polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ఈ తరహా వైద్య ప్రక్రియకు వినియోగించే జలగను ఆకలితో అలమటించేలా చేయాలని, అలా చేయడం వలన అవి ఎక్కువ వేగంగా రక్తాన్ని పీల్చేందుకు అవకాశం ఉంటుందనీ సూచించాడు. మన రాష్ట్రంలో ఉభయ గోదావరి జిల్లాలలో వ్యాపించి ఉండే బోదకాలు వ్యాధికి కూడా గతంలో ఆయుర్వేద వైద్యులు ఈ జలగ చికిత్సనే చేసేవారు. ప్రకృతినే ఆధారం చేసుకొని తర్వాతనే వైద్య చికిత్సలకు శ్రీకారం చుట్టిన సుశ్రుతుని వైద్యగ్రంథం వేల సంవత్సరాలు గడిచినప్పటికీ ఆధునిక కాలంలో వైద్య చికిత్సలకు స్ఫూర్తిని అందిస్తోంది. రక్తమోక్షణ లోని "జల్లోవ్క అపచరణ్" అనే అధ్యాయంలో విషరహిత జలగలను గూర్చి వివరణ ఉంది. అవి 10 నుంచి 12 సెం.మీ పొడవు కలిగి ఉంటాయని తెలుస్తున్నది.
జలగ నుండి వెలువడే ఒక రకమైన ద్రవపదార్థం గాయానికి చుట్టూ ఉన్న శరీరం పైన మత్తు మందులా పనిచేసి, రక్తం గడ్డ కట్టకుండా చేయటమే కాకుండా, రక్తనాళాల రంధ్రాలను పెద్దవిగా చేసే గుణాన్ని కూడా కలిగి ఉంది. ప్రాచీన కాలంలో అతి మోటుగా శస్త్రచికిత్సలు చేస్తున్నఫ్ఫుడు సత్ఫలితాలు రాని సందర్భాలు అనేకం కాగా, శరీరంలో రక్త ప్రసరణను పునరుద్ధరణ చేసేందుకు జలగలతో రక్తం పీల్చు విధానాన్ని కనుగొన్నారు. జలగలను వైద్యపరమైన అవసరాలకు ఉపయోగించడం ప్రాచీన భారతీయ వైద్యశాస్త్రవేత్త సుశ్రుతుడి నుంచే ప్రారంభమైనది. అనేక ప్రయోగాల సారాంశాన్ని కూడా తన గ్రంథంలో వివరించాడు.
"జలగ" అనగానే రక్తం పీల్చే అపాయకరమైన ప్రాణిగా స్ఫురించినప్పటికీ, ఆధునిక వైద్యరంగంలో ఇది కీలక పాత్రను పోషిస్తున్నది. విదేశీ వైద్య నిపుణులు జలగలను "ప్రాణంతో ఉన్న ఔషధాలు" గా పిలుస్తారు. అనేక దీర్ఘ వ్యాధులకు, "పిత్త దోషము" తో బయల్దేరిన పలు వ్యాధులకు "రక్తమును పీల్చే జలగతో చికిత్స" ఉందని సుశ్రుతుని వైద్య గ్రంథాలు తెలిపాయి. శరీరానికి గాయం చేయడమే కాకుండా, ఆ గాయం నుంచి గంటల తరబడి రక్తం స్రవించే విధంగా చేయగలిగే ప్రత్యేక గుణం కలిగి ఉండటం వల్లనే జలగలకు ఇంతటి ప్రాధాన్యత ఉందని పేర్కొన్నారు.
19 వ శతాబ్దంలోనే దేశదేశాల సంప్రదాయ వైద్యులు జలగలను నొప్పిహారకాలుగా వినియోగించడం ప్రారంభించారు. జలగవైద్యం ద్వారా ఎంతో మంది రోగులను ప్రాణాపాయం నుంచి కాపాడటంతో వైద్యరంగంలో వీటిని ఎన్ని రకాలుగా వినియోగించుకోవచ్చుననే అంశం మీద పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయి. హైదరాబాద్ లోని ప్రభుత్వ ఆయుర్వేదిక్ రీసెర్చ్ ఆసుపత్రి కు చెందిన రీసెర్చ్ ఆఫీసరు, మెడికల్ సూపరింటెండెంట్ డాక్టర్ వి.ఎల్.ఎస్.శాస్త్రి జలగవైద్యమును గూర్చి అనేక పరిశోధనలు చేశారు.
ఈ "జలగ వైద్యం" మూడు శతాబ్దాల క్రితం వరకు మన దేశంలో ఆయుర్వేద వైద్యులు వాడేవారు. శరీరంలోని వివిధరకాల రుగ్మతలను తొలగించేందుకు కూడా ఈ వైద్యాన్ని ఉపయోగించే వారు. ఆధునిక వైద్యవిధానాలు ఉధృతంగా అందుబాటులోనికి రావడంతో దీనికి ప్రాధాన్యత తగ్గింది. "మైక్రో వ్యాస్కులర్ సర్జరీ" తరహా సూక్ష్మ స్థాయి ఆపరేషన్లలో ప్రతి రక్తనాళాన్ని, కణజాలాన్ని కలపడం వంటి అవసరాలు ఏర్పడడంతో మన ప్రాచీన వైద్య చికిత్స తిరిగి వెలుగులోనికి వచ్చింది.
శరీరంలో ఏదైనా భాగంలో రక్తప్రసరణ లేక నల్లగా మారినపుడు, చెడు రక్తంతో నిండిపోయి ఆ భాగం ఉబ్బినపుడు ఆప్రాంతంలో సూదితో సన్నని రంధ్రాన్ని చేసి అక్కడ జలగను ఉంచితే చాలునని, ఒక్కొక్క జలగ 20 నిముషాల నుంచి గంట సమయంలో చెంచాడు రక్తాన్ని పీల్చిన తర్వాత శరీరాన్ని వదిలిపెడుతుందనీ, అయితే జలగ చేసిన గాయం నుంచి కనీసం ఆరుగంటల సేపు నెమ్మది స్థాయిలో రక్తస్రావం జరుగుతూనే ఉంటుందనీ వివరించాడు.
రక్తమోక్షణ వైద్య విధానం సా.శ.పూ 800 ప్రాంతంలో శుశ్రుతుడు ఉపయోగించిన వైద్య విధానం. ఈ రోజున ప్రపంచ దేశాలలో అత్యంత గౌరవాన్ని అందుకుంటోంది. శరీరంలో ఏదైనా భాగంలో రక్తం గడ్డకట్టుకుపోవడం, రక్తనాళాలు మూసుకు పోవడం వలన రక్త ప్రసరణ నిలిచిపోయే వంటి రుగ్మతలు సంభవించినపుడు దీనికి మించిన వైద్య చికిత్స లేదనే అభిప్రాయం సర్వత్రా వ్యక్తమవుతోంది.
