polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ఇతర కథనాలను అనుసరించి కిన్నౌరులు ఇండో ఆర్యన్లు కారని భావిస్తున్నారు. వీరు పశ్చిమ హిమాలయాలలో నివసిస్తున్న దరాడ సంతతికి చెందిన వారని కూడా భావిస్తున్నారు. దరాడాలలో పర్షియన్ సంబంధిత భాష వాడుకలో ఉంది. పురాతన కాలంలో కిన్నౌరులకు దరాడ భాష వాడుకలో ఉందని భావిస్తున్నారు. తరువాత టిబెట్ హిమాలయ ప్రాంతాలను స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత కిన్నర్, స్పితి, లడక్ ప్రాంతాలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. తరువాత వారు కొత్తపాలకుల భాషను అలవాటు చేసుకుని వారి పాత భాషను విడిచి ఉంటారని భావిస్తున్నారు.
కిన్నౌర్ జిల్లాలో టిబెటన్ బౌద్ధ మతం తరువాత అధికంగా అవలంబించే మతం హిందూమతం. తరువాత స్థానంలో బాన్ మతం ఉంది. ఈ మూడు మతాల మిశ్రితంగా షమానిస్టిక్ మతం అవలంభించబడుతుంది. దిగువ కిన్నౌర్‌లో హిందువుల మీద బౌద్ధమత ప్రభావం అధికంగా ఉంది. మద్య కిన్నౌర్‌లో హిందూ, బౌద్ధ మతప్రభావం ఉంది. ఎగువ కిన్నౌర్‌లో పూ ప్రాంతంలో హిందూ, బౌద్ధ మత ప్రభావం అధికంగా ఉంది. ఏది ఏమైనా జిల్లాలో బౌద్ధ మతం హిందూ మత ప్రభావితం కాకుండా ప్రత్యేకంగా ఉంది.
ప్రాంతీయ, సామాజిక జిల్లా భాషల మీద ప్రభావితం చేసింది. గ్రామప్రాంతాలు రాజపుత్ర, కమ్మరి, వడ్రంగి జాతులకు ప్రత్యేకమైన భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి. భాషలలో ప్రాంతీయ సామాజిక వ్యత్యాసాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో మొత్తం 9 భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి. వీటిలో 6 ప్రాంతీయ వ్యత్యాసాలు రెండు సామాజిక వ్యత్యాసాలు ఉన్నాయి. 9 భాషలలో 7 టిబెటన్ - బర్మన్ - ఆర్యన్ భాషా సంబంధితమై ఉన్నాయి. జిల్లా లోని రెకాంగ్ పియోలో ఈ భాషలన్ని కుటుంబాలలో వాడుకలో ఉన్నాయి.
హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్ర 12 జిల్లాలలో కిన్నౌర్ జిల్లా ఒకటి. జిల్లాను 3 పాలనా విభాగాలు 5 తాలూకాలుగా విభజించారు. జిల్లా ముఖ్య పట్టణం రెకాంగ్ పియో. కిన్నౌర్ కైలాష్ శిఖరం, పరమశివుని నివాసమని హిందువులు విశ్వసిస్తారు. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి రాష్ట్రంలో అతి తక్కువ జనసంఖ్య కలిగిన జిల్లాలలో కిన్నౌర్ రెండవ స్థానంలో ఉంది. మొదటి స్థానంలో లాహౌల్ స్పితి ఉంది. జిల్లాలో ప్రధానంగా 9 భాషలు వాడుకలో ఉండడం విశేషం.
మురంగ్ తాలూకాతో చేరిన కల్ప, కనం మద్య ఉన్న భూభాగాన్ని మద్య కిన్నౌర్ అంటారు. ఇక్కడ నివసిస్తున్న ప్రజలు పలు జాతులకు చెంది ఉన్నారు. ప్రజలలో అధికంగా మంగోలాయిడ్, కొంతమంది మధ్యధరా ప్రాంతీయులు ఉన్నారు. కొంతమంది మంగోలియన్, మధ్యధరా రెండుజాతిలకు చెందిన మిశ్రిత జాతికి చెందిన వారు ఉన్నారు. ప్రజలలో అధికంగా బౌద్ధులు, హిందువులు కూడా ఉన్నారు. ఇక్కడ ఉన్న నివాసగృహాలలో బౌద్ధుల పతాకాలు కనిపించడం సహజం.
మిగిలిన భూభాగాన్ని ఎగువ కిన్నౌర్‌ అంటారు. ఇది పూ పట్టణం, హంగ్రంగ్ లోయ టిబెట్ అంతర్జాతీయ సరిహద్దు వరకు విస్తరించి ఉంది. ఇక్కడ మధ్యధరా, మంగోలాయిడ్ ప్రజలు ప్రధానంగా పూ ప్రాంతంలో కనిపిస్తుంటారు. కొంతమంది మంగోలియన్, మధ్యధరా రెండుజాతిలకు చెందిన మిశ్రిత జాతికి చెందిన వారు ఉన్నారు. హంగ్రంగ్ ప్రాంతంలో అత్యధికంగా మంగోలియన్లు నివసిస్తున్నారు.
కిన్నౌర్ జిల్లాలో అధికంగా ఆహ్లాదకరమైన పర్వతప్రాంత వాతావరణం ఉంటుంది. శీతాకాలం అక్టోబరు- జనవరి వరకు దీర్ఘంగా ఉంటుంది. వేవి కాలం జూన్- సెప్టెంబరు వరకు ఉంటుంది. సట్లైజ్ లోయ, బస్పా లోయ వర్షాకాలపు వర్షాన్ని అందుకుంటాయి. నదీలోయలకు ఎగువ భూమి రైన్ షాడో ప్రాంతంగా వర్గీకరించబడుతుంది. టిబెట్ వాతావరణంలా జిల్లా వతావరణం పొడిగా
కిన్నౌర్ తూర్పు సరిహద్దులో టిబెట్ దేశం ఉంది. ఇది హిమాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్ర ఈశాన్య భాగంలో, రాష్ట్ర రాజధాని సిమ్లా నుండి 235 కి.మీ దూరంలో ఉంది. జిల్లాలో 3 ఎత్తైన పర్వతశ్రేణులు ఉన్నాయి. జిల్లాలో సట్లెజ్ నదీలోయ, బస్పా నదీలోయ, స్పితి నదీలోయ ఉన్నాయి. జిల్లాలో నదులూ వాటి ఉపనదులు ఉన్నాయి.
