polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
నాడు అశేష ఆంధ్ర ప్రజా సామాన్యాన్ని ఉర్రూతలూగించిన వారి ఉత్సాహ ఉద్వేగాలతో, ఉద్రేక పరచి ఆనంద డోలికలలో ఊగులాడించిన రాజాధి రాజులతో పాటు సామాన్య ప్రజలను మెప్పించి, వారి మన్ననలు పొంది, రంగ రంగ వైభోగంగా వారి జీవితాలలో జీవించి, వారి వారి జీవితాలను తీర్చి దిద్దిన నాతి జానపద కళా రూపాలతో పాటు తపెటగుళ్ళు అనే విశిష్ట సంగీత నృత్య కళా రూపం. ఈ నాడు అక్కడక్కడా కనిపిస్తూ కొన వూపిరితో కొట్టు కుంటూ దిక్కూ తెన్నూ లేక ఆదరణ కోసం ఎదురు చూస్తూ ఉంది.
జట్టు నాయకుని ఆట, మాట ప్రకారమే ప్రదర్శన జరుగుతుంది. వీరి ముఖాలను చూస్తే వీరందరూ నిరక్షరాస్యులేనని ఇట్టే చెప్పేయవచ్చు. కొంత మందికీ పొడవైన జుట్టులుంటాయి. మరికొంత మంది గోచీలను కూడా కట్టుకుంటారు. వీరు నాగరికతకు దూరంగా ఉన్నారనడానికి ఇదే నిదర్శనం.లయబద్ధంగా నృత్యం చేసే ఈ బృందాలలో పదిహేను నుండి 20 మంది వరకూ ఉంటారు. తాళం, లయ తప్పకుండా, క్రమం తప్పకుండా వలయాకారంలో తిరుగుతూ వీరు చేసే నృత్యం కన్నులపండుగగా ఉంటుంది.
కూచి పూడి నృత్యంలో నెత్తిన చెంబూ కాళ్ళ క్రింద పళ్ళెమూ మాదిరి వీరు కూడా నీరు నింపిన మట్టి కుండ అంచులపై ఒకరు నిలబడితే, అతనిపై మరొవాద్య కారుడు తప్పెటలను వాయిస్తూనే నీరు నింణ్దిన కుండను నెత్తిన పెట్టుకుని వీరు తొణక కుండా, ఒక ప్రక్క తప్పెట వాయిస్తూ నీరు తొణికి పోతాయేమో అనే దృష్టి లేకుండా నృత్యం చేస్తూ వుంటే చుట్టూ చేరిన జన సందోహం చప్పట్లు చరుస్తారు.
వీరి భాష బాణీలు స్థానిక యాసలో ఉంటాయి. నిరక్షరాస్యులైనందున కొన్ని శబ్దాలు కూడా దుశ్శబ్దాలుగా పలుకుతారు. అయితే అవి అక్షరాస్యులమైన మనకు మాత్రమే పుస్తక భాష ప్రకారం తప్పుగా కనిపిస్తాయి. వారు గ్రామాలలో కుటుంబాలలో ఆడుకొనే మాటల మాదిరిగా యాస, మాండలికాల కలగలపుతో పాటలు పాడతారు.
ఈ కళారూపాన్ని గొల్ల కులస్థులు చేసుకొనే గాపు సంబరాలలోనూ, గంగాదేవి పండగలలోనూ, గ్రామదేవత పండుగ, దేవుడు సంబరాలు, శ్రీరామకొలువులోను ప్రదర్శనలిస్తారు. అప్పుడప్పుడు రాజకీయనాయకుల, ప్రభుత్వ పథకాల ప్రచారంలోనూ ఊరేగింపులోనూ పాల్గొంటారు.
ఇది రాష్ట్రంవ్యాప్తంగానే కాకుండా ఢిల్లీ , బొంబాయి, పాట్నా వంటి ప్రదేశాలలోనే కాకుండా శ్రీలంక మొదలైన దేశాలలోనూ, తానా సభలలోనూ ప్రదర్శించబడ్డాయి.
దత్తా, పరశురాం ఆలయాలు. మాలేగావ్ ఖండోబా యాత్రకు ప్రసిద్ధం. వార్షికంగా నిర్వహించబడే ఈ యాత్ర దక్షిణ భారతదేశంలోనిర్వహించబడే అతిపెద్ద యాత్రగా భావించబడుతుంది. దేశం మొత్తం నుండి వ్యాపారులు జంతువుల క్రయవిక్రయాలకు ఇక్కడకు వస్తుంటారు. గుర్రాలు, ఒంటెలు, గొర్రెలు, మేకలు, ఆవులు, కుక్కలు వంటి జంతువుల క్రయవిక్రయాలు జరుగుతుంటాయి.
రాష్ట్రాల పునర్విభజన ఫలితంగా డెగ్లూర్ తాలూకాలోని బిచ్కుంద, జుక్కల్ గ్రామాలు అలాగే ముధోల్ తాలూకా తెలంగాణా రాష్ట్రంలోని నిజామాబాద్ జిల్లాలో చేర్చబడ్డాయి. అలాగే ఆదిలాబాద్ జిల్లాలోని కిన్వట్, ఇస్లాపూర్ గ్రామాలు వేరు చేసి నాందేడ్ జిల్లాలోకలుపబడ్డాయి. తరువాత ఇల్సాపూర్ గ్రామం కిన్వట్ తాలూకాతో విలీనం చేయబడింది. ధర్మాబాదు బిలోలి తాలూకాతో విలీనం చేయబడింది.
జిల్లా తూర్పు సరిహద్దులోఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి చెందిన నిజామాబాదు, మెదక్, ఆదిలాబాద్ జిల్లాలు, దక్షిణ సరిహద్దులోకర్నాటక రాష్ట్రానికి చెందిన బీదర్ జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులోమహారాష్ట్ర లోని మరాఠ్వాడా డివిజన్‌లోని పర్భణీ జిల్లా, లాతూర్ జిల్లా, ఉత్తర సరిహద్దులోమహారాష్ట్ర లోని విదర్భ డివిజన్‌లోని యావత్మల్ జిల్లా ఉన్నాయి.
10వ సిక్కు గురువు గురు గోబింద్ సింగ్ నాందేడ్ జిల్లాలో18 మాసాల కాలం నివసించాడు. తరువాత ఆయన గురు నుండి " ఆద్ గ్రనాథ్ ", గురు గ్రంథ్ సాహెబ్ అయ్యాడు. రామాయణ కావ్యంలోనాందేడ్ గురించిన ప్రస్తావన ఉంది. భరతుని తల్లి కైకేయికి జన్మస్థలంగా భావిస్తున్నారు. మహూర్ సమీపకాలం నుండి పర్యాటక ప్రాంతంగా ప్రకటించబడింది.
