polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
గ్రామంలో ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం, అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
గ్రామంలో వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
పీల్ బోర్డ్ తమ సిబ్బందికి స్వాగతపూర్వక వాతావరణంలో పనిచేసే అనుభూతి కలిగిస్తుంది. పీల్ బోర్డ్ అనుసరించే వైవిధ్యమైన పరస్పర ఆర్థికసహకార విధానం సిబ్బంది మరింత ఉత్సాహంతో పనిచేసే శక్తిని ఇస్తుంది. వాస్తవంగా విశ్వాసం కేంద్రమైన ఈ ప్రణాళికలో అంతర్భాగంగా లోపలి నుండి వెలుపలి నుండి మనస్ఫూర్తిగా చురుకుగా పనిచేసే స్ఫూర్తిని కలిగిస్తుంది. ఈ ఆర్గనైనేషన్ అనుసరిస్తున్న వినూతన భాగస్వామ్య విధానం కారణంగా సంస్థ విజయం అందరికీ పంచబడుతుంది.
ప్రత్యేక సందర్భాలు, సభలు మొదలైన వాటికి మార్గదర్శకత్వం వహిస్తుంది. ఈ విధానం విద్యార్థులను ఉన్నత శిఖరాలకు చేర్చడానికి కావలసిన సలహా సంప్రదిపులను అందించే బృందాన్ని తయారు చేసి సమాజోన్నతికి సహకరిస్తుంది.
పీల్ బోర్డ్ వయోజన కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తున్నారు. పగటి వేళలలో, రాత్రివేళలో, వారాంతాలలో తరగతులు జరిపుతారు. వీటిలో వయోజన ప్రయోజనకరమైన మాధ్యమిక స్కూలు డిప్లొమా, వయోజన ఇ ఎస్ ఎల్ కార్యక్రమాలు వయోజనులు వారి ఆంగ్లభాషా నైపుణ్యం, అక్షరాస్యత, అవసరమైన నిపుణత మెరుగుపరుచుకోవడానికి, ప్రత్యేక నైపుణ్యం పెంపొందించుకోవడానికి సహకరిస్తాయి. కొత్తగా ఉపాధ్యాయ వృత్తిలో ప్రవేశించిన కెనెడియన్లకు ఉపయోగించేలా రూపుదిద్దిన విదేశీ - ఉపాధ్యాయ శిక్షణ కారణంగా 2011లో పీల్ బోర్డ్ మాధ్యమాల ఆకర్షణ కూడా అందుకుంది. పీల్ బోర్డ్ వారాంతాలలో వారి విద్యార్థులకు అంతర్జాతీయ భాషలను నేర్చుకునే అవకాశం కూడా కల్పిస్తుంది. మాధ్యమిక పాఠశాల ముగించే సమయానికి అదనంగా విదేశీభాషా అర్హత కూడా పొందవచ్చు. విద్యార్థులు రాత్రి, వేసవి ప్రత్యేక తరగతులలో ప్రవేశించి భాషానైపుణ్యం, గణితంలో అదనపు నిపుణత, అంతర్జాతీయ పాఠశాలలలో శిక్షణ కూడా పొందవచ్చు.
పీల్ బోర్డ్ ఫెయిత్ ఫార్వార్డ్ అన్న పేరుతో అనేక విశ్వాసాలు, సంస్కృతులు, మతసంస్థల ఉత్సవాలు జరపడానికి కావలసిన వనరులు అందించి సహకరిస్తుంది. శలవు దినాలు, పవిత్ర దినాలు, కేలండర్లు, పోస్టర్లు, వనరుల వివరణా పుస్తకము , పాఠ్యాంశా ప్రణాళికలు, శిక్షణ అందిస్తుంది. సిబ్బందికి, విద్యార్థులకు ఏవిధమైన విశ్వాస పరమైన ఉత్సవాలకు, సాంస్కృతిక ఉత్సవాలకు మార్గదర్శకం వహిస్తుంది.
ఈ ఉత్సవాలలో పాల్గొనడం లేక పాల్గొనకపోవడం వారి వారి హక్కుగా బోర్డ్ భావిస్తుంది. ప్రత్యేక ప్రార్ధాన చేసుకోవడానికి కావలసిన సదుపాయాలను మతపరమైన అలంకరణ చేసుకోవడానికి, ప్రత్యేక పవిత్ర దినాలను జరుపుకోవడానికి, అతిథులకు కావలసిన వసతి సదుపాయాలను, అహారసరఫరఅ వంటి సౌకర్యాలను ఈ బోర్డ్ సహకరిస్తుంది.
పీల్ డిస్ట్రిక్ బోర్డ్ అనే స్కూలు కెనడా దేశంలోని రీజనల్ మున్సిపాలిటీ ఆఫ్ పీల్ పీల్ డిస్ట్రిక్ బోర్డ్ అనే స్కూలు ఉంది. బ్రాంప్టన్, కలెడాన్, మిసిసౌగ మున్సిపాలిటీలలో పీల్ డిస్ట్రిక్ బోర్డ్కు చెందిన 230 పాఠశాలలు ఉన్నాయి. ఈ పాఠశాలలో 15,000 మంది పూర్తిసమయ ఉద్యోగులు పనిచేస్తున్నారు. పీల్ రీజియన్ మొత్తంలో అత్యధిక సంఖ్యలో ఉద్యోగులు ఉన్న సంస్థగా ఈ పాఠశాల ప్రాధాన్యత ఉంది.
2005లో పీల్ బోర్డ్ తనకు ఒక ప్రత్యేక చిహ్నం ఏర్పరచుకున్నది. 2003 నవంబరున బోర్డ్ ఫ్యూచర్ కమిటీ- ఉద్యోగులలో ఎన్నిక చేయబడిన కొంత మందిని, యాజమన్యం పర్వవేక్షణలో సరికొత్త చిహ్నం చిత్రాన్ని తయారు చెయ్యడానికి అనుమతించింది. ఈ చిహ్నం తయారు చెయ్యడానికి కమిటీ హంబ్లీ, వూలీలతో కలసి పనిచేసింది. ఈ చిహ్నం వెనుక సిబ్బంది, విద్యార్థులు, తల్లితండ్రులు, ప్రతినిధులు మొత్తం 500 మంది విశ్వాసం, సంస్కృతి ఉన్నాయి.
