polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
యావత్మల్ 762 మి.మీ. దక్షిణ టెర్మినస్ ఇరుకైన గేజ్ రైల్వేను స్థానికంగా శకుంతల రైల్వే అని పిలుస్తారు. ఈ రేఖ ముర్తిజాపూర్‌లోని బ్రాడ్ గేజ్ హౌరా-నాగ్‌పూర్-ముంబై లైన్‌తో కలిసే రెండు కాళ్లతో కూడి ఉంది. 76 కి.మీ. ఉత్తర కాలు అచల్పూర్ 113 కి.మీ. ఆగ్నేయ కాలు నుండి యావత్మల్. దర్వా స్టేషన్ ఈ మార్గంలో ఉంది.
వార్ధా-నాందేడ్ రైలు లింక్ ప్రాజెక్టుకు రాష్ట్ర మంత్రివర్గం ఆమోదం తెలిపింది. ఈ రైల్వే మార్గం విదర్భలోని వార్ధా-యావత్మల్‌ను మరాఠ్వాడలోని నాందేడ్‌తో కలుపుతుంది.
ఈ నగరంలో ఉష్ణమండల వాతావరణం ఉంది. కొప్పెన్-గీగర్ వాతావరణ వర్గీకరణ ఆవ్. యావత్మల్ లో, సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రత 26.8. . ఇక్కడ వర్షపాతం సగటున 946 మి.మీ.
మా చిన్నప్పుడు ‘మగవాడు ఇంటిపట్టున ఉంటే పనికి రాని వాడైపోతాడు. ఆడవాళ్లు గడప దాటితే గౌరవాన్ని కోల్పోతారు’ అనే ఒక నానుడి ఉండేది. ఆడవాళ్ల మీద అన్నేసి ఆంక్షలున్న అలాటి రోజుల్లో కూడా. అంటే అరవై ఏళ్ల కిందట నేను ఒగ్గు కథ చెబుతుంటే ఎవరూ అడ్డుకోలేదు. కథ చెప్పడంలో నేను ఎంత సంతోషాన్ని పొందేదాన్నో. నా కథను వినడానికి జనం కూడా అంతే ఇష్టపడేవాళ్లు. నన్ను చూసి చాలా మంది ఒగ్గు కథ చెప్పడం నేర్చుకున్నారు. కానీ వాళ్ల ఇళ్లలో సరైన సహకారం లేకపోవడం వల్ల ఇందులో కొనసాగలేకపోయారు. ఆంక్షల వల్ల కళ ఉండి కూడా ఎంతోమంది ఆడవాళ్లు ఆ కళను ప్రదర్శించలేక, సాధన కొనసాగించలేక పోయారు. ఇప్పటి అమ్మాయిలకు ఒకటే చెబుతున్నాను. ఇది గొప్ప కళ. అంతరించిపోవడానికి దగ్గరగా ఉంది. మగవాళ్లు నేర్చుకున్నా నేర్చుకోకపోయినా. ఆడపిల్లలు మాత్రం తప్పకుండా నేర్చుకోవాలి. ఆడపిల్లలు నేర్చుకుంటే ఆ కళను తమ పిల్లలకు కూడా నేర్పిస్తారు. దాంతో ఈ కళ అందరి నాలుకల మీద నాట్యమాడుతుంది. తరతరాలు బతికి ఉంటుంది’’ అని చెప్పారు మల్లారి.
హైదరాబాద్‌లోని రవీంద్రభారతి ప్రాంగణం ఈనెల ఎనిమిదవ తేదీన కొత్త కళను సంతరించుకుంది. ఆ తెలుగు వెలుగుల కళాప్రాంగణం. అంతర్జాతీయ మహిళా దినోత్సవ సంబరాలకు వేదికైంది. రాష్ట్రంలోని ఆడబిడ్డల గౌరవార్థం తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిర్వహిస్తున్న వేడుకలవి. ‘ఉమెన్‌ అచీవర్‌ అవార్డు –2020’ పురస్కారాల ప్రదానం జరుగుతోంది. వేదిక మీద నుంచి అచీవర్‌ అవార్డు విజేతలైన మహిళలకు ఆహ్వానం పలుకుతున్నారు. తెల్లటి ధోవతి కట్టుకుని, కాషాయం రంగు చొక్కా ధరించి, తలకు ఎర్రటి తలపాగా చుట్టుకున్న ఓ డెబ్బై ఐదేళ్ల వ్యక్తి వేదిక మీదకు వెళ్లడం కనిపించింది. ఇది మహిళలకు జరుగుతున్న పురస్కారం, వేదిక మీదకు వెళ్తున్నదెవరు?
ఆ సందేహానికి తగిన కారణమే ఉంది. అవార్డు అందుకోవడం కోసం వేదికపైకి వెళుతున్న ఆ వ్యక్తి పురుషుడి వస్త్రధారణలో ఉన్న మహిళ. తొలి ఒగ్గు కథా కళాకారిణి. జమ్మ మల్లారి.
‘‘మా నాయన గుండాలు, అమ్మ చెన్నమ్మ. ఆరుగురు అక్కచెల్లెళ్లు, ముగ్గురు అన్నదమ్ములు మొత్తం తొమ్మిది మంది సంతానం. మా నాయనకు వారసత్వంగా వచ్చిన కళకు నన్ను కూడా వారసురాలిని చేశారాయన. నాయన కథ చెప్తుంటే ఇష్టంగా ఆయన వెంట వెళ్లేదాన్ని. మా అమ్మ కోప్పడేది. మగపిల్లల్లెక్క చొక్కా, ధోవతి కట్టుకునేదాన్ని. మా అమ్మ చీర కట్టినా సరే దాన్ని ధోవతి లెక్క గోచి పెట్టుకుని బర్రెలు తోలుకుని పొలం పోయేదాన్ని. మా నాయన నా ఇష్టాన్ని గమనించి మా అన్నదమ్ములతోపాటు నాకు కూడా తాళం వేయడం, డోలు వాయించడం, కథ చెప్పడం నేర్పించారు. పదహారేళ్ల వయసులో సొంతంగా ఎవరి సహాయమూ లేకుండా కథ చెప్పాను. బీరప్ప, మల్లన్న, ఎల్లమ్మ కథలను చెప్పేదాన్ని. ఒక్కో కథను కొన్ని వందలసార్లు చెప్పి ఉంటాను.
