polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
అని అన్నాడు. తర్వాత లక్ష్మారెడ్డికి కుష్టురోగం వచ్చి, పురుగులు పట్టి చనిపోయాడని ప్రతీతి. అప్పటి నుండి ఇతడిని వరకవి భూమాదాసు అని పిలవడం మొదలుపెట్టారు.
భూమాదాసుకి సాహిత్యంతోనే కాదు ఆయుర్వేద వైద్యంలోనూ ప్రవేశం ఉంది. దీర్ఘ తలనొప్పితో బాధపడేవారికి, చర్మవ్యాధులతో బాధపడేవారికి, మొండి వ్యాధులున్నవారికి ఉపశమనం కలిగించేవాడు. భస్మాలు, లేహ్యాలు తయారు చేసేవాడు.అన్ని కులాల వారిని అదరించినాడు
కైరం భూమాగౌడ్ తెలంగాణ గర్వించదగిన వాగ్గేయకారుడు. కల్లుకుండలపైన కవిత్వం వ్రాశాడు. భూమాదాసుగా నిమప్రసిద్ధికెక్కాడు.తెలంగాణా లో గౌడ కులం లో జన్మించినాడు
మలబార్ ఎక్స్‌ప్రెస్ , భారతదేశంలో మంగళూరు సెంట్రల్ నుండి తిరువనంతపురం సెంట్రల్ వరకు నడిచే ఒక రైలు సేవ. భారతదేశం యొక్క నైరుతి తీర ప్రాంతం యొక్క మలబార్ తీరం పేరు ఈ రైలుకు పెట్టారు. ఇది ఉత్తర కేరళలో మలబార్ ప్రాంతం నుండి దక్షిణాన వరకు కలుపుతుంది కనుక రైలుకు మలబార్ ఎక్స్‌ప్రెస్ పేరును సూచించినట్లుగా తెలుస్తుంది. మంగళూరు, తిరువంతపురం సెంట్రల్ మధ్య రైలు దీర్ఘకాలం నడిచిన సమయం ఒకటి ఉంది.
రైలు ప్రారంభంలో మద్రాసు, మంగళూరు మధ్య ప్రవేశపెట్టి అమలు పరిచారు. ఆ సమయంలో రైలు పేరు మద్రాస్ - మంగళూరు మలబార్ ఎక్స్‌ప్రెస్ పేరుతో ఉంది. 1963 సం.లో ఈ రైలు మార్గం కొచ్చిన్ హార్బర్ టెర్మినస్ వరకు విస్తరించారు. తరువాత మళ్ళీ ఈ రైలు మార్గం తిరువంతపురం సెంట్రల్ వరకు విస్తరించబడింది.
ఆయన ఫిబ్రవరి 15 1926 న గుంటూరు జిల్లా, రేపల్లె తాలూకా, ప్రస్తుత భట్టిప్రోలు మండలం, పెసర్లంక గ్రామంలో లక్ష్మీనారాయణ శ్రీమతి మాణిక్యమ్మ దంపతులకు జన్మించారు. ఆయన తండ్రి ధనిక భూస్వామ్య కుటుంబానికి చెందినవారు. సుబ్బారావు గారు 10 మాసముల బాలుడుగా ఉన్నప్పడు తల్లి మాణిక్యమ్మను, రెండు సంల 6 మాసాల బాలుడుగా ఉన్నప్పడు తండ్రి లక్ష్మీనారాయణ గారిని కోల్పోయారు.
సుబ్బారావుగారు తల్లి గర్భంలో ఉన్నప్పడే లక్ష్మీ నారాయణ గారు కుమారులకు ఆస్తి వాటాలు పంపిణీ చేసారు. కుమారులతో పాటు లక్ష్మీనారాయణ గారు కూడా ఒక వాటా తీసుకున్నారు. ఆయన ఆస్తే తండ్రి తదనంతరం సుబ్బారావు గారికి వచ్చినది కానీ, సోదరులతో ఉమ్మడి వాటా లేదు. సుబ్బారావు గారు తమ సోదరి రాఘవమ్మగారి వివాహం తమ ఖర్చులతోనే తనకు వచ్చిన ఆస్తిలో కొంత ఇచ్చి చేసారు.
శ్రీ సుబ్బారావు గారి బాల్యమంతా సరైన సంరక్షణ, మార్గదర్శకత్వం లేకపోయినా, ఎటువంటి దుర్వ్యసనాలకు లోనుగాక స్వయం నియంత్రణతో వ్యక్తిత్వం అభివృద్ధి చేసికొన్నారు. 1940కి కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం ఆముదాల్లంక ప్రాంతంలో సాగుతూ ఉండడంతో దాని ప్రభావం ఆయన మీద కూడా పడి యువజన కార్యక్రమాలలో వాలంటీరుగా పాల్గొంటూ ఉండేవారు. ఆముదాల్లంకలో 5వ తరగతి వరకు, పెసర్లంకలో 6వ తరగతి చదివారు. వీరి పెదతల్లి శ్రీమతి గొర్రెపాటి రత్తమ్మ, పినతల్లి శ్రీమతి శేషమ్మ, ఘంటసాల గ్రామంలో ఉండటంతో అప్పడప్పడు వచ్చి వెళ్ళడం అదే పరిచయాలతో 1944న జరిగిన యువజనోత్సవాలలో ఘంటసాల వచ్చి పాల్గొన్నారు.
ఘంటసాల గ్రామానికి రాగానే గ్రామ కమ్యూనిస్టు పార్టీ కార్యదర్శిగా ఎన్నుకొనబడి పార్టీ కార్యక్రమాలలో పూర్తిగా మమేకమయ్యారు. గ్రామ కూలి రేట్ల ఉద్యమాలలో ముఖ్య భూమిక వహించేవారు. తాలూకా, జిల్లా పార్టీ కార్యక్రమాలలోను, ఉద్యమాలలోను ముఖ్య భూమిక వహిస్తూ 1955 నుండి 1964 వరకు దివి తాలూకా ఉమ్మడి పార్టీ కార్యదర్శి వర్గ సభ్యులుగాను, జిల్లా కౌన్సిల్ సభ్యులుగాను ఉన్నారు. 1964 పార్టీ చీలిన తరువాత కూడా సి.పి.ఐ. తాలూకా కార్యవర్గంలోనూ జిల్లా కౌన్సిల్లోను ముఖ్యభూమిక వహించారు. పార్టీ చీలికతో బాధపడి నాలుగు రోజులు చండ్ర రాజేశ్వరరావుగారు, సుబ్బారావు గారి ఇంటి వద్ద ఘంటశాలలో ఉండి విశ్రాంతి తీసుకున్నారు. 1950, 1960 దశకంలో ఘంటశాలలో జరిగిన జిల్లా కౌన్సిల్, రాష్ట్ర కౌన్సిల్ సమావేశాలు రెండుసార్లు నిర్వహణ ఏర్పాట్లలో ప్రధాన పాత్ర వహించి జయప్రదంగా నిర్వహించారు. పార్టీ యూనిట్ సమావేశాలలో శ్రీ పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య వంటి వారిని కూడా నిర్మొహమాటంగా నిలదీస్తే సమాధానం చెప్పలేక, “సుబ్రావ్ కూర్చో" అన్నారు.
