polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
వీర శైవుల వీర భద్ర విన్యాసాలు ,శివ మెత్తించే వీర శైవుల వీర భద్ర విన్యాసాలు, ఆంధ్రదేశంలో వీర శైవ సంప్రాదాయం వారు ఎక్కువ మంది ఈ వీర భద్ర వినాస నృత్యాలు చేస్తూ వుంటారు. ఈ విధానాన్ని వీర భద్ర పళ్ళెంపట్టట మంటారు. అంతే కాక శైవ మత సంప్రదాయం పద్మ సాలీల దేవు డైన భావనా ఋషి వుత్సవాలలోనూ, విశ్వ బ్రాహ్మణుల వీర భద్ర స్వామి వుత్సవాలలోనూ, ఈ నృత్య విన్యాసం జరుగుతూ వుంటుంది.
ఇలా వూరంతా లుఋగుతూ ఒక్కొక్క మజలీ వద్దా అంటే నాలుగు వీథులూ కలిసిన చోటల్లా ఒక్కొక్క వ్వక్తి పై విధంగా ఖడ్గ నృత్యం చేస్తాడు. ఇలా వుత్సవం ముందుకు సాకేగొద్దీ జన సమూహం ఎక్కువై ఎంతో ఉద్రేకాన్ని కలిగిస్తుంది. నృత్య ధారి ధరించే ఖడ్గం చాల భారీగా వుంట్ఘుంది. ఖడ్గం మిలమిల మెరుస్తూ వుంటుంది. ఖడ్గం మధ్య భాగంలో తమలపాకులతో గాని, మామిడాకులతో గానీ కంకణం కడతారు.
పైన వివరిందిన వుత్సవాలలోనే గాక పెద్ద పెద్ద జాతర్ల సందర్భాలలో కూడ ఈ వీర భద్ర నృత్య విన్యాసం జరుగుతూ వుంటుంది. ఈ నృత్యాన్ని ఖడ్గ నృత్యమని కూడ పిలుస్తారు. ఈ నృత్యం ప్రత్యేకంగా కొన్ని జాతుల వారు మాత్రమే చేస్తారు. ఏ కులం వారైనా వీర శైవ మతాన్ని అవలంబించిన ప్రతి వారూ ఈ నృత్యాన్ని తప్పక చేస్తారు.
పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
కొణిజెర్లలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు ఉన్నాయి.బాలబడి, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు ధర్మాజీగూడెంలో ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ధర్మాజీగూడెంలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల ఏలూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ ఏలూరులో ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల చింతలపూడిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం లింగపాలెంలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల ఏలూరు లోనూ ఉన్నాయి.
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.
"ఏం తెచ్చావు?" అతడు ఉత్సాహం నిండిన స్వరంతో అడిగాడు. పెద్ద పెద్ద కళ్ళతో బాబాయి చేతిలోని పార్సిల్ ని చూస్తున్నాడు.
ఇలా అంటూ బాబాయి పార్సిల్ ని తన వెనక దాచేశాడు. షిన్ సంతోషంతో ఎగురుతూ దానిని అందుకోటానికి ప్రయత్నిస్తున్నాడు. కాని బాబాయి నవ్వుతూ అది అతడికి అందనంత ఎత్తులో పట్టుకున్నాడు.
అప్పుడు షిన్ కి పార్సిల్ నుంచి బయటికి వచ్చిన ఒక ఎర్రటి హాండిల్ కనబడింది. "దీంట్లో మూడు చక్రాల సైకిలు ఉంది" అతడు పెద్దగా అరిచాడు. ఆతను తన కళ్ళను తను నమ్మలేక పోతున్నాడు. పార్సిల్ విప్పుతుండగా అతడి కళ్ళల్లో నీళ్ళు తిరిగాయి. "బాబాయ్! నువ్వు చాలా చాలా మంచివాడివి. నీకు ఈ సైకిలు ఎక్కడ దొరికింది?"
సైకిలు నా గదిలోని అలమరాలో దొరికింది" బాబాయ్ బదులిచ్చాడు. "నేను నీ పుట్టిన రోజుకంటే ముందే తిరిగి వెళ్ళిపోవాలి. దీనిని నీకు ఇచ్చి వెడదామని వచ్చాను."
చదువుల ఉద్యమం పేరుతో భారతీయ జ్ఞాన విజ్ఞాన సమితి, న్యూ ఢిల్లీ, జాతీయ సాక్షరతా మిషన్ సహాయంతో 60 పుస్తకాలకు పైగా ప్రచురించింది. వీటిల్లోంచి నాలుగు పుస్తకాలను 'ప్రపంచ శాంతి కోరుకుందాం' అన్న పేరుతో ప్రచురించారు. ఇప్పుడు ఆగష్టు 6 ను శాంతి దినోత్సవంగా జరుపుకుంటారు. 1945 ఆగష్టు 6 న హీరోషీమాపై వేసిన అణుబాంబుకి సంబంధించిన నిజమైన కథలివి, ప్రాణమిచ్చిన ఏనుగులు, షిన్ మూడు చక్రాల సైకిలు -' , సడాకో కాగితపు పక్షులు- ."షిన్ మూడు చక్రాల సైకిల్" ను తాత్సుహారు కోదామా వ్రాశాడు. దీనిని తెలుగులో కె.సురేష్, హిందీలో అరవింద గుప్తా అనువదించారు. ఈ పుస్తకం ఇప్పటివరకు జపాన్ లో పలు ముద్రణలు పొందింది. దీనిని తెలుగులో కె.సురేష్ అనువదించగా జనవిజ్ఞానవేదిక ప్రచురించింది.
ఇంటి కప్పులోని ఒక కన్నం నుంచి కొద్దిగా వెలుతురు రావటం కనబడింది. నా చేతులతో మెల్లగా నాపై పడిన దూలాలను తొలగించటానికి ప్రయత్నించాను. లేచి నిలబడిన నాచేతికి నున్నటి వస్తువు తగిలింది. అది నా ఇంటి కప్పు!
