polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ఒక పుప్పొడి తిత్తి యొక్క ఒక గదిలోని ముద్ద ప్రక్కన వున్న పుప్పొడి తిత్తి గదిలోని ముద్దతో కలసి యున్నది. వీనిని రెండింటిని గలుపుచు నల్లని చుక్క వంటిది వాని మధ్యన గలదు. ఇట్టి ఐదు మూలలను ఐదు గలవు. ఈ పుష్పములో పుప్పొడి ముద్దలు క్రిందకు, వీనిని గలుపు నల్లని చుక్కలు పైకి ఉన్నాయి.
సుగంధి తీగెకు ముండ్లు గలవు. దీని వేరు ఔషధములలో వాడుదురు. అది సన్నముగను పొడవుగను వుండి సువాసన గల బెరడు కలిగి యుండును. వేళ్ళు దేహమునకు బలము కలుగ జేయును. వేళ్ళే గాక, ఎండుటాకులను రెమ్మలను కూడా వాడుదురు.
కింజల్కములు: ఇతర పుష్పములందున్నట్లు కింజల్కములు కాన రావు. కాని కిరీటము నంటి ఒకటి ఉంది. 5 చులుకల వంటివి కలసి యున్నవి. ఒక్కొక్క చిలుక, ఒక కింజల్కము నుండి వచ్చింది. ఇక వేరే కాడలు లేవు.
మంచి మాడు తీగె దొంకల వద్ద మొలచును. ఆకులు మిక్కిలి దట్టముగా నుండును. పువ్వులు కొంచ మాకు పచ్చగను, కొంచె ఊదాగను నుండును. దీని కాడలను వేళ్ళను కూడా కొందరు వండుకొని తిందురు.
జిల్లేడు మొక్క బీడుగా నున్న అన్ని ప్రదేశములందును పెరుగు చున్నది. అది చిన్న గుబురు మొక్క ఆకుల పైనను కొమ్మల పైనను తెల్లని బూడిద గలదు. మొక్క నిండ పాలు గలవు.
అనే మకుటంగా గల బిట్రో నిట్రో పదం కంచు జాగంట పై హృదయాహ్లాదంగా వినిపింప బడుతుంది. ఈ పదాలను పాడే వారు ముకెబర్ల జంగాలు. ఈ ముకెబర్ల జంగా లనే తెగ వారు, కాకతీయ రాజ్య పరిపాలన కాలంలో వారి ఆస్థానంలో వంది మాగదులుగా వున్న శైవులు, ఈ జంగాలు తెలంగాణా లోనూ అటు శ్రీకాకుళం జిల్లా లోనూ చెదురుందురుగా వున్నారని వినికిడి. ముకెబర్ల జంగాలు బిట్రేశ్వరుడు నిట్టేశ్వరీ దేవి అనే దేవుళ్ళను ఈ నాటికీ పూజించు కుంటూ వుంటారట. పైన వుదహరించిన దేవుళ్ళ గుళ్ళు ఆంధ్ర దేశంలో తాను తిరిగినంత వరకూ ఎక్కడా కనబడ లేదని, పరిశోధకు లైన మల్లేల నారాయణ గారు ఆంధ్రప్రభలో తెలియ చేశారు.
బిట్రేశ్వరు డంటే ఈశ్వరుడని, నిట్రేశ్వరి అంటె పార్వతి అని చెపుతారు. ముకెబర్ల జంగాలు, కాని శివ పార్వతులకు శైవ పురాణాల్లోగానీ, ఇతర ఇతిహాస గ్రంథాల్లోగానీ ఎక్కడా బిట్రేశ్వర, విట్టేశ్వరి పేర్లు వున్న ఉదాహరణలు లేవు. వారు శైవులవడం వల్లా వారి ఇలవేల్పు శివ పార్వతులను స్తుతిస్తూ ఎంతో పసందైన పాటలను పాడుతారు. వారు పాట ప్రారంభించ బోయే ముందు నాందీ ప్రస్తావనగా ఇష్ట దేవతల్ని ఈ విధంగా ప్రార్థన చేస్తారు.
అని ప్రారంభించి ముకిరెంక దారువు వేస్తూ కంజే గంటల మీద పొడుగైన లావు పాటి పుల్లతో మోగించు తారు. ఇలా మోగించే పుల్ల పేరు నికోరు పుల్లంటారు. ఇష్టదేవతల ప్రార్థనను ఈ విధంగా ప్రారంభిస్తారు.
కోలాచలం మల్లినాథసూరి లేదా మల్లినాథుడు తెలుగుకవి, సంస్కృత పండితుడు, విమర్శకుడు. అతను విమర్శకుడిగా బాగా పేరు పొందాడు. అతను 14 వ శతాబ్దం ఉత్తరార్ధంలోని వాడు. కాకతీయ రాజుల ఆదరణతో ఓరుగల్లు చేరాడు. కాకతీయ రాజుల పతనం తర్వాత రాచకొండ రాజుల ఆస్థానానికి వచ్చాడు. వీరిది కామకాయన గోత్రమని అతని ఊళ్ళో అదే రకమైన ఇంటిపేరు ఉన్నవారు చెప్పుకొంటారు. కొంతమంది అతని గోత్రం కాశ్యపస గోత్రమని చెప్పుకొంటారు. ఈ గోత్ర భేదాలతో మల్లినాథసూరి వంశపరంపరలోనివారు ఎవ్వరని నిర్ణయించడానికి తగిన ఆధారాలు లేవు. సంస్కృతంలోని పంచమహాకావ్యాలకూ అతడు రాసిన భాష్యాలు పేరు తెచ్చి పెట్టాయి. అతను మహామహోపాధ్యాయ, వ్యాఖ్యాన చక్రవర్తి అనే బిరుదులు పొందాడు. ఇతను రాచకొండరాజైన సింగభూపాలుడు, విజయనగరాన్ని మొదటి దేవరాయలు పాలిస్తున్ననాటి వాడు. అతని రాతలను బట్టి అతను 1350-1450 మధ్య కాలపు వాడని తెలుస్తోంది.
