polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
పరశురామేశ్వర దేవాలయంలో "విమానం", "గర్భగుడి", "బాడ" ఉన్నాయి.దాని పైకప్పు మీద వక్రరేఖలు గల శిఖరం ఉంది. ఈ శిఖరం ఎత్తు కలిగి ఉంది. ప్రాచీన దేవాలయాలలో ఒకేఒక విమానం కలిగి ఉన్న దేవాలయాలకన్న "జగన్మోహన" అనే అదనపు నిర్మాణము కలిగిన మొదటి దేవాలయం. ఈ దేవాలయం శివునికి అంకితం చేయబడినప్పటికీ, ఇది సక్తా దేవాలయాలలో భాగమైన సక్తా దేవతల శిల్పాలను కలిగి ఉంది. ఈ దేవాలయం భువనేశ్వర్ లో సప్తమాత్రికలైన చాముండ, వరాహి, ఇంద్రాణి, వైష్ణవి, కౌమారి, శివాని, బ్రహ్మి చిత్రాలను కలిగి ఉన్న మొదటి దేవాలయం. ఈ దేవాలయం ప్రస్తుతం భారతదేశం యొక్క పురాతత్వ సర్వే ద్వారా నిర్వహింపబడుతున్నది. ప్రతి సంవత్సరం జూన్, జూలై నెలలలో పరాశురాష్ఠమి అనే ప్రధాన పండుగను ఈ దేవాలయంలో జరుపుతుంటారు.
చరిత్రకారుల ప్రకారం, ఈ దేవాలయం 8 శతాబ్ద మొదట్లో నిర్మించినట్లు తెలియుచున్నది. ఇదే విధమైన దేవాలయాలైన శత్రుఘ్నేశ్వర్, భారతేశ్వర్ అంరియు లక్ష్మణేశ్వర్ దేవాలయాలు 7వ శతాబ్ద చివరిలో కట్టినట్లు తెలియుచున్నది. కానీ ప్రముఖ చరిత్రకారుడు "కె.సి.పాణిగ్రాహి" ఈ దేవాలయం సా.శ. 650 నిర్మితమైనట్లు తెలియజేశారు. "ఫెర్గుసన్" అనే చరిత్రకారుని ప్రకారం ఈ దేవాలయం సా.శ. 500 లో నిర్మితమైనట్లు తెలియుచున్నది. అనేక మంది పండితులు ఈ దేవాలయ నిర్మాణం, అంతర గర్భాలయంలో ఎనిమిది గ్రహాలను ఒక తలుపుపై చిత్రించుటను బట్టి దీని కాలాన్ని ఏడవ శతాబ్ద మధ్య కాలానిదిగా అంగీకరించారు. ఎందుకంటే తర్వాత కాలంలోని దేవాలయాలలో తొమ్మిది గ్రహాలు ఉన్నట్లు చిత్రీకరణలున్నవి.
పరశురామేశ్వర ఆలయం, ఒడిషా రాష్ట్ర ముఖ్య పట్టణమైన భువనేశ్వర్లో గల విశిష్ట ఆలయం. ఈ ఆలయం సా.శ. 7, 8 ల మధ్య కాలంలోని సాయిలోద్భవ కాలానికి చెందిన ప్రసిద్ధి చెందిన హిందూ దేవాలయం. ఈ దేవాలయ ప్రధాన దైవం శివుడు. ఈ దేవాలయం ఒడిషాలోని ప్రాచీన దేవాలయాలలో ఒకటి. ఈ దేవాలయం సా.శ. 670 లలో నగర శైలిలో నిర్మితమైనదని నమ్మకం. ఈ దేవాలయం 10 వ శతాబ్దానికి పూర్వం ఉన్న ఒడిషా దేవాలయాలకు గల ముఖ్య లక్షణాలు కలిగి యున్నది. ఈ దేవాలయం భువనేశ్వర్ లోని ప్రాచీన దేవాలయాలలోని పరశురామేశ్వర దేవాలయాల వర్గానికి చెందిన ఒక దేవాలయంగా ప్రసిద్ధి పొందింది.
ఈ దేవాలయాన్ని "శివుడు" కులదైవంగా భావించిన "శైలోద్భవులు" నిర్మించిరారు. ఈ శైలోద్భవులు వివిధ దేవతల యొక్క శక్తను గౌరవిస్తారు, దేవాలయ గోడలపై శక్త చిత్రాలను చిత్రీకరించారు. ఈ దేవాలయం 1903 లో బాగుచేయబడింది. ఈ కాలంలో అంతర గర్భాలయం లోని పైకప్పును అసలు నిర్మాణ శైలిలో నిర్మించారు. తూర్పుతీరలో నెలకొన్నటువంటి ఈ దేవాలయం ఒడిషాలోని ఇతర దేవాలయాల కంటే 12-13 శతాబ్దాలలో జరిగిన ముస్లిం దండయాత్రల దాడికి గురికాలేదు. ప్రస్తుత కాలంలో ఈ దేవాలయం భారతదేశం యొక్క పురాతత్వ సర్వే వారిచే నిర్వహింపబడుతున్నది.
పరమేశ్వర దేవాలయం గర్భగుడి కలిగి ఉన్న ప్రాచీన దేవాలయాలలో కన్న జగన్మోహన అనే అదనపు నిర్మాణం కలిగిన మొదటి దేవాలయం. ఆలయ శిల్పాలలో ముఖ్యంగా వివిధరకాల ఫలాలు, పూలు, పక్షులు, జంతువులు వంటి నమూనాల దృశ్యాలు వివిధ ప్రాంతాల్లో చిత్రీకరించబడినవి. అనేక దేవాలయాలలో ఒకటైన వైతాల్ ద్యూలా దేవాలయ శిల్పాలలో వలెనే పక్షుల తోక వెనుక భాగంలో పూల దిజైన్లు ఉన్నాయి. ముక్తేశ్వర దేవాలయం వలెనే జాడీ, పూలతో కూడిన కళాకృతులు కలిగి యున్నది.
పరశురామేశ్వర దేవాలయం భువనేశ్వర్ లో గల ప్రాచీన దేవాలయాలలో ఒకటి. ఈ దేవాలయం భువనేశ్వర్ లో గల ప్రాచీన దేవాలయాలలోని పరశురామ దేవాలయాల వర్గంలో ఒకటి.
