polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ధనుంజయ గోత్రము అనగా ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ఉన్న రాజుల కులంలో నాలుగు గోత్రములలో ఒకటి. ఇతర గోత్రములు ఏవనగా - కౌండిన్య, వశిష్ట, కాస్యప. ఈ గోత్రం ఆర్య క్షత్రియులు, కర్ణాటక రాజులకు, రాజాపూర్ సరస్వతి బ్రాహ్మణులకు, కన్యకుబ్జ బ్రాహ్మణులకు, గౌడ సరస్వతి బ్రాహ్మణులకు కూడా చెందుతుంది. వేలాది సంవత్సరాలుగా ధనుంజయ గోత్రానికి కౌండిన్య, వశిష్ట, కాస్యప గోత్రాలతో వివాహ సంబంధాలు ఉన్నాయి.
బ్రహ్మర్షి విశ్వామిత్రుడి తండ్రి యైన గాది చంద్రవంశానికి చెందిన రాజు. కనుక ధనుంజయ గోత్రము చంద్రవంశానికి చెందినదని తెలుస్తున్నది.
ఆంధ్ర దేశములో ధరణి కోటను రాజధానిగా చేసుకుని 400 సంవత్సరాల పాటూ గుంటూరు జిల్లాను పాలించిన ధరణికోట రాజులు ధనుంజయ గోత్రీకులు నేడు కోస్తా జిల్లాలలో కనిపించే ఆంధ్ర క్షత్రియులలో ధనుంజయ గోత్రము వారు ధరణికోట రాజుల వంశస్థులు.
లాక్టోబాసిల్లస్ ఒక రకమైన బాక్టీరియా ల ప్రజాతి. ఇవి గ్రామ్ రంజనం తో గ్రామ్ పోజిటివ్ గా కనిపిస్తాయి. ఇవి లాక్టోజ్, ఇతర చక్కెరల నుండి లాక్టిక్ ఆమ్లం ను ఉత్పత్తిచేస్తాయి. మానవులలో ఇవి ముఖ్యంగా యోనిలోను , ప్రేగులలో సహజీవనం చేస్తాయి. వీటికున్న లాక్టిక్ ఆమ్లం తయారుచేసే లక్షణం మూలంగా కొన్ని రకాల హానికరమైన బాక్టీరియా ల పెరుగుదలను నియంత్రిస్తాయి.
ఇడుపులపాయ: ఇది కడప జిల్లాలోని పులివెందుల సమీపములో గల వేంపల్లి మండలంలో ఉంది. దీనిని ఆర్కెవాలీ అంటారు. ఇది కొండల మధ్యలో ప్రశాంతమైన వాతావరణములో ఉంది. ఇది కడప నుంచి సుమారు 60 కి.మీ దూరములో ఉంది. ఇక్కడికి పోవుటకు కడప నుండి వేంపల్లి ఆర్టీసీ బస్సులు, జీపులు వుంటాయి.
నూజివీడు: ఇది కృష్ణా జిల్లాలో ఉంది. ఇది విజయవాడ నుంచి సుమారు 59 కి.మీ దూరములో ఉంది. విజయవాడ - విశాఖపట్నం మార్గంలో నూజివీడు రైల్వే స్టేషను ఉంది.
బాసర: ఇది అదిలాబద్ జిల్లాలోని ముధోల్ మండలానికి చెందిన గ్రామం. బాసర, నిర్మల్ పట్టణానికి 35 కి.మీ దూరంలో గోదావరి నది ఒడ్డున ఉంది. హైదరాబాదుకు సుమారు 200 కి.మీ. దూరం. ఇక్కడికి పోవుటకు హైదరాబాదు-మన్మాడ్ మార్గంలో బాసర స్టేషను ఉంది. రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాదు నుండి, మరికొన్ని సమీప పట్టణాలనుండి బస్సు సౌకర్యం ఉంది. నిజామాబాద్ నుండి బాసరకు 40 కి.మీ. దూరం. నిర్మల్ పట్టణానికి 35 కి.మీ. హైదరాబాదుకు సుమారు 205 కి.మీ. దూరం. హైదరాబాద్ - మన్మాడ్ మార్గంలో బాసర స్టేషను ఉంది.
రాజీవ్ గాంధీ వైజ్ఞానిక సాంకేతిక విశ్వవిద్యాలయం .దీనిని ఆంధ్రప్రదేశ్ - ఇంటర్నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీగా కూడా వ్యవహరిస్తారు . దీనిని సాధారణంగా ట్రిపులైటీలంటారు. ఇది ఎంతో మందికి సుపరిచితమైన పదము. ఈ విశ్వవిద్యాలయం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ చట్టం 18-2008 ద్వారా ఏర్పాటు చేయబడింది. దీనిని కీర్తిశేషులు ముఖ్యమంత్రి డా వైఎస్ రాజశేఖర రెడ్డి గారు కేంద్ర ప్రభుత్వ నిధులతో స్థాపించారు. దీనికి చాన్సలర్ గా, అమెరికాలో పిట్స్ బర్గ్న్లోని కార్నిగీమెల్లన్ యూనివర్సిటీలో అచార్యులుగా ఉన్న డా. రాజ్ రెడ్డిని నియమించారు. ఇది ఆరేళ్ళ ఇంటిగ్రేటిడ్ కోర్సు . ఇక్కడ చేరడానికి ఎటువంటి ప్రవేశ పరీక్ష వుండదు. పదవతరగతిలో ఎక్కువ మార్కులు సాధించిన వారిని ప్రతిభ ఆధారంగా తీసుకుంటారు. దీనిని 2000-2009 విద్యా సంవత్సరములో స్థాపించారు.
ఈ విశ్వవిద్యాలయానికి మొదటి ఉప కులపతిగా అప్పటి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ఉన్నత విద్యా మండలి ఛైర్మన్ ప్రొ. కె.సి రెడ్డి వ్యవహరించారు. ఆ తరువాత ఉప కులపతిగా ప్రొ.రాజ్ కుమార్ నియమించబడ్డారు.
దీని వలన గ్రామీణ ప్రాంత ప్రజలకు ఎంతో మేలు కలుగుతుంది.పేదలకు ఉచితంగా ఐఐటీ విద్యను అందిస్తుంది.ఇందులో ప్రస్తుతం 18,000 మంది విద్యనభ్యసిస్తున్నారు.
