polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
1758లో, హిందూ మరాఠా సామ్రాజ్య సైన్యాధ్యక్షుడు రఘునాథరావు లాహోరును, మరింత వాయువ్యంగా అటక్ ను కూడా జయించారు. ఆఫ్ఘాన్ దురానీ సామ్రాజ్య పాలకుడు అహమ్మద్ షా అబ్దాలీ కుమారుడు, అప్పటి పంజాబ్ వైశ్రాయ్ అయిన తిమూర్ షా దురానీని పంజాబ్ నుంచి తరిమివేశారు. లాహోర్, ముల్తాన్, దెరా ఘజీ ఖాన్, కాశ్మీర్తో పాటుగా, పెషావర్కు దక్షిణంగానూ, తూర్పుగానూ ఉన్న ఇతర సుబాలన్నీ మరాఠా పరిపాలనలోకి వచ్చాయి. పంజాబ్, కాశ్మీర్ లలో మరాఠాలు రాజకీయంగా కీలకమైన స్థానంలోకి వచ్చారు. మూడవ పానిపట్టు యుద్ధం 1761లో జరిగింది. అబ్దాలీ నేతృత్వంలోని ఆఫ్ఘాన్లకీ, మరాఠాలకీ నడుమ సాగిన ఈ యుద్ధంలో కీలకమైన సమయంలో వ్యూహాత్మక తప్పిదాలు చేయడంతో మరాఠాలు ఘోరంగా ఓడిపోయారు. అబ్దాలీ మరాఠా సామ్రాజ్యంలోని పంజాబ్, కాశ్మీర్ ప్రాంతాలను తిరిగి తన వశం చేసుకుని పట్టు సాధించారు.
పంజాబ్ భౌగోళికంగా సింధు నది, పాకిస్తాన్ లోని దాని 4 ముఖ్య ఉపనదులైన జీలం, చినాబ్, రావి, సట్లెజ్ నదుల వల్ల సారవంతమైన మైదానాలు ప్రధానంగా కలిగివుంది. ప్రావిన్స్ యొక్క నైరుతి భాగంలోని సులేమాన్ పర్వతాలు, తూర్పున ఉన్న మార్గెల్లా కొండలు, సాల్ట్ శ్రేణి, పోతోహార్ పీఠభూమి వంటి కొండ ప్రాంతాలూ ఉన్నాయి. పంజాబ్ లో ఆదాయం, ఉపాధిలకు వ్యవసాయం ప్రధానమైన ఆధారం; గోధుమ, పత్తి ప్రధాన పంటలు. స్వతంత్రం వచ్చిననాటి నుంచి పంజాబ్ పాకిస్తాన్లో అధికారం, ఆర్థిక వ్యవస్థలకు కీలక స్థానంగా ఉంది; పాకిస్తాన్ లో అతిఎక్కువ పారిశ్రామికీకరణ జరిగిన ప్రావిన్సుగా నిలుస్తోంది. దేశంలోని 39.2 శాతం భారీ తరహా, 70 శాతం చిన్నతరహా తయారీ పరిశ్రమలు ప్రావిన్సులో నెలకొన్నాయి. దీని రాజధాని లాహోర్ ప్రధానమైన స్థానిక సంస్కృతీ, చారిత్రక, ఆర్థిక కేంద్రం.
నైరుతి ఋతుపవనాలు పంజాబ్ ను సాధారణంగా మే మధ్యలో చేరుకుంటాయి, కానీ 1970ల నుంచి రుతుపవనాల స్థితిగతులు అనిర్దిష్టంగా ఉన్నాయి. రుతుపవనాలు, వర్షాలు మొత్తంగా లేకపోవడమో, వాటి కారణంగా వరదలు రావడమో జరుగుతోంది. జూన్, జూలై నెలల్లో వేడి మరీ తీవ్రం. అధికారిక అంచనాలు ఉష్ణోగ్రతలను 46 లోపే చూపుతున్నా, వార్తాపత్రికలు 51 చేరుకున్నాయని చెప్తున్నాయి, ఎండవేడిమి కారణంగా ప్రజలు చనిపోవడం పత్రికల్లో సాధారణంగా కనిపిస్తూంటుంది. జూన్ 1993లో ఉష్ణోగ్రతలు రికార్డు స్థాయిలో 54 వరకూ నమోదయ్యాయి. ఆగస్టులో వానాకాలం వేడిని చల్లబరుస్తుంది, దీన్ని బర్సాత్ గా అభివర్ణిస్తారు. వేసవి కష్టపుదినాలు అక్కడితో గడచిపోయినా చల్లదనం పూర్తిస్థాయిలో అక్టోబరు నుంచే ప్రారంభం అవుతుంది.
అది నెలకొన్న స్థానం వల్ల, పంజాబ్ ప్రాంతం పశ్చిమం నుంచి నిరంతరం దాడులు, ప్రభావాన్ని చవిచూసింది, శతాబ్దాలుగా గ్రీకులు, కుషాణులు, సైథిన్లు, టర్కులు, ఆఫ్ఘాన్ల దండయాత్రలకు సాక్షీభూతమైంది. తక్షశిల నగరం శ్రీరాముని తమ్ముడు భరతుని కుమారుడు తక్షుని కుమారుడి పేరుమీదుగా ఏర్పడింది. ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి చెందిన తక్షశిల విశ్వవిద్యాలయం ఇక్కడే నెలకొంది. వైదిక కాలపు మేధావి, తత్తవేత్త, రాజనీతివేత్త అయిన చాణక్యుడు ఈ విశ్వవిద్యాలయంలో బోధించారు. తక్షశిల మౌర్య సామ్రాజ్యం కాలంలో మేధోపరమైన చర్చలకు, విద్యాభ్యాసానికి గొప్ప కేంద్రంగా నిలిచింది. పురాతత్త్వ, మత చరిత్రకు ప్రఖ్యాతి వహించిన తక్షశిల ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రపంచ వారసత్వ కేంద్రాల్లో ఒకటి.
