polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ఆనాటి నుండి భువన విజయము పేరుతో ఆంధ్రరాష్ట్రం నలుమూలలా కొన్ని వేల ప్రదర్శనలు జరిగాయి. తెలంగాణా ప్రాంతములో దివాకర్ల వేంకటావధాని దీనిని ఒక నాటకంగా రచించి, కొంతమంది విద్యాంసులను ఎంపికచేసి, వాళ్ళచేత వేషధారణ చేయించి, రంగులు పూయించి కొన్ని వందల ప్రదర్శనలు ఏర్పాటు చేశాడు. తెలుగు రాష్ట్రంలోనే కాక వివిధ రాష్ట్రాలలో తెలుగువారున్న ప్రతిచోటా ఈ సాహితీరూపకం ప్రదర్శింపబడింది. అంతే కాకుండా తానా సంస్థ సహకారంతో అమెరికాలో న్యూయార్క్, పిట్స్‌బర్గ్, న్యూజెర్సీ, డెట్రాయిట్, చికాగో, డెన్వర్, లాస్ ఏంజిలిస్, శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో మొదలైన నగరాలలో ప్రదర్శింపబడింది. ఈ రూపకాలలో ఆయా పాత్రధారుల సాహితీప్రాభవము, సమయస్ఫూర్తి, ఆశుకవితా ప్రజ్ఞ ఈ ప్రక్రియకు ఎంతో పేరు తెచ్చిపెట్టింది.
ప్రసాదరాయ కులపతి, పొత్తూరి వెంకటేశ్వర రావు, పిరాట్ల వెంకటేశ్వర్లు,జంధ్యాల పాపయ్యశాస్త్రి, ఓరుగంటి నీలకంఠశాస్త్రి, వావిలాల సోమయాజులు, ఏలూరిపాటి అనంతరామయ్య, కోగంటి సీతారామాచార్యులు, మేడసాని మోహన్, తంగిరాల వెంకట సుబ్బారావు, ముదిగొండ శివప్రసాద్, గుండవరపు లక్ష్మీనారాయణ, జంధ్యాల మహతీశంకర్, కడిమెళ్ళ వరప్రసాద్, అక్కిరాజు సుందర రామకృష్ణ, మాడుగుల నాగఫణిశర్మ, మొవ్వ వృషాధిపతి, పింగళి వెంకటకృష్ణారావు, పింగళి జగన్నాథరావు, గండ్లూరి దత్తాత్రేయశర్మ,డా. రాయప్రోలు వేంకట కామేశ్వరశర్మ, వద్దిపర్తి పద్మాకర్ మొదలైనవారు.
నన్నయ, తిక్కన, శ్రీనాథుడు ఇలా వివిధకాలాల కవులను ఒకే వేదికపై కలిపే ఆలోచన కలిగి మరిన్ని సాహితీరూపకాలు సృజించబడ్డాయి. ఇంద్రసభలో భిన్నకాలాలకు చెందిన కవులు స్వర్గలోకంలో గోష్టి జరిపితే ఎలా ఉంటుందో ఈ రూపకంలో కల్పించబడింది. ఇంద్రుడు లేదా బృహస్పతి ఈ సభను నిర్వహిస్తారు.
ఆవుల సాంబశివరావు, జి.రామానుజులునాయుడు, కె.పి.నారాయణరావు, కనుమలూరు వెంకటశివయ్య, ఐ.వి.సుబ్బారావు, ఎస్.వి.జోగారావు, జూపూడి యజ్ఞనారాయణ, పళ్లె పూర్ణప్రజ్ఞాచార్యులు మొదలైన ప్రముఖులెందరో రాయల పాత్రను ధరించి భువన విజయ రూపకానికి గౌరవం చేకూర్చారు.
ప్రబంధ నాయికలు వరూధిని, సత్యభామ మొదలైనవారు తమ పాత్రలను చిత్రించటంలో రచయితలు చేసిన అన్యాయాలపై ఆరోపణలు చేయటం - వాటి విచారణ. ఒక్కొక్కసారి నాయికా పాత్రల తరఫున న్యాయవాదులుగా పండితులు పాల్గొంటారు.
దివ్యలోకాలలో సరస్వతీదేవి సన్నిధిలో భిన్నకాలాల కవుల గోష్ఠి. సరస్వతిగా ఒక రచయిత్రిగాని, ప్రముఖ స్త్రీగాని ఉంటారు. నారద పాత్రధారి గోష్ఠిని నిర్వహిస్తాడు.
చంద్రుడు కళానిధి కనుక ఈ సభలో కవులతో పాటు సంగీత నాటక ప్రతినిధులు కూడా పాల్గొంటారు. చంద్రుడు లేదా మన్మథుడు నిర్వహిస్తారు.
పురాణ ప్రబంధ కవులనుండి, అధునాతన విప్లవ కవులదాకా ప్రతి ప్రక్రియలోనూ పండితులు సమాధానం చెప్తారు. చిత్రగుప్తుడు నిర్వాహకుడు.
సెప్టెంబరు 25: ఆర్కిబాల్డ్ కాంప్‌బెల్, 1 వ డ్యూక్ ఆఫ్ ఆర్గిల్, స్కాటిష్ ప్రైవేట్ కౌన్సిలర్.
ఖమ్మం కవులచే ఖమ్మం శ్రీశ్రీ అని పిలిపించుకుంటున్న కపిల రాంకుమార్ తెలుగు కవులలో ఒకరు, రంగస్థల నటుడు. అంతర్జాలంలో, కవిసంగమం లో చురుగ్గా కవితలను రాస్తున్నారు.
ఈయన వెంకట విజయలక్ష్మి, శ్రీరామమూర్తి దంపతులకు జనవరి 31, 1952 న పెంట్లం గ్రామం, చంద్రుగొండ మండలం, భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లాలో జన్మించారు.
