polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఐదు, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. బాలబడి గుడాలిలోను, మాధ్యమిక పాఠశాల చిత్తోడులోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల గుడాలిలో ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల నెల్లూరులోను, పాలీటెక్నిక్ గూడూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం గూడూరులోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల నెల్లూరు లోనూ ఉన్నాయి.
గ్రామంలో వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి నార్కెట్‌పల్లి ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల చిట్యాలలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, పాలీటెక్నిక్ నల్గొండలోనూ ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల నల్గొండలో ఉన్నాయి.
మండ్రలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ఆటో సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
కేజీ బేసిన్‌లో కొత్త గ్యాస్‌ నిక్షేపాలు బయటపడ్డాయి.డి6 క్షేత్రంలో భారీ నిక్షేపాలను రిలయన్స్‌ కనుగొంది. ఇప్పటి వరకు కనుగొన్న నిక్షేపాలకంటే భారీ పరిమాణంలో నిక్షేపాలు వెలుగు చూసినట్లు రిలయన్స్‌ ప్రకటించింది. బ్రిటిష్‌ పెట్రోలియంతో కలిసి రిలయన్స్‌ చేపట్టిన తవ్వకాల్లో భారీ నిక్షేపాలను కనుగొన్నట్లు ప్రకటించింది. నిన్న మొన్నటి దాకా కేజీ బేసిన్‌లో సహజవాయు నిల్వలు అడుగంటుకోవడం దేశ వ్యాప్తంగా తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపింది. తాజా పరిణామం రాష్ట్రానికి, దేశానికి ఎంతవరకు లబ్ధి చేకూరుస్తుందనేదే ఇప్పుడు అసలు ప్రశ్న
రవి ఒక ధనవంతుల కుటుంబంలోని ఏకైక సంతానం. రవికి చిన్నతనంలోనే తల్లిని కోల్పోయి ఉంటాడు. తండ్రి వ్యాపారంలో తీరికలేకుండా అతన్ని సరిగా పట్టించుకోకుండా ఉంటే ఇంట్లో నమ్మకస్తుడైన రాళ్ళపల్లి అతని బాగోగులు చూసుకుంటూ ఉంటాడు. వసుంధర పాతబస్తీలోని ఒక పాలవాని కూతురు. ఇద్దరూ ఒకే కళాశాలలో చదువుతుంటారు. రవి చదువులో వెనుకబడి ఉంటే వసుంధర మాత్రం ఎప్పుడూ ముందజలో ఉంటుంది. వీరిద్దరూ ప్రేమించుకుంటారు. కానీ పెద్దలు వీరి ప్రేమను ఆమోదించక ఇద్దరినీ వేరు చేస్తారు. చివరికి మిత్రుల సహాయంతో పెద్దలను ఎదిరించి వీరు పెళ్ళి చేసుకుంటారు.
నువ్వు నేను 2001 లో తేజ దర్శకత్వంలో విడుదలై ఘనవిజయం సాధించిన తెలుగు చిత్రం. ఇందులో ఉదయ్ కిరణ్, అనిత ముఖ్య పాత్రలు పోషించారు. ఆర్. పి. పట్నాయక్ ఈ చిత్రానికి సంగీతం సమకూర్చాడు. ఈ చిత్రానికి ఉత్తమ దర్శకుడు, ఉత్తమ హాస్యనటుడు, ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు, ఉత్తమ ఛాయాగ్రాహకుడు, ఉత్తమ సహాయ నటుడు విభాగాల్లో ఐదు నంది పురస్కారాలు దక్కాయి. నాలుగు ఫిల్మ్ ఫేర్ పురస్కారాలు కూడా దక్కాయి.
స్పోర్ట్స్ - క్రీడలలో ఫోటోలని తీయుటకు ఉపయోగపడుతుంది. షట్టర్ రిలీజ్ బటన్ ని నొక్కిపట్టినంతసేపూ కెమెరా ఫోటోలని తీస్తూనే ఉంటుంది
నైట్ పోర్ట్రెయిట్ - రాత్రి సమయాలలో మనుషులను ఫోటో తీయటానికి ఉపయోగపడుతుంది. మనుషుల వెనుక వేరే ఆబ్జెక్టులు గనక ఉంటే వాటి పైన వెలుతురు పడుతుండాలి. కెమెరా యొక్క ఫ్లాష్ ముందున్న మనుషులకి మాత్రమే పరిమితం. డిజిటల్ జూం వాడలేము.
పార్టీ/ఇన్ డోర్ - గదులలో/పార్టీలలో క్యాండిల్ లైట్ ల వెలుతురులో ఫోటోలని తీయటానికి ఉపయోగపడుతుంది. కెమెరా కుదుపుల పట్ల జాగ్రత్త వహించాలి
డస్క్/డాన్ - సూర్యోదయానికి ముందు, సూర్యాస్తమయానికి తరువాత తక్కువగా ఉండే సహజమైన వెలుతురులో ఫోటోలు తీయటానికి ఉపయోగపడుతుంది
నైట్ ల్యాండ్స్కేప్ - షట్టర్ స్పీడ్ వేగాన్ని తగ్గించటంతో రాత్రి వేళల్లో వెలుగుతున్న ఆబ్జెక్టుల ఫోటోలు తీయటానికి ఉపయోగపడుతుంది
ఫుడ్ - ఆహార వస్తువులని ఫోటో తీయటానికి ఉపయోగపడుతుంది. ఫోటో తీసే సమయంలోనే ఆ పదార్థాల రంగులని కావలసినంత పెంచుకోవటం, తగ్గించుకోవటం చేయవచ్చును
మ్యూజియం - ఫ్లాష్ కాంతిని ఉపయోగించకూడని ప్రదేశాలు వాడవచ్చును. షట్టర్ రిలీజ్ బటన్ ని నొక్కి పట్టడంతో పది ఇమేజీల వరకు స్టోర్ చేసుకొనవచ్చును. వీటిలో అత్యున్నతమైనది ఆటోమెటిక్ గా ద్వారా ఎంపిక చేసుకొనవచ్చును.
