polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
తన భర్త వేశ్య వలలో చిక్కుకున్నాడని తెలిసిన కణ్ణగి శోక మూర్తియై రోదించసాగింది.మాధవిని కోవలుడు, కోవలుడిని మాధవి ఒక్క నిమిషమైనా ఎడబాయకుండా ఉన్నారు. మాధవి వేశ్య అయినా కోవలుడిని మనస్ఫూర్తిగా ప్రేమించింది. వారి ప్రేమానురాగాల ఫలితంగా వారికి ఒక అమ్మాయి జన్మించింది. కూతురికి మణిమేఖల అని పేరు పెట్టుకున్నారు. కోవలుడు వ్యాపారాన్ని విస్మరించి మాధవితోనే కాలం గడపడం వలన అతని వ్యాపారం దెబ్బతింది. కుమార్తె పుట్టేనాటికే అతనికి ఉన్నదంతా, ఆఖరికి తన భార్య కణ్ణగికి ఆమె పుట్టింటి వారిచ్చిన నగలతో సహా ఊడ్చిపెట్టుకుపోయింది.
ఇక్కడ మాధవి కోవలుని కోసం రేయంబవళ్ళు విలపిస్తోంది. రోజులు గడుస్తున్నా అతను రాకపోవడంతో తనని క్షమించమని కోరుతూ ఉత్తరం రాసి నమ్మకమైన బ్రాహ్మణునకిచ్చి కోవలునకి అందజేయమని ప్రార్థించింది. ఆ బ్రాహ్మణుడు కోవలుడు మధురానగరానికి బయలుదేరాడని తెలుసుకుని వేగంగా ప్రయాణించి మార్గమధ్యంలో కలుసుకుని ఉత్తరాన్ని ఇచ్చాడు. ఉత్తరాన్ని చదువుకున్న కోవలుడు "బ్రాహ్మణోత్తమా! నా అవివేకంతో మాధవిని అనుమానించి బాధపెట్టాను. త్వరలో వస్తానని చెప్పండి. నా తల్లిదండ్రులకి కూడా ఈ విషయాన్ని చెప్పండి" అని ముందుకు సాగాడు.
కణ్ణగి ఒక వ్యాపారి కూతురు. చోళ చక్రవర్తులలో గొప్పవాడైన కరికాలచోళుని రాజధాని పూంబుహార్ పట్టణం. ఈ పట్టణంలో నివసించే ప్రముఖ వ్యాపారి కుమార్తె కణ్ణగి. రూపంలో, గుణంలో ఈమెకి ఈమే సాటి. ఆమెకి పెళ్ళీడు రాగానే తల్లిదండ్రులు ఆమెకి తగిన వరుణ్ణి వెతకసాగారు. ఆ నగరంలోనే ఉన్న మరో వ్యాపారి కొడుకైన కోవలుడుని తన కుమార్తెకి తగిన వరుడిగా నిర్ణయించారు. ఓ శుభ ముహుర్తాన కన్నుల పండుగగా కణ్ణగిని కోవలునకిచ్చి వివాహం జరిపించారు. కణ్ణగీకోవలులు అన్యోన్యంగా జీవించసాగారు.
దారిలో కౌంతి అనే జైన యోగిని ఆశ్రమంలో విశ్రాంతి కోసం ఆగారు. కౌంతి యోగిని వారి గురించి తెలుసుకుంది. వారికి సహాయం చేయాలని ఆమెకెందుకనిపించిందో మరి 'ముందంతా దుర్గమమైన అరణ్యమనీ, మంచి మార్గం తనకి తెలుసనీ, తాను కూడా మధురానగరానికి తోడుగా వస్తాననీ' అంది. అడక్కుండానే ఆమె చేస్తున్న ఆ సహాయానికి కణ్ణగీకోవలులు అనేకంగా కృతజ్ఞతలు చెప్పుకున్నారు. ఆ రాత్రికి ఆమె ఆశ్రమంలో విశ్రాంతి తీసుకుని మర్నాడు ముగ్గురూ కలిసి ప్రయాణం సాగించారు.
కోపోద్రేకుడైన రాజు సైనికులని పిలిపించి "అతనెవరో. అతని దగ్గరున్న మంజీరం రాణి గారిదేనా అని నిర్థారించుకుని, రాణి గారిదే అయితే ఆ దుర్మార్గుడిని వధించండి" అని ఆజ్ఞాపించాడు. సైనికులు కంసాలి ఇంటి వరండాలో కూర్చుని ఉన్న కోవలుని దగ్గరున్న మంజీరాన్ని తీసుకుని పరీక్షించారు. అది రాణిగారి మంజీరాన్ని పోలి ఉండటంతో అతన్నే దొంగగా నిర్ణయించి ఒక్క వేటుతో అతని తలని నరికారు. అంతటితో రక్తసిక్తమైన అతని శరీరం వీధిలో పడింది.
కణ్ణగికి మాత్రం తన ఆవేశం చల్లారలేదు. తనను తాను శిక్షించుకోవడానికేమో తన ఎడమరొమ్ముని నరుక్కుని మీదికి విసిరి "నేను పతివ్రతనే అయితే దుష్టరాజు పరిపాలించిన ఈ మధురానగరం తగులపడిపోవాలి" అని శపించింది.
అందమైన ప్రదేశాలను, ఆహ్లాదభరితమైన పక్షుల కిలకిలారావాలను, దారిలో కానవచ్చే పల్లెపడుచుల ఆదరాభిమానాలను, వారు పాడుతున్న పల్లెపదాలను చూస్తూ, వింటూ కౌంతి యోగిని దారి చూపుతుండగా ఆమెని అనుసరించసాగారు కణ్ణగీకోవలులు.