12071/72 నెంబర్లు గల జాల్నా జన్ శతాబ్ది ఎక్స్ ప్రెస్ రైలు దాదర్, జాల్నా పట్టణాల మధ్య నడుస్తుంటుంది. దక్షిణ రైల్వే ఆధ్వర్యంలో ఈ సూపర్ ఫాస్ట్ రైలు ప్రతీరోజు నడుస్తుంటుంది. ముంబయి సి.ఎస్.టి. వరకు ఈ రైలు విస్తరించబడింది. 2013 జూలై 1 నాడు సవరించిన కొత్త కాల నిర్ణయం పట్టిక ప్రకారం దాదర్ వరకు మాత్రమే తిరిగి మార్పు చేశారు. ఇప్పుడు ఇది 12051/52 నెంబరు గల దాదర్ మడగావ్ జన శతాబ్ది ఎక్స్ ప్రెస్ రేక్ తో భాగం పంచుకుంటోంది.
సంస్కృత భాషలో “జన్” అంటే ప్రజలు అని అర్థం. "శతాబ్ది" అనగా నూరు సంవత్సరములు అని అర్థము. 1988-వ సంవత్సరములో స్వతంత్ర భారత తొలి ప్రధాని నెహ్రూ శతజయంత్యుత్సవములను పురస్కరించుకొని భారతీయ రైల్వేలు దేశ వ్యాప్తముగ శతాబ్ది ఎక్స్ ప్రెస్ రైళ్లను ప్రవేశపెట్టిరి.తదుపరి కొన్ని యేళ్ళకు శతాబ్ది బళ్ళతో పోలిస్తే కొంత తక్కువ ధరతో ప్రయాణించే జన శతాబ్ది ఎక్స్ ప్రెస్ రైళ్ళు ప్రవేశపెట్టబడినవి. జన్ శతాబ్ది అనేది అతి తక్కువ ఖర్చుతో ప్రయాణం సాగించే, ప్రధాన మెట్రో పాలిటన్ నగరాలకు తీసుకువెళ్లే ఇంటర్ సిటీ ఎక్స్ ప్రెస్. శతాబ్ది ఎక్స్ ప్రెస్ రైళ్ల విభాగంలో ఇది దిగువ శ్రేణికి చెందుతుంది.
జాల్నా-ముంబయి జన శతాబ్ది ఎక్స్ ప్రెస్ అనేది ఒకే రోజు ఇరు మార్గాల్లో నడిచే రైలు (అంటే ఒకరోజులో బయలు దేరిన నుంచి గమ్యాన్ని చేరుకుని, అదేరోజు తిరుగు ప్రయాణంలో తన ఆరంభ స్థానానికి చేరుకుంటుంది). మహారాష్ట్రలో జాల్నా నుంచి రాష్ట్ర రాజధాని ముంబయి స్టేషన్లను కలుపుతూ ఈరైలు నడుస్తుంటుంది. జాల్నా - దాదర్‌ స్టేషన్ల మధ్య నడిచే జన శతాబ్ది ఎక్స్ ప్రెస్ అనేది అతి వేగంగా, సౌకర్యవంతంగా ఉండే రైలుగా పేరు పొందింది.
జాల్నా జన్ శతాబ్ది ఎక్స్ ప్రెస్ రైలులో తొమ్మిది బోగీలుంటాయి. వీటిలో కేటగిరి వారిగా చూస్తే ఆరు జన శతాబ్ది తరగతి చైర్ కార్లు, ఒక ఏసీ ఛైర్ కారు, రెండు లగేజ్ కం బ్రేక్ వ్యాన్లు ఉంటాయి.
1950 నుండి, పొరుగున ఉన్న పాకిస్తాన్‌తో నాలుగు యుద్ధాల్లో పాల్గొంది. చేపట్టిన ఇతర ప్రధాన కార్యకలాపాలలో ఆపరేషన్ విజయ్, ఆపరేషన్ మేఘదూత్, ఆపరేషన్ కాక్టస్ మరియు ఆపరేషన్ పూమలై ఉన్నాయి. యొక్క మిషన్ శత్రు శక్తులతో నిశ్చితార్థానికి మించి విస్తరించింది, ఐక్యరాజ్యసమితి శాంతి పరిరక్షక కార్యక్రమాలలో పాల్గొంటుంది. భారత రాష్ట్రపతి యొక్క సుప్రీం కమాండర్ హోదాను కలిగి ఉంటారు. 1 జూలై 2017 నాటికి, 170,576 మంది సిబ్బంది భారత వైమానిక దళంలో సేవలో ఉన్నారు. ఎయిర్ స్టాఫ్ చీఫ్, ఎయిర్ చీఫ్ మార్షల్, ఫోర్-స్టార్ ఆఫీసర్ మరియు వైమానిక దళం యొక్క అధిక కార్యాచరణ కమాండ్‌కు బాధ్యత వహిస్తారు. లో ఏ సమయంలోనైనా ఒకటి కంటే ఎక్కువ సేవలందించే లు ఉండరు. మార్షల్ ఆఫ్ ది ఎయిర్ ఫోర్స్ హోదాను భారత రాష్ట్రపతి చరిత్రలో ఒక సందర్భంలో అర్జన్ సింగ్‌కు ప్రదానం చేశారు. 26 జనవరి 2002న, సింగ్ యొక్క మొదటి మరియు ఇప్పటివరకు కేవలం ఐదు నక్షత్రాల ర్యాంక్ అధికారి అయ్యాడు.