తెలుగు జన్మతః ద్రావిడ భాషా కుటుంబానికి చెందిందని కాల్డ్‌వెల్ శాస్త్రీయంగా నిరూపించి 150 సంవత్సరాలు అయినా, ఇంకా ఇది సంస్కృత జన్యమేనని వాదించే వారు ఈనాటికీ ఉండడం నమ్మలేని విషయం. . చరిత్రకారుడిగా పేరున్న ఒక రచయిత తెలుగు, తమిళాది భాషలు సంస్కృత ప్రాకృత జన్యమైన పైశాచి భాషనుండి పుట్టాయని కొంత కాలంగా చాటింపు వేస్తున్న వారిలో ప్రముఖులు. ఈయనే అస్త్రాలయా ఆస్ట్రేలియా అయ్యిందని, మూడు వేల సంవత్సరాల క్రితమే అర్జునుడు అమెరికా పర్యటించినట్టు స్పష్టమైన ఆధారాలున్నాయని ఘంటాపథంగా చెబుతున్నారు. ఈ మధ్య ఒక వ్యాసంలో ఆయన తెలుగు అంకెల గురించి రాస్తూ, “ఏక” శబ్దం నుండి “ఒక”, “దొందు” శబ్దం నుండి “రెండు” వచ్చాయని చెప్పి మూల ద్రావిడం మిధ్య అయిపోతుందని మరోమారు తనదైన నమ్మకాన్ని పునరుద్ఘాటించారు. ఈ నేపథ్యంలో సజాతి పద నిర్ధారణకు, భాషా సంబంధ నిరూపణకు భాషాశాస్త్రం ఉపయోగించే ప్రాథమిక సూత్రాల గురించి ఒక ఔత్సాహిక విద్యార్థిగా నేను తెలుసుకొన్న కొన్ని విషయాలు ముచ్చటించడం ఈ వ్యాసం ఉద్దేశం.
అలాగే, “అమ్మ” అన్న పదానికి చైనీస్ భాషలో వాడే పదం “మా”, బాస్ఖ్ భాషలో పదం “అమ”, వెస్టిండీస్ లో కోబన్ తెగ వారు మాట్లాడే భాషలో పదం “అమ్మీ”. అంతమాత్రం చేత ఈ భాషలకు తెలుగు భాషకు సంబంధం ఉందని చెప్పలేము. ఈ పదాలలో సామ్యతకు మౌలికమైన వివరణ ఉంది. పసి పిల్లలు మాటలు నేర్చుకునే వయస్సులో కొన్ని రకాల ధ్వనులను మాత్రమే ఉచ్ఛరించగలుగుతారు. పెదవులతో తేలికగా ఉచ్ఛరించగలిగే /ప/, /ఫ/, /బ/, /భ/, /మ/ శిశువులు మొట్టమొదట పలకగలిగే ధ్వనులు. అచ్చులలో తేలికగా పలికే అచ్చు /అ/. అందుకనే పసిపిల్లలు పలికే మొదటి పదం మనకు “అమ్మ” అనో “మా” అనో వినిపిస్తుంది. ఆ మొట్టమొదటి పదాన్ని తల్లికి ఆపాదించడం సహజం కాబట్టే ప్రపంచ వ్యాప్తంగా మ-కారంతో కూడిన తల్లి పదం. అదే విధంగా అన్ని భాషలలో వేర్వేరు అర్థాలలో కనిపించే పాపా, మామా, బాబా, దాదా, తాతా, నానా అన్న పదాలు. ఈ శైశవ పదాలలో కనిపించే సామ్యతను, సార్వజనీనతను కూలంకషంగా చర్చించి, వివరించిన భాషాశాస్త్రవేత్త జాకబ్‌సస్
రెండు భాషల మధ్య సంబంధం చూపించాలంటే ఆ భాషలలోని ప్రాథమిక పదజాలాల మధ్య సంబంధం చూపించాలి. ప్రాథమిక పదజాలం అంటే ఆ భాషలో అనునిత్యం వాడే మౌలికమైన పదజాలం ఉదా: బంధుత్వాల పేర్లు, శరీర అవయవాల పేర్లు, సర్వనామాల పేర్లు, సంఖ్యావాచకాల పేర్లు, ఋతువులకు, కాలాలకు సంబంధించిన పేర్లు, కాలకృత్యాలకు వాడే పేర్లు మొదలగునవి. ఒక భాష వేరే భాషాకుటుంబంనుండి పదజాలాన్ని ఎంతగా అరువు తెచ్చుకున్నా, ప్రాథమిక విషయాలను వ్యక్తపరచడానికి మాత్రం తన సొంత భాషలోని పదజాలాన్నే ఉపయోగిస్తుంది. కానీ ఒక్కోసారి కొన్ని భాషలలో ప్రాథమిక పదజాలంలో కూడా అన్యభాషా పదాలు కనిపించడం కద్దు. అయితే, ఇలాంటి సందర్భాలలో చాలాసార్లు ఆ ప్రాథమిక పదాలకు సొంత భాషలో పదాలు కూడా ఉండటం గమనిస్తాము. ఉదాహరణకు జపనీస్ భాషలో కనిపించే రెండు రకాలైన సంఖ్యావాచకాలు: ఒకటి చైనీస్ భాషనుండి అరువు తెచ్చుకున్న సంఖ్యావాచకాలైతే, మరొకటి జన్మతః సంక్రమించిన జపనీస్ అంకెలు.
మొదటి రెండు పదాల వరుసల ఆధారంగా మూల ఇండో యూరోపియన్ పదాలలో /ప/ ధ్వని ఇంగ్లీష్, గాథిక్ మొదలైన జర్మానిక్ భాషలలో // ధ్వనిగా పరిణమించిందని ఊహించవచ్చు. అట్లాగే చివరి రెండు వరసలు /ద/ ధ్వని జర్మానిక్ భాషలలో// ధ్వనిగా మారిందని చెప్పడానికి వీలు కల్పిస్తాయి. అయితే ఈ కొన్ని ఉదాహరణలతో సరిపెట్టుకోకుండా ఈ ధ్వనుల మధ్య ఆయా భాషలలో క్రమబద్ధమైన అనుగుణ్యత చూపించి భాషాశాస్త్రజ్ఞులు ఈ ధ్వనిపరిణామాన్ని ధ్రువపరిచారు. ఆధునిక పద్ధతులతో భాషాశాస్త్రజ్ఞులు కనిపెట్టిన ధ్వని పరిణామ సూత్రాలలో కొన్నింటిని దాదాపు 2500 సంవత్సరాల క్రితమే పాణిని గ్రంథస్థం చేసాడన్న విషయం ఆశ్చర్యకరమైన విషయమే !
