polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
పాకిస్థాన్ లోని బెలూచిస్థాన్ ప్రావిన్స్ లో కెట్టా అనే ప్రాంతంలో 17 డిసెంబరు 1946న పంజాబీ హిందూ కుటుంబంలో జన్మించారు సురేష్. ఆయన తండ్రి ఆనంద్ సారూప్ ఒబెరాయ్ పంజాబీ వ్యాపారవేత్త, తల్లి కర్టర్ దేవి గృహిణి. భారత విభజన తరువాత వీరి కుటుంబం పాకిస్థాన్ నుంచి హైదరబాద్ కు మారారు. హైదరాబాద్ లో సురేష్ తండ్రి మెడికల్ స్టోర్ చైన్ ను మొదలుపెట్టారు. హైదరాబాద్ లోని సెయింట్ జార్జ్ గ్రామర్ స్కూల్ లో చదువుకున్నారు. చదువుకునేటప్పుడు టెన్నిస్, స్విమ్మింగ్ వంటి క్రీడల్లో బాగా రాణించేవారు. బాయ్ స్కాట్ లో ప్రెసిడెంట్ అవార్డు పొందారు ఆయన. సురేష్ హైస్కూల్ చదువుతుండగా తండ్రి చనిపోయారు. దాంతో ఆయన అన్నదమ్ముళ్ళతో కలసి వారి కుటుంబ వ్యాపారం మెడికల్ స్టోర్స్ చూసుకునేవారు. సురేష్ హిందీ, ఉర్దు, ఇంగ్లీష్, తెలుగు, తమిళ్ భాషలు అనర్గళంగా మాట్లాడగలరు.
1970ల్లో రేడియో షోలలోనూ, నాటకాలతోనూ కెరీర్ మొదలు పెట్టారు సురేష్. పూణె లోని ఫిలిం అండ్ టెలివిజన్ ఇన్ స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియా లో నటన నేర్చుకున్నారు ఆయన. ఆ సమయంలోనే తమిళనాడుకు చెందిన యశోధరను కలుసుకున్నారు ఆయన. 1974లో వారు వివాహం చేసుకున్నారు. 1976లో వారికి ఒక కుమారుడు పుట్టారు. ఆయనే ప్రస్తుతం బాలీవుడ్ నటుడు వివేక్ ఒబెరాయ్. ఆ తరువాత వారి కుటుంబం ముంబైకు మారింది.
సురేష్ ఒబెరాయ్ ప్రముఖ బాలీవుడ్ సహాయ నటుడు. ఆయన అసలు పేరు విశాల్ కుమార్ ఒబెరాయ్. ప్రముఖ బాలీవుడ్ నటుడు వివేక్ ఒబెరాయ్ కు తండ్రి. పాకిస్థాన్ లోని కెట్టా ప్రాంతంలో జన్మించారు సురేష్. కెరీర్ మొదట్లో రేడియోలో పనిచేసేవారు సురేష్. ఆ తరువాత మోడలింగ్ కూడా చేశారు. 1980, 90వ దశకాల్లో సురేష్ బాలీవుడ్ లో ప్రముఖ సహాయ నటునిగా కొనసాగారు.
1970లలో సురేష్ హైదరాబాద్ లో యశోధరను కలిశారు. 1974లో మద్రాసులో ఆమెను వివాహం చేసుకున్నారు. వీరి మొదటి కుమారుడు వివేక్ ఒబెరాయ్ ప్రస్తుతం బాలీవుడ్ లో ప్రముఖ నటుడు. ఆయన భార్య యశోధర తమిళ్ నాడులోని కొయంబత్తూర్ ప్రాంతంలో పలయక్కోటి పట్టకరర్ కుటుంబానికి చెందినవారు.
ముంబైకు వచ్చిన మొదట్లో ఆయన చేసిన రేడియో షోల వల్ల చాలా ప్రసిద్ధి పొందారు. ఆ తరువాత చార్మినార్ సిగరెట్లు, లైఫ్ బాయ్ సబ్బుకూ మోడల్ గా పనిచేశారు. 1970వ దశకం చివర్లో ఆయన ప్రసిద్ధ మోడల్ గా కొనసాగారు.
నటనే కాక, సురేష్ పాటలు కూడా బాగా పాడతారు. ఆయన గాత్రం చాలా స్పష్టంగా ఉంటుంది. జీ టివిలో వచ్చే జీనా ఐసీ కా నామ్ హై షోకు వ్యాఖ్యాతగా కూడా వ్యవహరించారు ఆయన. ఇవే కాక, ఆయన రొమాంటిక్, ఫిలాసఫికల్ కవిత్వం కూడా రాస్తుంటారు.
ధడ్కన్ కాశ్మీర్ వంటి టెలివిజన్ షోలలో కూడా కనిపించారాయన. జీనా ఐసీ కా నామ్ హై షోకు వ్యాఖ్యాతగా కూడా వ్యవహరించారు.
ఇతడు బొమ్మూరు విశ్వవిద్యాలయం తరపున ఒకసారి ‘వచన కవితకు షష్టిపూర్తి’ అన్న శీర్షికతో కవి సమ్మేళనాలు, సభలు నిర్వహించాడు. తరువాత హైదరాబాదులో ‘ఆంధ్ర పద్య కవితా సదస్సు’ నిర్వహించి నండూరి రామకృష్ణమాచార్యులు అధ్యక్షలుగా,ఇతడు ఉపాధ్యక్షులుగా రాష్ట్రం నలుదిశలా పర్యటించి పద్యం విశిష్టతను తెలిపారు. ఇతడు కొత్త గోదావరి వంటి పద్య కావ్యాలే కాకుండా నాటకాలూ వ్రాశాడు. కథలు వ్రాశాడు. అనువాద రచనలు వ్రాశాడు. సాహిత్య వ్యాసాలు, పరిశోధనా గ్రంథాలు వ్రాశాడు. అన్నింటికన్నా సంస్కృత నాటకాలకు వ్యాఖ్యానాలు రాసి ఎనలేని కీర్తి గడించాడు. దేవీ భాగవతం వచన రచన ద్వారా కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు పొందారు. తొలినాళ్ళలో నాస్తిక భావాలున్న ఇతడికి ఆధ్యాత్మిక దిగ్ధర్శకత్వం నెరపినవారు లక్ష్మణ యతీంద్రులు. ఇతడికి దిశానిర్దేశం చేసి ఆచార్యునిగా తీర్చినది ఆచార్య తూమాటి దొణప్ప.
