polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
రాష్ట్రంలోనే ప్రథమంగా నగదురహిత రేషన్ సరకుల పంపిణీని 2016,మే-14న బాపులపాడు మండల కేంద్రంలో లాంఛనంగా ప్రారంభించారు. భారత ప్రధాని ఆర్థిక సలహాదారు అరవింద్ సుబ్రమణియన్ చేతులమీదుగా ఈ ప్రక్రియ ప్రారంభమైనది. ఆరుగొలను గ్రామములోని ఇంటి రవికుమార్ అను కార్డుదారునికి ఈ విధానం ద్వారా రేషన్ సరుకులు పంపిణీ చెసినారు. ఈ విధంగా రవికుమార్ కు ఒక అరుదైన అవకాశం లభించింది. రాష్ట్రంలో, ఈ తరహా లావాదేవీ నిర్వహించిన వ్యక్తిగా శ్రీ రవికుమార్ గుర్తింపు పొందినారు. కృష్ణా జిల్లా కలెక్టరు శ్రీ ఎ,బాబు గూడా, శ్రీ రవికుమార్, చరిత్రలో నిలిచిప్తారని అభినందించారు.
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
ఈ ఆలయంలో, 2014,నవంబరు-28, శుక్రవారం నాడు, సుబ్రహ్మణ్య షష్టి సందర్భంగా, స్వామివారికి అభిషేకాలు నిర్వహించి విశేష పూజా కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. తరువాత కళ్యాణం, గోపూజ నిర్వహించారు. మొత్తం 11 జంటలు ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నవి. అనంతరం భక్తులకు అన్నదానం నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమాలకు భక్తులు పెద్దసంఖ్యలో విచ్చేసారు.
గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి.
ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
గుడ్లవల్లేరు మండలం అంగలూరు గ్రామంలో జన్మించిన మూల్పూరు సరోజినీదేవి, బాపులపాడు మండలంలోని ఆరుగొలను గ్రామానికి చెందిన మూల్పూరు రామారావుని వివాహం చేసుకొని అక్కడే స్థిరపడినారు. శ్రీమతి సరోజినీదేవి నూరు సంవత్సరాలు పూర్తి చేసుకొనడంతో, ఆమెను ఆమె వారసులు 2016,ఫిబ్రవరి-24న జన్మదినోత్సవం ఘనంగా నిర్వహించారు.
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. మంచీనీటి చెరువు ఉంది.
గ్రామంలో3 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. రెండు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి.
ప్రకాశం జిల్లా వీరికి మద్దిపాడు మండలం పెదకొత్తపల్లి గ్రామం.ఈయన తల్లిదండ్రులు షేక్‌ మీరాసాహెబ్‌, హుస్సేన్‌భీలు.ఈయన ఎనిమిదవ తరగతి వరకూ గ్రామంలోనే చదివారు.పై చదువులకు వాకాడులో హాస్టల్ లో చదివాడు. ఈయన భార్య షేక్ కాలేషాబితో కలిసి దేశ విదేశాలలో నాదస్వర కచేరీలు ఇస్తున్నారు.షేక్ కాలేషాబి ది .ప్రకాశం జిల్లా నాగులుప్పలపాడు మండలం చేకూరపాడు గ్రామం వారిది కూడా విధ్వాంసుల కుటుంబమే.విరికి 1977 లో వివాహం జరిగింది. వీరికి ఇద్దరు కుమార్తెలు.ఒక కుమారుడు. ఈయన తన 10 వ ఏట నుండే నాథ స్వర సాధనను చదువుకుంటూనే చేస్తూ వారి తండ్రిగారితో కచేరీలలో పాల్గొనేవారు.
రాష్ట్రపతిభవన్‌లో కేవలం దేశంలోని 100 మంది ప్రముఖులు మాత్రమే కూర్చుని చూడగలిగే ఇంద్రధనస్సు థియేటర్‌లో రాష్ట్రపతి అబ్ధుల్‌ కలాం ఎదుట ప్రదర్శించిన కచేరి.
రాష్ట్రపతి వెంకట రామన్‌ ఎదుట, ఎన్నికల కమిషనర్‌ ఎన్‌ గోపాల స్వామి ఎదుట, ఢిల్లీలోని మురుగన్‌ మలై టెంపుల్‌లో, కరుణానిధి ఎదుట, టివిజి అకాడమీ చెన్నైలోనిర్వహించిన కార్యక్రమంలో అప్పటి మన రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి నేదురమల్లి జనార్థనరెడ్డి, బాలమురళీకృష్ణ ఎదుట ప్రదర్శించి కచేరీలు
ఈయన గురువు ప్రముఖ నాదస్వర విద్వాంసులు షేక్‌ చిన మౌలానా.అతని ద్వారానే ఈ దంపతులు వెలుగులోకి వచ్చారు. ఈయన కృషికి కలైమామణి బిరుదును తమిళనాడు ప్రభుత్వం జూలై 29న 1994లో అప్పటి ముఖ్యమంత్రి జయలలిత ఇచ్చారు. ఇద్దరికి ఒకే సారి ప్రభుత్వం బిరుదులు ప్రధానం చేయటం అరుదైన గౌరవం.
యుండుట చేత ఈ సిద్ధాంతము నిలువ జాలదు. నల్లుల మూలమున గాని మన ఇండ్లలో నుండు ఎవో ఇతర జంతువుల మూలమునగాని ఈ వ్యాధి వ్యాపించు చున్న దేమో యను సందేహము ఉంది. ఈ విషయమును కని పెట్టుటకు అనేకులు శోధనలు చేస్తున్నారు.
