polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ఇటలీ ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్యంలో ఉన్న పొగాకు, వస్తువుల ఉత్పత్తిని శాన్ మారినోలో నిషేధించారు. డైరెక్ట్ దిగుమతి నిషేధించబడింది: మూడవ పక్షం నుండి వచ్చే వస్తువులన్నీ దేశానికి చేరుకునే ముందు ఇటలీ గుండా ప్రయాణించాలి. దాని సొంత పోస్టల్ స్టాంపులు ముద్రించటానికి అనుమతి ఉన్నప్పటికీ శాన్ మారినో తన సొంత కరెన్సీని ఉపయోగించడానికి అనుమతించబడదు, ఇటలీ మింటును ఉపయోగించుకోవలసి ఉంటుంది. జూదం చట్టపరమైనది, నియంత్రించబడుతుంది; అయినప్పటికీ, 2007 కు ముందు కేసినోలు చట్టవిరుద్ధమైనవి. ప్రస్తుతం చట్టబద్ధంగా పనిచేసే కాసినో ఒకటి ఉంది.
దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రధానంగా పరిశ్రమలు, సేవారంగం, పర్యాటక రంగాల మీద ఆధారపడుతుంది. ఇది అనేక అభివృద్ధి చెందిన ఐరోపా ప్రాంతాలతో పోల్చదగిన జి.డి.పి. కలిగివుంది. తద్వారా ప్రపంచంలోని అత్యంత సంపన్న దేశాలలో ఒకటిగా గుర్తించబడుతోంది. శాన్ మారినో ఐరోపాలో అత్యల్ప నిరుద్యోగ శాతంతో, జాతీయ రుణం లేకుండా, మిగులు బడ్జెట్‌తో అత్యంత స్థిరమైన ఆర్థిక వ్యవస్థల్లో ఒకటిగా ఉంది. ప్రజల కన్నా ఎక్కువ వాహనాలు ఉన్న ఏకైక దేశం ఇది. దౌత్యపరంగా సాన్‌మారిసన్ "యునైటింగ్ ఫర్ కాన్సెన్సస్"లో ప్రధాన సభ్యదేశంగా ఉంది.
19 వ శతాబ్దంలో ఇటాలియన్ ఏకీకరణ ప్రక్రియ తరువాతి దశలో ఐక్యత కోసం మద్దతునిచ్చినందుకు హింసకు గురౌతున్న అనేక మంది శరణార్ధులకు శాన్ మారినో ఆశ్రయం ఇచ్చింది. ఈ మద్దతును గుర్తిస్తూ శాన్ మారినో కోరికను కొత్త ఇటాలియన్ రాజ్యంలో చేర్చకూడదని గియుసేప్ గారిబాల్డి అంగీకరించాడు. శాన్ మారినో ప్రభుత్వం యునైటెడ్ స్టేట్స్ అధ్యక్షుడు అబ్రహం లింకన్‌ను గౌరవ పౌరుడిగా చేసింది. రిపబ్లికన్ "రిపబ్లికన్ సూత్రాలపై స్థాపించిన ప్రభుత్వం సురక్షితంగా, శాశ్వతమైనదిగా వ్యవహరించే సామర్థ్యం కలిగివుంది" అని ఆయన పేర్కొన్నారు.
రోమన్ కాథలిక్ డియోసెస్ ఆఫ్ శాన్ మారినో-మోంటేఫెల్ట్రో 1977 వరకు మోంటేఫెల్ట్రో చారిత్రాత్మక డియోసెస్‌గా ఉంది. ప్రస్తుత డియోసెస్ శాన్ మారినోలోని అన్ని పారిష్లను కలిగి ఉంది. మొనాఫెల్ట్రో మొట్టమొదటి ప్రస్తావన, మోనా ఫెరేత్రి, చార్లెమాగ్నే పెప్న్ విరాళాన్ని ధ్రువీకరించిన డిప్లొమాలలో ఉంది. మోంటేఫెల్ట్రో మొట్టమొదటి బిషప్ అగాథో . నివాసం శాన్ లియోలో ఉంది. ఇది బిషప్ ఫ్లామినియోస్ డోండి ఆధ్వర్యంలో సాన్ లియోకి మళ్లీ బదిలీ అయింది. కానీ తరువాత అది పెన్నబిల్లికి తిరిగి వచ్చింది.
శాన్ మారినో, అధికారికంగా రిపబ్లిక్ ఆఫ్ శాన్ మారినో అనీ లేక తరచుగా మోస్ట్ సెరెన్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ శాన్ మారినో అని పిలిచే ఈ దేశం చుట్టూ ఇటలీ విస్తరించిన అతిచిన్న భూపరివేష్టిత దేశం. ఇది అపెనైనె పర్వతాల ఈశాన్య భాగంలో ఇటాలియన్ ద్వీపకల్పంలో ఉంది. దీని విస్తీర్ణం కేవలం 61చ.కి.మీ , జన సంఖ్య 33,562. దీని రాజధాని శాన్ మారినో నగరం, అతిపెద్ద నగరం సెర్రావల్లె. శాన్ మారినో ఐరోపా కౌన్సిల్‌లోని సభ్యదేశాలన్నింటిలో అత్యల్ప జనసంఖ్య కలిగి ఉంది.
శాన్ మారినో ఒక యూరోపియన్ యూనియన్ సభ్యదేశం కానప్పటికీ, ఐరోపా సమాఖ్య కౌన్సిల్తో ఒప్పందం ప్రకారం కరెన్సీగా యూరోను ఉపయోగించుకోవచ్చు; ఇది యూరో నాణేల తమ స్వంతజాతీయ చిహ్నాలతో రూపొందించి ఉపయోగించుకునే హక్కును కూడా మంజూరు చేసింది. యూరో కంటే ముందు ఉపయోగమ్లో ఉన్న సమ్మెరినిసీస్ లిరా ఇటాలియన్ లిరాతో కూడా మార్పిడి చేసుకునేవారు. కొద్దిమంది సమ్మెరినీస్ యూరో నాణేలు ముందు లిరా విషయంలో ప్రధానంగా నాణెం సేకరించే వారు ఆసక్తి కనబరుస్తున్నారు.