లాహోర్ ప్రావిన్సుకు రాజధాని, అతిపెద్ద నగరం. విస్తృతమైన పంజాబ్ ప్రాంతానికి చారిత్రికంగానూ రాజధానిగా ఉంది. ఇతర ముఖ్యనగరాల్లో ఫైసలాబాద్, రావల్పిండి, గుజ్రాన్వాలా, సర్గోడా, ముల్తాన్, సియాల్ కోట్, బహవల్ పూర్, గుజ్రాత్, షేఖుపురా, ఝీలం, సహివాల్ ఉన్నాయి. అవిభాజితమైన పంజాబ్ 6 నదులకు మాతృస్థానం కాగా వాటిలో 5 పాకిస్తానీ పంజాబ్ మీదుగా ప్రవహిస్తాయి. పడమర నుండి తూర్పుకు, ఇవి: సింధు, జీలం, బియాస్, చీనాబ్, రావి, సట్లెజ్. దాదాపు 60శాతం పాకిస్తానీ జనాభా పంజాబ్ లో జీవిస్తుంది. దేశంలోని ప్రతీ ఇతర ప్రావిన్సుతోనూ సరిహద్దు కలిగిన ఏకైక ప్రావిన్సు ఇదే; అంతేకాక దేశ రాజధాని ఇస్లామాబాద్ యొక్క ఫెడరల్ ఎన్‌క్లేవ్ చుట్టూ పంజాబ్ ఉంటుంది.
పంజాబ్ తో సహా దక్షిణాసియా వాయువ్య ప్రాంతమంతా తామర్లేన్, అలెగ్జాండర్, ఛెంఘిజ్ ఖాన్ వగైరా సామ్రాట్టులు, ఇతర విదేశీ సామ్రాజ్యాల దండయాత్రలకు పలుమార్లు గురైంది. డ్రాంగైనా, ఆరకోసియా, గెడ్రోసియా, సీస్తాన్ వంటి ప్రదేశాలను పదిరోజుల్లో జయించి, భారతదేశపు గొప్పదనం, బంగారం, రత్నాలు, ముత్యాలు వంటి సంపదలతో అలరారడం గురించి పూర్తిగా తెలుసుకునే అలగ్జాండర్ హిందూ కుష్ పర్వతాలను దాటారు. ఏదేమైనా అలెగ్జాండర్ పంజాబ్ లోని విస్తారమైన మైదానాల్లోకి అడుగుపెట్టే ముందే సరిహద్దులో తెగలవారిని ఎదుర్కొని, వారిని జయించారు. ఆపైన తనకు ఈశాన్య దిశగా కదిలి అక్కడి కొండజాతి వారిని ఎదుర్కొని, వారి విపరీతమైన ప్రతిఘటనను ఎదుర్కొని అణచాల్సివచ్చింది.
అలగ్జాండర్ సైన్యం మాగస్సా, ఓరా, బజైరా ప్రాంతాల మీదుగా సాగింది. మరింత ఈశాన్యంగా అలెగ్జాండరు ప్రస్తుతం పఖ్లి జిల్లా ప్రధాన పట్టణమైన పుచేలాపై దండయాత్ర చేశారు. ఆపైన ప్రాచీన నగరం నైశా వద్ద పశ్చిమ పంజాబ్ లో ప్రవేశించారు. యుద్ధ నిపుణులైన కేథియన్లు, ముల్తాన్ ప్రాంత యోధులు అలెగ్జాండర్ కి వ్యతిరేకంగా ఏకమయ్యారు. అలెగ్జాండర్ అనేక దళాలను వినియోగించి చివరకు 17 వేలమంది కేథియన్లను యుద్ధంలో హతమార్చి, సగాలా నగర ను నేలమట్టం చేశారు. క్రీ.పూ.326లో అలెగ్జాండర్ తన సామ్రాజ్యంలోని మాతృభూమికి పంజాబ్ ను వదిలి సైన్యసహితంగా తిరిగివెళ్ళారు.
పంజాబ్ , పాకిస్తాన్ యొక్క 4 ప్రావిన్సుల్లో అత్యధిక జనాభా కలిగిన ప్రావిన్సు. 205344 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో, 91,379,615 మంది జనాభాతో, దేశ జనాభాలో దాదాపు 56 శాతం కలిగివుంది. దీని ప్రావిన్షియల్ రాజధాని లాహోర్. పంజాబ్ రాష్ట్రం భారతీయ రాష్ట్రాలైన జమ్మూ కాశ్మీరును ఈశాన్యంలో, రాజస్థాన్, భారత దేశపు పంజాబ్ లను తూర్పున సరిహద్దుగా కలిగివుంది. పాకిస్తాన్ లో దక్షిణాన సింధ్, పశ్చిమాన బెలూచిస్తాన్, ఖైబర్ పఖ్తూన్ ఖ్వా, ఉత్తరాన ఇస్లామాబాద్, . ప్రాంతాలను సరిహద్దులుగా కలిగుంది.
పంజాబ్ భారత పాకిస్తాన్ ల నడుమ వివిధ పోరాటాలను 1965, 1971 నాటి యుద్ధాల్లో చూసింది. 1990ల నుంచి కహుతా వంటి పలు చోట్ల పాకిస్తానీ అణు కార్యక్రమానికి కేంద్రాలను అందించింది. సర్గోధా, రావల్పిండి ప్రాంతాల్లో ప్రధాన సైనిక క్షేత్రాలు ఉన్నాయి. పాకిస్తానీ పంజాబ్ లో ఈ పరిస్థితిని చల్లబరచడానికి 2004 నుంచి భారత్, పాకిస్తాన్ ల నడుమ సాగుతున్న శాంతి ప్రయత్నాలు ఊతమిస్తున్నాయి. వాఘా సరిహద్దు ద్వారా ప్రజల నడుమ సంబంధాలు, వ్యాపారం వంటివి సాధారణ స్థితికి వస్తున్నాయి. భారతీయ సిక్ఖు భక్తులు నాన్కానా సాహెబ్ వంటి పవిత్ర క్షేత్రాలను సందర్శిస్తూంటారు.
పంజాబ్ ప్రభుత్వంలో 48 శాఖలు ఉన్నాయి. ప్రతీ ప్రభుత్వ శాఖకు ప్రొవిన్షియల్ మంత్రి , ప్రొవిన్షియల్ సెక్రటరీ (బిపిఎస్-20 లేదా బిపిఎస్-21లకు చెందిన ఒక సివిల్ సర్వీసెస్ ఉద్యోగి) నేతృత్వం వహిస్తారు. మంత్రులందరూ ప్రధాన కార్యనిర్వాహకుడైన ముఖ్యమంత్రికి బాధ్యులై ఉంటారు. అందరు కార్యదర్శులు సాధారణంగా బిపిఎస్-22 స్థాయి సివిల్ సర్వెంట్ అయిన పంజాబ్ ముఖ్యకార్యదర్శికి బాధ్యత వహిస్తారు. ఈ శాఖలకు తోడు నేరుగా కార్యదర్శులకో, ముఖ్య కార్యదర్శికో బాధ్యత వహించే స్వయం ప్రతిపత్తి కలిగిన సంస్థలు, సంయుక్త శాఖలు ఉంటాయి.