బ్లాక్ అండ్ వైట్ కాపీ - వైట్ బోర్డు పై రాయబడిన/అచ్చు వేయబడిన/చిత్రీకరించిన వాటిని ఫోటోలు తీయటానికి ఉపయోగపడుతుంది.
పనోరమా అసిస్ట్ - ఒకే షాట్ లో రాని ఎత్తైన/వెడల్పైన చిత్రాలను ముక్కలు ముక్కలుగా తీసి సీడీలో లభ్యమగు సాఫ్టువేరు ద్వారా వాటిని ఒకే చిత్రంగా అతికించవచ్చును.
స్మైల్ టైమర్ తో షట్టర్ రిలీజ్ బటన్ నొక్కకుండానే ముఖం చిరునవ్వుతో ఉన్నప్పుడు ఆటోమేటిక్ గా ఫోటో తీయవచ్చును
బ్లింక్ ప్రూఫ్ మోడ్ తో రెప్ప వేసినప్పుడు ఫోటో తీయకుండా నిరోధించవచ్చును. రెప్ప తెరచినప్పుడే ఫోటో వచ్చేట్టు చేయవచ్చును
ఈ కెమెరాలో గల 21 షూటింగ్ మోడ్ లు ఛాయాచిత్రాలని చక్కగా బంధించటానికి అనుకూలిస్తాయి. ఎలెక్ట్రానిక్ వైబ్రేషన్ రిడక్షన్ ఫోటోలు నిలకడగా రావటానికి దోహదపడుతుంది. ఫేస్ డిటెక్షన్ ఫీచర్ ముఖాలని గుర్తిస్తుంది. స్మైల్ టైమర్ ఫంక్షన్ తో చిరునవ్వు కనబడగానే ఫోటో తీసేలా ఉపయోగించవచ్చును. బ్లింక్ ప్రూఫ్ మోడ్ తో రెప్ప వేసినప్పుడు ఫోటో తీయకుండా నిరోధించవచ్చును.
నికాన్ కూల్ పిక్స్ ఎల్ 26 ఒక పాయింట్ అండ్ షూట్ కెమెరా. వాడుక సులభంగా ఉండటం వలన ఫోటోగ్రఫీని మొదలుపెట్టిన వారికి ఈ మోడల్ చాల ఉపయోగకరం. ఇది నికాన్ సంస్థ రూపొందించు కాంపాక్ట్ డిజిటల్, లైఫ్ సిరీస్ శ్రేణికి చెందిన కెమెరా.
10 సెకన్ల వ్యవధి గల సెల్ఫ్ టైమర్ ఇందులో గలదు. కంటిన్యువస్ షూటింగ్ మోడ్ తో ఒకే సెకనులో వరుసగా నాలుగు ఫోటోలు తీయవచ్చును.
పాపికొండలు, తూర్పు కనుమలలోని దట్టమైన అడవులతో కూడిన ఒక కొండల శ్రేణి. ఇవి ఖమ్మం జిల్లా, పశ్చిమ గోదావరి, తూర్పు గోదావరి జిల్లాల నడుమ ఆనుకొని ఉన్నాయి. సుందరమైన గోదావరి నది, కొండలు, ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణము. భద్రాచలం నుంచి పడవలో ఇక్కడికి వెళ్ళే సౌకర్యం ఉంది. పాపికొండల ప్రాంతంలో సాధారణంగా చెట్లు ఆకులు రాల్చవు. ప్రశాంతమైన, సుందరమైన, రమణీయమైన, ఆహ్లాదకరమైన ప్రదేశము. ఎండాకాలంలో కూడా పాపికొండల ప్రాంతం చల్లగానే ఉంటుంది. పాపికొండల అడవుల్లో వివిధ రకాల జంతువులు, పక్షులు, విష కీటకాలు ఉంటాయి. అలాగే వేలాది రకాల ఔషధ వృక్షాలు, మొక్కలు ఉంటాయి. భధ్రాచలం వద్ద మునివాటం అను ప్రదేశం దగ్గరలో జలపాతం ఉంది. ఇక్కడే ఒక శివలింగం సర్పం నీడలో అద్భుతంగా ఉంటుంది. పాపికొండల వద్ద గోదావరి చాలా తక్కువ వెడల్పులో రెండు కొండల మధ్య ప్రవహిస్తూ ఆ వాతావరణానికి మరింత రమణీయతను తెచ్చి పెడుతుంది.
శ్రీరాముని దేవాలయాలలో ఉండే శ్రీరాముని విగ్రహం రెండు చేతులతో మానవుని రూపం పోలి ఉంటుంది. కాని భద్రాచలం దేవాలయంలో ఉండే శ్రీరాముని విగ్రహం నాలుగు చేతులతో శ్రీరామునిలా * కుడి చేతిలో బాణంను, ఎడమ చేతిలో విల్లును ధరించి అలాగే విష్ణువు మాదిరిగా కుడిచేతిలో శంఖును ఎడమచేతిలో చక్రంను ధరించి ఉంటుంది.