శాన్ మారినోలో రవాణాసౌకర్యాలు పరిమితంగానే ఉంటాయి. రిమినీ, సాన్ మారినో నగరాల మధ్య దినసరి బసుసేవలు లభిస్తుంటాయి. ఇటలీ నుండి శాన్ మారినోకు ప్రయాణిస్తున్న పర్యాటకులు, రెండూ దేశాలమద్య ప్రయాణించే కార్మికులకు ఇద్దరికీ ఈ బస్ సర్వీస్ సహకరిస్తూ ఉంది. రిమినిలో, శాన్ మారినోలో మద్య సుమారు 20 స్థానాల్లో బసు స్టాపులు ఉన్నాయి. రిమిని రైల్వే స్టేషన్, శాన్ మారినో కోచ్ స్టేషన్ టెర్మినస్ స్టాప్లతో ఈ సేవ నిలిపివేయబడింది.
శాన్ మారినోలో ఎటువంటి బహిరంగ విమానాశ్రయాలు లేవు కానీ టోర్రాసియాలో ఉన్న ఒక చిన్న ప్రైవేట్ ఎయిర్ప్లిప్, బోర్గో మాగ్గియోర్లో ఉన్న అంతర్జాతీయ హెలిపోర్ట్ ఉన్నాయి. రిమిని నగరానికి సమీప ంలోని ఫెడెరికో ఫెల్లిని ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్పోర్టులో " ఎయిర్ బేసు " చేరిన పర్యాటకులను బస్సు ద్వారా బదిలీ చేస్తారు. శాన్ మారినో ద్వారా రెండు నదులు ప్రవహిస్తున్నప్పటికీ ప్రధాన నీటి రవాణా లేదు. పోర్ట్ లేదా నౌకాశ్రయం లేదు.
దేశంలో ప్రధాన రహదారి శాన్ మారినో హైవేగా ఉంది. అధికారులు ప్రత్యేకమైన సమ్మరైన్స్ లైసెన్స్ ప్లేట్లతో లైసెన్స్ కలిగిన ప్రైవేట్ వాహనాలను కలిగి ఉంటారు. వీటిలో నీలం బొమ్మలు, కోట్ ఆఫ్ హాండ్స్ తో తెల్లగా ఉంటాయి. సాధారణంగా ఒక అక్షరం నాలుగు సంఖ్యలు ఉంటాయి. అనేక వాహనాలు అంతర్జాతీయ వాహన గుర్తింపు కోడును కూడా కలిగి ఉంటాయి .
సాన్ మారినోలో కనీసం 600 సంవత్సరాల నుండి యూదుల ఉనికి ఉంది. శాన్ మారినోలో యూదుల మొట్టమొదటి ప్రస్తావన 14 వ శతాబ్దం చివరి నాటిది. యూదుల వ్యాపార లావాదేవీలను రికార్డు చేసిన అధికారిక పత్రాలు ఉన్నాయి. 15 - 17 వ శతాబ్దాల్లో సాన్ మారినోలో ఒక యూదు సమాజం ఉనికిని తెలిజేయడానికి యూదుల వ్యవహారాలను వివరించి ధ్రువీకరించే అనేక పత్రాలు ఉన్నాయి. యూదులు ప్రభుత్వఅధికారిక రక్షణను అనుమతించారు.
1972 లో ఇటలీలో విలువ-ఆధారిత పన్ను వ్యవస్థ ప్రవేశపెట్టబడింది. ఇది శాన్ మారినోలో 1939 స్నేహపూర్వక ఒప్పందానికి అనుగుణంగా వర్తించబడింది. అంతేకాకుండా శాన్ మారినో దిగుమతి చేసుకున్న వస్తువులపై పన్ను విధించబడింది. అయితే ఇటువంటి పన్నులు జాతీయ ఉత్పత్తులకు వర్తించవు. 1996 వరకు శాన్ మారినోలో ఉత్పత్తి చేయబడిన, విక్రయించే వస్తువుల పరోక్ష పన్నులకు కాదు.
శాన్ మారినో తలసరి జీడీపీ $ 55,449 అ.డా, జీవన ప్రమాణం డెన్మార్క్కు సమానంగా ఉంటుంది. పరిశ్రమలలో బ్యాంకింగ్, ఎలక్ట్రానిక్స్, సెరామిక్స్ ప్రాధాన్యత వహిస్తూ ఉన్నాయి. ప్రధాన వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు వైన్, జున్ను ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. శాన్ మారినో ఇటలీ నుండి ప్రధానమైన వస్తువులను దిగుమతి చేస్తుంది.
శాన్ మారినో తపాలా స్టాంపులు,ప్ దేశంలో పోస్ట్ చేయబడిన మెయిల్కు చెల్లుబాటు అయ్యేవి. ఎక్కువగా ఫిలటెలిస్టులకు విక్రయించబడతాయి. ఆదాయం ముఖ్యమైన ఆదాయవనరుగా ఉన్నాయి. శాన్ మారినో చిన్న యూరోపియన్ పోస్టల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ సహకార సభ్యదేశంగా ఉంది.
ఏదేమైనా పన్ను చెల్లింపుదారులకు కాథలిక్ చర్చికి లేదా ఇతర "ఇతర" ధార్మిక సంస్థలకు వారి ఆదాయం పన్నులో 0.3% కేటాయింపు కోసం అభ్యర్థించే హక్కు ఉంది. ఈ చర్చిలలో వాల్డెన్సియన్ చర్చి, యెహోవాసాక్షుల రెండు మతపరమైన సమూహాలు ఉన్నాయి.
లైసెన్స్ టాక్సీ సేవ పరిమితంగా దేశవ్యాప్తంగా అందుబాటులో ఉంది. రిపబ్లిక్లో ఏడు లైసెన్స్ టాక్సీ కంపెనీలు పనిచేస్తూ ఉన్నాయి. ఇటాలియన్ ప్రయాణీకులతో ప్రయాణిస్తున్న ఇటాలియన్ టాక్సీలు శాన్ మారినోలో తరచూ కనిపిస్తుంటాయి.
యూరోపియన్ యూనియన్ కస్టమ్స్ ఒప్పందం ప్రకారం శాన్ మారినో దిగుమతి చేసుకున్న వస్తువులపై పన్ను విధింపును దిగుమతి విధికి సమానంగా కొనసాగిస్తున్నారు. అంతేకాకుండా, ఇటాలియన్ వేట్ స్థానంలో, సాధారణ ప్రవేశపెట్టబడింది.
ఈ పరిమితులకు బదులుగా ఇటలీ శాన్ మారినో వార్షిక స్టైపెండ్, వ్యయం, సముద్రపు ఉప్పు , పొగాకు , సిగరెట్లు , అగ్గిపెట్టెలు అందిస్తుంది.
రెండో ప్రపంచ యుద్ధం సందర్భంగా నాజీ ప్రక్షాళన నుండి 1,00,000 మంది ఇటాలియన్లు, యూదులకు శాన్ మారినో ఆశ్రయం కల్పించింది. నేడు కొద్దిమంది యూదులు మాత్రమే ఉన్నారు.