విద్యార్థులు, సిబ్బంది, సమాజ సభ్యులు, విశ్వాస బృందాలతో సంప్రదించి పీల్ బోర్డ్ ఆరు ప్రధాన గుణాలను ఎన్నిక చేసింది. ఆ ఆరు గుణాలు సంరక్షణ, సహకారం, విశ్వాసం, గౌరవం, భాధ్యాతాయుతంగా ఉండడం వంటి వాటితో చేర్చి ప్రణాళికా బద్ధం చేయని ప్రవర్తనా సరళికి కావలసిన లక్షణాలు, విలువల జాబితా ఉంది. అయినా వారు దేనికి అతిముఖ్యత్వం ఇవ్వాలో అన్న విషయంలో పీల్ బోర్డ్‌తో ఒప్పంద పూర్వక అవగాహనతో పనిచేస్తున్నారు.
పీల్ బోర్డ్ కార్యక్రమాలన్నింటిని వ్యూహాత్మక ప్రణాళికగా చేస్తుంది. ఇందులో భాగంగా రిపోర్త్ కార్డ్ ఫర్ స్టూడెంట్ సక్సెస్ ప్రణాళిక రూపొందించింది. ఈ పరిశోధనాత్మక పద్ధతి విద్యార్థుల లక్ష్యసాధనకు కావలసిన ప్రేరణ కలిగించడమే కాక దానిని కార్యరూపంలోకి తీసుకురావడానికి సహకరిస్తుంది. అంతాకాక వనరుల మీద దృష్టి సారించి వారు ప్రతిభావంతులు కావడానికి సహకరిస్తుంది.
2009లో పీల్ బోర్డ్ బ్రాంప్టన్, మాల్‌టన్, మిస్సిసౌగ అనే మూడు ప్రదేశాలలో అంతర్జాతీయ కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేసింది. ఈ కేంద్రాలు కొత్తగా వచ్చే కుంటుంబాలకు వారి పిల్లలను స్కూలులో చేర్చడానికి కెనడాలో స్థిరపడడానికి సహకరిస్తుంటాయి. ఈ కేంద్రాల సిబ్బంది కావలసిన సమాచారం అనేక భాషలలో ఉచితంగా అందించడానికి సహకరిస్తుంది.
పీల్ బోర్డ్ తమ సిబ్బంధి, విద్యార్థులకు ఉత్తమప్రవర్తనా సరళి కలిగించడం మీద తమ దృష్టిని కేంద్రీకరిస్తుంది. ఉత్తమ ప్రవర్తన కలిగించడానికి కావలసిన శిక్షణ, కలసి పనిచేయడానికి స్ఫూర్తి కలిగించడం వంటివి పాఠశాలలో, పనిచేసే ప్రదేశాలలో నేరిస్తారు.
తిరుమలలో తొలినాళ్ళలో అన్న ప్రసాదం మాత్రమే ఉండేది, తర్వాతి కాలంలో వివిధ రకాల ప్రసాదాలు మొదలయ్యాయి. ఈ ప్రసాదాలతో పాటుగా ప్రసాదాలను తయారుచేయడానికి రాజులు, రాజపురుషులు, ఉన్నతాధికారులు, సంపన్నులు దేవదేయాలుగా సొమ్ము కానీ, భూమి కానీ, గ్రామాలు కానీ సమర్పించడం, వారి పేరిట ఆ ప్రసాదాలు తయారుచేసి నివేదించే పద్ధతి ఏర్పడడం ఉంది. 14వ శతాబ్దం చివరి కాలం వరకూ ప్రసాదాలను చిట్టడవుల్లోంచి, దుష్కరమైన కొండ మీద నివాసం ఉంటూ ఆలయాన్ని కనిపెట్టుకున్నందున సిబ్బందికి వెసులుబాటుగా భోజనం బదులు ఇచ్చే పద్ధతి ఉండేది, అప్పటికి యాత్రికులకు ప్రసాదాన్ని ఉచితంగా పంచిపెట్టే పద్ధతి లేదు, సిబ్బందికే తప్ప ధర్మకర్తలు వగైరా ఎవరికీ దానిలో భాగం లేదు. అయితే 1390ల నాటికి ఆలయ నిర్వహణపై స్థానత్తార్ల పట్టు పెరిగిపోయి, వారికీ సిబ్బందితో పాటుగా వాటా వచ్చింది. అంతవరకూ సిబ్బంది వాటా కేవలం వారు తినడానికే సరిపోయేట్టు ఉంటే 14వ శతాబ్ది చివరికల్లా ఆ గంగాళాలకు గంగాళాలుగా పెరిగింది. ఒక గంగాళం ప్రసాదాన్ని చేయించేందుకు దాత దేవదాయం ఇస్తే, దానిలో పావు వంతు వాటా అతనికీ, మిగిలిన ముప్పావు భాగం స్థానత్తార్లు, సిబ్బందికి వాటా ఉండేది.
ప్రసాదంలో దేవదేయాలు చేసిన దాతలకు 25 శాతం వాటా ఉంటుందన్నది మొదటి నుంచీ ఉన్న నియమమే అయినా మిగిలిని 75 శాతంలో ఎవరికి ఎంత దక్కుతుందన్నది విజయనగర సామ్రాజ్యం సంగమ వంశం వచ్చేవరకూ అస్పష్టంగానే కొనసాగింది. సంగమ వంశ కాలంలో అవ్యవస్థలో ఉన్న ఈ పద్ధతులకు ఒక క్రమం తీసుకువచ్చారు. ఆ కాలంలో వేయించిన శాసనాల్లో ఏయే భాగాలు ఎవరెవరికి చెందాలన్నది సుస్పష్టంగా వివరించారు. దాతలకు నాలుగో వంతు పోగా, మిగతా మూడు వంతుల ప్రసాదం 24 భాగాలుగా విభజించి వాటిలో నాలుగు భాగాలు ఏకాంగి శ్రీవైష్ణవుల కోసం జియ్యంగారి మఠానికి, తిరుమలలోనే నివసిస్తూ ఒక్కో వీధిని నిర్వహిస్తూన్న 12 మంది స్థానత్తార్లకు 12 భాగాలు ఇవ్వాలి. మిగిలిన 8 భాగాలు మండపంలో తిరువాయ్‌మొళి చదివే శ్రీవైష్ణవులకు పంచాలి. దాత భాగంలోనూ కొంత వెంపరమన్నార్ జియ్యరుకు, దేవాలయ నాట్యకత్తెలకు, ఆలయంలో పనిచేసే సాలెగాళ్ళకు ఇచ్చి, మిగతాది దాత తీసుకోవచ్చు.
