polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
2002 మార్చి 6 న గుజరాత్ ప్రభుత్వం, సంఘటనను దర్యాప్తు చేసేందుకుగాను, మాజీ గుజరాత్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి కె.జి.షా నేతృత్వంలో ఒక ఏకసభ్య కమిషన్ను నియమించింది. అయితే షా కు మోదీతో ఉన్న సాన్నిహిత్యం కారణంగా అతడి నియమకాన్ని బాధితులు, మానవహక్కుల సంస్థలు, రాజకీయపార్టీలూ నిరసించాయి. అతడి స్థానంలో సుప్రీమ్‌ కోర్టు న్యాయమూర్తిని నియమించాలని కోరాయి. ఫలితంగా ప్రభుత్వం, షా కమిషన్ను ద్విసభ్య కమిషనుగా విస్తరించి మాజీ సుప్రీమ్‌ కోర్టు న్యాయమూర్తి నానావతిని కమిషనుకు అధినేతగా నియమించింది. దీంతో ఇది నానావతి-షా కమిషను అయింది. 2008 మార్చిలో కమిషను తన తొలి నివేదికను సంర్పించేందుకు కొద్దిగా ముందు షా మరణించగా, అతడి స్థానంలో 2008 ఏప్రిల్ 6 న మాజీ గుజరాత్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి అక్షయ్ కుమార్ మెహతాను హైకోర్టు నియమించింది. కమిషను తన ఆరేళ్ళ దర్యాప్తు కాలంలో 40,000 పైచిలుకు పత్రాలు, వెయ్యికి పైగా సాక్షులు ఇచ్చిన వాంగ్మూలాలనూ పరిశీలించింది. కమిషను గడువు మూణ్ణెల్లు కాగా, 22 సార్లు పొడిగింపుల తరువాత 2014 జూన్‌లో తుది నివేదికను సమర్పించింది.
2002 ఫిబ్రవరి 28 నాటికి 51 మందిని అల్లర్లు, దోపిడీలు, దహనకాండ వంటి నేరాలకు గాను అరెస్టు చేసారు. ఒక కుట్రదారును పశ్చిమ బెంగాల్లో అరెస్టు చేసారు. అతడు ముస్లిము తీవ్రవాద సంస్థ హర్కతుల్ జిహాదీ ఇస్లామీ అనే సంస్థకు కమాండరని, అతడు బంగ్లాదేశ్‌లో ప్రవేశించే ప్రయత్నంలో ఉన్నాడనీ పశ్చిమ బెంగాలు ఛీఫ్ సెక్రెటరీ సౌరీన్ రాయ్ చెప్పాడు. 2002 మార్చి 17 న ప్రధాన నిందితుడు, స్థానిక కౌన్సిలరూ అయిన హాజీ బిలాల్‌ను ఉగ్రవాద వ్యతిరేక పోలీసులు గోధ్రలో పట్టుకున్నారు. 1540 మందితో కూడిన మూక ఫిబ్రవరి 27 న సబర్మతి ఎక్స్‌ప్రెస్‌ గోధ్ర స్టేషన్ను వీడగానే దానిపై దాడి చేసినట్లు ఎఫ్‌ఐఆర్‌లో పేర్కొన్నారు. మార్చిలో గోధ్ర మునిసిపాలిటీ అధ్యక్షుడు మహమ్మద్ హుసేన్ కలోటాను అరెస్టు చేసారు. అరెస్టైనవారిలో కార్పొరేటర్లు అబ్దుల్ రజాక్, షిరాజ్ అబ్దుల్ జమేషా ఉన్నారు. బిలాల్‌కు గ్యాంగు లీడరు లతీఫ్‌తో సంబంధాలున్నాయని, అతడు అనేక మార్లు కరాచీ వెళ్ళి వచ్చాడనీ కూడా పేర్కొన్నారు.
2008 సెప్టెంబరులో సమర్పించిన తన నివేదిక భాగం-1 లో గుజరాత్ పోలీసులు ప్రతిపాదించిన కుట్ర సిద్ధాంతాన్ని సమర్ధించింది. గోధ్రకు చెందిన మౌల్వీ హసన్ హాజీ ఇబ్రహీమ్‌ ఉమర్జీ, సీఆర్పీయెఫ్ నుండి బహిష్కృతుడైన నానూమియా లను ప్రధాన కుట్రదారులుగా పేర్కొంది. ఈ నిర్ణయానికి మద్దతుగా అప్పట్లో ఖైదీగా ఉన్న జబీర్ బిన్యామిన్ బెహెరా అనే నేరస్తుడి వాంగ్మూలాన్ని పేర్కొంది. అయితే తరువాత అతడు తా నా వాంగ్మూలాన్ని ఇవ్వలేదని పేర్కొన్నాడు. రైలు దహనానికి బాగా ముందుగానే 140 లీటర్ల పెట్రోలును కొని, రజాక్ కుర్కుర్ అనే వ్యక్తికి చెందిన అతిథి గృహంలో దాచి ఉంచినట్లు, దహనానికి ముందు బోగీపై పెట్రోలును పోసినట్లూ ఫోరెన్సిక్ సాక్ష్యాన్ని కూడా కమిషను తన నివేదికలో సమర్పించింది. వేలాది మంది ముస్లిములు సిగ్నల్ ఫాలియా వద్ద రైలుపై దాడి చేసినట్లు కమిషను తన నివేదికలో నిశ్చయించింది.
