polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
రాష్ట్ర రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
గ్రామంలో6 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ డాక్టర్లు ఇద్దరు, ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీలు చదివిన డాక్టర్లు నలుగురుఒక నాటు వైద్యుడు ఉన్నారు. రెండు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి.
తాళ్ళపాలెంలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.
కాపర్ సల్ఫేట్ ) ' ఒక రసాయన సంయోగ పదార్థం. ఇది ఒక ఆకర్బన సమ్మేళన రసాయన పదార్థం. ఈ సంయోగ పదార్థాన్ని కుప్రిక్‌సల్ఫేట్, ‘’’ ’’’ అనికూడా పిలుస్తారు. అనార్ద్ర రసాయన సంయోగపదార్థం యొక్క రసాయన సంకేతపదం 4. అయిదు జల అణువులను కలిగిన ఆర్ద్ర కాపర్ సల్ఫేట్ యొక్క రసాయన సంకేత పదం 4•52. ఈ సంయోగాపదార్థం యొక్క ఆర్ద్రీకరణం స్థాయిబట్టి పలురూప శ్రేణులలో లభించును. నిర్జల/ అనార్ద్ర కాపర్‌సల్ఫేట్ లేత పచ్చనిరంగులో లేదా బూడిద తెలుపుగా పొడి రూపంలో ఉండును. అయిదు జల/నీటిఅణువులను కలిగిన పెంటాహైడ్రేట్ కాపర్‌సల్ఫేట్ , ప్రకాశమైన నీలి రంగులో ఉండును. నీటిలో ఉష్ణమోచక చర్య జరిపి జలసంశ్లిష్ ట 6]2+ను ఏర్పరచును. ఈ జల సంశ్లిష్ట పదార్థము పరాయస్కాంత గుణం కలిగి అష్టభుజ అణు సౌష్టావాన్ని కలిగి ఉండును.
కాపర్ సల్ఫేటును శిలీంధ్రనాశని గాను కీటకనాశని గాను ఉపయోగిస్తారు. ముఖ్యంగా అయిదు జలబిందువులు కలిగిన కాపర్ సల్ఫేటు శిలీంధ్రనాశని. కొన్ని రకాల శిలీంధ్రాలు రాగి అయానును నిలువరించే గుణాన్ని సంతరించుకొని ఉంటాయి. అందువలన సున్నంతో కలిపినా/మిశ్రమం చేసిన కాపర్ సల్ఫేటు మిశ్రమాన్ని బోర్డక్సుక్సుమిశ్రము అంటారు. ఈ మిశ్రమ పదార్థంద్రాక్ష.పుచ్చ, మృదుఫలం పంటతోటలను ఆశించు శిలీంధ్రాల బాగా నివారించును.
కాపర్ సల్ఫేటు, అమ్మోనియం కార్బోనేటు మిశ్రమాన్ని చెసున్ట్ కాంపౌండు అంటారు. ఈమిశ్రమాన్ని ఉద్యానతోటలలో నారుమొక్క చెమ్మగిలటాన్ని నివారించుటకు వాడెదరు.
పారిశ్రామిక స్థాయిలో రాగి లోహాన్ని గాఢ సల్ఫ్యూరిక్‌ఆమ్లంతో చర్య జరిపించడం వలన లేదా రాగి లోహఆక్సైడులను సజల సల్ఫ్యూరిక్‌ఆమ్లంతో రసాయనికచర్య జరిపించడం ద్వారా కాపర్ సల్ఫేట్‌ను ఉత్పత్తి చెయ్యుదురు. రాగి ఖనిజాన్ని నెమ్మదిగా గాలిలో చెయ్యడం ద్వారా కుడా కాపర్ సల్ఫేటును ఉత్పత్తి కావింతురు. ఈ రకపు చర్యను వేగవంతం చెయ్యుటకు బాక్టిరియాను ఉపయోగిస్తారు. వ్యాపారస్థాయిలో ఉత్పత్తి చేసిన కాపర్ సల్ఫేట్ 98%వరకు శుద్ధత కలిగి ఉండును.మిగతా శాతం నీటిని కలిగి ఉండును. కాపర్ సల్ఫేట్ భారంలో 39.81శాతం రాగి, 60.19 శాతం సల్ఫేటు ఉండును. ఈ రసాయన సంయోగ పదార్థాన్ని అవసర ప్రయోజనాన్ని బట్టి నాలుగురకాల స్పటిక పరిమాణాలుగా వర్గీకరణచేసారు.
ఈతకొలనులలో దీనిని శైవలనాశని ఉపయోగిస్తారు. సజల కాపర్ సల్ఫేట్ ద్రావణాన్ని మత్స్యప్రదర్శనశాల లోని చేపల పరాన్నజీవులనుండి వచ్చుఅంటువ్యాధి నివారణకై వాడెదరు. అలాగే జలచర ప్రదర్శనశాలలోని నత్తలను తొలగించుటకై కూడా కాపర్ సల్ఫెటును వాడెదరు. రాగి ధాతువు యొక్క ఆయానులు చేపలకు హానికరం, అందుచేత అక్వేరియంలో వాడు కాపర్ సల్ఫేట్ మోతాదు విషయంలో తగుజాగ్రత్తలు తీసుకోవడం చాలా అవసరం. పలురకాలశైవల/నాచు జాతులను తక్కువమోతాదు కాపర్ సల్ఫేటు ద్రావణం నిలువరించ గలదు. బ్యాక్టీరియా పెరుగుదలనును కాపర్ సల్ఫేటు చక్కగా నిరోధిస్తుంది.
పెద్దస్పటికాలు , చిన్నస్పటికాలు , హిమస్పటికాలు , గాలి కెగిరే పొడి/పుడి అనార్ద్ర/నిర్జల కాపర్‌సల్ఫేట్ ఖనిజం అరుదుగా గా లభిస్తుంది. జలయుత/ఆర్ద్ర కాపర్‌సల్ఫేట్ రెండు మూడు ఖనిజరూపాలలో లభ్యం. అయిదు జలఅణువులను కలిగిన ఖనిజం, మూడు జలఅణువులను కలిగిన , ఆరునీటి అణువులను కలిగిన ఖనిజాలు.