మూలాధారాలు లేనప్పటికీ భారతదేశంలో హిందూమత వ్యాప్తికి విస్తృతంగా కృషిచేసిన ఆది శంకరాచార్య ఈ నాలుగు పుణ్యక్షేత్రాలకు చార్‌ధాం హోదాను ఆపాదించాడు. ఈ నాలుగు ఆలయాలు భారతదేశం యొక్క నాలుగు వైపులా ఏర్పడటం గమనార్హం. ఉత్తరాన బద్రీనాథ్ ఆలయం, తూర్పున పూరీ లోని జగన్నాథ ఆలయం, పశ్చిమాన ద్వారక లోని ద్వారకాధీశ ఆలయం, దక్షిణాన రామేశ్వరంలో రామనాథస్వామి ఆలయం స్థాపితమై ఉన్నాయి. సిద్ధాంతపరంగా ఈ దేవాలయాలు శైవమతానికి, వైష్ణవ శాఖలకు మధ్య విభజించబడి ఉన్నప్పటికీ, చార్ ధామ్ తీర్థయాత్ర ఒక హిందూ మతం వ్యవహారంగా భావింపబడుతుంది. 20వ శతాబ్ద మధ్యకాలం నుండి హిమాలయా పర్వత సానువులలో ఉన్న బద్రీనాథ్, కేదార్‌నాథ్, గంగోత్రి, యమునోత్రి ఆలయాలను కలిపి ఛోటా చార్‌ధామ్‌గా వ్యవహరిస్తున్నారు. ఈ యాత్ర ద్వారా ఉత్తరాఖండ్ పర్యాటకం అత్యధికంగా లాభపడుతున్నందున ఆ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కూడా ఈ యాత్రను బాగా ప్రోత్సహిస్తున్నది.
భారతదేశంలోని నాలుగు సుప్రసిద్ధ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలైన బద్రీనాథ్, ద్వారక, పూరీ, రామేశ్వరం లను కలిపి చార్‌ ధామ్‌ గా వ్యవహరిస్తారు. ఆదిశంకరాచార్యులచే స్థాపించబడిన ఈ క్షేత్రాలలో మూడు వైష్ణవ క్షేత్రాలు, ఒక శైవ క్షేత్రము ఉంది. కాలక్రమేణా చార్‌ ధామ్‌ అనే పదము హిమాలయాలలోని పుణ్యక్షేత్రాలను ఉద్దేశించేదిగా వ్యవహారంలోకి వచ్చింది.
ఈ ఆలయం భారతదేశ పశ్చిమాన గుజరాత్ రాష్ట్రంలో స్థాపించబడింది. ఈ నగరం నామం ద్వార్ అనే సంస్కృత పదం నుండి జనించింది. ఈ నగరం గోమతి నది సమీపంలో, నది సముద్రంలో సంగమించే కచ్ సింధుశాఖ వద్ద స్థాపితమైంది. ఈ గోమతి నది, గంగా నదికి ఉపనదిగా భావించే గోమతి నది, ఒక్కటి కావు.
ఈ ఆలయం ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలోని గర్హ్వాల్ పర్వతశ్రేణులలో అలకనంద నది ఒడ్డున ఉంది. ఈ పట్టణం నీలకంఠ పర్వత శ్రేణులలోని నర నారాయణ పర్వత సానువుల మధ్యన 6,560 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది.
ఈ నగరం భారతదేశ తూర్పు భాగంలో ఒడిషా రాష్ట్రంలో స్థాపితమైంది. ఈ నగరం భారతదేశ అతి ప్రాచీన తూర్పు నగరాలలో ఒకటి. ఇది బంగాళాఖాతం ఒడ్డున ఉంది.
మనీలా నగరంలోణ్అనేక ప్రసిద్ధ సైన్సు, విద్యాసంస్థలు, అసంఖ్యాకమైన క్రీడా వసతులు అలాగే సాంస్కృతిక, చారిత్రక వేదికలున్నాయి. అంతర్జాతీయ నగరాల శ్రేణిలో చేరిన మనీలా నగరంలోని కళలు, వాణిజ్యం, విద్య, వినోదం, ఆర్థికం, ఆరోగ్య సంరక్షణ, మాధ్యమం, వృత్తిపరమైన సేవలు, పరిశోధన, అభివృద్ధి, పర్యాటకం, రవాణా వంటి సౌకర్యాలు నగరాన్ని చారిత్రక, సాంస్కృతిక, రాజకీయ, విద్యా, ఆర్థికాభివృద్ధి మనీలా నగరాన్ని ఫిలిప్పైన్ దేశంలో ప్రధాన కేంద్రగా మార్చింది. మనీలా గురించి లభించిన వ్రాతపూర్వక ఆధారాలలో
మొదటిది 10వ శతాబ్ధపు లగుణా తమ్రపత్రాలలోని వ్రాతలు భారతీయ రాజ్యానికి మెడాంగ్ సామ్రాజ్యానికి ఉన్న దౌత్యసంబంధాలు తెలియజేస్తున్నాయి. బ్రూనై సుల్తాన్ బొకాయా ఈ నగరం మీద దాడిచేసాడు. మనీలా 15 వ శతాబ్ధలో స్పానిష్ విజేతలు నగరంలో ప్రవేశించే నాటికి ఇస్లామిక్ నగరంగా మార్చబడింది. తరువాత మనీలా సుదూర తూర్పుప్రాంతాల స్పానిష్ రాజ్యాంగ కేంద్రంగా మారింది. అలాగే లాటిన్ అమెరికా- ఆసియాలను అనుసంధానం చేసే మనీలా-అకపుల్కో గాలెన్ ట్రేడ్ మార్గం ఒక చివరగా ఉంది. పసిఫిక్ సముద్ర వాణిజ్య మార్గంలో మద్యలో ఉన్న కారణంగా మనిలా నగరానికి " పీర్ల్ ఆఫ్ ఓరియంట్ " అనే పేరు వచ్చింది. తరువాత పలు చైనాచొరబాటుదార్లు, ప్రాంతీయ తిరుగుబాటుదార్లు, బ్రిటిష్ ఆక్రమణ, సెపాయ్ తిరుగుబాటు కూడా వంటి సంఘటనలు సంభవించాయి. అమెరికన్ల రాక తరువాత ఫిలిప్పైన్ తిరుగుబాటుకు మనీలా ప్రముఖకేంద్రంగా మారింది. అమెరికన్లు చేపట్టిన నగరరూపకల్పన, అభివృద్ధి రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంతో వ్యర్ధం అయ్యింది. అయినప్పటికీ తరువాతి కాలంలో నగరం పునర్నిర్మించబడింది.