దాదాపు 2,000 మందితో కూడిన మూక రైలుపై దాడి చేసింది. కొద్దిసేపు రాళ్ళు విసిరాక, నాలుగు బోగీలను తగలబెట్టారు. ఆ బోగీల్లో అనేక మంది చిక్కుకుపోయారు. 27 మంది మహిళలు, 10 మంది పిల్లలతో సహా 59 మంది అక్కడికక్కడే సజీవ దహనమయ్యారు. 48 మంది గాయాలపాలయ్యారు. గుజరాత్ అడిషనల్ డైరెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ పోలీస్ జె. మహాపాత్ర, "రైలు గోధ్ర స్టేషనుకు రావడానికి చాలా ముందే, ఆ దుర్మార్గులు పెట్రోలులో ముంచిన బట్టలను సిద్ధంగా ఉంచుకున్నారు", అని చెప్పాడు. మార్థా నస్‌బామ్‌ ఈ వాదనను సవాలు చేస్తూ, మంటలు ప్రమాదకారణంగా జరిగాయని, ముందుగా ప్లాను చేసిన కుట్ర కాదనీ అనేక దర్యాప్తుల్లో తేలిందని చెప్పింది. "కాంగ్రెసు, దాన్ని వామపక్ష మిత్రులూ కలిసి వాస్తవాలను వక్రీకరించడం వలననే వాస్తవాలు విస్తృతంగా అందరికీ తెలియరాలేద"ని మధు కిష్వార్ ఆరోపించింది.
భారతీయ కమ్యూనిస్టు పార్టీ , భారత జాతీయ కాంగ్రెసు పార్టీలు, కమిషను తన తీర్పులో గుజరాత్ ప్రభుత్వాన్ని నిర్దోషిగా పేర్కొనడంతో విమర్శించాయి. కొద్ది నెలల్లోనే జరగనున్న సార్వత్రిక ఎన్నికలను దృష్టిలో పెట్టుకుని ఈ నివేదిక ఇచ్చినట్లుగా ఉందని కూడా అన్నాయి. కాంగ్రెసు ప్రతినిధి వీరప్ప మొయిలీ కూడా ఇదే కారణంతో కమిషన్ను తన తుది నివేదికను ఇచ్చేందుకు కొద్దిగా ముందు విమర్శించాడు. సీపీఐ , మత భావనలకు ఊతమిచ్చేలా నివేదిక ఉందని విమర్శించింది. క్రిస్టోఫర్ జాఫ్రెలోట్ వంటి వాళ్ళు కుట్ర సిద్ధాంతాన్ని అంత త్వరగా సమర్ధించినందుకుగాను, సంఘటనలో ప్రభుత్వ జోక్యం పట్ల ఉన్న సాక్ష్యాన్ని పట్టించుకోనందుగ్గానూ కమిషన్ను విమర్శించారు.
గోధ్ర రైలు దహనం అనేది 2002 ఫిబ్రవరి 27 న గుజరాత్ లోని గోధ్ర రైలు స్టేషను వద్ద సబర్మతి ఎక్స్‌ప్రెస్‌ రైలు తగలబడగా 59 మంది దుర్మరణం పాలైన దుర్ఘటన. అయోధ్య లోని బాబరీ మసీదు స్థలం వద్ద కరసేవకు వెళ్ళి తిరిగి వస్తున్న హిందూ యాత్రికులు ఈ మృతుల్లో అధికులు. గుజరాత్ ప్రభుత్వం నియమించిన దర్యాప్తు కమిషను ఆరేళ్ళ దర్యాప్తు తరువాత, 1,000 నుండి 2,000 మంది దాకా ఉన్న మూక చేసిన దహన కాండ ఇది అని తేల్చింది. కేంద్ర ప్రభుత్వం నియమించిన కమిషను, ఈ దహనం ఒక ప్రమాదంగా తేల్చింది. ఈ కమిషను నియామకం రాజ్యాంగ విరుద్ధం అని తరువాత తేలింది. గోధ్ర ఘటనలో 31 మంది ముస్లిములను నేరస్థులుగా కోర్టు తేల్చింది. అయితే, మంటలకు అసలు కారణం ఇంకా తేలాల్సి ఉంది.
2004 మే 17 న యుపిఏ కేంద్రంలో ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసాక, లాలూ ప్రసాద్ యాదవ్ రైల్వే మంత్రి అయ్యాడు. ఆయన 2004 సెప్టెంబరులో, ఘటన జరిగిన రెండున్నరేళ్ళ తరువాత, సుప్రీమ్‌ కోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తి ఉమేష్ చంద్ర బెనర్జీ నేతృత్వంలో దర్యాప్తు కమిషను నియమించాడు. 2005 జనవరిలో బెనర్జీ తన తాత్కాలిక నివేదికను సమర్పించాడు. రైలు దహనం ఒక ప్రమాదమని ఆ నివేదికలో ప్రతిపాదించాడు. మృతులపై ఉన్న కాలిన గాయాలు అంతర్గత జ్వలనం కారణంగానే అవుతాయని ఫోరెన్సిక్ నివేదిక చెప్పడాన్ని ఇందుకు ఆధారంగా అయన తీసుకున్నాడు. ఈ కేసులో ఉన్న ఆధారాల పట్ల రైల్వే వ్యవహరించిన విధానాన్ని ఆయన తన నివేదికలో విమర్శించాడు.
బెనర్జీ నివేదికలోని అంశాలను నీలకంఠ్ తులసీదాస్ భాటియా గుజరాత్ హైకోర్టులో సవాలు చేసాడు. ఆయన ఈ సంఘటనలో గాయపడ్డాడు. 2006 అక్టోబరులో, బెనర్జీ నివేదిక లోని అంశాలను హైకోర్టు తోసిపుచ్చింది. బెనర్జీ కమిషను యొక్క దర్యాప్తు రాజ్యాంగ విరుద్ధము, చట్టవిరుద్ధమూ అని కూడా కోర్టు తేల్చింది. ఆ కమిషను ఏర్పాటు దురాలోచనతో చేసిన అధికార దుర్వినియోగం అని కూడా చెప్పింది. గోధ్ర సంఘటన ప్రమాదమంటూ చేసిన వాదన రికార్డులో ఉన్న ప్రైమా ఫేసీకి వ్యతిరేకంగా ఉంది, అని కూడా చెప్పింది. బెనర్జీ నివేదికను పార్లమెంటులో ప్రవేశపెట్టరాదని కూడా హైకోర్టు తీర్పిచ్చింది.