పాండురోగం సమయంలో రక్తాన్ని పరీక్షించుటకు కాపర్ సల్ఫేటును ఉపయోగిస్తారు. రక్తం యొక్కవిశిష్ణగురుత్వాన్ని కనుగోనుటకై కాపర్ సల్ఫేట్ ద్రావణంలోకి రక్తాన్ని బొట్లుగా వదలెదరు. తగుమోతాదులో హిమోగ్లోబిన్‌కలిగిన రక్తపు చుక్కలు వేగంగా కాపర్ సల్ఫేట్ ద్రావణంలో మునిగిపోగా, తక్కువ హిమాగ్లోబిన్ కలిగిన రక్తం, కాపర్ సల్ఫేట్ ద్రావణం పై తేలుతూ ఉండిపోవును, లేదా నెమ్మదిగా క్రింది భాగానికి చేరును.
పుస్తకాలను బైండు పుస్తకాలను అతికించు జిగురు, బంక వంటి అతికించు వస్తువులలో కాపర్ సల్ఫెటును, కాగితాన్ని చెదలుకాటు నుండి రక్షించుటకై ఉపయోగించేవారు.భవన నిర్మాణంలో కాపర్ సల్ఫెటును కాంక్రీటులో నీటి కారుదల నివారణకు, అంటిసెప్టిక్‌గా ఉపయోగిస్తారు. మృణ్మయ పాత్రల మీద, అద్దాలమీద వెయ్యు చిత్రకళలో ఉపయోగించు రంగుల తయారిలోఉపయోగిస్తారు.
పలు రసాయన పరీక్షలలో కాపర్ సల్ఫేటునుఉపయోగిస్తారు. రెడ్యుసింగ్ షుగర్లను గుర్తించుటకై ఫెహేలింగ్ ద్రావణం , బెనెడిక్ట్’స్ ద్రావణం లలో కాపర్ సల్ఫేటును ఉపయోగిస్తారు, ఇది ద్రావణియ నీలికాపర్ సల్ఫేటును అద్రావణియ ఆక్సైడుగా క్షయిస్తుంది.ప్రోటినులను గుర్తించుటకై కారకంలో ఉపయోగిస్తారు
అయిదు జలఅణువులను కల్గిన కాపర్ సల్ఫెటును వేడిచేసిన, అది దాని ద్రవీభవన స్థానం 150 చేరుటకు ముందే వియోగం/విఘటన చెందును. మొదటగా 63 రెండు నీటిఅణువులను కోల్పోతుంది, తరువాత 109 వద్ద మరో రెండు జలాణువులను కోల్పోతుంది. చివరి నీటిఅణువును 200 వద్ద కోల్పోతుంది.
కాపర్ సల్ఫెటును కుప్రస్‌సల్ఫేట, అనే కాకుండగా బ్లూస్టోన్, బ్లూవిట్రియోల్ అను పేర్లు కూడాకలవు. దీనిని తెలుగులో మైలతుత్తం అంటారు. దీనికి తుత్థాంజనం, శిఖిగ్రీవం, మయూరకం, కర్పరి అను పేర్లు కూడాకలవు.
ఇంటాగ్లియో ముద్రణలో జింకు లేదా రాగి ఫలకాలమీద చిత్రముచెక్కుటకు కాపర్ సల్ఫెటును ఉపయోగిస్తారు. అలాగే ఆభరణాలలో రాగిని చెక్కుటకై కాపర్ సల్ఫెటునుఉపయోగిస్తారు.
కాపర్ సల్ఫెటును మితంగా సేంద్రియసంశ్లేషణ చెయ్యుటకై ఉపయోగిస్తారు.అసెటల్ సమూహం లను ఉత్పత్తి చేయ్యుటకై నిర్జల కాపర్సల్ఫెటును డిహైడేటింగు కారకంగా ఉపయోగిస్తారు.
కాపర్ సల్ఫేటును బాణాసంచాలలో నీలిజ్వాలను/కాంతిని కల్గించు రంగుకారకంగా ఉపయోగిస్తారు.అయితే బాణాసంచాలో తయారీలో ఉపయోగించునపుడు దీనిని నేరుగా క్లోరేట్‌పదార్థాలతో మిశ్రమం చెయ్యరాదు.
జ్వాలపరీక్షలో కాపర్ అయాను ముదురు నీలికాంతి ఇచ్చును.జ్వాలపరీక్షలో బేరియం అయాను వెలువరించు నీలికాంతి కన్న కాపర్ అయాను ఇచ్చు కాంతి ఎక్కువ గాఢనీలిరంగును వెలువరించును.
కాపర్ సల్ఫెటును ఉద్భిజ్జపురంగుల తయారీలో వర్ణస్థాపకముగా ఉపయోగిస్తారు. కొన్ని ప్రత్యేకవర్ణాలకు పచ్చనిచాయను పెంచుతుంది.
ప్రయోగశాలలో రెండంచెల విధానంలో నైట్రోజన్ డయాక్సైడును తయారు చెయ్యుదురు. మొదటనైట్రిక్ ఆమ్లాన్ని నిర్జలీకరణ చెయ్యడం వలన డైనైట్రోజన్ పెంటాక్సైడ్ఏర్పడును.
ప్రత్నామ్యాయంగా గాఢ నైట్రిక్ ఆమ్లాన్ని రాగివంటి లోహాలతో క్షయికరణ కావించడం వలన కూడా నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ ఏర్పడును.
నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ ఒక రసాయన సంయోగపదార్థం.ఒక నైట్రోజన్ పరమాణువు రెండు ఆక్సిజన్ పరమాణువుల సంయోగం వలన నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ ఏర్పడినది. ఈ సంయోగ పదార్థం యొక్క రసాయన సంకేతపదం 2. పారిశ్రామికంగా నైట్రిక్ ఆమ్లం ఉత్పత్తి చెయ్యడంలో నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ మధ్యస్థాయి రసాయనంగా పనిచెయ్యును.ఎరుపు– బ్రౌన్ రంగుకలిగిన నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ విషవాయువు.నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ ప్రత్యేకమైన ఘాటైన వాసన కలిగిఉన్నది.నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ వాతావరణ కాలుష్య వాయువు కూడా.నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ ఒక పరామాగ్నటిక్ .2 సాముహ అణుసౌష్టవాన్ని కల్గిఉన్నది.
నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ యొక్క అణుభారం 46.0055 గ్రాములు/మోల్.అందువలన ఇది గాలి కన్న బరువైనది.గాలి అణుభారం 28.8గ్రాములు/మోల్.అణువు లోని నైట్రోజన్–ఆక్సిజన్ పరమాణువుల మధ్య దూరం 119.7 .ఓజోన్ లా కాకుండా నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్‌లోని నైట్రోజన్ పరమాణువు ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్ కలిగిఉన్నందున, నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ యొక్క భూఎలక్ట్రాన్ స్థాయి ద్వంద్వస్థితిలో ఉండును. నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్‌లోని అణువులో ఒంటరిఎలక్ట్రాన్ కారణంగా ఇది ఒకస్వేచ్ఛ రాడికల్‌గా వ్యవహరించును.అందువలన నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ సంకేత పదాన్ని •2.గా వ్రాస్తారు.
నైట్రోజన్ డయాక్సైడును శ్వాసించిన ప్రమాదం. ఈ సమ్మేళనం కలిగిఉన్న ఘట్రైన/కటువైన వాసనవలన, తక్కువ గాఢతలో ఉన్నను ఈ యువును గుర్తించవచ్చును. ఎర్రని పొగలు వెలువరించునైట్రిక్ ఆమ్లం 0 పైన నైట్రోజన్ డయాక్సైడును విడుదల చెయ్యును. ఈవిధంగా విడుదలయిన వాయుప్రభావానికి, తక్కువ మోతాదులో గురైన కొన్నిగంటల తరువాత కాని దాన్ని విషప్రభావం కన్పిస్తుంది.
నైట్రోజన్ డయాక్సైడును జలవిశ్లేషణ కావించిన నైట్రిక్ ఆమ్లం, నైట్రస్ ఆమ్లం ఏర్పడును.ఈ చర్య, అష్టావాల్డ్ ప్రక్రియ లో వాణిజ్యపరంగా అమ్మోనియానుండి నైట్రిక్ ఆమ్లాన్ని తయారు చెయ్యు ప్రక్రియలో ఒకదశ.నైట్రిక్ ఆమ్లం నెమ్మదిగా నైట్రోజన్ డయాక్సైడుగా విఘటన చెందును.
నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ అణువులో నైట్రోజన్-ఆక్సిజన్ పరమాణువుల మధ్యనున్న బంధం బలహీనమైనది కావడం వలన, నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ మంచి ఆక్సీకరణి.చాలా సంయోగపదార్థాలతో తీవ్రంగా దహనం చెందును.
డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్‌ను గదిఉష్ణోగ్రతవద్ద ద్రవంగా నిల్వచెయ్యగలగడం వలన, రాకెట్ చోదకాలలో ఆక్సీకరణిగా ప్రాధాన్యంగా వాడబడు రసాయన] పదార్థం.1950 నాటికే అమెరికా , రష్యా లలో పలు రాకెట్లలో ఉపయోగించు చోదకం గా మొదటిఎన్నిక అవకాశం డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడుదే.పలు రాకెట్ఇంధనాలలో హైడ్రాజీన్^తోకలపి హైపర్‌గోలిక్ చోదకంగా ఉపయోగిస్తారు.ఇస్రో వారు రూపొంది స్తున్న జీఎస్ఎల్‌వి శ్రేణికి చెందిన ఉపగ్రహ వాహకాలలో డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్‌ను చోదకం ఉపయోగిస్తున్నారు. డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్‌ను మొదట టైటాన్ రకపు రాకెట్లు లో వాడేవారు తరువాత పలు ఉపగ్రహ ప్రయోగ వాహనాల్లో, అంతరిక్షవాహనాల్లో డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్‌ను ఉపయోగించుచున్నారు. అమెరికాకు చెందిన జెమిని, అపోలో అంతరిక్ష వాహనాల్లోను స్పేస్ సెటిల్ లోను ఉపయోగించారు. చాలా భూ స్థిరకక్ష్యలో పరిభ్రమించు చాలా ఉపగ్రహాలలో, ఉపగ్రహంలో నిల్వఉంచు చోదకఇంధనంగా ఉపయోగిస్తారు. అలాగే సుదూర అంతరిక్ష ప్రయాణం చెయ్యుశోధని లలో కూడా డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడును ఉపయోగిస్తారు.
నాసాకూడా రాబోవుకాలంలో, షటిల్ అంతరిక్షనౌక స్థానంలో కొత్తగా తయారుచెయ్యబోయే క్రూ వాహనం లలో డైనైట్రోజన్ టెట్రాఅక్సైడునే చోదకంగా ఉపయోగించబోతున్నది.అలాగే రాష్యావారి ప్రోటాన్‌రాకెట్‌లలో కూడా డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడు ప్రాధాన్య చోదకం.డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడును చోదకంగా వాడునపుడు, నైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్ అని సాధారణంగా పిలుస్తారు., క్లుప్తంగా అని విస్తృతంగా పిలుస్తారు. తో తరచుగా తక్కువప్రమాణంలో నైట్రిక్ ఆసిడ్‌తో కలిపి చోదకంగా వాడెదరు. ఈ విధంగా మిశ్రమంగాచేసిన చోదకాన్ని నైట్రోజన్ మిశ్రమఆక్సైడులు లేదా అంటారు.ప్రస్తుతం చాలాఅంతరిక్షవాహనాలలో కు బదులుగా ను ఉపయోగిస్తున్నారు.స్పేస్ షటిల్ రీయాక్షన్ కంట్రోల్ సిస్టంలో 3 ఉపయోగిస్తారు.
అమ్మోనియాను ఉత్ప్రేరకయుత ఆక్సీకరణ కావించుట ద్వారా డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్ ఉత్పత్తి అగును. దహన ఉష్ణోగ్రతను తగ్గించుటకు నీటిఆవిరి ని విలీనకారి గా ఉపయోగిస్తారు. మొదటిదశలో అమ్మోనియాను ఆక్సికరించడంవలన నైట్రిక్ ఆక్సైడ్ ఏర్పడును.
అత్యధిక శాతం నీటిఆవిరి, నీరుగా ద్రవికరణచెందును . కారణంగా వాయువులు ఉష్ణోగ్రతతగ్గి చల్లబడును .ఏర్పడిన నైట్రిక్ ఆక్సైడ్ ఆక్సీకరణ వలన నైట్రిక్ ఆక్సైడ్‌ను ఏర్పరచును. పిమ్మట నైట్రిక్ ఆక్సైడ్, అణురూపకత వలన డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్‌గా పరివర్తన చెందును.