ఒకసారి నాగార్జున విశ్వవిద్యాయలంలో బుద్ధిస్ట్ స్టడీస్ కేంద్రాన్ని ప్రారంభిచడానికి భూటాన్ దేశపు మఠాధిపతి జె.కంపూ, వారి బృందం వచ్చారు. వారితోపాటు అప్పటి మన ఉపరాష్ట్రపతి ఆర్. వెంకట్రామన్, యూజీసీ వైస్ చైర్మన్ ఆచార్య కొత్త సచ్చిదానంద మూర్తి కూడా వచ్చారు. ప్రారంభోత్సవం అయ్యాక సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల్లో భాగంగా బేతవోలు రామబ్రహ్మం రాసిన ‘సౌందర నందం’ నాటకాన్ని ఆ భూటాన్ మఠాధిపతి, బృందం సభ్యులు నిల్చొనే తిలకించారు. నాటకం అయ్యాక బుద్ధుడి భిక్షాపాత్రని డాలర్లతో నింపి, రచయితను అభినందించి, ఆ ఆనందంలో మీరంతా మా దేశం వచ్చి పలుచోట్ల ప్రదర్శనలు ఇవ్వమన్నారు. దాంతో ఇతడు భూటాన్ వెళ్ళి అక్కడ ‘ఉన్మత్త యక్షరాజం, సౌందరనందం’ వంటి బౌద్ధ సంబంధి నాటక ప్రదర్శనలు ఇప్పించి, అక్కడివారి ఆదరాభిమానాలను చూరగొన్నాడు. ఇలా ఇతడు తన రచనల ద్వారా విదేశీయులను సైతం ఆకర్షించాడు.
ఇతడు రావూరి వెంకటేశ్వర్లు ప్రోత్సాహంతో, ప్రేరణతో భాషాప్రవీణ రెండవ సంవత్సరం చదివేప్పుడే అవధానాల వైపు ఆకర్షితుడై పద్ధెనిమిదేళ్ల కే నవరాత్రి ఉత్సవాలకు మొదటి అవధానం చేశాడు. దాదాపు పాతిక సంవత్సరాల్లో 300 వరకు అవధానాలు చేసి తెలుగు ప్రజల హృదయాలను దోచుకున్నాడు. తర్వాత లెక్కలేనన్ని అవధాన సభలకు సంచాలకత్వం వహించాడు. కొవ్వూరు సంస్కృత కళాశాల నుంచి వెలువడే ‘గౌతమి’ మాసపత్రికకు ఒక్క సంవత్సరం పాటు సంపాదకుడుగా వ్యవహరించి అంతవరకు గ్రాంథికంలో వెలువడుతున్న ఆ పత్రికను పూర్తిగా వ్యవహారంలోకి తెచ్చిన ఘనత ఇతనికే దక్కుతుంది. ఆ పత్రికలో ఇతను ‘జయసింహ చరిత్ర’ అన్న శీర్షికతో సరళ శైలిలో పద్యాలు వ్రాశాడు.
బేతవోలు రామబ్రహ్మం పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, నల్లజర్ల గ్రామంలో ఒక అతి సామాన్య కుటుంబంలో 1948, జూన్ 10 న జన్మించాడు. కష్టాలే తోడుగా ఇతని ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం సాగింది. ఆ తర్వాత కొవ్వూరు సంస్కృత కళాశాలలో భాషా ప్రవీణ చేశాడు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ఎం.ఏ తెలుగు చదివాడు. తరువాత నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ఆచార్య తూమాటి దొణప్ప పర్యవేక్షణలో తెలుగు వ్యాకరణాలపై సంస్కృత ప్రాకృత వ్యాకరణాల ప్రభావం అనే అంశంపై పిహెచ్.డి. చేశాడు.
బేతవోలు రామబ్రహ్మం సంస్కృతాంధ్ర పండితుడు, పద్యకవి, అవధాని, కథకుడు, అనువాదకుడు, విమర్శకుడు, వ్యాఖ్యాత అంతకుమించి అధ్యాపకుడు.
వలిగొండ మండలం తుమ్మలగూడెం గ్రామ శివారులో ఉన్న రెండు పెద్ద గుండ్లపై బుద్ధుడు, ప్రపంచ ప్రఖ్యాత బౌద్ధాచార్యుడైన ఆచార్య నాగార్జునుడి శిల్పముద్రలు లభించాయి. సా.శ. 435వ సంవత్సరంలో గోవిందరాజు వర్మ అనే రాజు తన 37వ రాజ్యసంవత్సరంలో రూపొందించిన రాగిశాసనాల ఆధారంగా ఆయన ఆధారాలను వెలికితీశారు. ఈ శాసనాల ఆధారంగా ఇంద్రపాలనగరం, బౌద్ధ విగ్రహాల కోసం ఆయన పరిశోధన చేశారు. ఆయన పరిశోధనలో అక్కడ బౌద్ధవిగ్రహాలు ఉన్న మాట నిజమేనని, దాదాపు 1580 ఏళ్ల క్రితమే అక్కడ బుద్ధ పూర్ణిమ నిర్వహించారని తేలింది.
పాలమూరు జిల్లాలోని వంగూరు మండలం తిమ్మాయిపల్లి గ్రామ పరిధిలోనున్న చెన్నయవొలం గుట్టల్లో నెలకొన్న ఒక కోవెలలో 17వ శతాబ్దంనాటి శాసనాన్ని ద్యావనపల్లి గుర్తించారు. ఈ శాసనానికి సమీపంలోని తిమ్మినోని చెరువుంది. శాసనంలోనూ నరహరి పేరిట ఒక చెరువు నిర్మించినట్లు ఉంది. ఆ గుట్టపై అనేక గుహల్లో నవీన శిలాయుగం నాటి పురావస్తు ఆధారాలు లభించాయి.
కొన్ని కుండ ముక్కలు, రాతి ముక్కలు మహబూబ్ నగర్ నుండి 20 కి.మీ దూరంలో గల మన్నెంకొడ వద్ద గల రాతి గుహలలో గల చిత్రాలనుండి కనుగొనబడినవి. తెలంగాణ యొక్క చరిత్ర 10,000 సంవత్సరాల ముందుగా యున్నట్లు ఆధారాలు లభించాయి.
