polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
తేనెటీగలు చిన్న స్టింగ్లెస్ తేనెటీగ జాతుల నుండి మెగాచైల్ ప్లూటో వరకు ఉంటాయి. స్టింగ్లెస్ తేనెటీగ జాతుల యొక్క కార్మికులు 2 మిల్లీమీటర్ల కన్నా తక్కువ పొడవు కలిగి ఉంటారు. మెగాచైల్ ప్లూటో అనేది అతిపెద్ద జాతుల ఆకు కట్టే తేనెటీగ, దీని ఆడవారు 39 మిల్లీమీటర్ల పొడవును పొందవచ్చు. ఉత్తర అర్ధగోళంలో అత్యంత సాధారణ తేనెటీగలు హాలిక్టిడే లేదా చెమట తేనెటీగలు, కానీ అవి చిన్నవి, తరచుగా వాటిని కందిరీగలు లేదా ఈగలు అని తప్పుగా భావిస్తారు. తేనెటీగల సకశేరుక మాంసాహారులలో తేనెటీగ తినేపక్షులు ఉన్నాయి; క్రిమి మాంసాహారులలో బీవోల్వ్స్, డ్రాగన్ఫ్లైస్ ఉన్నాయి.
తేనెటీగలకు కందిరీగలు, చీమలతో దగ్గరి సంబంధం ఉన్న కీటకాలు, ఇవి పరాగసంపర్కంలో తమ పాత్రకు ప్రసిద్ధి చెందాయి, ఉత్తమ తేనెటీగ జాతుల విషయంలో, పశ్చిమ తేనెటీ తేనె, తేనెటీగలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. తేనెటీగలు అపోయిడియా అనే ఉత్తమమైన ఫ్యామిలీలోని మోనోఫైలేటిక్ వంశానికి చెందినవి, ప్రస్తుతం వీటిని ఆంథోఫిలా అని పిలువబడే క్లాడ్‌గా భావిస్తారు. గుర్తించబడిన ఏడు జీవసంబంధ కుటుంబాలలో 16,000 తెలిసిన తేనెటీగల జాతులు ఉన్నాయి. అంటార్కిటికా మినహా ప్రతి ఖండంలోనూ, గ్రహం లోని ప్రతి ఆవాసాలలో పురుగుల పరాగసంపర్క పుష్పించే మొక్కలను కలిగి ఉంటాయి.
పురాతన ఈజిప్ట్, ప్రాచీన గ్రీస్ కాలం నుండి మానవ తేనెటీగల పెంపకం లేదా ఎపికల్చర్ సహస్రాబ్దాలుగా పాటిస్తున్నారు. తేనె, పరాగసంపర్కం కాకుండా, తేనెటీగలు తేనెటీగ, రాయల్ జెల్లీ, పుప్పొడిని ఉత్పత్తి చేస్తాయి. పురాతన కాలం నుండి నేటి వరకు కళ, సాహిత్యం యొక్క అన్ని దశల ద్వారా తేనెటీగలు పురాణ కాలం, జానపద కథలలో, అయితే ప్రధానంగా ఉత్తర అర్ధగోళంలో కేంద్రీకృతమై ఉంది, ఇక్కడ తేనెటీగల పెంపకం చాలా సాధారణం.
తేనెటీగలు, బంబుల్బీలు, స్టింగ్లెస్ తేనెటీగలతో సహా కొన్ని జాతులు కాలనీలలో సామాజికంగా నివసిస్తాయి. తేనెటీగలు తేనె, పుప్పొడి తినడానికి అనువుగా ఉంటాయి, మొదటిది ప్రధానంగా శక్తి వనరుగా, తరువాతది ప్రధానంగా ప్రోటీన్, ఇతర పోషకాలకు ఉపయోగపడుతుంది. అడవి తేనెటీగల క్షీణత వాణిజ్యపరంగా నిర్వహించే తేనెటీగల దద్దుర్ల పరాగసంపర్క విలువను పెంచింది.
తరువాతి పరామరా శాసనాలు కొన్ని నరవర్మనును దిగ్విజయ పోరాటాన్ని చేపట్టిన గొప్ప సైనిక నాయకుడిగా చిత్రీకరిస్తాయి. ఉదాహరణకు మాళ్వాలోని ఒక ఖరారు చేయబడిన శాసనం నిర్వాణ-నారాయణ ఉత్తరాన హిమాలయాలు, దక్షిణాన మలయాచలం పశ్చిమాన ద్వారకా వరకు భూభాగాలను స్వాధీనం చేసుకుని రాజ్యవిస్తరణ చేసినట్లు పేర్కొంది. ఇటువంటి వర్ణనలు సాంప్రదాయిక కవితా ప్రగల్భాలుగా భావించబడుతున్నాయి: వాస్తవానికి, నరవర్మను అనేక ఇతర రాజులచే ఓడించబడ్డాడు. తన సొంత సహచరుల తిరుగుబాట్లను కూడా ఎదుర్కొన్నట్లు తెలుస్తుంది. ఆయన పాలనలో పరామరా-నియంత్రిత భూభాగం గణనీయంగా తగ్గింది.
నరవర్మను పరామరా రాజు ఉదయాదిత్య కుమారుడు. పరామారా శాసనాలు నరవర్మను, ఆయన సోదరుడు లక్ష్మదేవుడి సైనిక పోరాటాలు, దానధర్మాలను వివరిస్తాయి. కాని లక్ష్మదేవ ఎప్పుడూ సింహాసనాన్ని అధిరోహించలేదు. ఉదయాదిత్య తరువాత నరవర్మను సింహాసనం అధిష్టించాడని దేవాసు గ్రాంటు శాసనం సూచిస్తుంది. 1082 కి కొంతకాలం ముందు లక్ష్మదేవ మరణించినట్లు తెలుస్తోంది. ఎందుకంటే సా.శ. 1082 లో కామెడు శాసనం తన సోదరుడి జ్ఞాపకార్థం నరవర్మను చేసిన భూమి మంజూరును నమోదు చేసింది.
పశ్చిమాన గుజరాతు పొరుగు ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన చాళుక్యుల తల్వాడ శాసనం, వారి రాజు జయసింహ "నరవర్మను అహంకారాన్ని అణగదొక్కాడు" అని పేర్కొన్నాడు. ఈ పోరాటంలో జయసింహకు తన నద్దుల చాహమన పాలెగాడు ఆశారాజా సహాయం అందించినట్లు తెలుస్తోంది. ఆశారాజా వారసుడు అల్హానా నానా శాసనం ఆశారాజా పరామరా రాజధాని ధారా వద్దకు వచ్చినప్పుడు, నరవర్మను కోటలో దాక్కున్నాడు. మాళవాలోని పరమారా భూభాగంలో ఆశారాజా సహాయంతో జయసింహ సంతోషించినట్లు సుంద కొండ శాసనం పేర్కొంది.