హిందూ దేవతలు, క్రైస్తవ దేవతలు పక్కపక్కనే ఆలయాలలో ఆరాధించబడుతుంటారు. బాన్ ప్రధాన దైవంగా ఉన్న ప్రదేశాలలో దాబ్లా ఒకటి. కిన్నౌర్లు ప్రాముఖ్యత ఇచ్చే ప్రదేశాలలో దాబ్లా ఒకటి. మద్య, దిగువ కిన్నౌరులలో హిందూదేవతలు అధికంగా ఆరాధించబడురుంటారు. జానపద దైవాలకు కూడా ప్రజాజీవితంలో అధిక ప్రాధాన్యత ఉంది.
మద్య కిన్నౌర్‌లో బౌద్ధులు అధికంగా ఉన్నారు. మద్య కిన్నౌర్ ప్రజలలో హిందువులకు చండి, గౌరి, కంస, నారాయణ్జి ఆరాధ్యదైవాలుగా ఉంటారు. కనం గ్రామం గ్రామదేవత బాన్ మతానికి సంబంధించిన దేవత. కనంలో దబ్లా మద్యలో ప్రతిష్ఠితమైన గురురింపోచే ఇక్కడ ఉన్న బౌద్ధ మఠాలలో ఒకటి.
దిగువ కిన్నౌర్‌లో హిందువులు అధికంగా ఉన్నారు. హిందువులకు ప్రధానదైవాలు దుర్గా, , భైరన్, ఉష , నారాయణ్, విష్ణు, బద్రినాథ్, భీమకలి. కమ్మరి, వడ్రంగి జాతిప్రజలకు వారి నగదేవత వంటి ప్రత్యేక ఇష్టదైవం ఉంటుంది. అదనంగా ఒక్కొక్క గ్రామానికి ఒక గ్రమదేవత ఉంటుంది.
దిగువ కిన్నౌర్ ప్రజలప్రాంతం చొరా అంటారు. వీరు రాంపూర్ బుషర్, కల్పా, నిచార్, సంగ్లా లోయా ప్రాంతంలో నివసిస్తున్నారు. దిగువ భూభాగంలోని ప్రజలు ప్రారంభంలో హిందువులు అయినప్పటికీ వీరి మీద బౌద్ధమతప్రభావం కూడా తగినంత ఉంది.
జిల్లాలోని పర్వత భూభాగం సముద్రమట్టానికి 2322 - 6816 మీ ఎత్తున ఉంది. జనసంఖ్యాపరంగా దేశంలోని చిన్న జిల్లాలలో ఒకటైన కిన్నౌర్ జిల్లాలో టిబెట్ సరిహద్దులో ప్రఖ్యాత కిన్నౌర్ కైలాష్ పర్వతం ఉంది. ఇది హిందువులకు అతి పవిత్ర పుణ్యక్షేత్రం.
కిన్నౌర్లు సంగీతం, నృత్యాన్ని అధికంగా అభిమానిస్తారు. కిన్నౌర్ ప్రజలు సామాజికంగా రెండు వృత్తి ఆధారిత సమూహాలుగా వర్గీకరించబడతారు. ఈ సమూహాలలో గుజార్లు, రాజపుత్రులు, షెడ్యూల్డ్ కులాల ప్రజలు ఉంటారు.
పురాణకథనాలను అనుసరించి కిన్నౌరులు పాండవుల సంతతి వారని భావిస్తున్నారు. వీరు మానవ, దేవతల మిశ్రితజాతివారుగా అతీంద్రియ శక్తులు కలిగి ఉన్నారు. వీరిని రాజపుత్ర, ఖిసియాస్, బెరు జాతులకు చెందినవారుగా కూడా భావిస్తున్నారు.
దయ్యాలు కూడా మొదలైన మూఢవిశ్వాసాలు కిన్నౌర్ ప్రజల విశ్వాసాలలో చోటుచేసుకుని ఉన్నాయి. దయ్యాలను పారద్రోలడానికి పూజా విధానం, జంతువుల కొమ్ములను ఉపయోగిస్తారు.
ఎగువ కిన్నౌర్ ప్రజలు అధికంగా టిబెటన్ బౌద్ధులు ఉన్నారు. అన్ని గ్రామాలకు ఒక మఠం ఉంది. సాధారణంగా కనెట్ నుండి సన్యాసులను ఎన్నిక చేస్తూ ఉంటారు.
ప్రస్తుత కిన్నౌర్ ప్రజలను వైవిధ్యమైన సంప్రదాయాలకు చెందిన వారు. సంప్రదాయ, సాంస్కృతిక వైవిధ్యం ఆధారంగా జిల్లా ప్రజలను మూడు విధాలుగా వర్గీకరించారు.
పెదపాడులో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ముగ్గురు డాక్టర్లు , ఆరుగురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. మూడు ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రాల్లో డాక్టర్లు లేరు. ఐదుగురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.అలోపతి ఆసుపత్రి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో రెండుప్రైవేటు బాలబడులు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు 9, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఆరు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు రెండు, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాల ఉంది. ఒక ప్రభుత్వ అనియత విద్యా కేంద్రం ఉంది.సమీప ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల వట్లూరులో ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల ఏలూరులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు వట్లూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల ఏలూరు లో ఉన్నాయి.
