polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ఆంధ్ర దేశంలో ఆయా ప్రదేశాల్లో వున్న కళారూపాలు మాత్రమే వెలుగులో కొచ్చాయి. అలా వెలుగులోకి వచ్చి ప్రచారమై ప్రజల నాకర్షించినవి మాత్రమే మనకు తెలుసు. కానీ ఆంధ్ర దేశంలోనే ఎక్కడో మారు మూల గిరిజన ప్రాంతాల్లో వున్న కళారూపాలు మాత్రం ఆంధ్ర ప్రజల కెవ్వరికీ తెలియకుండా అజ్ఞాతంగానే వుండి పోయాయి. అక్కడి ప్రజలకు బయటి ప్రపంచంతో సంబంధమే లేదు. ఈ నాగరిక ప్రపంచానికే దూరమైన అజ్ఞాత జీవితాలు వారివి. అమాయక ప్రజలు నిర్మలమైన మనస్సులు, నిష్కల్మష హృదయాలు, మాయమర్మాలు తెలియని వారు. వారూ వారి జీవితం, జీవితానందం కోసం వారి ఆచారాలూ, ఆధ్యాత్మిక చింతనలూ, ఆరాధనలూ, వినోద ప్రదర్శనాలూ, కొన్ని వందల సంవత్సరాలుగా ఆ ప్రాచీన సంస్కృతిని రక్షిస్తూ మారు మూల కొండల్లో, అడవుల్లో వుంటూ జంతువులతో పాటు వారూ పరిమిత కుటుంబాలుగా బ్రతుకుతున్నారు.
బోడె అంటె ఘనమైనదని అర్థం. గ్రామ దేవత అయిన నిసాని దేవత పూజ సమయంలో ఈ నృత్యం చేస్తారు. కనుక దీనిని బోడె దింసా అంటారు. అన్ని వాయిద్యాలూ వుధృతంగా వాయిస్తూ వుండగా ఈ నృత్యం ప్రారంభ మౌతుంది. కుడివైపున పురుషులూ, ఎడమ వైపున స్త్రీలూ వరుసగా నిలుస్తారు. వీపుమీద ఒకరి చేతులు మరొకరు దృఢంగా పట్టుకుంటారు. వరుసలో కుడి వైపున మొదటి నిలిచే వ్వక్తి కథా నాయకుడు, నెమలి ఈకల పించాన్ని పట్తుకుని లయ బద్ధంగా అడుగులు వేస్తూ, నృత్యాన్ని నిర్వహిస్తాడు. అలాగే ఎడమ వైపు చివర నుండే వ్వక్తి కూడా కథానాయకుడికి తోడుగా నృత్యాన్ని నిర్వహిస్తాడు. అందరూ వర్తులాకారంగా తిరుగుతూ మధ్య మధ్య, హుషారుగా, హేయ్, హేయ్, హోయ్, హోయ్ అంటూ ఆనందంగా కేరింతలు కొడుతూ, చివరికి బారుగా నిలుచున్న స్థితికి చేరుకుంటారు.
అలా బ్రతికే వారు నాగరికత ప్రపంచానికి అతి దగ్గరగా ఉన్నారు. అలా తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో అటు రాజమండ్రి కీ, ఇటు భద్రాచలానికీ దగ్గరగా వున్న మారేడి మిల్లి అడ్డతీగల మొదలైన సమితుల్లో అధిక సంఖ్యాకులుగా ఉన్నారు. వీరి మాతృ భాష తెలుగే. అయితే కొంచెం యాసగా వుంటుంది. ప్రధానంగా వీరు పోడు వ్యవసాయం చేస్తున్నప్పటికీ వేటాడటం, చెట్లు నరకటం, . చేపలు పట్టటం వీరి జీవనాధారం. చెట్ల వేళ్ళూ ఆకులూ, జీలుగ బెరడూ మామిడి జీడి వీరి ఆహార పదార్థాలు కొండ రెడ్లు పంటలు బాగా పండాలనీ, తమకు వ్వాధులు రాకుండా కాపాడమనీ రక రకాల దేవతలు కొలుస్తారు. వీరి పండుగలలో మామిడి కోత పండుగ, భూదేవి పండుగ, గంగమ్మ దేవత పండుగ ముఖ్యమైనవి. ముత్యాలమ్మ, గంగమ్మ, గంటమ్మ, సారెలమ్మ, పాండవులను వీరు అతి భక్తి శ్రద్ధలతో కొలుస్తారు.
గుండేరి ఒక స్త్రీ పేరు. ఈ నృత్యంలో పాల్గొనే పురుషుడు తనతో కలసి అడుగు వేయవలసిందిగా ఒక పాట రూపంలో, మహిళా బృందాన్ని ఆహ్వానిస్తాడు. అందు వల్లనే ఈ నృత్యాన్ని గుండేరి నృత్యం అంటారు. ఈ నృత్యంలో వెనకకూ ముందుకూ దృఢంగా అడుగులు వేస్తూ కదం త్రొక్కుతూ గుండ్రంగా తిరుగుతారు. ఉత్సాహ ఉద్వేగాలతో చేసే నృత్య మిది అలాగే ఒరియాలో గొడ్డిబేట నృత్యముంది. గొడ్డి అంటే చిన్న రాళ్ళు. బేట అంటే ఏరుట అనే అర్థం. ఈ నృత్యంలో గిరిజన బృందాలు, రాళ్ళను ఏరు తున్నట్టుగా తలను దించుతూ, పై కెత్తుతూ నర్తిస్తారు. మంచి వూపుతో ముందుకు వంగుతూ లేస్తూ పాతిక అడుగులు ముందుకు సాగి, అదే పద్ధతిలో వెనక్కు వస్తారు. ఇలా నాలుగైదు సారులు వెనకకు ముందుకూ సమంవంతో అడుగులు వేస్తారు.
ఆంధ్రదేశంలో అనేక జానపద కళా రూపాలతో పాతు, అడవుల్లో కొండల్లో నివసించే గిరిజన ప్రాంతాల్లో నివసించే గిరిజనులకు కూడా సంస్కృతీ పరమైన అనేక నృత్యాలూ గేయాలూ, అనేక వాయిద్య పరికరాలు ఉన్నాయి.