నారావర్మను సంబంధిత శాసనాలు ఉదయపూరు సమీపంలోని అమెరా , దేవాసు , భోజపూరు , నాగ్పూరు , విదిషా వద్ద కనుగొనబడ్డాయి. కదంబపద్రకా వద్ద మరో శాసనం జారీ చేయబడింది. బొంబాయి నివాసి వద్ద ఉంది. హెచ్. వి. త్రివేది కదంబపద్రకాను ఉజ్జయిని సమీపంలోని కమలిఖేడి గ్రామంగా గుర్తిస్తుంది.
సోమేశ్వర, జినమండనగని, జయసింహ సూరి వ్రాసిన వృత్తాంతాల చాళుక్యరాజు నరవర్మనును జైలులో పెట్టాడు. ఏది ఏమయినప్పటికీ హేమచంద్ర, అరిసింహ, మేరుతుంగా వంటి ఇతర చరిత్రకారులు చాళుక్యరాజు నరవర్మను వారసుడైన యశోవర్మనును జైలులో పెట్టారని పేర్కొన్నారు. చాళుక్య-పరామరా యుద్ధం బహుశా నరవర్మను పాలనలో ప్రారంభమై యశోవర్మను పాలనలో ముగిసింది.
సా.శ. 1133-34లోని ఇంగోడా శాసనం ఉజ్జయినికి ఈశాన్యంగా ఒక స్వతంత్ర రాజ్యం ఉందని సూచిస్తుంది. దాని పాలకుడు విజయపాల మహారాజాధిరాజా-పరమేశ్వర అనే బిరుదును కలిగి ఉన్నాడని పేర్కొన్నది. నరవర్మను పాలన ముగిసే సమయానికి పరామరాలు ఈ ప్రాంతం మీద నియంత్రణ కోల్పోయారని ఇది సూచిస్తుంది.
ఆయన శాకంభరి చాహమానాలకు వ్యతిరేకంగా ఓటమిని చవిచూశాడు. యుద్ధంలో చాహమాన రాజు రెండవ అజయరాజు నరవర్మను సైన్యాధ్యక్షుడు సోలానాను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. నరవర్మను సామంతులైన చాచిగా, సింధులా, యశోరాజా అనే ముగ్గురు ప్రముఖ యోధులను కూడా అజయరాజు చంపాడు.
అజయరాజు కుమారుడు అర్నోరాజా నిర్వాణ-నర్యానాను అవమానించాడని బిజోలియా శిలాశాసనం పేర్కొనాది. యువరాజుగా నరవర్మనుకు వ్యతిరేకంగా తన తండ్రి చేసిన పోరాటంలో అజయరాజా పాల్గొనడనడానికి ఇది సూచన కావచ్చు.
మాళవలోని పరామరా భూభాగానికి ఈశాన్యంగా భూభాగాన్ని పరిపాలించిన చందేలాలతో చేసిన పోరాటంలో నరవర్మను ఓటమి పాలైనట్లు తెలుస్తోంది. సమకాలీన చందేలారాజు సల్లక్షనవర్మను"మాళవుల రాజ సంపదను కొల్లగొట్టినట్లు" పేర్కొన్నాడు.
ప్రస్తుతం, నాగార్జున సాగర్ డ్యామ్ వద్ద ఉన్న 700 మెగావాట్ల రివర్సిబుల్ హైడ్రో టర్బైన్లు విద్యుత్ ఉత్పత్తి విధానంలో విడుదలైన నీటిని నిల్వ చేయడానికి టెయిల్ పాండ్ అందుబాటులో లేకపోవడం వల్ల పంపింగ్ విధానంలో పనిచేయలేకపోతున్నాయి. టెయిల్ పాండ్ పూర్తవడంతో, విద్యుత్ గ్రిడ్ నుండి మిగులు విద్యుత్తును వాడి క్రిందికి వచ్చిన నీటిని నాగార్జున సాగర్ రిజర్వాయర్‌కు తిరిగి పంపింగ్ చేయడానికి, రోజువారీగా గరిష్ట భారాన్ని తీర్చడానికి ఉపయోగపడుతుంది. తోక చెరువులో లభించే ఒక టిఎంసిఎఫ్ లైవ్ స్టోరేజ్ వాటర్ కెపాసిటీ నుండి ఎనిమిది గంటల వ్యవధిలో 700 మెగావాట్ల గరిష్ట శక్తిని పొందవచ్చు.
నాగార్జున సాగర్ టెయిల్ పాండ్' నాగార్జునసాగర్ దిగువున 21 కిమీ లో ఉన్న ఒక బహుళార్ధసాధక జలాశయం. దీనినిని నల్గొండ జిల్లాలోని సత్రసాల సమీపంలో కట్టారు. దీని స్థూల నీటి నిల్వ సామర్థ్యం 6 టిఎంసిఎఫ్. రిజర్వాయర్ నీటి వ్యాప్తి ప్రాంతం నాగార్జున సాగర్ ఆనకట్ట వరకు విస్తరించి ఉంది. ఈ ప్రాజెక్ట్ జూలై 2014 నాటికి పూర్తయింది.
నది వరద నీరు, ప్రకాశం బ్యారేజ్ అవసరాలకు విడుదల చేసిన నీటి నుండి ఆనకట్టకు అందుబాటులో ఉన్న నీటిని ఉపయోగించుకోవడానికి, 25 మెగావాట్ల రెండు యూనిట్ల జల విద్యుత్ ఉత్పత్తి యూనిట్లను 2017 సంవత్సరంలో ఆంధ్రప్రదేశ్ విద్యుదుత్పత్తి సంస్థ ప్రారంభించింది.