పెదపాడులో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
తంగ్‌ఖుల్ ప్రజలు ఇతర నాగా ప్రజలతో చైనా నుండి మయన్మార్కు చేరి తరువాత అక్కడి నుండి ప్రస్తుత ప్రాంతానికి వచ్చి స్థిరపడ్డారు. ఈ పయనంలో వారు మంచుతీకప్పబడిన ప్రాంతాలను, పర్వతప్రాంతాలను, వన్యమృగాలను, కృరమైన గిరిజన తెగలను ఎదుర్కొన్నారు. చైనాను విడిచి నాగాలు మాయన్మార్ తరువాత భారతదేశంలో ప్రవేశించి ఇక్కడే స్థిరపడం ఒక ధైర్యసాహసాలతో నిండిన వీరోచిత పోరాటమని భావించవచ్చు. తరువాత తంగ్‌ఖుల్ గ్రామం గ్రీక్ నగరంలాగా ఒక చిన్న స్వతంత్ర రాజ్యంలాగా ప్రకాశించింది. ప్రతి గ్రామం పెద్దల సమావేశాలు, సంప్రదాయాల స్వతంత్ర రాజ్యాంగంగా మారింది. తంగ్‌ఖుల్ గ్రామాలలో ఉప్పు తప్ప మిగిలిన అన్ని అవసరాలతో స్వయంసమృద్దిగా ఉండేవి. స్వయం పాలనా, ఎన్నిక చేయబడిన ప్రతినిధులు గ్రామపెద్దల సాయంతో పాలనా వ్యవహారాలను నిర్వహించడం కొనసాగింది. ప్రతినిధికి న్యాయనిర్ణయం, పాలనాధికారం వంటి బాధ్యతలను ఏకకాలంలో నిర్వహించేవారు. అయినప్పటికీ జాతీయంగా బృహత్తర రాజ్యం లేకపోవడం వలన తంగ్‌ఖుల్ నాగాలు శక్తివంతమైన మెయిటీ రాజును ఎదుర్కొనడంలో విఫలులైయ్యారు.
1834 జనవరి 9న బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం, మయన్మార్ మద్య సరిహద్దులను నిర్ణయిస్తూ నిఘితీ నదీతీరంలో ఒప్పందం ఏర్పడింది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధకాలంలో ఉఖ్రుల్ ప్రాంతం కూడా తీవ్రంగా బాధించబడింది. 1950లో ఉఖ్రుల్, ఇంఫాల్ రహదారి ధ్వంసం అయినట్లు ఙానపీఠ్ అవార్డ్ గ్రహీత వ్రాతలలో ప్రస్తావించబడింది. ఉఖ్రుల్ పర్వతప్రాంతాలలో యుద్ధానికి సంబంధించిన చిహ్నాలు కనిపిస్తాయి. ప్రజలహృదయాలలో కూడా యుద్ధం ఏరోరిచిన గాయాలు సజీవంగా ఉన్నాయి. ఉత్తర సరిహద్దు పర్వతపాదాల వద్ద మొదలై మొదటి పత్వతశ్రేణుల వైపు సాగుతుంది, తూర్పు సరిహద్దు చార్టర్, నాంగ్బీ, నాంఘర్,
మునీపూరీ, లూహూప్పా, బర్మాలోని లాగ్వెంసంగ్ వరకు ఉంది. అవగాహన లేకుండా సరిహద్దును నిర్ణయించినందు వలన సోమరాహ్ పర్వతాలలో ఉన్న పలు తంగ్‌ఖుల్ గ్రామాలు బర్మాలో చేర్చబడ్డాయి. భారతదేశానికి, బర్మాకు స్వతంత్రం వచ్చాక తంగ్‌ఖుల్ గ్రామాలు రెండు దృశాల ఆధీనంలోకి వచ్చాయి.
శక్తివంతమైన మెయిటీ రాజు పాలనలో ఈ ప్రాంతం అధికశక్తియుతంగా ఉండేది. గరీబ్ నవాజ్ తంగ్‌ఖుల్ మద్యప్రాంతాన్ని మణిపూర్ రాజ్యంలో చేరడానికి కారకుడయ్యాడు. 1716లో రాజు సైన్యాలు తంగ్‌ఖుల్ గ్రామమైన హండంగ్ గ్రామం మీద దాడిచేది 60 మంది వీరులను బంధీచేసాడు. 1733 లో రాజు ఉఖ్రుల్ మీదకు సైన్యాలను పంపి విజయం సాధించాడు. 2 మెయిటీ గ్రామాల అపజయంతో తంగ్‌ఖుల్ ప్రజలకు పర్వప్రాంతాల మీద ఉన్న ఆధిపత్యాన్ని దెబ్బతీసింది. రాజా గరీబ్ నవాజ్ నింజెక్ శిలాఫలకాలు ఈ ప్రాంతాన్ని " కుల్లక్పా ఓక్రుల్ " అని పేర్కొంటున్నాయి. తంగ్‌ఖుల్ రాజ్యానికి ఉఖ్రుల్ ప్రధాన కేంద్రంగా ఉండేది. ఉఖ్రుల్ లోని సోంసాయీ వద్ద ప్రతిసంవత్సరం నిర్వహించే సంతను " లెహ్ ఖంగ్ఫ " అంటారు.సా.శ. 1733 లో మెయిటీ రాజుల పతనం తరువాత తంగ్‌ఖుల్ రాజ్యం అంతమైంది.
తంగ్‌ఖుల్ నాగాలతో మయన్మార్ మార్గంలో ఇతర నాగాలు మణిపూర్, నాగాలాండ్, అస్సాం, అరుణాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రాలకు చేరారు. వీరిలో కొంతమంది మయన్మార్ దేశంలో స్థిరపడ్డారు. ఎలాగైతేనే భారతదేశాలోకి ఈ వలసలు కొన్ని సంవత్సరాల కాలం నిరంతరంగా కొనసాగింది. నాగాలు భారతదేశంలోకి ఒకరి తరువాత ఒకరు అలలుగా వచ్చిచేరారు. తంగ్‌ఖుల్ ప్రజలు తమతో మావోలు, పౌమీలు, మారాలు, తంగల్ తెగలను తీసుకువచ్చారు. అయినప్పటికీ వారంతా సేనాపతి జిల్లాలోని మఖెల్ గ్రామాలలో స్థిరపడ్డారు. నాగాలు మఖేల్ గ్రామంలో ఉన్న మెగాలిత్ ప్రజలను అక్కడి నుండి తరిమివేసారు. తంగ్‌ఖుల్ ప్రజలు తమపూర్వీకులు సముద్రతీరానికి చెందినవారని భావిస్తుంటారు. కాంసన్, హూయిసన్ వంటి ఆభరణాలలో సముద్రపు గవ్వలు చోటుచేసుకుంటాయి.