ఈ వ్యాధిని కలిగించు సూక్ష్మ జీవులు క్షయ రోగులు ఉమ్మి వేయు కపము నుండు సాధారణంగా బయలు వెడలు. భారతదేశము లోని ప్రజలు అజాగ్రత్తగ వీదులలోను, ఇష్టము వచ్చిన చోట్ల నెల్ల ఉమ్మి వేయుచుందురు. ఇది ఎండి పొడియై గాలిలో నెగిరి పోవు చుండును. ఈ కఫము తడిగా నున్నప్పుడు ఈగలు దాని మీద వ్రాలి అక్కడ నుండి సూక్ష్మ జీవుల నెత్తుకొని పోయి మానవ ఆహార పదార్థముల మీదికి చేర బేయును. క్షయ వ్యాధి గల ఆవుల పాల గుండ ఈ వ్యాధి వ్యాపించునను నమ్మకము అనేక వైద్యులకు ఉంది. కాని భారత దేశమందలి ప్రజలు పాల నెప్పుడు చక్కగ కాచి పుచ్చుకొను అభ్యాసము గల వారగుట చేత ఇక్కడ ఈ వ్యాధి పాల మూలాన అంతగా వ్యాపించు చున్నదని తోచదు. ఈ వ్యాధి వంశ పారంపర్యముగా వచ్చు చుండునను నమ్మకము గట్టిగ ఉంది. వాయు ప్రచారము చక్కగ లేని చీకటి ఇండ్లలో నివసించు వారలను, స్వతస్సిద్ధముగ గాని ఇతర వ్యాధులచే పీడింప బడుట చేత గాని బలహీన స్థితిలో ఉన్నవారి ఈ వ్యాధి అధికముగ సంక్రమించును.
క్షయ వ్యాధి ఊపిరి తిత్తుల మార్గమున గాని ఆహారము గుండ గాని చర్మము ద్వారా గాని అక్కడక్కడ అరుదుగ జననేంద్రియముల మార్గమున గాని మన శరీరములలో ప్రవేశించును. క్షయ సూక్ష్మ జీవి చాల సేపు గాలిని గాని వెలుగురును గాని ఎండను గాని భరింప జాలక వెంటనే చచ్చి పోవును. రోగి యొక్క సమీప ప్రదేశములలో గాని ఇతర చోట్లల గాలిలో ఈ సూక్ష్మ జీవులను కనుగొనుట కష్టము. కాబట్టి ప్రతి క్షయ రోగిని తాను ఉమ్మివేయు కఫము లోని సూక్ష్మ జీవులను నశింప జేయిట నేర్పిన యెడల ఈ వ్యాధి యొక్క వ్యాపకము వెంటనే తగ్గి పోవుటకు సందేహము లేదు. క్షయ రోగుల కఫమును ఎండ నిచ్చి గాలిలో కలియనిచ్చినను, ఈగలు చీమలు మొదలగులగు జంతువులు ఈ కఫమును రోగి ప్రక్కనుండి చేరవేయనిచ్చినను గలుగు అపాయము ఇంతంత అని చెప్ప నలవికాదు. ఈగ లెట్లు మానవ ఆహార పదార్థముల మీదికి నిరంతరము ఇట్టి విష పదార్థములను తెచ్చి పెట్టును.
ప్లేగు సూక్ష్మ జీవులను ఎలుకల నుండి తామే చేర వేయునది నిజమైనను కాక పోయినను, మానవ శరీరము మీద అదివరకే పడి యున్న సూక్ష్మ జీవులు గోమారు కాటు వలన గలిగిన గాయము గుండా మన రక్తములో ప్రవేశించి వ్యాధి కలుగ జేయ వచ్చును. గోమారుల వలన కాక పోయినను ప్లేగు అంటిన ఎలుకలు ఇంటి యందు విచ్చల విడిగ సంచరించుట చేతను వాని మూత్రపురీషాదుల ఇండ్లలో నలు ప్రక్కల పడి యుండుటకు అవకాశము కల్గి యుండుట చేతను ఎలుకలు ప్లేగు యొక్క వ్వాపకమునకు ఎక్కువగ సహకారులగునని చెప్ప వచ్చును. మానవుల రాక పోకలచే గాని బట్టల చేగాని ఇతర జంతువుల చేత గాని ఒక చోటు నుండి మరియొక చోటికి ప్లేగు వ్యాధి వ్యాపింవ వచ్చును. బెంగళూరు మొదలగు ప్రదేశములలో రైలు నుండి దిగుమతి యగు సామాగ్రులతో పాటు ఎలుకలు కూడా దిగుమతియయి వాని మూలముననే తరచుగ ప్లేగు వ్యాపించు చున్నట్లు నిదర్శనములు గలవు.
విద్య యొక్క అభివృద్ధిని బట్టి వ్యభిచారము తగ్గ వలసి యున్నది. కాని మిక్కిలి ఐశ్వర్యము ననుభవించు ఐరోపా ఖండమునందు అనేక దేశములలో కూడా వ్వభిచారము హెచ్చగు చుండుట శోచనీయము. ఇది యిట్లుండ మన దేశమునందు మిక్కిలి పూజనీయములగు దేవస్థలములలోను వివాహమహోత్సవములలోను సయితము వ్వభిచరించు స్త్రీలను గౌరవింప కుండ మనకు జరుగ దాయెను. కుత్తి గంటులోని నల్ల పూసలను బోగముదే గ్రుచ్చవలెనట. ఇంత కంటెను మనకు అవమానము గలదా?
