polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
భాగవత పురాణంలో కేకయరాజకుమారుడు మత్స్యరాజకుమారుడు, కోసల, విదర్భ, కురు, సృంజయ, కాంభోజ, ఉసీరన, మద్ర, కుంతి,అనర్త, కేరళ రాజకుమారులు శమంతపంచకంలో హాజరైనట్లు పేర్కొన్నారు.
కుకి ప్రజలకు బాహ్య ప్రపంచం చాలాకాలంగా విస్మరించబడింది. కుకి ప్రజల చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన మైలురాయి మిషనరీల రాక, వారిలో క్రైస్తవ మతం వ్యాప్తి. మిషనరీ కార్యకలాపాలు గణనీయమైన సాంఘిక, సాంస్కృతిక, రాజకీయ మార్పులను కలిగి ఉన్నాయి. అయితే క్రైస్తవ మతాన్ని అంగీకరించడం కుకి ప్రజల సంప్రదాయ మతం, కుకి ప్రజల పూర్వీకుల ఆచారాలు, సంప్రదాయాల నుండి నిష్క్రమణను ఇది సూచిస్తుంది. ఇది ఆంగ్ల విద్య వ్యాప్తి దోహదం చేసి కుకి ప్రజలను "ఆధునిక యుగానికి" పరిచయం చేసింది. మొదటి విదేశీ మిషనరీ ఆయన విలియం పెటిగ్రూ 1894 ఫిబ్రవరి 6 న మణిపూరు వచ్చాడు. దీనిని అమెరికను బాప్టిస్టు మిషను యూనియన్ స్పాన్సరు చేసింది. ఆయన డాక్టరు క్రోజియరుతో కలిసి మణిపూరు ఉత్తర, ఈశాన్యంలో కలిసి పనిచేశాడు. దక్షిణాన వెల్ష్ ప్రెస్‌బైటరీ మిషనుకు చెందిన వాట్కిన్సు రాబర్టు 1913 లో ఇండో-బర్మా థాడౌ-కుకి పయనీర్ మిషనును నిర్వహించాడు. విస్తృత పరిధిని కలిగి ఉండటానికి మిషను పేరును " నార్త్ ఈస్ట్ ఇండియా జనరల్ మిషను గా మార్చారు.
లాం అనేది ఒక సంస్థ, దీనిలో బాలురు, బాలికలు, వ్యక్తులు సమాజ ప్రయోజనాల కోసం సామాజిక కార్యకలాపాలలో నిమగ్నమయ్యారు. ఇది మరొక అభ్యాస సంస్థ కూడా. ప్రతి లాం లాం-ఉప , తోల్లై-పావో , లాం-టాంగ్వో ఉన్నారు. సాంప్రదాయిక అభ్యాసానికి మూలంగా కాకుండా లాం సంస్థ దాని సభ్యులకు సాంకేతిక, ఆచరణాత్మక జ్ఞానాన్ని ప్రసారం చేయడానికి కూడా దోహదపడింది, ప్రత్యేకించి కుంగ్-కల్ వంటి వ్యవసాయం, వేట, చేపలు పట్టడం, క్రీడా కార్యకలాపాల ప్రత్యేక పద్ధతులకు సంబంధించి , కాంగ్ కాప్, కాంగ్చోయ్ కాప్ , సుహ్తుంఖవ్ (జావెలిన్ త్రో భారీ చెక్క అమలును ఉపయోగించి -డి-హస్కింగ్- కొట్టడం), సోంగ్సే శిక్షణకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది.
కుకీల ప్రారంభ చరిత్ర అస్పష్టంగా ఉంది. "కుకి" అనే పదం మూలం అనిశ్చితం. కానీ "నాగా" అనే పదం వలె ఇది ఒక పేరు. ఇది మొదట కుకిలు అని పిలువబడే తెగల స్వీయ-హోదాగా లేదు. వలసరాజ్యాల బ్రిటీషు రచయిత ఆడం స్కాట్ రీడ్ అభిప్రాయం ఆధారంగా కుకి అనే పదాన్ని మొట్టమొదటిసారిగా సా.శ. 1777లో బ్రిటిషు రికార్డులలో కనిపించింది. ఏది ఏమయినప్పటికీ " కుకి నేషనల్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ పిఎస్ హౌకిప్ సా.శ. 33 రికార్డు కుకి అహోంగ్బా, కుకి అచౌబా అనే ఇద్దరు కుకి ముఖ్యులను సూచిస్తుందని పేర్కొంది. పురాతన సంస్కృత పురాణ సాహిత్యం కిరాత ప్రజలను ప్రస్తావించింది. వీటిని కుకి వంటి తెగలుగా గుర్తించారు. సి.ఎ. సోపిట్ అభిప్రాయం ఆధారంగా "పురాతన కుకీలు" 11 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మణిపూరుకు వలస వచ్చారు. అయితే "ఆధునిక కుకీలు" 19 వ శతాబ్దం మొదటి భాగంలో మణిపూరుకు వలస వచ్చారు.
భారతదేశం, బంగ్లాదేశు, బర్మాలోని అనేక కొండ తెగలలో ఒకటి. మయన్మారులోని చిను రాష్ట్రంలో ఉన్న చిను ప్రజలు, భారతదేశంలోని మిజోరాం రాష్ట్రంలో మిజో వంటి అనేక టిబెటో-బర్మా గిరిజన ప్రజలు భారతదేశంలోని ఈశాన్య రాష్ట్రాలు, వాయవ్య బర్మా, బంగ్లాదేశులోని చిట్టగాంగు కొండ ప్రాంతాలలో వ్యాపించారు. ఈశాన్య భారతదేశంలోని అరుణాచల ప్రదేశు మినహా అన్ని రాష్ట్రాలలో వీరు ఉన్నారు. అంతర్జాతీయ సరిహద్దుల్లలో వీరిలా చెదరగొట్టబడడం భారతదేశ ఆక్రమణలో చేసిన బ్రిటిషు వారు చేసిన శిక్షాత్మక చర్యలకు ఇది పరాకాష్ఠగా భావించబడుతుంది.
"చిను" పేరు వివాదాస్పదమైంది. భారతదేశంలో బ్రిటీషు ఆక్రమణ సమయంలో కుకిషు భాష మాట్లాడే ప్రజలను సమూహపరచడానికి బ్రిటిషు వారు 'చిన్-కుకి-మిజో' అనే సమ్మేళనం పదాన్ని ఉపయోగించారు. భారత ప్రభుత్వం దీనిని "వారసత్వంగా" పొందింది. మిషనరీలుసరిహద్దు భారత వైపున ఉన్న వారికి కుకి అనే పదాన్ని ఉపయోగించటానికి ఎంచుకున్నారు. బర్మా చిను రాష్ట్రంలోని చిను జాతీయ నాయకులు బ్రిటను నుండి బర్మా స్వాతంత్ర్యం పొందిన తరువాత "చిను" అనే జాతిప్రజలుగా ప్రాచుర్యం పొందారు.