విజయనగర పతనానంతరం గోల్కొండ నవాబుల పరిపాలనలో మంత్రులు అక్కన్న మాదన్నలు తిరుమలను దర్శించుకుని తిరుమల దేవాలయ ప్రసాద వితరణ విషయంలో చాలా సంస్కరణలు తీసుకువచ్చారు. స్థానత్తార్లకు, పెద్ద అధికారులకు పెద్ద పెద్ద భాగాలు పంచే పద్ధతి తీసేసి, దేవాలయ నిర్వహణలో నిజమైన కాయకష్టం చేసేవారికే నైవేద్యంలో భాగాలు కల్పించడం చేశారు. దేవదాయాలను పెట్టుబడి మార్గాలుగా చూసి, ప్రసాదంలో పెద్ద ఎత్తున తమకు వచ్చేలా కొందరు పెద్దలు చేసుకున్న ఏర్పాట్లను భంగపరిచేలా దాతలకు నామమాత్రమైన ప్రసాదం లభించేలా మార్పుచేశారు. నైవేద్య దేవదేయాలు రాజ్యం చేతులుమారడంతో పోవడంతో, దేవాలయంలో పనిచేసేవారికి భోజనానికి ఇబ్బందిగా ఉండడాన్ని గమనించి అవసరానికి తగ్గట్టుగా అవసర నైవేద్యాలు ఏర్పాటుచేసి వారి ఆకలి తీర్చారు.
విజయనగర కాలంలోనూ, ఆ తర్వాత రాజులు, ఉన్నతోద్యోగులు, సంపన్నులు ప్రసాదాల నిమిత్తం ఇచ్చిన డబ్బు మూలనిధిగా చేసి కానీ, వారు భూములు, గ్రామాల రూపంగా ఇస్తే వాటి మీద వచ్చే ఆదాయంతో కానీ ప్రసాదాలు తయారుచేసేవారు. ఆ ప్రసాదాల్లో నాలుగింట ఒక వంతు దాతకు, మిగతా ప్రసాదంలో స్థానత్తార్లు , ఆలయ సిబ్బంది, మఠాల వార్లు వంటివారికి వాటా ఉండేది. స్థానత్తార్లు, సిబ్బంది ఈ పరిస్థితిని ఆసరాగా చేసుకుని తిరుమల ప్రసాదాలను అమ్మి, ఆ అమ్మకాన్నే సంపద కూడబెట్టుకోవడానికి మార్గంగా తీసుకునేవారు. సాళువ వీరనరసింహరాయలు తన హయాంలో తిరుమలలో స్వామివారికి నైవేద్యాల నిమిత్తం అనేక దానాలు చేసి, దాతగా తనకు వచ్చిన భాగాన్ని ఉపయోగించి అన్నదాన సత్రాలు, ప్రసాద వితరణ ఏర్పాట్లు చేశాడు.
విజయనగర సామ్రాజ్యం అత్యున్నత దశకు చేరుకునేనాటికి, తిరుమల వైభవం ప్రసాదాల రూపంలో కళ్ళకు కట్టింది. రాజులు, అధికారులు, సంపన్నులు ఏర్పాటుచేసిన దానాలు వందలాది గంగాళాల్లో, వందల రకాల నైవేద్యాలు తయారుచేసి రోజుకు వందసార్లు నివేదించే పరిస్థితి వచ్చింది. ఈస్టిండియా కంపెనీ కాలంలో ఆర్థిక, మతపరమైన కారణాలతో తిరుమలలో నైవేద్యాల కోసం వందల ఏళ్ళుగా దాతలు ఇచ్చిన దేవదేయాల భూములు, గ్రామాలను ఈస్టిండియా ప్రభుత్వం జప్తుచేసుకుని, ఆ ఆదాయం మీద ఏర్పాటుచేయాల్సిన అన్ని నైవేద్యాలను నిలిపివేసింది. 1840లో తిరిగి ఆలయ నిర్వహణ కంపెనీ చేతి నుంచి మహంతులకు అప్పగించాకా దేవాలయానికి సమకూడే ఆదాయంతో పూర్వపు పద్ధతుల్లో నైవేద్యాలు చేయడం మొదలుపెట్టి, ఇప్పటిదాకా ఆ పద్ధతే కొనసాగుతోంది.
51 లడ్డూలను ఒక ప్రోక్తం అంటారు. ఒక్కోసారి వెయ్యి ప్రోక్తాలను తిరుమలలో తయారు చేస్తారు. అంటే 51వేల లడ్డూలన్న మాట. ఇందుకుగాను 2వేల కిలోల శనగ పిండి, 4వేల కిలోల చక్కెర, 1850 కిలోల నెయ్యి, 350 కిలోల జీడిపప్పు, ఎనభై ఏడున్నర కిలోల ఎండుద్రాక్ష, 50 కిలోల యాలకులు, 50 కిలోల కలకండ అవసరమవుతాయి. రోజుకు లక్షా పాతికవేల లడ్డూలను తితిదే పోటు కార్మికులు తయారుచేస్తున్నారు. భవిష్యత్ లో ఈ సంఖ్యను 5 లక్షలకు పెంచి భక్తులు అడిగినన్ని లడ్డూలు పంచాలనేది టీటీడీ ఆలోచన. తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం వారు భక్తులకు 2016 మే నెలలో కోటి లడ్డూలను పంపిణీ చేసి, చరిత్ర సృష్టించింది. తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం చరిత్రలో అత్యధిక స్థాయిలో ప్రసాద వితరణ జరిగినట్లు రికార్డు నమోదైంది.