అమ్రాబాద్‌ మండలం, మెడిమల్కల సమీపాన పురాతన ఆలయం వద్ద కాకతీయులకు సంబంధించిన శాసనాలు, చిత్రాలు లభ్యమయ్యాయి. వీరవనిత రుద్రమదేవి సా.శ.1296లో మరణించలేదనీ. నల్గొండ జిల్లా చందుపట్లలో వెలుగుచూసిన శిలాశాసనం ప్రకారం సా.శ.1289 నవంబరు చివరివారంలో మృతి చెందిందన్న అంశాన్నే ఈ శిలాశాసనమూ ధ్రువీకరిస్తున్నట్లు సత్యనారాయణ చెప్పారు. మేడిమల్కల ప్రసిద్ధ మల్లికార్జున దేవాలయం, దానికి అనుబంధంగా కలు మఠం ఉండేవని సా.శ.1290 ఫిబ్రవరి 20 తేదీతోఉన్న శాసనం చెబుతోంది.
స్వగ్రామంలో ఏడవ తరగతి వరకు చదివిన సత్యనారాయణ ఆ తరువాత వెల్గటూర్ గ్రామంలో పదవ తరగతి వరకు చదివాడు. నాగార్జున సాగర్ లోని ఏపిఆర్జేసిలో ఇంటర్మీడియట్ విద్యను చదివి రాష్ట్రస్థాయిలో నాలుగవ ర్యాంక్ సాధించాడు. హైదరాబాదులోని నిజాం కళాశాలలో డిగ్రీ, హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాలయంలో ఎంఏ చదివాడు. తెలంగాణలో పర్యావరణ చరిత్ర అనే అంశంపై పిహెచ్.డి. పట్టా అందుకున్నాడు. వివిధ అంశాలపై 14 డిగ్రీలు చేశాడు.
ఉపాధ్యాయుడిగా, నిజాం కళాశాలలో లెక్చరర్ గా పాఠాలు బోధించాడు. గ్రూపు 2 పరీక్ష రాసి ఉద్యోగం సంపాదించి కొంతకాలం అంబేద్కర్ విశ్వవిద్యాలయం, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, ఆచార్య జయశంకర్ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాలకు ఆడిటర్ గా పనిచేశాడు. ఆ తరువాత గ్రూప్ 1 పరీక్ష కూడా రాసి ఉద్యోగం సంపాదించాడు. ప్రస్తుతం తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని అన్ని గిరిజన మ్యూజియంలకు క్యూరేటర్ గా ఉన్నారు.
డా. ద్యావనపల్లి సత్యనారాయణ, తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన చరిత్రకారుడు. ఆయన పరిశోధనా విభాగంలో తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం 2014 కీర్తిపురస్కారాన్ని అందుకున్నారు. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో గిరిజన సంగ్రహాలయ సంరక్షకులుగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించిన సత్యనారాయణ ప్రస్తుతం తెలంగాణ రాష్ట్ర గిరిజన సంక్షేమశాఖ ఉప సంచాలకులుగా ఉన్నారు.
సత్యనారాయణ జూలై 20న తెలంగాణ రాష్ట్రం, జగిత్యాల జిల్లా, వెల్గటూర్ మండలం, మగ్గాల గడ్డ అనే గ్రామంలోని మధ్య తరగతి చేనేత కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఆ గ్రామంలో అందరూ చేనేత కార్మికులే ఉండేవారు. తల్లిదండ్రులు చేనేత కార్మికులు.
బోర్సాడ్ సత్యాగ్రహం గుజరాత్కు చెందిన బోర్సాడ్ ప్రాంతంలో 1923లో సాగిన సహాయ నిరాకరణోద్యమ ఘట్టం. వల్లభ్ భాయి పటేల్ ఈ సత్యాగ్రహానికి నేతృత్వం వహించారు. బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం సెప్టెంబరు 1923లో ఆనంద్, బోర్సాడ్ తాలూకాల్లో బందిపోటు దొంగల దోపిడీలు సాగుతున్నాయని, ప్రభుత్వానికి ప్రజలు సహకరించట్లేదనీ కనుక తమకు అదనపు సైన్యం, పోలీసుల ఖర్చు అవసరమౌతోందంటూ లెవీ పన్ను విధించింది. ఐతే బందిపోట్లకు పోలీసులు పరోక్షంగా సహకరిస్తూండగా, వారిని పట్టించే సమాచారం చెప్పిన ప్రజలు ఆ కారణంగా బందిపోట్ల దాడికి మరణించారు. ఈ నేపథ్యంలో దీన్ని అవమానకరంగా, అన్యాయంగా భావించిన ప్రజలు వల్లభ్ భాయ్ పటేల్ ఆధ్వర్యంలో సత్యాగ్రహం చేశారు. పటేల్ స్థానికులు, నిజాయితీ పరుడైన ఓ ప్రభుత్వ చిరుద్యోగి సహకారంతో పోలీసులు-బందిపోట్ల అనుబంధం గురించి సాక్ష్యాధారాల సంపాదించి ప్రభుత్వ వాదనలు తిప్పికొట్టారు. చివరకు ప్రభుత్వం దిగివచ్చి లెవీ రద్దుచేసి, బందిపోటు నాయకుల్ని పట్టుకుని శిక్షించింది.
ఈ బందిపోట్లతో కొన్నిచోట్ల పోలీసులు కుమ్మక్కయ్యారు. బబ్బర్ దేవాను అణచివేయడానికి పోలీసులే ఆలియాకు మందుగుండు, తూటాలు వంటివి ఇచ్చారు. కానీ అతను ఆ దిశగా ఏమీ చేయలేదు. పోలీసులకు ప్రజలు బందిపోట్ల గురించి సమాచారాన్ని ఇచ్చినప్పుడు ఆ బందిపోట్ల వద్ద సొమ్ము తీసుకున్న పోలీసులు ఇన్ఫార్మర్ల వివరాలు బందిపోట్లకు చేరవేసేవారు. సమాచారమిచ్చిన వ్యక్తులను బందిపోట్లు చెట్లకు మేకులు కొట్టి, తూటాలతో కాల్చడం వంటి తీవ్రమైన చర్యలతో చంపేసేవారు. ఈ వాస్తవాలను వక్రీకరించి ప్రజలు బందిపోట్లను పట్టుకునే ప్రయత్నంలో ప్రభుత్వానికి సహకరించట్లేదంటూ, ఈ ప్రాంతంలో జరిగిన పోలీసు కార్యక్రమాలకు లెవీగా రెండున్నర లక్షల రూపాయలు విధించింది. దాని ప్రకారం పదహారేళ్ళు నిండినవారంతా రెండు రూపాయల ఏడణాల లెవీ చెల్లించాల్సివుంటుంది.