మెల్లమెల్లగా నేను కాంతివస్తున్న వైపుకి నడచి, ఇంటికప్పు మీదకి చేరుకున్నాను. నాలుగువైపులా వళ్ళు గగుర్పొడిచే నల్లటి ధూళి మేఘాలు కమ్ముకున్నాయి. ముందు నా కళ్ళను నేను నమ్మలేకపోయాను. అంతా నాశనమైపోయింది. కిమీ వాళ్ళ ఇల్లు, గుడి, బజారు,
కూలిన ఇంటినుంచి నేను బయటికి వచ్చాను. అక్కడ షిన్ వాళ్ళ అమ్మ కూలిన ఇంటి వాసాలను తొలగిస్తూ కనబడింది. ఒక పెద్ద దూలం కింద షిన్ ఉన్నాడు.
ఉదయపు శాంతి సైరన్ కూతలతో భంగమయ్యింది. అమెరికా దాడులకు హెచ్చరిక అది. సైరన్ కూత ఆగటంతోనే షిన్, కిమీ వెనుకవైపు దొడ్డిలోకి వెళ్ళి నవ్వుకుంటూ సైకిలు తొక్కుకోసాగారు.
గుండెను కుదిపివేసే ఒక పెద్ద శబ్దం, ఆ తరువాత కళ్ళు మిరుమిట్లు గొలిపే ఒక పెద్ద మెరుపు. నాకు ప్రపంచం అంతం అయిపోయినట్లు అనిపించింది. ఉన్నట్లుండి ఆ ఉదయపు ఆకాశంలో చీకటి కమ్ముకుంది.
నా శక్తినంతటినీ ఉపయోగించి ఇంటిపెద్ద దూలాన్ని తొలగించడానికి ప్రయత్నించాను. కాని నా వల్లకాలేదు. మంటలు ఇప్పుడు నా దగ్గరకల్లా వచ్చేశాయి. ఆ వేడిమికి నా బట్టలు అంటుకునేలా ఉన్నాయి. మిచికో, యోకోల మీద పడిన దూలాన్ని మంటలు అలుముకుంటున్నాయి.
"మిచికో! యోకో!" వణుకుతున్న స్వరంతోనే అరిచాను. నేను చేష్టలుడిగి నిలుచుండిపోయాను. నా పిల్లల్ని కాపాడుకోలేని అసమర్థుడినయ్యాను. అయితే షిన్ బతికే అవకాశం ఉంది. రగులుతున్న మంటల నుంచి తప్పించుకోవడానికి వాడిని తీసుకుని వాళ్ళమ్మ నదివైపుకి పరుగులు తీసింది.
ప్రతి సంవత్సరం ఆగస్టు నెల వచ్చిందంటే నన్ను అలనాటి జ్ఞాపకాలు పీడిస్తాయి. నా కొడుకు షిన్ కళ్ళముందు కదలాడుతుంటాడు. అతడు ఎర్రని మూడు చక్రాల సైకిలు తొక్కుతున్నట్లుగా అనిపిస్తుంది. తన పుట్టినరోజుకి ఇటువంటి సైకిలు కావాలని అతడు కలలు కన్నాడు. సంతోషభరితమైన ఈ చిత్రం వెంటనే పొగ, బూడిద మేఘాలలో కనుమరుగవుతుంది. ఆగష్టు నెలలో ఆ రోజు మా కలలన్నీ కల్లలయ్యాయి, నా హృదయం మీద నల్లటి మబ్బు శాశ్వతంగా కమ్ముకుంది.
యాభై సంవత్సారాల క్రితం షిన్ కి మూడేళ్ళ వయస్సు. మేము జపాన్ లోని హీరోషిమా నగరంలో నది ఒడ్డున ఒక చిన్న ఇంటిలో ఉండేవాళ్ళం. షిన్ కి ఇద్దరు అక్కలు మిచికో, యోకో, కాని కిమీ అతని ప్రియనేస్తం. ఆమె పక్క ఇంటి అమ్మాయి. ఇద్దరూ రోజంతా చెక్కముక్కలతో ఇళ్ళు కట్టేవారు. లేదా బొమ్మల పుస్తకాలు తిరగేసేవారు. మూడు చక్రాల సైకిలు బొమ్మ ఉన్న ఒక పుస్తకాన్ని ప్రత్యేకించి ఎక్కువగా చూసేవారు. అటువంటి సైకిలు కావాలని షిన్ కు ఉండేది. అతడి ఈ కల ఎప్పటికీ తీరేది కాదని అతడికి తెలుసు.
షిన్స్ ట్రైసైకిల్ తట్సుహరు కొడమ వ్రాసిన బాలల పుస్తకం. ఇది మొట్టమొదట జపాన్‌లో 1992 లో "షిన్-చాన్ నో-సాన్ రిన్ షా" గా ప్రచురింపబడింది. దీని ఆంగ్ల అనువాదం 1995 లో జరిగింది. ఇది జపాన్లో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ కాలంలో హీరోషిమా పై ఆగష్టు 6, 1945 న జరిగిన బాంబు దాడిలో మరణించిన మూడేళ్ళ బాలుడు "షినిచి టెట్సుతాని" యొక్క యదార్థ గాథను తెలియజేసే పుస్తకం.
రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సృష్టించిన విధ్వంసాలు ఎన్నో. కాని ఇది పిల్లల లో, పెద్దలలో యుద్ధం అంటే విముఖత కలిగించే కథ. యుద్ధంలో సైనికాధిపతులు, పెద్ద పెద్ద నాయకులు చనిపోరు. షిన్ వంటి మూడు సంవత్సరాల అమాయక బాలలు చనిపోతారు. హీరోషీమాపై అణుబాంబు వేసినప్పుడు షిన్ తన మూడు చక్రాల సైకిల్ తొక్కుతున్నాడు. యుద్ధం యొక్క విధ్వంసకతను ఎల్లప్పుడు గుర్తు చేసే కథ ఇది.