పద్మావతి విప్లవాత్మక గాయని. సాంప్రదాయ మరాఠీ గృహిణి అయినప్పటికీ, అప్పటి సాంఘిక కట్టుబాట్లకు వ్యతిరేకంగా తుమ్రీలు, దాద్రాలు మధురంగా గానం చేసేది. శాస్త్రీయ సంగీత గాయకులు తుమ్రీలు పాడటం అప్పట్లో చాలా అరుదు. పద్మావతి భారతీయ సంగీత అభిమానుల్లో తుమ్రీకి గుర్తింపు, గౌరవాన్ని తెచ్చిపెట్టింది. ఉస్తాద్ అల్లాదియా ఖాన్ ఘరానాలో శిక్షణ పొందినా, కిరానా ఖయాల్‌ను, పటియాలా తుమ్రీల ప్రభావంతో తనదైన సొంతశైలి ఏర్పరచుకొన్నది. ఈమె సంగీతంపై ఈమెకు భారత ప్రభుత్వం 1988లో కళారంగంలో అత్యున్నత పురస్కారమైన సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారంతో సత్కరించింది. మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వంచే 1994-95 సంవత్సరానికి గాను కాళిదాసు సమ్మాన్‌ను, అఖిల భారత గాంధర్వ మహావిద్యాలయ మండలి పురస్కారం అందుకున్నది. ఈమె తరచూ ఉస్తాద్ అలర్ ఖాన్‌తో పాటు ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది. 2009 సంవత్సరపు ప్రతిష్ఠాత్మక మల్లిఖార్జున మన్సూర్ సమ్మాన్ పురస్కారాన్ని పద్మావతికి బహూకరించారు. ఈమె హిందీ, మరాఠీ, తెలుగు భాషలలో నాలుగు చలనచిత్రాలలో కూడా నటించింది.
పదమూడేళ్ల ప్రాయం నుండే ప్రదర్శన ఇవ్వటం ప్రారంభించిన పద్మావతి, చిన్నవయసులో హిందుస్తానీ సంగీతంలో మంచి పేరు ప్రఖ్యాతలు తెచ్చుకున్నది. కాంగ్రేసు అధ్యక్షుడు బాబూ రాజేంద్ర ప్రసాద్ సమక్షంలో కచేరీ చేసి అతను మన్ననలనందుకుంది. ఆమెకు 'స్వర కిన్నెర' అనే బిరుదు ఇచ్చారు. ఆలిండియా రేడియోలో ప్రథమ శ్రేణి కళాకారిణిగానే కాక భారతదేశమంతటా తిరిగి అనేక సంగీత ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది. స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వం ఈమె ప్రస్తుత పాకిస్తాన్ ప్రాంతం అంతటా ప్రదర్శనలిచ్చింది.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఏడు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి కృత్తివెన్నులో ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల బంటుమిల్లిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మచిలీపట్నంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల విజయవాడలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు మచిలీపట్నంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల మచిలీపట్నంలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు విజయవాడలోనూ ఉన్నాయి.
చిన పండ్రకలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి.
చిన పండ్రకలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఇద్దరు డాక్టర్లు , 10 మంది పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.
ఒక నిర్ణీత మొత్తాన్ని ఒక నిర్ణీత కాలానికి పొదుపుచేస్తే అటువంటి జమ లని ఫిక్స్డ్ డిపాజిట్లు అంటారు. ఫిక్స్డ్ డిపాజిట్లు 7 రోజుల నుండి 10 సంవత్సారాల వరకు అందుబాటులో ఉన్నాయి. కాలాన్ని బట్టి , జమ చేసే మొత్తాన్ని బట్టి, బ్యాంకును బట్టి వడ్డీ శాతం మారుతూ ఉంటుంది. సాదారణంగా వృద్దులకు వడ్డీ 0.25% నుండి 1.0% ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఫిక్స్డ్ డిపాజిట్లను పిల్లల పేర కూడా తెరవవచ్చు. 5 సంవత్సరాలు, అంతకంటే ఎక్కువాకాలానికి జమ చేసే టర్మ్ డిపాజిట్లపై ఆదయ పన్ను చట్టం సెక్షన్ 80 కింద రూ. 1,50,000/- వరకు ఆదాయంపై పన్ను ఉండదు. వీటిపై వచ్చే వడ్డీపై సంవత్సరానికి రూ. 10,000/- వరకు పన్ను ఉండదు.
ఎటువంటి ఒడిదొడుకులు లేకుండా నిర్దిష్టమైన రాబడి ఇచ్చే పొదుపు మార్గం బ్యాంకు డిపాజిట్లు. బ్యాంకు డిపాజిట్లపై వచ్చే వడ్డీ రూ. 10,000/- వరకు పన్ను ఉండదు. బ్యాంకు డిపాజిట్లు రెండు రకాలు
జిల్లాలో పలు బొగ్గుగనులు ఉన్నాయి.బ్రజ్రజ్నగర్ ఒక పారిశ్రామిక నగరం. " ఓపన్ కాస్ట్ కోయిల్ మైన్ " ఐ.బి వెల్లీ కోయెల్ ఫీల్డ్ ఆఫ్ మహానది కోయెల్‌ఫీల్డ్ లిమిటెడ్.కు ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది. " బ్రజ్రజ్నగర్‌లో ఉన్న " ఓరియంట్ పేపర్ మిల్స్ ఆఫ్ బిర్లా గ్రూప్ ఆఫ్ ఇండస్ట్రీస్ " లార్జ్ స్కేల్ పేపర్ తయారీ పరిశ్రమలలో ఒకటిని భావిస్తున్నారు. ఈ మిల్లు ఒకదశాబ్ధం కంటే అఫ్హికంగా మూసివేయబడి ఉంది. బ్రజ్రజ్నగర్‌ పర్యాటక కేంద్రంగా కూడా ప్రసిద్ధి వెందింది.