వ్వభిచారము గర్హ్యముగా నెంచకుండు టట్లుండగా వారలకు తగు వసతులేర్పరచి వంశ పారంపర్యముగ నిదేవృత్తి సలుపు చిండుడని ప్రోత్సాహము చేయుట ఎంతయు శోచనీయము. ఎట్లయినను దేశాభి వృద్ధి గోరు ప్రతి మానవుడును వ్యభి చారమును తగ్గించుటకు తన యావశ్చక్తిని ప్రయత్నములు చేయుట ఈ సుఖ వ్యాధుల వ్యాపకమును తగ్గించుటకు రెండవ సాధనం.
ఈ వ్యాధులు మానవులకు మాత్రము అంటును. ఇతర జంతువులకు మనము బలవంతముగ ఏ విధమున అంటించినను అంటవు. ఇవి వ్యాధి గలిగిన మానవుల నుండియే ఎతర మానవులకు అంటును గాని తమంతటవి ఎవ్వరికిని వ్యాధిగ్రస్తుల సంపర్కము లేదిదే పుట్టవు. ఇవి సామాన్యముగ స్త్రీ పురుష సంయోగముచే వ్వాధి గల స్త్రీల నుండి పురుషులకును, ఈ పురుషుల నుండి తిరిగి ఇతర స్త్రీలకును అంటును. స్త్రీల అవయవముల నుండి ఎప్పటికప్పుడు చీము మొదలగునవి బయటకు పోవుటకు తగినంత అవకాశముండుట చేత ఒక్కొకప్పుడు వీరలను పచ్చ సెగయు, అడ్డ గర్రలను మగ వారలను బాధించి నంతగా బాధింపవు గాని కొరుకు వ్యాధి స్త్రీల యెడల పక్ష పాతమును సామాన్యముగా జూపదు.
ఈగలు సామాన్యముగా ఒక్కొక్క కానుపునకు 120 మొదలు 150 వరకు గ్రుడ్ల నొక ముద్దగా పెట్టును. అవి తెల్లగ నిననిగ లాడుచు, జిగురు జిగురుగా నుండును. ఈగ తన గ్రుడ్ల నెప్పుడును పేడ కుప్పలు మొదలగు క్రుళ్ళు పదార్థములు గల చోట్ల బెట్టును. వీలయినప్పుడు మన శరీరము మీది పుండ్లలో కూడా ఇది గ్రుడ్లను పెట్టును. కొన్ని ఈగలు చిన్న పిల్లల ముక్కుల లోను చెవుల లోకూడ గ్రుడ్లు పెట్టును. ఇవి యిక్కడ వేసవిలో 24 గంటలలోపలను శీత కాలములో రెండు మూడు దినముల లోపలను 12 కణుపులు గల తెల్లని పురుగులుగా పరిణమించును. ఈ పురుగులు తలవైపున సన్నముగను వెనుక వైపున లావుగను మొద్దుగను ఉండును. ముందు వైపున రెండు దట్టమైన పెదవులు గల ముట్టె యుండును. ఈ ముట్టె రెక్కల ఈగ.
యుక్త వయస్సు వచ్చిన మగ వానికి అయిదారు సంవత్సరముల పిల్లను కట్టి పెట్టినప్పుడు మనస్సు పట్టాజాలని వారలు తప్పుదారుల నడుచుట వలన ఈ వ్వాధులు మన దేశముననందు హెచ్చుగ వ్వాపించు చున్నవి. ఇట్టి మగ వారలీ వ్యాధులను ఏ పాపమెరుగని తమ భార్యలకు పిట్ట పిడుగున మొట్ట మొదటి సంభోగముననే అంటించి వారలను కూడా తమతో పాటు అపారములగు కష్ట సముద్రముల ముంచు చున్నారు. స్త్రీ పురుషులకు తగిన వయస్సు లందు వివాహములు చేసిన వారలకు యన్యోన్య ప్రేమ హెచ్చు నట్లు జేయుట ఈ వ్యాధుల నివారించుటకు మొదటి సాధనము.
ఒక దేశము లోనికి ప్లేగు సంబంధమైన అంటు వ్యాపింప కుండ రహదారీ స్థలముల యందును రైలు స్టేషనుల యందును, ఓడ రేవుల యందును తగినంత మంది ఉద్యోగస్థులను కాపలా యుంచ వలయును. ఒక వేళ వ్యాధి ప్రవేశించిన యెడల రోగులను ప్రత్యేక పరచి వ్యాధి వ్యాపింప కుండ పండ్రెండు పదమూడవ ప్రకరణములో చెప్పిన ప్రకారము జాగ్రత్త పుచ్చు కొనవలయును. అనుమాన స్పదమగు ప్రదేశములలోని జనులకందరకు ప్లేగు టీకాలు వేయ వలెను.
చర్మము నలుపెక్కి గట్టిపడి గుల్లగా నేర్పడును. ఈ గూటిలో ఇవి నిరాహారముగా మూడు దినములుండిన తరువాత పటములో చూపిన ప్రకారము గూటిని పగల్చుకొని రెక్కలు గల ఈగలుగా వెలువడును. ఇట్లు గ్రుడ్ల నుండి ఈగ పుట్టుటకు సగటున 10 దినములు పట్టును. ఈ దేశములో సామాన్యముగా సంవత్సరము పొడుగున ఈగలు గ్రుడ్లు పెట్టు చుండును. మగ ఈగల కండ్లు రెండును దగ్గరా నుండును. ఆడు దాని కండ్ల నడుమ ఎడమ హెచ్చుగా నుండును.
సందేహాస్పదమైన సంభోగము చేసిన వారందరును సంభోగానంతరము సంయోగావయములను మిక్కిలి పరిశుభ్రముగ మందు నీళ్లలో కడిగి కొని, వెంటనే మూత్రము విసర్జించు నెడల ఈ వ్వాధులు బహుశః అంటక పోవచ్చును. వ్యాధి యంటి నప్పుడు దానిని దాచి పెట్టక వైద్యుని వద్దకు పోయి వెంటనే చికిత్స చేసి కొనిన యెడల వీని నుండి ఇతరులకంటు అవకాశములు తగ్గి యుండును.