భారతీయ వైమానిక దళం భారతదేశానికి చెందిన త్రివిధ దళాలలో అత్యంత ముఖ్యమైన సేనా విభాగము. ప్రతి సంవత్సరం అక్టోబర్ 8న భారత వైమానిక దళ దినోత్సవం నిర్వహించబడుతుంది. ఇండియన్ ఎయిర్ ఫోర్స్ అనేది భారత సాయుధ దళాల వైమానిక దళం. దాని సిబ్బంది మరియు విమానాల ఆస్తులు ప్రపంచంలోని వైమానిక దళాలలో మూడవ స్థానంలో ఉన్నాయి. భారత గగనతలాన్ని సురక్షితం చేయడం మరియు సాయుధ పోరాట సమయంలో వైమానిక యుద్ధాన్ని నిర్వహించడం దీని ప్రాథమిక లక్ష్యం. ఇది అధికారికంగా 8 అక్టోబర్ 1932న బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం యొక్క సహాయక వైమానిక దళంగా స్థాపించబడింది, ఇది రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో భారతదేశం యొక్క విమానయాన సేవను రాయల్ అనే ఉపసర్గతో గౌరవించింది. 1947లో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ నుండి భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం పొందిన తరువాత, రాయల్ ఇండియన్ ఎయిర్ ఫోర్స్ అనే పేరును డొమినియన్ ఆఫ్ ఇండియా పేరుతో ఉంచారు. 1950లో ప్రభుత్వం రిపబ్లిక్‌గా మారడంతో, రాయల్ అనే ఉపసర్గ తొలగించబడింది.
బాల్యంలో గద్వాల ఆస్థాన పండితులు నిర్వహించిన పండిత సభల ప్రభావం ఇతడిపై బాగా పనిచేసింది. ఇతడు అనేక నాటకాలు, నవలలు, కథలు, కథానికలు రచించాడు. ఇతని రచనలు మీజాన్, ఆంధ్ర పత్రిక, ఆంధ్రప్రభ, కృష్ణా పత్రికలలో ప్రచురింపబడ్డాయి. 1948లో మిత్రులతో కలిసి నవ్యకళాసమితిని స్థాపించాడు. ఆ సంస్థ ద్వారా తను వ్రాసిన నాటకాలను తెలంగాణా ప్రాంతమంతా వందలాది ప్రదర్శనలు ఏర్పాటు చేశాడు. దక్కన్ రేడియో, ఆకాశవాణిలలో వందలాది నాటికలను రచించి ప్రసారం చేశాడు. 1968లో సినిమా రంగంలో ప్రవేశించి పేదరాశి పెద్దమ్మ కథ, లక్ష్మీ కటాక్షం, సుగుణసుందరి కథ, రాజకోట రహస్యం, పాతాళనాగు, లక్ష్మీ పూజ, శ్రీ సంతోషిమాతా వ్రత మహత్యం, సీతారామ వనవాసం, విక్రమార్క విజయం, శ్రీ వాసవీ కన్యకా పరమేశ్వరి మహత్యం మొదలైన సినిమాలకు కథ, మాటలు, పాటలు అందించాడు.
శ్రీ సంతోషమాతా వ్రతమహాత్మ్యం చిత్రానికి ఉత్తమ పాటల రచయితగా, ఉత్తమ మాటల రచయితగా ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం వారి అవార్డులు
అన్ని రకాల సదుపాయాలతో, విశాలమైన గదులు, సమావేశ మందిరాలతో తాజ్ క్లబ్ హౌస్ హోటల్ అనేది ఒక ఆదర్శ ఆతిథ్య కేంద్రంగా వెలుగొందుతోంది. అత్యాధునిక సదుపాయాలతో 24 గంటల వ్యాపార కేంద్రంగా ఈ హోటల్ సేవలందిస్తోంది. కరెన్సీ మార్పిడి, అద్దె కారు సౌకర్యం, లాండ్రీ, ఫోన్ చేస్తే అందుబాటులోకి వచ్చే వైద్యులు వంటి ఎన్నో సౌకర్యాలను హోటల్ కల్పిస్తోంది. విలాసవంతమైన బాల్ రూం, 2 సమావేశమందిరాలు, 3200 చదరపు అడుగులు గల బాల్ రూంను రెండు హాళ్లుగా విభజించారు. వీటిలో ఒక్కోదానిలో 150 మంది అతిథులు సమావేశం కావచ్చు. చుట్టూ నిర్మించిన రెయిన్ ట్రీ, సంప్రదాయ యూరోపియన్ రెస్టారెంట్ సదుపాయాలు ఇక్కడ లభిస్తాయి. బయటవైపు ఉండే స్విమ్మింగ్ పూల్, వ్యాయం కోసం ఫిట్ నెస్ సెంటర్, మానసిక ఆరోగ్యం కోసం నిపుణులైన శిక్షకులతో కూడిన యోగా కేంద్రం, జివా స్పా వంటివి కూడా ఇక్కడ ఉన్నాయి. ఈ హోటల్లోని అన్ని గదుల్లో భారతీయ సంప్రదాయాలు ఉట్టిపడేలా తీర్చిదిద్దిన ఆర్కిటెక్చర్ కనిపిస్తుంది. ఫ్లాట్ స్క్రీన్ శాటిలైట్ టీవీలు, వై-ఫై ఇంటర్నెట్ సదుపాయం, రుచికరమైన భోజనాలు, పంజాబ్, రావల్పిండికి చెందిన సంప్రదాయ వంటలు, ఇతర తినుబండారాలు, కాఫీ షాప్ లో టీ, కాఫీ, స్నాక్స్, శాండ్విచ్ వంటివి లభిస్తాయి.