బెల్‌పహర్ ఉప విభాగంలో 12 గ్రామాలు, 2 పట్టణాలు ఉన్నాయి. ప్రబలమైన గ్రామం చుయాలిబెర్మ. చులిబెర్మాలో జరిగే ప్రధాన పండుగలలో డిసెంబర్ మాసంలో నిర్వహించే నరసింగ్ పూజ ఒకటి.
బ్రజ్రజ్నగర్‌లో రాంపూర్ లోని నదీ తీరంలో ఉన్న రామచండీ మందిరం, రాంపూర్‌లో ఉన్న బొగ్గు గనులు దేశంలో అతి పురాతనమైనవని భావిస్తున్నారు.
బ్రజ్రజ్నగర్‌లో రైల్వే స్టేషను సమీపంలో ఉన్న బ్రజేశ్వరి ఆలయం, రామచండి మందిర్, లక్ష్మీనారాయణ్ మందిర్, జగన్నధ్ ఆలయం, లంతి మహల్‌లో ఉన్న శివాలయం, కాలేజ్ రోడ్డులో ఉన్న షాని మందిర్, హిల్ టాప్ కాలనీలో ఉన్న ముకేశ్వర్ ఆలయం, రాంపూర్‌లో ఉన్న శివాలయం, జి.ఎం ఆఫీస్ రోడ్డులో ఉన్న శివాలయం, ఝార్సుగూడా రోడ్డులో ఉన్న ఆదిత్యా మందిర్, కాలేజ్ రోడ్డులో ఉన్న మంగళ, తరిణి మందిర్
ఒడిషా రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో ఝార్సుగూడా జిల్లా ఒకటి. రెండవప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో ఝార్సుగూడా జిల్లాలో " ఝార్సుగూడా విమానాశ్రయం " ఉంది. జిల్లాలో బొగ్గు, ఇతర ఖనిజ నిక్షేపాలు పుష్కలంగా ఉన్నాయి. ఝార్సుగూడా పట్టణానికి సమీపంలో చిన్నతరహా, మద్యతరహా పరిశ్రమలు స్థాపించబడ్డాయి. జిల్లాలో ఉన్న సహజసంపదలు పరిశ్రమల అభివృద్ధికి సహకరిస్తుంది.
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో ఝార్సుగూడా జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న ఒడిషా రాష్ట్ర 19 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
డా శ్రీనివాసాచారిగారు 1909 లో అనంతపూరులో జన్మించారు. 1958 లో వీరు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వములో డైరెక్టరు ఆఫ్ ఆర్కియాలజీగా పనిచేస్తూనే ప్రభత్వమువారి సాహిత్య విభాగములో అదనపు బాధ్యతలు వహించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య చరిత్రలో వీరికి ప్రముఖ స్థానము ఉంది. అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు గారి నేత్రుత్వములో నియమించబడ్డ " ఆంధ్ర అకాడమీ ఆఫ్ హిస్టరీ అండ్ సైన్సు" అను సాహిత్యకమిటీ నొకటి నెలకొలుపబడెను. దానికి వీరు కార్యదర్శిగా చేశారు. తరువాత వారు అమెరికాలోని మిచిగన్ స్టేట్ యూనివర్సిటీలో విజిటింగ్ ప్రొఫెసర్ పనిచేస్తున్నరోజులలో నవంబరు 1963 లో అకస్మాత్తుగా మరణించారు.
గొల్లపాలెం కృష్ణా జిల్లా, కృతివెన్ను మండలంలో ఉన్న ఒక ద్వీపం. ఈ ద్వీపంలో చినగొల్లపాలెం, పెద్ద గొల్లపాలెం అను రెండు ఊళ్ళు ఉన్నాయి. ఈ ద్వీపంలో కొబ్బరి, సర్వీ, చేపలు విరివిగా లభిస్తాయి. ఈ ద్వీపం పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా మొగల్తూరు మండలం కాళీపట్నం రేవుకి ఆనుకుని ఉంది. కొబ్బరి చెట్లు, సర్వీ చెట్లతో ఉండే ఆ ద్వీపంలో సముద్రతీరం గుంటలతో నిండి ఉంటుంది. అందువల్ల ఈ ద్వీపం పర్యాటకులకు అనువైన స్థలం కాదు. కనుక ఈ ద్వీపం పర్యాటక ప్రాంతంగా అభివృద్ధి చెందలేదు. బంగాళా ఖాతంలో ఉన్న ఈ ద్వీపానికి చేరాలంటే పడవలో వెళ్ళాలి. ఈ ద్వీపంలో సముద్రపు రొయ్యలు, పీతలు, సందువా, కోణం, వంజరం, పండుగప్ప, సొరచేపలు, ఎండు రొయ్యలు, ఎండు చేపలు వంటివి దొరుకుతాయి.ఇక్కడ సుమారు 15000 వేల జనాభా ఉన్నారు.
పెద గొల్లపాలెం బీచ్ మాఘపౌర్ణమి సందర్భంగా 2017, ఫిబ్రవరి-10వతేదీ శుక్రవారంనాడు భక్తులతో కిటకిటలాడినది. సముద్రస్నానాలు చేయడానికి వచ్చినవారితో నిండిపోయింది. నిడమర్రు పంచాయతీ పరిధిలోని ఈ బీచ్‌లో, తెల్లవారుఝాము నుండియే భక్తులు సముద్రస్నాలకు పోటెత్తినారు. ఐదు రోజుల క్రితం నిడమర్రు గ్రామస్థులకు సముద్రపు వేట వలలలో శ్రీ సీతారాములు, ఆంజనేయ విగ్రహాలు దొరకటంతో వాట్ని ముస్తాబు చేసి ఈ సందర్భంగా సాగర తీరంలో ఉంచారు. సముద్రస్నాలా అనంతరం భక్తులంతా శ్రీ సీతారాముల విగ్రహాలకు ప్రత్యేకపూజలు నిర్వహించారు.