అతను ప్రఖ్యాత వేద పండితుడు శ్రీభాష్యం అప్పలచార్యలును తన ఆధ్యాత్మిక గురువుగా భావించాడు. "శ్రీబాష్యం నా మనస్సును మత సాహిత్యం వైపు మళ్లించాడు , అతను నాకు 12 సంవత్సరాలు చిన్నవాడు అయినప్పటికీ నేను అతనిని నా గురువుగా , 'పథ నిర్దేశకుని' గా భావిస్తాను" అని ఆయన అన్నాడు. 'తిరుప్పావై' పై తెలుగులో శ్రీబాష్యం చేసిన ఉపన్యాసాల నోట్స్ తీసుకున్నాడు. తరువాత అతను 'తిరుప్పావై' ను ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. దీనిని ఆంగ్ల అనువాదాన్ని తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానాలు ప్రచురించాయి. శ్రీబాష్యం ' వాల్మీకి రామాయణం ' గురించి రాసిన తెలుగు ఉపన్యాసాలను ఆంగ్లంలో అందించాడు.
అతను 1963 లో కడప లోని ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ కళాశాల నుండి ఆంగ్లంలో అధ్యాపకునిగా పదవీ విరమణ చెందాడు. పదవీ విరమణ తరువాత, కాకినాడలోని ప్రభుత్వ ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలో అధ్యాపకునిగా తిరిగి నియమించబడ్డాడు. అతను 1964 లో ఒంగోలు లోని సిఎస్ఆర్ శర్మ కాలేజీలో అధ్యాపకునిగానూ, ఇంగ్లీష్ విభాగానికి అధిపతిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించాడు. 1970 లో కాకినాడలోని ఆదర్శ కళాశాల ఫౌండేషన్ ప్రిన్సిపాల్ గా నియమితుడయ్యాడు, అక్కడ అతను రెండు సంవత్సరాలు పనిచేశాడు.
చెళ్ళపిళ్ళ సీతారామ మూర్తి తూర్పు గోదావరి జిల్లా లోని పెద్దాపురంలో 1908 లో జన్మించాడు. అతను ప్రారంభ విద్యను ఎ.ఇ.ఎల్.ఎం. ఉన్నత పాఠశాలలోనూ, ఇంటర్మీడియట్ విద్యను 1924-26 సమయంలో పిఠాపురం రాజావారి కళాశాలలో పూర్తి చేసాడు. అతను 1928 లో ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం నుండి బిఎ పట్టభద్రుడయ్యాడు. నాగ్పూర్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎంఏ పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ డిగ్రీ పొందాడు .
శ్రీ చెళ్ళపిళ్ళ సీతా రామమూర్తి, శ్రీమతి సూర్యకాంతం బంగారు పతకాన్ని ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం ఎంఏ పరీక్షల్లో 'షేక్‌స్పియర్' పేపర్‌లో అత్యధిక మార్కులు సాధించిన విద్యార్థికి అందజేస్తారు.
చింతూరు మండలం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో వుండి ఆంధ్రప్రదేశ్, ఛత్తీస్ ఘడ్, ఒరిస్సా రాష్ట్రాలను సరిహద్దులుగా కలిగిఉంది. చింతూరుకు 7 కిలోమీటర్ల దూరంలో గల “కుంట” గ్రామం ఆంధ్ర, ఛత్తీస్ ఘడ్, ఒరిస్సా రాష్ట్రాలకు కూడలి. ఇచట శబరి, సీలేరు నదులు కలుస్తూ ఈ మూడు రాష్ట్రాలను వేరుచేస్తాయి. కుంట గ్రామం ఛత్తీస్ ఘడ్ రాష్ట్ర సరిహద్దులో, మోటు గ్రామం ఒరిస్సా రాష్ట్ర సరిహద్దులో, కల్లేరు గ్రామం ఆంధ్ర రాష్ట్ర సరిహద్దులో ఉన్నాయి.
చింతూరు మండలంలో 15 ప్రకటిత గ్రామ పంచాయితీలు, 89 గ్రామాలు ఉన్నాయి. ఈ మండలం ఏజెన్సీగా పిలువబడే అటవీ ప్రాంతపు ఆదివాసీ గిరిజన ప్రదేశం. ఈ మండలంలో బలిమెల అతి చిన్న గ్రామం కాగా, చింతూరు అత్యధిక జనాభా గల గ్రామం. ఈ ప్రదేశం భౌగోళికంగా 1744’, 8123’ అక్షాంశ రేఖాంశాలపై ఉంది. ఇది సముద్ర మట్టానికి 35 మీటర్లు ఎత్తున ఉంది.
చింతూరు మండలానికి తూర్పున మారేడుమిల్లి , పడమర నెల్లిపాక, ఉత్తరాన కొంట , మల్కనగిరి , దక్షిణాన వరరామచంద్రపురం, కూనవరం మండలాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.
చింతూరు మండలం, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లాలో ఇదే పేరుతో ఉన్న చింతూరు గ్రామం దీని మండల కేంద్రం.ఇదిసమీప పట్టణమైన పాల్వంచ నుండి 95 కి. మీ. దూరంలో ఉంది.
లివర్‌పూల్ ఫుట్‌బాల్ క్లబ్ అనేది ఇంగ్లాండ్‌లోని లివర్‌పూల్‌లోని ఒక ప్రొఫెషనల్ ఫుట్‌బాల్ క్లబ్. ఇది ఇంగ్లీష్ ఫుట్‌బాల్ యొక్క అగ్ర శ్రేణి అయిన ప్రీమియర్ లీగ్‌లో పోటీపడుతుంది. ఈ క్లబ్ ఆరు యూరోపియన్ కప్‌లను గెలుచుకుంది. అంటే ఇతర ఇంగ్లీష్ క్లబ్‌ల కంటే మూడు కప్‌లు, నాలుగు సూపర్ కప్‌లు, ఇంగ్లీష్ రికార్డులు, పద్దెనిమిది లీగ్ టైటిల్స్, ఏడు కప్‌లు, ఎనిమిది లీగ్ కప్‌లు, పదిహేను కమ్యూనిటీ షీల్డ్స్ ను కూడా గెలుచుకుంది.
1892 లో స్థాపించబడిన ఈ క్లబ్ మరుసటి సంవత్సరం ఫుట్‌బాల్ లీగ్‌లో చేరింది. ఇది ఏర్పడినప్పటి నుండి ఆన్‌ఫీల్డ్‌లో ఆడింది.రాఫెల్ బెనెటెజ్ నిర్వహణలో, స్వదేశీ ఆటగాడు స్టీవెన్ గెరార్డ్ నాయకత్వంలో 2019 లో జుర్గెన్ క్లోప్ప్ కింద ఆరవ టైటిల్ జోడించబడటానికి ముందు, 2005 లో ఐదవసారి లివర్పూల్ యూరోపియన్ ఛాంపియన్లుగా నిలిచింది.