ఏడు అంతస్థుల భారీ భవనంలో ఈ హోటల్ ఉంది. 45,000 చదరపు అడుగుల ఎత్తులో హోటల్ ముందు భాగం నీలి రంగు అద్దాలతో ఎంతో చక్కగా డిజైన్ చేశారు. హోటల్లో 16 సూట్లు సహా మొత్తం 220 గదులు ఉన్నాయి. వీటిలో 38 సుపీరియర్ గదలు, 107 డీలక్స్ గదులు, 59 ప్రీమియం గదులు, ఒక్కోటి 50 చదరపు అడుగుల వైశాల్యం గల 9 ఎక్జిక్యూటివ్ సూట్లు, 662 చదరపు అడుగుల వైశాల్యంమరో ఆరు డీలక్స్ సూట్లు, 3,500 చదరపు అడడుగుల విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఓ ప్రెసిడెన్షియల్ సూట్ ఉన్నాయి. హోటల్ గ్రౌండ్ ఫ్లోర్ లో 3,300 చదరపు అడుగుల వైశాల్యం గల బాంకెట్ హాల్ ఉంది. ఈ హాల్ లో ఒకేసారి 400 మంది అతిథులతో సమావేశాలు నిర్వహించుకోవచ్చు. అదేవిధంగా ఒక్కోటి 30 మంది సమావేశం నిర్వహించకోగల 2 సమావేశ మందిరాలు, 12 మందితో సమావేశం కాగలగే ఒక బోర్డు రూం కూడా హోటల్లోని ఆరో అంతస్థులో ఉన్నాయి. హోటల్ లోని సూట్లు అత్తున్నత స్థాయి సౌకర్యాలతో ఉంటాయి. ప్రతి గదిలోనూ అతిథులకు కావాల్సిన సౌకర్యాలు, విశ్రాంతి కలిగించే ఆహ్లాదకర వాతావరణం, గదిలోకి వచ్చే సేవలు చేసే సర్వెంట్లు, టీవీ, వై- ఫైఇంటర్నెట్ వంటి సౌకర్యాలను హోటల్ అందిస్తోంది.
తాజ్ క్లబ్ హౌస్, చెన్నై అనేది భారత్ లోని చెన్నై నగరంలో తాజ్ సముదాయ హోటళ్లలో నాలుగో హోటల్. అందరికీ తెలిసిన పాత తాజ్ మౌంట్ రోడ్ లో ఇది విలాసవంతమైన 5 -స్టార్ హోటల్ ప్రస్తుతం క్లబ్ హోస్ రోడ్ లో అన్నా సాలై సమీపంలో తాజ్ కన్నెమెర హోటల్ కు అడ్డంగా ఉంటుంది. ఇది తాజ్ హోటల్స్ సముదాయంలోని మరో ఆస్తి గా చెప్పుకోవచ్చు. దీని యాజమాన్యం తాజ్ గ్రూపునకు అనుబంధంగా ఉన్న తాజ్ జి.వి.కె.హోటల్స్ అండ్ రిసార్ట్స్ లిమిటెడ్. తాజ్ క్లబ్ చెన్నై హోటల్ ను 1,600 మిలియన్ల తో నిర్మించారు. నిర్మాణం పూర్తి చేసుకుని ఈహోటల్ డిసెంబరు 2008 లో ప్రారంభించబడింది. మెకెంజియో డిజైన్ ఫేజ్ హాస్పిటాలిటీకి చెందిన థామ్ క్యాటల్లో ఈ హోటల్ డిజైన్ కు రూపకల్పన చేశారు. 45,000 చదరపు అడుగుల ఎత్తులో హోటల్ ముందు భాగంలో తీర్చి దిద్దిన నీలి రంగు అద్దాల డిజైన్. హోటల్ వచ్చిన అతిథులను ఒక అందమైన ప్రపంచంలోకి స్వాగతం చెబుతున్నట్లుగా ఉంటుంది.
తాజ్ క్లబ్ హౌస్ చెన్నై హోటల్ చెన్నై నగరంలో ప్రసిద్ధి గాంచిన అనేక చారిత్ర ప్రదేశాలకు సమీపంలో ఉంటుంది. అంతేకాదు. చెన్నై సెంట్రల్ రైల్వే స్టేషన్ నుంచి కేవలం 10 నిమిషాలు ప్రయాణిస్తే చాలు క్లబ్ హౌస్ రోడ్ లో ఉన్న ఈ హోటల్ కు చేరుకోవచ్చు. అదేవిధంగా విమానాశ్రయం నుంచి కేవలం 45 నిమిషాలు ప్రయాణిస్తే చాలు. మెరినా బీచ్ కు, సెయింట్ జార్జ్ కోటకు అతి సమీపంలో చెన్నై క్లబ్ హౌస్ హోటల్ ఉంటుంది.
పోపూరులో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. జగ్గయ్యపేట, నందిగామ నుండి రోడ్దురవాణా సౌకర్యం ఉంది. రైల్వేస్టేషన్ విజయవాడ 54 కి.మీ దూరంలో ఉంది.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది. సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల చందర్లపాడులోను, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల వెలదికొత్తపాలెంలోను, మాధ్యమిక పాఠశాల వెలదికొత్తపాలెంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల వెలదికొత్తపాలెంలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు నందిగామలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల విజయవాడలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు నందిగామలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల నందిగామలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు విజయవాడలోనూ ఉన్నాయి.
పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
తిరువూరులో సైన్సు పుస్తకాలు చదవడంలో ఇష్టం మొదలయ్యింది. రచయతలు 'మహీదర నళిణీ మొహన్ ' గారు, ' నండూరి రామమొహన రావు ' వ్రాసిన పుస్తకాలూ, లైబ్రరీ నుండి తెచ్చుకుని చదివేవారు. ఆప్పడిలో రష్యా వారి పుస్తకాలు వాన్ లో తెచ్చి చాలా చవకగా అమ్మేవారు. వాటిల్లో " యాకోవ్ పెరిల్మాన్ " వ్రాసిన నిత్యజీవితంలో భౌతిక శాస్త్రం రెండు భాగాలు నిత్యజీవితంలో గణిత శాస్త్రం, ట్రిక్కి మేతమాటిక్స్ లాంటివి కొనుక్కుని తెచ్చుకుని చదివే వారు. యాకోవ్ పెరిల్మాన్ వ్రాసిన నిత్యజీవితంలో భౌతిక శాస్త్రంలో ఉండే చిన్న చిన్న ప్రయోగాలు చేసి చూసుకొవడం వల్ల ఫిజిక్స్ అంటే బాగా అభిమానం, ఉత్సుకత లని కలిగించేయి. కొన్ని కొన్ని ప్రయో గాలు అట్ట గొట్టాలతొ టెలిస్కొపు తయారు చెయ్యదము లాంటివి అవ్వలేదు. 39 సంవత్సరాలు సుదీర్ఘంగా భిలాయి ఉందిపొవదం వల్ల చాలా రచయతల పేర్లు ఆయనకి గుర్తు రావడం లేదు.