ప్రభుత్వం ఈ లెవీని విధించినప్పుడు ప్రజలు అందుకు నిరసనగా బోర్సాడ్ పట్టణంలో దుకాణాలు మూసివేశారు. పురపాలక సంఘాధ్యక్షుడు భోగీలాల్ చోక్సీ తన పదవికి రాజీనామా చేశారు. అదనపు పోలీసులు అవసరమౌతున్నారన్న కారణం చూపి వేసిన లెవీ కావడంతో పోలీసులు తమ గ్రామానికి రానక్కరలేదనీ, తామే బందిపోట్ల సంగతి తేల్చుకుంటామని రాస్ గ్రామస్థులు స్పష్టం చేశారు.
ఆధునిక యుగములో వెలసిన పద్మ పురాణములలో మొదటిది వేలూరి శివరామ శాస్త్రి గారి ఆముద్రిత పద్మ పురాణము.రెండవది పిశుపాటి చిదంబర శాస్త్రి గారి శ్రీమదాంధ్ర పద్మపురాణము. శివరామ శాస్త్రిగారును, చిదంబర శాస్త్రిగారును ఇంచుమించు సమాన వయస్కులు. ఇరువురును శతావధానులు.వేలూరి వారి పద్మపురాణము సమగ్రముగా లభించటంలేదు. ఆది ఖండము, భూమి ఖండము, బ్రహ్మ ఖండము అను మూడు ఖండములు మాత్రమే ఉన్నాయి. ఇక పిసుపాటివారు పద్మపురాణము మాత్రమే తెలుగులో లభించుచున్న సమగ్ర గ్రంథము.విశేషమగు వ్యయప్రయాసలకోర్చి ఈమహాగ్రంధమును రసజ్ఞుల సహాయసహకారములతో నాలుగు సంపుటములుగా ముద్రించి తెలుగువారికి సమర్పించి ధన్యులైన వారు కవిసోదరులైన సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రిగారు- విశ్వేశ్వరశాస్త్రి గారు.
ఈ గ్రంథంలోని పాఠ్యాన్ని మేళవించిన విధానాన్ని పరిశీలిస్తే ఇది వివిధ యుగాలలో వేర్వేరు రచయితలు రాసిన వేర్వేరు విభాగాలను సంకలనం చేసినట్లుగా కనిపిస్తుంది. ఇందులో సృష్టి నిర్మాణం, పురాణాలు, వంశచరిత్రలు, భూగోళ శాస్త్ర సంబంధ విషయాలు, నదులు, ఋతువులు, దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని వివిధ పుణ్యక్షేత్రాలకు ముఖ్యంగా తీర్థయాత్రలు, వాల్మీకి రామాయణంలోని సీతా రాముల కథ కన్నా భిన్నమైన కథనం, పండగలు, ఎక్కువగా విష్ణువును కీర్తించే, కొంచెం శివుని, కీర్తించే గాథలు, నీతి నియమాలు, అతిథి ఆదరణ, యోగా, ఆత్మను గురించిన తాత్విక వివరణ, అద్వైతం, మోక్షం లాంటి అంశాలను స్పృశించారు.
ప్రస్తుతం ఈ పురాణం యొక్క రాతప్రతులు వివిధ పాఠాంతరాల రూపంలో లభ్యమౌతున్నాయి. వీటిలో రెండు ముఖ్యమైనవి. ఈ రెండింటి మధ్యలో చాలా తేడాలున్నాయి. ఒకటి భారతదేశం తూర్పు ప్రాంతానికి చెందినది కాగా మరొకటి పడమర ప్రాంతానికి చెందినది. ఇది 55,000 శ్లోకాలు కలిగిన పెద్ద గ్రంథాలలో ఒకటిగా చెప్పబడుతున్నా ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న ప్రతులలో సుమారు 50,000 శ్లోకాలు ఉన్నాయి.
పద్మ పురాణం హిందూ పవిత్ర గ్రంథాలైన అష్టాదశ పురాణాలలో ఒకటి. ఇందులో ఎక్కువగా విష్ణువు గురించి ప్రస్తావన ఉంటుంది. శివుడి గురించి, శక్తి గురించి కూడా కొన్ని అధ్యాయాలు ఉన్నాయి. సాధారణంగా విజ్ఞాన సర్వస్వంలో ఉండే అంశాలు చాలా ఉన్నాయి.
పైన పేర్కొన్న ఇరువురే కాక పేరూరు సంస్థానాధీశులు వేంకట రామోజీ రామర్సు వారి ఆస్థాన విద్వాంసులైన మరువాడ శంభన్న శాస్త్రి గారు ఆంధ్ర వచనములో ఆదిమ ఖండము, బ్రహ్మ ఖండము, భూమి ఖండము లను రచించారు.
గ్రామం ప్రధాన జిల్లా రోడ్డుతో అనుసంధానం కాలేదు. సమీపప్రధాన జిల్లా రోడ్డుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసుగ్రామంలో లేదు. సమీపపబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
ప్రభుత్వ సర్వీసులో పనిచేస్తున్న అతను స్వచ్ఛందంగా పదవీ విరమణ చేసి కొన్నాళ్లపాటు పుట్టపర్తి భగవాన్ సత్యసాయిబాబా సన్నిధిలోనే వుంటూ సేవచేసాడు. తరువాత అతని అపారమైన అనుభవాన్ని ఆంధ్రప్రదేశ్ హస్తకళల అభివృద్ధి సంస్థ, డాక్టర్ ఎంసీఆర్ హెచార్డీ సంస్థ కొంతమేరకు ఉపయోగించుకున్నాయి. అంతరించి పోతున్న హస్తకళల మీద ఆయన సుదీర్ఘ అధ్యయనం చేశాడు. అతను హస్తకళల తయారీ ప్రదేశాలకు వెళ్ళి, హస్తకళాకారులతో స్వయంగా అనేక మార్లు మాట్లాడి, వాటి నేపథ్యం, తయారీ విధానం, అంతరించి పోవడానికి దారితీస్తున్న కారణాలను కూలంకషంగా పరిశీలించి సమగ్ర నివేదికలు తయారు చేసాడు. వాటినెలా పునరుద్ధరించాలో కూడా సూచించాడు. అతని నివేదిక ఆధారంగానే వాటి పునరుద్ధరణకొరకై "హస్తకళల అభివృద్ధి కేంద్రాలను" కేంద్ర-రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సంయుక్త నిధులతో ఏర్పాటు చేశారు.