ఆ రోజులలో జపాన్ లో మూడు చక్రాల సైకిలు దొరకటం చాలా కష్టం. 1941లో అమెరికా, మరికొన్ని దేశాలతో జపాన్ యుద్ధానికి దిగింది. నాలుగు సంవత్సరాల యుద్ధంలో అన్ని సైకిళ్ళను, గుడి గంటలను, వంటింటి పాత్రలను కరిగించి వాటితో యుద్ధ ట్యాంకులు, తుపాకులు తయారుచేశారు. పిల్లలకు ఆటవస్తువులు దొరకటం చాలా కష్టంగా ఉండేది.
నేను వెంటనే వెళ్ళి దూలాన్ని పైకి లేపాను. షిన్ వాళ్ళ అమ్మ అతడిని బయటికి లాగింది. అతడి ముఖం వాచిపోయి రక్తం కారుతూ ఉంది. అతడి నోటి నుంచి మాటలు రావటం లేదు. కానీ అతడు చేతిలో మూడు చక్రాల సైకిలు హ్యాండిల్ గట్టిగా పట్టుకొని ఉన్నాడు. కిమీ అక్కడెక్కడా కనపడలేదు. కూలిన ఇంటికింద ఎక్కడ ఉందో?
కాని షిన్ మాత్రం సైకిలు కావాలి అని పట్టుపట్టాడు. సైకిలు ఇవ్వలేదన్న కోపంతో ఒక రోజు అన్నం కూడా తినలేదు. అతడు నా దగ్గరకు వచ్చి "నాన్నా, నాకు సైకిలు తీసుకు వస్తావు కదూ? మరిచిపోకుండా తప్పకుండా తీసుకురా" అంటూ అడిగాడు.
షిన్ వాళ్ళ అమ్మ అతడి భుజం మీద నెమ్మదిగా చేయి ఉంచి ఇలా అంది: " షిన్, మమ్మల్ని క్షమించు, నువ్వు ఓపిక పట్టాలి. మనకి అవసరం ఉన్న ఎన్నో వస్తువులు ప్రస్తుతం దొరకని పరిస్థితిలో ఉన్నాం. అవి లేకుండానే బతకడం అలవరచుకోవాలి."
అప్పుడు ఇంటికప్పు కిందనుంచి రెండు గుడ్డముక్కలు కనపడ్డాయి. ఇంటిలో ఒక మూల మంటలు రేగాయి. మంటలు ఒకవైపున గోడలా ఏర్పడ్డాయి.
బతికి బయటపడిన వాళ్ళందరూ నది దగ్గరే గుమికూడారు. ఆ భయంకర దృశ్యం చూడలేక పోయారు. చాలామంది కాలిపోయి ఉన్నారు. బిక్కు బిక్కు మంటూ ఏడుస్తూ నీళ్ళకోసం పరితపిస్తున్నారు.
నాకు తిరిగి స్పృహ వచ్చేసరికి నా చుట్టూ కటిక చీకటి అలుముకుని ఉంది. నేను కదలలేకపోతున్నాను, మెదలలేకపోతున్నాను. ఎక్కడో చిక్కుకు పోయినట్లు ఉంది . కాని ఎక్కడ?
రెండు లేదా అంతకంటె ఎక్కువ పదాల నుండి కొన్ని అక్షరాలను తీసుకొని ఉచ్ఛరించుటకు అనుకూలంగా ఉండేలా చిన్నపదం తయారు చేస్తారు. ఇలాంటి వాటిని అంటారు. ఉదాహరణకు అనే ఎక్రోనిమ్ అనే మూడు పదములలోని తొలి అక్షరములను కలుపగా ఏర్పడినది.
లో పనిచేసేటప్పుడు ఒకేసారి నాలుగయిదు విండోలు ఓపెన్ చేసి ఉంచుకోవచ్చు. ఇలాంటప్పుడు ఏ విండో టైటిల్ బార్ హైలెట్ చేయబడిందో దానిని అంటారు. మనం ఇచ్చే ఇన్‍పుట్ అంతా ఈ యాక్టీవ్ విండోలో చేరుతుంది.
ప్లాపీడిస్కుల నుండి, హార్డ్ డిస్కుల నుండి డేటాను పొందటానికి పట్టే సమయం, దీనిని మిల్లీ సెకండ్లలో కొలుస్తారు. ఎంత తక్కువగా ఉంటే ఆ పరికరం నుండి అంత త్వరగా డేటాను పొందగలము.
హార్డ్ డిస్కును, రెండు లేక అంత కంటే ఎక్కువ భాగాలు చేసినప్పుడు ఆపరేటింగ్ సిస్టం ఉన్న భాగాన్ని అంటారు. ఒక హార్డ్ డిస్కుకు ఒక మాత్రమే ఉంటుంది.
లెక్కలు చేయటానికి ఉపయోగించిన మొట్ట మొదటి సాధనం. తీగల మీద పూసలను కదుపుట ద్వారా లెక్కలు చేస్తారు. దీనిని మొట్టమొదట చైనీయులు ఉపయోగించారు. ఇది చెక్కతో చేయబడి ఉంటుంది.
గ్రామీణ ప్రాంతాలలో వర్షాలు కురవకపోయినా, రోగాలొచ్చినా గ్రామ దేవతలను ప్రసన్నులను చేసుకోవడానికి కొలిచే కొలుపుల్లో ‘పంబల’ కులస్తులు వాయిద్యాలు వాయించేవారు.రాత్రి సమయంలో పంబలవారు వాయిద్యాలను వాయిస్తూ కథలు చెప్పేవారు.