మనీలాఖాతం తూర్పుతీరంలో మనీలా నగరం ఉపస్థితమై ఉంది.అలాగే ల్యూజాన్ పడమటి తీరంలో ఉంది. ప్రధాన ఆసియా భుభాగానికి 800 మైళ్ళు దూరంలో ఉంది. పాసిగ్ నది తీసుకువచ్చిన ఒండ్రుమట్టి నిలువలు చారిత్రక కాలానికి ముందు నుండి నగరాన్ని సారవంతం చేయడమేగాక మనీలాబే నుండి కొంత భూభాగాన్ని నగరంలో చేర్చింది. అమెరికన్ కాలనీ కాలం నుండి జాశయతీరాల వెంట ఉన్న భూములు గణనీయంగా అభివృద్ధి చేయబడి మానవనివాసయోగ్యంగా మార్చబడ్డాయి. సహసిద్ధమైన భౌగోళికపరిస్థితులు కొన్ని నగారాభివృద్ధిలో భాగంగా సమైక్యపరచబడ్డాయి. నగరవైశాల్యం 38.55 చదరపు కిలోమీటర్లు . నగరం 897 బరంగేలుగా విభజించబడి ఉంది. ఒక్కో బరంగేకు ఒక్కో చైర్‌పర్సన్ ఉంటాడు. నిర్వహణా సౌలభ్యం కొరకు బరంగేలు మొత్తం 100 భూభాగాలుగా చేయబడ్డాయి. ఈ విభాగాలకు ప్రత్యేకంగా ప్రభుత్వాధికారులు ఉండరు. మనీలలో అంతర్భాగంగా ఉన్న 16 మునుపటి టౌంస్, పురపాలకాలను 19వ శతాబ్దంలో మనీలా మహానగరంలో సమ్మిశ్రితం చేయబడ్డాయి.
ఈ భూభాలు ప్రస్తుతం నగరంలోని ప్రాంతాలుగా గుర్తించబడుతున్నాయి. అదనంగా మనీలా నగరం 6 ఎజిస్లేటివ్‌లుగా విభజించబడ్డాయి.
స్పెయిన్, ఫ్రాన్స్- గ్రేట్బ్రిటన్ మద్య ఏడు సంవత్సరాల కాలం కొనసాగిన యుద్ధంలో భాగంగా 1762 నుండి 1764 మద్యకాలంలో గ్రేట్ బ్రిటన్ మనీలాను ఆక్రమించుకున్నది. బ్రిటన్ గవర్నర్ డాసన్నే డ్రేక్ ఆధ్వర్యంలో మనీలా ఫిలిప్పైన్ రాజధానిగా ఉంటూవచ్చింది. అయినప్పటికీ రాజ్య సంరక్షణార్ధం " ఒయిడర్ డాన్ సైమన్ డీ అండా వై సలాజర్ " ఆధ్వర్యంలో బ్రిటిష్ సైన్యం పంపంగా వద్ద కేంద్రీకృతం చేయబడింది. ఆక్రమణ సమయంలో పట్టుబడిన సులు సుల్తాన్ ఆజిం ఉద్ -దిన్ ఐ బ్రిటిష్ , స్పెయిన్ మద్య తాకట్టుగా ఉపయోగించబడ్డాడు. అలాగే బినాండో వద్ద చైనీయులు మొదట స్పెయిన్ మీద తిరుగుబాటు సాగించి తరువాత బ్రిటన్‌కు చెందిన భారతీయ కిరాయి సైనికుల తిరుగుబాటును తిప్పికొట్టారు. అయినప్పటికీ " బ్రిటన్ ట్రీటీ ఆఫ్ పారిస్ "
లో జరిగిన ఒప్పందాలకు తిలోదకాలిచ్చింది. అయినప్పటికీ సిపాయిలకు అలాగే చైనీయులు ఇక్కడ ఉండడానికి అనుమతి లభించింది. తరువాత వారు కైంటా, రిజాల్ ప్రాంతంలో స్థిరపడ్డారు. తరువాత స్పెయిన్ ఫిరంగులు చైనా నుండి ఎదురుచూసిన తిరుగుబాటును అణచడానికి వీలుగా బినాండో వైపు మళ్ళించబడ్డాయి.
అమెరికన్ ఆధ్వర్యంలో సరికొత్త ప్రభుత్వానికి గవర్నర్ - జనరల్ విలియం హోవర్డ్ టాఫ్ట్ నాయకత్వం వహించాడు. విలియం హోవర్డ్ టాఫ్ట్ నగర నిర్మాణ నిపుణుడైన డానియల్ బంహాన్ని మనీలా నగరానికి కొత్త అందాలు తీసుకు వచ్చే బాధ్యతను అప్పగించాడు. జలాశయతీరాలను అభివృద్ధిచేయడం, ఉద్యానవనాల నిర్మాణం, పార్క్‌వేస్, పలు కార్యక్రమ నిర్వహణ కొరకు
పలు భవనాలను నిర్మించడం వంటివి ఈ అభివృద్ధిలో భాగంగా ఉంటూ వచ్చింది. తరువాత వాలెస్ ఫీల్డ్ ప్రభుత్వకేంద్రంగా మారి అది ప్రస్తుత ల్యూనేటా నుండి ప్రస్తుత టాఫ్ట్ అవెన్యూ వరకు పొడించబడింది. ఫిలిప్పైన్ రాజధాని టాఫ్ట్ అవెన్యూతో ఆరంభమై ఫీల్డ్ వద్ద ముగుస్తుంది. పలు ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు నలుచదరంగా ఉన్న నీటి మడుగు చుట్టూ నిర్మించబడిన ఈ భవనసమూహంలో ల్యూనెటా చివరలో జోస్ రైజాల్ స్మారకచిహ్నంతో ఈ భవనసమూహం సముద్రతీరం, చిన్న అటవీ ప్రాంతాలతో సుందరవాతావరణంలో ఉన్నాయి. రెండవప్రపంచయుద్ధం ఆరంభమైన సమయంలో బర్న్‌హాం ప్రతిపాదనతో గవర్నమెంట్ సెంటర్, ది లెజిస్లేటివ్ భవనంలోని మూడువిభాగాలు, ఫైనాంస్ భవనం , వ్యవసాయశాఖ కార్యాలయాలు ఉన్నాయి.
