polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
అతని ఆవిష్కరణల మాదిరిగా కాకుండా, ఆర్కిమెడిస్ గణిత రచనలు పురాతన కాలంలో పెద్దగా తెలియదు. అతను ఎన్నో పుస్తకాలను వెలువరించాడు. వాటిలో "ఆన్ ది స్పియర్ అండ్ సిలిండర్", "మెజర్ మెంట్ ఆఫ్ ది సర్కిల్", "అన్ ప్లోటింగ్ బాడీస్", "అన్ బాలెన్స్‌డ్ అండ్ లీవర్స్" వంటి పుస్తకాలు ప్రత్యేకించి చెప్పుకోదగ్గవి.
ఆర్కిమెడిస్ రచనలు పురాతన సిరక్యూస్ మాండలికం డోరిక్ గ్రీకులో వ్రాయబడ్డాయి. యూక్లిడ్ రచనలతో పాటు ఆర్కిమెడిస్ యొక్క వ్రాతపూర్వక రచనలు మనుగడలో లేవు. అతను రాసినని ఏడు గ్రంథాలు ఇతర రచయితలు తమ రచనలలో చేసిన సూచనల ద్వారా మాత్రమే ఉనికిలో ఉన్నాయని తెలిసింది.
స్క్రూ పంపు, మిశ్రమ కప్పీలు, తన దేశమైన సిరక్యుస్ ను రక్షించేందుకు రూపొందించిన యుద్ధ యంత్రాలు అతను చేసిన ఆవిష్కరణలో ముఖ్యమైనవి.
ఈ కృష్ణా నదీ తీరంలో ఆశ్రమం ఏర్పాటు చేసుకుని నారద ప్రతిష్ఠితమైన శ్వేత శివలింగాన్ని ఆరాధిస్తుండేవాడు. కంచిలోని వరదరాజ స్వామి ఈయన ఇలవేల్పు ప్రతీ రోజూ యోగ మార్గంతో మనోవేగంతో కంచికి వెళ్ళి వరదుని దర్శించి
ఆశ్రమానికి వచ్చేవాడు. ఒకసారి వర్షం కుండపోతగా కురుస్తున్నా లెక్కచెయ్యక నియమానికి లోపం రానివ్వకుండా లింగార్చన జరిపి ఆ పెనుగాలిలోనే కంచి వరదుని చేరి సేవించడానికి వెళ్ళాడు.
అప్పుడు స్వామి వారిని తన ఆశ్రమంలో ఈ స్వరూపంలో ఆవిర్భవించమని వేడుకున్నాడు. భక్త వత్సలుడైన స్వామి అనుగ్రహించాడు. మరునాడు వ్యాప్రపాదుడు కృష్ణవేణిలో స్నానం చేస్తుండగా అలలపై వరదరాజస్వామి విగ్రహం కొట్టుకొస్తూ
కన్పించింది. ఆదృశ్యం చూసిన అతను సంతోషంతో నారదునిచే ప్రతిష్ఠితమైన శ్వేతలింగానికి ఎదురుగా, తూర్పు భాగాన ప్రతిష్ఠ చేసి ఈ క్షేత్రాన్ని హరిహర ఆవాసం చేసి ఆరాధించాడు.
ఒకప్పుడు మౌద్గల్య మహాముని శాపగ్రస్తుడై మపశివ్యాధి పీడితుడై భార్యప్రాతివ్రత్యం చేత లభించిన. దివ్య విమానంలో తిరుగుతూ ఆశ్రమ ప్రాంతంలో సతీసమేతుడై క్రీడిస్తుండగా వ్యాప్రపాదముని అపహాస్యం చేశాడు.దీనికి కోపగించి నామసార్థకంగా అవుతావని శపించాడు ఈ శాపం వినివ్యాఘ్ర పాదుడు ప్రశాంత చిత్తంతో శాప విమోచనం ఎలా అని అడుగగా రాబోయే కాలంలో పాండవ వంశజులైన రాజరాజ నరేంద్రుని బాణప్రయోగం వల్ల విమోచనం కలుగుతుందని మౌద్గల్యుడు చెప్పాడు
ఆశ్రమంలోనే నివాసం వుంటూ రాజరాజ నరేంద్రుని కోసం నిరీక్షించాడు. పూజలు లేకపోవడంతో ఇక్కడ శ్వేతలింగ స్వామిపై పుట్ట పెరిగిపోగా వ్యాప్రరూపంలో వున్న ఋషి ప్రదక్షిణలు చేసేవాడు.
నాధయ్యకే కన్పించాడు. విషయం వివరించి తన శాపవిమోచనం కోసం రాజుని ప్రార్థించమని కోరాడు. గురుదేవుని ఆజ్ఞ ప్రకారం రాజు మృగయావినోదంగా వ్యాప్రంపై
శుభం చేకూరుస్తుందని చెప్పాడు వ్యాఘ్రపాదునికి నివాసమైన ఆయన వల్ల నిర్మాణమైన ఈ క్షేత్రం వ్యాఘ్ర పాదక్షేత్రమై కాలక్రమంలో ఆంధ్రీకరింపబడి పులివర్రుగా మారింది రాజారాజనరేంద్రుని చేత పునరుద్ధరింపజేయ బడిన ఈ శివలింగానికి నరేంద్ర స్వామిగా పేరు వచ్చింది.
నిత్యం శ్రీ కపోతేశ్వరస్వామి వారికి మహాన్యాస పూర్వక రుద్రాభిషేకం, ప్రతి మాస శివరాత్రికి లక్షబిల్వార్చన పూజలు జరుగుతాయి. సుబ్రహ్మణ్య షష్ఠి ఉత్సవాలకు సుబ్రహ్మణ్యేశ్వరునికి అంగరంగ వైభవంగా కల్యాణోత్సవాలు జరిపిస్తారు.
కపోతేశ్వర స్వామి దేవాలయం, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం, తూర్పుగోదావరి జిల్లా, జగ్గన్నపేట కడలి గ్రామంలో ఈ ఆలయం ఉంది.