పంబలవారు సర్కారు జిల్లాల్లో ఎక్కువగా అంకమ్మ కథలను పాటల రూపంలో వినిపించేవారు. రాగాలుతీస్తూ శ్రావ్యంగా కథలు వినిపించేవారు. వీరు కొలిచే అంకమ్మ దేవతను ‘మరాసపు అంకమ్మ’ అని చెప్పుకుంటారు. ఇందులో ప్రధాన కథకుడు రాజకుమారుని వేషం ధరిస్తాడు.కత్తులతో విన్యాసాలు కూడా చేస్తాడు. కుడి చేతిలో పెద్ద కత్తి, ఎడమచేతిలో అమజాల అనే చిరు కత్తిని పట్టుకుని వీరావేశం ప్రదర్శిస్తాడు.కథను రక్తి కట్టిస్తాడు.ప్రక్కనే ఉన్న వంతలవాళ్లు పంబజోడును వాయిస్తూ, శృతికి తిత్తిని ఊదుతూ సహకరిస్తారు.పంబలవాళ్ల వాయిద్యాలు లేకుండా ఆరోజుల్లో జాతరలు ముగిసేవికావు.ఉత్సవ విగ్రహాల ఊరేగింపుల్లో కూడా వీరు తమ వాయిద్యాలతో పాల్గొని తమ ప్రత్యేకతను చాటుకునేవారు.మాల లకు వీరు పూజారులు. పెద్ద కర్మ తదితర అంత్యక్రియల కార్యక్రమాలలో కూడా వీరే నిర్వహించేవారు. ఆర్థికంగా ఎదుగుదల లేకపోవడం, నమ్ముకున్న కళ దెబ్బతినడం, ఆది నుండి గ్రామాలనే నమ్ముకుని జీవిస్తున్న వీరు బతుకుదెరువు కోసం పట్టణాలకు పలసలుపట్టి ప్లాస్టిక్‌షీట్లతో టెంట్లు వేసుకుని జీవిస్తూ అడ్డాల దగ్గర నిలబడే కూలీలయ్యారు.
సర్కారు ఆంధ్ర ప్రాంతంలో ఒకప్పుడు విరివిగా జరిగే దేవతల కొలువుల్లోనూ, జాతర్ల లోనూ పంబల వారి కథలు ఎక్కువగా జరుగుతూ వుండేవి. ఈ నాటికీ గ్రామ దేవతలను కొలిచే ప్రతి చోటా ఈ కథలు జరుగుతూ ఉన్నాయి. ఒక రకంగా చెప్పాలంటే ఈ కథలు కనుమరుగు ఔతున్నాయి. ప్రస్తుతము చిత్తూరు జిల్లాలో గ్రామ దేవతల పూజలలో ఈ వాయిద్యాన్ని విరివిగా ఉపయోగిస్తున్నారు. ఇంటి వారు పూజకు ఇంటినుండి బయలు దేరి నప్పటినుండి దేవాలయము వరకు ముందు పంబల వారు పంబల వాయిస్తూ ముందు నడవాల్సిందే. ఈ వాయిద్యము వీరావేశాన్ని రేకెత్తిస్తుంది. ఈ సందర్భంగా కొందరికి పూనకం రావడం కూడా జరుగుతుంది.
పంబల వారు అయ్యగారి దర్శనానికి చెందిన హరిజనులనీ, వీరి వాయిద్యం పంబ జోడనీ, వీరు ఎక్కువగా అంకమ్మ కథలను పాదుతారనీ, వీరు కొలిచే అంకమ్మకు, మురాసపు అంకమ్మ అని పేరనీ వంతలు పంబ జోడును వాయిస్తూ శ్రుతి కి తిత్తి ఊదుతూ వుంటే కథకుడు రాజ కుమారునిలా వేషాన్ని ధరించి కుడి చేతితో పెద్ద కత్తినీ, ఏడమ చేతితో అమజాల " అనే చిన్న కత్తిని పట్టుకుని వీరా వేశంతో చిందులు తొక్కుతూ కథను పాడుతారనీ, డా: తంగిరాల వెంకట సుబ్బారావు గారు జానపద కళోత్సవాల సంచికలో వివరించారు.
పంబల వాయిద్యము జంటగా వుంటాయి. ఇవి తప్పనిసరిగా ఇత్తడి లోహంతో చేసినవై వుంటాయి. వీటిని వాయించడానికి రెండు పుల్లలు అవసరము. వీటి శబ్ధము మధురముగా వుండదు గాని వీరావేశాన్ని రేకెత్తించే విధముగా వుంటుంది. ఈ వాయిద్యము సంగీత కచ్చేరీలలో వాడరు. కేవలము పూజా సమయములలో, కర్మకాండల సమయంలలో మాత్రమే ఉపయోగిస్తారు.
రాయలసీమలో ఉగాది పండుగకూ, పీర్ల పండగకూ ఉరుసు సందర్భాలలోనూ, తిరుణాలలోనూ నామాల సింగని నృత్యం చేస్తూ వుంటారు. ముఖానికి నల్లని బొట్లు పెట్టి ఎఱ్ఱటి రంగు మచ్చల్లాగా అలంకరణ చేసి నుదుట నామాలు పెడతారు. నాలుక మీద మరో పెద్ద నాలుకను పెంచి, తలమీద రుమాలు చుట్టి వేప మండలం ని దోపుతారు. రెండు చేతుల్ని పెనవేస్తూ గొలుసుతో కడతారు. రెండు చేతుల్లోనూ పిడి బాకులుంటాయి. నడుముకు చుట్టూ దట్టి గుడ్డ కడతారు. ఎఱ్ఱటి సల్లడం తొడుక్కుంటారు. కాళ్ళకు గజ్జెలు కడతారు. ఇలాంటి అలంకరణ చేసిన తరువాత అరెండు చేతులకూ, భుజాలకూ నూలు త్రాళ్ళతో రెండు ప్రక్కలా పట్టు కుంటారు. తరువాత తప్పెట దరువులకు అనుకూలంగా నామాల సింగడు అడుగులు వేస్తాడు. పగ్గాలు పట్టుకున్న వాళ్ళు అతనికి అనుగుణంగా అడుగులు వేస్తూ తిరుగుతూ వుంటారని డా: చిగిచర్ల కృష్ణా రెడ్డి గారు జానపద నృత్య కళలో వివరించారు. నామాల సింగడు ముఖ్యంగా రెండు చేతుల్ని పైకి ఎత్తుతూ కత్తుల్ని వేగంగా తిప్పుతూ ఒక్కొక్క కాలిని వెనక్కి ముందుకీ నేలపై తాటిస్తాడు. మీసాలను మెలివేస్తూ వుంటాడు. ఎర్ర్రని నాలుక వ్రేలాడుతూ వుండగా స్మారకం వచ్చి వెనక్కి చాపుతూ అడుగులు వేస్తాడు. అడుగులు బస్కీలు తీసినట్లుంటాయి. అడుగులకు తగినట్లు తప్పెట వాయిద్య గతులు ఇలా వుంటాయి.