మనీలా ఆరంభంలో జింటో లేక సువర్ణద్వీప అని పొరుగున ఉన్న వలస ప్రజలచేత పిలువబడుతూ అలాగే అధికారికంగా మేనీలా రాజ్యంగా నామకరణం చేయబడింది. మింగ్ సామ్రాజ్యం కాలంలో చైనాతో నేరుగా వ్యాపారసంబంధాలు ఉన్న కారణంగా సంపదలతో వర్ధిల్లింది. పురాతన సామ్రాజ్యానికి టోండో సర్వాధికారం కలిగిన రాజూకు సంప్రదాయక రాజధానిగా ఉంటూవచ్చింది. అప్పుడు వారిని పగుయన్ లేక పంగునూన్ ; అనాక్ బంవా ; లేక లకందులా అనేవారు. 13వ శతాబ్దంలో శక్తివంతమైన వలసలు, పురాతన నగరంలోని నదీతీరాలలో వ్యాపార స్థావరాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఇండియన్ మజాపహిత్ సామ్రాజ్య చక్రవర్తి మనీలా నగరం మీద దండెత్తినట్లు యులజి కావ్యంలోని నగరక్రేతగామా పద్యంలో లభించిన ఆధారాలు మొదటిసారిగా లభించిన లిఖితపూర్వక ఆధారాలుగా భావిస్తున్నారు. అందులో మహారాజా హయం వురుక్ మనిలాను జయించాడని వర్ణించబడింది. సాలూడంగ్ లేక సెలూరంగ్ అనేది గతంలో మనీలా చారరిత్రక నామంగా ఉంటూ వచ్చింది.
మనీలా ఇతర మతస్థులకు కూడా ఆతిథ్యం ఇస్తుంది. మనీలాలో ఉన్న చైనీయులు బౌద్ధ, తాయ్ ఆలయాలు నిర్మించారు. గణనీయమైన సంఖ్యలో ముస్లిం ప్రజలు నివసిస్తున్న క్యుయాజోలో అల్-దాహబ్ మసీదు నిర్మించబడి ఉంది. అంతేకాక మనీలాలో భారతీయ ప్రజల కొరకు బృహత్తరమైన హిందూ దేవాలయాలు, సిక్కుల దేవాలయాలు కూడా నిర్మించబడి ఉన్నాయి. ఇంట్రూమర్స్‌తో చేర్చి ఎర్మిటా, మాలేట్ ప్రాంతాలు మనీలా నైట్ లైఫ్ కేంద్రాలుగా ఉన్నాయి. బినాండో ప్రాంతంలో ఉన్న చైనాటౌన్ కూడా అనేక మంది ప్రజలను ఆకర్షిస్తూ ఉంది. ఇతర గుర్తించతగిన ప్రాంతాలలో నౌకాకేంద్రాలైన క్యుయాపో, డివిసోరాలలో వస్తువులను బేరసారాలు సాగిస్తూ కొనుగోలు చేయవచ్చు. ఎర్మిటా, మాలేట్ ప్రాంతాలు ప్రబలమైన పర్యాటక ఆకర్షణలుగా ఉన్నాయి. ఇక్కడ విస్తారంగా హోటెళ్ళు, రెస్టారెంట్లు, క్లబ్బులు, బార్లు, కేఫులు, కళలు, పురాతన వస్తువిక్రయశాలలు ఉన్నాయి. నైట్ లైఫ్ కేంద్రాలలో సాంస్కృతిక ప్రదర్శనలు, డిస్కోలు, కాసినోలు, వినోదాత్మక కేంద్రాకు, అత్యాధునిక కేఫులు ఉన్నాయి.
నగరలోని నివాసులు ప్రధానంగా క్రైస్తవులు అయినప్పటికీ నగరం ప్రజలందరి మతవిశ్వాలకు ఆదరుస్తుంది. ప్రజలలో రోమన్ కాథలిక్కుల శాతం 93%, తరువాత ఫిలిప్పైన్ ఇండిపెండెంట్
చర్చి శాతం 2.4%, తరువాత ఇగేసియా నీ క్రిస్టో శాతం 1.9%, తరువాత ప్రొటెస్టెంట్లశాతం 1.8%, బౌద్ధుల శాతం 1.1% ఉన్నారు. ఇతర అతస్తులంతా కలిసి 1.4% ఉన్నారు. రోమన్ మనీలా దేశంలోని పురాతన ఆర్డియోసెస్ స్థానాలలో " రోమన్ కాథలిక్ ఆర్డియోసెస్ ఆఫ్ మనిలా " ఒకటి. అలాగే ఇమ్మాక్యులేట్ కాంసెప్శ్హన్‌లో ఉన్న మినార్ బాసిలికా వద్ద కార్యాకయాలున్న " ప్రైమేట్ ఆఫ్ ఫిలిప్పైన్ " స్థానాలలో కూడా ఒకటి. 3 బాసిలికాలకు, మనీలా కాథడ్రెల్ మనీలా పుట్టినిల్లు. అవి వరుసగా ది మీనార్ బాసిలికా ఆఫ్ ది బ్లాక్ నజారెనే, మినార్ బాసిలికా ఆఫ్ సెయింట్ లోరెంజో రూయిజ్, ది బాదిలికా మినోర్ డీ శాన్ సబస్టీన్. గతకొన్ని శతాబ్దాలుగా స్పెయిన్ వలసరాజ్య ప్రభుత్వ స్థానంగా మనీలాలో ఫిలిప్పైనుకు చెందిన రోమన్ కాథలిక్కు మిషనరీలు ఉన్నాయి.
1571 జూన్ 24న స్పెయినుకు చెందిన సాహసయాత్రికుడు " మిక్వెల్ లోపెజ్ లెగాజ్పి " న్యూవా ఎస్పెనో నుండి బయలుదేరి మినీలాకు చేరాడు. తరువాత మిక్వెల్ లోపెజ్ లెగాజ్పి స్పెయిన్ నగరమైన మనీలాలో రాజ్యం స్థాపించి న్యూవా ఎస్పెనో భూభాగంగా పాలన సాగించాడు. మిక్వెల్ లోపెజ్ ప్రస్తుత ఇంట్రామరస్ డిస్ట్రిక్‌లో సిటీకౌంసిల్ స్థాపించాడు. జపాను వ్యాపారులు, బ్రూనై సుల్తానేట్‌కు చెందిన ల్యూజెన్ రాజులు పలు విసయన్ డాటస్ ప్లస్లతో చేరి టోండో సాగించిన కుట్రలో భాగంగా చేసిన స్పెయిన్ ప్రజలు వారితో ఉన్న అమెరికన్ ఇండియన్లు , బానిసలతో చేర్చి సాగించిన మూకుమ్మడి హత్యల కుట్ర భగ్నం అయిన తరువాత మిక్వెల్ లోపెజ్ లీ లెగాజ్పీ ప్రాతియరాజరిక వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసాడు. విజయం సాధించిన స్పెయిన్ పాలకులు స్పెయిన్ ఈస్టిండీస్‌ , ఫిలిప్పైనుకు మనీలాను రాజధానిగా చేసారు. తరువాత మినీలాలో 1565 నుండి 1898 వరకు దాదాపు మూడు శతాబ్ధాల కాలం స్పెయిన్ పాలన కొనసాగింది.
