polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
పాణిని రచించిన గ్రంథము అష్టాధ్యాయి. శబ్ద శాస్త్రమును సూత్ర రూపమున బోధించి కృతకృత్యుడయిన వారిలో ఈతడే ఉత్తమోత్తముడు. వ్రాసినవి నాలుగువేల సూత్రాలు. వానికి అనుకూలపడుటకు, అధికారము లనియు అనువృత్తు లనియు మరికొన్నిటిని స్వీకరించెను. అష్టాధ్యాయికి పిదప వైయాకరణులు అనేకులు పాణినీయ తంత్రమునకు వ్యాఖ్యానాలు రచించారు. అష్టాధ్యాయిలో సూత్రాలను ఉన్నవి ఉన్నట్టు ఉంచి ఆ క్రమమున వ్యాఖ్యానములొనర్చినవారు కొందరు. విషయమంతకు ఒకవిధముగ ప్రణాళిక ఏర్పరచుకొని తదనుకూలముగ శీర్షికలను గావించి చక్కగా బోధించువారు కొందరు. ఇటువంటి వ్యాకరణములలో ఒకటి ఈ కాతంత్ర వ్యాకరణము. ఇది చాలా విభిన్న మతములకు సరిపోవునట్లు ఉంది. కౌమార వ్యాకరణమని దీనికి పేరు. ఇందు తెలుపబడిన వర్ణ క్రమము తెలుగు వర్ణక్రమముతో సరిపోవుచున్నది. విషయ క్రమమున భట్టోజీ కౌముదీకి సరిపడును. వైదిక ప్రక్రియాదులు లేవు. 887 సూత్రాలు ఉన్నాయి. ఈ వ్యాకృతికి హెచ్చు ప్రచారము కలదు. పూర్వ వ్యాకరణములన్నియు పండితుల కొరకు వ్రాయగా దీనిని సామాన్యులను ఉద్దేశించి వ్రాయబడినది. దీనికి 17, 19వ శతాబ్దములలో పెక్కు వ్యాఖ్యానములు వ్రాయబడినవి.
కొంతకాలానికి దీపకర్ణి శాతవాహనుడికి రాజ్యం అప్పజెప్పి వానప్రస్థుడైనాడు. నిజపరాక్ర మాతిశాయం చేత శాతవాహనుడు సార్వభౌముడై అనేక విలాసినీ రతుడై కాలం గడుపుతున్నాడు. వసంతోత్సవ సమయంలో ఒకనాడు శాతవాహనుడు భార్యలతో జలకేళి పలుపుతున్నాడు. శిరీష కుసుమ కుమరాంగియైన ఒక రాణి అలసిపోయి, హెచ్చుగా నీళ్ళు జల్లుతున్న రాజుతో సంస్కృతంలో "దేవ మా మోదకై స్తాడయ " అని వేడుకుంది. రాజు సంస్కృత భాషాభిజ్ఞడు కాకపోవడం చేత "మా+ఉదకైః" అనే సంధిగతార్ధం గ్రహించలేక మోదకములనే మాటమాత్రం గ్రహించి వెంటనే పరికారులచేత గంపెడు మోదకాలు తెప్పించాడు. అని చూసి ఆరాణి "నీళ్ళతో కొట్టవద్దంటే మోదకాలు తెప్పించావేమిటి? ఇంతమాత్రం సంస్కృతం తెలియదా నీకు?" అని గేలిచేసింది. రాణులంతా గొల్లున నవ్వారు, సేవకులంతా ముసిముసి నవ్వులు నవ్వుకున్నారు. శాతవాహన సార్వభౌముడు అవమానంతో క్రుంగిపోయాడు.
సర్వవర్మ ప్రతిజ్ఞానుసారంగా 6 మాసాలలోనే శాతవాహనుడిని సంస్కృత వ్యాకరణంలో ప్రజ్ఞ కలవానిగా చేశాడు.ఒకనాడు శాతవాహనుడు కొలువు తీరి ఉండగా ఒక బ్రాహ్మణుడు తాను రచించిన శ్లోకమొకటి చదివాడు. రాజు స్వయంగా సంస్కృతంలో వ్యాఖ్యానించి స్వారస్యం వివరించాడు. అంతా మిక్కిలి సంతోషించారు. గుణాఢ్యుడు భాషాత్రయం త్యజించి మౌనియై అడవులకు వెళ్ళిపోయాడు. అక్కడ పిశాచ భాష నేర్చుకొని మౌనం త్యజించి ఆ భాషలోనే బృహత్కథ రచించాడు.
ఇంతకాలం తాను పరాక్రమపరాయుణుడై సంస్కృతం నేర్చుకోనందువల్లకదా ఇంత అవమానం ఒక స్త్రీ చేతిలో కలిగింది. ఈ వయస్సులో తనకు సంస్కృతం ఎలా అబ్బుతుంది?
పుస్తకం మొదట్లో నటరాజ రామకృష్ణ గారి ‘కళాంజలి’ లో ఇది దృశ్య ప్రబంధం అనీ జ్ఞానప్రభోదకమైన, ఆధ్యాత్మిక సంబంధమైన, ఆత్మానందకరమైన అనేక విషయాలను అందరకూ అర్థమయ్యేటట్టు ఆడుతూ పాడుతూ చెప్పాలని రామయ్య గారు ఈ గొల్లకలాపం రచించారని చెప్పారు. దృశ్య ప్రబంధం అంటే నర్తకులు ప్రేక్షకుల కళ్ళకు కట్టినట్టు ప్రదర్శిస్తారనమాట. కళాకారులు ఇది విజయవంతంగా ప్రదర్శించాలంటే సంస్కృతంలో పంచకావ్యాలు చదివి ఉండాలంట. ఇది కాక సంస్కృతంపై మంచి పట్టు ఉండాలట. సంగీతం నేర్చుకొని భరతాభినయాలను అభ్యసించి ఉండాలట. దీనికి తోడు వాగ్ధాటి కలిగి ఉండాలట. బాబోయి ఇన్ని క్వాలిఫికేషన్సా అని ఆశ్చర్యపోయాను నేను.