అలా గుంపులోని స్త్రీ, పురుషులు చూస్తుండగా తప్పెట్లు వెనక్కి వెనక్కి సర్దుకుంటూ, గతులు మార్పు చేసుకుంటూ పోతారు. మూడు లేక ఐదు తప్పెటలు కొడుతూ వుంటారు. అడుగులు బిర బిరా వేసే టప్పుడు తప్పెట గతి మార్చేస్తాడు. ఇలా అతప్పెట గత్యులు మారుతున్నప్పుడు నామాల సింగడు కొద్దిసేపు విరామం తీసుకుంటాడు. అప్పుడు ముఖానికి అడ్డంగా గుడ్డను కప్పుతారు. అతనిపై మరమరాలు చల్లుతారు. ఎర్రనీళ్ళు దిగదీస్తూ పోతారు. ఇవన్నీ చేయటం, నామాల సింగనికి ఎటువంటి ఆటంకాలు రాకుండా చూడాలని చేస్తారట. ఇలా గుంపు అందరికీ చూపించి ఇంటికి వెళ్తాడు. ఈ చరిత్రకు ఈ ప్రాంతంలో ఇలా ప్రచారంలో ఉంది.
నామాల సింగడు రెండు కాళ్ళను, రెండు చేతుల్ని ఒక్క సారిగా కదిలిస్తూ గుంపు మధ్యలో వస్తూ వుంటాడు. వెంటనే ఒక్క సారిగా తప్పెట తిరగ మారుస్తాడు.
గంగా వివాహ పదాన్ని పనగాడ సయాసి రాజు గారు 1856 వ సంవత్సరంలో రచించాడు. ఇది స్కాంద పురాణం లోని కథ. కాని ఈ పద కవి, ఈ కథను తెలుగు దేశానికి అన్వయింప చేశాడు. ఏలూరులో శంభు దేవుడనే జాలరి పున్నాడస్నీ అతనికి గంగ జన్మించిందనీ శివుడు వచ్చి ఆమెను వలచి వివాహం చేసుకున్నాడనీ వ్రాశారు.
గంగ వివాహ కథ, పొంగి పారుతున్న గంగ తుంపరలు ఈశ్వరుని వెండి కొండ మీద పడగా ఈశ్వరుడికి కోపం వచ్చి, గంగను భూమిమీద పుట్టనమి శపించాడు. భూలోకంలో శంభుదేవుడు చక్రమ్మ అనే దంపతులకు గంగ జన్మించింది. కయ్యాల మారి నారథుడు ఎరుకత వేషంలో వచ్చి గంగకి శివుణ్ణి గురించి చెప్పగా ఆమె శివుణ్ణి వలసింది. ఆసంగతి తిరిగి వెళ్ళి శివుడికి చెప్పాడు. శివుడు జంగం వేషం ధరించి వస్తాడు. ఆ విధంగా గంగకూ శివునికి వివాహం జరుగుతుంది. అమె తలను ధరించి వెండి కొండకు వెళ్ళాడు శివుడు. కాని పార్వతికీ విషయం తెలుస్తుందేమో నని భయం. రహస్యం బయట పడించి. పార్వతికి కోపం వ్చింది. శివుడు బ్రతిమాలాడు. అప్పుడు గంగకు కోపం వచ్చి పుట్టింటికి వెళ్ళింది. ప్రపంచంలో ఎక్కడా నీటి చుక్క లేదు. పార్వతికి ఏ దారి దొరకక గంగను బ్రతిమలాడింది. అందరూ వెండి కొండకు చేరారు సుఖంగా ఉన్నారు.
సన్యాసి కవి గంగా వివాహంలో ఎన్నో వర్ణనలు వర్ణించాడు. ఈ కథలో సంభాషణలు అతి సహసంగానూ, సంవాదాలు చాల చమత్కారంగానూ ఉన్నాయి. గంగా గౌరుల సంవాదంలో కవి తెలుగు మాఆటల్ని చాల చమాత్కారంగా వర్ణించాడు.
హరి హరీ పదాలు ఎక్కువగా విశాఖ జిల్లాలోనే ప్రచారం పొందాయి. ఇతర జిల్లాలకు ఏమాత్రం వ్వాపించలేదు. అందుకు కారణం కూడా లేక పోలేదు. విశాఖ మండల ప్రాంతీయ భాష మనలకు చాల భిన్నంగా వుంటుంది. వారి మాట తీరు ప్రత్యేకంగా అదోలా వుంటుంది. మాండలిక మైంది. అందువల్ల ఆ పదాలు ఇతరులు వ్రాయడం కూడా కష్టమే అందువల్ల ఆ మండలం వారే వారి ప్రజలకు అర్థమయ్యే భాషలో, అర్థమయ్యే శైలిలో వ్రాస్తారు. ఇప్పటికీ వ్రాయబడిన పదాలన్నీ కూడా అటువంటివే. చీపురు పల్లి -- రాజా - పాలకొండ - వీరఘట్టం ఆముదాల వలస, శ్రీకూర్మం, విజయనగరం, శ్రీకాకుళం, మొదలైన ప్రాంతాల్లో ఈ కథలను రకరకాలుగా చెపుతారు. అన్ని కళా రూపాల కన్న ఈ హరి హరీ పదాలు - జముకుల కథలు ఎక్కువ ప్రచారంలో ఉన్నాయి. 1862 ప్రాంతంలో పూరి రామ చంద్ర రాజు కుశలాయక పదాన్ని రచించాడు.