మాఘుడు వ్రాసిన రచనలలో ఇప్పుడు అందుబాటులో ఉన్న ఏకైక రచన శిశుపాలవధ అనే ఇతిహాసం. ఇందులో, మహాభారతంలో, శిశుపాలుని చంపిన కథ వర్ణించబడింది. నారదుడు ధర్మరాజు చేస్తున్న రాజసూయ యగాన్ని శ్రీకృష్ణుడు కి వివరించగా, అప్పుడు అతని తన సైన్యంతో అక్కడికి వెళతాడు. అక్కడ ధర్మరాజు శ్రీకృష్ణుడుని ప్రథమంగా ఆరాధించుట జరుగును. దీనికి వ్యతిరేకంగా లేచిన శిశుపాలుడిని శ్రీకృష్ణుడు చంపేస్తాడు. కవి, తన ప్రతిభను బట్టి, ఈ కథను ఇరవై సర్గలలో విస్తరించి వివరించాడు. ఈ సంక్షిప్త కథ ఆధారంగా కవిత్వ రచన చేయుట సంస్కృత పండితులకు ఎంతో సంతోషాన్ని కలిగించే విషయం. ఉదాహరణకు, కాళిదాసు చాలా వివరణాత్మకమైన కథను తీసుకొని ఒక రత్న కావ్యాన్ని రచించాడు. అదేవిధంగా, కుమారదాసు. ఈయన లానే భారవి ఒక చిన్న కథ ఆధారంగా ఒక పురాణ కావ్యాన్ని రాశాడు. అలానే రత్నాకరుడు కూడా చాలా చిన్న కథ ఆధారంగా యాభై చరణాల పురాణ కావ్యాన్ని రచించాడు. శిశుపాలుని వధకు సంబంధించి అనేక కథనాలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి, వాటిలో మల్లినాథుని సర్వంకాశం, శేషరాజు యొక్క చంద్రకళ మరియు మాఘుడు వ్రాసిన శిశుపాల వధ ప్రసిద్ధ రచనలుగా వ్యవహరిస్తారు.
శిశుపాలుని వధ కథలోని మొదటి శ్లోకంలో శ్రీకృష్ణుడు నారదుని రాక, అతని పట్ల ఆయనకున్న గౌరవం, శిశుపాలుడిని చంపడానికి నారదుడి ప్రోత్సాహం మరియు ఇంద్రుని సందేశం ఉన్నాయి. రెండవ సర్గలో యుధిష్టరుడి రాజసూయ యాగ నిర్ణయం, మూడవ సర్గలో కృష్ణుని ప్రస్తావము, ద్వారకలో ఆయన సేన యొక్క వర్ణన, నాలుగవ సర్గలో రైవతక పర్వతం యొక్క వర్ణన, అయిదవ సర్గలో అక్కడ జరిగిన సైన్య విన్యాసములు, ఆరవ సర్గలో ఆరు ఋతువుల వర్ణమ, ఏడవ సర్గలో వనవిహారము, ఎనిమిదవ సర్గలో జలక్రీడలు, తొమ్మిదవ సర్గలో సూర్యాస్తమయ వర్ణన ఇతర శృంగార వర్ణనలు, పదవ సర్గలో దానగోష్టీక్రీడా వర్ణన, పదకొండవ సర్గలో సూర్యోదయ వర్ణన, పన్నెండవ సర్గలో యమునా ప్రస్తానము, పదమూడవ సర్గలో కృష్ణపాండవ సమాగమము, పద్నాల్గవది కృష్ణుని నగర ప్రవేశం యొక్క వర్ణన, రాజసూయ యాగం యొక్క క్రమము, కృష్ణుని మొదటి పూజ మరియు భీష్ముని అతని ప్రశంసలు, పదిహేనవది శిశుపాలుని కోపం మరియు రాజుల యుద్ధానికి సంసిద్ధత.
ाे ्ि ्ो ुाः- మాఘలో మూడు గుణాలున్నాయి అంటారు.మాఘుని వినూత్న పదవిన్యాసం, రమణీయమైన అలంకారములు, గంభీర శైలి మిక్కిలి శోభనీయంగా ఉంటాయి. ఇందులో వివరించిన అపురూపమైన అలంకారమైన వర్ణనలు మరియు భావ తీవ్రత అంచెలంచెలుగా కవి యొక్క కవితా కళ యొక్క గొప్పతనాన్ని ప్రకటిస్తాయి.ప్రతి సర్గలో, అనేక పద్యాలు వాటి వర్ణన యొక్క అందం, వాగ్ధాటి మరియు ఆలోచన యొక్క లోతులో ఒక ప్రత్యేకమైన అనుభూతిని అందిస్తాయి. స్వభావాన్ని మరియు ప్రకృతిని పరిశీలించడంలో నైపుణ్యం ఉన్నవారి నైపుణ్యాలను లెక్కించే విషయానికి వస్తే, మాఘతో ఎవరూ సాటిలేరు. కవి చెప్పిన వర్ణన పాఠకులందరి హృదయాలను హత్తుకుంటుంది.
మాఘుడు స్వరపరిచిన శిశుపాల వధ అనే పురాణ పద్యం ఇరవై సర్గలతో రూపొందించబడింది. 1650 శ్లోకాలతో చుట్టబడిన ఈ మహాకావ్యం సంస్కృత సాహిత్యంలో దేదీప్యమానంగా ప్రకాశిస్తుంది. కవి పరిణతి ఈ కవితలో కనిపిస్తుంది.
మాఘ ఒక సంస్కృత కవి. ఆనాటి గుజరాత్ లోని శ్రీమల రాజధానిగా చేసుకుని పాలిస్తూన్న రాజా వర్మలత ఆస్థానంలో ఉండేవాడీయన. ఇతని తండ్రి దత్తక సర్వాచార్య, తాత సుప్రభదేవ ఇతను వ్రాసిన ఒకే ఒక పద్య కావ్యం 20 సర్గలలో ఉన్న శిశుపాల వధ. ఈ కథా వస్తువు మహాభారతం లో యుధిష్టురుడు రాజసూయ యాగం చేసిన సందర్భంలో శ్రీకృష్ణుడు శిశుపాలుని శిరచ్ఛేదం చేసిన సన్నివేశం. మాఘుడు భారవి చేత ప్రభావితుడయాడని చెబుతారు.
మనకి తెలిసినంతవరకు మూఘుని యశస్సుకి ఏకైక కారణం శిశుపాల వధ. వల్లభదేవుడు, క్షేమేంద్రుడు మాఘుని రచనలు అంటూ కొన్ని శ్లోకాలని ఉదహరించేరు కాని అవి "శిశుపాల వధ"లో కానరావు. కాబట్టి మాఘుడి రచనలు ఇంకా ఉన్నాయని, అవి అలభ్యం అనీ కొందరి నమ్మకం.
ఈ పద్యంలో కవి రైవతక పర్వతానికి రెండు వైపులా సూర్యచంద్రుల రూపంలో ఉన్న రెండు ఆలస్యమైన గంటలు కాలక్షేపాలకోసం చుట్టుముట్టిన ఏనుగులుగా వర్ణించాడు. అందుకే మాఘడుని 'ఘంటా మాఘడు'గా పిలుస్తారు.