" సాం కమ్యూనిటీ సెంటరు ఫర్ బాయ్స్ " - శిక్షణా కేంద్రం, దీనిలో " సాం-ఉప " బోధన చేసాడు. అయితే " సాం-ను" బాలుడి వెంట్రుకలను దువ్వడం, వస్త్రాలు ఉతకడం, వారి పడకలు సర్ది నిద్రకు తయారు చేయడం వంటి సంరక్షణా బాధ్యతలు చూసుకున్నాడు. ఉత్తమ విద్యార్థులను కింగ్స్ లేదా చీఫ్ సేవకు సిఫారసు చేశారు. చివరికి వారి సభలో సెమాంగు, పచాంగు లేదా సైన్యంలోని గాల్-లాంకాయ్ కార్యాలయాన్ని సాధించారు.
పాలనకు సంబంధించి సెమాంగు అనేది చీఫ్ నివాసంలో జరిగే కుకి గ్రామ సంఘం వార్షిక అసెంబ్లీ ఇన్పి ను సూచిస్తుంది. అటువంటి అసెంబ్లీలో గ్రామానికి, సమాజానికి సంబంధించిన విషయాలను చర్చించడానికి, చీఫ్, ఆయన సెమాంగ, పచాంగు , గ్రామంలోని గృహ పెద్దలు అందరూ పరిష్కరించడానికి సమావేశమవుతారు.
బ్రిటీషు ఆధిపత్యానికి ప్రతిఘటిస్తూ కుకి ప్రజల మొదటిసారిగా 1917-19 మద్యకాలంలో తిరుగుబాటు చేసారు. ఆ తరువాత వారి భూభాగం బ్రిటిషు వారి అధీనంలోకి వచ్చింది. బ్రిటిషు ఇండియా, బ్రిటిషు బర్మా పరిపాలనల మధ్య వారి భూభాగం విభజించబడింది. 1919 లో వారి ఓటమి వరకు కుకీలు వారి అధిపతులచే స్వతంత్ర ప్రజలుగా పరిపాలించబడ్డారు.
కుకీ యువకులు క్రమశిక్షణ, సామాజిక మర్యాదలను నేర్చుకునే కేంద్రంగా కూడా ఇది పనిచేసింది. పంట కాలం తరువాత " లాం మీట్ " ను లామ్-సెల్ తో జరుపుకుంటారు. దీని జ్ఞాపకార్థం, ఒక స్తంభం స్థాపన చేస్తారు. ఈ కార్యక్రమంలో నృత్యం, బియ్యంతో చేసిన -బీరు తాగడం జరుగుతుంది. ఇది కొన్నిసార్లు పగలు, రాత్రులు కొనసాగుతుంది.
సాంప్రదాయకంగా కుకీలు ఆనిమిస్టులు. ఆర్థర్ ఇ. కార్సన్ బాప్టిస్ట్ మిషనరీ పని కారణంగా చాలామంది క్రైస్తవ మతంలోకి మారారు. చాలా మంది కుకీలు సువార్తికులు, పాస్టర్లుగా కూడా పనిచేశారు, యునైటెడు స్టేట్స్, ఆస్ట్రేలియా, గుయాం, భారతదేశం వంటి ప్రదేశాలలో సేవ చేస్తున్నారు.
రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో స్వాతంత్ర్యాన్ని తిరిగి పొందే అవకాశం కొరకు కుకి ప్రజలు ఇంపీరియల్ జపనీస్ సైన్యం, సుభాసు చంద్రబోసు నేతృత్వంలోని ఇండియను నేషనలు ఆర్మీతో కలిసి పోరాడారు. కాని యాక్సిస్ సమూహం మీద మిత్రరాజ్యాల దళాల విజయం వారి ఆశలను దెబ్బతీసింది.
ఇటీవలే చిను, కుకిలను తిరస్కరించి జోమి అనే పేరును ఎంచుకున్నారు. జూతో సహా చిన్న ఉత్తర కుకిషు భాషలను మాట్లాడే అనేక మందికి సాధారణంగా ఈ పేరును ఉపయోగిస్తున్నారు. హ్మర్లు జూ / జో హమలు, కోమ్సు వంటి ఇతర సమూహాలు తమకు తాముగా సహకరించకపోవచ్చు.
కుకి ప్రజల దాదాపు యాభై తెగలను భారతదేశం షెడ్యూల్డు తెగలుగా గుర్తించింది. వారు ఆవిర్భవించిన ప్రాతం, వారు మాట్లాడే భాషామాండలికం ఆధారంగా వీరిని షెడ్యూల్డు తెగలుగా భారతప్రభుత్వం గుర్తించింది.
గత నలభై ఏళ్లుగా ఎన్నో వేల ప్రదర్శనలిస్తూనే ఉన్నారు. న్యూఢిల్లీ, ముంబై, చెన్నై, బెంగళూరు, హైదరాబాద్‌లో సంగీత నాటక అకాడమీ వారి ఆధ్వర్యంలో, సౌత్ జోన్ కల్చరల్ సెంటర్ ఆధ్వర్యంలో, టిటిడి వారి ఆధ్వర్యంలో, రాష్ట్ర సాంస్కృతిక శాఖ ఆధ్వర్యంలో ఎన్నో ప్రదర్శనలిచ్చారు. విదేశాలలో ఆటా, తానా, యూరోపు తెలుగు అసోసియేషన్ వారి ఆధ్వర్యంలో ఎన్నో ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. 1997లో మారిషస్‌లో భారత స్వాతంత్ర్య దినోత్సవంనాడు ఇచ్చిన ప్రదర్శనలో ఇచ్చారు. ఆనాటి ప్రెసిడెంటు ఆవిడను సత్కరించారు. 200పైగా నృత్యాంశాలకు ఉషాగాయత్రిగారు కొరియోగ్రఫి చేశారు. కలాపం మీద 3 రోజుల సెమినారు నిర్వహించారు. రాజీవ్‌గాంధీ విశ్వవిద్యాలయంలో డా.ఉషాగాయత్రి నృత్య విభాగంలో పనిచేశారు. తన శిష్యులతోపాటు, యుకె, యూరోపులో ప్రదర్శనలిచ్చి నెలకుపైగా పర్యిటించారు. యుకెటిఎ, జయతే కూచిపూడి, అంతర్జాతీయ కూచిపూడి ఫెస్టివల్‌లో భాగంగా ఎన్నోప్రదర్శనలిచ్చి అందరి మన్ననలు పొందారు.