18వ శతాబ్ది చివర్లో బ్రిటీష్ వారు ఐదు నదులు పూర్తి మైదాన ప్రాంతానికి చేరుకుని ప్రవహించే పంజాబ్ పశ్చిమ ప్రాంతంలో కాలువల ద్వారా కొత్తగా నీటిపారుదల సౌకర్యాలు ఏర్పరిచారు. పంజాబ్ పశ్చిమ ప్రాంతంలో తాము ఏర్పరిచిన నీటిపారుదల సౌకర్యాల వల్ల సాగుబడిలోకి వచ్చే భూమిని సాగుచేయమని తూర్పు ప్రాంతంలోని సిక్ఖు వ్యవసాయదారులను కోరడంతో వారు ఇక్కడికి వలసవచ్చి స్థిరపడి వ్యవసాయం సాగించారు. అలా సిక్ఖులు కెనాల్ కాలనీలుగా పిలిచే సంపద్వంతమైన జనావాసాలను ఏర్పరుచుకుని జీవించసాగారు.
1524 నుంచి 1739 ప్రాంతం వరకూ ఈ ప్రాంతం మొఘల్ పాలకుల నియంత్రణలో ఉండేది. లాహోర్లో షాలీమార్ గార్డెన్స్, బాద్షాహీ మసీదు వంటి నిర్మాణాలు మొఘల్ పాలనాకాలంలోనే నిర్మితమయ్యాయి. దక్షిణాసియాలోని ఇస్లామిక్ సుల్తాన్ పాలనా కాలంలో ఇతర ముస్లిం ప్రపంచం నుంచి ముస్లిం సైనికులు, వ్యాపారులు, నిర్మాణవేత్తలు, తాత్త్వికులు, సూఫీ గురువులు వచ్చి స్థిరపడ్డారు. ఆ క్రమంలోనే పంజాబ్ ప్రాంతంలోనూ పలువురు ఇతర ప్రాంతపు ముస్లిం నిపుణులు, మేధావులు వలసవచ్చారు.
పంజాబ్ విస్తీర్ణం పరంగా 205344 చదరపు కిలోమీటర్ల వైశాల్యంతో, బెలూచిస్తాన్ తర్వాత రెండవ అతిపెద్ద ప్రావిన్సుగా నిలుస్తోంది. దక్షిణాసియాలో భౌగోళికమైన ఇండియన్ ప్లేట్ కి వాయువ్యపు అంచుమీద ఉంది. ప్రావిన్సు ఈశాన్యంగా కాశ్మీర్, తూర్పున పంజాబ్, దక్షిణాన పాకిస్తానీ ప్రావిన్సు - సింధ్, నైరుతిలో బెలూచిస్తాన్, పశ్చిమాన ఖైబర్ పఖ్తున్ఖ్వా, ఉత్తరాన ఇస్లామాబాద్ రాజధాని ప్రాంతం సరిహద్దుగా కలిగివుంది.
అయితే ఆంగ్లో-సిక్ఖు యుద్ధాల్లో శత్రుపక్షాలు ఒకరి సాహస పరాక్రమాలకు మరొకరు ఆకర్షితులయ్యారు. సిక్ఖు సైనికుల పరాక్రమానికి, పోరాట పటిమకు బ్రిటీష్ అధికారులు ఆశ్చర్యపోతే, బ్రిటీష్ వారి సైనిక పాటవానికి, నాయకత్వ వైదుష్యానికి చాలామంది సిక్ఖు నేతలు ఆకర్షితులయ్యారు. దీనివల్లనైతేనేమి, మరికొన్ని రాజకీయ కారణాల వల్లనైతేనేమి బ్రిటీష్ వారు తమ పరిపాలనలో పంజాబీలకు సైన్యంలో ప్రధాన స్థానాన్ని ఇవ్వడం జరిగింది.
పంజాబ్ అన్న పదం ప్రామాణికంగా 17వ శతాబ్దిలో ప్రారంభమైంది. పర్షియన్ పదాలు పంజ్ , ఆబ్ కలయికగా ఏర్పడింది, దీని అర్థం ఐదు జలాలు. చీనాబ్, ఝీలం, రావి, బియాస్, సట్లెజ్ అన్న అయిదు నదులూ పంజ్నాడ్ నది గుండా సింధు నదిలో కలిసి చివరకు అరేబియా సముద్రంలో కలుస్తుంది. గ్రీకులు పంజాబ్ ను ఐదు సజీవ నదుల మధ్య డెల్టా ప్రాంతమనే అర్థం వచ్చే పెంటాపొటామియా అన్న పేరుతో పిలిచేవారు.
ఒకనాటి విస్తృతమైన పంజాబ్ ప్రాంతంలో నేటి పాకిస్తాన్ పంజాబ్ ప్రావిన్సు ప్రధానమైన భాగం, ముస్లిం మెజారిటీ మినహాయించి 1947 వరకూ పంజాబీ సిక్ఖు, హిందువులకు మాతృస్థానం. భారత, పాకిస్తాన్ ప్రాంతాల మధ్య వలసలు స్వాతంత్ర్యానికి ముందు నుంచీ సాగాయి. 1900ల నాటికే పశ్చిమ పంజాబ్ ప్రాంతం ముస్లిం సంఖ్యాధిక్యత కలిగి, ముస్లిం లీగ్‌నీ, పాకిస్తాన్ ఉద్యమాన్నీ సమర్థించసాగింది.
భారతీయ రాష్ట్రాలైన హర్యానా, హిమాచల్ ప్రదేశ్, పంజాబ్ లతో కలిపి ప్రావిన్సు అత్యంత సారవంతమైన పంజాబ్ ప్రాంతంలోని భాగం. ఈ ప్రాచీనమైన ప్రాంతాన్ని భారతదేశ విభజన సమయంలో విభజించారు, ముస్లిం మతస్థుల సంఖ్యాధిక్యత కలిగిన ప్రాంతాలు పాకీస్తానీ ప్రావిన్సులోకి చేరగా, ముస్లిమేతరుల సంఖ్య అధికంగా ఉన్న ప్రాంతాలు భారతదేశంలో భాగంగా ఉండిపోయాయి.
1950ల్లో పాకిస్తాన్ లోని తూర్పు, పశ్చిమ భాగాల మధ్య వివాదం చెలరేగింది. ఆ సమస్యను తీర్చడానికి ఒక పథకం ప్రకారం 1955లో పంజాబ్ కు ప్రావిన్షియల్ స్థాయిని రద్దుచేసి పశ్చిమ పాకిస్తాన్ అన్న ప్రావిన్సులో విలీనం చేశారు. 1972లో తూర్పు పాకిస్తాన్ విడిపోయి, బంగ్లాదేశ్ అయ్యాకా మళ్ళీ పంజాబ్ ప్రావిన్సు అయ్యింది.
