, సిద్ధిపేట జిల్లా, వర్గల్ మండలంలోని వేలూరు లో జన్మించాడు.
పవర్, గబ్బర్‌సింగ్-2, పిట్టగోడ, ఇంటలిజెంట్ ఇడియట్స్, ప్రేమంత సులువుకాదు, హిందీలో ఇష్క్‌యే హైదరాబాద్ తదితర సినిమాల్లోనూ నటించాడు.
ఈమె అస్సాం రాష్ట్రానికి చెందిన నాగావ్ పట్టణంలో ఇక్రముల్ మాజిద్ , మరూఫా బేగం దంపతులకు జన్మించింది. ఈమె పూర్వీకులు ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు చెందిన వారైనా ఇరాన్ దేశానికి వలస వెళ్ళారు. ఈమె పసివయసులో తండ్రి ఒడిలో కూనిరాగాలు తీయడం గమనించిన తల్లి ఈమెకు సంగీతం నేర్పమని తన భర్తను కోరింది. ఆ విధంగా ఈమె తండ్రి ఈమెకు తొలి సంగీత గురువు అయ్యాడు. అతడు ఈమెకు లతా మంగేష్కర్ వంటి భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతజ్ఞుల పాటలను వినింపించేవాడు. ఈమె తన తాత మొహమ్మద్ నజీఫ్ ఖాన్ వద్ద కూడా కొంత సంగీతాన్ని అభ్యసించింది. పిమ్మట ఈమె బీరేంద్ర కుమార్ ఫుకన్, హీరేన్ శర్మల వద్ద సంగీతాన్ని నేర్చుకుంది. తరువాత తండ్రి ప్రోద్బలం మీద బెంగాల్‌కు చెందిన పండిట్ చిన్మయ్ లాహిరి వద్ద సంగీత సాధన చేసింది. ఒకరోజు పర్వీన్ పండిట్ చిన్మయ్ లాహిరి ఇంటిలో తన తరువాతి గురువు, కాబోయే భర్త దిల్షాద్ ఖాన్ ను కలిసింది. తరువాత అతడు ఈమెను తన శిష్యురాలిగా అంగీకరించాడు. ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో జరిగిన ఒక సంగీతోత్సవంలో ఈమె మొదటిసారి దిల్షాద్ ఖాన్‌తో కలిసి జుగల్‌బందీని ప్రదర్శించింది.
ఈమె తన 12వ యేట 1962లో తొలి సంగీత కచేరీని ఇచ్చింది. 1965 నుండి సంగీతాన్ని రికార్డింగ్ చేస్తున్నది. అబ్దుల్ మాజిద్ తీసిన "మొరొం తృష్ణ" అనే అస్సామీ సినిమాతో సంగీతాన్ని వృత్తిగా స్వీకరించింది. ఈమె గదర్, ఖుద్రత్, దో బూంద్ పాని, పాకీజా మొదలైన బాలీవుడ్ సినిమాలకు, ఇంకా చాలా అస్సామీ చిత్రాలకు నేపథ్య సంగీతాన్ని అందించింది. విక్రం భట్ తీసిన 1920 అనే సినిమాకు థీమ్‌ సాంగ్ పాడింది.
బేగమ్‌ పర్వీన్ సుల్తానా పటియాలా ఘరానాకు చెందిన ఒక అస్సామీ హిందుస్తానీ గాయని. ఈమె భారత ప్రభుత్వంచే పద్మశ్రీ , పద్మభూషణ్ పురస్కారాలను,కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ వారీచే సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డ్ ను అందుకుంది.
ఈమె హెచ్.ఎం.వి., పాలిడార్, మ్యూజిక్ ఇండియా, భారత్ రికార్డ్స్, ఆవిడ్స్, మ్యాగ్నాసౌండ్, సోనోడిస్క్, అమీగో వంటి రికార్డింగు సంస్థలలో పాడి అనేక ఆల్బమ్‌లను వెలువరించింది.
హంగేరియన్-బ్రిటీష్ భౌతిక శాస్త్రవేత్త డెన్నిస్ గోర్బర్ , 1971 లో భౌతికశాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతిని "తన ఆవిష్కరణ, హోలోగ్రాఫిక్ పద్ధతి అభివృద్ధికి" బహుకరించారు. 1940 ల చివర్లో చేసిన పని, 1920 లో మిక్సిస్లా వోల్ఫ్కే, 1939 లో విలియం లారెన్స్ బ్రాగ్ వంటి ఇతర శాస్త్రవేత్తలచే - రే మైక్రోస్కోపీ రంగంలో మార్గదర్శక పనిపై నిర్మించబడింది. ఈ ఆవిష్కరణ ఎలక్ట్రాన్ మైక్రోస్కోప్లను మెరుగుపరచడానికి ఒక ఊహించని ఫలితంగా ఉంది రగ్బీ, ఇంగ్లాండ్లోని బ్రిటీష్ థామ్సన్-హ్యూస్టన్ కంపెనీ, సంస్థ డిసెంబరు 1947 లో పేటెంట్ను దాఖలు చేసింది. వాస్తవానికి ఎలక్ట్రాన్ సూక్ష్మదర్శినిలో ఎలక్ట్రాన్ సూక్ష్మదర్శినిలో ఉపయోగించారు, ఇది ఎలక్ట్రాన్ హలోగ్రాఫిగా పేరుగాంచింది, అయితే 1960 లో లేజర్ అభివృద్ధికి ముందుగా ఆప్టికల్ హోలోగ్రాఫి నిజంగా అభివృద్ధి చెందలేదు. గ్రీకు పదాల నుండి హలోగ్రాఫి అనే పదం గ్రీకు పదాల నుండి వచ్చింది, ఇది ,
హోలోగ్రాఫి అనేది హోలోగ్రాములు తయారు చేసే విజ్ఞాన శాస్త్రం, అభ్యాసం.ప్రత్యేకంగా,హోలోగ్రాము అనేది ఒక లెన్స్ చేత రూపొందించబడిన ఒక చిత్రం కంటే ఒక కాంతి క్షేత్రం యొక్క సాంకేతిక ధ్వని ముద్రణ.హోలోగ్రాఫి త్రిమితీయ చిత్రాలను ప్రదర్శించడానికి ఉపయోగించబడుతుంది, ఇది ప్రత్యేక అద్దాలు లేకుండా చూడవచ్చు. హోలోగ్రామ్ అనేది ఒక ప్రతిమ కాదు, ఇది విస్తృతమైన పరిసర కాంతి కింద చూసినపుడు సాధారణంగా అర్థవివరణ కాదు. ఫోటోగ్రాఫిక్ మాధ్యమం యొక్క అస్పష్టత, సాంద్రత లేదా ఉపరితల ఆకారంలో అకారణంగా వైవిధ్య భేదాల యొక్క ఒక జోక్యం నమూనాగా ఇది కాంతి క్షేత్రం యొక్క సంకేతనం. హోలోగ్రాఫికు, తయారు అయిన హోలోగ్రామును చూడడానికి లేజర్ కాంతిని ఉపయోగించడం అవసరం.