బ్రిటిష్ ఆక్రమణ తరువాత స్పెయింతో నేరుగా వ్యాపార సంబంధాల కొరకు సూయజ్ కాలువ తెరవబడింది. స్పెయిన్ వైశ్రాయి మూలంగా పరోక్షపాలన శ్సాగించింది. తుదకు మెక్సికన్ స్వాతంత్ర్యం తరువాత స్పెయిన్ నేరుగా పాలనసాగించవలసిన అవసరం ఏర్పడింది. స్పెయిన్ పాలనలో బ్యాకింగ్, పరిశ్రమలు, విద్య గత రెండు శతాబ్ధాలకంటే అధికంగా అభివృద్ధి చెందుంది.
మనీలాలో జరిగిన అభివృద్ధి భారతీయులు, చైనీయులు, లాటిన్ ప్రజలు, యురేపియన్లు, ఫిలిప్పైన్ భూభాగం నుండి మనీలాకు వచ్చి చేరిన ప్రజలను ఆకర్షించింది. సంప్రదాయాలకు అత్తీతంగా వారందరూ సమైక్యంగా ఫిలిప్పైన్ పౌరసత్వాన్ని స్వీకరించారు. అభివృద్ధి ప్రజల మనోప్రవృత్తిలో మార్పును తీసుకువచ్చి ప్రజలలో స్వాతంత్ర్యేచ్చ అభివృద్ధి చెంది స్పెయిన్ ప్రభుత్వం నుండి స్వాతంత్ర్యం కోరుతూ ఉద్యమించేలా ప్రేరణ కలిగించింది. ఫిలిప్పైన్ రిపబ్లిక్ అవతరుంచే సమయానికి సమగ్రమైన అభివృద్ధి జరిగి తలసరి జి.డి.పి అభివృద్ధి జపాను దేశంతో పోటీచేసింది.
1952లో ఆర్సెనియో లాక్సన్ మొదటిటి మేయర్‌గా ఎన్నిక చేయబడ్డాడు. అప్పటి వరకు మేయర్లు నియమించబడ్డాడు. తరువాత మనీలా నగరం స్వర్ణయుగంలోకి ప్రవేశించింది. తరువాత మనీలా నగరం పునరుజ్జివనం పోసుకుని రెండవప్రపంచ యుద్ధానికి ముంద ఉన్నట్లుగా తిరిగి " పీర్ల్ ఆఫ్ ఓరియంట్ "గా మారింది. 1950 తరువాత మనీలా నగరానికి గవర్నర్ మాక్‌సన్ వెన్నంటి 1960 వరకు అంటానియో విల్లెగాస్ నాయకత్వంలో ముందుకు సాగింది. తరువాత రామన్ బగత్సింగ్ నాయకత్వంలో 1970 వరకు దాదాపు ఒక దశాబ్ధకాలం కొనసాగింది. 1986లో పీపుల్ పవర్ ఉద్యమం ఆయనను దీర్ఘకాల మేయర్‌గా గుర్తించేలా చేసింది. మేయర్ లాక్సన్, విల్లెగస్ , భగత్సింగ్ తరచుగా " బిగ్‌త్రీ ఆఫ్ మనీలా " ప్రశన్శించబడ్డారు. దాదాపు నిరంతరంగా మూడు దశాబ్ధాల కాలం పదవిలో కొనసాగుతూ నగరాభివృద్ధికి తోడ్పడిన బిగ్‌త్రీ నిర్వహణలో వారు తమ శయశక్తులా నగరాభివృద్ధికి, ప్రజల జీవనప్రమాణ అభివృద్ధికి , మనీలా నగర ప్రజల సౌఖ్యాల కొరకు కృషిచేసారు.
ఫిలిప్పినో వర్నాక్యులర్ భాషకు సమీపప్రాంతాలలోని టాఘ్‌లాగ్ భాష ఆధారంగా ఉంది. మనీలా ఆధారిత టాఘ్‌లాగ్ భాష లింగుయా ఫ్రాంకా ఆఫ్ ది ఫిలిప్పైన్ అని పులువబడుతుంది. టాఘ్‌లాగ్ భాషను మాస్ మీడియా, వినోదం మూలంగా ఆర్చిపెలాగో అంతటా వ్యాప్తిచెందింది. మనీలా మహానగరం అలాగే ఫిలిప్పైన్ దేశమంతటా విద్య, వ్యాపారం, దినసరి అనుసంధానభాషగా అధికంగా ఆంగ్లభాషను ఉపయోగిస్తుంటారు. అయినప్పటికీ చిరకాల నివాసులలో కొంతమంది మాత్రం సాధారణంగా స్పెయిన్ భాషను మాట్లాడుతుంటారు. ఫిలిప్పైన్‌లో అధికారభాషగా కూడా స్పెయిన్ భాష ఎన్నుకొనబడడమేకాక విశ్వవిద్యాలయాలు, కాలేజులు, జపానీస్ ఫిలిప్పినో, ఇండియన్ ఫిలిప్పినో, ఇతర వలస ప్రజల సంతతివారు కూడా స్పెయిన్ భాషలో మాట్లాడుకుంటూ ఉంటారు. వలసప్రజలు వారి నివాసాలలో మాతృభాధను ఉపయోగిస్తున్నా దినసరి అవసరాలకు ఆంగ్లం, ఫిలిప్పినో ఉపయోగించబడుతుంది. చైనీస్ ఫిలిప్పినో ప్రజలు మిన్నన్ చైనీస్ భాషలో సంభాషిస్తుంటారు.
1942లో అల్ఫెర్డో లిం మేయర్ అయ్యాడు. లింను వెన్నంటి అప్పటికి వైస్ మేయర్‌గా ఉన్న అటియంజా మేయర్ అయ్యాడు. అటియంజా " భుహయన్ అంగ్ మనీలా " నినాదంతో ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందాడు. అటియంజా మనీలా నగరంలో పలు ఉద్యానవనాలు రూపుదిద్దుకొనబడడమే కాక క్షీణించిన నగరసౌకర్యాలు పునర్నిర్మించబడ్డాయి. ఆయన మూడు పర్యాయాలు మేయరుగా ఎన్నిక చెయ్యబడ్డాడు. 2007లో అటియాంజా కుమారుడైన అలిని ఓడించి అల్ఫెర్డో లిం మరొకసారి మేయర్‌గా ఎన్నిక చేయబడ్డాడు. తరువాత అటియాంజా ప్రణాళికలను వెంటనే తారుమారు చేసాడు. అటియాంజా ప్రణాళికలు అగరాభివృద్ధికి స్వల్పంగా మాత్రమే తోడ్పడగలవని అభిప్రాయం వెల్లడించాడు. రెండు పార్టీల మద్య సంబంధాలు విషమస్థితికి చేరాయి. 2010 ఎన్నికలలో ఒకరిని ఒకరు దూషించుకున్నారు. తుదకు లిం అటియాంజాను ఓడించి మేయర్‌గా ఎన్నిక చెయ్యబడ్డాడు.