రిహద్దు వద్ద ఇటలీతో ఏ లాంఛనాలు లేవు. అయితే, పర్యాటక కార్యాలయ సందర్శకులు తమ పాస్పోర్ట్ లకు అధికారికంగా రద్దు చేసిన స్మారక స్టాంపులను కొనుగోలు చేయవచ్చు.
శీతోష్ణస్థితి ఖండాంతర ప్రభావాలతో మధ్యధరా, వెచ్చని వేసవికాలాలు, ద్వీపకల్పంలోని అంతర్గత ప్రాంతాల్లో మధ్యమంగా ఉండే చల్లని చలికాలాలు ఉంటాయి.
శాన్ మారినోలో కార్పొరేట్ లాభాలు పన్ను రేటు 19%. పెట్టుబడి లాభాలు 5% పన్నుకు లోబడి ఉంటాయి; వడ్డీ 13% ఆక్రమిత పన్నుకు లోబడి ఉంటుంది.
సాన్ మారినో భూభాగంలో కొన్ని ఆర్థిక కార్యకలాపాలను నిర్దేశిస్తూ, 1862 నుంచి శాన్ మారినో, ఇటలీ సమావేశాలలో నిమగ్నమై ఉన్నాయి.
రాంకిషన్‌రావు తన రాజకీయ జీవితంలో అనేకసార్లు జైళ్లపాలయ్యారు. వరంగల్‌ జైల్లో ఉన్నంతకాలం రేయింబవళ్లు కాళ్లూ చేతులకు బేడీలు వేయబడి అతి ఇరుకైన గదిలో శిక్ష అనుభవించారు. 1964లో సిపిఎం వైపు వచ్చిన ఆయన ప్రభుత్వ ఆగ్రహానికిగురై 16 నెలలపాటు జైలు శిక్ష అనుభవించారు. జైలులో ఉండగానే ఆయన ప్రమాదకరమైన జబ్బున పడ్డారు. 1974లో అధిక ధరలకు నిరసనగా సిపిఎం ఇచ్చిన పిలుపునందుకుని నిర్వహించిన ఆందోళనకు నాయకత్వం వహించారని మరో కమ్యూనిస్టు యోధుడు చిర్రావూరి లక్ష్మీనరసయ్యతోపాటు అరెస్టు చేశారు. అంతటితో ఆగక ఆనాటి ముఖ్యమంత్రి జలగం వెంగళరావు వారిద్దరికీ బేడీలు వేయించి ఖమ్మం పురవీధుల్లో ఊరేగింపజేశారు. తర్వాత ఆ ఖమ్మం గడ్డపైనే చిర్రావూరి మున్సిపల్‌ ఛైర్మన్‌గా, రాంకిషన్‌రావు శాసనసభ్యుడిగా ఎన్నుకోబడ్డారు. 1975లో ఎమర్జెన్సీలో కూడా రాంకిషన్‌రావును రాజమండ్రి, హైదరాబాద్‌, వరంగల్‌ కేంద్ర కారాగారాల్లో నిర్బంధించారు. మళ్లీ ఆయనకు అనారోగ్య పరిస్థితులు ఏర్పడటంతో వరంగల్‌ ఎంజిఎం ఆసుపత్రిలో చేర్చారు. ఆ స్థితిలోకూడా ఆయనను గొలుసులతో మంచానికీ, కాలుకీ కట్టేసి హింసలపాల్జేశారు.
రాంకిషన్‌రావుకు ఐదారేళ్ల వయసున్నప్పుడే వారి నాన్న చనిపోయారు. రాంకిషన్‌రావుకు ఓ అక్క, అన్న కూడా ఉన్నారు . పిల్లలు పెద్దవాళ్లయ్యే వరకూ వ్యవసాయం చేసుకొని ఫలసాయం అప్పుల కింద జమ చేసుకునేలా పొలాన్ని అప్పలవాళ్లకు అప్పగించి ఆ కుటుంబం ఖమ్మం వెళ్లిపోయింది. రాంకిషన్‌రావు తల్లి బ్రాహ్మణులకూ, వైశ్యులకూ మునేటి నుంచీ, ఖిల్లా బావి నుంచీ ప్రతిరోజూ పది బిందెల వరకూ మంచినీళ్లు మోసి వారిచ్చే కొద్ది కాసులతో కుటుంబాన్ని పోషిస్తుండేది. ఆ కాలంలో వీరి కుటుంబ విషయం విని కాచిరాజుగూడెం భూస్వామీ, పట్వారీ అయిన మంచికంటి తిరుమలరావు రాంకిషన్‌రావును దత్తత చేసుకున్నారు. కాచిరాజుగూడెంలో ఇంటి వద్దనే ప్రయివేటు మాస్టారును పెట్టించి మూడో తరగతి వరకూ రాంకిషన్‌రావుకు చదువు చెప్పించారు. ఈ తరువాత పై చదువుకోసం ఖమ్మంలో పెట్టారు. ఆరవ తరగతి చదువుతుండగానే రాంకిషన్‌రావుకు వివాహమయ్యింది . వీరి భార్య పేరు సత్యావతి, కుమారుడు లక్ష్మీ నారాయణ, కుమార్తెలు లక్ష్మీ నరసమ్మ, భారతి .
హైదరాబాదులో ల్యాండ్‌ రెవెన్యూ కార్యాలయంలో చిన్న ఉద్యోగంలో చేరారు. రాంకిషన్‌రావు తన భార్యను హైదరాబాద్‌లోనే వదిలేసి షోలాపూర్‌ వెళ్లి సైన్యంలో అబులెన్సు దళంలో చేరారు. ఆ సమయంలో ఆంధ్ర మహాసభలో పనిచేస్తునన జాతీయవాది కొమరగిరి నారాయణరావు రాంకిషన్‌రావు చిరునామా తెలుసుకొని పూనా వచ్చారు. తర్వాత వారిద్దరూ కలిసి మాట్లాడినప్పుడు భార్య, పెంపుడు తండ్రి పడుతున్న ఆందోళన, ఆవేదన వివరించి తిరిగి వచ్చేయాలని రాంకిషన్‌రావును కొమరగిరి కోరారు. దీనిని అర్థం చేసుకొన్న ఆయన సైన్యం శిబిరం నుంచి దొడ్డిదారిన హైదరాబాద్‌కు పారిపోయి వచ్చారు. పోలీసుల కళ్లబడకుండా ఉండేందుకు కొన్నేళ్లపాటు అజ్ఞాతవాసంలో గడపాల్సివచ్చింది. కొణతమాత్మకూరులో ఉన్నప్పుడు ప్రముఖ కమ్యూనిస్టు అగ్రనేతలు కామ్రేడ్స్‌ పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య, మానికేని బసవపున్నయ్య, చండ్ర రాజేశ్వరరావులను కలిసారు.