భద్రుని కోరికమేరకు వైకుంఠం నుండి విచ్చేసిన విష్ణుమూర్తి నాలుగు భుజములతో దర్షనమివ్వటంవల్ల వైకుంఠరామునిగా పిలువబడుతున్నాడు.
ఇతర దేవాలయములలో సీతాదేవి రాముని ప్రక్కన నిల్చుని ఉంటుంది. కాని ఈ దేవాలయములో స్వామి ఎడమ తొడపై ఆసీనవతియై ఉంటుంది. మిగిలిన దేవాలయాలలో ఇరువురకూ రెండు పీఠాలు ఉంటాయి. ఇక్కడ ఒకే పీఠం ఉంటుంది.
ఇది భద్రాచలంనుండి 35 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సీతారామలక్ష్మణులు తమ వనవాస వనవాసంసమయంలో ఇక్కడ నివసించారని భావిస్తారు. వారి వనవాస సమయంలోని కొన్ని అందమైన దృశ్యాలు ఇక్కడ చిత్ర, శిల్ప రూపాలలో ప్రదర్శింపబడుతున్నాయి. ఉదాహరణకు సీతను ఎత్తుకుపోవడానికి మాయలేడి రూపంలో వచ్చిన మారీచుని బొమ్మ, పర్ణశాలకు సమీప ంలో ఉన్న సీతమ్మ వాగువద్ద సీత ఆరవేసిన చీర గుర్తులనీ, ఆమె పసుపు కుంకుమలు సేకరించిన రంగురాళ్ళనీ కొన్ని చిహ్నాలను చూపిస్తారు. నదికి ఆవలివైపుని రావణుని రథపు జాడలని కొన్ని గుర్తులను చూపిస్తారు.రావణుడు సీతను అపహరించిన ప్రదేశం ఇది.సీత వియోగాన్ని పొందిన రామచమంద్రుడు శోక మూర్తిగా కనిపిస్తాడు. భద్రాచలంలో ఉన్న రామచమంద్ర మూర్తి ముఖంలో ఉండే తేజస్సు పర్ణశాల రామునిలో కనిపించదు.శ్రీరామ నవమి రోజున ఇక్కడ కూడా కల్యాణోత్సవం జరుగుతుంది.
శ్రీ సీతారాముల స్వామి వారి దేవస్థానం, తెలంగాణలోని ఖమ్మం జిల్లా, భద్రాచలంలో ఉంది. ఇది తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని రామాలాయాలలోకెల్లా అతి పెద్దది. హిందువులు ఆరాధ్య దైవంగా భావించే శ్రీరాముని ఆలయం ఇది. ప్రతి సంవత్సరం శ్రీరామనవమి రోజున ఈ దేవాలయ ప్రాంగణంలో శ్రీ సీతారాముల కళ్యాణం అత్యంత వైభవంగా జరుగుతుంది.
ఇది భద్రాచలానికి రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. సీతాపహరణం సమయంలో జటాయువు రావణుని ఎదుర్కొని, సీతను రక్షించే యత్నంలో తన ప్రాణాలను ఇచ్చిన స్థలంగా దీనిని చెబుతారు. జటాయువుయొక్క ఒక రెక్క ఇక్కడికి 55 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న వి.ఆర్.పురం మండలంలోని, రేఖపల్లి గ్రామంలో పడిందట.
ఇక్కడ జరిగే ఉత్సవాలలో ముఖ్యమైనది శ్రీరామనవమి రోజున జరిగే కళ్యాణం. ఇది దేశ వ్యాప్తంగా అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన ఉత్సవం. ఈ కళ్యాణానికి అనేక లక్షల భక్తులు హాజరవుతుంటారు. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తరపున ముత్యాల తలంబ్రాలు, పట్టు బట్టలు ఈ దేవాలయమునకు ప్రతి సంవత్సరం పంపడం జరుగుతుంది.
తమిళనాడులోని శ్రీరంగం నుండి రామదాసుచే తీసుకురాబదడిన ఆరు వంశాలకు చెందిన శ్రీవైష్ణవ ఆచార్యుల కుటుంబాలు ఇప్పటికి భద్రాచలంలో నిత్యపూజలు నిర్వహిస్తున్నారు. రామానుజులవారిచే శ్రీరంగంలో నిర్ణయించబడిన విదంగానే ఇక్కడి ఆలయంలో కూడా పూజలు నిర్వహిస్తున్నారు.
ఇవి భద్రాచలానికి 5 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న వేడినీటి బుగ్గలు. ఇక్కడ నదిఒడ్డున ఎక్కడ తవ్వినా వేడినీరు ఊరుతుంది. బ్రహ్మ, విష్ణువు, మహేశ్వరుడు చలికాలంలో ఇక్కడ స్నానం చేస్తారట.
వైకుంఠం నుండి విష్ణుమూర్తి నేరుగా వచ్చి భద్రునికి దర్శనమివ్వటంవల్ల వైకుంఠఏకాదశి పర్వదినం ఉత్తర ద్వారదర్శనం ఈ క్షేత్రంలో చాలా ప్రసిద్ధిచెందింది.
ఇక్కడ జరిగిన భీకరయుద్ధంలో రాముడు 14,000 రాక్షసులను హతమార్చాడట. ఆ రాక్షసుల బూడిదపై ఈ గ్రామం ఉంది. గనుక దీనిపేరు దుమ్ముగూడెం. ఇక్కడి రాముడిని ఆత్మారాముడంటారు.