హోలోగ్రాఫి అనేది రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పొరలున్న కాంతి యొక్క కాంతికి మధ్య జోక్యం చేసుకునే నమూనాను సంగ్రహిస్తుంది. ఒక వెలుగు నేరుగా రికార్డింగ్ మాధ్యమంలో ప్రకాశించింది, ప్రకాశవంతమైన సన్నివేశం నుండి చెల్లాచెదురుగా ఉన్న కాంతికి సూచనగా పనిచేస్తుంది.
హోలోగ్రాముకు రెండు ప్రాథమిక జ్యామితులు - ట్రాన్స్మిషన్ - హోలోగ్రామ్ ద్వారా కాంతి ప్రకాశిస్తుంది, - ప్రతిబింబం - దీనిలో హోలోగ్రామ్ కాంతి ప్రతిబింబిస్తుంది. ప్రసార, ప్రతిబింబం హోలోగ్రాముల రికార్డింగ్ రెండు వేర్వేరు రంగాల నుండి అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి, విభిన్న ఆప్టికల్ సౌందర్యం కలిగి ఉన్నాయి. ప్రతిబింబం హోలోగ్రామ్ యురి డెనిస్యుక్ 3 చేత అభివృద్ధి చేయబడింది, అతను వస్తువును ప్రకాశిస్తూ, సూచనగా ఒక సింగిల్ వెలిగును ఉపయోగించాడు. డెనిస్యూక్ యొక్క ప్రక్రియ లిప్యాన్ ఫోటోగ్రఫీ, డాగూర్రెటైప్స్ యొక్క రంగు, ప్రాదేశిక ఫోటోగ్రాఫిక్ రికార్డింగ్ పద్ధతులను అనుసరిస్తుంది, ఇవి మెరుగుపెట్టిన మెటల్ ఉపరితలాలపై సృష్టించబడ్డాయి. గాబ్రియెల్ లిప్మ్యాన్ రంగు ఫోటోగ్రాఫిక్ రికార్డింగ్ పద్ధతిని కనుగొన్నారు, ఎమల్షన్ నిర్మాణం ఎలా నమోదు చేయబడిందో, ఆప్టికల్ స్టాంప్ తరంగాలు పునఃనిర్మాణం చేయగలదని శాస్త్రీయ వివరణ అందించారు, వీటిలో ప్రత్యేకమైన తరంగదైర్ఘ్యం కలర్ ఇమేజ్ ఉంటుంది.
సాంప్రదాయక ఫోటోగ్రఫీ వలె, హాలోగ్రాఫికి సరిగ్గా రికార్డింగ్ మాధ్యమాన్ని ప్రభావితం చేయడానికి తగిన ఎక్స్పోజర్ సమయం అవసరం. సాంప్రదాయిక ఫోటోగ్రఫీ వలె కాకుండా, లైట్ మూలం, ఆప్టికల్ ఎలిమెంట్స్, రికార్డింగ్ మాధ్యమం, అంశము అన్నింటికీ పరస్పరం చలనం లేకుండా ఉండటం, కాంతి యొక్క తరంగదైర్ఘ్యం యొక్క క్వార్టర్ లోపల, లేదా జోక్యం నమూనా ఉంటుంది అస్పష్టంగా, హోలోగ్రామ్ చెడిపోయింది. లేజర్ లైట్ యొక్క చాలా తీవ్రమైన, చాలా క్లుప్తంగా పల్స్ను ఉపయోగించినప్పుడు, అరుదైన, అరుదుగా శాస్త్రీయ, పారిశ్రామిక ప్రయోగశాల సెట్టింగులకు వెలుపల జరిగే ఒక ప్రమాదకర ప్రక్రియ, జీవన విషయాలు, కొన్ని అస్థిర పదార్థాలతో మాత్రమే సాధ్యమవుతుంది. చాలా తక్కువ నిడివి గల పలు నిడివి గల అనేక సెకన్ల వరకు ఎక్స్పోజర్స్ చాలా తక్కువ-శక్తితో నిరంతరంగా పనిచేస్తున్న లేజర్ను ఉపయోగించడం విలక్షణమైనవి.
ఒక సాధారణ అమరికలో, లేజర్ కాంతి రెండు భాగాలుగా విభజించబడింది, వీటిలో వస్తువు కాంతి , మరొకటి రిఫరెన్స్ కాంతి. ఆబ్జెక్ట్ బీమ్ ఒక లెన్స్ గుండా వెళుతుండటంతో, అంశాన్ని ప్రకాశవంతంగా ఉపయోగించడం ద్వారా విస్తరించబడింది. ఈ కాంతి ఎక్కడ, ప్రతిబింబిస్తుంది లేదా విషయం ద్వారా చెల్లాచెదురుగా తర్వాత రికార్డింగ్ మాధ్యమం ఉన్నది, అది సమ్మె చేస్తుంది. మాధ్యమం యొక్క అంచులు అంతిమంగా విషయం కనిపించే విండో ద్వారా ఉపయోగపడతాయి, కాబట్టి దాని స్థానం మనసులో ఎన్నుకోబడుతుంది. ఈ సూచన కాంతి విస్తరించబడి, మీడియంపై ప్రత్యక్షంగా వెలిగించటానికి తయారు చేయబడింది, ఇక్కడ కావలసిన అంతరార్ధక నమూనాను సృష్టించేందుకు సబ్జెక్ట్ నుండి వచ్చే కాంతితో ఇది సంకర్షణ చెందుతుంది.