వీటినే జంపెలని కూడా అంటారు. హరిహరీ పదాల్లాంటి పాటలే మన యక్ష గానాల్లో కూడా చాల వరకు వ్రాయ బడి ఉన్నాయి. పదాల ల్నడక ప్రారంభం నుంచీ చివరి వరకూ ఒకే వరుసలో నడుస్తుంది. మధ్య మధ్య కథా గమనాన్ననుసరించి వచనంలో తేట తెల్లంగా కథ యొక్క అర్థాన్ని చెపుతారు. సన్ని వేశాలను బట్టి ఇంకా కీర్తనలు కూడా పాడుతూ వుంటారు. కథకుడు పదం పాడితే, ప్రక్కనున్న వంత దారులు ఆ అంటూ శ్రుతిలో దీర్ఘంగా సాగ దీసి శ్రుతి పక్వంగా ఒక గమకాన్ని జత కలుపు తారు. హరి హరీ పదాలు కేవలం ఎవో జానపద గేయాల్లాగా కాకుండా మన కళా రూపాల్లో అదీ ఒక కళా రూపంగా వెలుగొందుతూ ఉంది. వీటి కథల్లో చాలవరకు రామాయణ, భారత కథలే ఎక్కువగా ఉన్నాయి. భారతం నుంచి నలచరిత్ర, శశి రేఖా పరిణయం, విరాట పర్వం; ఉత్తర గోగ్రహణం మొదలైనవే కాక పాతాళ హోమం శతకంఠ రామాయణం, కుశలాయకం మొదలైనవీ, శివ గాతలూ, గంగా వివాహం, సారంగధర చరిత్రా రాణిస్తూ వుంటాయి.
ఇలా పైడిగొండ అప్పన్న సుభద్రా కళ్యాణం చంద్రగిరి తాతయ్య ఉత్తర గోగ్రహణం ముడుంబ లక్ష్మణాచార్యులు శ్రీ రామ కథను 1895 లో రచించాడు. చిత్రాడ కామేశంసోంపుర వాసి - త్రినాథుని చరిత్ర - నడిమింటి రామ యోగి 1864 లో బాణాసుర యుద్ధం కటోజు వీరాచారి భల్లాణ రాయపదం చెర్విరాల బాగయ్య గారి పదం కొమిరెల్లి మల్లకథ ఉన్నాయి. ఈ విధంగా అనేక హరి హరీ పదాలున్నాయి.
పైన ఉదహరించిన హరి హరీ పదాల రచనలన్నీ, మన జానపద కళారూపా లైన హరి కథలలోనూ, ల్యక్షగానాలలోనూ, వీధి నాటకాలలోనూ, బుర్ర కథలలోనూ ఉదహరింపబడే ఉన్నాయి. అందు వల్లనే మన జానపదులకు పూర్వ పురాణ గాథలన్నీ తేట తెల్లంగా తెలిసి పోయాయి. ఈ హరి హరీ పదాల విషయంలో టేకు మళ్ళ కామేశ్వర అరావు గారు ఎక్కువ కృషి చేసి వ్రాశారు. కిన్నెర పత్రికలో వారి అనుభవాల నుంచీ సేకరణల నుంచీ కొన్ని ఉదహరిస్తాను.
మనకు దొరికే పదాలన్నీ ఇటీ వలవే కాబట్టి, ఇవన్నీ చాలవరకు ఆధునిక పదాలు. ఈ పదాల వరస లక్షణం ఒకటే. ఈ రకం పదాలలో స్వకపోల కల్పితాలు ఇంచు మించుగా నున్న ఇవన్నీ ఇతర రచనలను చూచి రంచినవేననీ, దీనికి కారణం చదువుక్క వారు పురాణాలను ప్రబంధాలను చదివి ఆనందించ గలరనీ నిరక్షరాస్యుల కది సాధ్యం కాదనీ, కాబట్టి వీరి అంతస్తుకి తగిన రచనలు అవసరమనీ అందువల్ల జానపద కవులు ప్రాకృఅ జనుల కోసం పెద్ద గ్రంథాల లోనికి కథలనూ, భావలనూ అనుసరించి పదాలుగా రచించారనీ, తామూ అలాగే చేస్తున్నామనీ కొందరు కవులు తెలియ చేసారనీ కామేశ్వర రావు గారు అంటు కొందరు కవులను పేర్కొన్నారు. అందుకు వుదాహరణగా పూరు రామ చంద్ర రాజు కుశలాయక పదాన్ని వివరించారు.
హరి హరీ పదాలన్నీ ఈ పల్లవితోనే నడుస్తాయి. ఒకో ప్రాంతంలో, ఒకో పాటా, ఒకో ఆటా, ఒకో కథా, బహుళ ప్రచారంలో వున్నట్లే ఈ హరి హరీ పదాలు కూడా విశాఖపట్టణం, శ్రీకాకుళం, తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో విశేష ప్రచారాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. ఈ పేరుతోనే అనేక కథలూ, సుద్దుల రూపంలోనూ చెపుతూ వుంటారు.