పంజాబ్ ఆర్థిక రంగంలో వ్యవసాయం ప్రధాన భాగంగానే ఉంది. ప్రావిన్సు దేశానికి ధాన్యాగారం, అంతేకాక దేశంలో అతిపెద్ద జాతి - పంజాబీలకు మాతృస్థానం. భారతదేశపు పంజాబ్ కు భిన్నంగా వ్యవసాయ భూమి విస్తృత స్థాయిలో పునర్విభజన జరగలేదు. ఈ కారణంగా గ్రామీణ ప్రాంతాలు చిన్న స్థాయి భూస్వామ్య కుటుంబాల ఆధిపత్యంలో ఉన్నాయి.
భూభాగంలో విస్తారంగా నీటి పారుదల కలిగివుండి, ప్రావిన్సు అంతటా కాలువలు, ఇతర జలవనరులు కనిపిస్తాయి. వాతావరణ స్థితిగతులు బంజరు, వేడి దక్షిణ ప్రాంతం నుంచి మంచు పర్వతాల ఉత్తర ప్రాంతం వరకూ వైరుధ్యం, వైవిధ్యంతో ఉంటాయి. ప్రావిన్సు ఉత్తర కొసన హిమాలయాల పాదభూములు కనిపిస్తాయి.
1980ల నుంచి ఆర్థిక అవకాశాల కోసం పెద్ద ఎత్తున పంజాబీల మధ్య ప్రాచ్యం, బ్రిటన్, స్పెయిన్, కెనడా, యునైటెడ్ స్టేట్స్ వంటి దేశాలకు వలసవెళ్ళి విస్తారమైన పంజాబీ డయాస్పోరాను ఏర్పరిచారు. యునైటెడ్ స్టేట్స్, పంజాబ్ ల నడుమ వ్యాపార, సాంస్కృతిక సంబంధాలు అభివృద్ధి చెందుతున్నాయి.
ప్రావిన్సు ప్రధానంగా నదీ లోయలతో సారవంతంగా ఉండగా, రాజస్తాన్ సరిహద్దులోనూ, సులేమాన్ పర్వతశ్రేణి వద్ద కొద్ది ప్రాంతం మాత్రం ఎడారి ప్రదశం. ఆ ప్రాంతం థాల్, చోళిస్తాన్ ఎడారుల కిందకు వస్తుంది. సింధు నది, దాని ఉపనదులు ఉత్తరం నుంచి దక్షిణానికి ప్రవహిస్తున్నాయి.
1950ల నుంచి పంజాబ్ వేగవంతంగా పారిశ్రామీకరణ చెందింది. లాహోర్, సర్గోధా, ముల్తాన్, గుజ్రాత్, గుజ్రన్ వాలా, సియాల్ కోట్ వంటి ప్రాంతాల్లో కొత్త పరిశ్రమలు స్థాపించారు. 1950ల్లో రావల్పిండికి ఉత్తరాన ఇస్లామాబాద్ నగరం ఏర్పడింది.
పంజాబ్ లోని ఎక్కువ ప్రదేశాల్లో శీతోష్ణ స్థితిగతులు తీవ్రంగానే ఉంటాయి. చలికాలంలో మంచుతెరలు, తరచుగా వానలు ఉండగా, ఫిబ్రవరి మధ్యకాలం నాటికి ఉష్ణోగ్రతలు పెరగడం ప్రారంభమౌతుంది; ఏప్రిల్ నెల మధ్యలో వేసవి ఎండలు ప్రారంభమౌతాయి.
మొఘల్ సామ్రాజ్యం బలహీన పడుతున్న సమయంలో ఆఫ్ఘాన్ పరిపాలకుడు అహమ్మద్ షా దురానీ 1747లో పంజాబ్ ను తన దురానీ సామ్రాజ్యంలో కలుపుకున్నారు, ఆ ఆధిపత్యం 1762 వరకూ సాగింది.
మెహబూబా ముఫ్తీ సయ్యద్ , జమ్మూ కాశ్మీర్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి. 4 ఏప్రిల్ 2016 నుంచి ఆమె ప్రభుత్వం అధికారంలో ఉంది. ఆమెను భాజీ, మెహబూబా ఆంటీ అని పిలుస్తారు. జమ్మూ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి అయిన మొట్టమొదటి మహిళ ఆమె కావడం విశేషం. జనవరి 2016లో మెహబూబా తండ్రి ముఫ్తీ మొహమ్మద్ సయ్యద్ మరణంతో ఆమె అధికారంలోకి వచ్చారు. అస్సాం మాజీ ముఖ్యమంత్రి సయేదా అన్వారా తైముర్ తరువాత మెహబూబా రెండో భారతీయ మహిళా ముఖ్యమంత్రి. జమ్మూ అండ్ కాశ్మీర్ పీపుల్స్ డెమొక్రటిక్ పార్టీ కి ఆమె అధ్యక్షురాలు. అనంతనాగ్ నియోజకవర్గం నుంచి 2004లో ఎంపిగా ఎన్నికయ్యారు మెహబూబా. 2009 ఎన్నికల్లో ఆమె పోటీ చేయలేదు. తిరిగి 2016 ఎన్నికల్లో అనంతనాగ్ నియోజకవర్గం నుంచి మళ్ళీ ఎంపిగా ఎన్నికయ్యారు.
1996లో బిజ్బెహరా నుంచీ పోటీ చేయబోయే అభ్యర్ధుల పేర్లలో మెహబూబా పేరు ముందు ఉండేది. ఆమెకు కాంగ్రెస్ పార్టీ నుంచి టికెట్ లభించింది. ఆమె గెలిచి, అసెంబ్లీలో ప్రతిపక్ష నేతగా కూడా క్రీయాశీలకంగా పనిచేశారు. ఆ రాష్ట్రంలో కాంగ్రెస్ కు వ్యతిరేకమైన పార్టీతో పొత్తు పెట్టుకున్నారనే కోపంతో కాంగ్రెస్ నుండి 1987లో బయటకు వచ్చేశారు ఆమె తండ్రి. 1996లో కాంగ్రెస్ లోకి తిరిగి చేరారు ఆయన.
కాశ్మీర్ నుండి అతితక్కువ మహిళా రాజకీయ నాయకుల్లో మెహబూబా ఒకరు. ఈమె భారతదేశ వ్యాప్తంగా గుర్తింపు సాధించుకున్నారు. 1999లో కాంగ్రెస్ నుంచి బయటకు వచ్చి జమ్మూ అండ్ కాశ్మీర్ పీపుల్స్ డెమొక్రటిక్ పార్టీ ని స్థాపించినపుడు ఆమే ఆ పార్టీకి అధ్యక్షురాలు అవుతారని అందరూ భావించారు. కానీ ఆ పదవి తన తండ్రికి ఇచ్చి, ఆమె వైస్ ప్రెసిడెంట్ గా వ్యవహరించారు.