అయితే ఇంత విశిష్టత కలిగిన లడ్డు 20వ శతాబ్ది వరకూ తిరుమలలోని వందలాది నైవేద్యాలలో చోటుచేసుకోలేదు. 16వ శతాబ్ది మధ్యభాగం నుంచి మధురం లేక మనోహరపడి అనే పదార్థం బెల్లం, మినపపిండి మిశ్రమంతో ఒక విధమైన సున్నుండలా ఉండేది. అలానే 19వ శతాబ్ది మధ్యభాగం నుంచి తీపిబూందీని ప్రసాదంగా అమ్మడం ప్రారంభమైంది. బహుశా ఈ రెండిటి కలయికగా తిరుమలలో 1942 నుంచి భక్తులకు లడ్డూ ప్రసాదాన్ని అందిస్తున్నారు. తర్వాత చెలికాని అన్నారావు పాలకమండలి అధ్యక్షునిగా, చంద్రమౌళిరెడ్డి కార్యనిర్వహణాధికారిగా ఉండగా ఇప్పటి లడ్డూ రూపంలో పంచదార, సెనగపిండి మిశ్రమం ప్రధానంగా, యాలకులు, కిస్‌మిస్‌లు, జీడిపప్పులు వంటివి పంటికి తగిలేలా రూపకల్పన చేశారు.
తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వర స్వామికి నైవేద్యంగా నివేదించి, భక్తులకు పంచిపెట్టే లడ్డు, వడ వంటి తినే పదార్థాలు తిరుమల ప్రసాదంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. ప్రస్తుతం లడ్డు తిరుమలలో శ్రీవారి ప్రసాదాల్లో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొంది, తిరుమల ప్రసాదం అంటే గుర్తుకువచ్చేలా పేరు తెచ్చుకుంది. అయితే చారిత్రకంగా 15వ శతాబ్ది నుంచి 20వ శతాబ్ది తొలినాళ్ళ వరకూ వడకు తిరుమల ప్రసాదంగా ప్రస్తుతం లడ్డుకు ఉన్న పేరు ఉండేది. మనోహరం పడిగా పిలిచే సున్నుండ వంటి ప్రసాదానికి కూడా 16-20 శతాబ్దాల కాలంలో ప్రాముఖ్యత ఉండేది. ఈ రెండు ప్రసాదాల ప్రాధాన్యతను 20వ శతాబ్ది నుంచి సెనగపిండితోనూ, పంచదారతోనూ చేసే ప్రస్తుత తిరుపతి లడ్డు తీసుకుంది.
తిరుమలలో విజయనగర సామ్రాజ్య కాలం నాటికే రోజుకు వందకు పైగా నివేదనలు చేసే పద్ధతి ఏర్పడిపోయింది. వందలాది మంది దాతలు అనేక పదార్థాల నివేదనకు ఏర్పాట్లు చేయడంతో ఎన్నెన్నో నైవేద్యాలు స్వామివారికి నివేదిస్తూవుంటారు. వీటిలో కొన్నిటిని ప్రసాదంగా భక్తులకు పంచిపెట్టడమో, అమ్మడమో చేసే పద్ధతి ఉంది. స్వామి వారి కైంకర్యాలు, ఉత్సవాలు నిర్దుష్టంగా ఈస్టిండియా కంపెనీ పాలనా కాలంలో సవాల్ జవాబ్ పట్టీలో నిర్దేశించడంతో, తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం దానని ప్రమాణంగా తీసుకుని ఈ నివేదనలు కొనసాగిస్తోంది.
ప్రస్తుతం తిరుమలలో అన్నప్రసాదాన్ని నిత్యాన్నదాన భవనంలోనూ, ఇతర ప్రదేశాల్లోనూ ఉచితంగా వితరణ చేస్తూండగా, దర్శనం చేసుకున్నవారికి ఏదోక రకం ప్రసాదాన్ని తినేందుకు, కనీసం ఒక లడ్డూ అయినా తీసుకువెళ్ళేందుకు ఉచితంగా ఇస్తున్నారు. మిగిలిన ప్రసాదాలను భక్తులు ఒక పరిమితి మేరకు కొనుక్కోవచ్చు. నైవేద్యాల తయారీకి వంశపారంపర్యంగా చేసే పోటు మిరాశీదారుని 1980వ దశకంలో మిరాశీ వ్యవస్థ రద్దులో భాగంగా తొలగించి, కొన్నాళ్ళు తితిదే నేరుగాను, ఆపైన తయారీ గుత్తేదారులకు అప్పగించడం ద్వారానూ చేస్తోంది.
తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామి లడ్డు ప్రసాదానికి భౌగోళిక గుర్తింపు లభించింది. లడ్డు తయారీలోని విశిష్టత, దాన్ని స్వీకరించే భక్తుల్లో దానికి ఉన్న ప్రత్యేకత వంటివి అన్నీ కలిసి ఈ హోదా లభించేలా చేశాయి. లడ్డూల తయారీలో వాడే పదార్ధాలు, ఫార్మూలాలు ప్రత్యేకంగా ఉంటాయి. ఈ తరహాలో లడ్డూను తయారు చేయాలని ప్రయత్నించిన చాలా సంస్థలు కూడా ఆ రుచిని సాధించలేకపోయాయి. అందుకే టీటీడీ వీటి తయారీకి ప్రత్యేక శ్రద్ధ తీసుకుంటుంది.
15వ శతాబ్దం నుంచి 20వ శతాబ్దం ఉత్తరార్థం వరకూ తిరుమల ప్రసాదాల్లో విశిష్ట స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నది వడ. తిరుమల ప్రసాదం అనగానే భక్తులకు వడ గుర్తుకువచ్చే పరిస్థితి ఉండేది. 16వ శతాబ్ది మధ్యభాగంలో ప్రారంభమై 20వ శతాబ్ది ఉత్తరార్థం వరకూ కొనసాగిన మనోహరం పడి అనే తీపివంటకం కూడా వడతో పాటుగా తిరుమలలో ముఖ్య ప్రసాదమనే స్థాయిని కలిగివుండేది. ఈ మనోహరం పడి అన్న ప్రసాదం ఇప్పటి సున్నుండను కొంతవరకూ పోలివుండేది.
