polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
2017 ఆగష్టు 19 న, సుమారు 5:45 సా. కు ఉత్తర ప్రదేశ్, ముజఫర్‌నగర్ జిల్లా లోని ఖటౌలీకి సమీపంలో 23 బోగీలతో నడుస్తున్న కళింగ ఉత్కళ్ ఎక్స్‌ప్రెస్ రైలు యొక్క 14 బోగీలు ప్రయాణంలో పట్టాలు తప్పాయి. ఈ రైలు ఒరిస్సాలోని పూరి నుంచి ఉత్తరాఖండ్ లోని హరిద్వార్ నకు వెళ్ళుతుంది. ఉత్తర ప్రదేశ్ పోలీసుల సమాచారం ప్రకారం ఈ ప్రమాదంలో ఇరవై మూడు మంది ప్రయాణీకులు చనిపోయారు. ఉత్తర ప్రదేశ్ పారిశ్రామిక అభివృద్ధి మంత్రి సతీష్ మహన మాట్లాడుతూ, గాయపడిన 74 మంది ప్రయాణీకులను వివిధ ఆసుపత్రులలో చేర్చారని తెలియజేసారు.
2017 ఆగష్టు 19 న, ఉత్తర ప్రదేశ్ లోని ముజఫర్‌నగర్ జిల్లా లోని ఖటౌలీకి సమీపంలో కళింగ ఉత్కళ్ ఎక్స్‌ప్రెస్ రైలు పట్టాలు తప్పింది. ఈ ప్రమాదంలో 23 మంది మృతి చెందారు. 156 మంది గాయపడ్డారు. భారతదేశంలో రైలు ప్రమాదాలు సాధారణంగా జరుగుతూ ఉంటాయి. 2017 సం.లో జరిగిన ప్రయాణీకుల రైలు పట్టాలు తప్పటం వంటి పెద్ద రైలు ప్రమాదాలలో ఇది నాలుగవది. ఉత్తర ప్రదేశ్ లో మూడోది.
"ఉత్తరప్రదేశ్‌లో రైలు ప్రమాద ఘటనలో మరణించినవారు, వారి కుటుంబాల గురించి నా ఆలోచనలు ఉన్నాయి. గాయపడిన వారు రక్షించబడతారు, వారికి ఉపశమనం కలిగిస్తాం" అని రాష్ట్రపతి రామ్ నాథ్ కోవింద్ చెప్పారు."
మార్తాండ సూర్య దేవాలయం, 84 వరుస స్తంభాలతో కూడివున్న ఒక విశాల ప్రాంగణాన్ని దాని మధ్యలో ఒక ప్రధాన కేంద్ర ఆలయాన్ని కలిగివుంది.
ప్రవేశ ద్వారం : చతురస్త్రం గా వున్న ఆలయ ప్రాంగణానికి పశ్చిమ దిశలో మధ్యభాగంలో ప్రవేశ ద్వారం ఉంది. దీని వెడల్పు కూడా ప్రధాన కేంద్ర ఆలయం వెడల్పు మాదిరిగానే వుండటంతో ప్రవేశ మార్గం భారీ నిర్మాణంగా హుందాతనంతో కనిపిస్తుంది. విస్తారమైన అలంకరణలతో కూడి వున్న ఈ ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారం సందర్శకులకు స్వాగతచిహ్నంగా వుండేది.
ప్రాంగణం : ఈ ఆలయం యొక్క ప్రాంగణం 220 అడుగుల పొడవు, 142 అడుగుల వెడల్పుతో సువిశాలంగా ఉంది. ఈ ప్రాంగణం అంచులలో 84 వరుస స్తంభాలు ప్రాంగణం వైపుగా నిలబెట్టబడి ఉన్నాయి.
ప్రధాన కేంద్ర ఆలయం : ఇది ప్రాంగణం మధ్యలో నెలకొని ఉంది. దీని పొడవు 63 అడుగులు, వెడల్పు 36 అడుగులు. ఒక సమతల పీఠభూమిపై నిర్మితమై వుండటంవల్ల, మార్తాండ సూర్య దేవాలయం నుండి ఎటువైపు చూసినా ఈ ప్రధాన కేంద్ర ఆలయం కనిపిస్తుంది. కాశ్మీరీ ఆలయాలకు సాధారణంగా ఉన్నట్లే, ఈ ప్రధాన కేంద్ర ఆలయానికి కూడా పిరమిడ్ ఆకారపు గోపురం ఉండివుండవచ్చని భావిస్తున్నారు. అయితే దీనికి ప్రస్తుతం పైకప్పు లేదు. గర్భగుడికి దారితీసే ముందుగది గోడలపై సూర్యుని శిల్పాలతో పాటు విష్ణు శిల్పాలు, గంగ, యమున వంటి నదీ దేవతల శిల్పాలు, ఎగురుతున్న గంధర్వుల శిల్పాలు అలంకరించబడి ఉన్నాయి. విష్ణు విగ్రహం 3 తలలతో, 8 చేతులతో ఉంది. ఆలయ విధ్వంసం వలన విగ్రహాల రూపం వికృతం చేయబడి వాటిని గుర్తుపట్టడం కష్టంగా వుంటుంది.
గర్భగృహం: ఇది 18 అడుగుల పొడవు, 13 అడుగుల వెడల్పును కలిగివుంది. సూర్యుని విగ్రహం ఈ గర్భగుడిలో ప్రతిష్ఠించబడినదని విశ్వసించబడుతున్నది. ఈ ఆలయానికి మూడు వైపులా 3 ద్వారాలు ఉన్నాయి. ఈ మూడు విభిన్న ద్వారాల నుండి ప్రధాన కేంద్ర ఆలయానికి చేరుకోవడానికి నిర్మించబడిన దారులు కచ్చితంగా ఒకే చోట కలుసుకోవడం ఆనాటి సాంకేతిక నిర్మాణ ప్రతిభకు నిదర్శనం.
స్తంభపంక్తి : ఆలయ ప్రాంగణం చుట్టూ నాలుగు దిక్కులలో వరుస స్తంభాలతో కూడిన ఒక నడవా నిర్మించబడింది. ఇది అవంతీపూర్ ఆలయాల నమూనాలో ఉంది. ఆలయానికి చుట్టూ నలుదిశలా వున్న ఈ పెరిస్టైల్స్ నిర్మాణం గ్రీకో-రోమన్ వాస్తుశైలిని పోలివుంది.