మెహబూబా 22 మే 1959లో అఖ్రాన్ నౌపోరా , అనంతనాగ్ జిల్లా, జమ్మూ & కాశ్మీర్ లో ముఫ్తీ మొహమ్మద్ సయీద్, గుల్షన్ నజీర్ దంపతులకు జన్మించింది . కాశ్మీర్ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి 'లా'లో డిగ్రీ చేశారు ఆమె.
1989లో మెహబూబా తండ్రి హోం మంత్రిగా ఎంపికైన సమయంలో, ఆమె సోదరి రుబియా సయ్యద్ ను కిడ్నాప్ చేశారు కొందరు. తిరిగి కొన్ని రోజుల తరువాత విడిచి పెట్టారు.
కింజరాపు రామ్మోహననాయుడు భారతదేశ 16వ లోక్‌సభ సభ్యుడు. ఈయన శ్రీకాకుళం లోకసభ నియోజకవర్గం నుండి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు. ఈయన తెలుగుదేశం పార్టీ నాయకులు. ఆయన ప్రముఖ తెలుగుదేశం నాయకుడు కింజరాపు ఎర్రంనాయుడు యొక్క కుమారుడు. ఇంజనీరింగ్లో పట్టభద్రులైనాడు. తన 26 సంవత్సరాల ప్రాయం నుండి రాజకీయ జీవితంలోనికి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర మాజీ మంత్రులు అయిన ప్రతిభాభారతి, గుండ అప్పలసూర్యనారాయణ, ఆయన పినతండ్రి కింజరాపు అచ్చంనాయుడు సమక్షంలో ప్రవేశించారు. యాదృచ్ఛికంగా ఎర్రన్నాయుడు, అతని సోదరుడు అచ్చన్నాయుడు కూడా 26 సంవత్సరాల వయస్సునుండే తమ రాజకీయ జీవితం ప్రారంభించారు. ఎర్రన్నాయుడు గారి గృహంలో ప్రజలతో కలవడానికి, ప్రెస్ కాన్ఫరెన్సుల కొరకు ఆయన "ప్రజా సదన్"ను ప్రవేశపెట్టారు.
ఆయన శ్రీకాకుళం జిమ్మాడ గ్రామంలో డిసెంబరు 18 1987 న జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు విజయలక్ష్మి , ఎర్రన్నాయుడు. రామ్మోహన్ నాయుడు ఒక అక్క ఉంది. ఒకటి నుంచి మూడో తరగతి దాకా శ్రీకాకుళంలోని గురజాడ ఎడ్యుకేషనల్ సొసైటీ హాస్టల్ లో ఉండి చదువుకున్నారరు. 1994 లో తండ్రి ఎర్రన్నాయుడు చీఫ్ విప్ అయ్యాడు. అప్పుడు పిల్లలను చదువుకోసం శ్రీకాకుళం నుంచి హైదరాబాదుకు తరలించాడు. అక్కడ భారతీయ విద్యాభవన్ లో నాలుగు, ఐదు తరగతులు చదివాడు. 1996 లో ఎర్రన్నాయుడు ఎం. పి గా ఎన్నికై కేంద్ర ప్రభుత్వ మంత్రి దక్కడంతో రామ్మోహన్ ఆరో తరగతిలో ఉండగా వీరి కుటుంబం ఢిల్లీకి మారింది. ఢిల్లీలో ఆర్. కె. పురం ఢిల్లీ పబ్లిక్ స్కూల్లో చదువుకున్నాడు.
చిన్నప్పుడు ఇంజనీరింగ్ పై ఆసక్తి ఉండేది. ఇంటర్ పూర్తి కాగానే అమెరికాలో బి. ఎస్ చదవడం కోసం పరీక్ష రాశాడు. అందులో ఎంపికై పర్డ్యూ విశ్వవిద్యాలయంలో ఎలక్ట్రికల్ ఇంజనీరింగ్ లో చేరాడు. తర్వాత అక్కడే లాంగ్ ఐలాండ్ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ఎం. బి. ఎ పూర్తి చేశాడు. తర్వాత ఢిల్లీకి తిరిగివచ్చి ఒక ఇంటీరియర్ డెవెలప్మెంట్ కంపెనీ మార్కెటింగ్ వ్యవహారాలు చూసుకునేవాడు. అప్పుడే తండ్రి మరణం గురించి తెలిసింది.
ఆయన భారత పార్లమెంటు సభ్యులలో ఉన్న యువకులలో ఒకడు. ఆయన 16వ లోక్‌సభకు ఎన్నికైనారు. ఆయన లోక్‌సభలో హోమ్‌ అఫైర్స్ స్టాండింగ్ కమిటీ, కన్సల్టేటివ్ కమిటీ, పర్యాటక , సంస్కృతి మంత్రిత్వ సాఖ, అధికార భాష , వెనుకబడినతరగతుల సంక్షేమం కమిటీలలో సభ్యులుగా ఉన్నారు.
మనకూ పాకిస్తాన్ కు జరిగిన యుద్ధంలో 1965 సెప్టెంబర్ 10న ఉదయం 8 గంటలకు పాకిస్థాన్ సైనిక దశాలు బిక్కివిండీ అమృత్‌సర్ రోడ్డు మీద "చీమా" గ్రామం"పై దాడిచేసారు. ఈ ప్రాంతం "భమెకరన్" విభాగంలో ఉంది. ఉదయం 9 గంటలయ్యేసరికి వారు మరింత ముందుకు వచ్చారు. ఇంకా ఇంకా ముందుకు భారత సైన్యం మిదకు తుఫానులా వస్తున్న ట్యాంకులను చూసి ప్రమాదాన్ని పసిగట్టాడాయన. వెంటనే తన తుపాకీతో సివంగిలా తన జీపులోకి దూకి ముందుకెళ్చాడు. అప్పడతను తన దళానికి కమాండరుగా ఉన్నాడు. శత్రుసైనికులు బాంబులతో, ట్యాంకులతో అగ్ని వర్షం కురిపించసాగారు. ఏమాత్రం బెదరకుండా ఆయన ఎదుర్కొన్నాడు. చూస్తుండగానే తన సాధారణ తుపాకీతో మూడు ట్యాంకులను పేల్చివేసాడు. ఇది గమనించిన శత్రుసైనికులు నాల్గవ ట్యాంకును పేల్చబోతుండగా మిషన్ గన్ తో కాల్చి చంపారు.
