polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
గడచిన మూడు దశాబ్దాలలో సామాజికపరంగా తెలుగు కవిత్వంలో గుణాత్మకమైన మార్పు వచ్చింది. అదేమంటే తెలుగు కవిత్వాన్ని అస్తిత్వ వాదం అనేది ఆక్రమించింది అని చెప్పవచ్చు. ఎనబైయవ దశకం నుండే స్త్రీవాద కవిత్వం, దళిత కవిత్వం తెలుగు స్పష్టమైన రూపు దిద్దుకున్నాయి. ఆ తర్వాత మైనారిటీ కవిత, బి.సి వాద కవిత అనేవి స్పష్టంగా తమకు వేరే గొంతులు ఉన్నాయి అని చెప్పుకుని ఉనికిని ప్రతిష్ఠించుకున్నాయి. ఈనాడు అవి స్పష్టమైన కవిత్వపు వర్గీకరణలలో చోటుచేసుకున్నాయి.
దక్షిణ భారత దేశంలో ఇటీవలి కాలంలో వచ్చిన సామాజిక ఉద్యామాలలో చెప్పుకోవలసింది మాదిగ దండోరా. దళిత ఉద్యమం దళిత కవిత్వం తనదైన ఆవరణను ఏర్పరచుకున్నతర్వాత, వచ్చిన మాదిగ రిజర్వేషన్ కు సంబంధించిన సామాజిక ఉద్యమం తెలుగువారైన దళితులను రెండు భిన్నమైన స్కంధావారాల లోనికి వేరు చేసింది. ఇక్కడ నేను దళిత సంబంధమైన రాజకీయ సంబంధమైన చర్చ చేసే వేదిక కాదు దీన్ని గురించి ఇప్పటికే విడిగా రాసి ఉన్నాను.
దళితులలో అంతర్గతంగా తిరిగి ఒక అస్తిత్వ సమస్య తలెత్తింది. మాదిగ, మాల ఉద్యమాలు బహిరంగంగా వారి వారి సామాజిక ప్రయోజనాలకోసం చేసిన ఉద్యమాల ప్రభావం ఆ కులాలలోని మేధావులు కళాకారులు తదితరుల పైన కూడా బాగా పడింది. దళిత కవులు పరస్పరం మంచి అవగాహనతో సిద్ధాంత భూమికతో ఉన్నప్పటికీ దళిత స్పృహను అందరూ చెప్పినప్పటికీ రెండు కులాలో ఉన్న వృత్తి పరమైన భేదం ఇంకా చాలా విషయాలలో సంస్కృతి పరమైన భేదాన్ని వారి కులానికి సంబంధించిన అస్తిత్వంగా భావించారు. దళిత కవులు విశేషించి మాదిగ వర్గానికి చెందిన కవులు తాము ప్రత్యేకమైన అస్తిత్వాన్ని కలిగి ఉన్నామని నిరూపించుకునే ప్రయత్నం చేశారు. వారికి వారు తమను మాదిగ కవులుగా తమది దళిత కవిత్వమే అయినా ప్రత్యేకంగా మాదిగ కవిత్వం అని ప్రత్యేక అస్తిత్వాన్ని వారికి వారే సంపాదించుకున్నారు. మాదిగ కవిత్వాన్ని సాహిత్య విమర్శకులు ప్రత్యేకించి గుర్తించి పేరు పెట్టడం జరగలేదు. ముందే ప్రత్యేక అస్తిత్వాన్ని సంతరించుకున్న ఒక ప్రత్యేక వింగడింపును మాత్రమే నేను కాని నావంటి ఇతర సాహిత్య విమర్శకులు కాని చూస్తున్నారు. విశ్లేషిస్తున్నారు.
మాదిగ కవులకు సంబంధించిన ప్రత్యేక కవిత సంకలనాలు వచ్చాయి. ముఖ్యంగా కైతునకల దండెం అనేది మాదిగ సాహిత్యం కవిత్వం ఒక ప్రత్యేకమైన స్రోతస్సుకు చెందుతుందని నిరూపించింది. మాదిగలకున్న చర్మకార వృత్తి దేవతారాధనలు, వారి కళారూపాలు ముఖ్యంగా మాదిగల ఉపకులాలైన వారి చిందుభాగవతం, డక్కలి పటంకథ, బైండ్లకథ, ఇంకా ఇతరమైన వారి కళారూపాలు, విశేషించి మాదిగ వారి డప్పు మాదిగల కులానికి చెందిన సాంస్కృతిక చిహ్నాలైనాయి. వీటిని కవులు వారి కవితల్లో ప్రతిబింబించారు. కాగా దళితులలో మాలలకు వారి ఉపకులాలకు ఉన్న వృత్తి నేపథ్యాలతో వీరు తమ నేపథ్యం భిన్నమైనది అని తమ కవితల్లో చెప్పుకోగలిగారు.
సోషల్ ఎక్స్ క్లూజన్ అనేది బయటినుండి జరిగే సామాజిక క్రమంగా ఇది ఒక ఉన్నత వర్గం చేసే సామాజిక పరమైన దురన్యాయంగా చూచే పరిణామంగా ఉంది. ఇక్కడి సామాజిక పరిణామం దానికి భిన్నంగా కూడా ఉంటుందని తెలియవచ్చింది. ఒక సామాజిక వర్గం కూడా సోషల్ ఎక్స్ క్లూజన్ కు కారణమై ప్రత్యేకమైన అస్తిత్వాన్ని పొందడానికి సోషల్ ఎక్స్ క్లూజన్ అనేది నకారాత్మక సామాజిక పరిణామం కాక సకారాత్మక సామాజిక పరిణామం అవుతుందని దీనివల్ల ఒక కొత్త సామాజిక పరిణామం బయటికి వచ్చింది. మాదిగ అస్తిత్వ ఉద్యమం మాదిగ కవిత్వపు సరికొత్త వింగడింపు ఈ సామాజిక కారణాల వల్ల ప్రత్యేకమైన రూపాన్ని పొందాయి.