వీటిని ప్రభుత్వ గిరిజన సంక్షేమ శాఖ విభాగ మైన గిరిజన సాంస్కృతిక పరిశోధన, శిక్షణ, వ్వవహారాల సంస్థ పరిశోధనాత్మక మైన కృషి చేస్తున్నదనీ, గిరిజన సంస్కృతికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం ఈ సమగ్ర పరిశోధన విశేషమనీ, సంస్కృతీ చిహ్నాలైన వస్తువుల్ని సేకరించటం అవసరమనీ, అవి గిరిజన సంస్కృతిని తెలుసు కోవడం కోసం ఉపయోగ పడతాయనీ, అందుకోసం కృషి జరుగుతూ వుందనీ, ఆ కృషిలో భాగంగా యం.ఎ. రవూఫ్ గారు జానపద కళల ప్రత్యేక సఆంచికలో గిరి జనుల సంగీత వాయిద్యాల గురించి వివరించారు.
పై విధంగా దండారీల నృత్యం కొనసాగు తుందగా నలుగురైదుగురు గుసాడీలు హఠాత్తుగా దండారీల వలయంలోకి చొచ్చుకుని వస్తారు. తలకు నెమలి పించాలను ధరించి, కృత్రిమ గడ్డాలు మీసాలు, సరీరం పై మేక చర్మమూధరించి వచ్చే గుసాడీల చేతుల్లో కర్ర లుంటాయి. మెడలో గవ్వల హారాలూ, తుంగ కాయల హారాలూ వుంటాయి. నడుముకు మణి కట్టుకూ - చిరు గజ్జెలు వుంటాయి. కంటి చుట్టూ తెల్ల రంగు పూసు కుంటారు. మొలకు నారింజ రంగు లంగోటీలు తప్పించితే శరీరం పై మరే ఇతర అచ్ఛాదన ఉండని గుసాడీల వేషం వింతగా వుంటుంది. శరీరం పైన నలుపు చారల చుక్కలతో వింత వింత అలంకరణాలు వుంటాయి. గుసాడీలు ప్రవేశించగానే దండారీలు చెల్లా చెదురౌతారు. ఇది ప్రేక్షకులకు ఎంతో వినోదాన్ని కలిగిస్తుంది.
మధురాలకు గోకులాష్టమి ఎంతో ఇష్టమైన పండుగ. ఈ పండుగ పర్వ దినాల్లో లెంగినాఖేల్ అనే ఆటను తమతమ గూడేలలో ఆడుతూ వుంటారు. మగవారు తప్పెటల్నీ, డోలక్ లనూ, నగారాలనూ వాయిస్తూ వుంటే, మహిళలు లయ బద్ధంగా చప్పట్లు చరుస్తూ, అడుగులలో అడుగులు వేస్తూ, వలయ్హాకారంగా, గుండ్రంగాతిరుగుతూ, కృష్ణ సంకీర్తనాన్ని ఆశువుగా ఆహ్లాదంగా వివరిస్తారు. అయితే స్త్రీలు ప్రదర్శించే నృత్యంలో పురుషులు పాల్గొనే అవకాశ ముండతు. అందుకు కారణం, పది సంవత్సరాల వయసున్న బాలుడు కృష్ణుని పాత్ర ధరిస్తే, స్త్రీలంతా గోపికల నాట్యవిన్నాసాన్ని చేస్తారు. ఆ కారణం వల్ల వారి వారి పురుషులకు ఈ నాట్యంలో తావు వుండదని మదురాలు చెపుతారు.
నాటికారి, కుందాదింసా, బాయ దింసా అనే నృత్యాలు కూడా ఉన్నాయి. నాటి కారి నృత్యం ఒక్కక్కరే చేసే నృత్యం, ముఖ్యంగా వాల్మీకి జాతి వారు. దీపావళి పండుగ రోజు నృత్యం చేస్తారు. మిగతా పండుగల సమయంలో ఇతర జాతులు కూడా నృత్యంలో పాల్గొంటారు. అలాగే కుందా దింసా. కుందా అంటే ఒకరి నొకరు భుజాలతో తోసుకోవడం అని భావం. ఈ నృత్యంలో లయబద్ధంగా ఊగుతూ, ఒకరి నొకరు భుజాలతో తోసుకుంటారు. బాయా దింసా నిసాని దేవత పూనినపుడు గణాచారి చేసే నృత్యజ్మిది. బాయా అంటే పూనకం.గణాచారిని ఒరియాలో గురుమాయీ' అంటారు. ఎవరైనా పూని నపుడు గ్రామస్తులందరు ఆ వ్వక్తి చుట్టూ చేరి తలలు వంచి పిలుస్తారు.
అరకు లోయ రమణీయ మైన ప్రకృతికి నిలయం. విశాఖపట్నం జిల్లాలో సముద్ర మట్టానికి నాలుగు వేల అడుగుల ఎత్తున వున్న ప్రాంత మిది. సంవత్సర కాలంలో ఎక్కువ కాల వాతా వరణం ఆహ్లాద కరంగా చల్లగా వుంటుంది. అనుకూల వాతావరణం వల్ల కాఫీ తోడలు, నారింజ తోటలు ఏపుగా పెరుగుతాయి. రకరాకల కూరగాయలు పండిస్తారు. అనేక గిరిజన జాతులు అరకు లోయ అంతటా కనిపిస్తారు. వీరందరూ ఆంధ్రదేసంలో వున్న ఎక్కువ మంది ఒరియా భాషను మాట్లాడుతారు. అయితే వీరు మాట్లాడే భాష స్వచ్ఛమైన ఒరియా భాష కాదు. వీరిలో వాల్మీకి బగట, బోండ్, కోటియా ప్రధానమైన గిరిజన జాతులు.