ఈ బృందం 1964 లో ఎరుపు చొక్కాలు, తెలుపు లఘు చిత్రాల నుండి మొత్తం ఎరుపు హోమ్ స్ట్రిప్‌కు మార్చబడింది. అప్పటినుండి ఇది ఉపయోగించబడుతుంది . 1896 నుండి ఎరుపు ప్రధాన చొక్కా రంగు."యు విల్ నెవర్ వాక్ అలోన్" క్లబ్ యొక్క గీతం.
ఆన్‌ఫీల్డ్ యజమానిగా, లివర్‌పూల్ వ్యవస్థాపకుడిగా, జాన్ హౌల్డింగ్ క్లబ్ యొక్క మొదటి ఛైర్మన్, ఈ పదవిని 1892 లో స్థాపించినప్పటి నుండి 1904 వరకు నిర్వహించారు. హౌల్డింగ్ నిష్క్రమణ తరువాత జాన్ మెక్కెన్నా చైర్మన్ పదవిని చేపట్టారు. మెక్కెన్నా తరువాత ఫుట్‌బాల్ లీగ్ అధ్యక్షుడయ్యాడు. క్లబ్ యొక్క వాటాదారు అయిన జాన్ స్మిత్ 1973 లో ఈ పాత్రను చేపట్టడానికి ముందు చైర్మన్ పదవి చాలాసార్లు చేతులు మారింది. 1990 లో పదవీవిరమణకు ముందు లివర్‌పూల్ చరిత్రలో అత్యంత విజయవంతమైన కాలాన్ని ఆయన పర్యవేక్షించారు. అతని వారసుడు నోయెల్ వైట్ 1990 లో చైర్మన్ అయ్యాడు. ఆగష్టు 1991 లో, డేవిడ్ మూర్స్, అతని కుటుంబం 50 సంవత్సరాలకు పైగా క్లబ్‌ను కలిగి ఉంది. అతని మామ జాన్ మూర్స్ కూడా లివర్‌పూల్‌లో వాటాదారుడు, 1961 నుండి 1973 వరకు ఎవర్టన్ చైర్మన్.మూర్స్ క్లబ్‌లో 51 శాతం యాజమాన్యంలో ఉన్నారు, 2004 లో లివర్‌పూల్‌లో తన వాటాల కోసం బిడ్‌ను పరిగణలోకి తీసుకునేందుకు సుముఖత వ్యక్తం చేశారు.
ఒకదాని వెంట ఒకటిగా జరిగిన అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాల కారణంగా వీటి ప్రభావానికి గురైన ప్రాంతాల్లో అనేక సంవత్సరాల పాటు పంటలు సరిగా పండలేదు; 1815 నాటి తంబోరా విస్ఫోటనం ఈ ప్రాంతాలకు చావుదెబ్బ అయింది. నెపోలియన్ చేసిన యుద్ధాల నుండి అప్పుడప్పుడే కోలుకుంటున్న ఐరోపాలో ఆహార కొరత ఏర్పడింది. ఇంగ్లాండు, ఫ్రాన్సుల్లో తిండి కోసం అల్లర్లు రేగాయి. గోదాములను దోపిడీ చేసారు. స్విట్జర్లాండులో అత్యంత తీవ్రమైన హింస జరిగింది. కరువు కారణంగా ప్రభుత్వం అత్యవసర పరిస్థితి విధించింది. తుపాను వర్షాల వల్ల నదులు పొంగి వరదలు ముంచెత్తాయి. ఆగస్టులో మంచు కురిసింది. కరువు కారణంగా 1816, 1819ల మధ్య ఐర్లాండులో టైఫస్ అనే అంటువ్యాధి ప్రబలింది. 100,000 మంది ప్రజలు మరణించారు. ఐరోపాలో వార్షిక మరణాల కంటే 1816 నాటి మరణాలు రెట్టింపు ఉన్నాయని ఒక బిబిసి డాక్యుమెంటరీ తెలిపింది.
జూలై ఆగస్టుల్లో ఎక్కడో దక్షిణాన ఉన్న వాయవ్య పెన్సిల్వేనియా లోని నదులు, సరస్సుల్లో కూడా మంచు ఏర్పడింది. ఆగస్టు 20,21 ల్లో వర్జీనియాలో మంచు ఏర్పడింది. ఉష్ణోగ్రతల్లో మార్పులు ఆకస్మికంగా ఉండేవి. కొద్ది గంటల్లోనే ఉష్ణోగ్రత 35 నుండి దాదాపు సున్నాకు పడిపోయేది. అధ్యక్షుడిగా పనిచేసి, తరువాత మోంటిసెల్లోలో వ్యవసాయం చేసుకుంటున్న థామస్ జెఫర్‌సన్, పంటలు దెబ్బతినడంతో అప్పుల్లో కూరుకుపోయాడు. మొక్కజొన్న పంట మూడొంతుల దాకా దెబ్బతింది అని సెప్టెంబరు 13 న ఒక వర్జీనియా వార్తా పత్రిక రాస్తూ, "మంచు, కరువూ కలిసి ప్రజల ఆశలను మొగ్గ లోనే తుంచేసాయి" అని రాసింది. నార్‌ఫోక్, వర్జీనియా లోని వార్తాపత్రిక ఒకటి ఇలా రాసింది:
దీర్ఘ కాలపు శీతాకాలాలకు అలవాటు పడిన వాళ్ళకు చల్లటి వాతావరణం పెద్దగా ఇబ్బంది కలిగించలేదు. ఈ వాతావరణం పంటలపై చూపిన ప్రభావం, ఆ కారణంగా ఆహారం, వంటచెరకు కోసం ఏర్పడిన కరువూ అసలైన సమస్యలు. వాతావరణం బాగున్నప్పుడే వ్యవసాయం సమస్యగా ఉండే ఎత్తైన ప్రదేశాల్లో ఈ వాతావరణం మరీ సమస్యాత్మకం అయింది. 1816 మే లో మసాచుసెట్స్, న్యూ హాంప్‌షైర్, వెర్మాంట్, న్యూయార్క్ రాష్ట్రాల్లోని ఎత్తైన ప్రాంతాల్లో పంటలను చాలావరకు మంచు నాశనం చేసింది. జూన్ 6 న, ఆల్బనీ, డెన్నిస్‌విల్ లలో మంచు కురిసింది. కేప్ మే లో, జూన్ నెలలో వరసగా ఐదు రాత్రుల పాటు కురిసిన మంచు కారణంగా పంటలు విపరీతంగా దెబ్బతిన్నాయి.