తాపత్రయాగ్ని సంతప్త సమాహ్లాదన చంద్రికా - ఆధ్యాత్మిక, అధిభౌతిక, అధిదైవిక తాపములనెడి అగ్నిచేత తపింప చేయబడిన వారలకు మిక్కిలి సంతోషమును కలుగజేయునట్టి వెన్నెల వంటిది.
స్వాత్మానంద లవీభూత బ్రహ్మాద్యానంద సంతతిః - తనకు సంబంధించిన ఆనందముతో లేశమాత్రమైన బ్రహ్మానందము, ప్రజాపతి ఆనందము - మొదలైన ఆనందముల సమూహము గలది.
వేదుల సూర్యనారాయణ గారు పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా కాకరపర్రు లో జన్మింవారు.కాకరపర్రులో జన్మించిన వారిలో ఎందరెందరో గొప్ప పండితులుగా ప్రసిద్ధి చెందారు. వీరిలో ‘పండిత కవి’గా వాసికెక్కిన ‘కాకరపర్రు ముద్దుబిడ్డ’ వేదుల సూర్యనారాయణ శర్మగారు సాహిత్య, వ్యాకరణ శాస్త్రాల్లో నిష్ణాతునిగా తెలుగువారి హృదయాల్లో చెరగని ముద్ర వేసుకున్నారు. 1911 ఫిబ్రవరి 4 న జన్మించిన ఈయన సంస్కృతం, పాళీ, ఆంగ్ల భాషల్లో మంచి పట్టు సాధించారు. వివిధ భాషల్లో ప్రావీణ్యాన్ని సాధిస్తూనే మరో వైపు రచనలకు శ్రీకారం చుట్టారు. శర్మగారు 1936లో ‘శృంగార నళీయం’ అనే మాలికా రచన చేశారు. ఇందులో మూడు వందల చంపక మాలికా పాదాలున్నాయి. ఇది ‘ల’కార ప్రాసతో ఉంటుంది. ఈయన రచనల్లో ‘లక్ష్మీసహస్ర కావ్యం’ ఎందరి దృష్టినో ఆకర్షించి తెలుగునాట ప్రసిద్ధి చెందింది. ‘శే్లషయమక చక్రవర్తి’ వేంకటాధ్వరి సంస్కృతంలో రాసిన లక్ష్మీసహస్ర మహాకావ్యాన్ని శర్మగారు అతి మనోహరంగా తెలుగులో అనువదించి తన ప్రతిభను చాటుకున్నారు. ఇతివృత్తాన్ని బట్టి శైలీ వైవిధ్యాన్ని చూపడం తన ప్రత్యేకతగా శర్మగారు నిరూపించుకున్నారు.
ఈ పద్యం ఆంధ్రీకృత ‘లక్ష్మీసహస్రం’లోనిది. ఏ మాత్రం తెలుగు పరిజ్ఞానం ఉన్నవారికైనా సులభంగా బోధపడే పద్యమిది. సంస్కృత మూలంలో కనిపించే కాఠిన్యం తెలుగులో లేదు. ఇది అసలు సిసలైన తెలుగు పద్యంలానే ఉంది. ‘లక్ష్మీసహస్ర కావ్యం’ రాసేనాటికి శర్మగారి వయసు కేవలం 25 ఏళ్లే. అందుకే ఆ కావ్యానికి జగద్దురు కంచి పరమాచార్యుల వారి ఆశీస్సులు లభించాయి. ఇంకా సాహితీస్రష్టలు చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి, శ్రీపాద కృష్ణమూర్తిశాస్త్రి, కాశీ కృష్ణాచార్యులు, మల్లాది సూర్యనారాయణశాస్త్రి, మంగిపూడి వేంకటశర్మ, చెన్నాప్రగడ భానుమూర్తి, చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం పంతులు తదితరులు పలువిధాలా శర్మగారి పాండిత్యాన్ని ప్రశంసించారు. ‘ కాకరపర్రు శతాబ్దాల నుంచి విద్యాపీఠం. అక్కడ ఇంకో పండితకవి పుట్టాడనంలో ఆశ్చర్యం లేదు. ‘లక్ష్మీసహస్రం’ ఇంత సులువుగా, శే్లషలతో, చమత్కృతులతో తెలుగులో రాయడం ఆశ్చర్యం కలిగించక తప్పదు’- అని కవిసామ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారు వేదుల వారి ప్రతిభకు అక్షర నీరాజనాలు సమర్పించారు. 1972 జనవరి 26న అప్పటి ముఖ్యమంత్రి పి.వి. నరసింహారావు హైదరాబాద్‌లో ‘లక్ష్మీసహస్రం’ ద్వితీయ ముద్రణ ప్రతులను ఆవిష్కరించారు.
ఆదిశంకరుల ‘సౌందర్య లహిరి’ శర్మగారి లేఖిని నుంచి జాలువారి మరింత సౌందర్యాన్ని సంతరించుకుంది. ‘సౌందర్య లహరి’ మూలంలో ‘శిఖరిణీ వృత్తాలు’ ఉన్నందున అనువాదంలో కూడా వాటిని సమర్థవంతంగా ఉపయోగించి ఉద్ధండ కవిగా శర్మగారు కీర్తి సంపాదించారు. ‘నరేంద్రుడు’, ‘తారావళి’ వంటి రచనలు కూడా ఈయనకు ఎంతో ఖ్యాతిని తెచ్చాయి. ‘అద్వైత శివలీలామృతం’, ‘అద్వైత దీపావళి’, ‘బ్రహ్మగీతాసారం’, ‘శ్రీదక్షిణామూర్తి స్తోత్రం’ వంటి రచనలు ఈయన పాండిత్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.