ఈ రకమైన ధ్వని పరిణామాలు ప్రపంచంలోని అన్ని భాషలలోనూ, అన్ని కాలాల్లోనూ జరుగుతూ వస్తున్నాయని ఆధునిక భాషావేత్తలు కనుగొనడం భాషా శాస్త్ర పరిశోధనలో ఒక విప్లవాత్మకమైన మార్పును తీసుకువచ్చింది. ప్రపంచ భాషలలో, ముఖ్యంగా ఇండో-యూరోపియన్ భాషలలోని ధ్వని పరిణామాలను సూత్రీకరించే ధ్వని సూత్రాల నిర్మాణం శాస్త్రజ్ఞులను విస్మయ పరిచే ఎన్నో విషయాలను వెలుగులోకి తెచ్చింది. భాషా సంబంధాల విషయంలో అప్పటిదాకా అంతు చిక్కని సమస్యలనెన్నింటినో పరిష్కరించింది. సజాతి పద నిరూపణకు "శబ్ద సామ్యం" ముఖ్యంకాదని ధ్వని సూత్ర శీలమైన "ధ్వని అనుగుణ్యత " ముఖ్యమని తెలియ జెప్పింది.
ఆధునిక భాషా శాస్త్ర పరంగా రెండు భాషల మధ్య జన్మసంబంధం నిరూపించాలంటే “ఆ రెండు భాషల ప్రాథమిక పదజాలంలో దాదాపు సమానార్థకాలైన పదాలకు క్రమబద్ధమైన ధ్వనుల అనుగుణ్యత చూపగలగాలి.” ఈ రకమైన ధ్వన్యనుగుణ్యత ద్వారా మూల ధాతువులను, తద్వారా ఈ రెండు భాషలకు మాతృక అయిన ఒక మూల భాష ను పునర్నిర్మాణం చేయగలిగితే ఆ భాషలు ఒకే భాషా వృక్షానికి చెందినవని కచ్చితంగా చెప్పవచ్చు. ఈ సంబంధాన్ని నిరూపించడానికి అవసరమైన ధ్వని పరిణామాల ద్వారా ఆయా భాషల మధ్య సామీప్యత ని కూడా అంచనా వేయవచ్చు. ఈ పద్ధతినే తులనాత్మక పద్ధతి అంటారు.
ఉదాహరణకు, "దేవ" శబ్ద సంబంధమైన లాటిన్ భాషలోని అన్న పదం, అదే అర్థంలో వాడే గ్రీక్ భాషలోని అన్న పదం సజాతి పదాలని చాలా కాలంగా నమ్మేవారు. కానీ, సంస్కృత, లాటిన్ భాషలలోని // ధ్వనికి గ్రీక్ భాషలోని // ధ్వనికి ధ్వన్యనుగుణ్యత చూపించలేకపోవటం వల్ల ఈ రెండు పదాలు సజాతి పదాలన్న నమ్మకాన్ని అసత్య వాదంగా నిరూపించగలిగారు. నిజానికి, గ్రీక్ భాషలోని , లాటిన్ భాషలోని -, పదాలు, సజాతి పదాలని ఈ ధ్వన్యనుగుణ్యత సూత్రాల ద్వారా చూపించగలగటం ఈ సిద్ధాంతం యొక్క విజయాన్ని, శాస్త్ర నిబద్ధతను ధ్రువీకరించింది.
ఏవైనా ఒక రెండు భాషల మధ్య సంబంధం నిరూపించాలంటే, ఆ భాషల్లో ఒకే రకంగా ధ్వనించే సమానార్థకాలైన పదాలని చూపించాలన్నది సామాన్యంగా వినిపించే అభిప్రాయం. ఒకే భాషా కుటుంబానికి చెందిన సోదర భాషల్లో తరచూ ఇటువంటి పదాలు కనిపిస్తాయి కూడా. ఒకవేళ ఉన్నా అవి మాత్రమే సరిపోవు. అదీకాక, చాలాసార్లు పదాలలో పైపైన కనిపించే పోలికలు, భాషలమధ్య లేని సంబంధమేదో ఉన్నట్టు మభ్య పెడుతాయి. ఉదాహరణకు తెలుగు, ఇంగ్లీష్ భాషలలో దాదాపు ఒకే అర్థం ఉండి ఒకే రకంగా ధ్వనించే ఈ పదాల జంటలను గమనించండి:
భాషా సంబంధాలను వివరించడానికి ఉపయోగించే ప్రాథమిక పదజాలానికి ఒక ఉదాహరణ . కానీ ఈ ప్రాథమిక పదాల పట్టికను తయారు చేసిన దీని ఆధారంగా సోదర భాషల మధ్య కాల వ్యత్యాసాన్ని గణిత సూత్ర సంబంధంగా కొలవటానికి ఉపయోగించడంతో ఇది వివాదాస్పదంగా మారింది. ప్రాథమిక పదజాలం అన్ని భాషలలోనూ ఒకే గతిలో మార్పు చెందుతుందన్న ప్రతిపాదన చాలామంది భాషావేత్తలు ఒప్పుకోరు. అయితే, భాషాసంబంధ నిరూపణకు అవసరమైన ప్రాథమిక పదజాలానికి మాత్రం ఈ పట్టిక ఒక నమూనాగా ఉపయోగపడుతున్నది.
సంస్కృతంలో /భ/ ధ్వని కి, అవెస్తాలో /బ/ ధ్వనికి, గ్రీక్ భాషలోని /ఫ/ ధ్వనికి లాటిన్ భాషలో // ధ్వనికి, ఇంగ్లీష్, గాథిక్ భాషలలో /బ/ ధ్వనికి మాతృకయైన ధ్వని ఒకటి మూల భాషలో ఉండి ఉండాలని ఊహించి, ఆ ధ్వనిని పునర్నిర్మించడం తులనాత్మక పద్ధతిలో తదుపరి మెట్టు. సంస్కృతంలోని వేద వాఙ్మయం, లాటిన్, గ్రీక్ భాషలలో లభ్యమైన ప్రాచీన సాహిత్యం ఈ ధ్వనులు ఎలా రూపాంతరం చెందుతున్నాయో చెప్పడానికి కచ్చితమైన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడతాయి. ఈ క్రింది పదాలలో మూల ధాతు ప్రతిపాదనలను గమనించండి:
అంతేకాక, ఈ సూత్రాల ఆధారంగానే శబ్ద సామ్యం లేని పదాలను కూడా సజాతి పదాలుగా నిరూపణ చెయ్యగలగడం ఈ సిద్ధాంతాల ద్వారా సాధించిన సత్ఫలితాల్లో ప్రధానమైనది. అర్మేనియన్ భాషలోని పదానికి ఇండో-యూరోపియన్ మూల ధాతువైన *- కు గల అనుబంధం క్రమబద్ధమైన ధ్వని సూత్రాల ఆధారంగా నిరూపించారు. ఈ ధ్వని సూత్రాల ఆధారంగానే ఇంగ్లీష్ భాషలోని // అన్న పదాన్ని సంస్కృత భాషలోని /పంచ/ అన్న పదానికి సజాతి పదంగా రుజువు చెయ్యవచ్చు.