తిరుమల ప్రసాదాల్లో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందినది లడ్డు. తిరుమల యాత్రలో లడ్డు ప్రసాదాన్ని స్వీకరించడం, తీసుకువచ్చి స్నేహితులకు, బంధువులకు పంచిపెట్టడం ముఖ్యమైన భాగంగా భక్తులు భావిస్తూంటారు. తిరుమల ప్రసాదం అన్నదానికి పర్యాయపదం అనే స్థాయిని లడ్డు సంపాదించుకుంది. తిరుమలలో ఆవు నెయ్యితో తయారు చేయబడే ఈ లడ్డు ఇక్కడకు వచ్చే భక్తులకు ఉచితంగా లేదా నామమాత్రపు రుసుముకు పరిమితంగా అందజేస్తారు.
తిరుమలలో నైవేద్యాలపై దాతల దృష్టి 14వ శతాబ్దికి ముందు పెద్దగా పడలేనట్టే ఆలయ శాసనాలు సూచిస్తున్నాయి. 13, 14 శతాబ్దుల్లో ఆలయంలో పనిచేసే సిబ్బంది వరకే ప్రసాదాలు తయారుచేసినట్టు శాసనాధారాలు చెప్తున్నాయి. కొండమీద పనిచేసే సిబ్బందికి వేరే భోజన భాజనాల అవసరం లేకుండా ఆ చేసే నైవేద్యమే ప్రసాదంగా భోజనం చేసేందుకు సరిపోయేట్టుగా ఏర్పాటుచేసుకునేవారు.
వీరనరసింహరాయలు తిరుమలలో చేసిన ఈ పనులను అతని అనుచరులు, అధికారులు కూడా సహజంగానే అనుసరించడంతో 15వ శతాబ్ది రెండో అర్థభాగం నాటికి నూటికి పైగా నైవేద్యాలకు దేవదేయాలు ఇచ్చే ఏర్పాట్లు జరిగాయి. దానితో ఉప్పుపొంగల్, చక్కెర పొంగల్, దద్దోజనం, పులిహోర, కదంబం కాక, పాయసం, పానకం, అప్పపడి, దోవ, వడ మొదలైన 57 రకాల సంధి నైవేద్యాలకు ఏర్పాటు జరిగింది.
ది ఫ్లవర్ ఫీల్డ్స్ పూల తోటల పెంపకాన్ని గురించిన నాణ్యమైన వ్యవసాయ సంబంధిత విద్యను తరగతి గదుల వద్ద లేక ఫ్లవర్ ఫీల్డ్ వద్ద కాని అందించడానికి కావలసిన ఏర్పాట్లు చేస్తుంది. ప్రి స్కూలు నుండి 2 గ్రేడ్ విద్యార్థులకు విత్తనాలను సరఫరా చేసి బల్బ్ ను పెంచే విధానము గురించిన శిక్షణా తరగతులను మూడు రకముల ప్రణాళికలతో నిర్వహిస్తుంది. వీటి కొరకు విద్యార్థులు ప్లాను అనుసరించి రుసుము చెల్లించ వలసి ఉంటుంది.
ప్లాన్ ఎ :- ప్రీ స్కూలు నుండి 2వ గ్రేడు వరకు ఉన్న విద్యార్థులకు వారి వారి క్లాసులలో తరగతులను నిర్వహిస్తారు. ఈ తరగతిలో పిలాలకు ఒక్కొక్కరికి ఒక పూల కుండీ, కొంత మట్టి, 'పొద్దు తిరుగుడు లేక రాన్యూనిక్యులస్ విత్తనాలను ఇచ్చి కుండీలలో పిల్లచ చేత విత్తనాలను నాటిస్తారు. పిల్లలు వాటిని ఇంటికి తీసుకు పోయి పెంచ వచ్చు లేకున్న స్కూలు పూలతోటలో ఉంచవచ్చు. అలాగే పిల్లల ఇష్టానుసారం ఫీల్డ్ వద్దకు వెళ్ళి ఫీల్డ్ లోపల శిక్షణా తరగతులలో పాల్గొన వచ్చు. ఈ తరగతులలో పాల్గొనడానికి విద్యార్థులకు 4 సంవత్సరాల పైబడి ఉండాలి. ఈ తరగతులు సెప్టెంబ నుండి ఫిబ్రవరి వరకు జరుగుతాయి.
ప్లాన్ బి :- ప్లాన్ బి తరహా విధానంలో తరగతులలో నిర్వహించే కార్యక్రమాలే కాక ఫీల్డ్ లోపల ఎరువుల తయారీ, సంగీతం, హస్థకళలు, గైడు వేగన్ ద్వారా ప్రయాణిస్తూ పూలతోటలను గురించిన విశేషాలను వివరించడం.
ప్లాన్ సి :- పరిశోధనాత్మక రగతులను 3-5 గ్రేడ్ విద్యార్థులకు నిర్వహిస్తుంది. పరిశోధనత్మ తరగతులను నేరుగా ఫ్లవర్ ఫీల్డ్ వద్ద నిర్వహిస్తారు. విద్యార్థులకు పూలను మొక్కలను చూపుతూ వాటిని గురించిన వివరణాత్మక విషాయాలను తెలుపుతూ ఈ తరగతులను నిర్వహిస్తారు. ఈ తరగతులలో విద్యార్థులు ఫీల్డ్ లోపల ఫీల్డ్ టీచర్ పర్యవేక్షణలో పొద్దుతిరుగుడు మొక్కలను నాటిస్తారు. ఈ తరగతులు మార్చి 15 నుండి ఏప్రిల్ 30 వరకు జరుగుతాయి. ఈ తరగతులకు విద్యార్థులు ఉదయం 9 గంటలకు ఫీల్డ్‌కు చేరుకోవాలి 12.30 గంటలకు సంగీతం, హస్థకళా శిక్షణా తరగతులు జరుగుతాయి.