రంగారెడ్డి జిల్లా, యాచారం మండలం, నక్కర్త మేడిపల్లి. జమ్మ మల్లారి స్వగ్రామం. తెలుగు రాష్ట్రాల్లో ఒగ్గు కథ చెప్పిన తొలి మహిళ ఆమె. అప్పటి వరకు మగవాళ్లే కథకులు. లయబద్ధంగా పాడుతూ, ప్రేక్షకుల్లో ఉత్సాహం ఉరకలెత్తేటట్లు మధ్య మధ్య హూంకరిస్తూ ఒగ్గు కథ చెప్పడం మగవాళ్లకే పరిమితమైన రోజులవి. ఆ ఒగ్గు కథను చూడడానికి కూడా ఇంటి గడపదాటి రావడానికి ఆడవాళ్లకు అనుమతి లేని రోజుల్లో ఒక మహిళ ఏకంగా కథ చెప్పడానికి వేదిక మీదకు రావడమే ఓ సాహసం. అంతటి సాహసానికి నాంది వేసింది తన తండ్రి అని చెప్పారు మల్లారి.
జమ్మ మల్లారి ఒగ్గు కథ కోసం రంగారెడ్డి, నల్గొండ, మహబూబ్‌నగర్, వరంగల్‌ జిల్లాలతోపాటు హైదరాబాద్‌ నుంచి కూడా మేడిపల్లికి వస్తారు. ప్రస్తుతం వార్ధక్యం కారణంగా నడవలేకపోతున్న మల్లారిని కారులో సగౌరవంగా వాళ్ల ఊరికి తీసుకెళ్లి వాళ్ల కార్యక్రమం పూర్తయిన తర్వాత అంతే మర్యాదలతో ఇంట్లో దిగబెడతారు.
మల్లారి జమ్మ తెలంగాణ రాష్ట్రంకు చెందిన ఒగ్గుకథ కళాకారిణి. 2020లో తెలంగాణ ప్రభుత్వం నుండి ఉత్తమ జానపద కళాకారిణిగా తెలంగాణ రాష్ట్ర విశిష్ట మహిళా పురస్కారం అందుకుంది.
ఈమె చెన్నమ్మ, గుండాలు దంపతులకు రంగారెడ్డి జిల్లా, యాచారం మండలం, మేడిపల్లి గ్రామంలో జన్మించింది. జమ్మకు ఆరుగురు అక్కచెల్లెల్లు, ముగ్గురు అన్నదమ్ములు.
బీదర్ కోట దేశంలోని అత్యంత బలిష్ఠమైన కోటలలో ఒకటి. బీదరు నగరం ఒక ప్రణాళిక ప్రకారం నిర్మించబడింది. రాజాస్థానం, నగరం ఈ రెండింటికీ రక్షణ కోసం విడిగా కోటలు ఉన్నాయి, బీదరు నగర కోటలోకి ప్రవేశించడానికి ఐదు ద్వారాలు ఉన్నాయి. ఇది పీఠభూమి అంచున నిర్మించబడింది. దాని రూపకల్పన నిర్మాణంపై వివిధ దేశాల ఇంజనీర్లు పనిచేసారు. వివిధ వాస్తురీతులను వాడారు. బీదరులో పాత యుద్ధ వస్తువులు, పాత శిల్పాలు, ప్రాచీన శిలలతో కూడుకున్న మ్యూజియం ఉంది.,
క్రీస్తుపూర్వం మూడవ శతాబ్దంలో బీదరు మౌర్య సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉంది. మౌర్యుల తరువాత, శాతవాహనులు, కాదంబులు, బాదామి చాళుక్యుల తరువాత రాష్ట్రకూటులు బీదరు ప్రాంతాన్ని పాలించారు. కల్యాణి చాళుక్యులు, కాలచుర్యులు కూడా ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు. కళ్యాణి చాళుక్యుల తర్వాత కొంత కాలం పాటు కోసం ఈ ప్రాంతాన్ని దేవగిరి యాదవులు, ఓరుగల్లు కాకతీయులూ పాలించారు. ముహమ్మద్-బిన్-తుగ్లక్ బీదరు‌తో సహా మొత్తం దక్కన్‌ను తన ఆధీనంలోకి తీసుకున్నాడు.
ఒకప్పుడు పత్తి వడకడం వంటి అనేక కుటీర పరిశ్రమలకు నిలయంగా ఉన్న బీదరులో, ప్రస్తుతం స్థానిక ముడి పదార్థాలపై ఆధారపడిన పరిశ్రమలు అతి కొద్ది సంఖ్యలో ఉన్నాయి. స్థానిక కళాఖండాల రూపమైన, బిద్రి కళ కూడా క్షీణదశలో ఉంది. పెరుగుతున్న పదార్థాల ధరలు, ముఖ్యంగా వెండి ధరలు పెరగడం, అమ్మకాలు క్షీణించడం వలన వంశపారంపర్యంగా పనిచేసే చేతివృత్తులవారికి ఉపాధి కరువౌతోంది. బీదరు నగరంలో కొఠారు అనే పెద్ద పారిశ్రామిక ప్రాంతం ఉంది.
బీదరు నగరం బిద్రి హస్తకళ ఉత్పత్తులకు ప్రసిద్ధి. సిక్కులకు కూడా బీదరు పవిత్రమైన తీర్థయాత్రా స్థలం. ఉత్తర కర్ణాటక లోని ఇతర ప్రదేశాల మాదిరిగా కాకుండా బీదరు, ఈ ప్రాంతంలో అత్యంత శీతలంగా, తేమగా ఉంటుంది. 2009-10 సంవత్సరానికి, భారతదేశంలోని పరిశుభ్రమైన నగరాల్లో బీదరు 22 వ స్థానంలోనుమ్ కర్ణాటకలో 5 వ స్థానంలోనూ ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి 4 బీదరు గుండా వెళుతుంది. మొత్తం నగరం 4 వరసల రహదారి‌తో అనుసంధానించబడి ఉంది.
రాష్ట్ర రాజధాని బెంగళూరు నుండి బీదరు సుమారు 700 కి.మీ. దూరంలో ఉంది ఈ నగరం పట్ల రాష్ట్ర ప్రభుత్వం చాలా కాలం పాటు నిర్లక్ష్యం వహించింది. అయినప్పటికీ, గొప్ప వారసత్వం కారణంగా, ఈ నగరం భారత పురావస్తు పటంలో ముఖ్య స్థానం పొందింది. దక్కన్ పీఠభూమిపై ఉన్న అందమైన బీదరు కోట 500 సంవత్సరాలకు పైగా పురాతనమైనది. ఇప్పటికీ బలంగా ఉంది.