ఈయన మొదట కాళిదాసు రచించిన కుమార సంభవం కావ్యానికి వ్యాఖ్య రాశాడు. అంతకు ముందు దీనిపై 37 వ్యాఖ్యానాలున్నాయి. రఘు వంశ సంజీవిని అనేది సూరి మొదటి వ్యాఖ్యానం. దీని ముందు అవన్నీ దిగ దుడుపే. ప్రతి సర్గ వ్యాఖ్యానానికి ముందు అద్భుత మైన శ్లోకం రాసి కొత్త దారి తొక్కాడు. కుమార సంభావానికి అంతకు ముందున్న 25 వ్యాఖ్యానాలు సూరి వ్యాఖ్యానం ముందు తల వంచాయి. అయితే ఉన్న పదిహేడు సర్గలలో ఏడు సర్గల వ్యాఖ్యానమే లభిస్తోంది. ఎనిమిదో దానికి సీతా రామ పండితుడు వ్యాఖ్య రాశాడు . అదే పార్వతీదేవి, పరమేశ్వరుల సంభోగ శృంగారం. మేఘ దూతానికి 50 వ్యాఖ్యానాలున్నాయి. సూరి వ్యాఖ్య మాత్రమే బహుళ ప్రచారం పొందింది.
అతను మొదట కాళిదాసు రచించిన కుమార సంభవం కావ్యానికి వ్యాఖ్య రాశాడు. అంతకు ముందు దీనిపై 37 వ్యాఖ్యానాలున్నాయి. రఘు వంశ సంజీవిని అనేది సూరి మొదటి వ్యాఖ్యానం. ప్రతి సర్గ వ్యాఖ్యానానికి ముందు అద్భుత మైన శ్లోకం రాసి కొత్త దారి తొక్కాడు. కుమార సంభావానికి అంతకు ముందున్న 25 వ్యాఖ్యానాలు సూరి వ్యాఖ్యానం ముందు తల వంచాయి. అయితే ఉన్న పదిహేడు సర్గలలో ఏడు సర్గల వ్యాఖ్యానమే లభిస్తోంది. ఎనిమిదో దానికి సీతా రామ పండితుడు వ్యాఖ్య రాశాడు . అదే పార్వతీదేవి, పరమేశ్వరుల సంభోగ శృంగారం. మేఘ దూతానికి 50 వ్యాఖ్యానాలున్నాయి. సూరి వ్యాఖ్య మాత్రమే బహుళ ప్రచారం పొందింది.
మల్లినాథ సూరి మెదక్ జిల్లా కొల్చారంలో జన్మించాడు. ఆయన సా.శ. 1350-1430 మధ్య కాలంలో జీవించాడు. చిన్నతనంలో మల్లినాథసూరికి చదువు అబ్బకపోవడంతో పశువులను కాసేవాడు,. ఈ క్రమంలోనే అడవిలో ఓ యోగి పరిచయం కాగా, ఆ యోగి అవసాన దశలో ఉండగా, మల్లినాథసూరి ఆయనకు సపర్యలు చేశాడు. దీనితో ఆ యోగి మల్లినాథసూరికి మంత్రోపదేశం చేసి నాలుకపై బీజాక్షరాలు వ్రాశాడు. వెంటనే దుర్గామాత సాక్షాత్కారం పొందిన మల్లినాథ సూరి కాశీకి వెెళ్లి అక్కడ 19 శాస్త్రాల్లో ప్రావీణ్యం సాధించి మహాభాషా కర్తగా, విద్యాపండితుడిగా ఖ్యాతి పొందాడు.
మల్లినాథుడి ఇంటిపేరు కోలాచలం అని మనకు సంస్కృత వాఙ్మయంలో కన్పిస్తుంది. దీనికి కొలచేల, కొలిచాల, ఇంకా కొలిచెలమ అనే వికారాలున్నాయి. కొలిచెలమ అనే గ్రామం మెదక్ జిల్లా కేంద్రమైన మెదక్ కు 17 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. కాకతీయుల పాలన సమాప్తమయ్యాక కొలచెలమ వారు సింగభూపాలుని రాజధాని రాచకొండకు వలస వెళ్ళారు. సంజీవని రాసిన గద్యాల నుండి తైవచ్చేదేమిటంటే సింగభూపాలుడు మల్లినాథుడిని మహామహోపాధ్యాయునిగా, మల్లినాథుని కొడుకును మహోపాధ్యాయుని బిరుదుతో సత్కరించాడు.
మల్లినాథసూరిని వ్యాఖ్యాన చక్రవర్తి అంటారు. ఆయన సంస్కృత భాషలో మహాకావ్యాలైన మేఘసందేశం, కుమారసంభవం, రఘువంశం , కిరాతార్జునీయం . శిశుపాలవధ , హర్షనైషధం లను తన వ్యాఖ్యానాలతో జనరంజకం చేశాడు. న మూలం లిఖ్యతే/నానపేక్షిత ముచ్యతే-మూలంలో లేనిది చెప్పను, అనవసరమైనదీ చెప్పను అంటూ ఆయన తన వ్యాఖ్య రచనా సరళి గురించి చెప్పుకున్న విషయాలు సుప్రఖ్యాతం.
మల్లినాథుడు వ్యాఖ్యానకర్త అయినప్పటికీని ఎన్నో సృజనాత్మక కృతులు కూడా చేసాడు. ఈయన రాసిన సంజీవని అనే మేఘసందేశ భాష్యం మిక్కిలి ప్రసిద్ధమయినది. అతను కవి అన్న విషయం చాలా మందికి తెలియదు. కానీ సంస్కృత సాహిత్యాన్ని క్షుణ్ణంగా పరిశీలించినవారికి ఇతను సుపరిచితుడే.
చింతాకుల అంత విశాలమైన కళ్లతోను , వేపచిగురుతో సమానమైన జుట్టుతోను , మేరు పర్వతంతో సమానమైన నడుముతోను మల్లినాథులవారి భార్య ప్రకాశిస్తోంది అని ఈ శ్లోకానికి అర్థం.