లైసెన్సు గల స్త్ర్తీలను వారమునకు ఒకటి రెండు పర్యాయములు డాక్టర్లు పరీక్షించి వారలకే వ్వాధియంటినను తక్షణమే వైద్య శాలలకు పంపి కుదుర్చుచు, వ్యాధి గల దినములలో వారలితరులకీ వ్యాధుల నంటింప కుండ కాపాడు చుండిరి.
మొట్టమొదట నొక పొక్కుగ యబలు దేరి ఆనప గింజ వలె గట్టిగ నుండి దిమ్మగా నేర్పడి ఒకానొకప్పుడు చీము పట్టకనే కరిగి పోవును. ఒకానొకప్పుడు దీని మీదగాని, చుట్టు ప్రక్కల గాని అడ్డగర్ర పుండు కూడా అంటి యున్న యెడల వ్యాధి ఏది?
వ్యభిచార స్త్రీలు అన్ని వీధులలో విచ్చల విడిగా తిరుగ కుండ నిర్భంధము లేర్పరచి వీరు నివసించుటకు పట్టణములందలి కొన్ని మారు మూల వీధులను నిరూపించి ఆయా వీధులం యందు తప్ప ఇతర చోట్ల వారి యాటలు సాగకుండ జాగ్రత్త్త పడు చుండిరి. నాటకముల లోనూ, సభలలోను ఉన్నత తరగతుల వారితో వీరు కూర్చుండరాదని నిర్బందించిరి.
కట్టు బట్టలు, చేతి గుడ్డలు, పరుపులు, మంచి నీళ్ళ చెంబులు మంగలి కత్తులు మొదలగు వాని మూలమున చిన్న పిల్లలకు కూడా ఈ వ్వాధులు అంట వచ్చును. కాబట్టి ఒకరు ఉపయోగించిన వస్తువులను చక్కగ శుద్ధి చేయకుండ ఇతరులు ఉపయోగింప రాదు. చంటి పిల్లలకు పాలిచ్చు దాదులకీ వ్యాధులు లేకుండా చూసుకొనవలెను.
వ్యభి చారము వలనను, ఈ క్రూర వ్యాధుల వలనను గలుగు అసంఖ్యాకములును అగు దురవస్థలను గూర్చి పిల్లలకు యుక్త వయస్సు రాక పూర్వమే తగిన తరుణమునవివరముగ బోధించు పాఠములను పాఠశాలలో తప్పక భోదింప వలెను. ఈ పద్ధతి వలన పటాలములలో ఈ వ్యాధులు కొంత వరకు లొంగు బాడునకు వచ్చుచున్నవి.
వ్వభిచారము హెచ్చుగ నుండు ప్రదేశములలో ఈ వ్యాధులు హెచ్చుగ వ్యాపించు చుండుననుట నిస్సందేహము. పల్లెలలో కంటే పట్టణములలో హెచ్చుగ నుండుటకు ఇదియే కారణము. వ్యభిచారమును తగ్గించుటకు ఇరోపా ఖండమునందు ఒక్కొక్క దేశమందొక్కొక్క కాలమునందు అనేక పద్ధతుల నవలంబించిరి.
ఇవి వ్యభిచరించు స్త్రీ పురుషులకు మిక్కిలి తరచుగ అంటు వ్యాధులు. వీనినే సుఖ వ్యాధులు అంటారు. ఇందు మొదటి అపరిశుద్ధమైన సంయోగము చేతనే కలుగును గాని తానంతట తాను రాదు. ఈ పుండునకును కొరుకు వ్యాధి కలిగించు పుండు నకును గల భేదమును తెలిసి కొన నగును.
నేల అనగా బలహీన స్థితిలో ఉన్న మనుష్యుడు. వంశ పారంపర్యముగ కొందరు ఈ వ్యాధికి సులభముగ లోనగుదురు. ఇది యొక విధమైన బలహీనతగా నెంచ వలయును.
ఒక పుండు లోని చీము మరియొక చోట నంటి నప్పుడు అక్కడ మరియొక పుండు ఏర్పడును. కావున అనేక పుండ్లు ఒకటే సారి అంగము మీద నున్న యెడల ఆపుండు అడ్డ గర్రలు పుట్టించు వుండని చెప్పవచ్చును.
ఇట్టి నిర్బంధములు హెచ్చుగ పెట్టుచు వచ్చిన కొలదిని రహస్యముగ వ్వభిచారుము హెచ్చగుచుండెను. విచ్చల విడిగ సంచ రింప వచ్చిన చోట్ల బహిరంగముగనే హెచ్చు చుండెను.
వ్వభిచారము వలన జీవించుట స్త్రీలకు లైసెన్సులనిచ్చి వారు తప్ప ఇతరులు వ్వభిచరించిన యెడల శిక్షకు పాత్రులగుదురని నిర్బందించిరి.