ఇటీవలి కాలంలో ఈ కారణంగా ఉద్భవించిన దళితకవులలో ప్రత్యేక మైన స్రోతస్సుకు చెందిన మాదిగ కవులలో దార్ల వెంకటేశ్వరరావును ఒక సరికొత్త కెరటంగా చెప్పుకోవాలి. ఒక కవి కవిత్వాన్ని అంచనా వేసేటప్పుడు ఆ కవి తాను వచ్చిన ఏ నేపథ్యంలో రాశాడనే ఈ సామాజిక స్పృహ లేకుండా అతని కవిత్వాన్ని అంచనావేయలేము. దార్ల వెంకటేశ్వరరావు తాను గడిచిన పది పదిహేను సంవత్సరాలుగా రాసిన కవిత్వాన్ని ఒక సంకలనంగా తీసుకు వచ్చాడు. దార్ల కలం పట్టేనాటికే దళిత కవిత్వం స్పష్టమైన రూపం పొంది దానిదైన సామాజిక ప్రభావాన్ని చూపుతూ ఉంది. దళిత నేపథ్యంలో దారిద్ర్యాన్ని అనుభవించడం మాత్రమే కాకుండా సామాజిక వివక్షకు గురై కఠినమైన జీవితాన్ని అనుభవించిన వాడు కావడం వల్ల ఆ నేపథ్యాన్ని రంగరించే ప్రతి కవితను రాశాడు. అదంతా అతని కవితల్లో ప్రతిబింబించింది. ఇలా రాయక పోతేనే ఆశ్చర్య పడవలసి వస్తుంది. తనకున్న దళిత వేదనను తన కుటుంబ వేదనను చక్కగా ప్రతి కవితలోను ప్రతిబింబించాడు దార్ల వేంకటేశ్వరరావు.
దార్ల కవిత్వంలో వస్తువును పరిశీలించినప్పుడు రాసేది దళిత విషయం హృదయ దళనానికి సంబంధించినదే అయినా కూడా అందులో చక్కటి సృజనను వైవిధ్యాన్ని కూడా చూపాడు. తనదైన ముద్ర చాలా కవితల్లో ఉంది.
యథాతథంగా పుస్తక సమీక్ష చేయడం నా ఉద్దేశం కాదు. దార్ల రాసే కవిత్వానికి సామాజిక నేపథ్యాన్ని చెప్పడమే ఇక్కడి నాలక్ష్యం. అయినా ఇక్కడ కొన్ని మాటలు చెప్పాలి. దార్ల ఇప్పుడిప్పుడే కంఠం సవరించుకుంటున్న నూతన కవి అనే నేను చెప్పదలచుకున్నాను. అపరిపక్వమైనవి కేవల వచన ప్రాయమైన కవితలు ఇందులో ఉన్నాయి. అక్కడక్కడ మంచి సృజనాత్మకతను చూపిన భావనలూ ఉన్నాయి. పెట్రోలు సంతకం అనే కవిత, సునీతపైన రాసిన కవిత దళిత కవిత్వంలో దార్ల ముద్రని చూపెడతాయి విశేషించి కూలుతున్న గ్రంథాలయం అనే కవిత ఈ సిద్ధాంతానికి మంచి ఊపునిస్తుంది.
కొన్ని కవితల్ని చూస్తే దార్ల శ్రద్ధ తీసుకోలేదని పిస్తుంది. ధ్వనిని సమకూర్చేటప్పుడు ఒక విషయాన్ని పూర్తిగా చెప్పలేకపోవడం అసంపూర్ణంగా ఉండడం కనిపిస్తుంది. భాష విషయంలో కూడా ఇతను శ్రద్ధ తీసుకోవాలి. ఇందులో దొర్లిన భాషా దోషాలు ప్రయోగం అని బుకాయించడానికి కూడా కుదరదు. వీటితోపాటు వైరి సమాసాలు వేశాడు. సంధ్య మసకలు, ఆలింగన మరకలు అని కొత్త సమాసాలు వేశాడు. నేను వైరి సమాసాలు వేయవద్దు అని చెప్పను కాని ఇక్కడ చేసిన వైరిసమాసాలు అందంగా లేవు వీటిలోని ధ్వని వినసొంపుగా లేదు. ఇలాంటి వాటిని చేసి ప్రయోజనం లేదు. బోరుబావి అనేది వైరి సమాసమే పైగా ఇంగ్లీషు పదంతో కూడా, కాని వినడానికి ఇది ఇబ్బందిగా లేదు. బాగుంది.
నెమలి కన్ను అనే మాటను ఒక కవితలో పురాతన స్మృతికి సంకేతంగా వాడాడు. ఒక కవితలో దాన్నే దీనికి అంటే కవిత సంకలనానికి పేరుగా ఉంచాడు. కాని దీనికి వేరే అర్థం చెప్పుకోవచ్చు. నెమలి కంటికి నీరు కారితే వేటగాడిగి ముద్దా అనే అర్థంలో ఈ కవితాసంకలనానికి ఉన్న పేరును గ్రహిస్తే ఇక్కడ వర్ణించిన దళిత వస్తువు వేటగాడి బారికి గురైన నెమలి వంటిది అవుతుంది అలాగే సామాజిక ద్రోహానికి గురి చేసిన మిగతా సామాజిక వర్గాలు వేటగాడికి సంకేతం అవుతాయి. ఈ దృష్ట్యా ఈ కవితాసంకలనానికి ఈ పేరు కూడా బాగా సరిపోతుంది.
దార్ల, వచన కవితాకళని అభ్యసించే స్థితిలోనే ఉన్నాడు. అక్కడక్కడా మంచి భావుకతని కూడా ప్రదర్శించాడు. తన గ్రామానికి వెళ్ళి ఒక నాస్తాల్జియాని వర్ణించే క్రమంలో స్మృతి కెరటాలేవో తవ్వుకొచ్చే వీధివీధుల్నీ ప్రొటెక్టెడ్ ఏరియాలుగా ప్రకటించాలి ఆర్కియాలజీ శాఖ అని అనడం చాలా కొత్తగా బాగుంది. మామూలు వచనాన్నే మామూలు వాక్యాన్నే మంచి కవిత్వంగా మార్చే అల్కెమీని గురించి దార్ల ఇప్పుడిప్పుడే గ్రహిస్తున్నాడు. దీనిలో అతను మరింత కృషి చేయవలసి ఉంది.
ఈ నిజాయితీ ఇతని కవితల్లో కనిపిస్తుంది. అలాగే అతని సామాజిక సంవేదన దళిత సిద్ధాంత నేపథ్యంకూడా మరింత బలీయం అయ్యే అవకాశం ఉంది. సామాజిక వాదంతో పాటు కవిత్వాన్ని వచనంలా తేలిపోయేలా చేయకుండా దీన్ని ఒక కళగా కూడా అతను ఇంకా బాగా అభ్యసించాలని నేను ఆశిస్తాను.’’