రాంకిషన్‌రావు కొణతమాత్మకూరులోనే కమ్యూనిస్టుపార్టీ సభ్యుడయ్యారు. రాంకిషన్‌రావు తన దత్తత తండ్రినుండి సంక్రమించిన 200 ఎకరాలు బీదలకు పంచారు. నిజాం నవాబుకు చెందిన రజాకార్లు, భూస్వామ్య శక్తులు. ప్రజలపై చేస్తున్న దాడులను తిప్పికొట్టేందుకు ఆయన కృష్ణాజిల్లా కమ్మవారిపాలెంలో ఏర్పాటు చేసిన కేంద్రంలో గెరిల్లా పోరాట యుద్ధ పద్ధతుల్లో శిక్షణ పొందారు. శిక్షణ పొందాక ఎన్నో దాడుల్లో పాల్గొన్నారు. పిండిప్రోలులో దేశ్‌ముఖ్‌ జగన్నాధరెడ్డి గడీని కూల్చివేసిన సంఘటనలో కూడా రాంకిషన్‌రావు పాల్గొన్నారు. అలాగే సంకీస పోలీసుస్టేషన్‌, మానుకోట తాలూకాలోని నెల్లికుదురు పోలీసుస్టేషన్లపై దాడిచేసిన దళాల్లో కూడా ప్రధానపాత్ర వహించారు. ఈ దాడిలో ఐదుగురు సైనికులు మృతిచెందారు. ములకలపల్లి మిలిటరీ క్యాంప్‌పై దాడిలోనూ పాల్గొన్నారు.
రాంకిషన్‌ రావు కృష్ణాజిల్లా, నందిగామ తాలూకా, పెనుగంచిప్రోలులో పర్సా రామానుజరావు, సీతమ్మ దంపతులకు 1917 అక్టోబరు 11 న జన్మించారు.
బొబ్బిలియుద్ధం, సత్యహరిశ్చంద్రీయం, మహాకవి కాళిదాసు, చంద్రగుప్త, రంగూన్ రౌడీ మొదలైన పద్య నాటకాలను ప్రదర్శించాడు. శ్రీ ప్రభాకర నాట్యమండలి సంస్థ పేర అనేక ప్రదర్శనలు ఙచ్చాడు. పినిశెట్టి శ్రీరామమూర్తి రచించిన 'పల్లెపడుచు' నాటకంలో గంగులు పాత్ర అద్భుతంగా పోషించాడు. 1951లో తెనాలిలో జరిగిన పోటీలలో ఆత్రేయ రచించిన ఎవరు దొంగ నాటికను ప్రదర్శించి ఉత్తమ ప్రదర్శనకు, నటనకు బహుమతులందుకున్నాడు. ప్రముఖ కళాకారులైన కైకాల సత్యనారాయణ, పుష్పకుమారి, రేడియో ఏకాంబరం, జాలాది రాజారావు, జి.వి. ప్రసాదరావు, నిర్మలమ్మ, హేమలత, అమ్ముల పార్వతి మొదలైనవారు పామర్తి శిక్షణలో నటనను నేర్చుకున్నారు. పామర్తి దర్శకత్వం వహించిన ఆరు స్త్రీ పాత్రలున్న 'చావకూడదు' నాటిక ఆంధ్ర నాటక కళాపరిషత్తు నాటక పోటీలో ఉత్తమ నటి, ద్వితీయ ఉత్తమ ప్రదర్శన బహుమతులను అందుకుంది.
చిన్నప్పటి నుంచి నాటక ప్రదర్శనల పట్ల ఆసక్తివున్న సుబ్బారావు, తన సహచరులైన సూరపనేని ప్రభాకరరావు, హెచ్.వి. చలపతిరావు, దాసరి తిలకం, పువ్వుల అనసూయ మొదలైన వారితో కలిసి నాటకాలు వేయడం ప్రారంభించాడు. తన బృందంతో 'తెలుగుతల్లి' నాటకాన్ని విస్తృతంగా ప్రదర్శించాడు. 1939లో తెలుగుతల్లి నాటకాన్ని విజయవాడలో ప్రదర్శించినప్పడు తిరుపతి వెంకట కవులలో ఒకరైన చెళ్ళపిళ్ళ వెంకటశాస్త్రి ముగ్ధులై పామర్తికి 'హాస్యరత్న' బిరుదు ప్రదానం చేసి ఆశీర్వదించాడు. ‘పల్లెపడుచు'లో గంగులు పాత్ర 'సుల్తానీ'లో పరమానందం, 'ఎవరు దొంగ'లో దొంగ వంటి పాత్రలే పోషించాడు.
వేలూరి శివరామ శాస్త్రి రచించిన రేడియో నాటికను ప్రదర్శనకు అనుగుణంగా రాసి, అందులో పరమానందం పాత్రలో నటించాడు. 1961లో నాటక కళాపరిషత్తులో 'సుల్తానీ' నాటికను మనోజ్ఞంగా ప్రదర్శించడం, దానికి ఉత్తమ ప్రదర్శన, ఉత్తమ నటి, ఉత్తమ దర్శకత్వం బహుమతులు గెలుచుకోవడం జరిగింది. సుల్తానీ పామర్తి నట జీవితంలో ఒక మైలురాయిగా నిలిచింది.
గుడివాడలో సుబ్బారావు కాంస్య విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించండమేకాకుండా, పామర్తి నివసించిన వీధికి 'పామర్తి సుబ్బారావుగారి వీధి' అని నామకరణం చేశారు.
ఈమెను మైసూరు మహారాజా కృష్ణరాజేంద్ర ఒడయార్ ఆస్థాన విదుషీమణి గా 1939లో నియమించాడు. ఆ తర్వాత భరతనాట్య కళాకారిణిగా ఈమె పేరు ఇంటింటా మారుమ్రోగింది. భరతనాట్యంలో మైసూరు శైలిని ఈమె తారాస్థాయికి తీసుకువెళ్ళింది. ఈమె కృష్ణరాజేంద్ర ఒడయార్ , జయచామరాజేంద్ర ఒడయార్‌ల ఆస్థానంలో ఆస్థాన విదుషీమణిగా 40 సంవత్సరాలు సేవలను అందించింది. ప్యాలెస్‌లో చాముండి ఉత్సవాలలోను, దసరా నవరాత్రి ఉత్సవాలలోను, మహారాజా వర్ధంతి ఉత్సవాలలోను ఈమె నృత్యప్రదర్శన తప్పనిసరిగా ఉండేది.