హోలోగ్రాములను కూడా నిల్వ చేయడానికి, తిరిగి పొందేందుకు, సమాచారాన్ని సమర్థవంతంగా ప్రాసెస్ చేయడానికి ఉపయోగించవచ్చు.దాని పూర్వ రోజుల్లో, హలోగ్రాఫిలో అత్యధిక శక్తినిచ్చే ఖరీదైన లేజర్లు అవసరమవుతాయి, కానీ ఈ రోజుల్లో, లక్షలాది రికార్డర్లు కనిపించే, ఇతర సాధారణ అనువర్తనాల్లో ఉపయోగించినటువంటి మాస్-ఉత్పత్తి సెమీ కండక్టర్ లేదా డయోడ్ లేజర్లను ఉత్పత్తి చేయడానికి ఉపయోగించవచ్చు హోలోగ్రాములు, తక్కువ-బడ్జెట్ పరిశోధకులు, కళాకారులు, అంకిత అభిరుచి గలవారికి హలోగ్రాఫిని మరింత అందుబాటులో ఉంచారు.
లేజర్ యొక్క అభివృద్ధి మొదటి ఆచరణాత్మక ఆప్టికల్ హోలోగ్రామ్స్ను సోవియట్ యూనియన్లో యూరి డెనిస్యుక్ 1962 లో రూపొందించింది, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల మిచిగాన్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఎమ్మెట్ లెయిత్, జురిస్ అప్ట్నిక్స్ల ద్వారా తయారు చేయబడింది. ప్రారంభ హోలోగ్రాములు రికార్డింగ్ మాధ్యమంగా వెండి హాలైడ్ ఫోటోగ్రాఫిక్ ఎమల్షన్లను ఉపయోగించాయి. ఉత్పత్తి అసహ్యకరమైనది చాలా సంఘటిత కాంతిని గ్రహించినప్పుడు అవి సమర్థవంతంగా లేవు.
లేజర్ హోలోగ్రాఫిలో, హోలోగ్రామ్ దాని రంగులో చాలా స్వచ్ఛమైన, దాని కూర్పులో క్రమబద్ధమైన లేజర్ కాంతి యొక్క మూలాన్ని ఉపయోగించి నమోదు చేయబడుతుంది. వివిధ అమరికలను ఉపయోగించుకోవచ్చు, అనేక రకాలైన హోలోగ్రాములు తయారు చేయవచ్చు, కానీ అన్ని వివిధ దిశల నుండి వచ్చిన కాంతి పరస్పర చర్య కలిగి, ఒక ప్లేట్, చిత్రం, లేదా ఇతర మాధ్యమం ఛాయాచిత్రాల రికార్డులను సూక్ష్మంగా జరిమానా జోక్యం చేసుకునే నమూనాను కలిగి ఉంటుంది.
భారత ఉపఖండంలోని కాశ్మీరును పరిపాలించిన కార్కోటక వంశ రాజులలో సుప్రసిద్ధ పాలకుడు లలితాదిత్య ముక్తాపీడుడు. ఇతను సా.శ. 724–760 మధ్యకాలంలో కాశ్మీర్ రాజ్యపాలన చేసాడు. కాశ్మీర్ చరిత్రలో లలితాదిత్యుని పాలనాకాలం స్వర్ణయుగంగా పేరుపొందింది. సా.శ. 12 వ శతాబ్దానికి చెందిన కాశ్మీర్ కవి కల్హణుడు తన విఖ్యాత చారిత్రిక గ్రంథం ‘రాజ తరంగిణి’లో లలితాదిత్యుని జైత్రయాత్రలను, అతని పరిపాలనా విశేషాలను హృద్యంగా వర్ణించాడు. అతని ప్రకారం లలితాదిత్యుని దిగ్విజయయాత్ర తూర్పున బెంగాల్ నుండి పశ్చిమాన గుజరాత్ వరకు, దక్షిణాన దక్కన్ నుంచి ఉత్తరాన ఆక్సాస్ నదీ లోయ, మధ్య ఆసియా ఎడారుల వరకు కొనసాగిందని తెలుస్తున్నది. లలితాదిత్యుడు కనోజ్ రాజైన యశోవర్మను ఓడించాడు. తుఖారీలపై చారిత్రిక విజయాన్ని సాధించాడు. టిబెట్‌ను జయించి చైనా లోనికి దారి తీస్తున్న 5 మార్గాలను మూసి వేసాడు. ఓడిన రాజుల నుంచి తరలించిన సంపదలతో కాశ్మీర్‌లో అమోఘమైన వాస్తు నిర్మాణాలను, ప్రజోపయోగ నిర్మాణ కార్యక్రమాలను చేపట్టాడు. అతను నిర్మించిన ఆలయాలలో అనంతనాగ్ సమీపంలోని మార్తాండ దేవాలయం అత్యంత ప్రధానమైంది. తన రాజ్యంలో హిందూ, బౌద్ధమతాలను సమాదరించాడు.
లలితాదిత్యుని తండ్రి ప్రతాపాదిత్యుడు- ఒక కాశ్మీర్ రాజు. తల్లి నరేంద్రప్రభ హర్యానా లోని రోహతక్ ప్రాంతానికి చెందినది. కార్కోటక వంశానికి చెందిన రెండవ ప్రతాపాదిత్యునకు దుర్లభకుడు అనే పేరు కూడా ఉంది. ప్రతాపాదిత్యుని పాలనలో కాశ్మీర్ ఒక శక్తి వంతమైన రాజ్యంగా వుండేది. నేటి పాకిస్తాన్ లోని తక్షశిల , ఉరస , సింహపుర ప్రాంతాలు, భారతదేశంలోని రాజోరి, పూంచ్ ప్రాంతాలు అతని రాజ్యపాలన క్రింద ఉండేవి. కల్హణుని రాజ తరంగిణి ప్రకారం ప్రతాపదిత్యుని ముగ్గురు కుమారులలో లలితాదిత్యుడు కనిష్ఠడు. తల్లి నరేంద్రప్రభకు ఇదివరకే కాశ్మీర్‌లో స్థిరపడిన ఒక వర్తకునితో వివాహం జరిగింది. లలితాదిత్యునికి ఇద్దరు అన్నలు ఉన్నారు. పెద్దన్న చంద్రపిద , చిన్నన్న తారాపిద వీరిరువురూ కాశ్మీర్ రాజ్యాన్ని పాలించిన అనంతరం లలితాదిత్యుడు కాశ్మీర్ రాజయ్యాడు. తన జీవిత కాలంలో తండ్రి, ఇద్దరు అన్నల పరిపాలనను స్వయంగా వీక్షించగలిగాడు. ఇది దేశ పరిపాలనా అధ్యయనంలో లలితాదిత్యునికి ఎంతగానో ఉపకరించింది.