భాషాసంబంధ విషయంగా పదజాలాలను పోల్చిచూసేటప్పుడు, భాషావేత్తలు ధ్వన్యనుకరణ పదాలను, శైశవ పదాలను ప్రాథమిక పదజాలంగా పరిగణించకుండా జాగ్రత్తపడతారు. ధ్వన్యనుకరణ పదాలు ప్రపంచంలోని చాలా భాషలలో ఒకే రకంగా వినిపిస్తాయి. కోడి కూత తెలుగులో కొక్కొరక్కో అయితే, జపనీస్ భాషలో కొక్కెకొక్కో, ఇంగ్లీష్ భాషలో కొక్క-డూడుల్-డు. ఈ పదాల ఆధారంగా తెలుగు, జపనీస్, ఇంగ్లీష్ భాషల మధ్య ఏదో సంబంధం ఉందనడం పసలేని వాదన అని ప్రత్యేకంగా చెప్పనవసరం లేదు.
ఒక నిర్ణీత కాలంలో ఉండే భాషలమధ్య తులనాత్మకంగా అధ్యయనం చేసేది .చారిత్రక భాషాశాస్త్రం అంటారు లేదా ద్వైకాలిక, తులనాత్మక లక్షణాలను సంతులన పరుస్తూ భాషను అధ్యయనం చేసేది చారిత్రక భాషాశాస్త్రం అంటారు. లేదా అనేక కాలాల మధ్యగల అనేక భాషలను తులనం చేస్తూ అధ్యయనాన్ని సమగ్రపరిచేది చారిత్రక భాషాశాస్త్రం అంటారు.
ఏకకాలిక భాషాశాస్త్రం, చారిత్రక భాషాశాస్త్రాలకు ఉపశాఖగా ఉంటుంది. భాషాయంత్రాంగములో వివిధ శాఖలను క్రోఢీకరిస్తూ వాటిని సమగ్రంగా సంయమనం చేస్తూ అధ్యయనం చేసే భాషా స్వరూప శాస్త్రాన్ని వర్ణనాత్మక భాషాశాస్త్రం అంటారు. లేదా ఒక రచన గాని, ఒక కవి గాని రాసిన అనేక రచనలుగాని నిర్ణీతకాలములో వెలువడిన అన్ని రచనలను అధ్యయనం చేసేది వర్ణనాత్మక భాషాశాస్త్రం అంటారు.
నిజానికి పాత కన్నడ లో ఈ పదాలన్నీ /ప/ అక్షరంతోనే ఉపయోగించేవారని, కాలక్రమేణా /ప/ ధ్వని /హ/ ధ్వనిగా రూపాంతరం చెందిందని మనకు తెలుస్తోంది. సరిగ్గా ఇటువంటి ధ్వని పరిణామం వల్లనే తెలుగు పదాలలో తాలవ్యాచ్చుల ముందు /క/ శబ్దం /చ/ శబ్దంగా మారింది . ఈ క్రింది తెలుగు కన్నడ పదాలను గమనించండి.
ప్రాచీన, ఆధునిక ఇండో-యూరోపియన్ భాషలలో ఇటువంటి సజాతి పదాలను వేలకొలది విశ్లేషించి, వాటి మూల ధాతువులను, మూల ధ్వనులను వివేచించిన భాషావేత్తలు ఇండో-యూరోపియన్ మూల భాషను పునర్నిర్మించగలిగారు. ఇంతేకాక ఐరోపా నుండి భారత ఉపఖండం దాకా విస్తరించిన ఈ మహా భాషా కుటుంబ వృక్షాన్ని శాఖోపశాఖలుగా వర్గీకరించడం ఈ తులనాత్మక పద్ధతి ద్వారానే సాధ్యమయ్యింది.
ప్రాఙ్నన్నయ యుగ శాసనాలలో 8 వ శతాబ్ది దాకా చేయు అనే క్రియకు రూపాలైన కేచిన , కేసి , కేసిరి మున్నగునవి క-కారంతోనే ఉండేవి. ద్రావిడ భాషా కుటుంబంలోని ఇతర భాషల్లో కూడా ఈ పదాలు క-కారంతో ఉండటం బట్టి, మూల ద్రావిడ భాషలో ఈ పదాలన్నీ /క/-కారాలుగా ఉండేవని మనం గుర్తించవచ్చు.
ఆధునిక భాషా శాస్త్ర పరంగా రెండు భాషల మధ్య జన్మసంబంధ నిరూపణకు భాషావేత్తలు గత రెండు శతాబ్దాలుగా వాడుతున్న విధానాన్ని “తులనాత్మక పద్ధతి ” అని అంటారు. ఈ విధానాన్ని వివరించే ముందు ఈ పద్ధతికి ఉపయోగపడే రెండు ప్రధానమైన అంశాల గురించి ప్రస్తావిస్తాను.
ఆధునిక వ్యుత్పత్తి శాస్త్రానికి పునాదులు వేసిన వారిలో ఒకరిగా భావించే ఏ. ఎఫ్. పాట్ అనే జర్మన్ భాషావేత్త "మినహాయింపులు లేని ధ్వని పరిణామ సూత్రాలు " ఉన్నాయని గాఢంగా నమ్మేవాడు.
రెండు నిర్ణీత కాలాలమధ్య ఉండే భాషా స్వరూపాలను సమగ్రంగా చర్చించే శాస్త్రం ద్వైకాలిక భాషాశాస్త్రం అంటారు.దీన్నే చారిత్రక భాషాశాస్త్రం అనికూడా అంటారు.
కన్నడ భాషతో కొద్దిపాటి పరిచయం ఉన్న తెలుగువారెవరైనా గమనించగలిగే విషయం, తెలుగులో /ప/ అక్షరంతో ప్రారంభమైన చాలా పదాలు కన్నడభాషలో /హ/ అక్షరంగా మారినట్టుగాకనిపించడం.
భాషా శాస్త్రం అనగా భాష యొక్క పుట్టుకకు మూలమైన ధ్వని అర్ధాలను వివరించేది. శాస్త్రం అను మాటను ఆంగ్లములోని పదమునకు తుల్యంగా వాడుతున్నాము.
పైన చూపిన జంట పదాల ఆధారంగా ఇంగ్లీష్ తెలుగు భాషనుండి పుట్టిందని వాదించడం ఎంత హాస్యాస్పదమో ప్రత్యేకంగా చెప్పక్కరలేదు.