ఈమె గురుకుల పద్దతితో తన గురువు వద్ద భరతనాట్యం అభ్యసించి తన 12వ యేటనే "రంగప్రవేశం" చేసింది. ఈమె మైసూరు ఆస్థాన సంస్కృత విద్వాంసులు దేవోత్తమ జోషి, శాంతాశాస్త్రి, గిరి భట్టల వద్ద సంస్కృతాన్ని అభ్యసించింది. కర్ణాటక సంగీతంలోని మెళకువలను బి.దేవేంద్రప్ప, సి.రామారావుల వద్ధ నేర్చుకుంది. ఈమె తన గురువు తాయమ్మతో కలిసి 30 సంవత్సరాలు నృత్య ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.
వెంకటలక్షమ్మ మైసూర్ రాజ్యంలోని కడూర్ సమీపంలోని తంగళి తండాలో ఒక లంబాడీ కుటుంబంలో 1906, మే 29వ తేదీన జన్మించింది. ఈమె చిన్నతనంలోనే తండ్రి మరణించడంతో తాత రామానాయక్ వద్ద పెరిగింది. ఈమె 8 యేళ్ల వయసులో మైసూరు రాజాస్థానంలోని రాజనర్తకి జట్టి తాయమ్మ వద్ద భరతనాట్య శిక్షణకోసం చేరింది.
కడూర్ వెంకటలక్షమ్మ మైసూరు రాజాస్థానానికి చెందిన సుప్రసిద్ధ భరతనాట్య నర్తకి. మైసూరు శైలికి చెందిన భరతనాట్యంలో ఈమె ఆరితేరిన కళాకారిణి. భారత ప్రభుత్వం 1992లో మూడవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం పద్మభూషణ్ తో ఈమెను సత్కరించింది.
ఈమె తన గురువు తాయమ్మ ఇంటికి తెల్లవారుఝాముననే వెళ్లి కఠోర శిక్షణను తీసుకునేది. ప్రదర్శనలో ఆహార్యానికంటే అభినయానికి ఎక్కువా ప్రాధాన్యతను ఇచ్చేది.
మాణిక్యవాచకర్ గురించి విన్న పాండ్య రాజు అతనిని పిలిచి తన ప్రధానిగా నియమించాడు. అతనికి “తెన్నవన్ బ్రహ్మారాయణ” అనే బిరుదును ఇచ్చాడు. అనగా ‘దక్షిణాది బ్రాహ్మణులలో ప్రధానమంత్రి’ అని అర్ఠం. అతను మంత్రిగా తన విధులను తెలివిగా, చిత్తశుద్ధితో నిర్వర్తించినప్పటికీ, భౌతిక ఆనందం కోసం అతనికి కోరిక లేదు.అతని మనస్సు ఎల్లప్పుడూ ఆధ్యాత్మిక విషయాలపై మరల్చేది.జ్ఞాన సాధనకు, గురువు దయ అవసరం అని నమ్ముతూ, దాని గురించి ఆరా తీస్తూనే ఉండేవాడు.ఒకసారి పాండ్య రాజు కొన్ని మంచి గుర్రాలను కొని తన వద్దకు తీసుకురావాలని మంత్రిగా ఉన్న మాణిక్యవాచకర్ ను ఆదేశించాడు. అతను అప్పటికే తనకు కావాల్సిన గురువును వెతుక్కోవాలనే ఉద్దేశంతో ఉన్న మాణిక్య వాచకర్ కు ఇది మంచి అవకాశంగా భావించాడు.తన ప్రయాణానికి అవసరమైన మొత్తం బంగారాన్ని తనతో తీసుకువెళ్ళాడు. అతని మనస్సు గురువును తీవ్రంగా కోరుకుంటున్నందున, ఆపనికోసం ముందుగా దారిలో ఉన్న అన్ని దేవాలయాలను సందర్శించాడు.అలా పర్యటనలో భాగంగా తిరుపెరుండురై అనే గ్రామానికి చేరుకున్నాడు.
ఆ కలలో కనపడిన దర్శనంతో ఆశ్చర్యపోయిన అతను కళ్ళు తెరిచాడు. కాని కలలో కనిపించిన శివుడు ప్ర అక్కడ కనపడలేదు. మణికావాకర్ జరిగినదానికి చాలా సంతోషించాడు. అతను తన అధికారిక దుస్తులు ధరించి మదురై వెళ్ళాడు. అతను రత్నాన్ని రాజుకు ఇచ్చాడు. గుర్రాలు ఎప్పుడు వచ్చే సమయాన్ని రాజుకు చెప్పి ఆ రోజు కోసం ఎదురుచూడసాగాడు. అయితే అతను మంత్రిగా తన అధికారిక విధులను తిరిగి ప్రారంభించలేదు. అతని శరీరం మదురైలో ఉన్నప్పటికీ, అతని మనస్సు తిరుపెరుందురైలో ఉంది.అతను కేవలం తన సమయాన్ని తిరుపెరుందురైలో వెచ్చించేవాడు.అయితే, పాండ్య రాజు గూడచారులను అసలు విషయం తెలుసుకోవటానికి తిరుపెరుందురైకి పంపించాడు. అక్కడ రాజు కోసం గుర్రాలు లేవని, వారి కొనుగోలు కోసం అయ్యే డబ్బు అంతా ఆలయ పునర్నిర్మాణంలో ఖర్చు చేయబడిందని గూడచారుల ద్వారా తెలుసుకున్నాడు. అందువల్ల అతను వెంటనే మణికావాకర్‌ను జైలులో పెట్టాడు. జైలు జీవితంలో రాజు పెట్టిన అన్ని పరీక్షల కష్టాలకు గురయ్యాడు.