విరివిగా పుస్తకపఠనం, రచనలు చేసే అలవాటున్న ఈయన ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో సమాచార-పౌర సంబంధాల శాఖకు డైరెక్టర్ గా, ఆంధ్రా బ్యాంకు పౌర సంబంధాల అధికారిగా, చలనచిత్ర అభివృద్ధి సంస్థ మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ గా, అంబేద్కర్ సార్వత్రిక విశ్వ విద్యాలయానికి పరీక్షల విభాగపు కౌన్సిలర్ గా పనిచేశాడు. స్వచ్ఛంద పాత్రికేయుడిగా ప్రసిద్ధికెక్కిన అతను ఆంధ్రప్రదేశ్ హస్తకళల అభివృద్ధి సంస్థ సలహాదారుడిగా, నేషనల్ ఇన్పర్మేషన్ సర్వీసెస్ న్యూస్ ఫీచర్ గౌరవ సంపాదకుడిగా కూడా పనిచేశాడు. ఆతని భార్య సరోజినీదేవి.
1958 లో ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో సమాచార పౌరసంబంధ శాఖలో డీపీఆర్వోగా ఉద్యోగంలో చేరిన పర్వతాలరావు, స్వయం కృషితో, స్వయం ప్రతిభతో, అదే శాఖలో ఉన్నతోన్నత స్థానమైన డైరెక్టర్ పదవిని నిర్వహించాడు. డాక్టర్ మర్రి చెన్నారెడ్డి మొట్టమొదటి సారి ముఖ్యమంత్రి పదవి చేపట్టినప్పుడు, ప్రప్రథమంగా సీఎం పీఆర్వో పదవిని ఏర్పాటు చేయగానే, సమాచార పౌర సంబంధాల శాఖలో డిప్యూటీ డైరెక్టర్ గా పనిచేస్తున్న అతనిని ఆయనే స్వయంగా ఆ పదవిలో నియమించాడు.
అతనికి ఆంగ్లం, తెలుగు భాషల్లో ప్రావీణ్యం వున్నందున, వచన, కవిత్వ రచనలెన్నో చేసాడు. అతను బహుగ్రంథకర్త. అతను రాసిన వాటిలో ముఖ్యమైన వాటిలో: టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు జీవిత చరిత్ర ఆధారంగా వంద చిన్ని కథలను "ప్రకాశం గాథా శతి", "మన సుప్రసిద్ధ దేవాలయాలు", "పరమాచార్య పావన గాథలు", "నారసింహాయ" పేర్కొనవచ్చు. అనేక పత్రికలకు ఆయన వ్యాసాలు రాసేవాడు.
భండారు పర్వతాలరావు సమాచార పౌరసంబంధాల శాఖలో పనిచేశారు. ఈయన, ముఖ్యమంత్రులయిన మర్రి చెన్నారెడ్డి, టి.అంజయ్య, భవనం వెంకట్రామ్, కోట్ల విజయభాస్కరరెడ్డి, ఎన్.టి.రామారావుగార్ల వద్ద పబ్లిక్ రిలేషన్స్ ఆఫీసర్‌గా పనిచేశారు.
ఆంధ్రుల మధ్య ఆసియా నుండి తరచూ దండయాత్రలు ఎదుర్కొంటూ, శక్తివంతమైన విశాల సామ్రాజ్యాన్ని పరిపాలించారు. వీరి సైనిక శక్తితో పాటు, వ్యాపార దక్షత, నావికా కౌశలానికి చరిత్రలో మొట్టమొదటి సారిగా ఆగ్నేయ ఆసియాలో భారత కాలనీలు స్థాపించడమే తార్కాణం.
క్రీ.పూ200 సంవత్సరంలో శాతవాహనులు నేటి తెలంగాణ, ఆంధ్ర ప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర ప్రాంతంలో అధికారంలోకి వచ్చి, 400 యేళ్ళకిపైగా పరిపాలించారు. ప్రస్తుతం ఆంధ్ర ప్రదేశ్ తెలంగాణ, మహారాష్ట్ర, మధ్య ప్రదేశ్, ఛత్తీస్ గఢ్, ఒరిస్సా, గోవా, కర్నాటకలలో చాలా భూభాగాన్ని శాతవహనుల ఏలుబడిలో ఉండేవి. వీరి మొదటి రాజధాని కోటిలింగాల, అనంతరం ప్రతిష్ఠానపురానికి, చివరగా అమరావతికి మారింది.
సామ్రాజ్య స్థాపకుడు సిముక, మహారాష్ట్ర మాళవ ప్రాంతాలను ఆక్రమించాడు. అతని తరువాత వచ్చిన అతని తమ్ముడు కన్హ , రాజ్యాన్ని పశ్చిమ, దక్షిణ దిక్కులలోకి మరింతగా విస్తరించాడు. అతని పిమ్మట వచ్చిన శాతకర్ణి -1, ఉత్తరభారతదేశానికి చెందిన శుంగ వంశని అంతం చేశాడు.
అతని అనంతరం వచ్చిన, గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి, శకులను , పహ్లవులను , యవనులను దండయాత్రలకి తిప్పికొట్టాడు. అతని సామ్రాజ్యంలో మహారాష్ట్ర, సౌరాష్ట్ర, మాళవ, పశ్చిమ రాజస్తాన్, విదర్భ ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. అనంతరం అనేక భూభాగాలను కోల్పోయిన శాతవాహన సామ్రాజ్యం, చివరగా యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణి కాలంలో మళ్ళీ ఉచ్ఛస్థితిలోనికి వచ్చినా, అతని మరణానంతరం పరిమితమై పోయింది.
భారతదేశంలో సైన్యం గురించిన ప్రస్తావనలు వేల సంవత్సరాలకిందటి వేదాల లోను, రామాయణ, మహాభారతాల లోను కనిపిస్తాయి. ప్రాచీన కాలంనుండి, 19వ శతాబ్దం వరకూ, భారతదేశాన్ని పరిపాలించిన చక్రవర్తుల నుండి చిన్నచిన్న భూభాగాలను ఏలిన రాజుల వరకు, రాజ్యంకోసం, అధికారంకోసం యుద్ధాలు చేసారు. సా.శ. 19 వ శతాబ్దంలో బ్రిటీషువారు, భారతదేశంలో తమ వలసరాజ్యాన్ని స్థాపించారు.
ప్రస్తుత భారతసైన్యానికి ముందు, మూడు ప్రెసిడెన్సీలు పోషించిన సిపాయి సమూహాలు, స్థానిక కాల్బలాలు, అశ్వదళాలు, ఉండేవి. సా.శ. 19వ శతాబ్దంలో, ముందున్న ప్రెసిడెన్సీల సైన్యాన్నీ, ఒకే గొడుగు కిందకి తెచ్చి, భారత సైన్యాన్ని ఏర్పరిచారు. బ్రిటీషు భారత సైన్యం, రెండు ప్రపంచ యుద్ధాలలోనూ పాల్గొన్నది.
రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత, కొన్ని యుద్ధకాల ప్రత్యేక దళాలు రద్దుచేయబడ్డాయి. అటుపైన, భారత-పాకిస్తాన్ విభజనలో సైనికబలాలు కూడా పంచబడ్డాయి. భారత రక్షణ బలాలు, మూడు భారత-పాకిస్తాన్ యుద్ధాలలోను, భారత-చైనా యుద్ధంలోనూ పాల్గొన్నాయి. సా.శ. 1999లో భారత సైన్యం, పాకిస్తాన్ తో కార్గిల్ యుద్ధం కూడా చేసింది. ఐక్య రాజ్య సమితి యొక్క శాంతిస్థాపన కార్యక్రమాల్లో, భారత రక్షణ దళాలు అనేకమార్లు పాల్గొన్నాయి. ఐరాస శాంతిదళాల సంఖ్యాపరంగా భారత రక్షణ దళాలు రెండోస్థానంలో ఉన్నాయి.
సెల్యుకిడ్ సామ్రాజ్య రాయబారి మెగస్తనీస్ ప్రస్తావన ప్రకారం, చంద్రగుప్తుని సైన్యంలో 30,000 అశ్వికబలం, 9000 యుద్ధగజాలు, 600000 కాల్బలం ఉన్నాయి. భారత ఉపఖండంలో చాలాభాగాన్ని చంద్రగుప్తుడు ఆక్రమించాడు. భారతదేశం పైకి ఆక్రమణకి పూనుకున్న సెల్యూకిడ్ సామ్రాజ్య స్థాపకుడు సెల్యూకస్ నికేటర్ను ఓడించడమేకాక, సింధు నదికి తూర్పున ఉన్న భూభాగాలను కూడా ఆక్రమించాడు. అటుపైన దక్షిణంవైపు దండెత్తి, మధ్య భారతదేశాన్ని కూడా తన ఏలుబడిలోనికి తెచ్చుకున్నాడు. ఇతని సైన్యంలో కాల్బలం, అశ్వదళం, గజబలం, రథికులు, నావికాదళం, రవాణా అనే ఆరు విభాగాలకి ఆరుగురు అధిపతులకూడిన వ్యవస్థ ఉండేది.
కాల్బలం వెదురుబొంగులతో చేసిన ధనుస్సుని, పిడి కలిగిన చేతికత్తులు ఒకటి-రెండు కలిగి ఉండేవి. ఇతర పదాతి దళాలు తోలు డాలునీ, ఈటె గానీ బల్లెంగాని కలిగి ఉండేవారు. ఏనుగుల తలపైన, మావటివాడు, వెన్నుపైన ధనుర్దారులుగానీ, బల్లెపుగాళ్ళు గానీ ఉండేవారు. గ్రీకులు కనుగొన్న అంబారీ, ఏనుగులపైన ఉండకపోవచ్చు. రథాల వినియోగం తగ్గినప్పటికీ, వాటి ప్రతిష్ఠ మూలంగా సైన్యంలో కొనసాగాయి.
సూరి సామ్రాజ్య సైన్యంలో సాధారణ సైనికునిగా జీవితం ప్రారంభంచిన హేమచంద్రుడు లేదా హేమూ సా.శ. 1552 నాటికి పంజాబు గవర్నరుగా నియమింపబడ్డాడు. అటుపైన, సూరి సామ్రాజ్యంపైన తిరుగుబాటు చేసిన బెంగాల్-ఆఫ్ఘన్ సేనలను అణిచివేసి, బెంగాలు గవర్నరుగా ఉండిన సమయంలో, అదిల్ షా సూరిని ఓడించి, మొగల్ చక్రవర్తి హుమయూన్ ఢిల్లీని ఆక్రమించాడు. సా.శ. 1556 సంవత్సరంలో హుమయూన్ మరణానంతరం, అదే అదునుగా భావించి బెంగాలునుండి ఆఫ్ఘన్, భారతీయ సేనలతో తన దండయాత్రలని ప్రారంభంచాడు. 22 వరుస యుద్ధాలలో ఓటమినెరుగని హేమూ బీహార్, ఉత్తర ప్రదేశ్, మధ్యప్రదేశ్ లలో అనేక బలమైన దుర్గాలను ఆక్రమించడమే కాక, కీలకమైన ఆగ్రా కోటనీ, చివరగా సా.శ. 1556 అక్టోబరు 6న ఢిల్లీ కోటనీ ఆక్రమించాడు. సా.శ. 1556 అక్టోబరు 7న ఢిల్లీ చక్రవర్తిగా పట్టాభిషిక్తుడై, విక్రమాదిత్య అనే నామాన్ని ధరించాడు. కేవలం నెలరోజులు మాత్రమే ఢిల్లీ చక్రవర్తిగా ఉండిన హేమూ, సా.శ. 1556 నవంబరు 6న రెండవ పానిపట్టు యుద్ధంలో ఓడింపబడి, అక్బరు సంరక్షకుడైన భైరాం ఖాన్ చేత వధింపబడ్డాడు.
పల్లవ రాజు మహేంద్రవర్మన్ కొడుకు, నరసింహవర్మన్ తండ్రి పరాజయానికి ప్రతీకారం తీర్చుకునేందుకు, చాళుక్యుల రాజధాని వాతాపి/బాదామిపై దండెత్తాడు. ఆతని సేనాని పరంజోతి నాయకత్వంలో సాగిన ఈ దండయాత్రలో, నరసింహవర్మన్ చాళుక్యులని ఓడించి, రెండవ పులకేశిని వధించాడు. చాళుక్యుల రాజధాని వాతాపిని ధ్వంసం చేసి, వాతాపికొండ అనే బిరుదుని పొందాడు. అటుపైన, చాళుక్య-పల్లవుల మధ్య పగలుప్రతీకారాలు శతాబ్దానికిపైగా సాగాయి. వీరి మధ్య అనేక యుద్ధాలకి వేంగిదేశం వేదిక అయింది. చివరికి చాళుక్య రాజు, విక్రమాదిత్యుడు-3 సా.శ. 740 పల్లవులని పూర్తిగా ఓడించాడు. అటుపైన, సా.శ. 750 సంవత్సరంలో వీరి అధికారాన్ని, రాష్ట్రకూటులు కూలదోసారు. సా.శ. 970లో చాళుక్యుల వంశస్థుడు, తైలపుడు - 2, రాష్ట్రకూటుల అధికారాన్ని కూలదోసి, చాళుక్య సామ్రాజ్యాన్ని పునరుద్ధరించారు. వీరిని కళ్యాణి చాళుక్యులు అని కూడా పిలుస్తారు. అధికారం కోసం వీరు, చోళులుతో పోటిపడ్డారు.