తెలుగు దేశంలో ముఖ్యంగా కొండ ప్రాంతాల్లో అడవి ప్రాంతాల్లో వున్న ఆదిమ జాతుల గిరిజన నృత్యాలు ఆంధ్ర ప్రజలకు ఏమీ తెలియవు. వారు ఆంధ్ర దేశంలో బ్రతుకుతున్నా అది వారి వారి ప్రాంతాలకే పరిమితమై పోయి వారికి తప్ప ఇతరులకు తెలియకుండా పోయాయి. అందుకు కారణం వారి బ్రతుకంతా అడవులకే పరిమితమై వుండటం ఇతరులతో ఏ విధమైన సంబంధాలు లేక వోవడమే.ఆదివాసీ గిరిజన ప్రజలను పంచమజాతి వారుగా శూద్రుల క్రింద వచ్చే తరువాత వర్ణముగా, అంటరాని వారుగా బ్రాహ్మణ సామజిక కోణం చెప్పుచూ, మానవ మూలం వీరి నుండే ఆవిర్భవించింది అని వివరిస్తుంది.
నాయిక పోడులు ప్రధానంగా కరీంనగర్ జిల్లాలో కనిపిస్తారు. వరంగల్, ఖమ్మం, ఉభయ గోదావరి జిల్లాల ఏజంసీ ప్రాంతాలలో కోయలు, కొండ రెడ్లు ఎక్కువ. విశాఖ పట్టణం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల గొండ ప్రాంతాలలో బగతలు, కొండ దొరలు, వాల్మీకులు, మూల దొరలు, సామంతులు, గదబలు, మమ్మరలు, కోటియాలు ఎక్కువ కనిపిస్తారు. శ్రీకాకుళం జిల్లాలో జాతపు దొరలు, సవరలూ మాత్రమే కొండ ప్రాంతాల్లో ఉన్నారు. కర్నూలు జిల్లాలోని నల్ల మల అడవులలో నూ, మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలోని అమరాబాద్ పీఠభూమి ప్రాంతంలో చెంచులు నివసిస్తున్నారు.
వీరు మొగల్ చక్రవర్తి ఔరంగ జేబు కాలంలో సైన్యానికి ఆహారం అందించే వారని, ప్రసిద్ధ సామాజిక శాస్త్ర వేత్త గిరిజనుల ఆరాధ్య దైవం హేమండార్సు అంటారు. మదురాల సిరోజాల అలంకరణ ఎంతో రమణీయంగా వుంతుంది. స్త్రీలందరూ మామూలుగా సిగలు చుడతారు కాని మధురాలు పొడుగాటి కొమ్ములాగా అలంకరిస్తారు. ఈ అలంకారం చూడ ముచ్చట గానేవుంటుంది. జీవిత సరళిలో, వేష ధారణలో దగ్గర సంబంధాలున్నలంబాడీలు, ఇంతకు పూర్వం, మదురాలతో సంబంధాలు లేక పోయినా, ఇటీవల కాలంలో వీరిరువురి మధ్యా సంబంధాలు జరుగుతున్నాయి.
భగ్ అంటే ఒరియాలో బెబ్బులి అని అర్థం. అడవిలో భయంకరమైన జంతువులలో పెద్దపులి ఒకటి. పెద్ద పులి కనిపిస్తే ఎలా పారి పోవాలో చిన్న- పెద్ద అందరూ తెలుసు కోవాల్సిన అవసరం ఉంది. బాగ్ దింసా నృత్యం దీనిని తెలియ జేస్తుంది. బృందంలో సగం మంది ఒకరి చేతులు మరొకరు పట్టుకుని గుండ్రంగా మూగుతారు. తలను పై కెత్తుతూ ముని వేళ్ళ మీద నిలిచి వుంటారు. మిగతా సగం మంది చకచకా చుట్టు తిరుగుతూ లోపల ప్రవేశించి, పాము చుట్ట ఆకారంలో అంతా పరుచు కుంటారు. ఇలా అనేక సార్లు చేస్తారు.
వ్యాధులూ, మరణమూ, వృద్ధాప్యం మొదలైనవి, దైవానుగ్రహం, చేతబడి, మంత్ర తంత్రాలవల్ల వస్తాయని వీరికి గట్టి నమ్మకం. అందుకే జంతువులను విపరీతంగా దేవతలకు బలి ఇస్తారు. వీరిలో నిర్బంధంగా స్రీని ఎత్తుకు వచ్చి వివాహం చేసుకునే పద్ధతి ఇప్పటికీ ఉంది. పెళ్ళిళ్ళకు స్త్రీ పురుషులు సాంప్రదాయ నృత్యగానాలు చేస్తారు. రాజులు పండుగా, గంగాలమ్మ పండుగా, గూపెమ్మ కొలువులలో వీరు దేవతలను ఆహ్వానిస్తూ నాట్య చేస్తారు. రాజుల పండుగల్లో వారు పాండవులను ఆహ్వానిస్తారు.
కొండ రెడ్లకు అత్యంత ప్రీతి కరమైనవి మామిడి పండ్లు. మామిడి పండ్లు ఆ ప్రాంతంలో ఎక్కువగా లభిస్తాయి. మామిడి పండ్లు కోసే ముందు కొండ రెడ్లు ఆనందోత్సవం జరుపు కొంటారు. తప్పెట్ల వాయిద్యాల శబ్దానికి అనుగుణంగా లయ బద్ధమైన నృత్య చేస్తారు. రాత్రి పూట ఈ నృత్యం ప్రారంభ మౌతుంది. మొదట వాయిద్యాలను నెమ్మదిగా మ్రోగిస్తారు. ముగ్గురు నలుగురు స్త్రీలు చెట్టపట్టలు వేసుకుని చేతుల్లో గల గల శబ్దం చేసే ఎండు కాయల గుత్తులను ధరించి నృత్యంలో పాల్గొంటారు.