రాజు నదికట్టపై జరుగుతున్న పని పురోగతిని చుట్టూ కలియతిరిగి పరిశీలించాడు.కాని అమ్మైయార్‌కు కేటాయించిన పని భాగాన్ని గమనించకుండా ఉండిపోయాడు.రాజు పనిని గురించి చేసిన విచారణలో, అతని సేవకులు ఆ అమ్మైయార్‌కు బదులుగా చేసిన కూలీ యొక్క చిలిపి పనులన్నీ రాజుకు చెప్పారు. రాజు కోపం తెచ్చుకుని ఆ కూలీని పిలిచి, ‘కేటాయించిన పని చేయకుండా, మీరు పడుకుని పాడుతున్నారు’ అని మందలించాడు.ఆ కోపంతో చేతిలో ఉన్న బెత్తంతో కూలీని వెనుకవైపు కొట్టాడు.ఆ దెబ్బ తిరిగి వచ్చి రాజునే కాకుండా, అక్కడి ప్రాణులందరికీ తగిలింది.వారందరూ ఆ దెబ్బతో బాధను అనుభవించారు. తనను కొట్టిన వ్యక్తి కూలీ వేషంలో పరమేశ్వరనేనని రాజు వెంటనే గ్రహించాడు.రాజు భయపడి నిలబడ్డాడు.ఆ తరువాత పరమేశ్వర అదృశ్యమయ్యాడు.వెంటనే ఆకాశం నుండి ఒక స్వరం, ‘ఓ రాజా!
ఇంతలో మాణిక్యవాచాకర్ రాజుగారితో చెప్పినట్లుగా, మూలా నక్షత్రం రోజున, ఈశ్వరుడు గుర్రపు బండిని వేసుకుని, అడవిలోని నక్కలను గుర్రాలుగా మార్చి, రాజు వద్దకు తీసుకువచ్చాడు. దీనిపై రాజు ఆశ్చర్యపోయాడు. గుర్రాలను రాజు అప్పగించుకున్నాడు.అశ్వశాల కాపలాదారుడు సలహా ప్రకారం ఇతర గుర్రాలన్నింటినీ ఉంచిన అదే స్థలంలో వాటిని కట్టివేసాడు.రాజు అతని గుర్రపు స్వారీకి కృతజ్ఞతలు తెలిపాడు. అనేక బహుమతులతో అతనిని పంపిన తరువాత, మణికావాకర్ను క్షమాపణలతో జైలు నుండి విడుదల చేశాడు.అదే రాత్రి కొత్తగా వచ్చిన గుర్రాలు వాటి వాస్తవ రూపాల్లోకి మారి, గుర్రాలన్నింటినీ గుర్రపుశాలలో చంపి, వాటిని తిని, నగరంలో వినాశనాన్ని సృష్టించి పారిపోయాయి. రాజు చాలా కోపంగా పెంచుకుని, మణికావాకర్‌ను మోసగాడిగా ముద్రవేసి తిరిగి జైలులో పెట్టాడు.
మాణిక్య వాచకర్ పేరు “ఆభరణాలు వంటి అర్థాలు వచ్చే పదాలుతో ఇమిడి ఉంది” అని ఒక తమిళ కవి రాసిన అత్యంత ప్రసిద్ధ కూర్పు తిరువకాకం అని పిలువబడే శైవ శ్లోకాల పుస్తకంలో ఉంది.అతని జీవితపు పురాతన రికార్డు తిరువిలయటల్ పురాణం నుండి వచ్చింది. ఇది మదురై ఆలయంతో మాణిక్య వాచకర్ కు సంబంధం ఉన్న దైవిక సంఘటనలను వివరిస్తుంది.ఈ రచనలోని నాలుగు అధ్యాయాలు, మణిక్యవాచకర్ కథకు అంకితం చేయబడ్డాయి.అతను అన్ని మత పుస్తకాలను చదివాడు. అందులోని పాఠాలను క్షుణ్ణంగా గ్రహించాడు.శివుని పట్ల ఉన్న భక్తికి, అలాగే జీవులపై అతను చూపిన దయకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.
మాణిక్కవాచకర్ మధురై జిల్లా నుండి ఏడు మైళ్ళ దూరంలో ఉన్న వైగై నది ఒడ్డున వధవూర్ లో జన్మించినట్లు చెబుతారు.ఆ కారణంగా ప్రజలు అతన్ని వడవురార్ అని పిలిచేవారు.అతను పండితార్ శైవ ఆలయ పూజారుల సంఘానికి చెందినవాడు.అతని తండ్రి ఆలయ పూజారి.మాణిక్యవాచకర్ హిందూ భక్తి పునరుజ్జీవన కవులలో ఒకరు. అతని రచన తమిళ శైవ సిద్ధాంత ముఖ్య మత గ్రంథమైన తిరుమురై ఒక సంపుటిని రూపొందించింది.అతని పని దేవుని అనుభవ ఆనందం నుండి వేరు చేయబడిన జీవిత వేదన కవితల ద్వారా వ్యక్తీకరించటం.
ఆధ్యాత్మిక, మత పునరుజ్జీవనానికి సహకరించిన మణిక్యవాచకర్ పరమ శివుడికి తనను తాను ఉద్ధరించే మార్గాన్ని చూపించడానికి ప్రపంచంలో జన్మించిన శైవ మతం నాలుగు సమాయక్ కురవర్కల్ లో ఒకరిగా గౌరవించబడ్డాడు.జ్ఞానసంబంధర్, అప్పర్, సుందరమూర్తి, మణిక్యవాచకర్ ఈ నలుగురు గొప్ప అల్వార్లుగా ప్రసిద్ధి పొందారు. జ్ఞానసంబంధర్ శివుని కుమారుడిగా, అప్పర్ను సేవకుడిగా, సుందరమూర్తిని స్నేహితుడిగా, మణిక్యవాచకర్ ను ప్రియమైన భక్తుడుగా శివుడితో విభిన్న సంబంధాలు కలిగి ఉన్నారని ప్రకటించిన ఒక నమ్ముతున్న ప్రసిద్ధ ప్రకటన ప్రచారంలో ఉంది.
ఈ విషయం గ్రామస్తులు తెలుసుకొని చాలా ఆశ్చర్యపోయారు.అప్పటి వరకు తమ గ్రామంలో పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేస్తున్న వ్యక్తి కోసం అన్వేషణ ప్రారంభించారు.కానీ ఎంత వెదికినా అతన్ని ఎక్కడా కనుగొనలేకపోయారు.అది భగవంతుడైన శివని లీల అని వారు గ్రహించారు. కొంతకాలం తరువాత, మణికావాకకర్ తన దుఃఖాన్ని అధిగమించి, ఈశ్వర ఆదేశాల ప్రకారం పనిచేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. మదురైకి రాజు అప్పగించిన పని తను చేయలేకపోయనని పరాజయాన్ని అంగీకరిస్తూ సమాచారం పంపించాడు. బంగారం అంతా అతనితో ఉంచుకుని ఆలయంలో ఒంటరిగా అక్కడే గడిపాడు.