రాజు లలితాదిత్యుని అసహనం, మధుమైకంలో తీసుకొన్న ఒకానొక అనుచిత నిర్ణయం గురించి కల్హణుడు వివరంగా తెలిపాడు. కాశ్మీరుకు ప్రవరపురం అనే నగరం మొదటినుంచి రాజధానిగా వుండేది. దీనిని లలితాదిత్యుని మునుపు పాలించిన ప్రవరసేనుడు అనే రాజు తన పేరు మీదుగా నిర్మించాడు. అయితే ఆ నగరం, తను నూతనంగా నిర్మించిన పరిహాసపురం కన్నా సుందరంగా వుండటం తట్టుకోలేని లలితాదిత్యుడు మధుమైకంలో పాత నగరం అయిన ప్రవరపురాన్ని ధ్వంసం చేయమని ఆదేశించాడు. మద్యం మత్తులో జారీ చేసినప్పటికి, రాజాజ్ఞ కాబట్టి మంత్రులు కాదనలేక సమీప గ్రామంలోని గడ్డివాములను తగలబెట్టి రాజుగారి క్షణికోద్రేకాన్ని సంతృప్తిపరిచారు. నిద్ర లేచిన రాజు గత రాత్రి తాను జారీ చేసిన ఉత్తర్వు గుర్తుకువచ్చి విషాదంతో పశ్చాతాప పడ్డాడు. అది చూసిన మంత్రులు పాత నగరాన్ని రక్షించడానికి తాము చేసిన పనిని రాజుకు వివరించగానే, లలితాదిత్యుని హృదయం తేలికపడి తన మంత్రుల బుద్ధికుశలతను అభినందించాడు. తాను మద్యం ప్రభావంలో ఇచ్చిన ఉత్తర్వులను ఎప్పుడూ అమలు చేయవద్దని ఆదేశించాడు.
విష్ణువు ప్రతిరూపాలైన కేశవుడు, నృహరి , ముక్తస్వామి మొదలగువారికి అంకితమిస్తూ లలితాదిత్యుడు అనేక వైష్ణవ ఆలయాలను నిర్మించాడు.
స్త్రీరాజ్యంలో నృహరి విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు. ఈ విగ్రహం పైన, క్రింద భాగాలలో అయస్కాంతాలు ఏర్పాటు చేయడంవల్ల నృహరి విగ్రహం గాలిలో వేలాడుతున్నట్లు వుండేది.
కనోజ్ రాజధానిగా గంగా-యమునా అంతర్వేదిని, మధ్యభారత్‌ను పాలిస్తున్న యశోవర్మ పై సాధించిన విజయం లలితాదిత్యుని జైత్రయాత్రలలో ప్రముఖమైనది. లలితాదిత్యుని విజయాలలో దీనిని చారిత్రక వాస్తవంగా పలువురు చరిత్రకారులు అంగీకరించారు. మధ్య భారత్‌లో శక్తివంతుడైన యశోవర్మను ఓడించిన అనంతరం యమునా-కాళిక నదుల మధ్యన వున్న సువిశాలమైన అంతర్వేది ప్రాంతం లలితాదిత్యుని అదిపత్యంలోనికి వచ్చింది. ఈ విజయానంతరం యశోవర్మ ఆస్థానంలోని వాక్పతి, భవభూతి వంటి సుప్రసిద్ధ కవులు లలితాదిత్యుని శ్లాఘించారు. కనోజ్ రాజ్యానికి చెందిన అత్రిగుప్తుడు అనే విద్వాంసుడు లలితాదిత్యునిచే కాశ్మీర రాజ్యానికి తీసుకొనిరాబడ్డాడు. బహుశా ఇది లలితాదిత్యుడు యశోవర్మపై సాధించిన విజయంతో ముడిపడి ఉండవచ్చు. అనంతరకాలంలో లలితాదిత్యుడు టిబెట్‌పై సైనిక దండయాత్ర జరిపినపుడు యశోవర్మ అతనికి సాయపడినట్లు చైనా ఆధారాలు తెలియచేస్తున్నాయి.
తరువాత కళా చరిత్రకారుడు హెర్మన్ గోట్స్ కల్హణుని ఉటంకాలకు మద్దతుగా తగిన చారిత్రిక పునర్నిర్మాణాన్ని రూపొందించాడు. అతని ప్రకారం ఆనాటికి, ఆ ప్రాంతంలోని సమకాలిక రాజ్యాలు అప్పటికే విదేశీ దండయాత్రలతో సతమతమవుతూ, నిరంతర యుద్ధాలతో బలహీనపడటం జరిగింది. లలితాదిత్యుని విస్తృత విజయాలకు అలా బలహీనపడిన రాజ్యాలు ఒక కారణమైనాయి. అంతేగాక పొరుగున వున్న చైనా సైనిక శక్తిని, ఆయుధ సంపత్తిని దృష్టిలో వుంచుకొన్న లలితాదిత్యుడు తన కాశ్మీర రాజ్యానికి సైతం ఒక శక్తివంతమైన సైన్యాన్ని సృష్టించుకోగలిగాడు అని గోట్స్ అభిప్రాయపడ్డారు. దీనికి అదనంగా గోట్స్ కల్హణుడు పేర్కొన్న అనేక మందిని చారిత్రిక వ్యక్తులుగా గుర్తించాడు. లలితాదిత్యుని అనంతరం అనేక తరాలకు చెందిన కల్హణుడు వంటి రచయితలు అలనాటి సమకాలిక చారిత్రిక వ్యక్తులను సృష్టించలేరని పేర్కొన్నాడు. ఆండ్రూ వింక్ వంటి పరిశోధకులు సైతం గోట్స్ విశ్లేషణకు మద్దతు పలికారు.