పిండోత్పత్తి, స్త్రీ ఋతుకాలము, శుక్ర శోణితములు, శిశు లింగ నిర్ధారణ, తొమ్మిది నెలలూ శిశువు వృద్ధి పొందు విధానమూ, మాతృ భుక్తాన్నరాసము శిశువు స్వీకరించే విధానము, శిశువు బయటకు వచ్చు విధానము, ఆశ్రమాలు, మరణము, పునర్జననము ఇలాంటివన్నీ సులభంగా అర్థం అయ్యేటట్టు గా రాసారు. ఆ విధంగా పిండోత్పత్తి వగైరా విషయాలన్నీ చెప్పాక గొల్లభామ తిరిగి మొదట వర్ణ వ్యవస్థ గురించి అడిగిన ప్రశ్నలకు వెనక్కు వచ్చి, చావు పుట్టుకల విధానం ఇదైనప్పుడు ఒకరు ఎక్కువ ఒకరు తక్కువ ఎలా అవుతారు అని ప్రశ్నించటంతో “ఆత్మజ్ఞానం” అనే అధ్యాయం మొదలు అవుతుంది.
ఇందులో లౌకిక ఆధ్యాత్మిక విషయాలు సంయుక్తంగా చర్చింపబడ్డాయి. ఇది గొల్లభామ, బ్రాహ్మణుల మధ్య జరిగిన సంభాషణ. పిండోత్పత్తి, యజ్ఞపట్టు అనే విషయాలు ఇందులో కనిపిస్తాయి. శిశుజననాన్ని గూర్చిన శాస్త్రీయ విషయం వివరిస్తుంది పిండోత్పత్తి. యజ్ఞపట్టు యజ్ఞ కర్మ నిర్వహించే విధానాన్ని వివరించి అందులోని మంచి చెడ్డల్ని నిశితంగా చర్చిస్తుంది. భగవద్గీతలోని ఆత్మ సమ్యమ, మొక్ష సన్యాస యోగాలలోని గంభీరమైన క్లిష్టతరమైన అంశాలు పండితపామరులందరికీ అర్థమయ్యే రీతిలో “ఆత్మ యఙ్ఞం” ప్రతిపాదించబడింది
“విరాడ్రూపము యొక్క ముఖము నుండి భుజముల నుండి తొడల నుండి పాదముల నుండి నాలుగు వర్ణములు పుట్టెను” అన్న మాట పైన కొన్ని వాద ప్రతివాదాలతో ఈ అధ్యాయం మొదలు అవుతుంది. గొల్ల భామ ప్రశ్నలు బ్రాహ్మణుని సమాధానాలు భామ ప్రతిప్రశ్నలు ఎంతో ఆలోచింపజేస్తాయి. “జాతికిని బ్రహ్మత్వమునకును సంబంధము లేదయా” అని భామ వాదిస్తుంది ఈ అధ్యయము మొదట్లో, ఈ వాదన చేసే క్రమంలో అరిషడ్వర్గాలు, కర్మేంద్రియాలు, జ్ఞానేంద్రియాలు, పంచాకోశములు ఇలా ఎన్నో విషయాల గురించి తెలుపుతారు.
తర్వాత వచ్చిన పీ.వీ.ఆర్.కే. ప్రసాద్ గారి వ్యాసం కూడా నాకు ఎంతో నచ్చింది. మన కళా రూపాలు కేవలం వినోద ప్రధాన సాధనాలే కాదు మత ప్రచార సాధనాలు కూడా అని అన్నారు. జాతి మహోన్నత చరిత్రని చాటి చెప్పేవి ఆ జాతి సంస్కృతీ సంప్రదాయలు అని అన్నారు. అసలు ఈ గొల్ల కలాపం దేని గురించో ప్రసాద్ గారి ప్రకారం:
గొల్లభామకీ బ్రహ్మణుడికీ మధ్యన జరిగే సంభాషణలలో ఉన్న చమత్కారం బాగుంది. ఉదహరణకి భామ “మేము గొల్ల వారమయా” అని అంటే బ్రహ్మణుడు “ యేమి వారము? ఆదివారమూ సోమవారమూ మున్నగు వారములు విన్నము కాని గొల్లవారమును వినియుండ లేదమ్మా?” అని అంటాడు.
“పిండోత్పత్తి” అనే భాగం మొదలు అవక ముందే గొల్లభామకీ బ్రహ్మణునికీ మధ్యన వర్ణ వ్యవస్థ గురించి ఒక పసందైన ఆర్గ్యుమెంటు అవుతుంది. ఈ గొల్ల కలాపం అంతానూ ఇలా వాద ప్రతివాదలతోనే నడుస్తుంది.
భాగవతుల రామయ్య గారు అప్పటి దేవదాసిలకు శిక్షణ ఇచ్చేవారట. ఈ గొల్ల కలాపం ప్రదర్శించాలంటే ఆ దేవదాసీలు ఎంతటి నిష్ణాతులై ఉండాలి , ఈ పాండిత్యం సంపాదించటానికి ఎంత కష్టపడి ఉండాలి?
ఇలా మొదలయిన అధ్యాయము మెల్లగా కర్మల మీదకి మళ్ళుతుంది. కర్మ కి జ్ఞానముకి గల లంకె మీదకూ నిష్కామ కర్మకూ మళ్ళుతుంది. ఈ వాదన క్రమము అసలు వేరే స్థాయిలో ఉందని అనిపించింది.
చాలా పద్యాలు సులభంగానే అర్థమయ్యేలాగానే ఉన్నాయి. వచనం లో ఇచ్చిన అర్థముతో పోల్చుకుంటూ చదివితే దాదాపుగా అర్థమయ్యేటట్టుగానే అనిపించాయి.