భాస్కరరావు 1936 లో కృష్ణా జిల్లా బోర్డు ఉన్నత పాఠశాలలో హిందీ ఉపాధ్యాయుడగా ప్రవేశించాడు. అదే కాలంలో గ్రామంలో అతివాద రాజకీయ కార్యకలాపాలు కొనసాగుతున్నాయి. 1937 లో కూలి సంఘ ఉద్యమం జరిగింది.ఈ రెండు భాస్కరరావు పై ప్రభావం చూపాయి. కమ్యూనిస్టు సిద్ధాంతంలపట్ల మొగ్గు చూపటం ప్రారంభించాడు. ఉద్యోగం చేస్తునే గ్రామ రాజకీయాల్లో, కూలిసంఘం ఉద్యమంలొ పరోక్షంగా పాల్గొనేవాడు. వీరులపాడుకే చెందిన వాసిరెడ్డి రామారావు కమ్యూనిస్టు వ్యక్తి.రామారావు నందిగామ ప్రాంతంలో కమ్యూనిస్టు పార్టీకై పనిచేస్తున్నప్పుడు, ఇరువురికి పరిచయం కలిగి,ఇద్దరు కలసి ఆ ప్రాంతంలో రైతు సంఘ నిర్మాణానికి కలసి పనిచేసీ,ఆప్రాంతంలో రైతు సంఘం బలోపేతం చేశారు. 1942 లో తన ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేసి పూర్తికాలం కమ్యూనిస్టు పార్తికై పనిచెయ్యడం మొదలుపెట్టాడు.
భాస్కరరావు హిందీ పండితుడుగా పనిచేస్తున్నప్పటికే సుంకర సత్యనారయణ తో పరిచయం వున్నది.సుంకరది విజయవాడ తాలూకా ఈడుపుగల్లు గ్రామం. అక్కడినుండి సుంకర తిరువూరు తాలుకా కొణతమాత్మమూరు వలస వెళ్ళి వ్యవసాయం చేసూకుంటుండేవాడు. సుంకర సత్యనారయణ తన తమ్ముడు వీరుభద్రరావుతో కలసి చేసిన "స్టాలిన్ గ్రాడ్‌ బుర్రకథ" మంచి జనాధారణ చెందినది. సుంకరతో కలసి భాస్కరరావు బుర్రకథలు చెప్పడం ప్రారంభించాడు. వారిద్దరు చెప్పే బుర్రకథలు జంఝూమారుతం లా సాగేవి. తరువాత యిద్దరు కలసి నాటకరచన ప్రారంభించారు.1946 లో "ముందడుగూ,1947 లో "మా భూమి".
మద్రాసులో వుండగా సుంకరతో కలసి సినిమా రంగంలో పనిచేశారు."పుట్టిల్లు", పల్లెటూరు""కన్నతల్లి" సినిమాలకు వీరిద్దరు కలసి సంభాషణలు, పాటకు వ్రాసారు. మద్రాసులో వుండగా "పోతుగడ్డ"నాటకాన్ని రచించాడు, ఇదికూడా మంచి ప్రజాదరణ పొందినది. మద్రాసులో ఆరోగ్యం కుదుట పడక పోవటంతో తిరిగి 1954 లో వీరులపాడు వచ్చేసాడు.
"'వాసిరెడ్ది భాస్కరరావు అభ్యుదయ, ప్రగతిశీల భావాలను కలిగి, విప్లవ దృక్పథంగల నాటకాలను రచించిన రచయిత. ఈయన సుంకర సత్యనారాయణతో కలసి "ముందడుగు", "మాభూమి", అపనింద" వంటి అభ్యుదయ నాటకాలను రచించి ప్రదర్శించారు.
తవాంగ్ జిల్లా వైశాల్యం 2,172 చ.కి.మీ. జిల్లా 27 45’ ఉత్తర ఆక్షాంశం, 90 15’ తూర్పు రేఖాంశాల మధ్య వ్యాపించి ఉంది. ఇది టిబెట్ కు దక్షిణంగా ఉంది. ఈ ప్రాంతం సముద్రమట్టానికి 6000-22000 ఎత్తులో ఉంటుంది.ఆహ్లాదకరంగా ఉండే దిగువ ప్రాంతాలలో మాత్రమే ప్రజల ఆవాసాలు ఉన్నాయి. తవాంగ్ జిల్లా పశ్చిమ కమెంగ్ జిల్లాలో కొంతభాగం వేరుచేయడం ద్వారా ఏర్పడింది. జిల్లా తూర్పు, దక్షిణ సరిహద్దుల్లో పశ్చిమ కమెంగ్ జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో భూటాన్, ఉత్తర సరిహద్దులో టిబెట్ ఉన్నాయి. జిల్లా జనసంఖ్య 38,924. వీరిలో 75% మొంపా, భొటియా, ఆది మొదలైన జాతులకు చెందిన గిరిజనులున్నారు. సరిహద్దు జిల్లాగా తవాంగ్ జిల్లాలో సైకులు భారీగా కనిపిస్తుంటారు. శీతాకాలంలో తవాంగ్‌జిల్లాలో హిమపాతం సంభవిస్తుంది.
తవాంగ్ జిల్లాలో మొంప ప్రజలు అధికంగా ఉన్నారు. సా.శ.పూ 500-600 నుండి ఈ ప్రాంతం లోమన్ లేక మోన్యుల్ పాలనలో ఉండేది. తరువాత మోన్యుల్ రాజ్యాన్ని పొరుగున ఉన్న టిబెట్, భూటాన్లు క్రమంగా వశపరచుకున్నాయి. 1681లో తవాంగ్ సామ్రాజ్యాన్ని " మెరాక్ లామా గ్యాస్టో " స్థాపించాడు. ఈ సామ్రాజ్య స్థాపనకు 5వ దలైలామా " న్గవాంగ్ లాబ్సాంగ్ గ్యాస్టో " ప్రోత్సహించాడు. 6వ దలైలామా త్సంగ్‌యంగ్ గ్యాస్టో తవాంగ్‌లో జన్మించాడు. తవాంగ్ అంటే "అశ్వం ఎన్నిక చేసిన భూమి" అన్న ఆసక్తికరమైన కథనం ఒకటి ప్రచారంలో ఉంది.
తవాంగ్ జిల్లా, అరుణాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లా. జిల్లా ముఖ్యపట్టణం తవాంగ్. చారిత్రాత్మకంగా ఈ ప్రాంతం టిబెట్కు చెందింది. కానీ, తవాంగ్ మాదేనంటూ చైనా, తైవాన్ లు ప్రకటించాయి. ఈ జిల్లా దేశంలో అత్యల్ప జనసంఖ్య కలిన జిల్లాలలో 8వ స్థానంలో ఉంది.