రాజు జరిగినదంతా విని వెంటనే మదురైకి తిరిగి రావాలని మణికావాకకర్‌కు ఉత్తర్వు పంపాడు. అయితే గుర్రాలు లేకుండా రాజు దగ్గరకు ఎలా వెళ్ళగలడు?
అతను వాటిని కొనాలనుకుంటే డబ్బు లేదు. ఏమి చేయాలో తెలియక సహాయం కోసం శివుడిని ప్రార్థించాడు. ఆ రాత్రి శివుడు కలలో అతనికి కనిపించి, అమూల్యమైన ఒక రత్నం ఇచ్చి, ‘రాజుకు ఇది ఇచ్చి వచ్చే శ్రావణ మాసంలో మూలా నక్షత్రం రోజున గుర్రాలు వస్తాయని చెప్పండి’ అనిచెప్పాడు
మాణిక్యవాచకర్ లేక మాణిక్కవాసగర్ శివుడిని కీర్తిస్తూ తిరువాసకం అన్న గ్రంథం రాసిన 9వ శతాబ్దికి చెందిన తమిళ కవి.అతను రచనలు తమిళంలోని శైవ సిద్ధాంతానికి కీలకమైన తిరుమురై అన్న గ్రంథంలో మాణిక్యవాచకర్ రచనలు ఒక భాగం.శైవ తిరుమురై రచయితల్లో మాణిక్యవాచకర్ ఒకరు మాణిత్యవాచకర్ ఒకరు. అరిమర్దన పాండ్యన్ అన్న బిరుదు పొందిన పాండ్యరాజు వరగుణవర్మన్ మంత్రుల్లో ఒకరిగా మాణిక్యవాచకర్ మదురై నగరంలో జీవించాడు.
తరువాత కొద్ది కాలానికి ఈశ్వర ఆదేశాలకు అనుగుణంగా, వైగై నదికి వరదలు పెరిగి, మదురై నగరం మొత్తం నీటితో మునిగింది.అది చూసి భయపడిన రాజు ప్రజలందరినీ సమీకరించి నది కట్టలను పెంచమని ఆదేశించాడు.ఈ ప్రయోజనం కోసం, ప్రతి పౌరుడు తనకు కేటాయించిన పనిని చేయడంలో విఫలమైతే, తిరిగి భయంకరమైన పరిణామాల ముప్పుతో మరికొంత పని చేయాలని రాజు ఆదేశించాడు.
భగవంతుని సాన్నిధ్యం వల్ల కలిగే సంతోషం, భగవంతునితో ఎడబాటు వల్ల కలిగే దుఃఖం వలన అతనిలో నుండి కవిత్వం పుట్టుకొచ్చింది.దక్షిణ భారతదేశంలో శైవ సంప్రదాయంలో అత్యంత ప్రధానమైన యోగుల్లో, కవుల్లో అతను ఒకరైనా అరవై ముగ్గురు నాయనార్లలో అతనిని చేర్చలేదు.
తనను ఆశీర్వదించినవాడు ఈశ్వరుడు తప్ప మరెవరో కాదని పూర్తిగా నమ్మాడు. మణికావాకర్ భరించలేని దుఃఖంతో బాధపడ్డాడు.ఏడుస్తూ నేలమీద పడి ‘ఓ, నా ప్రభూ!
11వ పంచవర్ష ప్రణాళికలో అనేక రంగాలలో ఆశించిన మేర విజయాలు సాధించిన భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ విద్యారంగంలో మాత్రం పలు సవాళ్లను ఎదుర్కొంది. వేగవంతంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న మార్కెట్ ఆర్థిక వ్యవస్థలతో పోల్చినపుడు భారత్‌లో మీన్ ఇయర్స్ ఆఫ్ స్కూలింగ్ తక్కువ స్థాయిలో ఉంది. పొరుగు దేశమైన చైనా మీన్ ఇయర్స్ ఆఫ్ స్కూలింగ్‌లో మన కంటే ఎంతో ముందంజలో ఉంది. ఆ దేశంలో 8.17 సంవత్సరాలు కాగా, బ్రెజిల్‌లో 7.54 సంవత్సరాలు. ఇక మన దేశం విషయానికి వస్తే 5.12 సంవత్సరాలు గానే నమోదైంది. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల సగటు కన్నా భారత్‌లో మీన్ ఇయర్స్ ఆఫ్ స్కూలింగ్ తక్కువే అని చెప్పవచ్చు. ప్రాథమిక విద్య తర్వాత విద్యార్థులలో డ్రాపౌట్ రేటును భారత్‌లో ఎక్కువ గమనించవచ్చు. ప్రాథమిక విద్య, హయ్యర్ సెకండరీ విద్య మధ్య నమోదు నిష్పత్తిలో అంతరం మనదేశంలో చాలా తక్కువ. జాతీయ సగటు కన్నా ఎస్సీలు, ఎస్టీ తెగల విద్యార్థులలో డ్రాపౌట్ రేటు ఎక్కువగా ఉండటాన్ని గమనించవచ్చు.
ప్రాథమిక విద్యలో బడిలో నమోదైన పిల్లల నిష్పత్తిలో పెరుగుదల కనిపిస్తున్నప్పటికీ,విద్యార్థుల హాజరుకు సం బంధించి వివిధ రాష్ట్రాల మధ్య వ్యత్యాసాలు పెరిగాయి. విద్యాపరంగా వెనుకబడిన రాష్ట్రాలైన ఉత్తరప్రదేశ్, బీహార్, మధ్యప్రదేశ్, జార్ఖండ్‌లలో విద్యార్థుల హాజరురేటు 60 శాతం కన్నా తక్కువగా నమోదవుతున్నది.
ప్రాథమిక విద్యలో గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా ఉపాధ్యాయ లభ్యతలో పురోగతి కనిపిస్తోంది. సర్వశిక్షా అభియాన్ , రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల బడ్జెట్ కేటాయింపుల కారణంగా జాతీయస్థాయిలో విద్యార్థి- ఉపాధ్యాయ నిష్పత్తి 27ః1 కు చేరుకుంది. మరోవైపు విద్యార్థి, ఉపాధ్యాయ నిష్పత్తిలో వివిధ రాష్ట్రాలలో వ్యత్యాసాలు పెరిగాయి. సరైన శిక్షణలేని ఉపాధ్యాయుల సంఖ్య బీహార్, ఉత్తరప్రదేశ్, జార్ఖండ్, పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 8.1 లక్షలుగా ఉన్నారని అంచనా.