అన్నమాచార్యుడు తొలి తెలుగు వాగ్గేయకారుడు, పదకవితా పితామహుడు. ఇతడు తన పదహారవ యేటనే తిరుమలలో వెలసిన శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి సాక్షాత్కారాన్ని పొంది తన్మయుడై రోజుకొక్కటి చొప్పున సుమారు 32, 000 సంకీర్తనలు రచించాడు. వీనిలో మనకు లభించినవి 14, 358 మాత్రమే. అన్నమయ్య కుమారుడు పెదతిరుమలాచార్యుడు ఈ సంకీర్తనలు అన్నింటిని రాగి రేకులపై చెక్కించి అమూల్యమైన సంకీర్తన సాహిత్యాన్ని మనకు అందించాడు. అన్నమయ్య సంకీర్తనల్లోని భాష ఎంతో విలక్షణమైనది. ఇతడు ప్రజల వ్యవహారంలో వున్న తెలుగు భాషకు పట్టంకట్టిన మహానుభావుడు. తన సంకీర్తనల ద్వారా భక్తిభావాన్ని సామాన్య ప్రజల్లో కూడా వ్యాప్తి చేయాలనే లక్ష్యమే ఇందుకు ముఖ్య కారణం. ఒక విధంగా అన్నమయ్య తొట్టతొలి వ్యావహారిక భాషోద్యమ నిర్మాత అని చెప్పవచ్చు. భాషా వ్యవహారానికి జీవం పోసే ప్రాంతీయ మాండలిక పదాలను వాడి వాటిని మనకు గుర్తుచేశాడు. కొన్ని సంస్కృత పదాలకు అచ్చతెలుగు పదాలను సృష్టించి భాష విషయంలో తన సృజనశక్తిని ప్రకటించుకున్నాడు. అన్యభాషా పదాలను కూడా స్వీకరించాడు. తన సంకీర్తనలలో అన్నమయ్య ఎన్నో భాషా విశేషాలతో రచనలు చేశాడు.
అన్నమయ్య సాహిత్యంలో విశేషకృషి చేసిన వేటూరి ప్రభాకర శాస్త్రి, గౌరిపెద్ది రామసుబ్బశర్మ, వేటూరి ఆనందమూర్తి మొదలైన పండితులు కొన్ని పదాలకు అర్ధనిర్ణయం చేసారు. కాని ఇంకా అర్ధనిర్ణయం చేయాల్సిన పదాలు ఎన్నో మిగిలివున్నాయి. తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం వారి కృషివలన ఇటీవల అన్నమయ్య కీర్తనలకు దేశంలో విశేష ప్రచారం జరుగుతున్నది. విశ్వవిద్యాలయాల్లో కూడా అన్నమయ్య సాహిత్యంపై విస్తృతంగా పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయి. ఈ సందర్భంలో అన్నమయ్య సాహిత్యాన్ని చక్కగా అర్ధం చేసుకోవడానికి వీలుగా అన్నమయ్య వాడిన విశేషపదాలకు అర్ధ వివరణలు చూపే నిఘంటువు తయారుకావలసిన అవసరాన్ని ఎంతోమంది పండితులు వెలిబుచ్చారు.
వీరి ప్రదర్శనాల్లో ఒక పాత్ర రంగ ప్రవేశం చేసే ముందు, తెర లోనే చాల సేపటి వరకూ వుండి ఉపోధ్ఘాతం వినిపించటం వీరి సాంప్రదాయం. రంగం మీదనున్న పాత్ర ధారి ఆలపించే కీర్తనలను పునరుక్తిగా తక్కిన కళాకారులు సామూహింగా గానం చేస్తారు. కీర్తనలలోని సాహిత్యానికి అనుగుణంగా అభినయిస్తూ, ప్రేక్షకులను మంత్ర ముద్ఘుల్ని చేస్తారు. పురుషులే స్త్రీ పాత్రలను ధరిస్తారు. వీరి ప్రదర్శనాల్లో పాఅత్రలు ధరించిన ముని వంపుల గ్రామానికి చెందిన రావుల కోదండం, బసవ బోయిన సవారి రాజు నాయక పాత్రల్లోనూ, మాదగాని పాపయ్య స్త్రీ పాత్రలోనూ ప్రసిద్దులని గర్వంగా చెప్పుకుంటారు. వీరి స్త్రీలు తట్ట నెత్తిన పెట్టుకుని, అద్దాలు, దువ్వెనలు, సబ్బులు, గాజులు, రిబ్బన్లు, పౌదర్లు, పిన్నులు మొదలైన స్త్రీలకు కావలసిన వస్తువుల్ని అమ్ముకుంటూ, కుటుంబ పోషణ భారాన్ని పంచు కుంటారు. పూర్వం ఈ భాగవతులకు భూస్వాములు, జమీందారులు మడి మాన్యాలిచ్చి ప్రోత్స హించేవారు. ఈ నాడు ఆ మాన్యాల నన్నిటినీ పోగొట్టుకుని నూన్య హస్తాలతో దుర్బరమైన పేదరికాన్ని అనుభవిస్తున్నారని ఒక వ్వసంలో దిలావర్ గారు ఉదహరించారు.
తెలంగాణా లోని దాసర్లు సర్కాంధ్రలో దాసర్లు కారు. సర్కారాంధ్రలో బిక్షమెత్తె హరి దాసుళ్ళు, వైద్యం చేసే హరిజన దాసర్లూ ఉన్నారు. తెలంగాణాలోని వారు హరిజనులకు గురువులు. వీరిని మిత్తుల అయ్య వార్లు అంటారు. సర్కారాంధ్రలో వైష్ణవ గురువులకు ఎంత గౌరవం వుండేదో, ఈ మిత్తుల అయ్యవార్లకు తెలంగాణా హరి దాసుల్లో అంత గౌరవం ఉంది. వీరు కేవలం గురువులే కాక, వీరిలో చాలమంది కళాకారులు కూడా. వీరు వీధి నాటకాలు ఆడతారు. వీరి ముఖ్య నాటకం గరుడాచలం. వీరి వద్ద ఒక విధమైన తంబురా వుంటుంది. దాన్నిసన్నని గజ్జెలతో వాయిస్తారు. దాని నుండి తంబురా ధ్వనే కాకుండా, మృదంగ ద్వని కూడా వస్తుంది. వీరిలో కొంత మంది సాంప్రదాయక యక్ష గానాన్ని కూడా ప్రదర్శిస్తారు.