మానవజాతి చరిత్రలో కాలమానాలను చరిత్ర ప్రసిద్ధులైన వారి పేరుతో వాడుట పరిపాటి. వీటిలో ప్రముఖంగా వాడబడుతున్న క్రీస్తు శకం ఒకటిగాక, భారతదేశంలో ప్రామాణికమైనది శాలివాహనశకం. ఇది హిందూ కాలమానం, భారతజాతీయ కాలమానం, కంబోడియా బౌద్ధ కాలమానంగా వాడబడుతున్నది. ఇది శాతవాహనులలో ప్రముఖుడైన హాలశాతవాహనుని రాజ్యకాలంలో శకనులపై విజయం సాధించిన సంవత్సరం నుండి ప్రారంభమైనది. ఇది సా.శ. 78 లో ప్రారంభమైంది.
నియోప్లాస్టిక్ కణుతులు సాధారణంగా వివిధ రకాల కణములు కలిగి వుంటాయి.కాని వాటి వృద్ధి, వృద్ధి యొక్క మూలాలు ఒకే గుంపుకు చెందిన నియొప్లాస్టిక్ కణముల పై ఆధారపడి వుంటుంది.ఈ నియొప్లాస్టిక్ కణములను 'క్లోనల్' అని అనవచ్చు --అంటే అవి ఏక 'ప్రొజెనిటార్ కణము' నుండి ఉద్భవించాయి.
కొన్నిసార్లు అన్ని నియోప్లాస్టిక్ కణములు ఒకే రకమైన జన్యుపరమైన లేదా జన్యువులకు సంబంధించి వంశపారంపర్యమైన ఒక అసాధరణతను కలిగి వుంటాయి. ఈ అసాధారణతే క్లోనాలిటికి మూలం అవుతుంది.లింఫోయిడ్ నియోప్లాసములలో --- ఉదా:లింఫోమ , లూకీమియ , వాటి ఇమ్యునోగోబ్లిన్ జన్యువు ) లేదా టి-సెల్ రిసెప్టార్ జన్యువు ) లలో ఒక కణము యొక్క పునర్నిమాణాన్ని పెద్దది చేసి పరిశీలించడం ద్వారా క్లోనాలిటీని రుజువు పరచగలం.లింఫోయిడ్ కణము యొక్క పునరుత్పాదన నియొప్లాస్టిక్ అని చెప్పుటకు ఈ నిరూపణ ఇప్పుడు తప్పనిసరి .
నియోప్లాసములను క్లొనల్ కణముల పునరుత్పాదనగా చెప్పడానికి బాగానే వుంటుంది కాని క్లోనాలిటీని అన్ని సందర్భములలో నిరూపించలేము. కాబ్బట్టి నియొప్లాసియ నిర్వచనములో క్లోనాలిటీ అవసరము లేదు.
నియొప్లాసమ్ అంటే "నియొప్లాసియ" మూలంగా అసాధారణంగా ఏర్పడిన కణజాలము యొక్క ముద్ద. నియొప్లాసియ అంటే కణముల యొక్క అసాధారణ పునరుత్పాదన.నియొప్లాసియ కంటే ముందు కణాలు సాధారణంగా "మెటాప్లాసియ" లేదా "డిస్ప్లాసియ" అనే అసాధారణ ఉత్పత్తి పద్ధతిని అనుసరిస్తాయి.అయితే మెటాప్లాసియ లేదా డిస్ప్లాసియ అన్ని సందర్భాలలోను నియొప్లాసియకే దారి తీస్తాయని చెప్పలేము.నియొప్లాస్టిక్ కణముల వృద్ధి ఎక్కువగా వుండి చుట్టుప్రక్కల వున్న మామూలు కణజాలముతో సమన్వయములో వుండదు.మస్తిష్కము నుండి వచ్చే ఉద్దీపన ఆగిపొయినా ఈ వృద్ధి ఈ విధముగా అధికముగా కొనసాగుతూనే వుంటుంది.ఈ వృద్ధి సాధారణంగా ఒక ముద్ద లేదా కణితి ఏర్పడటానికి హేతువు అవుతుంది.నియొప్లాసములు ఈ విధముగా ఉండ వచ్చు- 'వృద్ధి చెందనివి', 'హానికరానికి ముందు దశ ' , 'హానికరము' .
వృద్ధి చెందని నియొప్లాసములకు ఉదాహరణ గర్భాశయ కణితి , మెలనోసైటిక్ నెవి . ఇవి ఏ అంగములో అయితే పుట్టాయో అందులోనే వుంటాయి, ఇతర అంగాలకు వ్యాపించవు, కేన్సర్ గా రూపాతరం చెందవు.
హానికరమంత శక్తి కల నియొప్లాసములకు ఉదాహరణ యదాస్థానంలో వున్న కేన్సర్.ఇవి దాడి చేసి నాశనం చేయవు, కాని వాటి వృద్ధికి కావలసినంత సమయము దొరికిన అవి కేన్సర్ లోకి రూపాతరం చెందుతాయి.
హానికరమైన నియొప్లాసములను సాధారణంగా కేన్సర్ అని పిలుస్తారు.ఇవి దాడి చేసి చుట్టు ప్రక్కల వున్న కణజాలాన్ని నాశనం చేస్తాయి.మెటాస్టాసిస్ (కేన్సర్ కణములు శోషరస నాళములు లేదా రక్త నాళముల ద్వారా ఇతర అంగములకు ప్రయాణించి అక్కడ వృద్ధి చెందుట) వుండవచ్చు, తద్వారా ఆతిద్ధేయి మరణానికి కారణమౌతాయి.
ద్వితీయ శ్రేణి నియొప్లాసము అనగా ప్రధాన కణితి నుండి మెటాస్టాసిస్ వలన ఏర్పడ్డ కేన్సర్ కణితి అవ్వవచ్చును లేదా కేన్సర్ చికిత్సలో భాగమైన ఖీమోథిరపీ లేదా రేడియోథిరపీ వలన పూర్తిగా సంబంధం లేని మామూలు కణితి వృద్ధి చెందితే దానిని కూడా ద్వితీయ శ్రేణి నియొప్లాసము అనవచ్చును.