మచిలీపట్నం ముట్టడి నాటికి బ్రిటిషు సైన్యాలు విజయోత్సాహంలో ఉన్నాయి. క్లైవు ఆదేశాలతో ఉత్తర సర్కారులపై దండయాత్ర చేసి ఫ్రెంచి వారి ప్రాబల్యానికి గండి కొట్టేందుకు కలకత్తా నుండి కలనల్ ఫోర్డు వచ్చాడు. విజయనగర రాజు ఆనందరాజు తో ఒప్పందం కుదుర్చుకుని ఫోర్డు, ఫ్రెంచి వారిపై దాడి చేసాడు. చెందుర్తి యుద్ధంలో ఫోర్డు ఫ్రెంచి వారిని ఓడించాక, ఫ్రెంచి సైన్యం పారిపోయి, రాజమండ్రి చేరుకుంది. బ్రిటిషు సైన్యం వారిని అక్కడినుండి కూడా పారద్రోలింది. కాన్‌ఫ్లాన్స్ తన సైన్యాన్ని తీసుకుని మచిలీపట్నంలోని తమ స్థావరానికి పారిపోయాడు. ఈలోగా బ్రిటిషువారికీ, ఆనందరాజుకూ మధ్య అంతంత మాత్రంగా ఉన్న మైత్రి మరింత చెడింది. బ్రిటిషు వారి తరపున ఆండ్రూస్ కలగజేసుకుని తిరిగి మైత్రిని నెలకొల్పాక, ఇరు సైన్యాలూ మచిలీపట్నం ముట్టడికి సిద్ధమయ్యాయి. ఇందుకు ఆరు వారాలకు పైగా సమయం పట్టింది. ఈలోగా ఫ్రెంచి వారు మచిలీపట్నంలోని తమ స్థావరాన్ని బలోపేతం చేసుకుని, యుద్ధ నష్టాల నుండి కొంత తేరుకున్నారు.
దాడి జరుగుతున్నంతసేపూ కాన్‌ఫ్లాన్స్, కోటకు దక్షిణ భాగంలో ఉన్నాడు. యుద్ధం జరుగుతున్నంత సేపూ అతడు ఇస్తూ వస్తున్న దేశాలు పరస్పరం వ్యతిరేకంగా ఉంటూ, అప్పటికే ఉన్న ఫ్రెంచి వారిలో ఉన్న అయోమయాన్ని ద్విగుణీకృతం చేసాయి. ఓ పక్క నాక్స్ దాడి అతణ్ణి కలవరపెట్టింది. మరో వైపు రాజు సైన్యం చేసిన గోల, తూర్పు వైపున మూడో దళం చేసిన దాడీ కలిసి అతణ్ణి మరింత ఆందోళనకు గురిచేసి, అతడి మనోధైర్యాన్ని దెబ్బతీసాయి. ఫ్రాన్స్వా బురుజు నుండి బ్రిటిషు సైన్యం వెనక్కి వచ్చేస్తున్న సమయంలోనే అతడు, గౌరవనీయమైన నిబంధనలకు అనుగుణంగా లొంగిపోతానని సందేశం పంపాడు. తనకు లొంగుబాటు అన్న పదం తప్ప మరేమీ వినిపించడం లేదని, తక్షణం బేషరతుగా లొంగిపోకపోతే, ప్రతీ ఒక్క సైనికుణ్ణీ చంపేస్తాననీ సమాధానం పంపించాడు, ఫోర్డు. మరోదిక్కు లేని కాన్‌ఫ్లాన్స్ లొంగిపోయాడు. 500 మంది ఫ్రెంచి సైనికులు, 2,539 మంది సిపాయీలు ఆయుధాలు వదిలేసి లొంగిపోయారు. 113 మంది ఫ్రెంచి సైనికులు మరణించారు.
డచ్చి బురుజు దాటాక, ఓ మందుగుండు గది గుండా పోతూండగా, ఓ సైనికుడు మందు బారెళ్ళను చూసి "మైన్ మైన్" అని అరిచాడు. అందరూ కంగారుగా కమేలియన్ బురుజు వైపు పరుగెత్తారు. యోర్కు ఒక్కడే, పక్కనుండే డప్పుగాళ్ళతో సహా మిగిలిపోయాడు. అదృష్టవశాత్తూ, ఆక్రమించుకున్న బురుజుల్లోని కాపలా సైనికులు పారిపోలేదు. పారిపోయి వచ్చిన సైనికులు కోటను కూడా వదిలి పారిపోయే ప్రయత్నంలో ఉండగా యోర్కు, పారిపోబోయే మొదటి సైనికుణ్ణి చంపేస్తానని బెదిరించి వాళ్ళను ఆపాడు. 36 మందిని వెంటబెట్టుకుని తిరిగి ఫ్రాన్‌స్వా బురుజు మీదికి వెళ్ళాడు. కానీ ఈలోపు ఫ్రెంచి సైన్యం కూడగట్టుకుని వారిపై ఒక గన్నును గురిపెట్టి ఉంచింది. వాళ్ళు దగ్గరికి రాగానే కాల్పులు జరిపింది. 16 మంది అక్కడికక్కడే చనిపోయారు. యోర్కుతో సహా అనేకమంది గాయపడ్డారు. మిగిలిన సైనికులు అతణ్ణి మోసుకుని తీసుకుపోయారు. దానితో ఆ ప్రదేశంలో దాడి ముగిసింది.
ఈ రోజుల్లో ఫోర్డుకు ఏమాత్రం కాలం కలిసివచ్చినట్లుగా కనబడలేదు. అతడు మచిలీపట్నం చేరగానే దు రోచర్ సైన్యం అకస్మాత్తుగా మేల్కొని, రాజమండ్రిలో బ్రిటిషు కోటను పట్టుకుంది. అక్కడ ఆనందరాజు నియమించిన బ్రిటిషు అధికారి బ్రిస్టల్ వారికి లొంగిపోయి, పట్టణం ఖాళీ చేసి వెళ్ళిపోయాడు. తన వద్ద బెంగాల్ నుండి వచ్చిన సంపదను, సరుకునూ కాకినాడ వద్ద ఉన్న డచ్చి కర్మాగారానికి పంపేందుకు అంగీకరించాడు. దాంతో ఫోర్డుకు రావాల్సిన డబ్బు సరఫరా ఆగిపోయింది. దు రోచర్ రాజమండ్రిని ఆక్రమించుకుని, ఆ తరువాత, తమపై తిరుగుబాటు చేసిన ఆనందరాజుపై ప్రతీకారం తీర్చుకునేందుకు ఉత్తరంగా అతడి రాజ్యం వైపు బయలుదేరాడు. రాజుకు ఈ సంగతి తెలిసి, తన ధనాన్నిగానీ, తన సైన్యాన్ని గానీ బ్రిటిషు సైన్యానికి ఇచ్చేందుకు నిరాకరించాడు. తన రాజ్యాన్ని రక్షించుకునేందుకు ససైన్యంగా మచిలీపట్నం నుండి వెనక్కి వెళ్ళిపోయాడు.
