polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల నిర్మల్లోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల అనంతపేట్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల నిర్మల్లో ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల ఆదిలాబాద్లోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు నిర్మల్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల నిర్మల్లో ఉన్నాయి.
ఇది మండల కేంద్రమైన నిర్మల్ గ్రామీణ నుండి 7 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత ఆదిలాబాద్ జిల్లా లోని నిర్మల్ మండలంలో ఉండేది. పునర్వ్యవస్థీకరణలో దీన్ని కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన నిర్మల్ మండలం లోకి చేర్చారు.
గుర్జర్‌ప్రతిహార్ పాలనలో అతని మిత్రులు బద్గుజర్స్ కాలంలో ఈప్రాంతం కొంత ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది.1857లో సిపాయి కలహం సమయంలో రావు రాజా బనే సింగ్ ఆగ్రా నుండి బ్రిటిష్ బలగాలను తొలగించడానికి ముస్లిం, రాజపుత్రులు కలిసిన సైన్యాలను ఈ ప్రాంతానికి పంపాడు. ముస్లింలు ఈ ప్రాంతాన్ని వదిలారు. మిగిలిన వారు తిరుగుబాటు దారుల చేతిలో ఓడిపోయారు.1857లో రావు తలారాంతో యుద్ధం చేసిన ప్రాణ్ సుఖ్ యాదవ్ యుద్ధంలో మరణించిన సిపాయి బంధువులతో, జిల్లాలోని బెహరర్ తాలూకాలోని నిహల్పురా గ్రామంలో స్థిరపడ్డాడు. ఈప్రాంతం గుర్జరా- ప్రతిహరా స్వరాజ్యంలో భాగం అయింది. ఈ ప్రాంతం పూర్వం " మత్స్యనగరం " అని పిలువబడింది.
హిందూ చక్రవర్తి " హేమచంద్ర విక్రమాదిత్య " ఆల్వార్ జిల్లాలోని దెవేటి మచ్చేరి గ్రామంలో జన్మించాడని భావిస్తారు. హేమచంద్ర విక్రమాదిత్య ఆఫ్గనులను, మొగలులను ఎదిరిస్తూ 22 యుద్ధాలు చేసాడు. హేమచంద్ర విక్రమాదిత్య అక్బర్తో యుద్ధంచేసి 1556 అక్టోబరు 7న ఢిల్లీ సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. ఆల్వార్ జిల్లాను రాజస్థాన్ సింహద్వారంగా భావిస్తారు. జిల్లాలో అడవులు, బేసిన్లు అనేక పక్షులకు, జంతువులకు నెలవు.రాజపుత్రుల పురాతన రాజ్యాలలో ఆల్వార్ రాజ్యం ఒకటి.ఈ ప్రాంతం మత్స్యదేశంలో భాగంగా ఉంది.
ఆరవల్లి పర్వతాలలో ఉన్న బలా క్విలా ప్రస్తుతం రాజస్థాన్‌లో ఉన్న కోటలలో ఉత్తమైందిగా భావిస్తారు. ఈ కోట మీద ఎవరూ దండయాత్ర చేయకపోవడం ఈ కోట ప్రత్యేకత. ఇది నికుంబ మహల్‌కు సమీపంలో ఉంది.కోటలో పలు ఆకర్షణలు ఉన్నాయి. పెయింటింగ్స్, ఆయుధాలు, కవచాలు వంటి పలు పురాతన వస్తువులను భధ్రపరచిన మ్యూజియం వాటిలో ఒకటి. జిల్లాలో 6-9 మధ్యా కాలంలో నిర్మించబడిందని భావిస్తున్న పురాతన నీల్కాంత్ శివాలయం ఉంది.
రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని జిల్లాలలో ఆల్వార్ జిల్లా ఒకటి. ఆల్వార్ పట్టణం జిల్లా కేంద్ర, గా ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 8,380 చ.కి.మీ. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో హర్యానా రాష్ట్రంలోని రేవార్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో హర్యానా రాష్ట్రం లోని భరత్‌పూర్ జిల్లా, నూప్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో దౌస జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో జైపూర్ జిల్లా ఉన్నాయి.
ఆర్కిటెక్చర్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా బంఘర్ కోటను హంటెడ్ ఫోర్ట్ గా గుర్తిస్తుంది. సూర్యోదయానికి ముందుగానీ, సూర్యోదయానికి తరువాతగానీ, కోట ప్రాంతంలో ఉండకూడదని సర్వే ఆఫ్ ఇండియా ఒక బోర్డును పెట్టారు. ఈ కోట ప్రబల పర్యాటక ఆకర్షణగా ఉంది.