మొదట ఇతడు 1954 డిసెంబర్ 27న "ద గ్రెనేడియర్స్ ఇన్ ఫంటీ" యను సైనికదళంలో ఒక సైనికునిగా చేరాడు. తరువాత ఇతడు 4వ బెటాలియన్లోకి మార్చబడ్డాడు. ఆపై చివరిదాకా అక్కడే పనిచేశాడు. అలా సైన్యంలో ఉంటూనే ఆగ్రా. అమృత్‌సర్, జమ్మూకాశ్మీర్, ఢిల్లీ, రాయగఢ్ మొదలైన ప్రాంతాలన్నీ తిరిగివచ్చాడు. బ్రిగేడియర్ "కాన్ డాల్వీ" నాయకత్వంలో మనకూ చైనాకూ మధ్య జరిగిన యుద్ధంలో పాల్గొన్నాడు. కాలినడకన "భూటాన్" కూ, "మిసామరి" కి వెళ్చాచ్చాడు. ఇతడు గొప్ప "షూటర్" కావడంవల్ల 106 పూరింగ్ బెటాలియన్ కు పంపించబడ్డాడు.
కంపెనీ క్వార్టెర్‌మాస్టర్ హవీల్దార్ అబ్దుల్ హమిద్ భారత సైనిక దళం నకు చెందిన ద గ్రనేడర్స్ యొక్క నాల్గవ బెటాఅలియన్ కు చెందిన సైనికుడు. ఆయన 1965లో ఖేం కరణ్ సెక్టారులో జరిగిన ఇండో-పాకిస్తాన్ యుద్ధంలో వీరమరణం పొందాడు. ఆయనకు మరణానంతరం భారతదేశ అత్యున్నత మిలిటరీ పురస్కారమైన పరమ వీర చక్ర ను భారత ప్రభుత్వం ఇచ్చింది. దేశంకోసం తన ప్రాణాలను పణంగా పెట్టిన మహాసాహసి ఆయన.
ఆ తరువాత ఉత్తర ప్రదేశ్ లోని "అసల్ ఉత్తల్" లో అతని సమాధిపై ఒక స్మారక స్థూపం నిర్మించబడినది. ప్రతీ సంవత్సరం అక్కడ "మేళా" నిర్వహిస్తారు. హమీద్ పేరుమీద ఒక పాఠశాల, గ్రంథాలయం, ఆసుపత్రినీ నెలకొల్పారు. "ఆర్మీ పోస్టల్ సర్వీసు" హమీద్ పేరిట ఒక పోస్టల్ కవర్ ను సెప్టెంబరు 10, 1979న జారీచేసింది.
ఆయనకు సెప్టెంబరు 16, 1965న భారతదేశ అత్యున్నత మిలిటరీ పురస్కారం పరమవీర చక్రను భారత ప్రభుత్వం ప్రకటించింది. 1966, జనవరి 26న గణతంత్ర దినోత్సవం సందర్భంగా హమీద్ సతీమణి "రసూలన్" కు రాష్ట్రపతి సర్వేపల్లి రాథాకృష్ణన్ గారు అందజేసారు.
ఆయన ఉత్తర ప్రదేశ్ లోని ఘజియాపూర్ జిల్లాకు చెందిన ధాముపూర్ గ్రామంలో జూన్ 1, 1933 న జన్మించాడు. ఆయన తండ్రి మొహమ్మద్ ఉస్మాన్
చంద్రహాసుడు కేరళ దేశపు రాజకుమారుడు. అతడి పసివయసులోనే అతడి తండ్రి శత్రువుల చేతులో మరణిస్తాడు. ఆ వార్త వినగానే ఇతని తల్లి ఆత్మహత్య చేసుకుంటుంది. ఎవరూ చూసేవారు లేక చంద్రహాసుడు అనాథగా మారి కుంతలదేశం వెళ్తాడు. రాజభవనం సమీపించగానే అక్కడున్న కొందరు బ్రాహ్మణులు ఇతడిని చూసి, రాజలక్షణాలు కలిగిన యితడు ఎవరు?
అని అక్కడున్నవారిని అడిగారు. కుంతలదేశపు మంత్రి దుష్టబుద్ధి అనేవాడు ఈ దృశ్యం చూసి "ఒకవేళ ఇతడు గనుక రాజకుమారుడు అయితే, ఈ దేశానికి మహారాజు అవుతాడేమో? అప్పుడు తన కుమారుడిని రాజుగా చెయ్యాలన్న కోరిక నెరవేరదు" అని భావించి తన భటులను పిలిచి ఆ బాలుడిని చంపివెయ్యమని ఆదేశిస్తాడు. ఎందుకంటే, ఆ దేశపు రాజుకు మగసంతానం లేదు, ఒకతే కూతురు. తన కొడుకు మదనుడు అనేవాడిని రాజుగారి అల్లుడిగా చేసి రాజ్యం కొట్టేయాలని అతడి పథకం.
అడవిలో ఏడుస్తున్న చంద్రహాసుడిని వేటకు వచ్చిన కుళిందుడు అనే రాజు చూసి తన ఇంటికి తీసుకెళ్లి పెంచుతాడు. ఒకరోజు దుష్టబుద్ధి కుళిందుడి ఇంటికి వచ్చి చంద్రహాసుడిని చూసి గుర్తించి తన భటులు తనను మోసం చేసారు అని గ్రహించి, మళ్ళీ ఒక పథకం వేస్తాడు. ఒక తెల్లకాగితం మీద "వీడికి తక్షణమే విషము నిమ్ము" అని రాసి "బాబూ, వెంటనే రాజధానికి వెళ్లి ఈ ఉత్తరాన్ని నా కొడుకుకు ఇచ్చిరా" అని చంద్రహాసుడితో చెప్తాడు.
చంద్రహాసుడు వెంటనే రాజధానికి వెళ్తాడు. అక్కడ ఒక ఉద్యానవనం చూసి ముగ్ధుడై ఒక వృక్షం నీడన విశ్రమిస్తాడు. వెంటనే నిద్ర పడుతుంది. ఆ సమయంలో విహారానికి వచ్చిన దుష్టబుద్ధి కుమార్తె "విషయ", చంద్రహాసుడి అందానికి ముగ్ధురాలై చూస్తుండగా అతని జేబులో ఉన్న ఉత్తరాన్ని గమనించింది. చదవగానే ఆశ్చర్యపోయి తన తండ్రి దుర్మార్గానికి కినిసి, ఉత్తరం లోని "విషము" అనే పదాన్ని "విషయ"గా దిద్దుతుంది.