పోతార్ అంటే అడుగులు, తోలా అంటే సేకరణ. ఈ నృత్యంలో సగం మంది ప్రక్క ప్రక్కన ఒక వరుసలో నుంచుంటారు. వెనుక ఉన్నవారు, ముందున్న వారి భుజాలపై చేతులు వుంచుతారు; కుడి వైపుకూ, ఎదమ వైపుకూ, ఒక్కసారిగా తలను త్రిప్పుతూ బృందం యావత్తు ముందుకు వెడతారు. అడవిలో ఆకులు ఏరడాన్ని ఈ నృత్యం సూచిస్తుంది. అరకు లోయలో గిరిజనుల అడ్డ ఆకులను సేకరించడం ఒక చిన్నవృత్తి. సేకరించిన ఆకులను సంతలో అమ్ముతారు.
మధురమైన పాటల్నీ, ఆటల్నీ, నృతూఅలను చేస్తూ కాలం గడిపే మదురాలు, అదిలాబాద్, నిజామాబాద్ జిల్లాల్లో, అడవుల్లో, కొండల్లో ఈ మధురాలు ఎక్కువగా వివరిస్తున్నారని, విద్యారణ్య గారు ఆంధ్ర పత్రికలో ఉదహరించారు.వారి జీవన సరళీ, అచార వ్వవహారాలు, వేష భాషలూ అన్నీ గిరిజన వీతానికి దగ్గరగా వుంటాయి. వీరు అన్ని విధాలా, లంబాడీలను పోలి వున్నప్పటికీ వీరికి వారికీ చాల తేడా ఉంది.
దీనిని రంగా రెడ్డి జిల్లాలోని మేడ్చల్ ప్రాంతపు లంబాడీలు చేస్తారు. ఇది పండుగల సందర్భంగా ఆడవాళ్ళు చేసే బృంద నృత్యం. ఈ నృత్యాలను గిరిజనులు చేసేటప్పుడు డప్పు మొదలైన తోలు వాయిద్యాలను బాంసారి కొమ్ము, సన్నాయి మొదలైన వాయిద్యాలూ, కిన్నెర మెట్ల, కిన్నెర, డోలు కామారో ఇత్యాది తీగ వాయిద్యాలు ఎక్కువగా వాడుతారు. అలంకరణ దుస్తులు, సాంప్రదాయ పద్ధతుల్లో వుంటాయి.
అలాగే గురుమాయి భవిష్యత్తులోజరగనున్న సంఘటనలను చెపుతారు. గూడెంలో ఎవరెవరు ధర్మం తప్పి చరించినది భయడ పెట్టడం కూడా జరుగుంది. ఇలా చెప్పేజోశ్యాలలో చాలవరకు నిజం కావడం విశేషం. జానపదులు పూనకం వచ్చిన వ్వక్తిని అనుకరిస్తారు. గనుక ఈ నృత్యాన్ని బాయాదింసా అని వ్వవహరిస్తున్నారు. పూనకం తొలగే వరకూ ఈ నృత్యం కొనసాతుంది.
ఇక కోయలు, బగతలు, వాల్మీకులు, కొలాములు, నాయక పోడులు, కోటియాలు, మూఖ దొరలు మిదలైన గిరిజన జాతులు కూడా పోడు వ్యవసాయం ద్వారా, అదనపు ఆదాయాల కోసం ప్రయత్నిస్తారని డి.ఆర్. ప్రతాప్ గారు వ్రాశారు. అలా గిరిజనులు జీవిత విధానలను సాగించుకుంటూ ఆనందం కోసం, సంగీతాన్ని నృత్యాన్ని వాయిద్యాన్నీ జోడించి ఎన్నో కళా రూపాలను సృష్తించుకున్నారు.
అలాగే డగ్గుడు అనే వాయిద్యాన్ని సవర జాతి వారు ఉపయోగిస్తారు. ఈ వాయిద్యం యొక్క ఆకారం మద్దెలలా వుంటుంది. దీనిని శ్రీకాకుళం జిల్లాకు చెందిన సవరలు వారి జాతిలో ఎవరైనా మరణించి నప్పుడు సంతాప సమయంలో దీనిని వాయిస్తారు. అలాగే పితృ దేవతలకు శ్రాద్ధ ఖర్మలు జరిపే ఆగుగామా సమయంలో ఉపయోగిస్తారు.
వీరు సంచార జాతులనీ, ఉత్తర ప్రదేశం నుండి వచ్చారనీ అంటారు కానీ, మేము ఇక్కడి వారమే నంటారు మదురాలు. అదిలాబాద్ జిల్లలోని ఉట్నూరు, భోద్ అడవుల్లో ఎక్కువగా కనిపించే మధురాల జీవన విధానం వేష భాషలు విచిత్రంగా కనిపిస్తాయి. అందంలోనూ, వస్త్ర ధారణ లోనూ, ఏ ఇతర జాతి స్త్రీలకూ తీసు పోరు.
మరింత లయ బద్దమూ, క్రమబద్ధమూ అయిన దండారి నృత్యం గుసాడి నృత్యంలో భాగం. దండారి నృత్యం చేస్తున్న బృంధంలోకి గుసాడి బృందం అకస్మాత్తుగా ప్రవేశిస్తారు. గోడు భాషలో గుసాడి అంటే అల్లరి అని అర్థం. దండారి నృత్యం గుమేలా అనేది బుర్రకథ డిక్కి శబ్దాలకు అనుగుణంగా లయ బద్ధమై ఉంటుంది.
ఇది శ్రీకాకుళానికి చెందిన సవర జాతి చేసే గిరిజన నృత్యం. దీన్ని పెళ్ళిళ్ళ సందర్భంలో, దేవీ పూజల సందర్భంగా చేస్తారు. ఇది ఆడ మగ కలిసి చేసేబృంద నృత్యం. కోలాటం కూడా శ్రీకాకుళానికి చెందిన సామంతుల జాతివారు చేసే నృత్యం. ఇది పెళ్ళిళ్ళ సందర్భంగా కేవలం పురుషులు చేసే నృత్యం.