రాజోలలో లైబ్రరీ పుస్తకాలల్లో సైన్సు పుస్తకాలు తెచ్చుకుని చదివేవారు. ఐన్-స్టఇన్ జీవిత చరిత్ర, విశ్వరహశ్యాలు, లాంటి పుస్తకాలు తదుపరి కాస్మాలజి మీద ఇష్టం కలిగించేయి. తెలుగులో ఆంధ్ర విఙఞాన సర్వస్వం అని 25 వాల్యూములు రిఫరెన్సు బుక్స్ యుండేవి. వారి నాన్న గారి సాయంతొ వాటిని ఇంటికి తెచ్చుకుని చదివే వారు. స్కూలు మానేసి కాలువ దాటి గోదావరి గట్టుమీద గోదావరిని పడవలనీ చూస్తూ కూర్చొని సుదీర్ఘంగా ఆలోచించడం, లైబ్రరీ పుస్తకాలు చదవడం చెయడం వలన కాస్మాలజికి అప్పుడే పునాది రాళ్ళు పడ్డాయి. కానీ స్కూలు అట్టెండంసు బాగా తగ్గిపొయింది. డాక్టరు సర్టిఫికెట్ ఇవ్వాల్సి వచ్చింది. చిన్న తనం నుండి లెక్కల లోనూ భౌతిక శాస్త్రం అంటేను బాగా అభిమానం.
ఈయన తన పరిశోధనా పటిమతో ప్రపంచ ప్రఖ్యాత శాస్త్రవేత్తలైన స్టీఫెన్ హాకింగ్స్, రోజర్ పెన్ రోజ్ సిద్ధాంతాలకు సవాలు చేసారు. బ్లాక్ హొల్స్ లెవని 2004లో స్టీఫె హాకింగ్స్ చేసిన సిద్ధాంతంలోని అస్పష్టతలను తొలగించాడు. 2004 లో లండన్ డుబ్లిన్ లలో జరిగిన అంతర్జాతీయ సదస్సులలో పాల్గొని స్టీఫెన్ హాకింగ్స్, రోజర్ పెన్ రోజ్ సిద్ధాంతాలను ఛాలెంజ్ చేసారు. డుబ్లిన్ లో 2004 జూలై 18-23 తేదీలలో జరిగిన "జిఆర్ - 17 అంతర్జాతీయ సైన్స్ సదస్సు"లో ఇందుకు సంబంధించిన తన నిశ్చితాభిప్రాయాలను వెల్లడించాడు. ఆ సదస్సులోనే స్టీఫెన్ హాకింగ్స్, రోజర్ పెన్ రోజ్ లు ఉండటం విశేషం.
ఈయన తండ్రి పేరు 'సత్యవరపు సుబ్బారావు. తల్లి పేరు ' సీతా మహా లక్ష్మి'. వారి తండ్రికి బాల్యం లోనే తల్లి తండ్రులు ఇద్దరూ చని పోయారు. ఆవిధంగా వారి తండ్రికి చాలా చిన్నతనం లోనే 4 రు చెళ్ళెళ్ళు, వారి వివాహాలు, బాల్య వివాహం వల్ల భార్యను చూడా ల్సిన గురుతరమైన సంసార బాధ్యత ఏర్పడింది. వారు డబ్బు లేక పోయినా 4 చెళ్ళెళ్ళ వివాహలు, వారి నలుగురి కొదుకుల చదువులు, వివాహాలు చక్కగా నిర్వర్తించేరు. పిల్లలకు సరి అయిన ఉద్యోగాలు వచ్చే లాగ చూసేరు. వీరు కూదా ఇంపీరియల్ బ్యాంకులో పనిచేసారు. తరువాత ఇంపీరియల్ బ్యాంకు పేరు స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇందియా అని మార్చారు .
స్టీఫెన్ హాకింగ్స్ ప్రతిపాదించిన బింగ్ బ్యాంగ్ సిద్ధాంతంలోని ఊహాత్మక-కాల అక్షం, ప్రస్తుత కాల అక్షానికి లంబంగా ఉందని అందుకే దీనినాధారం చేసుకొని హాకింగ్ బిగ్ బ్యాంగ్ సిద్ధాంతాన్ని సమర్థించలేమని వెల్లడించాడు. ఇందుకు సంబంధించిన గుప్తా పరిశోధనా ఫలితాలను విడుదలచేసిన ఆక్స్‌ఫర్డు స్టెర్ లోని "రూథర్‌ఫర్డ్" ఆప్లెటన్ లాబొరేటరీస్ కూడా గురుత్వాకర్షణ గల రెండు వేర్వేరు ఖగోళ పదార్థాలు వాటి పరస్పర ఆకర్షణ వలన నాశనం కావని పేర్కొన్నది. గుప్తా చేసిన సవరణలను హాకింగ్ అంగీకరించడమే కాకుండా 2004 చివరిలో వాటిని సవరించాడు.
ఈయన భార్య పేరు 'సత్యవరపు సావిత్రి ' వీరిది ప్రేమ వివాహం. వీరికి ఇద్దరు మగ పిల్లలు. పెద్దవాని పేరు 'సత్యవరపు సుబ్బ వంశి కృష్ణ ' కోడలు పేరు 'సత్యవరపు విభ ', మనవరాలు పేరు 'సత్యవరపు మేధ ' వీరు అమెరికా లోని కాలి ఫొర్నియాలో సాఫ్ట్ వేర్ ఉద్యొగంలో ఉన్నారు. చిన్న కొదుకు పేరు 'సత్యవరపు కోటి శెష మాణిక్య కిరణ్ ' చిన్న కోదలు పేరు 'సత్యవరపు శీతల్ ' వీరు కూద అమెరికా లోని ఫిలడెల్పియాలో సాఫ్ట్ వేర్ ఉద్యొగంలో ఉన్నారు. చిన్న కుమారునిది కూడా ప్రేమ వివాహం.