మిగిలిన నీటిని నైట్రిక్ ఆమ్లంగా తొలగించెదరు.ఏర్పడిన శుద్ధమైన డైనైట్రోజన్ టెట్రాఆక్సైడ్‌ను బ్రైన్‌కుల్ద్ లిక్విఫైర్‌లో ద్రవీకరించెదరు.
నైట్రిక్ ఆమ్లాన్ని/నత్రికామ్లాన్ని భారీప్రమాణంలో డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడు నుండే ఉత్పత్తి కావింతురు. ఇది నీటితో చర్యవలన నైట్రస్ ఆమ్లాన్ని, నైట్రిక్ ఆమ్లాన్ని ఏర్పరచును.
పైచర్యలో సహఉత్పాదితం అయ్యిన నైట్రస్ ఆమ్లాన్ని వేడిచెయ్యడంతో అసమతుల్యత వలన నైట్రోజన్ మొనాక్సైడు, నైట్రిక్ ఆమ్లంగా విడిపోవును.నైట్రోజన్ మొనాక్సైడు ఆక్సిజనుతో కలవడం వలన తిరిగి నైట్రోజన్ డయాక్సైడుగా మార్పు చెందును.
చర్య సమయంలో ఏర్పడిన నైట్రోజన్ డయాక్సైడు తిరిగి చర్యాచక్రియంలో చేరడం వలన తిరిగి నైట్రస్, నైట్రిక్ ఆమ్ల మిశ్రమం ఏర్పడును.
జులై 24, 1975లో అపోలో-సోయుజ్ టెస్ట్‌ప్రాజెక్టు సందర్భంగా, చివరిగా క్రిందికి వచ్చుసమయంలో అందులోని ముగ్గురువ్యోమగాములు నైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్ విషప్రభావానికి గురైనారు.పొరబాటున లేదా ప్రమాద వశాత్తున స్విచ్ ను తప్పుడు దిశలో ఉంచడం వలన, నైట్రోజన్ టెట్రాఆక్సైడ్ వేపరులు బయటికివెళ్లి తిరిగి, క్యాబిన్‌కు గాలి లోపలివచ్చు మార్గంద్వారా లోపలిరావడం వలన ఈ ప్రమాదం సంభవవించినది, ఫలితంగా భూమిమీదకు చేరేటప్పటికి ఒకవ్యోమగామి సృహకొల్పోయ్యాడు.వ్యోమగాములందరికి రసాయనికంగా సంక్రమించిన న్యుమోనియా, ఎడేమా నియంత్రణకు 14 రోజులపాటు ఆసుపత్రిలో చికిత్స చెయ్యవలసి వచ్చింది.
నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ వలె కాకుండా డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్‌లో జతకట్టని ఎలక్ట్రాన్‌లు లేనందున, ఇది ఒక డయామాగ్నటిక్ పదార్థం .డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్ రంగులేని ద్రవం అయినప్పటికీ, నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ ను కలిసి ఉన్నప్పుడు బ్రౌన్ఛాయకలిగిన పసుపువర్ణంలో కన్పిస్తుంది, ఈ క్రింది సూత్రానికి అనుగుణంగా సామ్యమిశ్రణము అనుసరిస్తూ .
ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతవలన, డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్ యొక్క సామ్యమిశ్రణ నైట్రోజన్ డయాక్సైడువైపుమొగ్గు చూపును.నైట్రోజన్ డయాక్సైడును కలిగి ఉన్న పొగమంచు యొక్క భాగాంశం, డై నైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్.
నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్‌తో డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్ సామ్యమిశ్రణము ఏర్పరచును. డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్ అణువు సమతలం గాఉండును.నైట్రోజన్-నైట్రోజన్ పరమాణువు బంధదూరం1.78 , నైట్రోజన్-ఆక్సిజన్ బంధదూరం 1.19 . నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్ అణువులో రెండు నైట్రోజన్పరమాణువుల మధ్యనున్న బంధం బలహీనమైనది కావటం వలన, సాధారణంగా నైట్రోజన్-నైట్రోజన్ పరమాణువుల మధ్య ఉండు బంధదూరం 1.45 కన్న నైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్ అణువులో రెండునైట్రోజన్ పరమాణువుల మధ్యదూరం అధికంగా ఉన్నది.
డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్ఒక రసాయన సమ్మేళనం.దీనిని సాధారణంగా నైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్ అనికూడా వ్యవహరిస్తుంటారు.ఈ సంయోగపదార్థం ఒక అకర్బన సంయోగపదార్థం.ఈ సమ్మేళన పదార్థం యొక్క అణు సంకేత పదం24. పలు రసాయనాలసంశ్లేషణలో ఇది ఎంతో ఉపయోకరమైన రసాయనకారకం.ఇది నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్ తోరసాయన సామ్యమిశ్రణము ఏర్పరచును.
మొదట్లో మెర్క్యురీ ఆక్సైడ్ను క్లోరిన్ వాయుతో చర్య జరిపించడం వలనతయారు చేసెవారు. అయితే ఈ ఉత్పత్తి ప్రక్రియ ఖరిదైనది కావడం, పాదరసం యొక్కవిష ప్రభావం వలన ప్రమాదకరమైన ఉత్పత్తి విధానంగా గుర్తింపబడింది.
పై ఉత్పత్తి విధానంకన్న సురక్షితమైనది, అనుకూలమైన విధానం క్లోరిన్ వాయువును, 20-30 వద్ద జలయోజిత/అర్ద్ర సోడియం కార్బోనేట్‌తో రసాయనచర్య జరపడం.
ఈ విధానంలో నిర్జల సోడియం కార్బోనేట్‌తో కూడా ఉత్పత్తి చెయ్యవచ్చును, కాని రసాయన చర్యను 150-250వద్ద కొనసాగించాలి. అయితే ఈ అధికఉష్ణోగ్రత వద్ద డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ అస్థిరమైనది కావున, చర్యా సమయంలో ఏర్పడిన డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ ఉష్ణతాత్మక విఘటన చెందకుండుటకై వెంట వెంటనే ఉత్పత్తి క్షేత్రం నుండి ఉత్పత్తి అయిన డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్‌ను తొలగిస్తూ ఉండాలి.
డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ ఒక అకర్బన రసాయన సమ్మేళన పదార్థం.రెండు క్లోరిన్పరమాణువులు, ఒక ఆక్సిజన్ పరమాణువు రసాయన సంయోగం వలన డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ ఏర్పడును. ఈ సంయోగ పదార్థం యొక్క రసాయన సంకేతపదం 2.1834 లోప్రథమంగా అంటోని జరొమ్ బలర్డ్ సంశ్లేషణ చేసాడు.ఇతను గేలుస్సాక్‌తో కలిసి డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ యొక్క పదార్థ సంఘట్టణం నిర్ణయించాడు. ప్రాచీన సాహిత్యంలో దీనిని క్లోరిన్ మొనాక్సైడ్‌గా తరచుగా పేర్కొన్నారు. గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఈరసాయన సంయోగపదార్థం బ్రౌన్-పసుపు రంగు వాయు రూపంలో ఉండును.డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ వాయువు నీటి లోను, సేంద్రియ ద్రావణులలో కూడా కరుగును.రసాయన సంయోగ పదార్థాలలో ఇది క్లోరిన్ ఆక్సైడ్ కుటుంబానికి చెందినది. అలాగే హైపో క్లోరస్ఆమ్లంయొక్క నిర్జల స్థితి కుడా. డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ శక్తి వంతమైన/బలమైన ఆక్సీకరణి, క్లోరినీకరణ కారకం.
గది ఉషోగ్రత వద్ద ఈ రసాయన సంయోగపదార్థం బ్రౌన్-పసుపురంగు వాయురూపంలో ఉండును.డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ యొక్క అణుభారం 86.9054 గ్రాములు/మోల్.ఈ రసాయన సంయోగపదార్థం యొక్కద్రవీభవన స్థానం 120.6 . డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ యొక్క బాష్పీభవన స్థానం 2.0 .నీటిలో డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ బాగా కరుగుతుంది.అలాగే కార్బన్ టెట్రా క్లోరైడ్‌లో కూడా కరుగుతుంది.అణువు యొక్క ద్విధ్రువచలనం 0.78 0.08 .
డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ లోహహాలైడు లతో చర్యజరిపి, క్లోరిన్‌ను కోల్పోడం వలన అసాధారణ మైన ఆక్సిహాలైడులను ఉత్పత్తి చెయ్యును.
డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ నీటిలో బాగా కరుగును. ఇది తో సమతుల్యంగా కరిగి ఉండును. డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ యొక్క జలవిచ్ఛేదనము చాలానెమ్మదిగా జరగడం వలన కార్న్టెన్‌టెట్రాట్రాక్లోరైడ్ వంటి ద్రావణి ద్వారా
డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడును సంగ్రహించడం వీలవుతుంది. అయితే సమతౌల్యస్థిరాంకం హైపోక్లోరస్ ఆమ్లం ఏర్పడుట వైపే మొగ్గు చూపుతుంది .
డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ అణుసౌష్టవం నీరు, హైపోక్లోరస్ అణునిర్మాణాన్ని పోలి వంగిన అణుజ్యామితి కలిగిఉన్నది. ఆక్సిజన్ పరమాణువుతో హైడ్రోజన్ పరమాణువులు ఒంటరి జంటగా బంధం కలిగి ఉండటం వలన వంగిన అణుజ్యామితి కారణంగా 2 అణునిర్మాణం ఏర్పడినది.క్లోరిన్ పరమాణువుల మధ్య వికర్షణ బంధ కోణం మామూలు కన్న కాస్త ఎక్కువగా ఉంది.
పంచేటి కోటేశ్వరం నెల్లూరు జిల్లాలో మార్చి 20, 1915 న జన్మించారు. ప్రాథమిక విద్యను నెల్లూరులో అభ్యసించారు. 1931 లో ఆయన ఆంధ్రప్రదేశ్ లో ఇంటర్మీడియట్ విద్యలో మొదటి స్థానం సాధించారు. ఈ విజయానికి ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం "సర్ ఆర్.వెంకటరామన్" గోల్డ్ మెడల్ ను యిచ్చి సత్కరించింది. 1939 లో ప్రెసిడెన్సీ కాలేజీలో బి.యస్సీ డిగ్రీని పూర్తిచేశారు. 1943 లో శ్రీ టి.రామకృష్ణారావు అధ్వర్యంలో రామన్ ఎపెక్టు పై పరిశోధన చేసి మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం నుండి డి.ఎస్.సి పట్టాను పొందారు.
తొలుత ఇండియన్ మెటియొరాలజీ సర్వీసులో అసిస్టెంటు వాతావరణ శాస్త్రవేత్తగా 1940 లో చేరారు. ఆ తర్వాత ఇండియన్ మెతియొరోలాజికల్ డిపార్టుమెంటుకు డైరక్టరు జనరలుగా వ్యవహరించారు. ఇరాన్ ప్రభుత్వంలో వరల్డ్ హెల్త్ ఆర్గనైజరు నిపుణునిగా, వాతావరణ విభాగ సలహాదారుగా పనిచేశారు. స్వరాష్ట్రంలో ఆంధ్రా యూనివర్శిటీ లోని మెటియొరోలజీ అండ్ ఓషనోగ్రఫీ విభాగానికి గౌరవ ఆచార్యులుగా పనిచేశారు.
వరల్డ్ మెటియొరోలాజికల్ ఆర్గనైజేషనుకు అసోసియేషన్ ఆఫ్ హైడ్రాలజిస్ట్స్ ఆఫ్ ఇండియాకు ఉపాధ్యక్షునిగా అఖండ సేవలు అందించారు. ఆంధ్రా యూనివర్శిటీ వారి గౌరవ పురస్కారం డి.ఎస్.సి అందుకున్నారు. 1975 లో పద్మభూషణ్ అవార్డును అందుకున్నారు.