తరువాతి కాలంలో తంగ్‌ఖుల్ చరిత్ర నమోదు చేయబడనప్పటికీ 13వ శతాబ్దం నుండి సంస్కృతి, వ్యాపారం, లోయలోని ఇతర ప్రజలతో ఉన్న సంబంధాల కారణంగా తిరిగి వెలుగులోకి వచ్చారు. 13వ శతాబ్దంలో పాలించిన మెయిటీ సామ్రాజ్యానికి చెందిన తవంతబా కాలంలో తంగ్‌ఖుల్ ప్రజల గురించిన ప్రస్తావన లభించింది. చారిత్రకాధారాలు పలు గిరిజన జాతుల మద్య నిరంతర దాడులు వంటి సంఘటనలు జరిగినట్లు తెలియజేస్తున్నాయి. తవంతబా చింగ్షాంగ్ తంగ్‌ఖుల గ్రామం మీద దండెత్తి దానిని ఓడించి దానిని కాల్చివేసాడు.
తంగ్‌ఖుల్ ప్రజలు, మెయిటీ రాజుల మద్య సదా రాజకీయ తోడ్పాటు, వ్యాపార సంబంధాలు ఉంటూ వచ్చాయి. నాగా సంప్రదాయాలు- సంస్కృతిలో కొన్నివిషయాలు నాగాల మీద మైదానం, పర్వతాలతో వారికున్న అనుబంధం కనిపిస్తుంది. ఏనుగు వస్త్రం, జంతుసంబంధిత డిజైన్లు కలిగిన వస్త్రాలను ధరించే అలవాటు మణిపూర్ రాష్ట్ర నాగాలలో ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో మణిపూర్ పాలకుడు తన రాజకీయ నాగా సహచరులకు ఇటువంటి వస్త్రాలను బహూకరించారు. తంగ్‌ఖుల షాల్ చంగ్‌ఖొం మణిపూర్ రాష్ట్రంలో చక్కని గుర్తిపు పొందింది.
సా.శ. 2 వ శతాబ్దంలో తంఖుల్ ప్రజలు మయన్మార్ లోని సాంషక్ లో నివసించేవారు. గ్రీక్ జ్యోతిష్కుడు, భౌగోళికుడు అయిన ప్టోల్మి " జియోగ్రఫీ ఆఫ్ ఫర్దర్ ఇండియా "లో తంగ్‌ఖుల్ ప్రజలు ట్రిగ్లిప్టన్ పేర్కొన్నాడు. సా.శ. కో- లో- ఫెంగ్, ఆయన తరువాత వచ్చిన వారసుడు 9వ శతాబ్దంలో చేసిన దండయాత్రల తరువాత తంగ్‌ఖుల్ ప్రజలను షాన్ ప్రజలచేత ఆప్రాంతం నుండి మయన్మార్ దేశంలోని నైరుతీ ప్రాంతాలకు తరలివెళ్ళారు.
తరువాత ఈ పర్వప్రాంతం మీద భాగ్యచంద్ర ఆధిపత్యం కొనసాగింది. 1779 లో భాగ్యచంద్ర లాంగ్‌తబాల్ వద్ద కొత్త రాజధానిని నిర్మించాడు. అది ఇంఫాల్ నగరానికి 7 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. తరువాత 17 సంవత్సరాల కాలం లాంగ్‌తబాల్ రాజధాని నగరంగా కొనసాగింది. ఆయన పలు తంగ్‌ఖుల్, కబుయి నాగాలను రాజధాని చుట్టూ కందకం త్రవ్వడానికి నియమించాడు. తంగ్‌ఖుల్ ప్రయినిధులు, హండంగ్ ఖుల్లక్ప, ఉఖ్రుల్ ప్రజలు రాజుతో స్నేహసంబంధాలు కలిగి ఉన్నారు.
జిల్లా కేంద్రం ఉఖ్రుల్ జాతీయరహదారి 150 ద్వారా రాష్ట్రరాజధాని ఇంఫాల్తో అనుసంధానించబడి ఉంది. ఈ రహదారి జిల్లాను కోహిమా జిల్లాతో అనుసంధానించబడింది. ఈ జిల్లాలో మణిపూర్ రాష్ట్రంలో అత్యంత ఎత్తైన హిల్ స్టేషను ఉంది. జాతీయ రహదారితో ఉఖ్రుల్ - కంజాంగ్, ఉఖ్రుల్-ఫుంగ్యార్ రోడ్ వంటి ప్రధాన రహదార్లు ఉన్నాయి. తంపక్-ంగషన్ - ఫ్యుత్సిరో రోడ్డు జిల్లా పశ్చిమ భుభాగాన్ని జిల్లాకేంద్రంతో అనుసంధానిస్తున్నారు.
మద్యయుగంలో తంగ్‌ఖుల్, మెయిటీ రాజుల సంబంధాలు యుద్ధాలు, విజయాలతో ఆగిపోలేదు. వారిరువురు పరద్పరం వ్యాపార, వాణిజ్య సంబంధాలను కలిగి ఉన్నారు. లోయలో తంగ్‌ఖుల్ ప్రజలు పత్తిని సరఫరా చేసారు. వీరు తమ వస్తువులను అమ్మడానికి ఇంఫాల్ లోని " సనకెయితిల్ " వద్దకు వెళ్ళేవారు. కగెంబా పాలనా కాలంలో లో మొదటిసారిగా వెలువరించిన తంగ్‌ఖుల్ ప్రజలు కంచుతో చేసిన " సెల్" అనే నాణ్యాలను వాడుకున్నారు.
ఉఖ్రుల్ జిల్లా, మణిపూర్ రాష్ట్ర జిల్లా. జిల్లావైశాల్యం 84 చ.కి.మీ. ఈ జిల్లా రాష్ట్రరాజధాని ఇంఫాల్కు ఈశాన్యంలో ఉంది.