1751 లో తమ అధీనంలోకి తీసుకున్నాక, ఫ్రెంచి వారు మచిలీపట్నాన్ని దుర్భేద్యంగా చేసుకున్నారు. 800 మీ పొడవుతో 500 మీ వెడల్పుతో కోటను తయారు చేసుకున్నారు. దక్షిణాన కృష్ణా నది ముఖద్వారం సహజ రక్షణ ఇస్తూ ఉంది. మిగతా మూడు వైపులా మట్టి, ఇటుక గోడలతో మూసేసారు. ఆ గోడలకు 11 బురుజులు ఉన్నాయి. చుట్టూ ఒక కందకం కూడా ఉంది. ఆ కందకానికీ గోడకూ మధ్య కంచె వేసిన సన్నటి ఖాళీ స్థలం ఉంది. కోట చుట్టూ చిత్తడి నేల, అడుగు పెడితే దిగిపోతూ ఉంది. మచిలీపట్నానికి వెళ్ళే 2.5 కి.మీ. దారి కోటకు వాయవ్యంగా కట్ట మీదుగా పోతుంది. కోటకు తూర్పున, పశ్చిమాన ఉన్న ఇసుక తిన్నెలే కోటకు చేరువలో ఉన్న గట్టి నేల. వీటిలో గోడకు 730 మీ దూరంలో ఉన్న తూర్పు గుట్టను ఫోర్డు అనుకూల స్థలంగా ఎంచుకున్నాడు. అక్కడే తన శతఘ్ని స్థావరాలను ఏర్పాటు చేసుకునేందుకు నిశ్చయించుకున్నాడు.
1759 ఏప్రిల్ 7 పగలంతా బ్రిటిషు బ్యాటరీలు కోటయొక్క మూడు బురుజుల మీదా కాల్పులు జరుపుతూనే ఉన్నాయి. చీకటి పడేసరికి కాల్పులు ఆగాయి. రాత్రి పది గంటలకు దాడి ప్రయత్నాలు మొదలయ్యాయి. నాక్స్ నేతృత్వంలో మొదటి దళం బయల్దేరి చీకట్లో కలిసిపోయింది. రెండవ దళానికి నాయకుడైన కాలెండరు ఎక్కడున్నాడో కనబడలేదు. ఓ అరగంట పాటు చూసాక, ఫోర్డు అతడి స్థానంలో ఫిషరును నియమించి రెండో దళాన్ని బయల్దేరదీసాడు. అర్ధరాత్రికి కూడా దళాలు ఇంకా ఆ బురదలో నడుస్తూనే కమేలియన్ బురుజు వైపు సాగుతూనే ఉన్నాయి. అప్పుడు కాల్పుల శబ్దం వినబడింది. నాక్స్ తన పొల్లు దాడిని మొదలుపెట్టాడని అర్థమైంది. ఆనందరాజు కూడా తన సైన్యంతో అన్ని వైపులా కాల్పులు జరుపుతూ విపరీతంగా శబ్దం చేస్తూ కాజ్‌వేపై సాగి పోయాడు. కోటలో ఫ్రెంచి వారు అప్రమత్తమై, కోట ప్రవేశద్వార రక్షణకు సిద్ధమయ్యారు.
చర్చలు సాగుతూండగా ముట్టడి కొనసాగింది. బ్రిటిషు వారి గన్ను కాల్పులకు కోట బురుజులు చాలా వరకు దెబ్బతిన్నాయి. ఏప్రిల్ 5 న కుంభవృష్టి కురవడంతో, కాల్పులకు తెరపడింది. మరుసటి రోజున వర్షం ఆగింది. సలాబత్ జంగ్ ముందుకు సాగుతున్నాడని, దు రోచర్ కూడా దగ్గరిలోకి చేరుకున్నాడనీ ఫోర్డుకు చేరింది. మరోవైపు, ఇక రెండు రోజులకు సరిపడా మాత్రమే మందుగుండు సామాగ్రి ఉందని అతడి అధికారులు చెప్పారు. ముట్టడి ఇక ముగింపు దశకు చేరింది. ముందు చూస్తే, కోటలో తమ కంటే పెద్ద సైన్యం, వెనక చూస్తే, తమకు పదిరెట్ల సంఖ్యలో మరో సైన్యం. తన సమాచార మార్గాలా. మూసుకుపోయాయి. మందుగుండు, డబ్బూ కూడా అయిపోవచ్చాయి. ఓడలెక్కి పారిపోవడమో, సర్వాన్నీ పణంగా పెట్టి అంతిమ దాడి చెయ్యడమో తేల్చుకోవాల్సిన క్షణం అది. అతడు రెండోదాన్నే ఎంచుకున్నాడు.
సలాబత్ జంగ్ 40,000 మంది సైన్యంతో కృష్ణానది ఒడ్డుకు చేరాడని మార్చి 27 న వార్త చేరింది. అది తెలిసిన ఫోర్డు కలత చెందాడు. తన రాజ్యానికి తిరిగి వెళ్తున్న ఆనందరాజు వద్దకు జాన్సన్‌ను పంపించాడు. బ్రిటిషు వారితో మైత్రి ఒప్పందం నుండి విడిపోయి అతడు తప్పు చేస్తున్నాడనీ, ఓ వైపున సలాబత్ జంగ్, మరోవైపు నుండి దు రోచర్‌ల మధ్య అతడు నలిగిపోతాడనీ నచ్చచెప్పించాడు. తమతో మైత్రిని కొనసాగిస్తే, మచిలీపట్నం కూలగానే బ్రిటిషు వారి మద్దతు అతడికి దొరుకుతుందని కూడా చెప్పించాడు. ఆనందరాజుకు వెనక్కి రాక తప్పలేదు. ఫోర్డు సలాబత్ జంగుతో సంప్రదింపులకు ప్రయత్నించగా, అతడు చర్చించేందుకు అంగీకరించి, ముందుకు సాగకుండా ఆగేందుకు ఒప్పుకున్నాడు.
బ్రిటిషు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ, ఫ్రెంచి వారి అధీనంలో ఉన్న మచిలీపట్నం పట్నాన్ని ముట్టడించి ఆక్రమించుకోవడాన్ని మచిలీపట్నం ముట్టడి అంటారు. మచిలీపట్నాన్ని ఐరోపా దేశాల వారు అ రోజుల్లో మసూలిపటం అనేవారు. అందుచేత దీన్ని మసూలిపటం ముట్టడి అని కూడా అంటారు. 1759 మార్చి 6 న మొదలైన ముట్టడి ఏప్రిల్ 7 న బ్రిటిషు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వారి విజయంతో ముగిసింది. దీంతో ఉత్తర సర్కారుల నుండి ఫ్రెంచి వారి నిష్క్రమణ సంపూర్ణమైంది. బ్రిటిషు సైన్యానికి కలనల్ ఫ్రాన్సిస్ ఫోర్డు నాయకత్వం వహించగా, ఫ్రెంచి వారి తరపున కాన్‌ఫ్లాన్స్ వారిని ఎదుర్కొన్నాడు.