ప్రతీనెలా తీవ్రంగా గడ్ద కట్టే పరిస్థితులు ఏర్పడేవి; జూన్ 7న, 8న మంచు కురిసింది. అప్పుడు ఎంత చల్లగా ఉందంటే, పంటలు విరిగి పోయాయి. వేర్లు కూడా చలికి కొయ్యబారిపోయాయి. శరదృతువు తొలినాళ్ళలో పాలుపోసుకునే దశలో ఉన్న మొక్కజొన్న పంట గడ్డకట్టి పోయింది, ఈననే లేదు. రొట్టెకు దిక్కులేదు, ధరలు మిన్నంటాయి. పేదలు తిండి కోసం అల్లాడారు. రైలు మార్గం అప్పటికింకా పూర్తిగా అందుబాటులోకి రానందువల్ల పశ్చిమాన ఉన్న ధాన్యపు కొట్టాల్లోని ధాన్యపు రాశులు కరువు ప్రాంతానికి అందలేదు. స్థానికంగా ఉన్న వనరులపైనే ఆహారం కోసం ప్రజలు ఆధారపడాల్సి వచ్చింది.
అతి శైత్యము, అతివృష్టిల కారణంగా బ్రిటను, ఐర్లాండుల్లో పంటలు దెబ్బతిన్నాయి. వేల్స్‌లోని కుటుంబాలు భిక్షాటన చేస్తూ సుదూర ప్రాంతాలకు వెళ్ళాయి. ఉత్తర, వాయవ్య ఐర్లాండులో కరువు పరిస్థితులు ఏర్పడ్డాయి. జర్మనీలో పరిస్థితులు మరీ విషమించాయి. ఆహార ధరలు పెరిగిపోయాయి. ఆ పరిస్థితులకు కారణమేంటో తెలియని ప్రజలు ధాన్యపు మార్కెట్ల వద్ద, బేకరీల వద్దా నిరసనలు చేసారు. అనేక ఐరోపా నగరాల్లో దోపిడీలు, అల్లర్లు, దహనాలూ చెలరేగాయి. 19 వ శతాబ్ది ఐరోపాలో అది అతిపెద్ద కరువు.
వరసగా ఏర్పడిన అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాల వలన అనేక ఏళ్ళ పాటు పంటలు దెబ్బతిన్నాయి; 1815 లో తంబోరా విస్ఫోటనంతో ఇది పరాకాష్ఠకు చేరింది. నెపోలియన్ కాలం నాటి యుద్ధాల నుండి అప్పుడప్పుడే తేరుకుంటున్న ఐరోపాలో మళ్ళీ ఆహార కొరత మొదలైంది. ఇంగ్లాండు, ఫ్రాన్సుల్లో తిండి గొడవలు జరిగాయి. ధాన్యపు గోదాములను దోపిడీ చేసారు. స్విట్జర్లాండులో హింస అత్యంత తీవ్రంగా ప్రబలింది. కరువు కారణంగా అక్కడి ప్రభుత్వం జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితిని విధించింది.
శీతల స్థితుల కారణంగా చైనాలో చెట్లు నశించాయి. వరి పంట దెబ్బతింది. ఉత్తర చైనాలో నీటిగేదెలు చనిపోయాయి. వీటికి తట్టుకుని నిలబడ్డ పంటలను చాలావరకు వరదలు మింగేసాయి. ఋతుపవనాలు గతి తప్పాయి. ఆ కారణంగా యాంగ్జీ లోయను వరదలు ముంచెత్తాయి. భారతదేశంలో నైఋతి ఋతుపవనాలు ఆలస్యమయ్యాయి. పెద్దపెట్టున కురిసిన అకాల వర్షాల కారణంగా కలరా వ్యాపించింది. జపానులో శైత్యం పంటలను నాశనం చేసింది. జనాభాపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపింది.
1815 ఏప్రిల్ 5-15 మధ్య తంబోరా అగ్నిపర్వతం విస్ఫోటనం చెందడం ఈ పరిస్థితికి కారణమని భావించారు. వోల్కానిక్ ఎక్స్‌ప్లోజివిటీ ఇండెక్స్ పై ఇది 7 గా నమోదైంది. 100 ఘన కిలోమీటర్ల పదార్థాన్ని ఈ విస్ఫోటనం ఎగజిమ్మింది. సా.శ 180 లో జరిగిన హటేపె విస్ఫోటనం తరువాత ఇదే అతిపెద్దది. ఇదే సమయంలో జరిగిన ఇతర విస్ఫోటనాలు :
జూలై సగం గడిచింది. కానీ, అది వేసవి కాలం అని చెప్పేందుకు ఒక్క రోజు కూడా కనబడలేదు. అంతకు ముందు మూణ్ణెల్ల నుండీ తూర్పు గాలులే వీస్తున్నాయి. ఆ సమయంలో సూర్యుడు మినుకు మినుకు మంటూ ఉన్నాడు, ఆకాశం మబ్బులు కమ్మి ఉంటోంది. గాలిలో తేమ బాగా ఉండి ఇబ్బందిగా ఉంటోంది. బాగా చల్లగా ఉండి ఎప్పుడూ చలిమంట పక్కనే కూచ్చోవాలనిపిస్తోంది.
1816 మే లో న్యూ యార్కు లోని న్యూ లెబనాన్ నుండి నికోలస్ బెనెట్ ఇలా రాసాడు: "అన్నీ గడ్డ కట్టేసాయి. కొండలు శీతాకాలంలో లాగా పచ్చదనం కోల్పోయి ఎండిపోయాయి. మేలో ఉష్ణోగ్రతలు దాదాపు ప్రతిరోజూ సున్నా కంటే దిగువకు పడిపోయాయి. జూన్ 9 న భూమి గడ్డకట్టింది." మసాచుసెట్స్ చరిత్రకారు డొకరు ఈ విపత్తును ఇలా వర్ణించాడు:
1816 ను వేసవి లేని సంవత్సరం అని అంటారు. దీన్ని బీదరికపు సంవత్సరం అని, పద్దెనిమిద వందల మృత్యుశీతలం అనీ కూడా అంటారు. తీవ్రమైన వాతావరణ వైపరీత్యాల కారణంగా భూమిపై ఉష్ణోగ్రతలు 0.4–0.7 పడిపోవడంతో. ఏర్పడిన పరిస్థితుల వలన దీన్ని అలా పిలుస్తారు. దీనివలన ఉత్తరార్థగోళంలో పెద్దయెత్తున ఆహార కొరత ఏర్పడింది.