రాజుగోరు నవలలోనే తొలిసారి బొబ్బిలి పాత్రను చిత్రీకరించారు పతంజలి. అలమండ రాజులందరూ సేరీవేటకు వెళ్ళిన సమయంలోనే బొబ్బిలి వేటకుక్క కనుక దాన్నీ తీసుకువెళ్తారు. గోపాత్రుడు బొబ్బిలి తాడు పట్టుకుని వేటజట్టులో ఉంటాడు. ఒంటి పంది దగ్గరకి వచ్చినప్పుడు గోపాత్రుడు వేటజట్టు తప్పిపోయి చెట్టెక్కుతాడు. బొబ్బిలి కూడా వేటజట్టు నుంచి తప్పించుకుని గోపాత్రుణ్ణి కనిపెట్టి వచ్చి తాపీగా కబుర్లు చెప్తుంది. ఒంటి పంది ముట్టెతో కొడుతుందేమోనని భయపడి తిరిగివచ్చిందని తెలిసి గోపాత్రుడు చీచీ. బయపడి ఇలాగొచ్చీసీవ?
అని సమాధానమివ్వడమే కాక నీకు వేట కొత్త కాబట్టీ అలాగనీసీవు గానీ ఒంటి పంది మీదికీ, పిల్లల్ని తిప్పుతున్న పెట్టపందిమీదికీ, ఏతు పంది మీదికీ వేటకుక్కలు వెళ్ళకూడదోయీ. ప్రాణాపాయం అంటూ తన జాగ్రత్త చెబుతుంది. అప్పుడే ఆ ప్రాంతంలోకే ఒంటి పంది రావడం గమనించి అధాటున చెట్టెక్కి దాక్కుంటుంది. తర్వాత జరిగిన వేటలో తల్లితో పాటు పిల్ల పందుల వెంటపడతారు వేటజట్టు. తల్లితో మనకెందుకు అని పిల్లని వేరుజేసి దానిపై తన ప్రతాపం చూపిస్తుంది. పందిని మొత్తంగా తానే తినాలన్న తహతహతో రాజులు ఈటెతో పొడిచే అవకాశమూ ఇవ్వదు.
వీరబొబ్బిలి ప్రముఖ పాత్రికేయుడు, రచయిత కె.ఎన్.వై.పతంజలి రాసిన పలు నవలల్లోని కాల్పనిక పాత్ర. రాజుగోరు, వీరబొబ్బిలి, గోపాత్రుడు, పిలక తిరుగుడు పువ్వు నవలల్లో వీరబొబ్బిలి ఒక ముఖ్యమైన పాత్ర. వీరబొబ్బిలి పాత్ర ఒక మాట్లాడే కుక్క. భేషజాలకు పోయి బొబ్బిలి పాత్ర వ్యంగ్యాన్నీ, హాస్యాన్నీ పండిస్తుంది. వీరబొబ్బిలి కావడానికి కుక్కే అయినా మనుషుల్లో జమకట్టుకుంటుంది. పైగా తాను మేలైన కుక్కననీ, మహాజాతైన కుక్కననీ, తాండ్రపాపారాయుడి వారసులింట పుట్టినదాన్ననీ గొప్పగా చెప్పుకుంటుంది.
వీరబొబ్బిలి పాత్ర జంతువు ఐనా మనుషులతో మాట్లాడుతూ ఉంటుంది. వీరబొబ్బిలి వేటకుక్క. అడవికి వెళ్ళి వేటగాళ్ళతో పాటుగా జంతువులను అదిలించి బెదిరించి చెండాడడం వేటకుక్కల పని. ఐతే బలమైన ఒంటి పంది ఎదురైతే పక్కనే ఉన్న చెట్టెక్కి కూచుంటుంది. బొబ్బిలి శారీరికంగా చాలా బలిష్టమైన కుక్క. ఫకీర్రాజు మాటల్లో ఎనుబోతులాగుంటుంది. మనిషి ఎత్తుండే కుక్కైనా అడవిలో వేటకు భయపడి పారిపోతుంది.
ప్రముఖ రచయిత, పత్రికా సంపాదకుడు కె.ఎన్.వై.పతంజలి ఈ పాత్ర సృష్టికర్త. 1983లో పతంజలి రచించిన రాజుగోరు నవలలో వీరబొబ్బిలి పాత్ర తొలిసారి కనిపిస్తుంది. ఆపైన వరుస నవలల్లాంటి వీరబొబ్బిలి , గోపాత్రుడు , పిలకతిరుగుడు పువ్వు ల్లో ఈ పాత్ర కొనసాగింది.
మనుషులతో మాట్లాడుతుంది కనుక మనిషిలా ప్రవర్తించాలనే ఉద్దేశం వీరబొబ్బిలిది. పైగా తాను మనుషుల కన్నా గొప్పదాన్నేనన్న విశ్వాసం కూడా ఉంటుంది.
ఆహారపు గొలుసు అనేది ఏ జీవావరణ వ్యవస్థలోనైనా వృక్షాలు, జంతువులు ఒకదాని పై మరొకటి ఆధారపడి ఉండే ఒక ప్రక్రియ. ఆ జీవసముదాయము ఆహారపు గోలుసును ఏర్పరుస్తాయి. ఒకదానితో ఒకటి ఏ విధంగా లంకెపడి ఉంటుందో వాటికి అవసరమయ్యే పోషక పదార్ధముల మీద ఆవిధంగా ఆధారపడి ఉంటాయి మొక్కలలోని మూల ఆహారశక్తి జంతువులలోకి, ఇవి ఒకదానిని మరొకటి తినడం వల్ల జక జంతువు నుండి మరొక జంతువుకు రవాణా అవుతుంది.సజీవులన్నీ ఆహారం కోసం ఒకరిపై మరొకరు ఆధారపడి ఒక గొలుసులాంటి నిర్మాణాన్ని ఏర్పరుస్తాయి. మొక్కలు పరాగ సంపర్కకారులైన కీటకాలలో ఒకటి నశిస్తే మరొకటి నశిస్తుంది.
ఆహార గొలుసులను మొదట అరబ్ శాస్త్రవేత్త, తత్వవేత్త అల్-జాహిజ్ 10 వ శతాబ్దంలో ప్రవేశపెట్టారు, తరువాత 1927 లో చార్లెస్ ఎల్టన్ ప్రచురించిన పుస్తకంలో దీనికి ప్రాచుర్యం కలిపించారు, ఇది ఆహార వెబ్ అనే భావనను కూడా ప్రవేశపెట్టింది. ఆహార గొలుసు యొక్క పొడవు అనేది చలరాశులు మీద ఆధార పడి ఉంటుంది ఇది శక్తి యొక్క కొలత, పర్యావరణ నిర్మాణం యొక్క సూచికను అందిస్తుంది, ఇది తక్కువ నుండి అత్యధిక ట్రోఫిక్ స్థాయికి ఉన్న అనుసంధానాల ద్వారా పెరుగుతుంది.