2002 మార్చి 3 న నిందితులపై ఉగ్రవాద నిరోధ చట్టాన్ని ప్రయోగించారు. అయితే కేంద్ర ప్రభుత్వ వత్తిడి కారణంగా దాన్ని సస్పెండు చేసారు. 2002 మార్చి 9 న పోలీసులు ఆరోపణలకు నేరపూరిత కుట్రను కూడా చేర్చారు. 2003 మేలో 54 గురు నిందితులపై నేరారోపణ పత్రాన్ని దాఖలు చేసారు. కానీ వాళ్ళపై ఉగ్రవాద నిరోధ చట్టాన్ని ప్రయోగించలేదు. 2002 లో గుజరాత్‌ శాసనసభ ఎన్నికల్లో గెలిచి భాజపా తిరిగి అధికారాన్ని చేపట్టిన తరువాత నిందితులందరిపై పోటాను ప్రయోగించారు.
2002 ఫిబ్రవరిలో, వేలాది మంది రామభక్తులు గుజరాత్ నుండి అయోధ్యకు విశ్వ హిందూ పరిషత్ పిలుపున పూర్ణాహుతి యజ్ఞంలో పాల్గొనేందుకు వెళ్ళారు. ఫిబ్రవరి 25 న 1700 మంది యాత్రికులు, కరసేవకులు సబర్మతి ఎక్స్‌ప్రెస్ ఎక్కారు. 2002 ఫిబ్రవరి 27 న రైలు నాలుగ్గంటలు ఆలస్యంగా ఉ 7:43 కు గోధ్ర స్టేషను చేరింది. రైలు తిరిగి బయలుదేరుతూండగా ఎవరో గొలుసు లాగగా రైలు సిగ్నలు పాయింటు వద్ద ఆగింది. చైనును అనేక మార్లు లాగారని ఆ తరువాత రైలు డ్రైవరు చెప్పాడు.
అప్పట్లో ప్రతిపక్షంలో ఉన్న భారతీయ జనతా పార్టీ, బెనర్జీ నివేదిక త్వరలో జరగనున్న బీహారు ఎన్నికలలో లబ్ధి పొందేందుకు చేసిన ప్రయత్నంగా వర్ణించింది. హైకోర్టు తీర్పును స్వాగతిస్తూ, ఆ తీర్పు కాంగ్రెసుకు చెంపపెట్టు అని అంది. అప్పటి రైల్వే మంత్రి, లాలూ ప్రసాద్ యాదవ్ మాత్రం, గోధ్ర అనంతర అల్లర్లు అప్పటి నరేంద్ర మోదీ గుజరాత్ ప్రభుత్వమే చేయించిందని బెనర్జీ నివేదిక నిరూపించిందని, భాజపా అసలు స్వరూపాన్ని బయలు చేసిందనీ అన్నాడు.
గుజరాత్ ఫోరెన్సిక్ లాబరేటరీ నివేదిక ప్రకారం, -6 బోగీలో పెద్ద మూతి గల ఒక డబ్బాలోనుండి 60 లీటర్ల దహనశీల ద్రవాన్ని పోసారు. బోగీకి తూర్పు చివరన ఉన్న రెండు ద్వారాల్లోను ఉత్తర దిక్కున ఉన్న ద్వారం ముందు ఉన్న దారిలో నిలబడి ఈ ద్రవాన్ని పోసారు. వెనువెంటనే బోగీని తగలబెట్టారు. బోగీపై తీవ్రమైన రాళ్ళ దాడి కూడా చేసారని నివేదికలో పేర్కొన్నారు.
ఈ ఘటనే తదనంతరం జరిగిన గుజరాత్ అల్లర్లకు కారణంగా భావించబడుతోంది. ఈ అల్లర్లలో అధికారిక లెక్కల ప్రకారం 790 మంది ముస్లిములు, 254 మంది హిందువులూ మరణించగా, వాస్తవానికి 2,000 కు పైగా మరణించి ఉంటారని అంచనా.
గురూజీకి నెమ్మదిగా తాగుడు, పొగతాగుడూ అలవాటయ్యాయి. ఆ బృందంలో అతను కొరగానివాడుగా పరిగణింపబడ్డాడు. ఒక సారి అతను బృందంలో పాల్గొని కంజీరా వాయించవలసి వచ్చింది. అది అతనికి కుదరక పాలిపోదలచుకున్నాడు. కాని చంద్రకళ కూడా అతనితోనే వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది. ఈ అనర్థాలన్నీ అతన్నుంచే వస్తున్నాయని, బృందం వారంతా కలిసి శ్రీధర్‌ను చావగొట్టారు. చంద్రకళ అడ్డుపడింది. ఇద్దరూ కలిసి వెళ్ళిపోదామనుకుంటూ వుండగా, శ్రీధర్ పోలీస్ ఇన్స్‌పెక్టర్ కంట పడ్డాడు. గురూజీని అతనే చంపాడని అభియోగం. చంద్రకళ నిజం చెప్పడానికి ప్రయత్నించింది. గురూజీ అందుకు అంగీకరించలేదు. తను చేసిన తప్పిదానికి తాను శిక్ష అనుభవించవలసిందేనని తీర్మానించుకున్నాడు. తానే గురూజీని హత్య చేసినట్టుగా ఒప్పుకున్నాడు. అతన్ని కాపాడాలని విశ్వప్రయత్నం చేసిన చంద్రకళకు మాటపడిపోయింది. ఉన్న నిజాన్ని ఆమె చెప్పలేకపోయింది. గురూజీకి మరణశిక్ష విధింపబడిందని విని, ఆ వార్తకు తట్టుకోలేక చంద్రకళ ప్రాణాలు విడిచిపెట్టింది.
ఈ హత్య కళ్ళారా చూసిన గురూజీకి ఏం చేయాలో పాలుపోలేదు. వూరి వాళ్ళు అక్కడికి వచ్చి ఆ స్థితిలో ఉన్న తమ ఇద్దర్నీ చూస్తే తాను ఎలాంటి చర్యకు గురి అవుతాడో ఊహించుకున్నాడు. బండ దెబ్బ తిన్న బాజీరావు ముఖం ఆనవాలు పట్టడానికి వీలులేకుండా అయి అపోయింది. చంద్రకళ ఒక సలహా ఇచ్చింది. బాజీరావుకు శ్రీధర్ దుస్తులు తొడిగి, తామిద్దరూ పారిపోతే శవాన్ని చూసిన పల్లెవాసుకు శ్రీధరే చచ్చిపోయాడనుకుంటారని, ఇంక ఎన్నడూ అతనికోసం వెదకరనీ!