1815 లో ఇండోనేషియా లోని సంబావా దీవి లోని తంబోరా అగ్నిపర్వతం విస్ఫోటనం చెందటం ఈ వైపరీత్యానికి ప్రధాన కారణం. 1300 ఏళ్ళ తరువాత ఇంత పెద్ద అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనం ఇదే. అంతకు ముందు, 1814 లో జరిగిన ఫిలిప్పీన్స్ లోని మాయోన్ అగ్నిపర్వతం పేలుడు, ఈ పేలుడు ప్రభావాన్ని తీవ్రతరం చేసింది.
వేసవి లేని సంవత్సరం వ్యవసాయానికి విపత్తు తెచ్చిపెట్టింది. ఇది పశ్చిమ దేశాల్లో మానవ మనుగడకు ఎదురైన అతి పెద్ద ముప్పు అని చరిత్రకారుడు జాన్ పోస్ట్ అన్నాడు. 1816 నాటి వాతావరణ ప్రతికూలతలు న్యూ ఇంగ్లాండ్, అట్లాంటిక్ కెనడా, పశ్చిమ ఐరోపాలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో అత్యంత తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపాయి.
1816 వసంత ఋతువులో తూర్పు అమెరికాలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో నిరంతరం పొడి మంచు ఆవరించి ఉండేది. ఈ మంచు సూర్యకాంతిని మందగింపజేసింది. సూర్యుడి లోని మచ్చలను అద్దాలేమీ లేకుండానే కంటితో చూడగలిగారు. గాలి, వర్షం కూడా ఈ మంచును చెదరగొట్టలేకపోయాయి.
పై విస్ఫోటనాల కారణంగా వాతావరణంలో పెద్దయెత్తున ధూళి చేరింది. ఈ కారణంగా స్ట్రాటోస్ఫియరు నుండి సూర్యరశ్మి చొచ్చుకొని రాలేకపోయినందున ఉష్ణోగ్రతలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా పడిపోయాయి. ఇలాంటి పెద్ద విస్ఫోటనాల్లో ఇది సాధారణంగా జరిగేదే.
కలిఖో పుల్ ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు, 2016లో అరుణాచలప్రదేశ్కు తక్కువకాలం పనిచేసిన ముఖ్యమంత్రి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న హయులియాంగ్ విధానసభ నియోజకవర్గం నుంచి ఐదుసార్లు ఎన్నికయ్యాడు. కాంగ్రెస్ పార్టీ నుండి ఎన్నికైన కొద్దిమంది సభ్యుల మద్దతుతో, ప్రత్యర్థి పార్టీ అయిన భారతీయ జనతా పార్టీ సహకారంతో ఆయన అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి పదవిని చేపట్టాడు. అయితే, ఈ నియామకానికి వ్యతిరేకంగా వివిధ కారణాల వల్ల భారత సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది . 2016 ఆగస్టు 9 న, పుల్ ఇటానగర్ లోని తన అధికారిక నివాసంలో ఉరి వేసుకుని ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు. సెంట్రల్ బ్యూరో ఆఫ్ ఇన్వెస్టిగేషన్ దర్యాప్తు చేయాలని డిమాండ్ చేస్తూ పుల్ మద్దతుదారులు ఇటానగర్‌లో నిరసన తెలిపారు.
ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిగా ఉన్న కాలంలో, "సిబ్బంది , ఔషథ కొరతను తీర్చడానికి నిధులను సంపాదించేటప్పుడు రాష్ట్ర ఆరోగ్య సూచికలను మెరుగుపరిచేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలు తరచూ రోడ్‌బ్లాక్‌లకు గురయ్యాయి" అని అతనిపై ఫిర్యాదు చేశారు. ఇది ఇతర క్యాబినెట్ మంత్రులతో విభేదాలకు దారితీసింది. 2014 డిసెంబరులో అతనిని కేబినెట్ నుంచి తొలగించారు. పార్టీ వ్యతిరేక కార్యకలాపాల ఆరోపణలతో 2015 ఏప్రిల్‌లో ఆయనను ఆరేళ్లపాటు పార్టీ నుంచి బహిష్కరించారు. షో కాజ్ నోటీసు కూడా ఇవ్వకపోవడంతో అరుణాచల్ ప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ కమిటీ చర్యను "తన పని చేసినందుకు శిక్షించబడ్డాడు" అని చెప్పాడు.
2014 ఎన్నికల తరువాత, అతను ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ బాధ్యతలు స్వీకరించగా, నాబమ్ తుకి ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నాడు. యువతలో నల్లమందు వ్యసనం గురించి ఆందోళన వ్యక్తం చేసిన అతను బాధిత జిల్లాల్లో వ్యసనం నిరోధక కేంద్రాలను నెలకొల్పాడు. ఏలకులు, కివీస్, రేగు పండ్లు, ఆపిల్, నారింజ వంటి ఉత్పత్తుల రైతులకు సాంకేతిక సహకారం, మార్కెటింగ్ సహాయం అందించడం లక్ష్యంగా అంజవ్ జిల్లాలో కమ్యూనిటీ హోర్తి-వ్యవసాయ ప్రాజెక్టును ప్రారంభించాడు.
1980 లలో, పుల్ ఆరు సంవత్సరాలు దీర్ఘకాలిక గ్యాస్ట్రిక్ సమస్యతో బాధపడ్డాడు. చికిత్స కోసం ఆర్థిక సహాయం పొందలేకపోయాడు. లోహిత్ నదిలోని వంతెనపై నుంచి దూకి ఆత్మహత్య చేసుకోవాలని అతను భావించాడు. కాని " అక్కడ ప్రజల ఉనికి కారణంగా అంత తీవ్రమైన చర్య తీసుకోలేకపోయానని" చెప్పాడు. అతను డిప్యూటీ కమిషనర్ నేగి నుండి ఆర్థిక సహాయం పొంది గ్యాస్ట్రిక్ సమస్యకు చికిత్స పూర్తి చేశాడు.
ఒక ఇంటర్వ్యూలో పుల్ తాను దేవుణ్ణి నమ్మలేదని పేర్కొన్నాడు; "నేను దేవుణ్ణి నమ్మను ఎందుకంటే అఎందుకంటే నేను కష్టాల్లో ఉన్నప్పుడు ఆయన ఒక్కసారి కూడా నాకు సాయపడలేదు."