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు లోవెనుకబడిన 250 జిల్లాలలోనాందేడ్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 12 జిల్లాలలోఈ జిల్లా ఒకటి.
1956 రాష్ట్రాల పునర్విభజన తరువాత నాందేడ్ జిల్లాలో6 తాలూకాలు ఉన్నాయి : కాంధార్, హద్గఒన్, బిలోలి, డెగ్లూర్, ముధోల్ ముఖెద్, భొకర్ .
నాందేడ్ జిల్లా చరిత్ర 4వ శతాబ్దం నుండి నమోదు చేయబడి ఉంది. ఇక్కడ 40-50 వేల పూర్వంనాటి మానవ నివాసాల ఆధారాలు లభిస్తున్నాయి.
తెలంగాణ, కర్ణాటక, విదర్భ ప్రాంతాల ప్రభావంతో జిల్లాలోని ప్రజల భాషల మీద ఉండడం వలన జిల్లాలోపలు భాషలు వాడుకలోఉన్నాయి.
మన నాడీ వ్యవస్థ ఆరోగ్యంగా ఉండటానికి, ఎర్ర రక్తకణాల తయారీకి బీ12 విటమిన్ తప్పనిసరి. దీని లోపం కొద్ది మోతాదులోనే ఉంటే కండరాల బలహీనత, నిస్సత్తువ, వణుకు, నోటి పుండు, మూత్రం ఆపుకోలేకపోవటం, రక్తపోటు తక్కువ కావటం, కుంగుబాటు, మతిమరుపు వంటి గ్రహణ సమస్యలు తలెత్తుతాయి. ఇక లోపం మరీ తీవ్రమైతే మాత్రం రక్తహీనతకు దారితీస్తుంది. అన్ని బీ విటమన్ల మాదిరిగానే బీ12 కూడా నీటిలో కరుగుతుంది. అయితే మోతాదు ఎక్కువగా ఉంటే దీన్ని మన శరీరం. కాలేయం, కణజాలాల్లో నిల్వ చేసుకుంటుంది. అందువల్ల ఆహారం ద్వారా తగినంత బీ12 తీసుకోకపోయినా చాలాకాలం పాటు రక్తంలో దీని మోతాదు తగ్గినట్టు కనిపించదు. ఒకవేళ నిల్వ మోతాదు తక్కువగా ఉంటే చాలా త్వరగానే బీ12 లోపం కనబడొచ్చు. పిల్లల్లోనైతే అంతకన్నా ముందుగానే ప్రభావం చూపుతుంది.
అయితే వయసుతో పాటే జీర్ణాశయంలోని ఆమ్లం స్థాయీ తగ్గుతుండటం వల్ల వృద్ధాప్యంలో బీ12ను గ్రహించే శక్తీ మందగిస్తుంది.
ఇక శాకాహారంలో బీ12 చాలా తక్కువగా ఉండటమే కాదు. దీన్ని శరీరం సరిగా గ్రహించలేదు కూడా. కాబట్టి పూర్తి శాకాహారులు, వృద్ధులు వైద్యుల సలహా మేరకు బీ12 మాత్రలు వేసుకోవాలి.
వృద్ధుల్లో తికమక పడటం, మతిమరుపు వంటి లక్షణాలు సహజంగా కనిపించేవే గానీ ఇందుకు బీ12 విటమిన్ లోపమూ కారణం అవుతుండొచ్చు.ఎందుకంటే వయసు మీద పడుతున్నకొద్దీ మనం తీసుకునే ఆహారంలోని బీ12 విటమిన్‌ను గ్రహించే శక్తి కూడా తగ్గుతుంది. ఇది బీ12 లోపానికి దారితీస్తుంది. పైకి ఎలాంటి లక్షణాలు కనిపించకుండానే ఈ లోపం ఎక్కువవుతుండొచ్చు. దీంతో తికమకపడటం, మతిమరుపు వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. ఇలాంటివి వృద్ధుల్లో కనిపిస్తే వయసుతో పాటు వచ్చే లక్షణాలుగానే చాలామంది పొరపడుతుంటారు. అందుకె బీ12 విటమిన్ తీసుకొవాలి.
విటమిన్‌ బీ 12 మీ శరీర పనితీరులో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది. ఈ పోషకలోపం వివిధ ఆరోగ్య సమస్యలకు దారి తీస్తుంది. కాళ్లు నొప్పులు, స్కిన్‌ డిసీజెస్‌, గుండె సంబంధిత సమస్యలు, చిరాకు, వికారం, ఆకలి తగ్గడం వంటి లక్షణాలుంటాయి. ఇవి మీ మానసిక, శారీరక ఆరోగ్యాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి.
ఆరోగ్యవంతమైన పెద్దవారిలో బి12 విటమిన్ యొక్క సగటు రోజువారీ అవసరం 2.4 మైక్రోగ్రాములు. మీరు సహజంగా 12 తీసుకుంటే, అది నీటిలో కరిగేది కాబట్టి మొత్తం 2.4 కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది. మీ మూత్రపిండాలు అదనపు బి12 మొత్తాన్ని కరిగించి మూత్రం ద్వారా విసర్జిస్తాయి.
ధుబ్రీ జిల్లా ప్రాథమికంగా వ్యవసాయ ఆదాయం, వన్యసంబంధిత ఆదాయం మీద ఆధారపడి ఉంది. ప్రధాన వ్యవసాయ పంట వరి శిశిరం, హేమంత ఋతువులలో పండించబడుతుంది. జనపనార, ఆవాలు వాణిజ్యపంటలుగా పండించబడుతున్నాయి. గోధుమలు, మొక్కజొన్నలు, పప్పుధాన్యాలు, చెరకు కూడా తగినంత పండించబడుతుంది. అడవుల నుండి కొయ్య, వెదురు నుండి ఆదాయం లభిస్తుంది. నిర్మాణాలకు అవసరమైన ఇసుక కూడా లభిస్తుంది. చేపలు, పాలు, మాంసం, గుడ్లు ఆదాయంలో కొంత భాగస్వామ్యం వహిస్తున్నాయి. ప్రస్తుతం జిల్లాలో టీ తోటల నుండి లభించే ఆదాయం మీద జిల్లా దృష్టిసారించడం లేదు. టీ 1362.33 హెక్టారుల విస్తీర్ణంలో పండించబడుతుంది. చెక్ గేట్స్, ఎగుమతి పన్ను ద్వారా తగినంత ఆదాయం లభిస్తుంది. జిల్లా నిధులు అధికంగా నిర్వహణ, అభివృద్ధి పనులు, వెల్ఫేర్ పనుల కొరకు వ్యయం చేయబడుతున్నాయి.జిల్లా సహజవనరులను అభివృద్ధి చేయడం ద్వారా జిల్లా ఆర్థికరంగంలో విప్లవాత్మకమైన మార్పులు తీసుకురావచ్చని భావిస్తున్నారు.