అప్పుడు భటులు చంద్రహాసుడిని అడవికి తీసుకెళ్లి చంపడానికి మనసొప్పలేదు. అతని చేతికి ఆరువేళ్ళు ఉండటం చూసి, ఆరోవేలును ఖండించి అతణ్ణి వదిలేస్తారు. దుష్టబుద్ధికి ఆ కోసిన వేలును చూపి, చంద్రహాసుణ్ణి చంపేశా మని నమ్మబలుకుతారు.
సంగ దాసు - రామదాసు చిన్న కొడుకు. నవలలో మొదటి నాయకుడు. భూస్వామి చౌదరయ్య వద్ద పాలేరు. సంఘ చైతన్య స్ఫూర్తి కలిగిన నాయకుడిగా సంగ దాసు సమాజంలో కులపరమైన భేదాలు పోవడానికి, దళితాభ్యుదయానికి నిర్మాణాత్మకరీతిలో పాటుబడుతూ భూస్వామి చేతిలో మరణిస్తాడు.
వెంకట దాసు - రామదాసు పెద్ద కొడుకు. నవలలో రెండవ నాయకుడు. తమ్ముదు ‘సంగ దాసు’ మరణానంతరం అడవులకు పోయి తక్కెళ్ళ జగ్గడు అనే మారు పేరుతొ ‘ధర్మ కన్నాల ఉద్యమానికి నాయకత్వం వహిస్తాడు. వర్గచైతన్య స్పూర్తి నిండిన కలిగిన నాయకుడిగా సమాజంలో ఆర్ధిక అంతరాల నిర్మూలన కోసం విప్లవకారుడై సాయుధ పోరాటమార్గం అవలంబిస్తాడు. పోలీసులకు పట్టుబడి జైలు పాలై చివరకు మరణిస్తాడు.
రామానాయుడు – భూస్వామి చౌదరయ్య చిన్నకొడుకు. సంగ దాసు సదాశయాలతో ఏకీభవిస్తూ అతనికి సాయంగా మంచి మిత్రుడుగా ఉంటాడు. దళితాభ్యదయానికి చక్కని కృషి చేసిన దళితేతరుడు.
ఒక విధంగా రామదాసు కుటుంబంలోని వాళ్ళంతా కులమతాల పట్టింపుల్ని దుయ్యబట్టినవాళ్ళే. కొడుకులు వెంకట దాసు, సంగ దాసులు సంస్కరణ భావాలు కలిగినవాళ్ళు. కరడుగట్టిన భూస్వామి చౌదరయ్య చేసే అత్యాచారాలను ప్రతిఘటించేందుకు సంగం దాసు తోటి దళిత కూలీలను సంఘటితపరచి, వారిలో చైతన్యం కలిగించి, సమ్మెలకు నాయకత్వం వహిస్తాడు. దళితులకు విద్య నేర్పడం కోసం బడులు తెరుస్తాడు. దళితుల జీవితాలను సంస్కరించడానికి ఆతను చేయని ప్రయత్నమంటూ లేదు. ఈ కృషిలో రామానాయుడు అతనికి సాయంగా వుంటూ ఆర్థికంగా చేయూతనిస్తాడు. ఇది భూస్వామికి కంటగింపుగా వుంటుంది. ఒకనాడు భూస్వామి సంగ దాసు తలపై పనిముట్టుతో గట్టిగా మోదడం వల్ల సంగ దాసు మరణించడం జరుగుతుంది. భూస్వామి పోలీసులకు లంచం ఇచ్చి విచారణ పరిది నుండి తప్పించుకొంటాడు. నష్టపరిహారంగా భూస్వామి ఇవ్వబోయిన ధనాన్ని నిరాకరించి తమ కొడుకు చంపబడ్డ విషాదాన్ని రామదాసు దంపతులు మౌనంగా భరిస్తారు. దీనితో రామానాయుడు పేద రైతులకు మరింత దగ్గరై, దళితాభ్యున్నతికి పూర్తిగా అంకితమవుతాడు. సంగ దాసు ఆదర్శభావాల వ్యాప్తి కోసం అతని స్మృతి చిహ్నంగా “సంగ పీఠం” గ్రామంలో నెలకొల్పబడుతుంది. క్రమేణా ఈ సంగ పీఠం కృషిలో దళితేతర అగ్ర కులాలు కూడా చేరతాయి.
ఈ విధమైన కాన్సెప్ట్ తో పరివర్తన ప్రక్రియలో మార్పుకి సిద్దపడని, సమానత్వానికి సహకరించని ఆధిక్య శక్తులను నియంత్రించేందుకు బలహీన దళితవర్గాలు,పీడిత వర్గాలు చైతన్యంతో సుసంఘటితం కావాలని, పోరాటాలకు సిద్దపడాలని మాలపల్లి ప్రబోధించింది. ఈ భావనకు తగినట్లుగా కవి ఉన్నవ సమాజంలోని బలహీన దళితులు ఆర్థికాభివృద్ధి దశకు పరివర్తన చెందే యత్నంలో తగినంత అంతర్గత బలాన్ని కూడగట్టుకోవడానికి సంఘటితం కావాల్సిన ఆవశ్యకతను తెలియచేసారు. సమాజంలోని దిగువ స్థాయి శక్తులైన దళితులకు, పీడితులకు సంఘ పునర్నిర్మాణం కోసం అవసరమైతే పోరాటాలు చేయాల్సిన అవసరం తెలియచేసారు. తమ ఆశయాల సాధనకై నిమ్న వర్గాలకు చెందిన యువతరం చేసే సంఘటిత ప్రయత్నాలు, వాటిని నిలువరించే ఆధిక్య వర్గాల కుటిల యత్నాలను చక్కగా తెలియచేసారు. ఈ పోరాటంలో ఆధిక్యం చెలాయించే ఎగువ స్థాయి శక్తుల యొక్క కుటిల యత్నాలను నిలువరించడం కోసం గాంధేయ స్ఫూర్తితో సత్యాగ్రహలవంటి నిష్క్రియాత్మక ప్రతిఘటనలను, బోల్షెవిక్ విప్లవ స్ఫూర్తితో సమ్మెలు, కార్మిక ఉద్యమాల వంటి నూతన ప్రతిఘటనా పద్ధతులను దిగువ స్థాయి శక్తులైన దళిత, శ్రామిక వర్గాలకు పరిచయం చేసారు.