హుష్కపురంలో ఒక పెద్ద విహారాన్ని, బౌద్ధ స్థూపాన్ని నిర్మించాడు. ఔకాంగ్ అనే చైనీయ యాత్రికుడు ఆనాటి కాశ్మీరీ బౌద్ధమఠంల గురించి వివరిస్తూ తెలిపిన చిట్టాలో "ముగు-టి" అనే విహార ప్రస్తావన కనిపిస్తుంది. ఆరల్ స్టెయిన్ ఈ విహారాన్ని ఉష్కుర్ ప్రాంతానికి చెందినదిగా గుర్తించడమేకాక, "ముక్త" అనే పదమే చైనీయ భాషలో "ముగు-టి"గా వ్రాయబడిందని తెలియచేసాడు.
84,000 ప్రష్టల రాగిని వినియోగించి ఒక బృహత్తరమైన బుద్ధ విగ్రహాన్ని నిర్మించాడు. ప్రాచీన కాలంలో ఒక ప్రష్ట ప్రమాణం 64 తులాలకు సమానంగా వుండేది. పరిహాసపురంలో నిర్మించిన ఈ బుద్ధుని రాగి విగ్రహం గురించి పేర్కొంటూ కల్హణుడు అది “ఆకాశమంత ఎత్తుకు చేరుకొంది” అని అభివర్ణించాడు.
లలితాదిత్యుడు నిర్మించిన పట్టణాలలో అతి ముఖ్యమైనది. ఇతను జీలం , సిందు నదీ సంగమ ప్రాంతంలో పరిహాసపురం అనే పట్టణాన్ని నిర్మించి దానిని తన రెండవ రాజధానిగా చేసుకొన్నాడు. ఇది నేటి పరాస్‌పూర్ పట్టణంగా గుర్తించబడింది. ఈ పట్టణం కాశ్మీర్ లోయలో ఒక విశాలమైన పీఠభూమిపైన, కాశ్మీరు లోయ దాని చుట్టుపట్ల గల పర్వతాల సుందర రూపం కనపడేవిధంగా నిర్మించబడింది. ఈ పట్టణ విశేషాలను కల్హణుడు రాజ తరంగిణిలో పేర్కొంటూ ఈ నగరంలోనే లలితాదిత్యుని రాజ నివాస భవనం ఉండేదని, కాశ్మీర్‌లో అప్పటివరకు నిర్మించని అతి పెద్ద ఆకాశహర్మ్యాలను లలితాదిత్యుడు నిర్మించాడని వర్ణించాడు. ఒకవైపు శ్రీనగర్ రాజధానిగా కొనసాగుతుండగానే, రాజ నివాసంతో కూడిన పరిహాసపురం పట్టణం కొంతకాలం పాటు రెండవ రాజధానిగా కొనసాగింది.
లలితాదిత్యుని జైత్రయాత్రలో సాధించబడినవిగా చెప్పబడుతున్న విస్తృత విజయాలకు కల్హణుని చారిత్రిక గ్రంథం "రాజతరంగిణి" ఒక్కటే ప్రధాన, ఏకైక ఆధారంగా ఉంది. మరేతరమైన సమకాలిక ఆధారాలు ఈ జైత్రయాత్రను పేర్కొనకపోవడం వల్ల లలితాదిత్యుని జైత్రయాత్రలోని వాస్తవికతను తేల్చడానికి రాజతరంగిణిలో పేర్కొనబడిన అతని దిగ్విజయయాత్ర వర్ణనలను పలువురు చరిత్రకారులు విశ్లేషించారు. ఆనాటి దేశకాల పరిస్థితులతోను, లభించిన విదేశీ ఆధారాలతోను పోల్చి విశ్లేషించిన వారిలో .ఆరల్ స్టెయిన్ , హెర్మన్ గోట్స్ , ఆండ్రూ వింక్ , రొనాల్ద్ డేవిడ్‌సన్ , తాన్‌సేన్ సేన్ మొదలైనవారు ముఖ్యులు.
లలితాదిత్యుడు పరమత సహనశీలి. ఇతని కాలంలో కాశ్మీర్‌లో అన్ని విశ్వాసాలకు రాజాదరణ లభించింది. తాను వైదికమతానురక్తుడైనప్పటికి బౌద్ధమతాన్ని కూడా సమానంగా గౌరవించాడు. ఆతను నిర్మించిన ఆలయాలలో వైష్ణవ, శైవ, ఆదిత్యునికి అంకితమైనవి మాత్రమే కాక బౌద్ధమత సంబందితమైన పలు విహారాలు, ఆరామాలు కూడా ఉన్నాయి. లలితాదిత్యుడు కాశ్మీర్‌లో ప్రతీ స్థలంలోను, పట్టణంలోను, పల్లెలోనూ, నదీ తీరాల వెంబడి అనేక ఆలయాలను నిర్మించాడని కల్హణుడు పేర్కొన్నాడు. ఈ గుడులలో అతనితో పాటు అతని రాణులు, మంత్రులు, ఉన్నతోద్యోగులు సైతం వందలాది విగ్రహాలను ప్రతిష్ఠించారు. లలితాదిత్యుడు బంగారం, వెండితో చేయబడ్డ అనేక దేవతామూర్తుల విగ్రహాలను ఈ ఆలయాలలో ప్రతిష్ఠించాడు.
కల్హణుడు లలితాదిత్యుని పాలన 36 సంవత్సరాల, 7 నెలల, 11 రోజుల వరకు కొనసాగిందని, పరిపాలనా కాలం సా.శ. 700 - 736 ల మధ్య వుండి వుండవచ్చని అభిప్రాయపడ్డాడు. కాని ఇది వాస్తవం కాదు. లలితాదిత్యుని కంటే ముందు పాలించిన ఒక రాజు సా.శ. 720 ప్రాంతంలో చైనా లోని తాంగ్ వంశ పాలకుల రాజధాని అయిన చాంగాన్‌కు ఒక దౌత్యాన్ని పంపినట్లు తాంగ్ వంశ రికార్డులు తెలుపుతున్నాయి. ఈ దౌత్యాన్ని పంపిన రాజు తియాన్ము గా చైనీయ రికార్డులలో ఉంది. ఈ రాజు బహుశా తారాపీడుడు కావచ్చు. మరికొందరు ఈ రాజును చంద్రపీడుడుగా గుర్తించారు. ఆధునిక చరిత్రకారులు లలితాదిత్యుని పరిపాలనా కాలం క్రీ. శ. 724 నుంచి 760 మధ్య ఉండవచ్చని తెలిపారు.