1967లో కాంగ్రెస్, ఇరు కమ్యూనిస్టు పార్టీల మధ్య నిడుమోలు సీటుకు జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో ముఖ్యభూమిక వహించి, ఎన్నిక రోజు ముందు సి.పి.ఐ తమ అభ్యర్థి కాకుండా కాంస్ కు ఓటు వేయూలని తీసుకున్న తప్పడు రాజకీయ నిర్ణయంతో విభేదించటం నియోజక వర్గంలో సంచలనం కలిగించినది. అప్పటినుండి ప్రస్తుతం రాజకీయాలలో తాను ఇమడలేనని నిర్ణయించుకొని గ్రామ అభివృద్ధి, సాంఘిక కార్యక్రమాలకే పరిమితమవ్యాలని నిర్ణయించుకోవడం జరిగింది. ఆయన జీవితంలో ఏనాడూ తాను నమ్మిన కమ్యూనిజంపై నమ్మకం కోల్పోలేదు. సాంఘికంగా సామాజికంగా వచ్చిన మార్పులకు బాధపడుతూ, తన నిజాయితీని నిర్మొహమాటాన్ని కొనసాగిసూ తాను నమ్మిన సిద్ధాంతాలను ఆచరించారు. గ్రామంలో వీరి నిర్మోహమాటనికి బాధపడినవారు వున్నరేమో కానీ వీరి నిజాయితీని ప్రశ్నించినవారు లేరు అనుట అతివోయోక్తికాదు. వీరి కుటుంబ సభ్యులుకూడా వీరి నిజాయతీ వలన ఇబ్బందిపడిన సందర్భాలు ఉన్నాయి.
ఘంటసాల గ్రామస్తులు గొర్రెపాటి వెంకటరాయులు గారి కుమారుడు రంగనాధ బాబుగారు తమ తల్లిదండ్రుల పేర ట్రసును ఏర్పాటు చేసి గ్రామ అభివృదికమిటీకి శ్రీ సుబ్బారావు గారిని అధ్యక్షులుగా చేసి గ్రామంలో స్కూలు భవనాలు నిర్మిచండం, మరుగుదొడ్లు నిర్మించడం, మంచినీటి సరాఫారా టాంక్ నిర్మాణం చుట్టు ప్రక్కల గ్రామాలలోని పేద విద్యారులకు ఉపకారవేతనాలు ఇవ్వడం లాంటి కార్యక్రమాలు తీసుకున్నారు. రంగనాధబాబు ఈ ప్రాంతానికి చేస్తున్న అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు ప్రజలకు మిక్కిలి ఉపయోగకరంగా ఉంటున్నాయి. పై కార్యాక్రమాలై కాకుండా బాబూగారు గుండేరు పై డామ్ నిర్మించి వందలాది ఎకరాలకు నీటి సమస్య లేకుండా చేశారు. చల్లపల్లిలో పాఠశాలలు నడుపుతూ గ్రామణ ప్రాంత విద్యార్థులకు ఉపయోగపతూ అనేక కార్యక్రమాలు ద్వారా జన్మభూమి రుణం తీర్చుకున్నారు.
ప్రఖ్యాత ఎలక్ట్రానిక్ నిపుణులు, గ్రామవాసి అయిన ఉప్పలపాటి వెంకటేశ్వర్లు జన్మభూమిపై అభిమానంతో ఈ ప్రాంత పేద విద్యార్థులకు సహాయం చేయాలనే దృష్టితో ఐ.ఐ.టి స్థాపించుటకు నిర్ణయించి ఆ బాధ్యతను సుబ్బారావు గారికి ఇవ్వగా ఆయన ఆ సంస్థను కావలసిన వసతులు సమకూర్చి 2013 వరకు కార్యదర్శి, కరస్పాండెంట్ గా వ్యవహరించారు.
పెసర్లంక గ్రామంలో తండ్రి నివాస స్థలంలో ఇల్లు వేసుకోగా పెద అన్న రాఘవయ్య గారి పిల్లలు సరిహద్దు తగాయిదా పడి సహకరించకపోవడంతో బాధపడి అక్కడ స్థిరపడడం విరమించుకున్నారు. మే 17 1946లో పెదతల్లి రత్తమ్మగారి మనుమరాలు జయలక్ష్మితో ఘంటశాలలో వివాహం జరిగింది. 1948 లో ఇల్లు కొనుక్కొని ఘంటసాలలో స్థిర నివాసం ఏర్పరచుకున్నారు.
గుళ్ళపల్లి సుబ్బారావు ప్రముఖ కమ్యూనిస్టు నాయకులు, వర్లు విద్యా కేంద్రం నిర్వాహకులు, గొర్రెపాటి విద్యా ట్రస్ట్ కమిటీ అధ్యక్షులు.
అధిక వేగం రైలు కనెక్షన్లు అందించడానికి భారతీయ రైల్వే ద్వారా తీసుకున్న దశలను కలిపి ఈ పేరును సూచిస్తుంది. కేవలం పరిమిత సంఖ్యలో ఆగుతూ, ఎయిర్ కండిషన్డ్ కాని ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు నియామకం, అధిక వేగంతో ఆపరేటింగ్ ద్వారా భారత దేశము రాజధాని న్యూఢిల్లీ, భారతదేశం చుట్టూ ఉండే నగరాలతో ఇవి అనుసంధానం చేస్తున్నాయి. ఇలాంటి సామర్థ్యం గల సూపర్ ఫాస్ట్ ఒక రాజధాని సిరీస్ గతంలో ముందుగానే పరిచయం జరిగింది. కానీ ఈ రైళ్లు పూర్తిగా ఎయిర్ కండిషన్డ్ కలిగి ఉన్నాయి, అందువలన ప్రయాణం చాలా ఖరీదైనది అయ్యింది.