కవి ఉన్నవ లక్ష్మినారాయణ తన చుట్టూ వున్న సమాజంలోని అగ్ర వర్ణాలు, జమిందారీ వ్యవస్థలు దళితులను, పేదలను, వ్యవసాయ కూలీలను, శ్రామికులను కులపరంగాను, వర్గ పరంగాను చేస్తున్న దోపిడిని చూసి సంఘ సంస్కర్తగా చలించి ఒక మేధావిగా లోతుగా సునిశితంగా పరిశీలించడం ద్వారా కుల, వర్గ అసమానతలను, దోపిడీ అంశాలను, వాటిపై తన భావాలను సూటిగా నిష్కర్షగా నవలారూపంలో ప్రతిఫలింపచేయగలిగారు. స్వాతంత్ర్యోద్యమ పోరాటంలో పాల్గొన్న ఉన్నవ ఉద్యమకారుడిగా తాను స్వయంగా ఎదుర్కొన్న సమకాలీన బ్రిటిష్ అధికారుల జులుంను, పోలీసు చట్టాల ఉక్కు పిడికిలిని, వ్యవస్థాపరమైన దౌష్ట్యాన్ని న్యాయవాదిగా గ్రహించిన అనుభవంతో ఆనాటి న్యాయ వ్యవస్థ లోని లొసుగులను, లిటిగెంటు వ్యవహారాలను, కక్షిదారుల అవస్థలను, రాయవెల్లూరు జైలులో ఖైదీగా వున్న కాలంలో స్వానుభావంతో గ్రహించిన జైలు ఇక్కట్లను, తోటి ఖైదీల అవస్థలను ఇత్యాది పలు వాస్తవ జీవితానుభవ అంశాలను తన నవలలో పొదిగి కళ్ళకు కట్టినట్లుగా చిత్రించగలిగారు. అందువలనే నవలలో కనిపించే అనేకనేక పాత్రలు, సంఘటనలు ఆనాటి సమాజలోని వ్యవస్థావ్యవస్థలకు వాస్తవ ప్రతిరూపాలుగా కనిపిస్తాయి.
సాంఘిక అసమానత అనే సమస్యకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యాన్నే కవి ఆర్థిక అసమానత అనే సమస్యకు కూడా ఇచ్చారు. నవలలో ఒకచోట “ . దీనికి సాంఘికానికంటె ఆర్థికానికే ఎక్కువ సంబంధమున్నది" అని చెప్పారు. సాంఘిక అసమానతకు వలెనే ఈ ఆర్థిక అసమానత విషయానికి కూడా ఒక నాయకుణ్ణి నిలిపారు. సాంఘిక అసమానతల నిర్మూలనకు పాటుపడే సంగ దాసు మరణించిన తరువాత వెంకట దాసును ఆర్థిక అసమానతల నిర్మూలనకోసం ఉద్యమ నాయకుడిగా నిలిపి కవి కథను కొనసాగిస్థారు. చిన్నవాడైనప్పటికిని సంగ దాసును నాయకునిగా ముందు ప్రవేశపెట్టటాన్ని గమనిస్తే సామాజిక అసమానత రూపుమాపదగిన రుగ్మతే అయినప్పటికీ దానికంటే గొప్పది ఆర్థిక అసమానత అని, ఆర్థిక అసమానతను రూపుమాపగలిగితే సామాజిక రుగ్మత దానంతట అదే తొలగిపోతుందని కవి భావించినట్లు తెలుస్తుంది. మొట్టమొదట సాంఘిక అసమానత సమస్యను, ఆ పిదప ఆర్థిక అసమానత సమస్యను కవి ఎత్తుకోవటం మన భారతదేశంలో ఆయా సమస్యలు ప్రాధాన్యాన్ని వహించిన క్రమాన్ని సూచిస్థాయి.
ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ గుంటూరులో జన్మించాడు. డబ్లిన్ యూనివర్సిటీ లో బారిస్టర్ చదువుతుండగా, అక్కడి ఐరిష్ హోమ్ రూల్ జాతీయ నాయకుడైన ‘డీవాలేరా’తో ఏర్పడిన పరిచయం అతడిని ప్రభావితుణ్ణి చేసింది. మద్రాసు హైకోర్టులో చేపట్టిన న్యాయవాద వృత్తిని వదిలిపెట్టి తొలుత అతివాదిగా జాతీయోద్యమంలో ప్రవేశించినప్పటికి క్రమేణా గాంధేయవాదిగా మారాడు. కాంగ్రెస్ వాది అయినప్పటికీ మత ప్రాతిపదికపై జరుగుతున్న ఖిలాఫత్ ఉద్యమాన్ని తను నమ్మిన విలువలకు కట్టుబడి నిర్మొహమాటంగా విమర్శించి చిత్తరంజన్ దాస్ వంటి నాయకుల మన్నన పొందాడు. స్వాతంత్రోద్యమాలలో భాగంగా పల్నాడులో అటవీ నిబంధనలకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన్ పుల్లరి సత్యాగ్రహం , ఉప్పు సత్యాగ్రహం , క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం లలో పాల్గొని జైలు శిక్ష అనుభవించాడు. 1917 నాటి రష్యన్ బోల్షెవిక్ విప్లవం వల్ల ప్రభావితమైన తొలి తెలుగు మేధావులలో ఉన్నవ ఒకడు.
వలస పాలనకు వ్యతిరేకంగా దేశ ప్రజలలో బలీయంగా వున్న స్వాతంత్ర్య కాంక్ష, దానికోసం జాతీయోద్యమాల పరంపర కొనసాగుతుండడం, దేశ రాజకీయరంగంలో గాంధేయ భావాలకు ఆదరణ పెరుగుతుండడం కనిపిస్తుంది. నానాటికి పెరుగుతున్న జాతీయోద్యమం సంఘసంస్కరణోద్యమాన్ని రాజకీయోద్యమంతో ఏకం చేయడానికి ప్రయాత్నిస్తున్న ఈ తరుణంలో ఒకవైపు స్వాభిమాన ఉద్యమస్ఫూర్తితో, సామాజిక అంతరాలను ప్రశ్నిస్తూ దళితులను తమవైపు ఆకర్షించడానికి జస్టిస్ పార్టీ చేసే మమ్మురయత్నాలు, మరోవైపు హరిజనోద్ధరణ ఉద్యమం పేరుతొ దళితులను జాతీయోద్యమంలో సమీకరించే లక్ష్యంతో కాంగ్రెస్ పార్టీ గాంధేయవాద భావజాలంతో జోరుగా చేసే ప్రయత్నాలు కొనసాగుతున్నాయి. అదే సమయంలో రష్యాలోని బోల్షెవిక్ ఉద్యమ ప్రేరణతో మన దేశంలో సోషలిస్టు వ్యవస్థ నిర్మాణం పట్ల మధ్యతరగతి విద్యావంతులలో నూతన ఆలోచనలు, అభ్యుదయ భావాలు రేకెత్తడం ప్రారంభమైనాయి.