ప్రఖ్యాత చారిత్రక నవలా చక్రవర్తి డా. ముదిగొండ శివప్రసాద్ రాసిన శివభక్తమార్కండేయ అనే బాలే ఎన్నోసార్లు ప్రదర్శించారు.
చారిత్రక, సాంఘిక విలువలున్న నృత్య ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. మా తెలుగు తల్లికి మల్లెపూదండ, స్వర్ణోత్సవ భారతి, వందేమాతరం, సంక్రాంతి లక్ష్మి వంటి బాలేలు కొరియోగ్రఫి చేసి ప్రదర్శించారు. మన పురాణ కథలపై ఆధారపడిన శివభక్తమార్కండేయ, రుక్మిణీ సత్య, అలిమేలుమంగ చరిత్ర, యశోదకృష్ణ వంటి బాలేలు చేసి, చేయించారు. ఈమె చేసిన ‘మాతృదేవోభవ’ ఎంతో ప్రఖ్యాతమైనది. నృత్యం దర్శయామిలో 72 నృత్యాంశాలు చేశారు. దానిని 12 గంటలు అవిరామంగా, 12 శిష్యురాళ్లతో చేయించారు.
1955 ఏప్రిల్ 26 న మల్లవరపు సుందరేశం, జానకమ్మ దంపతులకు కర్నూలులో జన్మించింది. చిన్నప్పటినుండే ఆమె సంగీతం, నృత్యం నేర్చుకుంది. నాలుగు సంవత్సరాల ప్రాయంలోనే ఈమె ఉదయ్ శంకర్ శిష్యుడైన శ్రీ దయాల్ శరణ్ వద్ద నాట్యాభ్యాసం మొదలుపెట్టారు. వీరి దగ్గర కథక్, ఒడిస్సీ, సంగీతం నేర్చుకున్నారు. ప్రఖ్యాత గురువు వేదాంతం జగన్నాధ శర్మ వద్ద కూచిపూడి నేర్చుకున్నారు. అలాగే పద్మశ్రీ వేదాంతం సత్యనారాయణ శర్మ, పద్మభూషణ్, డా. వెంపటి చినసత్యం, శ్రీ వేదాంతం ప్రహ్లాద శర్మగారి వద్ద యక్షగానాలు, ప్రఖ్యాత కళాక్షేత్ర గురువు శ్రీమతి కమలారాణి వద్ద నట్టువాంగం, పద్మశ్రీ డా. నటరాజ రామకృష్ణ వద్ద పదములు నేర్చుకున్నారు.
డా. మద్దాళి ఉషా గాయత్రి హైదరాబాదు సెంట్రల్ యూనివర్సిటీలో 1988లో ఎం.ఏ ఉత్తమ శ్రేణిలో చదివారు. తరువాత, "తెలుగు సాహిత్యంలో సత్యభామ పాత్ర వృద్ధి, వికాసం, నాట్యంలో అవతరణ" అనే అంశంమీద పరిశోధన చేసి పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో పిహెచ్‌డి పొందారు. అదే సిద్ధాంత వ్యాసం ప్రచురించారు.
దాదాపు పాతిక సంవత్సరాలు, పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంకులో పనిచేసి వాలంటరీ రిటైర్‌మెంట్ తీసుకుని, పూర్తిగా నృత్యానికే తన సమయాన్ని కేటాయస్తున్నారు. ఉష వద్ద శిక్షణ తీసుకున్న ఎంతోమంది కళాకారులు ఈనాడు ఉత్తమ కళాకారులయ్యారు, నాట్యానికి తమ సేవ చేస్తున్నారు.
మద్దాళి ఉషాగాయత్రి కూచిపూడి నృత్య కళాకారిణి, నాట్యగురువు. ఈమె కిన్నెర ఆర్ట్ థియేటర్స్ సంస్థ కార్యదర్శి మద్దాళి రఘురామ్ జీవిత భాగస్వామి.
దర్శకులు కె. రాఘవేంద్రరావు, దర్శక నిర్మాత నారా జయశ్రీ,సోదరుడు జె. కె. భారవి ప్రోత్సాహంతో తెలుగు సినిమాలకు పాటలు రాశాడు. 1986లో విడుదలైన రంగవల్లి సినిమాకు తొలిసారిగా పాటలు పాటలు రాసిన వేదవ్యాస వివిధ సినిమాల్లో దాదాపు 80కి పైగా పాటలు రాశాడు. అయితే శ్రీ మంజునాథ చిత్రంలోని 'మహాప్రాణ దీపం' పాట మంచి పేరును తెచ్చింది. అంతేకాకుండా రోజా, సంఘవి వంటి నటీమణులకు నటనలో శిక్షణ కూడా ఇచ్చాడు.
వేదవ్యాస రంగభట్టర్‌ రంగస్థల నటుడు, దర్శకుడు, సంగీత దర్శకుడు, పాటల రచయిత. తిరుపతిలోని శ్రీవేంకటేశ్వర ప్రాచ్య కళాశాల ప్రధానాచార్యులుగా పనిచేశాడు. శ్రీ మంజునాథ చిత్రంలోని ‘మహాప్రాణ దీపం’ పాటతోపాటు పాండురంగడు, శ్రీరామదాసు, షిరిడీసాయి, అనగనగా ఓ ధీరుడు, ఝుమ్మంది నాదం, జగద్గురు ఆదిశంకర, వెంగమాంబ, ఓం నమో వేంకటేశాయ వంటి 13 చిత్రాలకు పాటలను అందించాడు.
‘స్వరజ్ఞాన వర్షిణి’ అనే కొత్త సాహిత్య సంగీత స్వర ప్రక్రియను రూపొందించి, వేంకటేశ్వరస్వామిపై 12, 16 స్వర స్థానాలతో 320 కీర్తనల వరకు రాశాడు. ఈ కీర్తనలు సంగీత విద్వాంసుడు మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ, సంగీత దర్శకుడు ఎం.ఎం. కీరవాణిలచే ఆమోదించబడ్డాయి.
1968లో తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానంకు సంబంధించిన ఓరియంటల్‌ కాలేజీలో సంస్కృత, సాహిత్య ఆచార్యుడిగా చేరాడు. అటు తరువాత శ్రీవేంకటేశ్వర ప్రాచ్య కళాశాలలో ప్రధానాచార్యులుగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించి 2004లో ఉద్యోగ విరమణ చేశాడు.