వీరిని గంటే భాగవతులని కూడా పిలుస్తారు. పెట్రో మాక్సు లైట్ల, ఎలక్ట్రిక్ లైట్లు లేని ఆ రోజుల్లో పెద్ద పెద్ద గరిటెల్లో ఆముదం పోసి అందులో వత్తుల్ని నానబెట్టి వెలిగించి ఆ వెలుగులో వీధి నాటకాలను ప్రదర్శించే వారట. అందుకే వీరికి గంటే భాగవతులనే పేరు కూడా వచ్చింది. నాగరికత పెరిగిన తరువాత అనేక కళలు ఎలా కాలగర్భంలో కలిసి పొయ్యాయో ఈ కళ కూడా నానాటికి నశించి పోతూ ఉంది. ప్రయాణ సౌకర్యాలు సరిగా లేని ఆ రోజుల్లో ఈ ప్రదర్శనాలను చూడటానికి పల్లెల ప్రాంతాల నుండి ప్రజలు తండోప తండాలుగా వచ్చి ఈ ప్రదర్శనం చూసి ఆనందించే వాళ్ళు. అయినా ఈ కళ ఏ ఆదరణా నోచుకోక పోయినా ఇంకా కొన వూపిరితో కొట్టుకుంటూ ఉంది.
గంటే భాగవతులు, రామనాటకం. సావిత్రి, సారంగ ధర, గయోపాఖ్యానం, లక్షణ భరణీయం, శశి రేఖా పరిణయం, గరుడాచలం, ప్రహ్లద, జయంత, సయపాల, సిరియాళ, గజగౌరి, అదృష్ట బాల చంద్ర మొదలైన పౌరాణిక జానపద యక్ష గానాలను ప్రదర్శిస్తారు. సంక్రాంతి మొదలు ఉగాది వరకూ రోజు విడిచి రోజు ప్రదర్శనాలు జరుగుతాయి. పల్లెల్లో వున్న మోతుబరి ఆసాములు ఇరవై ముప్పై రూపాయలిచ్చి, ప్రద్రర్శనాలను ఏర్పాటు చేస్తారు. గ్రామ ప్రజలందరూ ఉచితంగానే ఈ ప్రదర్శనాలను చూచి ఆనందిస్తారు. పర్వదినాలలో కూలీలు కూడా వీరి చేత నాటకాలు వేయిస్తారు.
వీరి వీధి నాటకాలు తోలు బొమ్మలాట లను పోలి వుంటాయి. బొమ్మ లాటల్లో గందోళి గాడు బంగారక్క బొమ్మల రూపంలో హాస్యాన్ని అందిస్తే, ఈ నాతకాలలో గందోళిగాడు, బంగారక్క పాత్రలను మనుషులే ధరించి హాస్యాన్ని అందిస్తారు. ప్రతి జట్టుకు పది మంది కళాకారు లుంటారు. ఒక కుటుంబంగా వుండి ప్రదర్శనల లిచ్చుకుంటూ ఒక వూరి నుండి మరో వూరికి పోతూ వుంటారు. ప్రదర్శనానికి అండగా హార్మోని యాన్ని శృతిగా వాడుకుంటూ మద్దెల తాళాల సహాయంతో వేష ధారులు శ్రావ్యంగా కీర్తనలు పాడుతూ ప్రేక్షకులను ఆనంద పరుస్తారు.
శాస్త్రీయంగా యక్షగానాలను ప్రదర్శించే కూచిపూడి వారు వేరు. జీవనోపాధిగా మిగిలిన ఈ కళను నమ్ముకొని జీవ యాత్ర కొనసాగిస్తున్న ఈ సంచార తెగ వేరు. వీరు తెలగ దాసరులు . తెలంగాణా లోని నల్లగొండ, ఖమ్మం, వరంగల్, హైదరాబాదు జిల్లాలలో ఎక్కువగా నివసిస్తున్నారు.
ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది. సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల గన్నవరంలోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల బుద్ద్దవరంలోను, మాధ్యమిక పాఠశాల బుద్ద్దవరంలోనూ ఉన్నాయి.
సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల బుద్ద్దవరంలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల సూరంపల్లిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల విజయవాడలోను, పాలీటెక్నిక్‌ గన్నవరంలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల తేలప్రోలు, వి.కె.ఆర్. కాలేజి, సూరంపల్లి, ఆర్.సి.ఎంపి స్కూల్, బూతుమిల్లిపాడులోనూ ఉన్నాయి.
పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉంది. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
2013 జూలైలో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో శ్రీ ముక్కామల అంజయ్య, సర్పంచిగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికైనారు. వీరు 2014,ఫిబ్రవరి-1న, తన 64వ ఏట, పదవిలో ఉండగానే, కన్నుమూశారు. వీరి తరువాత శ్రీ చింతకుంట ఫణీంద్ర సర్పంచిగా పదవీ బాధ్యతలు చేపట్టినారు. &
రోహిణీ గాడ్బోలే ఒక ప్రముఖ భారత మహిళా శాస్త్రవేత్త. రోహిణీ గాడ్బోలే అచ్చమైన మద్యతరగతి కుటుంబంలో జన్మించింది. ఆమె తల్లి పూనాలోని " హుజుర్పగ ఉన్నత పాఠశాల " ఉపాద్యాయురాలు. ఆమె బి.ఎ., ఎం.ఎ. పూర్తిచేసిన తరువాత ముగ్గురు కుమార్తెలకు జన్మ ఇచ్చిన తరువాత బి.ఇ.డి పూర్యిచేసి ఉపాఫ్యాయురాలిగా పనిచేసింది. ఆమె తాత తన కుమార్తెలు మెట్రిక్యులేషన్ చదువు పూర్తి చేసే వరకు వివాహం చేయకూడదని దృఢనిశ్చయించుకున్నాడు. ఆమె అమ్మమ్మ సహితం 9వ తరగతి వరకు చదువుకున్నది. అందువలన రోహిణీ గాడ్బోలే కుటుంబం విద్యకు అత్యంత ముఖ్యత్వం ఇవ్వడం విశేషం. ఆమె ముగ్గురు సోదరీమణులలో ఒకరు ఫిజీషియన్ మిగిలిన ఇద్దరు విజ్ఞాన శాస్త్రము టీచర్లు.