అలాగే చేసి, గురూజీ మారు వేషంతో చంద్రకళతో కలిసి పారిపోయాడు. వూరి వారంతా అది శ్రీధర్ మృతదేహమేనని నమ్మారు. కనబడకుండా పోయిన బాజీరావే ఆ హత్య చేసివుంటాడని నిశ్చయించుకున్నారు.
శ్రీధర్ కొన్ని రోజులు కనిపించకపోయే సరికి, చంద్రకళకు తోచలేదు. అతన్ని చూడ్డానికి గాను ఒక రాత్రి ఆమె బయలుదేరింది. అదే రాత్రి గ్రామపెద్ద కొడుకు బాజీరావు ఆ గ్రామంలోని ఒక అమ్మాయిని బలవంతం చెయ్యబోయాడు. అంతలో ఆమె భర్త రావడం గమనించి పారిపోయాడు. అదే సమయంలో గురూజీ చంద్రకళను తన ఇంట చూశాడు. ఇద్దరూ ఒకర్నొకరు ప్రేమించుకున్నట్టుగా అర్థమైంది. తొలిసారిగా ఇద్దరూ ఒకర్నొకరు కౌగిలించుకుని తన్మయులైనారు. వాళ్ళిద్దర్నీ అలా చూసిన బాజీరావు, శ్రీధర్ మీద దండెత్తి ఊరందర్నీ పిలిచి, ఆ దారుణాన్ని చూపిస్తానని బెదిరించాడు. కాని అంతలోనే అతను బలవంతం చేయబోయిన అమ్మాయి భర్త చేతిలో పడి దుర్మరణం పొందాడు.
ఒకరోజు చంద్రకళ అనే నర్తకి తన బృందంతో ఆ గ్రామానికి వచ్చి నాట్యప్రదర్శనలు ఇవ్వబోయింది. కాని, తమ గురువు శ్రీధర్ ఆదర్శాలకు అది భిన్నమని, గ్రామీణులు, ఆమెను ప్రదర్శనలు ఇవ్వనివ్వలేదు. చంద్రకళ ముందు ఆశ్చర్యపోయినా, తరువాత గ్రామం శివార్లలో ప్రదర్శనలు ఇవ్వడం ఆరంభించింది. అయితే, ఆ పల్లెవాసులు దొంగతనంగా తమ గురూజీకి తెలియకుండా వచ్చి ఆ ప్రదర్శన్లు చూడసాగారు. ఈ సంగతి తెలుసుకున్న శ్రీధర్ గ్రామ పెద్దను తీసుకుని చంద్రకళ దగ్గరకు వెళ్ళి ప్రదర్శనలు నిలిపి, వెళ్ళిపొమ్మని కోరాడు.
నాటి నుంచి గురూజీ ప్రతిరోజూ చంద్రకళ దగ్గరకు గ్రామీణులకు తెలియకుండా వస్తూ మందులు ఇవ్వసాగాడు. దీనివల్ల అతనికి ఎన్నో సమస్యలు ఎదురైనాయి. అయినా సరే, అతను చంద్రకళ దగ్గరకు రావడం మానలేదు. క్రమక్రమేణా అతన్ని చంద్రకళ ఆకర్షించింది. అతను ఆమెను చూడకుండా వుండలేని క్షణాలు వచ్చాయి. ఒకసారి పల్లెలో జరుగుతున్న ఒక ముఖ్యమైన సమావేశానికి అతను హాజరు కాకుండా, చంద్రకళ సమక్షంలో వుండగా గ్రామ పెద్ద మరికొందరితో సహా అతని కోసం వచ్చాడు. చంద్రకళ శ్రీధర్‌ను దాచేసి, లేడని చెప్పి పంపేసింది.
బలవంతంగా చంద్రకళ ఆ ప్రదేశాన్ని విడిచి పెట్టవలసి వచ్చింది. కాని, ఆమె తన ఓటమిని అంగీకరించలేదు. ఏనాటికైనా శ్రీధర్‌ను తను రప్పించుకుని, తనతోపాటు రంగం మీద ఆడించాలని పంతం పట్టింది. నాట్యబృందం వారు అక్కడి నుండి కదిలి, నదిని దాటి ఆ ఒడ్డున ప్రదర్శనలు ఇవ్వడం ఆరంభించారు. అవి గ్రామీణులను ఆకర్షించసాగాయి. గురూజీ ప్రయత్నాలు నిష్ఫలమైనాయి. ఆ గ్రామీణులు ఆ ప్రదర్శనాలు చూడ్డానికి ఎగబడసాగారు.
శ్రీధర్ మంచి ఆదర్శాలుగల వ్యక్తి; సంస్కర్త. గుణవంతవాడి అనే పల్లెలో వుంటూ, ఆ పల్లె అభివృద్ధికి చాలా శ్రమించాడు. తన గ్రామం ఆదర్శగ్రామం కావాలని, ఎన్నెన్నో పథకాలు వేసి, నూతన విధానాలు రూపొందించాడు. అతని కృషి ఫలించింది. ఆ గ్రామానికి మంచి ఖ్యాతి లభించింది. అన్ని జిల్లాల్లోనూ ఆదర్శగ్రామంగా పేర్కొంటూ ప్రభుత్వం ఆ గ్రామానికి బహుమతి ఇచ్చింది.
పోలీసులు హత్య విషయమై పరిశోధన మొదలు పెట్టారు. చంద్రకళ బృందం దూరంగా వెళ్ళిపోయింది. శ్రీధర్ తాను పోలీసుల కంటబడతానేమోనని భయపడసాగాడు. కాని చంద్రకళ మీది ప్రేమ అతన్ని ఎక్కడికీ కదలనివ్వలేదు. చంద్రకళ సోదరి మాత్రం ఎప్పుడో చంద్రకళ బృందాన్ని విడిచిపెట్టి శ్రీధర్‌తో వెళ్ళిపోతుందని కలవరపడసాగింది. అందువల్ల ఆమె శ్రీధర్‌ను ఎదిరిస్తూనే రాసాగింది.