2011 భారత జనాభా గణాంకాలను అనుసరించి రాజస్థాన్ రాష్ట్ర జిల్లాలలో జనసంఖ్యాపరంగా ఆల్వార్ జిల్లా అత్యంత అధిక జనసంఖ్య కలిగిన జిల్లాలలో మూడవదిగా గుర్తించబడింది. మొదటి రెండు స్థానాలలో జైపూర్, జోధ్‌పూర్ జిల్లాలు ఉన్నాయి.
జిల్లాలో భివాడి, షాజహాన్‌పూర్, నీమరన, బెహర్ లలో జి.ఎస్ ఫర్ంబుటర్, అషోక్‌లేలాండ్, పెప్సి, ప్యారీవేర్, కజర సెరామిక్స్, హోండా మోటర్ మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ ప్లాంట్స్ ఉన్నాయి.
కుందలాకార నృత్య విశేషంగా చెప్పబడుతున్న గొండిలి, గొండ్లి, తోలు బొమ్మలాటల్లోని గాంధోళిగాడు గొంధళి, అనే పోదాలన్నీ ఒకే కుదురు నుంచి పుట్టి వుండవచ్చు నంటారు జగన్నాథంగారు. బుర్ర కథ, తోలు బొమ్మలాటల వంటి కళా రూపాలు కూడా మహారాష్ట్ర నుండి తెలుగు దేశానికి వచ్చాయన్న ప్రతీతి కూడా ఉంది. ఆరె వాళ్ళు మహారాష్ట్ర నుండి తెలుగు దేశానికి వలస వచ్చి కొన్ని శతాబ్దాల క్రితమే స్థిర పడి పోయారు. తెలుగు ప్రజల జీవితాలతో వారు పెన వేసుకు పోయినా ఇప్పటికీ వారి భాషా సంస్కృతుల్నీ అచార వ్వవహారాల్నీ నిలుపుకొంటూ వస్తున్నారు. వీరిని ఆరె వాళ్ళని, ఆరుకాపులనీ, అరె మరాఠీలని అర్య క్షత్రియులనీ, వివిధ పేర్లతో పిలుస్తున్నారు. వీరు ప్రాచీన కాలం నుంచీ ఆయుధోపజీవులుగా వున్నట్లు కనిపిస్తున్నారనీ, శాంతి సమయంలో నాగలి పట్టి నేల దున్నటం, యుద్ధ సమయంలో కత్తిబట్టి కదనరంగంలో క్షాత్ర తేజస్సును ప్రదర్శించడం వీళ్ళకు అనువంశిక సంప్రదాయ మైనట్లు కనిపిస్తున్నదనీ వివరిస్తున్నారు.
ఆంధ్ర దేశంలో ఆంధ్రులకే తెలియని "అరె" జాతి వారనే ఒక ప్రత్యేకమైన తెగకు సంబంధించిన వారు, అనేక మంది తెలంగాణా జిల్లాలలో వున్నారనే విషయం చాలా మందికి తెలియదనటం అతిశయోక్తి కాదు. వీరు ముఖ్యంగా కరీంనగర్, వరంగల్, నల్లగొండ జిల్లాలలో ఎక్కువ మంది నివసిస్తున్నారు. గోధలీలు తెలుగు దేశానికి ఎప్పుడు ఎలా వచ్చి స్థిరపడ్డారో చెప్పడానికి సరియైన చారిత్రక ఆధారాలు లేవు. కాని ఆరె వాళ్ళు వసస వచ్చిన తరువాతనో, లేక వారిని అనుసరిస్తూనో వినోద ప్రదర్శనాలు ఇవ్వడం కోసం వచ్చి, తెలంగాణాలో స్థిరపడి వుంటారని ఊహించ వచ్చంటారు. ఏది ఏమైనా ఈ గొంధళీలు కూడా మధ్య తెలంగాణా లోని ఆరె వాళ్ళ మాదిరి గానే, రాయలసీమ లోని సురభి వాళ్ళకన్న, ఆఅరె మరాఠీల కన్న ఆతి ప్రాచీనులని చెప్పవచ్చునని, డా. పేర్వారం జగన్నాథంగారు, వారు పరిశోధించిన ఆరె జానపద సాహిత్యం తెలుగు ప్రభావం అన్న గ్రంథం షష్ఠమ తరంగంలో వివరించారు.