జిల్లాలో మొంపా ప్రజలు అధికంగా ఉన్నారు. జిల్లాలో 163 గ్రామాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో స్వల్పసంఖ్యలో టిబెటన్లు ఉన్నారు. జిల్లా పశ్చిమ, ఉత్తర భూభాగంలో స్వల్పంగా తగ్పా ప్రజలు నివసిస్తున్నారు.
జిల్లాలో 3 అసెంబ్లీ నియోజక వర్గాలు ఉన్నాయి:- లుమ్లా, తవాంగ్, ముక్తొ.ఇవన్నీ అరుణాచల్ పశ్చిమ లోక్‌సభ నియోజకవర్గంలో భాగంగా ఉన్నాయి.
ఎవరు ఎన్ని ప్రచారాలు, ప్రయత్నాలు చేసినా దేశంలో సంకీర్ణ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు ఖాయమని చెప్పేందుకు పెద్దగా ఆలోచించనక్కర్లేదు. అది కాంగ్రెస్ సారథ్యంలో ఉంటుందా, బిజెపి సారథ్యంలో ఉంటుందా, ఈ రెండు పార్టీల్లో ఏదో ఒక పార్టీ మద్దతుతో మూడో ఫ్రంట్ సర్కార్ ఏర్పాటు చేస్తుందా, బిజెపి, కాంగ్రెస్‌లతో అవసరం లేకుండా మూడో ఫ్రంట్ ప్రభుత్వం ఏర్పడుతుందా అన్నదే ఇప్పుడు రాజకీయ వర్గాల్లో చర్చనీయాంశం. కాంగ్రెస్, బిజెపి రెండు పార్టీలు ప్రజల విశ్వాసం పూర్తిగా కోల్పోయి దెబ్బతింటాయని, అప్పుడు మూడో ఫ్రంట్ సర్కార్ ఏర్పాటు అయ్యే అవకాశం లేకపోలేదని వామపక్షాలు ధీమా వ్యక్తం చేస్తున్నారు. ఏదైనా ఎన్నికల తర్వాతే సిద్దాంతాల ప్రాతిపదికగా జరగాలని వారి అభిప్రాయం. విచిత్రమేమంటే దేశంలో తొలుత కాంగ్రెసేతర రాజకీయాలు ప్రారంభమయ్యాయి. అలా ప్రారంభించిన వారే తర్వాత కాంగ్రెస్ సారథ్యంలో సంకీర్ణ సర్కార్‌కు దోహదం చేశారు. ఇప్పుడు కాంగ్రెసేతర, బిజెపియేతర రాజకీయాల గురించి మాట్లాడుతున్నవారు ఒకప్పుడు బిజెపితో చేతులు కలిపి సర్కార్‌లు ఏర్పాటు చేశారు.
ఇటీవల డిఎంకె అధినేత కరుణానిధి కూతురు కనిమొళి రాజ్యసభకు ఎన్నికయ్యేందుకు కాంగ్రెస్ సహకరించింది. బిజెపికి మిత్రపక్షాలు తగ్గిపోతుంటే కాంగ్రెస్ ఉన్న మిత్రపక్షాలను నిలుపుకునేందుకు, కొత్తవార్ని చేర్చుకునేందుకు ఇప్పటినుంచే ప్రయత్నాలు ముమ్మరం చేసింది. తమకు వచ్చే లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో 140-150 సీట్లు తెచ్చుకుంటే చాలు, మిత్రపక్షాల బలంతో సంకీర్ణ సర్కార్ ఏర్పాటు చేయగలమని కాంగ్రెస్ ధీమా. భారతీయ జనతా పార్టీ మాత్రం నరేంద్ర మోడీ నాయకత్వంలో ప్రభంజాన్ని తీసుకువచ్చి, 180 సీట్లకు పైగా తెచ్చుకుంటే మిత్రపక్షాలు వాటంతటికవే తమ మద్దతుకోసం ముందుకు వస్తాయని భావిస్తోంది. అందుకు తగ్గట్లుగా హిందూత్వ ప్రచారం ఒకవైపు, అభివృద్ధి నినాదం మరో వైపు చేపట్టేందుకు వ్యూహరచన చేస్తోంది.
కాంగ్రెస్ వ్యతిరేక ఓట్లు, కాంగ్రెసేతర రాజకీయాల ఆధారంగా ప్రాబల్యం పొందిన పార్టీలు తమ మనుగడ కోసం ఆ విషయం మరిచిపోయినందువల్లే దేశంలో మూడోఫ్రంట్ రాజకీయాలు విజయవంతం కావడం లేదన్న విషయం నిర్వివాదాంశం. ఈ దేశంలో ప్రాంతీయ పార్టీలు తమ కాంగ్రెస్ వ్యతిరేక రాజకీయ చరిత్ర ప్రాధాన్యతను మర్చిపోయినందువల్లే ఈ పరిణామం ఏర్పడింది. అంతే కాదు, కాంగ్రెస్ వ్యతిరేక రాజకీయాలు కూడా ప్రాంతీయ స్థాయిలో చీలిపోవడం వల్లనే అవి జాతీయ స్థాయిలో కలిసికట్టుగా రాజకీయాలను సాగించలేకపోతున్నాయి.
బిజెపి ఉనికిలో లేనప్పుడు కూడా కాంగ్రెసేతర రాజకీయాలను విజయవంతంగా అమలు చేయలేని వారు ఇప్పుడు బిజెపి ఒక పార్టీగా బలపడిన తర్వాత రెండు పార్టీలకు వ్యతిరేకంగా రాజకీయాలను ఎలా విజయవంతం చేయగలుగుతారు?
అన్నదే ప్రధాన ప్రశ్న. అసలు నెహ్ర సారథ్యంలో ఏర్పడిన తొలి ప్రభుత్వమే సంకీర్ణం. ప్రభుత్వానికి జాతీయ స్వభావం ఉండాలని అప్పటి పెద్దలు భావించినందువల్లే అంబేద్కర్, శ్యామ్‌ప్రసాద్ ముఖర్జీలు ఇద్దరూ కాంగ్రెస్ సభ్యులు కానప్పటికీ కేంద్రమంత్రులయ్యారు.
ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించిన బంధ్ రాజు శివమాన్ కారణంగా ఈ ప్రాంతానికి ఈ పేరు వచ్చింది. శివమాన్ వారసులు ఈ ప్రాంతాన్ని బాబర్ ప్రవేశించే కాలం వరకు పాలించారు. సివాన్ అంటే సరిహద్దు.