రాజధాని, శతాబ్ది సిరీస్ రైళ్ళ సగటు ప్రయాణ వేగం పరంగా గమనిస్తే భారతదేశంలో వేగంగా ప్రయాణించే రైళ్ల విభాగంగా ఉన్నాయి. సంపర్క్ క్రాంతి రైళ్లు రాజధాని, శతాబ్ది సిరీస్ కంటే నెమ్మదిగా సరాసరి వేగంతో పనిచేస్తాయి. అయిననూ ఇంకా ఇప్పటికీ సాధారణ ధరలు వద్ద కొన్ని చోట్ల మాత్రమే ఆగుతూ అధిక వేగం సౌకర్యాలను అందించుతూ, రాజధాని, కాని శతాబ్ది కాని మొదలైనవి ఇతర ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లుతో పోలిస్తే సాపేక్షంగా అధిక వేగంతో నడుస్తూ ఉన్నాయి
మధ్య ప్రదేశ్ సంపర్క్ క్రాంతి ఎక్స్‌ప్రెస్, 2005 సం.లో భారతీయ రైల్వే బడ్జెట్లో ప్రవేశ పెట్టబడిన సంపర్క్ క్రాంతి ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు శ్రేణి రైళ్లు వాటిలో ఇది ఒకటి. ఈ రైలు మధ్య ప్రదేశ్ లోని, జబల్పూర్, న్యూఢిల్లీ మధ్య ప్రకటించారు. ఈ రైలు ప్రస్తుతం ఢిల్లీలోని హజ్రత్ నిజాముద్దీన్ రైల్వే స్టేషను వద్ద ఆగిపోతుంది. ఈ స్టేషను న్యూ ఢిల్లీ రైల్వే స్టేషను దక్షిణం నుండి 8 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.
మధ్యప్రదేశ్ సంపర్క్ క్రాంతి ఎక్స్‌ప్రెస్, భారతీయ రైల్వేలు యొక్క ఒక భాగమైన పశ్చిమ మధ్య రైల్వే జోన్ , జబల్పూర్ రైల్వే డివిజను ఆధీనంలో ఉంది.
దాదర్ - మడ్గాం జన శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ భారతీయ రైల్వేలులో ఒక ఎక్స్‌ప్రెస్ రైలు. ఇది దాదర్ రైల్వే స్టేషను, మడ్గాం రైల్వే స్టేషను మధ్య నడుస్తుంది, ఈ రైలు 12051/52 సంఖ్యలను కలిగి యుంతుంది. ఇది భారతీయ రైల్వేలు-కొంకణ్ రైల్వే డివిజన్ కు చెందిన ఎక్స్‌ప్రెస్ రైలు. 12051 సంఖ్య గల రైలు దాదర్ రైల్వే స్టేషను నుండి మడ్గాం నకు, 12052 సంఖ్య గల రైలు మడ్గాం నుండి దాదర్ కు వెళుతుంది.
12051/52 సంఖ్యలు కలిగిన దాదర్ మాడ్గాం జన శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ ప్రస్తుతం రెండు ఎ.సి చైర్ కార్, 10 రెండవ తరగతి సీటింగ్ కోచ్‌లను కలిగి యుంటుంది. ఈ రైలు యొక్క కోచ్‌ల సంఖ్య భారతీయ రైల్వేలలో డిమాండు బట్టి మారుతూ ఉంటాయి.
భారతదేశాన్ని క్షత్రియులు పాలించినపుడు ప్రాకృతం ఆదరించబడింది, విద్యావంతులభాషగా చెలామణీ అయింది. అయితే, సనాతనులకు మాత్రం అంటరాని భాషగా ఉండింది. అశోకుని శాసనాలే ప్రాకృతానికి సంబంధించిన తొలి ప్రస్తావనలు. థేరవాద బౌద్ధానికి చెందిన పాళీ రచనలు, జైనుల ప్రాకృత గ్రంథాలు, ఆనాటి ప్రాకృత వ్యాకరణాలు, గీతాలు, ఇతిహాసాలు అన్నిటిలోనూ ప్రాకృతం కనిపిస్తుంది. వివిధ ప్రాకృతాలు., వివిధ రాజవంశాలకి., వివిధ మతాలకి., వివిధ సాహితీసంప్రదాయాలకి చెంది ఉన్నాయి. అంతేగాక., ప్రదేశాన్ని బట్టి కూడా ప్రాకృతాలు మారిపోయాయి. ప్రతీ ప్రాకృతానికీ., తనదైన ఒక చరిత్ర ఉంది.
విమలసూరి ప్రణీత 'పఉమ చరిత' విక్రమ శకం 100సం. నాటి చక్కని రచన.శారసేనీ ప్రాకృతములో రచించబడింది.రామాయణ కథ ఇందలి ఇతి వృత్తాంతము.చక్కని సూక్తులు, చక్కని వర్ణనలు గలరచన. శ్రీపాద లిప్తాచార్య సహకారంతో ఆంధ్రరాజు రచించిన గాధాకోసం ప్రముఖ ప్రాకృత భాషా శృంగారభరిత ధ్వని రచన.సాహితీ సమరాంగణ సార్వభూముడు భోజదేవుడు తన శృంగార ప్రకాశములో గాథాకోసాన్ని ఉదహరించాడు. కుతూహులుని 'లీలాపది' 1360 గాథల సమాహార ప్రాకృత మహాకావ్యం.
మోనియర్ విలియంస్ నిఘంటువు ప్రకారం., ప్రాకృతం అనేది., ప్రకృతి అనే పదం నుండి వచ్చింది. అంటే, 'సహజమైన, సాధారణమైన' అనే అర్థం వచ్చే, ఈ భాష 'సంస్కరింపబడిన' అనే అర్థం వచ్చే సంస్కృతం కన్నా ప్రాచీనమైనదై ఉండాలి. సంప్రదాయికంగా, ఎందరో పరిశోధకులు ఈ విధంగా భావించేవారు. అయితే, తులనాత్మక పరిశీలన ద్వారా చూచినపుడు., పునర్నిర్మించబడిన ఆదిమ-భారత-ఐరోపా భాష కి, ప్రాకృతాలకన్నా సంస్కృతం దగ్గరదని నిరూపించబడింది.
జైన శాసనాలలో విరివిగా వాడబడిన 'అర్ధమాగధీ' ప్రాకృతాన్ని., ప్రాకృతభాషకి ప్రమాణంగా భావించి., తక్కివాటినన్నిటినీ., దానినుండి వచ్చినవాటిగా పరిగణిస్తారు. ప్రాకృత వ్యాకరణవేత్తలు., అర్ధమాగధీ వ్యాకరణాన్ని నేర్పి., తక్కిన వ్యాకరణలని మొదటిదానితో పోల్చుతారు.
