polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
తోడి, కాంభోజి, శంకరాభరణం, కళ్యాణి, పూర్వి కళ్యాణి మొదలైన రాగాలు వీరికి చాలా ఇష్టమైన రాగాలు. ప్రాచీనమైన కర్ణాటక సంగీతానికి వీరు ఆధునిక సాంకేతికతను ప్రతిభావంతంగా జోడించారు. ఎలెక్ట్రానిక్ తంబూరను వినియోగంతో మొదలుపెట్టి కష్టతరమైన పాటలను చదువుతూ పాడటానికి వీలుగా ఐపాడ్‌లను ఉపయోగించేవారు. ఇంటర్నెట్ ద్వారా అనేక కొత్త కృతుల గురించి తెలుసుకున్నారు. తమ శిష్యులకు సంగీతం నేర్పడానికి స్కైప్‌ను వినియోగిస్తున్నారు.
వీరిద్దరూ స్వయంగా కచేరీలు చేయడమే కాక అనేక మంది యువ గాయనీగాయకులకు శిక్షణ నిచ్చి వారిని జాతీయస్థాయి కళాకారులుగా తీర్చిదిద్దుతున్నారు. వీరిద్దరూ హైదరాబాదు, సికిందరాబాదులలోని ప్రభుత్వ సంగీత కళాశాలలో అధ్యాపకులుగా ఉన్నారు.
తెలంగాణ రాష్ట్ర భూభాగం 1,12,077 కిలోమీటర్లు ఉండగా అడవులు 26,903.70 కిలోమీటర్లమేర ఉన్నాయి. హరితహారం ద్వారా అటవీ ప్రాంతాన్ని 33శాతానికి పెరిగేలా చేయడం.తద్వారా వానలు వాపస్‌ వచ్చేలా చూడటం. అడవిలో, రోడ్లకిరువైపులా పండ్ల చెట్లను నాటటంద్వారా నివాసాలు, పంటపొలాలపై దాడిచేస్తున్న కోతులకు ప్రత్యామ్నాయం చూపటం. వాతావరణంలో ప్రాణవాయువును పెంచటం, పర్యావరణ సమతుల్యాన్ని కాపాడటం, ఇతర పర్యావరణ లక్ష్యాలను చేరుకోవడం
రాష్ట్రంలో పచ్చదనం పెంచడమే లక్ష్యంగా హరిత హారం కార్యక్రమాన్ని తెలంగాణ ప్రభుత్వం ప్రతిష్టాత్మకంగా చేపడుతోంది. ఆరో దశలో 30 కోట్ల మొక్కలను నాటాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. గతంలో గ్రామాలు, పట్టణాల్లో ఎక్కువగా మొక్కలు నాటగా. ఈసారి అడవుల్లో ఎక్కువ మొక్కలు నాటే ప్రణాళికలు రూపొందించారు. హెచ్ఎండీఏ పరిధిలో 5 కోట్ల మొక్కలు. జీహెచ్ఎంసీ పరిధిలో 2.5 కోట్ల మొక్కలను నాటాలని నిర్ణయించారు. అటవీ శాఖ అధ్వర్యంలో 2.61 కోట్ల మొక్కలు నాటనున్నారు. హరితహారం కోసం రాష్ట్రంలోని 12,50 నర్సరీల్లో మొక్కలు సిద్దపరిచారు.
తక్కువ స్థలంలోనే ఎక్కువ మొక్కలను అడవుల్లా పెంచే జపాన్‌ పద్ధతి మియావాకీ పద్దతి అంటారు. ఈ విధానంలో పెంపకం వల్ల మొక్కలు అత్యంత త్వరితంగా పెరగడమే కాక దట్టంగా పచ్చదనంతో వనం మాదిరిగా కనిపిస్తుంది. ఆరవ దశ హరిత హారంలో ఈ పద్దతిని అనుసరిస్తున్నారు. "స్వదేశీ చెట్ల ద్వారా దేశీయ అడవులను" పునర్నిర్మించే మియావాకి పద్ధతి 20 నుండి 30 సంవత్సరాలలో గొప్ప, దట్టమైన, సమర్థవంతమైన రక్షిత మార్గదర్శక అడవిని ఉత్పత్తి చేస్తుంది.
హైదరాబాదు నగరంలో ఒక్కరోజులోనే 25 లక్షల మొక్కలు, ఒకేరోజు లక్షమంది 163 కిలోమీటర్ల పొడవునా నిలబడి మొక్కలు నాటి రికార్డు సృష్టించారు.ప్రతీ రెండు గ్రామాలకు ఒక నర్సరీ చొప్పున రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా 4,213 నర్సరీలు ఏర్పాటుచేశారు. కేవలం ఒకే రకం చెట్లు కాకుండా నీడనిచ్చే చెట్లు, పండ్ల చెట్లు, పూల చెట్లు, ఔషధ మొక్కలను కూడా నాటారు. 2016లో నాటిన 46 కోట్ల మొక్కల్లో నీడ నిచ్చే వేప, మర్రి, రావి లాంటివి 36.81 కోట్ల మొక్కలు. టేకు, మద్ది లాంటి లాభదాయక చెట్లు మరో 8.5 కోట్ల మొక్కలు.పండ్ల చెట్లు కోటి దాకా ఉన్నాయి. అంతేకాకుండా పూలచెట్లు, ఈత మొక్కలు ఉన్నాయి. అటవీ ప్రాంతంలోనే కాకుండా అన్ని రహదారులకు ఇరువైపులా, విద్యాలయాల్లో, పోలీస్ ప్రాంగణాల్లో, మార్కెట్ యార్డుల్లో, వ్యవసాయ క్షేత్రాల్లో, శ్మశాన వాటికలు, గ్రేవ్ యార్డుల్లో, పరిశ్రమల్లో, పారిశ్రామిక వాడల్లో, అన్ని ప్రభుత్వ కార్యాలయాల్లో, రైల్వే స్టేషన్లు, బస్టాండ్లు, విమానాశ్రయాల్లో మొక్కలు నాటారు.
తెలంగాణకు హరితహారం తెలంగాణ ప్రభుత్వం చేపట్టిన అటవీకరణ కార్యక్రమం. హరితహారం 2015 జూలై 3న చిలుకూరు బాలాజీ దేవాలయంలో తెలంగాణ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు చే అధికారికంగా ప్రారంభించబడింది. తెలంగాణలో మొత్తంలో మొక్కలను నాటి, పచ్చదనం కనిపించాలనే లక్ష్యంతో తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఈ కార్యక్రమాన్ని రూపొందించింది. 2016లోనే 46 కోట్ల మొక్కలు నాటబడ్డాయి.
ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలైన ఆర్టీసీ, సింగరేణి, విద్యుత్ శాఖలు, పాఠశాల విద్యార్థులు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, యువజన సంఘాలు, డ్వాక్రా మహిళలతో సహా అందరూ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు. హైదరాబాద్ – విజయవాడ, హైదరాబాద్ - ముంబాయి, హైదరాబాద్ – వరంగల్, హైదరాబాద్ – బెంగుళూరు, హైదరాబాద్ – నాగపూర్ వంటి జాతీయ రహదారులకిరువైపులా పెద్ద పూల చెట్లు నాటారు.
హరిత హారం లక్ష్యాలను విస్త్రుతంగా ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్ళేందుకు వివిధ నినాధాలను ఉపయోగిస్తున్నారు. తెలంగాణలో సమృద్ధిగా వానలు కురిసేందుకు, అడవులను రక్షించి, చెట్లను పెంచి పచ్చదనాన్ని కాపాడటమే లక్ష్యంగా ‘‘వానలు వాపస్ రావాలె’’ అనే నినాదంతో తెలంగాణకు హరితహారం కార్యక్రమం చేపట్టారు.
ఆరో విడత హరితహారం కార్యక్రమం 2020, జూన్ 25న మెదక్ జిల్లాలోని నర్సాపూర్‌ గ్రామంలో ముఖ్యమంత్రి కెసీఆర్ అల్లనేరేడు మొక్కను నాటి ప్రారంభించాడు. ఈ విడత హరితహారం కార్యక్రమంలో రాష్ట్రవ్యాప్తంగా మొత్తం 30 కోట్ల మొక్కలు నాటడం లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.
హరిత హారం కార్యక్రమంలో మొక్కుబడిగా ఏదో ఒక మొక్కలు నాటకుండా దీర్ఘకాలిక ప్రయోజనాలను దృష్టిలో వుంచుకుని ఆయా ప్రాంతాల అవసరాలకు అనుగుణంగా మొక్కలను నాటి వాటిని నిబద్ధతతో సంరక్షించి వాటి ప్రయోజనాలను సమాజానికి అందేలా చేస్తున్నారు.
రెండో విడతను 2016 జులైన 8న నల్లగొండ జిల్లా, చిట్యాల మండలంలోని గుండ్రంపల్లి గ్రామంలో ప్రారంభించబడింది. ఈ రెండో విడత హరితహారాన్ని ముఖ్యమంత్రి శ్రీ కె.చంద్రశేఖర్ రావు ప్రారంభించాడు. ఆ విడతలో 31.67 కోట్ల మొక్కలు నాటారు.
మూడో విడతను 2017 జులై 12న కరీంనగర్‌లో ప్రారంభించారు. 34 కోట్లకుపైగా మొక్కలు నాటారు. మూడో విడత హరితహారాన్ని కరీంనగర్ జిల్లాలోని దిగువ మానేరు డ్యామ్ వద్ద మొక్క నాటి ప్రారంభిచటం జరిగింది.
తీసుకున్న నిర్ణయాలను అమలు చెయ్యడం వ్యూహాత్మక బలగాల కమాండ్ బాధ్యత. ఇది ఒక త్రీ స్టార్ ర్యాంకున్న కమాండర్-ఇన్-ఛీఫ్ నేతృత్వంలో పనిచేస్తుంది. నుండి వచ్చిన ఆదేశాలను అనుసరించి అణ్వాయుధాలను ప్రయోగించే పనిని మొదలుపెట్టే బాధ్యత కేవలం వ్యూహాత్మక బలగాల కమాండ్‌ వద్ద మాత్రమే ఉంటుంది. కచ్చితంగా ఏ ప్రాంతాన్ని లక్ష్యంగా ఎంచుకోవాలనేది కమాండ్ అనేక అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుని నిర్ణయిస్తుంది. ఆమోదాన్ని కూడా పొందుతుంది.
వ్యూహాత్మక బలగాల కమాండ్ అనేది భారతదేశపు న్యూక్లియర్ కమాండ్ అథారిటీ లోని ఒక భాగం. కొండొకచో దీన్ని వ్యూహాత్మక న్యూక్లియర్ కమాండ్ అని కూడా అంటారు. దేశపు వ్యూహాత్మక అణ్వాయుధాల నిల్వలను నిర్వహించే బాధ్యత దీనిదే. 2004 జనవరి 4 న వాజపాయ్ ప్రభుత్వం దీన్ని ఏర్పాటు చేసింది. దీని మొట్టమొదటి కమాండర్-ఇన్-ఛీఫ్‌గా ఎయిర్ మార్షల్ తేజమోహన్ ఆస్థానా పనిచేసాడు.
అణ్వాయుధాల నిల్వల నిర్వహణకు సంబంధించిన అన్ని పనులనూ చెయ్యడంలో వ్యూహాత్మక బలగాల కమాండ్ పూర్తి నియంత్రణను, కమాండ్‌నూ కలిగి ఉంటుంది. కమాండ్‌ను ఏర్పరచిన నాటి నుండి దాని కమాండ్, కంట్రోల్, కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థలు స్థిరంగా ఏర్పరచబడ్డాయి. కమాండ్ అత్యున్నత స్థాయి సన్నద్ధతను సాధించింది.
2003 లో పృథ్వి క్షిపణిని వ్యూహాత్మక బలగాల కమాండ్ లో మోహరించారు. భారతీయ గైడెడ్ క్షిపణి అభివృద్ధి కార్యక్రమంలో తయారైన మొట్టమొదటి క్షిపణి అది. యొక్క యూనిట్ 2014 జనవరి 7 న చాందీపూర్‌ నుండి ఈ క్షిపణిని పరీక్షించింది.
