polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
మహాకవి, సంస్కృత నాటకకర్త అయిన భాసుని కాలంపై అనిశ్చితి నెలకొనినప్పటికి నేడు అత్యధికులు భాసుని క్రీ. శ. 3 లేదా 4 శతాబ్దాలకు చెందిన కవిగా పరిగణిస్తున్నారు. అయినప్పటికీ భాసుడు ఇంకనూ ఆర్వాచీనుడే నని భారతీయ సంస్కృత పండితులు విశ్వసిస్తారు. భారతీయ సంస్కృత సాహిత్యంలో తులనాత్మక అధ్యయనం చేసిన పాశ్చాత్య సంస్కృత పండితుడు, షెల్డన్ పొల్లాక్ భాసుడు క్రీ. పూ. 4 వ శతాబ్దానికి లేదా అంతకన్నా పూర్వ కాలానికి చెందిన వాడన్న అభిప్రాయాలను కేవలం ఊహాజనితమైన అభిప్రాయాలుగా కొట్టిపారేశారు. దీనిని బట్టి భాసుడు క్రీ. శ. 3 లేదా 4 శతాబ్దాలకు చెందిన కవి అని నిర్ణయించవచ్చు. భాసుడు ఏ ప్రాంతానికి చెందినవాడన్న విషయంలో ఒక నిర్ణయానికి రావడం చాలా కష్టం.
ఉత్తమశ్రేణి కవిగా భాసుడికి అనంతర కవులు మరెందరో కూడా పేర్కొన్నారు. సా.శ. ఏడో శతాబ్దంలో బాణభట్టు,ప్రణాళికా బద్ధమై,బహుభూమికలు కలిగి,సూత్రధారుడి ప్రవేశంతో ఆరంభమయ్యే భాస నాటకాలను కొనియాడాడు.తొమ్మిదో శతాబ్దంలో రాజశేఖరుడు భాసుడి నాటకాలన్నిటినీ కలిపి 'భాసనాటక చక్రం'గా అభివర్ణించాడు.పదో శతాబ్దంలో అభినవగుప్తుడూ,పదకొండో శతాబ్దంలో భోజుడూ,పన్నెండో శతాబ్దంలో జయదేవుడూ మొదలైన అలంకారికులందరూ భాసుడి రచనలలో పరిచితులే,భాసుడిని సాదరంగా స్మరించినవారే.పెద్దన్న భాసుడిని స్తుతించాడు.భాసుడు నాటకాలు చదవగానే భావాలు హృదయంలో సూటిగా ప్రవేశించి అనుభూతులు రేపుతాయి.
ఈతని ఏకాంకములలో తుదది ఊరుభంగం. సంస్కృతసాహిత్యంలో ఏకైక విషాదాంత రచన.ఇందులో ఒక పరిణితప్రజ్ఞని వాణి వినబడుతుంది.ఈరూపకరచనలో కవి రససిద్ధుడు.ప్రారంభవిష్కంభంలో ఇతడు పరిచిన నీరవనీరస బీభత్సవిశాలకురుక్షేత్రయుద్ధానంతరచిత్ర పాఠకహృదయాలను కలచివేచి రాబోయే దురంతవిషాదాంతఘట్టానికి పదునుచేసి పక్కకు తొలుగుతుంది. ఇందులో ధుర్యోధనుడి పాత్రసృష్టి సంస్కృతసారస్వానికే ఒక విశిష్టప్రసాదం.దూతవాక్యం నుంచి దూతఘటోత్కచందాకా ధీరోద్ధతుడుగా అహంకార, కుటిలస్వభావదూషితుడిగా కనబడ్డ ధుర్యోధనుడు తుదిని దివ్యుడై మనవమలినాశయాతీతుడై తుదిసారి వెలిగి మరీ వెళ్ళిపోతాడు.
భాసుడు అత్యంత ప్రతిభావంతుడు.భాసుడు ప్రసిద్ధమైన కథలనే ఇతివ్రత్తాలుగా బంగారు పంటలు పండించాడు. భాసో హాసః-భాసుడు చిరునవ్వు అన్న చాటుశ్లోక భాగం సంస్కృత భాషాపండిత లోకంలో సుప్రసిద్ధం. భాస మహాకవి సంస్కృత సాహిత్యంలో కాళిదాసు, బాణుడు, భవభూతి మొదలైన అరుదైన మహాకవుల కోవలోని వాడు. ఆయన రచించిన ఊరు భంగం నాటకం దుర్యోధనుడి మరణంతో పూర్తయ్యే విషాదాంతం కావడం, రంగంపై మరణాన్ని చూపవలసిరావడంతో ఆనాటి నాటక సంప్రదాయాలకు ఎదురు నిలిచి గొప్ప సాహసంగా నిలిచిపోయింది.
కర్ణునకు గొప్ప హృదయం ఉంది. దానిలో రాజభక్తి ఎంతదూరం ఆక్రమించినా ఏదోఒకమూలబంధుప్రేమ, ఆత్మాభిమానం, స్నేహదౌర్భల్యం ఉన్నాయి. అన్నీ కలిసి అతడు రథమెక్కుతుండగా కోలాహలం ప్రారంభించాయి. అతడంటాడు: "కోపగించినా యమునిలా విక్రమంచుపే నాకుకూడా ఈ యుద్ధమంటే ఏదో దిగులుగా ఉంది" అనుకొని, వెనువెంటనే మాతృదేవి కుంతి జ్ఞాపకంరాగా "మొదట కుంతీదేవి నన్ను కన్నది. తర్వాత రాధేయుడనైనాను. ధర్మరాజాదులు నా చిన్నతమ్ములుగదా" అని తన ఆర్ద్రహృదయం చూపుతాడు.
అంటే కృష్ణుడు చల్లగా - "నీతాత విచిత్రవీర్యుడు క్ష్యయరోగంతో పరమపదించగా వ్యాసుడు వల్ల పుట్టిన నీతండ్రికి రాజ్యం ఎలావచ్చిందో అలాగే" అని నోరెత్తకుండా సమాధానం చెప్పి, ఈపరస్పరద్వేషం వల్ల కురువంశం నాశంగాని లాభంలేదని లాలించి చెప్పి, తన్ను దూషిస్తే బావలపరిహాసంగా తోసివేసి సాధుమార్గం తొక్కిచూచి నిష్ప్రయోజనమని తెలుసుకొని విజృంభిస్తాడు.