నియొప్లాసియ అంటే వివిధ రకాల రోగాల కలయిక, కాబ్బట్టి దీనిని నిర్వచించడం కష్టం .బ్రిటిష్ ఓంకోలోజిస్టు అయిన ఆర్.ఎ.విల్లిస్ యిచ్చిన నిర్వచనాన్ని సాధారణంగా చెబుతారు:"నియోప్లాసము అంటే కణజాలము యొక్క అసాధారణ ముద్ద,దాని వ్రుద్ధి అధికముగా వుండి చుట్టు ప్రక్కల వుండే సాధరణ కణజాలముతో ఏ మాత్రం సమన్వయము లేనిదై, మార్పుకు కారణభుతమైన ఉద్దీపన ఆగిపోయినను కాని ఇంకా అధికముగా వ్రుద్ధి చెందేది." ఈ నిర్వచనానికి విమర్శలు వునాయి ఎందుకంటే 'నెవి'
ఫ్ల్యాష్ బ్యాక్ లో ఒక అనాథాశ్రమంలో ఆర్య అనే అబ్బాయి చేరతాడు. పరిగెడుతూ అనాథలందరూ దిగే మెట్లలో ఒకదానిపై తను నమిలే బబుల్ గంని అతికించి దానిని ఎవరు తొక్కితే వాడే తన బెస్ట్ ఫ్రెండ్ అని ఆర్య మనసులో అనుకొంటాడు. అజయ్ దానిని తొక్కుతాడు. అప్పటి నుండి బెస్ట్ ఫ్రెండ్ పేరుతో అజయ్ ని ఆర్య వేధిస్తుంటాడు. ఆర్యకి ఈత వచ్చు కాబట్టి అజయ్ కి కూడా రావాలని నీటిలో తోసివేస్తాడు. తన చేయి తెగి గాయం అయినందుకు ఆర్య అజయ్ చేయిని కోసి గాయం చేస్తాడు. స్నేహితుడిని ఎంచుకొనే విధానం, స్నేహం చేసిన తర్వాత స్నేహితునితో వ్యవహరించే తీరు లోనే ఆర్య తన లోని శాడిస్ట్ స్వభావాన్ని చిన్ననాటి నుండి బయటపెడుతూ ఉంటాడు. ఒక సంపన్న కుటుంబం ఒక బాలుణ్ణి దత్తత తీసుకోవటానికి అనాథ శరణాలయం వస్తుంది. అజయ్ ఆర్య లలో ఎవరిని దత్తత తీసుకోవాలో సతమతమయిన వారి కోసం అజయ్ ఆర్యలు బొమ్మా బొరుసూ వేసుకొంటారు. ఆర్య గెలిచినా తన గెలుపూ అజయ్ గెలుపూ ఒకటే అని ఆర్య అజయ్ నే దత్తునిగా వెళ్ళ మంటాడు. పైకి బాధ నటించినా ఆర్య వేధింపు ల నుండి విముక్తి దొరికినందుకు లోలోపల సంతోషిస్తాడు అజయ్.
సంపన్న కుటుంబంలో పెరిగి పెద్దయిన తర్వాత అజయ్ తన పేరిట ఒక సాఫ్ట్ వేర్ సంస్థ నడుపుతూ ఉంటాడు. అజయ్ ని ఒక రౌడీమూక గాయపరచటంతో ఆర్య వారికి దేహశుద్ధి చేస్తాడు. కృతజ్ఞతగా తన సంస్థలో ఉద్యోగం ఇమ్మని బలవంతపెడుతున్న ఆర్యని తన స్నేహితుడిగా ఎక్కడా చెప్పుకోకూడదు, మంచి వాడిగా పేరు తెచ్చుకోవాలి అన్న అజయ్ షరతులకు ఒప్పుకోవటంతో ఆర్యకి ఉద్యోగమిస్తాడు. ఒక వైపు సిగరెట్టుకి సగంలో గీత గీసి అక్కడి వరకు ఒకరు తర్వాత ఇంకొకరు కాల్చాలని వింత నియమాలని పెడుతూనే మరొక వైపు సంస్థలో మంచి ఉద్యోగిగా పేరు తెచ్చుకొంటుంటాడు ఆర్య. ఏ లోపం లేని మిస్టర్ పర్ఫెక్ట్ గా వ్యవహరిస్తున్న ఆర్య ఆ సంస్థ మానవ వనరుల నిర్వాహకుడు దశావతారం అభిమానాన్ని చూరగొనటమే కాక సహోద్యోగిని శాంతి ని కూడా ఆకర్షిస్తాడు. గీత కొత్తగా ఆ సంస్థలో చేరగానే ఆర్య, అజయ్ లిద్దరూ గీతని ప్రేమించటం మొదలుపెట్టటంతో కథ ముదిరి పాకాన పడుతుంది.
కానీ అదేరోజు గీతని పెద్ద ఫ్యాక్షనిస్టు అయిన తన తండ్రి పెద్ది రెడ్డి పంపిన మనుషులు వారి సొంతూరైన కర్నూలుకి తీసుకెళ్ళిపోతారు. ఎలాగైనా గీతని తీసుకువస్తానని కర్నూలు బయలుదేరతాడు ఆర్య. గీతకి జరుగుతోన్న మరో పెళ్ళి ఆగిపోవటంతో, అనివార్య పరిస్థితులలో ఆర్య గీతని పెళ్ళాడతాడు.ఎలాగైనా అజయ్, గీతలను కలపాలనుకునే ఆర్య మొత్తానికి గీతతో సహా హైదరాబాద్ బయలుదేరతాడు. కానీ అజయ్ పెద్ది రెడ్డి చేతుల్లో ఇరుక్కున్నాడని ట్రైను కదిలాక తెలుసుకుంటాడు. వెంటనే ఆర్య గీతను తీస్కుని రాజి రెడ్డి ఇంటికి వెళ్తాడు. గీతని రాజి రెడ్డికి అప్పజెప్పిన ఆర్య తన కొడుకైన సుబ్బిరెడ్డిని కిడ్నాప్ చేసానని, మరుసటి రోజు పెద్ది రెడ్డి మనుషులను అజయ్ ని తీస్కురమ్మని చెప్తాడు. ఈలోపు సుబ్బిరెడ్డితో ఆర్య తామిద్దరూ గీత లవర్స్ అన్న వంకతో స్నెహితుడౌతాడు. ముందుగా అనుకున్నట్టుగానే ఆర్య సుబ్బిరెడ్డి సహాయంతో గీత, అజయ్ లను తీస్కుని కారులో పారిపోతాడు.