ఇదిలా ఉండగా నర్సాపురం, కైకలూరుల్లో కాన్‌ఫ్లాన్స్ రక్షణ దుర్గాలను నిర్మించి అక్కడ సైనిక కాపలా ఏర్పాటు చేసాడు. మచిలీపట్నంకు దగ్గరిలో ఉన్న ఈ రెండు స్థావరాలూ ఫ్రెంచి రక్షణకు పనికొస్తాయి. దు రోచర్ నాయకత్వంలో 2250 మందిని అక్కడ నియమించాడు. ఫోర్డు, నాక్స్ నాయకత్వంలో కొంత సైన్యాన్ని నర్సాపురానికి దాడి పంపాడు. వారిని చూసి అక్కడ కాన్‌ఫ్లాన్స్ ఉంచిన 500 మంది సైనికులు పారిపోయి, దు రోచర్‌ వద్దకు చేరుకున్నారు. నాక్స్ నర్సాపురం దుర్గాన్ని ఆక్రమించుకుని అక్కడ ఉన్న ఆయుధాలు, సరకులను స్వాధీనం చేసుకుని, తిరిగి ఏలూరులో తమ ప్రధాన సైన్యం వద్దకు చేరుకున్నాడు.
1759 జనవరి 28 న ఫోర్డు రాజమండ్రి నుండి తన మచిలీపట్నం ప్రయాణాన్ని తిరిగి మొదలుపెట్టాడు. ఆనందరాజు తన సైన్యంలోని బ్రిటిషు అధికారి బ్రిస్టల్‌ను రాజమండ్రి కోటకు కాపలాగా ఉంచాడు. ఆ కోటలో బ్రిటిషు వారికి ఒక సరుకుల డిపో ఉంది. రోగులు, గాయపడ్డవారిని కూడా అక్కడే ఉంచారు. ఫిబ్రవరి 6 న ఫోర్డు ఏలూరును ఆక్రమించుకున్నాడు. అక్కడ అంతకుముందు ఉన్న ఫ్రెంచి సైనికులను కాన్‌ఫ్లాన్స్ వెనక్కి, మచిలీపట్నం వెళ్ళేటపుడు తన వెంట తీసుకువెళ్ళాడు. ఇక్కడ కూడా ఆనందరాజుకు, ఫోర్డుకు మధ్య తలెత్తిన వైరుధ్యాఅల కారణంగా ఏలూరు నుండి బయలుదేరడం ఆలస్యమైంది.
చిత్తడిలో మోకాళ్ల లోతు బురదలోను కందకంలో నడుం లోతు నీళ్ళలోనూ సాధ్యమైనంత వేగంగా అడుగులు వేస్తూ మూడు దళాలూ ముందుకు సాగాయి. అప్పుడు, కోటకు పడ్డ రంధ్రాల్లోంచి, బురుజుల మీద నుంచీ వారిపై ఫ్రెంచి వారి కాల్పులు మొదలయ్యాయి. కంచె మీదా, బురుజుల మీదా బ్రిటిషు దళాలు తీవ్రంగా కాల్పులు జరిపారు. కంచె పడిపోయింది. ఫిషరు నాయకత్వంలో మొదటి బ్రిటిషు దళం కోటలోకి చొరబడి, కమేలియన్ బురుజు నుండి ఫ్రెంచి వారిని తరిమిగొట్టారు. రెండో దళం కూడా లోపలికి వచ్చేదాకా అగి, ఒక దళం కోటలో ఉత్తర భాగానికీ, రెండో దళం తూర్పు భాగానికీ వెళ్ళాయి.
1759 మార్చి 7 నుండి 25 వరకు, ఫోర్డు దళాలు 3 శతఘ్ని స్థావరాలు నిర్మించాయి; వాయవ్యాన, సముద్రానికి పక్కనే ఒకటి, ఉత్తరాన ఒకటి, మధ్యలో మొదటి రెంటికీ 100 మీటర్ల వెనగ్గా మూడోది. ముట్టడికి ఉపయోగపడే ఫీల్డుగన్నులను ఓడలోంచి దించారు. ఈ ఓడలు, భూమిపై సైన్యపు కదలికలకు అనుసరిస్తూ వచ్చాయి. రెండు వైపుల ఉన్న స్థావరాలపై రెండేసి రకాల చొప్పున, మధ్య స్థావరంపై మూడు రకాల ఫీల్డుగన్నులనూ మోహరించారు.
మార్చి 1 న ఫోర్డు తిరిగి ప్రయాణం మొదలుపెట్టాడు. ఆనందరాజు ససైన్యంగా అతడి వెంట నడిచాడు. నర్సాపురం జమీందారు కూడా 1,500 మంది సైన్యంతో ఫోర్డు‌తో జత కలిసాడు. మార్చి 2 న ఫోర్డు సైన్యం కొల్లేరు సరస్సును దాటింది. మార్చి 3 న కైకలూరుపై దాడి చేసి దాన్ని కూడా పట్టుకున్నాడు. మార్చి 6 న ఫోర్డు మచిలీపట్నం పొలిమేరల్లోకి చేరుకున్నాడు. పట్టణం బైట కాన్‌ఫ్లాన్స్ మంచి రక్షణ స్థావరాన్ని ఏర్పాటు చేసుకుని ఉన్నాడు.
ఉత్తరం వైపున ఫిషరు మరింతగా విజయవంతమయ్యాడు. మొదటి రెండు బురుజులను సునాయాసంగా ఆక్రమించాడు. కాజ్‌వే వైపున ఉన్న మూడవ బురుజును చేరగానే తలుపులను మూసివేసి, బయట ఉన్న ఫ్రెంచి దళాలు లోపలికి రాకుండా చేసాడు. కనబడకుండా పోయిన కెప్టెన్ కాలెండరు ఎక్కడి నుండి వచ్చాడో గానీ, అకస్మాత్తుగా ప్రత్యక్షమయ్యాడు. వచ్చీరాగానే తుపాకీ గుండుకు బలయ్యాడు. ఫిషరు ఇంకా ముందుకు పోతూండగా, ఆగమంటూ ఫోర్డు నుండి ఆదేశాలు వచ్చాయి.