అనే ఈ గిరిజన నృత్యాన్ని కొండ్య మట్టియా, జోడియా అనే జాతుల వాళ్ళు చేస్తారు. ఈ నృత్యాన్ని పులకమ్మ, గంగా దేవి, గసురమ్మ మొదలైన పండుగల సందర్భంగా చేస్తారు. ఇది ఆడ మగ కలిసి చేసే బృంద నృత్యం. పది అడుగుల కర్ర మీద ఇద్దరు నిల్చోగా మిగతా బృందం నాట్యం చేయడం దీని ప్రత్యేకత.
ఆంధ్ర దేశంలో అటు రాయల సీమ నుండి ఇటు ఇచ్చాపురం వరకూ అన్ని ప్రదేశాల్లోనూ కలిపి మొత్తం ముప్పై ఎనిమిది గిరిజన జాతులున్నాయనీ, వీరి జనాభా పదమూడు లక్షలనీ, డి.ఆర్. ప్రతాప్ గారి వ్వాసానికి ఆధారంగా నాట్య కళ జానపద కళల ప్రత్యేక సంచికలో ఉదహరించారు.
మమేళా అనే ఈ వాయిద్యాన్ని కుమ్మరి మట్టితో తయారు చేస్తారు. లోపలి భాగం అంతా డొల్లగా వుంటుంది. స్థూపక ఆకారంలో వుంటుంది. ప్రక్కన మేక చర్మంతో సాగ దీసి బిగిస్థారు. దండారి నృత్యం జరిగే సమయంలో గోడు జాతి వారు ఈ వాయిద్యాన్ని అద్భుతంగా వాయిస్తారు.
కొండ రెడ్లూ, కొండ దొరలూ, సామంతులూ సవరలూ నిలకడగా ఒక చోట కాక తమకు తోచిన ప్రదేశాలలో పోయి వ్యవసాయం చేసుకుంటారు.అందువల్ల దీనిని ఈటెల పండుగ అంటారని ఆంధ్ర ప్రభుత్వ గిరిజన సాంస్కృతిక సంస్థవారు
అరకు లోయలో అత్యంత ప్రధానమైన ఆనందోత్సవం, చైత్ర మాసంలో జరుగుతుంది. చైత్ర పర్వం, లేక ఏటెల పండుగ సందర్భంగా ఈ ఆనందోత్సవం జరుగుతుంది. పండుగ రోజుల్లో పురుషులు ఈటెల తోనూ, విల్లంబులతోనూ జంతువులను వేటాడుతారు.
ముఖ్యంగా ఖద్ డమారణ్' అనే కన్యల పంగుడను ప్రత్యేకంగా జరుపుకుంటారు. ఇది తెలంగాణాలో వహుళ ప్రచారంలో వున్నబతుకమ్మ పండగకు చాల సన్నిహితంగా వుంటుందాత. అయినాఅది ఒక ప్రత్యేక కళారూపంగా వుంటుందట.
ఇది ఖమ్మం జిల్లాకు చెందిన కోయ జాతి వారు విత్తనాలు నాటే సందర్భంలో చేసే నృత్యం. వరి పంట చేతికి వచ్చిన సందర్భంలో చేసే నృత్యం, ఇది కూడా స్త్రీ, పురుషులు కలిసి చేసే నృత్యమే.
లంబాడి హోలీ నృత్యం నల్లగొండకు చెందిన లంబాడీ జాతి వారు హోలీ పండుగ సందర్భంలో చేస్తారు. దీన్ని హోలీ నృత్యం అని కూడా అంతారు. ఇది స్త్రీ పురుషులు కలిసి చేసే నృత్యం.
మన ప్రాచీన సంగీత నృత్యాలు రూపు మాసి పోకుండా కాపాడిన ఖ్యాతి జానపదులకు దక్కుతుంది. భారతీయ సంస్కృతిలో జానపద నృత్యం అత్యంత ముఖ్య మైనది.
గిరిజనులకు సంవత్సరం పొడుగునా వ్యవసాయమే జీవనాథారం. గోడులు, కోయలు, బగతలు, వాల్మీకులు స్థిర నివాసాలు ఏర్పాటు చేసుకుని భూములను సేద్యం చేసుకుంటారు.
గోండ్లు మొదలైన గిరిజనుల మాదిరే చక్రాల బళ్ళసు ఉపయోగిస్తూ ఉన్న వనరులతో వ్యవసాయం చేసుకుంటూ జీవిస్తారు. వీరు స్నేహానికి ప్రాణమిస్తారు.
ఎనిమిది నెలల కంటే ఎక్కువ సమయం ఉన్న విత్తనాలను ఉపయాగించరాదు. ఈ వయసు కంటే ఎక్కువ దాచి ఉంచిన విత్తనాలు ద్రావణం తయారికి పనికిరావు.
ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు మచిలీపట్నంలో ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మచిలీపట్నంలో ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల విజయవాడలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు మచిలీపట్నంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం మచిలీపట్నంలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల విజయవాడ లోనూ ఉన్నాయి.
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
మచిలీపట్నం లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
గ్రామంలో4 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఒక ఎమ్బీబీయెస్ డాక్టరు, ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీలు చదివిన డాక్టరు ఒకరు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు, ఇద్దరు నాటు వైద్యులు ఉన్నారు. రెండు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి.
జాతీయ రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
ట్రెడల్ పంపులు వర్షాధార నీటిపారుదలపై ఆధారపడే స్వేచ్ఛా రైతులకు, తక్కువ పొలం ఉన్న రైతులకు అధిక లాభాలను ఇవ్వటంలో సహాయపడతాయి. ట్రెడల్ పంపు ఎక్కువభాగం మోటారు పంపు వలె పనిచేస్తుంది, కానీ ఖర్చు చాలా తక్కువ. ఎందుకంటే దీనిని పనిచేయించడానికి ఇంధన అవసరం లేదు, ఇది ఆపరేటర్ల యొక్క శరీర బరువు, కాలి కండరాల శక్తితో నడుపబడుతోంది, అంతేకాక ఇది మోటారు పంపు కంటే చాలా తక్కువ వెలకి వస్తుంది. ఇది మోటారు పంపు కన్న 50 శాతం ధర తక్కువ ఉంటుంది. ఇది గంటకు ఐదు నుండి ఏడు ఘనపు మీటర్ల నీటిని బావులనుండి, బోర్ రంధ్రములనుండి ఏడుమీటర్ల ఎత్తుకు తీసుకొనిపోయే సామర్థ్యం కలిగి యుంది. ఇది సరస్సులనుండి, నదులనుండి నీటిని తోడుటకు కూడా ఉపయోగపడుతుంది. దీనిని స్థానికంగా ఉత్పత్తిచేస్తున్నారు. దీని ఉత్పత్తిని నైపుణ్యము గల వల్డర్లు, ఉత్పాదక హార్డువేర్ లేకుండా ఉత్పత్తిచేయుటకు సవాలుగా తీసుకొని స్థానికంగా తయారుచేస్తున్నారు.