ఏయిర్ ఇండియా ఎక్స్ ప్రెస్ సంస్థ వారానికి 100 విమానాలు నడిపిస్తుండగా, ముఖ్యంగా భారత దేశంలోని దక్షిణాది రాష్ట్రాలైన తమిళనాడు, కర్ణాటక, కేరళ రాష్ట్రాల్లో దీని సేవలు కొనసాగుతున్నాయి. భారత దేశంలోని 12 పట్టణాలకు ఏయిర్ ఇండియా ఎక్స్ ప్రెస్ సర్వీసులు నడుస్తున్నాయి. తిరుచునాపల్లి, కోచి, పూణె, ముంబయి, అమృత్ సర్, లక్నో, చెన్నై, మంగుళూరు, కోజీకోడ్, తిరువనంతపురం, కోలకాతా, జైపూర్ నగరాలకు వెళ్లడానికి ఏయిర్ ఇండియా ఎక్స్ ప్రెస్ విమానాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఏయిర్ ఇండియా ఎక్స్ ప్రెస్ ఆధ్వర్యంలో 13 అంతర్జాతీయ కేంద్రాలకు విమాన సర్వీసులు నడిపిస్తున్నాయి. కొలంబో, సింగపూర్, కౌలాలంపూర్, బహరైన్, కువైట్, ఢాకా, దుబాయ్, అబుదాబీ, షార్జా, దోహా, సలహ్, అల ఐనా, మస్కట్ లకు విమానాలను నడిపిస్తోంది ఎయిర్ ఇండియా ఎక్స్ ప్రెస్.
భారతదేశంలో అతి చౌకగా విమాన సేవలు అందించే విమానాయాన సంస్థ ఎయిర్ ఇండియా ఎక్స్ ప్రెస్ సంస్థ. భారత్ లోని కేరళరాష్ట్రం కేంద్రంగా ఈ సర్వీసులు నడుస్తున్నాయి. మధ్య తూర్పు ఆసియా, ఆగ్నేయాసియాలో వారానికి 100 విమాన సర్వీసులను ఈ సంస్థ నడిపిస్తోంది. ఏయిర్ ఇండియా చార్టర్ట్ లిమిటెడ్ కుచెందిన సొంత విమాన సంస్థ ఇది. ఏయిర్ ఇండియా అందిస్తోన్న సేవలు విస్తరిస్తూనే ఉన్నాయి.
ఏయిర్ ఇండియా ఎక్స్ ప్రెస్ ప్రధాన కేంద్రం కేరళలోని కోచిలో ఉంది. కోచి కి ప్రధాన కార్యాలయాన్ని తరలించడానికి డిసెంబరు 2012లో ఏయిర్ ఇండియా డైరెక్టర్ల బోర్డు చేసిన ప్రతిపాదనలను 2013 జనవరిలో పంపించింది. దీనిని దశలవారిగా తరలించాలని అప్పటి కేంద్ర పౌరవిమానయాన మంత్రి కె.సి వేణుగోపాల్ అన్నారు. ఇందులో భాగంగా జనవరి 1న కోచిలో కార్యాలయాన్ని ప్రారంభించారు.
ఎయిర్ ఇండియా ఎక్స్ ప్రెస్ సంస్థ ఆధ్వర్యంలో బోయింగ్ 737-800 విమాన సర్వీసును నడిపిస్తోంది. తన వినియోగదారులకు సౌకర్యవంతమైన సేవలు అందించడంలో ఏయిర్ ఇండియా ఎక్స్ ప్రెస్ సర్వీసు అధిక ప్రాధాన్యతనిస్తోంది. సాధారణ ప్రయాణికులకు అందుబాటు ధరలో విమాన టికెట్లు కూడా అందుబాటులో ఉంటాయి.
ముస్లిం రాజులకాలంలో, ముల్తాన్ లోని సూర్యదేవాలయం వలెనే, పహ్లాదపురి దేవాలయం అనేక దాడులకి, దోపిడీలకి గురయ్యింది. అంతేగాక, దేవాలయాన్ని పక్కన మసీదు కూడా నిర్మించబడింది. 1810 సంవత్సరంలో సిక్కురాజుల కాలంలో దేవాలయం పునరుద్ధరించబడిందని, డా. ఎ.కె ఖాన్ పేర్కొన్నారు. అయితే, 1831లో దేవాలయాన్ని సందర్శించిన అలెగ్జాండర్ బర్నెస్ పైకప్పుకూడా లేని నిర్మానుష్యమైన ప్రదేశంగా దీన్ని పేర్కొన్నారు.
1849లో బ్రిటీషు సేనలు ముల్తాన్ కోటని ముట్టడించినపుడు, బ్రిటిషువారి ఫిరంగి గుండు ఒకటి., కోటలోని మందుగుండు కొట్టంలో పడగా; బహావుద్దీన్ & అతని కొడుకుల సమాధులు, ప్రహ్లాదపురి దేవాలయం మినహా తక్కిన కోట మొత్తం ధ్వంసం అయింది.
ప్రస్తుత దేవాలయం, 1861సం.లో స్థానిక మహంతు బావల్ రామ దాసు ఆధ్వర్యంలో సేకరించబడిన ప్రజావిరాళాలు ద్వారా నిర్మించబడ్డది. 1872 లో అప్పటి స్థానిక మహంతు, ఠాకూర్ దవారా ఫతే చంద టంకశాలియా, ఇతర ముల్తాన్ ధనిక హిందువులు ఇచ్చిన విరాళాలతో మరొక దశలో పునరుద్ధరింపబడింది.
1881లో మరొక అభివృద్ధి దశలో, ఆలయ శిఖరం ఎత్తు విషయమై ముస్లింలకి, హిందువులకి వచ్చిన తగాదాలో ఆలయం లూటీ చేయబడింది. ఆ అల్లర్లలో 2 మసీదులు, 22 దేవాలయాలు ధ్వంసం అయినాయి. అయితే, ముల్తాన్ కి చెందిన సంపన్న హిందూ కుటుంబాలు గుడిని పునర్నిర్మించాయి.