థేరవాద బౌద్ధంలో వాడబడిన పాళీ ప్రాకృతాన్ని సంస్కృత వ్యాకరణాలు ప్రాకృతంగా గుర్తించలేదు. చరిత్రలో కనబడే పైశాచీ, వంటి ప్రాకృతాల స్వభావాలు గురించి వనరులు అందుబాటులో లేవు.
రూపకములు కూడా ప్రాకృతములో ఉన్నాయి. రాజశేఖర మహాకవి 'కర్పూర మంజరీ' తొలి ప్రాకృత భాషా నిబద్ధ నాటిక. పిదప నయచంద్రుని 'రంభానుజ్ఱరి', రుద్రదాసుని 'చంద్రలేఖా' విశ్వేశ్వరుని 'శృంగార మంజరి', ఘన శ్యాముని 'ఆనంద మంజరి' మరికొన్ని ప్రఖ్యాత ప్రాకృత రూపకములు.
హరిభద్రసూరి 'సమరాఇచ్చకహ' గొప్ప ప్రాకృత కథాకావ్యము. అలానే ఈతని శిష్యుడు దాక్షిణ్యచిహ్న బిరుదాంకితుడు ఉద్ద్యోతన సూరి రచించిన చమత్కార కావ్యము 'కువలయ మాలా'. గురువుగారి రచనకు దీటుగా శౌరసేనీ, అక్కడక్కడ సంస్కృతము, అపభ్రంశము, పైశాచినీ వాడెను.
గాంధారీ ప్రాకృతం, పైశాచీ ప్రాకృతం వంటివి కేవలం వ్యాకరణవేత్తల ప్రస్తావనల ద్వారా మాత్రమే మనకు తెలుస్తున్నాయి. ఉత్తరభారతదేశానికి చెందిన ఆధునిక భాషలన్నీ ప్రాకృతాలనుండి పుట్టినవే.
శరద్ అనంతరావు జోషి ప్రముఖ రైతు నాయకుడు, షెట్కారీ సంఘటన వ్యవస్థాపక నేత. ఈయన స్వతంత్ర భారత పక్ష పార్టీ వ్యవస్థాపకుడు. గొప్ప పరిశోధకుడు కూడా అయిన జోషి 2004 జూలై 5 నుంచి 2010 జనవరి 9 వరకు రాజ్యసభ సభ్యుడిగా ఉన్నాడు. సభ్యునిగా ఉన్న ఆ కాలంలో అతను 16 స్థాయీ సంఘాలలో సభ్యుడిగా పనిచేశాడు. 1958-68 మధ్య కాలంలో ఇండియన్ పోస్టల్ సర్వీస్‌లో పనిచేసిన జోషి పిన్‌కోడ్ వ్యవస్థకు పునాది వేశాడు. తరువాతి కాలంలో అది తపాలా వ్యవస్థనే సమూలంగా మార్చివేసింది. 1980లో ఉల్లి రైతుల ఆందోళనతో అతను వెలుగులోకి వచ్చాడు.అతను రాజ్యసభ సభ్యునిగా ఉన్న కాలంలో మహిళలకు 33% కల్పించే మహిళాబిల్లుకు వ్యతిరేకంగా ఓటు వేసాడు. అతను ప్రపంచ వ్యవసాయ పోరం సలహా బోర్డులో సభ్యునిగా ఉన్నాడు. అతను "షెట్కారీ సంఘటన" అనే రైతు సంఘానికి వ్యవస్థాపకుడు. ఈ సంస్థ రైతుల సంక్షేమం కోసం "మార్కెటింగ్, టెక్నాలజీ"ని ఉపయోగించుకొనేందుకు స్థాపించిన నాన్ పొలిటికల్ సంస్థ.
ఆయన సెప్టెంబరు 3 1935 న మహారాష్ట్ర లోని సతారాలో అనంత్ నారాయణ్ , ఇందిరాబాయి దంపతులకు జన్మించాడు. అతను 1957లో ముంబాయి లోని సైడింహం కళాశాలలో కామర్స్ విభాగంలో మాస్టర్స్ డిగ్రీని పూర్తి చేసాడు. 1974 లో ఇంఫార్మాటిక్స్ లో డిప్లొమా చేసాడు. ఆయనకు సి.ఇ రాండిల్ గోల్డ్ మెడల్ 1955 లో అందుకున్నాడు. నీటి పారుదల ప్రయోజనాల గణనకు గాను క్యుర్‌సెట్జీ పురస్కారం పొందాడు. అతను 1957-58 మధ్య పూనా విశ్వవిద్యాలయంలో ఆర్థికశాస్త్రం, గణాంకశాస్త్ర అధ్యాపకునిగా పనిచేశాడు. 1958-68 మధ్య ఐ.పి.ఎస్ ఇండియన్ పోస్టల్ సర్వీసు లో పనిచేసాడు. 1968-77 మధ్య కాలంలో అతను అంతర్జాతీయ వృత్తిలో ఇంటర్నేషనల్ బ్యూరో, యుపియు, బెర్న్, స్విట్జర్లాండ్, చీఫ్ ఆఫ్ ఇన్ఫర్మాటిక్స్ సర్వీసులు ఉన్నాయి. "శేతాకరి సంఘటన" స్థాపనకు ముందు ఐక్యరాజ్యసమితి అధికారిగా పనిచేశారు .
అతను మహారాష్ట్రలోని రైతు సంస్థ అయిన "షెట్కారీ సంఘటన" వ్యవస్థాపకుడు. అతను భారతదేశంలో వ్యవసాయ సమస్యలపై పెద్ద ఎత్తున ఆందోళనలకు నాయకత్వం వహించాడు. వాటిలో చాలా ఆందోళనలు రైతులకు ఇచ్చే ధరల సమస్యలపై ఉన్నాయి. అతను 14 రాష్ట్రాలైన మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, గుజరాత్, రాజస్థాన్, పంజాబ్, హర్యానా, హిమాచల్ ప్రదేశ్, మధ్యప్రదేశ్, బీహార్, ఉత్తర ప్రదేశ్, ఒరిస్సా, ఆంధ్రప్రదేశ్, తమిళనాడు, కేరళ లకు చెందిన సోదర సంస్థలతో కూడిన 'కిసాన్ కోఆర్డినేషన్ కమిటీ ' వ్యవస్థాపక నాయకునిగా తన సేవలనందించాడు. దేశీయ మార్కెట్లలో ఉల్లిపాయలు, చెరకు, పొగాకు, పాలు, వరి, పత్తి, విద్యుత్ సుంకాల పెంపుకు వ్యతిరేకంగా, గ్రామీణ అప్పులను రద్దు చేయడానికి, రాష్ట్ర డంపింగ్‌కు వ్యతిరేకంగా మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, గుజరాత్, పంజాబ్, హర్యానా మొదలైన రాష్ట్రాలలో అనేక ఆందోళనలకు దారితీసింది.