ఇది బీహార్ సరిహద్దు వరకు ఉంది కనుక ఈ ప్రాంతానికి ఈ పేరు వచ్చిందని భావిస్తున్నారు. సివాన్ జిల్లాలోని ఉపవిభాగం మహరాజ్‌గంజ్ వద్ద మహారజ నివాసం ఉంది కనుక మహరాజ్‌గజ్ అయిందని భావిస్తున్నారు. ఈ ప్రాంతంలోని భెర్‌బనియా గ్రామం వద్ద జరిపిన త్రవ్వకాలలోఒక చెట్టు కింద సమీప కాలంలో విష్ణుమూర్తి విగ్రహం లభించింది. అందువలన ఇక్కడ ఒకప్పుడు వైష్ణవులు
పెద్ద సంఖ్యలో నివసించి ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు. ప్రస్తుతం ఇది బీహార్ రాష్ట్రానికి సరిహద్దుగా లేదు. 1790లో గొరఖా రాజు కొంతకాలం తనసామ్రాజ్యాన్ని శివన్ వరకు విస్తరించాడు. తరువాత బ్రిటిష్ వారు ఈ ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించుకుని ఘోరకరాజును తిప్పి కొట్టాడు. ఇప్పుడీ ప్రాంతంలో యాదవులు, రాజపుత్రులు అధికంగా నివసిస్తున్నాడు.
దరౌ బ్లాకులోని డాన్ గ్రామంలో ఉన్న శిథిలమైన కోటకు మహాభారతంలోని ద్రోణాచార్యునకు సంబంధం ఉందని భావిస్తున్నారు. ఇక్కడ ఉన్న దోన అందరికీ తెలియనప్పటికీ ఇది బౌద్ధుల యాత్రీక ప్రదేశాలలో ఒకటిగా భావించబడుతుంది. చైనా యాత్రీకుడు హూయంత్సాంగ్ తన భారతదేశ యాత్రలో ఈ ప్రదేశాన్ని సందర్శించాడు. బుద్ధుని అస్థులు భద్రపరచిన ప్రాంతం అని విశ్వసిస్తున్నారు. హ్యూయంత్సాంగ్ సందర్శించిన సమయంలో ఈ స్థూపం శిథిలావస్థలో ఉందని వర్ణించాడు. ప్రస్తుతం దోన గడ్డి నిండిన కొండగా ఉంది. దాని మీద ప్రస్తుతం తరా దేవి ఆలయం ఉంది. ఈ ఆలయం సా.శ. 9వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడిందని భావిస్తున్నారు. బౌద్ధ యాత్రీకులు ఇప్పుడు కూడా ఈ చారిత్రాత్మక ప్రాంతాన్ని దర్శిస్తూనే ఉన్నారు.
8వ శతాబ్దంలో సివాన్ బనారస్ రాజ్యంలో భాగం అయింది. 13వ శతాబ్దంలో సివాన్ ప్రాంతంలో ముస్లిములు ప్రవేశించారు. 15వ శతాబ్దంలో సికందర్ లోడీ ఈ ప్రాంతాన్ని తన ఆధీనంలోకి తీసుకున్నాడు. బాబర్ సివాన్ ప్రాంతంలోని ఘాఘ్రా నదిని దాటి ఈ ప్రాంతంలో ప్రవేశించాడు. 17వ శతాబ్దంలో మొదట డచ్ వారు వారి వెంట ఇంగ్లీష్ వారు ఈ ప్రాంతంలో ప్రవేశించారు.
1765లో జరిగిన బక్సర్ యుద్ధం తరువాత ఈ ప్రాంతం బెంగాల్ రాష్ట్రంలో భాగంగా మారింది. 1875లో స్వాతంత్ర్యసమరంలో సివాన్ ప్రజలు ప్రధాన పాత్రవహించారు. ఈ జిల్లా స్టాల్‌వర్ట్, భోజ్‌పురీలకు ప్రసిద్ధం. వారు శారీరక సహనానికి, వీరత్వానికి పేరుపొందారు. వీరు అధికంగా పోలీస్, మిలటరీ ఉద్యోగాలకు నియమించబడుతుంటారు.
మహరాజ్‌గంజ్ ఉపవిభాగం లోని మండలాలు :- మహరాజ్‌గంజ్, డురవంధ, గొరేకొథి, బసంత్పుర్, భగ్వంపుర్, లక్రి నబిగంజ్
సివాన్ ఉపవిభాగం లోని మండలాలు :- సివాన్, మైర్వ, దరౌలి, గుథని, హుస్సైంగంజ్, అందర్, రఘునాథ్పూర్, సిస్వన్, బర్హరీ, పంచ్‌రుఖి,హసంపుర, నౌతన్, జిరదై ఉందెర్ సివాన్
బ్లాకులు :- మైర్వ, పంచ్‌రుఖి, రఘునాథ్పుర్, అందర్, గుతని, మహారజ్గంజ్, డరౌలి, సిస్వన్, డరౌంద, హుసైనగంజ్, భగ్వంపుర్ హత్త్, గొరియకొథి, బరహరీ, సివాన్ సదర్, బసంత్పుర్, లకరి నబిగంజ్, జిరదై, నౌతన్, హసంపుర.
బీహార్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాల్లో సివాన్ జిల్లా ఒకటి. సివాన్ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది. 1972 నుండి సివాన్ జిల్లా సారణ్ డివిజన్‌లో భాగం.
జిల్లాలోని అలిగంజ్ గ్రామానికి అలి సావన్ ఙాపకర్ధం పేరు నిర్ణయించబడింది. సివాన్ జిల్లాకు పౌరాణిక, చారిత్రక ప్రాధాన్యత ఉంది. సివాన్ పార్లమెంటు నుండి " ఓం ప్రకాష్ యాదవ్ " పార్లమెంటుకు ఎన్నిక చేయబడ్డాడు.
సివాన్ బ్లాకులోని మెహందర్ ధాంలో శివునికి, విశ్వకర్మకు ఒక ఆలయం ఉంది. శిరాత్రి నాడు ఈ భవనానికి భక్తులు అధికంగా వస్తారు. సెప్టెంబరు 17న ఇక్కడ విశ్వకర్మపూజ నిర్వహించబడుతుంది. ఇక్కడ 748800 చ.అడుగుల వైశాల్యంలో ఒక కోనేరు నిర్మించబడింది. పూర్వం ఇక్కడ ఉన్న చిన్న కోనేరులో నేపాల్ రాజు తన యాత్రసమయంలో స్నానం చేసాడని. తరువాత ఆయనకు కుష్టు వ్యాధి నయం అయిందని అందువలన ఆయన ఈ కోనేరుని విశాలంగా పునర్నిర్మించాడని విశ్వసిస్తున్నారు.