"పురాతన మానవులు" వర్గానికి ఒక ఇదమిత్థమైన నిర్వచనమంటూ లేదు. ఒక నిర్వచనం ప్రకారం, హోమో సేపియన్స్ అనేది పురాతన, ఆధునిక మానవులు రెంటినీ కలిగి ఉన్న అనేక ఉపజాతుల సమూహం. ఈ నిర్వచనం ప్రకారం ఆధునిక మానవులను హోమో సేపియన్స్ సేపియన్స్ అని అంటారు. పురాతన మానవులను కూడా "హోమో సేపియన్స్" అనే ఉపసర్గతోనే పిలుస్తారు. ఉదాహరణకు, నియాండర్తల్‌లను హోమో సేపియన్స్ నియాండర్తాలెన్సిస్ అనీ హోమో హైడెల్బెర్గెన్సిస్ ను హోమో సేపియన్స్ హైడెల్బెర్గెన్సిస్ అనీ అంటారు. ఇతర వర్గీకరణ శాస్త్రవేత్తలు పురాతన, ఆధునిక మానవులను ఒకే జాతిగా కాకుండా వివిధ జాతులుగా పరిగణించాలని అంటారు. ఈ పద్ధతిలోని పేర్లు ప్రామాణిక వర్గీకరణ ప్రకారం ఉంటాయి. అంటే హోమో రొడీసియెన్సిస్, హోమో నియాండర్తలెన్సిస్ - ఇలాగ.
ఆధునిక మానవులు 3,00,000-2,70,000 సంవత్సరాల క్రితం ఆఫ్రికాలో తొలుత ఉద్భవించారు. 70,000 సంవత్సరాల క్రితం క్రమంగా "పురాతన" మానవుల స్థానాన్ని ఆక్రమించారు. ఆధునికేతర హోమో రకాలు 30,000 సంవత్సరాల క్రితం వరకు ఉండేవారనేది ఖాయం. బహుశా 12,000 సంవత్సరాల క్రితం వరకు కూడా ఉండి ఉండవచ్చు. ఈ రకాల మానవుల్లో ఎవర్ని పురాతన మానవులుగా భావించాలి, అసలు ఎవర్నైనా భావించాలా లేదా అనేది వివిధ రచయితలు దాన్ని నిర్వచించిన విధాన్ని బట్టి మారుతూ ఉంది. ఏదేమైనా, ఇటీవలి జన్యు అధ్యయనాల ప్రకారం, ఆధునిక మానవులు పురాతన మానవులలోని "కనీసం రెండు సమూహాలతో" – నియాండర్తల్, డెనిసోవాన్స్ తో- లైంగిక సంపర్కం జరిపి ఉండవచ్చు.
భాషను మొదట ఉపయోగించినది పురాతన మానవులని రాబిన్ డన్బార్ అన్నాడు. పురాతన మానవుల మెదడు పరిమాణాన్ని హోమినిన్‌ సమూహాల మెదడు పరిమాణాలతో పోల్చి చూసి, పురాతన మానవులకు పెద్ద మెదళ్ళు ఉన్నందున, వారు 120 మందికి పైగా వ్యక్తులతో కూడిన సమూహాలలో నివసించి ఉండాలని అతడు తేల్చిచెప్పాడు. భాష ఉపయోగించకుండా హోమినిన్లు ఇంత పెద్ద సమూహాలలో నివసించడం సాధ్యం కాదనేది డన్బార్ వాదన. భాష లేకపోతే సమూహంలోని వ్యక్తుల మధ్య సమన్వయం ఉండక, సమూహం విచ్ఛిన్నమవుతుంది. చింపాంజీలను చూస్తే, అవి 50 వరకూ ఉన్న చిన్న చిన్న సమూహాలలో నివసించడం కనిపిస్తుంది.
పురాతన మానవుల ఆవిర్భావం కొన్నిసార్లు పంక్చుయేటెడ్ ఈక్విలిబ్రియమ్ కు ఉదాహరణగా ఉపయోగిస్తారు. కొద్ది కాలం లోనే ఒక జాతి గణనీయమైన జీవ పరిణామానికి గురైనప్పుడు ఇది సంభవిస్తుంది. తదనంతరం, ఈ జాతి చాలా కాలం పాటు, మళ్ళీ తరువాతి పంక్చుయేషన్ వరకు, చాలా తక్కువ మార్పులకు లోనవుతుంది. పురాతన మానవుల మెదడు పరిమాణం హోమో ఎరెక్టస్‌ లోని 900 సిసి నుండి 1,300 సిసి వరకూ గణనీయంగా విస్తరించింది. పురాతన మానవుల్లోని ఈ గరిష్ట స్థాయి నుండి ఈ పరిమాణం తగ్గడం మొదలైంది.
ఆధునిక మానవులను పురాతన మానవులనూ, పురాతన మానవులను హోమో ఎరెక్టస్ నూ వేరుచేసే పరిణామ విభజన రేఖలు అస్పష్టంగా ఉన్నాయి. 1,95,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి ఓమో అవశేషాలు, 1,60,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి హోమో సేపియన్స్ ఇడాల్టు, 90,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి కాఫ్జె అవశేషాలు ఆధునిక మానవులవి. అయితే, ఈ తొలి ఆధునిక మానవులకు కూడా కొద్దిపాటి ఎత్తైన కనుబొమ గట్ల వంటి అనేక పురాతన మానవ లక్షణాలు ఉంటాయి.
మరొక సమూహం - చైనాలోని రెడ్ డీర్ కేవ్ ప్రజలు - 11,500 సంవత్సరాల క్రితం వరకూ కూడా ఉండి ఉండవచ్చు. లండన్లోని నేచురల్ హిస్టరీ మ్యూజియంకు చెందిన క్రిస్ స్ట్రింగర్, ఈ వ్యక్తులు డెనిసోవన్లు, ఆధునిక మానవుల మధ్య సంపర్కం ఫలితంగా ఉద్భవించి ఉండవచ్చని సూచించాడు. ఆధునిక మానవ జనాభాలలో మామూలుగా ఉండే వైవిధ్యాలలోని భాగమే ఈ ప్రత్యేక లక్షణాలని చెబుతూ, కొందరు శాస్త్రవేత్తలు ఈ వాదనను సందేహించారు.
3,15,000 సంవత్సరాలకు ముందు, ఆధునిక మానవుల కంటే ముందు ఉద్భవించిన హోమో రకాలన్నిటినీ కలిపి పురాతన మానవులని అంటారు. హోమో నియాండర్తాలెన్సిస్ , డెనిసోవాన్స్, హోమో రొడేసియెన్సిస్ , హోమో హైడెల్‌బెర్గెన్సిస్ , హోమో యాంటెసెస్సర్ లను సాధారణంగా పురాతన మానవులని భావిస్తారు.