పింజర ప్రసిద్ధ దర్శక నిర్మాత వి.శాంతారాంచే 1972లో నిర్మించబడిన మరాఠీ సినిమా. ఈ సినిమాకు 20వ భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలలో ఉత్తమ మరాఠీ చిత్రంగా పురస్కారం లభించింది. ఈ సినిమాను అదే పేరుతో హిందీ భాషలో కూడా విడుదల చేశారు. ఈ సినిమాకు జర్మన్ సినిమా ది బ్లూ ఏంజెల్ మాతృక.
గత్యంతరం లేక గురూజీ అక్కడికి కూడా వెళ్ళి, చంద్రకళను, తన గ్రామవాసులనూ మందలించాడు. వారి మధ్య జరిగిన ఘర్షణలో చంద్రకళ కింద పడిపోవడం, ఆమెకు దెబ్బలు తగలడం జరిగాయి. గురూజీ తాను వైద్యుడు కూడా కావడం వల్ల అంతా మరిచిపోయి ఆ పరిస్థితిలో ఆమెకు చికిత్స చెయ్యడానికి తలపడ్డాడు.
గ్రామీణులు తిరిగి రాగా, శ్రీధర్ తన ఇంటనే ఉన్నాడు. అది చూసి వాళ్ళంతా నివ్వెరపోయి తాము అనవసరంగా శ్రీధర్‌ను నిందించామని బాధపడి, అతను చంద్రకళ దగ్గర ఉన్నట్టుగా చెప్పిన గ్రామపెద్ద కొడుకు బాజీరావును పట్టుకుని చావబాదారు.
ముస్లింలలో ప్రత్యేక తెగకు చెందిన సుమారు 10లక్షలమంది రోహింగ్యాలు తరతరాలుగా మయన్మార్‌లో నివసిస్తున్నారు. కానీ, 1982లో మయన్మార్‌ సర్కారు తీసుకొచ్చిన పౌరసత్వం చట్టంలో 135 స్థానిక జాతులలో ఒకటిగా రోహింగ్యాలను గుర్తించలేదు.ఆ దేశం వారిని తమ పౌరులుగా గుర్తించలేదు. రోహింగ్యా బెంగాలీ పదమని, వారంతా బంగ్లాదేశ్‌ నుంచి తమ దేశానికి వచ్చారని మయన్మార్‌ వాదిస్తోంది. తమ దేశం నుంచి వెళ్లిపోయేలా ‘పొగ’ పెడుతోంది. హింసను భరించలేక రోహింగ్యాలు ప్రాణాలకు తెగించి మరీ వలస వెళుతున్నారు. సముద్రంలో నాటు పడవల్లో ప్రయాణిస్తూ బంగ్లాదేశ్‌తోపాటు థాయ్‌లాండ్‌, మలేసియా తదితర దేశాలకు చేరుకుంటున్నారు. నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి గ్రహీత ఆంగ్‌సాన్‌ సూకీ పార్టీ నేతృత్వంలో ప్రజాస్వామ్య ప్రభుత్వం ఏర్పడినా వారి పరిస్థితి మారకపోగా కష్టాలు మరింత పెరిగాయి. రోహింగ్యాల అణచివేత వార్తలు మీడియాలో రాకుండా ‘సెన్సార్‌’ మొదలైంది. బీబీసీ బర్మా చానల్‌ దీనిపై బహిరంగంగా నిరసన ప్రకటించింది.మయన్మార్‌లో రోహింగ్యా పదాన్ని నిషిద్ధంగా భావిస్తారు.
మయన్మార్‌లోని రోహింగ్యా ముస్లింలపై జరుగుతున్న దాడిని జాతుల శుద్దీకరణగా ఐక్యరాజ్య సమితి 2017 సెప్టెంబరు 12 న జరిగిన సర్వసభ్య సమావేశంలో అభిప్రాయ పడింది. రోహింగ్యాలపై మయన్మార్‌లో జరుగుతును దాడులపై ఐక్యరాజ్య సమితి మానవహక్కుల సంఘం తీవ్రంగా మండిపడింది. ఒక జాతిపై కక్ష్యగట్టినట్టు జరుగుతున్న దాడులకు అందరూ సిగ్గుపడాలని సమితి మానవ హక్కుక ముఖ్య అధికారి జైదీ ఆల్‌ హసన్‌ అన్నారు. మయన్మార్‌లో యధేచ్ఛగా మానవ హక్కుల ఉల్లంఘన జరుగుతోందని ఆయన అన్నారు.
అరాకన్‌ రోహింగ్యాల విముక్తి సేన పేరుతో 2016లో ఒక దళం ఏర్పడింది. రోహింగ్యాల హక్కుల కోసం పోరాటం మొదలుపెట్టింది. దీనిని తీవ్రవాద సంస్థగా పరిగణించిన మయన్మార్‌ ప్రభుత్వము రోహింగ్యాలపై అణచివేతను ముమ్మరం చేసింది. దాడులతో సైన్యం వారిపై విరుచుకుపడింది. ఈ క్రమంలో రఖైన్‌లో ఉండలేక బంగ్లాదేశ్‌లోకి, ఇతర దేశాలలోకి రోహింగ్యాల వలసలు భారీగా పెరిగిపోయాయి.
రోహింగ్యా ప్రజలు లేదా రోహింగ్యా శరణార్థులు లేదా రోహింగ్యా ముస్లింలు .(, , , ; లేదా అరకాన్ ఇండియన్స్ ' అనువారు మయన్మార్ లోని రఖైన్ రాష్ట్రానికి చెందిన ప్రజలు. వీరికి ఏ దేశపు పౌరసత్వం లేదు. కావున వీరిని శరణార్థులు గా పరిగణిస్తున్నారు.
పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ట్రాక్టరు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల జమ్మలమడుగులోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల వద్దిరాలలోనూ ఉన్నాయి.
సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల జమ్మలమడుగులోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల ప్రొద్దటూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల కడపలోను, పాలీటెక్నిక్‌ జమ్మలమడుగులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల ప్రొద్దటూరులోనూ ఉన్నాయి.
సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జమ్మలమడుగులోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల కడప లోనూ ఉన్నాయి.