భారతదేశ తులనాత్మక ప్రయోజనం, ముఖ్యంగా సేంద్రీయ వ్యవసాయం, సుగంధ, ఔషధ మొక్కలు, హైబ్రిడ్ విత్తనాల తయారీ, ఉద్యానవన రంగాలలో శరద్ జోషి సెజ్లను ఏర్పాటు చేయడాన్ని సమర్థించాడు. సేంద్రీయ వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల కోసం విశ్వసనీయ ధ్రువీకరణ ఏజెన్సీలను ఏర్పాటు చేయవలసిన అవసరాన్ని గూర్చి జోషీ తన గళాన్ని వినిపించాడు. పాశ్చాత్య దేశాలలో ప్రాచుర్యం పొందిన వివిధ రకాల ఉల్లిపాయల కోసం ప్రత్యేకమైన జోన్లను సూచించాడు. దేశీయ మార్కెట్ను అంతర్జాతీయ మార్కెట్ల నుండి ఇన్సులేట్ చేయవచ్చు. కొరతను కూడా నివారించవచ్చు. దీనివల్ల విదేశీ మారకం సంపాదించవచ్చు.
శరద్ జోషి గ్రామీణ మహిళల అతిపెద్ద సంస్థ షెట్కరి మహిళా అగాది వ్యవస్థాపకుడు. షెట్కరి మహిళా అగాది మహిళల ఆస్తి హక్కుల కోసం చేసిన కృషికి మహిళలు సంబరాలు జరుపుకున్నారు, ముఖ్యంగా లక్షలాది గ్రామీణ గృహిణులకు భూమి పట్టాలను ఇచ్చిన లక్ష్మి ముక్తి కార్యక్రమం కోసం ఈ సంబరాలు జరుపుకున్నారు.
భారత రాజ్యాంగంలోని ప్రజల ప్రాతినిధ్య చట్టం నుండి సోషలిజం అనే పదాన్ని తొలగించాలని డిమాండ్ చేస్తూ 2005 డిసెంబర్‌లో శరద్ జోషి రాజ్యసభలో ప్రైవేట్ సభ్యుల చట్టాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు.
'ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా', 'బిజినెస్ ఇండియా', 'లోక్మాట్' మొదలైన దినపత్రికలకు కాలమిస్ట్ గా పనిచేశాడు. వ్యవసాయ సమస్యలపై పుస్తకాలను కూడా రచించారు.
డా.గురురాజ్ జూన్ 28 1897 లో జన్మించారు. ప్రారంభంలో ఆయన ఒక ఉపాధ్యాయునిగా పనిచేసారు. తరువాత 1922లో అల్లోపతిలో వైద్య పట్టాను ను మద్రాసు మెడికల్ కాలేజీ నుండి పొందారు. 1924 లో గుడివాడలో అల్లోపతి ప్రాక్టీసు మొదలుపెట్టారు. 1932 లో స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో పాల్గొని జైలు శిక్ష అనుభవించారు. జైలునుండి విడుదలైన తరువాత ఆయన పేదలకు సేవలందించాలన్న సదాశయంతో గ్రామీణ ప్రాంతంలోనే హోమియోపతి ప్రాక్టీసు మొదలుపెట్టారు. తరువాత ఆయన యు.ఎస్.ఎ కు వెళ్ళి హోమియోపతి లో పోస్టు గ్రాడ్యుయేట్ శిక్షణ పొందారు. అచట హోమియోపతి దిగ్గజాలైన డా.వుడ్‌బరీ, డా.రాబర్ట్స్, డా.స్పాల్డింగ్, డా.ఎలిజబెత్ హబ్బర్డ్ వంటి వారితో కలసి పనిచేసే అవకాశం లభించింది.
గ్రామీణ ప్రాంతంలో ప్రాక్టీసు ప్రారంభించిన తరువాత స్వాతంత్ర్య పోరాట స్ఫూర్తి కలిగి శాసనోల్లంఘన ఆందోళనలో పాల్గొన్నారు. కారాగార శిక్ష పడిన తరువాత జైలు వాసంలో హోమియోపతి వైద్య విధానం మీద వెలువడిన గ్రంథాలను చదివే అవకాశం కలిగింది. ఈ సందర్భమే ఈయన జీవితాన్ని గొప్ప మలుపు తిప్పింది. రోగలక్షణాలను చికిత్స చేయడమనే ప్రక్రియ హోమియోపతి వైద్య చికిత్సా విధానంలో ఉందని, ఈ విలక్షణమైన చికిత్సను చేపట్టి పరిశోధనలు చేయాలని కారాగార వాసంలోనే నిర్ణయించుకున్నారు. జీవితకాలమంతా ప్రామాణికంగా పనిచేసే మందులలో దివ్యత్వం ఉందని భావించిన గురురాజు జైలు నుండి వెలుపలికి వచ్చిన తరువాత అల్లోపతికి స్వస్తివచనం పలికారు.
1936లో ప్రసిద్ధ హోమియో వైద్యుల వద్ద శిక్షణ పొందుతూ ఆ మందులమీద పరిశోధనలు ప్రారంభించారు. నూతన ఔషథ మిశ్రమాలను ఆవిష్కరించారు. హోమియో వైద్యంతో పాటు ప్రచారాన్ని కూడా ఉధృతం చేసారు. నాటు వైద్యాలకు ప్రాధాన్యతనిచ్చే ప్రజలను హోమియో వైద్యం వైపు మరల్చడానికి ఎన్నోన్నో ప్రయాసలు పడ్డారు. రోగుల పట్ల ఆత్మీయంగా మసలి, వారి ప్రగాఢ విశ్వాసాన్ని పొందారు. 1945 లో హోమియో కళాశాలను ప్రారంభించారు.
డా.గురురాజు గుడివాడ మ్యునిసిపల్ కౌన్సిల్ కు రెండుసార్లు ఎన్నికైనారు. ఆయన ఎ.పి.హోమియోపథిక్ అసోసియేషన్ అధ్యక్షులుగా కూడా వ్యవహరించారు. ఆయన భారతీయ హోమియో థెరపీ బోర్డులో మెంబరుగా 1956 నుండి ఉన్నారు. ఆయన లక్నోలో 1951 లోజరిగిన రెండవ ఆల్ ఇండియా హోమియోపథిక్ కాంగ్రెస్ కు అధ్యక్షులుగా ఉన్నారు.