80 కుటుంబాలు, 350 మంది జనాభా ఉన్న ఈ గ్రామంలో, కొంతమంది కష్టపడి ప్రభుత్వ పాఠశాలలో చదువుకుని, పైకివచ్చి, మన రాష్ట్రంలోనేగాక, ఇతర రాష్ట్రాలలో గూడా ఉద్యోగాలు చేస్తున్నారు. వీరందరూ కలిసి తాము పుట్టిపెరిగిన గ్రామాన్ని అభివృద్ధిచేయాలనే ఆలోచనతో, 2014,ఫిబ్రవరి-1వ తేదీనాడు "శ్రీ కృష్ణ యాదవ సంక్షేమ సంఘం" అను సంఘాన్ని స్థాపించి, గ్రామాభివృద్ధికి పాటుపడుచున్నారు. వీరు ప్రతి నెలా కొంత నగదును గ్రామానికి పంపుచూ, గ్రామంలో అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేపట్టుచున్నారు.
ఈ గ్రామానికి చెందిన బోయిన లక్ష్మణరాజు, విశాఖపట్నంలోని ఉక్కు కర్మాగారంలో పనిచేస్తున్నారు. ఇతను 2012వ సంవత్సరంలో ఉత్తమ ఉద్యోగిగా ఎంపికచేసి, కేంద్రమంత్రి చేతులమీదుగా పురస్కారాన్ని అందజేసినారు.
గొల్లపాలెం, కృష్ణా జిల్లా కృత్తివెన్ను మండలానికి చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం. ఈ గ్రామం కొమాళ్ళపూడి గ్రామ పంచాయతీ పరిధిలోని ఒక చిన్న గ్రామం.
బాబర్ చక్రవర్తి ప్రధాన సైనికాధికారులను ఉత్సాహపరచి ముందుకు కదిలేలా ప్రోత్సహించాడు. మిర్ అబ్దుల్ అజీజ్ ధైర్యసాహసాలు ప్రదర్శించే వీరులతో ఫతేపూర్ సిక్రీ వైపు మునుదు సాగాడు. రాజపుత్రులు శత్రువులు ముందుకు కదలడం గ్రహించి 4,000-5000 మంది అశ్వికులతో ఎదుర్కొనారు. మిర్ అబ్దుల్ అజీజ్ సైన్యంలో 1000-1500 మంది అశ్వికులు మాత్రమే ఉన్నారు.
మిర్ అబ్దుల్ అజీజ్ సైనికులలో చాలామంది హతులయ్యారు. మిగిలినవారు ఖైదుచేయబడ్డారు. వార్తను తెలుసుకున్న బాబర్ ప్రధాన వజీరు కుమారుడు మొహీబ్ అలీ ఖలీఫా అతని అనుయాయులు వారికి సహాయంగా ముందుకు కదిలారు. వారు అనేక అశ్వికులను సమకూర్చుకుని యుద్ధానికి సన్నద్ధులై వేగంగా ముందుకు కదిలారు.
యుద్ధభూమికి చేరికొనగానే పరిస్థితి అస్థవ్యస్థంగా ఉందని గ్రహించారు. అబ్దుల్ అజీజ్ విజయం పొందలేక తనకు తాను అశ్వం నుండి కిందకు త్రోయబడ్డాడు. యుద్ధంలో అద్భుతమైన సైనికాధికారులు వధించబడ్డారు. చివరకు వారు నిరాశగా వెనుదిరిగారు. చక్రవర్తి సైన్యాలను కూడా ముహమ్ండ్ అలిఖాన్ వెకకు మళ్ళించాడు. రాజపుత్ర సైన్యం తన మేవత్ మద్దతుదార్లను కలుపుకుని క్రమంగా 1,20,000 అశ్వికులతో బలపడింది. బాబర్ ఎదుర్కొన్న సైన్యంలో అది అతిపెద్ద సైన్యగ గుర్తించబడింది.
క్లిష్టమైన సమయంలో బాబర్ కాబూల్ నుండి 500 అశ్వికుల సైన్యాన్ని అందుకున్నాడు. . బాబర్ శత్రువుల దృష్టిని మేవాత్ నుండి మళ్ళించడానికి ప్రయత్నిస్తూ కొంత సైన్యాన్ని పంపాడు. అయినప్పటికీ సైన్యం బాబర్ ఆసించిన విజయాన్ని అందించలేదు.
రాణాసంగా నాయకత్వంలో సైన్యంలో గొప్ప సంస్థానాధీశులు ఉన్నారు. సంస్థానాధీశులతో అపారమైన సైన్యం రాణాసంగాకు మద్దతుగా నిలిచింది. ఈశాన్య మాల్వాలోని తోమర్ రాజపుత్ర సంస్థానాధీశుడు సిల్హాది, భిల్సా సంస్థానాధీశులు 30,000 పురాబియా సైనికులతో మద్దతుగా నిలిచాడు, మేవత్ రాజా ఖంజడా హాసన్ ఖాన్ 40,000 సైనికులతో మద్దతుగా నిలిచాడు, డొగర్‌పూర్ రాజా రాహుల్ ఉదయ్ సింగ్ నగరి 10,000 సైన్యాలతో నిలిచాయి, వీరిలో మాల్వా సంస్థానాధీశుడు ప్రాధాన్యతలో ప్రథమ స్థానంలో ఉన్నాడు. సుల్తాన్ సికిందర్ లోడీ కుమారుడు సుల్తాన్ మొహమ్మద్ లోడీ తన సోదరుడు ఇబ్రహీం లోడీతో 10,000 సైన్యంతో ఢిల్లీ ఆఫ్ఘన్ పాలకుల తరఫున రాణాసింగాకు మద్దతుగా నిలిచాడు. . మిగిలిన సంస్థానాధీశులు ఒక్కొక్కరు 4000-7000 సైన్యాలతో రాణాసంగాకు మద్దతుగా నిలిచాడు. వారికి 500 గజసైన్యం కూడా మద్దతుగా నిలిచింది. వారంతా అతిశయించిన ఆత్మవిశ్వాసంతో వారి ఏకైక శత్రువు మీద విపరీతమైన ద్వేషంతో నిలిచారు. వారిలో 7 రాజులు, 9 రావోలు, 104 మంది రావల్స్ ఉన్నారు.