ఈయన అసలు పేరు 'సత్యవరపు బాల శేష పరమేశ్వర వీర వెంకట సత్యనారాయణ గుప్త '. స్కూలులో చేర్చినప్పుడు ఈ పేరు చాలా పొడుగుగా ఉంది అని, ఫారంలో ఇవ్వబడిన ఖాళీలో చాలదు అని చెప్పి స్కూలు మాస్టారు చెప్పితే, వారి నాన్న గారు 'సత్యవరపు నాగపరమేశ్వర గుప్త' అని మార్చేరు. ఇది వీరి 8 వ తరగతిలో జరిగింది. వీరి ఊరు కాకినాడ, తూర్పు గోదావరి జిల్లా. వీరి తాత గారి పేరు ' సత్యవరపు పరమేశ్వర రావు ', భార్య శ్యామలాంబ. ఇంపీరియల్ బ్యాంకులో పనిచేసారు.
ఈయన తండ్రి సుబ్బా రావు గారిది స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియాలో ఉద్యోగం అవ్వడము వలన చాలా ఎక్కువ గానే 'ట్రాన్స్ ఫర్ ' లు అవ్వుతుండేవి. బాల్యంలో 2 నుండి 5 తరగతి దాకా భట్టి ప్రోలు లోను, 6 నుండి 8 తరగతి దాకా తిరువూరు లోనూ, 9,10, తరగతులలోనూ, ఇంటర్ మీడియేట్ లోనూ రాజోలు లోనూ గడచింది.
సత్యవరపు నాగపరమేశ్వర గుప్తా ఖగోళ పరిశోధకుడు. స్టీల్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన దుర్గాపూర్ ప్లాంట్ లో ఉన్నతోద్యోగం చేస్తున్నారు. ప్రముఖ ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలైన స్టీఫెన్ హాకింగ్స్, రోజర్ పెన్ రోజ్ సిద్ధాంతాలను ఛాలెంజ్ చేసిన తెలుగు వానిగా ఖ్యాతిపొందాడు.
తరువాత ఇంజినీరింగ్ చదువులో ఎలెక్ట్రానిక్స్ లేక పొవడం వల్ల నేమో దానిమీద అభిమానం కలిగి అది ఒక పేటెంట్ తీసుకొవడం దాకా వెళ్ళింది. వీరి పేటెంట్ వల్ల ప్రస్తుతం వున్న సర్వర్లు లక్ష రెట్లు వేగంగా పనిచేయ గలుగుతాయి.
ఇతడు 2006లో తన భార్య విమల పేరుమీద తన వంతు సాహిత్య సేవా నిర్వహణ కోసం ఈ ట్రస్టును ప్రారంభించాడు. ఆకస్మికంగా మరణించిన తన రెండవ కుమారుడు రజనీకాంత్ పేరు మీద జాతీయస్థాయిలో తెలుగు భాషలో వెలువడిన ఉత్తమ కథా సంపుటానికి, ఉత్తమ కవితా సంకలనానికి శాంతి రజనీకాంత్ స్మారక పురస్కారాలను ఈ ట్రస్టుద్వారా ప్రతియేటా అందజేస్తున్నాడు. ఈ పురస్కారాలు ఇంతవరకు వి.ఆర్.రాసాని, చల్లపల్లి స్వరూపరాణి, జి.ఆర్.మహర్షి, నేతల ప్రతాప్ కుమార్, కె.వరలక్ష్మి, తుల్లిమల్లి విల్సన్ సుధాకర్, జాతశ్రీ, సన్నపురెడ్డి వెంకటరామిరెడ్డి, దర్భశయనం శ్రీనివాసాచార్య, శశిశ్రీ, కాట్రగడ్డ దయానంద్, ఆశారాజు, ఎ.ఎన్.జగన్నాథశర్మ, వేంపల్లె షరీఫ్, మల్లిపురం జగదీష్ తదితరులకు లభించాయి.
ఇతడు అనంతపురం జిల్లా, బండమీదపల్లె గ్రామంలో కేశమ్మ, వెంకటస్వామి దంపతులకు 1946, జూలై 1న జన్మించాడు. సింగనమలలో హైస్కూలు విద్యాభ్యాసం ముగించాడు. తిరుపతిలోని ఓరియెంటల్ కళాశాలలో విద్వాన్ చదివాడు. తరువాత ఎం.ఎ., పి.హెచ్.డిలు చేశాడు. విద్వాన్ పూర్తి అయిన పిదప తెలుగు పండితుడిగా రాయదుర్గం ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలో పదకొండు సంవత్సరాలు పనిచేసి అదే కళాశాలలో మరో పది సంవత్సరాలు జూనియర్ లెక్చరర్‌గా పనిచేశాడు. తరువాత పదోన్నతి పొంది అనంతపురం ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలో 1992 నుండి 2001వరకు పనిచేశాడు. 2001లో కొంతకాలం ప్రిన్సిపాల్‌గా సేవలను అందించాడు. 2001 సెప్టెంబరు నుండి అనంతపురం ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాలలో అధ్యాపకుడిగా పనిచేసి 2004 జూన్ 30వ తేదీన పదవీవిరమణ చేశాడు.