నెమలికన్నులు కవితా సంపుటికి అందమైన ఆలోచనాత్మకమైన చిత్రం గీసారు ప్రముఖ చిత్రకారులు ఏలె లక్ష్మణ్ గారు. వీరి ఇద్దరి కలయిక అరుదైనది, ఆలోచనత్మకమైనది.
భారతీయ సామాజిక వ్యవస్థ ప్రధానంగా చాతుర్వర్ణమూలాల్ని కలిగి నిర్మితమైంది. దానికి అనుబంధంగా వచ్చిందే పంచమవర్ణం. వీటిని ప్రతీకాత్మకంగా చిత్రకారుడు జంతువుల్ని చిత్రించి ఉండొచ్చు.
చాతుర్వర్ణం నుండే రకరకాల ఉపకులాలు మళ్ళీమళ్ళీ పుట్టుకొచ్చినా, వాటిలో వర్ణం ‘ పంచమవర్ణం’ సమాజానికి దూరంగా నెట్టివేయబడింది. దీన్ని విడిగా దూరంగా ఉన్న జంతువు ప్రాతినిథ్యం వహిస్తుందనుకుంటున్నాను.
భారతదేశంలోని సాంఘికహోదానీ, ఆర్థిక, రాజకీయాధికారాలను అనుభవిస్తూ విలాసవంతంగా జీవించే లక్షణాలున్న వర్ణాలవారిని నాలుగు జంతువుల్లోను చిత్రకారుడు చిత్రించి ఉండొచ్చు. వీటిని వాటి కొమ్ములకున్న రకరకాల రంగుల ద్వారాను, వాటి శరీరఛాయ, వాటి హావభావాల ద్వారా గమనించేలా చేశాడనుకుంటున్నాను.
నాలుగు బలిసిన దున్నపోతులు అలంకరించుకొని సమాజాన్ని ఆక్రమించుకొన్నస్థితి చిత్రంలో కనిపిస్తుంది. ఒకటి మాత్రమే విడిగా ఉంది. దానికి ఎలాంటి అలంకరణా లేదు. దాని కళ్ళల్లో విషాదం తొణికిసలాడుతున్నట్లుంది.
ఆ బాలుడు నీలిరంగు నిక్కరు , ఎరుపురంగు చొక్కాలను ధరించాడు. నీలిరంగు అంబేద్కరిజానికీ, ఎరుపురంగు కమ్యూనిజానికీ ప్రతీకలుగా చూసే అవకాశం ఉంది. ప్రస్తుతం భారతదేశంలో ప్రత్యక్ష పోరాటాలు చేస్తున్నవాళ్ళు కమ్యూనిస్టులైతే, ప్రజాస్వామిక పంథానే ప్రధానం చేసుకొని ఉద్యమాలు చేస్తున్నవాళ్ళు అంబేడ్కరిస్టులు.
దూరంగా కనిపిస్తున్న ఊరు, ఇళ్ళు, పక్కన పచ్చనిపొలాలు. వాటివైపు ఈ నాలుగు పశువులు దృష్టిని కేంద్రీకరించాయి. వాటిని కర్రతో కొడుతూ బాలుడున్నాడు. భారతీయ ప్రజాస్వామిక వ్యవస్థలో ఓటు రాజకీయాల ద్వారా ఆ గ్రామాన్నీ, ఆ ఇళ్ళనీ, ఆ పచ్చదనాన్నీ తామెలా స్వాధీనం చేసుకోవాలో ఆలోచిస్తున్న నాలుగు వర్ణాల వారు ఆలోచిస్తున్నట్లుంది. దాన్ని నెరవేరనివ్వనన్నట్లు బాలుడి చేతిలోని కర్ర కనిపిస్తుంది.
తాగడానికి కొన్నినీళ్ళు, కట్టుకోవడానికి బట్ట ఉన్న ఆ బాలుడు తినడానికి భుజాన తువ్వాల్లో ఏదొక ఆహారపదార్థం మూటకట్టుకున్నాడు.
ఆ బాలుడు చదువుకున్న కవి, రోడ్డుకడ్డంగా నిలబడ్డ పశువులు ఊరుని నాశనం చేయాలనుకునే ఆధిపత్యవర్ణాలు, వర్గాలు గా చెప్పుకోవచ్చుననుకుంటున్నాను. నెమలికన్నులు కవిత్వంలో ఉన్న వస్తువు అంతా దీన్ని ప్రతీకాత్మకం చేసేలా చిత్రకారుడు చిత్రించాడనుకుంటున్నాను’’
దార్ల వెంకటేశ్వరరావు ప్రముఖకవిగా, విమర్శకుడుగా ప్రసిద్ధి చెందారు. ఈయన రాసిన సుమారు 44 వచనకవితల సంపుటి పేరు నెమలికన్నులు.ఈ కవితలన్నీ ప్రసిద్ధ దిన, వార ప్రత్రికల్లో ప్రచురితమయ్యాయి. చివరిలో మినీకవితలను ప్రచురించారు. ఈ కవితా సంపుటికి ప్రసిద్ధ చిత్రకారుడు లక్ష్మణ్ ఏలె ముఖచిత్రాన్ని అందించారు. ఈ కవితల్లో కొన్ని కవితలు 2004లో ప్రచురించిన దళితతాత్వికుడు కవితాసంపుటిలో ఉన్నాయి. ఈకవిత్వం గురించి 27మంది ప్రసిద్ధ రచయితలు, కవులు, పరిశోధకులు, విశ్వవిద్యాలయ ఆచార్యులు రాసిన విశ్లేషణాత్మక వ్యాసాలను కూడా ఈ పుస్తకంలోనే ప్రచురించారు. ‘లిప్తకాలస్వప్నం’ పేరుతో ‘దళితతాత్వికుడు’ కవితాసంపుటికి కవి రాసుకున్న ముందుమాటతో పాటు, పరిష్కరణ ప్రతిగా ప్రచురించిన ‘నెమలికన్నులు’ కవితాసంపుటికి ‘పునరుత్థానం’ పేరుతో కవితాత్మకంగా కవితనమాటను రాయడం విశేషం. ఈ కవితాసంపుటిని కవి తన తల్లిదండ్రులు శ్రీమతి పెదనాగమ్మ, శ్రీలంకయ్యలకు అంకితమిచ్చారు.