ధుర్యోధన పుత్రుడు దుర్జయుడు తల్లులతో, తాతతో కురుక్షేత్రానికి వచ్చి "తాతయ్యా, కాళ్ళులాగతున్న" వంటాడు.ధృతరాష్ట్రుడు 'బాబూ, కాస్సేపు నడువు. తండ్రితొడమీద కూర్చుందువుగాని' అన్నాడు.పాపం!
ఆతొడలు నలిగిపోయి నెత్తుర్లో దోగుతున్నాయని ఎరుగడు. దుర్జయుడు వెతకి వెతకి తండ్రిదగ్గరికి వెళ్ళి "నాన్నగారూ, అలసివచ్చాను; తొడమీద కూర్చోనా?" అంటే సుయోధనుడు ""ఆ,ఆ.వద్దు. నాయనా!
ధుర్యోధనుడు కృష్ణుని బంధించడానికి ప్రయత్నించి సభలోని ప్రతిఒక్కడు, వాసుదేవుడై కనిపించగా దిగ్భ్రమచెంది ఉన్మత్తుడౌతాడు.దీనితో ఈరూపకస్థితి ఉచ్చస్థితి తాకింది.సుదర్శనం స్వామిసన్నిధిని వ్రాలి "ఏమిసెలవు?" అనిమోకరిల్లింది. సుదర్శన విన్నపంతో ప్రభ్వు శాంతించాడు.ఆయుధాలన్నీ వెనక్కి వెళ్ళాయి. అంధనృపతి సప్రశ్రయాభివాదనంతో కృష్ణస్వామి శాంతుడై పాండవశిబిరానికి వెళ్ళాడు.
పన్నుగడ అంతా భగ్నమయింది.కృష్ణుని చూడగానే అంతా అపరాధం మాట మరచి లేచి నిల్చుంనారు.ఈ అలజడిలో ధుర్యోధనుడు సింహాసనంనుంచి పడ్డాడు.భాసరచనకు సహజమైన మెరపు ఇక్కడ కనబడుతుంది.దూత్యమునకు వచ్చిన కృష్ణుడు ధుర్యోధన రాజవైభవం తిఅల్కిస్తూ ఉంటాడు.ఇందులోని కృష్ణపాత్రసృష్టి విశిష్టమైనది.అడుగడుగునా ఆతని రాజనీతిజ్ఞత, ప్రతిభానతత్వం స్ఫులింగాల్లా గోచరిస్తాయి.
అభిమన్యువధవల్ల ఉత్సాహతరంగితమైన కౌరవభటలోకంనుంచి ఆవార్త ఉద్ఘోషింపబడగానే కలవరపడిన ధృతరాష్ట్రు డంటాడు - "ఎవడురా, నా చెవులను దుర్వార్తామలినములు చేశాడు? ఎవడు వీడు మాకు ప్రియమనుకుని ఈ అప్రియవార్త చాతుతున్నాడు? ఎవడయ్యా చిరుతవానిని చంపిన మావంశనాశనాన్ని ప్రకటిస్తున్నాడు?" అని దురుతిల్లుతాడు. గాంధారి ముక్తకంఠంగా విలపిస్తుంది.
ఇది రూపకపరిభాషలో వీధి.మార్గంలో నడుస్తూఉండగా కొన్ని దృశ్యాలు మనకంటబడి పరుగెత్తుకుపోతూన్నట్లు, ఇందులో ఒక దృశ్యపరంపర యంత్రంలో అమర్చి తిప్పినట్లు మన కన్నులకు మిరుమిట్లుగొల్పుతూ నడుస్తుంది. రంగం మీద తరచు ఇద్దరు పాత్రలుంటారు.వారి చమత్కారవ్యాపృతివల్ల ఎన్నో కథాసన్నివేశాలు రంగంమీద చరచర తిరిగిపోతునట్టు కనబడుతుంది.
భాసుని సంభాషణల చురుకు ఘాతప్రతిఘాతాలతొ గుర్రాల్లా పరుగులెత్తి ఈరూపకంలో విశృంఖలవిహారం చేసింది. అభిమన్యుడు వధానంతరం కృష్ణసందేశంతో ఘటోత్కచుడు ధృతరాష్ట్రుడు వద్దకు వచ్చి ధుర్యోధనాదులను లెక్కచెయ్యక నిర్భీతిగా మాట్లాడి వెళ్ళడం ఇందులోని ఇతివృత్తం. ఇందులో ప్రత్యేకత గాంధారీ ధృతరాష్ట్రుల అపూర్వసృష్టి.
బలరాముడు "ధుర్యోధనా ! నీకు జరిగిన అన్యాయాన్ని నా నాగలితో పరిహరిస్తానంటే" ఇతడు " నమస్కారం, కౌరవకులానికి తిలోదక మేఘాలవంటి పాండవుల్ని బతకనీ" అని పలికిన ఔదార్యము తుదిని అశ్వత్థామ వచ్చి సపాండవంగా కృష్ణుణ్ణి చీల్చివేస్తా నంటే -
విశాలకురుక్షేత్రశున్యభూమిలో భారతచక్రవర్తి ధూళిలో, నెత్తుటిలో పొరులుతూ తలయెత్తి ఏకైకవీరమూర్తిగా అక్కడికి వచ్చిన తల్లితండ్రులతోను, అసూర్యంపశ్యలైన తన రానులతోను అన్న మాటలు ఈ రూపకంలోని మనిసంపద. ఎక్కడతాకితే మానవమనస్సు స్పందిస్తుందో ఈకవికి కరతలామరకం.
ఇందులో సన్నివేశ సౌందర్యము ఎక్కడ ప్రారభం అవుతుందంటే మాతృభక్తితో రాక్షసుడు ఈ హింసాకాండకు దిగగా, పితృభక్తితో బ్రాహ్మణవటుడు ఆత్మపరిత్యాగానికి సంసిద్ధుడవుతాడు. ఇద్దరి ఉద్యమం గొప్పదే కాని ఫలితం మాత్రం హింస.