మనీలా పర్యాటకరంగం సంవత్సరానికి దాదాపుగా 10 లక్షల మంది పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తున్నది. ఇంట్రామరస్ లోని వాలెడ్ సిటీ, " ది నేషషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ ది ఫిలిప్పైంస్ " వంటి మ్యూజియాలు, ఎర్మిటా, మలాటే, శాంటా క్రజ్, ది మనీలా జూ, ది సిటీ చైనాటౌన్, ఫీస్ట్ ఆఫ్ బ్లాక్ నజారినే, రిజాల్ పార్క్‌లో నిర్వహించబడుతున్న ఉచిత ప్రదర్శనలు, కల్చరల్ సెంటర్ ఆఫ్ ది ఫిలిప్పైంస్ వద్ద నిర్వహించబడే ఉత్సవాలు, వంటివి ఇతర పర్యాటక ప్రదేశాలు ప్రముఖ పర్యాటక కేంద్రాలుగా ఉన్నాయి. ప్రధాన పర్యాటక ఆకర్షణలలో రిజాల్ పార్క్ ఒకటి. మనీలా నైట్‌లైఫ్ గురించి తెలుసుకోవడానికి అవకాశం కలిగిస్తున్న ఎర్నిటా, మలాటే ప్రయాటకులను మరొకవైపు ఆకర్షిస్తున్నాయి. అదనంగా ప్రాంతీయంగా పైతరగతి ప్రజలను ఆకర్షిస్తున్న డివిసోరియా షాపింగ్ మాల్ అదనపు ఆకర్షణలలో ఒకటి.
మనీలా - అకాపుల్కో గాలియన్ వ్యాపారం సమయంలో మనీలా ప్రసిద్ధి మరింతగా వృద్ధిచెందింది. మూడు శతాబ్ధాల కాలం ఐరోపా, అమెరికా, ఆఫ్రికా , లాటిన్ అమెరికా నుండి వస్తువులను పసిఫిక్ ద్వీపాలు , దక్షిణాఅసియాకు చేరవేసారు. అంతకు ముందు నుండి భారతదేశం, ఇండోనేషియా , చైనాల నుండి వస్తువులు మనీలాకు సరఫరా ఔతూ వచ్చాయి.
వస్తుమార్పిడి కూడా విస్తృత ప్రచారంలోకి వచ్చింది. మెక్సికోలోని గనుల నుండి ఉత్పత్తి అయిన వెండిని ఇచ్చి చైనీయుల పట్తు, భారతీయుల నవరత్నాలు , దక్షిణాసియా సుగంధద్రవ్యాలు కొనుగోలు చేసి కొన్ని వస్తువులు ఐరోపా‌కు సరఫరాచేయబడ్డాయి. ఐరోపా‌ , దక్షిణ ఆఫ్రికాలో ఉత్పత్తి చేయబడిన ఆలివ్ , వైన్‌లు మెక్సికో మీదుగా మనీలాకు చేరవేయబడ్డాయి.
లిం నిర్వహణ మానవహక్కుల ఉల్లంఘన వంటు అనేక విమర్శలను ఎదుర్కొన్నది. 2008 లో కౌంసిలర్ అల్కొరెజా, నగర అధికారులు ఆయన మీద పలు ఫిర్యాదులు చేసారు. లిం పోలీస్ బలగాలు వేధింపులకు గురుచేసాయి అని పేర్కొంటూ 24 మంది నగర అధికారులు తమ పదవులకు రాజీనామా చేసారు. తాకట్టు సంక్షోభంలో ఆయన తీసుకున్న నిర్ణయం ఆయనను తీవ్రవిమర్శకు గురిచేసింది. ఫిలిప్పైన్ చరిత్రలో తాకట్టు సంక్షోభం అతిదారుణమైనదిగా భావించబడింది. లంచగొండితనం పెరగడానికి కారణమయ్యాడని కూడా లిం నిందించబడ్డాడు. లిం నగరం నిలువుదోపిడీకి కారకుడయ్యడని ప్రజలు విశ్వసించారు. 2013 ఎన్నికలలో మునుపటి అధ్యక్షుడైన జోసెఫ్ ఎస్టాడా లింను ఓడించి మేయర్‌గా ఎన్నికయ్యాడు.
రెండవప్రపంచ యుద్ధంలో రక్తపాతం అధికంగా సంభవించిన ప్రాంతాలలో మనీలా ఒకటి. జపాన్ సామ్రాజ్యానికి వశమైన తరువాత 1945 ఫిబ్రవరి 3 నుండి మార్చి 3 వరకు సాగించిన యుద్ధానంతరం అమెరికన్, ఫిలిప్పో సైన్యాలు మనీలాను తిరిగి తమ ఆధీనంలోకి తీసుకువచ్చాయి. 1945 ఫిబ్రవరిలో మనీలా నగరంలో 1,00,000 పౌరులు చంపబడ్డారు. రెండవప్రపంచ యుద్ధంలో అత్యధికంగా నాశనం అయిన నగరాలలో మనీలా నగరం రెండవ స్థనంలో ఉంది. మొదటి స్థానం వార్సానగరానిది. రెండవ ప్రపంచయుద్ధం ముగుసే సమయానికి మనీలా నగరం ప్రత్యేకంగా
ఇంట్రూమరస్ ప్రాంతంలోని నిర్మాణాలు దాదాపు పూర్తిగా ధ్వంసం చేబడినప్పటికీ యుద్ధానంతరం పునరుద్ధరణ ప్రయత్నాలు చేపట్టబడ్డాయి.