సా.శ. 12 వ శతాబ్దానికి చెందిన కాశ్మీరీ కవి కల్హణుడు రాసిన చారిత్రిక గ్రంథం "రాజతరంగిణి" లలితాదిత్యుని గురించిన ప్రధాన ఆధారంగా ఉంది. చైనా చక్రవర్తుల యొక్క తాంగ్ వంశ చరిత్రను తెలిపే చిన్ తాంగ్ షు అనే గ్రంథంలో లలితాదిత్యుని గురించిన ప్రస్తావన కొద్దిగా ఉంది. ఈ చైనీయ గ్రంథంలో లలితాదిత్యుడు ము-తొ-పి లేదా ముదౌబి గా ప్రస్తావించబడ్డాడు. సా.శ. 11 వ శతాబ్దానికి చెందిన పర్షియన్ చరిత్రకారుడు అల్బెరూని పండితునిచే 'ముత్తై' గా అభివర్ణించబడిన కాశ్మీరీ రాజు లలితాదిత్యుడు కావచ్చు.
తూర్పు సముద్ర తీరం చేరిన పిదప లలితాదిత్యుని దండయాత్ర దక్షిణదిశగా కొనసాగింది. నాడు దక్షిణాపథ రాజ్యాన్ని కర్ణాటక రాణి రట్ట పాలిస్తుండేది. ఆమె వింధ్య పర్వతాల మీదగా అడ్డంకులను అధిగమిస్తూ రహదార్లను నిర్మించింది. వింధ్యవాసిని గా ప్రసిద్ధి కెక్కిన ఆమె లలితాదిత్యుని శక్తికి తలదాల్చవలసి వచ్చింది. అనంతరం లలితాదిత్యుని సైన్యం మరింత దక్షిణంగా కావేరి నదీ జలాల వరకూ చొచ్చుకొనిపోయింది. కాశ్మీరీ సైనికులు అలసట నుంచి తేరుకొన్నారని, నారీకేళీరసాలను గ్రోలుతూ, కావేరీ నదీ జలాల నుండి వీచే చల్లని పవనాలకు సేద తీరారని కల్హణుడు పేర్కొన్నాడు.
లాట రాజ్యపాలకుడైన కయ్య ప్రఖ్యాత కయ్య విహారాన్ని నిర్మించాడు. తరువాతి కాలంలో ఇది సర్వజ్ఞమిత్ర అనే ప్రసిద్ధ బౌద్ధ బిక్షువుకు ఆవాస కేంద్రంగా ఉంది.
తుఖారిస్తాన్‌కు చెందిన లలితాదిత్యుని మంత్రి 'చణకుడు'తన పేరు మీదుగా చణకున విహారం నిర్మించాడు. దీనిలో దీర్ఘ స్థూపం, జినుడి సువర్ణ ప్రతిమలు ఉండేవి. ఇతనే శ్రీనగర్‌లో చైత్యాలయంతో కూడిన ఒక విహారాన్ని కూడా నిర్మించాడు. చణకుని అల్లుడు, వైద్యుడు అయిన ఈశనచంద్రుడు తక్షక దీవనలు పొందడం ద్వారా సంపాదించిన ఐశ్వర్యంతో ఒక విహారాన్ని నిర్మించాడు.
పురావస్తు పరిశోధకుడైన .ఆరల్ స్టెయిన్ మొదటిసారిగా రాజతరంగిణిని ఇంగ్లిష్ భాషలోనికి అనువదించాడు. లలితాదిత్యుని చేతిలో కనోజ్ రాజు యశోవర్మ ఓడిపోవడం ఒక చారిత్రిక వాస్తవంగా పేర్కొన్నాడు. అయితే అతని అనంతర విజయాల వర్ణనలో కల్హణుడు ఏ విధమైన చారిత్రక వివరాలు పేర్కొనలేని కారణంగా, తదనంతర విజయాలను పుక్కిటి పురాణంగా పేర్కొంటూ వాటిని తిరస్కరించాడు. అతని ప్రకారం ఆనాటి కాశ్మీర రాజ్యానికి, అటువంటి జైత్రయాత్రను చేపట్టడానికి కావలిసిన ఆర్థిక, మానవ వనరులు కాని, విస్తృతమైన దిగ్విజయాలను అందివ్వగలిగే సైనిక సంపత్తుగాని లేవు.
అనంతరం లలితాదిత్యుని జైత్రయాత్ర ఉత్తరాపథం వైపుకు అప్రతిహాతంగా కొనసాగింది. మార్గమధ్యంలో పెక్కు చిన్న రాజ్యాలను జయిస్తూ కాంభోజ రాజ్యాన్ని చేరుకొన్నాడు. నేటి తూర్పు ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌ ప్రాంతంలో కాంభోజ రాజ్యం వుండేది. ఇది ఉత్తమ జాతి అశ్వాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. లలితాదిత్యుని సేనలు కాంభోజ రాజ్యాన్ని జయించి అక్కడి ఉత్తమ జాతి అశ్వాలను కొల్లగొట్టాయి. లలితాదిత్యుని సైన్యాలు సమీపించగానే బాక్ట్రియా రాజ్యంలోని తుఖారీలు తమ తమ అశ్వాలను వెనకనే వదిలేసి ఆఫ్ఘన్ పర్వత శ్రేణులవైపుకు పారిపోయారు.
అదే విధంగా తాన్‌సేన్ సేన్ వంటి పరిశోధకులు పురాతన నాణేలను ఆధారంగా చేసుకొని, రాజతరంగిణి కాకుండా మిగిలిన సమకాలిక రికార్డులను పరిశీలించిన పిమ్మట రాజతరంగిణిలో పేర్కొనబడిన హిందూకుష్-పామీర్ పీఠభూమి ప్రాంతాలపై లలితాదిత్యుని విజయాలను తిరస్కరించారు. అతని ప్రకారం టాంగ్ వంశానికి చెందిన చైనా చక్రవర్తులు టిబెట్‌పై జరిపిన సైనిక దండయాత్రానికి మద్దతుగా లలితాదిత్యుడు సైనిక, రవాణా తోడ్పాటును మాత్రమే అందించాడు. అయితే ఈ దండయాత్ర విజయానంతరం కాశ్మీర్ పురాణగాథలు లలితాదిత్యుని గొప్ప విజేతగా అభివర్ణించాయి.