ఈరూపకానికి కృష్ణుడు నాయకుడై మానవత్వంలో నడచి హఠాత్తుగా దివ్యత్వం అందుకొని ఆప్రాణ్యాయుధాలనుసైతం సజీవంగా సంచలింపజేసి రాయబారం ప్రదీప్తంగా నిర్వహించి నిష్క్రమించాడు.
ఒకప్పుడు అగ్ని, సప్తర్షి పత్నులను మోహిస్తాడు.ఆ విషయం అంగీరసుడు గ్రహించి అగ్నిని, సప్తర్షి పత్నులను శపిస్తాడు.అగ్నిని సర్వభక్షకుడవు కమ్మని, సప్తర్షిపత్నులను బ్రాహ్మణుల యింట సౌందర్యవతులై జన్మించమని శపించాడు.శౌనకుడు అంగిరసుని వద్దకు వచ్చి బ్రహ్మ విద్యను బోధించమని కోరగా అంగీరసుడు సవివరముగా ఉపదేశిస్తాడు.ఈ విషయములు ముండకోపనిషత్తునందు ప్రతిపాదింపడ్డాయి. అంగీరసుడు స్మతికర్తకారులో ఒకడుగా పరగణింపబడ్డాడు. అతను బోధించిన ధర్మవిషయాలు అంగిరస స్మృతియను పేర ప్రసిద్ధికెక్కింది. అంగీరసుని మహర్షులందరు స్తుతించారు. అంగిరసులు అధర్వణ వేదద్రష్టలు.వారు ధర్మ పూర్ణమాన యజ్ఞమును చేసి స్వర్గం పొందారు.వారి యజ్ఞఫలమును భూలోకకాసులకు ధారపోసారు. అంగిరసులు దేవతాతుల్యులు, ఆదిత్యులు. అంగీరసులకు భూమిని దానం చేశారు.బ్రహ్మసృష్టిలో మొదటివారు అంగిరసులు.వారు రాజులకు పురోహితులుగా ఉండేవారు.ఉపనిషత్తులలో అంగీరసుల ప్రస్థాపన గలదు. ఆత్మ అవినాశియని అంగీరసులు తెలియజేశారు. ఓంకారమును గురించి వివరించి చెప్పినవారు అంగిరసులే.
ఇదిలా ఉండగా దేవతలపై అగ్నిహోత్రుడు కోపించి తన విద్యుక్త ధర్మాలు నిర్వర్తింపక రహస్యముగా ఏకాంత వాసం చేయసాగాడు.ఈ విషయమును దేవతలు బ్రహ్మకు తెలియజేస్తారు. బ్రహ్మ అంగీరసుని పిలిపించి అగ్నిహోత్రుని విధులను నిర్వహించమని ఆదేశిస్తాడు.తన తండ్రి ఆజ్ఞను శిరసావహించి అంగీరసుడు అగ్నిదేవుని విధులు నిర్వర్తిస్తూ, అగ్ని లేని లోపం తీరుస్తున్నాడు. అగ్నిదేవుని మరచి అంగిరసుని పూజిస్తున్నారు. దేవతా గణాలు ఆ విషయం అగ్నిహోత్రునకు తెలియజేయగా తనకు నామరూపాలుండవని గ్రహించి అంగిరసుని వద్దకు వచ్చి తన పనులు తానే నిర్వహించగలనని పలుకుతాడు. అంగీరసుడు అంగీకరించి అగ్నిహోత్రునే ఆ విధులును తిరిగి నిర్వర్తించమంటాడు, అగ్ని సంతసించి అంగీరసునకు ద్వితీయాగ్ని స్ధానమిచ్చి సత్కరిస్తాడు. అంతే కాదు అంగీరసుని కుమారుడగు బృహసృతికి తృతేయాగ్ని స్దానం ఏర్పరిచాడు. అది అంగీరసుని ఘనతకు నిదర్శనం.
ఆ అంగీరసుడు కర్దమ ప్రజాపతి కుమార్తెయగు శ్రద్ధను వివాహం చేసుకున్నాడు. శ్రద్ధా అంగీరసులను దేవతాగణాలు ఆశీర్వదించాయి. అత్తమామల ఆశీస్సులు గొని ఈ నూతనదంపతులు తమ ఆశ్రమానికి వెళతారు.ప్రశాంతంగా గృహస్ధ జీవితాన్ని గడుపుతుంటారు. కాలక్రమంలో ఆ దంపతులు ఏడుగురు కుమారులకు, ఏడుగురు కుమార్తెలకు జన్మనిస్తారు. వారివల్ల అంగీరసుని వంశం పెరిగి విశ్వమంతా ప్రాకింది.
శ్రీహరి బొడ్డునుండి బ్రహ్మ జన్మించాడు.ఈ బ్రహ్మ కుమారుడు అంగీరసుడు. ఇతను తండ్రి ఆదేశానుసారం తపస్సు ప్రారంభించాడు.అంగీరసుడు దివ్వ తేజోసంపన్నుడు. తపశ్శక్తిచే ఇంకనూ తేజస్సు సంపాదించాడు. అంగీరసునకు సర్వశక్తులు లభించాయి. అయినా నిగర్విగానే సంచరించాడు. అతడు లబ్ధుడు కాదు, సర్వసంగ పరిత్యాగి. త్యాగాలలోనే సంతోసముందని గ్రహించాడు.