తోంక్ చరిత్ర చాలాపురాతనమైంది. ఇది సాంస్కృతికంగా, నాగరికత సంబంధంగా విరాటనగరికి కి చెందిందిగా భావిస్తున్నారు. టోంక్‌ను రాజస్థాన్‌ లక్నో అని అంటారు. అదాబ్ కా గుల్షన్, ప్రేమ కవి అక్తర్ ష్రీరాణికి నగ్రి, మీతే ఖర్భూజొ కా చమన్, హిందూ ముస్లిం ఏక్తా, మస్కన్ వంటి ప్రముఖులకు టోంక్ జన్మభూమి.రాజపుత్రులకాలంలో ఈప్రాంతం చవ్రాలు, సోలంకీలు, కచవాలు తరువాత రాజా హోల్కర్, సింధియాల పాలనలో భాగంగా ఉంది.1806లో ముహమ్మద్ అమీర్ ఖాన్ బల్వంత్ రావు హొల్కర్‌ను జయించి ఈ ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించుకున్నాడు. తరువాత బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఈ ప్రాంతాన్ని అమీర్ఖాన్ నుండి 1817 ఒప్పందం ద్వారా సంపాదించింది. అయినప్పటికీ బ్రిటిష్ ఈ ప్రాంతాన్ని అమీర్ఖాన్‌కు తిరిగి ఇచ్చింది. 1818లో ఆఫ్ఘన్ సైన్యాధికారికి ఇండోర్ పాలకుడు ఈ ప్రాంతం కానుకగా ఇవ్వబడింది.అతను ఈప్రాంతంలో తోంక్ రాజ్యస్థాపన చేసాడు.
నవాబి నగరి తోంక్ రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోనే కాక భారతదేశం అంతటిలో చారిత్రక ప్రాధాన్యత కలిగి ఉంది. అక్బర్ పరిపాలనా కాలంలో జైపూర్ రాజు మాంసింగ్ తారి, తొక్రా జనపద్‌లను జయించాడు. 1963లో టోక్రా జనపదంలోని 12 గ్రామాలను భోలాబ్రాహ్మణులకు ఇవ్వబడింది. తరువాత భోలా ఈ 12 గ్రామాలకు టోంక్ అని నామకరణం చేసాడు. ఈ ప్రాంతం సరిహద్దులలో 5 జిల్లాలు ఉన్నాయి (ఉత్తర సరిహద్దులో జైపూర్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో బుంది జిల్లా, భిల్వార జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో అజ్మీర్ జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో సవై మధోపూర్ జిల్లాలు ఉన్నాయి. జిల్లా సరాసరి వర్షపాతం 62చ.కి.మీ. జిల్లా ప్రజల ప్రధాన వృత్తులలో వ్యవసాయం, జంతుపెంపకం ప్రధాన్యత వహిస్తున్నాయి.
ఇది టోంక్ నగరంలోని నాజర్ బాఘ్ రోడ్డు మార్గంలో బదా సమీపంలో ఉంది. కోఠీలోని గోడలు బంగారు పూత పూసి ఉంటాయి. దీనిని శేషమహల్ అని కూడా అంటారు.
రాజస్థాన్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో టోంక్ జిల్లా ఒకటి. జిల్లా ముఖ్య కేంద్రం టోంక్ పట్టణం గత భారతీయ, రాజస్థాన్ రాజాస్థానలలో ఇది ఒకటిగా ఉండేది. తోంక్ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉండేది. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో జైపూర్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో సవై మధోపూర్ జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో కోట జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో బుంది జిల్లా, నైరుతీ సరిహద్దులో భిల్వార జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో అజ్మీర్ జిల్లా ఉన్నాయి.
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పంచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో టోంక్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న రాజస్థాన్ రాష్ట్రజిల్లాలలో 12 ఈ జిల్లా ఒకటి.
టోంక్ జిల్లాలో ఉపవిభాగాలు, తాలూకాలు ఉన్నాయి.డియోళి , మల్పుర, నివై, తొదరైసింఘ్, టాంక్, ఉనీర, పీప్ల్, దెఒలి మల్పుర, నివై, తొదరైసింఘ్, ఉనీర నగర్ పాలితాలు ఉన్నాయి. 2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లాలో 1093 గ్రామాలు ఉన్నాయి.
గోలా గోకరనాథ్ శివాలయం ఒక శివాలయం. గోలా గోకరనాథ్‌ని చోటీ కాశీ అని పిలుస్తారు. పరమశివుడు రావణుని తపసుకు మెచ్చి వరం ప్రసాదించాడని రావణుడు హిమాలయాలను విడిచి శాశ్వతంగా తనవెంట వచ్చి శాశ్వతంగా లంకలో నివసించమని ఈశ్వరుడిని కోరాడు. శివుడు తన ఆత్మలింగాన్ని ఇచ్చి దానిని శీలంకకు చేరే లోపల మద్యలో ఎక్కడ భూమి మీద పెట్టకూడదని షరతు పెట్టాడు. ఒకవేళ అది ఎక్కడ ఉంచితే తాను అక్కడే శాశ్వతంగా ఉంటానని చెప్పాడు.
రావణుడు అందుకు అంగీకరించి శివలింగాన్ని తీసుకుని శ్రీలంకకు బయలు దేరాడు. రావణుడు గోలాగోకర్నాథ్ చేరగానే కాలకృత్యాలు తీర్చుకోవలసిన అవసరం ఏర్పడింది. రావణుడు అక్కడన్న గొల్లపిల్లావాడిని పిలిచి కొన్ని బంగారు నాణ్యాలను ఇచ్చి కొంతకాలం శివలింగాన్ని తలమీద ఉంచుకోవలని తాను తిరిగి వచ్చి శివలింగాన్ని తిరిగి తీసుకుంటానని కోరాడు. గొల్లనాని రూపంలో ఉన్న గణేశుడు శివలింగాన్ని భూమి మీద పెట్టాడు. శివుడు శాశ్వతంగా అక్కడే నిలిచిపోయాడు. తిరిగి వచ్చిన రావణుడు శివలింగాన్ని పెకిలించాలని సర్వవిధాల ప్రయత్నించి విఫలమయ్యాడు. రావణుడి నిరాశవలన కలిగిన ఆగ్రహంతో శివలింగం మీద బొటనవ్రేలితో నొక్కాడు. ఇప్పటికీ శివలింగం మీద రావణుని వేలి ముద్ర ఉందని భావిస్తున్నారు. చైత్ర మాసంలో ఆలయంలో చేతి- మేళా పేరుతో ఒక మాసకాలం మేళా నిర్వహిస్తారు.