గీత టీంకి లీడ్ ఆర్య నే. ఒకరోజు కేవలం ఆర్య ఉన్న లిఫ్టులో గీత ఎక్కుతుంది. మిస్టర్ పర్ఫెక్ట్ తో గుక్క తిప్పుకోకుండా మాటాడుతున్న గీతని ఆర్య్ చుంబిస్తాడు. ఎవరికీ తెలియకుండా గీతకి తన ప్రేమని వ్యక్తపరుస్తుంటాడు. అప్పటికే ఉత్తమ ఉద్యోగి పతకాన్నందుకున్న ఆర్య పై ఇవన్నీ భ్రమలని దశావతారం తోసిపుచ్చుతాడు. ఆర్యని సంస్థ నుండి పంపేయాలని ఎత్తు వేసిన అజయ్ తన కారుని ఆర్య కావాలనే ఢీ కొట్టినట్లు అందరినీ నమ్మిస్తాడు. అయితే ఇది తెలుసుకొన్న గీత అజయ్ తన ప్రేమ పొందటానికే అలా చేశాడని భావించి తను కూడా అజయ్ ని ప్రేమించటం మొదలు పెడుతుంది. స్నేహితుడి కోసం ఎంతటి త్యాగానికైనా ఒడిగట్టగలిగిన ఆర్య అజయ్-గీతల పెళ్ళికి ఏర్పాట్లు చేస్తాడు.
ఆదిత్య ఆర్ట్స్ పతాకం పై ఆదిత్య బాబు నిర్మించిన చిత్రం ఆర్య 2. సుకుమార్ దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో అల్లు అర్జున్, కాజల్ అగర్వాల్, నవదీప్, శ్రద్ధా దాస్, బ్రహ్మానందం ముఖ్యపాత్రలు పొషించారు. ఈ చిత్రానికి దేవి శ్రీ ప్రసాద్ సంగీతం అందించారు. అల్లు అర్జున్-సుకుమార్ ల గతచిత్రం "ఆర్య"కి కొనసాగింపుగా వచ్చిన ఈ చిత్రం ప్రపంచవ్యాప్తంగా 2009 నవంబరు 27 న విడుదలైంది. తెలంగాణ, సమైక్యాంథ్ర గొడవలు, విశ్లేషకుల మిశ్రమ స్పందనలను చవిచూసినప్పటికీ ఈ చిత్రం బాక్సాఫీసు వద్ద లాభాలు గడించి విజయం సాధించింది కానీ మొదటి భాగం సాధించిన విజయాన్ని పొందలేక పొయింది. ఈ చిత్రం మలయాళంలో ఇదే పేరుతో అనువదించబడి భారీ విజయన్ని సాధించింది.
ఆర్య బ్రతకాలనుకుంటున్న గీత కోరికను గ్రహించిన అజయ్ ఆసుపత్రిలో ఆర్యను కలుస్తాడు. ఆర్యను క్షమాపణలడిగి ఆ కారు ప్రమాదం తన పనే అని గీత ముందు నిజం ఒప్పుకుంటానంటాడు. అజయ్ చెడ్డవాడు అవ్వడం ఇష్టంలేని ఆర్య అజయ్ ని పక్కనే ఉన్న బటన్ ను నొక్కమంటాడు. అది ఆక్సిజన్ స్విచ్ అన్న విషయం తెలియని అజయ్ అలాగే నొక్కుతాడు. దానితో ఆర్య ఊపిరి అందుకోవడంలో విఫలమౌతాడు. చివరికి డాక్టర్ల వల్ల బ్రతుకుతాడు. గీత అపార్ధం చేసుకుని అజయ్ ని కొట్టి ఆర్య చేతిని తన చేతుల్లోకి తీసుకుంటుంది. ఆర్య అజయ్ వంక చూసి "సారీ రా" అని అంటాడు. ఆర్య అంతరార్ధాన్ని గ్రహించిన అజయ్ నవ్వుతూ అక్కడి నుంచి వెళ్ళిపోతాడు.
అజయ్ గాయపడిన తన స్నేహితుడు ఆర్య ని ఆసుపత్రిలో స్ట్రెచర్ పై తీసుకువెళ్ళే సన్నివేశంతో చిత్రం మొదలవుతుంది. తన జీవితాన్ని ఆర్య ఎలా మార్చేశాడో అజయ్ ప్రేక్షకులకు చెప్పటం మొదలు పెడతాడు.
ఇది ఆచరణాత్మక మరియు పారిశ్రామిక కళలు మరియు అనువర్తిత శాస్త్రాలకు సంబంధించిన అధ్యయనాలు లేదా శాస్త్రాల సమూహం. సాధారణంగా "సాంకేతికత" మరియు "ఇంజనీరింగ్" అనే పదాలు వ్యవహారిక భాషలో పరస్పరం మార్చుకోబడతాయి. అయితే, ఇవి విభిన్న అర్థాలను కలిగి ఉంటాయి మరియు రంగంలోని విభిన్న అంశాలను సూచిస్తాయి. సాంకేతికతను వృత్తిగా స్వీకరించే వారిని ఇంజనీర్లు లేదా శాస్త్రవేత్తలు అంటారు. మానవులు ఎప్పటి నుంచో టెక్నాలజీని ఉపయోగిస్తున్నారు. ఆధునిక నాగరికత అభివృద్ధికి సాంకేతికత గొప్ప సహకారం అందించింది. సాంకేతికంగా సామర్థ్యం ఉన్న సమాజాలు లేదా దేశాలు కూడా వ్యూహాత్మకంగా బలంగా ఉంటాయి మరియు త్వరగా లేదా తరువాత ఆర్థికంగా కూడా బలంగా మారతాయి.
దీని తరువాత రోడ్లు, ఇళ్ళు, కోటలు, వంతెనలు మొదలైన వాటి నిర్మాణానికి సంబంధించిన అవసరాలు మరియు సమస్యలను పరిష్కరించడానికి సివిల్ ఇంజనీరింగ్ ఉద్భవించింది. పారిశ్రామిక విప్లవంతో పాటు మెకానికల్ టెక్నాలజీ వచ్చింది. ఆ తర్వాత ఎలక్ట్రికల్ ఇంజనీరింగ్, కెమికల్ టెక్నాలజీ మరియు ఇతర సాంకేతికతలు వచ్చాయి. ప్రస్తుతం కంప్యూటర్ టెక్నాలజీ మరియు ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి.
సాంకేతిక విజ్ఞానం అనేది పునరుత్పత్తి మార్గంలో ఆచరణాత్మక లక్ష్యాలను సాధించడానికి జ్ఞానాన్ని ఉపయోగించడం. సాంకేతికత అనే పదం అటువంటి ప్రయత్నాల ఫలితంగా ఉత్పన్నమయ్యే ఉత్పత్తులను కూడా సూచిస్తుంది, పరికరాలు లేదా యంత్రాలు వంటి ప్రత్యక్ష సాధనాలు మరియు సాఫ్ట్‌వేర్ వంటి కనిపించని వాటితో సహా సైన్స్, ఇంజనీరింగ్ మరియు రోజువారీ జీవితంలో సాంకేతికత కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.