సంస్కృతం నుంచే గాక ఆంగ్లం నుంచి పలు అనువాదాలు చేసి శర్మగారు విమర్శకుల ప్రశంసలు పొందారు. బిఎన్ మల్లిక్ ఇంగ్లీష్‌లో రాసిన ‘ఎ ఫిలాసఫీ ఫర్ పోలీస్’ను ‘రక్షకభట తత్త్వశాస్త్రం’ పేరిట తెలుగులో రాశారు. ఈయన రాసిన ‘అంతరార్థ రామాయణం’ గ్రంథాన్ని ఎంవి నారాయణరావు ఆంగ్లంలోకి తర్జుమా చేయడం విశేషం. అప్పటి రాష్ట్ర గవర్నర్ డాక్టర్ శంకర్‌దయాళ్ శర్మ దీనికి ముందుమాట రాశారు.
ఆదిశంకరుల వారి ‘వివేక చూడామణి’ని శర్మగారు ‘శ్రీ శంకర భగవద్గీత’గా 1989లో ఆంధ్రీకరించారు. సరళమైన వ్యాఖ్యానంతో హృదయానికి హత్తుకుపోయేలా తేటగీతుల్లో ఆదిశంకరుల వారి హృదయాన్ని ఇందులో తేటతెల్లం చేశారు. వ్యాసప్రోక్తమైన భగవద్గీతను ‘తెలుగు వెలుగు భగవద్గీత’గా తేటగీతుల్లో రాసి, వ్యాస హృదయాన్ని ఆవిష్కరించారు. శర్మగారు రాసిన ‘ఆర్య చాణక్యుడు’, ‘కాకతి ప్రోలరాజు’ నవలలు చారిత్రక ఇతివృత్తంతో కూడినవి. ‘ఆర్య చాణక్యుడు’లో చాణక్యుడు , వాత్స్యాయనుడు ఒకరేనని, ఈ రెండు గ్రంథాలను వేర్వేరు పేర్లతో రాశారని పలు ఆధారాలను చూపారు. ఈ వాదనలు పండితుల ఆమోదాన్ని పొందాయి. పురాణ వాజ్మయాన్ని శాసనాధారాలతో సమన్వయం చేసి కాకతీయులు ఎవరో ‘కాకతి ప్రోలరాజు’ నవలలో తేల్చి చెప్పారు.
అహింసామూర్తి బుద్ధ భగవానుడు తన శిష్యులకు పాళీ భాషలో అందించిన సూక్తిరత్నాల్లో కొన్నింటిని శర్మగారు ‘బుద్ధగీత’ పేరిట తెలుగులో తేటగీతులుగా రాశారు. ‘బుద్ధగీత’లో విషయాలు లోకోత్తరము, ఇందులో శైలి ఎంతో రమ్యంగా ఉందని ప్రథమ ముద్రణ సందర్భంగా డాక్టర్ కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి ప్రశంసించారు.
పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఆటో సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది. సమీప బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు చింతపల్లిలోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల కొమ్మంగిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల చింతపల్లిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మాకవరపాలెంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల విశాఖపట్నంలోను, పాలీటెక్నిక్ పాడేరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల చింతపల్లిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం అనకాపల్లిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల విశాఖపట్నం లోనూ ఉన్నాయి.
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
హిందూ పురాణాల ప్రకారం సముద్రాన్ని సృస్టించింది మకరం. మకరం అనగా మొసలి. గంగాదేవి యొక్క వాహనం మకరం. మకరం రూపాన్ని ఉంచి తయారు చేయబడిన వస్తువుగా దీన్ని మకర తోరణం అంటారు. ఆలాగే విగ్రహాలకు వెనుక ఉన్న లోహా తోరణాన్ని మకర తోరణం అని మకరతోరణాన్నికి ఉన్న తలభాగాన్ని సింహాతలాటం అని అంటారు.
వివిధ దేవాలయాలలో ద్వారతోరణమధ్యభాగంలో ఒక కనుగుడ్లు ముందుకు చొచ్చుకు వచ్చిన ఒక రాక్షసముఖం కనబడుతుంది. ఈ రాక్షసముఖాన్ని తోరణమధ్యంలో అలంకరించటానికి గల కారణమును చెప్పే కథనం స్కందమహాపురాణంలో ఇలా ఉందని చెప్తారు.
పుష్యరాగాన్ని ఆంగ్లంలో టోపజ్ అంటారు. "" అను పదం గ్రీకు లేదా నుండి వ్యుత్పత్తి అయినది. గ్రీకు భాషలో టొపాజియస్ అనునది ఎర్ర సముద్రంలో గల గుర్తించడానికి కష్టతరంగా ఉన్న సెయింట్ జాన్స్ ద్వీపం యొక్క ప్రాచీన నామం. ప్రాచీన కాలంలో ఇక్కడ పసుపు రాళ్ళు త్రవ్వకాలు జరిగాయి. సాంప్రదాయ యుగానికి ముందు పుష్యరాగం గురించి తెలియదు. ప్లింటీ చెప్పిన ప్రకారం ఎర్రసముద్రంలో గల ఇతిహాస ద్వీపం "టోపాజస్". ఇచ్చట మొట్టమొదట పుష్యరాగాల కొరకు మైనింగ్ జరిగింది. "టోపజ్" అనే పేరు సంస్కృత పదం ् "తపస్" కి సంబంధించింది.