చైనా హాన్ రాజవంశం , మధ్య ఆసియా, అలెగ్జాండ్రియా, పశ్చిమ దేశాలలో ఆంటియోక్య మధ్య వాణిజ్య కేంద్రంగా విమా కాలం నుండి కుషాను సామ్రాజ్యం సుసంపన్నతకు బంగారం వాడకం సాక్ష్యంగా ఉంది. కుషాను సిల్కు రహదారిని నిర్వహించి రక్షించగలిగాడు. పట్టు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, వస్త్రాలు, ఔషధం చైనా, భారతదేశం, పశ్చిమ దేశాల మధ్య వెళ్ళడానికి వీలు కల్పించింది. ప్రత్యేకించి, రోమను సామ్రాజ్యానికి ఓడ ద్వారా అనేక వస్తువులు పంపించబడ్డాయి. బంగారు నాణేలు, గ్రీకు వైను బానిసల ప్రవాహాన్ని తిరిగి సృష్టించాయి. ఆఫ్ఘనిస్తానులోని కుషాను వేసవి రాజధాని బాగ్రాంలో లభించిన కళాఖండాల వైవిధ్యత, నాణ్యత సూచించినట్లుగా, కళల రచనలు అన్ని దిశల నుండి కూడా దిగుమతి చేయబడ్డాయి. బలమైన కళాత్మక సమకాలీకరణ ప్రేరేరణను గాంధార గ్రీకో-బౌద్ధ కళ సూచించించింది.
ప్రస్తుతం ఉన్న రాగి, వెండి నాణేలతో బంగారు నాణేలను మొదట ప్రవేశపెట్టిన కుషాను చక్రవర్తి ఆయన. రోమను సామ్రాజ్యంతో వాణిజ్యం ద్వారా ఎక్కువ బంగారం పొందినట్లు తెలుస్తోంది. సుమారు ఎనిమిది గ్రాముల బంగారు బరువు ప్రమాణం 1 వ శతాబ్దానికి చెందిన రోమను నాణేలకు అనుగుణంగా ఉంటుంది. రోం నుండి బంగారు కడ్డీని కరిగించి, కుషాన నాణేల కొరకు మూడు తెగలగా ఉపయోగిస్తారు: డబులు స్టేటరు, స్టేటరు, క్వార్టరు స్టార్టరు .
". కింగ్ కుజుల కాడ్ఫిసెసు ముత్తాత, రాజా విమా తక్తు తాత కోసం, రాజా విమా కాడ్ఫిసెసు తండ్రి, తనకు తాను రాజా కనిష్క" చక్రవర్తి విమా కాడ్ఫిసెసు ఆఫ్ఘనిస్తాను, పాకిస్తాను, వాయవ్య భారతదేశంలో కుషాను భూభాగాన్ని విస్తరించాడు. అక్కడ ఆయన మధురలో ఇండో-సిథియను పాలకుడు సోడాసా స్థానంలో ఉండవచ్చు.
కనిష్క రాసిన రాబాటకు శాసనంలో కుషాను పాలకులను వర్ణించారు. కనిష్క తన కాలం వరకు పరిపాలించిన రాజుల జాబితాను తయారుచేసాడు: కుజుల కాడ్ఫిసెసును తన ముత్తాతగా, విమ తక్తు తన తాతగా, విమా కడ్ఫిసెసు తన తండ్రిగా, తనను తాను కనిష్క:
విమా కాడ్ఫిసెసు కామను ఎరా 90–100 మద్యకాలంలో కుషాను చక్రవర్తి. రబాటకు శాసనం ఆధారంగా, ఆయన విమ తక్తో కుమారుడు, కనిష్క తండ్రి.
రోమను చరిత్ర భారత రాజుల నుండి ట్రాజను సభకు రాయబారుల సందర్శనతో సంబంధం కలిగి ఉంది. గ్రీకు భాషలో విమా కడ్ఫిసెస్ లేదా అతని కుమారుడు కనిష్క పంపిన బహుమతులు, లేఖలను కలిగి ఉంది.
2016 లో జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు కూడా ఈ మండలం ఇదే జిల్లాలో ఉండేది. ప్రస్తుతం ఈ మండలం నల్గొండ రెవెన్యూ డివిజనులో భాగం. పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు కూడా ఇదే డివిజనులో ఉండేది.ఈ మండలంలో 16 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి. మండల కేంద్రం నకిరేకల్.
మధ్యప్రదేశులో, పావాయ, నార్వారు, గోహాదు, విదిషా, కుత్వారు , ఉజ్జయిని వద్ద నాగా నాణేలు కనుగొనబడ్డాయి. ఉత్తర ప్రదేశులో, మధుర, ఝాన్సీ జిల్లాలో ఇవి కనుగొనబడ్డాయి.ఈ నాణేల రుజువు ఆధారంగా ప్రధాన నాగా భూభాగం ఉత్తరాన మొరెనా, ఝాన్సీ జిల్లాల నుండి దక్షిణాన విదిషా, విస్తరించిందని హెచ్. వి. త్రివేది సిద్ధాంతీకరించారు. నాగా రాజ్యం చివరికి ఉత్తరాన మధుర, దక్షిణాన ఉజ్జయిని వరకు విస్తరించింది.
వారు ఎల్లప్పుడూ ఎద్దును కలిగి ఉంటారు; పద్మావతి నాణేలు అప్పుడప్పుడు ఒక ఎద్దును కలిగి ఉంటాయి. ఇది తరచూ నవసా నాణేల మీద సంభవించని ఇతర చిహ్నాలతో భర్తీ చేయబడుతుంది.
పద్మావతి వద్ద నవసా నాణేలు ఏవీ కనుగొనబడలేదు: ఈ నాణేలు కౌశాంబి చుట్టూ కనుగొనబడ్డాయి. అవి ఆ నగరం నుండి జారీ చేయబడిన ఇతర నాణేల మాదిరిగానే ఉంటాయి. ఇది జారీ చేసిన వ్యక్తి కౌషాంబి రాజు అని సూచిస్తుంది. ఆ చిహ్నం కచ్చితత్వరహితంగా ఉందని అభిప్రాయపడ్డాడు.