నీటిపారుదల శాఖ పునర్నిర్మాణంలో భాగంగా ఈ శాఖ పరిధిలో ఆపరేషన్స్‌ అండ్‌ మెయింటనెన్స్‌ విభాగాన్ని ఏర్పాటు చేసి, ప్రత్యేకంగా ఇంజినీర్‌ ఇన్‌ చీఫ్‌ను నియమించి ప్రాజెక్టులు, పంప్‌లు, కాల్వలు, చెరువులు, తూముల నిర్వహణ, పర్యవేక్షణ బాధ్యతలను అప్పగించారు. ఓఅండ్‌ఎం వారు ప్రతి సీజన్‌ ప్రారంభంలోనే తూములు, షెట్టర్లు, ప్రాజెక్టుల గేట్లను చెక్‌ చేయడం, గ్రీసింగ్‌ తదితర చర్యలను పకడ్బందీగా నిర్వహిస్తున్నారు. డీఈ రూ.5 లక్షలు, ఈఈ రూ.25 లక్షలు, ఎస్‌ఈ రూ.55 లక్షలు, చీఫ్‌ ఇంజినీర్‌ రూ.కోటి వరకు సత్వర పనులకు కోసం వెచ్చించే అధికారం ఇచ్చారు. ఫలితంగా చెరువులకు ఎక్కడయినా గండి పడినా వెంటనే ఇంజినీర్లు తమ ఆర్థిక అధికారాలను వినియోగించి మరమ్మతు పనులు సత్వరమే పూర్తి చేస్తున్నారు. సంవత్సరానికి దాదాపు 280 కోట్ల రూపాయల వరకు ఓఅండ్‌ఎం పనులకు ప్రభుత్వం వెచ్చిస్తోంది.
మిషన్ కాకతీయ తెలంగాణ ప్రభుత్వం చేపట్టిన కార్యక్రమం. తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని చెరువులు, కాలువలు నీటితో కళకళలాడాలన్న ఉద్దేశంతో తెలంగాణ ప్రభుత్వం మిషన్ కాకతీయ ను ప్రారంభించింది. వేల ఏండ్లపాటు తెలంగాణను సస్యశ్యామలం చేసి, కొన్ని దశాబ్దాలుగా పూడుకుపోయిన దాదాపు 46 వేలకుపైగా చెరువులను మళ్ళీ పునరుద్ధరించడమే మిషన్ కాకతీయ ప్రధాన లక్ష్యం. ఐదేళ్లలో రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా 46,531 చెరువులు, సరస్సులలో 265 టిఎంసి నీటిని నిల్వచేయడం కోసం ఇది రూపొందింది. 2014 జూన్‌లో తెలంగాణ ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత చేపట్టిన తొలి కార్యక్రమం ఇది. నీటి నిల్వ సామర్థ్యాన్ని పెంచడానికి పూడిక తొలగించడానికి ట్యాంకులు, సరస్సులను తవ్వారు. ఆయకట్టు ప్రాంతంలో గృహ వ్యవసాయ ఆదాయం కూడా 78.50% పెరిగింది.
ఈ పథకం తొలిదశలో 5 నుంచి 10 వేల ఎకరాల ఆయకట్టు కలిగిన చెరువుల పునరుద్ధరణ చేపట్టడం జరిగింది. ప్రతి సంవత్సరం 20 శాతం చొప్పున 2023 వరకు నాలుగుదశల్లో 9,155 కోట్ల రూపాయలతో 27,627 చెరువులు పునరుద్ధరించబడ్డాయి. కట్టల బలోపేతం, పూడికతీయడం, తూముల పునర్నిర్మాణం, అలుగుల మరమ్మతులు తదితర పనులు పూర్తిచేయబడ్డాయి. తద్వారా ఆయా చెరువుల్లో నీటి నిల్వ సామర్థ్యం గణనీయంగా పెరగడంతో గ్రామాల్లో భూగర్భజలాల మట్టం కూడా పెరిగింది.
తెలంగాణ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు 2015, మార్చి 12న కామారెడ్డి జిల్లా, సదాశివనగర్‌ లోని పాత చెరువులో మిషన్ కాకతీయ పథకానికి శంకుస్థాపన చేసాడు. తెలంగాణ ప్రాంతాన్ని పాలించిన కాకతీయ రాజులు ఈ ప్రాంతంలో ఎన్నో కాలువలు తవ్వించారు. వారి గుర్తుగా ఈ ప్రాజెక్టుకు మిషన్ కాకతీయ అని పేరు పెట్టారు.
గొట్టపు బావి నీటికి బదులుగా ఉపరితల నీటిని ఉపయోగించడం ద్వారా నాణ్యతలో గణనీయమైన మార్పు వచ్చింది. 2.88 లక్షల ఎకరాలకు పైగా కొత్త ఆయకట్టు స్థిరీకరించబడింది, ప్రాజెక్ట్ పూర్తయ్యే నాటికి 12 లక్షల ఎకరాలకు చేరుకుంటుంది. భూగర్భ జలాలు 6.9% నుంచి 9.2%కి పెరిగాయి. మత్స్యకారుల జీవనోపాధి కూడా మెరుగుపడింది.
మట్టి పోషకాలు అధికంగా ఉన్న సిల్ట్ లేదా మట్టిని రైతులు తమ పొలాలకు తరలించుకున్నారు. చెరువలు నుంచి తవ్విన దాదాపు 7 కోట్ల ట్రాక్టర్ల సిల్ట్‌ను రైతులు వినియోగించుకున్నారు.
బాల్క సుమన్ తెలంగాణ రాష్ట్ర విద్యార్థి నాయకుడు, రాజకీయ నాయకుడు. 2014లో జరిగిన పార్లమెంట్ ఎన్నికలలో తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీ తరపున పెద్దపల్లి లోకసభ నియోజకవర్గం నుండి 16వ పార్లమెంటు సభ్యుడిగా పోటీచేసి గెలుపొందాడు. 2018లో జరిగిన తెలంగాణ ముందస్తు ఎన్నికలలో చెన్నూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం నుంచి శాసనసభ్యుడుగా గెలుపొందాడు. ఈ గెలుపు అనంతరం తన లోకసభ సభ్యత్వానికి రాజీనామా చేశాడు.
సుమన్ ప్రాథమిక విద్యను 1 నుండి 4 వ తరగతి వరకు మెట్‌పల్లిలో పూర్తి చేశాడు. తరువాత కరీంనగర్ జిల్లా రుక్మాపూర్లోని సాంఘిక సంక్షేమ గురుకుల పాఠశాలలో ఉన్నత విద్యను, జూనియర్ కళాశాలలో మాధ్యమిక విద్యను చదివాడు. కోరుట్లలో తన గ్రాడ్యుయేషన్ పూర్తిచేసి, 2003లో హైదరాబాదులోని ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో చేరాడు. 2008లో ఆంగ్ల సాహిత్యంలో పిహెచ్.డి.లో చేరాడు.
బాల్క సుమన్ 1983, అక్టోబరు 18న సురేష్ - ముత్తమ్మ దంపతులకు తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని జగిత్యాల జిల్లా, మెట్‌పల్లి మండలంలోని రేగుంటలో జన్మించాడు. సుమన్ తండ్రి బాల్క సురేష్ మెట్‌పల్లి వ్యవసాయ మార్కెట్ కమిటీ ఛైర్మన్ గా పనిచేశాడు. తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీ ప్రారంభమైన నాటినుండి కార్యకర్తగా చురుకైన పాత్ర పోషించాడు. సుమన్ కు ఒక తమ్ముడు, ఒక సోదరి ఉన్నారు.