పుష్యరాగం సాధారణంగా గ్రానైట్, రైయోలైట్ రకం గల సిలిసిక్ ఇగ్నెయస్ రాళ్ళతో కూడి ఉంటుంది. ఇది సాధారణంగా గ్రానైటిక్ పెగ్మటైట్స్ లో స్ఫటికీకరణం చెందుతుంది లేదా దక్షిణ అమెరికాలోని పశ్చిమ ఉతై ప్రాంతంలో గల పుష్యరాగ పర్వతాల వద్ద ప్రవహించే రైయోలైట్ లావాలో ఆవిరి కేవిటీలతో కలసి ఉంటుంది. ఇవి రష్యాలోని యూరల్, ల్మెన్ పర్వతాల వద్ద వివిధ ప్రాంతాలలోని ఫ్లోరైట్, కేసెటెరైట్ తో కూడి ఉంటుంది. ఇవి ఆఫ్ఘనిస్తాన్, శ్రీలంక, చెక్ రిపబ్లిక్, జర్మనీ, నార్వే, పాకిస్థాన్, ఇటలీ, స్వీడన్, జపాన్, బ్రెజిల్, మెక్సికో, ఫ్లిండర్స్ ద్వీపం, ఆస్ట్రేలియా, నైజీరియా, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో కూడా లభ్యమవుతాయి.
బ్రెజిల్ పుష్యరాగ ఉత్పత్తిలో అగ్రస్థానంలో ఉంది. బ్రెజీలియన్ పెగ్మటైట్స్ నుండి లభ్యమైన కొన్ని స్వచ్ఛమైన పుష్యరాగ స్ఫటికాలు పెద్ద పరిమాణం, వందల పౌండ్ల భారాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ఈ పరిమాణం గల స్ఫటికాలు మ్యూజియం కలక్షన్స్ లో మనం చూడవచ్చు. మొఘల్ చక్రవర్తి అయిన ఔరంగజేబు వద్ద గల పుష్యరాగం 157.75 కారట్ల భారం ఉన్నట్లు జీన్ బాప్టిస్టు తావర్నీరు గుర్తించాడు. పెద్దవి, స్పష్టమైన నీలిరంగు పుష్యరాగాల నమూనాలను జింబాబ్వే లోని సెయింట్ అన్న్స్ వద్ద 1980 చివరి భాగంలో గుర్తించారు. 22,892.5 కారట్ల ఎక్కువ బరువు గల అమెరికన్ గోల్డెన్ పుష్యరాగాన్ని ఇటీవల గుర్తించారు.
పుష్యరాగం సహజసిద్ధంగా బంగారు గోధుమ లేక పసుపు రంగులో ఉంటుంది. కొన్ని సందర్భాలలో తక్కువ విలువ కలిగిన "సిట్రైన్" అనే రంగు రాయితో పోలిఉండటాన గుర్తుపట్టడానికి కష్టంగా ఉంటుంది. పుష్యరాగ రత్నాలలో వైన్ ఎరుపు, లేత బూడిదరంగు, ఎరుపు-ఆరెంజ్, లేత ఆకుపచ్చ లేదా గులాబీ రంగు, అపారదర్శకం నుండి పారదర్శకంగా వివిధ రంగులను వాటిలో కలిపే వివిధ రకాల మలినాల మూలంగా ఏర్పడతాయి. గులాబీ, ఎరుపు రకాలు పుష్యరాగం యొక్క నిర్మాణంలో అల్యూమినియం స్థానంలో క్రోమియం స్థానభ్రంశం చెండడం వలన ఏర్పడతాయి.
పుష్యరాగం అనునది అల్యూమినియం, ఫ్లోరిన్ యొక్క సిలికేట్ ఖనిజం. దీని ఫార్ములా 24 2. ఇది ఆర్థోమార్ఫిక్ వ్యవస్థలో స్పటికీకరణం చెందుతుంది. దాని స్ఫటికాలు ఎక్కువగా పిరమిడ్, ఇతర ముఖాలచే మూసివేయబడతాయి. ఇది సహజ సిద్ధంగా లభ్యమయ్యే ఖనిజాలలో కఠినమైనది. ఇది ఏ ఇతర సిలికేట్ ఖనిజం కన్నా కఠినమైనది. దానియొక్క సహజ పారదర్శకత, వివిధ రంగుల కలయికతో గల దీని కఠినత్వం మూలంగా దీనిని ఆభరణాల తయారీలో, ఇతర రత్నాలను కత్తిరించడానికి ఎక్కువగా వాడుతారు.
చాలా కష్టంగా ఉన్నప్పటికీ, పుష్యరాగాన్ని ఇతర ఖనిజాలు లేదా ఇదే విధమైన కఠినత్వంగల పదార్థాలతో పోలిస్తే ఎక్కువ శ్రద్ధ తీసుకోవాలి. దీనికి కారణం ఆ రాయి యొక్క అణువులలోగల బలహీనమైన పరమాణు బంధాలు ఒకటి లేదా మరియొక అక్షీయ తలంపై (ఉదాహరణకు వజ్రంలో కర్బన పరమాణువులు ఒకదానికొకటి సమాన శక్తితో బంధాలను అని తలాలలో ఏర్పరచడం) ఉండటం. దీని ఫలితంగా పుష్యరాగం తగినంత బలాన్ని ఉపయోగించినపుడు పగుళ్ళు ఏర్పడే అవకాశం ఉంది.