కల్హణుడు తన చారిత్రిక గ్రంథం 'రాజ తరంగిణి'లో ఈ ఆలయాన్ని లలితాదిత్య ముక్తాపీడుడు నిర్మించాడనే తెలిపాడు. అయితే పురావస్తు పండితులు దీనిపై విభేదిస్తున్నారు. బ్రిటిష్ ఆర్కియాలజిస్ట్ అలెగ్జాండర్ కన్నింగ్ హోం ఈ ఆలయం కాశ్మీరును పాలించిన గోనంద్య వంశస్తుడైన 'ఆర్యరాజు' నిర్మించాడని, తరువాతి కాలంలో రాజా రణదిత్య, అతని రాణి అమరప్రభ ఇరువురూ దానికి ఉత్తర, దక్షిణ ప్రధాన వేదికలు నిర్మించారని పేర్కొన్నాడు. ఈ ఆలయానికి పునాది సా.శ. 370-500 సంవత్సరాల మధ్య వేసివుండవచ్చని, ఆలయ నిర్మాణం రాజు రణదిత్య తో ప్రారంభమై ఉండవచ్చునని కొందరు అభిప్రాయపడుతున్నారు. తదనంతర కాలంలో కార్కోటక వంశానికి చెందిన లలితాదిత్య ముక్తాపీడుడు ఈ ఆలయాన్ని పునరుద్ధరించి, 84 వరుస స్తంభాలతో కూడిన ప్రాంగణాన్ని నిర్మించి ఉండవచ్చు. ఏది ఏమైనప్పటికి మార్తాండ సూర్య దేవాలయ నిర్మాతగా లలితాదిత్య ముక్తాపీడుని పేరే ఎక్కువ ప్రచులితంగా ఉంది.
సా.శ. 8 వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడిన మార్తాండ దేవాలయం కాశ్మీరీ వాస్తుకళకు చక్కని ఉదాహరణగా నిలిచిపోతుంది. దీని వాస్తు నిర్మాణ శైలిలో గాంధార, గుప్తుల, చైనీయుల, రోమన్, సిరియన్-బైజాంటిన్, గ్రీకుల వాస్తు నిర్మాణ శైలులు మేళవించాయి. ఈ ఆలయం భారీ నిర్మాణానికి, హుందాతనానికి పేరెన్నికగన్నది. ఈ ఆలయం భారీ స్థాయి దీర్ఘ చతురస్రాకారపు సున్నపు రాళ్ళతో నిర్మితమైంది. నీలిరంగు భారీ సున్నపురాళ్ల దిమ్మలను మోర్టార్‌తోను, ఇనుప బోల్టులతోను అనుసంధానిస్తూ జరిగిన ఈ ఆలయ నిర్మాణం భారీ చుట్టుకొలతలకు, సాంకేతిక నిర్మాణ ప్రతిభకు, అద్భుత శిల్పకళకు, అలంకార శిల్పాలకు ప్రసిద్ధి పొందింది.
మార్తాండ దేవాలయం కాశ్మీర్‌లో ప్రశస్తి పొందిన పురాతన హిందూ ఆలయం. ఇది కాశ్మీర్‌ లోయలో అనంతనాగ్‌ పట్టణానికి 9 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సూర్య భగవానునికి అంకితమివ్వబడిన ఈ మార్తాండ దేవాలయాన్ని సా.శ. 8 వ శతాబ్దిలో కాశ్మీర రాజు 'లలితాదిత్య ముక్తాపీడుడు' నిర్మించాడు. కాశ్మీరీ వాస్తుకళకు మచ్చుతునకగా వున్న ఈ ఆలయం నేడు శిథిలావస్థలో ఉన్నప్పటికీ అద్భుతమైన శిల్పకళా చాతుర్యానికి, అపురూప అలంకారాలకు ప్రసిద్ధి పొందింది.
దేశంలోని మిగిలిన సూర్య దేవాలయాలతో పోలిస్తే, కాశ్మీర్ లోని మార్తాండ సూర్య దేవాలయానికి ఒక ప్రత్యేకత ఉంది. కోణార్క్ లోని సూర్య దేవాలయంలో గర్భగుడి తూర్పు దిశ వైపుగా వుండటం చేత, సూర్యుని ఉదయకిరణాలు గర్భగుడిలో ప్రసరిస్తాయి. కాని కాశ్మీర్ లోని మార్తాండ సూర్య దేవాలయంలో గర్భగుడి పశ్చిమ దిశ వైపున వుండటం వలన గర్భగుడిలో సూర్యాస్తమయకిరణాలు ప్రసరిస్తాయి.
కలశుడు వంటి కాశ్మీర్ హిందూ రాజులు సైతం ఈ ఆలయ సంపదను దోపిడీ చేసారు. అయినప్పటికీ ఆలయాన్ని ధ్వంసం చేయలేదు. షామీర్ వంశానికి చెందిన కాశ్మీర్ ముస్లిం పాలకుడు సుల్తాన్ సికిందర్ షామీర్ ఆదేశాల మేరకు సా.శ. 15 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఈ ఆలయాన్ని పూర్తిగా ధ్వంసం చేసారు. ఈ ఆలయ విధ్వంసం ఒక సంవత్సరం పాటు కొనసాగింది.
మార్తాండ ఆలయం జమ్మూ, కాశ్మీర్ రాష్ట్రంలో అనంతనాగ్‌ పట్టణానికి తూర్పున 9 కి. మీ. దూరంలో కాశ్మీర్ లోయలో ఒక ఎత్తైన పర్వత పీఠభూమిపై నిర్మించబడింది. సముద్రమట్టం నుండి సుమారు 1720 మీటర్ల ఎత్తులో వున్న ఈ పీఠభూమిపై నుంచి చూస్తే కాశ్మీర్‌లోయ ఆసాంతం కనిపిస్తుంది. శ్రీనగర్‌ నుంచి ఈ ఆలయం ఆగ్నేయదిశలో 65 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.
కాశ్మీరును పరిపాలించిన కార్కోటక వంశ రాజులలో సుప్రసిద్ధ పాలకుడు అయిన లలితాదిత్య ముక్తాపీడుడు సా.శ. 8 వ శతాబ్దంలో ఈ మార్తాండ సూర్య దేవాలయాన్ని నిర్మించాడు. సా.శ. 725-756 సంవత్సరాల మధ్యకాలంలో ఆ ఆలయం నిర్మాణం పూర్తి అయివుండవచ్చు.