అస్సామీ మంత్రగత్తెలు తమమాంత్రిక శక్తులను ఉపయోగించి మంత్రాలను ఉచ్ఛరిస్తూ నదికి ఆవలితీరంలో ఉన్న గురుతేజ్ బహదూరు మకాంను ధ్వశం చేయడానికి మాంత్రికప్రయోగాలు చేసారు. అయినప్పటికీ వారి మంత్రశక్తులు గురు తేజ్ బహదూరుకు హాని కలిగించడంలో విఫలం అయ్యాయి. మంత్రగత్తెలు తమ మంత్రశక్తులతో ఎటువంటి మానవులకైనా హానికలించవచ్చని అతిగా విశ్వశించారు. నదిమీదుగా వారు 26 అడుగుల పొడవైన రాతిని విసిరారు. ఆరాయి మిస్సైల్ మాదిరి ఆకాశమార్గం నుండి గురు తేజ్ బహదూర్ మకాం సమీపంలో పడింది. తీవ్రంగా విసరబడిన రాతిలో సగం పొడవు భూమిలో పాతుకుపోయింది.అది ఇప్పటికీ అదే స్థితిలో కనిపిస్తూ ఉంది. నగరకేంద్రంలో ఉన్న రాతిని తొలగించడానికి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ప్రయత్నించినా అది సఫలం కాలేదు.జరిగిన సంఘటనకు సాక్ష్యంగా బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఉంచిన ఇత్తడి టాబ్లెట్ అక్కడ దర్శనం ఇస్తూ ఉంది.
మంత్రగత్తెలు విసిరిన రాయి గురు తేజ్ బహదూర్ మాకాంకు హానికలిగించడంలో విఫలం అయిన తరువాత వారు ఒక చెట్టును ప్రయోగించారు. అది మకాంలోని వ్యక్తులకు హానిచేయకుండా గురు తేజ్ బహదూర్ మాకం సమీపంలో పడింది. గురు తేజ్ బహదూరు మంత్రగత్తెల మీద బాణాల ప్రయోగం చేసిన తరువాత మాంత్రికశక్తులు ముగిసాయి. మంత్రగత్తెలు తమ మత్రశక్తులు గురు తేజ్ బహదూర్ శక్తుల ముందు ఓటమి పొందాయని గ్రహించారు. తరువాత వారు నదిని దాటి వచ్చి గురుతేజ్ బహదూరుకు హాని కలిగించినందుకు ఆయనను క్షమించమని వేడుకున్నారు. వారు తమను బానిసలను చేయడానికి ప్రయత్నించిన విదేశీశక్తులను వ్యతిరేకిస్తూ మాత్రమే తాము పోరాటం సాగించామని అంగీకరించారు.గురు తేజ్ బహదూర్ తాను రాజారాం సింగ్, అహూం కింగ్ మధ్య శాంతి నెలకొల్పడానికి ప్రయత్నిస్తానని వారికి వాగ్ధానం చేసాడు.
నగరంలో పంబరి " పహర్ " ఉంది. అందమైన ఈకొండప్రాంతం చక్కని వృక్షాలతో సుసంపన్నంగా ఉంటుంది. ఇది నిర్మాణప్రాధాన్యత ఒక పర్యాటక ఆకర్షణగా మారింది. 200 సంవత్సరాల ముందు ఈప్రాంతం ప్రజలు ఇక్కడ దట్టమైన అటవీప్రాంతం మద్య ఉన్న మసీదును కనుగొన్నరని భావిస్తున్నారు. తరువాత వారు మసీదును శుభ్రపరిచి నమాజు చేయడం మొదలుపెట్టారు. ఈద్ సమయంలో ఈ మసీదు ప్రత్యేకకళ సంతరించుకుంటుంది. దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి వేలాది మంది ప్రజలు ఈ ప్రాంతానికి వచ్చి మసీదును సందర్శిస్తుంటారు. భారతీయులే కాక ఇంగ్లాండ్, జపాన్ దేశాల నుండి కూడా పర్యాటకులు ఈ మసీదును సందర్శించడానికి వస్తుంటారు.
సా.శ.1669లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు తిరుగుబాటు చేస్తున్న అహూం రాజు చకేధ్వాజ్ సింఘాల్‌ను అణచడానికి రాజారాం సింగ్ ని ఈప్రాంతానికి రాజప్రతినిధిగా పంపాడు. ఇలాంటి కార్యం నెరవేర్చడానికి అస్సాం కష్టసాధ్యమైన ప్రాంతం అని భావించిన రాజారాం సింగ్ గురుతేజ్ సింగ్ సహాయం కొరకు అభ్యర్థించాడు.గురుతేజ్ సింగ్ కార్యక్రమం విజయవంతం కావడంలో ప్రధానపాత్ర వహించాడు. వాస్తవానికి రాజారాం సింగ్‌కు ఈకార్యం ఒక శిక్షగా అప్పగించబడింది. అంతకు కొన్ని సంవత్సరాలకు ముందు రాజారాం నిర్భంధంలో ఉన్న శివాజీ ఆయన కుమారుడు పారిపోయినందుకు శిక్షగా మొఘల్ చక్రవర్తి రాజారాం సింఘ్‌కు ఈ పని అప్పగించబడింది.
గురుతేజ్ సింగ్ శాంతిప్రయత్నాలను మొఘల్, అహూం సైన్యాలు స్వాగతించాయి. ఇరువైపుల ఉన్న సైన్యాలు మోసుకువచ్చిన ఎర్రమట్టితో ఒక గుట్టను స్మారక చిహ్నంగా స్థాపించారు. గురుతేజ్ బహదూర్ సాగించిన విజయవంతమైన శాంతి చిహ్నం ధుబ్రీలో ఇప్పటికీ నిలిచి ఉంది. దేశమంతటి నుండి భక్తులు ధుబ్రీకి వచ్చి గురు డండమా సాహెబ్‌కు నివాళులు సమర్పిస్తుంటారు. వారు హిందూ, ముస్లిం సైన్యాలు నిర్మించిన మట్టిదిబ్బను కూడా సందర్శిస్తుంటారు.అహో పాలనను వ్యతిరేకిస్తూ రాజారాం సింగ్‌తో వచ్చిన 5 గురు సూఫీ సన్యాసులు నిర్మించిన " పాచ్ పీర్ దర్గా " కూడా నగరంలో ఉంది.