పుష్యరాగం సాపేక్షంగా తక్కువ వక్రీభవన గుణకాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఎక్కువ తలాలు కలిగిన ఈ రాళ్ళు మెరవవు. అధిక వక్రీభవన గుణకం కలిగిన ఖనిజాలలోని రాళ్ళు మెరుస్తాయి. అందువలన రంగులేని పుష్యరాగం అదే విధంగా తయారుచేయబడిన క్వార్ట్జ్ కన్నా మెరుస్తుంది. ఒక విలక్షణతతో "తెలివిగా" కత్తిరించినపుడు, పుష్పరాగము మెరుస్తున్న టేబుల్ ముఖాలు కలిగి మెరిసే కిరీటం కోణాల యొక్క వలయం చుట్టూ మెరిసే టేబుల్ కోణాన్ని చూపుతుంది.
రాజ్యసంబంధిత పుష్యరాగాలు పసుపు, గులాబీ లేదా గులాబి-నారిజ రంగులు గలవి. బ్రెజిల్ రాజ్యసంబంధిత పుష్యరాగం ఎక్కువగా కాంతివంతమైన పసుపు నుండి గాఢ బంగారు గోధుమ రంగు కలిగి ఉంటుంది. కొన్ని సందర్భాలలో ఊదారంగు కలిగి ఉంటుంది.
ఖనిజాలు, రత్నాలపై మొదటి వ్యవస్థాత్మక గ్రంథాల రచయితగా నికోలస్, 1652 లో ఈ అంశంపై రెండు అధ్యాయాలను అంకితం చేశారు. మధ్య యుగంలో ఏ పసుపు రంగు రాయినైనా టోపజ్ గా వ్యవహరించేవారు. నవీన కాలంలో ఇది సిలికేట్ గా వ్యవహరించబడింది.
పలు గోధుమ లేదా లేత పుష్యరాగాలు వాటిని ప్రకాశవంతమైన పసుపు, బంగారం, పింక్ లేదా వైలెట్ రంగులో తయారు చేయడానికి వివిధ విధానాలను అవలంబిస్తారు. కొన్ని రాజ్యసంబంధిత పుష్యరాగాలు సూర్యకాంతిలో ఎక్కువసమయం ఉంచినపుడు వాటి రంగును కోల్పోవచ్చు.
పుష్యరాగం అనునది ఒక శిల, ఇది పలు రంగులలో లభ్యమగును. దీనిని నవగ్రహాలలో గురు గ్రహానికి ప్రీతి పాత్రమైనదిగా చెపుతారు. వీటిలో అనేక రంగులున్నా తెల్లనివీ, పసుపు తెలుపూ కలగలసినవీ అత్యధికంగా వినియోగిస్తారు.
నారింజ రంగు పుష్యరాగం అతి విలువైనది. ఇది సాంప్రదాయకంగా నవంబరు నెల జన్మరత్నం. ఇది స్నేహానికి గుర్తు. ఇది అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలోని "ఉతై" రాష్ట్రం యొక్క రాష్ట్ర రత్నం.
సాధారణంగా, రంగులేని, బూడిద రంగు లేదా లేత పసుపు, నీలిరంగు పదార్ధాలు వేడిగా భావించబడతాయి, కావలసిన ముదురు నీలం పుష్యరాగాన్ని ఉత్పత్తి చేయడానికి వికిరణాలను యిస్తాయి.
రంగులేని, లేత నీలి రంగుగల రకాలు మాసొన్ కంట్రీ, టెక్సాస్ లో గల ప్రెకాంబ్రిన్ గ్రానైట్ లో కనుగొన్నారు. ఆ ప్రాంతంలో వాణిజ్యపరమైన త్రవ్వకాలు జరుగుటలేదు.
ఆధ్యాత్మికంగా పుష్యరాగం రంగులేనిది. ఇది కృత్రిమంగా దానిపై ఆవిరి చేర్చే విధానంలో పూతపూయబడి ఇంధ్రధనుస్సు ప్రభావాన్ని దానిపై ఇస్తుంది.
నీలం పుష్యరాగం అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలకు చెందిన టెక్సాస్ రాష్ట్ర రత్నం. సాధారణంగా నీలం పుష్యరాగం చాలా అరుదుగా లభిస్తుంది.
గుహాలయం లేదా గుహలయాలు, అనేవి సహజంగా ఏర్పడిన ఘన శిలలను త్రవ్వడం ద్వారా పెద్ద పెద్ద రాళ్లను, కొండలను గుహవలె అవి పుట్టిన చోటనే తొలచి, అక్కడే ఆ రాళ్లనే ఆలయాలుగా మలచి నిర్మించిన దేవాలయలను గుహాలయాలు అంటారు.ఎల్లోరా, అజంతా వద్ద ఉన్న రాతితో కప్పబడిన దేవాలయాల నిర్మాణ అద్భుతాలు గుహాలయాలుగా చెప్పుకోవచ్చు.శిలలను తొలచినిర్మించిన నిర్మాణాలు మనిషి ప్రారంభం నుండి రూపొందించబడ్డాయి. భారతదేశం, చైనాలో, గుహ, గుహాలు అనే పదాలు తరచూ మానవ నిర్మిత నిర్మాణానికి వర్తించబడతాయి.రాయిని తొలచి నిర్మించిన నిర్మాణాలు సాంప్రదాయకంగా నిర్మించిన నిర్మాణాల నుండి అనేక విధాలుగా విభిన్నంగా ఉన్నప్పటికీ, సాంప్రదాయ నిర్మాణ రూపాల ముఖభాగాన్ని లేదా లోపలి భాగాన్ని ప్రతిబింబించేలా అనేక రాక్-కట్ నిర్మాణాలు తయారు చేయబడ్డాయి.గుహాలయాలు సాధారణంగా అనుకున్న స్థలం పైకప్పు వద్ద చెక్కడం ప్రారంభించి, లోపలి భాగం ఏర్పాటుకు క్రిందికి తొలుస్తారు.క్రింద ఉన్న కార్మికులపై రాళ్ళు పడకుండా ఈ సాంకేతికత జాగ్రత్త వహిస్తుంది.రాక్-కట్ ఆర్కిటెక్చర్ మూడు ప్రధాన దేవాలయాలు భారతదేశంలో అజంతా, ఎల్లోరా గుహాలయోలు, సమాధులు , గుహ నివాసాలు లో ఉన్నాయి .