గుప్తులకాలంనాటి సైన్యం రూపురేఖలని శివ ధనుర్వేదం వర్ణిస్తుంది. గుప్తులు యుద్ధగజాలపైన ఎక్కువగా ఆధారపడ్డారు. గుఱ్ఱాల వినియోగం తగ్గించారు. యవనులపైన, శకులపైన, ఇతర ఆక్రమణదారులపైన యుద్ధాలలో కలసిరాకపోవడం వల్ల, రథాల వినియోగం గణనీయంగా తగ్గిపోయింది. గదలు, కొరడాలతో ఆయుధాలుగా కలిగి, రింగుల కవచాలు ధరించిన అశ్వికదళం భారీసంఖ్యలో, గుప్తుల సైన్యంలో ఉండేది. శత్రువులపైన వీరు మెరుపుదాడులు చేసేవారు. వీరి కాల్బలంలో, విలుకాండ్రు కూడా ఉండేవారు. వెదురు బొంగు గానీ లోహాలతో చేసిన వింటిని ధరించేవారు. వెదురు బొంగు, లోహపు మొనలతో కూడిన బాణాలను సంధించేవారు.శత్రుగజాలపైన ఇనుప కమ్మీలను ప్రయోగించేవారు. అప్పుడప్పుడు నిప్పు చుట్టిన బాణాలు కూడా ప్రయోగించేవారు. విలుకాండ్రని పరిరక్షిస్తూండే కాల్బలం కవచాలు, బల్లేలు, పొడవాటి కత్తులు ధరించేవారు. ప్రాదేశిక జలాలను పరిరక్షించడానికి, గుప్తుల నావికాబలగం ఉండేది.
ఇండో-ఆర్యన్ల ఋగ్వేద తెగలు, ‘రాజు’ అనిపిలవబడే తమ నాయకుల ఆధ్వర్యంలో, తమలో తాము, ఇతర తెగలతోనూ యుద్ధాలు చేసేవారు. ఋగ్వేదంలో వర్ణించినట్టు వీరు కంచు ఆయుధాలు, గుఱ్ఱాలు లాగే రథాలు వాడేవారు. యుద్ధంలో లభించిన ‘కొల్లసొమ్ము’ లో సింహభాగం తెగనాయకునికి చేరేది. ఈ వీరులందరూ క్షత్రియ వర్ణానికి చెందినవారు.
ఋగ్వేదానంతర కాలం లో వచ్చిన వేదాలలోనూ, ఇతర సాహిత్యంలోనూ, సైన్యం గురించి తొలిప్రస్తావనలు కనిపిస్తాయి. గజబలం యొక్క తొలి ప్రస్తావనలు ఈ కాలంనాటివే.
భారతదేశపు గొప్ప ఇతిహాసాలైన రామాయణ, మహాభారతాలు, మహా జనపదాలు ఏర్పడుతున్న కాలంనాటి సైనికనిర్మాణాలు, యుద్ధరీతులు, ఆయుధాల గురించి వర్ణనలు కలిగి ఉంటాయి. యుద్ధ రథాలు, గజబలాలు, వైమానిక దళాల గురించి కూడా వర్ణనలు ఉన్నాయి. మహాభారతంలో యుద్ధవ్యూహాలు గురించి కూడా వర్ణనలున్నాయి.
సా.శ. 712 సంవత్సరంలో ముహమ్మద్ బిన్ ఖాసిం అల్-తఖాఫీ అనే అరబ్బు సేనాని , సింధురాజ్యంపై దాడి చేసి ఆక్రమించాడు. సింధు లోయ ని ఆనుకుని సింధురాజ్యాన్ని రాయ్ వంశానికి చెందిన, రాజా దాహిర్ పాలిస్తూ ఉన్నపుడు ఈ దాడి జరిగింది. సా.శ. 712 కి ముందు సింధుపై అనేక అరబ్బు దాడులు జరిగినప్పటికీ, స్థానిక బౌద్ధుల సహకారంతో నిలువరింపబడ్డాయి. అయితే, సా.శ. 712నాటికి సింధురాజుకి బౌద్ధుల సహకారం లభించకపోవడంతో. సింధు ప్రాంతం ఆక్రమణకి గురై, భారతదేశం మహమ్మదీయ పాలనకి నాంది పలికినట్లైనది. కాజీ ఇస్మాయిల్ వ్రాసిన చాచ్ నామా అప్పటి పరిస్థితులను వర్ణిస్తుంది. అటుపైన సా.శ.738లో తూర్పు, దక్షిణ దిశలుగా సాగిన అరబ్బుల విస్తరణ ప్రయత్నాలను, రాజస్థాన్ యుద్ధంలో దక్షిణపథేశ్వరుడైన చాళుక్య రాజు విక్రమాదిత్యుడు-2, ప్రతీహారులు నిలువరించారు.
ఇబ్రహీం లోధీపైన బాబర్ విజయానంతరం, మేవార్ పాలకుడు రాణా సాంగా లేదా రాణా సంగ్రాం సింగ్, సుమారు 20,000వేలమంది రాజపుత్ర కూటమి సైన్యంతో బాబర్ నుండి ఢిల్లీని జయించేందుకు వచ్చాడు. బాబర్ ఆస్థాన చరిత్రకారుల ప్రకారం, రాణా సాంగా యొక్క సైన్యం 2లక్షలపైనే. అయితే, పరిమితంగానే ఉన్న మంగోలుల ఫిరంగిదళం ముందు అధికసంఖ్యలో ఉన్న రాజపుత్ర కాల్బలం నిలువలేకపోయింది. ఖణ్వా వద్ద సా.శ. 1527 మార్చి 16న జరిగిన ఈ యుద్ధంలో రాణా సాంగా బాబర్ చేత ఓడింపబడ్డాయి. భారతీయ సైనిక చరిత్ర, ఫిరంగుల ఉపయోగం యుద్ధఫలితాన్ని నిర్ణయించిన మొదటి యుద్ధంగా ఖణ్వా యుద్ధాన్ని భావిస్తారు. రాణా సాంగా కుమారుడు రాణా ఉదయ్ సింగ్-2 కాలంలో, బాబర్ మనవడు అక్బరు, మేవార్ల రాజధాని చిత్తూర్ని ఆక్రమించాడు. మేవార్ పాలకులు, భారతదేశంలో మంగోలుల పాలనని వ్యతిరేకించారు.