ధుబ్రి జిల్లా, భారతదేశం లోని అస్సాం రాష్ట్ర జిల్లాలలో ఒకటి. జిల్లా ప్రధానకేంద్రం ధుబ్రి పట్టణంలో ఉంది. ఇది రాష్ట్ర రాజధాని గౌహతికి 290కి.మీ దూరంలో ఉంది.1876లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం రూపొందించిన మునుపటి గోల్‌పారా జిల్లాకు కూడా ఇది కేంద్రంగా ఉంది. 1883లో గోల్‌పారా జిల్లా 4 వేరువేరు జిల్లాలుగా విభజించబడ్డాయి. ఇందులో ధుబ్రి ఒకటి. అస్సాంలోని ముస్లిములు ఆధిక్యతలో ఉన్న జిల్లాలలో ధిబ్రీజిల్లా ఒకటి. ధుబ్రీజిల్లాలో 75% ముస్లిములు ఉన్నారు. 2011 గణాంకాల ఆధారంగా అత్యంత జనసాంధ్రత కలిగిన జీల్లాలలో ఇది ద్వితీయ స్థానంలో ఉంది.
జిల్లా 26.22 - 25.28 డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశంలో, 89.42 - 90-12 డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. జిల్లా నైసర్గికంగా సముద్రమట్టానికి 30 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది. భౌగోళికంగా జిల్లా అక్కడక్కడా చిన్న చిన్న కొండలతో (తొకొరబంధా, దుధ్నాధ్, చందర్దింగా, బౌకుయామారి, బోరో పహర్, చక్రశిలా మొదలైన కొండలు) కూడిన మైదానప్రాంతంగా ఉంటుంది. కొండలు జిల్లా ఈశాన్యప్రాంతంలో ఉన్నాయి.జిల్లాలో తూర్పు పడమరలుగా బ్రహ్మపుత్ర నది చంపాబతి, గౌరంగ్, గదాధర్, గంగాధర్, తిప్కై, సిలై, జింజిరం మొదలైన ఉపనదులతో ప్రవహిస్తుంది. జిల్లా వార్షిక వర్షపాతం 2,916 మి.మీ.
సా.శ. 1669 ఫిబ్రవరిలో కామరూప్ ఈప్రాంతంలో ప్రవేశించింది. రంగమతి కోటలో రాజారాం సింగ్ సేనలతో మకాం వేసిన సమయంలో గురు తేజ్ బహదూర్ ధుబ్రీ ప్రాంతంలో మకాం వేసాడు. మొఘల్ సైన్యం ఆత్మవిశ్వాసంతో ఉన్నప్పటికీ అస్సామీ ప్రజల మంత్రతంత్రశక్తులకు వ్యతిరేకంగా పోరాడడానికి గురుతేజ్ బహదూర్ సహాయం అవసరమని భావించారు. నదికి ఆవలితీరంలో ఉన్న అసామీలు వారి మంత్రశక్తులు, మాంత్రుకుల శక్తుల మీద విశ్వాసం ఉంచి అశేషంగా నిలిచిన మొఘల్ సైన్యాలను చూసిన తరువాత కూడా చెక్కుచెదరని ఆత్మవిశ్వాసంతో నిలిచారు.
ధుబ్రి జిల్లాలో ధుబ్రీ పట్టణానికి 23 కి.మీ దూరంలో ఉన్న " రూప్సీ ఎయిర్ పోర్ట్ " జిల్లా వాసులకు వాయుమార్గ ప్రయాణసేవలు అందిస్తుంది. ఇది రెండవ ప్రపంచయుద్ధ సమయంలో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వంచేత నిర్మించబడింది. 1983 వరకు ఇండియన్ ఎయిర్ లైంస్, ప్రైవేట్ కమర్షియల్ ఫ్లైట్స్ ఇక్కడి నుండి కొలకత్తా, గౌహతీ, ధుబ్రీ లమద్య విమానాలన సేవలు అందించాయి. అయినప్పటికీ ఈ విమానాశ్రయంలో ప్రస్తుతం పునరుద్ధరణ, విస్తరణ కార్యక్రమాలు ఆరంభం అయ్యాయి.
చ.కి.మీకి 584 మంది ప్రజలు నివసిస్తున్న ధుబ్రీ జిల్లా భారతదేశంలో అత్యంత జనసాంధ్రత కలిగిన జిల్లాలలో ఒకటిగా గుర్తించబడుతుంది. 2001 గణాంకాలను అనుసరించి ఇది జనసాంధ్రతలో అస్సాంలో ద్వితీయస్థానంలో ఉంది. మొదటి స్థానంలో నాగావ్ జిల్లా ఉంది. అక్షరాస్యత 48.21%. ఇందులో పురుషుల అక్షరాస్యత 55.91%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 40.04% ఉంది. జిల్లాలో గోలపరియా, బెంగాలీ భాషలు వాడుక భాషగా ఉన్నాయి. అస్సామీ భాష అధికారభాషగా ఉంది.
మొఘల్ మొహమ్మదీయ సైనికులకు ఇది ప్రార్థనామందిరంగా ఉండేది. అంతేకాక నగరంలో అదేసమయంలో నిర్మించబడినవిగా భావించబడుతున్న ఇడ్గాహ్, లోతైన బావి ఉన్నాయి.
2010లో సరికొత్తగా రైలు సేవలు ఆరంభించబడ్డాయి. ధుబ్రీ రల్వేస్టేషన్ నుండి సిల్ ఘాట్‌కు , ధుబ్రీ నుండి న్యూ జల్పైగురికు , ధుబ్రీ ఫకీరాగ్రాం పాసింజర్ రైలు సేవలు అందిస్తున్నాయి.
ప్రపంచ టెర్రకోటా మార్కెటులో ధుబ్రీ జిల్లా ప్రధానపాత్ర వహిస్తుంది. అస్సామీ టెర్రకోటా కళలకు రాష్ట్రం లోని ధుబ్రీ జిల్లాలో ఉన్న గౌరీపూర్ పట్టణం సమీపంలో అషరికండీ గ్రామం జన్మస్థానంగా ఉంది. ఈ గ్రామంలో 80% కంటే అఫ్హికమైన కుటుంబాలు తాము ఉత్పత్తి చేసిన టెర్రకోటా ఉత్పత్తులను అంతర్జాతీయ, జాతీయ మార్కెటులో విక్రయించడంద్వారా తమ జీవనానికి అవసరమైన ఆదాయం పొందుతూ ఉన్నారు.