కృష్ణపట్నం పోర్ట్ భారతదేశంలో ప్రైవేట్ రంగంలో నడపబడుతున్న అతిపెద్ద ఓడరేవు.దీనిని 17 జూలై 2008 న యుపిఎ చైర్‌పర్సన్ సోనియా గాంధీ ప్రారంభించారు. సివిఆర్ గ్రూప్ ప్రధాన ఓడల యాజమాన్యానికి చెందిన నవయుగ ఇంజనీరింగ్ కంపెనీ లిమిటెడ్ ఈ నౌకాశ్రయాన్ని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వంతో బిల్డ్-ఆపరేట్-షేర్-ట్రాన్స్ఫర్ ఒప్పందం ప్రకారం నిర్మించింది. ఈ నౌకాశ్రయం 4,553 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉంది. 30 సంవత్సరాల వరకు చెల్లుబాటు అయ్యే, 50 సంవత్సరాల వరకు పొడిగించదగిన ఒప్పందం ప్రకారం నిర్వహణదారులు ఓడరేవు స్థూల ఆదాయంలో 2.6% ను మొదటి 30 సంవత్సరాలకు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వానికి చెల్లించాలి. 30 వ సంవత్సరం నుండి, ఆ వాటా 5.4%గా, 40 వ సంవత్సరం నుండి 10.8%గా చెల్లించాలి. మొదటి దశ జనవరి 2008 నాటికి, రెండవ దశ 2012 నాటికి, 2017 నాటికి చివరి దశతో మూడు దశల్లో ఓడరేవును అభివృద్ధి చేయాలనే షరతులతో ఈ ఒప్పందం జరిగింది
2009 నాటికి నౌకాశ్రయం మొదటి దశ అభివృద్ధికి రు.1400 కోట్ల వ్యయంతో పూర్తయింది.ఈదశలో ఓడరేవు 25 మిలియన్ టన్నుల వార్షిక రవాణాచేేసే సామర్థ్యాన్నిఅభివృద్ధికి చేరుకుంది. ఈ దశలో ఇనుప ఖనిజం రెండు లంగరుదించే యాంత్రికస్థలాలు,బొగ్గు లంగరుదించే యాంత్రికస్థలం,సాధారణ సామానులు లంగరుదించే యాంత్రికస్థలం ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.ఓడరేవు అభివృద్ధి రెండవ దశలో 40 మిలియన్ టన్నుల సరుకును రవాణా చేసేస్థాయికి 2 బిలియన్ల పెట్టుబడితోసామర్థ్యాన్నిపెంచింది.2017 నాటికి ఓడరేవు పూర్తిగా అభివృద్ధి చెంది ఏటా 200 మిలియన్ టన్నుల సరుకు రవాణా నిర్వహించగలస్థాయికి చేరుకుంది.రెండవ దశ విస్తరణలో మొత్తం లంగరుదించే యాంత్రిక స్థలాలను పన్నెండుకు పెంచుతుంది.అందులో సగం బొగ్గురవాణా, మిగిలిన సగం సాధారణ సరుకును ఏకమొత్తంలో భారీ వాహనాల ద్వారా రవాణా నిర్వహిస్తుంది. ఓడరేవు సామార్థ్యం స్థాయిని ప్రస్తుత 18 మీటర్ల నుండి 21 మీటర్లకు పెంచబడుతుంది.
కేపీసీఎల్‌గా పిలువబడే కృష్ణపట్నం ఓడరేవు భారతదేశం తూర్పు తీరంలో అన్ని వాతావరణాలకు అనుకూలంగాఉండి, ప్రైవేటు యాజమాన్యంలో నిర్మించి, నడపుతున్నలోతైన నీటి ఓడరేవు. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని నెల్లూరు జిల్లాలో ఉంది. ఇది చెన్నై నౌకాశ్రయానికి ఉత్తరాన 190 కి.మీ, 18 నెల్లూరు నగరానికి తూర్పున 18 కి.మీ.దూరంలో ఉంది. ఈ నౌకాశ్రయం కృష్ణపట్నం పోర్ట్ కంపెనీ లిమిటెడ్ యాజమాన్యంలో ఉంది.ఇది 92% ఆధారిత సివిఆర్ గ్రూప్,హైదరాబాదు యాజమాన్యంలో ఉంది. లండన్ ఆధారిత ఈక్విటీ సంస్థ 3ఐ గ్రూప్ పిఎల్సి కెపిసిఎల్‌లో మిగిలిన 8% ఈక్విటీని కలిగి ఉంది. ఓడరేవు చరిత్రలోకి వెళ్లగా దీనిని శ్రీ కృష్ణదేవరాయలు విజయనగర సామ్రాజ్యంను పరిపాలించేకాలంలో దీనిని నడిపినందున, దీనికి కృష్ణపట్నం పోర్టు అని పేరు నిర్ణయించబడింది. దీనిని కేపీసీఎల్ అని, కృష్ణపట్నం పోర్టు అని అంటారు
కెపిసిఎల్ 2015 నాటికి సంవత్సరానికి 75 మిలియన్ టన్నుల సరుకును రవాణా నిర్వహించేస్థాయికి చేరింది.భారతదేశంలో ఈ ఓడరేవు18.5 మీటర్ల లాగగల సామర్థ్యం ఉన్నలోతైన ఓడరేవు. ఓడరేవు వెనుక భూభాగాన దక్షిణ,మధ్య ఆంధ్రప్రదేశ్,తూర్పు కర్ణాటక, ఉత్తర తమిళనాడు,తూర్పు మహారాష్ట్ర ఉన్నాయి. ఈ నౌకాశ్రయాన్ని చెన్నై-కోల్‌కతా రైలు మార్గానికి 19 కి.మీ దూరం మార్గం ద్వారాజాతీయ రహదారి 16 కు అనుసంధానించారు.ఇది నాలుగు వరసల నుండి నుండి ఆరు వరసల రహదారికి పెంచబడింది.
ఈ మధుబని చిత్రకళ గురించి బయటి ప్రపంచానికి తెలియనే తెలియదు. భారత నేపాల్ సరిహద్దులలో 1934 సంవత్సరం సంభవించిన భూకంపంలో అనేకమైన ఇండ్లు కూలిపోయాయి. మధుబని జిల్లాలోని బ్రిటిష్ అధికారి విలియం జి. ఆర్చర్ కూలిపోయిన ఇంటిగోడల్ని పరీక్షిస్తున్నప్పుడు ఈ గోడలమీద రంగురంగుల చిత్రపటాలను గుర్తించాడు. వీటికి పాశ్చాత్య చిత్రకారులైన మీరో, పికాసో చిత్రకారులను పోలినట్లు తెలుసుకొన్నాడు. ఆ చిత్రపటాల తెలుపు - నలుపు ఫోటోలను తీసుకొన్నాడు. వాటిగురించి మార్గ్ అనే ఇండో-నేపాల్ కళా జర్నల్ 1949 సంచికలో ప్రచురించాడు.