ఆరె వాళ్ళు గ్రామాలలో ఆఅరె భాషలో వీధి భాగోతాలను ప్రదర్శిస్తారు. ఈ ప్రదర్శనలను "ఆరె" వారితో పాటు, తెలుగు వారు కూడా ఆదరిస్తున్నారు. ఆరెవారిలో అంబీర, ఇంగ్లే, గుండే కారి, గుగై, దూదాటి షేక, నారా, సింధే అనే ఇంటి పేర్లు గల గొంధళీ కుటుంబాలు సుమారు రెండు వందలదాకా తెలంగాణా జిల్లాలలో వున్నట్లు జగన్నాథం గారు తెలియజేస్తున్నారు. ముఖ్యంగా వీరంతా మహామలింగంపల్లె, వరి కోలు, వేములపల్లి, కోయలాయ, వెంకటాపురం అలాగే కరీంనగర్ జిల్లాలలోని గోపాలపురం జోజూనూరు పల్లి మొదలైన గ్రామాలలో ఉన్నారు. రంగస్థల కళాకారులైన వారు ఎక్కువగా మహాలింగం పల్లెలో వుంటున్నారు. ఈ గ్రామానికి సోమదేవర పల్లి అని కూడా మరో పేరు ఉంది.
ఇంతకు పూర్వం తెలంగాణాలో గొంధళీలు ఒక ప్రత్యేక మైన పద్ధతిలో వీర రసాత్మకాలైన కథలనూ, కరుణారస భరితాలైన కథలనూ బుర్ర కథలుగా చెప్పేవారట. ఈ కథలు చెప్పే బృందాల్లో కథకుడు పొడుగాటి బొందెల జుబ్బాను ధరించి, దోవతి కట్టి, నెత్తికి రంగుతో కూడిన రుమాలు చుట్టి, గవ్వల హారాన్ని జెందెం మాదిరిగా ధరించే వాడట. ఒకడు మద్దెల వాయిస్తూ వుండాగా, మరొకడు కిన్నెర వాయించే వాడట. ఇంకొకడు తాళం వేస్తూ వుండగా కథకుడు ఆరె భాషలో కథ చెపుతూ వుండేవాడట, అయితే ఆ విధంగా కథలు చెప్పే వారు ఈనాడు లేరట.
వారు ప్రదర్శిచే ప్రదర్శనాలలో బాల వంతి కథ ఒకటి. బాలవంతి కథలో రాజుకు సంతానం కలగదు. సంతాన ప్రాప్తికోసం తపస్సు చేసి ఈశ్వరుని వల్ల వరం పొంది రావలసిందిగా రాణి రాజును ప్రోత్సహిస్తుంది. మొదట రాజు అంగీకరించడు. ఐనా రాణి బలవంతం చేస్తుంది. రాజు తన రాజ్య భారాన్ని లింబోజీ ప్రధానికి అప్పగించి తపస్సు కోసం అరణ్యానికి వెళ్ళడానికి సిద్ధపడాతాడు. ఆ సందర్భంలో వారిరువురి మధ్యా ఇలా సంవాదం జరుగుతుంది.
అయితే గోధళీల భాగోత ప్రదర్శనల కిప్పుడు ప్రజాదరణ తగ్గి పోతూ ఉంది. అందువల్ల గోధళీలలో చాల మంది వ్వవసాయాన్ని వృత్తిగా స్వీకరిస్తున్నారు. మరి కొంతమంది, వేరే వృత్తిలో జీవిస్తున్నారు. క్రమ క్రమంగా ఈ కళ క్షీణించి పోయేదశకు చేరుకుంది. ఇటీవల ఔత్సాహికులైన గోంధళీ కళాకారులు ఈ కళను కాపాడుకోవడం కోసం మహాలింగంపల్లి కేంద్రంగా గొంధళే నాటక మందలిని స్థాపించు కున్నారు.
వేనరాజులో వేనుడు వైదిక ధర్మాన్ని కాలరాచి, మొత్తం సమాజాన్ని అతలాకుతలం చేసే దుర్మార్గుడు. ఖూనీలో వేనుడు నాస్తికుడు, ప్రజలను మూఢుల్ని చేసే మతవిశ్వాసాలను, యజ్ఞాల్లోని జీవహింసనూ వ్యతిరేకించే వ్యక్తి.
వేనరాజులో గౌతముడు సనాతన ధర్మానికి ప్రతినిధియైన మహర్షి, సహృదయుడు, వేనుడి దారుణ కృత్యాలను నిరసించే వ్యక్తి. ఖూనీలో గౌతముడు ప్రాబల్యం నిలుపుకునేందుకు వేనుడి కొడుకుని, సైన్యాధిపతినీ రెచ్చగొట్టి చంపించే దుర్మార్గుడు.