మేవాత్ పాలకుడు ఖంజడా హాసన్ ఖాన్ రాజ్యం ఢిల్లీకి దక్షిణంగా హర్యాన, ఈశాన్య రాజస్థాన్ భూభాగంలో విస్తరించి ఉన్న మేవాత్ రాజ్యం మద్దతు కారణంగా రాణా సంగాను ఎదిరించడం కష్టమని బాబర్ గ్రహించాడు. ఖజండా హాసన్ ఖాన్ బలీయమైన శత్రువని ఆయన స్థానిక భారతీయ ముస్లిముల గౌరవం పొందినవాడని గ్రహించిన బాబర్ అయనను శాంతింపజేయడానికి ఖజండా నాహెర్ ఖాన్‌ను విడుదల చేసాడు. (ఖజండా నాహెర్ ఖాన్‌ మేవాత్ పాలకుడు ఖంజండా హాసన్ ఖాన్ కుమారుడు. పానిపట్ యుద్ధం ఖజండా నాహెర్ ఖాన్‌ను బాబర్ చేత బంధించబడి ఖైదుచేయబడ్డాడు). బాబర్ ఖజండా నాహెర్ ఖాన్‌ను విడుదల చేసేసమయంలో ముగల్ సంప్రదాయం అనుసరించి చక్కటి అరేబియన్ గుర్రాలను కానుకగా పంపడు. ఖజండా హాసన్ ఖాన్‌ను ప్రసన్నం చేసుకుని రాణా సంగా నుండి విడదీయలని బాబర్ ఈ ప్రయత్నం చేసాడు.
1527 ఫిబ్రవరి 11 బాబర్ చక్రవర్తి కొద్ది రోజులు ఆగ్రాలో నివసించి తన సైన్యాలను పరిశీలించి సైనిక శిక్షకులను పిలిచి సైనికులకు శిక్షణమివ్వమని ఆదేశించాడు. అలాగే యుద్ధానికి అవసరమైన సన్నాహాలు చేయడం ఆరంభించాడు. . తరువాత ఆయన ఆఫ్ఘన్‌ సైనికాధికారులు, భారతీయ అనుయాయులను కూడగట్టుకున్నాడు. బాబర్ తనసైన్యాలను బలోపేతం చేయడానికి వారిని పంపాడు. తరువాత ఆయన పశ్చిమంగా మెధాకర్ వైపు పయనం సాగించాడు. తరువాత ఫతేపూర్ సిక్రీ చేరుకున్నాడు. అక్కడ పుష్కలంగా నీరు ఉండడం వలన అక్కడ మకాం వేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. అప్పటికే రాణా సంగా ఆప్రదేశానికి చేరుకుని అక్కడ సరోవర ప్రాంతంలో మకాంవేసి యుద్ధ్హనికి సన్యసమేతంగా సిద్ధం అయ్యాడు.
1527 మార్చి 17 న ఆగ్రాకు 60కి.మీ దూరంలో ఉన్న ఖన్వా యుద్ధం గ్రామంలో జరిగింది. ఆధునిక భారతదేశంలో జరిగిన ప్రధాన యుద్ధాలలో ఇది రెండవదిగా గుర్తించబడింది. మొదటి యుద్ధం 1526లో ముగల్ చక్రవర్తి బాబర్ పానిపట్టు వద్ద చేసిన పానిపట్టు యుద్ధం. ముగల్ సామ్రాజ్యం విస్తరించే సమయంలో వారికి సరికొత్త శత్రువులు కూడా అధికం అయ్యారు. ప్రత్యేకంగా
ఆగ్రా పరిసర ప్రాంతాలలోని రాజపుతానా శత్రువులు మరింత అధికం అయ్యారు. ఇబ్రహీం లోఢీని ఓడించిన తరువాత ముగల్ చక్రవర్తి బాబర్ అనేక మంది లోఢీ వీరులను ఎదుర్కొన్నాడు. సికిందర్ లోడీ ఆయన కుమారుడు ముహమ్మద్ లోఢీ కూడా వారిలో ఉన్నారు. ముహమ్మద్ లోఢీ ప్రఖ్యాత ముస్లిం రాజపుత్ర రాజు మేవాత్‌కు చెందిన " రాజా ఖంజడా "తో సఖ్యత ఏరపరుచుకున్నాడు.
బాబర్ స్వయంగా సైన్యాలకు అధ్యక్షత వహిస్తూ సైన్యాన్ని ముందుకు కదిలించాడు. అత్యవసర పరిస్థితిని ఎదుర్కోవడానికి అవసరమైన సూచనలిస్తూ సౌన్యాన్ని నడిపించాడు.
అది గ్రహించిన రాజపుత్రులు వారిని ఎదుర్కోవడానికి తగిన సన్నాహాలు చేసుకున్నారు. బాబర్ దండయాత్ర ముగించి సైన్యాలను వెనుకకు తీసుకున్నాడు. బాబర్ చేత పంపబడిన కొంతమంది సైన్యం శత్రువులను ఖైదుచేసి తీసుకువచ్చారు. అది బాబర్ సైన్యం ఆత్మవిశ్వసాన్ని అధికం చేసింది.
బాబర్ గతంలో ఉజ్బెకిన్లతో చేసిన యుద్ధంలో కలిగిన అనుభవాలతో అద్భుతమైన మేధాశక్తిని మేళవించి బాబర్ యుద్ధవ్యూహ రచన చేసాడు.
కేంద్రస్థానంలో నిలుబబడింది. వారిలి ముందుగా బలమైన లోహపు గొలుసులు రక్షణగా ఏర్పరచబడ్డాయి. వారి వెనుక నిలుపబడిన దళాలు వెనుక నుండి వచ్చే దాడిని ఎదుర్కోడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాయి. విస్తారమైన సైన్యానికి బాబర్ వద్ద సైనిక శిక్షణ తీసుకున్న అనుభవశాలురు నాయకత్వం వహించారు.