1947 దేశవిభజన కాలంలో, హిందువులలో అత్యధికులు భారతదేశానికి వలసపోగా, అతికొద్దిమందిగా మిగిలిన ముల్తాన్ హిందువులు గుడి బాగోగులని చూస్తూ ఉండేవారు. దేశవిభజన సమయంలోనే, దేవాలయంలో నరసింహుని మూలవిరాట్టులని బాబా నారాయణ దాస్ బాత్రా, మూల్తాన్ నుండి, హరిద్వార్ కి తీసుకుని వచ్చాడు.
ప్రహ్లాదపురి దేవాలయం; పాకిస్తాన్ లోని పంజాబు రాష్ట్రంలో, ముల్తాన్ పట్టణంలో ఉన్న ఒక ప్రాచీన దేవాలయం. విష్ణు అవతారమైన, నరసింహుని దేవాలయంగా, ప్రహ్లాదుడు నిర్మించినట్టుగా ప్రజలలో నమ్మకమున్నది. అందువల్లనే, దీనిని ప్రహ్లాదపురి దేవాలయంగా పిలుస్తున్నారు. 1992 బాబ్రీ మసీదు విధ్వంసానికి ప్రతీకారంగా జరిగిన దాడుల్లో ఈ దేవాలయం ధ్వంసం అయినది.
ప్రహ్లాదపురిలోని దేవాలయాన్ని మొదటగా విష్ణుభక్తుడైన ప్రహ్లాదుడు నిర్మించాడు. కశ్యపపురం పాలకుడైన హిరణ్యకశిపుని బారినుండి, ప్రహ్లాలదుణ్ణి కాపాడడానికి విష్ణువు స్థంబాన్ని చీల్చుకుని నరసింహినిగా వచ్చినది ఇక్కడేనని భక్తుల విశ్వాసం.
ఈ ధర్మసూత్రములు బాగా నిర్వహించబడుతోంది, ఇది రెండు పుస్తకాలుగా విభజించబడింది. ముందు మొదటి భాగములో విద్యార్థి సాధారణ నియమాలు వంటి సంబంధిత అంశాలపై అవసరమైన ఒప్పందాలు, దీక్షా, ఉపకారవేతనం, వేదం అధ్యయనం, స్మరించడం, శుద్ధీకరణ, తినడం, నిషిద్ధ ఆహారం, చట్టబద్ధమైన జీవనానికి, తపస్సు. అంశాలతో పూర్తిగా అంకితం మైన ఒక విద్యార్థిచదువు పూర్తి చేసుకుని ఇంటికి తిరిగి రావడం అనే అంశాలు ఉంటాయి. రెండవ పుస్తకం భాగములలో గృహస్థు సంప్రదాయం అవసరమైనది. ఇది ఆశ్రమాలు" లోని నాలుగు ఆదేశాలు అయిన ఒక గృహస్థు విధులు, అనువంశికత, అంత్యక్రియలు, రాజు వంటి అంశాలు పై వ్యవహరిస్తుంది.
అపస్తంబ కల్పసూత్రములు అనే పెద్ద భాగం లోని ఒక రూపమే అపస్తంబ ధర్మసూత్రములు. అంటే ఇది అక్షరాలా 'ముప్పై ప్రశ్నలు' పుస్తకాలు లేదా ప్రశ్నలు కలిగినది. ఈ ధర్మసూత్రముల యొక్క విషయాలు బాగా వ్యవస్థీకృతమై, మంచి స్థితిలో జాగ్రత్తగా ఉండి మారవు. ఈ 'ప్రశ్నలు' కర్మ సూత్రాల ఒక సేకరణ, దేశీయ వేడుకలలో శౌతసూత్రంగా మంత్రపాఠంతో వినియోగించబడతాయి. గృహ్యసూత్రం దేశీయ ఆచారాలు కొరకు వ్యవహరిస్తుంది. చివరగా సుల్వసూత్రములు వేద ఆచారాలు కొరకు అవసరమైన జ్యామితి సూత్రాలు అని పిలవబడ్డాయి.
హిందూమతము నకు సంబంధించిన ఆధారాలు, నియమాలు, సిద్ధాంతాలు, తత్వాలను వివరించేవి హిందూ ధర్మశాస్త్రాలు. ఇవి ప్రధానంగా సంస్కృత భాషలో వ్రాయబడ్డాయి. ఈ విధమైన సంస్కృత సాహిత్యమును మతపరంగా ఆరు విభాగాలు, మతంతో సంబంధం లేకుండా నాలుగు విభాగాలుగా పరిగణిస్తారు. వీటిలో శ్రుతులు, ఉపవేదములు, వేదాంగములు, స్మృతులు అనేవి ప్రధాన విభాగాలు.
"స్మృతి" అనగా "స్మరించినది" అనగా "గుర్తు ఉంచుకొన్నది. ఇవి శ్రుతుల తరువాతి ప్రమాణిక గ్రంథాలు. స్మృతి అనగా ధర్మశాస్త్రము.
కృష్ణ యజుర్వేదం యొక్క పరిశోధనకు అంకితం అయిన తైత్తరీయ శాఖకు చెందిన వేద పాఠశాల నుండి ఒక బ్రాహ్మణ కుటుంబం లోని వచ్చిన ఒకరు ఆపస్థంబుడు. ఈ మొత్తం కల్పసూత్రములు అపాస్తంబుడుచే రచింపబడినది అని నమ్ముతారు, కానీ, కేన్ (కేన్ ఈ ధర్మ సూత్రములకు కేటాయించే తేదీ సుమారు 450-350 బిసి మధ్య కాలము) తెలియ చేసిన దాన్ని బట్టి, ఈ విషయము గురించి అధ్యయన కారులలో మాత్రం అభిప్రాయ భేదం ఉన్నది అని చెపుతూ ఉంది.