1996లో తిరుపతిలోని మహతి కళామందిరంలో ‘ఎస్వీ నటశిక్షణాలయం’ స్థాపించి ఔత్సాహిక కళాకారులకు పద్యపఠనం, పౌరాణిక నాటకాల్లో ఉచితంగా శిక్షణను అందించాడు. అనేక నాటకాలను రచించి, వాటికి దర్శకత్వం వహించాడు.
వేదవ్యాస రంగభట్టర్‌ 1946, జనవరి 10న రంగరాజభట్టర్‌, రంగనాయకమ్మాళ్‌ దంపతులకు తెలంగాణ రాష్ట్రం, మహబూబాబాదు జిల్లా, కేసముద్రం మండలంలోని కోమటిపల్లి గ్రామంలో జన్మించాడు.
త్లోసాయి:- త్లోసాయి మారా అధికారిక భాష. ఇది మారలాండులో విస్తృతంగా ఉపయోగించబడుతోంది. ఇది సియాహా, పైథా, సైకావో గ్రూపులుగా విభజించబడింది. ముందుగా వారిని ఎక్కువగా ఖువాంగ్సాయి అని పిలుస్తారు. వీరి నుండి చాలా వంశాలు వచ్చాయి.
సత్యూ / సాటే సమూహాలు సాబియు సమూహాలకు ఆగ్నేయంగా, లాటసుకు దక్షిణంగా, లియలైసుకు తూర్పుగా, మాటుపిసుకు వాయువ్యంగా నివసించారు. వారు సత్యూ / సాటే భాష మాట్లాడతారు.
వహాపి :- లోపలు, లాకిలు అని పిలుస్తారు. వారి భాష హీమా కొంత లియలై భాషలను పోలి ఉంటుంది. ఎక్కువగా హిలైపావు తెగల పేరుతో కలిసి ఉంటాయి.
భారతదేశంలో చాపి (సిజో మాట్లాడే బర్మాలో ప్రజలు తమను ఉత్తర సమూహం, సబ్యూ దక్షిణ సమూహం అని పిలుస్తారు) వారు మధ్య, దక్షిణ చిను కొండలు, మాలావి డివిజను శక్తివంతమైన, భయపడే తెగ. చీజా వంశం మహ్లీ), వీరు హీమాల పాలక వంశాలు కూడా ఉన్నారు.
లియలై :- వారి అత్యంత శక్తివంతమైన వంశంలో చైరి, త్లాహ్నీహులు ఉన్నారు. వారి అధిపతి ఎక్కువగా జవతా వంశాలకు చెందినవారు. దక్షిణ చిను కొండలు, ఉత్తర అరకాను రాష్ట్రంలో హీమా, సిజోలు వంటి వారు కూడా చాలా శక్తివంతమైన తెగ.
జిఫేలు:- వీరిని జోఫే అని కూడా పిలుస్తారు. వారు భారతదేశంలోని సియాటా, ఇయానా అనే రెండు గ్రామాలను కలిగి ఉన్నారు. వారు హౌతాయి తెగలతో కలిసి ఉన్నారు. వారి ప్రధాన భాష వ్యూటు / వువాంగ్టు, ఈ తెగకు ముఖ్యుడు జవ్తాంగు వంశం ప్రధానమైనదిగా ఉంది.
మొట్టమొదటి కౌన్సిలు " పోయి-లాఖర్ ప్రాంతీయ కౌన్సిలు " చోహ్మో హ్లిచో , మారా అధిపతులతో కలిసి స్థాపించబడింది. ఆయన ప్రధాన ప్రతిపాదకుడిగా ఉన్నప్పటికీ, లాఖరు పయనీరు మిషను ఆల్బర్టు సహాయంతో బ్రూసు ఫాక్సాలు , లుషాయి పర్వతాల సూపరింటెండెంటు ఎల్ఎల్ పీటర్సు ఇది స్థాపించబడింది. తరువాత ఈ కౌన్సిలు మూడుగా చేయబడింది. మూడుగా విభజించబడిన తరువాత దాని పేరు " మారా అటానమసు డిస్ట్రిక్టు కౌన్సిలు " గా పునర్స్థాపన చేయబడింది. భారతదేశంలో మారా ప్రజలు స్వయంప్రతిపత్త సంస్థను కలిగి ఉన్నారు, అనగా " మారా అటానమసు డిస్ట్రిక్టు కౌన్సిలు " ఈ ప్రాంతానికి స్థానిక పాలక మండలిగా ఉంటూ ఇది మిజోరాం సియాహా జిల్లాలోని ప్రధాన పట్టణం సియాహాలో కేంద్రీకృతమై ఉంది. మిజో నేషనలు ఫ్రంటు, ఇండియన్ నేషనలు కాంగ్రెసు కౌన్సిలులో అత్యంత చురుకైన రాజకీయ పార్టీలుగా ఉన్నాయి. 2019 నాటికి అధికార పార్టీలోని చాలా మంది సభ్యులు భారతీయ జాతీయ కాంగ్రెసు, భారతీయ జనతా పార్టీకి వంటి జాతీయ పార్టీలకు మారారు. అధికారం మోహం కారణంగా ఇది వారి స్వంత ప్రజలను కూడా మోసం చేస్తుంది.
మారా భాషలు టిబెటో-బర్మా కుటుంబానికి సంబంధించిన భాషల సమూహానికి చెంది ఉన్నాయి. ఇది మిజోరాం రాష్ట్రం, భారతదేశం, చిను, రాష్ట్రం, మయన్మారులోని పరిసర ప్రాంతంలో నివసించే మారా ప్రజలకు వాడుకభాషగా ఉంది. మారా ఈ ప్రాంతంలో విస్తృతంగా మాట్లాడే ఇతర మిజో, జోమి, కుకి, చిను భాషలతో కూడా దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది. అయితే కుకి-చిను లేదా కుకిషు భాష ప్రత్యేక భాషగా కూడా జాబితా చేయవచ్చు. ఇండియా మారా భాషలలో ప్రధానంగా త్లోసాయి, హ్లైపావో, లైవా, జిఫే, సిజో ఉన్నాయి.