1801లో రోహిల్‌ఖండ్ బ్రిటిష్ వారికి ఆధీనం చేయబడింది. జిల్లాలోని కొంతప్రాంతం కూడా అందులో భాగం అయింది. 1814 - 1816లో ఆంగ్లో - నేపాలీ యుద్ధం తరువాత ఇది తిరిగి అవధ్ నవాబు స్వంతం అయింది. 1856లో జిల్లాలో పశ్చిమ ప్రాంతం మొహమ్మది అని పిలువబడింది. తూర్పు భాగం మల్లన్‌పూర్ అని పిలువబడింది. ఇది ప్రస్తుతం సీతాపూర్‌లో భాగం అయింది. 1857 భారతీయ తిరుగుబాటు మొహమ్మది స్వతంత్రంత్ర సమరంలో ప్రధాన కేంద్రాలలో ఒకటిగా మారింది. షాజహాన్‌పూర్ శరణార్ధులు 1857 జూన్ 2 నాటికి మొహమ్మదికి చేరుకున్నారు. రెండురోజుల తరువాత మొహమ్మదిని విడిచారు. ఈ తిరుగుబాటులో చాలామంది కాల్చి చంపబడ్డారు. కొంతమంది హత్యచేయబడ్డారు. బ్రిటిష్ అధికారులు సీతాపూర్ నుండి మల్లన్‌పూర్‌కు పారిపోయి నేపాల్ చేరుకున్నారు. వారిలో చాలామంది మరణించారు. 1858 నాటికి బ్రిటిష్ అఫీషియల్స్ భూభాగంలో ప్రధానకార్యం మీద అధికారాన్ని తిరిగి స్థాపించారు.
డెఫ్యూటీ కమీషనర్ సర్ రాబర్ట్ విలియం డౌగ్లాస్ విలౌటీ కాల్చివేత మీద విచారణ జపిన కాలనీ ప్రభుత్వం స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు నసీరుద్దీన్ షాహ్, రాజనారాయణన్ మిశ్రాలను మీద నేరారోపణ చేసి ఉరిశిక్ష విధించింది.
1936 ఏప్రిల్ 26 న విలౌఘ్బీ మెమోరియల్ లైబ్రరీ స్థాపించబడింది. ది విలౌఘ్బీ మెమోరియల్ హాల్ పేరు సమీపకాలంలో నసీరుద్ధీన్ మెమోరియల్ హాల్ అని మార్చబడింది.
ఎయిడ్‌గా అందమైన మసీదు. ఇది లఖింపూర్ - ఖేరి రైల్వే మార్గం సమీపంలో ఉంది. ఇది సుమదరమైన నిర్మాణవైభం కలిగిన నిర్మాణంగా గుర్తించబడుతుంది.
8 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు - లఖింపూర్, దౌరహ్రా, గోలా గొకరన్నాథ్, త్రో, మొహమ్మది , నిఘాసన్, పాలియా కలాన్, శ్రీనగర్
15 బ్లాక్స్ - లఖింపూర్, బెహ్జం, మితౌలి, పస్గవన్, మొహమంది, గొల గొకరన్నథ్, బంకెయ్గంజ్, బిజువ, పలియ, నిఘసన్, రమియబెహర్, ఇస్సనగర్, ధౌరహర, నకహ, ఫూల్బెహర్
2 జ్యుడీషియల్ కోర్టు సముదాయాలు - లఖింపూర్ జిల్లా, సెషన్స్ కోర్టులు, మొహమ్మది వద్ద సబ్ డివిజనల్ / సివిల్ కోర్టులు
ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో లఖింపూర్ ఖేరి జిల్లా ఒకటి. లఖింపూర్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది.
ఈ జిల్లా లక్నో డివిజన్‌లో భాగంగా ఉంది. జిల్లా వైశాల్యం 7680 చ.కి.మీ. ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర ఎ వర్గానికి చెందిన జిల్లాలలో జిలా ఒకటి. 2001 సంఘిక, ఆర్థిక సూచికలు, అత్యవసర వసతుల సూచికలు ఈ జిల్లా అల్పసంఖ్యాక ప్రజలు అధికంగా కేంద్రీకృతమైన జిల్లాగా గుర్తించింది. . 2010లో కేంద్ర పట్టణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ, దేశంలో అతితక్కువ పారిశుద్ధ్య వసతులు కలిగిన జిల్లాల్లో లఖింపూర్ ఖేరి జిల్లా రెండవ స్థానంలో ఉందని గుర్తించింది. ధుద్వా నేషనల్ పార్కులో అంతరించి పోతున్న పులి, చిరుత, చిత్తడి నేలల జింక, హిస్పిడ్ హేర్, బెంగాల్ ఫ్లోరికాన్ మొదలైన జంతువులు ఉన్నాయి.
అసమానమైన కప్పగుడి ఒయెల్ గుడి పట్టణంలో ఉంది. ఇది లఖింపూర్‌కు 12 కి.మీ దూరంలో లల్హింపూర్ - సీతాపూర్ మార్గంలో ఉంది. ముండక్ తంత్రా ఆధారిత ఆలయం దేశంలో ఇది ఒక్కటే అని భావిస్తున్నారు. లఖింపూర్ ఖేరి జిల్లాలోని ఈ ఆలయాన్ని 1860 - 1870 పూర్వకాలపు ఒయెల్ రాజు నిర్మించాడని భావిస్తున్నారు. ఆలయ ప్రధాన దైవం పరమశివుడు. ఆలయం ముందు పెద్ద కప్ప ఉంటుంది. ఆలయం అష్టదళ తామర ఆకారంలో నిర్మించబడింది. బనారస్ ప్రతి నర్మదేశ్వర్ నర్మదా కుండ్ నుండి తీసుకువచ్చిన శివలింగం ఈ ఆలయంలో ప్రతిష్ఠించబడింది. ఆలయ ప్రధాన ద్వారం తూర్పు ముఖంగా ఉంటుంది. మరొక ద్వారం దక్షిణదిశలో ఉంటుంది. ఈ ఆలయం తంత్ర విద్య ఆధారితంగా నిర్మించబడిందని భావిస్తున్నారు.