బీదరు దక్కన్ పీఠభూమి మధ్య ప్రాంతంలో వద్ద, సముద్ర మట్టం నుండి 2,300 అడుగుల ఎత్తున ఉంది. బీదరు జిల్లాకు మహారాష్ట్ర తెలంగాణలతో సాధారణ సరిహద్దులు ఉన్నాయి, తూర్పున తెలంగాణలోని నిజామాబాద్ మెదక్ జిల్లాలు, పశ్చిమాన మహారాష్ట్రలోని నాందేడ్, ఉస్మానాబాద్ జిల్లాలు. దక్షిణాన గుల్బర్గా జిల్లాలు ఉన్నాయి.
బీదరు లేదా బీదర్ కర్ణాటక రాష్ట్రం ఈశాన్య భాగంలో ఉన్న ఒక కొండపై ఉన్న నగరం. ఇది మహారాష్ట్ర తెలంగాణల సరిహద్దుల్లో ఉన్న బీదరు జిల్లాకు ముఖ్యపట్టణం. ఇది ఈ ప్రాంతంలో వేగంగా పట్టణీకరణ చెందుతున్న నగరం. ఈ నగరం వాస్తు, చారిత్రక, మత ప్రాముఖ్యత కలిగిన అనేక ప్రదేశాలకు నెలవు.
సంప్రదాయ కథల ప్రకారం విదురుడు ఇక్కడ నివసించాడని భావిస్తారు; అందువల్ల గతంలో ఈ స్థలాన్ని విదురనగర అని పిలిచేవారు. నలుడు, దమయంతి కలిసిన ప్రదేశం ఇదేనని కూడా విశ్వసిస్తారు. బహమనీ సుల్తానుల పాలనలో బీదరు‌ను ముహమ్మదాబాద్ అని పిలిచేవారు.
బీదరు నేలలు లోతుగా ఉన్నాయి , పీఠభూములలో బాగా ఎండిపోయిన కంకర ఎరుపు బంకమట్టి నేలలు. అధిక కంకర నేలలు, ఇవి లోతుగా తవ్వినచో తగ్గుతాయి.
ఒక జాతి నుండి మూడు జాతులు పరిణామం చెందినపుడు వాటిలో అతి తక్కువ సారూప్యత ఉన్న జాతిని మిగతా రెండింటి నుండి వేరుచేయాలి అనే ఆలోచన ఆధారంగా హోమినిని టాక్సన్ తెగను ప్రతిపాదించారు. వాస్తవానికి, దీన్ని బట్టి హోమో అనే ప్రత్యేక జాతి ఉత్పన్నమైంది. ఇది పాన్, గొరిల్లా అనే ఇతర రెండు జాతుల కంటే "చాలా భిన్నమైనది" గా భావించారు. అయితే, తరువాత కనుగొన్న విషయాలు, విశ్లేషణలను బట్టి పాన్, హోమోల్లో పాన్, గొరిల్లాల కంటే జన్యుపరంగా సారూప్యత లున్నాయని వెల్లడైంది. అందువలన, పాన్‌ను హోమో తో కలిపి హోమినిని తెగలో చేర్చారు. దాంతో, గొరిల్లాను వీటి నుండి వేరుచేసి కొత్త టాక్సన్ తెగ గొరిల్లిని ని ఏర్పరచారు. పాన్, హోమో లు హోమినిని తెగలో ఉండాలని, కాని వేరువేరు ఉపతెగలుగా ఉండాలనీ మాన్, వీస్ లు ప్రతిపాదించారు. హోమో తో సహా ద్విపాద వాలిడులన్నీ హోమినినా అనే ఉపతెగలోను, పాన్‌లు పానినా అనే ఉపతెగలో ఉండాలనీ వారు చెప్పారు.
ఆర్డిపిథెకస్ 55 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం, మానవ-చింపాంజీలు వేరుపడిన తరువాత, బహుశా సంకరం ఇంకా కొనసాగుతూనే ఉన్న సమయంలో జీవించింది. దీనికి చింపాంజీలతో అనేక సారూప్య లక్షణాలున్నాయి. కానీ దాని శిలాజాలు అసంపూర్ణంగా ఉండడం, మానవ-చింపాంజీ వేర్పాటు కాలానికి సమీపంలో ఉండడం కారణంగా, శిలాజ రికార్డులో ఆర్డిపిథెకస్ యొక్క ఖచ్చితమైన స్థానం అస్పష్టంగా ఉంది. బహుశా ఇది చింపాంజీ వంశం నుండి ఉద్భవించి ఉంటుంది. అందువల్ల మానవులకు నేరుగా పూర్వీకుడు కాదు. అయితే, మానవులకు మాత్రమే ప్రత్యేకంగా ఉండే లక్షణాలేమీ ఆర్డిపిథెకస్ కు లేనందున, ఇది, మానవులు చింపాంజీలూ గొరిల్లాల నుండి వేరుపడక ముందు జీవించిన వాలిడుల నుండి ఉద్భవించి ఉండవచ్చని సార్మియెంటో సూచించాడు.
కొంతమంది పరిశోధకులు దగ్గరి సంబంధం ఉన్న జంతువుల మధ్య కొద్దిగా భిన్నంగా ఉండే బయోపాలిమర్ నిర్మాణాలను ఉపయోగించి ఉమ్మడి పూర్వీకుడి వయసు అంచనా వేయడానికి ప్రయత్నించారు. ఈ పరిశోధకులలో అలన్ సి. విల్సన్, విన్సెంట్ సారిచ్ లు మోలిక్యులర్ గడియారం అభివృద్ధికి బాటలు వేసినవారు. ప్రోటీన్ సీక్వెన్సులపై పనిచేస్తూ, శిలాజ రికార్డు ఆధారంగా పాలియోంటాలజిస్టులు భావించిన దానికంటే కోతులు మానవులకు దగ్గరగా ఉన్నాయని వారు నిర్ధారించారు . వయస్సు 80 లక్షల సంవత్సరాల కంటే పాతది కాదని, 40 - 60 లక్షల సంవత్సరాల క్రితాల మధ్య ఎక్కువగా ఉండే అవకాశం ఉందనీ తరువాతి కాలంలో విన్సెంట్ సారిచ్ తేల్చి చెప్పాడు.