కల్హణుడు తెలిపిన వివరాల ప్రకారం లలితాదిత్య ముక్తాపీడుడు తన జీవితంలో అత్యధికభాగం సైనిక దండయాత్రలు జరపడంలోనే గడిపాడు. అవిశ్రాంతమైన జైత్రయాత్రను కొనసాగించడం ద్వారా రాజ్యాన్ని విస్తారమైన సామ్రాజ్యంగా మార్చివేశాడు. ఇతని సామ్రాజ్యం ఉత్తరాన బెంగాల్ నుంచి పశ్చిమాన గుజరాత్ వరకు, దక్షిణాన దక్కన్ నుంచి ఉత్తరాన మధ్య ఆసియా ఎడారుల వరకు వ్యాపించింది. యుద్ధాలలో చిరస్మరణీయమైన అనేక విజయాలను సాధించాడు. కల్హణుని రాజతరంగిణి గ్రంథమే ఇతని దిగ్విజయ యాత్రలకు ప్రధాన, ఏకైక ఆధారంగా ఉంది.
అనంతరం లలితాదిత్యుడు సముద్రాన్ని దాటి సప్త కొంకణాలను చేరుకొన్నాడు. ముఖ్యంగా పశ్చిమ సముద్ర తీరంలో వున్న ద్వారకా నగరం లలితాదిత్యుని సైనికులకు దివ్యనగర దర్శన తలంపును కలిగించింది. తరువాత లలితాదిత్యుని గజదళం వింధ్య పర్వత శ్రేణులను దాటుకుంటూ అవంతీ రాజ్యం వైపుకు కొనసాగింది. అవంతీ రాజధాని ఉజ్జయినీ లోని మహాకాళీ కిరీటంపై చంద్రకాంతి ప్రసరించడంతో అతని ఏనుగుల దంతాలు విభజించబడ్డాయని కల్హణుడు అక్కడి ఆలయ సంప్రదాయాన్ని కలగలిపి వర్ణిస్తాడు.
లలితాదిత్యుని తరువాత, నాలుగు శతాబ్దాల తర్వాత కల్హణుని కాలానికి లలితాదిత్యుడు సాధించిన విజయాలు అతిశయోక్తులతో ఊహాకల్పనలతో రంగులద్దబడి ఉంటాయని చరిత్ర పరిశోధకులు మనోహర్ మిశ్రా పేర్కొన్నారు. లలితాదిత్యునికి అద్భుతమైన శక్తులు కలవని ఆపాదించబడటమే దీనికి కారణం. సుసాన్ ఎల్ హంటింగ్టన్ ప్రకారం లలితాదిత్యుని దండయాత్రలను " నిజమైన విజయాలు సాధించిన దాడులనడం కన్నా భారీ దోపిడీకి తెగబడిన దాడులనడం సబబని అభిప్రాయబడ్డాడు.
బాక్ట్రియా రాజ్యంలోని తుఖారీలపై లలితాదిత్యుని విజయం భారత దేశ చరిత్రలోనే అపరూపమైనది. కాశ్మీరీ ప్రజలకు అది సహజమైన గర్వకారణమైనది. దీనికి సంబంధించిన ఆధారాలు అల్బెరూని అనే అరబ్బు యాత్రికుని రచనలలో కనిపిస్తుంది. సదూర ఉత్తర ప్రాంతంలోని తుఖారీలపై లలితాదిత్యుని విజయానికి చిహ్నంగా చైత్ర శుద్ధ విదియ రోజున కాశ్మీర్ ప్రజలు ఒక మహోత్సవాన్ని జరుపుకొంటారని అల్బెరూని పేర్కొన్నాడు.
అదేవిధంగా లలితాదిత్యుని రాణి చక్రమర్దిక తన పేరుమీదుగా 7000 ఇళ్ళతో కూడిన చక్రపురం నిర్మించింది. లలితాదిత్యుడు రాజ్యానికి దూరంగా వున్న సమయంలో అతని వాస్తుశిల్పి లలితపురం అనే పట్టణం నిర్మించాడని, ఈ చర్య లలితాదిత్యునికి ఆగ్రహం కలిగించినదని కల్హణుడు పేర్కొన్నాడు. ఇది నేటి లాత్‌పూర్ లేదా లేతిపూర ప్రాంతంగా భావించబడుతుంది.
తరువాత లలితాదిత్యుని సైన్యం మధ్య ఆసియా లోని ఆక్సస్ నదీ లోయను చేరుకొన్నాయి. బాదాక్ష తదితర ఎగువ ఆక్సస్ లోయలో జీవించే బాదాక్షులపైన లలితాదిత్యుడు సాధించిన విజయాలు మరింత ప్రముఖమైనవి. ఈ విజయంతో లలితాదిత్యుని ప్రాభవం మధ్య ఆసియా ఎడారుల వరకూ విస్తరించింది.
లాలితాదిత్యుని భార్య అయిన రాణి కమలావతి తన పేరు మీదుగా కమలహట్ట అనే విపణిని నిర్మించి అందులో కమల-కేశవ అనే వెండి ప్రతిమను ప్రతిష్ఠించింది.
చైనా చరిత్ర ప్రకారం లలితాదిత్యుడు టిబెట్ రాజ్యాన్ని అనేక పర్యాయాలు ఓడించాడు. టిబెట్టు వారిని ఓడించడంలో అతనికి సాయపడిన మధ్య భారత రాజు యశోవర్మే నని నిర్ధారించబడింది. యశోవర్మ సాయంతో లలితాదిత్యుడు టిబెట్‌ను ఓడించి, చైనా లోనికి దారి తీస్తున్న అయిదు మార్గాలను మూసివేశాడు.
కన్యాకుబ్జంపై తన ఆధిపత్యం స్థిరపరుచుకొన్న తరువాత లలితాదిత్యుని జైత్రయాత్ర తూర్పు సముద్రం వైపుగా పురోగమించింది. కళింగ, గౌడ రాజ్యాలను జయించాడు. గౌడ దేశంపై విజయంతో లలితాదిత్యుని సైన్యంలో గజాదళం ప్రవేశించిందని కల్హణుడు రాజతరంగిణిలో పేర్కొన్నాడు.