ఈ ధర్మసూత్రాలు గురించి అనేక పురాతన వ్యాఖ్యానాలు వ్రాయబడినవి. వాటి అన్నీంటి మధ్యలో బ్రతికినది అత్యంత ప్రసిద్ధ మైనది అయిన హరదత్త ఒకటి మాత్రమే. పాట్రిక్ ఆలైవెల్లీ 1999 సం.లో అపస్తంబుడు యొక్క గృహ్య సూత్రములు, మంత్ర పాఠములు, గౌతమ మహర్షి యొక్క ధర్మసూత్రాల యొక్క ప్రశ్నలు గురించి వ్యాఖ్యానించారు. హరిదత్త దక్షిణ భారతదేశం చెందినట్లు, కేన్ అతనికి 1100-1300 సం. మధ్య తేదీలు సూచించాడు
స్మృతులు ఇరవై ఉన్నాయి. అవి మను, అత్రి, విష్ణు, హరిత, యాజ్ఞవల్క్య, ఉశాన, ఆంగీరస, యమ, ఆపస్తంబ, సమ్వర్త, కాత్యాయన, బృహస్పతి, పరాశర, వ్యాస, శంఖ, లిఖితా, దక్ష, గౌతమ, శాతాతప, వసిష్ట అనే స్మృతులు ఇవి ధర్మశాస్త్రాలు.
సుందరులయొక్క యర్ధాక్షరభణితములు, సవిలాసముగ్ధహసితములు, అర్ధాక్షి ప్రేక్షితములును గాధలు లేక తెలియవట. ప్రాకృత కవులు ప్రకృతిని ప్రేమించిన విధము అసాధారణమైనది. ఆకు నాకులో, పూవు పూవులో జీవితమును, ప్రేమను దర్సించిన పుణ్యులు వారు. ఆతరుణ లలితములగు నెమలిపురులు చెక్కుకొనిపోవు శబరకాంతలు, మానమాణిక్యమును విడువ వీలులేక కన్నీరు పెట్టు హరిణాంగన, ప్రియురాలిని తలచుకొని తొండముతో నెత్తికొన్న కిసలయకబళమును దినక నిశ్చలస్తిమితమైన వనగజము, సల్లక్కెలితా పరిముషిత శిఖరమైన వింధ్యపర్వతము ప్రాకృతకవులు మహాతపస్సు చేసి కవితాలోకమునకు దించుకొన్న వస్తువులు. వింధ్యపర్వతము వారి యింటిదేవత. ప్రాకృతవనములోని స్త్రీలకు శ్యామలవర్ణ మెక్కువ ప్రియమైనది.ఆమె శరీరము నల్లనిది. పయోధరములున్నతములు. విశకలితములై కాలవాహినిలో కలసిపోవుచున్న ప్రాకృత గాథలకు స్వరూపమిచ్చిన జయవల్లభుడు మహాధన్యుడు.
హాలుడు, జయవల్లభుడు - వీరిరువురు ఒనర్చిన కార్యమొకటే అయినను ద్రష్టులు విభిన్నములు. హాలుడు రాజు; శృంగారప్రియుడు; స్వయముగా కవి. స్థూల దృష్టితో చూచినప్పుడు సప్తశతిలోని సంకలనమున కొక నిర్దిష్టమగు నుద్దేశ్యము లేదని తోచినను- కొంత చిక్కగ ఆలోచించినచో శృంగారమే హాలుని పరదేవత అని తెలుయును. హాలునికేమి ప్రాకృతమునకే శృంగారము ఉపాస్యదేవత. జయవల్లభుడు జైన సన్యాసి. కనుక ఇతనికి ధర్మము ముఖ్యము. తరువాత అర్ధకామములు. త్రివర్గములను మాత్రమే చేర్చాడు. ఇందులో కామమును ఈతడు అనుషంగీకముగానే చేర్చినట్లున్నదంతే. ఇందులో ఆకాలపు వ్యవహార విషయములు చేర్చబడెను.
వజ్జలగ్గ కూడా గాథా సప్తశతి వంటి ఒక సంకలిత కావ్యము. దీనియందలి భాషయు దానియందు వలెనే మహారాష్ట్రము. దీని సంకలనకర్త జయవల్లభుడు. ఇతడు శ్వేతాంబరశాఖకు చెందిన జైనుడు. కాలము తెలియదు. ఈ వజ్జలగ్గకే జయవల్లభ మనియు దానిమారుపేరు. ఈకావ్యమునందు 48 పద్ధతులున్నవి. దాదాపు 700 శ్లోకములున్నవి. కవియీ సంకలన మొనర్చునాటికి హాలుడు సప్తశతి ప్రసిద్ధముగా నుండినది. అందుచే ఈతడు గాథా సప్తశతి కూడా నొరవడిగా నుంచికొనియుండును. ఈగ్రంధమునకు వ్యాఖ్యానకర్త రత్నదేవుడు. ఇతడు విక్రమశకపువాడు.
పాలు-నీరు పరిణామం ఎక్కువవుతుంది. ఆపద వచ్చినప్పుడు వేడి కలిగినప్పుడు వట్టిపోతుంది-కలిసి కాగి తగ్గిపోతుంది.ఇక్కడ వట్టిపోవుట అనగ తగ్గిపోవుట అనే తెలుగు పదంతో పోలుస్తారు.
కొత్తకాపురం. వీరవ్యాధ కుమారుడు.కొత్త మోజులో ఉన్నాడు. కనుక, నవవధువును విడనాడలేక పోతున్నాడు.దానివల్ల బక్కచిక్కిపోయాడు. అందుకే మునుపతి ధనువును పోయలేకపోయాడు.కనుక వధువు ఆ ధనువును చెక్కసాగింది.చెక్కిన ధూళి ఇంటి పైకి ఎగిసి, అమె సౌభాగ్య విజయధ్వజ పటంవలె కనిపిస్తున్నదట.