పురాతన మానవుల మెదడు పరిమాణం సగటున 1,200 నుండి 1,400 క్యూబిక్ సెంటీమీటర్ల వరకూ ఉంటుంది. ఇది ఆధునిక మానవుల మెదడు పరిమాణంతో అటూ ఇటూగా సరిపోలుతుంది. మందపాటి పుర్రె, ఎత్తైన కనుబొమల గట్లూ ఉండడం, స్ఫుటమైన చుబుకం లేకపోవడం వంటి లక్షణాల కారణంగా పురాతన మానవులు ఆధునిక మానవుల కంటే విభిన్నంగా ఉంటారు.
ఈ పరిభాషపై సార్వత్రిక ఏకాభిప్రాయం లేదు. "పురాతన మానవుల" రకాలను కొంతమంది రచయితలు హోమో సేపియన్స్ లేదా హోమో ఎరెక్టస్ అనే పేరు కింద చేర్చారు.
పురపాలక సంఘం 100 సంవత్సరాల వేడుకలు విభజనానంతరం ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ తొలి శాసన సభాపతి కోడెల శివప్రసాదరావు ఆధ్వర్యంలో 2015 డిశెంబరు 11 నుండి 13 వరకు మూడు రోజులుపాటు నిర్వహించబడ్డాయి.ఈ ఉత్సవాలకు అప్పటి ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు ముఖ్య అతిధిగా హాజరై జరుపబడిన జ్వోతి ప్రజ్వలనతో ఉత్సవాలు ప్రారంభించబడ్డాయి. ఈ కార్యక్రమంలో స్థానిక శాసన సభ్యులు గోపిరెడ్డి శ్రీనివాసరెడ్డి, పురపాలక సంఘం చైర్ పర్సన్ నాగసరపు సుబ్బరాయగుప్తా,అప్పటి మంత్రులు పత్తిపాటి పుల్లారావు, రావెలకిశోరబాబు,జిల్లా పరిషత్ చైర్మన్ జానీమూన్, ఇతర రాజకీయనాయకులు, అధికారులు,అనధికారులు, పుర ప్రజలు పాల్గొన్నారు.ఈసందర్బంగా ఆధ్యాత్మిక ప్రవచన కర్త చాగంటి కోటేశ్వరరావు, జీఎంఆర్ అధినేత గ్రంధి మల్లికార్జునరావు, అపోలో హాస్పిటల్స్ ఛైర్మన్ సి. ప్రతాప్ రెడ్డి, సినీ దర్శకుడు కె.రాఘవేంద్రరావు తదితరులు చంద్రబాబుచే సన్మానించబడ్డారు.
16 వ వార్డు మున్సిపల్ కౌన్సిలర్ గా ఎన్నికైన నాగసరపు సుబ్బరాయగుప్తా మున్సిపల్ చైర్‌పర్సన్‌ గా,4 వ వార్డు మున్సిపల్‌ కౌన్సిలర్‌ గాఎన్నికైన షేక్ మీరావలి వైస్ చైర్‌పర్సన్‌గా 2014 నుండి పనిచేయుచున్నారు.
ప్రతి ఏడు సంక్రాంతి సమయాన స్వామి వారి ఉత్సవాలు ప్రారంభం అవుతాయి. ముఖ్యంగా సంక్రాంతి సమయంలో వచ్చే పశువుల పండుగ రోజున శ్రీదేవి, భూదేవి లతో కలిసి వసంత వల్లభుడు కదిరి కొండకు పారువేటకు వస్తాడని భక్తుల విశ్వాసం. పారువేట అనంతరం స్వామి వారిని ఊరేగింపుగా ఆలయంలోనికి తీసుకొస్తారు. దీన్నే రథోత్సవం అంటారు. ఈ రథోత్సవానికి చాల ప్రాముఖ్యత ఉంది. ఈ రథం 120 టన్నుల బరువుండి ఆరు చక్రాలతో సుమారు నలబై ఐదు అడుగుల ఎత్తు కలిగి ఉంటుంది. ఎక్కడా లేని విధంగా ఇక్కడ రథోత్సవం సమయంలో భక్తులు రథంపై దవణం., పండ్లు, ముఖ్యంగా మిరియాలు చల్లుతారు. క్రింద పడిన వీటిని ప్రసాదంగా భావించి ఏరుకొని తింటే సర్వ రోగాలు నయమవుతాయని భక్తుల నమ్మిక. బ్రహ్మోత్సవాలలో భాగంగా ఐదో రోజు పాల్గుణ బహుళ పౌర్ణమిని కదిరి పున్నమిగా జరుపుతారు. ఈ రోజు భక్తులు ఉపవాస ముంటారు. ఏటా ఈ ఆలయంలో నృసింహ జయంతిని, వైశాఖ శుద్ధ చతుర్దశి, మల్లెపూల తిరుణాళ్లను వైశాఖ శుద్ధ పౌర్ణమి, చింతపూల తిరుణాళ్లను, అషాడపౌర్ణమి, ఉట్ల తిరుణాళ్లను, శ్రావణ బహుళ నవమి, దసరా వేడుకల్ని, వైకుంఠ ఏకాదశి రోజుల్లో జరుపుతారు.
ఈ దేవాలయం ఎత్తైన ప్రహారీతో, విశాలమైన ఆవరణలో విలసిల్లుతున్నది. ఇది 13 వ శతాబ్దంలో దశలవారీగా అభివృద్ధి చెందిందని శాసనాల వలన తెలుస్తున్నది. ఆలయానికి నాలుగు వైపుల గోపురాలు కలిగి ఉంది. ప్రధాన ఆలయంలో గర్భగుడి, అంతరాలయం, ప్రదిక్షిణా పథం, ముఖ మంటపం, అర్థ మంటపం, రంగమంటపం ఉన్నాయి. రంగ మండపంలో ఉన్న నాలుగు స్తంభాలపై ఉన్న శిల్ప కళా రీతులు అత్యంత సుందరంగా ఉంటాయి. ఇక్కడున్న కోనేరును భృగుతీర్థం అంటారు. ఇక్కడి స్వామివారు అమ్మతల్లి, తాయారు, ప్రహ్లాదులతో కలిసి దర్శనమిస్తారు. ఈ అలయంలో రంగ మండపం పై వేసిన రంగుల బొమ్మలు శతాబ్దాల నాటివి. అందుచేత కొంత వెలిసినట్లున్నా, ఇప్పటికీ బాగున్నాయి. ఈ ఆలయం ముందున్న పెద్ద రాతి ధ్వజస్తంభం నిలబెట్టిన విధానం కొంత ఆశ్చర్యానికి గురి చేస్తుంది. ధ్వజ స్తంభం పునాదిలో నుండి కాకుండా ఒక బండ పైనే అలా నిలబెట్టి ఉంది.