కు మానవుల వైపు వారసులను హోమినినా అనే ఉపతెగలో సభ్యులు. అంటే హోమోను, దానికి దగ్గరి సంబంధం ఉన్న ఆస్ట్రలోపిథెకస్ ప్రజాతులనూ ఇందులో చేర్చాలి. అంటే, పాన్ వంశం నుండి విడిపోయిన తర్వాత ఉద్భవించిన హోమినిని తెగకు చెందిన మానవ-సంబంధ జాతులన్నీ అని అర్థం. పాన్ ను ఇందులో చేర్చరాదు. ఇటువంటి సమూహం "మానవ క్లేడ్" ను సూచిస్తుంది. ఇందులోని సభ్యులను " హోమినిన్స్ " అని పిలుస్తారు. "చింపాంజీ క్లేడ్" ను వుడ్, రిచర్డ్‌లు పానిని అనే తెగలో చేర్చాలని సూచించారు. ఇది హోమినిడే కుటుంబం నుండి వేరుపడిన మూడు ఉపకుటుంబాల్లో ఒకటి అవుతుందని భావించారు.
సహెలాంత్రోపస్ చాడెన్సిస్ హోమినినేకు చెందిన అంతరించిపోయిన జాతి. దీన్ని ఉమ్మడి పూర్వీకుడిగా గుర్తించ దగినంత శరీరనిర్మాణం దీనికి ఉందని కొందరు ప్రతిపాదించారు . ఇది 70 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం, చింపాంజీ-మానవ వేర్పాటు సమయానికి దగ్గరగా, నివసించింది. కానీ దీనిని హోమినిని తెగలో హోమో, పాన్ ల ప్రత్యక్ష పూర్వీకుడిగా, సిహెచ్‌ఎల్‌సిఎ జాతిగా చేర్చవచ్చా లేదా కేవలం శరీర నిర్మాణంలో తరువాతి కాలపు హోమినిన్లతో కొన్ని పోలికలున్న మయోసీన్ కాలపు కోతిగా భావించాలా అనేది అస్పష్టంగా ఉంది.
చింపాంజీ-మానవ చివరి ఉమ్మడి పూర్వీకుడు అంటే హోమినిని లో ప్రస్తుతం ఉనికిలో ఉన్న హోమో ప్రజాతికి, పాన్ ప్రజాతికీ ఉమ్మడిగా ఉన్న చిట్టచివరి పూర్వీకుడు. సంక్లిష్టమైన సంకర స్పీసియేషన్ కారణంగా, ఈ పూర్వ జాతి వయస్సుపై ఖచ్చితమైన అంచనా ఇవ్వడం సాధ్యం కావడం లేదు. ఈ రెంటి మధ్య "తొలి వేర్పాటు" 130 లక్షల సంవత్సరాల క్రితమే సంభవించి ఉండవచ్చు. కానీ వేరుపడ్డాక కూడా వీటి మధ్య సంకరం 40 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం వరకు కొనసాగుతూనే ఉండి ఉండవచ్చు.
మానవ జన్యు అధ్యయనాలలో, మానవ జనాభాలో సింగిల్-న్యూక్లియోటైడ్ పాలిమార్ఫిజం రేట్లను లెక్కించడానికి ఒక యాంకర్ పాయింట్‌గా ఉపయోగపడుతుంది. ఈ క్రమంలో చింపాంజీలను అవుట్‌గ్రూప్‌గా అనగా, జన్యుపరంగా హోమో సేపియన్స్‌తో చాలా సారూప్యత ఉన్న జాతిగా స్వీకరిస్తారు.
ఇంకా ఏ శిలాజాన్నీ నిశ్చయంగా ఉమ్మడి పూర్వీకుడని గుర్తించలేదు. గ్రేకోపిథెకస్ ను అలా గుర్తించేందుకు కొంత సంభావ్యత ఉంది. దీన్ని గుర్తిస్తే, ఉమ్మడి పూర్వీకుడు ఆఫ్రికాలో కాకుండా ఐరోపాలో ఉన్నట్లు అవుతుంది
రిచర్డ్ రాంగ్‌హామ్ . జాతి సాధారణ చింపాంజీ ని బాగా పోలి ఉందని వాదిస్తూ, ఎంతలా పోలికలున్నాయంటే, దీన్ని పాన్ జాతికి చెందినదిగా, పాన్ ప్రయోర్ అనే పేరుతో వర్గీకరించాలని వాదించాడు.
స్పష్టంగా మానవుడికి మాత్రమే చెంది, చింపాజీకి సంబంధమేమీ లేని తొట్టతొలి శిలాజాలు ఆస్ట్రలోపిథెకస్ అనామెన్సిస్‌ వి. ఇవి 45 నుండి 40 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం మధ్య కాలం నాటివి.
పాంగోంగ్ త్సో లేదా పాంగోంగ్ సరస్సు తూర్పు లడఖ్ లోను, పశ్చిమ టిబెట్ లోనూ విస్తరించి ఉన్న భాష్పీభవన సరస్సు. త్సో అంటే టిబెటన్ భాషలో సరస్సు అని అర్థం. ఇది సముద్ర మట్టం నుండి 4,225 మీటర్ల ఎత్తున ఉన్న ఈ సరస్సు పొడవు 134 కిలోమీటర్లు. ఇది, పాంగోంగ్ త్సో, త్సో న్యాక్, రమ్ త్సో , న్యాక్ త్సో అనే ఐదు ఉప సరస్సు‌లుగా విభజించబడి ఉంటుంది. మొత్తం సరస్సు పొడవులో సుమారు 50% టిబెట్ పరిధిలోను, 40% లడఖ్‌లోనూ ఉంది. మిగతాది భారత చైనాల మధ్య వివాదంలో ఉంది ఈ భాగం చైనా నియంత్రణలో ఉంది. ఈ సరస్సు అత్యధిక వెడల్పు 5 కిలోమీటర్లు. మొత్తమ్మీద దీని వైశాల్యం 604 చ.కి.మీ. ఉప్పునీటి సరస్సు అయినప్పటికీ శీతాకాలంలో ఇది పూర్తిగా గడ్డకడుతుంది. చిన్న శిఖరం దీన్ని సింధు నదీ పరీవాహక ప్రాంతం నుండి వేరు చేస్తుంది. దీని పరీవాహక ప్రాంతం భూ పరివేష్టితమై ఉంటుంది. చరిత్రపూర్వ కాలంలో ఇది సింధు నది పరీవాహక ప్రాంతంలో భాగంగా ఉండేదని భావిస్తున్నారు.