వేనరాజు నాటకానికి ప్రతిగా ప్రముఖ హేతువాది త్రిపురనేని రామస్వామి ఖూనీ నాటకాన్ని రచించారు. విశ్వనాథ వారు మద్రాసులో వేనరాజు నాటికను ప్రదర్శించారు అప్పట్లో ఆ నాటిక పైన చాలా రభస జరిగింది దానితో విశ్వనాథ వారు చాలా కలత చెందారు. గూడవల్లి రామబ్రహ్మం గురించిన ప్రస్తావనలో ఈ ప్రదర్శనవల్ల విశ్వనాథ సత్యనారాయణ ఎంతగా బాధ పడ్డారంటే వారి బాధని చూసిన చాలా మంది అయన ఆ వ్యాకులతతోనే సముద్రంలోకి దూకి చచ్చిపోతారని అనుకున్నారని ప్రస్తావించారు. ఈ గొడవ జరిగిన మూడో రోజున మానసిక సాంత్వన కోసం విశ్వనాథ వారు రామబ్రహ్మం గారిని కలవటానికి వెళ్లారు.
వేనరాజు నాటకానికి వేదాల్లో, భాగవతంలో ప్రస్తావనకు వచ్చే నాస్తికుడైన వేనుడు, అతని ప్రత్యర్థి ఆస్తికుడు ఐన గౌతముల కథను ఇతివృత్తంగా స్వీకరించారు. వేనుడు క్షత్రియుడు, రాజు, నాస్తికుడు. నాటకంలో విశ్వనాథ సత్యనారాయణ వేనరాజు పాత్రను కౄరుడైన పాలకునిగా, వేదధర్మంపై అక్కసుతో దారుణ కృత్యాలు చేసే వ్యక్తిగా చిత్రీకరించారు. గౌతమ మహర్షితో వేనుడికి వైరం ప్రబలి తుదకు వేనుణ్ణి గౌతముడు తపశ్శక్తితో సంహరించడం ప్రధాన ఇతివృత్తంగా పేర్కొనవచ్చు.
వేనరాజు నాటకాన్ని 1930 దశకంలో రచించి ప్రదర్శనలు జరిపారు. ఈ నాటకం వివాదాలకు మూలభూతమై త్రిపురనేని రామస్వామి ఖూనీ నాటక రచనను ప్రేరేపించింది. 2006లో గ్రంథకర్త కుమారుడు విశ్వనాథ పావని శాస్త్రి సంపాదకత్వంలో పునర్ముద్రణ పొందింది. బెల్లంకొండ కనకాంబా రాఘవరాయ దంపతులకు వేనరాజు నాటకాన్ని విశ్వనాథ సత్యనారాయణ అంకితం చేశారు.
వేనరాజు జ్ఞానపీఠ్ పురస్కార గ్రహీత, కవిసమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ వ్రాసిన నాటకం. ఈ నాటిక గొప్ప సంచలనానికి, వివాదాలకూ కేంద్రబిందువైంది.
తిమ్మాపురంలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉన్నాయి. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
తిమ్మాపురంలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు రెండు , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. సమీప, సమీప జూనియర్ కళాశాల, సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల కూడేరులోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు, సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు అనంతపురంలోనూ ఉన్నాయి.
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు పామర్రులో ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల పామర్రులోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల గుడ్లవల్లేరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల విజయవాడలోను, పాలీటెక్నిక్‌ పామర్రులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల గుడివాడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల పామర్రులోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు విజయవాడలోనూ ఉన్నాయి.
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
ఉండ్రపూడిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో సహకార బ్యాంకు ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
తరువాత కరీంగంజ్ చరిత్ర " అబ్దుల్ మత్లిబ్ మజుందర్" తో మొదలైంది. 1946లో భారత్ ఇంకా బ్రిట్జిష్ ఆధీనంలో ఉండగానే ఆయన అసెంబ్లీ సభ్యుడు, కాబినెట్ మంత్రి అయ్యాడు. హిందూ ముస్లిం సమైక్యతను సంరక్షించే తూర్పు భారతదేశ ఒకేఒక నాయకుడిగా ఆయన ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందాడు. మతపరంగా భారతదేశాన్ని విభజించడానికి వ్యతిరేకంగా ఆయన " ఫకురుద్ధీన్అలీ " వంటి నాయకులతో కలిసి రాజకీయనాయకులతో చేతులు కలిపాడు. మజుందర్ 1925 హైలకండి బార్‌లో ప్రాక్టీస్ మొదలు పెట్టాడు. తరువాత ఆయన పరిచయాలు సిల్చార్, కరీంగంజ్ ప్రాంతాల వరకు విస్తరించాయి. స్వాతంత్ర్య పోరాటానికి బలంచేకూరుస్తూ మజుందర్, దక్షిణ అస్సాం కాంగ్రెస్ పార్టీ నేత నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్ ఆహ్వానం మీద 1939, పండిట్ జవహర్లాల్ 1945 హైలకండిని సందర్శించారు. నేతాజీ అబ్దుల్ మత్లిబ్ మజుందర్‌కు మౌలానా అబ్దుల్ కలాంతో పరిచయం చేసాడు. 1937 నాటి ఎన్నికలలో
ముస్లిం లీగ్ తన బలాన్ని నిరూపించుకుంది. ముస్లిం లీగ్ ప్రజాదరణను ఎదుర్కోడానికి అనుకూలంగా ఆయన అస్సాంలో " జమైత్ ఉలేమా - ఇ - హింద్" ఉద్యమం విజయవంతంగా నిర్వహించాడు. జాతీయ కాంగ్రెస్‌కు బడుగు ముస్లిం వర్గాలతో సాన్నిహిత్యం ఏర్పడడానికి జమైత్ ఒక వంతెనగా ఉండేది. 1946 నాటికి ఆయన ముస్లిం లీగ్ నుండి ముస్లిముల ఆదరణ తన వైపు తిప్పులున్నాడు. ఈ విజయం ముస్లిం లీగ్ నమ్మకాలను సడలింపజేసింది. తూర్పు ఇండియాలో ముస్లిం - హిందూ ఐక్యతకు పాటుబడుతూ దేశవిభజనను వ్యతిరేకించిన ముస్లిం నాయకులలో మజుందార్ ఒకడు.