ఇంజనీరింగ్ పూర్తి అయ్యాక ఇతడు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో నీటిపారుదల శాఖలో ఇంజనీరుగా ఉద్యోగంలోనికి చేరాడు. గోదావరి ప్రాజెక్టులో 15 సంవత్సరాలు జూనియర్ ఇంజనీర్, అసిస్టెంట్ ఇంజనీర్, ఎక్జిక్యూటివ్ ఇంజనీర్ తదితర హోదాలలో పనిచేశాడు. ఆ సమయంలో ఆనకట్టల రిపేర్లు, కొత్త ఆనకట్టల నిర్మాణం, బ్యారేజీ నిర్మాణం, హైడ్రాలిక్ గేట్ల నిర్మాణం వంటి పనులలో భాగస్వామ్యం వహించాడు. అనేక వర్క్‌షాపులను నిర్వహించాడు. తర్వాత హైదరాబాదుకు బదిలీ అయ్యి 4 సంవత్సరాలు పనిచేసి పదవీవిరమణ చేశాడు. పిమ్మట ఒక ప్రయివేటు సంస్థలో పాతిక సంవత్సరాలకు పైగా పనిచేసి ప్రస్తుతం విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నాడు.
భావరాజు వెంకట సీతారామారావు రాజమండ్రిలో 1932లో జన్మించాడు. భావరాజు సత్యనారాయణ, సత్యవతి గారలు ఇతని తల్లిదండ్రులు. ప్రముఖ రచయిత బి.వి.రమణారావు, ప్రముఖ ఇంద్రజాలికుడు బి.వి.పట్టాభిరామ్, ప్రముఖ కార్టూనిస్ట్ సత్యమూర్తి ఇతని సోదరులు. ఇతడు మెకానికల్, సివిల్ విభాగాలలో ఇంజనీరింగ్ పూర్తిచేశాడు. మద్రాసులోని కేసరి స్కూలులో చదువుకునే సమయంలో ఇతనికి ముళ్ళపూడి వెంకటరమణ, బాపులతో స్నేహం ఏర్పడి అది చివరిదాకా కొనసాగింది.
ఇతడు తన బాల్య స్నేహితుడు ముళ్లపూడి వెంకటరమణ, ఆంధ్రజ్యోతి సంపాదకుడు పురాణం సుబ్రహ్మణ్యశర్మల ప్రోద్బలంతో కథలు వ్రాయడం మొదలుపెట్టాడు. సంఖ్యాపరంగా తక్కువ కథలు వ్రాసినా అవి అన్నీ పాఠకుల మన్ననలను చూరగొన్నాయి. గోదావరీనది పరిసర ప్రాంతాలలో పనిచేసినప్పుడు అక్కడి మనుషులు, మనస్తత్వాలను గమనించి "గోదావరి కథలు" వ్రాశాడు. ఈ కథలలోని ఒక కథ ఆధారంగా మంచు లక్ష్మి గుండెల్లో గోదారి అనే సినిమాను నిర్మించింది.
ఇతనికి భార్య అన్నపూర్ణ, ఇద్దరు కుమార్తెలు సత్యకళ, విజయ ఉన్నారు. కుమార్తెలు ఇరువురూ వివాహం చేసుకుని హైదరాబాదులోనే స్థిరపడ్డారు.
ప్రాథమిక విద్యను చిల్పకుంట్లలో, నూతనకల్ లోని ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాలలో ఉన్నత విద్యను పూర్తిచేసిన రవీంద్రసూరి, మాధ్యమిక విద్యను సూర్యాపేటలోని ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలో, శ్రీ వెంకటేశ్వర డిగ్రీ కళాశాలలో బి.ఏ. చదివాడు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎం.ఏ , బి.సి.జె. అటుతరువాత తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం లో జానపద కళల శాఖలో ఎం.ఫిల్ చదివాడు.
రవీంద్రసూరి నామాల తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన కవి, రచయిత, నటుడు, సినిమా దర్శకుడు. 2015 లో చెంబు చిన సత్యం సినిమాకి దర్శకత్వం వహించి, తెలుగు సినిమారంగంలోకి అడుగుపెట్టాడు.
రవీంద్రసూరి సెప్టెంబర్ 24న చినసాయిలు, వెంకటమ్మ దంపతులకు తెలంగాణ రాష్ట్రం, సూర్యాపేట జిల్లా, నూతనకల్ మండలంలోని చిల్పకుంట్ల గ్రామంలో జన్మించాడు.
తెలంగాణా విమోచనం జరిగి, కమ్యూనిస్టు పోరాటం ఉధృతం తగ్గాక ఈమె కుటుంబం తమ ప్రాంతానికి తిరిగి వచ్చి నల్గొండలో స్థిరపడింది. సుజాత 1950లో నల్లగొండ ప్రభుత్వ బాలికల ఉన్నత పాఠశాలలో నాల్గవ తరగతిలో చేరింది. అప్పుడే ‘వెల్లోడి’ ప్రభుత్వంలో స్కూళ్ళలో ఉర్దూ బదులు తెలుగు మాధ్యమం వచ్చింది. హెచెస్‌సి పాస్ అయ్యాక అతి కష్టం మీద కాలేజీలో చేరటానికి ఇంట్లో అంగీకరించారు. 1956లో హైదరాబాదులోని రాజబహద్దరు వెంకట రామారెడ్డి మహిళాకళాశాల లో పియుసీలో చేరింది. అక్కడే రెడ్డి హాస్టల్‌లో వసతి. ఇంగ్లీషు మాధ్యమంతోనూ, నగర సంస్కృతితోనూ ఇబ్బందులు ఎదుర్కొని పియుసీ పూర్తి చేసింది. పియుసీ అయేటప్పటికి నల్గొండలో నాగార్జున కాలేజీ ఏర్పడింది. అక్కడ బి.ఏ మొదటి సంవత్సరం చదివాక గోపాల్ రెడ్డితో 1959లో వివాహమైంది. ఈ దంపతులకు వాసవిక, ఉదయన అనే పిల్లలు కలిగారు.