ఉత్సవాల సమయంలో ముస్లింలు కూడా పెద్ద సంఖ్యలో పాల్గొని ఈ స్వామిని కొలవడం ఈ ఆలయ ప్రత్యేకత. ఇక్కడికి భక్తులు సమీపంలోని తమిళనాడు, కర్ణాటక రాష్ట్రాల నుండి కూడా వస్తుంటారు. ఇక్కడి ఇంకో విశేష మేమంటే, కదిరి పట్టణానికి సుమారు ఇరవై ఐదు కిలోమీటర్ల దూరంలో తిమ్మమ్మ మర్రి మాను ఉంది. ఇది ఏడున్నర ఎకరాల స్థలంలో విస్తరించి, 1100 ఊడలతో ఉంది. దీని వయస్సు సుమారు ఆరు వందల సంవత్సరాలు ఉంటుందని నమ్మకం. ఇది గిన్నిసు బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్ లో కూడా స్థానం సంపాదించు కున్నది. కదిరికి పన్నెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో కటారు పల్లెలో యోగి వేమన సమాధి కూడా ఉంది. ఇది కూడా పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తున్నది.
శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో ఉన్న కదిరి లోఈ ఆలయం ఉంది. ఇది పాకాల—ధర్మవరం రైల్వే మార్గంలో ఉంది. కదిరిలో స్టేషను కూడా ఉంది. అదే విధంగా బస్సు సౌకర్యంకూడ బాగా ఉంది.
శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ దేవాలయం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని కదిరిలో నెలకొని ఉన్న ఆలయం.
రజనీకాంత్ తన స్నేహితుడు మహేష్‌తో కలిసి కన్యాకుమారికి బైకు మీద లాంగ్ ట్రిప్ ప్లాన్ చేస్తాడు. కాని చివరికి అతనితో పాటు మహేష్ బదులు లీల వెళ్తుంది. వారు చెన్నై, సేలం, త్రివేండ్రం మీదుగా కన్యాకుమారికి వెళతారు. పర్యటనలో వారు ఒక గ్రామీణ గ్రామానికి వెళ్లి ఒక రాత్రి బస చేస్తారు, అక్కడ వారిని సహృదయుడైన గ్రామస్థుడు చూసుకుంటాడు. మరుసటి రోజు వారు కన్యాకుమారి చేరుకుని సూర్యోదయాన్ని చూస్తారు. ఇక్కడ లీలా రజనీకాంత్ ప్రేమలో పడుతుంది. పర్యటన తరువాత రజనీకాంత్ లీలను కొల్హాపూర్ లోని ఆమె ఇంటి వద్ద వదిలిపెట్టడానికి అంగీకరిస్తాడు. బిజీగా ఉన్న హైవేలో మహారాష్ట్రకు వెళ్లే దారిలో, ఘోర ప్రమాదానికి గురవుతాడు, అతని భుజం విరుగుతుంది. అదే రోజు లీలా తల్లిదండ్రులపై మహారాష్ట్రలో దాడి జరుగుతుంది.
సాహసం శ్వాసగా సాగిపో 2016 లో విడుదలైన తెలుగు చలనచిత్రం. గౌతమ్ మీనన్ రచన, దర్శకత్వం వహించాడు. ఈ చిత్రంలో నాగ చైతన్య మంజిమా మోహన్ ప్రధాన పాత్రల్లో నటించారు. ఈ చిత్రం ప్రేమలో పడిన చలాకీ యువకుడి కథను చెబుతుంది. అయితే ఊహించని సంఘటనలలో, అతను అతని ప్రియమైనవారు ప్రమాదకర పరిస్థితుల్లో చిక్కుకుంటారు. ఇది మీనన్ అచ్చం యెన్‌భాధు మదమైయడ పేరుతో తమిళంలోను తెలుగు లోనూ చిత్రీకరించిన ద్విభాషా చిత్రం. ఈ చిత్రానికి ఎఆర్ రెహమాన్ సంగీతం అందించాడు. 2016 నవంబరు 11 న డీమోనిటైజేషన్ తర్వాత రెండు రోజుల తరువాత విడుదలైంది సానుకూల సమీక్షలను అందుకుంది.
తన పేరును చెప్పుకోడానికి సంకోచించే రజనీకాంత్ ఎంబియ్యే చదువుతున్నాడు. అతని సన్నిహితులు మహేష్, శ్యామ్, శ్రీకాంత్ ఆటో డ్రైవర్ సెల్వం లు. ఒక సాయంత్రం రజనీకాంత్, తన సోదరిని ప్రేమించమంటూ ఒత్తిడి చేస్తున్న వ్యక్తి వద్దకు తిరిగి వెళ్తాడు. మహేష్ తన ప్రేయసి దివ్యతో కలిసి వారి ప్రాంతంలో గడిపినప్పుడు వారి మధ్య గొడవ జరుగుతుంది. ఏదో ఒకవిధంగా అన్ని విషయాలు సమసిపోతాయి. కొన్ని రోజులు గడిచిపోతాయి. రజనీకాంత్ తన జీవితంలో వచ్చే ఏ పరిస్థితిని అయినా ఎదుర్కోగల నమ్మకంతో ఉన్నానని, వాటిని ఎదుర్కోవడానికి తాను సిద్ధంగా ఉన్నానని చెప్పాడు.
రజనీకాంత్ ఇప్పుడు కొద్దిగా పెరిగాడు. అతని గతంలో 2 ప్రేమ కథలు ఉన్నాయి. ఒకటి సుకన్యతో, మరొకటి మల్లికతో. ఇప్పుడు అతను తన కొత్త థండర్బర్డ్ బైక్ ను తన మొట్టమొదటి ప్రేయసిగా భావిస్తాడు. ఈ సమయంలో అతను తన సోదరి మైత్రేయి స్నేహితురాలు లీల ను కలవడానికి వస్తాడు. తన కోర్సు పూర్తి చేయడానికి ఆమె రజనీకాంత్ ఇంట్లో ఉంటుంది. రజనీకాంత్ ఆమెతో ప్రేమలో పడతాడు, వారిద్దరూ పగలూ రాత్రీ చాలా సేపు మాట్లాడుకుంటూంటారు. రజనీకాంత్ లీలతో తన ప్రేమకథను తన స్నేహితులకు రోజూ చెబుతూంటాడు.