భికబంధ్ సివాన్ జిల్లాలోని మహరాజ్‌గంజ్ మండలం లోని గ్రామం. ఇక్కడ ఉన్న పెద్ద చెట్టు కింద భైయ - బహిని ఆలయం ఉంది. 14వ శతాబ్దంలో ఇక్కడ అన్నా - చెల్లెలు మొగల్ సైన్యాలతో పోరాటం చేసి మరణించారని అందువలన ఇక్కడ అన్నా చెల్లెలి కొరకు ఆలయం నిర్మించబడిందని విశ్వసిస్తున్నారు. .
కొరర గ్రామం మైర్వ బ్లాకులో ఉంది. మైర్వా ఆనకట్టకు 2కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఇక్కడ శివాలయం, దుర్గా ఆలయాలతో జిల్లాలో మొదట నిర్మించిన సాయిబాబా ఆలయం ఉంది. ఇక్కడ ప్రతి సంవత్సరం ఆగస్టు మాసంలో రాజీవ్ కుమార్ సింగ్ ఆధ్వర్యంలో ఉత్సవం నిర్వహించబడుతుంది.
సివాన్ బీహార్ రాష్ట్ర పశ్చిమ భూభాగంలో ఉంది. ఇది సారణ్ డివిజన్‌లో భాగం. పురాతన కాలంలో ఇది కోసల రాజ్యంలో భాగం.
సోహంగర గుతాని మండలంలోని ప్రాంతం. ఇక్కడ ప్రముఖ శివాలయం ఉంది. ఇది జిల్లా కేంద్రం సివాన్ పట్టణానికి 40కి.మీ దూరంలోనూ, ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని దియోరియా జిల్లా సరిహద్దుకు సమీప ంలో ఉంది.
ఇది ఒక మండల కేంద్రంగా ఉండేది. దీనిని బస్నౌలి గంగార్ అని కూడా పిలిచేవారు. ఇది స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు శ్రీ ఫులేనా ప్రసాద్ తన ఉద్యమ కార్యకలాపాలకు ఈ ప్రాంతాన్ని కేంద్రంగా చేసుకున్నడు.
శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి వారి దేవస్థానం 1869 సంవత్సరంలో బరిగెడ రామస్వామి గారి సుపుత్రులు బరిగెడ చిన్న నరసయ్య గారిచే శుక్ల నామ సంవత్సర ఫాల్గుణ శుద్ధ ఏకాదశి రోజున ప్రతిష్ఠించబడింది. ప్రతి సంవత్సరం ఈ రోజున ఇక్కడ స్వామివారి కళ్యాణం ఘనంగా నిర్వహించబడుతుంది. ఆనాడు చిన్న నరసయ్యగారు ప్రధాన దేవతామూర్తులైన వేంకటేశ్వర స్వామి, ఆండాళ్, జగన్నాధ స్వామి, బలభద్రుడు, సుభద్ర దేవుల విగ్రహాల ప్రతిష్ఠ చేశారు.
1927 లో వీరి మనుమడైన బరిగెడ నరసయ్య గారు కాశీయాత్ర చేసి గరుడాళ్వార్ విగ్రహ ప్రతిష్ఠ చేశారు. ఆనాడే ధ్వజ స్తంభాన్ని కూడా రంగూన్ నుండి తెప్పించి స్థాపించారు.
1956 లో బరిగెడ నరసయ్య గారి ధర్మపత్ని రావింజమ్మ గారు దేవాలయానికి మొదటిసారిగా విద్యుత్తు కనెక్షన్ ఇప్పించారు. తర్వాత చిన్నవీధిలోని ఒక ముత్తైదువ దానమిచ్చిన ధనసహాయంతో నుయ్యిని తవ్వించి పూలతోటను వేయించారు.
1969 లో నరసయ్య గారి ఆధ్వర్యంలో శతాబ్ది ఉత్సవాలు ఘనంగా నిర్వహించారు. ఆ కాలంలోనే పన్నిద్దరాళ్వారుల ప్రతిష్ఠ జరిగింది. ఈ విగ్రహాలను విజయవాడ నుండి తెప్పించారు. శ్రీవారి విమానం చుట్టూ దశావతారాల్ని శిల్పులచే చెక్కించారు.
వేంకటేశ్వరుని సన్నిధి : ఇందులో సాలగ్రామశిలతో చెక్కబడిన శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి వారు మనోహరంగా భక్తులకు దర్శనం ఇస్తారు. శ్రీవారి విగ్రహం సుమారు 4 అడుగుల ఎత్తుండి ఎడమచేయి కటిహస్తంగా, కుడిచేయి అభయహస్తంగా జనులందరి కోరికలు తీరుస్తుంది. ఇరువైపులా శంఖచక్రాలు చెక్కబడి ఉంటాయి. దేవతామూర్తికి అలంకారంగా మకరతోరణం ఏర్పాటుచేశారు. ఉత్సవ విగ్రహాలు శ్రీవారితో బాటు శ్రీదేవి, భూదేవులు పంచలోహాలతో చేయబడి కనువిందుచేస్తాయి. భోగశ్రీనివాసమూర్తి సుదర్శనచక్రంతో పాటు మండపం మీద కొలువుంటారు.
శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారిని కొన్ని పర్వదినాల్లో గ్రామ వీధుల్లో భక్తుల దర్శనం కోసం ఊరేగిస్తారు. మార్గశిర శుద్ధ ఏకాదశి, వైశాఖ శుద్ధ ఏకాదశి, కార్తీక శుద్ధ ఏకాదశి, వైకుంఠ ఏకాదశి, ఫాల్గుణ శుద్ధ ఏకాదశి, భోగి పర్వదినాలలో స్వామిని విమానంలో ఊరేగించగా; కనుమ, ఉగాది, తొలి ఏకాదశి, శ్రీరామనవమి, నరక చతుర్దశి, రామానుజ, గోదాదేవి, నమ్మాళ్వార్ల తిరునక్షత్ర దినాల్లో చిన్న పల్లకిలో ఊరేగించి గ్రామవాసులందరికీ కనువిందు చేస్తారు.
శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి దేవస్థానం విజయనగరం జిల్లా, బలిజిపేట లోని ఒక ప్రాచీన దేవాలయం. ఇక్కడ శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి వారు చిరకాలంగా భక్తుల కోర్కెలను తీర్చుతూ కొలువైయున్నారు.
సంకిస ఫరూఖాబాద్‌కు 47 కి.మీ దూరంలో ఉంది. గౌతమ బుద్ధుడు ఇక్కడ తన శిష్యులతో ప్రసంగించాడని విశ్వసిస్తున్నారు. ఇక్కడ బుద్ధుడు వాడుకున్న పక్కి ఇటుకలతో నిర్మించిన పెద్ద ఆసనం ఉంది. ప్రజలు ఇక్కడ చిన్న ఆలయాన్ని నిర్మించారు. అందులో బిసరి దేవి ఆలయం ఉంది. ఇక్కడ త్రవాకాలలో లభించిన అశోక స్తంభం ఉంది. ఇక్కడ శివలింగం కూడా ఉంది. బుద్ధుని వైశాఖ పౌర్ణమి నాడు జన్మదినం రోజు ఇక్కడ పెద్ద ఎత్తున ఉత్సవం నిర్వహించబడుతుంది. శ్రీలంక, వియత్నాం, మాయన్మార్ మొదలైన దేశాలనుండి బౌద్ధమతస్థులు ఇక్కడకు వద్తుంటారు. ఇక్కడ బుద్ధుని విశాలమైన ఆలయం నిర్మిస్తే ఇది ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుంటుందని ప్రజలు విశ్వసిస్తున్నారు.
ఫరూఖాబాద్ నగరానికి 45 కి.మీ దూరంలో ఉన్న కంపిల్ చిన్న పట్టణం. ఇది చారిత్రక, పౌరాణిక ప్రాధాన్యత కలిగిన నగరం. ఇది 13వ తీర్ధంకర్ బ్రహ్లన్ విమల్నాథ్ జన్మస్థానం.
ఇది 4 కల్యాణకాల జన్మస్థానం. ఇది 1008 వ భగవాన్ విమల్నాథ్ జి తీర్ర్ధనాథ్ తీర్ధంకర జన్మస్థానం. ఇక్కడకు జైనమత స్థాపకుడు మహావీరుడు విజయం చేసాడని విశ్వసిస్తున్నారు.
13 వ తీర్ధంకర్ ఆలయాలు 2 ఉన్నాయి. దిగంబర్ జైన ఆలయంలో 60 సెంటీమీటర్ల నల్లరాతి విగ్రహం ఉంది. శ్వేతాంబర్ ఆలయంలో భగవాన్ విమల్నాథుని 45 సెంటీమీటర్ల ఎత్తున్న పద్మాసనంలో కూర్చున్న పాలరాతి విగ్రహం ఉంది. ఇవే కాక ఇక్కడ పలు ఇతర ఆలయాలు ఉన్నాయి.
రాధోర్ రాజవంశానికి చెందిన 5 రాజవంశాలలో ఒకరైన గర్వార్లకు స్వర్గ్‌ద్వారి రాజధానిగా ఉంది. ఇది కైంగంజ్ తాలూకాలో ఉంది. ఈ నగరాన్ని చివరగా కుంవర్ రాయ్ సింగ్ పాలించాడు. 12-13 చారిత్రక సాహిత్యంలో ఆయన పేరు ఖొరాగా ప్రస్తావించబడింది. కుంవర్ రాయ్ సింగ్ బదౌన్ గవర్నర్ షాంస్- ఉద్- దిన్ ఇల్తుమిష్ సా.శ. 1212 దాడి చేసేవరకు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించాడు. ఈ దాడి తరువాత ఈ నగరం పేరు దాడి దారుని పేరు నిర్ణయించబడింది.
మహాభారత కాలంలో ఇది ద్రుపదమహరాజుకు రాజధానిగా ఉందని విశ్వసిస్తున్నారు. ఇప్పుడు కంపిల్‌లో ద్రౌపది జన్మించిన యఙకుండం ఉనికిలో ఉంది.ఇక్కడ కపిల మహర్షి తపమాచరించిన
పవిత్రప్రదేశం ఉంది. రామాయణ కాలంలో శత్రుఙడు పూజించిన " రామేశ్వరనాథ్ మహాదేవ్ " ఆకయం ఉంది. శత్రుఙడు లంకలో రావణాసురుని చెరలో సీతమ్మ పూజించిన శివలింగాన్ని తీసుకువచ్చి ఇక్కడ ప్రతిష్ఠించి ఆరాధించాడని విశ్వసిస్తున్నారు.
జిల్లా చదరంగా ఉంటుంది. కొంత భూభాగం మాత్రమే ఎగుడుదిగుడుగా ఉంటుంది. కొంతభూభాగంలో నదీలోయల ప్రాంతంలో కొంత దిగుడుగా ఉంటుంది. జిల్లాలో ఎత్తైన భూభాగం మొహమ్మదాబాద్ వద్ద సముద్రమట్టానికి 167 మీ ఎత్తున ఉంది. లోతైన మౌ రసూల్‌పూర్ వద్ద భూభాగం 145.69 మీ లోతు ఉంటుంది. ఫరూఖాబాద్ వద్ద గంగామైదానం ఉంటుంది.
ఫతేగర్ కంటోన్మెంట్ గంగానదీ తీరంలో ఉంది. ఇందులో 3 రెజిమెంట్లు ఉన్నాయి. జిల్లా సివిల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ కేంద్రం ఫతేగర్‌లో ఉంది. ఫతేగర్‌లో అత్యధికభాగాన్ని కంటోన్మెంటు ఆక్రమించి ఉంది.
ఫరూఖాబాద్ జిల్లా ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లా. ఫతేగఢ్ ఈ జిల్లా ముఖ్యపట్టణం. ఫరూఖాబాద్ జిల్లా కాన్పూర్ డివిజన్‌లో భాగంగా ఉంది.