వజ్జలగ్గలోని సంకలములలో గౌడవహములోని శ్లోకములు కొన్ని యున్నవి. సప్తశాతిలోని ప్రసిద్ధమైన అమియం పాఇయకవ్వం అను గాథయు దీనియందున్నది. ఈగ్రంధమునకు వజ్జలగ్గ యని పేరిడుటకు జయవల్లభుడు కారణమీరీతి చెప్పెను.
గోష్ఠియందొకానొక ప్రస్తావమునందు పలుకు చాటువు లకు వజ్జలగ్గ మని పేరట. వజ్జ అనగా పద్ధతి అని లగ్గ అనగా శబ్దభవ అని జయవల్లభుడు వ్యాఖ్యానించెను.
తాళపత్రాలు, కాగితంపై వ్రాసిన గ్రంథాలు కలిపి మొత్తం వ్రాతప్రతులు అన్నింటి వివరాలతో సహా పుస్తకాల జాబితా ప్రచురించేందుకు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రాచ్య లిఖిత భాండాగారం వెలువరించిన సూచికల్లో ఇది ఒకటి. ఇందులో కావ్యాల సూచికను అందజేశారు. మొత్తంగా 86 గ్రంథాల గురించిన వివరాలు అందజేశారు. ప్రారంభ పద్యాలు, ముగింపు పద్యాలు, ఇతివృత్తం, విశేషాంశాలు, కవి, పత్రాల సంఖ్య వంటి ఇతరల వివరాలతో ప్రచురించారు. విజ్ఞాన సర్వస్వ నిర్మాణంలో ఈ సీరీస్ ఎంతగానో ఉపకరిస్తుంది.
దీనికి డా. వాసిలి వేంకటలక్ష్మీనరసింహారావు సంపాదకత్వం వహించగా, శ్రీ కోడూరు విఠ్ఠల్ రెడ్డి సహ సంపాదకులుగా వ్యవహరించారు.
1935లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ కాంగ్రెస్ ఆగస్టు మొదటి ఆదివారాన్ని జాతీయ స్నేహితుల రోజుగా ప్రకటించింది. అప్పటి నుండి జాతీయ స్నేహితుల దినోత్సవం వార్షికోత్సవ వేడుకగా మారింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక ఇతర దేశాలు స్నేహితులకు ఒక రోజు అంకితమిచ్చే సంప్రదాయాన్ని స్వీకరించాయి. 1997 లో యునైటెడ్ నేషన్స్ "స్నేహం" యొక్క ప్రపంచ అంబాసిడర్ "విన్నీ ది పూః". నేడు స్నేహితుల దినోత్సవాన్ని అనేక దేశాలు ఉత్సాహవంతంగా జరుపుకుంటున్నాయి.
ఫ్రెండ్షిప్ చాలా ప్రజాదరణ సామూహిక దృగ్విషయం మారింది ఇటీవలి సంవత్సరాలలో ఉంది. 2005 లో, బాగా ఆశించింది స్నేహితుల మొత్తం బ్యూనస్ ఎయిర్స్, మెన్డోజా, కార్డోబా, రోసారియో నగరాలలో మొబైల్ ఫోన్ నెట్వర్క్ యొక్క తాత్కాలిక పతనానికి దారి తీసింది, ఒక పోల్చదగిన క్రిస్మస్, నూతన సంవత్సర రోజున 2004 లో అనుభవించింది. అనేక రెస్టారెంట్లు, బార్లు, ఇతర సంస్థలు సీట్లు తరచుగా పూర్తిగా వేడుక ముందు ఒక వారం బుక్.
అంతర్జాతీయ స్నేహితుల దినోత్సవంను ప్రతి సంవత్సరం ఆగస్టు మొదటి ఆదివారం జరుపుకుంటారు. ఈ రోజున ప్రజలు తమ స్నేహితులపై ఉన్న తమ ప్రేమను వ్యక్తపరచడానికి తమ స్నేహితులతో గడుపుతారు. ఈ సందర్భంగా పువ్వులు, కార్డులు, మణికట్టు బ్యాండ్లు వంటి ఫ్రెండ్షిప్ డే బహుమతులు ఇచ్చిపుచ్చుకుంటారు, ఇది ఒక ప్రముఖ సాంప్రదాయం.
ప్రపంచ ఫ్రెండ్షిప్ డే మసాచుసెట్స్, ఓహియో, అప్పుడప్పుడు న్యూ హాంప్షైర్ యొక్క పాకెట్స్ యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో జూన్ 30 న ఒక జరుపుకుంటారు. సెలవు మామూలుగా ప్రయర్ శనివారం గమనించవచ్చు. పేరు సూచించినట్లుగా, ప్రాథమిక దృష్టి స్నేహాలు, పాత, కొత్త వేడుకలు జరుపుకుంటోంది.
అర్జెంటీనా లో, ఫ్రెండ్షిప్ స్నేహపూర్వక సేకరణ, ప్రస్తుత, పురాతన స్నేహితులను పలకరించటానికి మన్నించడం జరుగుతుంది. అది ఒక అర్జెంటీనా ప్రభుత్వ సెలవు నుంచి ప్రజలు సాయంత్రం సమయంలో సేకరించడానికి ఉంటాయి.