ఈ సంఘటన ముగల్స్‌కు ఆగ్రహం తెప్పించింది. బాబర్ ఆదేశంతో ముగల్ సైన్యాలు ఏకీకృతం అయ్యే ప్రయత్నాలు కొనసాగాయి. ఈ సారి యుద్ధంలో సంపదకొరకు కాక మతపరమైన పట్టదల కొనసాగింది. సుశిక్షుతులైన అసంఖ్యాకమైన రాణా సంగా సైన్యాలను ఎదుర్కోవడానికి బాబర్ సైన్యాలను సమాయత్తం చేసాడు. ఖంజడా హాసన్ నాయకత్వంలో 20,000 ముస్లిం రాజపుత్రులు బైనా వైపు కదిలారు. సైన్య సంఖ్యాపరంగా బలహీనంగా ఉన్న బాబర్ ప్రరిస్థితి గమనించి ఆగ్రా నుండి బలగాలను ఉపసంరించుకుని తనకుమారుడైన హుమాయూన్కు దండయాత్ర జౌంపూర్ నిలిపివేసి వెనుతిరిగి రమ్మని ఆదేశించాడు. తరువాత బాబర్ముగల్ సైన్యాలను ఏకీకృతం చేయడం మీద దృష్టి కేంద్రీకరించాడు. .
బాబర్ సైన్యాలు రాజపుత్రులతో తీవ్రమైన ప్రతిఘటనలను ఎదుర్కొని తనకొత్త శత్రువులను సైతం గౌరవించడం అలవాటు చేసుకున్నాయి. సైన్యంలో కొంత భాగం కోట వద్దకు ముందుకు కలిలారు. రాజపుత్రులు వారిని ఎదుర్కొని వారిని వెనుకకు మళ్ళించారు. ఈ యుద్ధంలో రాజపుత్రులు సంఘటితం అయి పరాక్రమం చూపారు. చగాటా, టర్కిక్, మంగోలీలు వారు బలీయమైన శత్రువులను ఎదుకొన్నారని గ్రహించారు. పరాక్రమవంతులు, యుద్ధోత్సాహులు అయిన రాజపుత్రులు అపారమైన రాజభక్తితో శత్రువులను ఎదుర్కొన్నారు. రాజపుత్రులు శత్రుస్థావరాల కదలికలను తెలుసుకోవడానికి గూఢాచారులను నియమించారు.
1526లో బాబర్ తన ముగల్ సైన్యంతో పానిపట్టు వైపు దూసుకువెళ్ళాడు. అక్కడ బాబర్‌ వద్దకు ఈ ప్రాంతంలో అప్పుటి శక్తివంతమైన రాజైన మేవార్ రాజా రాణా సంగా దూత వచ్చాడు.
రాజపుత్రులు లోడీ సామ్రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా బాబర్‌తో మైత్రి చేయడానికి అంగీకరించి ముగల్ సైన్యాలతో కలిది ఆగ్రా వైపు కదిలారు. వెనుకకు వచ్చే సమయంలో బాబర్ రాణా సంగాకు కల్పి, ధోల్పూర్, బైనా ప్రాంతాలను కానుకగా ఇవ్వడానికి అంగీకరించాడు. బాబర్ పానిపట్టు ఇబ్రహీం లోడీని ఓడించిన తరువాత రాజపుత్రులకు వారు కోరిన ప్రాంతాలను స్వాధీనం చేయడానికి తిరస్కరించాడు. .
బాబర్ చితమూర్‌ను తన కుడి పక్షానికి నాయకుడుగా చేసి హుమాయూనును ఎడమ పక్షానికి నాయకునిగా చేసి ఖాసిం హుస్సైన్ ఖాన్, హిండల్ మిర్జా, ఖుస్రౌ షా కొకుల్టాష్ సాయంగా పంపాడు. హుమాయూన్ సయ్యద్ మెహిదీ ఖ్వాజా, ముహమ్మద్ జమాన్ మిర్జా, మిర్ అబ్దుల్ అజిజ్, మిర్ ముహమ్మద్ అలి ఖాన్ లకు బాధ్యత అప్పగించాడు. . బాబర్ ఆయుధాల నిర్వహణ బాధ్యత టర్కిష్ సైనికాధికారులకు అప్పగించబడింది. ఆయుధాల విర్వహణాధికారిగా అలి క్విలి నియమించబడ్డాడు. తుపాకుల బాధ్యత ముస్తాఫా రుమీకి అప్పగొంచబడింది.
బాబర్ చర్యకు ఖజండా హాసన్ ఖాన్ శాంతించినా ఆయన తన అనుయాలను వదలడానికి, బాబర్‌తో శతృత్వం మాత్రం విడిచిపెట్టలేదు. అంతేకాక తన కుమారుని విడుదల ముగల్
పాలకుల బలహీనమని భావించాడు. ఖజండా హాసన్ ఖాన్ తిరస్కరణను బాబర్ సహించలేక పోయాడు. ఫలితంగా ఖజండా హాసన్ ఖాన్ మతవిద్రోహి అని ప్రకటించాడు. అయినప్పటికీ మేవాత్ పాలకుడు ఖజండా హాసన్ ఖాన్ ఇస్లాం మతాన్ని విడినట్లు సాక్ష్యాలు లేవు. బాబర్ కఠినమైన ప్రకటన తరువాత మత అవిశ్వాసులని భావించిన 100,000 రాజపుత్ర సైన్యాలను చూసి వెరపు చెందాడు.
" ప్రతియొక్క యోధుడు వీరలక్షణంతో , మా పూర్వీకులు ధైర్య సాహసాలు గుర్తుచేసుకుంటూ పని చేయాలి. మా పవిత్ర భూమి కళంకం చేసిన ఆక్రమణదారుల నాశనం కోసం మాత్రమే పనిచేయాలి. మన పవిత్రభూమిని కొన్ని సంవత్సరాలుగా అపవిత్రం చేసే మేము ఆక్రమణ దారులను ఎదుర్కోవడానికి అందివచ్చిన అవకాశం పట్టుకుని విజయం సాధించాలి.
ఒకసారి మన అవకాశాన్ని వినియోగించుకుని విజయం సాధిస్తే శత్రువులిక తలెత్తుకోవడానికి అవకాశం ఉండదు. హిందూపాలకుల పతాకం దేశంమంత స్వతంత్రగా ఎగరాలి"
మొఘల్ చక్రవర్తి బాబర్ తరువాత అధికంగా సైనిక శిబిరంలో కాలంగడిపి సేనలకు సూచనలు ఇవ్వడం ఆరంభించారు. రాజపుత్రులతో యుద్ధం కొనసాగించడానికి అవసరమైన వ్యూహాలను అమలుచేయడం ప్రాంభించాడు. ఆయనలో మతపరమైన పశ్చాత్తాపం తలెత్తింది. తమ పెద్దలు మతపరంగా విధించిన ఆంక్షలను అధిగమిస్తూ అధికంగా మద్యం ఉపయోగించడం కారణంగా తలెత్తిన సమస్యలను గమనించాడు.చంఘిస్ ఖాన్ నుండి మొదలైన మద్యం మీద ఉన్న నిషేధాన్ని అధిగమించడం పొరపాటని గ్రహించాడు.