ప్రకృతికి సహజసిద్ధంగా ఉన్న జీవవైవిధ్యం ఎంతో అవసరం. సున్నితమైన ఈ ఆహారపు గొలుసు దెబ్బతింటే ప్రకృతిలో జీవజాతుల మనుగడకే ప్రమాదం. జీవజాతులు నశించిపోవడం వలన మానవ ఉనికినే ప్రశ్నార్థకంగా మార్చుచున్నది. ఎందుకంటే ఈ భూమిమీద ఉన్న ప్రతి ప్రాణి ఏదోఒక ప్రాధాన్యతను కలిగిఉంది. ఇందులో ఏ జీవజాతి కనుమరుగైనా ఆహారపు గొలుసు దెబ్బతింటుంది. ఇది అనేక ఇతర జాతుల వినాశనానికి దారితీస్తుంది.
ఆహారపు గొలుసు మాత్రం విడిగా ఉండదు. ఒక జంతువు ఒకటికన్నా ఎక్కువ రకాల ఆహారాలను తినును. ఉదాహరణకు గ్రద్ద కుందేలును, చుంచెలుక లేదా పామునుతినును. అదేవిధముగా ఒక పాము, ఎలుక లేదా కప్పను తినును. కావున అనేక ఆహారపు గొలుసులుఒకదానితో ఒకటి కలసి యుండును.ఈ విధంగా ఒక దానితో ఒకటి కలసి యుండు ఆహారపు గొలుసులనే 'ఆహారజాలకం' అంటారు.
విభిన్న ఆహారపు గొలుసులలోని జీవుల మధ్య ఆహారపరమైన సంబంధము లేర్పడుట వలన ఏర్పడు సంక్లిష్ట సమాజ నిర్మాణమును ఆహారపు వల అంటారు.
ఆవాసంలో ప్రతి జీవికి నిర్దిష్టమైన ప్రత్యేక స్థానం ఉంటుంది. ఏ ఒక్క జీవిని తొలగించినా దాని ప్రభావం ఇతర జీవులు, పర్యావరణంపై పడుతుంది.
చిన్న ఉదాహరణలతో మొదలు పెడదాం. ప్రాణవాయువు, ఆమ్లజని, ఆక్సిజన్ అన్న మూడు పేర్లు ఉన్నాయి. ఇవన్నీ ఒకే రసాయన పదార్థాన్ని సూచిస్తాయి. ఈ పదార్థానికి ఇతర భాషలలో ఇంకా ఇతర పేర్లు ఉండొచ్చు. ఎవరేమి పేరుతో పిలిచినా పలికేది ఒకటే. సౌలభ్యం కొరకు అంతర్జాతీయంగా జరిగిన ఒప్పందం ప్రకారం ఈ పదార్థానికి “” అనే పొట్టిపేరు పెట్టేరు. ఈ పొట్టి పేరుకి ఇంగ్లీషు భాషలోని పెద్దబడిలోని అనే అక్షరాన్నే వాడాలని సర్వులూ ఒప్పుకున్నారు. మనం తెలుగు మీద వీరాభిమానంతో “ఒ” అని రాస్తామంటే పనికి రాదు, అన్ని భాషల వాళ్లూ ఇంగ్లీషు భాష పెద్దబడిలోని “ఒ” రాసి తీరాలి. కనుక తెలుగులో ఆమ్లజని అని కాని, ప్రాణవాయువు అని కాని రాసుకున్నా, హ్రస్వనామం రాసేటప్పుడు మాత్రం అని ఇంగ్లీషు అక్షరం రాసి తీరాలి.
ఈ ఆల్కీనులని ‘ఓలిఫిన్‌లు” అని కూడా అంటారు. గ్రీకు భాషలో “ఓల్” అంటే చమురు లేదా నూనె అని అర్థం. ఇందులోంచే ఇంగ్లీషు మాట “ఆయిల్” వచ్చింది. ఒక పదార్థపు నిర్మాణక్రమంలో ఒకటి కంటే ఎక్కువ జంట బంధాలు ఉంటే దానిని “పోలీఓలిఫిన్” అంటారు. పోలీ అంటే బహు కనుక పోలీఓలిఫిన్ అంటే బహుతైలం. ఈ బహుతైలం పేరు కూడా “ఈన్” శబ్దంతోటే అంతం అవాలి. రెండే రెండు జంట బంధాలు ఉన్న బహుతైలం ఉందనుకొండి. ఈ “రెండు”ని సూచించడానికి “డై” అనే పూర్వప్రత్యయం వాడి, దానిని “ఈన్” తో సంధిస్తే “డయీన్” అనే సరికొత్త తోక వస్తుంది కదా. “బ్యూటాడయీన్” అనే రసాయనం ఈ జాతిది. దీనిలో “బ్యూటా” శబ్దం నాలుగు కర్బనపు అణువులు ఉన్నాయని చెబుతోంది. డయీన్ శబ్దం రెండు జంట బంధాలు ఉన్నాయని సూచిస్తోంది. “ఈన్” శబ్దం ఇది ఆల్కీను అని వక్కాణిస్తోంది. ఇప్పుడు 1,3 బ్యూటాడయీన్ నిర్మాణక్రమం రాయడం నల్లేరు మీద బండి నడక. ఈ పక్కనున్న బొమ్మని చూడండి. ఇక్కడ 1,3 అంటే 1 వ, 3 వ కర్బనపు అణువులకి ఉదజని అణువు తగిలించాలి అని అర్థం.