డా. పి. కేశవరెడ్డి తెలుగు నవలా రచయిత, వైద్యుడు. ఆయన రాసిన ఎనిమిది నవలలు పాఠకుల ఆదరణ పొందాయి. కొన్నినవలలు హిందీలోకి తర్జుమా కాగా, ఇంగ్లీషులో మాక్మిలన్‌, ఆక్స్‌ఫర్డ్‌ వంటి ప్రముఖ ప్రచురణ సంస్థలు ప్రచురించాయి. రచయితగా కేశవరెడ్డి ఏ వాదాలతోనూ, ఉద్యమాలతోనూ సంబంధం ఉన్నవాడు కాదు. అవేవీ లేకుండా తన పాఠకవర్గాన్ని సృష్టించుకున్న రచయిత డాక్టర్‌ కేశవరెడ్డి. కేశవరెడ్డి అణగారిన ఎరుకలకు, యానాదులకు, మాలలకు రెక్కలు ముక్కలు చేసుకున్నా కడుపు నిండని బక్కిరెడ్డి వంటి కాపోనికి, బతుకు భారమై నూతిని, గోతిని వెతికే సమస్త కులాల కష్టజీవులకు, వ్యథార్త జీవులకు కావ్య గౌరవం కలిగించి వారి జీవిత కదనాన్ని కథనంగా మలిచి పాఠకుడి ముందు నిలిపిన రచయిత కేశవరెడ్డి.
కేశవరెడ్డి తీసుకున్న ఇతివృత్తాలు చాలా క్లిష్ట మైనవి. ఒంటిల్లు అనే గ్రామ కేంద్రంగా నెలకొన్న వర్ణవ్యవస్థను, వర్గాన్ని భూస్వామ్యాన్ని దాని నిజస్వరూపాన్నీ బట్టబయలు చేసిన రచన కేశవరెడ్డిది. కేశవరెడ్డి రచనలకు నక్సల్బరీ, ఆదివాసి, రైతాంగ పోరాటాలు ఇతివృత్తాలుగా ఉన్నాయి. ఆయన రచనల్లో ఉద్యమాల ప్రస్తావన నేరుగా వుండదు. అయితే వాటి ద్వారా సమాజం ముందుకు వచ్చిన వైరుధ్యాలను కళాత్మకంగా చెప్పడం ఉంటుంది. కేశవరెడ్డి ఇటీవల రైతాంగ స్త్రీ ఇతివృత్తంగా రాసిన మునెమ్మ ఇందుకు దాఖలాగా నిలుస్తుంది. ఆయన పశ్చిమ దేశాల సాహిత్యంతో ప్రగాఢ పరిచయం కలిగినవారు, ప్రభావితమైన వారూను. కేశవరెడ్డి పైన హెమింగ్వే, స్టెయిన్‌బాక్‌, విలియం ఫాక్‌నీర్‌వంటి రచయితల ప్రభావం ఉన్నది.
గ్రామీణ సమాజపు రూపు రేఖలను, అంతః సంఘర్షణలను లోతుల్లోకి వెళ్లి చిత్రీకరించిన రచయితగా, దళితులు, గిరిజనులు, స్రీలు, అణచివేతకు గురయ్యే సమూహాల పట్ల సంవేదనతో రచనలు చేసిన ప్రగతీశీల రచయితగా కేశవ రెడ్డి గుర్తింపు పొందాడు. అతడు అడవిని జయించాడు, మునెమ్మ, మూగవాని పిల్లనగ్రోవి, శ్మశానం దున్నేరు, సిటీ బ్యూటీఫుల్‌, చివరి గుడిసె, రాముండాడు రాజ్జముండాది, ఇన్‌ క్రెడిబుల్‌ గాడెస్‌ వంటి ఎన్నో రచనలను కేశవరెడ్డి తెలుగు సమాజానికి అందించారు.
పెనుమూరు కేశవరెడ్డి 1946 మార్చి 10 న చిత్తూరు జిల్లాలోని తలుపులపల్లెలో ఓ రైతు కుటుంబంలో జన్మించాడు. పాండిచ్చేరి యూనివర్సిటీలో ఎంబీబీఎస్‌ పూర్తి చేసిన తరువాత, నిజామాబాద్‌ జిల్లా డిచ్‌పల్లి లోని విక్టోరియా ఆస్పత్రిలో వైద్యునిగా పనిచేస్తూ అక్కడే స్థిరపడిపోయారు.
ప్రముఖ రచయిత మధురాంతకం రాజారామ్ కేశవరెడ్డి గురించి ఇలా అంటారు: “కేశవరెడ్డి తల్లి పుట్టినూరు మావూరే. అంతటి రచయితను కన్న తల్లి మావూరి ఆడపడుచే కావడం నాకు గర్వకారణం”. మధురాంతకం రాజారామ్‌కు తాను ఏకలవ్యశిష్యుణ్ణని కేశవరెడ్డి చెప్పుకున్నాడు.
కేశవరెడ్డి సృష్టించిన మన్నుగాడు, రంపాల రామచంద్రుడు, బైరాగి, అర్జునుడు వంటి పాత్రలు, వ్యవస్థ భిన్నరూపాలలో విధించే కట్టుబాట్లను ధిక్కరించి తమదయిన జీవిత పథాన్ని ఎంచుకుని స్వేచ్ఛాన్వేషణలో, ఆత్మగౌరవంతో బతికిన వాళ్లు.
గ్రామంలో రెండుప్రైవేటు బాలబడులు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు రెండు, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి. ఒక ప్రైవేటు జూనియర్ కళాశాల ఉంది.సమీప ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల కొండతామరపల్లిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, పాలీటెక్నిక్‌ విజయనగరంలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల కరకవలసలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం గంట్యాడలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల విజయనగరం లోనూ ఉన్నాయి.
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. పారామెడికల్ సిబ్బంది ముగ్గురు ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది.
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు ఒంగోలులో ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఒంగోలులోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల వెంగముక్కపాలెంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల గుంటూరులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు ఒంగోలులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల ఒంగోలులో ఉన్నాయి.
సర్వేరెడ్డిపాలెంలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
మండల పరిషత్తు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల:- విద్యార్థుల సంఖ్య 3,500. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం జరిగి 69 సంవత్సరాలయిన సందర్భంగా, గ్రామంలోని ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలో, 2014, ఆగస్టు-7వ తేదీ నాడు, అమరులైన భారతీయ సైనికులకు సంతాప సభ నిర్వహించారు. ఈ సందర్భంగా అమరులైన సైనికులకు, పాఠశాల ఉపాధ్యాయులు, సిబ్బంది, విద్యార్థులు నివాళులర్పించారు. ప్రపంచశాంతి కోరుతూ శాంతి కపోతాలను ఎగురవేసినారు.