దళిత జీవితంలో పాటు, తెలంగాణ ఉద్యమసందర్భంగా కవి తన దృక్పథాన్ని తెలిపేకవితలను కూడా రాశారని ఈ కవితాసంపుటి పరిశీలించినవారికి అర్థమవుతుంది. అలాగే, చివరికి వచ్చేసరికి తాత్వికతతో పాటు, మరణాన్ని స్వచ్ఛందంగా ఆహ్వానిస్తున్న కవిత్వం కనిపిస్తుంది. జీవాత్మ పడుతున్న వేదనను కవిత్వీకరించడం ఈకవితాసంపుటిలో ఒక గుర్తించదగినవిశేషం. ఈ కవితాసంపుటిపై దారిశెట్టి పుష్పిణి అనే పరిశోధకురాలు ‘నెమలికన్నులు కవిత్వం-అభివ్యక్తివైవిధ్యం’ అనే పేరుతో చెన్నైప్రెసిడెన్సికళాశాలలో డా.ఎలిజబెత్ జయ కుమారి గారి పర్యవేక్షణలో ఎం.ఫిల్., పరిశోధన చేస్తున్నారు.
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల హుకుంపేటలోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల సుకూరులోను, మాధ్యమిక పాఠశాల సుకూరులోనూ ఉన్నాయి.
సమీప జూనియర్ కళాశాల హుకుంపేటలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల పాడేరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల విశాఖపట్నంలోను, పాలీటెక్నిక్ పాడేరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప అనియత విద్యా కేంద్రం అనకాపల్లిలోను, వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు విశాఖపట్నం లోనూ ఉన్నాయి.
ఈ పుస్తకం నాలుగు భాగాలుగా వ్రాయబడినది; మొదటిది విద్యార్థిదశ, రెండవది ఉపాధ్యాయదశ, మూడవది ఉపన్యాసకదశ, నాలుగవది విశ్రాంతిదశ. చివరిగా అనుబంధములో రాయసంవారి వంశవృక్షాన్ని తెలియజేశారు.
ఆత్మచరిత్రము రాయసం వెంకట శివుడు స్వీయచరిత్ర. ఇది ఆంధ్రగ్రంథమాల వారి 22వ పుష్పంగా కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు గారిచే 1933 సంవత్సరం ప్రచురించబడింది.
తండ్రి వెంకటరమణ ప్రజా గాయకుడవడం చేత చిన్నతనం నుంచే పాటలయందు ఆసక్తినేర్పరుచుకుంది. తన 8 వ ఏట నుంచే పాటలు పాడడం ప్రారంభించింది. తండ్రి వల్లనే తనకు పాటల పట్ల ఆసక్తి కలిగిందని చెబుతారు భూదేవి.
పాఠశాలలో చదువుతూనే ఎన్నో పాటల పోటీలలో పాల్గొని బహుమతులు సంపాదించుకున్నారు. అప్పటి నుంచే ఎప్పటికైనా మంచి గాయనిగా పేరు ప్రఖ్యాతలు తెచ్చుకోవాలని స్థిరనిర్ణయానికొచ్చింది.
హైదరాబాద్ కింగ్ కోఠిలోని శ్రీ త్యాగరాజ ప్రభుత్వ సంగీత నృత్య కళాశాలలో సర్టిఫికేట్ కోర్సు చేశారు. హైదరాబాద్ లోని టీచర్ లావణ్య లత వద్ద సంగీతాభ్యాసం చేసారు.
జన చైతన్య గీతాలకు ఎంతటి స్పందన లభిస్తుందో ఈ పాట ద్వారానే ఆమెకు తెలిస్తొచ్చింది. గాంధీ పీస్ సెంటర్ వారి ఆధ్వర్యంలో రెండేళ్ళ పాటు చిత్తూరు అంతటా అన్ని గ్రామాల్లోను అనేక ప్రజా చైతన్య గీతాలను పాడుతూ గాయనిగా తన పయనానికి పునాదులు వేసుకున్నారు. ప్రజా నాట్య మండలి "తెలుగు వెలుగులు" ప్రచారంలో భాగంగా రాష్ట్రమంతటా ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. ఇలా మూడేళ్ళు గడిచిన తర్వాత నుండి ఏ పాట పాడినా తెలుగు సంస్కృతిని ప్రతిబింబించేలా ఉండేవి మాత్రమే పాడాలని నిశ్చయించుకున్నారు భూదేవి.
కమ్మనైన తెలుగు భాష కలనైనా మరవొద్దు అని కవి ఎలమర్తి రమణయ్య వ్రాసిన పాటను తన స్వరంలో ఆలపిస్తూ తెలుగు భాష గొప్పదనాన్ని లాలనగా పరిచయం చేస్తుంటారు భూదేవి.
జన హృదయాలలో నుండే పాటలు పుడతాయంటారు. వరకట్న దురాచారం వల్ల ఎంతో మంది ఆడపిల్లల జీవితాలు నాశనమవుతుండడం స్వయంగా చూసి స్పందించి పాటల రూపంలో వాటిని జనబాహుళ్యానికి పరిచయం చేశారు. రెడ్డప్ప వ్రాసిన గీతం ఆమెకు దొరకడం ఒక అదృష్టమంటారు భూదేవి. ఎందుకంటే . ఆ పాట పాడిన ప్రతీచోటా ఎందరో ఆడవాళ్ళు కన్నీళ్ళు పెట్టుకుని తనకు, తన పాటకు మద్దత్తిచ్చారు. ఆ పాట ఇలా సాగుతుంది.
కళామైత్రి సంస్థను స్థాపించి తెలుగు భాషా సంస్కృతి ప్రచారంలో భాగంగా శతకామృతవర్షిణి పేరిట నాటి కవులు రచించిన పలు శతకాలను, తెలుగు భాష ఔన్నత్యాన్ని గొంతెత్తి ఆమె తన పాటల ద్వారా అనేక ప్రదర్శనలిచ్చి తద్వారా తన వంతుగా తెలుగుతల్లికి నీరాజనాలర్పిస్తున్నారు.
తరచూ సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల్లో పాల్గొంటూ వస్తున్న క్రమంలో ఒకసారి తిరుపతిలో కచ్చేరి చేస్తున్నప్పుడు అప్పటి చిత్తూరు జిల్లా కలెక్టరు ఇ.వి.సుబ్బారావు భూదేవి పాట విని అభినందించి తిరుపతి సంగీత కళాశాలలో చేర్పించడం ఆమె గాయనిగా నిలదొక్కుకోవడానికి ఎంతగానో సహాయపడింది.