ప్రస్తుతం ఈ పూల తోటలు విస్తారమైన పార్కింగ్ సెంటర్, గిఫ్ట్ షాప్, ప్రత్యేక ఉత్సవాలు, సులభంగా చేరడానికి కావలసిన వసతులు, చారిత్రక సమాచారం అదించడం, పూలతోటలకు కావలసిన ఇతర ఉత్పత్తులు వంటి సేవలు అందిస్తూ సంవత్సరానికి 1,25,000 పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తుంది. 1999లో పూలతోటల యాజమాన్యం ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్ గార్డేన్ సెంటర్ తో చిల్లర దుకాణాలను నిర్వహింఛే ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకున్నది. ఈ ఒప్పదం కారణంగా వారికి తమ నిరంతర కృషికి ఫలితంగా లభించిన ఉత్తమ సాధనలను నిరూపించే అవకాశం లభించింది.
స్వీట్ మేజ్ :- స్వీట్‌పీ మేజ్ ఇది ఒక ఫజిల్ మాదిరి పెంచబడిన తోట చిన్న పిల్లలు ఉత్సాహవంతులైన పెద్దలు దీనిలో ప్రవేశించి అయోమయపడి వెలుపలికి రావడం ఒక అనుభూతి. పురాతన స్వీట్ పీ పుష్పించిన మొక్కలతో ఉన్న ఈ సజీవ ఫజిల్ సువాసనలు ఆఘ్రాణిస్తూ కుంటుంబంతో ఆడుకుని ఆనందించ వచ్చు.
ఏంటిక్యూ ట్రాక్టర్ వేగన్ రైడ్స్ :- పర్యాటకులు ప్రత్యేక రుసుము చెల్లించి తెరచిన వేగన్‌లో ఎక్కి పూలతోటలను సందర్శించ వచ్చు. 50 ఎకరాల విస్తీర్ణం ఉన్న ఈ తోటలను పూర్తిగా చూడాలంటే ఈ వేగన్ టూర్ ఉపయోగంగా ఉంటుంది. సందర్శన సమయములో గైడ్ వివరించే చరిత్రను వింటూ తోటలను చూడవచ్చు.
సింబిడియమ్ ఆర్చిడ్ గ్రీన్ హౌస్ :- ఇక్కడ సింబిడియమ్ ఆర్చిడ్ సందర్శనతో క్రయవిక్రయాలు జరుగుతుంటాయి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్ గార్డెన్ సెంటర్ లో ఇవి లభ్యం ఔతాయి.
నిశ్చయంగా రాన్యూనిక్యులస్ మొక్కలు పెరగడానికి తేలికైన వాతావరణం, తడిలేని ఇసుక నేలలు అత్యవసరం. రాన్యూనిక్యులస్ తోటలు కార్ల్స్‌బాడ్ పోంటో ప్రదేశానికి దక్షిణంగా విస్తరించాడు. 101 రహదారి పక్కన సముద్రతీరం సమీపంలో ఉండి లాస్ ఏంజలెస్, శాన్ డియాగోల మధ్య ప్రయాణించే అనేక మోటర్ వాహనాల రద్దీలో కూడా చెరగని అందంతో వర్ణరంజితమైన పూలను అందిస్తూ ఉంది. సమానమైన సౌందర్యం కలిగి గ్రాడియోలస్ పూల ప్రకాశవంతమైన వర్ణాలతో జతకట్టిన రాన్యూనిక్యులస్ పూతోటలు అనధికారకమఇన పర్యాటక ఆకర్షణ్గా త్వరగా వృద్ధిచెందింది. నేషనల్ గియోగ్రాఫిక్ మ్యాగజిన్ వారి ఛాయాగ్రాహకుల కుతూహలమైన దృష్టిని కూడా అకర్షించాయి ఎడ్వి పూలతోటలు. ఫ్రాజీ ఆయన పనివారు కూడా తమ సమయమును అధికంగా పర్యాటకుల కొరకు వెచ్చించక తప్పదని గ్రహించారు. మర్యాదగా అయినా దృఢమైన కోరికతో వెల్లువలా వచ్చే పర్యటకులలో కొంత మంది ఉచితంగా రాన్యూనిక్యులస్, గ్రాడియోలస్ పూల బొకేలను తయారు చేయడంలో సహకరిస్తుంటారు.
అమెరికన్ ఫ్లాగ్ ఆఫ్ ఫ్లవర్స్ :- 300 అడుగుల వెడల్పు 170 అడుగుల ఎత్తు కలిగిన ప్రదేశంలో ఏటవాలు ప్రదేశంలో అమెరికా ప్రభుత్వాన్ని గౌరవిస్తూ అందమైన పెట్యునియా పూల మొక్కలతో వ్యూహాత్మకంగా పెంచిన అమెరికన్ జెండా.
సాంటాస్ ప్లే గ్రౌండ్ :- చిన్న పిల్లల నుండి పెద్దలు సహితంాడుకునే ఈ ప్లే హౌస్ లోపల గార్డ్ షార్క్, డాల్ హౌస్, క్రూక్డ్ ట్రీ హౌస్, చాలా మంది చిన్న వయసు జ్ఞాపకాలలో దాగి ఉన్న అనేక వర్ణాల పుట్టగొడుగులను చూడవచ్చు.
కార్ల్స్‌బాడ్ మైనింగ్ కంపెని :- పురాతన పద్ధతులలో సిఫ్టింగ్ శాండ్, నీటితో మెరుగు పెట్టే విధానాన్ని ఇక్కడ చూడ వచ్చు.
చారిత్రక పొయి‌న్‌సెట్టియా ప్రదర్శన :- స్ట్రోల్ త్రూ మెమరీ లేన్ ద్వారా 1,500 చదరపు అడుగుల గ్రీన్‌హౌస్ లోపల 20 కంటే అధికంగా ఉన్న ప్రపంచ ప్రసిద్ధమైన అసాధారణమఇన ఎకే పొయి‌న్‌సెట్టియా జాతి పూల మొక్కలను చూడవచ్చు.
పర్యాటకులు బృందాలుగా ఈ పూలతోటలను సందర్శించ వచ్చు. బృందాలుగా పర్యటించ్డానికి రుసుము కొంచం తక్కువగా ఉంటుంది. ఒక బృమ్డానికి 20 మందికి పైగా ఉండాలి.