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. ఉన్నాయి. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఐక్యరాజ్యసమితి, కెంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సంస్థల ప్రణాలిక ప్రకారం - ప్రత్యేక సంవత్సర/వార/దినోత్సవ సభలను నిర్వహించడం.
ఆంగ్ల/తెలుగు మాసాల ప్రత్యేకతలు, రోజువారీగా ప్రత్యేకతలు, చారిత్రక నేపథ్యాలను సామాజిక, అంతర్జాల మాధ్యం ద్వారా విశ్వస్థాయిలొ సమాచారాన్నిన్ అందుబాటులోకి తీసుకురావడం.
పరిశొధనాత్మక ప్రక్రియలకు, తత్సంబంధిత ప్రచురణలకు సహాయ సహకార ప్రొత్సాహ ప్రోద్బలాల్ని అందజేయడంతోబాటు, వాటిపై ఆయా పరిశొధకులచే సందర్భోచిత, సమయోచిత ప్రసంగ పరంపరలు నిర్వహించడం.
తెలుగు రథం - సాహిత్య, సాంస్కృతిక, సామాజిక వికాస సంస్థ హైదరాబాద్ లో 2008 అక్టోబరు 24 న ప్రారంభం అయింది. ఈ సంస్థకు కొంపెల్ల శర్మ వ్యవస్థాపక అధ్యక్షులుగా ఉన్నారు. భాష, సాహిత్యం, సంస్కృతి, కళలు, జనపదం, వికాసం, ఆధ్యాత్మికం - అనే రంగాలను సంస్థ కార్యక్రమాలను నిర్వహించుకునే సౌలభ్యం కోసం ప్రాతిపదికగా నిర్మాణం చేసుకోవడం ప్రణాళికలో భాగంగా నిర్థారింపబడ్డాయి. సంస్థ కార్యక్రమాల ప్రస్థాన శైలి కోసం కూడా - "సప్త దృక్పథ" నిర్మాణం - ప్రస్తావన, ప్రవేశం, ప్రతిభ, ప్రయోగం, పరిశీలనం, ప్రస్తారం, ప్రభావం - అని స్థూలంగా చేసుకోవడం జరిగింది. ఈ సంస్థ హైదరాబాదులో మాత్రమే కాకుండా తెలుగు రాష్ట్రాలలో పలుప్రాంతాలలో అనేక కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తున్నది. కాలాన్ని తెలుగురథం పై విహార, విజ్ఞాన, వికాస యాత్ర చేయించాలన్నది సంస్థ ఆశ, ఆకాంక్ష, ఆశయంగా పెట్టుకోవడమే కాకుండా, మన మాతృభాష "తెలుగు"లో కార్యక్రమాల విశ్లేషణకు మేము సైతం అంటూ ముందడుగు వేసే ప్రయత్నం, సంకల్పంతో అందరి సహకార ప్రోద్బల ప్రోత్సాహాలతో వైవిధ్యమైన, విశిష్ట తరహాల్లో స్వచ్చందంగా సారస్వత కార్యక్రమాలను నిత్య నిరంతరంగా నిర్వహించడంలో ఈ సంస్థ తనదైన ప్రత్యేకతను ఆపాదించుకుంది.
"మా పథం - వెలుగు * మా రథం - తెలుగు" భావనాత్మక నినాదంతో, "సప్తాశ్వ రథం" ప్రేరణతో - తెలుగురథ ప్రస్థానం - పది సంవత్సరాలు పూర్తిచేసుకున్న తరుణంలో "తెలుగురథం" సంస్థ "దశాబ్ది" ఉత్సవాలను నిర్వహించే ప్రణాళికను సిద్ధం చేసుకుంది.
"మన తెలుగు తేజోమూర్తులు * ప్రసంగ సంస్మరణీయం" అన్న శీర్షికతో - 2018 అక్టోబర్ - నవంబర్ నెలల్లో - 12 రోజులపాటు ప్రసంగలహరి కార్యక్రమాల్ని నిర్వహించింది.
చాలా సాహిత్య పత్రికలు, దిన పత్రికలు, మాస పత్రికలు, సంకలనాలు, అంతర్జాల పత్రికలలో మహేందర్ రచించిన పలు కవితలు, పాటలు, వ్యాసాలు ప్రచురితమయ్యాయి. ప్రముఖుల ప్రశంసలందుకున్నాయి. 2015లో తన స్వగ్రామం మీదున్న మక్కువతో తను రాసిన పాటలతో మా ఊరు అనే ఒక ఆడియో సీడీ కూడా రూపొందించి విడుదల చేశాడు.2020లో ఇప్పుడొక పాట కావాలి, తను నేను వాక్యం అనే రెండు కవితా సంపుటులను ఒకేసారి వెలువరించాడు. అవి మరింత పేరు తీసుకొచ్చాయి. అదే 2020 సంవత్సరంలో కరోనా వైరస్ వ్యాధి విపత్తు కాలంలో కోవిడ్-19, వలసదుఖం అనే రెండు కవితా సంకలనాలకు సంపాదకత్వం వహించి వెలువరించాడు. కోవిడ్-19లోని కవితలు ఓరుగల్లుకు చెందిన కవులు రాసినవి. వలసదుఖంలో ఉభయ తెలుగు రాష్ట్రాలకు చెందిన వంద మందికి పైగా కవులు వలస కార్మికుల పై రాసిన కవితలున్నాయి. గతంలో దేశ వ్యాప్తంగా సంచలనం రేపిన 'బిల్కిస్ బానో' అత్యాచార సంఘటన నేపథ్యంలో శిక్షకు గురైన నేరస్తులను గుజరాత్ ప్రభుత్వం 2022 ఆగష్టు 15న క్షమాభిక్ష పేరుతో విడుదల చేయడాన్ని నిరసిస్తూ ఆమెకు సంఘీభావంగా తెలుగు కవులు రాసిన కవితలతో తన సంపాదకత్వంలో 'బిల్కిస్ బానో' అనే కవిత్వ సంపుటాన్ని తీసుకొచ్చారు.