కోటలోని కట్టుదిట్టమైన భద్రత నడుమ ఉన్న కాన్‌ఫ్లాన్స్‌కు కావాల్సింది శత్రువుపై వెనకనుండి దాడిచేసే మిత్రుడు. అతడు నిజాము సలాబత్ జంగ్‌తో సాయం కోసం అప్పటికే సంప్రదింపులు జరిపాడు. అతడు 35,000 సైన్యంతో బయలుదేరాడు. అంతకుముందే ఆనందరాజుకు, నర్సాపురం జమీందారుకు కూడా ససైన్యంగా తనతో చేరమని ఆదేశాలిచ్చాడు.
మార్చి 25 న శతఘ్ని స్థావరాలు తయారయ్యాయి. బ్రిటిషు వారు కాల్పులు మొదలుపెట్టి, కోటకు నష్టం కలగజేసారు. కానీ ఫ్రెంచి వారు రాత్రి పూట కోటకు మరమ్మత్తులు చేసారు. ఇలా పగటిపూట బ్రిటిషు సైన్యం కలిగించిన నష్టాన్ని రాత్రి పూట బాగు చేసుకునేవారు.
మార్చి 19 న, బ్రిటిషు సైనికులు తిరుగుబాటు చేసి, యుద్ధం వదలిపెట్టి వెళ్ళిపోతామని ఫోర్డును బెదిరించారు. అతి కష్టం మీద ఫోర్డు వారిని ఒప్పించి దారికి తెచ్చుకున్నాడు.
అప్పటికే ఫోర్డు తన ఆఫీసర్ల నుండి కూడా అప్పులు తీసుకుని ఉన్నాడు. సైన్యానికి జీతం డబ్బుల కోసం ఎవరిని అడగాలో అతడికి తెలీలేదు. సైనికులు అసంతృప్తి చెంది ఉన్నారు.
జనమేజయుడు ఇంద్రప్రస్తపురి నుండి పాలించుచు నాగులపై దండయాత్ర సలిపెను. అహిఛ్చత్రము, నాగపూరు, పద్మావతీనగరము మొదలగు ఉత్తరదేశప్రాంతమునుండి దక్షిణదేశప్రాంతమునకు వలసివచ్చిరేమోనని తెలియుచున్నది. తర్వాత వీరికి భోగవతీపురము వనవాసి నివాసము లేర్పడి, అచట రాజ్యాధికారము పొదినట్లు చెప్పవచ్చును. వీరు వింధ్యవాసినీ దేవత భక్తులని శాసనములలో చెప్పబడుచున్నది. అందుచే వీరు మొదట వింధ్య పర్వతము వారని తెలియుచున్నది.ఆంధ్రప్రాంతమున ఉండిన యక్షులు జైనమతావలంబులు కాగా, వీరు బౌద్ధమతావలంబులు. ఇది అశోకుడు పూర్వమై యుండును.నాగరాజొకడు అమరావతిలో ఒక బౌద్ధ స్థూపమును నిర్మించెను.తెలంగాణ లోను, కృష్ణకు దక్షిణమునున్న పలు గ్రామంలందు నాగులు నివసించి, తర్వాత నాశనమై కొందరు వలసకుపోయినట్లు అచ్చటి కొన్ని గ్రామంల పేర్లవల్ల తెలియుచున్నది. ఉదాహరణకి:
నాగరాజుపాడు కాట్రాజుపాడు లేదా నాగరాజుపాడు ఇది తెనాలి తాలూకా కొల్లూరు ప్రాంతమునందు ఉంది. దీనిని త్రిలోచనవ పల్లవుడు నాశనము చేసినట్లు లోకలు రికార్డులు తెలుపుచున్నవి.
మహాభారత యుద్ధకాలము మొదలు దాదాపు మౌర్యులు కాలము వరకు అనగా వరకు ఆంధ్రదేశమున నాగులు, యక్షులు, దానవులు మున్నగు తెగలవారు నివసించేవారు. నాగరాజులు ఆంధ్రదేశమునే గాక, భారతదేశమునంతటను నివసించి పాలించిన దృష్టాంతరములు ఉన్నాయి. ఆర్యులు మనదేశానికి వచ్చి మందరగిరి ప్రాంత మధన కార్యమును సాగించినప్పుడే వాసుకియను నాగరాజు సాయపడి యుండెను. ఆదిశేషుడు, తక్షకుడు మొదలగువారీ వంశీయులే.
ఆంధ్రజాతి, మహాభాగవతము ప్రకారము బలియను క్షత్రియ వంశీకులై ఉమ్ందీ వింధ్య ప్రాంతమునుండి కారణాంతరములచే దిగువకు వలసవచ్చిన కొలదిన మొదాట నాగులతో యుద్ధములోనర్చి వారిలో కొందరిని పారద్రోలిరి, తెనుగు దేశమున స్థిరపడి, నాగులతో సంబంధ బాంధవ్యాలు ఏర్పరుచుకొనిరి వారి రాజ్యమును పైఠాను, ధాన్యకటకము లందు స్థాపించు కొనినట్లు భావింపవచ్చును.
ఇమకను ఆంధ్రలో గల నాగసముద్రము, నాగవరం, నాగులవరం, సర్పవరం, నాగూరు మొదలగు గ్రామాలు ఆంధ్రలోను, కర్ణాటక ప్రాంతమందును ఉన్నందువలన నాగుల ఉనికిని తెలుపుచున్నవి.
జల్ మహల్ భారతదేశంలోని రాజస్థాన్ రాష్ట్ర రాజధాని జైపూర్ నగరంలో గల మన్ సాగర్ సరస్సు లో ఉన్న భవంతి. ఈ భవంతినీ, దాని చుట్టూ ఉన్న సరస్సునీ 18వ శతాబ్దంలో అంబర్ మహారాజు జై సింగ్ పునర్నిర్మించారు. పునర్నిర్మాణం తర్వాత ఈ సరస్సు, భవంతీ చాలా మారిపోయాయి. బృందావన్ కు చెందిన సంప్రదాయ పడవ తయారీదారులు రాజపుత్ శైలిలో చెక్క పడవలను తయారు చేశారు. ఆ పడవల్లో పర్యాటకులు భవంతి దగ్గరకు వెళ్తూ ఉంటారు. భవంతి మొదటి అంతస్తులో సంప్రదాయ వస్తువులతో అలంకరించిన హాలు, దారులు ఉన్నాయి. అవి దాటితే చమేలీ భాగ్ అనే తోటకు చేరుకోవచ్చు. ఈ సరస్సులో ప్రయాణం చేసేటప్పుడు చుట్టూ ఎత్తైన కొండలు, ప్రాచీన కోటలు, దేవాలయాలు, మరోపక్క సందడిగా ఉండే జైపూర్ నగరాన్ని వీక్షించవచ్చు. ఈ సరస్సును పునర్నించినపుడు ఆ నీటిలోని చెడు పదార్ధాలను డ్రైన్ల ద్వారా బయటకు పోయే మార్గాన్ని తయారు చేశారు. ఈ సరస్సులోని జలచరాలనూ, చుట్టూ ఉన్న చెట్లనూ మార్చి వేరేవి వేశారు. పక్షులు ఆవాసాలు ఏర్పరుచుకునేందుకు చిన్న చిన్న ద్వీపాలను నిర్మించారు. మొత్తానికి ఈ సరస్సు, భవంతిల పునర్నిర్మాణం తర్వాత పర్యాటకంగా మరింత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుంది ఈ జల్ మహల్.