కథ, నవల, యాత్రా కథ, సాహిత్య విమర్శ, సాహిత్య చరిత్ర గ్రంథాలు రాసిన బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి ఈమె. ఎన్నో గ్రంథాలకు సంపాదకత్వం వహించింది. ఎన్నో కథలు, సాహిత్య వ్యాసాలు వివిధ పత్రికలల్లో ప్రచురితాలైనాయి. ఈమె నవలలు, కథలు హిందీ, ఇంగ్లీషు భాషలలోనికి తర్జుమా చేయబడ్డాయి. ఈమె తన రచనలలో తెలంగాణ భాషలో తెలంగాణ జీవితాన్ని, రైతుల, సామాన్య జనుల, ఛిద్రజీవితాలను చిత్రించింది. సాఫ్ట్‌వేర్ రంగపు జీవితాలను, సన్నగిల్లుతున్న మానవ జీవితాలను, కుటుంబ వ్యవస్థలను ప్రపంచీకరణం, వ్యాపారీకరణం, మార్కెట్ వాదం కళ్ళకు కట్టేటట్లు తన కథలలో వర్ణించింది. తెలంగాణ సాయుధ పోరాటాన్ని, చారిత్రక సామాజిక నేపథ్యంలో తెలంగాణ సాహిత్య చరిత్రను వెలువరించడంలో మహిళగా ఈమె అగ్రస్థానంలో ఉంది. ‘రస చర్చ – ఆధునికత’లో సుజాతారెడ్డి ‘రస సిద్ధాంతాన్ని’ నవలకు కూడా వర్తింప జేయవచ్చునని ప్రతిపాదించింది.
ఈమె నల్లగొండ జిల్లా, నకిరేకల్ మండలం, ఆకారం గ్రామంలో వెంకటమ్మ, రాంరెడ్డి దంపతులకు దొరల కుటుంబంలో జన్మించింది. ఈమె చిన్న వయసులో కమ్యూనిస్టు పోరాట ఉద్యమ ప్రభావం వల్ల ఈమె కుటుంబం ఆంధ్రప్రాంతాలకు వలస వెళ్ళింది. కొన్నాళ్ళు గుంటూరు జిల్లా అద్దంకిలోనూ, ఆ తర్వాత నరసరావుపేటలోనూ ఈమె కుటుంబం నివసించింది.
24,582 కి.మీ. సెమీ మేజర్ అక్షం ఉన్న బదిలీ కక్ష్యకు పెరిజీ వేగం 9.88 కి.మీ./సె, అపోజీ వేగం 1.64 కి.మీ/సె ఉంటుంది. అపోజీ వద్ద వాలు మార్పును చేపడితే చాలా తక్కువ ఖర్చు అవుతుందని సుస్పష్టం. వాస్తవంలో, వాలు మార్పుతో పాటు కక్ష్య వర్తులీకరణం కూడా చేపడతారు. దీనివలన తక్కువ సరిపోతుంది. వాలు మార్పు , వర్తులీకరణ ల వెక్టర్ మొత్తమే సంయుక్త . త్రిభుజంలోని ఏ రెండు భుజాల పొడవుల మొత్తమైనా మూడో దానికంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది కాబట్టి, సంయుక్త విన్యాసంలో ఖర్చయ్యే విడివిడిగా జరిగే విన్యాసాల్లో అవసరమైన దానికంటే తక్కువగా ఉంటుంది. సంయుక్త ని కిందివిధంగా లెక్కించవచ్చు:
బదిలీకక్ష్యాతలానికీ, భూమధ్య రేఖా తలానికీ మధ్య గల కోణాన్ని బదిలీ కక్ష్య వాలు అంటారు. వాహకనౌకను ప్రయోగించిన కేంద్రపు అక్షాంశం, ప్రయోగ అజిముత్ పై ఇది ఆధారపడి ఉంటుంది. వాలు, అసమకేంద్రత రెండూ సున్నా అయితేనే భూస్థిర కక్ష్యను చేరగలం. ఒక్క అసమకేంద్రత మాత్రమే సున్నా అయితే భూ సమవర్తన కక్ష్యను సాధించగలం గానీ భూ స్థిర కక్ష్యను చేరలేం. కక్ష్యను మార్చేందుకు అవసరమైన డెల్టా వి, తక్షణ వేగానికి అనులోమ నిష్పత్తిలో ఉంటుంది కాబట్టి, ఈ వేగం అతి తక్కువగా ఉండే అపోజీ వద్ద ఇంజన్లను మండించి వాలు, అసమకేంద్రత రెంటినీ ఒకేసారి మారుస్తారు.
వాలును సున్నాకు తగ్గించేందుకు అతి తక్కువ ఇంధనం అవసరమయ్యే అపోజీ వద్ద కూడా, ఇంధనం బాగానే అవసరమౌతుంది. ఈ కారణంగా భూమధ్య రేఖకు దగ్గరగా ఉన్న ప్రయోగ వేదికలకు ఉన్నత అక్షాంశాల వద్ద ఉండే వేదికలకన్నా చాలా ప్రయోజనం ఉంది. కజఖ్‌స్థాన్ లోని బైకొనూర్ కాస్మోడ్రోమ్‌ 46 డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం వద్ద ఉంది. అమెరికాలోని కెనడీ స్పేస్ సెంటరు 28.5 డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం వద్ద ఉంది. ఏరియేన్ రాకెట్ ప్రయోగ కేంద్రమైన కౌరు, 5 డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం వద్ద ఉంది. పసిఫిక్ మహా సముద్రంలోని తేలియాడే ప్రయోగ వేదికలు సరిగ్గా భూమధ్య రేఖపై ఉంటాయి.
బదిలీ కక్ష్య అధిక దీర్ఘవృత్తాకార భూకక్ష్య. దీని అపోజీ 42,164 కి.మీ. ఉంటుంది. ఇది భూ స్థిర కక్ష్య వ్యాసార్థానికి సమానం. బదిలీ కక్ష్య యొక్క కాలం 10.5 గంటలు. అపోజీ భూమధ్యరేఖపై గానీ, దానికి దగ్గరగా గానీ ఉండేలా అపోజీ ఆర్గ్యుమెంటు ఉంటుంది. పెరిజీ, వాతావరణంపైన ఎక్కడైనా ఉండవచ్చు. సాధారణంగా భూతలం నుండి కొద్ది వందల కి.మీ. ఎత్తు ఉంటుంది. అందుచేత లాంచరు డెల్టా-వి అవసరం తక్కువగా ఉంటుంది. అలాగే బూస్టరు కక్ష్యలో ఉండిపోయే కాలం తక్కువగా ఉండి, అంతరిక్ష శిథిలాలు తక్కువగా ఉండేలా చూస్తుంది.