జన్మనిచ్చిన తల్లిదండ్రులు సహాయ సహకారాలతో పాటు బబ్బెళ్ళపాటి గోపాల కృష్ణ సాయి ఆమెను మానస పుత్రికగా స్వీకరించి గాయనిగా మంచి ప్రోత్సాహాన్నందించారు. భర్త సతీష్ కూడా రిథమ్స్, పాడ్స్ వాద్య కళాకారుడే కావడంతో ఆమెకు వెన్నుదన్నుగా నిలిచి ప్రోత్సహిస్తున్నారు.
చిత్తూరు జిల్లా మదనపల్లి ప్రాంతంలో అంకిశెట్టిపాలెం అనే పల్లెటూర్లో జన్మించింది ఊటుకూరు భూదేవి. తండ్రి వెంకటరమణ, తల్లి లక్ష్మమ్మ. పదవ తరగతి వరకు కాళహస్తి లోని సంక్షేమ హాస్టల్లో చదువుకున్నారు.
ఇతడు తమిళనాడు రాష్ట్రం, తిరునల్వేలి సమీపంలోని కల్లిడైకురిచ్చి అనే గ్రామంలో 1892, ఆగష్టు 12న ఒక పేద బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఇతడు తిరునల్వేలిలోని ఎం.డి.టి. హిందూ కాలేజీలో ఎఫ్.ఎ. చదివాడు. కళాశాల విద్య మద్రాస్ క్రిస్టియన్ కాలేజిలో పూర్తి చేశాడు. ఇతడు మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో ఎం.ఎ. ప్రథముడిగా ఉత్తీర్ణుడైనాడు. మద్రాసులోని హిందూ కాలేజీలో 1913 నుండి 1918 వరకు ఉపన్యాసకుడిగా పనిచేశాడు.ఇతడు చరిత్ర ఆచార్యుడిగా బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో 1918-1920ల మధ్య పనిచేశాడు. అటుపిమ్మట అన్నామలై విశ్వవిద్యాలయంలో కొత్తగా ఏర్పాటయిన ఆర్ట్స్ కాలేజీకి ప్రిన్సిపాల్‌గా నియమితుడైనాడు.
ది చోళాస్అను శీర్షికతో రెండు సంపుటాలు, స్టడీస్ ఇన్ ద చోళా హిస్టరీ అండ్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ అనేది శాస్త్రిగారి తొలి చారిత్రిక పరిశోధనా ఫలాలు. అటుపై ది పాండ్యన్ కింగ్డమ్ అను పరిశోధనా గ్రంథం చారిత్రికుడిగా ఆయన కీర్తిని ఇనుమడింపజేసింది. ఆయన గ్రంథాలలో ఇది ప్రఖ్యాతి గాంచినది. అటుపై ఎ హిష్టరీ ఆఫ్ సౌత్ ఇండియా చారిత్రికులకు, సామాన్యులకు అర్ధమయ్యేరీతిలో రచింపబడిన గ్రంధమిది. అత్యంత ప్రాచీన కాలము నుండి విజయనగర రాజులు, బహమనీ సుల్తానుల చరిత్ర వరకు దక్షిణ భారత రాజవంశాల చరిత్ర-సంస్కృతి సంక్షిప్తంగా ఇందు వివరింపబడింది. దక్షిణ భారత చరిత్రకి ఇది ఒక ప్రమాణగ్రంధము.
శాస్త్రి ప్రముఖ భారతీయ చారిత్రిక, ప్రాచ్య, సాంస్కృతిక సంస్థలైన ఇండియన్ హిష్టరీ కాంగ్రెస్, ఇండియన్ హిష్టారికల్ రికార్డ్స్ కమిషన్, ఆలిండియా ఓరియంటల్ కాన్ఫరెన్సులతో సన్నిహిత సంబంధాలను కలిగి ఉండేవాడు. ఆయన అందులో ప్రచురించిన పరిశోధకా వ్యాసాలు గణనీయమైనవి. 1946లో పాట్నాలో జరిగిన హిష్టరీ కాంగ్రెస్ కు ఆయన అధ్యక్షత వహించాడు. శాస్త్రి భారతాన్ని పాలించిన రాజవంశాలపైన, ఆగ్నేసియాదేశాల మత సంస్కృతులపై దక్షిణభారతదేశ ప్రభావము అను విషయంపై చాలా పరిశోధన చేసాడు.
శాస్త్రి రచించిన ప్రధాన గ్రంధాలలో ఫర్దర్ సోర్సెస్ ఆఫ్ విజయనగర హిష్టరీ ఒకటి.ఇది డాక్టర్ నేలటూరి వేంకటరమణయ్యతో కలసి రచించాడు.దూర ప్రాచ్యదేశాల మత, సంస్కృతులపై దక్షిణ భారతముయొక్క ప్రభావము అను విషయంపై విస్తారమైన పరిశోధన గావించిన ప్రముఖులలో శాస్త్రి గణనీయులు. సౌత్ ఇండియన్ ఇన్ఫ్లుయెన్స్ ఇన్ ద ఫార్ ఈస్ట్ హిష్టరీ అఫ్ శ్రీవిజయ అనే గ్రంధాలు శాస్త్రి ఈ విషయంపై జరిపిన పరిశోధనా ఫలితాలు.
కల్లిడైకురిచ్చి అయ్య నీలకంఠ శాస్త్రి దక్షిణ భారతదేశపు చరిత్రను వ్రాసిన ప్రముఖ భారతీయ చరిత్రకారుడు. ఇతని అనేక గ్రంథాలు చరిత్రకు సంబంధించిన ప్రామాణికమైన ఆధార గ్రంథాలుగా రూపుదిద్దుకున్నాయి. ఇతని పాండిత్యానికి గుర్తింపుగా కేంద్ర ప్రభుత్వం భారత మూడవ అత్యున్నత పురస్కారం, పద్మభూషణ్ ప్రదానం చేసింది.
నీలకంఠశాస్త్రి దక్షిణ భారతదేశపు చరిత్రకారులలో అత్యంత ప్రతిభావంతుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. తమిళ చరిత్రకారుడు ఎ.ఆర్.వెంకటాచలపతి ఇతడిని "తమిళనాడుకు చెందిన 21వ శతాబ్దపు అత్యుత్తమ చారిత్రకుడి"గా ప్రస్తుతించాడు.