ఈ ఉదకర్బనాలని రెండు శాఖలుగా విడతీయవచ్చు. మొదటి శాఖని “ఏలిఫేటిక్” ఉదకర్బనాలు అంటారు. ఇంగ్లీషులో ఫేట్ అంటే కొవ్వు. ఏలిఫేటిక్ శాఖలో ఉన్నవి కొవ్వులని పోలి ఉంటాయి. వీటి నిర్మాణక్రమం లో సర్వసాధారణంగా కర్బనపు అణువులు బారులు తీర్చి, తిన్నటి గొలుసుల మాదిరి ఉంటాయి. రెండవ శాఖని “ఏరొమేటిక్” ఉదకర్బనాలు అంటారు. ఏరొమేటిక్ అంటే వాసన వేసేవి అని అర్థం. వీటిని, కావాలనుకుంటే, మనం ‘సగంధ ఉదకర్బనాలు’ అని తెలుగులో అనొచ్చు. సగంధ అన్నప్పుడు సుగంధం కావచ్చు, దుర్గంధం కావచ్చు. ఈ సగంధ ఉదకర్బనాల నిర్మాణక్రమంలో సర్వసాధారణంగా చక్రాలు కనిపిస్తూ ఉంటాయి. ‘బారు వడ్డీ, చక్ర వడ్డీ’ అన్నట్లే మొదటి శాఖని ‘బారు ఉదకర్బనాలు’ అనిన్నీ రెండవ శాఖని ‘చక్రీయ ఉదకర్బనాలు’ అనిన్నీ అనొచ్చు. మనకి కావల్సినది ఏమిటంటే పేరుకీ ఆ పేరు వెనక భావానికి అర్థనారీశ్వరులలా అనుబంధం ఉండాలి.
పైన చెప్పిన ఏలిఫేటిక్ శాఖని మూడు కాండాలుగా విభజించవచ్చు. ఈ విభజన కర్బనపు అణువుల మధ్య ఉండే బంధాన్ని బట్టి ఉంటుంది. కర్బనపు అణువుల మధ్య ఏక బంధం మాత్రమే ఉంటే ఆ పదార్థాన్ని “ఆల్కేను” జాతి అంటారు. ఈ ఆల్కేను అనే మాట యొక్క పుట్టు పూర్వోత్తరాలు, ప్రవర మీద పరిశోధన చేసినా ఫలితం ఉండదు. అందుకని తెలుగులో ఈ ఆల్కేను అనే పేరుని వాడెద్దాం. ఇక్కడ గమనార్హమైన విషయం ఏమిటంటే ఈ ఆల్కేన్ అనే ఇంగ్లీషు మాట “ఏన్” అనే ప్రత్యయంతో అంతం అవుతుంది. ఇది ఇంటిపేరు లాంటిది. ఈ ప్రత్యయంతో అంతం అయే పదార్థాలన్నీ “ఆల్కేన్ జాతివి” అని జినీవా నిర్ణయం అయిపోయింది. మెతేన్, ఎతేన్, ప్రొపేన్, బ్యుటేన్ అన్న పేర్లు చూడండి ఇవన్నీ “ఏన్” అనే ప్రత్యయంతో అంతం అవుతున్నాయి కనుక ఇవన్నీ ఆల్కేనులే. వీటన్నిటిలోను ఏకబంధాలే ఉంటాయి.
బెంజీను అనే పదార్థం ఆగ్నేయ ఆసియాలో పెరిగే ఒక చెట్టు నుండి కారే బంక. మన తుమ్మబంక లాంటిది అనుకొండి. మనం వాడే సాంబ్రాణి, గుగ్గిలం ఈ జాతి బంక పదార్థాలే. ఈ బంక ని బెంజమిన్ అనే తెల్ల దొర కనుక్కున్నాడుట. కనుక్కుని తన పేరు పెట్టేసుకున్నాడుట. గుగ్గిలం చెట్టుని బెంజమిన్ దొర కనుక్కోవాలా?
బెంజమిన్ కనుక్కున్న పదార్థం కనుక దీనికి బెంజీను అని పేరు పెట్టేసేరు. ఈ పదార్థాన్ని తెలుగులో భైరవాసం అనిన్నీ గొగ్గి అనిన్నీ అంటారుట. ఈ గొగ్గి, గుగ్గిలం జ్ఞాతి పదాలు అయుండవచ్చు. కనుక బెంజీనుని గొగ్గి అనిన్నీ, బెంజీన్ రింగ్ ని గొగ్గి చక్రం అనిన్నీ అంటే తప్పు లేదనుకుంటాను.
ఏలిఫేటిక్ పదార్థాల నిర్మాణక్రమంలో కర్బనపు గొలుసులు బారులు తీరి ఉంటే, ఏరొమేటిక్ పదార్థాలలో కర్బనపు అణువుల అమరికలు ఎక్కువగా చక్రాలతో కూడి ఉంటాయి. ఈ చక్రాల ఆకారాలలో పంచభుజులు, షడ్భుజులు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి. వీటిల్లో షడ్భుజాకారంలో ఉన్న బెంజీను చక్రం చాల కీలకమైనది. ఈ బెంజీను చక్రం నిర్మాణక్రమం రాయాలంటే ముందుగా ఒక షడ్భుజి గీసి, భుజం విడచి భుజం దగ్గర జంట బంధం వేసి, ప్రతి మూలని ఒక గుంపు తగిలించాలి. అప్పుడు ఆరు కర్బనపు అణువులు, ఆరు ఉదజని అణువులు ఉన్న ఈ బణువుని అని రాస్తారు.
డైనైట్రొజన్ టెట్రాక్సైడ్ అన్న పదబంధంలో రెండు పూర్వ ప్రత్యయాలు ఉన్నాయి. “డై్” అన్నది రెండు నత్రజని అణువులని సూచిస్తోంది, "టెట్రా" అన్నది నాలుగు ఆమ్లజని అణువులని సూచిస్తోంది. కనుక ఈ పదార్థం సాంఖ్యక్రమం 24.
ఒక పదార్థానికి అనాదిగా వాడుకలో ఉన్న పేరొకటి, రసాయనశాస్త్రం శైశవ దశలో ఉన్నప్పుడు, మిడిమిడి జ్ఞానంతో పెట్టిన పేరు మరొకటి, ఒక బణువులో అణువుల అమరిక అర్థం అవుతూన్న రోజుల్లో అదే పదార్థానికి పెట్టిన పేరు ఇంకొకటి, జినీవా ఒప్పందం ప్రకారం పెట్టిన తర్కబద్దమైన నామధేయం మరొకటి. ఇవన్నీ చాలనట్లు తెలుగు పేర్లు పెడదామన్న ఉత్సాహంతో, మనం స్వకపోలకల్పితాలుగా పెట్టిన పేర్లు మరికొన్ని!