చరిత్ర అంతటా, సైనిక అవసరాలు మరియు సవాళ్లను ఎదుర్కొనేందుకు అనేక సాంకేతిక పురోగతులు మరియు ఇంజనీరింగ్ పద్ధతులు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. సైనిక ఇంజనీరింగ్‌లో యుద్ధం మరియు రక్షణలో ఉపయోగించే నిర్మాణాలు మరియు వ్యవస్థల రూపకల్పన, నిర్మాణం మరియు నిర్వహణ ఉంటుంది.
దేవాది దేవుడైన భగవంతుడు జ్ఞాన, బల, ఐశ్వర్య, కీర్తి, సౌందర్య వైరాగ్యాల నిధానం) అని నిర్వచించాడు. వ్యాసుడు పైలునితో భగవంతుని వర్ణిస్తూ, ఆత్మ పదార్థం నిర్వచనానికి అతీతం అన్నాడు. ఆ శక్తి ఎవరూ నిర్వచించలేని మనోమయాది గుణ విశిష్ట బ్రహ్మంగా భావించాలని సూచించాడు. బ్రహ్మానుభూతిని భక్తుడు అనుభవించగలడే కాని ఈ చక్షువులచే చూడటం తరంకానిది. పరబ్రహ్మం ఆవాజ్మానస గోచరమైనది. ఆ శక్తితో ఐక్యం చెందితేనే దైవంతో స్ముడవుతాడు. కాని పురాణ్, ఇతిహాసాల్లో ఎందరికో దైవం ప్రత్యక్షమైనట్లు చెబుతున్నాయి. ఎందరో దైవాన్ని తమకు ప్రియమైన, ఇష్టమైన భావంతో, రూపంగా జపించి తపించారు. మానవుడు పంచభూతాత్మకం కనుక ఈ భౌతిక జగత్తుకు, భౌతిక భావనకు అనుకూలంగా దైవం దర్శనమిస్తాడు. కాని ఆ దర్శనమే పరమాత్మ కానేరదని భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణుడు పార్థునికి వివరిస్తాడు.
వేదవ్యాసుని శిష్యులలోని పైలుడనే ఋషి ప్రథముడు. వేద సమూహాన్ని నాలుగు భాగాలుగా విభజించి ఋగ్వేదాన్ని పైలునికి బోధించి శిష్య పరంపర సహాయంతో వ్యాప్తి చేయమంటాడు వ్యాసుడు. ఆ సందర్భంలో పైలుడు పరమాత్ముని గురించి భిన్నమైన అనేక ప్రశ్నలు వేస్తూ – “వ్యాస మహాశయా! పరమాత్ముడంటే ఆత్మ పదార్థమన్నారు కదా? ఆ ఆత్మపదార్థాన్ని నిర్వచించగలమా?” అంటూ ప్రశ్నించాడు. అప్పుడు దైవం అంటే ఏమిటో వ్యాసుడు సవివరంగా వర్ణిస్తాడు.
ఎవరికి మనసైన పేరుతో వారు పిలుచుకోవచ్చు భక్తుడు తన పారమార్థిక తత్వంతో దైవంపై అనుబంధం ఏర్పరచుకొంటాడు. కోట్లాది భక్తులతో భగవంతునికి సంబంధాలు ఉన్నాయి కనుక ఆయన నామాలూ అసంఖ్యాకంగానే ఉంటాయి. ఒక గుణంతో, ఒక పేరుతో పరమాత్ముని నిర్వచించలేం. వేదవ్యాసుని తండ్రి పరాశరుడు భవంతుణ్ణి -
మొగల్తూరు కోట మట్టితో నిర్మించింది కావడంతో కాలక్రమేణా కూలిపోయింది. నేడు చిన్న లక్క మేడ మాత్రమే మిగిలి ఉంది.ఈ కోట 25 ఎకరాల స్థలంలో ఉంది. దీని చుట్టూ సుమారు 20 అడుగుల మందం రెండు తాడిచెట్ల ఎత్తు గల కోటగోడను మట్టితో నిర్మించారు. వీటికి రెండువైపులా దుర్భేద్యంగా కాల్చిన ఇటుకలతో గోడలు నిర్మించారు.ఈ కోటలోని ప్రత్యేక ఆకర్షణ "లక్షా గృహం" అనగా లక్కమేడ. ఇది ఆనాడు ముఖ్య రాజదర్బారుగా ఉపయోగించేవారు. ఈ మేడలోని గోడల పైభాగంలో చెక్కిన లతలు, పూలు, చిత్రకళా చాతుర్యాన్ని ఇనుమడింపజేస్తాయి.దీనికి పడమరదిశగా ఓ విశ్రాంతి మందిరం ఉంది. దీనిని మహారాజు ఉపయోగించేవారట. ఇందులోకి అడుగుపెడితే ఈనాటి ఎ.సి.గదిలాగా చల్లగా ఉంటుంది. ఈ మేడకు దక్షిణం వైపు గజశాలలు, అశ్వశాలలు శిథిలావస్థలో కనిపిస్తాయి. కోటగోడపై 13 బురుజులు నిలిపారు. అయితే ఒక బురుజు మాత్రమే ఉండే కోటగోడ చూడ్డానికి వీలవుతుంది.
మొగల్తూరు కోట, పశ్చిమగోదావరి జిల్లాలో మొగల్తూరు మండలం, మొగల్తూరులో సా.శ.పూ. 1608 వ సంవత్సరంలో కర్నాటక రాష్ట్రంలో ధర్వాడ జిల్లా ఝల్లిగడ గ్రామానికి చెందిన గంగరాజు చే నిర్మించబడింది. ఇతడు సూర్యవంశానికి చెందిన వీరభాల్లాణుని వంశస్థుడు. వర్నాట దేశము ను ఇతడు కొంతకాలం పాలించాడు. మొగల్తూరు సంస్థానం వారు ఇతడి వంశస్థులు. కౌండిన్య గోత్రానికి చెందిన మొగల్తూరు సంస్థానాధీశుల మతము విశిష్టద్వైతము. వీరు కృష్ణా జిల్లా కైకలూరు తాలూకాలోని కలిదిండి గ్రామంలో నివసించుట వలన ఆ గ్రామ నామము వీరి నూతన గృహనామమైనది. గంగరాజు వెనుక వంశజులలో 6 వ పురుషాంతము వారగు కలిదిండి రంగరాజు మొగల్తూరులో టంకశాల వేయించి తాలూకాలో తొమ్మిది కోటలు కట్టించాడు. అప్పటినుండి మొగల్తూరు రాచపట్టుగా కీర్తి గడించింది. కలిదిండి ప్రభువుల సంస్థానంగా ప్రసిద్ధికెక్కింది.