1938లో న్యాయవాదిగా పనిచేస్తుండగానే ఆంగ్లంలో ఈయన పేరొందిన చారిత్రక రచన "హిస్టరీ ఆఫ్ ఎర్లీ డైనాస్టీ‌స్ ఆఫ్ ఆంధ్రదేశ 200-625 ఏ.డి."ని ప్రచురించాడు. ఈ గ్రంథంలో శాతవాహనుల పతనం నుండి తూర్పు చాళుక్యులు రాజ్యానికి వచ్చేవరకు ఆంధ్రదేశాన్ని ఏలిన ఆనేక చిన్న చిన్న రాజవంశాల గురించి క్షుణ్ణంగా చర్చించాడు. దీనికి తరువాయి భాగంగా "హిస్టరీ ఆఫ్ ఈస్ట్రన్ చాళుక్యాస్ ఆఫ్ వేంగీ " వ్రాశాడు. దీన్ని ఈయన మరణానంతరం 1957లో ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడెమీ ప్రచురించింది. ఆంధ్రచరిత్రలో ఒక కీలకమైన శకంపై ఇది ప్రధానమైన రచన. ఆంధ్రచరిత్రలో అనేక విషయాలపై వెంకటకృష్ణారావు తెలుగులో ఏకాంకికలు వ్రాశాడు. అందులో రాజరాజ నరేంద్రుడు, ప్రాచీన ఆంధ్ర నౌకా జీవనం, ఆంధ్రదేశము - విదేశీ యాత్రికులు ముఖ్యమైనవి.
ఈయన చరిత్రకారుడే కాక కథా రచయిత కూడా. చారిత్రక కథా వస్తువులతో ఈయన వ్రాసిన కథలు భారతి, ప్రబుద్ధాంధ్ర వంటి తెలుగు పత్రికలలో ప్రచురించబడినవి. కృష్ణారావు గొప్ప చారిత్రిక పరిశోధకుడు. రాజరాజనరేంద్రుడు గూర్చి, ప్రాచీనాంధ్రుల నౌకాయానం విషయమై, ఆంధ్రదేశాన్ని సందర్శించిన విదేశీ యాత్రికుల గురించి, సా.శ.200-625 మధ్య కాలంలో ఆంధ్రదేశాన్ని పరిపాలించిన రాజవంశాల గురించి ఆయన ప్రామాణికమైన పరిశోధనలు చేశాడు. ఆయన మరణించే ముందు కూడా తూర్పు చాళుక్య రాజులపై పరిశోధన చేశాడు. ఆయన చారిత్రిక పరిశోధన ప్రాముఖ్యత గురించి వ్యాఖ్యానిస్తూ డా.వి.వి.కృష్ణశాస్త్రి, "ఆంధ్రదేశ చరిత్ర వ్రాయబూనిన ప్రతివారు మూలస్తంభాల వంటి భావరాజువారి గ్రంథాలను పఠించకపోతే ఆ రచనలు అసంపూర్ణంగానే పరిగణింపబడతాయి" అని అన్నాడు.
భావరాజు వేంకట కృష్ణారావు 1895లో రాజమహేంద్రవరం లో జన్మించాడు. ఆయన తల్లి శ్యామలాంబ, తండ్రి బాపిరాజు పంతులు. భావరాజు బాపిరాజు పంతులు గ్రంథకర్తగా ప్రఖ్యాతి వహించాడు. ఆయన చిత్తబోధామృతమ్ అనే గ్రంథాన్ని రచించాడు. కృష్ణారావు ప్రాథమిక విద్యను కైకలూరులోను, ప్రాథమికోన్నత విద్యను బందరు నోబుల్ కాలేజీ హైస్కూలులోనూ అభ్యసించాడు. 1912లో సెకండరీ స్కూలు లీవింగ్ సర్టిఫికేట్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులయ్యాడు. పదిహేనేళ్ల వయసులోనే తండ్రిని కోల్పోయాడు.
భావరాజు వేంకట కృష్ణారావు ప్రఖ్యాత చరిత్రకారుడు, శాసన పరిశోధకుడు, రచయిత, న్యాయవాది. వెంకటకృష్ణారావు ఆంధ్రదేశీయేతిహాస పరిశోధక మండలికి వ్యవస్థాపక కార్యదర్శి. ఈ సంఘం వెలువరించిన పత్రికకు అనే సంవత్సరాల పాటు సంపాదకత్వం వహించాడు. తూర్పు చాళుక్య చక్రవర్తి అయిన రాజరాజ నరేంద్రుని పట్టాభిషేకపు 900వ సంవత్సరీకపు ఉత్సవాలను నిర్వహించాడు. ఈ సందర్భంగా వెలువడించిన రాజరాజ నరేంద్రుని పట్టాభిషేక సంచికకు సంపాదకత్వం వహించాడు.
విశాఖపట్టణంలోని ఎ.వి.ఎన్. కళాశాలలో ఇంటర్మీడియట్ చదివి, మద్రాసు లో బాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ , బాచిలర్ ఆఫ్ లా పట్టాలు పొందాడు. బి.ఎల్. డిగ్రీలో మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం మొత్తానికి రెండవ స్థానంలో నిలిచాడు. ఎర్లీ డైనాస్టీస్ ఆఫ్ ఆంధ్రా కంట్రీ అనే గ్రంథాన్ని రచించి ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయానికి సమర్పించగా, విశ్వవిద్యాలయం ఎం.ఎ. పట్టా ప్రదానం చేసింది.
మూడవభాగములో సా.శ. 1323 మొదలుకొని సా.శ. 1500 వఱకు గల చరిత్రము సంగ్రహముగా జెప్పబడినది. కాకతీయసామ్రాజ్యము భగ్నమైన వెనుక భిన్నరాజ్యములేర్పడి వేఱ్వేఱు రాజవంశములచే బరిపాలింపబడుటచేత పద్మనాయకులచరిత్రము వేఱుగను, రెడ్లచరిత్రము వేఱుగను జెప్పవలసివచ్చినది. పద్మనాయకుల చరిత్రమువలన నోరుగల్లు చరిత్రమునుగూర్చి ఫెరిస్తామొదలగు మహమ్మదీయచరిత్రకారులును , వారినిబట్టి స్యూయలు మొదలగువారును వ్రాసిన చరిత్రములు సరియైనవికావని తేటపడగలదు. ఈమూడవభాగమును జదువునపుడు రాచవారును, పద్మనాయకులును రెడ్లును పరస్పరద్వేషముల మూలమున సామ్రాజ్యములను బోగొట్టుకొని పారతంత్ర్యమునకు వశులైరనియును, కర్ణాటాంధ్రుల యైకమత్యమువలన కర్ణాటసామ్రాజ్యమని వ్యవహరింపబడిన విజయనగరసామ్రాజ్యము వర్ధిల్లినదనియు జదువరులుకుబోధపడగలదు. పోరునష్టము పొందు లాభమను విషయమునే యీ మూడవభాగము వేనోళ్లజాటుచున్నది."