ఇతడు వార్త, ఆంధ్రప్రభ, ఆంధ్రజ్యోతి, ఆంధ్రభూమి, ఇండియా టుడే, ప్రజాసాహితి, ఉపాధ్యాయ, ఆహ్వానం, రచన, నేత్రం, విపుల, ఉదయం, మాభూమి, సీమసాహితి వంటి దిన, వార, మాసపత్రికలలో కథలు, వ్యాసాలు ప్రచురించాడు.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు నాలుగు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి.బాలబడి నాగాయలంకలోను, మాధ్యమిక పాఠశాల భావదేవరపల్లిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల వక్కపట్లవారిపాలెంలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల నాగాయలంకలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల విజయవాడలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు మచిలీపట్నంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల చల్లపల్లిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం మచిలీపట్నంలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల విజయవాడ లోనూ ఉన్నాయి.
కమ్మనమోలులో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు ఉన్నాయి. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
కమ్మనమోలులో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.
వీరిగ్రంథములలో నే పట్టులు పట్టిచూచినను తియ్యని పలుకుబళ్లతో గనుపట్టుచున్నవి. ఈయన కృతు లన్నియు ననుసృతులైనను, దెనుగుసేతలో నొక క్రొత్తదన ముండి యందగించుచున్నది. మేఘదూతమునకు స్వతంత్ర గేయరూపముగా వీరుగావించిన తెలుగు పరివర్తనము వీరి కృతులు కెల్ల గిరీటము. గేయరూపముగ నున్న నేటి సలక్షణి కావ్యములకును నిది మస్తక మాణిక్యము. శ్రీ జయపురమహారాజులు శ్రీ విక్రమదేవవర్మగారికీ కృతిని పెంపుడుబిడ్డగ నంపిరి. వారు దానిని శ్రీరామచంద్రున కర్పించుకొనిరి. ఈకృతి తొలుత 'మొయిలు మఱుగులలో శ్రీ వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు ముచ్చటించినటులు ".యల్ల నల్లన్న విరియుచు వల్పులు గొల్పుచు నమృతబిందులొలుకు నలది రేకులవోలే సులలితములై జిలు జిలు మన జలువల జల్లుచు జవుల జిందుచు విందులు గొల్పుచు నున్న పలుకుల్ పొలుపుతో మురిపం టొయ్యారపుటూపుదోపించు శయ్యతో దేశితెలుగు తీరున గడుదియ్యమైన పాటసౌరుతో నిక నిట్లు తెలిగించు టన్యుల కసాధ్యమన దగిన ట్లున్నది "
ఇట్టి కవితతో నున్న యీ 'మొయిలురాయబారము' క్రొత్తతీరు గలదైనచారువుగా నున్నదనుట నిర్వివాదము. యక్షుడు చిట్టచివర మేఘున కనుచున్న మాటల యందపు బొందిక కనుగొనుడు!
సూర్యప్రసాదరాయకవి త్రిపురాన తమ్మయ కవీంద్రునికి దగిన తనయుడు. ఇంకను కొడుకు కళాప్రపూర్ణుడు కాలేదు, సరిగా బదునాలుగు నెలలేని నిండలేదు. తమ్మయకవి భగవదాజ్ఞకు బద్ధుడయ్యెను. పాండితిలో గవితలో వీరి రచనములను బట్టి పరికించినవారికి 'పుత్రాదిచ్ఛేత్పరాజయ' మ్మనిపించును. సూర్యప్రసాదరావుగారి జననం 1889 లో. ఆయనకేమి ?
పరులకడకు బోయి చేచాపనక్కఱలేకుండ, స్వేచ్ఛగా దిని చేతులార నింత పెట్టుకొను శ్రీమంతుల వంగడములో బుట్టెను. పసితనముననే తండ్రిని బాసినవాడని కడుగారాబమున బెంపబడెను. పదునైదేండ్లు వచ్చుదాక వేటమీదను, ఆటలమీదను గల వేడుక విద్యపై లేదు. "తమ్మనదొరగారికి దప్పి పుట్టితివి నాయనా!" అని యొక పెద్దమానిసి వీధి బోవుచు నన్నమాట శూలపు బోటై. సూర్యప్రసాదరావుగారు వెంటనే యింటికిబోయి తన బుద్ధి చదువు బాటపై నడిపించెను. మనోరథము మంచిది గాన దమ యింటి పండితుడు శ్రీ ముక్కవిల్లి సాంబయశాస్త్రి గారి సారథ్యముతో నడక చఱచఱ సాగినది.
రఘువంశము మొదలిడి, కావ్యములు, నాటకములు మున్నగా జదువవలసిన వెల్ల జదివిరి. తెనుగులు తనివితీఱ వినిరి. తండ్రిని స్మరణకు దెచ్చుచు, పండితుల మెచ్చు లందుచు జానుదెనుగులో దియ్యని కవిత్వము కట్టుటకుపక్రమించిరి. రఘువంశము, కుమారసంభవము, శ్లోకమునకు బద్యము చొప్పున జెప్పిరి. మొన్న 1940 లో మేఘదూతమునకు కడు గ్రొత్తరీతిని గేయములలో ననువాదము గావించి ప్రకటించిరి. ఆంధ్రకాళిదాసుడని యీయనకు బిరుదమున్నది. 'భారతీతీర్థము' లో శ్రీజయపురాధీశ్వరునివలన వీరికి 'కవిభూషణ' యను నుపాధి లభించింది. వానితో బనేమి?
మృతజీవి జీవితామృతము (తమ్మయవిభూ! తండ్రీ! కవిగ్రామణీ! " అను మకుటముతో దండ్రిగారి జివితచరిత్ర ప్రతిబింబునట్లు వ్రాయబడిన చిన్నగ్రంథము)
సూర్యప్రసాదరాయ కవి కవితాకళలో బ్రపూర్ణు డనుట కతని కృతులు పరమప్రమాణములు ఇక్కవిమణికి దిక్కనమభి కవిత యాదర్శముగా నుండి యున్నటులు పదము పదమున గానవచ్చును. పొలుపు గల తెలుగు పలుకు గూర్పులో మంచి నేర్పు మన కవి గారి కున్నది. వీరి 'నిర్వచన కుమార సంభవము' లో నెల్లను గందములు, గీతములు, పెద్దవృత్తములు పెక్కు లేవు.