1966 -1968 కరువు కాలంలో వ్యవసాయం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. అటువంటి క్లిష్టమైన సమయంలో ప్రజల ఆర్థిక స్వాలంబన కోసం పుపుల్ జయకర్ బొంబాయి నుండి భాస్కర్ కులకర్ణి అనే కళాకారున్ని మిధిలకు పంపించి అక్కడి స్త్రీలకు చిత్రకళలో శిక్షణ ఇప్పించి, ఆయా చిత్రపటాలను అమ్మించి ఆ ప్రాంత ప్రజలకు కొంత రాబడి, తద్వారా ఆర్థిక సహాయాన్ని అందేటట్లు పాటుబడ్డారు.
ఈ చిత్రకళను అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు కలిగించడానికి యూస్ వెకాడ్ అనే ఫ్రెంచి నవలా రచయిత, పత్రికా విలేఖరి 1970 ప్రాంతంలో కృషిచేశారు. ఇతడు మిథిల చిత్రకళ గురించి పరిశోధన చేసి ది విమెన్ పైంటర్స్ ఆఫ్ మిథిల అనే చిత్రాన్ని రూపొందించాడు. జర్మనీకి చెందిన సాంఘికవాది ఎరికా మోసర్ పేదరికంలో మగ్గుతున్న దుసధ్ జనసమూహాన్ని ఈ కళలో ప్రావీణుల్ని చేశాడు. తత్ఫలితంగా మౌఖికంగా చలామణీలోనున్న రాజా సలేష్ సాహసాలు మొదలైన వాటిని రాహువు ప్రధానంగా కలిగిన చిత్రపటాలను తయారుచేసి తద్వారా వీటికి మరొక రకంగా గుర్తింపు వచ్చేటట్లు పాటుపడ్డాడు.
మధుబని చిత్రకళలో ఐదు విభిన్నమైన శైలి లేదా పద్ధతులు ఉన్నాయి. ఇవి: భరణి, కచ్ని, తాంత్రిక, నేపాలీ, కొబార్. మొదటి మూడు పద్ధతులు ముఖ్యంగా ఉన్నత తరగతికి చెందిన బ్రాహ్మణ, కాయస్థ మహిళలు తయారుచేస్తారు. వీరు ముఖ్యంగా హిందూ మత దేవతలను చిత్రిస్తారు. క్రింది తరగతులకు చెందిన స్త్రీలు ఎక్కువగా దైనందిక జీవనానికి చెందిన విషయాల గురించి చిత్రీకరిస్తారు. గోడ్నా, కొబార్ పద్ధతులు ఎక్కువగా దళిత, దుషధ్ జాతులవారు తయారుచేస్తారు. కొబార్ చిత్రపటాలను వధువు కుటుంబసభ్యులు ఎక్కువగా వేస్తారు. చేప లేదా మత్స్యము మధుబని చిత్రకళలో ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తుంది.
ఈ చిత్రపటాలు గోడలమీద బురద ఆవుపేడ మిశ్రమంతో చిత్రించేవారు. ఆ సాంప్రదాయంలో వివాహం అనంతరం శోభనగదిని ఇలాంటి చిత్రపటాలతో తీర్చిదిద్దేవారు. సింబాలిక్ గా పద్మం, వెదురుపొద, చేపలు, పక్షులు, పాముల సంయోగ చిత్రాలను ఎక్కువగా చిత్రించేవారు. ఈ విధంగా ప్రకృతిలోని చిత్రాలకు రూపొందించిన జీవుల లైంగికవృద్ధి కలుగుతుందని వారి నమ్మకం. అలాంటి గదిలో నూతన దంపతులు మూడు రాత్రులు గడిపేవారు. ఈ విధంగా మిథిల చిత్రపటాలను ఆయా కుటుంబాలకు, కులం లేదా గ్రామానికి చెందిన స్త్రీలు మాత్రమే వివాహం సమయంలోనే చిత్రించేవారు.
ఈ చిత్రకళ సరిగ్గా ఎప్పుడు ప్రారంభమయినదో తెలియదు. స్థానిక కథనం ప్రకారం రామాయణ కాలంలో జనక మహారాజు సీతారాముల కల్యాణం సమయంలో రాజ్యమంతా అందంగా అలంకరించమని ఆజ్ఞాపించాడు. అందుకోసం స్థానిక చిత్రకారుల్ని రప్పించి రాజభవననాన్ని రకరకాలైన అందమైన చిత్రపటాల్ని రూపొందించమని చెప్పాడు. ప్రాచీన సాంప్రదాయం ప్రకారం నేపాల్, బీహార్ ప్రాంతంలో ప్రాచుర్యంలోనున్న భిట్టి-చిత్ర అనే గోడకళాకృతులు మధుబని చిత్రకళకు ఆరంభం కావచ్చు.
మధుబని చిత్రకళ లేదా మిథిల చిత్రకళ మిథిల, మధుబని ప్రాంతాలలో ప్రాచుర్యంలో వున్న ఒక హిందూ చిత్రకళా శైలి. ఇందులో చిత్రపటాలను చేతివ్రేళ్లు, కుంచెలు, కలాలు, అగ్గిపుల్లలు మొదలైన వాటిని ఉపయోగించి ప్రకృతి సిద్ధంగా లభించే వర్ణకాలను ఉపయోగించి కళ్లకు కట్టుకొనే జియోమెట్రికల్ గా కనిపించేవాటిని తయారుచేస్తారు. ఇవి అన్ని పండగలకు, జీవిత సన్నివేశాలకు సంబంధించినవిగా ఉంటాయి.
1977 లో మిధిల చిత్రకారుల సంఘాన్ని ప్రారంభించారు. ఫోర్డ్ ఫౌండేషన్ మధుబని చిత్రకళను వృద్ధిలోకి తేవడానికి చాలాకాలంగా కృషిచేస్తున్నారు. 1990లో జపాన్ దేశీయుడైన టోక్యో హసెగావా సుమారు 850 మధుబని చిత్రపటాలకు ఉపయోగించి టొకామచి లో మిధిల మ్యూజియం ప్రారంభించాడు.
మధుబని అనగా తేనె అడవి అని అర్ధం. ఇది మిథిల, ఉత్తర బీహార్ లోని ఒక ప్రాంతం. ఈ ప్రదేశం 2500 సంవత్సరాల ముందే ఒక ప్రాంతీయ గుర్తింపు, భాషలకు కలిగియున్నది.