చిలుకూరి వీరభద్రరావు గారు ఆంధ్రుల చరిత్రము ను ఐదు భాగాలుగా ప్రచురించాడు. మొదటి, రెండవ భాగాలను విజ్ఞానచంద్రికా మండలి 1910, 1912 లో ప్రచురించగా మూడవభాగం 1916లో ఇతిహాస తరంగిణీ గ్రంథమాల ద్వారా ప్రచురించబడింది. ఈ పుస్తకాలలో ఆంధ్ర క్షత్రియులు పాలించిన సామ్రాజ్యాలు, వారి అనంతరం వచ్చిన రెడ్డి రాజులు, కమ్మ, నిజాము నవాబులు గురించి, బ్రిటిషు వారి గురించి విపులంగా ఇవ్వబడింది.
ఈ భాగమును వ్రాయుటకు సంవత్సర కాలము పట్టెను. ఒక అజ్ఞాత దాత మరి ఇంకొంతమంది సహాయమువలన ఈ భాగము ముద్రితమయ్యెను. రచయిత చెప్పినట్లు ఈ భాగములో కల వివరములు.
ఒక మైదానంలో గారడి ప్రదర్శనం జరుగుతూ ఉంది. ప్రదర్శనలిస్తున్న సోదరులిద్దరిలో ఒకడు అందరిముందూ నిలబడి ఒక పొడుగైన రోప్ అంటే త్రాడును పరీక్ష కోసం ప్రేక్షకుల కిచ్చి, తరువాత దానిని గాలిలోకి వైకి విసిరాడు. అంతే మరుక్షణం ఆ త్రాడు ఒక కర్రలాగ దృఢంగా నిలబడి పోయింది. అప్పుడు అతని సోదరుడు, ఆ కర్ర లాంటి త్రాడును ఆధారంగా చేసుకుని పైకి పాకుకుంటూ వెళ్ళి అందరూ చూస్తూవుండగా అంతర్ధాన మయ్యాడు. ఈ ప్రదర్శన చూస్తున్న ప్రేక్షకులకు అది కలా నిజమా అన్నంత సందేహం కలిగింది. ఇంతలో త్రాడు క్రింద పడింది. మొదటి సోదరుడు, నా తమ్ముడేడీ?
నాతమ్ముడేడీ అంటూ గట్టిగా అరవటం మొదలు పెడ్తాడు. రెండు నిముషాల అనంతరం రెండవ సోదరుడు దూరం నుంచి పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చి ప్రేక్షకులందర్నీ ఆశ్చర్యంలో ముంచాడు.
ఈ ఇండియన్ రోఫ్ ట్రిక్ ఒక పెద్ద ఆరుబయలు రంగస్థలంలో ప్రదర్శిస్తారని, అప్పుడు చెట్లతో నిండియున్న ఆ ప్రదర్శనలో ఇంద్రజాలికుడు ప్రదర్శనకు ముందు రోజు రాత్రి రెండు చెట్లకు ఒక దృఢమైన త్రాడును బిగించి ఉంచుతాడని, ప్రదర్శన సమయంలో తన చేతిలో వున్న త్రాడును పట్టుకునే విధంగా విసురుతాడు. అప్పుడు ఆ త్రాడు నిలబడి ఉన్నట్లుగా ఉన్న తరువాత తన తోటి ఇంద్ర జాలికుని దానిపైకి ఎక్కి వెళ్ళమంటాడు. అప్పుడు ఆ రెండవ అతను ఎక్కి వెళ్ళి మాయమై పోతాడు. నిజానికి అతను మాయమై పోవటం జరగదు. చెట్ల గుబురుల్లో నుంచి క్రిందికి దిగి వస్తాడు. ఇదే ఆ ట్రిక్.
ఇది కల్పించిన సంఘటన కానే కాదనీ, బి.వి.పట్టాభిరాం తెలియచేస్తున్నాడు. కృష్ణానదీ ప్రాంతంలో నివసించే విప్రవినోదులు - బ్రిటిష్ వారు పరిపాలన సాగిస్తున్న కాలంలో ప్రదర్శించిన ఒక అద్భుత కార్యం ఇది. ఆ కాలంలో ఈ ఫీట్ ను వారు మాత్రమే దేశం నలుమూలలా ప్రదర్శించేవారు. ఆ కాలంలో మన దేశానికి విచ్చేసిన విదేశీయులెందరో ఈ అద్భుతమైన ఇండియన్ రోప్ ట్రిక్ ను ఎంతగానో ప్రశంసించారు. విదేశాలలోని వార్తాపత్రికలు దీనికి బహుళ ప్రచారం ఇచ్చాయి.
భారతీయ ఇంద్రజాల విద్యలో ఒకప్పుడు ప్రాముఖ్యం వహించిన రోప్ ట్రిక్ గురించి ఒక వ్వాఖ్యానం చేస్తూ ప్రముఖ లండన్ ఇంద్రజాలికుడు పాల్ డేనియల్ ఈ ఇండియన్ రోప్ ట్రిక్ ను ఏ భారతీయ ఇంద్ర జాలికుడూ ఇప్పుడు ప్రదర్శించడం లేదనీ ఆ కళ అంతరించిందని, తను వ్రాసిన మేన్ విత్ అండ్ మ్యాజిక్ పుస్తకంలో ప్రకటించాడు. ఇటీవల కాలంలో ఇండియా వారు తమ అద్భుతమైన ఆ కళను ప్రదర్శించ లేక పోవడానికి కారణం కూడా పాల్ ఆ పుస్తకంలో పేర్కొన్నాడు.