గతంలో ధుబ్రీ అస్సాం ప్రవేశద్వారంగా పలుజాతుల కూడలి ప్రాంతంగా ఉంది. పలు జాతులకు చెందిన ప్రజలు ఒకరితో ఒకరు కలిసిమెలిసి జీవిస్తూ ప్రత్యేక సాంస్కృతిక వారసత్వం, చారిత్రక ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది. ఈప్రాంతంలో సమీకృతమైన వైవిధ్యమైన జాతులు, కులాలు, మతాలకు చెందిన ప్రజల, దాడులు, వలసప్రజల కారణంగా విలసిల్లిన సాంస్కృతికాభివృద్ధి భాషా, కళలు మతం మీద ప్రభావం చూపింది.
ధుబ్రీ జిల్లా వైశాల్యం 2838 చ.కి.మీ. ఇది రష్యా లోని జెమ్ల్యా జార్గా వైశాల్యానికి సమానం. ధుబ్రీ జిల్లా రాష్ట్రీయ, అంతర్జాతీయ సరిహద్దుల ప్రాంత కూడలిలో ఉంది. జిల్లా సరిహద్దులో గోల్పారా, బోగైగావ్ జిల్లా సరిహద్దులు, మేఘాలయ రాష్ట్రం లోని గారో హిల్స్ సరిద్దులు అలాగే పశ్చిమ బెంగాల్ సరిహద్దులు, అంతర్జాతీయంగా బంగ్లాదేశ్ సరిహద్దులు ఉన్నాయి.
జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్న బ్రహ్మపుత్రానదీ తీరంలో రద్దిగా ఉండే నౌకాశ్రయం ఉంది. ఇది పొరుగున ఉన్న దేశాలకు సరుకును చేరవేస్తూ అంతర్జాతీయ రవాణాసేవలు అందించింది. ప్రస్తుతం ఇది ఉపయోగంలో లేదు.
ఒకప్పుడు చంద్ సదాగర్ కథలో ప్రధానపాత్ర " నేతై ధుబానీ " బ్రహ్మపుత్రానదీ తీరంలో తనదుస్తులను ఉతికిన రేవుప్రాంతమే ధుబ్రీ అయిందని భావిస్తున్నారు. ఆప్రత్యేక ప్రాంతంలో ఇప్పుడు " నేతై ధుబునీర్ ఘాట్ " ఉంది.
జిల్లాలో 7 అసెంబ్లీ నియోజక వర్గాలు ఉన్నాయి: మంకచార్, సల్మరా సౌత్, ధుబ్రీ, గౌరిపూర్, గోలక్గంజ్, బిలాసిపరా వెస్ట్, బిలాసిపరా తూర్పు. 7 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ధుబ్రీ లోక్ సభా నియోజకవర్గంలో అంతర్భాగంగా ఉన్నాయి.
జిల్లాలో 8 రెవెన్యూ విభాగాలు, 7 తాలూకాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో 8 పోలీస్ స్టేషన్లు, 4 బేసిక్ టౌన్లు ఉన్నాయి.
త్రిపురను టిప్పరా కొండ అని అంటారు. జిల్లాలోని అధికభాగం పర్వతశ్రేణులు, లోయలతో ఎగుడుదిగుడుగా ఉంటుంది. అల్లగే ఉత్తరదిశగా కొండలశ్రేణులు సాగుతుండగా దక్షిణ ప్రాంతం లోయలతో కొంత మైదానభూములు, అడవిచెట్లతో నిండిన కొండలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో తూర్పు పడమరలుగా విస్తరించి ఉన్న కొండలు 6 వరుసలలో పడమర నుండి తూర్పుకు పోయేకొద్ది ఎత్తు పెరుగుతూ ఉంటాయి. ఈ కొండల నుండి చూస్తున్నప్పుడు చుట్టూ విస్తరించి ఉన్న పచ్చటి పర్వతశ్రేణుల సౌందర్యన్ని తిలకించవచ్చు. పశ్చిమ త్రిపుర జిల్లాలోని 6 పర్వతశ్రేణులలో బాతముల్లా, డియోటమురా, అధ్రమురా పర్వతశ్రేణులు ప్రధానమైనవి. భారమురా డియోటమురా పర్వతశ్రేణులు: పశ్చిమ త్రిపురాలో 47 చదరపు కిలోమీటర్ల వైశాల్యంలో విస్తరించి ఉన్న భారముల్లా పర్వతశ్రేణులలో " 249 " మీటర్ల ఎత్తైన సైసం సిబ్ పర్వతశిఖరం ఎత్తైనదిగా గురించబడుతుంది.
ఆంధ్రమురా పర్వతశ్రేణులు : దక్షిణ త్రిపుర జిల్లాలోని అమరపురా నుండి ఆరంభమై ఖోవై ఉపభాగంలోకి ప్రవేశించి పశ్చిమ త్రిపుర, ఉత్తర త్రిపురా సరిరిహద్దులలో సాగిపోతూ ఉంటాయి. పశ్చిమ త్రిపురాలో ఈ పర్వతశ్రేనులకు చెందిన ప్రత్వతాలలో ఎత్తన శిఖరంగా సముద్రమట్టానికి 481 మీటర్ల ఎత్తైన " నియంగన్వారా " గుర్తించబడితుంది. జిల్లా వైశాల్యం 2,997 చ.కి.మీ.
త్రిపుర రాష్ట్రంలోని 8 జిల్లాలలో పశ్చిమ త్రిపుర జిల్లాలలో ఒకటి. జిల్లా కేంద్రంగా అగర్తలా ఉంది. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి త్రిపుర రాష్ట్రంలోని 8 జిల్లాలలో అత్యధిక జనసాంద్రత కలిగిన జిల్లాగా పశ్చిమ త్రిపుర జిల్లా గుర్తించబడింది.