శ్రీకాళహస్తి కలంకారీ అద్దకానికి అంకితమైన గొప్ప యాత్రా స్థలము. ఇది కలంకారీ కళకు పెట్టింది పేరు. ‘కలంకారీ’ పదంలో ‘కలం’ అంటే పెన్ను, ‘కారీ’ అంటే రాసే వ్యక్తి. ఇది అనేక మంది కళాకారుల కృషి వల్ల సజీవంగా వర్థిల్లుతోంది. నేటి తరం అభిరుచులకు అనుగుణంగా ఎప్పటికప్పుడు డిజైన్లలో మార్పులు చేస్తూ వినియోగదారుల మన్ననలు అందుకుంటున్నారు ఈ ప్రాంత కళాకారులు. ఈ కళ అత్యంత సంప్రదాయమైనది, శ్రమతో కూడినది, కళాత్మకమైనది. ఈ కలంకారీ ప్రక్రియ ప్రపంచంలో మరెక్కడా లేదు. ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని చిత్తూరు జిల్లా శ్రీకాళహస్తి, కృష్ణా జిల్లా పెడనలో మాత్రమే ఈ కళాకారులున్నారు. పెడన కలంకారీ అద్దకాలకు కేంద్రస్థానమైతే, భగవంతుని బొమ్మలకు శ్రీకాళహస్తి ప్రసిద్ధం. ఇప్పుడు కాళహస్తిలోనే రెండు వేల మంది మహిళలు కలంకారీ యూనిట్లు నిర్వహిస్తున్నారు. ఒక్కొక్కరు నెలకు మూడు నుంచి పదివేల రూపాయల వరకు సంపాదిస్తున్నారు. గతంలొ చీరలపై మాత్రమే బొమ్మలు గీసేవారు. కాలక్రమం లో థోవతి, కుర్తా, ఇతర వస్త్రాలపైనా చిత్రాలు గీయడం ప్రారంభించారు. ఐదు దశాబ్దాల వరకు ఈ ప్రాంతంలొ ఈ కళ రెండు కుటుంబాలకు మాత్రమే పరిమితంగా ఉండేది. ఇప్పుడు ఈ వృత్తిపై వందల కుటుంబాలు ఆధార పడుతున్నాయి.
కలంకారీ అనేది ఒక ప్రాచీన కళ. అనేక శతాబ్దాలపాటు సంప్రదాయకంగా కళాకారులు గట్టి బట్ట మీద పురాణాలలోను, ఇతిహాసాలలోను గల గాథలకు అనురూపంగా చిత్రాలు వేసి ఆ బట్టను దేవాలయాలలో తెరలుగాను, గోడలకు అలంకారాలుగానూ ఉపయోగించేవారు. దేవాలయాలలో శిల్పాలు, దేవతా విగ్రహాలు, వివిధ కుడ్య చిత్రాలు మొదలైన వాటినుంచి కలంకారీ కళాకారులు స్ఫూర్తిని కలిగించుకున్నారు. దేవతా విగ్రహాల శిల్పకళా నైపుణ్యాన్ని, విగ్రహాల ఆభరణాలను, బొమ్మలను చూచి అనేక విషయాలను గ్రహించారు. ఫ్రెస్కో పెయింటింగ్‌లాగే కలంకారీ అద్దకాలు రామాయణ, మహాభారత చిత్రాలతో అతిరమణీయంగా ఉంటాయి. దివ్యమైన కలంకారీ కళ కళాకారుల హస్తకళా నైపుణ్యం కాదు, చిత్రకళా చాతుర్యం కాదు, ఒక విధమైన అప్పొర్వ భగవద్భక్తి ప్రకతిస్తూ వుంటాయి. అంధ్ర దేశంలో ప్రత్యేకంగా కలంకారీ చిత్ర కళకు రెండే రెండు కేంద్రాలు ప్రసిద్ధి పొందాయి. మొదటిది శ్రీకాళహస్తి, రెండవది అద్దకాలకు ముఖ్య కేంద్రమైన మచిలీపట్టణం.
మొట్టమొదట బట్టను కలంకారీ కళాకారుడు చిత్రించదలచిన కాన్వాసుగా తయారుచేసుకుంటాడు. దళసరిపాటి గాడా చేనేత బట్టను శుభ్రంగా ప్రవహిస్తున్న నీటిలో బట్టకు పెట్టిన గంజి, పిండి పోయేదాకా నాలుగైదుసార్లు శుభ్రం చేస్తారు. దీనిని శుభ్రం చేయడానికి సబ్బుగానీ, ఇతర డిటర్జెంట్లుగానీ ఉపయోగించరు. ఈవిధంగా శుభ్రం చేసిన బట్టను గేదె పాలు, కరక్కాయల రసంకలిపిన మిశ్రమంలో ముంచి ఎండలో ఆరబెడతారు. ఈవిధంగా ఆరబెట్టిన బట్ట ఇప్పుడు కలంకారీ అద్దకానికి సిద్ధమైంది. చింతబొగ్గుతో తయారైన బొగ్గు కణికెలతో ఈ బట్ట మీద భావానుగుణ్యంగా హస్తకళానైపుణ్యంతో చిత్రాలను చిత్రిస్తారు. ఈ చిత్రాలను అన్నభేది ద్రావణంతో సుడిచి చిత్రాలను చెరగని నల్లరంగుగా తయరుచేస్తారు. సుదీర్ఘమైన ఈ కలంకారీ విధానంలో ఇది మొదటిమెట్టు. ఈవిధంగా ఉతికి ఉడకబెట్టి చిత్రాలు గీసి పెయింటింగ్ వేసి ఎండబెట్టి కలంకారీ అద్దకపు బట్టను పూర్తిచేస్తారు.
శ్రీకాళహస్తి కలంకారీ కళ శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలం నుండి మొదలయింది. ఆనాటి పాలకులు ఈ కళను సమాచారం అందించడానికి వాడేవారు. అప్పటి నుండి అనేక మంది కళాకారులు సాంప్రదాయక డిజైన్లను తయారుచేసి నైపుణ్యంతో ఈ ప్రాంతానికి కీర్తి తెచ్చి పెట్టారు. ప్రస్తుతం సుమారు 150 కుటుంబాలు జివనం సాగిస్తున్నాయి.
తిరుపతి తిరుమల దేవాస్థానం యొక్క "శ్రీ వెంకటేశ్వర ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ ట్రడిషినల్ స్కల్‌ప్చర్ అండ్ ఆర్కిటెక్చర్ " శ్రీకాళహస్తి కలంకారీ శైలులను బోధించి కళాకరులను తీర్చిదిద్దడానికి బిడ్ దాఖలు చేసింది. "కలంకారీ చిత్రాలు" అనే కోర్సును ప్రవేశపెట్టింది.