కైలాసంపైన పరమేశ్వరుడు పార్వతీదేవితో కొలువై వున్న సమయంలో దేవాసురులులందరూ అక్కడకేతెంచి శివుని స్తుతిస్తుండగా దక్షుడు అక్కడికి వస్తాడు. శివుడు వారినందరిని గౌరవించిన అనంతరం దక్షుణ్ని గౌరవించాడు. అందుకు దక్షుడు శివుడు తనని అవమానించినట్లు భావించి, కోపగించి ప్రతికారంగా ఒక యాగాన్ని చెయ్యడానికి నిశ్చయించుకొంటాడు. దేవతలు, మునులు అందరినీ ఆహ్వానించి శివుడు లేకుండా యజ్ఞాన్ని ప్రారంభించాడు. ఆ వార్త నారదునివల్ల తెలుసుకొన్న దాక్షాయణి శివునికా వార్తను తెలిపింది. శివుని ఆజ్ఞ గైకొని యజ్ఞాన్ని చూడడానికి బయలుదేరింది. దక్షుడు ఆమెను పిలవని పేరంటానికి వచ్చినందుకు తిరస్కరించడమే కాకుండా శివుణ్ణి నిందిస్తాడు. అది భరించలేని దాక్షాయణి శివయోగాగ్నిలో దేహత్యాగం చేస్తుంది. ఆ వార్త విన్న శివుడు దక్షుని రెండవ యాగంలో కడతేరుస్తానని శపిస్తాడు.
ద్వితీయ తృతీయాశ్వాసాల్లో పార్వతీ పరమేశ్వరుల వివాహము సుందరంగా, శృంగారభరితంగానూ వర్ణించబడినది. చతుర్థాశ్వాసములో దక్షుని రెండవ యాగాన్ని గురించి వర్ణించాడు. ఇది కూడా పార్వతీ పరమేశ్వరులు లేని యాగమే. దధీచి వలన ఈ యాగాన్ని గురించి విన్న శివుడు వీరభద్రుని పుట్టించాడు. వీరభద్రుడు దేవతలను శిక్షించి, దక్షుని తల నరికాడు. తర్వాత అష్టమూర్తి అనుగ్రహంతో దేవతలు రక్షింపబడతారు. దక్షుడు మేకతలతో పునర్జీవితుడవుతాడు. వీరభద్రునికి పట్టం కట్టడంతో కథ సంపూర్ణమవుతుంది.
వీరభద్ర విజయము అనునది బమ్మెర పోతన రచించిన పద్య కావ్యము. వీరశైవత్వాన్ని ప్రభోదించే ఈ కావ్యం వీరభద్రుని చరిత్రకు సంబంధించిన కావ్యము. వీరభద్రని జన్మ కారణము, దక్ష యజ్ఞము యొక్క కథాగమనముతో సాగే రచన. ఇది నాలుగు ఆశ్వాసాల ప్రబంధం. ఇందులో పోతన, దక్షుడు రెండు సార్లు యాగము చేసినట్లు కల్పన చేశాడు. ఇందులో 1046 గద్య, పద్యములున్నాయి. ఇందులోని వృత్తాంతం వాయు పురాణం నుండి గ్రహింపబడింది.
ఈ పుస్తకాన్ని పోతన యవ్వనంలో ఉండగా రాసిఉండవచ్చునని ఆరుద్ర తన సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యంలో పేర్కొన్నాడు. పోతన తన మత గురువైన ఇవటూరి సోమనాథుని ఆదేశానుసారం ఈ గ్రంథాన్ని రచించాడు. వ్యాసుడు రచించిన వాయుపురాణం దీనికి మూలం. పురాణ కథాసారాన్ని మాత్రం తీసుకుని పోతన దీన్ని స్వతంత్ర కావ్యంగా రాశాడు. ఈ కావ్యాన్ని పరమేశ్వరునికే అంకితం చేశాడు.
యోగి రామయ్య, శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా, సంగం మండలం అన్నారెడ్డిపాలెం చెందిన ప్రసిద్ధ యోగి పుంగవుడు. శ్రీ రమణ మహర్షి అగ్రగణ్య శిష్యులలో ఇతను ఒకడు. శ్రీ భగవాన్ రమణ మహర్షి ఆశ్రమ కార్యక్రమాలలో భక్తులు వివిధ సేవా కార్యక్రమాలలో పాల్గొనేవారు. కొందరు ఆశ్రమ నిర్వహణా కార్యక్రమాలు , కొందరు భక్తుల, యాత్రికుల సేవకు, మరికొందరు భగవాన్ రమణుల పరిచర్యకు , కొందరు మేధావులు భగవాన్ రమణులు సూచించిన విచార మార్గం లో స్థిరంగా నిలిచి సాధన చేసారు. అటువంటివారిలో శ్రీ యోగి రామయ్య ఒకరు ఇంగ్లీష్ ప్రధాన భాషగా ఉన్న ప్రపంచానికి శ్రీరమణ మహర్షిని పరిచయం చేసిన పుస్తకం "రహస్య భారతదేశంలో ఒక అన్వేషణ" అనే ఈ పుస్తక రచయత పాల్ బ్రంటన్ తాను ఎంతో ప్రశాంతతను శ్రీరామయోగి సాన్నిధ్యంలో అనుభవించినట్లు వ్రాసాడు.
అతని తండ్రి చేవూరి పిచ్చిరెడ్డి. యోగి రామయ్య చిన్నప్పుడే తండ్రి మరణించారు. వారిది సంపన్న కుటుంబం. ఇతని వంశం దాన ధర్మాలకు జ్ఞాన సాధనకు ప్రసిద్ధికెక్కింది. మూడుతరాలుగా ఈ వంశానికికొక్కడే పుత్రుడు. తండ్రి మరణాంతరం మేనమామలు ఇంట "బుచ్చిరెడ్డిపాలెం" లలో పెరిగారు. పంథొమ్మిదొవ ఏట శ్రీ బ్రహ్మనందతీర్థస్వామి వారి వద్ద తారక మంత్రోపదేశం పొందారు. స్వత్వికాహారులై ప్రాణాయామం స్వయంగా చేయడం ఆరంభించారు. అనేక యోగాలు అభ్యసించి అనుభవాలు పొందారు. తన సంగతి తాను గమనించి అరుణాచలం వచ్చి, శ్రీ భగవాన్ రమణ మహర్షి దర్శించి , వారి సలహా తీసుకొని, చూత గుహలో పన్నేడేళ్ల్లు మౌనం వహించి తపస్సు చేశారు.