బర్మాలో, మారా ప్రజలకు స్వయం ప్రభుత్వ సంస్థ లేదు. వారి భూమి పూర్తిగా వారు నివసించినప్పటికీ, వారు ఏడు టౌన్షిప్పులచే పరిపాలించబడ్డారు; ఉత్తరాన ఉన్నవారికి త్లాంట్లాంగు, హాకా టౌన్షిపు; మధ్య భాగంలోని ప్రజల కోసం మాటుపి, లైలెన్పి, రెజువా టౌన్షిపు; దక్షిణ భాగంలోని ప్రజల కోసం పాలెట్వా, సాం టౌన్షిప్పు; తూర్పు మరా ప్రజలకు రాజధాని పట్టణంగా లైలెన్పి ఉంది. ఇది బర్మాలోని అన్ని మరా ప్రజలకు కేంద్ర ప్రదేశంగా ఉంది.
మరాకు భాషలో 11 మాండలికాలు ఉన్నాయి. వీటిని ఇప్పుడు అర్థం చేసుకోలేని విధంగా ఉన్నప్పటికీ స్వంత హక్కులు కలిగిన భాష అని భావిస్తారు. వివిధ తెగల మధ్య అవి:
ఇక్కడ చూపిన ప్రారంభ శిలాజాలలో ఎక్కువ భాగం హోమో సేపియన్లకు ప్రత్యక్ష పూర్వీకులుగా పరిగణించబడవు. కాని అవి ప్రత్యక్ష పూర్వీకులతో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంటాయి. అందువల్ల వంశాన్ని అధ్యయనం చేసేందుకు ఇవి ముఖ్యం. 15 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం తరువాత, చూపిన అన్ని శిలాజాలు మానవులకు చెందినవే. 11,500 సంవత్సరాల క్రితం , చూపిన అన్ని శిలాజాలు హోమో సేపియన్స్ కు చెందినవి. ఇవి ఆధునిక మానవ ఉప-జనాభా ఏర్పడటంలో ఇటీవలి వైవిధ్యాన్ని వివరిస్తాయి.
ఇప్పటి వరకు వేలాది శిలాజాలు లభించాయి. అయితే, ఇవి ఎక్కువగా చిన్నచిన్న ముక్కలే. తరచూ ఒకే ఎముక లేదా ఒక పన్ను దొరుకుతూంటాయి. పూర్తి పుర్రె లేదా అస్థిపంజరం దొరకడం చాలా అరుదు. ఈ కారణంగా ఈ జాబితా సంపూర్ణమైనదేమీ కాదు. కాకపోతే ఇందులో కొన్ని ముఖ్యమైన శిలాజాలను చూడవచ్చు. ఈ శిలాజాలు వాటి సుమారు వయస్సు వారీగా పేర్చి ఉన్నాయి. జాతుల పేర్లు ప్రస్తుతమున్న స్థూల ఏకాభిప్రాయం ప్రకారం చూపించబడ్డాయి; స్పష్టమైన శాస్త్రీయ ఏకాభిప్రాయం లేని చోట్ల ఇతర వర్గీకరణలు కూడా సూచించబడ్డాయి.
చింపాంజీ-మానవ వేర్పాటు సుమారు 100 నుండి 70 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం జరిగింది. శిలాజాల జాబితా 72 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం నాటి గ్రేకోపిథెకస్‌తో మొదలవుతుంది. ఇది మానవులు, చింపాంజీలు రెంటికీ పూర్వీకులు కావచ్చు, కాకపోవచ్చు.
ఈ క్రింది పట్టికలు మానవ పరిణామానికి సంబంధించిన హోమినిన్ శిలాజాల జాబితాను చూపుతాయి. సుమారు 70 నుండి 80 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం మయోసీన్ చివరిలో ఉద్భవించిన హోమినిని తెగకు చెందిన శిలాజాల నుండి ఈ జాబితా మొదలౌతుంది.
భూమి, థీయా ల మధ్య జరిగిన ఈ ఘాతం 440 - 445 కోట్ల సంవత్సరాల కిందట, అంటే సౌరవ్యవస్థ ఏర్పడటం మొదలైన 10 కోట్ల సంవత్సరాలకు, జరిగిందని ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు. ఈ ఘాతం ఖగోళ పరిభాషలో ఓ మాదిరి వేగంతో జరిగి ఉంటుందని భావిస్తున్నారు. థీయా భూమిని ఒక వక్రకోణంలో గుద్దిందని భావిస్తున్నారు. కంప్యూటరు సిమ్యులేషన్ల ప్రకారం ఈ గుద్దుడు 45 కోణంలో, 4 కి.మీ./సె వేగంతో జరిగిందని తెలుస్తోంది. అయితే, చంద్రశిలల్లో ఉన్న ఆక్సిజన్ ఐసోటోపు పరిమాణాన్ని బట్టి చూస్తే ఈ గుద్దుడు బాగా పెద్ద కోణంలో జరిగిందని భావిస్తున్నారు.
గుద్దుడు తరువాత, ఇనుముతో కూడుకున్న థీయా గర్భం, భూమి గర్భంలోకి కుంగి మునిగి పోయి ఉంటుంది. థీయా మ్యాంటిల్, భూమి మ్యాంటిల్‌తో మిళితమై పోయి ఉంటుంది. అయితే, థీయా, భూమిల మ్యాంటిళ్ళలో గణనీయమైన భాగం భూకక్ష్యలోకి విరజిమ్మబడి ఉంటుంది . లేదా సూర్యుడి కక్ష్యలోకి విరజిమ్మబడి ఉంటుంది .
అపోలో చంద్ర యాత్రల్లో సేకరించిన శిలల్లో ఉన్న అక్సిజన్ ఐసోటోపులు భూమిపై ఉన్న వాటికి దాదాపు సరిగ్గా సరిపోలాయి. చంద్రుని పైపొరలో ఉన్న రాళ్ళను బట్టి చంద్రుడు ఒకప్పుడు ద్రవస్థితిలో ఉండేదని తెలుస్తోంది; మహా ఘాతానికి రాళ్ళను కరిగించగలిగే శక్తి ఉంది. చంద్రుడి గర్భంలో అసలు ఇనుము అంటూ ఉంటే అది తక్కువ పరిమాణంలో ఉంటుందని కొన్ని ఆధారాలను బట్టి తెలుస్తోంది. ముఖ్యంగా సగటు సాంద్రత, మూమెంట్ ఆఫ్ ఇనర్షియా, భ్రమణ లక్షణాలు, అయస్కాంత ఇండక్షన్ స్పందనలను గమనిస్తే చంద్రుడి కోర్ యొక్క వ్యాసం, చంద్రుడి మొత్తం వ్యాసంలో 25% మాత్రమే ఉంటుందని తెలుస్తోంది. అనేక ఇతర రాతి వస్తువులలో ఇది 50% వరకూ ఉంటుంది. భూమి-చంద్రుల వ్యవస్థ యొక్క కోణీయ ద్రవ్యవేగాన్ని గమనిస్తే, థీయా, భూమిల పైపొర నుండి చంద్రుడు ఏర్పడగా, థీయా యొక్క కోర్, భూమి కోర్‌లో మిళితమై పోయిందని తెలుస్తోంది. సౌరవ్యవస్థలోని గ్రహాలన్నిటి కంటే భూమి సాంద్రత ఎక్కువ; థీయా కోర్ భూమి కోర్‌తో సంగమించడమే ఇందుకు కారణంగా చెప్పవచ్చు.