ఎడ్వర్డ్ తన ఇంటిలో 1300 లో చేరిన పియర్స్ గెవెస్టన్తో సన్నిహిత, వివాదాస్పద సంబంధాన్ని కలిగి ఉన్నాడు. ఎడ్వర్డ్, గవేస్టన్ సంబంధం అస్పష్టంగా ఉండేది. వారు స్నేహితులు, ప్రేమికులు లేదా ప్రమాణ స్వీకార సోదరులు కావచ్చు. ఎడ్వర్డ్ యొక్క ఇష్టానుసారం గారెస్టన్ యొక్క అహంకారం, అధికారం బారోన్స్, ఫ్రెంచ్ రాజ కుటుంబానికి చెందిన రెండింటినీ అసంతృప్తిని వ్యక్తం చేసింది. ఎడ్వర్డ్ అతనిని బహిష్కరించాలని బలవంతం చేయబడ్డాడు. గవాస్టొన్ తిరిగి వచ్చినప్పుడు, 1311 యొక్క ఆర్డినెన్స్స్ అని పిలవబడే విస్తృత సంస్కరణలను అంగీకరించడానికి రాజులు ఒత్తిడి చేశారు. నూతనంగా అధికార బారన్లను గవిస్టన్ను బహిష్కరించారు, ఎద్దార్డ్ తన సంస్కరణలను రద్దు చేసి, అతని అభిమానాన్ని గుర్తుచేసుకుని ప్రతిస్పందించాడు. ఎడ్వర్డ్ యొక్క బంధువు, ఎర్ల్ ఆఫ్ లాంకాస్టర్ నాయకత్వంలో, 1312 లో గారెస్టన్ను స్వాధీనం చేసుకుని, ఉరితీశారు, అనేక సంవత్సరాలు సాయుధ పోరాటానికి ప్రారంభించాడు. స్కాట్లాండ్లో ఆంగ్ల దళాలు తిరిగి వెనక్కు వచ్చాయి. ఎడ్వర్డ్ 1314 లో బన్నోక్బర్న్ యుద్ధంలో రాబర్ట్ ది బ్రూస్ నిర్ణయాత్మకంగా ఓడించాడు. విస్తారమైన కరువు తరువాత, రాజు పాలనపై విమర్శలు ఎక్కువ అయ్యాయి.
ఎడ్వర్డ్ నాల్గవ కుమారుడు, అతని మొదటి భార్య, కాస్టిలే ఎలియనోర్. అతని తండ్రి ఇంగ్లాండ్ రాజు, అతను దక్షిణ ఫ్రాన్స్లో గస్కోనీను వారసత్వంగా పొందాడు, ఫ్రాన్స్ యొక్క రాజు యొక్క భూస్వామ్య భూస్వామిగా, ఐర్లాండ్ యొక్క లార్డ్స్షిప్గా వ్యవహరించాడు. అతని తల్లి కాస్టిలియన్ రాజ కుటుంబానికి చెందినది, ఉత్తర ఫ్రాన్సులో పోంటియూ కౌంటీను కలిగి ఉంది. ఎడ్వర్డ్ నేను ఒక విజయవంతమైన సైనిక నాయకుడిగా నిరూపించబడ్డాడు, 1260 లలో బార్లినల్ తిరుగుబాటుల అణిచివేతకు దారితీసింది, తొమ్మిదో క్రుసేడ్ లో చేరాడు. 1280 లలో అతను నార్త్ వేల్స్ను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, స్థానిక వెల్ష్ రాకుమారులను అధికారాన్ని తొలగించాడు. 1290 లలో అతను స్కాట్లాండ్ యొక్క అంతర్యుద్ధంలో జోక్యం చేసుకున్నాడు, దేశంలో సార్వభౌమత్వాన్ని పేర్కొన్నాడు. అతను తన సమకాలీనులచే అత్యంత విజయవంతమైన పాలకుడుగా భావించారు. ఇంగ్లీష్ ప్రభువు సీనియర్ ర్యాంకులు ఏర్పడిన శక్తివంతమైన చెవిలలను నియంత్రించగలిగారు. చరిత్రకారుడు మైఖేల్ ప్రెస్విచ్ ఎడ్వర్డ్ ను "భయం, గౌరవాన్ని ప్రేరేపించుటకు రాజు"గా వర్ణించాడు, జాన్ గిల్లింగ్హమ్ అతనిని సమర్థవంతమైన బుల్లీ అని వర్ణించాడు.
ఎడ్వర్డ్ , ఎడ్వర్డ్ ఆఫ్ కార్నర్వాన్ అని కూడా పిలుస్తారు, 1307 నుండి అతను ఇంగ్లాండ్ రాజుగా నియమించబడ్డాడు, జనవరి 1327 లో అతను తొలగించబడ్డాడు. ఎడ్వర్డ్ , నాల్గవ కుమారుడు, ఎడ్వర్డ్, మరణం తరువాత సింహాసనాన్ని అతని అన్నయ్య అల్ఫోన్స్సో యొక్క. 1300 లో ప్రారంభించి, ఎడ్వర్డ్ స్కాట్లాండ్ను తృప్తి పరిచేందుకు తన తండ్రితో కలిసి ప్రచారం చేశాడు, 1306 లో అతను వెస్ట్మినిస్టర్ అబ్బేలో ఒక గొప్ప వేడుకలో పాల్గొన్నాడు. ఎడ్వర్డ్ తన తండ్రి మరణం తరువాత 1307 లో సింహాసనంపై విజయం సాధించాడు. 1308 లో, అతను ఇంగ్లీష్, ఫ్రెంచ్ రాజ్యాల మధ్య ఉద్రిక్తతలు పరిష్కరించడానికి సుదీర్ఘ ప్రయత్నంలో భాగంగా, శక్తివంతమైన రాజు ఫిలిప్ కుమార్తె ఫ్రాన్స్ ఇసాబెల్లాను వివాహం చేసుకున్నాడు.
ఎడ్వర్డ్ యొక్క గవేస్టన్తో ఉన్న సంబంధం క్రిస్టోఫర్ మార్లో యొక్క 1592 నాటకం ఎడ్వర్డ్ కు ఇతర నాటకాలు, సినిమాలు, నవలలు, మీడియాలతో పాటు స్ఫూర్తినిచ్చింది. వీరిలో చాలామంది ఇద్దరు వ్యక్తుల మధ్య ఉన్న లైంగిక సంబంధంపై దృష్టి పెట్టారు. ఎడ్వర్డ్ యొక్క సమకాలీకులు రాజుగా అతని నటనకు విమర్శించారు, స్కాట్లాండ్లో అతని వైఫల్యాలను, అతని తరువాతి సంవత్సరాల్లో అణిచివేత పాలనను పేర్కొన్నప్పటికీ, 19 వ శతాబ్దపు విద్యావేత్తలు తరువాత ఆయన పాలనలో పార్లమెంటరీ సంస్థల పెరుగుదల దీర్ఘకాలిక కాలంలో ఇంగ్లాండ్కు అనుకూలమైన అభివృద్ధి అని వాదించారు. ఎడ్వర్డ్ ఒక సోమరితనం, అసమర్థ రాజు, లేదా కేవలం అయిష్టంగా, చివరకు విజయవంతం కాని పాలకుడు అని 21 వ శతాబ్దంలో చర్చ కొనసాగింది.