బజాజ్ గోలా గొకరన్నాథ్ వద్ద బజాజ్ హిందూస్థాన్ లిమిటెడ్ షుగర్ ప్లాంట్, పాలియా కలన్ వద్ద బజాజ్ హిందూస్థాన్ లిమిటెడ్ పేరుతో రెండు
చక్కెర మిల్లులు ఉన్నాయి. ఇవి ఆసియాలో అతి పెద్ద చక్కెర మిల్లులూలుగా గుర్తించబడుతున్నాయి.2008లో స్టీల్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా లిమిటెడ్ జిల్లాలోని బెజం వద్ద ప్రధాన స్టీల్ ప్రొసెసింగ్ ప్లాంట్ స్థాపించాలని ప్రకటించింది. ప్రొసెసింగ్ యూనిట్ 1,00,000 టన్నులు ఉంది. జిల్లాలో కుటీర పరిశ్రమలు కూడా అభివృద్ధి చెంది ఉన్నాయి.
పలుగ్రామాలలో పురాతనమైన మట్టి గుట్టలు ఉన్నాయి. వీటిలో పురాతన శిల్పాలు లభించాయి. బాల్మిర్ - బర్కర్, ఖైర్ల్గర్ ప్రధానమైనవి. ఖైరాబాద్ సమీపంలో రాతి గుర్రం ఒకటి లభించింది. దీనిమీద 4వ శతాబ్ధానికి గుప్తుల కాలానికి చెందిన శిలాక్షరాలు ఉన్నాయి. మగధరాజు సముద్రగుప్తుడు నిర్వహించిన అశ్వమేధయాగంలో భాగంగా విడిచిపెట్టిన అశ్వం ఈ భూభాగం అంతా సంచరించింది. అశ్వం సంచరించిన ప్రదేశం అంతా సామ్రాజ్యంలో భాగం ఔతుంది. సార్వభౌమత్వాన్ని ఎదిరించే వారు అశ్వన్ని అడ్డగించవచ్చు. రాతి గుర్రం ప్రస్తుతం లక్నో జూ మ్యూజియంలో ఉంది. లక్నో పాతపేరు లఖింపూర్.
రైలు ద్వారా - ఢిల్లీ నుండి మురాదాబాద్ - బారెల్లీ ఆపై బారెల్లీ సిటీ - పిలిభిత్ - మైలాని - గోలా గోకరనాథ్ - లఖింపూర్
పరీక్షిత్ మహారాజు కుమారుడు జనమేజయుడు సర్పయాగం చేసునప్రదేశం ఇదేనని విశ్వసిస్తున్నారు. ఈ ఆలయం ఉన్న ప్రాంతంలో సర్పాలు నివాసాలలో ప్రవేశించవని విశ్వసిస్తున్నారు. ఆలయప్రధానదైవం ఈశ్వరుడు. దేవకాళి బ్రహ్మదేవుని కుమార్తె దేవకాళి ఇక్కడ దీర్ఘతపమాచరించిందని భావిస్తున్నారు. బ్రహ్మదేవుని కుమార్తె తపమాచరించిన ప్రదేశం కనుక ఇది దేవకాలి అయిందని భావిస్తున్నారు.
దిగువ శారదా వంతెన శారదానది మీద 163 దిగువ ప్రవాహం వద్ద నిర్మించబడింది. ఇది లఖంపూర్ గ్రామానికి 28 కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఇది శరదా సహాయాక్ ప్రియోజనలో భాగంగా పనిచేసింది దీనికి నీరు శారదా సహాయక్ లింకు కెనాల్ నుండి నీరు అందుతుంది.
లఖింపూర్ పూర్వం లక్ష్మీపూర్ అని ఉండేది. ఖేర్ అనే పట్టణం లఖింపూర్‌కు 2 కి.మీ దూరంలో ఉంది. సయ్యిద్ కుర్ద్ సమాధి నిర్మించిన ప్రదేశం కనుక ఖేర్ అని పిలువబడిందని భావిస్తున్నారు.
గోధుమలు, వరి, మొక్కజొన్నలు, పప్పుధాన్యాలలు పందించబడుతున్నాయి. సమీపకాలంలో వ్యవసాయదారులు పుదీనా పంట పండించడం ఆరంభించారు. తెరై భూభాగం పుదీనా పంటకు అనుకూలమైనదిగా భావిస్తున్నారు. చెరకు, నూనెగింజలు మొదలైన వాణిజ్యపంటలు కూడా పండించబడుతున్నాయి. చెరకు పంట చక్కెర తయారీ జిల్లా ఆదాయానికి వెన్నెముకగా నిలిచింది.
లఖింపూర్ ఖేరి ఎయిర్‌పోర్ట్ లఖింపూర్ ఖేరి లోని దుధ్వా నేషనల్ పార్క్ సమీపంలో ఉంది. ఇది లఖింపూర్ నగరానికి 90 కి.మీ దూరంలో ఉంది. జిల్లాకు సమీపంలో నగరానికి 135 కి.మీ దూరంలో అమౌసీ ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్‌పోర్ట్ ఉంది.
2006 గణాంకాల ప్రకారం పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో లఖింపూర్ ఖేరి జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్ర 34 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి
17వ శతాబ్ధానికి అక్బర్ పాలనలో జిల్లాప్రాంతం మొగల్ సామ్రాజ్యంలో అవధి సుభాహ్‌లో కైరాబాద్ సర్కారులో భాగాంగా మార్చబడింది. 17వ శతాబ్ధపు చివరిలో అవధ్ నవాబులు బలపడ్డారు.