1947 ఆగస్టు 15 న స్వాతంత్ర్యం తరువాత భారతదేశం అంతటా మతకహాలు విజృంభించాయి. గుంపులు గుంపులుగా హిందువులు తూర్పు పాకిస్థాన్ నుండి భారతదేశంలోకి పారపోయి వచ్చారు.
అలాగే ముస్లిములు తూర్పు పాకిస్థానుకు వెళ్ళారు. మతకలహాలలో అనేక మంది ప్రాణాలుకోల్పోయారు. అవిభాజిత కాచర్‌లో మజుందర్ మాత్రమే మంత్రి వర్గంలో భాగస్వామ్యం వహించాడు. పార్టీ సభ్యులు కచార్‌లో హిందూ ముస్లిం ఐక్యతకు పాటుపడ్డారు. అలాగే పార్టీ సభ్యులు శరణార్ధుల పునరావాసానికి అత్యవసర సమాగ్రి సరఫరాకు సహకరించారు.
1960లో క్యాబినెట్ మంత్రి మొయినుల్ హాక్యూ చౌదరి జిల్లాలో ప్రముఖ రాజకీయనాయకుడు అయ్యాడు. 1971లో ఆయన క్రి.శే ఇందిరా గాంధి మంత్రి సభలో పారిశ్రామిక మంత్రి అయ్యాడు. కీ.శే అరుణ్ కె.ఆర్. చంద్రా భార్య జ్యోత్స్న చందా పార్లమెంటులో స్థానం సంపాదించాడు. 1983 జూలై 1 కచార్ జిల్లా నుండి కొంత భూభాగం వేరుచేసి కరీంగంజ్ జిల్లా ఏర్పాటు చేయబడింది. 1989లో కరీంగంజ్ జిల్లా నుండి కొంత భూభాగం వేరుచేసి హైలకండి జిల్లా ఏర్పాటు చేయబడింది. 1970 -1971లో బంగ్లాదేశ్ స్వాతంత్ర్య సమరంలో తూర్పు పాకిస్థాన్ నుండి అస్సాంలో ప్రవేశించిన వేలాది శరణార్ధులకు మజుందార్ రిలీఫ్ & రిబలైజేషన్ అధికారిగా పనిచేసాడు.
కరీంగంజ్ జిల్లాలో 5 తాలూకాలు లేక డెవెలెప్మెంటు సర్కిల్స్ ఉన్నాయి: కరీంగంజ్, బాదర్పూర్ , నీలంబజార్, పథేర్‌ఖండ్, రామకృష్ణ నగర్.
జిల్లాలో 7 కమ్యూనిటీ డెవెలెప్మెంటు బ్లాకులు ఉన్నాయి : నార్త్ కరీంగంజ్, సౌత్ కరీంగంజ్, బాదర్‌పూర్, పథేర్‌ఖండ్, రామకృష్ణ నగర్, దుల్లవ్‌చెరా, రామకృష్ణా నగర్.
జిల్లాలో 5 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి: రాటబరి, పథార్‌ఖండ్, కరీంగంజ్ నార్త్, కరీంగంజ్ సౌత్, బాదర్పూర్.
అస్సాం సుర్మా వెల్లీ లో ముస్లిములు అధికంగా ఉన్నారు. స్వతత్రం పొందిన సమయంలో ముస్లిం లీగ్, జాతీయ కాంగ్రెస్ ప్రేరిత ఉద్యమకారులు
ఉద్రేకం శిఖరాగ్రానికి చేరింది. మజుందార్ అప్పటి హోం మంత్రి కుమార్ దాస్‌తో కలిసి వెల్లీ అంతా పర్యటిస్తూ దేశ విభజన, ముస్లిం సమైక్యత గురించి ఉపన్యసించారు.