ఆ తర్వాత అన్నారెడ్డిపాలెంలో ఆశ్రమం నిర్మించుకొని కొంతకాలం అక్కడ, కొంతకాలం అరుణాచలంలో గడిపేవారు ఆయన శ్రీ రమణాశ్రమానికి ఎంతో ధన సహాయం చేసారు. ఎందరో మేధావులు ఆయన్ని దర్శించి, గొప్ప తపశ్శాలిగా గుర్తించారు. వారిలో పాల్ బ్రంటన్ ఒకరు. వారు " " అనే తమ గ్రంధం లో రామయోగి గారిని ప్రశంసించారు. ఆయనకు సిద్దులు కలవని చాలామంది అభిప్రాయం. అన్నారెడ్డి పాలెంలో ఈ నాటికి ఆయన జయంతి ఉత్సవాలు జరుపుతున్నారు.
రేకందార్ నాగేశ్వరరావు 4 సంవత్సరాల వయస్సులోనే బాలనటునిగా రంగస్థల ప్రవేశంచేశాడు. శ్రీరామ, శ్రీకృష్ణ, వీరబ్రహ్మం, నక్షత్రక, కార్యవర్థి, లవకుశ, మహావిష్ణువు, వెంగళార్య, భవానీ శంకరుడు మొదలైన పాత్రలు పోషించి ప్రేక్షకులను తన నటనతో రజింపచేశాడు. గరిమెళ్ల రామమూర్తి, పద్మశ్రీ బి.వి. కారంత్ వద్ద నాటకరంగంలో శిక్షణ పొందాడు. ఈయన నటనతో పాటు రంగస్థల నిర్వహణ కూడా చేపట్టి విజయవంతమైన నాటకాలు ప్రదర్శింపచేసాడు.
అప్పటి ఐఏఎస్ అధికారి పి.వి.ఆర్.కె. ప్రసాద్, నాటక కళాకారుడు గరిమెళ్ళ రామ్మూర్తి వంటి వారి సహకారంతో 1980లో సాంస్కృతిక శాఖ నుంచి తొలి గ్రాంటును సాధించాడు. గుబ్బి వీరన్న నాటక కంపెనీ, రంగశంకరం, అలరిపు, కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ, నేషనల్‌ స్కూల్‌ ఆఫ్‌ డ్రామా వంటి సంస్థలతో పనిచేశాడు. 150 మంది కళాకారులతో ఫ్రాన్స్‌ వెళ్ళి రెండు నెలలపాటు నాటకాలను ప్రదర్శించి సురభి గొప్పదనాన్ని ప్రపంచ వేదికకు పరిచయం చేసాడు.
నర్సీపట్నంలో డిగ్రీ పూర్తిచేసిన బాబ్జి, తన తండ్రి ప్రారంభించిన వెంకటేశ్వర నాట్యమండలికి 1973లో బాధ్యతలను స్వీకరించి 42 సంవత్సరాలుగా కార్యదర్శిగా ఉన్నాడు. అంతేకాక అయిదు సురభి ఫెడరేషన్ ఉమ్మడి బ్యానర్ అయిన సురభి నాటక కళా సంఘానికి 24 సంవత్సరాల నుండి కార్యదర్శిగా కొనసాగాడు. 1991లో హైదరాబాదులోని ఆర్టీసీ క్రాస్‌రోడ్స్‌లో సురభి రంగస్థలాన్ని ఏర్పాటుచేసి నాటకాలకు శ్రీకారం చుట్టాడు.
రామరాజ్యం, శ్రీ కృష్ణలీలలు, బాలనాగమ్మ, జై పాతాళ భైరవి, లవకుశ, మాయాబజార్‌, వీరబ్రహ్మంగారి చరిత్ర, బొబ్బిలి యుద్ధం, చింతామణి, రంగూన్‌ రౌడి వంటి నాటకాలకు నాగేశ్వరరావు దర్శకత్వం వహించాడు. దేశవ్యాప్తంగా వివిధ నాటక సంస్థలకు, కళాకారులకు ఈయన సుపరిచితుడు. చైన్నై, ముంబై, బెంగుళూరు, గోవా తదితర నగరాలల్లోనే కాక అనేక రాష్ట్రాలల సురభి నాటకాలను విజయవంతంగా ప్రదర్శించాడు.
రేకందార్ నాగేశ్వరరావు 1949, జూలై 1న చిన్న వెంకట్రావు, సుభద్రమ్మ దంపతులకు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం, విజయనగరం జిల్లా, గజపతి నగరంలో జన్మించాడు. హెచ్.ఎల్.సీ వరకు చదువుకున్నాడు. సురభి నాటకసమాజంలో రేకందార్ కుటుంబం ఒకటి. వనారస గోవిందరావు కుమార్తె రేకందార్ సుభద్రమ్మ. ఈమె కుమారుడే రెకెందర్ నాగేశ్వరరావు. బాబ్జి తల్లిదండ్రులిద్దరూ నాటకరంగంలో నటీనటులే.
సురభి బాబ్జీ, సురభి నాగేశ్వరరావు గా పేరు పొందిన రేకందార్ నాగేశ్వరరావు సురభి నాటక సమాజానికి చెందినవాడు. 2013లో భారత ప్రభుత్వం నుండి పద్మశ్రీ పురస్కారం అందుకున్నాడు.
శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామివారి దేవాలయం:- ఓబులనాయుడుపాలెం గ్రామంలో నూతనంగా నిర్మించిన ఈ దేవాలయంలో, స్వామివారి విగ్రహ ప్రతిష్ఠా కార్యక్రమాలు, 2014, మార్చి-17, సోమవారం నాడు ఘనంగా జరిగినవి. ఈ సందర్భంగా పలు పూజా కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. ఉదయం 9-45 గంటలకు పాంచాగ్నిక దీక్షతో సీతారామలక్ష్మణ, ఆంజనేయస్వామి విగ్రహాలతోపాటుగా ధ్వజస్తంభాన్ని ప్రతిష్ఠించారు. కార్యక్రమంలో భాగంగా 2014, మార్చి-13 నుండి 5 రోజులు ప్రత్యేకపూజలు, హోమాలు నిర్వహించారు. ఓబులనాయుడుపాలెం, చౌడవరం, పొత్తూరు, యనమదల, వెంగళాయపాలెం గ్రామాలవారేగాక, ఈ కార్యక్రమాలకు, నగరప్రాంతానికి చెందిన భక్తులుగూడా విచ్చేశారు. తరువాత భక్తులకు అన్నదానం నిర్వహించారు.