అది ప్రమాదం కాదనీ, ఏదో తప్పు జరిగిందనీ వారు భావిస్తారు. అదే రోజు, లీల తల్లిదండ్రులు గాయపడ్డారు. ఆమె తండ్రి మళ్ళీ బ్రతికేటట్లు లేదు. ఇది లీలను చంపే ప్రణాళిక అని వారు తెలుసుకుంటారు. ఇప్పుడు రజనీకాంత్, స్నేహితుడు మహేష్ తో పాటు ఆసుపత్రికి వస్తాడు. రజనీకాంత్ తన జీవితంలో హింసాత్మక దశ లోకి ప్రవేశిస్తాడు. అతను లీలనూ ఆమె కుటుంబాన్నీ రక్షించాలని నిర్ణయించుకుంటాడు.
రజనీకాంత్ మురళీధర్ ఒక చిన్న గుంపుతో గొడవ పడుతూండగా సినిమా మొదలౌతుంది. అతను తన సోదరి మైత్రేయి గురించి చెడుగా మాట్లాడినందుకు వాళ్ళతో గొడవ పడ్డాడని తరువాత తెలుస్తుంది.
యూనివర్శిటీ కాలేజ్ ఆఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్ ను 1971 లో స్థాపించారు. అర్హత సాధించిన ప్రతి విద్యార్థికి వైద్య విద్యను అందించాలని ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ ప్రతిపాదించింది. ఢిల్లీలో రెండు వైద్య కళాశాలలు , ఉన్నప్పటికీ, పలువురు విద్యార్థులకు వైద్య విద్య చదివే అవకాశం లభించలేదు. 1971 లో ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం ఉత్తర ప్రాంగణం ‌లోని తాత్కాలిక కెమిస్ట్రీ విభాగంలో కొత్త కళాశాల కోసం తరగతులు ప్రారంభమయ్యాయి. 125 మంది విద్యార్థులను సఫ్దర్‌జంగ్ ఆసుపత్రి లోను, మరో 50 మంది విద్యార్థులను ఉత్తరప్రదేశ్‌ మీరట్‌లోని లాలా లాజ్‌పత్ రాయ్ మెమోరియల్ మెడికల్ కాలేజీ లోనూ ప్రాక్టికల్స్ కోసం పంపారు. కొంతకాలం తర్వాత, యుసిఎంఎస్ ను దక్షిణ ఢిల్లీ లోని సఫ్దర్‌జంగ్ ఆసుపత్రికి తరలించారు. 1986 లో, యుసిఎంఎస్ దిల్షాద్ గార్డెన్ వద్ద ఉన్న ప్రస్తుత ప్రదేశానికి వెళ్లి గురు తేగ్ బహదూర్ ఆసుపత్రితో అనుబంధం పెట్టుకుంది. యూనివర్శిటీ కాలేజ్ ఆఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్ అనేది భారతదేశంలోని ఢిల్లీలోని ఒక వైద్య కళాశాల. ఇది ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయంతో అనుబంధంగా ఉంది. ఇది గురు తేగ్ బహదూర్ ఆసుపత్రితో సంబంధం కలిగి ఉంది, ఇది బోధనా ఆసుపత్రిగా పనిచేస్తుంది.
యూనివర్శిటీ కాలేజ్ ఆఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్ ను 1971 లో స్థాపించారు. అర్హత సాధించిన ప్రతి విద్యార్థికి వైద్య విద్యను అందించాలని ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ ప్రతిపాదించింది. ఢిల్లీలో రెండు వైద్య కళాశాలలు , ఉన్నప్పటికీ, పలువురు విద్యార్థులకు వైద్య విద్య చదివే అవకాశం లభించలేదు. 1971 లో ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం ఉత్తర ప్రాంగణం ‌లోని తాత్కాలిక కెమిస్ట్రీ విభాగంలో కొత్త కళాశాల కోసం తరగతులు ప్రారంభమయ్యాయి. 125 మంది విద్యార్థులను సఫ్దర్‌జంగ్ ఆసుపత్రి లోను, మరో 50 మంది విద్యార్థులను ఉత్తరప్రదేశ్‌ మీరట్‌లోని లాలా లాజ్‌పత్ రాయ్ మెమోరియల్ మెడికల్ కాలేజీ లోనూ ప్రాక్టికల్స్ కోసం పంపారు. కొంతకాలం తర్వాత, యుసిఎంఎస్ ను దక్షిణ ఢిల్లీ లోని సఫ్దర్‌జంగ్ ఆసుపత్రికి తరలించారు. 1986 లో, యుసిఎంఎస్ దిల్షాద్ గార్డెన్ వద్ద ఉన్న ప్రస్తుత ప్రదేశానికి వెళ్లి గురు తేగ్ బహదూర్ ఆసుపత్రితో అనుబంధం పెట్టుకుంది.
2006 ఏప్రిల్ 5 న, భారత మానవ వనరుల శాఖ ఐఐటిలు, ఐఐఎంలు, ఎన్ఐటిలు, ఎయిమ్స్, యుసిఎంఎస్, జవహర్‌లాల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ మెడికల్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్ మహారాజా అగ్రసేన్ మెడికల్ కాలేజీతో సహా కేంద్ర సంస్థలలో ఇతర వెనుకబడిన వర్గాలకు 27% చొప్పున రిజర్వేషన్లను ప్రవేశపెట్టాలని ప్రభుత్వం ఉద్దేశించినట్లు ప్రకటించింది. రిజర్వేషన్ల విధానం గురించి ఆందోళన చెందుతున్న విద్యార్థులు దీనిని రాజకీయ జిమ్మిక్కుగా భావించి యూత్ ఫర్ ఈక్వాలిటీ అనే నిరసన వేదికను ప్రారంభించారు.
బుగన్లు సాంప్రదాయకంగా ఆనిమిస్టికు మతాన్ని అనుసరిస్తున్నారు. అయినప్పటికీ, 20 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో బౌద్ధమతం వంటి కొన్ని ఆధిపత్య మతాలు, ముఖ్యంగా పొరుగు జాతి సమూహం షెర్డుక్పెను, హిందూ మతం స్థానంలో క్రమంగా చొచ్చుకుపోయాయి. ప్రజలలో కొతమంది టిబెటను బౌద్ధ ప్రభావానికి లోనయ్యాయి. లోతైన బౌద్ధ ప్రభావం అనేక బౌద్ధ ఆచారాలను స్వీకరించడానికి, బౌద్ధ లామాలను వారి మతపరమైన ఆచారాలలో పాల్గొనడానికి ఆహ్వానించడానికి దారితీసింది. తత్ఫలితంగా చాలా మంది బుగున్లు జనాభా గణనలలో తమను బౌద్ధులుగా ప్రకటించుకున్నారు. ఇటీవల కొంతమంది బుగున్లు క్రైస్తవ మతంలోకి మారారు. ఏదేమైనా బుగన్ జనాభాలో ఎక్కువ భాగం ఇప్పటికీ వారి సంప్రదాయ పద్ధతిని అనిమిజం ఆచారాలు, అర్చకత్వం ఆచారాలను అనుసరిస్తున్నారు.