పేదలతో కలసి పనిచేసి మానవీయమైన సరసమైన ధరకు వ్యవసాయానికి ఈ పంపును ఉత్పత్తిచేశారు. ఈ పంపు ముఖ్య ఉద్దేశం 0.5 హెక్టార్ల గోధుమ పంటను పండించుటకు నిర్దేశించుట. ఈ పంపు ఖర్చు, దానిని అమర్చే ఖర్చు ఒక ధాన్యం బస్తా ధర కంటే ఎక్కువ ఉండరాచు. ఈ పంపు స్థానికంగా ఏ సమస్యలు వచ్చినా బాగుచేసే విధంగా ఉండాలి. దీనికోసం వెదురు బొంగుల చట్రం, ఇతర స్థానిక పరికరాలు వినియోగించబడినవి.అనేక డిజైన్లను పరిశీలించి అధిక నాణ్యత కల పంపును తయారుచేశారు.ట్రెడిల్ పంపుకు ముందు గల చివరి డిజైన్ "వై.పంపు". దీనిలో రెండు సిలిండర్లు కలసి వెల్డింగ్ చేయబడి " " ఆకారంలఒ తయారుచేయబడింది. దీనిని చేతితో నడిపే చట్రం. దీనిలో పాదానికి చేతులు సహకారం అందించే విధంగా తయారుచేశారు. ఆ తర్వాత బంగ్లాదేశ్, భారత దేశంలో చేతిపంపుల పరిశ్రమలలో అధిక సమర్థవంతమైన పంపును తయారుచేసారు.
ఈ ట్రెడిల్ పంపు 1980 లో రంగపూర్ దినజ్‌పూర్ రూరల్ సర్వీసు లో వ్యవసాయ కోఆర్డినేటరుగా పనిచేయుచున్న "గున్నార్ బార్నెస్" అనే ఇంజనీరు ఆవిష్కరించెను. 1975 లలో అధిక సామర్థ్యం కలిగిన తక్కువ ఖర్చుతోకూడిన పంపుల కోసం నిరంతరం అన్వేషిస్తూ అనేక రకాల పంపుల రకాలను ప్రయోగాత్మకంగా పరిశీలించింది. ఈ స్ంస్థ 1980-81 మధ్యలో ఒక నెలకు 3000 తయారుచేసే స్థానిక వర్క్‌షాపులను ఏర్పాటుచేసింది. కొన్ని సంవత్సరముల తర్వాత బంగ్లాదేశ్ లో ఐ.డి.ఇ స్థాపించిన తరువాత ఈ పంపుల మార్కెటింగ్ ను విస్తరించింది.
ట్రెడల్ పంపు అనగా మానవ శక్తితో నడిచే చూషణ పంపు, ఇది బావి యొక్క పైభాగాన ఉంటుంది. ట్రెడల్ అనగా కాలితో తొక్కుటవల్ల పని చేయు యంత్ర భాగం. ట్రెడల్‌ను కాలుతో తొక్కుతూ ఈ పంపును పనిచేయిస్తారు. ట్రెడల్ పంపు నీటి పారుదల కొరకు ఉపయోగిస్తారు. దీనిని ఏడు మీటర్లు లేదా అంతకు తక్కువ లోతు నుండి నీటిని తోడేందుకు రూపొందించారు. ట్రెడల్ ను పైకి క్రిందికి తొక్కడం ద్వారా ఈ పంపు పనిచేస్తుంది, తద్వారా దీనిలోని మీటలు, డ్రైవ్ పిస్టన్లు భూగర్భజలాన్ని చూషణ పద్ధతిలో ఉపరితలానికి లాగుతాయి.
ఈ ట్రెడిల్ పంపు 1980 లో మొట్టమొదటిసారి పరిచయం కాబదింది. వర్క్ షాపులో రోజుకు డిమాండును బట్టి 20 పంపులు ఉత్పత్తి చేయబడినవి. 1982 తర్వాత వివిధ మోడళ్ళలో ఈ పంపులు తయారు చేయబడినవి: ట్విన్ ట్యూబ్‌బెల్, ట్విన్ డగ్‌వెల్, ట్విన్ లో-లిఫ్ట్ మొదలగునవి. దీనిలో ట్విన్ ట్యూబ్‌వెల్ గృహ వినియోగంలో త్రాగునీటి కోసం వాడబడుతున్నది.
ఈ పంఫులు సాధారణంగా రైతులు, చిన్న భూకమతాలు గలవారు, ఒక ఎకరా భూమి కలిగినవారు ఎక్కువగా వాడతారు. ఈ పంపును పేదదేశాలలోనూ, చిన్నగ్రామాల లోను అనగా ఆఫ్రికా లోని గ్రామాలు, ఆసియాలోని చిన్న రైతులు, ద్రవ్యసమస్యతో బాధపడు ఇతర ప్రాంతాలలో కూడా వాడుతున్నారు.