బిజ్నోర్ జిల్లా మొరాదాబాద్ డివిజన్ పశ్చిమ ప్రాంతంలో ఉంది. ఇది త్రిభుజాకారంగా ఉంటుంది. పశ్చిమ సరుహద్దులో లోతుగా ప్రవహిస్తున్న గంగాప్రవాహం ఉంది. గంగా తీరం వెంట మీరట్ డివిజన్‌లోని 4 జిల్లాలు ఉన్నాయి. ఉత్తర ఈశాన్య సరిహద్దులో గఢ్వాల్ జిల్లా ఉంది. తూర్పు సరిహద్దులో ఫికా నది ఉంది. ఫికా నదికి ఆవలివైపు నైనితల్ , మొరాదాబాద్ జిల్లాలు ఉన్నాయి. దక్షిణ సరిహద్దులో మొరాదామండలం ‌లోని ఠాకూర్‌ద్వారా, అంరోహా, హాసన్‌పూర్ జిల్లా ఉన్నాయి.78 0' 29నుండి 2' 29 58' ఉత్తర అక్షాంశం, 78 నుండి 57 తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. లలిత్‌పూర్ నుండి ఉత్తర కోటి వరకు 56 మైళ్ళదూరం ఉంది. కోటీ రావు నుండి దక్షిణ దిశలోని కంహరియా వరకు 57 మైళ్ళ పొడవు ఉంటుంది. కంహరియా నుండి లలిత్‌పూర్ వరకు 62 మైళ్ళు ఉంటుంది. జిల్లా వైశాల్యం 1789.5 చ.మైళ్ళు.
విదుర్ కుటి: ఇది బిజ్నోర్‌కు 12 కి.మీ దూరంలో ఉంది. పౌరాణిక ప్రాశస్థ్యం కలిగిన ప్రదేశాలలో ఇది ఒకటి. విదురుడు తన జీవితచరమాంకం ఇక్కడ పూర్తిచేడని భావిస్తున్నారు. శ్రీకృష్ణుడు ఇక్కడకు విజయం చేసాడని భావిస్తున్నారు. రవ్లి వద్ద విరిగిపోయిన స్థితిలో కణ్వాశ్రమం ఉంది. అభిఙాన శాకుంతలం నాయిక శకుంతల పెరిగిన ప్రదేశం ఇది. హస్థినాపుర చక్రవర్తి దుష్యంతుడు వేటాడుతూ అక్కడకు వచ్చి శకుంతలను చూసి ప్రేమించి గాంధర్వ వివాహం చేసుకున్నాడు. మహాభారతం కాలంలో కౌరవ పాండవులకు మధ్య యుద్ధం జరిగినప్పుడు ఇరువౌపులా ఉన్న స్త్రీలు, వృద్ధులు, పిల్లలు విదురుని ఆశ్రయం కోరారు. విదురిని వద్ద తగినంత ప్రదేశం లేదు కనుక ప్రదేశాన్ని విస్తరించి వారికి ఆశ్రయం కల్పించాడు. దీనిని ప్రస్తుతం " ధారానగర్" అని పిలుస్తున్నారు. ధారానగరుకు 12 కి.మీ దూరంలో గంగా తీరంలో గంజ్ ఉంది. ఇక్కడ పురాతన ఆలయాలు, ఆశ్రమాలు ఉన్నాయి.
చందూర్‌పూర్- జలీజ్పూర్ రహదారిలో నానోర్ గ్రామానికి 1 కి.మీ దూరంలో ఉన్న సీతాలయంలో విగ్రహాలు ఉండవు. దీనిని సీతామందిర్ మఠ్ అంటారు. ఇక్కడ భూదేవి సీతను తిరిగి తనలో తీసుకున్న ప్రదేశం అని భక్తులు విశ్వసిస్తున్నారు. సేనాకాద్వార్ వద్ద పాండవ సేనలు నిలుపబడ్డాయి. ఇక్కడ ద్రోణాచార్యునకు ఆలయం ఉంది. దీనిని సైన్యద్వార్ అని కూడా అంటారు. ఇక్కడ జవహర్ నవోదయా స్కూల్ స్థాపించబడింది. అక్బర్ నవరత్నాలలో అబూల్ ఫాజిల్, ఆయన సోదరుడు ఫాజీ ఇక్కడ ఉన్న అజంపూర్ నివసించారు. గ్రామంలో పుట్టారు. అజంపూర్ బస్తా నుండి 4 కి.మీ దూరంలో ఉంది. నజిబుదౌలాహ్ కోట్ నజిబుదౌలాహ్ వద్ద ఉంది. దీనిని గులాం కాదిర్ నిర్మించాడు. గులాం కాదిర్ నజిబుదులాహ్ అని పిలువబడ్డాడు. 18 వ శతాబ్దం ముగల్ సామ్రాజ్యం పతనం ప్రారంభం అయిన తరువాత ఇది నిర్మించబడింది.
" బకర్పూర్ ఘర్హి " గ్రామం, ప్రధాన నగరానికి 5 కి.మీ దూరంలో మలన్ నదీతీరంలో ఉంది. ఇక్కడ పురాతన మైన గోగాజీ ఆలయం ఉంది. ప్రతి సంవత్సరం శ్రావణ మాసంలో మొదటి గోగానవమి నాడు ఆలయంలో ఉత్సవం నిర్వహించబడుతుంది.
సదక్‌పూర్ బిలాస్‌పూర్:- ఇది శ్రీ శాస్తా భారతీయ టైంస్ హిందీ న్యూస్ పేపర్ సంపాదకుడు అస్లం ఖాన్ జన్మస్థానం.
మంద్వర్ పట్టణం:- బిజ్నోర్ - -హరిద్వార్ రహదారిలో బిజ్నోర్‌కు 13 కి.మీ దూరంలో ఉంది. హరిద్వార్ రహదారికి 67కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఇక్కడ పోలీస్ స్టేషను ఉంది.
బిజ్నోర్ జిల్లా ప్రజలకు వ్యవసాయం ప్రధానవృత్తి. చెరుకు ప్రధాన పంటగా పండిస్తున్నారు. జిల్లాకు బి.పి.ఒ కంపనీలలో పనిచేస్తున్న ఉద్యోగులు కొంతమంది సమైక్యమై జిల్లాలో " సుక్‌స్యాం ఇంఫర్మేషన్ సర్వీసెస్ " పేరుతో గ్రామీణ బి.పి.ఒ స్థాపించారు. వీరంతా బిజ్నోర్, చందర్పూర్‌కు చెందినవారు. వీరంతా పైచదువులకు ఢిల్లీ వెళ్ళినవారే. 14 సంవత్సరాలు ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ సంస్థలలో పనిచేసిన తరువాత తిరిగి స్వస్థలానికి వచ్చి ఈ సంస్థను ప్రారంభించారు. కొన్ని సాంఘిక కారణాలు, బిజ్నోర్, చందర్పూర్ యువతకు ఉపాధి కల్పించాలన్న ధ్యేయంతో ఈ సంస్థ స్థాపించబడింది.