గోపాలకృష్ణ దేవదాస్ గాంధీ పదవీ విరమణ చేసిన ఐ.ఎ.ఎస్ అధికారి. అతడు 2004 నుండి 2009 మధ్య కాలంలో పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్ గా పనిచేసాడు. అతడు మహాత్మా గాంధీ మనుమడు. మాజీ ఐ.ఎ.ఎస్. అధికారిగా అతడు భారత రాష్ట్రపతికి సెక్రటరీగా పనిచేసాడు. శ్రీలంక, దక్షిణ ఆఫ్రికా దేశాలకు హై కమీషనర్ గా ఉన్నారు. అతడు 2017లో భారత ఉపరాష్ట్రపతి ఎన్నికలలో యునైటెడ్ ప్రొగ్రెస్సివ్ అలియన్స్ చే నామినేట్ చేయబడ్డాడు. కానీ ఎన్.డి.ఎ అభ్యర్థి వెంకయ్యనాయుడు చేతిలో 244 ఓట్లతో ఓడిపోయాడు. వెంకయ్యనాయుడుకు 5116 ఓట్లు లభించాయి.
అతడు సి.బి.ఐ కొరకు "ఎలిప్స్ ఎట్ నూన్: షాడోస్ ఓవర్ ఇండియాస్ కాన్‌సైన్స్" అనే అంశంపై సుమారు 3000 మంది సి.బి.ఐ అధికార్లు ప్రేక్షకులుగా గల సభలో 15వ డి.పి.కోహ్లి మెమోరియల్ ఉపన్యాసం చేసినపుడు అతడు " సి.బి.ఐ నిజాయితీగా ఉండే కంటే ప్రభుత్వ చేతిలో గొడ్డలిగా ఉంది. దీనిని తరచుగా అని పిలుస్తారు - దాని అర్థం "డైక్లోరో డైఫినైల్ ట్రిక్లోరో ఈథేన్" కాదు, రంగులేని, రుచిలేని, వాసన లేని క్రిమిసంహారక ఉండాలి. కానీ ఇది డిపార్టుమెంటు ఆఫ్ డర్టీ ట్రిక్స్" అని వివాదస్పద వ్యాఖ్యలు చేసాడు.
1992లో అతడు యునైటెడ్ కింగ్‌డంలోని భారత హై కమిషన్ లో మంత్రి గా ఉన్నాడు. లండన్ లోని నెహ్రూ సెంటర్ కు డైరక్టరుగా కూడా పనిచేసాడు. తరువాత అతడు వివిధ దౌత్య, పరిపాలనా స్థానాలలో పనిచేసాడు. దక్షిణ ఆఫ్రికా, లెసొంతో దేశాలకు భారత హై కమీషనర్ గా, 1997-2000 కాలంలో భారత రాష్ట్రపతికి సెక్రటరిగాను, 2000లో శ్రీలంక దేశంలో భారత హైకమీషనరుగా, నార్వే, ఐస్‌లాండ్ దేశాలకు భారత అంబాసిడర్గా పనిచేసాడు. 2003లో ఐ.ఎ.ఎస్ నుండి పదవీవిరమణ చేసాడు.
అతడి పితృసంబంధమైన తాతగారు మహాత్మా గాంధీ, మాతృసంబంధమైన తాతగారు చక్రవర్తి రాజగోపాలాచారి . అతడు మహాత్మా గాంధీ కుమారుడైన దేవదాస్ గాంధీ, లక్ష్మీ గాంధీలకు జన్మించాడు. గోపాలకృష్ణ గాంధీ రాజ్ మోహన్ గాంధీ, రామచంద్ర గాంధీ, శ్రీమతి తారా భట్టాచర్జీ లకు తమ్ముడు. అతడు ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన సెయింట్ స్టీఫెన్స్ కళాశాల నుండి ఆంగ్ల సాహిత్యంలో మాస్టర్ డిగ్రీని పొందాడు.
2004 డిసెంబరు 14 న పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్గా నియమింపబడ్డాడు. పశ్చిమబెంగాల్ కు అతని కంటే ముందు వీరేన్ జె.షా, అతని తరువాత దేవానంద్ కొన్వార్ లు గవర్నర్‌లుగా పనిచేసారు. కొద్ది నెలల తరువాత 2006లో బీహార్ గవర్నరుగా అదనపు బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.
ఆ మరుసటిరోజు చిట్టిబాబుని పోలీసులు అరెస్టు చేస్తారు. తమ్ముడిని విడిపించడానికి కుమారబాబు ప్రెసిడెంటుని బ్రతిమాలినా లాభం లేకపోవడంతో వాళ్ళ ఎం.ఎల్.ఏ దక్షిణామూర్తి సిఫార్సుతో చిట్టిబాబుని జామీను మీద విడుదల చేయిస్తాడు. దక్షిణామూర్తి అండతో అతడి పార్టీ తరఫున రంగస్థలంలో ప్రెసిడెంటు ఆగడాలకు అడ్డుకట్ట వేయడానికి రాబోయే ఎన్నికల్లో ప్రెసిడెంటుగా నామినేషన్ వేస్తాడు కుమారబాబు. తమ్ముడు చిట్టిబాబుతో కలిసి తాము గొడవపడ్డ కాశిని కూడా కలుపుకొని ప్రచారం మొదలుపెడతాడు. ఊర్లో అందరూ సహకరిస్తున్నా, రంగమ్మ మాత్రం కుమారబాబుకి సహకరించదు. కారణమేంటని చిట్టిబాబు నిలదీయగా, రంగస్థలంలో ప్రెసిడెంటుకి ఎదురెళ్ళిన వారందరినీ ప్రెసిడెంటు చంపేశాడని, అందులో ఎర్ర శ్రీను , అబ్బులు, తన భర్త కూడా ఉన్నారని చెబుతుంది. కుమారబాబు కూడ ప్రెసిడెంటుకి ఎదురెళ్ళి చావకూడదనే వాళ్లకు సహకరించడం లేదని చెబుతుంది. ప్రెసిడెంటు గురించి ఇదివరకే గణపతి చెప్పిన మాట కూడా నిజమని గ్రహించిన చిట్టిబాబు కుమారబాబుని కాపాడుకొనే ప్రయత్నంలో ఉంటాడు.