ఎక్కువ సమయం ఒకే భంగిమలో కూర్చోవడం, స్థూలకాయం, ఎక్కువ గంటలు విపరీతంగా శ్రమించడం, అతిగా బరువులు మోయడం, ద్విచక్రవాహనం మీద ఎక్కువ దూరం ప్రయాణం చేయడం, రోడ్డుప్రమాదాలు, దీర్ఘకాలిక రుగ్మతలు, వంశపారంపర్య వ్యాధులు. ఇవన్నీ నడుం నొప్పికి కారణాలు. ఈ కారణాల వల్ల వాతప్రకోపం జరుగుతుంది. ఫలితంగా ముందుగా పిరుదలకు పైభాగాన స్థబ్దతను, నొప్పిని కలిగించి ఆ తరువాత నడుం భాగం, తొడలు, మోకాళ్లు, పిక్కలు, పాదాల్లోకి నొప్పి వ్యాపిస్తుంది. ఈ సమస్య శీతాకాలంలో ఎక్కువ అవుతుంది. నడుం భాగంలో ప్రత్యేకించి ఎల్-4, ఎల్-5 వెన్నుపూసల మధ్య ఉండే సయాటికా నరం మీద ఒత్తిడి పడటం వల్ల నడుం నొప్పి వస్తుంది.
నేటి జీవన విధానంలో ఆహార లోపాలు, అస్తవ్యస్థమైన దినచర్యలు, స్వప్నవిపర్యం.అంటే రాత్రివేళ నిద్రపోకపోవడం, పగటిపూట నిద్రించడం వంటి అలవాట్లు శరీర వ్యవస్థను బాగా దెబ్బతీస్తున్నాయి. ఆందోళన, మానసిక ఒత్తిడి కూడా అనేక అనారోగ్యాలకు కారణమవుతున్నాయి. వీటిలో అతిముఖ్యమైనది నడుం నొప్పి. ఆయుర్వేద శాస్త్రం నడుం నొప్పికి 'గృథ్రసీ వాతం' గా నామకరణం చేసింది. నూటికి తొంభై శాతం మంది తమ జీవితకాలంలో ఎప్పుడో ఒక్కసారి నడుం నొప్పి బారిన పడతారని కొన్ని అధ్యయనాల్లో స్పష్టమయింది.
ఈ రోజుల్లో మనిషి జీవనం హడావుడిగా మారింది. అంతేకాదు ప్రకృతి సహజ విధానాలకు విరుద్ధంగా సాగిపోతోంది. పని ఒత్తిడి, పోషకాహార లోపం, తగినంత నిద్రలేకపోవటం, మానసిక ఆందోళనల వల్ల ఎన్నో అనారోగ్య సమస్యల బారిన పడుతున్నారు. అలాంటి వాటిలో అతిముఖ్యమైనది కటిమాల.అంటే నడుం నొప్పి.
అనతి కాలంలోనే డాక్టర్ టెస్సీ థామస్ ను ప్రముఖ క్షిపణి శాస్త్రవేత్త ఏ.పి.జె.అబ్దుల్ కలాం "అగ్ని ప్రాజెక్టు" లోకి తీసుకోవాలని ఆకాంక్షించారు. ఇందుకు ఈమె అవిశ్రాంత కృషి, నైపుణ్యం ఎంతగానో దోహదపడ్డాయి. పని చేయడంలో దిట్ట మాత్రమే కాదు. పనిని ఎంతగానో ప్రేమిస్తారు. దేశంకోసం ఎంత చేసినా తక్కువే కాగలదని ఈమె భావన. కార్పొరేట్ సంస్థలు ఎంతగా ఊరించే జీతభత్యాలు ఇస్తామన్నా ఈమె మాత్రం డిఆర్‌డిఓ కే అంకితం కాదలచుకొని ఎన్నో అవకాశాలను తిరస్కరించారు. అబ్దుల్ కలాం ఈమెను "అగ్ని" క్షిపణి ప్రాజెక్టు లోకి తీసుకోగా క్షిపణుల రంగంలో అడుగు పెట్టిన మొట్టమొదటి మహిళగా రికార్డు సృష్టించారు. ఈమె కలాం దగ్గర ఎన్నో వృత్తి పరమైన మెళకువలు నేర్చుకున్నారు. ఈమె శ్రద్ధ, ఏకాగ్రతలను కఠోర శ్రమను గుర్తించి ఆయన ఎంతగానో ఉత్సాహ ప్రోత్సాహాలను అందించారు. కలాం కోర్కెను కాదనక, ఈమెను అగ్ని ప్రాజెక్ట్ లోకి అనుమతించినన్ భారత ప్రధాని ఈమె పనితీరును పూర్తిగా విశ్వసించి అగ్ని-2 ప్రాజెక్టును అప్పగించారు.
స్వగ్రామంలో విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు అపోలో మిషన్ ప్రయోగాలను గూర్చి తెలుసుకున్నారు. ఆనాటి నుంచి రాకెట్‌ల మీద మక్కువ పెంచుకున్నారు. ఈమె ఆరుగురు తోబుట్టువులలో ఒకరు. ఒక్కరే సోదరుడు. మిగిలిన వారంతా ఆడపిల్లలే. అందరూ విద్యావంతులే. వివిధ రంగాలలో ఉన్నత పదవులలో రాణిస్తున్నవారే. పూణే లోని డిఫెన్స్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ లో చేరే వరకు రక్షణ రంగంలో ప్రవేశించే ఆలోచనే రాలేదు. ఇన్స్‌స్టిట్యూట్ ఎం.టెక్ కోర్సును డిఆర్‌డిఎల్ (రక్షణ పరిశోధనా సంష్థ - తర్వాతి కాలంలో డిఆర్‌డిఓ -డిఫెన్స్ రీసెర్చ్ డెవలప్‌మెంట్ ఆర్గనైజేషన్ గా మారింది) స్పాన్సర్ చేస్తూ గైడెడ్ మిస్సైల్ టెక్నాలజీ కోర్సును ప్రెవేశ పెట్టారు. ఈమె ఆసక్తితో దరఖాస్తు చేయగా ఎంపిక చేసిన పది మందిలో ఒకరుగా నిలిచారు. ఎం.టెక్ పూర్తయిన తర్వాత ఒక ఏడాది కాలం లెక్చరర్ గా పనిచేశారు. 1988 లో హైదరాబాదు లోని డిఆర్‌డిఓలో శాస్త్రవేత్తగా "బి" హోదాలో చేరారు.