చివరి ఢిల్లీ సుల్తాను ఇబ్రహీం లోధీని ఓడించి, సా.శ. 1526 సంవత్సరంలో స్థానంలో నెలకొల్పబడిన మొఘల్ సామ్రాజ్యం, ఇంచుమించుగా దక్షిణాసియా ప్రాంతం మొత్తాన్నీ పరిపాలించింది. తూర్పున బెంగాల్ నుండి పడమరన కాబూల్ వరకూ, ఉత్తరాన కాశ్మీరు నుండి దక్షిణాన కావేరి వరకూ ఉన్న విశాల భూభాగం మొఘలుల ఏలుబడిలో ఉండినది., సామ్రాజ్య జనాభా 11 నుండి 13 కోట్లు ఉండి ఉంటుందని అంచనా సా.శ. 1540 సంవత్సరంలో, మొఘల్ చక్రవర్తి హుమయూన్, షేర్ షా సూరి చేత ఓడింపబడి కాబూల్కి పారిపోయాడు. సా.శ. 1540 నుండి 1566 వరకూ, సూరి వంశస్థులు, వారి సలహాదారు అయిన హిందూ చక్రవర్తి హేమచంద్రుడు పాలించారు. షేర్ షా సూరి మరణానంతరం సా.శ. 1555 సంవత్సరంలో అస్థిరమైన సూరి సామ్రాజ్యాన్ని, సికిందర్ సూరిని ఓడించి హుమయూన్ తిరిగి పొందాడు.
శివాజీ యొక్క సంతతి, పరిపాలించినప్పటికీ, మరాఠా సామ్రాజ్యానికి సంబంధించిన రాజకీయాలు, ప్రధానమంత్రి లేదా పేష్వాల చుట్టూ తిరిగాయి. మరాఠా సామ్రాజ్యాన్ని వాస్తవంగా పాలించినది, పీష్వాలే. పీష్వాల కాలంలో మరాఠా సామ్రాజ్యం యొక్క విస్తరణ, సా.శ. 1761లో అఫ్ఘన్ సైన్యం మూడవ పానిపట్టు యుద్ధంలో ఓడించేంతవరకు, అవిచ్ఛిన్నంగా సాగింది. సా.శ. 1772లో మరాఠాలు మళ్ళీ తమ అధికారాన్ని పొందారు. చివరి పీష్వా బాజీరావ్-2, మూడవ ఆంగ్లో-మరాఠా యుద్ధంలో ఓడిపోయేంతవరకు, వీరి పాలన సాగింది. మరాఠాల ఓటమి అనంతరం, స్థానిక పాలకులలో ఎవరూ బ్రిటీషువారికి బెడద కాలేదు. చివరి ఆంగ్లో-మరాఠా యుద్ధం, భారతదేశంలో బ్రిటీషు ఆధిపత్య శకానికి నాంది అయింది.
క్రీ.పూ 4వ శతాబ్దంలో, మగధ రాజ్యాన్ని పరిపాలించిన నంద వంశం ఉచ్ఛ స్థితిలో ఉన్నపుడు, తూర్పున బెంగాల్ నుండి, పశ్చిమాన పంజాబ్ వరకూ, దక్షిణాన వింధ్య పర్వతాల వరకు వ్యాపించి ఉండినది.
క్రీ.పూ 327 సంవత్సరంలో అలెగ్జాండర్ పంజాబ్ లోకి చొచ్చుకుని వచ్చాడు. తక్షశిల పాలకుడు, అంభి తన రాజ్యాన్ని అలెగ్జాండరుకు సమర్పించాడు. క్రీ.పూ 326 సంవత్సరంలో, భారతీయ రాజు, పోరస్ లేదా పురుషోత్తముడుతో, జీలం నది వద్ద యుద్ధం చేశాడు. యుద్ధానంతరం పురుషోత్తమునితో సంధి చేసుకుని, అతని రాజ్యాన్ని అతనికి ఇచ్చివేశాడు. పురుషోత్తముని రాజ్యానికి తూర్పున, నందుల పాలనలో శక్తివంతమైన మగధ సామ్రాజ్యం ఉండినది.
సా.శ. 1674 సంవత్సరంలో పూణె కేంద్రంగా శివాజీ, బీజాపూర్ సుల్తానుల నుండి స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించుకున్నాడు. మొఘల్ సామ్రాజ్యం విచ్ఛిన్నమవుతున్న దశలో ఏర్పడిన రాజకీయశూన్యతని నింపిన మరాఠా సామ్రాజ్యంకి అదే నాంది పలికింది. శివాజీ అద్భుతమైన సైనిక, పరిపాలనా విభాగాలను ఏర్పరిచాడు. జీవితం మొత్తం మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబుతో యుద్ధాలతోనూ, గెరిల్లా దాడులతోనూ గడిపిన శివాజీ సా.శ.1680 సంవత్సరంలో కన్నుమూశాడు. గొప్ప సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించినప్పటికీ, శివాజీ మరణించే సమయానికి మరాఠా సామ్రాజ్యం స్థిరపడలేదు. ఔరంగజేబు మరణించిన తర్వాతే, మరాఠాలు సామ్రాజ్యాన్ని ఏర్పరచగలిగారు.
మొఘలుల ప్రాభవం అక్బరు పరిపాలన నుండి ప్రారంభమై, సా.శ. 1707లో ఔరంగజేబుమరణంతో అంతమైంది. అటుపైన మరో 150 సంవత్సరాలు వంశపాలన సాగినప్పటికీ, మునుపటి సామర్థ్యం, తదుపరి పాలకులకి లేవు. మొఘలుల కాలంలో కేంద్రీకృత పరిపాలన, క్రియాశీలకంగా ఉండింది. సా.శ. 1725 అనంతరం యుద్ధాల వలన, కరువుకాటకాల వలన, స్థానిక తిరుగుబాట్ల వలన, విపరీతమైన పరమత ద్వేషం వలన, మరాఠాల విజృంభణ వలన, చివరి బ్రిటీషు వలసపాలన వలన మొఘలుల పాలన అంతమైంది. చివరి మొఘలు పాలకుడు బహదూర్ షా, 1857 తిరుగుబాటు అనంతరం బ్రిటీషువారు విధించిన దేశబహిష్కరణ శిక్షకి గురైనాడు.