ఓ రోజు, ఊర్లో తనకు సహాయంగా వార్డు మెంబర్లుగా నిలబడడానికి సిద్ధపడ్డ వారందరూ తమ నామినేషన్లు వెనక్కి తీసుకోవడానికి బయలుదేరుతారు. కారణమేమిటని కుమారబాబు ప్రశ్నించగా, చిట్టిబాబు ప్రెసిడెంటు దగ్గర డబ్బు తీసుకున్నాడని, తమ ప్రాణాలకు ముప్పు రాకూడదని నామినేషన్లు వెనక్కి తీసుకోబోతున్నారని చెబుతారు. అందుకు చిట్టిబాబుతో గొడవపడి ఇకపై తన పనికి దూరంగా ఉండమని చెబుతాడు కుమారబాబు. ఓ రోజు తమ ఊర్లో కొత్త మనుషులు వచ్చారని గమనించిన చిట్టిబాబు కుమారబాబు కోసం ఆరా తీయగా, ఆ రోజు శనివారం కావడంతో, పద్మను కలవడానికి వెళ్ళాడని తెలుసుకుంటాడు. అక్కడినుండి తిరిగొస్తున్న కుమారబాబుని ప్రెసిడెంటు మనుషులు చంపబోగా, చిట్టిబాబు వారిని అడ్డుకొని అతడిని కాపాడుకుంటాడు. ఓ దుకాణం దగ్గర ఆగి, తగిలిన దెబ్బలకు రాయడానికి చిట్టిబాబు పసుపు తీసుకొని వచ్చేలోపు కుమారబాబు గొంతుపై కత్తిగాటుతో పడివుంటాడు. చనిపోయేముందు ఏదో పేరు చెబుతాడు కుమారబాబు. అది చిట్టిబాబుకి వినబడదు.
అందాల రాక్షసి, సాహసం, జో అచ్యుతానంద సినిమాలకు పని చేసిన రామకృష్ణ తన భార్య మౌనికతో కలిసి ఈ సినిమాకు కళాదర్శకత్వం వహించాడు. ఈ సినిమా మొదటి షెడ్యూల్ చిత్రీకరణ పోలవరం పరిసర ప్రాంతాల్లో జరిగింది. కళాదర్శకుడు రామకృష్ణ ది హిందూ వార్తాపత్రిక కు ఇచ్చిన ముఖాముఖిలో మాట్లాడుతూ “అప్పటివరకు అందరూ గోదావరి జిల్లాల్లోని పచ్చదనమే చూశారు. కానీ ఈ సినిమా దర్శకుడు సుకుమార్, ఛాయాగ్రాహకుడు రత్నవేలు దాన్ని బంగారపు రంగులో చూపించాలనుకున్నారు. అందుకోసం మేము మండువేసవిలో చిత్రీకరణ మొదలుపెట్టాం కానీ తరువాత వర్షాలు పడడంతో గడ్డి మళ్ళీ పచ్చగా మారిపోయింది. దాంతో, వేరే చోట నుండి మట్టి, ఎండుగడ్డిని తెప్పించి నాటడం జరిగింది. అది కఠినమైన భూభాగం కలిగివున్న ప్రాంతం. పోలవరం ప్రాజెక్టు నిర్మాణం కారణంగా, అక్కడి ప్రజలు తమ గ్రామాలను ఖాళీ చేసి వెళ్ళిపోయారు. సెల్ఫోను సిగ్నళ్ళు అందని ఆ ప్రాంతంలో కేవలం 50 నుండి 100 మంది మాత్రమే ఉండేవారు” అని చెప్పాడు.
ఓ రెండు నెలల తరువాత మంత్రిగా ఎన్నికైన దక్షిణామూర్తిని కలవడానికి రామలక్ష్మితో కలిసి అతడి ఇంటికి వెళ్తాడు చిట్టిబాబు. కుమారబాబు చనిపోయిన తరువాత పారిపోయిన ఫణీంద్ర భూపతిని అంజనం సాయంతో వెతికి చంపేసానని చెబుతాడు. కుమారబాబు చావుకి కారణం దక్షిణామూర్తని తనకు తెలిసిపోయిందని కూడ చెబుతాడు. చనిపోయే సమయంలో కుమారబాబు చెప్పిన శ్రీమన్నారాయణ దక్షిణామూర్తి మనిషేనని, తన చిన్న కూతురు పద్మను ప్రేమించినందుకే కుమారబాబుని చంపించాడని చెబుతాడు. దక్షిణామూర్తి తన చేతుల్లోనే చావాలన్న ఉద్దేశ్యంతోనే ఇన్నాళ్ళు అతడికి సేవ చేసానని, ఇప్పుడు ఆరోగ్యంగా ఉన్న దక్షిణామూర్తిని చంపడం సబబని చెబుతూ అతడి గొంతు కోసి చంపేస్తాడు చిట్టిబాబు.
ఇదిలావుండగా, రంగస్థలంలో సోమరాజు అనే రైతు పొలాన్ని సొసైటీ వారు జప్తు చేయడంతో అతడు ఆత్మహత్య చేసుకోబోగా, చిట్టిబాబు అతడిని కాపాడతాడు. అతడికి జరిగిన అన్యాయం గురించి సొసైటీలో మాట్లాడడానికి వెళ్తాడు కుమారబాబు. అదే సమయంలో రామలక్ష్మి పొలాన్ని కూడా జప్తు చేశారని తెలుసుకొని లెక్కలు చూపించమని సొసైటీ వారితో గొడవపడతాడు కుమారబాబు. ఆ సమస్య పంచాయితీకి వెళ్తుంది, ఇరవై వేలు జరిమానా విధిస్తాడు ప్రెసిడెంటు. ఆ జరిమానా కట్టడానికి తమ పొలాన్ని అమ్మలేమని కోటేశ్వరరావు అనగా, ప్రెసిడెంటు అనుచరుడు శేషునాయడు కోటేశ్వరరావు తల్లిని తూలనాడతడు. ఆ విషయం తెలుసుకున్న చిట్టిబాబు శేషునాయడితో గొడవపడి అతడిని చితకబాదుతాడు.
దుబాయిలో ఉన్న చిట్టిబాబు సోదరుడు కుమారబాబు గ్రామానికి తిరిగొస్తాడు. ప్రతి శనివారం పట్నంలో తన ప్రియురాలు పద్మ ను కలిసి వస్తుంటాడు కుమారబాబు. నల్లత్రాచు కోసం వెతికే క్రమంలో చిట్టిబాబుకి రామలక్ష్మి తారసపడుతుంది. మొదటి చూపులోనే రామలక్ష్మితో ప్రేమలో పడిపోతాడు చిట్టిబాబు. కానీ అతడికున్న వినికిడి సమస్యను రామలక్ష్మి ఎదుట తన స్నేహితుడు మహేశ్ సాయంతో కప్పిబుచ్చే ప్రయత్నం చేస్తుంటాడు. రామలక్ష్మి పొలానికి ఓసారి నీరు పట్టి, ఆ తరువాత ఓ జాతరలో ఆమెని ఎగతాళి చేసిన కాశి తమ్ముళ్ళను కొట్టి ఆమెకి దగ్గరవుతాడు.