సింగుచుంగు గ్రామానికి చెందిన బుగన్లు షెర్డుక్పెన్లతో ప్రాచీన కాలం నుండి చాలా మంచి సంబంధాలు కొనసాగించారు. బుంగన్ల మాదిరిగా వాన్ఘూ / దిఖియాంగు వారి తెగలతో సంబంధం లేకుండా కొన్ని వంశాల మధ్య వివాహాలు నిషేధించబడ్డాయి. వారు ఒకరిని ఒకరు సోదరులు, సోదరీమణులుగా భావించినందున వివాహాలు పరిమితం చేయబడ్డాయి. మతపరమైన అంశాలలో కూడా, సింగుచుంగు ప్రాంతాలలో చాలా మంది బుగున్లు షెర్డుక్పెను మహాయాన బౌద్ధమతం ద్వారా ప్రభావితమయ్యారు.
లిచిని, రాము, చిటు, కాస్పి ప్రాంతానికి చెందిన బుగన్సు ప్రారంభ రోజులలో ఆకాలతో తో చాలా సన్నిహిత సోదర సంబంధాలను కలిగి ఉన్నారు.
బుగున్ తెగ భారతదేశపు మొట్టమొదటి గుర్తించబడిన షెడ్యూలు తెగలో ఒకటి. వీరిలో ఎక్కువ మంది అరుణాచల ప్రదేశు లోని వెస్టు కామెంగు జిల్లాలోని సింగుచుంగు సబ్ డివిజనులో నివసిస్తున్నారు. వారి మొత్తం జనాభా సుమారు 3000. బుగన్ల నిరాడంబర జీవితం, వెచ్చని ఆతిథ్యం వారి విశిష్ఠత ప్రతిబింబిస్తుంది. బుగన్లలో వివిధ వంశాలు ఉన్నాయి. సాంప్రదాయకంగా బుగన్లు వ్యవసాయం ప్రధానంగా జీవనం సాగిస్తుంటారు. చేపలు పట్టడం, వేటాడటం, పశువుల పెంపకం వంటి ఇతర అనుబంధ కార్యకలాపాలకు మద్దతు ఇస్తుంది. బుగన్లకు వారి స్వంత జానపద కథలు, పాటలు, నృత్యాలు, సంగీతం, ఆచారాలు ఉన్నాయి. అరుదైన పక్షి, బుగన్ లియోసిచ్లా, తెగకు ఈ పేరు పెట్టబడింది.
" ఫాం-ఖో " బుగన్ ప్రజల ప్రసిద్ధ పండుగ. ఇది ఇప్పుడు ప్రతి సంవత్సరం సెప్టెంబరు 10 న జరుపుకుంటారు. ఫాం ఖో సోవై అంటే "పర్వతం" , "నది" లేదా "నీరు" అని అర్ధం. ఇవి మానవ మనుగడకు అవసరమైన ముఖ్యమైన అంశంగా భావిస్తారు. దయగల దేవతలు పర్వతం, నది రూపంలో వ్యక్తమవుతారు. వారు ప్రజలకు జీవితాన్ని ఇస్తారు. కాబట్టి ఫాం-ఖో పండుగ అరుణాచల ప్రదేశు లోని బుగన్ సంఘం జరుపుకునే కోతల పండుగ. బుగన్ల ఇతర ముఖ్యమైన పండుగ క్ష్యాతు-సోవై, డైయింగు-ఖో.
మిజి, అకా మాదిరిగా స్త్రీ పురుషులిరువురూ పొడవాటి జుట్టును కలిగి ఉంటారు. రెండు లింగాలూ తమను తాము వెండి ఆభరణాలతో అలంకరించుకుంటూ ఉంటారు. పురుషులు చాలా పొడవాటి తెల్లని వస్త్రాన్ని, చాలా ఎక్కువ టోపీని ధరిస్తారు. ఇది టర్కిషు ఫెజును పోలి ఉంటుంది. మహిళలు పుర్రె టోపీని ధరిస్తారు. కొన్నిసార్లు అందమైన నమూనాలతో అలంకరిస్తారు. తెలుపు చారల జాకెట్లు కూడా ధరిస్తారు, సాధారణంగా మరొక వస్త్రం ఉంటుంది.
ప్రస్తుత స్థానానికి బుగన్ల వలస గురించి తెలియదు. ఏది ఏమయినప్పటికీ వారు బహుశా టిబెట్టు నుండి తూర్పు కామెంగు మీదుగా వలస వచ్చారని వారి పురాణాల ద్వారా తెలుస్తుంది. (బుగున్లు వారి నిర్దిష్ట ప్రాంతాన్ని బట్టి విభాగాలుగా విభజించబడి వేర్వేరు పేర్లతో పిలువబడ్డారు: -హఖోంగ్డువా, హజిదువా, బ్రాయిడువా, ఖుచుండువా, హాయిండువా).
అరుణాచల ప్రదేశు రాష్ట్రంలోని 6-థ్రిజినో-బురాగావ్ ఎస్టీ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం పరిధిలోని స్థానిక జనాభాతో వారు ప్రధానంగా పశ్చిమ కామెంగు జిల్లాలోని ఉపఉష్ణమండల సింగుచంగు అడ్మినిస్ట్రేటివ్ సబ్-డివిజన్‌లో నివసిస్తున్నారు. స్థానిక పురాణం ప్రకారం, వారు ఒకే పూర్వీకుడు అచిన్‌ఫంఫులువా వారసులు అని వారు విశ్వసించారు.
" ఎ.బి.ఎస్.":- బుగన్ సొసైటీ. బుగన్ సొసైటీ శిఖరాగ్ర నిర్ణయం తీసుకునే సంస్థ. గతంలో ఎ.బి.వై.ఎ.- ఆల్ బుగన్ యూత్ అసోసియేషన్ అని పిలిచేవారు.