ఇతడి గ్రంథం ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ సౌత్ ఇండియా అనేక విశ్వవిద్యాలయాలలో భారతీయ చరిత్ర విద్యార్థులకు పాఠ్యగ్రంథంగా ఎంపిక చేశాడు.
1783 , 1796 మద్య కాలంలో బ్రిటిష్ , పారామౌంట్ చీఫ్ " జోసెఫ్ చార్టర్ " నాయక్త్వంలోని బ్లాక్ కరీబియన్ల మద్య తిరిగి సంఘర్షణలు చోటుచేసుకున్నాయి. 1795 , 1796 మద్య మార్టినిక్యూ లోని ఫ్రెంచి సైన్యం మద్దతుతో బ్లాక్ కరీబియన్లు బ్రిటిష్‌తో వరుసయుద్ధాలు కొనసాగించారు. చివరికి వారి తిరుగుబాటు అణిచివేయబడింది.సంఘర్షణల ఫలితంగా 5,000 మంది బ్లాక్ కరీబియన్లు బెక్వియా తీరంలో ఉన్న " బాలిసెయక్స్ " అనే అతిచిన్న ద్వీపానికి పారిపోయారు.1796 వరకు బ్రిటిష్ , బ్లాక్ కరీబియన్ల మద్య సంఘర్షణలు కొనసాగాయి. 1797లో బ్రిటిష్ జనరల్ " సర్ రాల్ఫ్ అబర్‌క్రోంబీ " బ్లాక్ కరీబియన్ల రెండవ తిరుగుబాటుకు ముగింపు తీసుకువచ్చాడు.రెండమారు తిరుగుబాటుకు ఫ్రెంచి తిరుగుబాటుదారుడు విక్టర్ హుగ్యూస్ నాయకత్వం వహించాడు.
దేశంలోని 389చ.కి.మీ వైశాల్యం కలిగిన భూభాగం సెయింట్ విన్సెంట్ ద్వీపం ప్రధానభూభాగంగా ఉంది. దేశంలో భాగంగా ఉన్న సెయింట్ విన్సెంట్ ద్వీపానికి గ్రెనడా ద్వీపానికి మద్య ఉన్న చిన్నద్వీపాలను గ్రెనడైంస్ ద్వీపాలు అంటారు.సెయింట్ విన్సెంట్ ద్వీపంలోని అత్యధిక భాగం హరికెన్ బెల్టులో ఉంది.సెయింట్ విన్సెంట్ ఉత్తరదిశలో సెయింట్ లూసియా, తూర్పుదిశలో బార్బడోస్ ఉన్నాయి.1,02,000 జనసంఖ్య కలిగిన సెయింట్ విన్సెంట్ గ్రెనడైంస్ జసంధ్రత అధికంగా కలిగినదేశం. రాజధాని నగరం " కింగ్‌స్టన్ " దేశానికి ప్రధాన నౌకాశ్రయ నగరంగా కూడా ఉంది.సెయింట్ విన్సెంట్ ఫ్రెంచి, బ్రిటిష్ కాలానీచరిత్రను కలిగి ఉంది.ప్రస్తుతం " ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ఈస్టర్న్ కరీబియన్ స్టేట్స్, కరీబియన్ కమ్యూనిటీ, కామంవెల్ట్ ఆఫ్ నేషంస్, బొలివేరియన్ అలయంస్ ఫర్ ది అమెరికాస్ , కమ్యూనిటీ ఆఫ్ లాటిన్ అమెరికన్ అండ్ కరీబియన్ స్టేట్స్‌లో భాగంగా ఉంది.
సెయింట్ విన్సెంట్ వ్యవసాయంలో అరటి ఆర్థికరంగం మీద అత్యంత ప్రభావం చూపుతుంది. సేవారంగంలో పర్యాటకం ప్రముఖపాత్ర వహిస్తుంది. కొత్త పరిశ్రమలు స్థాపించడంలో ప్రభుత్వం విఫలమౌతూ ఉంది.1991 గణాంకాల ఆధారంగా దేశంలో 19.8% ఉన్న నిరుద్యోగం
2001 నాటికి 15% నికి చేరింది. నిరంతరంగా ఒకే పంట మీద ఆధారపడి ఉండడం ఆర్థికాభివృద్ధికి అడ్డంకిగా మారింది.పలు సంవత్సరాలు ఉష్ణమండల తుఫానులు అరటితోటలను పడగొటట్టి దేశానికి తీవ్రనష్టం కలిగిస్తుంది.దేశంలో చిన్నతరహా తయారీ రంగం, ఫైనాంస్ రంగం ఉన్నాయి అయినప్పటికీ వాటి చట్టాలు, నిబంధనలు అంతర్జాతీయంగా ఆందోళన కలిగిస్తుంది.
ప్రస్తుతం సెయింట్ విన్సెంట్ అని పిలువబడుతున్న ద్వీపం గతంలో " యులౌమియన్ " అని పిలువబడింది. స్థానిక ఐలాండు కరీబియన్లు ఈద్వీపాన్ని కలినా లేక కరినా అని పిలిచేవారు.1719 వరకు సెయింట్ విన్సెంట్ లోని కరీబియన్లు యురేపియన్ సెటిల్మెంట్లను తీవ్రంగా ఎదుర్కొన్నారు. అంతకు పూర్వం నౌకధ్వంశం కావడం కారణంగా ద్వీపానికి చేరుకున్న, సెయింట్ లూసియా,బార్బడోస్ , గ్రెనడాల నుండి ఆశ్రయం కోరి ప్రధానభూభాగం సెయింట్ విన్సెంట్ చేరుకున్న ఆఫ్రికన్ బానిసలు కరీబియన్లను జాత్యంతర వివాహాలు చేసుకుని బ్లాక్ కరీబియన్లు , గరిఫ్యునా అని పిలువబడ్డారు.
2010లో సెయింట్ విన్సెంట్, 21,700 లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్లు ఉన్నాయని అంచనావేయబడింది. లాండ్ ఫోన్ సిస్టం పూర్తిగా ఆటోమాటిక్ చేయబడింది. టెలిఫోన్ ద్వీపం అంతటా, మానవనివాసిత గ్రెనడైంస్ ద్వీపాలన్నింటికీ అందుబాటులో ఉంది.