సెల్ఫ్ గైడేడ్ వేగన్ టూర్ :- బంధాలు గైడ్ లేకుండా వేగన్‌లో పూలతోటలను సందర్శించ వచ్చు. ఆడియో ద్వారా పూలతోటల చరిత్రను వినవచ్చు.
1950 నాటికి ఎడ్విన్ తిరుగులేని కృషి ఫలితంగా అనేక వర్ణాలు, మిశ్రిత వర్ణాలు, పలు వరసలుగా పూరేకులు కలుగిన పుస్పాలను ఉత్పత్తి చేసి రాన్యూనిక్యులస్ బల్బ్స్ పూల ఉత్పత్తిలో సహపోటీదారులలో ప్రథమంగా నిలిచాడు. ఎడ్విన్ కృషికి ప్రభావితులైన పోటీదారులు పోటీ నుండి వైదొలగి అమెరికాలోనే ఏకైక రాన్యూనిక్యులస్ పూల ఉతత్తిదారునిగా నిలిపారు. ఇది కాక ఫ్రాజీ గ్రాడియోలస్ పూల ఉత్పత్తిని కూడా శాంటా మార్ఘరిటా ర్యాంచ్ వాణిజ్యపరంగా ఉత్పత్తి చేసి ఈ ఉత్పత్తిలో కూడా ఉన్నత స్థానంలో నిలిచాడు. ప్రస్తుతం పాత 101 రహదారి గుండా ప్రయాణించే పర్యాటకులకు ఇది ఒక ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలిచింది.
కార్ల్స్‌బాడ్ ఫ్లవర్ ఫీల్డ్ అమెరికాలోని కాలిఫోర్నియా రాష్ట్రంలోని శాన్ డియాగోకు 37.6 మైళ్ళ దూరంలో ఉంది. లాస్ ఏంజలెస్ నుండి 87.4 మైళ్ళ దూరంలో ఉంది. ఇది లాస్ ఏంజలెస్ నుండి శాన్ డియగో మార్గంలో ఉంది. లాస్ ఏంజలే నుండి 1.30 నిముషాలకు ఇక్కడికి చేరుకోవచ్చు. శాన్ డియాగో నుండి 40 నిముషాలలో చేరుకోవచ్చు. కార్ల్స్‌బాడ్ బీచ్, చిల్డ్రెన్స్ మ్యూజియమ్, థీమ్ పార్క్ వంటి ఆకర్షణలు ఉన్నా ఇక్కడి ఫ్లవర్ ఫీల్డ్ మాత్రం పర్యాటకుల ప్రత్యేక ఆకర్షణ అని చెప్పాలి. మార్చి 1వ తారీఖు నుండి మే 13 వరకూ పర్యాటకుల సందర్శన కొరకు తెరచి ఉంచే ఈ పూలతోటలు పర్యాటకులను అధికంగా ఆకర్షిస్తాయి.
సాధారణంగా ఈ పూలు ఒంటిరెక్కవి . ఇవి పసుపు, ఎరుపు ఛాయను కలిగి ఉంటాయి. ఇప్పుడు చూస్తున్న వర్ణరంజితమైన నిండైన ఈ పూల తోటలు ఎడ్విన్ అనేక సంవత్సరాలుగా ఎన్నికచేసిన శైలితో రూపొందించిన కృషిఫలితమే. అనుకోకుండా ప్రకృతి అందించే కొత్త వర్ణాల కలయికతో పూచే పూల విత్తనాలను అతి జాగరూకతగా సేకరించి మరుసటి సంవత్సరం వాటిని ఉత్పత్తి చేయసాగాడు. ఫలితంగా అనేక వర్ణమిశ్రితమైన పూలమొక్కలు లభ్యం అయ్యాయి. ప్రస్తుతం 13 వర్ణాల పూల ఉతపత్తిని సాధించాడు. ప్రస్తుతం పికోటీ పూలను కూడా ఉత్పత్తి చేస్తున్నాడు.
1993లో ఎడ్విన్ ఫ్రాజీ విశ్రాంతి తీసుకోవాలని అనుకున్నాడు. గ్రోవర్ మెలనో అండ్ కంపెనీ తో సహకార ఒప్పందం కుదుర్చుకున్న
పౌల్ ఎకీ జే ఆర్ ప్రపంచ ప్రజలకు ఆనందం కలిగించడానికి ఈ సుందర పూల తోటల అభివృద్ధి మీద దృష్టి సారించాడు. పౌల్ ఎకీ జే ఆర్ ఈ రాన్యూనిక్యులస్ పూలతోటల అభివృద్ధికి బలమైన ఆర్థికప్రాతిపదిక కొరకు పర్యాటక రంగం మీద దృష్టి సారించాడు. ఫ్లవర్ ఫీల్డ్స్ ఎట్ కార్ల్స్ బాడ్ ర్యాంచ్ కి రూపకల్పన చేసి మనోహంగా మత్రముగ్ధులను చేసే ఈ పూలతోటల సంరక్షణ, అభివృద్ధికి కావలసిన వేదికను ఏర్పాటు చేసాడు.
అవాంఛితమైన ఈ పర్యాటకుల వెల్లువ, ప్రాబల్యము నుండి ఈ తోటలను రక్షించడానికి ఎడ్విన్ ఆయన పనివారితో సహా అధికమైన సమయం వెచ్చించవలసి వచ్చేది. ఫ్రాజీ ఒకసారి " ఒక వేళ నేను ఈ తోటలకు తీసే ఛాయాచిత్రాలకు ఒక ఛాయాచిత్రానికి ఒక పెన్నీ వసూలు చేసినా నేను అత్యంఅ ధనికుడను అయ్యేవాడిని " అన్నాడు.