వాన్ఘూ , దిఖియాంగుకు చెందిన బుగన్లకు మోన్పాతో చాలా సన్నిహిత సంబంధం ఉంది. రెండు తెగల వంశాలలో చాలా మంది మధ్య వివాహం కూడా నిషేధించబడింది. వారి తెగలతో సంబంధం లేకుండా వారిని తమ సొంత సోదరులుగా భావించారు.
బుగన్ ప్రజలు ముఖ్యంగా ప్రధాన గ్రామాల స్రైబాలో , క్ష్యాతు-సోవై , ఫాం ఖోలను జరుపుకుంటారు. ఈ వేడుకను మతపరమైన ఆచారాలతో నిర్వహించడంలో ఫాబీ పూజారి ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తారు.
బుగన్లు జీవనాధారం కొరకు ఆవు, గుర్రం, పంది, గొర్రెలు, మేక, కోడి, మిథును వంటి పెంపుడు జంతువులను పెంచుతారు. వారి ఆహారాన్ని మెరుగుపరచడానికి, అడవి జంతువులను సాధారణ ఈటెలు, ఉచ్చులు, విల్లంబులు, బాణాలు ఉపయోగించి వేటాడతారు.
క్లౌను, గాస్యో-సయో వంటి పాటలు, నృత్యాలు వారి మతంతో సన్నిహిత అనుబంధాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. ఈ పండుగలలో విందులలో ప్రధానంగా వారి సాంప్రదాయ ఆహారాలు, ఫువా ఉంటాయి.
కీస్టోన్ జాతుల భావనను 1969 లో జంతుశాస్త్రవేత్త రాబర్ట్ టి. పైన్ ప్రవేశపెట్టారు . స్టార్ ఫిష్, మస్సెల్స్ సహా ఇంటర్టిడల్ జోన్ యొక్క సముద్ర అకశేరుకాల మధ్య సంబంధాలపై తన పరిశీలనలు, ప్రయోగాలను వివరించడానికి పైన్ ఈ భావనను అభివృద్ధి చేశాడు. అతను ఒక ప్రాంతం నుండి స్టార్ ఫిష్‌ను తొలగించి, పర్యావరణ వ్యవస్థపై ప్రభావాలను నమోదు చేశాడు. తన 1966 పేపర్, ఫుడ్ వెబ్ కాంప్లెక్సిటీ అండ్ స్పీసిస్ డైవర్సిటీలో, పైన్ వాషింగ్టన్ లోని మకా బేలో ఇటువంటి వ్యవస్థను వివరించాడు. తన 1969 కాగితంలో, పైన్ కీస్టోన్ జాతుల భావనను ప్రతిపాదించాడు, పిసాస్టర్ ఓక్రాసియస్, ఒక జాతి స్టార్ ఫిష్, మస్సెల్ జాతి మైటిలస్ కాలిఫోర్నియానస్ ఒక ప్రాథమిక ఉదాహరణగా ఉపయోగించాడు. ఈ భావన పరిరక్షణలో ప్రాచుర్యం పొందింది, పరిరక్షణకు మద్దతునివ్వడానికి అనేక సందర్భాల్లో విస్తరించబడింది, ప్రత్యేకించి మానవ కార్యకలాపాలు కీస్టోన్ మాంసాహారులను తొలగించడం వంటి పర్యావరణ వ్యవస్థలను దెబ్బతీశాయి.
కీస్టోన్ జాతి దాని పర్యావరణ వ్యవస్థలో పోషిస్తున్న పాత్ర ఒక వంపులో కీస్టోన్ పాత్రకు సమానంగా ఉంటుంది. కీస్టోన్ ఒక వంపులోని ఏవైనా రాళ్లు కనీసం ఒత్తిడిలో ఉన్నప్పటికీ, వంపు అది లేకుండా కూలిపోతుంది. అదేవిధంగా, బయోమాస్ లేదా ఉత్పాదకత యొక్క కొలతల ద్వారా ఆ జాతి పర్యావరణ వ్యవస్థలో ఒక చిన్న భాగం అయినప్పటికీ, ఒక కీస్టోన్ జాతిని తొలగించినట్లయితే పర్యావరణ వ్యవస్థ నాటకీయ మార్పును అనుభవించవచ్చు. ఇది ప్రధాన, గొడుగు జాతులతో పాటు పరిరక్షణ జీవశాస్త్రంలో ఒక ప్రసిద్ధ భావనగా మారింది. ఈ భావన ముఖ్యంగా బలమైన అంతర్-జాతుల పరస్పర చర్యల కోసం ఒక వర్ణనగా విలువైనది అయినప్పటికీ, ఇది పర్యావరణ శాస్త్రవేత్తలు, పరిరక్షణ విధాన రూపకర్తల మధ్య సులభంగా కమ్యూనికేట్ చేయడానికి అనుమతించినప్పటికీ, సంక్లిష్ట పర్యావరణ వ్యవస్థలను అధికం చేసినందుకు ఇది విమర్శించబడింది.
కీస్టోన్ జాతి అనేది ఒక జాతి, ఇది దాని సహజ వాతావరణంపై సమృద్ధిగా సాపేక్షంగా పెద్ద ప్రభావాన్ని చూపుతుంది, ఈ భావనను 1969 లో జంతుశాస్త్రవేత్త రాబర్ట్ టి. పైన్ ప్రవేశపెట్టారు . ఇటువంటి జాతులు పర్యావరణ సమాజ నిర్మాణాన్ని నిర్వహించడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయని, పర్యావరణ వ్యవస్థలోని అనేక ఇతర జీవులను ప్రభావితం చేస్తాయని, సమాజంలోని వివిధ జాతుల రకాలను, సంఖ్యలను నిర్ణయించడంలో సహాయపడతాయని వివరించబడింది. కీస్టోన్ జాతులు లేకుండా, పర్యావరణ వ్యవస్థ నాటకీయంగా భిన్నంగా ఉంటుంది లేదా పూర్తిగా జీవనం ఉండదు. తోడేలు వంటి కొన్ని కీస్టోన్ జాతులు కూడా శిఖరాగ్ర ప్రెడేటర్
ఒక కీస్టోన్ జాతిని పైన్ ఒక జాతిగా నిర్వచించారు, దాని సమృద్ధికి సంబంధించి దాని పర్యావరణంపై అసమానంగా పెద్ద ప్రభావాన్ని కలిగి ఉంది. ఇది 2003 లో ఆర్ .డీ .డ్విక్ ద్వారా క్రియాత్మకంగా నిర్వచించబడింది " టాప్-డౌన్ ప్రభావం ఒక గట్టిగా పరస్పరము జాతులు ఆ జాతుల వైవిధ్యం , పోటీ దాని పెద్ద బంధువు బయోమాస్ ఒక క్రియాత్మక గుంపులో ఆధిపత్యం."