బదిలీ కక్ష్య నుండి భూ స్థిర కక్ష్యలోకి వెళ్ళేందుకు ఎలక్ట్రికల్ ప్రొపల్షన్ లాంటి లో-థ్రస్టు ఇంజన్లను వాడదలచినపుడు సూపర్‌సింక్రొనస్ కక్ష్యను బదిలీ కక్ష్యగా ఎంచుకుంటారు. థ్రస్టు తక్కువ కావడాన, ఈ పద్ధతిలో గమ్యాన్ని చేరేందుకు బాగా ఎక్కువ సమయం పడుతుంది. వాహకనౌక, ఉపగ్రహాన్ని సూపర్‌సింక్రొనస్ కక్ష్యలోకి ప్రక్షేపిస్తుంది. దీని అపోజీ 42,164 కి.మీ.కి పైన ఉంటుంది. భూ స్థిర బదిలీ కక్ష్యల్లో ఉపగ్రహపు లో-థ్రస్టు ఇంజన్లను ఇనర్షియల్ దిశలో నిరంతరం మండిస్తారు.
ఉపగ్రహ వాహక రాకెట్లు నేరుగా బదిలీ కక్ష్యను చేరి ఉపగ్రహాన్ని ప్రక్షేపిస్తాయి. కానీ ఈసరికే భూ నిమ్న కక్ష్యలో ఉన్న ఉపగ్రహం బదిలీ కక్ష్యలోకి చేరేందుకు, తన కక్ష్యా దిశలో రాకెట్‌ను పేల్చాల్సి ఉంటుంది. స్పేస్ షటిల్ నుండి ఉపగ్రహాన్ని ప్రయోగించినపుడు ఇలా చేసేవారు; స్పేస్ షటిలు నుండి ఉపగ్రహాన్ని బయటికి పంపాక, షటిలు నుండి అది సరిపడినంత దూరం పోయాక, పెరిజీ కిక్ మోటారు అనే మోటారును మండించి బదిలీని సాధించేవారు.
భూ స్థిర బదిలీ కక్ష్య లేదా భూ సమవర్తన బదిలీ కక్ష్య ఒక హోమన్ బదిలీ కక్ష్య. భూ స్థిర కక్ష్యలోకి పంపాల్సిన ఉపగ్రహాలను సాధారణంగా రెండు దశల్లో పంపిస్తారు. మొదటి దశలో ఉపగ్రహవాహక నౌక ఉపగ్రహాన్ని బదిలీ కక్ష్యలోకి చేరుస్తుంది. రెండవదశలో ఉపగ్రహంలోని థ్రస్టర్లను మండించి దాన్ని బదిలీ కక్ష్య నుండి భూస్థిర లేదా భూ సమవర్తన కక్ష్యలోకి చేరుస్తారు.
హోమన్ బదిలీ కక్ష్యను వాడేట్లైతే, భూ స్థిర కక్ష్యను చేరేందుకు కొద్ది రోజుల సమయం సరిపోతుంది. లో-థ్రస్టు ఇంజన్లను వాడినట్లైతే, కొన్నినెలల సమయం అవసరం.
సినిమాలు & టెలివిజన్ : మృదులా సిన్హా రచించిన "జో మెహందీ కో రంగ్" నవల టెలివిజన్ సీరియల్ కొరకు స్వీకరించారు. ఆమె రాసిన లఘు కథ "దత్తక్ పీఠ", విజయరాజ సింధియా రాజపథ్ సె లోక్ పథ్ పార్ యొక్క జీవిత చరిత్రలు సినిమాలుగా నిర్మించబడినవి. ఆమె రాసిన ప్రధాన సాహిత్య పనులు జాతీయ పురస్కార విజేత అయిన సినిమా నిర్మాత గుల్‌బహర్ సింగ్ స్వీకరించాడు.
మృదులా సిన్హా బీహార్ రాష్ట్రం, మిథిలా ప్రాంతానికి చెందిన ముజఫర్‌పూర్ జిల్లాలోని చప్ర ధరంపూర్ గ్రామంలో నవంబర్ 27, 1942న జన్మించింది. ఆమె తండ్రి బాబు చబిలే సింగ్, తల్లి అనుపా దేవి. ఆమె గ్రామంలోనే ఉన్న స్థానిక పాఠశాలలో ప్రాథమిక విద్య పూర్తిచేసింది. ఆ తరువాత లఖిసరై జిల్లాలోని బాలికా విద్యాపీఠ్ అనే రెసిడెన్షియల్ పాఠశాలలో చదువు కొనసాగించింది. చిన్నప్పటినుంచే హిందీ సాహిత్యం పట్ల ఇష్టం పెంచుకున్న ఆమె, తరువాత హిందీ భాషలో గద్య సాహిత్యం రాయడం ప్రారంభించింది. ఆమె బ్యాచిలర్స్ డిగ్రీ పూర్తిచేయుటకు ముందు ఆమె తల్లిదండ్రులు డా.రాం కృపాల్ సిన్హాతో వివాహం చేయుటకు నిశ్చయించారు. అతడు బీహార్ లోని ముజఫర్‌పూర్ లో కళాశాల అధ్యాపకునిగా పనిచేసేవాడు. వివాహం తరువాత ఆమె తన విద్యభ్యాసాన్ని కొనసాగించి మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రంలో పోస్టు గ్రాడ్యుయేషన్ చేసింది. ఆమె మోతీహరి లోని డా. ఎస్.కె.నిన్హా మహిళా కళాశాలలో అధ్యాపకురానిగా చేరింది. కొంత కాలం తరువాత ఆమె భర్త డాక్టరేట్ డిగ్రీని పొందాడు. ఆమె తన ఉద్యోగాన్ని వదిలిపెట్టి ముజఫర్‌పూర్ లో పాఠశాలను ప్రారంభించింది. అక్కడ ఆమె భర్త కళాశాలలో పనిచేస్తుండేవాడు. ఆమె స్థాపించిన పాఠశాల ఆదర్శవంతంగా ఉండటం వల్ల మంచి పేరు ప్రఖ్యాతులను పొందింది.