పైన వివరించిన విధంగా ఎన్నో అడుగులు, భంగిమలూ, వివిధ దశలలో ఈ విధంగా నడుస్తాయి, ఆది అడుగు . రెండు పోట్లు . మూడు మెలిక . కులుకుడు . కుప్పిడుగు . పద్మ వ్యూహము . పర్ణశాల మొదలైన వివిధ రకాల అడుగులతో శోభాయమానంగా బృందాన్ని తయారు చేస్తాడు గురువు. పైన వివరించిన అడుగులే కాక, గురువు నేర్పిన వివిధ రకాలైన భంగిమల్ని కూడా కళాకారులచే చేయిస్తాడు. వ్రాతలో కంటే ప్రతి భంగిమనూ ప్రత్యక్షంగా చూస్తే తప్ప ఆ ప్రత్యేకతను అర్థం చేసుకోలేము. అందుకే ఈ కళా రూపాన్ని గురుకుల పద్ధతిలో తీర్చిదిదిద్దాలి. చెక్క భజన గూర్చి తెలిసిన పరిశోధకులు ఎడ్ల బాలకృష్ణా రెడ్డి గారు ఒకరు. జానపద పారమార్థిక గేయ సాహిత్యంలో చెక్క భజన కులుకు భజన, అని పేరు పెట్టారు. చెక్క భజన ప్రాచీన రూపం కులుకు భజన. మొత్తం భజనల్లో ఏడు రకాలున్నాయనీ తెలిపారు. హరి భజన, ఊరి భజన, కులుకు భజన, పండరి భజన, కోలాట భజన, సప్తాతాళ భజన, వేదాంత భజన. భజన అందరికీ సంబంధించిన జానపద కళారూపం. భజనంటే సేవ, భగవంతుని అనంత నామాలకు రూప గుణ మహిమల్ని రాగ తాశ యుక్తంగా తన్మయత్వంలో సమష్టిగా కీర్తించటం భజన అంటారు.
ఇలాంటి శాస్త్రీయ జానపద కళారూపాన్ని శాస్త్రీయ నృత్య కారులు పల్లెటూరి కళారూపంగా పామర కళారూపంగా ఏదో పని లేక తీరిక సమయాల్లో ఉవుసు పోక కుఱ్ఱ వాళ్ళందరూ కలిసి చేసుకునే ఏదో చెక్కభజనగా తేలికగ భావంతో చూసి ఇలాంటి కళారూపాలన్నిటినీ అణగ ద్రొక్కి వేశారు. చెక్క భజనలో తాళం లేదా?
ఎన్నో ఉన్నాయి. అల్లుడు నోట్లో శని అన్నట్లు ఆదరణ తగ్గి పోయింది. అయినా పల్లె ప్రజలు ఈ నాటికీ ఈ కళా రూపాన్ని బ్రతికించు కుంటున్నారు. ఈ నాటికీ అన్ని ప్రదేశాల్లోనూ ఈ కళారూపం బ్రతికే ఉంది.
ముఖ్యంగా చెక్క భజనల ఇతి వృతాలు ఈ విధంగా వుంటాయి. భక్తి పాటలు, భారత, భాగవత, రామాయణాలకు చెందిన పురాణ పాటలు, నీతిని ప్రబోధించే పాటలు, వీర గాథలు, ఇతరాలు, జడకోపు విద్యల్నీ ప్రదర్శిస్తారు. భజనల్లో, హరి భజనలు, పండరి భజనలు, శావమూళ్ళ తాళం భజనలు, డప్పుల కోలాట భజనలు, కోలాట భజనలు రకారకాలుగా ఉన్నాయి. దేని ప్రత్యేకత దానిదే. దేని పరికరాలు దానివే.
అడుగు పొడుగైన చెక్కల్ని తయారు చేసుకుని, రెండు ప్రక్కలా ధ్వని రావడానికి గుండ్రటి ఇనుప బిళ్ళలను గాని, ఇత్తడి బిళ్ళలను గానీ రెండేసి చొప్పున అమర్చుతారు. తాళం ప్రకారం చెక్కలను కొట్టే టప్పుడు ఈ బిళ్ళలు శ్రావ్వమైన ధ్వనినిస్తాయి. అన్ని చెక్కలూ ప్రయోగించి నప్పుడు ఈ ధ్వని గంభీరంగా ఒకే శ్రుతిలో వినిపించి భజన పరుల్ని ఉత్సాహ పరుస్తాయి. ఈ చెక్కలపై నగిషీలు చెక్కి సుందరంగా వుంటాయి. ఈ బృందలలో కథా వృతాన్ని బట్తి కొందరు పురుషులు గానూ, మరి కొందరు స్స్త్రీ పాత్ర ధారులు గానూ ప్రవర్తిస్తారు. ఉదాహరణకు గోపికా క్రీడల్లో పురుషులు కృష్ణులు గానూ, స్త్రీలు గోపికలు గానూ నర్తిస్తారు.
చెక్క భజన నేర్చుకోలాలనుకున్న యువకులందరూ చేరి ఒక గురువుని ఎన్నుకుంటారు. గురుపూజతో నృత్యాన్ని ప్రారంభిస్తారు. ప్రతి గురువూ ఒకే రకంగా ఈ చెక్క భజన విద్యను ప్రదర్శింపడు. ఎవరి విధానం వారిది. ఈ చెక్క భజన రాయలసీమలో కడప జిల్లాలో పుట్టి, ఆంధ్ర దేశమంతటా వ్వాపించిందని, అందుకు నిదర్శనం గురువులు చెప్పిన మూలాలు మాత్రమే కాక, జిల్లాలో ప్రతి గ్రామంలోనూ చెక్క భజన బృందాలుడటం కూడా అందుకు నిదర్శన మనీ, అలాగే చెక్క భజనకు సంబంధించిన గేయాలు ఎన్ని వున్నాయో చెప్పటం కష్టమనీ, నేను పులి వెందుల తాలూకాలోని భజన గురువుల దగ్గర సేకరించిన గేయాలు, భంగిమలు ఆధారంగా కొన్నిటిని మాత్రమే వివరించ గలుగు తున్నాననీ, ఈ చెక్క భజన నృత్యాన్ని ఆమూలాగ్రంగా పరిశీలించాలంటే ఈ జన్మ చాలదనీ, ప్రతి గురువు భంగిమల్లోనూ, వైవిధ్యం వుందనీ, తెలుగు విశ్వ విద్యాలయ జానపద కళల శాఖ లెక్చారర్ డా: చగిచర్ల కృష్ణా రెడ్డి గారు జానపద కళారూపం చెక్క భజన అనే గ్రంథంలో సోదాహరణంగా వివరించారు.