చక్రవర్తి సమక్షంలో తీసుకున్న ప్రమాణం ఆధారంగా దాదాపు 300 మంది పురప్రముఖులు మధ్యనిషేధంలో చక్రవర్తికి సహకారం అందించారు. ద్రాక్షాసారాయి మీద ఉప్పు కుమ్మరించబడింది. శిబిరాలలో కనిపించిన ద్రాక్షాసారాయి కుమ్మరించడానికి ఒక బావి త్రవ్వించబడింది. పశ్చాత్తాపం గుర్తుగా ఒక సత్రం నిర్మించబడింది.
బాబర్ సైనిక శిబిరాలలో కలుషితాలను తొలగించడం సైనిక కుటుంబాలలో మరింత నిరాశను కలిగించింది. ఆయన తనపట్ల విశ్వసాన్ని ప్రదర్శించే మొహిబ్ అలీ ఖాన్‌ను అధికారికంగా ప్రధాన వజీరుగా నియమించాడు. . బాబర్ ధైర్యం, మేధాసంపత్తి ఆయనను నిరాశ నుండి వైదొలగి ఆశాకిరణం వైపు నడిపించింది. ఆయన మతం, సంప్రదాయం ఆధారితంగా సైన్యాలను సమీకరిస్తూ తన సైనిక శక్తిని బలపరిచాడు. .
పరిస్థితి గమనించిన సిల్హది ముందుకు వచ్చి రాణా సంగా తరఫున బాబర్ వద్దకు రాయబారం వెళతానని తెలిపాడు. రాణా సంగా ఆగ్రా పరిసర ప్రాంతాలను స్వాధీనం చేయాలని నిర్బంధించాడు.
బాబర్ తన పదాతి దళాలను నలుచదరంగా నిలిపాడు. ముదు వరుస దళాలు చెక్క డాలు రక్షణగా నిలుపబడ్డాయి. సైన్యం రక్షణ కవచం వెనుక సురక్షితంగా నిలిచింది. బాబర్ ఆశ్వదళం సైన్యాలకు రెండు వైపులా నిలిచి మధ్యమధ్యలో బాబర్ ప్రత్యేక సైన్యం నిలుపబడింది. అశ్వదళాలకు ముగల్ సామ్రాజ్య విశ్వాసులు ధైర్యసాహసాలు కలిగిన వీరులు నాయకత్వం వహించారు.
బాబర్ ప్రతిస్పందనకు ఆగ్రహించిన రాణా సంగా తనే స్వయంగా ముస్లిం యదువంశి రాజపుత్రునితో రాజా ఖంజడా హాసన్ ఖాన్ కూటమి చేరాలని పేయత్నించాడు. రాజా ఖంజడాహాసన్ కూటమికి అంగీకరిస్తూనే సికిందర్ లోడీ, మొహమ్మద్ లోడీ మీద తిరుగుబాటుకు నిరాకరుంచాడు.
రాజా ఖంజడా హాసన్ మేవాతి ఆయనకు ఆయన స్వయంగా రాజపుత్రునిగా ప్రకటించుకుని సులువుగా శక్తివంతమైన రాణాసింగ్ మద్దతును పొందగలిగాడు. వారిద్దరూ కలుసి ముగల్ చక్రవర్తిని ఆయన ముగల్ అనుయాయులను ఓడించి ముగల్ సామ్రాజ్యాన్ని పతనం చేయాలని ప్రణాళిక వేసాడు.
హిందూ రాజపుత్రులు బాబర్ ముస్లిం శత్రువులు ఏకమై శక్తివంతమైన సైన్యాన్ని తయారుచేసారు. ఇది ముందరి ఇబ్రహీం లోఢీ సైన్యంకంటే శక్తివంతమైనదిగా తయారు చేయబడింది. ఇబ్రహిం లోడీ పానిపట్టు యుద్ధంలో మాల్వా రాజు చేత మోసగించబడ్డాడు.
బాబర్ మనుమడు అక్బర్ ఇక్కడ నగారాన్ని స్థాపించి తనతాత బాబర్ విజయానికి చిహ్నంగా దానికి ఫతేపూర్ సిక్రీ అని నామకరణం చేసాడు.
1941లో, షోలాపూర్‌లో వార్షిక మరాఠీ సాహిత్య సమ్మేళనం అధ్యక్షుడిగా ఖండేకర్ ఎన్నికయ్యాడు. 1968లో, భారత ప్రభుత్వం ఆయన సాహిత్య విజయాలకు గుర్తింపుగా పద్మభూషణ్ అవార్డుతో సత్కరించింది. రెండు సంవత్సరాల తరువాత, అతను భారతీయ సాహిత్య అకాడమీ యొక్క సాహిత్య అకాడమీ ఫెలోషిప్‌తో కూడా సత్కరించబడ్డాడు. 1974లో, ఆయన యయాతి నవల కోసం దేశ అత్యున్నత సాహిత్య గుర్తింపు అయిన జ్ఞానపీఠ్ అవార్డును అందుకున్నాడు. మహారాష్ట్రలోని కొల్హాపూర్‌లోని శివాజీ విశ్వవిద్యాలయం ఆయనకు గౌరవ డి.లిట్ డిగ్రీని ప్రదానం చేసింది. 1998లో భారత ప్రభుత్వం ఆయన గౌరవార్థం స్మారక తపాలా బిళ్ళను విడుదల చేసింది.