లలితాదిత్యునికి ఇద్దరు భార్యలు. రాణి కమలాదేవి, రాణి చక్రమర్దిక. లలితాదిత్యుని అనంతరం కమలాదేవి కుమారుడు కువలయపీడుడు, అతని అనంతరం రాణి చక్రమర్దిక పుత్రుడైన వజ్రాదిత్యుడు రాజులు అయ్యారు.
తన జైత్రయాత్రలో ఓడిన రాజ్యాలనుంది తరలించిన సంపదలతో లలితాదిత్యుడు కాశ్మీరులో కొత్త పట్టణాలను, వైభవోపితమైన వాస్తు కట్టడాలను నిర్మించాడు.
బమ్మెర పోతన గొప్ప కవి, ప్రజా కవి, పండిత పామరులను ఇద్దరినీ మెప్పించే విధంగా రాసిన కవి. వీరు సంస్కృతములో ఉన్న శ్రీమద్భాగవతమును ఆంధ్రీకరించి తన జన్మనీ, తెలుగు భాషని, తెలుగు వారిని ధన్యులను చేసాడు. శ్రీమదాంధ్ర భాగవతములోని పద్యాలు వినని తెలుగు వాడు లేడంటే అతిశయోక్తి కాదు. వీరు నేటి జనగామ జిల్లా లోని బొమ్మెర గ్రామములో జన్మించారు.తెలంగాణ సాయుధపోరాటంలో అమరుడైన తొలి యోధుడు దొడ్డి కొమురయ్య, తెలంగాణ రాష్ట్ర తొలి ఉపముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసిన తాటికొండ రాజయ్య ఈ జిల్లాకు చెందినవారు.
నిరంకుశ నిజాం కు వ్యతిరేకంగా జరిగిన సాయుధ పోరాటంలో దాదాపు జిల్లాలోని ప్రతి గ్రామం లోని యువకులు రజాకార్ల కు వ్యతిరేకంగా పోరాడారు. 1948 కి ముందు ప్రస్తుత జిల్లాలోని చాలా భాగం నల్గొండ జిల్లా పరిధిలో ఉండేది.
ఈ జిల్లాలో రెండు రెవెన్యూ డివిజన్లు, 13 రెవెన్యూ మండలాలు ఉన్నాయి. ఇందులో 12 మండలాలు పూర్వపు వరంగల్ జిల్లాలోనివి కాగా, ఒక మండలం పూర్వపు నల్గొండ జిల్లాలోనిది. జిల్లాలో స్టేషన్ ఘన్‌పూర్‌ను కొత్తగా రెవెన్యూ డివిజన్‌గా ఏర్పాటుచేశారు.
భౌగోళికంగా ఈ జిల్లా రాష్ట్రం మధ్యలో ఉంది. ఈ జిల్లాకు ఉత్తరాన సిద్ధిపేట, కరీంనగర్ జిల్లాలు, తూర్పున వరంగల్ పట్టణ, వరంగల్ గ్రామీణ జిల్లాలు, దక్షిణాన సూర్యాపేట, యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లాలు, నైరుతిన యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా, వాయువ్యాన, ఉత్తరాన సిద్ధిపేట జిల్లా సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.
పునర్య్వస్థీకరణలో భాగంగా మొదట పూర్వపు వరంగల్ జిల్లాకు చెందిన 10 పాత మండలాలు,నల్గొండ జిల్లాకు చెందిన గుండాల పాత మండలంతో కలిపి 11 మండలాలతో ఈ జిల్లా కొత్తగా ఏర్పడింది.
సికింద్రాబాదు నుంచి కాజీపేట వెళ్ళు రైలుమార్గం, హైదరాబాదు నుంచి వరంగల్ వెళ్ళు ప్రధానరహదారి జిల్లా గుండా వెళ్ళుచున్నది. సిద్దిపేట జిల్లా నుండి సూర్యాపేట జిల్లా వెళ్ళు ప్రధాన రహదారి జిల్లా గుండా వెళ్ళుచున్నది.
ఈమె శత్రుఘ్న సిన్హా, రీనారాయ్ నటించిన "కాళీచరణ్" సినిమాతో హిందీ సినిమాలలో తన స్థానాన్ని పదిలపరచుకుంది. ఈమె రాజేష్ రోషన్, జయదేవ్, లక్ష్మీకాంత్ ప్యారేలాల్, కళ్యాణ్ జీ ఆనంద్ జీ, ఉషా ఖన్నా, ఎస్.డి.బర్మన్, శివ్-హరి, రవీంద్రజైన్, ఆర్.డి.బర్మ, బప్పీలహరి, ఆనంద్-మిలింద్, నదీమ్-శ్రావణ్, జతిన్ లలిత్, దిలీప్ సేన్ - సమీర్ సేన్, ఎ.ఆర్.రహ్మాన్, అనూ మాలిక్, జగ్జీత్ సింగ్, అనుప్ జలోటా, ఉత్తం సింగ్, రామ్-లక్ష్మణ్, హంసలేఖ, అరుణ్ పౌడ్వాల్, విజు షా, ఆనంద్ రాజ్ ఆనంద్, విశాల్ భరద్వాజ్, హిమేష్ రేషమియా, ఎం.ఎం.కీరవాణి, ఆదేశ్ శ్రీవాత్సవ, సాజిద్ - వాజిద్, నుస్రత్ ఫతే అలీ ఖాన్, నిఖిల్ వినయ్, సుఖ్వీందర్ సింగ్, అద్నాన్ సామి, సంజీవ్-దర్శన్, అజయ్-అతుల్ మొదలైన సంగీత దర్శకులతో పనిచేసింది. కుమార్ సాను, ఉదిత్ నారాయణ్, మహమ్మద్ అజీజ్, కిషోర్ కుమార్, మహమ్మద్ రఫీ,లతా మంగేష్కర్, ఆశా భోస్లే, కవితా కృష్ణమూర్తి, అల్కా యాజ్ఞిక్, సాధనా సర్గమ్‌, ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం, హరిహరన్, కె.జె.యేసుదాస్, రాజేష్ కృష్ణన్ వంటి గాయకులతో కలిసి పాడింది.