దేశంలోనే అత్యంత దూరం ప్రయాణం చేసి క్షిపణి అభివృద్ధి బాధ్యతలతో ప్రవేశించిన టెస్సీ ఎంతటి ఉన్నత స్థాయికి ఎదిగినా, అది తన వృత్తి ధర్మంలో భాగం మాత్రమేనని భావించారు. క్షిపణి "అగ్ని" పట్ల ఈమె చూపుతున్న ఉత్సాహాన్ని చూసి బాధ్యతలను మరింత పెంచారు. అక్కడ ఈమెను జెండర్ సమస్యలు ఏవీ వేదించలేదు. "మహిళ కదా" అని ఆలోచించి ఈ అవకాశాన్ని అందించలేదు. అది కేవలం ఈమె తన స్వయం ప్రతిభతోనే సాధించుకున్నారు. ఒక మహిళగా కంటే ఒక శాస్త్రవేత్తగా ఈ స్థానాన్ని దక్కించుకోవడం పట్ల ఆనందించారు. పనిచేసే విషయంలో కర్తవ్య నిర్వహణలో మాత్రం చాలా కఠినంగా వ్యవహరించేవారు. తాను అనుకున్న లక్ష్యం నెరవేరే వరకూ శ్రమించేవారు. ఎదుటి వారిలో కూడా ఇవే పద్ధతులను ఆశించేవారు.
"అగ్ని -" క్షిపణి 3000 కిలోమీటర్లవరకు వెళ్ళే అవధి కల క్షిపణి. ఈ ప్రాజెక్టుకు ఆమె ప్రధాన పాఅత్ర పోషించారు అగ్ని-3 లో ఈమెతో పాటు ఏడుగురు మహిళా శాస్త్రవేత్తలు ఉన్నారు. అగ్ని-2, అగ్ని-3 క్షిపణుల రూపకల్పనలో ప్రధాన పాత్ర పోషించారు. క్షిపణున నిర్మాణం, అభివృద్ధిలో తనవంతు కృషిచేశారు. ఏకంగా దేశ భద్రతకు ఉపయోగపడే కీలక క్షిపణూల్ గురించి ఈమె మనసు అహర్నిశాలు యోచిస్తుంటుంది. అగ్ని-3 ప్రాజెక్ట్ లోకి ప్రవేశించిన తర్వాత శాస్త్రవేత్తగా "ఎఫ్" హోదాకు చేరుకున్నారు. దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న డిఆర్‌డిఓ ప్రయోగ శాలల్లో దాదాపు 200 మంది మహిళలు ఉండగా, ఈమె పనిచేస్తున్న ఎ, ఎస్.ఎల్. లోణే 20 మంది వరకు ఉన్నారు.
2006, జూలై 9 న విఫలమైన అగ్ని -3 క్షిపణిని తిరిగి 2007, ఏప్రిల్ 12 వ తేదీన విజయవంతంగా ప్రయోగించడం ద్వారా ఈ రంగంలో అనేక అభివృద్ధి చెందిన దేశాల సరసన భారతదేశం నిలిచింది. ఈ ప్రయోగంలో టెస్సీ ఎటువంటి లోపాలకు తావు లేకుండా అనుకున్న వేళకు అనుకున్న సమయంలో విజయవంతంగా పరీక్షించగలిగారు. ఈ ప్రయోగ సమయంలో ఆమె హైదరాబాదు నుండి వీలర్స్ ఐలాండ్ కు చేరుకున్నారు. అదే సమయంలో ఈమె కుమారుడు స్వల్ప జ్యరంతో బాధ పడుతున్నప్పటికీ అన్ని వైపుల తీవ్ర ఒత్తిడికి గురైనా సరే స్థిర చిత్తంతో తాను చేసే వృత్తికి పరిపూర్ణ న్యాయం చేయడానికి సమాయత్తమైనారు. క్షిపణి ప్రాజెక్టుకు సహాధ్యక్షురాలిగా వ్యవహరిస్తూ అది విజయవంతం కావడానికి కృషిచేశారు.
ఆమె ఏప్రిల్ 1963 లో కేరళ రాష్ట్రం లోని అలెప్పీలో జన్మించారు ఆమె తండ్రి చిన్న వ్యాపారి. ఆమె అలప్పుంజా లో డ్రిగ్రీ వరకు చదివిన తర్వాత కాలికట్ లోని త్రిచూర్ ఇంజరీరింగ్ కాలేజీలో బి.టెక్ చదివారు.ఆ తర్వాత పూణే లోని డిఫెన్స్ ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నాలజీస్ లో గైడాడ్ మిస్సైల్స్ తెక్నాలజీలో ఎం.తెక్ ను అభ్యసించారు. ఘన ఇంధన వ్యవస్థలో పరిశోధనలు చేసి నైపుణ్యం సంపాదించారు ఆమె ఆరాధించే కేరళకు చెందిన తల్లిదండ్రులు ఆమెకు కలకత్తాలో పేదలకు సేవలు అందించిన నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత ఐన మదర్ థెరెసా పేరును పెట్టారు
టెస్సీ గరు పూణేలో ఎం.టెక్ చదువుతున్నప్పుడే క్లాస్ మేట్ ని ప్రేమించి పెళ్ళి చేసుకున్నారు. కొంతకాలం లెక్చరర్ గా ఉండి డి.ఆర్.డి.ఓ చేరిన తర్వాత హైదరాబాదు లోనే దంపతులు కలసి ఉండేవారు. ఆమె భర్త సరోజ్ కుమార్. ఆయన ఇండియన్ నేవీలో కొమొడోర్ గా పనిచేస్తున్నారు. ఆమె కుమారుడు "జేజాస్". ఆమెకు వృత్తిమీద అమితమైన అభిమానం, శ్రద్ధాశక్తులు ఉండటం వలననే తన కుమారునికి క్షిపణీ పేరు అని పెట్టారు ఆమె కుమారుడు తేజస్ ప్రస్తుతం ఫోర్డ్ టెక్నాలజీస్ లో ఇంజరీరుగా పనిచేస్తున్నారు.