పూర్వం, పాంగోంగ్ త్సో సింధు నదికి ఉపనది అయిన ష్యోక్ నది లోకి ఒక అలుగు ఉండేది. కాని ఇది ప్రకృతి సహజంగా ఏర్పడిన ఆనకట్ట కారణంగా మూసుకుపోయింది. భారతీయ వైపు నుండి రెండు ప్రవాహాలు సరస్సు లోకి నీళ్ళు తీసుకువస్తాయి. వీటి వలన సరస్సు అంచుల వద్ద చిత్తడి నేలలు, మాగాణి నేలలూ ఏర్పడుతాయి. సరస్సు ప్రస్తుత మట్టానికి పైన కట్టపై కనిపించే చారలను బట్టి చూస్తే 5 మీటర్ల మందాన బురద, ఇసుకల పొర కనిపిస్తుంది. దీన్నిబట్టి సరస్సు మట్టం ఒకప్పటి స్థాయి నుండి ప్రస్తుత స్థాయికి చేరిందని తెలుస్తుంది. భారత వైపున, చేపలేమీ కనబడలేదు గానీ, ఆగ్నేయం వైపు నుండి వచ్చే వాగులో మాత్రం మూడు చేపల జాతులు (షిజోపైగోప్సిస్ స్టోలిస్కాయ్, టిబెటన్ స్టోన్ లోచ్, ట్రిప్లోఫైసా గ్రాసైలిస్) ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది . ఇక్కడి తక్కువ జీవవైవిధ్యానికి కారణం అధిక లవణీయత, కఠినమైన పర్యావరణ పరిస్థితులని నివేదికలున్నాయి .
పాంగోంగ్ త్సో, సోమో న్గంగ్లా రింగ్పో రెండింటి అర్థాలపై భిన్నమైన వివరణలు ఉన్నాయి. లడఖ్ ప్రభుత్వ వెబ్‌సైట్‌లో "పాంగోంగ్ త్సో" అంటే టిబెట్ భాషలో "ఎత్తైన గడ్డి భూముల సరస్సు" అని అర్థమని చెబుతోంది. అయితే దశాబ్దాల క్రితం నాటి యాత్రా కథనాల్లో పాంగోంగ్ అంటే "బోలు" అని రాసారు సోమో న్గంగ్లా రింగ్పో అనేది టిబెటన్ మాటకు వివిధ వర్గాలు వివిధ అర్థాలు చెబుతారు. ఇవన్నీ సారూప్యంగా ఉంటాయి. చైనా మీడియా "పొడవైన, సన్నటి, మంత్రించిన సరస్సు" అని అర్థం చెబుతుంది. తొలి యూరోపియన్ అన్వేషకులు "ఆడ, సన్నటి, చాలా పొడవైన సరస్సు" అని, ఇతర ఆధునిక వర్గాలు "పొడవైన మెడ గల హంస సరస్సు" అనీ అర్థం చెప్పాయి. ఈ సరస్సును పాన్-కుంగ్ హు అని కూడా పిలుస్తారు.
సరస్సు తూర్పు భాగంలో మంచినీరు ఉంటుంది. ఈ ప్రాంతంలో మొత్తం కరిగిన ఘనపదార్థాలు 0.68 గ్రా/లీ ఉంటాయి. సరస్సు పశ్చిమ భాగం ఉప్పునీటితో కూడుకుని ఉంటుంది. ఈ ప్రాంతంలో 11.02 గ్రా/లీ లవణీయత ఉంటుంది. సరస్సు ఉప్పునీటిలో చాలా తక్కువ సూక్ష్మ వృక్షజాలం ఉంటుంది. సరస్సుకు భారతీయ వైపున కొన్ని చిన్న క్రస్టేసియన్లు తప్ప, చేపలు గాని, ఇతర జలచరాలు గానీ లేవని గైడ్లు తమ నివేదికల్లో చెప్పారు. కానీ సరస్సు పైనా, ఉపరితలం మీదా అనేక బాతులు నీటికాకులూ సందర్శకులకు కనిపిస్తాయి. సరస్సు చుట్టూ చిత్తడి నేలలలో పెరిగే కొన్ని జాతుల పొదలు, మూలికలూ ఉన్నాయి.
చారిత్రికంగా, ఈ సరస్సు ఐదు ఉపసరస్సులుగా తయారైంది. సన్నటి అలుగులు వీటిని కలుపుతూంటాయి. పాంగోంగ్ త్సో అనే పేరు అత్యంత పశ్చిమాన ఉన్న సరస్సుకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది. ఇది చాలావరకు లడఖ్‌లో విస్తరించి ఉంది. టిబెట్ వైపున ఉన్న ప్రధాన సరస్సును త్సో న్యాక్ అంటారు. దీని తరువాత రమ్ త్సో అనే రెండు చిన్న సరస్సులు ఉన్నాయి. రుటోగ్ సమీపంలో ఉన్న చివరి సరస్సును మళ్ళీ న్యాక్ త్సో అని పిలుస్తారు. మొత్తం ఈ సరస్సులన్నిటినీ కలిపి టిబెటన్ భాషలో సోమో న్గంగ్లా రింగ్పో అని అంటారు.
భారత చైనా వాస్తవాధీన రేఖపై ఉన్నందున ఈ సరస్సును సందర్శించడానికి భారతదేశపు ఇన్నర్ లైన్ పర్మిట్ అవసరం. భారతీయులు వ్యక్తిగత అనుమతులు పొందగలిగినప్పటికీ, ఇతరులు మాత్రం తప్పనిసరిగా గ్రూప్ పర్మిట్లనే పొందాలి . వీళ్ళ వెంట గుర్తింపు పొందిన గైడ్లు ఉండాలి. లేహ్ లోని పర్యాటక కార్యాలయం చిన్న రుసుము తీసుకుని ఈ అనుమతులను జారీ చేస్తుంది. భద్రతా కారణాల దృష్ట్యా, భారతదేశం సరస్సులో బోటింగును అనుమతించదు.
పాంగోంగ్ సరస్సు వివాదాస్పద భూభాగంలో ఉంది. వాస్తవాధీన రేఖ ఈ సరస్సు గుండానే వెళుతుంది. రేఖకు తూర్పున 20 కి.మీ.వరకు విస్తరించి ఉన్న సరస్సు భాగాన్ని చైనా నియంత్రిస్తుంది. కాని ఈ భాగం తనదని భారతదేశం వాదన. సరస్సు తూర్పు కొన టిబెట్‌లో ఉంది. 19 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం తరువాత, పాంగోంగ్ త్సో జాన్సన్ రేఖ దక్షిణ కొన వద్ద ఉండేది. ఇది అక్సాయ్ చిన్ ప్రాంతంలో భారత చైనాల మధ్య సరిహద్దును నిర్వచించే తొలి ప్రయత్నాల్లో ఒకటి.