భూమిని ఢీకొన్న ఆ ఆదిమ గ్రహానికి థీయా అని పేరు పెట్టారు. గ్రీకు పురాణాల ప్రకారం థీయా అనే దేవత చంద్రుని తల్లి. 2000 సంవత్సరంలో ఇంగ్లీషు జియోకెమిస్టు అలెక్స్ హ్యాలిడే ఈ పేరును ప్రతిపాదించగా శాస్త్ర ప్రపంచం ఆమోదించింది. గ్రహాల పుట్టుకపై ఉన్న ఆధునిక సిద్ధాంతాల ప్రకారం, 450 కోట్ల సంవత్సరాల కిందట సౌర వ్యవస్థలో ఉన్న శుక్రగ్రహ పరిమాణపు వస్తువుల్లో థీయా ఒకటి. ఈ మహా ఘాత పరికల్పనలో ఉన్న ఒక ఆకర్షణీయ అంశం ఏంటంటే. భూమి, చంద్రుడు రెండింటి పుట్టుకల్లోనూ మహా ఘాతాల ప్రమేయం ఉంది. భూమి రూపొందే సమయంలో అది గ్రహాల పరిమాణంలో ఉన్న వస్తువులతో డజన్ల కొద్దీ మహా ఘాతాలకు లోనైంది. చంద్రుడు ఏర్పడ్డ మహా ఘాతం అలాంటి మహా ఘాతాల్లో ఒకటి. అదే చివరి మహాఘాతం కూడా. అయితే, చాలా చిన్న చిన్న గ్రహ శకలాలు వచ్చి భూమిని గుద్దిన సంఘటన ఆ తరువాత, దాదాపు 390 కోట్ల సంవత్సరాల కిందట, జరిగింది. దీన్ని లేట్ హెవీ బొంబార్డ్‌మెంటు అంటారు.
చంద్రుని పుట్టుకను వివరించే సిద్ధాంతమే మహా ఘాత పరికల్పన. మహా ఘాత పరికల్పన ప్రకారం, భూమిని శుక్రగ్రహ పరిమాణంలో ఉన్న ఖగోళ వస్తువు ఢీకొనడంతో ఏర్పడిన శకలాల నుండి చంద్రుడు రూపుదిద్దుకుంది. ఈ ఘటనను బిగ్ స్ప్లాష్ అని, థీయా తాకిడి అనీ కూడా ఆంటారు. ఈ ఘటన 450 కోట్ల సంవత్సరాల కిందట, సౌరవ్యవస్థ రూపుదిద్దుకున్న 2 - 10 కోట్ల సంవత్సరాల తరువాత, హేడియన్ ఎరాలో జరిగింది. గుద్దుకున్న ఖగోళ వస్తువును థీయా అనే గ్రీకు పురాణాల్లోని దేవత పేరిట పిలుస్తున్నారు. చంద్రశిలలపై జరిపిన విశ్లేషణపై 2016 లో తయారు చేసిన నివేదిక, ఈ ఘాతంలో రెండు ఖగోళ వస్తువులు సూటిగా ఢీకొన్నాయని, తద్వారా రెండు వస్తువులూ ఒకదానిలో ఒకటి బాగా మిళితమై పోయాయనీ పేర్కొంది.
థీయా, భూమి యొక్క లాగ్రాంజి బిందువులైన వద్ద గానీ, వద్ద గానీ, శకలాలు ఒకదానితో ఒకటి లీనమైపోతూ ఏర్పడి ఉండవచ్చని 2004 లో ఎడ్వర్డ్ బెల్వ్రూనో, రిచర్డ్ గాట్ లు ప్రతిపాదించారు. థీయా ఏర్పడే క్రమంలో దాని ద్రవ్యరాశి క్రమేణా పెరుగుతూ సుమారు భూమి ద్రవ్యరాశిలో 10% కి చేరినపుడు అది కక్ష్యలో స్థిరత్వాన్ని కోల్పోయింది. ఈ పరిస్థితిలో, చిరు చిరు గ్రహాల గురుత్వశక్తి వలన ప్రభావితమైన థీయా, లాగ్రాంజి బిందువుల వద్దనున్న స్థానం నుండి బయటపడి ఉంటుంది. తదనంతరం థీయాకు, ఆదిమ భూమికీ మధ్య జరిగిన గురుత్వ బలాల ప్రభావం వలన అవి రెండూ గుద్దుకొని ఉండవచ్చు.
స్థిర ఐసోటోపు నిష్పత్తులు భూమిపైనా చంద్రునిపైనా ఒకే రకంగా ఉన్నాయి. దీన్ని బట్టి ఈ రెండూ పుట్టినది ఒకే చోట అని తెలుస్తోంది.
అపోలో కార్యక్రమంలో భాగంగా తెచ్చిన చంద్ర శిలల్లో ఉన్న ఐసోటోపులు భూమ్మీద ఉన్న రాళ్ళతో సరిగ్గా సరిపోయిందని, ఇవి సౌర కుటుంబం లోని దాదాపు ఏ ఇతర వస్తువుతోటీ సరిపోలడం లేదనీ 2001 లో వాషింగ్టన్ లోని కార్నెగీ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ కు చెందిన శాస్త్రవేత్తల బృందం చెప్పింది. అపోలో నమూనాల్లో ఉన్న ఐసోటోపులు, భూమ్మీది రాళ్ళ ఐసోటోపుల కంటే స్వల్పంగా భిన్నంగా ఉన్నాయని 2014 లో ఒక జర్మనీ బృందం వెల్లడించింది. తేడా చాలా స్వల్పమైనదే, కానీ గణాంకాల పరంగా ప్రముఖమైనది. భూమికి దగ్గరలోనే థీయా ఏర్పడి ఉండడం దీనికి కారణం కావచ్చని చెప్పారు.