ఈ చిత్రానికి సంగీతాన్ని దేవి శ్రీ ప్రసాద్ సమకూర్చారు. దర్శకుడు సుకుమార్ తో దేవిశ్రీ ప్రసాద్ కలసి పనిచేయడం ఇది ఏడవసారి. ఈ చిత్రంలోని అన్ని పాటలను చంద్రబోస్ రచించారు. మొదటగా, "ఎంత సక్కగున్నావే" అనే పాటను 2018 ఫిబ్రవరి 13 న విడుదల చేశారు. ఆ తరువాత "రంగ రంగ రంగస్థలాన" పాటను మార్చి 2న, "రంగమ్మ మంగమ్మ" పాటను మార్చి 8న విడుదల చేశారు. ఆ తరువాత అయిదు పాటలు గల ఆల్బమ్ ని మార్చి 15న లహరి మ్యూజిక్ కంపెనీ ద్వారా విడుదల చేశారు. కథానుసారంగా వచ్చే "ఓరయ్యో" అనే పాటను సినిమా విడుదల తరువాత విడుదల చేశారు. ఈ చిత్రంలోని అన్ని పాటలు శ్రోతల ఆదరణను పొందాయి.
కుమారబాబు చావుకి ప్రతీకారంగా గ్రామ ప్రజలందరూ ఫణీంద్ర భూపతిపై తిరగబడతారు. కానీ అప్పటికే అతడు ఊరు వదిలి పారిపోతాడు. మరో ప్రక్క రంగస్థలానికి ప్రెసిడెంటుగా రంగమ్మ ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికవుతుంది. ఆ రోజు జరిగే జాతరలో పాడే పాట ఆధారంగా చనిపోయే సమయంలో కుమారబాబు పలికిన పేరు “శ్రీమన్నారాయణ” అని తెలుసుకుంటాడు చిట్టిబాబు. దాని గురించి దక్షిణామూర్తితో మాట్లాడడానికి చిట్టిబాబు బయలుదేరడంతో కథ వర్తమానంలోకి వస్తుంది. ప్రమాదం జరిగి కోమాలోకి వెళ్ళిపోయిన దక్షిణామూర్తికి రెండేళ్ళ పాటు ఆసుపత్రిలోనే చిట్టిబాబు సేవలు చేయగా, ఓ రోజు కోమాలోంచి బయటపడతాడు.
ఈ సినిమా విడుదలైన మొదటి రోజు ప్రపంచవ్యాప్తంగా 40 కోట్ల గ్రాస్ వసూలు చేసింది. ఈ చిత్రం చెన్నైలోని బాక్సాఫీసు వద్ద మొదటి రోజు 25 లక్షల గ్రాస్ వసూలు చేసింది. అంతకు ముందు నివేదికల ప్రకారం మొదటి రోజు చెన్నై బాక్సాఫీసు వద్ద అజ్ఞాతవాసి సినిమా 24 లక్షలు, స్పైడర్ సినిమా 18 కోట్ల గ్రాస్ వసూలు చేసాయి. చెన్నై బాక్సాఫీసు వద్ద ఎస్. ఎస్. రాజమౌళి తీసిన బాహుబలి:ద బిగినింగ్ సినిమాకు తెలుగు, తమిళ భాషలలో కలిపి కలెక్షన్ 92 లక్షలు. అమెరికాలో 1 మిలియన్ డాలర్లను అధిగమించి 1.2 మిలియన్‌ డాలర్ల వసూళ్ళను రాబట్టింది.
రంగస్థలం 1980ల నేపథ్యంలో సుకుమార్ దర్శకత్వంలో తెరకెక్కిన తెలుగు సినిమా. రాంచరణ్ తేజ, సమంత జంటగా నటించిన ఈ సినిమాలో ఆది పినిశెట్టి, జగపతిబాబు, ప్రకాష్ రాజ్ ముఖ్యపాత్రలను పోషించారు. ఈ సినిమాను మైత్రీ మూవీ మేకర్స్ పతాకంపై వై.నవీన్, వై.రవిశంకర్, సి.వి.మోహన్ నిర్మించారు. దేవీశ్రీప్రసాద్ సంగీతం సమకూర్చాడు. మార్చి 30, 2018న ఈ సినిమా విడుదలయింది.ఈ చిత్రం అధికారికంగా ఫిబ్రవరిలో చిరంజీవి చేత ప్రారంభించబడింది, ఏప్రిల్ 2017 నుండి షూటింగ్ ప్రారంభమైంది.ఈ సినిమా ప్రపంచ వ్యాప్తం గా 210 కోట్లు వసూల్ చేసింది.
చిట్టిబాబు రంగస్థలం గ్రామంలో వ్యవసాయ పొలాలకు నీరు పడుతూ జీవితం సాగిస్తుంటాడు. ఇతడికి వినికిడి సమస్య ఉంటుంది. ఎవరైనా గట్టిగా మాట్లాడితే తప్ప వినబడదు. తండ్రి కోటేశ్వరరావు ఒక దర్జీ. తల్లి కాంతమ్మ , చెల్లి ఉంటారు. పొలానికి నీరు పెట్టే మోటారును తన అత్త కొల్లి రంగమ్మ ద్వారా పొందుతాడు. ఊరిలో తిరుగుతూ అందరిని ఇబ్బందిపెడుతూ ఓసారి తనను కూడ కాటేసిన ఓ నల్లత్రాచు పాముని చంపడం కోసం చిట్టిబాబు తిరుగుతుంటాడు.
సినిమా విడుదలయిన మొదటి వారాంతంలో 85 కోట్ల రూపాయలు వసూలు చేసింది. మొదటి వారం ముగిసే సమయానికి రెండు తెలుగు రాష్ట్రాల్లో 58.55 కోట్లు వసూలు చేసి, బాహుబలి: ది బిగినింగ్, బాహుబలి 2: ది కన్ క్లూజన్ సినిమాల తరువాత అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన 3వ సినిమాగా నిలిచింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా, 85 కోట్లు వసూలు చేసి, బాహుబలి: ది బిగినింగ్, బాహుబలి 2: ది కన్ క్లూజన్, ఖైదీ నెంబర్ 150 సినిమాల తరువాత అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన 4వ తెలుగు సినిమాగా నిలిచింది.