సెయింట్ విన్సెంట్ మొదటి సారిగా ఫ్రెంచి ఆక్రమించుకున్నది. వరుస యుద్ధాలు , ఒప్పందాలు తరువాత ద్వీపాలు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి స్వాధీనం చేసింది. బ్రిటిష్
సెయింట్ విన్సెంట్‌ను బ్రిటిష్ స్వాధీనం చేసుకున్న అదే సమయంలో మార్టినిక్యూ ద్వీపాన్ని ఫ్రెంచి స్వాధీనం చేసుకున్నది. 1719లో సెయింట్ విన్సెంట్ లీవర్డ్ వైపు " బర్రౌల్లీ " సెటిల్మెంటు స్థాపించిన తరువాత అది ద్వీపంలో మొదటి కాలనీగా సెటిల్మెంటుగా గుర్తించబడింది. ఫ్రెంచి సెటిలర్లు కాఫీ, పొగాకు, ఇండిగొ, ప్రత్తి , చెరకు పండించారు. తోటలలో ఆఫ్రికన్ బానిసలు పనిచేసారు.
సెయింట్ విన్సెంట్‌లో యునైటెడ్ కింగ్డం , బ్రిటిష్ కాలనీలో బానిసత్వం నిర్మూలించబడిన తరువాత ప్రారంభం అయిన అప్రెంటిస్‌షిప్ 1838లో ముగిసింది. తరువాత తోటలలో శ్రామికుల కొరత సమస్యగా మారింది. ఫలితంగా తోటలలో పనిచేయడానికి ఒప్పంద కూలీలు తూసుకుని రాబడ్డారు. 1840లో మాడ్రియా నుండి పోర్చుగీసు వలసప్రజలు వచ్చిచేరారు. 1861 , 1888 మద్య నౌకలలో ఆఫ్రికన్ కార్మికులు ద్వీపానికి చేరుకున్నారు. మునుపటి బానిసలు , వలస కూలీల మద్య గడ్డు పరిస్థితులు ఎదురయ్యాయి. ప్రపంచ చక్కెర ధరలలో పతనం సంభవించిన కారణంగా ఆర్ధికసమస్యలు శతాబ్ధం చివరి వరకు కొనసాగాయి.
ఏడు సంవత్సరాల యుద్ధం కాలంలో " ట్రీటీ ఆఫ్ పారిస్ " ఒప్పందం తరువాత బ్రిటిష్ ఫ్రెంచి నుండి ద్వీపాన్ని ఫ్రెంచి నుండి స్వాధీనం చేసుకుంది.తరువాత బ్రిటిష్ , కరీబియన్ల మద్య తలెత్తిన సంఘర్షణల కారణంగా మొదటి కరీబియన్ యుద్ధం సంభవించింది. 1763లో బ్రిటిష్ ద్వీపాన్ని స్వాధీనం చేసుకుంది.తరువాత బ్రిటిష్ " చార్లొట్టే కోట " కు పునాది వేసింది.
పర్యాటకరంగంలో అభివృద్ధిచేయడానికి అవకాశాలు అధికంగా ఉన్నాయి. సమీపకాలంలో ఇక్కడ చిత్రీకరించబడిన " పైరేట్స్ ఆఫ్ ది కరీబియన్ " చలనచిత్రం ద్వీపం గురించి పర్యాటకులకు, పెట్టుబడిదారులకు మరింత అవగాహన కలగడానికి సహకరించింది. సమీపకాలంలో నిర్మాణరంగం, పర్యాటకరంగం అభివృద్ధిచేయడానికి శక్తివంతమైన ప్రయత్నాలు ఆరంభం అయ్యాయి.
1838లో పూర్తిస్థాయిలో బానిసత్వం నిషేధించబడే వరకు గతంలో ఫ్రెంచివారు చేసినట్లు బ్రిటిష్ కూడా ఆఫ్రికన్ బానిసలను చెరకు, కాఫీ, ఇండిగొ, పొగాకు, ప్రత్తి , కొకయా తోట్లలో ఉపయోగించుకుంది.తరువాత స్వతంత్రులైన బానిసలకు భూములను వదిలి భూస్వాములు ఎస్టేటులను వదిలి వెళ్ళిన తరువాత దేశంలో ఆర్ధికసంక్షోభం మొదలైంది.
సెయింట్ విన్సెంట్, గ్రెనడిన్స్ లెస్సర్ ఆంటిల్లెస్ ద్వీపసమూహంలో సార్వభౌమాధికారం కలిగిన దేశం.ఇది కరీబియన్ సముద్రంలోని దక్షిణతీరంలో ఉంది. ద్వీపం ఈతరువాత అట్లాంటిక్ సముద్రం మొదలౌతుంది. దేశాన్ని సెయింట్ విన్సెంట్ అని కూడా క్లుప్తంగా పిలుస్తారు.
దేశంలో సరికొత్తగా " ఆర్గిలే ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్ పోర్ట్ " నిర్మించబడింది. కొత్త సౌకర్యం 2017 ఫిబ్రవరి 14న ఆరంభం చేయడానికి ప్రణాళిక చేయబడింది.
అధిక పరిమాణంలో సల్ఫరు వున్న బిటుమినస్ బొగ్గును ఇంధనంగా వాడటం వలన, ఎక్కువ సల్ఫరు వాతావరణంలోకి విడుదల అయ్యి ఆమ్లవర్హానికి కారణ మగును.బిటుమినస్ బొగ్గును మండించునపుడు వెలువడు గాలిలో తేలియాడు ధూళికణాలు ఎక్కువగా విడుదల అగును.వీటీవలన శ్వాసకోశ వ్యాధులు ప్రబలే అవకాశం ఉంది. అందువలన వాయు కాలుష్యాన్ని నిరోధించడానికి డస్ట్ సైక్లోనులను తగిన విధంగా ఈ బొగ్గును ఇంధనంగా వాడు పరిశ్రమలలో ఉపయోగించాలి. బిటుమినస్ బొగ్గు వాడటం వలన వాతావరణంలోకి విడుదల అగు కాలుష్యాలు, కాలుష్య కారకాలు తేలియాడు ధూళి కణాలు సల్ఫర్ డయాక్సైడ్, నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్, సీసం, పాదరసాలు. అంతేకాదు మిథేన్, అల్కేన్స్, ఆల్కిన్స్, బెంజీన్ వంటి హైడ్రోకార్బనులు కుడా వాతావరణంలో కలుస్తాయి. అలాగే బొగ్గు సంపూర్ణంగా కాలడం వలన ఏర్పడిన కార్బన్ మోనాక్సైడ్ గాలిని పరిసరాలను విష పూరితం చేయును
కొన్ని కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం నిర్జీవమైన వృక్షజాలం ఒకేచోట భారిగా చిత్తడి నేలల్లో క్రమంగా పేరుకుపోయి కుళ్ళిన పదార్థంగా ఏర్పడి, తరువాత క్రమంలో భూపొరలలో ఏర్పడిన మార్పులు కదలికల వలన భూగర్భం లోకి చేరుకున్నవి. ఇలా భూగర్భములో చేరిన పిట్ అక్కడి అధిక ఉష్ణోగ్రతకు, పీడన ప్రభావం వలన క్రమేనా రుపాతంరం చెంది అధిక శాతం కర్బనం కల్గిన కర్బనయుక్త పదార్థంగా మారినది.ఇలా మారిన పదార్థాన్ని బొగ్గు అంటారు. ఇలా కుళ్ళిన వృక్షజాలం బొగ్గు గా మారటానికి దాదాపు 360 మిలియను సంవత్సరాల కాలం పట్టినది. బొగ్గులో అధికశాతం లో కర్బనం/కార్బన్ వుండును. తరువా త హైడ్రోజన్, ఆక్సిజన్ వుండును. తక్కువ మొత్తంలో నైట్రోజన్, సల్ఫరు వంటివి బొగ్గు యొక్క నాణ్యతను బట్టి వుండును. బొగ్గులో తక్కువ పరిమాణంలో అకర్బన పదార్థాల సంయో గ పదార్థాలు కూడా వుండును. బొగ్గులో తేమ కూడా వుండును.