ఎంతో పూర్వ కాలం నుంచి ఈ వ్రత ప్రస్తావన భారతావనిలో కనిపిస్తుండటం విశేషం. పాండవులు వనవాసం సమయంలో కష్టాలను అనుభవిస్తున్న ధర్మరాజు శ్రీకృష్ణుడిని వాటి నుంచి గట్టెక్కేందుకు ఏదైనా వ్రతం ఉంటే చెప్పమన్నాడు. అప్పుడు కృష్ణుడు అనంతపద్మనాభ వ్రతాన్ని భాద్రపద శుక్లచతుర్దశినాడు చేయమని చెప్పాడట. అనంతుడన్నా, అనంతపద్మనాభస్వామి అన్నా సాక్షాత్తూ కాలమే అన్నాడు. యుగ, సంవత్సర, మాస తదితర కాలం అంతా తన స్వరూపమన్నాడు. అనంతపద్మనాభుడంటే కాల స్వరూపుడైన వైకుంఠవాసుడి అవతారమే శ్రీకృష్ణుడు. పాల కడలిలో శేషశయ్య మీద పవళించి ఉండి బొడ్డు పద్మంలో బ్రహ్మదేవుడు కూర్చొని లక్ష్మీదేవి పాదాలొత్తుతున్న ఆ దివ్య స్వరూపమే అనంతపద్మనాభుడు. ఈ వ్రతమహిమతో కృతయుగంలో సుశీల-కౌండిన్య దంపతుల సకల సంపదలు, సుఖసంతోషాలతో జీవించినట్లు పురాణాలు చెబుతున్నాయి
వ్రతానికి సంబంధించి కథను పరిశీలిస్తే అంతా సత్యం, ధర్మం మీద ఆధారపడి ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది. సత్యధర్మాలను అనుసరించేవారు దైవకృపకు పాత్రులవుతారని, వాటిని విస్మరించినవారు జన్మజన్మలకూ కష్టాలు అనుభవిస్తూనే ఉండాల్సి వస్తుందన్న హెచ్చరిక కనిపిస్తుంది. తనను తినబోయిన పులికి ఓ ఆవు కాసేపు ఆగమని, ఇంటికి వెళ్లి తన లేగదూడకు పాలిచ్చి వస్తానని చెప్పి ఆడిన మాటను నిలబెట్టుకొని పులి దగ్గరకు వెళ్లి సత్యవ్రతాచరణను చాటిన కథను ఈ వ్రత సందర్భంగా చెప్పుకొంటుంటారు. ఆనాడు ఆ ఆవు తన ప్రాణాల కన్నా సత్యమే మిన్న అని భావించింది. తన లేగదూడకు కడుపునిండా పాలుపట్టి ధర్మాన్ని బోధించింది. అలాంటి దర్శ జీవన విధానాన్ని ఈ వ్రత సందర్భంగా తలచుకుంటారు.
అనంత పద్మనాభ చతుర్దశి అనగా భాద్రపద శుక్ల చతుర్దశినాడు జరుపుకొనే వ్రతం అనంత చతుర్దశి వ్రతం లేదా అనంత పద్మనాభ వ్రతం. ఇది హిందూ సంప్రదాయంలో ఉన్న కామ్య వ్రతాలలో ప్రధానమైనదని వ్రత గ్రంథాలు పేర్కొంటున్నాయి. కష్టాలలో మునిగి ఉన్నప్పుడు బయటపడటానికి ఓ ఉత్తమ సాధనంగా ఈ వ్రతాన్ని భావించటం తరతరాలుగా వస్తోంది.
శుచిగా స్నానమాచరించి, గృహాన్ని, పూజామందిరాన్ని శుభ్రపరుచుకోవాలి. పూజామందిరము నందు అష్టదశ పద్మాన్ని తీర్చిదిద్దాలి. ఆ పద్మం చుట్టూ రంగవల్లికలతో అలంకరించుకోవాలి. దానికి దక్షణ భాగంలో నీరు నింపిన కలశం ఉంచాలి.
ఈ వ్రతంలో కలశాన్ని పెట్టి పూజ చేయటాన్ని పురోహితుడి సాయంతో చేసుకోవటం మేలని వ్రత గ్రంథాలు పేర్కొంటున్నాయి. ఈ రోజు వ్రతాన్ని చేసే దంపతులు ఉదయం నుంచి సాయంత్రం వరకు ఉపవాసముంటుంటారు.
ఒకగ్రాము నూనె/కొవ్వును పూర్తిగా సపోనికెసన్ చెయ్యుటకు అవసరమైన పొటాషియం హైడ్రాక్సైడ్ యొక్క భారం, మిల్లి గ్రాములలో ఆ నూనెయొక్క సపొనికెసన్ విలువ అంటారు. ప్రతి నూనెలోని కొవ్వుఆమ్లాలు వివిధశాతంలో వుండును. అలాగే సంతృప్త, అసంతృప్త కొవ్వు ఆమ్లాలు వివిధ శాతాలలో వుండును. ఆయా నూనెలలోని కొవ్వుఆమ్లాలను బట్టి నూనెల సపొనికెసన్ విలువ మారుతుంది. తక్కువ కార్బనులున్న కొవ్వుఆమ్లాలు ఎక్కువ వున్న నూనెల సపొనికెసను విలువ అధికంగా వుండును.
ఆల్కహలిక్ పోటాషియం హైడ్రాక్సైడ్ ద్రావణం: 35-40 గ్రాం.ల పోటాషియం హైడ్రాక్సైడ్‌ను మొదట 10 మి.లీ.ల డిస్టిల్ వాటరులో కరగించి, దాన్ని ఒకలీటరు ప్యూర్ ఆల్కహల్‌లో కలిపి తయారు చెయ్యవలెను. గాలి చొరబడని విధంగా బిరడాను బిగించి, వెలుతురు తగలని విధంగా భద్రపరచవలెను.
ఫినాప్తలీన్ ఇండికెటరు ద్రావణం: ఒక గ్రాం.ఫినాప్తలీన్ పౌడరును 100 మి.లీ.ల ఆల్కహల్‌లో కలిపి తయారు చెయ్యబడింది.
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. అలోపతి ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది. సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల గుడ్లవల్లేరులోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల కౌతరంలోను, మాధ్యమిక పాఠశాల కౌతరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల గుడ్లవల్లేరులో ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల విజయవాడలోను, పాలీటెక్నిక్‌ గుడ్లవల్లేరులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల గుడివాడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల గుడ్లవల్లేరులోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు విజయవాడలోనూ ఉన్నాయి.
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్ ఉంది. అంగన్ వాడీ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.