జహానాబాద్ గంగానదీ తీరంలో ఉంది. ఇది గంజ్‌కు 1 కి.మీ దూరంలో ఉంది. ముగలుల కాలంలోఈ గ్ర్రమంలో " రియాసత్ " జరుగుతూ ఉండేది. సమీపంలోని 101 గ్రామాలకు ఇది రియాసత్ కేంద్రంగా ఉండేది. ఈ ప్రాంతంలో నివసించిన ఒక సన్యాసి పాముకాటుకు వైద్యం చేస్తూ ఉండేవాడు. ఒక సారి షాహహాన్ భార్య పాముకాటుకు గురైనప్పుడు సన్యాసి ఆమెకు వైద్యం చేసి బ్రతికించాడు. అందుకు షాజహాన్ ఆనందించి జహనాబాద్ రియాసత్‌ను సన్యాసికి కానుకగా ఇచ్చాడు. ఇక్కడ నుండి 2కి.మీ దూరంలో గంగానది ప్రవహిస్తుంది.
1994 నుండి బేగుసరాయ్‌ జిల్లాలో ప్రముఖ కంపూటర్, మేజ్మెంటు విద్యాసంస్థ విద్యార్థులకు ఐ.టి, మేనేజ్‌మెంటు సంబంధిత ఉన్నతస్థాయి విద్యను అందిస్తుంది.
2013 డిసెంబరు 23న రాంధారి సింగ్ దినకర్ ఇంజనీరింగ్ కాలేజ్‌కు శంకుస్థాపన జరిగింది. దీనికి ముఖ్యమంత్రి నితీష్ కుమార్ ఆధ్వర్యంలో శంకుస్థాపన జరిగింది. ఇది బీహార్ రాష్ట్రంలో 8 వ ఇంజనీరింగ్ కాలేజీగా అవతరించనుంది. జిల్లాలోని కాలేజీలన్ని లలిత్‌నారాయణన్ మిథిల విశ్వవిద్యాలయం ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తున్నాయి. జిల్లాలో ప్రముఖంగా జి.డి కాలేజ్, కో-ఆపరేటివ్ కాలేజ్, మహిళా కళాశాల, సి.ఎ.బి.ఎస్ ఇంటర్ కాలేజ్ ఇగ్నో, నలంద ఓపెన్ విశ్వవిద్యాలయం జి.డి కాలేజ్ అండ్ కో-ఆపరేటివ్ కాలేజ్‌లు ఉన్నాయి.
మౌండ్ పూర్తిగా ప్రత్యేకంగా ఉంటుంది. మౌండ్ ప్రకృతి సౌందర్యంతో అలరారుతుంటుంది. రహదారి మార్గం మౌండును రెండుగా చేస్తుంది. ఎ.ఐ.హెచ్ కల్చర్, బేగుసరాయ్ లోని జి.డి కాలేజ్‌కి చెందిన ఆర్కియాలనీ శాఖ మైండును రెండుమార్లు పరిశోధించింది. మౌండ్ ఉత్తరభాగం సహజ సౌందర్యం, మానవ నిర్మిత నీటికాలువలతో అందంగా ఉంటుంది. బీర్పూర్‌కు పశ్చిమంలో 3.5 కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఇది 1.5 కి.మీ పొడవున విస్తరించి ఉంది. మౌండ్ తూర్పున ఫాంసిరై తోలా, పడమర మాక్వా పంచాయితీ, దక్షిణంలో బైంటి మద్యన ఉంది. తూర్పున
జిల్లాలో బరౌని రైల్వేస్టేషను ప్రధానమైనది. పలు రైళ్ళకు ఇది ఆరంభస్థానంగా ఉంది. ఇది రాజేంద్ర వంతెన ద్వారా దక్షిణ బీహార్ రాష్ట్రంతో అనుసంధానితమై ఉంది.
జాతీయరహదారి -28 మరొయు జాతీయరహదారి -31 దినకర్ చౌక్ వద్ద కలుసుకుంటాయి. ఇక్కడ నుండి దూరప్రాంతాలకు ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు బసులు నడుపబడుతుంటాయి.
ఇక్కడి నుండి బీహార్ రాష్ట్ర ఇతర ప్రాంతాలకు, జార్ఖండ్, పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రాలలోని పలు ప్రాంతాలకు బసు సౌకర్యం లభిస్తుంది. ప్రాంతీయ బసులను ప్రైవేట్ సంస్ంస్థలు నడుపితున్నాయి.
పరిశ్రమలు:- ఇండియన్ ఆయిల్ ఇండస్ట్రీ, బరౌని ధర్మల్ పవర్ స్టేషను, వందలాది చిన్నతరహా పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. బరౌని వద్ద హెచ్.ఎఫ్.సి లిమిటెడ్ వారి ఎరువుల కంపెనీ ఉంది. ఇది 2003లో మూతపడింది.
1950- 1952 మద్యన ఆర్.కె చౌదరి ఈ మౌండును పరిశోధించాడు. ప్రాంతీయ నివాసి అరవింద్ ప్రసాద్ సింగ్ మౌండ్ వద్ద లభించిన నాణ్యాలను, పురాతన వస్తువులను భద్రపరచి ఉంచాడు. ఆయన వీటిని బేగుసరాయ్ లోని జి.డి కాలేజ్ మ్యూజియానికి దానంగా ఇచ్చాడు. ఇక్కడ విరిగిన స్థితిలో మూడవ విగ్రహ పాలుని నల్లరాతి విగ్రహాలు మ్యూజియంలో ప్రదర్శించబడుతున్నాయి. జి.డి కాలేజ్ బులెటిన్‌లో శాలాక్షరాలు ముద్రించబడ్డాయి.
నోట్వర్తి :- ఇది గంగానది మీద బరౌని వద్ద నిర్మించబడిన వంతెన. ఇది వలస పక్షులకు విశ్రాంతి తీసుకునే ప్రదేశం. బరౌని ఇండస్ట్రియల్ కాంప్లెక్స్‌కు ప్రత్యేకత కలిగి ఉంది.
2006 గణాంకాల ప్రకారం పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో బేగుసరాయ్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది. బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న బీహార్ రాష్ట్ర 34 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.
ఎన్.బి.పి, బ్లాక్ స్లిప్డ్, కాల్చినవి రెడ్ వేర్ , లోపల నల్లని వెలుపల ఎర్రని పాత్రలు, పదార్ధాలను పెద్ద మొత్తంగా నిల్వౌంచగలిగిన పాత్రలు, నీటి కూజాలు, వంట పాత్రలు, చిన్న, పెద్ద ప్లేట్లు, బౌల్స్, లోతైన పెనం, చదునైన పెనం మొదలైన మట్టిపాత్రలు తయారుచేయబడుతున్నాయి.