ఆమె తన భర్త ప్రోత్సాహంతో, రచనా నైపుణ్యాలను పెంపొందించుకొంది. ఆమె లఘు కథతో ప్రయోగాత్మకంగా రచనను ప్రారంభించింది. ఆమెకు గ్రామీణ సంప్రదాయాలు, సాంస్కృతిక విషయాలపై ఆసక్తి ఉండేది. ఆమె ఈ అంశాలపై అనేక లఘు కథలను వ్రాసింది. ఆమె భర్త పనిచేసే ప్రాంతంలో గల గ్రామీణ ప్రజల నుండి అనేక జానపద కథలను సేకరించింది. వాటిలోని అనేక కథలు హిందీ భాషా పత్రికలలో ప్రచురితమయ్యాయి. తరువాత వాటిని రెండు సంపుటాలుగా "భీహార్ కి లోక్ కథాయేం" వెలువరించింది. ఆమె అనేక నవలలు, "రాజమాత విజయరాజె సింధియా" జీవిత చరిత్ర "ఏక్ థీ రానీ ఐసే భీ"ని రచిందింది. ఈ పుస్తకం ఆధారంగా అదే పేరుతో ఒక సినిమా నిర్మాణం జరిగింది.
ప్రస్తుతం ఆమె భర్త భీహార్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో కేబినెట్ మంత్రిగా ఉన్నాడు. ఆమె ఆగస్టు 2014 వరకు భారతీయ జనతా పార్టీకి జాతీయ ఎగ్జిక్యూటివ్ సభ్యురాలిగా ఉండేది. 2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో ఆమె భారతీయ జనతా పార్టీ కోసం ప్రచారాన్ని చేసింది. ఆమె బి.జె.పి మహిళా మోర్చా కు ఇన్-ఛార్జిగా ఉంది. 2014 ఆగస్టు 25 న ఆమె గోవాకు గవర్నర్ బాధ్యతలు స్వీకరించింది. ఆమె భారత ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ చే ప్రారంభించబడిన స్వచ్ఛ భారత్ అభియాన్కు అంబాసిడర్ గా నియమితురాలయింది. గోవా గవర్నర్ గా సేవలందిస్తున్న కాలంలో ఆమె రాజ్ భవన్ లో ప్రతిదినం పూజ చేయుటకు ఒక ఆవు, దూడలను స్వీకరించింది.
ఆమెకు స్థానిక సంప్రదాయాలు, సంస్కృతిని తన జ్ఞానంతో గుర్తించి, స్థానిక ప్రజలతో బలమైన అనుబంధం ఏర్పరచుకుంది. ఆమె సాంఘిక సంక్షేమం కొరకు బలమైన ఆసక్తి, నిబద్ధతను అభివృద్ధి చేసుకుంది. కానీ ఆమెకు ఎన్నికల రాజకీయాలపై ఆసక్తి ఉండేది కాదు. ఆమె ఎప్పుడూ ఎన్నికలలో పోటీ చేయలేదు. ఆమె సెంట్రల్ సోషల్ వెల్ఫేర్ బోర్డుకు చైర్ పర్సన్ గా ఉన్నారు.
సమాజ సంక్షేమం కోసం రాం కృపాల్ సిన్హా యొక్క నిబద్ధత కారణంగా ఆయన జిల్లాస్థాయిలో రాజకీయ రంగం వైపు దృష్టి సారించాడు. ప్రారంభంలో మృదులా భర్తకు సహాయ సహకారాలనందించేది. జిల్లా కమిటీ ఎన్నికల కోసం ప్రచార సమయంలో నియోజక వర్గంలోని మహిళలకు చేరుకోవడంలో తన భర్తకు సహాయపడింది.
పెద్దప్ప ముసలితనంలో ఆ గ్రామంలోకి రాజకీయాలు ప్రవేశించాయి. అధికారం అతణ్ణి వెతుక్కుంటూ వచ్చింది కానీ అతడు అధికారం వెంట పరుగెత్తలేదు. తనను వెతుక్కుంటూ వచ్చిన రాజకీయాధికారాన్ని అతడు ముష్టూరు మంచికోసమే ఉపయోగించాడు. అతడు చనిపోవటం నవలలో ఒక ముఖ్యమైన మలుపు. గ్రామస్వభావం మారటానికీ, మనుషుల మధ్య ఆత్మీయతాబంధాలు తగ్గిపోయి ఆర్థిక సంబంధాలు పెరగటానికీ ప్రారంభం. పెద్దప్ప కొడుకు ఎర్రమరెడ్డి తరంలో మానవ సంబంధాల పతనం వేగవంతమౌతుంది. రాజకీయాలకు అధికారదాహంతోపాటు నేర ప్రవృత్తి అంటటం ప్రారంభమౌతుంది. గంధపు చెక్కల ఎగుమతీ, కాపుసారా వ్యాపారమూ ఊరి పెద్దలకు ప్రధాన వృత్తులయ్యాయి. వారు,"మడి సేద్యాలు చేయటం మాని దుడ్డు సేద్యాలు చేయటం" ప్రారంభించారు. అంతవరకూ అన్నదమ్ముల్లా మెలిగిన హిందూ ముస్లిములు బద్ధశత్రువులుగా మారిపోయారు. ఎర్రమరెడ్డి రాజకీయాలు క్రమక్రమంగా అధికార రాజకీయాలుగా, పదవీ రాజకీయాలుగా మారిపోయాయి. అతడు పల్లెను వదిలి రాజధాని చేరిపోయాడు. అధికార పీఠం ఎక్కిన తరువాత ఎర్రమరెడ్డి తన గ్రామానికి రాలేదు. అతడి శవమే వచ్చింది. ముష్టూరమ్మను మరచిపోయిన పెద్దప్పగారి పల్లెకు ఎర్రమరెడ్డి శవయాత్రే వలసదేవరైంది.
కొంతకాలంగా నెలకోసారి తనవద్దకొచ్చి రెండు బీడీకట్టలిచ్చి, తన వేలిముద్రలు వేయించుకు వెళ్తున్న జంపు జీతగాణ్ణి కలుసుకుని తాను ముష్టూరమ్మ గుడికి మారానని చెప్పిరావడానికి బయలుదేరతాడు పుంగనూరు జవాను. అక్కడ ఆరా తీస్తే జంపు జీతగాడు తనపేర వృద్ధాప్య పింఛన్ తీసుకునేవాడనీ, అందుకే నెలకోసారి తనవద్దకు వచ్చి వేలుముద్రలు వేయించుకువెళ్ళేవాడనీ, అతడు బదిలీ అయిపోతూ తాను చనిపోయినట్టుగా లెక్కల్లో రాసి వెళ్ళాడనీ అతని స్థానంలో వచ్చిన కర్రిజీతగాడిద్వారా తెలుస్తుంది. పుంగనూరు జవానుకు ఇది పెద్దప్పగారి పల్లె పతనానికి పరాకాష్ఠగా కనిపిస్తుంది. మానసికంగా క్రమక్రమంగా చచ్చిపోతున్న పుంగనూరు జవానుకు భౌతికమైన చావు జ్ఞాపకం వస్తుంది. గుడికి చేరుకున్న తరువాత ముష్టూరమ్మ "నువ్వు బతికే ఉన్నావా జవానా?