మొదట ప్రేమ, ప్రకృతి మొదలగు అంశాల మీద కవిత్వం రాసిన మహేందర్ ఆ తర్వాత సామాజిక అంశాల గురించి కవిత్వం రాయడం ప్రారంభించాడు.
2009 నుండి కొనసాగిన తెలంగాణ స్వరాష్ట్ర సాధన మలిదశ ఉద్యమం మహేందర్ ను బాగా ప్రభావితం చేసింది. ఉద్యమాలలో, సాహిత్య కార్యక్రమాలలో పాల్గొంటూనే ఆ భావజాలంతో రాసిన గేయాలతో 2011లో పోరుగానం అనే తన తొలి సంపుటి వెలువరించాడు. ఉద్యమం తీవ్రస్థాయికి చేరిన సందర్భంలో విద్యార్థుల ఆత్మబలిదానాలను చూసి చలించిపోయి బలిదానాలు మరుద్దాం అనే శీర్షికతో ఒక దీర్ఘ వ్యాసాన్ని రాసి, బుక్లెట్ గా రూపొందించి, పంచి పెట్టి విద్యార్థుల్లో స్ఫూర్తి నింపే ప్రయత్నం చేశాడు. ఆ తర్వాత 2012లో తెలంగాణ ఉద్యమ నేపథ్యంతోనే పిడికిలి అనే స్వీయ కవితా సంపుటి ఆవిష్కరించాడు. మహేందర్ తెలంగాణ ఉద్యమం మలిచిన కవిగా తనను తాను పేర్కొంటాడు.
ఒక వికలాంగుడిగా తను ఎదుర్కున్న సమస్యలు, అనుభవాలను దృష్టిలో ఉంచుకొని వికలాంగుల్లో ఆత్మస్థైర్యం నింపే ఉద్దేశంతో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా 100 మంది కవులను సంప్రదించి వారి చేత ప్రత్యేక ప్రతిభావంతుల పై కవితలు రాయించి 100 కవితలతో కాలాన్ని గెలుస్తూ. అనే కవితా సంకలనాన్ని రూపొందించి 2014లో వెలువరించాడు. ఇది తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో వికలాంగుల గురించిన అంశంతో వచ్చిన తొలి కవితా పుస్తకంగా గుర్తింపు పొందింది, అలాగే మహేందర్ కు సంపాదకుడిగా మంచి పేరు తెచ్చిపెట్టింది. 2015లో కూడా అదే అశంతో తన స్వీయ కవితలతో గెలుపు చిరునామా అనే సంపుటి ప్రచురించి అంతర్జాతీయ వికలాంగుల దినోత్సవం సందర్భంగా అప్పటి జిల్లా కలెక్టర్ గారి చేతుల మీదుగా విడుదల చేయించాడు.
మహేందర్ పాఠశాల విద్యాభ్యాసమంతా వేలేర్లోని జిల్లా పరిషత్ సెకండరీ పాఠశాలలో కొనసాగింది. ఎనిమిదవ తరగతిలో ఉన్నప్పుడు మహాకవి శ్రీశ్రీ గారి ప్రముఖ రచన మహాప్రస్థానం పుస్తకం చదివాడు. దాంతో శ్రీశ్రీ మీద అభిమానం, సాహిత్యం మీద అభిరుచి, ఆసక్తి ఎర్పడ్డాయి. పదవ తరగతిలో తెలుగు మాస్టారు బోధనా ప్రభావం వల్ల తెలుగు భాష పట్ల గౌరవం, ఇష్టం ఏర్పడింది.1993-1998 మధ్య కాలంలో వరంగల్ లోని చందా కాంతయ్య స్మారక కళాశాలలో ఇంటర్మీడియేట్, డిగ్రీ విద్య అభ్యసించాడు. ఆ తర్వాత 1999లో నాగార్జున సాగర్ లోని ఉపాధ్యాయ విద్యా కళాశాలలో బి.ఎడ్. పూర్తి చేసాడు. అనంతరం గుంటూరు జిల్లాలోని ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎం.ఎ. లో పట్టభద్రుడయ్యాడు.
తన అనుభవాలను, జ్ఞాపకాలను నెమరువేసుకుంటూ. సామాజిక సమస్యలకు స్పందిస్తూ రాసిన పలు కవితలతో 2016లో కొన్ని జ్ఞాపకాలు, కొన్ని ప్రశ్నలు అనే కవితా సంపుటి వెలువరించాడు. అదే సంవత్సరంలో తెలంగాణ రచయితల సంఘం-వరంగల్ శాఖకు సంయుక్త కార్యదర్శిగా నియమితుడయ్యారు. తన పనితనంతో అనతికాలంలోనే ఎదిగి ప్రస్తుతం అదే సంస్థకు జిల్లా ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఎన్నికై, భాధ్యతలు చేపట్టి సాహిత్య సేవ కొనసాగిస్తున్నాడు.
విద్యాభ్యాసం అయిపోగానే 2000 సంవత్సరంలో డి.ఎస్సీ. ద్వారా ప్రాథమిక ఉపాధ్యాయుడిగా ప్రభుత్వ ఉద్యోగం సంపాదించాడు. మొదట దేవరుప్పుల మండలంలోని ప్రాథమిక పాఠశాలలో, ఆ తర్వాత నర్మెట్ట మండలంలోని ప్రాథమిక పాఠశాలలో పనిచేసాడు. ప్రస్తుతం హసన్ పర్తి మండలంలోని సుబ్బయ్యపల్లె గ్రామంలోని ప్రాథమిక పాఠశాలలో పనిచేస్తున్నాడు.
మహేందర్ తల్లిదండ్రులు అతని చిన్నతనంలోనే బతుకుదెరువు కోసం బొంబాయికి వలస వెళ్ళారు. వీరిది సామాన్య దిగువ మధ్యతరగతి కుటుంబం. మహేందర్ తండ్రి ప్రస్తుతం సిరిసిల్లలో చేనేత కార్మికుడిగా, తల్లి దినసరి కూలీగా పనిచేస్తున్నారు.