ఇదిలావుండగా, రంగస్థలానికి పంచాయితీ ఎన్నికలు వస్తాయి. ముప్పైయేళ్ళుగా ఎదురులేకుండా ప్రెసిడెంటుగా ఉన్న ఫణీంద్ర భూపతి ఈసారి కూడా ఎన్నికలకు నామినేషన్ వేస్తాడు. మరో ప్రక్క గ్రామంలోని సొసైటీ నుండి అప్పు తీసుకున్న రైతుల దగ్గర ఆ సొసైటీ వారు అడ్డగోలుగా వడ్డీలు వసూలు చేస్తుంటారు. కట్టలేని వారి పొలాలు జప్తు చేస్తుంటారు. ఆ సొసైటీ చేసే ఆకృత్యాలన్నింటి వెనుక ఫణీంద్ర భూపతే ఉంటాడు.
సినిమాలోని “రంగస్థలం” గ్రామాన్ని 1980ల వాతావరణం ప్రతిబింబించేలా హైదరాబాదు పరిసర ప్రాంతాల్లో ఓ భారి సెట్ ని నిర్మించారు. రామోజీ ఫిలిం సిటీ, మౌంట్ ఓపెరా రిసార్ట్ పరిసర ప్రాంతాల్లో ఈ సెట్ నిర్మాణం జరిగింది.
“రంగస్థలం” అనే గ్రామంలో 1980ల్లో జరిగే ఈ కథ చెల్లుబోయిన చిట్టిబాబు లారీ ప్రమాదానికి గురైన దక్షిణామూర్తి ని ఆసుపత్రిలో చేర్చి తన గతాన్ని గుర్తుచేసుకోవడంతో మొదలవుతుంది.
ఇందు లోని రంగులు ప్రకాశవంతంగా ఉంటాయి. లయబద్దత, లావణ్యం, కల్పిత లోకాల వలె అగుపించటం ఈ శైలిలో ప్రధాన లక్షణాలు. దక్కను శైలి చిత్రకళ ఒక వైపు మన చుట్టూ ఉన్న అందమైన ప్రపంచాన్ని ఆవిష్కరిస్తూనే మరో వైపు మన ఆత్మలను దైవ సాన్నిధ్యానికి చేరువ చేస్తాయి. రాజులను పలు అలంకరణలతో చాలా ఆర్భాటంగా చిత్రీకరించే మొఘల్ చిత్రకళకు భిన్నంగా దక్కను శైలిలో సామాన్యులకు దగ్గరగా చిత్రీకరించబడటం జరిగింది. దక్కని రాజ్యాల విశ్వమానవ లక్షణాలు ఈ సూక్ష్మచిత్రాలపై ప్రభావాలు చూపాయి. ఆకారాలు పొడవుగా ఉన్ననూ, వాటిలో ఏ మాత్రం గర్వం కనిపించదు. సాంకేతికంగా దక్కనీ చిత్రకళ లోపం లేనిది కాకపోయిననూ, మానసికోల్లాసాన్ని పెంపొందించటం, పరిసరాలను చిత్రీకరించటం ఈ శైలి యొక్క ప్రధాన లక్షణాలు. యుద్ధ, రాజకీయ సన్నివేశాలకు ఈ శైలి దూరంగా ఉండేది. విలాసవంతమైన రాచరిక విహారయాత్రలు, సభాసన్నివేశాలు ఎక్కువగా చిత్రీకరించబడ్డాయి.
మధ్య యుగ కాలం నాటికి దక్కన్ పీఠభూమి లోని చిత్రకళ భక్తి చేత ప్రభావితం అయ్యింది. అజంతా గుహలు లోని శిలాగుహ చిత్రకళ లోని పురాతన వేదాంతం వలె దక్కను శైలి చిత్రకళ కూడా ఈ లోకాన్ని దైవం యొక్క సుందర రూపానిగా పరిగణించింది. 15వ శతాబ్దం అంతానికి అహ్మద్‌నగర్, బీజాపూర్, గోల్కొండ, బీదరు, బేరర్ వంటి దక్కను రాజ్యాల స్థాపన జరిగింది. బీజాపూరు సుల్తాను ఇస్తాంబుల్ లోని ఓట్టమాన్ రాజవంశీకుడు కావటం, గోల్కొండ సుల్తాను తుర్క్‌మెనిస్తాన్ రాజవంశీకుడు కావటం వీరు షియా ఇస్లాం కు చెందినవారు కావటం ఇరాన్ కు చెందిన సఫావిద్ పాలకులతో సత్సంబంధాలు కలిగి ఉండటం, ఉత్తర భారతదేశం లో ని సున్నీ ఇస్లాం ను వీరు సమిష్ఠిగా వ్యతిరేకించటం వలన దక్కను పీఠభూమిలో ఒక ప్రత్యేకమైన సంస్కృతి ఏర్పడింది.
బీజాపూర్ చిత్రలేఖనాలు మనల్ని అతీంద్రియ లోకాలకు తీసుకువెళతాయి. ఇవి స్వాప్నిక దృశ్యాలు. ముగ్ధమనోహరమైన నేలపై మూర్తీభవించిన అందాన్ని చిత్రీకరించటం జరిగింది. ఉత్తర బారతదేశం లో కళలకు అక్బర్ నాణ్యతాప్రమాణాలను నిర్దేశించగా దక్షిణాన బీజాపూర్ రాజు రెండవ ఇబ్రహిం ఆదిల్ షా ఇటువంటి ప్రమణాలకు దిశానిర్దేశం చేశాడు. అప్పటి ముఘల్ చిత్రలేఖనాలు రాజులు సాధించినవి చిత్రీకరించాయి కానీ రెండవ ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా వీటికి భిన్నంగా స్వాప్నిక దృశ్యాలను చిత్రీకరించేలా చేశాడు. తన చిత్రపటాలలో రెండవ ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా ఆధ్యాత్మిక చింతనలో కనబడేలా చిత్రీకరింపజేసాడు. వాస్తవికత కాకుండా ఆదర్శ ప్రపంచం యొక్క ఊహాచిత్రాలు వీక్షకులను మైమరిపింపజేస్తాయి.
15వ శతాబ్దంలో గోల్కొండ ను పాలించిన కుతుబ్ షాహీలు తమ పర్షియను మూలాలను కొనసాగించారు. కళలో అక్కడి సంస్కృతి-సాంప్రదాయలు ఉట్టిపడేలా చూశారు. మొఘల్ చిత్రకారులకు పర్షియను చిత్రకారులు శిక్షణ ఇచ్చారు. అందుకే ఈ శాఇలి చిత్రకళ లో పలు ప్రభావాలు గమనించవచ్చు. సిరిసంపదల, అలంకరణల చిత్రీకరణకు గోల్కొండ శైలి చిత్రకళ పెట్టింది పేరు. పర్షియన్ సఫావిద్ క్యాలిగ్రాఫిక్ శైలి, స్థానిక శైలి తో మేళవించటం జరిగింది. గోల్కొండ శైలి లో సైతం హింస, దురాక్రమణలకు చోటు లేదు. సభలో సంగీతం, నాట్యం వంటి ఆహ్లాదకరమైన సన్నివేశాలు చిత్రీకరించబడ్డాయి.