అని పలకరిస్తుంది. దాంతో తనది చావో బతుకో అర్థం కాకుండా నిలబడిపోయిన జవానుమీద మన దృష్టిని కేంద్రీకరింపజేసి నవలను ముగిస్తాడు రచయిత. క్రమక్రమంగా రూపొందుతూ వచ్చిన ప్రశాంత విషాదం పాఠకుడిని కమ్ముకుంటుంది.
చినూవా అచీబీ, బెన్ ఓ, ఓలే సోయింకా మొదలైన ఆఫ్రికన్ రచయితలని చదువుతున్నప్పడు "పురాణగాధలతో కలగాపులగంగా ఉన్న భారతీయ గ్రామీణ సంస్కృతి గురించి ఎవరైనా రాస్తే ఎంత బాగుంటుంది" అనిపించేది. కానీ అలా రాయడం ఎంత కత్తిమీద సామో జ్ఞాపకం వచ్చి నిరాశ కలిగేది. ఈ పద్ధతి కథనంలో ఉన్న రెండు ప్రమాదాలు మనసులో మెదిలేవి. వాటిలో మొదటిది: రచయిత కాస్త అజాగ్రత్తగా ఉన్నా, కథనం కాస్త వశం తప్పినా అది అర్థం లేని లక్ష్యం లేని వాగుడుగా దిగజారిపోతుంది. రెండవ ప్రమాదం: పురాణగాథలను అర్థం చేసుకోవడంలో ఎదురయ్యే గందరగోళం. మన సమాజంలో అత్యాధునిక శాస్త్ర విజ్ఞానమూ, అర్థం లేని అంధ విశ్వాసమూ సహజీవనం చేస్తున్నాయి. విశ్వాసానికీ జీవిత విధానానికీ మధ్య ఉండవలసిన వంతెనలు కూలిపోతున్నాయి. ఇలాంటి సంకర సంస్కృతిలో పురాణగాథల మూలాలలోకి వెళ్ళి, వాటిని సమకాలీన జీవితంతో సమన్వయం చేయటం చాలా శ్రమతో కూడిన పని.
మూడవతరం వాడైన వీరమరెడ్డి కాలంలో అన్ని మంచి విలువలూ ధ్వంసమైపోయాయి. వాటి స్థానంలో డబ్బు ఒక్కటే అసలైన విలువగా నిలిచింది. ముష్టూరు పెద్దప్పగారి పల్లెగానూ పెద్దప్పగారి పల్లె పేటగానూ మారింది. కానీ లోలోపల పూర్తిగా నుసిపట్టిపోయింది. ఊరి పెద్దల పార్టీ మారిందికానీ, వారి నీతి మరింతగా దిగజారిపోయింది. నీతిలేని రాజకీయనాయకులూ, వైద్యం రాని వైద్యులూ, చదువురాని అయ్యవార్లూ ఊరిని దోచుకోవడం ప్రారంభించారు. ఊరికీ పుంగనూరు జవానుకూ ఎంతోకాలం కొనసాగిన ఆత్మీయబంధం తెగిపోయింది. ఒకనాడు అతనికి కడుపునిండా అన్నం పెట్టడమే ధన్యతగా భావించిన ఊళ్ళో అతను బిచ్చమెత్తినా అన్నం పుట్టని పరిస్థితి ఏర్పడింది. చిట్ట చివరికి అతని గుడిసెకూడా లంపెన్ రాజకీయ నాయకుల భూదాహానికి కూలిపోతుంది. ఊరితో సంబంధం తెగిపోయిన పుంగనూరు జవాను తన చివరి రోజుల్ని ముష్టూరమ్మ గుడిలో గడపాలని నిశ్చయించుకుంటాడు.
పురాణగాథలంటే పురాణ గ్రంథాలలోని దేవతల కథలు మాత్రమే కావు. కల్పిత జానపద గాథలూ, దివ్యత్వాన్ని సంతరించుకున్న ఆధునిక మానవుల గాథలూ కూడా కావచ్చు. కాలక్రమాన ఈ గాథల పుట్టుకా అర్థమూ మరుగున పడిపోయినా అవి ఆచారాల రూపంలోనూ కర్మకాండ రూపంలోనూ మన సామాజిక జీవితాన్ని ప్రభావితం చేస్తూనే ఉన్నాయి. గతాన్నీ మతాన్నీ ఇతర దేశాలకంటే చాలా ఎక్కువగా మిగుల్చుకున్న భారతదేశంలో వీటి ప్రభావం ఎక్కువగానే ఉంటోంది. గ్రామాల్లోనే కాకుండా పట్టణాల్లోనూ నగరాల్లోనూ కూడా ఈనాటికీ వలసదేవరూ, గంగమ్మ జాతరలూ, జంతుబలులూ జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఒకనాడు ఇవి గ్రామాల సంఘజీవనానికి పట్టుకొమ్మలుగా ఉన్నా ఈ నాడు అధికార రాజకీయాలూ, మతతత్వమూ-కులతత్వమూ, ఫాక్షన్ హింసాకాండా వాటి స్వభావాన్నే మార్చి వేశాయి.
ఈ నవల స్వాతంత్ర్యం రావడానికి కాస్త ముందుగా ప్రారంభమై ఈ దశకం ఆరంభం వరకూ సాగుతుంది. ఈ మధ్యకాలంలో మూడు తరాలు మారుతాయి. మొదటిది పెద్దప్పతరం. ఎర్రమరెడ్డి తరం రెండవది. వీరమరెడ్డిది మూడవతరం. ఈ మూడు తరాలూ గ్రామచరిత్రలో మూడు దశలు. స్థలకాలాల చైతన్యం కలిగిన ఈ నవల స్థలం స్థాయిలో ముష్టూరు పెద్దప్పగారిపల్లెగా మారటమూ, కాలాన్ని ఒక కుటుంబానికి చెందిన మూడుతరాల ఆధారంగా గణించవలసి రావటమూ పతనానికి ప్రారంభమని సూచిస్తుంది. తరం తరువాత తరంగా ఆ గ్రామంలో అన్ని రంగాల్లోనూ విలువలు పతనం కావడంతో చావలేక బతుకుతున్న కథకుడు పుంగనూరు జవానుకు తనది బతుకా చావా అన్న సందేహం రావడంతో నవల ముగుస్తుంది.