మహేందర్ బాల్యమంతా దాదాపు వేలేర్ లోనే గడిచింది. రెండేళ్ళ వయసులో ఉన్నప్పుడు కొంతకాలం బొంబాయిలో గడిచింది. చిన్నతనంలోనే అతనికి పోలియో వ్యాధి సోకింది. అయినా కూడా చాలా చురుకుగా ఉండేవాడు.
సా.శ.1687 మధ్య కాలంలో మొగల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు కమ్మరాజ్య చివరి ప్రభువు పెమ్మసాని తిమ్మనాయుడిని సంహరించి ఈ కోట ఆక్రమించాడు. 18 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మొఘల్ సామ్రాజ్యం విచ్ఛిన్నమైన తరువాత, నిజాం ఉల్-ముల్క్, స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించుకుని, ఈ ప్రాంతాన్ని తన ఆధీనంలోకి తీసుకున్నాడు. 18 వ శతాబ్దం చివరలో, ఈ ప్రాంతం నిజాం పాలనలో ఉండేది. ఈ భూభాగంపై బ్రిటిష్ వారి నియంత్రణను గుర్తిస్తూ నిజాం అలీ, బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీల మధ్య ఒప్పందం కుదిరింది. ఈ ఒప్పందంపై 1766 నవంబరు 12 న సంతకం చేసారు. ఈ భూభాగం మంజూరు చేసినందుకు బదులుగా కంపెనీ 90,000 పౌండ్ల వార్షిక వ్యయంతో నిజాం సహాయం కోసం తమ దండును నిజాము కోటలో ఉంచడానికి అంగీకరించింది. 1766 లో బ్రిటిష్ వారు జనరల్ కైలాడ్ ఆధ్వర్యంలో ఈ కోటను ఆక్రమించి, కెప్టెన్ మాడ్గే ఆధ్వర్యంలో ఈ కోటకు కొన్ని మరమ్మతులు చేసారనే మరొక వాదన కూడా ఉంది.
1509 లో, గజపతి ప్రతాపరుద్ర దేవుడు విజయనగర సామ్రాజ్యానికి చెందిన కృష్ణదేవరాయలపై యుద్ధం ప్రారంభించాడు. కాని బెంగాల్‌కు చెందిన సుల్తాన్ అల్లావుద్దీన్ హుస్సాన్ షా దాడి నుండి రాజ్యాన్ని రక్షించుకోడానికి గజపతి వెనుకకు వెళ్ళవలసి వచ్చింది. పర్యవసానంగా, కృష్ణదేవరాయలు 1515 జూన్ లో కొండపల్లిపై సులభంగా ఆక్రమించుకున్నాడు. 1519 లో జరిగిన చివరి యుద్ధంలో కృష్ణదేవరాయ మరోసారి ఒరిస్సా పాలకుడిని ఓడించాడు. కొండవీడు కోట చాలా బలంగా ఉన్నందున, మూడు నెలల కోట ముట్టడి తరువాత, రాయలు స్వయంగా రంగం లోకి దిగి, కోటపై నియంత్రణ సాధించాడు. ఈ యుద్ధం తరువాత, కృష్ణదేవరాయలు, గజపతి ప్రతాపరుద్ర దేవుడు కుమార్తె కళింగ రాజకుమారి జగన్మోహినిని వివాహం చేసుకున్నాడు. కృష్ణ నది దక్షిణ సరిహద్దు వరకు ఉన్న అన్ని భూములను తిరిగి ఒరిస్సాకు అప్పగించడానికి ఒప్పందం కుదిరింది. ఇందులో కొండపల్లి కూడా ఉంది.
సా.శ. 1370 లో ముసునూరి నాయకుల పతనం తరువాత, సా.శ. 1370 లో కొండవీడు రెడ్డి రాజవంశానికి చెందిన రెడ్డి రాజులు ఈ కోటను ఆక్రమించారు. ఒరిస్సా రాజు మరణం తరువాత, సింహాసనం కోసం అతడి కుమారులు హంవీరుడు, పురుషోత్తముడు యుద్ధానికి దిగారు. ఈ యుద్ధంలో హంవీరుడు బహమనీ సుల్తాన్ సహాయం తీసుకుని, సోదరుడిని ఓడించి 1472 లో ఒరిస్సా రాజ్య సింహాసనాన్ని ఆక్రమించాడు. కానీ ఈ బేరసారాల్లో అతను కొండపల్లినీ రాజమండ్రినీ బహమనీ సుల్తాన్‌కు ఇచ్చాడు. తదనంతరం పురుషోత్తముడు 1476 లో హంవీరుడిని ఓడించి ఒరిస్సా సింహాసనాన్ని ఆక్రమించాడు. 1476 లో, బహమనీ రాజ్యంలో కరువు వచ్చినపుడు కొండపల్లి వద్ద ఒక విప్లవం ప్రారంభమైందని కూడా అంటారు. కొండపల్లి దండు తిరుగుబాటు చేసి, కోటను "హామర్ ఒరియా" లేదా హంవీరుడికి అప్పగించింది.
పురుషోత్తముడు, గద్దె నెక్కగానే, కొండపల్లి, రాజమండ్రి;లను బహమనీ సుల్తాన్ నుండి తిరిగి పొందడానికి ప్రయత్నించాడు. అతను రాజమండ్రిని ముట్టడించినపుడు, ఎందుకో తెలీదుగానీ, అతడు సుల్తాన్‌తో శాంతి ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు. దీని ఫలితంగా బహమనీ, విజయనగర పాలకుల మధ్య సంబంధాలు దెబ్బతిని, చిన్నచిన్న యుద్ధాలు జరిగాయి. కానీ 1481 లో, సుల్తాన్ మహమ్మద్ మరణం తరువాత, బహమనీ సుల్తానేట్ గందరగోళంలో పడింది. ఈ పరిస్థితిని సద్వినియోగం చేసుకొని పురుషోత్తం, సుల్తాన్ కుమారుడు మహమ్మద్ షాతో పోరాడి, రాజమండ్రి, కొండపల్లి కోటలను తన ఆధీనంలోకి తీసుకున్నాడు. గజపతి పురుషోత్తమ దేవుడు 1497 లో మరణించాడు. అతని కుమారుడు గజపతి ప్రతాపరుద్ర దేవుడు అధికారాని కొచ్చాడు.