సిమరియా గ్రామం ప్రముఖ హిందీ కవి రాంధారి సింగ్ దినకర్ జన్మస్థానం. ఆయన జీవితంలో అత్యధిక భాగం ముంగర్‌లో గడిచింది. బేగుసరాయ్ పౌరాణిక మిథిలారాజ్యంలో భాగంగా ఉండేది.
తెలుగు వర్సిటీ విసిగా ఉన్న జివి సుబ్రహ్మణ్యం గారికి తెలుగు పద్యనాటకంపై ఒక డిప్లొమా కోర్సు పెట్టాలన్న ఆలోచన ఉండేది. ఆయన కోర్కె మేరకు నేను అక్కడి విద్యార్థులకు పాఠాలు చెబుతూ. సిలబస్ కూడా తయారు చేశారు. పద్య నాటకం కోర్సు థియరీ, ప్రాక్టికల్స్ చెప్పడంతోపాటు ప్రతి ఏడాది ఒక సంస్కృత నాటకాన్ని వారి చేత ఆడించేవారు. అలా ఐదేళ్లు తెలుగు వర్సిటీ పనిచేశారు. కొన్ని కారణాల వల్ల తెలుగు యూనివర్సిటీ ద్వారా ‘అభినయ కౌముదిని’ ప్రచురించలేకపోయింది. ఇచ్చిన ప్రతి కూడా అభించకపోవడంతో చేసేదేమీ లేక మళ్లీ ఏడాది పాటు కష్టపడి మొత్తం రాసి అభినయ కౌముదిని టిటిడి ఆర్థిక సహాయంతో ప్రచురించారు.
1993లో పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కలసి పద్యనాటక పోటీలు నిర్వహించాయి. అందుకోసం ఒక 40 మంది నటులను ఎంపిక చేసి వర్క్‌షాప్ నిర్వహించి వారిని పద్యనాటకంలో తీర్చిదిద్దాలి. మనం ఇస్తున్న ఈ శిక్షణ మాటల్లో కాక అక్షరరూపంలో ఉంటే బాగుంటుందన్న ఆలోచనతో ‘అభినయ కౌముది’ రాయడానికి పూనుకున్నారు. అప్పటి దాకా పౌరాణిక పద్యనాటకానికి గ్రంథరూపమేదీ లేదు. అభినయం, ఆంగికాభినయం, వాచికాభినయం, పద్యం ఎలాగుండాలి, ఏ రాగంలో ఉంటే ఆ రసానుభూతి వస్తుంది. పద్యాన్ని ఎక్కడ విరవాలి…ఇవన్నీ ఎవరికీ తెలియదు. రెండేళ్లు కష్టపడి రాశారు.
1968లో రాష్ట్రప్రభుత్వ ఉద్యోగిగా బదిలీపైన హైదరాబాద్ కు వచ్చి, కొత్త నటులకు తర్ఫీదు ఇవ్వడంతోపాటు రాయబారం, గయోపాఖ్యానం లాంటి అనేక పౌరాణిక నాటకాలు ప్రదర్శించారు. 1981లో డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ కల్చరల్ అఫెయిర్స్ ఏర్పడినపుడు దానికి తొలి డైరెక్టర్ జెవి సోమయాజులు గారు. ఆయన కోరిక మేరకు అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్‌గా అక్కడ చేరారు. నటనను మానుకుని ఔత్సాహిక నటులకు శిక్షణ ఇవ్వడం, ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ, తెలుగు యూనివర్సిటీలలో ఉపన్యాసాలు ఇవ్వడం చేసేవారు. 1992లో పదవీ విరమణ చేశారు.
ప్రముఖ రంగప్థల నటులు, దర్శకులు, నట శిక్షకులు, రచయిత అయిన జిఎస్ఎన్ శాస్త్రి గారి పూర్తిపేరు గరికపాటి సుబ్బ నరసింహశాస్త్రి. 1934లో గుంటూరులో జన్మించారు. ఈయన తల్లిదండ్రులు అంజమ్మ, గరికపాటి లక్ష్మీనరసింహశాస్త్రి. ఈయన 9వ ఏట నాటకాలు మొదలుపెట్టి కొన్ని వేల పౌరాణిక నాటక ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. రఘురామయ్య, పీసపాటి, అద్దంకి శ్రీరామ్మూర్తి, బందా కనకలింగేశ్వరరావు వంటి మహానటులు, జనస్వామి సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రిలాంటి అలంకార శాస్త్రవేత్తలతో కలిసి పనిచేసారు.
అభినయ సంగ్రహము (శ్రీకృష్ణ తులాభారం, సత్యహరిశ్చంద్రీయం, గయోపాఖ్యానం, పాండవ నాటకాలు, చింతామణి నాటకాల మీద విశ్లేషణ, పాత్రల విశ్లేషణ…ఏ పాత్ర ఎలా అభినయించాలి.ఏ పద్యానికి ఏ రాగం ఉండాలి. వంటి అభినయానికి సంబంధించిన అన్ని అంశాలు ఇందులో ఉంటాయి. రస నిర్వచనం, సాత్త్విక భావాలు, సంచారీ భావాలు, స్థాయీ భావాలను ఇందులో వివరించడం జరిగింది)
దాదాపు 150 సంవత్సరాల చరిత్ర ఉన్న తెలుగు పద్య నాటకానికి ఆంగిక, వాచికాభినయంలో ప్రత్యేక శాస్త్ర గ్రంథాలు లేని లోటును తీర్చారు. రెండు గ్రంథాలు రచించారు.
గంగానగర్ జిల్లా థార్ ఎడారిలో ఉన్నప్పటికీ జిల్లాలో గంగాకాలువ, ఐ.జి.పి కాలువ ద్వారా వ్యవసాయ భూములకు సాగునీరు అందుతుంది. ఈ కాలువలు జిల్లా వృక్షజాలం, జంతుజాలంలో మార్పు తీసుకువచ్చాయి.
ఈ ప్రాంతం గాంగాకాలువ, భక్రాకాలువల ద్వారా జిల్లాలోని 75% వ్యవసాయ భూములకు అవసరమైన జలాలను అందుకుంటూ పంజాబు సారవంతమైన పంట భూములను తలపింపజేస్తుంది. రైసింగ్‌నగర్, విజయనగర్ తాలూకాలలో మాత్రం ఏడారి వాతావరణం నెలకొని ఉంది.