రాజస్థాన్ రాజధాని జైపూర్, అమెర్ నగరాల మధ్య ఉంది ఈ సరస్సు. ఆరావళీ పర్వత శ్రేణుల మధ్య 300 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉంది. ఈ సరస్సును ఉత్తర, తూర్పు, పడమర దిక్కులలో పూర్తిగా ఆరావళీ పర్వతాలు కప్పబడి ఉన్నాయి. దక్షిణం వైపు మాత్రం పూర్తిగా నగరం ఉంటుంది. ఈ పర్వతాలలో నహర్ గఢ్ కోట ఉంది. ఇక్కడి నుంచి చూస్తే మన్ సాగర్ లేక్, జల్ మహల్ లు, మరోవైపు నగరం కనపడుతూ ఉంటాయి. ఈ కోట నుంచి వీటిని చూడటానికి పర్యాటకులు ఎక్కువ ఆసక్తి చూపుతుంటారు. ఈ సరస్సును నిర్మించేందుకు ఖిలగఢ్ కొండలు, నహర్ గఢ్ ల మధ్య దర్భవతీ నదిపై ఆనకట్ట నిర్మించారు. ఈ ఆనకట్టను 16వ శతబ్ధంలో కట్టారు. ఈ సరస్సు డ్రైనేజ్ ఏరియా 23.5 కిలోమీటర్లు. ప్రతీ ఏడాదీ దాదాపు 657.4 మిల్లీమీటర్ల వర్షం పడుతూ ఉంటుంది. ఈ నీరు రిజర్వాయర్ లో నిలిచి ఉంటుంది. డ్యాం చివరి భాగంలో నీటిపారుదల వ్యవస్థ ఉంది. నాహర్ గఢ్ కొండలు, జైపూర్, బ్రహ్మపురి, నగ్టలైల నుంచి పెద్ద ఎత్తున చెత్త పదార్ధాలతో కూడిన నీ రు ఇందులోకి కలుస్తోంది. ఈ సరస్సు ఈశాన్య దిక్కులో ఆరావళీ పర్వతశ్రేణుల్లో ఉన్న కొండలో ఎన్నో ఖనిజాలున్నాయి. అదే దిక్కులో కనక్ వృందావన్ లోయలో ఒక గుడి కూడా ఉంది.
మొత్తం పంజాబీ క్రైస్తవుల సంఖ్య పాకిస్తాన్ లో దాదాపు 28 లక్షలు కాగా, భారత పంజాబ్ లో 3 లక్షలు. వీరిలో దాదాపుగా సగం మంది రోమన్ కేథెలిక్ లు కాగా, మిగతా సగం ప్రొటెస్టెంట్లు. పలువురు ఆధునిక పంజాబీ క్రైస్తవులు బ్రిటీష్ పరిపాలన కాలంలో మతం మారిన వారి వారసులే, వారిలో చురా వర్గం నుంచి క్రైస్తవం స్వీకరించినవారూ ఉన్నారు. చురాలు బ్రిటీష్ ఇండియా కాలంలో ఉత్తర భారతదేశంలో పెద్ద ఎత్తున క్రైస్తవంలోకి మారారు. మత విషయాల్లో ఉత్సాహవంతులైన బ్రిటీష్ సైనికాధికారులు, క్రైస్తవ మిషనరీలు మఝబీ సిక్ఖు సముదాయం కూడా హిందూ చురాలతో పాటుగా క్రైస్తవం స్వీకరించారు. భారత విభజన తర్వాత వీరు పాకిస్తానీ పంజాబ్, భారత పంజాబ్ ప్రాంతాలలో విభజింపబడ్డారు. ఇక్కడే కాక ఉత్తర ప్రదేశ్, రోహిలా ఖండ్ ప్రాంతాల్లోనూ మఝబీ సిక్ఖులు చాలా పెద్ద సంఖ్యలో క్రైస్తవంలోకి మారడంతో సిక్ఖు సంస్థలు వేగంగా ప్రతిస్పందించి మత మార్పిడులు నిరోధించడానికి సిక్ఖు మిషనరీలను పంపారు.
పంజాబీ ముస్లింలు ) అన్నది తూర్పు పాకిస్తాన్, వాయువ్య భారతదేశం ప్రదేశాల్లో విస్తరించిన పంజాబ్ ప్రాంతానికి చెందిన భాషాపరమైన, భౌగోళికమైన, మతపరమైన జన సమూహం. పంజాబీ జాతిలో అత్యంత పెద్ద సముదాయమైన పంజాబీ ముస్లింలు ఇస్లాంను అనుసరిస్తూ, పంజాబీ భాష మాట్లాడుతారు. 90 కోట్లకు పైగా జనాభాతో, పాకిస్తాన్ లో అతి ఎక్కువ జనాభా కలిగిన జాతిగానూ, ప్రపంచవ్యాప్తంగా మూడవ అతిపెద్ద సంఖ్యాధిక్య ముస్లిం జాతిగానూ నిలుస్తోంది. పంజాబీ ముస్లింలలో ఎక్కువమంది ఇస్లాంలో సున్నీ శాఖకు చెందినవారు. వీరిలో మైనారిటీలుగా షియాలు, పంజాబ్ లోనే ప్రారంభమైన అహ్మదియ్యా వంటి శాఖల వారు ఉన్నారు.