వారి కుటుంబంలో డాక్టర్లు, ఇంజనీర్లు ఉన్నప్పటికీ శాస్త్రవేత్తలు లేరు. వాస్తవంగా రోహిణీ గాడ్బోలే ప్రారంభంలో శాస్త్రవేత్త కావాలని అనుకోలేదు.
ఆమె ఏడవ తరగతి చదివే సమయంలో వారి స్కూలులో హోం విజ్ఞాన శాస్త్రము మాత్రమే బోధించబడేది. స్టేట్ మెరిట్ స్కాలర్ షిప్పు కొరకు ప్రయత్నించే సమయంలో ఆమె ఫిజిక్స్, బయాలజీ, కెమెస్ట్రీ చదవడం మొదలైది. అది కూడా ఆమె తనకు తానే నేర్చుకున్నది. ఆమె చదువుకున్న పాఠశాలలో స్కాలర్ షిప్పు పొందిన మొదటి విద్యార్థిరోహిణీ గాడ్బోలే' గుర్తించతగిన విషయం. వారి మాథమెటిక్స్ టీచర్ మిసెస్. సొహానీ ఆమెను మిస్టర్. సొహానీ వద్ద మాథమెటిక్స్, విజ్ఞాన శాస్త్రము చదువుకోవడానికి తన ఇంటికి ఆహ్వానించింది. మిస్టర్. సొహానీ తన ప్రత్యేక శైలిలో విద్యార్థులతో పలువిషయాల గురించి జరిపిన చర్చలు, సలహాలు ముచ్చట్లు సాగించాడు. తరువాత ఆమె విజ్ఞాన శాస్త్రము మాగజింస్ చదవడం, విజ్ఞాన శాస్త్రము వ్యాసాల పోటీలో పాల్గొనడం అలాగే పాఠ్యపుస్తకాలను దాటి అధ్యయనం చేయడం అలవాటు చేసుకుంది.
రోహిణీ గాడ్బోలే రీసెర్చ్ పూర్తిచేసిన తరువాత భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చింది. ఆమెకు పోస్ట్ డాక్టొరల్ పొజిషన్ కొరకు ఐరోపా నుండి ఉద్యోగావకాశం వచ్చింది. అయినప్పటికీ ఇంటికి దూరమై 5 సంవత్సరాలు అయినందున ఆమె ఉద్యోగావకాశం వదులుకుని భారదేశానికి తిరిగి వచ్చింది. పి.హెచ్.డి తరువాత ఆమె " టాటా ఇంస్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ "లో మూడు సంవత్సరాలు పనిచేసింది. తరువాత అమే " ముంబయి యూనివర్శిటీ "లో లెక్చరర్‌గా పనిచేసింది. టి.ఐ.ఎఫ్.ఆర్‌లో ఉన్న స్నేహితులు ఆమె రీసెర్చ్ ముగింపుకు వచ్చిందని భావించారు. భారతదేశంలో రీసెర్చ్ ఇంస్టిట్యూట్, యూనివర్శిటీలకు మద్య అత్యధికంగా భేదం ఉన్నట్లు ఆమెకు మొదటిసారిగా తెలిసింది. టి.ఐ.ఎఫ్.ఆర్‌లో సులభంగా లభించిన నివాస వసతి ముంబయిలో లభించడానికి మూడు సంవత్సరాలు అయింది.
రోహిణీ గాడ్బోలే పార్టికల్ ఫిజిక్స్ రీసెర్చ్ కొనసాగించింది. సహోద్యోగులకు సహకరిస్తూనే టి.ఐ.ఎఫ్.ఆర్ రీసెర్చ్ విద్యార్థులతో రీసెర్చ్ కూడా కొనసాగింది. ఆమె రీసెర్చ్ ఆసక్తి గమనించి డిపార్ట్మెంట్ హెడ్ ప్రొఫెసర్ రంగ్‌వాలా ఆమెకు సహకారం అందించాడు. ఇలా కేరీరులో ముందుకు సాగుతూ 12 సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి. తరువాత రోహిణీ గాడ్బోలే జెనీవాలోని
" లార్జ్ హాడ్రాన్ కోలిడర్ "లో థియొరేటికల్ ఆస్పెక్ట్స్ స్టడీస్‌లో పనిచేస్తుంది. ఆమె " ఐ.ఐ.టి డిస్టింగష్ అల్యూమిన్ " అవార్డ్ అందుకున్నది.
రోహిణీ గాడ్బోలే తల్లితండ్రులు మగపిల్లలకు ఆడపిల్లలకు భేదం లేకుండా పెంచారు. అందువలన పి.హెచ్.డి చేయడానికి అమెరికా పోవడం ఆమెకు ప్రత్యేకంగా అనిపించలేదు. బంధువులు మాత్రం వివాహం విషయంలో సమస్యలు ఎదురౌతాయని భయపెట్టారు. అయినప్పటికీ ఆమె తల్లితండ్రులు వాటిని లక్ష్యపెట్టక ఆమె రీసెర్చ్ చెయ్యడానికి మద్దతుగా ఉన్నారు. ఆడపిల్లలు రీసెర్చ్ స్థాయికి ఎదగాలంటే తల్లితండ్రుల మద్దతు తప్పనిసరి అని ఆమె అభిప్రాయం.