మహా ఘాతం తరువాత, భూమి, అప్పుడే పుట్టిన చంద్ర చక్రం రెండూ ఇంకా ద్రవ, వాయు రూపంలోనే ఉన్నాయి. ఈ ద్రవ, వాయు రిజర్వాయర్లు రెండిటికీ సంయుక్తంగా సిలికేట్ ఆవిరితో కూడిన వాతావరణం ఉండేది. ఈ స్థితిలో సంవహనం వల్ల భూమి-చంద్రుల వ్యవస్థ ఏకరీతిగా మారింది. భూమి చంద్రుల మధ్య ఐసోటోపుల సామ్యాన్ని ఈ పరికల్పన వివరిస్తుంది. ఈ పరికల్పన మనగలగాలంటే చంద్ర చక్రం ఒక వంద సంవత్సరాల పాటు అలాగే ఉండి ఉండాలి. ఈ విషయంపై పరిశోధనలు కొనసాగుతున్నాయి.
భూ కక్ష్యలోకి విరజిమ్మబడ్ద శకలాలు తిరిగి కలిసిపోయి చంద్రుడిగా ఏర్పడ్డాయి. (ఇది ఒక్క నెలలోపే జరిగి ఉండవచ్చు; ఒక శతాబ్ది కంటే ఎక్కువ సమయం మాత్రం పట్టి ఉండదు). సౌర కక్ష్యలో ఉన్న శకలాలు అక్కడే ఉండి, కొన్నాళ్ళ తరువాత భూమి-చంద్రుల వ్యవస్థను గుద్దుకుని ఉండే అవకాశం ఉంది. థీయా ద్రవ్యరాశిలో 20 శాతం వరకూ భూకక్ష్యలోకి విరజిమ్మబడి ఉండవచ్చునని, ఇందులో సగం వరకూ చంద్రుడిగా ఏర్పడి ఉండవచ్చుననీ కంప్యూటరు సిమ్యులేషన్ల ద్వారా తెలుస్తోంది.
ఈ ఘాతం తరువాత భూమి కోణీయ ద్రవ్యవేగము, ద్రవ్యరాశీ గణనీయమైన స్థాయిలో పెరిగి ఉంటాయి. గుద్దుడుకు ముందు ఎలా ఉన్నప్పటికీ, తరువాత మాత్రం భూభ్రమణ వేగం ఇప్పటికంటే బాగా ఎక్కువగా ఉండి ఉండేది. అప్పుడు రోజుకు సుమారు 5 గంటల కాలం మాత్రమే ఉండి ఉండేది. భూమధ్యరేఖ, చంద్రుడు భూమి చుట్టూ తిరిగే కక్ష్య రెండూ ఒకే తలంలో ఉండి ఉంటాయి.
చంద్రశిలల్లోని జింకు ఐసోటోపు స్థాయిని భూమి అంగారకుల స్థాయిలతో పోలిస్తే మహా ఘాత పరికల్పనకు మరింత ఆధారం లభిస్తుంది. చంద్ర శిలల్లో జింకు భార ఐసోటోపులు భూమి, అంగారకుల శిలల్లో కంటే ఎక్కువగా ఉన్నాయి. జింకు చంద్రుడి నుండి ఆవిరైపోయి ఉంటుందని దీన్ని బట్టి తెలుస్తోంది. మహా ఘాతంలో ఇలా జరగడం సహజమే.
భూమిలో ఉన్న ఐసోటోపులే థీయాలోనూ ఉండే సంభావ్యత చాలా తక్కువని 2007 లో కాలిఫోర్నియా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ కి చెందిన పరిశోధకులు నిరూపించారు. వారు కింది సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించారు:
ఈ పరికల్పనలో ఇప్పటికీ వివరించలేని కొన్ని విషయాలు ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, ఈ పరికల్పన ప్రకారం ఈ ఘాతంలో ఒక మాగ్మా సముద్రం ఏర్పడి ఉండాలి. భూమిపై అలాంటి సముద్రం ఏర్పడింది అనడానికి ఆధారాలేమీ లభించలేదు.
ఈ మహా ఘాత పరికల్పనే చంద్రుడి పుట్టుకకు కారణమని ప్రస్తుతం ఎక్కువ మంది ఆమోదిస్తున్న సిద్ధాంతం. దీనికి కింది ఋజువులను సూచిస్తున్నారు:
దార్ల సుందరీమణి గుంటూరు జిల్లాలోని చర్లగుడిపాడులో పద్మసాలెల కుటుంబానికి చెందిన గంజి నాగమాంబ, శ్రీరాములు దంపతులకు 1802-03లో జన్మించింది. ప్రాయం వచ్చాక రామచంద్రపురం నివాసి దార్ల శేషయ్యను వివాహమాడింది. 1833లో ఆమె రాసిన భావలింగ శతకం నేటికి లభిస్తున్న మహిళా శతకాల్లో మొట్టమొదటిది.
ఆమె తన అనుభవంలో ‘సూటిగా జూచినట్టి’ విషయాలను ‘ఇంపుగా’ నూట ఇరువది ఆటవెలదులలో చెబితే మోక్షం గల్గుట సత్యమనే నమ్మకంతో శతకాన్ని వ్రాసినట్లు కనపడుతోంది. ‘భావ’మంటే అనేకార్థాలున్నా కూడా శతక విషయాలను బట్టి మనోభావాలకు లింగాన్ని చిరునామా చేసికొని వ్రాసిన శతకం ఇది అని అర్థం అవుతుంది. జీవితంలో మాట, మనస్సుతో మోక్షమనే జ్ఞాన మార్గాన్ని అన్వేషించటమే ఈ భావలింగశతక విశిష్టతగా భావించవచ్చు.
దార్ల సుందరీమణి తెలుగు రచయిత్రి, గురు బోధకురాలు, తత్త్వజ్ఞాని, యోగిని. ఆమె భావలింగ శతకం రాసింది. వేమన శతకం వంటి తత్త్వశాఖకి చెందిన రచన అది.
తడౌ కుకి వంశానికి చెందిన ఒక జాతి. వీరు ఈశాన్య భారతదేశం చిను రాష్ట్రం, బర్మా లోని సాగింగు విభాగం, తూర్పు బంగ్లాదేశులో ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు. తడౌ భాష టిబెటో-బర్మా భాషా కుటుంబానికి చెందిన ఒక మాండలికం. ఇది మణిపూరు లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో మాట్లడబడుతుంది. మీటీ లోను భాష తరువాత ఇది రెండవ అతిపెద్ద మాండలికం. మణిపూరులో అన్ని జిల్లాల్లో తడౌప్రజలు కనిపిస్తారు. మణిపూరు జనాభా లెక్కల 2011 ఆధారంగా వారు మీటీ తరువాత రెండవ అతిపెద్ద జనాభాగా ఉంది. తడో-కుకి ప్రజలు మిజోరాం, నాగాలాండు, అస్సాం, బంగ్లాదేశు, బర్మా ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు. తడౌ - కుకీలు ఒక సాధారణ సంస్కృతిని పంచుకుంటారు.