అధ్యక్షుడైన ఫర్దినంద్ మేక్రోస్ నియతృత్వంలో 1975 నవంబరు 7న ప్రెసిడెంషియల్ డిక్రీ నంబరు 824 ప్రకారం మనీలా మహా నగరం సమైక్యభూభాగంగా మార్చబడింది. నాలుగు నగరాలు ,
సమీపంలోని 13 టౌన్లు కలిపి ప్రత్యేక ప్రభుత్వ భూభాగంగా మార్చబడింది. 1976 జూన్ 24 న నగరం స్థాపించిన 405 వ జన్మదిన సందర్భంలో మాక్రోస్ తిరిగి ఫిలిప్పైన్ రాజధానిగా ప్రకటించబడింది. మనీలా స్పెయిన్ కాలం నుండి మనీలా ప్రభుత్వ స్థానంగా గుర్తింపు పొందింది. ప్రెసిడెంషియల్ డిక్రీ నంబరు 940 ప్రకారం ప్రపంచదృష్టిలో మనీలా ఫిలిప్పైన్ నగరంగాను గుర్తింపబడుతూ వ్యాపారం, ఆర్థికం, విద్య , సాంస్కృతిక కేంద్రంగా ఉంటూ వచ్చింది.
1485-1521 వరకు సాగిన సుల్తాన్ బొల్కాయా పాలనా సమయంలో బ్రూనై సుల్తానేట్ చైనా వ్యాపారంలో టాండోల ఆధిపత్యాన్ని ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ కోటా సలుడాంగ్ ను బ్రూనై దూరప్రాంత రాజ్యంగా స్థాపించింది. టోండోలోని " హౌస్ ఆఫ్ లకండులా "ను సవాలుచేస్తూ ఇస్లాం రాజైన సలాలియా పాలనతో సరికొత్త సామ్రాజ్యం స్థాపించబడింది. వ్యాపారులరాక , ఇండోనేషియా, మలేషియా నుండి వచ్చిచేరిన మతమార్పిడిదారులతో మనీలాలో ఇస్లాం మతం మరింతగా బలపడింది. స్పెయిన్ కాలనీ స్థానంగా మారడానికి ముందుగా మనీలాను చైనాకు చెందున ప్రైవేట్ - వార్‌లార్డ్ తాత్కాలికంగా ఆక్రమించుకున్నాడు.
1898లో స్పానిష్ - అమెరికన్ యుద్ధంలో ఓడిపోయిన స్పైన్ ఫిలిప్పైన్‌ను అమెరికాకు వదులుకుంది. అలాగే ఇతర భూభాగాలు కూడా స్వాధీనపరచుకొనబడ్డాయి. పారిస్ ఒప్పందంలో భాగంగా
మానిటరీ 20 మిలియన్లకు కొనుగోలు చేయబడింది. స్పైన్ నుండి స్వాతంత్ర్యం లభించిన తరువాత 1899-1902 మద్య కాలంలో తిరుగుబాటుదార్లు ఫిలిప్పైన్-అమెరికన్ యుద్ధంలో ఫిలిప్పైన్‌లోని అమెరికన్ సైన్యం మీద ఆయుధదాడులు చేసారు. ఈ యుద్ధంలో దాదాపు 15 లక్షల మంది ఫిలిప్పైన్ పౌరులు మరణించడమే కాక మొదటి ఫిలిప్పైన్ రిపబ్లిక్ కరిగిపోయింది.
మనీలా ఆర్థికరంగం బహుముఖాల విస్తరించింది. చక్కగా సంరక్షించబడుతున్న మనీలా హార్బరు ఫిలిప్పైన్‌లో ప్రధాన నౌకాశ్రయంగా భావించబడుతుంది. వివిధ పరిశ్రమల నుండి రసాయనాలు, వస్త్రాలు, దుస్తులు, విద్యుత్‌పరికరాలు ఉత్పత్తి చేయబడుతున్నాయి. ఆహారౌత్పత్తులు, మద్యం, పొగాకు కూడా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. ప్రాంతీయ వ్యాపారులు ప్రధానంగా తాళ్ళు, ప్లేవుడ్, రిఫైండ్ షుగర్, కొబ్బరి, కొబ్బరి నూనెల వంటి నిత్యావసర వస్తువులను ఎగుమతి కొరకు ఉత్పత్తి చేస్తున్నారు. ఫిలిప్పైన్‌లో మనీలా ప్రధాన ప్రచురణాకేంద్రంగా ఉంది.
నగరం 6 లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ స్థానాలుగా విభజించబడి ఉంది. నగరంలో బినోడో, ఎర్మిలా, ఇంట్రామురోస్, మేలేట్ పాకో, పాండగాన్, పోర్ట్ ఏరియా, క్యుజాపో, శాంపలాక్, శాన్ ఆండ్రెస్, శాన్ మికేల్, శాన్ నికోలస్, శాంటా అనా, శాంటా క్రజ్, శాంటా మెసా, టోండో అనే ప్రధాన ప్రాంతాలున్నాయి. మనిలా నగరంలా వ్యాపార సందడి అలాగే అత్యంత చారిత్రక ప్రాధాన్యం, సాంస్కృతిక ప్రాధాన్యం కలిగిన గుర్తింపుపొందిన ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. అలాగే నగరంలో ప్రభుత్వ నిర్వహణ, న్యాయవ్యవస్థ ప్రధాన శాఖలున్నాయి.
డివిసోరియాతో చేర్చి బినాండో ప్రాంతాలు తిరిగి ఉపయోగంలోకి తీసుకురాబడి పెద్ద ఎత్తున నివాసగృహాలు, కర్యాలయాలు నిర్మించబడ్డాయి. విదేశీవాణిజ్యం అభివృద్ధిచేయడానికి ఏర్పాటు చేయబడిన చైనాటౌన్ మనీలా ప్రభుత్వ చేయూతతో వ్యాపారకేంద్రంగా అభివృద్ధిచేయబడింది. ఇప్పటికే 30 భవనాలు బి.పి.ఒ కార్యాలయాలుగా మార్చబడ్డాయి.
బినాండో లోని ఎస్కోల్టాలో ఉన్న ఈ భవనాలు ప్రస్తుతానికి ఇంకా ఉపయోగంలోకి రాకున్నా భవిష్యత్తులో బి.పి.ఒ కార్యాలయాలుగా ఉపయోగించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాయి.
మనీలా నగరంలో పౌర సబంధిత, దేశీయ శలవుదినాలు మంజూరు చేయబడతాయి. మనీలా నగర స్థాపన దినమైన " మనీలా డే "ను అప్పటి వైశ్రాయి అయిన హెర్మినియో ఎ. అస్టోర్గా 1962 జూన్ 24న ప్రకటించి ప్రతిసంవత్సరం వేడుకగా జరుపుకునేలా చేసాడు. నగరంలోని ప్రతి డిస్ట్రిక్‌లోని ప్రజలు వారి ప్రత్యేక ఉత్సవాలను జరుపుకుంటారు. మనీలా జనవరి 9న " ఫీస్ట్ ఆఫ్ ది బ్లాక్ నజరెనే "కు ఆతిథ్యం ఇస్తుంది. ఈ ఉత్సవాలకు మిలియన్ల కొలది కాథలిక్కులు విచ్చేస్తుంటారు.