ప్రాథమిక విద్యలో విద్యార్థుల అభ్యసన స్థాయి తక్కువగా ఉండటం ప్రస్తుతం ఒక సవాల్‌గా మారింది. అదే తరగతి స్థాయికి సంబంధించి ఇతర దేశాల విద్యార్థుల అభ్యసన స్థాయి కన్నా భారత విద్యార్థుల అభ్యసన స్థాయి తక్కువగా ఉంది. విద్యారంగ పరంగా అన్ని స్థాయిలలో నమోదులో పెరుగుదల, భౌతిక అవస్థాపనా సౌకర్యాలు మెరుగుపడినప్పటికీ, బలహీనమైన సాంప్రదాయ విద్య ద్వారా ఆశించిన ప్రయోజనాలు సమకూరడం లేదు.
11వ పంచవర్ష ప్రణాళికలో ప్రాథమిక విద్యలో డ్రాపౌట్ రేటును 50 నుంచి 20 శాతానికి తగ్గించాలని లక్ష్యం. ఈ విషయంలో కొంతమేర పురోగతి సాధించినప్పటికీ జాతీయ సగటు డ్రాపౌట్ రేటు 42.39 శాతంగా నిలవడం ఆందోళన కలిగించే పరిణామం. ఎస్సీ, ఎస్టీయేతర విద్యార్థులలో డ్రాపౌట్ రేటు 37.22 శాతం కాగా ఎస్సీ విద్యార్థులలో 51.25 శాతం, ఎస్టీ విద్యార్థులలో 57.58 శాతంగా నమోదు కావడాన్ని బట్టి వివిధ సామాజిక వర్గాల విద్యార్థులలో డ్రాపౌట్ రేటు వ్యత్యాసాలు ఎక్కువగా ఉన్నాయని అర్థం చేసుకోవచ్చు.
పదకొండో పంచవర్ష ప్రణాళికలో ప్రాథమిక విద్యా వ్యాప్తికి సర్వశిక్షా అభియాన్ కార్యక్రమం అమలుతోపాటు కేంద్ర ప్రభుత్వ పథకాలైన మధ్యాహ్న భోజన పథకం, ఉపాధ్యాయ విద్యా పథకం , మహిళా సమాఖ్య, మైనారిటీ విద్యాసంస్థలలో మౌలిక సౌకర్యాల అభివృద్ధి, మదర్సాలలో నాణ్యత గల విద్య అందించడం లాంటి పథకాలను అమలుచేసినప్పటికీ ఆశించిన స్థాయిలో ప్రాథమిక స్థాయిలో పిల్లల నమోదు జరగటం లేదు, విద్యా నాణ్యతలో రాష్ట్రాలు, ప్రాంతాల మధ్య, వివిధ సామాజిక వర్గాల మధ్య అంతరాలు పెరిగాయి.
2010లో ఒకటి, రెండో తరగతి విద్యార్థులకు స్నేహబాల కార్డులను ప్రవేశపెట్టారు. ఈ కార్డులను ఉపయోగిస్తూ ఉపాధ్యాయులు ఆయా తరగతుల విద్యార్థులకు బోధించాల్సి ఉంటుంది. వీటిని వినియోగించుకోవడం ద్వారా ప్రాథమిక విద్యలో సంతృప్తికరమైన మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. 2011లో ఒకటో తరగతి విద్యార్థులకు ద్వితీయ భాషగా ఆంగ్లంను ప్రవేశపెట్టారు. ఇలా అనేక కార్యక్రమాల అమలు ద్వారా ప్రాథమిక విద్యాభివృద్ధికి సర్కారు సకల చర్యలు చేపట్టింది. అయినప్పటికీ ప్రభుత్వ పాఠశాలలో విద్యార్థుల నమోదు నిష్పత్తి తక్కువ గానే ఉంది. మూల్యాంకనా ప్రమాణాలు సక్రమంగా లేకపోవడం, పాఠశాలలోని పిల్లలకు భద్రతా సౌకర్యాల కొరత, ప్రైవేటు విద్యాసంస్థలలో అధిక ఫీజుల వసూలు, పరీక్షా విధానంలో లోపాలు, లింగ వివక్ష, బాలికల విద్య పట్ల అశ్రద్ధ, విద్యారంగంపై ప్రభుత్వ వ్యయం తక్కువగా ఉండటం, విద్యార్థి-ఉపాధ్యాయ నిష్పత్తి సరిగా లేకపోవడం, ఇప్పటికీ వీడని డ్రాపౌట్ రేటు. ఇలా మన రాష్ట్రంలోని ప్రాథమిక విద్యను పలు సమస్యలు పట్టిపీడిస్తున్నాయి. ఇదే తరుణంలో ప్రైవేటు పాఠశాలలు అధికంగా అభివృద్ధి చెందిన ప్రాంతాలలో విస్తరిస్తున్నాయి.
ప్రణాళిక ప్రకారమే జరుగుతున్నా: జాతీయాభివృద్ధిలో విద్యారంగ ఆవశ్యకతను గుర్తించిన ప్రభుత్వం 12వ పంచవర్ష ప్రణాళిక లో విద్యారంగంలో నాణ్యతా ప్రమాణాల పెంపు, సమాజంలో అన్ని వర్గాల ప్రజలకు ఈ రంగంలో సమాన అవకాశాల కల్పనకు ప్రాధాన్యమిచ్చింది. ఈ రంగంపై కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఉమ్మడి వ్యయాన్ని 11వ పంచవర్ష ప్రణాళికలో రూ.12,44,797 కోట్లుగా అంచనా వేశారు. ఈ మొత్తంలో 35 శాతం ప్రణాళికా వ్యయం కాగా మిగిలిన 65 శాతం ప్రణాళికేతర వ్యయం. విద్యకు సంబంధించి మొత్తం ప్రభుత్వ వ్యయంలో 43 శాతం ప్రాథమిక విద్యపై 25 శాతం సెకండరీ విద్యపై, మిగతా 32 శాతం ఉన్నతవిద్యపై వెచ్చించారు. కేంద్ర ప్రభుత్వం విద్యారంగం పై చేసిన ఖర్చులో ప్రాథమిక విద్యపై 39 శాతం, సెకండరీ విద్యపై 12శాతం, ఉన్నత విద్యపై 50శాతం కేటాయించా యి. ఇక రాష్ట్ర ప్రభుత్వం విషయానికి వస్తే. పాఠశాల విద్య 75శాతం వాటా కలిగి ఉంది. ఇందులో ప్రాథమిక విద్య వాటా 44 శాతం కాగా, సెకండరీ విద్య వాటా 30 శాతం.