కుకి ముఖ్యులు ఖుప్ఖోటింటాంగు హయోకిపును యుద్ధ క్షేత్రంగా నియమించారు. జంపి అధిపతి ఖోతింతాంగు సిత్ల్హౌ ముఖ్యులను అలరించడానికి ఒక మిథునును చంపాడు. "సజాం" ​​ముఖ్యులందరికి పంపిణీ చేయబడింది. ఆ విధంగా కుకి ముఖ్యుల శక్తివంతమైన కుట్ర స్థాపించబడింది. సింగ్సను అధిపతి తన వంశం తరపున బ్రిటిషు ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా యుద్ధం ప్రకటించిన గుర్తుగా మిథును తోకను కత్తిరించాడు. మణిపూరులో తిరుగుబాటు అడవి-అగ్ని వలె వ్యాపించింది. ముఖ్యంగా కుకి నివాస ప్రాంతాలలో - జంపి, దులేను సంగ్నావో, ఖౌచాంగుబుంగు పశ్చిమాన లైజాంగు; తూర్పున చసతు, మాకోటు; ఆగ్నేయంలో మొంబి, లోన్జా, నైరుతిలో హెంగ్లెపు లోయిఖై .
1917 జనవరి 28 నాటి తన టెలిగ్రాంలో భారత విదేశాంగ కార్యదర్శి లండను నుండి వచ్చిన విజ్ఞప్తి తరువాత మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో ఫ్రాంసులోని యుద్ధభూమిలో కుకి, దాని ఉప తెగలను పోరాట దళంలో నియమించడాన్ని నిలిపివేయాలని గుర్తుచేస్తూ బ్రిటిషు వారికి వ్యతిరేకంగా నిరసనగా 1917 డిసెంబరు నెలలో మణిపూరు లోని తౌడాలు బ్రిటిషు వారి మీద బహిరంగంగా పోరాడారు. "పిబా" లేదా కుకి తెగ అధిపతులలో ఒకరైన ఐసాను అధిపతి చెంగ్జాపావో డౌంగెలు అందరికీ ఆదేశాలు పంపాడు. అవసరమైతే బ్రిటిషు వారిని బలవంతంగా ప్రతిఘటించాలని జంపి గ్రామంలో ప్రముఖ కుకి ముఖ్యుల ముఖ్యమైన సమావేశం జరిగింది. సమావేశానికి హాజరైన ముఖ్యులు:
థాడౌ ప్రజలలో ఎక్కువ మంది క్రైస్తవులు ఉన్నారు. 1894 నుండి మణిపూరులో మిషనరీగా పనిచేసిన విలియం పెటిగ్రూ అనే ఆంగ్లికన్ నుండి థాడస్ మధ్య క్రైస్తవ మతాన్ని గుర్తించవచ్చు. 2008 డిసెంబర్ 13 న క్రైస్తవ మతాన్ని స్వీకరించిన తడౌ ప్రజల 100 వ వార్షికోత్సవం భారతదేశంలోని మణిపూరు మోదబంగు, సదరు పర్వతాలలో జరిగింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా నివసిస్తున్న తడౌ జనాభాలో 10% మంది యూదు మతాన్ని అనుసరిస్తున్నారు. వారు ఇజ్రాయెలు 12 తెగలలో ఒకటైన మనస్సే వారసులు అని విశ్వసిస్తున్నారు. దాదాపు 5000 మంది తడౌ ప్రజలు ఇప్పుడు ఇజ్రాయెల్‌లో స్థిరపడ్డారు.
ఆంగ్లో-కుకి యుద్ధం బ్రిటిషు సామ్రాజ్యవాదానికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన ముఖ్యమైన తిరుగుబాట్లలో ఒకటి. ఇది " ఇండియన్ నేషనల్ మూవ్మెంటు ఫర్ ఫ్రీడం " తో సమకాలీనంగా జరిగింది. ఈ ఉద్యమాన్ని వేర్వేరు పేర్లతో పిలుస్తారు. తౌడాలు దీనిని "ఖోంగ్జై గాలు" అని పిలిచారు. మీటీసు దీనిని "ఖోంగ్జై లాలు" అని పిలిచారు. జౌలు దీనిని జూగలు అని పిలిచారు. అయినప్పటికీ మణిపూరు అధికారిక రికార్డులలో దీనిని కుకి తిరుగుబాటు 1917-1919 అని అంటారు. 1917 మార్చి 17 నుండి ప్రారంభమై 20 మే 1919 మే 20 న ముగిసింది.
కుకి ప్రధాన అధిపతి చోంగ్తుతు "చిన్లుంగ్ లేదా షిన్లుంగ్ లేదా ఖుల్" అనే గుహ నుండి ఉద్భవించాడని థాడో ప్రజలు విశ్వసించారు, ఈ ప్రదేశం మధ్య చైనాలో ఎక్కడో ఉందని విశ్వసిస్తున్నారు. మరికొందరు దీనిని టిబెట్టులో ఉన్నట్లు పేర్కొన్నారు. మెక్. కులోచు . గుహ నుండి ఉద్భవించిన ఆ పూర్వీకులలో చోంగ్తు ,సాంగ్తు, ఖుప్గం, వంగల్ప, కొంతమంది వంశీయులు నోయిమాంగ్పా, చోంగ్జా, సమూహంలోని ఇతరులను విడిచిపెట్టారు.
వరుడి తల్లిదండ్రులు, వధువు తల్లిదండ్రుల మధ్య వధువు-ధర చర్చలు (అయితే ఇక్కడ పేర్కొన్న 'వధువు ధర' అనే భావన 'వరకట్న వ్యవస్థ' హిందూ భావనకు చాలా భిన్నంగా ఉందని గమనించాలి)
కుకి యోధులు, శక్తివంతమైన బ్రిటీషు దళాల మధ్య చాలా నెలల పోరాటం తరువాత కుకి తిరుగుబాటు చివరకు 20 మే 1919 మే 20 న ముగిసింది. కుకిలను బ్రిటిషు పాలకులు లొంగదీసుకున్నారు. వలసరాజ్యాల అధికారులు ఈ యుద్ధాన్ని 'కుకి తిరుగుబాటు' గా నమోదు చేశారు. అస్సాం మాజీ చీఫ్ కమిషనరు సర్ నికోలర్ బీట్సను బెల్ కూడా ఆంగ్లో-కుకి యుద్ధం 1917-19 పూర్తిగా కుకీలకే పరిమితం అని చెప్పారు.