భజన ప్రారంభించే ముందు దేవుని పటాలకు పూజ చేస్తారు. టెంకాయ కొట్టి చిరుతలు పట్టుకుని సాష్టాంగ నమస్కారం చేస్తారు. అందరూ వలయాకారంగా నిలబడి అందరూ లయతో చెక్కలను మోగిస్తారు. గురువు పాడగా వంత పాడతారు. తరువాత ఒక్కొక్క అడుగు వేయిస్తాడు. అలా కుడికాలు తోనూ, ఎడమ కాలితోనూ, చాక చక్యంగానూ ఆడిస్తూ వుంటారు. అందరూ అలాగే ఆపేస్తారు. అంతా నిశ్శబ్దం. ఆ సన్ని వేశం అద్భుతంగా వుంటుండి. ఇలాంటి వాటిని విలుపులు అంటారు. నృత్యం ఉధృత స్థాయిలో ఉన్నప్పుడు కూడా ఈ విధంగా నిలుపుదల చేస్తాడు. ఈ నిశ్శబ్దాలు, మళ్ళీ ప్రారంబాలు. బృంద సభ్యుల యొక్క కలయికనూ లక్ష్యాన్నీ, క్రమ శిక్షణనూ, గురు భక్తిని చాటుతాయి. అలాగే తెలుగు జాతిని భక్తితో ప్రభావితం చేసిన గ్రంథాలు మూడు. అవి రామయణ, భారత, భాగవతాలు. ఈ పురాణ గ్రంథాల నుండి ఆయా ఘట్టాలకు సంబంధించిన గేయాలను చెక్క భజనకు ఎన్నుకున్నారు. అలాంటి వాటిలో శ్రీకృష్ణ గొల్లభామల సంవాదం చూడండి.
ప్రాచిన జానపదకళా రూపాల్లో చెక్క భజన కూడా ఒకటి.ఈ చెక్క భజన బృందం కూడా కోలాటం వేసే సభ్యులు వలే లయ బద్దంగా పాటలు పాడుతూ వృత్తాకారంలో తిరుగుతారు.అయితే ఈ బృందం సభ్యులు చేతిలో చెక్కతో చేసిన చిరుతలు ధరిస్తారు.ఈ బృందానికి ఒక గురువు ఉండి మద్యలో నుంచుని పాటలు పాడుతుంటే బృందం సభ్యులు చిరతలు వాయిస్తూ వృత్తాకారంలో తిరుగుతూ గురువు పాడిన చరణాన్ని అందుకుని పాడతారు.వీరికి తబలా, ప్లూటు వాయిధ్య సహకారం ఉంటుంది.ఈ చక్కభజన బృందంలో 16నుండి 20మంది సభ్యులు వరకూ ఉంటారు.పూర్వం రోజుల్లో చెక్కభజన బృందాలు లేని గ్రామాలు ఉండేవి కాదు.అంతగా గ్రామసీమల్లో ఈ కళకి ఆదరణ ఉండేది. ముఖ్యంగా రామ మందిరాలు దగ్గర పొలం పనులు ముగించుకువచ్చిన వారు బృందంగా చేరి రామనామ స్మరణ చేస్తూ ఈ చెక్కభజన చేసేవారు.రాను రానూ టీవీ, సినిమా ప్రభావం వల్ల గ్రామాల్లో ఈ కళకి ఆదరణ తగ్గింది.
చెక్క భజన ప్రారంభించి కొంత కార్యక్రమం జరిగిన తరువాత చివరిగా చేసేది జడ కోపులు. ఈ కోపులు ప్రేక్షకుల్ని ఎంతగానో ముగ్థుల్ని చేస్తాయి. అందరూ గుండ్రంగా నిలబడతారు. రంధ్రాలతో కూడిన గుండ్రని చంద్రాకారం గల బిళ్ళను తయారు చేస్తారు. రంధ్రాలలో రంగు రంగుల త్రాళ్ళను వేలాడదీస్తారు. ఆ చెక్కను ఎత్తుగా వున్న ఒక దూలానికి లాగి కడతారు. లేదా గ్రామ మధ్యలో వున్న చెట్టుకు వ్రేలాడ దీస్తారు. దీనిని జడ కోపు బిళ్ళ అంటారు. బృంద సభ్యులు ఒక్కొక్కరూ ఒక్కొక్క తాడును ఏడమ చేత్తో పట్టుకుని కుడి చేత్తో చెక్కల్ని పట్టుకుని తాళ్ళ సహ్యాయంతో ఆదుగులు వేస్తూ లోపలికి బయటికి గుండ్రాకారంగా తిరుగుతారు. మధ్య గురువు పాటలు పాడు తుండగా కళాకారు లందరూ పాట పాడుతూ జడను అల్లుతారు. దీనిని జడ కోపు అంటారు.
అందరూ ఒకే రంగు గల తల గుడ్దలను, అందంగా చుడతారు. ఒక ప్రక్క రిబ్బను కుచ్చులాగా అందంగా వ్రేలాడు తుంది. పంచెల్ని నృత్యానికి అడ్డు తగల కుండా ఎగరటానికి వీలుగా వుండే లాగా సైకిల్ కట్టులాగా మడిచి కడతారు. పురుషులు ఒకే రంగు గల బనియన్ లను ధరింస్తారు. స్త్రీ పాత్రలకు లంగా, రవికె, పవిటెకు ఓణీ లాగా గుడ్దను ఉపయోగిస్తారు. ఈ బృందాలలో ఇరవై మొదలు ముప్పై వరకూ సమసంఖ్యలో బృంద సభ్యలుంటారు. పన్నెండు సంవత్సరాల నుంచి పాతిక సంవత్సరాల వయస్సుకల యువకు లందరూ పాల్గొంటారు. చెక్క భజన వ్యాయామంతో కూడు కున్న కళారూపం. ఇందుకు తట్టుకోగల యువకులే పాల్గొంటారు. ఒక్కొక్క బృందం తయారవాలంటే మూడు మాసాల కాలం పడుతుంది. అప్పటికి గానీ, చెక్క భజన బృందానికి పరిపక్వత రాదు.