గురుదేవులు సాంబయశాస్త్రిగారిని గుఱిచి ప్రసాదరాయ కవి "మృతజీవి జీవితామృతము"లో గనబఱిచిన భక్తి గౌరవ మీ పద్యములలో నారయగలరు.
వానమామలై వరదాచార్యులు 1912, ఆగష్టు 16న మడికొండ గ్రామంలో సీతాంబ, బక్కయ్యశాస్త్రి దంపతులకు జన్మించాడు. పోతన చరిత్రము, మణిమాల, ఆహ్వానము మొదలైన రచనలు 60కి పైగా రచించాడు. ఉపాధ్యాయునిగా పదవీ విరమణ చేసి ఆరు సంవత్సరాలు ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనమండలి సభ్యునిగా ఉన్నాడు. గండపెండేర, స్వర్ణాభిషేకాది సత్కారాలు అనేకంగా పొందాడు. అభినవ పోతన, అభినవ కాళిదాసు, మధురకవి, కవికోకిల, ఉత్ప్రేక్షాకవిచక్రవర్తి, మహాకవిశిరోమణి, కవిశిరోవతంస ఇత్యాది బిరుదులను సంపాదించాడు. 1984, అక్టోబరు 31వతేదీన మరణించాడు.
వైశాలిని నాటకాన్ని అభినవపోతన, విద్యావాచస్పతి బిరుదాంకితుడైన వానమామలై వరదాచార్యులు రచించాడు. తిరుమల శ్రీనివాసాచార్య దీనిని పరిష్కరించగా 1975లో మొదటి సారి ముద్రించబడింది. 2006లో రెండవ ముద్రణ గావించబడింది. ఈ నాటకానికి కేశవపంతుల నరసింహశాస్త్రి విపులమైన పీఠిక వ్రాశాడు. ఇంకా ఈ నాటకానికి పల్లా దుర్గయ్య,పాటిబండ మాధవశర్మ,దివాకర్ల వెంకటావధాని,దేవులపల్లి రామానుజరావు,పోణంగి శ్రీరామ అప్పారావు,దాశరథి రంగాచార్య,కె.రాజన్నశాస్త్రి,జి.వి.సుబ్రహ్మణ్యం మొదలైనవారు వ్రాసిన అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి.
ఈ నాటకంలో ప్రదర్శనకు అనర్హమైన అంశాలను వివరించడానికి శుద్ధ విష్కంభము, మిశ్రవిష్కంభము, ప్రవేశకాలు, చూళిక ఉన్నాయి.
నాలుగో అంకంలో అవీక్షితుడు వైశాలినిని రాక్షసబాధ నుండి రక్షిస్తాడు. వీరిరువురి సమాగమం. తరువాత వైశాలిని స్వయంవరం. అవీక్షితుడు వెళ్తాడు. అక్కడ నారాయణాస్త్రం ప్రయోగించి వజ్రదంతుడనే గంధర్వుడి భార్యను రాక్షస బాధనుండి రక్షిస్తాడు. తర్వాత శత్రుసైన్యాలు విదిశానగరాన్ని చుట్టుముడతాయి. అవీక్షితున్ని దృఢకేశి నాగపాశంతో బంధించి కారాగారంలో ఉంచుతాడు. అప్పుడు అవీక్షితుడి తండ్రి కరంధముడు ప్రవేశిస్తాడు. అతడి రాకతో శత్రువులు పారిపోతారు.
రెండో అంకంలో వైశాలిని చెలికత్తెలు శ్యామలా సరళలు వాద్యసహకారం అందించగా, వైశాలిని పాడుతూ ఆడుతోంది. అది అవీక్షితుడు, విదూషకుడూ బ్రాహ్మణ వేషంలో వెళ్ళి చూస్తారు. అవీక్షితుడు వైశాలినిని వర్ణిస్తూ రాసిన కవితా పత్రాన్ని ఆమెకే ఇస్తాడు. ఆ తరువాత అర్ఘ్యంకోసం వెళ్ళిన వైశాలినిని ఏనుగు తరుముకొస్తుంది. అవీక్షితుడు రక్షిస్తాడు.
వైశాలిని సువ్రతుడి ఆశ్రమంలో ఉంటుంది. ఆ విషయం అవీక్షితుడు తెలుసుకొంటాడు. విదూషకుడితో కలిసి వెళ్తాడు. సువ్రతుడే స్వయంగా వైశాలిని సౌందర్యం గురించి వర్ణిస్తూ అవీక్షితుడికి చెప్తాడు. ఈ కథలో ప్రతినాయకుడు దృఢకేశి. దృఢకేశిని చంపిన తర్వాతే వైశాలినిని పెళ్ళాడతానంటాడు అవీక్షితుడు.
మూల కథ మార్కాండేయ పురాణంలోనిది. దానికి కొంత కల్పన జోడించి విస్తరించి 9 అంకాలుగా ఈ నాటకం రచించబడింది. ఈ నాటకం శుద్ధ విష్కంభంతో ప్రారంభమౌతుంది. దీనిలో గంధర్వ రాజయిన సునయుడి కుమార్తెను అగస్త్యుడు శపిస్తాడు. తత్ఫలం వల్ల వైశాలినిగా జన్మిస్తుంది.
మొదటి అంకంలో నాయకుడైన అవీక్షితుడు జంట పాముల తలలను పువ్వులనుకొని కొట్టటం వల్ల శాపగ్రస్తుడవుతాడు. ఏడు గడియల పాటు నాగబంధనంలో ఉండడమే ఆ శాపం.
మూడో అంకంలో వైశాలిని విరహం. శ్యామల ఓదార్పు. దృఢకేశి తన మిత్రుడయిన ద్విజిహ్వుడితో అవీక్షితుడి వధకై ఎత్తు వేస్తాడు.