1920లో, ఖండేకర్ మహారాష్ట్రలోని కొంకణ్ ప్రాంతంలోని ప్రస్తుత సింధుదుర్గ్ జిల్లాలోని శిరోడా అనే చిన్న పట్టణంలో పాఠశాల ఉపాధ్యాయునిగా పని చేయడం ప్రారంభించాడు. అతను 1938 వరకు ఆ పాఠశాలలో పనిచేశాడు. ఉపాధ్యాయునిగా పని చేస్తున్నప్పుడు, ఖండేకర్ తన ఖాళీ సమయంలో సమృద్ధిగా మరాఠీ సాహిత్యాన్ని వివిధ రూపాల్లో రూపొందించాడు. తన జీవితకాలంలో, అతను పదహారు నవలలు, ఆరు నాటకాలు, దాదాపు 250 చిన్న కథలు, 50 ఉపమాన కథలు, 100 వ్యాసాలు, 200 పైగా విమర్శలను రాశాడు. అతను మరాఠీ వ్యాకరణంలో ఖండేకారీ అలంకార్‌ను స్థాపించాడు.
ఖండేకర్ 1898 జనవరి 11న మహారాష్ట్రలోని సాంగ్లీలో జన్మించారు. అతని తండ్రి సాంగ్లీ ప్రిన్సిపాలిటీలో మున్సిఫ్ . అక్కడ అతను తన బాల్యాన్ని గడిపాడు. అక్కడ తన ప్రారంభ విద్యను పూర్తి చేశాడు. తన ప్రారంభ జీవితంలో, అతను సినిమాల్లో నటించడానికి ఆసక్తి ఉండేది. అతను పాఠశాల రోజుల్లో వివిధ నాటకాలను ప్రదర్శించాడు.
ఖండేకర్ రచనా జీవితం 1919లో అతని మొదటి రచన అయిన శ్రీమత్ కలిపురాణం ప్రచురించబడినప్పుడు ప్రారంభమైంది. ఇది 1974లో అతని నవల యయాతి ప్రచురించబడినంతవరకు కొనసాగింది.
ఖండేకర్ నవల యయాతి మూడు ప్రతిష్టాత్మక అవార్డులను అందుకుంది: మహారాష్ట్ర స్టేట్ అవార్డు , సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు , జ్ఞానపీఠ్ అవార్డు .
1913లో మెట్రిక్యులేషన్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులయ్యాక, ఖండేకర్ పూణేలోని ఫెర్గూసన్ కాలేజీలో చేరాడు. 1920లో శిరోడాలోని ఒక పాఠశాలలో పాఠశాల ఉపాధ్యాయునిగా పని చేయడం ప్రారంభించాడు.
విష్ణు సఖారాం ఖాండేకర్ పేరుపొందిన మరాఠీ రచయిత. ఈయన మహారాష్ట్రకు చెందిన వ్యక్తి. ఈయన 11 జనవరి 1898న జన్మించారు. జ్ఞానపీఠ పురస్కారమందుకున్న తొలి మరాఠీ రచయిత.
ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తులో లెక్చరర్‌గా 1967 లో పనిచేశాడు. సారస్వత పరిషత్తు విద్యార్థులకు సంస్కృతం, తెలుగూ రెండూ బోధించాడు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం తెలుగుశాఖలో 1973 లో ఉద్యోగంలో చేరడంతో ఆచార్య బిరుదురాజు రామరాజు సలహాతో తెలుగులో ‘భాస్కర రామాయణం’ మీద పరిశోధన చేసి పీహెచ్‌డీ పట్టా పుచ్చుకొన్నాడు. కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయంలో పదిహేడు సంవత్సరాలు బోధన, పరిశోధనల్ని నిర్వహించిన శ్రీహరి ద్రావిడ విశ్వవిద్యాలయానికి 2002 లో ఉపాధ్యక్షుడుగా నియమితుడయ్యాడు. 2011లో తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం ప్రచురణల విభాగానికి ఎడిటర్-ఇన్-ఛార్జ్‌గా పనిచేశాడు.
యాదగిరి లక్ష్మీనృసింహ సంస్కృత విద్యాపీఠంలో సురవరం ప్రతాపరెడ్డి, ఎం.నరసింగరావుల సహాయంతో చేరాడు. కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి ఇతనికి గురువు. తరువాత హైదరాబాద్‌ లోని సీతారాంబాగ్‌లో కల సంస్కృత కళాశాలలో డి.ఓ.ఎల్, బి.ఓ.ఎల్. వ్యాకరణం చదివాడు. శఠకోప రామానుజాచార్యులు, ఖండవల్లి నరసింహశాస్త్రి, అమరవాది కృష్ణమాచార్యుల వద్ద మహాభాష్యాంతం వ్యాకరణం చదువుకున్నాడు. బి.ఓ.ఎల్. వ్యాకరణంలో పాసైన వెంటనే వివేకవర్ధిని కళాశాలలో తెలుగు పండితుడుగా చేశాడు. క్రమంగా బి.ఏ., తెలుగు పండిత శిక్షణ చేశాక, ఎం.ఏ. తెలుగు, సంస్కృతం చేశాడు.
తెలంగాణ రాష్ట్రం, యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా, వలిగొండ మండలం, వెల్వర్తి కి చెందిన ఒక సామాన్య చేనేత కుటుంబం నుంచి వచ్చినవాడు శ్రీహరి. నల్లగొండలో 1943, సెప్టెంబరు 12 న జన్మించిన ఇతడు చిన్నతనంలోనే తల్లిని కోల్పోయాడు. ఒక చిన్న చెల్లెలు, ఒక చిన్న తమ్ముడు గల ఇతడే ఆ ఇంటికి పెద్ద.
రవ్వా శ్రీహరి ఆధునిక తెలుగు నిఘంటుకర్త. సంస్కృత విద్యాభ్యాసం, తెలుగులో ఉన్నత విద్య, పరిశోధన, విశ్వవిద్యాలయాల్లో బోధన, పరిపాలనలలో రాణించాడు. ఇతనికి మహామహోపాధ్యాయ అనే బిరుదు ఉంది.
రచనా ప్రక్రియలో మాత్రం తెలుగు రచనలకు పెద్దపీట వేసి 50 వరకు గ్రంథాలను వెలువరించాడు. సంస్కృతంలో 25 పుస్తకాలు రచించారు.పరిశోధన, సృజన, విమర్శ, అనువాదం, నిఘంటు నిర్మాణం వంటి రంగాల మీద తనదైన ముద్రవేశాడు.