ఈ నాణేల మీద ఉద్దేశించిన పాము చిహ్నం కొలకత్తాలోని ఇండియను మ్యూజియం ప్రచురించిన ఒకే ఒక నమూనా మీద మాత్రమే పాముగా కనిపిస్తుంది: ఇతర నమూనాలను పరిశీలించిన తరువాత, చరిత్రకారుడు ఎ. ఎస్.అల్టేకరు
నాణేలు పాము చిహ్నాన్ని కలిగి ఉన్నప్పటికీ జారీ చేసినవారు నాగ రాజుగా ఉండటానికి ఇది సాక్ష్యంగా పరిగణించబడదు: పద్మావతి నాగులు జారీ చేసిన నాణేలలో ఏదీ పాము చిహ్నాన్ని కలిగి లేదు. పాము చిహ్నం ఉత్తర భారతదేశంలోని అనేక ఇతర పాలకుల నాణేల మీద కనిపిస్తుంది. వీరిలో ఎవరూ నాగులు కాదు.
పద్మావతి నాగాలు జారీ చేసిన వృత్తాకార నాణేల మాదిరిగా కాక విరాసేన నాణేలు దీర్ఘచతురస్రాకారంగా విభిన్న చిహ్నాలను కలిగి ఉంటాయి. అలాగే అవి పద్మావతి నాణేల కన్నా చాలా పెద్దవి. పద్మావతి నాణేల మీద సంభవించే "-నాగా" అనే ప్రత్యయం లేకుండా "విరాసేనసా" పురాణం ఉంటుంది.
విరాసేన నాణేలు జయస్వాలు ఒక పాము సూచించినట్లు నిలువు ఉంగరాల రేఖను కలిగి ఉంటాయి: అయినప్పటికీ ఈ రేఖ వాస్తవానికి లక్ష్మి దేవత చేత పట్టుకున్న కమలం పొడవైన తామర మొగ్గను సూచిస్తుంది.
అంతకుముందు చరిత్రకారుడు కె. పి. జయస్వాలు నాగ రాజవంశం 2 వ శతాబ్దపు నవా-నాగ పాలకుడిచే స్థాపించబడిందని సిద్ధాంతీకరించారు. పురాణాలలో నవా "క్రొత్తది" అని తప్పుగా అర్ధం చేసుకోవడం ఆధారంగా నవ అనే రాజు కొత్త రాజవంశాన్ని స్థాపించాడని ఆయన ఊహించాడు. అతని అభిప్రాయం ఆధారంగా "నవసా" పురాణాన్ని కలిగి ఉన్న నాణేలను ఈ రాజు జారీ చేశాడు. మధుర, పద్మావతి, కాంతిపురి నుండి వీరు పాలించారు. ఈ నాణెం మీద ఉన్న చిహ్నాన్ని జయస్వాల్ పెరిగిన హుడ్ తో పాము గా వ్యాఖ్యానించాడు. నవ-నాగ వారసుడు విరాసేన అని ఆయన ఇంకా సిద్ధాంతీకరించారు., ప్రస్తుత నాణేలు ప్రస్తుత పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశు, తూర్పు పంజాబులలో కనుగొనబడ్డాయి. జయస్వాలు ఆధారంగా విరాసేన మధుర నుండి కుషాను పాలకులను బహిష్కరించాడు. తరువాత నాగ రాజవంశం 3 శాఖలుగా విభజించబడింది.
భరశివ రాజు భవ-నాగ గురించి ప్రస్తావించిన ఒకతక శాసనం, భరశివులు పదిమార్లు అశ్వమేధ యాగం చేసినట్లు పదిసార్లు పేర్కొన్నారు. అశ్వమేధ వేడుకను భారతీయ రాజులు తమ సామ్రాజ్య సార్వభౌమత్వాన్ని నిరూపించుకోవడానికి ఉపయోగించారు. అందువలన కుషాను పాలకులను ఓడించిన తరువాత భరశివ నాగాలు సార్వభౌమ హోదాను పొందారని సూచించడానికి ఇది దారితీసింది. ఏదేమైనా దీనికి కచ్చితమైన ఆధారాలు లేవు: యౌదేయలు, మాలావులతో సహా అనేక ఇతర శక్తులు ఈ కాలంలో ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకున్నాయి. ఈ ప్రాంతంలో కుషాను శక్తి క్షీణించడం ఇందుకు ప్రధాన కారణమని చెప్పవచ్చు. ఈ అధికారాల సమాఖ్య కుషాను పాలకులను ఓడించింది. వారు ఏకకాలంలో స్వతంత్రంగా కుషాను భూభాగాల మీద నియంత్రణ సాధించారు.
పురాణాల ఆధారంగా నాగ రాజులు పద్మావతి , కాంతిపురి , మధుర, విదిషా వద్ద పరిపాలించారు. అందుబాటులో ఉన్న సమాచారం ఆధారంగా ఈ నాగ రాజవంశాలు వేర్వేరు కుటుంబాలు ఒకే కుటుంబానికి చెందిన వివిధ శాఖలు లేదా ఈ ప్రదేశాల నుండి వేర్వేరు సమయాల్లో పాలించిన ఒకే కుటుంబంగా భావించబడుతుంది. ప్రతిసారీ దాని రాజధానిని కొత్త ప్రదేశానికి తరలిస్తుంటే కచ్చితంగా చెప్పలేము. పద్మావతి నాగ రాజుల కాటలాగు ఆఫ్ ది కాయిన్సు సంపాదకుడు హెచ్. వి. త్రివేది, నాగ రాజవంశం బహుశా విడిషా వద్ద ఉద్భవించిందని దాని సభ్యులు ఉత్తరం వైపు పద్మావతి, కాంతిపురి, మధురాలకు వెళ్లారని సిద్ధాంతీకరించారు.
ఒకతక రాజవంశం శాసనాలు ఒకతక రాజు రుద్రసేన తల్లి భరశివ రాజు " భవ-నాగ " కుమార్తె అని పేర్కొన్నాయి. ఈ భవ-నాగ అదే పేరుగల నాగా రాజుగా గుర్తించబడింది. వీరి నాణేలు పద్మావతి వద్ద కనుగొనబడ్డాయి. రుద్రసేన పాలన సా.శ 335-355, కనుక ఆయన భార్య తల్లితండ్రులు భవ-నాగను సా.శ. 4 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో గుర్తించవచ్చు. చరిత్రకారుడు హెచ్. వి. త్రివేది భావా-నాగ సుమారు 25 సంవత్సరాలు పరిపాలించాడని, ఆయన పెద్ద సంఖ్యలో జారీ చేసిన వివిధ రకాల నాణేల ఆధారంగా ఆయన పాలనను సి. కామను ఎరా 310-335.