సౌరశక్తి ద్వారా నడిచే 4 ఎలక్ట్రికల్ మోటార్లు ప్రొపెల్లర్స్ ను తిప్పుతాయి. సౌరశక్తిని నిల్వచేయడానికి నాలుగు లిథియం పాలిమర్ బ్యాటరీలు ఉంటాయి.
ఈ విమానం పసిఫిక్, అట్లాంటిక్ మహాసముద్రాల మీదుగా ప్రయాణించునప్పుడు ఐదు రాత్రులు, ఐదు పగళ్లూ ఎక్కడా ఆగకుండా ప్రయాణిస్తుంది.
గుంటూరు జిల్లా, గురజాల నుంచి 12 కిలో మీటర్లు, పులిపాడు, దైద మార్గం నుంచి 5 కి.మీలో ఈ శైవ క్షేత్రం ఉంది. వాడపల్లిలో అగస్త్య మహర్షి అగస్త్యేశ్వరస్వామిని ప్రతిష్ఠించారు. ఆ క్షేత్రం సమీపంలోని ఈ బిలాన్ని అగస్త్య మహర్షి తపస్సు కోసం ఉపయోగించారని ఇక్కడి వారు చెపుతారు. ఆ తరువాత 2019 నాటికి 120 సంవత్సరాల క్రితం పులిపాడు గ్రామస్థులు కాండ్ర రామయ్య, పోట్ల హనుమయ్య తదితరులు ఆ బిలం సమీపంలో పశువులు కాచుకుంటుండగా మంత్రోచ్చారణలు వినిపించాయి. దీంతో వారు ఆ శబ్దం వచ్చిన దిశగా వెతగగా బండరాళ్ళ మాటున బిలద్వారం కనపడింది. దీంతో గ్రామస్థుల సహాయంతో తాడులు కట్లుకుని బిలం లోపలికి ప్రవేశించారు. ఆ ఇరుకైన బిలంలో కొంతదూరం ప్రయాణించగా అక్కడ వారికి దివ్యలింగాకారం సాక్షాత్కరించింది. అక్కడ పూజలు జరిగిన ఆనవాళ్ళను వారు గమనించారు.నాటి నుంచి ఈ బిలంలోని శివలింగం శ్రీ అమరలింగేశ్వరస్వామిగా భక్తుల పూజలతో ఆ క్షేత్రం విరాజిల్లుతుంది.
అమరలింగేశ్వరస్వామిని దర్శించటం కష్టంతో కూడుకుంది. బిలం లోపల వందల మీటర్ల దూరంలో కొలువైనందున వృద్దులు, మహిళలు, చిన్నారులకు స్వామిని దర్శంచుకునేందుకు ఇబ్బందులు పడుతారు. బిలం లోపకి వెళ్లటానికి, బయటకు రావటానికి వేరువేరు మార్గాలు ఉన్నాయి. లోపల ఇరుకైన మార్గం ఉంటుంది. అక్కడక్కడ ఒంగి, కూర్చుని వెళ్ళవలసి వస్తుంది. బిలం లోపలకి ప్రవేశించిన తరువాత 500 మీ. దూరంలో అమరలింగేశ్వరస్వామి కొలువైన ప్రాంతానికి చేరుకుంటారు. అక్కడ ఆ స్వామికి కృష్ణానది నుంచి తీసుకొచ్చిన నీటితో అభిషేకం చేసి పూజలు చేస్తారు. ఆ తరువాత మరో 500 మీ. నడక సాగిస్తే బిలం బయటకు వస్తాం.
అమరలింగేశ్వరుడు ఉత్తరవాహినిగా ప్రవహించే కృష్ణానది ఒడ్డున ప్రకృతి సిద్దమైన బిలం లో కొలువై ఉన్నాడు. ఈ కొండ గుహలోగల ఆలయంలో కొన్ని వందల సంవత్సరాల క్రితం శివుడు స్వయంభువుగా శివలింగం రూపంలో వెలసి భక్తుల నీరాజనాలను అందుకుంటున్నాడు. కార్తీకమాసం, ప్రతి సోమవారం భక్తులు అధికసంఖ్యలో విచ్చేసి స్వామివారిని దర్శించుకుంటారు. కృష్ణానదిలో స్నానాలు ఆచరించి తడిబట్టలతో బిలంలో 900 మీటర్లు నడచి ఈ పుణ్యస్థలంలో భక్తులు అమరలింగేశ్వరుని దర్శించుకుంటారు.
ఇక్కడి స్వామి కోరిన వరాలు తీర్చే కొంగుబంగారం అని భక్తుల విశ్వాసం. సోమవారం రోజున కృష్ణానదిలో స్నానం చేసి తడిబట్టలతో ఆ లింగాకారుని తాకి, కృష్ణా జలాలతో అభిషేకించి, ఆ రాత్రి నిద్రచేస్తే ఎంతటి కోరికలైనా తీరతాయని భక్తులు నమ్మకం. బిలంలో గర్భాలయం పైన ఆరిచెట్టు ఉంది. పిల్లలు లేనివారు ఆరిచెట్టుకు ప్రదక్షిణలు చేసి ఉయ్యాలకడితే సంతానం కలుగుతుందటారు.
బిలం లోపల నడక దారిలో ఇతర మార్గాలు కనపడతాయి.అవి శ్రీశైలం, కాశీ, ఎత్తిపోతల జలపాతం, గుత్తికొండ బిలం ప్రాంతాలకు వెళ్లే మార్గాలని ఇక్కడివారు చెపుతారు. కొందరు ఈ మార్గాల్లో వెళ్ళి కనపడకుండా పోయారని చెపుతుంటారు.