రోహిణీ గాడ్బోలే జర్మన్ సహోద్యోగిని వివాహం చేసుకుంది. అయినప్పటికీ ఇద్దరికీ మద్య ఉన్న దూరం దృష్టిలో ఉంచుకుని పిల్లలను మాత్రం వద్దని భావించారు. వారిరద్దరూ ఒకే ప్రదేశంలో
కొమర్రాజు వేంకట లక్ష్మణరావు సాహితీ జీవితంలో మిగిలినవన్నీ ఒకయెత్తు, విజ్ఞాన సర్వస్వం ఒక్కటీ ఒకయెత్తు. ప్రపంచ విజ్ఞానాన్ని తెలుగువారందరికీ పంచిపెట్టాలని ఆయన తపించిపోయాడు. బ్రిటిష్ ఎన్సైక్లోపీడియా తరహాలో ఆంధ్ర విజ్ఞాన సర్వస్వాన్ని వెలువరించాలనేది ఆయన ప్రబల వాంఛ. 1912-13 కాలంలో ఈ బృహత్కార్యానికి పూనుకొన్నాడు. తాను ప్రధాన సంపాదకునిగానే కాదు, ప్రధాన రచయితగా కూడా పనిచేశాడు. లక్ష్మణరావుకు అనేక శాస్త్ర విషయాలలో ప్రవేశం ఉండేది. స్వయంగా పండితుడే గాక నిష్పాక్షిక పరిశోధన, సమతుల్యత ఆయన స్వభావాలు. ఎందరెందరో మహనీయులు ఆయనకు తోడుగా శ్రమించినా, లక్ష్మణరావు రాసినన్ని వ్యాసాలు ఇంకెవరూ రాయలేదు. ఏ విధమైన సంపదా, ధన సహాయమూ, ప్రభుత్వాదరణా లేకుండానే అంత బ్రహ్మాండమైన ప్రయత్నాన్ని తలకెత్తుకొన్నాడు.
అలాగని వారి రచనలు అనువాదాలకు పరిమితం కాలేదు. లక్ష్మణరావే ఒక విజ్ఞాన సర్వస్వం. ప్రతివిషయాన్ని కూలంకషంగా పరిశోధించి, సమగ్రమైన స్వతంత్ర వ్యాసంగా వ్రాసేవాడు. మొదట 'అ'కారాదిగా నెలకు నూరు పేజీల చొప్పున దీనిని వెలువరించారు. రేయింబవళ్ళు శ్రమించి, మూడు సంపుటములు ప్రచురించారు. ఇందులో సైన్సు, భాష, ఖగోళశాస్త్రము, చరిత్ర, కళ వంటి వివిధ విషయాలపై ఉన్న నూరు వ్యాసాలలో ఆయన స్వయంగా 40 వ్యాసాలను కూర్చాడు. అధర్వవేదం, అద్వైతం, అభిజ్ఞాన శాకుంతలం, అలంకారాలు, అష్టాదశ మహాపురాణాలు, అట్ట బైండు, అష్టాధ్యాయి వంటి ఎన్నో వైవిధ్యమైన విషయాలపై ఆయన వ్యాసాలు రాశాడు.
"అ"కారంతో మూడు సంపుటాలు పూర్తిచేసిన తరువాత "ఆంధ్ర" సంపుటాన్ని తయారుచేయడం కోసం పూనుకొన్నాడు. తెలుగువారి గురించి అప్పటికి జరిగిన పరిశోధన అత్యల్పం. కనుక మౌలిక పరిశోధన అవుసరమైంది. లక్ష్మణరావు రాత్రింబవళ్ళు శిలాశాసనాలు, ఇతర గ్రంథాలు పరిశోధనలో గడిపాడు. ఆ సమయంలో ఆయనకు ఉబ్బసం వ్యాధి ఉధృతమైంది. మదనపల్లెలో కొంతకాలం విశ్రాంతి తీసుకొని మళ్ళీ మద్రాసు వచ్చాడు. ఆంధ్ర సంపుటం రాయడానికి శాసనాలు పరిశీలిస్తూనే 1923 జూలై 12న లక్ష్మణరావు మరణించాడు.
అలా ఆంధ్ర విజ్ఞాన సర్వస్వం "అ"కారం మూడు సంపుటాలతో ఆగిపోయింది. ఆ రోజుల్లో విజ్ఞాన సర్వస్వం అంత చక్కని ముద్రణ, అంత చక్కని కాగితం, చిత్రాలు, పటాలు భారతదేశంలో ఏ ప్రచురిత గ్రంథాలోను కనిపించలేదట. చేసిన ప్రతిపనిని పరిపూర్ణంగా చేయడం ఆయన అలవాటు. తర్వాత కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావు మరింత మంది పండితుల సహకారంతో తిరిగి 'అ'కార పరంపరనే రెండు ముచ్చటైన సంపుటాలలోప్రచురించాడు.
గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావు, ఆచంట లక్ష్మీపతి, మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ, రాయప్రోలు సుబ్బారావు వంటివారు ఆయనకు తోడు నిలిచారు. ఒక్కరోజు కూడా విడవకుండా లక్ష్మణరావు, హరిసర్వోత్తమరావు మద్రాసు కన్నెమెరా గ్రంథాలయానికి వెళ్ళి, అది మూసేంతవరకు ఉండి, కుప్పలు తెప్పలుగా ఉన్న పుస్తకాల నుండి సమాచారం సేకరించేవారు.