రెండు సభలు చక్కని ఫలితం ఇచ్చాయి. అస్సాం లోని బారక్ వెల్లీ ప్రాంతం ప్రత్యేకంగా కరీంగజ్ భారత్‌లో విలీనం కావడానికి మజుందర్ కూడా కృషిచేసాడు. సైలహట్‌లో కొంతభాగం చేరడానికి " రాడ్క్లిఫ్ కమీషన్ " వద్దకు పంపబడిన దౌత్యవర్గంలో మజుందర్ కూడా ఒకడు. .
తురాని తనతకుతానే కిరీటధారణచేసి ఓడినచబడిన గవర్నర్ పురారాజా కుమార్తె ఉమావతిని వివాహం చేసుకున్నాడు. రాజకుటుంబం క్రమంగా తమరాజ్యాన్ని విస్తరించారు. వారి వారసుడు మాలిక్ ప్రతాప్ రాజా పథేర్ఖండి ప్రాంతాన్ని మొత్తంగా ఆక్రమించాడు. అయినప్పటికీ హుస్సైన్ షాహ్ పాలనాకాలంలో ప్రతాప్‌ఘర్ కూడా సుల్తానేట్‌లో చేర్చబడింది. జిల్లాలోని కలిగంజ్ వద్ద హుస్సైన్ షాహ్ శిలాశాసనం, సుప్రకండి వద్ద మహ్ముద్ షాహ్ శిలాశాసనం ద్వారా ఈ ప్రాంతం మొత్తం బెంగాల్ సుల్తానేట్ ఆధీనంలో ఉందని తెలుస్తుంది.
1576 నాటికి ఈ ప్రాంతం సిల్హేటి ప్రాంతం వరకు అక్బర్ సుల్తానేటులో భాగంగా మారింది. " అయిన్-ఐ- అక్బరి " అనుసరించి జిల్లాలోని ప్రాంతాలు మొగల్ ప్రభుత్వ " ప్రతాప్‌ఘర్ మెహ్ల్ " పరిధిలో చేర్చబడింది. జిల్లా ప్రాంతం సిల్హేటి సర్కార్, మొగల్ సుభాహ్‌లో భాగంగా ఉంటూ వచ్చింది.
1857 నవంబరులో 34వ నేటివ్ ఇంఫాంటరీకి చెందిన 3 కంపనీలు తిరుగుబాటు చేస్తూ సైలహెట్ జిల్లాలోని ఆగ్నేయభాగంలోకి చొచ్చుకువెళ్ళారు. ప్రస్తుత కరీంగంజ్ జిల్లాలోని లటు గ్రామం వద్ద సైలహెట్ మేజర్ బైయాంగ్ నాయకత్వంలోని లైట్ ఇంఫాంటరీని ఎదుర్కొన్నారు. సిపాయీలు ఓడిపోయారు అయినప్పటికీ మేజర్ భయాంగ్ చనిపోయాడు. ఇప్పటికీ లటు గ్రామంలోని మలేగర్ సమీపంలో ఉన్న కొండగుట్ట వద్ద మరణించిన తిరుగుబాటుదారుల సమాధులు ఉన్నాయి. 1878లో బ్రిటిష్ నిర్వహణలో కొత్తగా ఏర్పాటు చేయబడిన కరీంగంజ్ ఉపవిభాగానికి కరీంగంజ్ పట్టణం కేంద్రంగా చేయబడింది. విభజనకు ముందు సైలహెట్ విభాగంలో కరీంగంజ్ జిల్లా భాగంగా ఉండేది. ఈ ప్రాంతంలో పలు తాలూకాలు, జమీందారి ఆస్థానాలు ఉండేవి.
1785లో బంగ్లా సుబ దివానును బ్రిటిష్ ఈస్టిండియా స్వాధీనం చేసుకుంది. దీనితో సిల్హెట్ జిల్లాలో భాగంగా ఉన్న కరీంగంజ్ కూడా బ్రిటిష్ ప్రభుత్వంలో కలుపబడింది. 1778 వరకు బ్రిటిష్ తన అధికారపరిధిలోకి తీసుకోలేదు. కరీంగంజ్ ప్రాంతం ప్రాంతీయ జమీందార్ రాధారాం అధీనంలో ఉంటూవచ్చింది. దక్షిణ కరీంగంజ్ ప్రాంతంలోని అత్యధికభాగంలోని ప్రజలు రాధారాంను నవాబు రాధారాం అని పిలిచారు. ఆయన విచక్షణారహితంగా బ్రిటిష్ ప్రభుత్వాన్ని ఎదిరించి అపజయం పాలయ్యాడు. అయినప్పటికీ రాధారాం ప్రాణాలతో తప్పించుకున్నాడు. అయినప్పటికీ బ్రిటిష్ సైన్యం అతనిని వెంబడించి సైలహెట్‌కు తీసుకుపోబడ్డాడు. చివరకు రాధారాం ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు. 1786 నాటికి రాధారాం తరువాత కరీంగంజ్ ప్రాంతం అంతా బ్రిటిష్ ఆధీనంలోకి వచ్చాడు.