సా.శ.పూ. 3 వ సహస్రాబ్ది కాలంలో మెసొపొటేమియాతో సింధు లోయ స్థానికులు సముద్ర వాణిజ్య సంబంధాన్ని ప్రారంభించారు.దానివలన ఆగ్నేయ ఆసియా, రోమన్ సామ్రాజ్యం మధ్య వాణిజ్యం అభివృద్ధి చెందడంతో, కొన్ని గుహ దేవాలయాలు విస్తృతమైన ముఖభాగాలు, తోరణాలు, స్తంభాలను చేర్చడంలాంటివి చేశారు.గుహ లోపలి భాగాలను విస్తారంగా చూశారు. గుహల లోపలి గోడలను సున్నితమైన శిల్పాలు, ఉపశమనాలు. చిత్రాలతో అలంకరించారు.గుహల వెలుపలి భాగాలను ముఖభాగాలతో ఇంకా ఎత్తుకు పెంచటం, లోపలి భాగాలను వివిధ ప్రయోజనాల కోసం విభజించటం చేసారు.ఇవి శతాబ్దాలు గడిచేకొద్దీ నైపుణ్యం కలిగిన చేతివృత్తులవారు చైత్యాలు అని పిలువబడే గుహ మందిరాల కోసం మరింత సరళమైన గుహాలుగా అభివృద్ధి చేశారు.ఇవి సన్యాసులు నివసించే సమ్మేళన ఆరాధన మందిరాలు, విహారాలు లేదా మఠాలు నిర్మాణాలుగా మార్చి, స్వేచ్ఛా భవనాల వలె మారాయి.ఈ పురాతన రాక్-కట్ గుహలపై అలంకరించబడిన కలపతో అమర్చిన ఇతివృత్తాలు నిర్మాణాన్ని నైపుణ్యంగా చెక్కిన ఆ కాలపు కళాకారుల నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి.పూర్వపు రాక్-కట్ గర్భాగృహ స్తంభాల లోపలి వృత్తాకార గదిగా , భక్తులు స్థూపం చుట్టూ ప్రదక్షిణలు చేయడానికి వీలుగా చెక్కబడినవి ఉన్నాయి.
పశ్చిమ దక్కను ప్రాంతంలో సా.శ.పూ. 100 సా.శ. 170 మధ్య కాలం నాటి అనేక ప్రారంభ గుహ దేవాలయాలు ఉన్నాయి.ఈ గుహ దేవాలయాలు చాలా బౌద్ధ మఠాలు, పుణ్యక్షేత్రాలుగా నిలిచాయి.ఈ గుహలలో రాతి గుహాలయాలుతోపాటు చెక్క నిర్మాణాలు కూడా ఉన్నాయి.కానీ కాలక్రమేణా క్షీణిస్తూ వచ్చాయి. సా.స.పూ. రెండవ శతాబ్దం నాటి భాజా గుహాలయాలు, మహారాష్ట్రలోని పూణే నగరంలో మొత్తం 22 గుహలయాలు ఉన్నాయి.సా.శ.పూ.ఒకటవ వ శతాబ్దం నాటి బెడ్సే లేదా బెడ్సా గుహలు, పూణేలోని మావల్ తాలూకాలో ఉన్నాయి. పురాతన భారతీయ బౌద్ధ రాక్-కట్ గుహగా అభివృద్ధి చెందిన కార్లా లేదా కార్లే గుహలు లేదా కార్లా ఆనవాళ్లు సా.శ.పూ. రెండవ శతాబ్దం నుండి సా.శ. ఐదవ శతాబ్దం మధ్య మహారాష్ట్రలోని కార్లిలో ఉన్నాయి. మహారాష్ట్రలోని ముంబై పశ్చిమ శివార్లలోని " సంజయ్ గాంధీ నేషనల్ పార్క్ " అడవులలో సా.శ.పూ. ఒకటవ వ శతాబ్దం నుండి సా.శ.పూ. 10 వ శతాబ్దం మధ్య రాతి కట్ స్మారక కట్టడాలతో కూడిన కన్హేరి గుహలు, సాశ.పూ. రెండవ శతాబ్దం నుండి సా.శ. 480, 650 వరకు 30 రాక్-కట్ బౌద్ధ గుహ స్మారక చిహ్నాలతో కూడిన ప్రసిద్ధ అజంతా గుహలు, మహారాష్ట్రలోని ఔరంగాబాద్ జిల్లాలో ఉన్నాయి.