ఈ సరస్సు అనేక వలస పక్షులతో సహా వివిధ రకాల పక్షులకు ముఖ్యమైన సంతానోత్పత్తి ప్రదేశంగా ఉపయోగపడుతుంది. వేసవిలో బార్-హెడ్ గూస్, బ్రాహ్మిణి బాతులూ ఇక్కడ కనిపిస్తూంటాయి. సరస్సు చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతంలో కియాంగ్, మార్మోట్లతో సహా అనేక జాతుల వన్యప్రాణులు కనిపిస్తాయి. సరస్సులో చేపలు, ముఖ్యంగా షిజోపైగోప్సిస్ స్టోలిస్కాయ్ రకోమా లబియాటా రకం చేపలు, పెద్ద సంఖ్యలో ఉంటాయి.
చైనా జాతీయ రహదారి 219, పాంగోంగ్ సరస్సు తూర్పు కొన గుండా వెళుతుంది. రుటోగ్ నుండి 12 కి.మీ., షిక్వాన్‌హె నుండి 130 కి.మీ. ప్రయాణం చేసి సరస్సును చేరుకోవచ్చు. పర్యాటకులు సరస్సుపై పడవను అద్దెకు తీసుకోవచ్చు. కాని పక్షుల స్థావరమైన దీవులను రక్షించుకునేందుకు గాను ఆ ద్వీపాలలో దిగడానికి అనుమతి లేదు. సరస్సు ఒడ్డున అనేక రెస్టారెంట్లు ఉన్నాయి.
రామ్‌సార్ కన్వెన్షన్ కింద ఈ సరస్సును అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన తడి నేలగా గుర్తించే పని జరుగుతోంది. అది పూర్తైతే, ఈ కన్వెన్షన్ కింద దక్షిణ ఆసియాలో సరిహద్దులకు ఇరువైపులా విస్తరించి ఉన్న తడి నేలలో ఇదే మొదటిది అవుతుంది.
ఖుర్నాక్ కోట, పాంగోంగ్ త్సో ఉత్తర తీరాన సగం దూరంలో ఉంది. 1952 నుండి చైనీయులు ఖుర్నాక్ కోట ప్రాంతాన్ని నియంత్రణలో ఉంచుకున్నారు. దక్షిణాన స్పంగ్గూర్ త్సో అనే చిన్న సరస్సు ఉంది.
మాంట్రియల్‌లో 1986 స్థాయిలలో ల ఉత్పత్తిని స్తంభింపచేయడానికి, 1999 నాటికి ఉత్పత్తిని 50 శాతం తగ్గించడానికీ సభ్యులు అంగీకరించారు. అంటార్కిటిక్‌కు వరుసగా చేసిన శాస్త్రీయ యాత్రల్లో ఓజోన్ రంధ్రం మానవ నిర్మిత ఆర్గానో హేలోజెన్ల నుండి వెలువడ్డ క్లోరిన్, బ్రోమిన్ వల్లనే సంభవించిందనడానికి విశ్వసనీయ సాక్ష్యాలు లభించిన తరువాత, 1990 లో లండన్‌లో జరిగిన సమావేశంలో మాంట్రియల్ ప్రోటోకోల్‌ను బలోపేతం చేసారు. ఆర్టికల్ 5 లో లేని దేశాలు 2000 నాటికీ, ఆర్టికల్ 5 లో ఉన్నవి 2010 నాటికీ సిఎఫ్‌సిలు, హేలోన్‌లను పూర్తిగా తొలగించడానికి అంగీకరించాయి. 1992 లో కోపెన్‌హాగన్‌లో జరిగిన సమావేశంలో, తుది గడువును 1996 కు మార్చారు. అదే సమావేశంలో, ప్రధానంగా వ్యవసాయ ఉత్పత్తిలో ఉపయోగించే ఫ్యూమిగెంట్ అయిన మిథైల్ బ్రోమైడ్ ను నియంత్రిత పదార్థాల జాబితాలో చేర్చారు. ప్రోటోకోల్ క్రింద నియంత్రించిన అన్ని పదార్ధాల నిలిపివేత గడువును, తక్కువ అభివృద్ధి చెందిన ') దేశాలకు పొడిగించారు. ఈ దేశాలకు ఇందుకు అవసరమైన నైపుణ్యం, సాంకేతికత, ధనసహాయం ఆర్టికల్ 5 లో లేని దేశాలు అందజేస్తాయి.
చర్చల్లో ఉపయోగించే ఓజోన్ కవచం, ఓజోన్ రంధ్రం వంటి రూపకాలు శాస్త్రీయ కోణంలోంచి చూస్తే "ఖచ్చితమైనవి" కావు. "ఓజోన్ రంధ్రం" అనేది ఒక "రంధ్రం" కాదు, అసి పలచబడడం, అంతే. కారు విండ్‌షీల్డుకు పడే రంధ్రం లాంటిది అసలే కాదు. పొర లోంచి ఓజోన్ పూర్తిగా అదృశ్యమై పోదు. అసలు పొర పలచబడడం అంతటా ఏకరీతి గానూ ఉండదు. వీటి శాస్త్రీయ అర్థాలు ఎలా ఉన్నప్పటికీ, శాస్త్రవేత్తలు కాని సాధారణ ప్రజల ఆందోళనల్లో ఈ పదాలు బాగా ఇమిడిపోయాయి. ఓజోన్ రంధ్రాన్ని "తక్షణ సమస్య" గాను ముంచుకొస్తున్న ముప్పు గానూ చూసారు. చర్మ క్యాన్సర్, కంటిశుక్లం, మొక్కలకు నష్టం వంటి తీవ్రమైన వ్యక్తిగత పరిణామాలకు మామూలు ప్రజలు భయపడ్డారు. విధాన నిర్ణాయక స్థాయిలో మాత్రమే కాకుండా, ప్రజల్లో కూడా వాతావరణ మార్పు కంటే ఓజోన్ నియంత్రణ పట్లనే ఎక్కువ సానుకూల అభిప్రాయం ఉంది. ఏరోసోల్ స్ప్రేలను వాడరాదనే చట్టం అమల్లోకి రావడానికంటే ముందే అమెరికన్లు వాటిని వాడడం స్వచ్ఛందంగా మానేసారు. గ్లోబల్ వార్మింగు ప్రజల్లో ఈ రకమైన ఆందోళనను, సానుకూల చర్యలను సాధించ లేక పోయింది. ఒక పెద్ద "రంధ్రం" ఉందని 1985 లో ఆకస్మికంగా గుర్తించడం పత్రికలలో విస్తృతంగా వచ్చింది.