శ్రీ పోలేరమ్మ, మహాలక్ష్మి అమ్మవార్ల ఆలయం:- ఈ ఆలయంలో వార్షిక వేడుకలను, 2014, జూన్-20 శుక్రవారం నాడు, ప్రారంభించి, అమ్మవారికి కుంకుమపూజలు నిర్వహించారు. పొంగళ్ళను నైవేద్యంగా సమర్పించారు. రెండవరోజైన శనివారం నాడు, అమ్మవార్లకు లక్ష మల్లెలతో పూజాకార్యక్రమాన్ని నిర్వహించారు. చివరి రోజు ఆదివారం నాడు అమ్మవారికి అమ్మవారికి అభిషేకాలు, విశేషపూజలు కొనసాగించారు. 1001 నిమ్మకాయలతో పూజలు నిర్వహించారు. అనంతరం భక్తులకు అన్నదానం నిర్వహించారు.
ఈ గ్రామానికి 2001 - 2006 మధ్య సర్పంచిగా పనిచేసిన శ్రీ మూడావత్ శ్రీనూనాయక్, ఇచ్చిన హామీలను నిలబెట్టిన పరిపాలనాదక్షుడు. ప్రభుత్వ నిధులు సరిపోకపోతే ఇంకా రు.20 లక్షల స్వంతనిధులతో మొత్తం ఈ పనులు పూర్తి చేశారు:- రు.20 లక్షలతో 90 వేల లీటర్ల రక్షితమంచినీటి పథకం. సాధారణ చెరువులను మంచినీటి చెరువులుగా అభివృద్ధి మహిళామండలి భవన నిర్మాణం ప్రధాన రహదారితారు రోడ్డుగా నిర్మాణం, ఎస్.సి.కాలనీ నుండి జాతీయ రహదారి వరకూ డొంకరోడ్డు అభివృద్ధి, ఎస్.సి, ఎస్.టి.కాలనీలలో సిమెంటు రహదారుల నిర్మాణం పాఠశాల భవనం, ప్రహరీ నిర్మాణానికి కృషి.
2013 జూలైలో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో చింతా వీర్లంకమ్మ, సర్పంచిగా ఎన్నికైంది. ఉపసర్పంచిగా వాకా వీరమ్మ ఎన్నికైంది.
సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
ఇక్కడినుండి అనేక ప్రాంతాలకు రోడ్డు వసతి వుండి ఎ.పి.ఎస్.ఆర్.టీ.సీ. బస్సులు నడుస్తున్నవి. కాళహస్తి బస్ స్టేషను, సూళ్లూరు పేట బస్ స్టేషనులు ఇక్కడికి సమీపములో ఉన్నాయి.
ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి. సమీప బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు, సమీప జూనియర్ కళాశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం కుమార వెంకట భూపాలపురంలోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒల్లూరులోనూ ఉన్నాయి.ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు, సమీప మేనేజిమెంటు కళాశాల సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల శ్రీకాళహస్తిలోను, వైద్య కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల తిరుపతి లోనూ ఉన్నాయి.
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఈ గ్రామానికి 10 కి.మీ. లోపు రైలు వసతి లేదు. దీనికి అతి దగ్గరి రైల్వే స్టేషను శ్రీకాళహస్తి 32 కి.మీ దూరములో ఉంది. ప్రముఖ రైల్వే స్టేషను తిరుపతి ఇక్కడికి 41 కి.మీ. దూరములో ఉంది.
గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీలు చదివిన డాక్టరు ఒకరుఒక నాటు వైద్యుడు ఉన్నారు.
ఏ భాషలోనైనా ప్రాథమిక క్రియలు కొన్నే ఉంటాయి. మిగతా క్రియలన్నీ నామవాచకాల ని విశేషణాల్ని రూపాంతరించగా ఏర్పడ్డవై ఉంటాయి. ఇలా క్రియల్ని కల్పించడానికి తెలుగుభాష అందిస్తున్న సౌకర్యాల గురించి మనం ఇప్పుడు చర్చిస్తున్నాం.
వైఖానసులు, వారి నమ్మకం ప్రకారం, వైదిక సాంప్రదాయమైన కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తీరియ శాఖను పాటించే జీవిత సమూహం. వైఖానస సాంప్రదాయం ప్రకారం ఋషివిఖనసుడు మహావిష్ణువు యొక్క అంశతో మహావిష్ణువుకే జన్మించాడు. బ్రహ్మతో పాటుగానే ఇతనికి ఉపనయనం జరిగింది. మహావిష్ణువే గురువుగా సమస్త వేదాలు, భగవత్ శాస్త్రాన్ని అభ్యసిస్తాడు. ఆపై భూమి మీదకి నైమిశారణ్యం వద్దకు వస్తాడు. అక్కడ వైఖానస కల్పసూత్రాన్ని రచించి తన నలుగురు శిష్యులైన అత్రి, భృగువు, కశ్యపుడు, మరీచికి ఉపదేశిస్తాడు. అత్రికి సమూర్తార్చన, భృగువుకి అమూర్తార్చన, కశ్యపుడికి తర్కం-జపం, మరీచికి అగ్ని హుతం పై ఉపదేశాలు చేస్తాడు.
వైఖానసుల ప్రకారం వైదిక హవిస్సు క్రతువునే వీరు కొనసాగిస్తున్నారు. యాగం చేస్తూ అగ్నిలో హవిస్సులు పోస్తే వచ్చే ఫలితమే వైష్ణవారాధాన ద్వారా వస్తుందని నమ్ముతారు.