పంజాబీ క్రైస్తవులు పాకిస్తాన్ లోని క్రైస్తవ సమూహాల్లో అతి ఎక్కువ సంఖ్యాకులు. ప్రావిన్సులోని ప్రధానమైన మత సమూహం ముస్లిములు, వారు జనాభాలో 90 శాతానికి పైగా ఉన్నారు. లాహోర్లోని చర్చిల్లో కేథెడ్రల్ చర్చ్ ఆఫ్ రిసరెక్షన్, సేక్రెడ్ హార్ట్ కేథెడ్రెల్, లాహోర్, సెయింట్ ఆండ్రూస్ చర్చ్, లాహోర్, సెయింట్ జోసెఫ్ చర్చి, లాహోర్ వంటివి ఈ ప్రాంతంలో నెలకొన్నాయి. భారతదేశంలోని పంజాబీ ప్రాంతాలైన పంజాబ్ రాష్ట్రంలో 1.1 శాతంగానూ, హర్యానాలో 0.19 శాతంగానూ ఉన్నారు. బ్రిటీష్ పరిపాలనలో హిందు, చురా, మఝబీ సిక్ఖు మతాల నుంచి క్రైస్తవంలోకి మారారు.
1877లో సెయింట్ థామస్ దినోత్సవాన వెస్ట్ మినిస్టర్ అబ్బే, లండన్ లో రెవరెండ్ థామస్ వల్పై ఫ్రెంచ్ తొలి ఆంగ్లికన్ బిషప్ ఆఫ్ లాహోరును నియమించి, దాని కింద అప్పటి బ్రిటీష్ వలస పాలనలోని మొత్తం పంజాబ్ లో క్రైస్తవ కార్యకలాపాలు బాధ్యత అప్పగించారు. ఇది 1887 వరకూ ఇలానే కొనసాగింది. ఆ కాలంలో ఆయన లాహోర్ డివినిటీ కళాశాలను 1870లో తెరిచారు. రెవరెండ్ థామస్ పాట్రిక్ హ్యూస్ చర్చి మిషనరీ సొసైటీ యొక్క మిషనరీగా పెషావర్ లో పనిచేసి, ప్రాచ్య పండితుడై డిక్షనరీ ఆఫ్ ఇస్లాం గ్రంథాన్ని సంకలనం చేశారు.
మిషనరీలు పోర్చుగల్, ఫ్రాన్స్, యునైటెడ్ స్టేట్స్, బ్రిటన్ ప్రాంతాల నుంచి వలసదారులతో కలిసివచ్చారు. క్రైస్తవాన్ని ప్రధానంగా 18, 19 శతాబ్దాల్లో భారతదేశానికి బ్రిటీష్ పాలకులు తీసుకువచ్చారు. బ్రిటీష్ వారు నెలకొల్పిన నగరాల్లో ఈ అంశం సుస్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. బ్రిటీష్ వారు అభివృద్ధి చేసిన రేవు నగరం కరాచీలో పాకిస్తాన్ లో అతిపెద్ద చర్చి అయిన సెయింట్ పాట్రిక్ కెథెడ్రల్, బ్రిటీష్ కంటోన్మెంట్ నెలకొల్పిన రావల్పిండిలో అనేక చర్చిలో ఆ దశలో నిర్మించినవే.
పంజాబీలు , లేదా పంజాబీ ప్రజలు, పాకిస్తాన్, ఉత్తర భారతదేశాల్లో విస్తరించిన పంజాబ్ ప్రాంతానికి చెందిన ఇండో-ఆర్యన్ జాతికి చెందిన ప్రజలు. పంజాబ్ అన్న పేరుకు ఐదు జలాల భూమి ఆబ్ . ఈ ప్రాంతానికి ఆ పేరును భారత దేశాన్ని ఆక్రమించిన తుర్కో-పర్షియన్ విజేతలు పెట్టగా, మొఘల్ పాలనా కాలంలో ప్రాచుర్యం పొందింది. భారత్, పాకిస్తాన్ ఇరుదేశాల్లోనూ పంజాబ్ ధాన్యాగారంగా పేరొందింది.
సిక్కు మతము , గురునానక్ ప్రబోధనల ఆధారంగా యేర్పడిన మతము. ఏకేశ్వరోపాసన వీరి అభిమతము. సిక్కు మతములో దేవుని పేరు "వాహే గురు". వీరి పవిత్ర గ్రంథము గురుగ్రంథ సాహిబ్ లేదా ఆది గ్రంథము లేదా ఆది గ్రంథ్. వీరి పవిత్ర క్షేత్రము అమృత్ సర్ లోని స్వర్ణ మందిరము. ఈ మతాన్ని అవలంబించేవారిని సిక్కులు అని సంబోధిస్తారు. వీరు ప్రధానంగా పంజాబు లలో నివసిస్తుంటారు.
పంజాబ్ ప్రాంతంలో ప్రధానమైన మతాలుగా ఇస్లాం, హిందు, సిక్ఖు మతాలు ఉన్నాయి. హిందూమతంలోని వేదాలు, మహాభారత యుద్ధం వంటి ప్రధానమైన ఘట్టాలన్నీ ఇక్కడే జరిగిన హృదయ భూమిగా పంజాబ్ వర్థిల్లింది. పంజాబ్ లోనే ఏకేశ్వరోపాసన కలిగిన మతమైన సిక్కు మతం జన్మించింది. సూఫీ తత్వానికి పలువురు ప్రఖ్యాత గురువులు, అనుచరులు పంజాబ్ లోనే జన్మించారు. అలాగే ఇస్లాంకు చెందిన అహ్మదియా శాఖ పంజాబ్ లోనే జన్మించింది.
పంజాబ్ ప్రాంతంలోని వివిధ తెగలు, కులాలు, మతాలకు చెందిన నివాసులను విస్తృతమైన సాధారణపదం పంజాబీ అన్నది వాడడం 18వ శతాబ్ది ప్రారంభం నుంచి మొదలైంది. దీనికి ముందు పంజాబ్ ప్రాంతంలో భాషాపరమైన, చారిత్రికమైన, జాతిపరమైన సామాన్య లక్షణాలు, సాధారణ చరిత్ర పంచుకునే ఉన్నా ప్రజల్లో పంజాబీ అన్న జాతిపర, సాంస్కృతక గుర్తింపు ఉండేది కాదు.
ఆధునిక భారత పంజాబ్, పాకిస్తానీ పంజాబ్ మహా నగరాలకు అత్యంత ప్రాచీనమైన హిందూ మత సంబంధ నామాలు ఉన్నాయి. అలాంటివే లాహోర్, జలంధర్, చండీగఢ్, మొదలైన నగరాల పేర్లు. భారత ప్రధానులు ఐ.కె.గుజ్రాల్, గుల్జారీ లాల్ నందా, భారత జట్టు పూర్వ కెప్టెన్ కపిల్ దేవ్, ప్రముఖ శాస్త్రవేత్త హరగోవింద్ ఖొరానా తదితరులు పంజాబీ హిందువులే.