జిల్లాలో పలు పండుగలు, ఉత్సవాలు నిర్వహించబడుతున్నాయి. వార్షిక పండుగలలో దసరా, దీపావళి, ఫఫెయిర్ ముఖ్యమైనవి. ఖేరి పట్టణంలో ఎయిడ్ ఆల్- ఫిట్రి - ఎయిడ్ ఉత్సవం సంవత్సరానికి రెండుమార్లు నిర్వహించబడుతుంది.
లఖింపూర్ ఖేరి 10 వశతాబ్ధానికి రాజపుత్రుల ఆధీనంలోకి వచ్చింది. ఈ ప్రాంతంలో ముస్లిం పాలన క్రమంగా విస్తరించింది. నేపాల్ దాడిని తట్టుకుని నిలబడడానికి 14వ శతాబ్ధానికి ఉత్తర సరిహద్దులో పలు కోటలు నిర్మించబడ్డాయి.
లఖింపూర్ ఖేరి జిల్లాలో యు.పి.ర్స్.ఆర్.టి.సి బసు సేవలను అందిస్తుంది. గోలా గోకర్న్నాథ్, సీతాపూర్, లక్నో, ఫైజాబాద్, గోరఖ్పూర్.
లఖింపూర్ నగరం లక్నో నగరానికి 124 కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఇక్కడకు సులువుగా మీటర్ గేజి రైలు మార్గం, యు.పి.ఎస్.ఆర్. టి.సి బస్ సర్వీస్ ద్వారా చేరుకోవచ్చు.
లఖింపూర్ నగరంలో షైపింగ్ సెంటర్లు, బజారు వీధులు అధికంగా ఉంటాయి. లల్హింపూర్ కేరి కేంద్రంలో ఉన్న కొన్ని ప్రధాన షాపింగ్ సెంటర్లు:-
లఖింపూర్ జిల్లాలో పలు నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి. వీటిలో శారదా నది, ఘఘ్రా నది, కొరియా, ఉల్, సరయాన్, చౌకా, గోమతి, ఖతన, సరయు, మొహన.
జిల్లాలో హిందీ వ్యవహారభాషలలో ఒకటైన అవధ్ భాష వాడుకలో ఉంది. ఇది అవధ్ భూభాగంలో 3.8 కోట్లమంది ప్రజలకు వాడుకలో ఉంది.
గుర్‌దాస్‌పూర్‌ను 17వ శతాబ్దంలో గురియా స్థాపించాడు. ఆయనపేరుతో ఈ పట్టణం గుర్‌దాస్‌పూర్ అయింది. ఆయన ఈ పట్టణ నిర్మాణానికి అవసరమైన స్థలాన్ని సంగీ గోత్రానికి చెందిన జాట్‌ల నుండి తీసుకున్నాడు. పాత నగరంలో గుడిసెలలో నివసిస్తున్న పేద ప్రజల కొరకు ఆయన ఈ పట్టణం స్థాపించబడింది. గురియా పూర్వీకులు అయోధ్యకు చెందిన వారు. వారు ఇక్కడకు వచ్చి పానియర్‌లో స్థిరపడ్డారు. గురియాకు ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు. ఎస్.హెచ్ నవల్ రాయ్, ఎస్.హెచ్ పాలా. నవల్ రాయ్ వంశస్థులు గుర్‌దాస్‌పూర్‌లో స్థిరపడ్డారు. నవల్ రాయ్ కుమారుడు బాబా దీప్‌చంద్ గురుగోబింద్ సింగ్ సమకాలీనుడు. బాబా దీప్‌చంద్‌కు గురుగోబింద్‌సింగ్ " గంజ్‌ బక్ష్ " అని బిరుదాంకితుని చేసాడని విశ్వసించబడుతుంది. బాబాదీప్‌చంద్ వంశస్థులు మహంతులని పిలువబడుతున్నారు. గుర్‌దాస్‌పూర్‌లోని ముక్తేశ్వర్ వద్ద ఉన్న రాక్ టెంపుల్ పట్టణ పురాతన చరిత్రకు చిహ్నంగా ఉంది.
గ్రీకు వీరుడు అలెగ్జాండర్ ప్రపంచవిజేత కావాలన్న లక్ష్యంతో బియాస్ నదిని దాటి గుర్‌దాస్‌పూర్‌ జిల్లాలోని ఫతేగర్ వద్ద ఉన్న సంగ్ల వద్ద కతియాన్లతో యుద్ధం చేసాడు.
మొఘల్ సామ్రాజ్యం పతనం తరువాత ఈ ప్రాంతంలో సిక్కుల శక్తి తలెత్తింది. ఈ జిల్లాలో కొందరు సిక్కు గురువులు సన్నిహిత సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. 1469లో లాహోర్ జిల్లాలో గురునానక్ జన్మించాడు. ఆయన 1485లో మూల్చంద్ కుమార్తె సుల్ఖాను బటాలా తాలూకాలో వివాహం చేసుకున్నాడు. అందుకు గుర్తుగా గురుదాస్పూర్‌లో ఇప్పటికీ జులానా మహల్ ఉంది. రహీలా పేరుతో ఉన్న ఈ పట్టణాన్ని సిక్కు గురువు హర్గోబింద్ శ్రీ హర్గోబింద్‌పూర్‌గా పునర్నిర్మించాడు. గుర్‌గోబింద్ శిష్యుడు బందాసింగ్ బహదూర్ ఈ పట్టాణన్ని కేంద్రంగా చేసుకుని రాజ్యాన్ని లాహోర్ వరకు విస్తరింపజేసాడు. 1711లో బహదూర్‌షా చక్రవర్తి బందాసింగ్ బహదూర్ మీద దాడిచేసాడు. అయినప్పటికీ అది తాత్కాలిక ప్రయత్నమే అయింది. బందా బహదూర్ చివరిసారిగా గురుదాస్ నగర్ వద్ద మొగల్ సైన్యంతో పోరాడి పట్టుబడ్డాడు. తతువాత దోఅబ్ ప్రాంతంపై పెత్తనం కోసం రాంగర్హియా మిస్ల్, కంహలియా మిస్ల్ ల మధ్య జరిగిన పోరాటంలో ఈ ప్రాంతం క్షీణదశను చూసింది.