దక్కను శైలి చిత్రకళ 16వ శతాబ్దంలో ద్వీపకల్ప ప్రాంతానికి చెందిన దక్కని సుల్తానుల హయాం లో ప్రాచుర్యం పొందిన ఒక సూక్ష్మ చిత్రకళ. అతి సున్నితమైన ఈ చిత్రకళ స్థానిక, విదేశీ చిత్రకళల అపురూప సంగమం. 15-16వ శతాబ్దాలలో అహ్మద్‌నగర్, బీజాపూర్, గోల్కొండ, బీదరు వంటి ప్రదేశాలలో దక్కను శైలి చిత్రకళ విలసిల్లింది. 18వ శతాబ్దం నాటికి ఔరంగాబాద్, మహారాష్ట్ర, హైదరాబాదు వంటి ప్రదేశాలకు విస్తరించింది.
దక్కను పీఠభూములు అప్పటికే సుదీర్ఘకాలంగా అరబ్ దేశాలతో వాణిజ్యసంబంధాలు కలిగి ఉన్నాయి. షియా తెగలు దక్కను లో రాజ్యాలు స్థాపించటంతో పర్షియా తో సంబంధాలు మరింత బలపడ్డాయి. దక్కను సల్తనేట్ ల వీధులు తుర్కులు, పర్షియనులు, అరబ్బులు, ఆఫ్రికన్లతో కిటకిటలాడేవి. భారత దేశం లో అరబ్బీ భాష నేర్చుకోవటానికి లోతైన ఆధ్యాత్మికత కలిగిన పర్షియా నుండి వచ్చిన సూఫీల ఆలోచనతీరును విస్తరించుకోవటానికి దక్కను పీఠభూములు వేదికలయ్యాయి.
16వ శతాబ్దం లో అహ్మద్ నగర్, బీజాపూర్, గోల్కొండ లు అద్భుతమైన చిత్రలేఖనాలకు కేంద్రాలయ్యాయి. శతాబ్దం పాటు ఒక వెలుగు వెలిగిన ఈ శైలి భారతీయ చిత్రకళ లో మరువలేని అధ్యాయంగా మిగిలిపోయింది. అహ్మద్ నగర్ ను పాలిస్తున్న సుల్తాన్ హసన్, అతని సతీమణి కాన్సా హుమయూన్ చిత్రకళకు విరాళాలు ఇచ్చేవారు.
దక్కని కళాకారులు పర్షియన్ సూక్ష్మచిత్రకళను అనుకరించి వాటికి బంగారు అద్దకాలు అద్దారు. ఈ శైలిలో కల్పనలకు నాణ్యమైన బంగారు అద్దకాలు మరింత వన్నె తెచ్చాయి. పర్షియన్ చిత్రకళ లోని అంశాలు, ఇక్కడి స్థానిక చిత్రకళ లోని అంశాలతో మమేకం అయ్యాయి.
అజంతా శిలాగుహ చిత్రలేఖనం లోని సాంస్కృతిక అంశాలు, భక్తి యొక్క పారవశ్యం, పర్షియన్ సూఫీల స్వాప్నిక దృశ్యాల సంగమం దక్కను శైలి చిత్రకళకు ప్రాణం పోశాయి.
విడిపోయి చెల్లాచెదురైన 16 మంది స్నేహితులు తిరిగి కలుసుకొని తాము పొందిన అనుభవాలను కథల రూపంలో రాకుమారునితో పంచుకోవడం ఈ కథాకావ్యంలో ప్రధాన ఇతివృత్తం. దీనిలో ప్రధాన నాయకుడు కమలాకరుడనే రాకుమారుడు. ఇతనికి 8 మంది మంత్రి కుమారులు (కరుణాకరుడు, చిత్రకారుడు, కాంతిమంతుడు, బుద్ధిసహాయుడు, వివేకనిధి, ప్రభాకరుడు, యశఃకేతుడు, నీతిమంతుడు), 4 గురు దండనాయక కుమారులు ముగ్గురు పురోహిత కుమారులు - వెరసి మొత్తం 15 మంది స్నేహితులుంటారు. రాకుమారునితో కలుపుకొని వీరు మొత్తం 16 మంది- షోడశ కుమారులవుతారు. ఈ 16 మంది స్నేహితులు ఒకరోజు అడవిలో అనుకోకుండా ఆపదలో చిక్కుకొని విడిపోయి చెల్లాచెదురవుతారు. కొంతకాలానికి ఒకరి తరువాత ఒకరుగా తిరిగివచ్చి తమ తమ విచిత్ర అనుభవాలను రాకుమారుడు కమలాకరునితో చెప్పిన కథలు ఇవి.
సంస్కృతంలో వున్న భేతాళ పంచవింశతిలో భేతాళుడు చెప్పే 25 అద్భుత సాహస కథలున్నాయి. చిక్కు ప్రశ్నలతో ముగిసే ఈ కథలకు ప్రతీ రాత్రి భేతాళుడు చెపుతుంటే వాటికి విక్రమసేనుడు సమాధానాలను చెపుతూ వచ్చి చివరకు 25 వ కథలోని చిక్కు ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పలేకపోతాడు. షోడశకుమార చరిత్రలోని జ్ఞానవిజ్ఞానశూరుల కథ, మదనమంజరి కథ, దేవసేనచరిత్రం వంటి కొన్ని కథలకు ఈ భేతాళ పంచవింశతి లోని కథలు మాతృకగా ఉన్నాయి. అందుచేతనే ఈ కథాకావ్యం చాలాకాలం వరకూ భేతాళ పంచవింశతి అనే పేరుతోనే ప్రసిద్ధమైంది. దీనిలోని కథలకు కేతన దశకుమార చరిత్ర లోని కొన్ని కథలతో పోలికలు, జక్కన విక్రమార్క చరిత్ర లోని కొన్ని సంఘటనలతోను అనుకరణలు కూడా కనిపిస్తాయి. ఇంతేకాక కథాసరిత్సాగరం, మంచెన కేయూరబాహు చరిత్రల ప్రభావం ఈ కథాకావ్యంపై కనిపిస్తుంది.
ఇది 15 వ శతాబ్దం ఉత్తరార్ధ భాగంలో రాయబడిన కథాకావ్యం. కృతికర్త వెన్నెలకంటి అన్నయ్య. కృతిపతి వెన్నెలకంటి సూరామాత్యుడు.