అయితే, అమెరికాలో మార్పు చాలా నెమ్మదిగా జరిగింది. కొంతవరకు, ల కంటే తక్కువ నష్టం కలిగించే హైడ్రోక్లోరోఫ్లోరోకార్బన్లకు మారినప్పటికీ లకు సంబంధించి కూడా ఆందోళనలు ఉన్నాయి. కొన్ని ఉపకరణాల్లో, ల స్థానంలో హైడ్రోఫ్లోరోకార్బన్‌లను ఉపయోగిస్తున్నారు. క్లోరిన్ గాని, బ్రోమిన్ గానీ లేని హెచ్‌ఎఫ్‌సిలు ఓజోన్ క్షీణతకు ఏమాత్రం దోహదం చేయవు గాని, అవి శక్తివంతమైన గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు. ఈ సమ్మేళనాలలో బాగా తెలిసినది బహుశా -134 . దీన్ని అమెరికాలో ఎక్కువగా ఆటోమొబైల్ ఎయిర్ కండిషనర్లలో -12 స్థానంలో వాడారు. ప్రయోగశాలల్లో ఓజోన్ హారక పదార్థాల స్థానంలో వివిధ ఇతర ద్రావకాలను వాడవచ్చు. డుపాంట్ వంటి రసాయన కంపెనీల ప్రతినిధులు గ్రీన్‌ఫ్రీజ్‌ను "ఆ జర్మన్ టెక్నాలజీయా" అని చులకనగా మాట్లాడారు కూడా. ఆ సాంకేతికత అమెరికాలోకి రాకుండా నిరోధించడానికి 2011 వరకు ను ప్రభావితం చేసారు. ఈ సాంకేతికతపై యూనిలీవర్, జనరల్ ఎలక్ట్రిక్ లు 2008 లో అధికారికంగా ఆసక్తిని వ్యక్తం చేశాయి. తుది ఆమోదంలో ఈ సంగతి ఉంది.
అప్పటి వరకు గమనించిన అతిపెద్ద ఓజోన్ క్షీణత ఉత్తర ధ్రువం చుట్టూ ఆర్కిటిక్ వసంతకాలంలో ఏర్ప్డిన ఒక చిన్న ఓజోన్ "చొట్ట "మాత్రమే అయినప్పటికీ, ఓజోన్ రంధ్రాలు ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో కూడా మొదలౌతాయని చాలామంది ఆందోళన చెందారు. మధ్య అక్షాంశాల వద్ద ఓజోన్ క్షీణించినప్పతికీ, అది చాలా తక్కువ స్థాయిలో ఉంది .
స్ట్రాటోస్ఫియరు పరిస్థితులు మరింత తీవ్రంగా మారితే , ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఓజోన్ ఎక్కువ వేగంతో తగ్గుతుంది. స్ట్రాటోస్ఫియరు చల్లబడుతుందని ప్రామాణిక గ్లోబల్ వార్మింగ్ సిద్ధాంతం అంచనా వేసింది.
ప్రతి సంవత్సరం అంటార్కిటిక్ ఓజోన్ రంధ్రం విడిపోయినప్పుడు, ఓజోన్ తక్కువగా ఉన్న గాలి సమీప ప్రాంతాల్లోకి వీస్తుంది. అంటార్కిటిక్ ఓజోన్ రంధ్రం విడిపోయిన తరువాతి నెలలో న్యూజిలాండ్‌లో ఓజోన్ స్థాయిలో 10 శాతం వరకు తగ్గుదల నమోదైంది. అతినీలలోహిత-బి రేడియేషన్ తీవ్రత 1970 ల స్థాయి కంటే 15 శాతానికి పైగా పెరిగింది.
అనేక స్వేచ్ఛా రాడికల్ ఉత్ప్రేరకాలు ఓజోన్‌ను నాశనం చేస్తాయి. వీటిలో హైడ్రాక్సిల్ రాడికల్ , నైట్రిక్ ఆక్సైడ్ రాడికల్ , క్లోరిన్ రాడికల్ , బ్రోమిన్ రాడికల్ చాలా ముఖ్యమైనవి. ఈ రసాయనిక నామాలకు పక్కన ఉన్న "చుక్క" గుర్తుకు అర్థం, ఆయా రాడికల్‌లో ఒక స్వేచ్ఛా ఎలక్ట్రాన్ ఉందని. ఇది చాలా రియాక్టివ్ అని సూచించడానికి ఇది ఒక గుర్తు. ఇవన్నీ సహజంగాను, మానవ నిర్మితం గానూ ఏర్పడతాయి. ప్రస్తుత కాలంలో స్ట్రాటోస్ఫియరులో ఉన్న ·, ·లు సహజంగా ఏర్పడినవే. అయితే మానవ కార్యకలాపాల వలన క్లోరిన్, బ్రోమిన్ స్థాయిలు విపరీతంగా పెరిగాయి. ఈ మూలకాలు స్థిరమైన సేంద్రీయ సమ్మేళనాలలో, ముఖ్యంగా క్లోరోఫ్లోరోకార్బన్లలో, ఉంటాయి. వీటి తక్కువ రియాక్టివిటీ లక్షణం కారణంగా ట్రోపోస్పియరులో నాశనం కాకుండా స్ట్రాటోస్ఫియరుంలోకి వెళ్తాయి. స్ట్రాటోస్ఫియరు చేరుకున్నాక, అతినీలలోహిత కాంతి చర్య వలన మాతృ సమ్మేళనాల నుండి , అణువులు విడుదల అవుతాయి. ఉదా.
ఓజోన్-ఆక్సిజన్ చక్రంలో ఆక్సిజన్ మూడు రూపాల్లో పాల్గొంటుంది: ఆక్సిజన్ అణువులు , ఆక్సిజన్ వాయువు , మూడోది ఓజోన్ వాయువు . స్ట్రాటోస్ఫియరులో ఉన్న ఆక్సిజన్ అణువులు అతినీలలోహిత ఫోటాన్‌లను గ్రహించి ఫోటోడిసోసియేట్ అయి, ఓజోన్ ఏర్పడుతుంది. ఈ ప్రక్రియలో ఒక రెండు ఆక్సిజన్ రాడికల్‌లుగా మారుతుంది. ఈ రెండు అణు ఆక్సిజన్ రాడికల్‌లు రెండు వేరువేరు మోలిక్యూళ్ళతో కలిసి రెండు మోలిక్యూళ్ళు ఏర్పడతాయి. ఈ ఓజోన్ మోలిక్యూళ్ళు అతినీలలోహిత కాంతిని పీల్చుకుంటాయి. దాంతో ఓజోన్, మోలిక్యూలు గాను, ఆక్సిజన్ అణువుగాను విడిపోతుంది. ఈ ఆక్సిజన్ అణువు ఆక్సిజన్ మోలిక్యూలుతో కలిసి మళ్ళీ ఓజోన్ ఏర్పడుతుంది. ఆక్సిజన్ అణువు ఓజోన్ మోలిక్యూలుతో కలిసి రెండు మోలిక్యూళ్ళు తయారయ్యేంత వరకూ ఈ ప్రక్రియ కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.