1948లో అధ్యక్షుడు ఎల్పిడో క్యురినో ఫిప్పైన్ ప్రభుత్వస్థానానం క్యుజాన్ సిటీకి పంపబడ్డాడు. సరికొత్త రాజధాని నగరమైన క్యుజాన్ సిటీ మనీలాకు ఈశాన్యంలో మునుపటి అధ్యక్షుడైన మాన్యుయల్ ఎల్.క్యూజాన్ చేత 1948లో రూపుదిద్దబడింది. మాన్యుయల్ ఎల్.క్యూజాన్ తరువాత ఈ నగరానికి ఆయనపేరు స్థిరీకరించబడింది. బంహాం ప్రణాళికలో భాగంగా గవర్నమెంట్ కేంద్రం ల్యూనెటాలో రూపుదిద్దుకోవడంతో ఈ కార్యక్రమం ముగింపుకు వచ్చింది.
ఫిలిప్పైన్ మీద జపాన్ దండయాత్ర చేసిన సమయంలో 1941 డిసెంబరు 24 న నగరం నుండి వెలుపలికి వెళ్ళమని అలాగే సైనిక శిబిరాలను తొలగించమని అమెరికన్ సైన్యాలకు ఆఙలు జారీ చేయబడ్డాయి. జపాన్ మనీలా నగరం మీద బాంబులను ఎడతెగకుండా వేసే సమయంలో నగరంలో సంభవించే మరణాలు, విధ్వశం నివారించడానికి జనరల్ డగ్లస్ మ్యాక్‌ఆర్థర్ ఈ ఆఙలను జారీచేసాడు. 1942 జనవరి 2న మనీలాను జపాన్ సైన్యం వశపరచుకున్నది.
మినీలా యొక్క ఈ ప్రాంతంలోని అతిపురాతన మానవనివాస ఆధారాలు క్రీ.పూ 3000 " అంగోనో పెట్రోగ్లిప్స్ " వద్ద లభించాయి. అదనంగా నెగ్రిటోస్ అనబడే ఆస్ట్రలాయిడ్ తరగతికి చెందిన ప్రజలు ఫిలిప్పైన్ ద్విపాలకు ప్రాంతపు పూర్వీక సంతతికి చెందిన ప్రజలుగా భావించబడుతున్నారు. వారు ఈ ప్రాంతానికి వలస వచ్చిన మలాయో-పాలినెసియన్లకు ముందే ల్యూజాన్ ప్రాతంలో నివసించినట్లు కనుగొనబడింది.
2011లో నగరం ద్రవ్యం పరిస్థితి 1.6 బిలియన్లు ఉండగా నిర్వహణా వ్యయం మాత్రం 2.97 బిలియన్లు ఉంది. ఆరోగ్యసంరక్షణకు అత్యధికంగా నిధిని మంజూరు చేసే నగరాలలో మనీలా ఒకటి. అత్యధికంగా ఆదాయం కలిగిన నగరాలలో కూడా మనీలా ఒకటిగా గుర్తింపు పొంది ఉంది. అలాగే నగరాంతర్గత ఆదాయం అత్యధికంగా కలిగిన నగరాలలో కూడా మనీల ఒకటి.
మనీలా ఫిలిప్పైన్స్ దేశానికి రాజధాని, రెండవ అతిపెద్ద నగరం. ఈ దేశంలోని 16 మహానగరాలలో ఒకటి, జాతీయ రాజధాని ప్రాంతంగా మెట్రో మనీలా సుమారు 12 మిలియన్ల జనాభా కలిగివున్నది. ఈ మనీలా నగరం మనీలాఖాతానికి తూర్పు తీరంలో ఉంది.
మనీలా నగరం మనీలాఖాతం తూర్పుతీరంలో ఉంది. నగర ఉత్తర సరిహద్దులలో నవోటాస్, కాలూకాన్, వాయవ్యంలో క్యూజాన్ నగరం, ఈశాన్యలో శాన్ జాన్, తూర్పున మండలుయాంగ్, ఆగ్నేయంలో మకాటి, దక్షిణంలో పాసే నగరాలున్నాయి.
తన ఏడు దశాబ్దాల విశేషమైన సంగీత ప్రయాణంలో ప్రఖ్యాత సంగీత విద్వాంసులు డి.కె.పట్టమ్మాళ్, ఈమని శంకరశాస్త్రి, ద్వారం వెంకటస్వామి నాయుడు, నేదునూరి తదితర సంగీత స్రష్టలకు మృదంగ సహకారం అందించి వారందరి, సంగీత విమర్శకుల ప్రశంసలందుకున్న ప్రజ్ఞాధురీణుడు. ఉద్యోగరీత్యా పదవీ విరమణనొందినా, 1992 నుండి నేటివరకు గుడి భారత్ కళావిహార్ సంగీత పాఠశాల, ప్రిన్సిపాల్‌గా వ్యవహరిస్తూ భారతదేశంలో నలుమూలలనుండి వచ్చే విద్యార్థులకు భక్తి సంగీతం, మృదంగంపై శిక్షణనిచ్చి దాక్షిణాత్య సంగీతానికి ఉత్తర, పశ్చిమంలో చక్కని గుర్తింపు తెచ్చిన ప్రయత్నం కూడా అభినందనీయమే గదా!
అంతేగాక సంగీతమే తపస్సుగా తనకు తెలిసిన మృదంగ విద్యను ‘రాపిడెక్స్’ అనే వినూత్న పద్ధతిని రూపొందించి, గ్రంథస్థం కూడా చేసి, విద్యార్థులకు సుబోధకం చేయటం సర్వత్రా ప్రశంసనీయం.
సంగీతానురక్తితో ఉపాధ్యాయ వృత్తి విడచి, విశాఖపట్నం ఆకాశవాణి కేంద్రంలో 1975 నుండి 16 ఏళ్ళపాటు స్టాఫ్ ఆర్టిస్టుగా ఉద్యోగ బాధ్యతలు నిర్వహించి, అచటనే 1991లో పదవీ విరమణ పొందాడు. ఆకాశవాణిలో ఉండగా భక్తిరంజని కార్యక్రమంలో వాగ్గేయకారుడైన సంతూరు కృష్ణమచాచార్యులు, తూము నరసింహదాసు, ఆదిభట్ల నారాయణదాసు, ఉపద్రష్ట శ్రీ రామదాసు మొదలైన ‘అపూర్వ వాగ్గేయకారుల’ కార్యక్రమం బహుళ ప్రచారం చేశారు. అంతేగాక ప్రత్యేక సందర్భాలలో అనేక పట్టణాలలో ఆంధ్ర దేశమంతటా వాగ్గేయకారుల కీర్తనలు గానం చేసిన మనస్వి వంకాయల.