కీ.శ 10వ శతాబ్దంలో చంద్రవంశానికి చెందిన రాజా శ్రీచంద్రా ఈప్రాంతం అంతటినీ తనరాజ్యంలో కలుపుకున్నారు. ఈ కాలంలోనే కరీంగంజ్‌కు 8 కి.మీ దూరంలో ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్లో చంద్రపురా మఠం స్థాపించబడింది. ఇది తరువాత ప్రముఖ శిక్షణాకేంద్రంగా విలసిల్లింది. ప్రఖ్యాత చరిత్రకారుడు డాక్టర్ సి. సర్కార్ వ్రాతల ఆధారంగా ఆరంభకాలంలో పూర్తి తూర్పు భారతదేశానికి చంద్రపురా ప్రఖ్యాత హిందువుల శిక్షణా కేంద్రంగా ఉండేదని తెలుస్తుంది. బతేరా వద్ద లభించిన గోవిందకేశవ దేవా, ఇహానా దేవాకు చెందిన 2 శిలాశాసనాలు 12వ శతాబ్దంలో ఈ ప్రాంతంలో స్వతంత్ర శ్రీహట్టా రాజ్యం ఉండేదని తెలుస్తుంది. అందులో పూర్తి కరీంగంజ్, కచార్ జిల్లాలో అత్యధిక భూభాగం భాగంగా ఉండేదని తెలుస్తుంది.
సిల్చర్ - 55 కి.మీ, షిల్లాంగ్ - 220 కి.మీ, అగర్తలా- 250 కి.మీ. జిల్లా కుషియరా, లోగై నదుల మద్య ఉంది. కరీంగంజ్ పట్టణం కుషియరా తీరంలో బంగ్లాదేశ్ దేశ సరిహద్దులో ఉంది. జిల్లాగుండా నోటి నది ప్రవహిస్తుంది. ఆరంభంలో ఇది కుషియరా, లోంగీ నదుల అనుసంధానంగా ఉండి జిల్లా వాసులకు రవాణా సౌకర్యం కలిగిస్తూ ఉండేది. అంతే కాక రండు నదీ ప్రవాహాలు సమతూకంలో ఉండడానికి సహకరిస్తూ ఉండేది. అయినప్పటికీ ఈ కాలువను పలు ప్రాంతాలలో మూసివేసారు. అంతేకాల భూఆక్రమణలు కూడా ఈ కాలువను క్షీణదశకు తీసుకువచ్చాయి. కరీంగంజ్ జిల్లాలో లటు గ్రామం చారిత్రక ప్రాధాన్యత కలిగి ఉంది.
కరీంగంజ్ పట్టణం తూర్పు భారతదేశంలో వ్యాపారానికి, వాణిజ్యానికి కేంద్రంగా ఉంది. ఇక్కడి నదీతీర రేవు విశాలంగా ఉండి సరుకు రవాణాకు అనుకూలంగా ఉంది. జెట్టీ వేర్‌హౌస్ మొదలైన సంస్థలు పెద్ద ఎత్తున కార్గో సేవలు అందిస్తునాయి. ఇక్కడి స్టీమర్లు బంగ్లాదేశ్ మార్గంలో పయనిస్తూ సరుకులను చేరవేస్తూ ఉంటాయి. కరీంగజ్ సరిహద్దు వ్యాపార కేంద్రంగా ఉండి కోట్లాది ఎగుమతి దిగుమతి రవాణాకు కేంద్రస్థానంగా ఉంది. కలిబరి ఘాట్ వద్ద ఉన్న కస్టం ట్రేడ్ పాయింట్ నుండి విదేశీ వాణిజ్యం జరుగుతూ ఉంటుంది.
కరీంగంజ్‌లోని 3 ఉపవిభాగాలు ప్రాంతం మీద నిషేధం విధించబడింది. అందువలన కరీంగంజ్ ఉపవిభాగం కచార్ జిల్లాలో కలిపి అస్సాంలో కలుపబడింది. 1983 జూలైలో కరీంగంజ్ జిల్లా ఏర్పాటు చేయబడింది. కరీం పట్టణం కొత్తగా అవతరుంచిన జిల్లాకు కేంద్రంగా చేయబడింది.
జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో కచార్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో హైలకండి జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో మిజోరాం రాష్ట్రం, వాయవ్య సరిహద్దులో త్రిపుర రాష్ట్రం, పశ్చిమ, నైరుతీ సరిహద్దులో బంగ్లాదేశ్ దేశాలు ఉన్నాయి. కరీంగంజ్ పట్టణం జిల్లా కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లాకు ఉత్తర సరిహద్దు అంచున కుషియారా నదీతీరంలోకరీంగంజ్ పట్టణం ఉంది. అస్సాం రాష్ట్ర రాజధాని గౌహతీ నగరానికి ఇది చాలా దూరంలో ఉంది.
కరీంగంజ్ అరణ్యాలలో వన్యమృగ సంపద అధికంగా ఉండేది. ప్రస్తుతం మానవ చొరబాటు అధికం ఔతున్న కారణంగా అది తగ్గుముఖం పట్టింది. ఇక్కడ అరుదైన ప్రాణులైన హూలాక్ గిబ్బన్, ఫేయర్స్ లీఫ్ మంకీ, పిగ్ టైల్డ్ మకాక్యూ, ఆసియన్ ఏనుగు, వైట్ వింగ్డ్ వుడ్ డక్ మొదలైన ప్రాణులు ఉండేవి అయినా అవి ఇప్పుడు క్షీణిస్తూ ఉన్నాయి. జిల్లా దక్షిణ భూభగంలో " ధాలేశ్వరి విల్డ్‌లైఫ్ శాంక్చ్యురీ " ఉంది.
సా.శ. 1328లో యేమన్‌కు చెందిన ముస్లిం సూఫీ సన్యాసి షాహ్ జలాల్ సైలహెట్‌, శ్రీహట్టాను కరీంగంజ్ ప్రాంతం అంతటినీ జయించాడు. పతేర్‌ఖండికి చెందిన ప్రస్తుత తానా ప్రాంతంతో కూడిన కరీంగంజ్ త్రిపురా రాజు ఆధీనంలోకి వచ్చింది. 1300 లోఅయినప్పటికీ మిర్జా మొహమ్మద్ తురాని నాయకత్వంలో ప్రజలు పెద్ద సంఖ్యలో దండెత్తి వచ్చి బదర్పూర్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నారు.
ఈ ప్రాంతానికి వలస వచ్చిన ఆర్యబ్రాహ్మణుల కాలంలో ఈ ప్రాంతం వ్యవసాయ పరంగా ఆర్థికపరంగా వికదించింది. సమతా మదురనాథ్ రాగి పళ్ళాల ఆధారంగా అది 7వ శతాబ్ధానికి చెందినవని తెలియజేస్తుంది. పర్వతపాదాలలో ఉన్న ఉత్తర కాచర్ హిల్స్ ప్రాంతం సమతా సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేది. అది ౠజువు చేయడానికి కచ్చితమైన ౠజువు మాత్రం లేదు.
కరీంగంజ్ ఆరభకాల చరిత్ర అస్పష్టంగా ఉంది. లభిస్తున్న ఆధారాలు ఈ ప్రాంత చరిత్ర నిర్మాణాల అవసరానికి తగినంత లేదు. మద్య మద్య ఖాళీలతో ఒక రేఖాత్మక రూపం మాత్రం లభిస్తుంది.
నిధంపూర్ రాజా భాస్కరబర్మన్ తామ్ర పత్రాల ఆధారంగా ఈ ప్రాంతం కామరూప్ సామ్రాజ్యంలో సా.శ. 6వ శతాబ్దం నుండి ఒక శతాబ్ధకాలం భాగంగా ఉండేది.
కరీంగంజ్ జిల్లా వైశాల్యం 1809 చ.కి.మీ. వైశాల్యపరంగా జిల్లా అలాస్కా జిల్లాలోని అఫోగ్‌నక్ ద్వీపం వైశాల్యంతో సమానం.
లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్, ఆటో సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి. సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల ఆనందపురంలోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల సొంట్యాంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల పెందుర్తిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల భీమునిపట్నంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప మేనేజిమెంటు కళాశాల సొంట్యాంలోను, వైద్య కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విశాఖపట్నంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల పెందుర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం భీమునిపట్నంలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల విశాఖపట్నం లోనూ ఉన్నాయి.
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు నాలుగు ఉన్నాయి. సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల మాపాక్షిలోనూ, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల సిద్దేపల్లె లోను, మాధ్యమిక పాఠశాల సిద్దేపల్లె లోను ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల చిత్తూరులోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మరకంబట్టులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల తిరుపతిలోను, పాలీటెక్నిక్‌ భాకరానరసింగరాయనిపేటలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల మురుకంబట్టులోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు చిత్తూరులోనూ ఉన్నాయి.
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. పారామెడికల్ సిబ్బంది ముగ్గురు ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది.
నరిగపల్లెలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.