2008 అక్టోబరు లో, ఈక్వెడార్ అంతరిక్ష సంస్థ అనే నివేదికను ప్రచురించింది. ఈక్వెడార్ లోని భూస్థిత పరికరాల నుండి వచ్చిన డేటాను, వివిధ దేశాలకు చెందిన 12 ఉపగ్రహాల నుండి గత 28 సంవత్సరాలుగా వచ్చిన డేటానూ ఉపయోగించి చేసిన ఈ అధ్యయనంలో భూమధ్యరేఖ అక్షాంశాల వద్ద చేరుకున్న రేడియేషన్ అనుకున్న దానికంటే చాలా ఎక్కువగా ఉందని తెలిసింది. ఈక్వడార్ రాజధాని క్విటోలో సూచిక 24 కు చేరుకుంది; ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ, సూచిక 11 ను తీవ్రమైనదిగా, ఆరోగ్యానికి గొప్ప ప్రమాదంగా పరిగణిస్తుంది. భూమి మధ్య అక్షాంశాల చుట్టూ క్షీణించిన ఓజోన్ స్థాయిలు ఇప్పటికే ఈ ప్రాంతాల లోని జనాభాను ప్రమాదంలోకి నెడుతున్నాయని నివేదిక తేల్చింది. తరువాత, పెరూ అంతరిక్ష సంస్థ అయిన కొనిడా తన స్వంత అధ్యయనాన్ని ప్రచురించింది. ఇది కూడా దాదాపు ఈక్వెడార్ అధ్యయనంలో చూపిన ఫలితాలనే చూపింది.
హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్, క్లోరిన్ నైట్రేట్ వంటి సమ్మేళనాలు ఏర్పడే చర్యల్లో క్లోరిన్ అణువులు ఖర్చైపోతాయి. ఈ చర్యలు గనక జరక్కపోతే, ఒక్క క్లోరిన్ అణువు రెండు సంవత్సరాల పాటు నిరంతరంగా ఓజోన్‌ను నాశనం చేస్తుంది. ఈ విషయంలో క్లోరిన్ కంటే బ్రోమిన్ మరింత సమర్థవంతంగా పనిచేస్తుంది. అయితే ప్రస్తుతం వాతావరణంలో బ్రోమిన్ చాలా తక్కువ. క్లోరిన్, బ్రోమిన్ లు రెండూ ఓజోన్ క్షీణతకు గణనీయంగా దోహదం చేస్తున్నాయి. ఫ్లోరిన్, అయోడిన్ అణువులు కూడా ఇలాంటి ఉత్ప్రేరక చక్రాలలో పాల్గొంటాయని ప్రయోగశాల అధ్యయనాల్లో తేలింది. అయితే, ఫ్లోరిన్ అణువులు నీరు, మీథేన్‌లతో చురుగ్గా చర్య జరిపి స్ట్రాటోస్ఫియరులో హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లాన్ని ఏర్పరుస్తాయి. అయోడిన్ కలిగిన సేంద్రియ మోలిక్యూళ్ళు దిగువ వాతావరణంలో ఎంత వేగంగా చర్య జరుపుతాయంటే, వీటిలో అసలు స్ట్రాటోస్ఫియరుకు చేరేవి బాగా తక్కువ.
చర్మ క్యాన్సరుకు మరొక రూపం, ప్రాణాంతక మెలనోమా. ఇది చాలా తక్కువగా సంభవిస్తుంది గానీ, చాలా ప్రమాదకరమైనది. రోగ నిర్ధారణ చేసిన కేసులలో 15-20 శాతం ప్రాణాంతక మౌతాయి. ప్రాణాంతక మెలనోమా, అతినీలలోహిత కిరణాల మధ్య సంబంధం ఇంకా పూర్తిగా అర్థం కాలేదు. కాని , లు రెండూ దీనికి సంబంధం ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. ఈ అనిశ్చితి కారణంగా, మెలనోమా సంభవంపై ఓజోన్ క్షీణత ప్రభావాన్ని అంచనా వేయడం కష్టం. యువిబి రేడియేషన్‌లో 10 శాతం పెరుగుదల వలన పురుషులలో మెలనోమా అవకాశం 19 శాతం, మహిళల్లో 16 శాతం పెరుగుతుందని ఒక అధ్యయనంలో తేలింది. చిలీ దక్షిణ కొన వద్ద ఉన్న పుంటా అరేనాస్ ప్రజలపై జరిపిన అధ్యయనంలో, ఓజోన్ తగ్గడం, యువిబి స్థాయిలు పెరగడం వలన ఏడు సంవత్సరాల కాలంలో మెలనోమాలో 56 శాతం, నాన్‌మెలనోమా చర్మ క్యాన్సరులో 46 శాతం పెరుగుదల ఉన్నట్లు గమనించారు.
ఓజోన్ క్షీణతలో సూర్యరశ్మి పాత్ర చాలా ఉండడం వల్లనే, శీతాకాలంలో పిఎస్‌సిలు అధికంగా ఉన్నప్పటికీ, అంటార్కిటిక్ ఓజోన్ క్షీణత శీతాకాలంలో కంటే, వసంతకాలంలో చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. శీతాకాలంలో రసాయనిక చర్యలు జరిపేందుకు సూర్యరశ్మి ఉండదు. వసంతకాలంలో నైతే, సూర్యరశ్మి ఉంటుంది, ఇది ఫోటోకెమికల్ చర్యలను నడపడానికి అవసరమైన శక్తిని అందిస్తుంది, ఈ చర్యలు ధ్రువీయ స్ట్రాటోస్ఫియరు మేఘాలను కరిగిస్తాయి. దాంతో విడుదలౌతుంది. ఈ ఓజోన్ రంధ్రాన్ని ఏర్పరచే రసాయనిక చర్యల్లో పాల్గొంటుంది. వసంత ఋతువు చివరిలో మరింత పెరిగే ఉష్ణోగ్రతలు డిసెంబరు మధ్య నాటికి సుడిగుండాన్ని విచ్ఛిన్నం చేస్తాయి. ఆ తరువాత, తక్కువ అక్షాంశాల నుండి వెచ్చటి, ఓజోన్, సహిత గాలి వీచడంతో, పిఎస్‌సిలు నాశనమవుతాయి, చురుగ్గా సాగిన ఓజోన్ క్షీణత ప్రక్రియ ఆగిపోతుంది, ఓజోన్ రంధ్రం మూసుకుపోతుంది.