పంజాబీ ముస్లింల మాతృభూమి ప్రధానంగా పాకిస్తానీ ప్రావిన్సు అయిన పంజాబ్ లో నెలకొన్నాయి. ఉత్తర అమెరికా, యునైటెడ్ కింగ్ డమ్ లలో చెప్పుకోదగ్గ సముదాయాలు, మధ్య ప్రాచ్యంలో పెద్ద స్థాయిలో విదేశీ జనాభాగా వీరికి ప్రపంచవ్యాప్త డయాస్పోరా ఉంది.
కొత్త గురువును చూసేందుకు పెద్ద ఎత్తును సిక్ఖులు గోయింద్వాల్ కు చేరుకోవడం ప్రారంభించారు. ఇక్కడ గురు అమర్ దాస్ సిక్ఖు విశ్వాసాన్ని తీవ్రంగా, పద్ధతిగా, ప్రణాళిక ప్రకారం విస్తరించడం ప్రారంభించారు. సిక్ఖు సంగత్ ప్రాంతాన్ని 22 బోధనా కేంద్రాలు లేదా మంజీలుగా విభజించి ఒక్కో ప్రాంతానికి ఒక్కొక్క మతానికి అంకితమైన సిక్ఖును కార్యకలాపాల నిర్వహణ నేతృత్వం వహించడానికి నియమించారు. తనంత తానుగా భారతదేశ వ్యాప్తంగా పర్యటించి, ఆపైన సిక్ఖు మత ప్రచారకుల్ని దేశంలోని వివిధ భాగాల్లో సిక్ఖు మతాన్ని విస్తరించేందుకు పంపారు.
ఏదేమైనా భాయ్ సాహిబ్ సిక్ఖు సిద్ధాంతాలకు నిబద్ధుడై సేవకు, సిక్ఖు ఉద్యమానికి అంకితం కావడంతో గురు అంగద్ సాహిబ్ మూడవ నానక్ గా గురు అమర్ దాస్ ను మార్చి 1552లో 73వ యేట నియమించారు. కొత్తగా గోయింద్వాల్ అన్న పట్టణాన్ని స్థాపించి, ఆ కొత్తగా నిర్మితమైన పట్టణాన్నే తన ప్రధాన కేంద్రంగా ఏర్పరిచారు.
పాతరాతియుగం తరచుగా మంచు యుగం ముగింపులో జరుగుతుంది. భూమి వాతావరణం వేడిగా మారింది. ఇది ప్లైస్టోసీన్ మెగాఫౌనా విలుప్తానికి కారణం కావచ్చు భావిస్తున్నారు. అయినప్పటికీ చివరి ప్లైస్టోసీన్ విలుప్తులు వ్యాధుల వ్యాప్తి, మానవులచే అధిక వేట వంటి ఇతర కారకాల వల్ల సంభవించాయి.
వాతావరణ మార్పు, మానవ వేట మిశ్రమ ప్రభావం వల్ల " ఉన్ని మముత్తు " అంతరించే దశకు చేరుకుందని కొత్త పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. ప్లైస్టోసీన్ చివరిలో వాతావరణ మార్పు వల్ల మముత్తుల నివాస పరిమాణం తగ్గిపోతుందని, ఫలితంగా సంఖ్య తగ్గుతుందని శాస్త్రవేత్తలు సూచిస్తున్నారు. చిన్న జనాభాను పాతరాతియుగం మానవులు వేటాడారు. ప్లైస్టోసీన్ ముగింపులో, హోలోసిను ప్రారంభంలో సంభవించిన గ్లోబలు వార్మింగు మానవులకు గతంలో చొరబాటుకు వీలుకాని మముత్తు ఆవాసాలను చేరుకోవడం సులభతరం చేసి ఉండవచ్చు. ఏకాంతంగా ఉండే ఆర్కిటికు ద్వీపాలు, సెయింటు పాలు ద్వీపం, రాంగెలు ద్వీపాలలో స్వల్పసంఖ్యలో ఉన్న మముత్తుల సి 3700 సంవత్సరాల క్రితం - సి. నుండి 1700 బీపీ. వరకు చరిత్రపూర్వ మానవులు ఈ ద్వీపంలో స్థిరపడిన సమయంలోనే రాంగెలు ద్వీపంలో మముత్తుల సంఖ్య అంతరించిపోయింది. సెయింటు పాలు ద్వీపంలో చరిత్రపూర్వ మానవ ఉనికికి ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు (అయినప్పటికీ 6500 వరకు సమీపంలోని అలూటియను దీవులలో ప్రారంభ మానవ స్థావరాలు ఉన్నాయి).
పాతరాతియుగం మానవ సంస్కృతి, జీవన విధానం గురించి మనకున్న పరిజ్ఞానం దాదాపుగా పురావస్తు శాస్త్రం, ఎథ్నోగ్రాఫికు పోలికల నుండి గ్రహించబడింది. పాతరాతియుగ జీవన విధానాన్ని ఆధునిక వేట-సేకరణ ప్రజలు అనుసరించారు.
ఒక సాధారణ పాతరాతియుగం సమాజం ఆర్థిక వ్యవస్థ వేట-సేకరణ అధారితంగా ఉంది. మానవులు మాంసం కోసం అడవి జంతువులను వేటాడి, వారి పనిముట్లు, బట్టలు లేదా ఆశ్రయాల కోసం ఆహారం, కట్టెలు, సామగ్రిని సేకరించారు.
ఆసమయంలో మానవ జనాభా సాంద్రత చాలా తక్కువగా ఉంది. చదరపు మైలుకు ఒక వ్యక్తి మాత్రమే ఉండేవారు. తక్కువ శరీర కొవ్వు, శిశుహత్య, మహిళలు క్రమం తప్పకుండా తీవ్రంగా ఓర్పు వహించడం.
సంతానోత్పత్తిలో ఆలస్యం చేయడం. సంచార జీవనశైలి దీనికి కారణం. తరువాతి కాలానికి చెందిన కొత్తరాతియుగం వ్యవసాయ సమాజాలు, ఆధునిక పారిశ్రామిక సమాజాల ప్రజలు అనుభవించినట్లు అసమానమైన విశ్రాంతి సమయాన్ని ఆస్వాదించారు. పాతరాతియుగం చివరిలో ప్రత్యేకంగా మధ్య లేదా ఎగువ పాతరాతియుగం మానవులు గుహ చిత్రాలు, రాతి చెక్కడాలు, ఆభరణాలు వంటి కళాకృతులను రూపొందించడం ప్రారంభించారు. ఖననం, ఆచారం వంటి మత ఆచారాలలో పాల్గొనడం ప్రారంభించారు.