బిటుమినస్ బొగ్గును ప్రాదానంగా రెండు రకాలుగా ఉప వర్గీకరణచేసారు ఒకటి థెర్మల్ లేదా స్టీము బొగ్గు మరొకటి మెటలార్జికల్ బొగ్గు. థెర్మల్ లేదా స్టీము బొగ్గును బాయిలరులో స్టీము ఉత్పత్తి చేయుటకు ఉపయోగిస్తారు. బిటుమినస్ బొగ్గును కొలిమిలో ఆక్సిజను రహిత స్థితిలో 1,100 వరకు వేడి చెయ్యడం వలన మెటలుర్జికల్ లేదా కోక్ బొగ్గు ఏర్పడును. ఆక్సిజను లేకుండా మండే స్వభావ మున్న పదార్థాలను ఆక్సిజను లేకుండా వేడి చేయు విధానాన్నిఉష్ణవిచ్ఛేదన అంటారు. ఈ కోక్ ను లోహాల ముడి ఖనిజాన్ని కరిగించి లోహాలుగా మార్చు కొలిమి లో ముడి లోహంతో కలిపి మండిస్తారు. ముఖ్యంగా ఇనుమును చేయుటకు బ్లాస్ట్ ఫర్నేసులో ఇంధనంగా వాడుతారు.
బిటుమినస్ బొగ్గులో తేమ 17శాతం వరకుండును. బిటుమినస్ బొగ్గు బరువులో 0.5 నుండి 2.0 శాతం నైట్రోజన్ వుండును. ఇందులోని స్థిర కార్బన్ శాతం లిగ్నైట్ బొగ్గు కన్న ఎక్కువ వుండును. ఈ రకపు బొగ్గులో వున్న వోలటైల్ పదార్థాల పరిమాణం ఆధారంగా బిటుమినస్ బొగ్గును , , గ్రేడ్ అని మూడు ఉపరకాలుగా విభజించారు. ఇందులో గ్రేడ్ బొగ్గు తక్కువ వోలటైల్ పదార్థాలను కల్గి వుండును. వోలటైల్‌లు అనగా 450 నుండి 650 ఉష్ణోగ్రత మధ్యలో ఆవిరిగా/వాయువుగా మారు స్వభావమున్న పదార్థాలు. బొగ్గులోని వోలటైలులు సల్ఫరు, తక్కువ పొడవు కార్బను గొలుసు వున్న హైడ్రోకార్బనులు
బొగ్గులో వున్న కార్బను పరిమాణం, ఏర్పడిన కాలాన్ని బట్టి బొగ్గును ప్రధానంగా మూడు రకాలుగా వర్గీకరించారు. అవి అంత్రాసైట్, బిటుమినస్, లిగ్నైట్. అంత్రాసైట్ అనునది అత్యంత నాణ్యమైన బొగ్గు. ఇందులో 95%వరకు కార్బను ఉండును. తరువాత స్థాయి బొగ్గు బిటుమినస్. బిటుమినస్ కన్న తక్కువ నాణ్యత కల్గిన, ఎక్కువ తేమ, మలినాలు కలిగిన బొగ్గు లిగ్నైట్.
ప్రపంచంలో లభించు బొగ్గు నిల్వలలో సగం బిటుమినస్ బొగ్గు నిల్వలే. ప్రపంచంలో లభించు బొగ్గులో 80% 10 దేశాల్లో లభిస్తున్నది. ఆదేశాల్లో అమెరికాదేశానిది ప్రథమస్థానం కాగా, చైనాది మూడవ స్థానం . మిగిన దేశాలు రష్యా, అస్ట్రేలియా, ఇండియా, జర్మనీ, ఉక్రైన్, కజక్‌స్థాన్, కొలంబియా, కెనడా
అమెరికాలో ఇల్లినోయిస్, కేంటుకి, వెస్ట్ విర్జీనియా, అర్కనాస్ ప్రాంతాల్లో, మిస్సిప్పి నది తూర్పు ప్రాంతంలో విరివిగా బిటుమినస్ బొగ్గు గనులు ఉన్నాయి.
బిటుమినస్ అనునది ఒక శిలాజ ఇంధనం.బిటుమినస్ అనునది నల్లగా మృదువుగా వుండు నేలబొగ్గు.ఇందులో బిటుమెన్ అను పదార్ధం వుండటం వలన ఈ బొగ్గును బిటుమినస్ బొగ్గు అంటారు.
బ్రహ్మముహూర్తం లోపుణ్యతీర్థంలో స్నానమాచరించి, ఆలయ ప్రదక్షిణ తర్వాత కోటేశ్వర స్వామిని, తదుపరి రాజరాజేశ్వరీ సమేత సోమేశ్వర స్వామిని, అనంతరం పార్వతీ సమేత సిద్ధి జనార్దన స్వామిని దర్శించుకుని రాజరాజేశ్వరీ అమ్మవారిని దర్శించుకోవడం ఈ ఆలయ ఆచారంగా వస్తోంది.