తరైన్ యుద్ధం తరువాత సుల్తాన్ - ఉద్ - ద్దీన్ ముహమ్మద్ గౌరి తన సైనికాధికారుల లోని శక్తిసంపన్నులలో ఒకరిని భారత్‌లో యుద్ధాల కొరకు నియమించాడు. అయినా అది ప్రత్యేకగా ఫలితం చూపలేదు. అయినప్పటికీ జాతూ రాజపుత్రులతో జరిగిన సంఘర్షణల తరువాత వారి శక్తిని ఫతేహాబాద్ ప్రాంతం అగ్రోహా వరకూ విస్తరించాడు. ఫీరుజ్ ఈ ప్రాంతాలకు ప్రాముఖ్యత ఇచ్చాడు. ఆయనకు హిస్సార్ అంటే అసాధారణమైన ఆసక్తి కలిగింది. అందువలన ఆయన ఇక్కడ హిస్సార్, ఫతేహాబాద్ నగరాలను, రెండు కాలువలను నిర్మించాడు. 1388లో ఫిరుజ్ మరణించిన తరువాత రాజకీయంగా అనిశ్చిత పరిస్థితి నెలకొన్నది. 1398లో తైమూర్ ఈ ప్రాంతం మీద దండయాత్ర సాగించిన తరువాత పరిస్థితి మరింత విషమించింది.ఈ ప్రాంతం మీద తైమూర్ సాగించిన దండయాత్రలో ఈ ప్రాంతప్రజలు తైమూరును ఎదుర్కొనడానికి ఎటువంటి ప్రయత్నం చేయలేదు. తైమూర్ తొహనా వరకు దండయాత్ర సాగించాడు. అయినప్పటికీ తైమూర్ ఈ ప్రాంతంలో సుస్థిర పాలన స్థాపించడానికి ప్రయత్నించలేదు. తైమూర్ ఫతేబాదును దోచుకున్న తరువాత సమానాకు వెళ్ళాడు. బాబర్, హుమాయూన్ కాలంలో ఈ ప్రాంతం మొఘల్ సాంరాజ్యంలో భాగంగా మారింది.
భొదై ( ఫతేహాబాద్ నుండి 3కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఈ గ్రామంలో 1660 ఆవులతో ఉన్న పెద్ద గోశాల ఉంది. గ్రామంలో అనాథశరణాలయం ఉంది.
ఫతేహాబాద్ జిల్లాలోని పెద్ద గ్రామాలలో అహిల్సదార్ గ్రామం ఒకటి. జాతీయరహదారి -10 నుండి 6 కి.మీ దూరంలో ఉన్న ఇది జిల్లాలో అత్యంత సారవంతమైన భూమిని కలిగి ఉంది. ఈ గ్రామంలో
ఆర్యులు ముందుగా సరస్వతి, ద్రిషద్వతి నదీతీరాలలో నివసిస్తూ తరువాత హిస్సార్, ఫతేహాబాద్ వరకు విస్తరించారు. ఈ ప్రాంతం పాండవుల పాలనలో ఉండేదని భావిస్తున్నారు. తరువాత వారి వారసులు పాలించారని విశ్వసిస్తున్నారు. పినిని రచనలలో హిస్సార్‌లోని అయిసుకారి, తౌషయానా , రోరి కొన్ని ప్రాంతాలు ప్రస్తావించబడ్డాయి. పురాణాలు అనుసరించి ఫతేహాబాద్ జిల్లా నందా సాంరాజ్యంలో భాగంగా ఉండేదని భావిస్తున్నారు. ఫతేహాబాద్, హిస్సార్‌లో ఉన్న ది డిస్కవరీ ఆఫ్ అశోకన్ పిల్లర్స్ ఈ ప్రాంతం మౌర్య సాంరాజ్యంలో భాగంగా ఉండేదని తెలియజేస్తుంది. చంద్రగుప్త మౌర్యుడు గ్రీకువారిని ఎదిరించి యుద్ధం చేసిన సమయంలో ఈ ప్రాంత ప్రజలు చంద్రగుప్తునికి యుద్ధంలో సహకరించారని భావిస్తున్నారు.
ఫతేహాబాద్‌లో హుమాయూన్ మసీదు పేరిట ఒక చిన్న మసీదు ఉంది. షేర్‌ షా సూరీతో పోరాడి అపజయం పొందిన తరువాత హుమాయూన్ తప్పించుకుని పారిపోయే సమయంలో ఫతేహాబాద్ మీదుగా పారిపోయాడు. అక్బర్ పాలనా కాలంలో ఫతేహాబాద్ ప్రాముఖ్యత కలిగిన మహల్స్‌లో ఒకటిగా ఉండేది. 1760 నాటికి ఈ ప్రాంతం మీద సిక్కులు, భట్టీలు, ముస్లిం సంస్థానాధీశులు మారిమారి ఆధిక్యత సాధించినప్పటికీ భట్టీలు తప్ప తక్కిన వారు ఎవరూ స్థిరమైన పాలన సాగించలేదు. భట్టీలు ఈ ప్రాంత పరగణా అధికారులుగా కొంత ఆధిక్యత కలిగి ఉన్నారు. 1744 లో పాటియాల మహారాజా అమర్ సింగ్ తన మంత్రి, దివాన్ నానుమల్ ఫతేహాబాద్ సమీపంలోని బిఘర్‌ను ఆక్రమించుకున్నాడు. కాని త్వరలోని వారు దాని మీద ఆధిక్యత కోల్పోయారు.
పాటియాలా ప్రధాని తొహానాను కూడా స్వాధీనపరచుకున్నాడు. 1781లో జిండ్ ఒప్పందం తరువాత ఫతేహాబాద్, సిర్సా భట్టీలకు ఆధీనం అయ్యాయి. మిగిలిన భూభాగాలు సిక్కుల ఆధీనంలో ఉన్నాయి. 1798లో అగ్రొహా, తొహనా భూభాగాలు జార్జ్ తోమస్ ఆధీనంలో ఉన్న ప్రధాన పరగణాలుగా అయ్యాయి. జార్జ్ తోమస్ సిక్కు - మారాఠీ - ఫ్రెంచ్ ఈ ప్రాంతం నుండి వెలుపలికి పంపబడ్డాడు. ఫ్రెంచ్ అధికారి బౌర్క్వియన్ మరాఠీల తతఫున ఈ ప్రాంతం మీద అధీనత పొందాడు. ఆయన తొహానా, హిస్సార్‌లను పునర్నిర్మిచాడాని భావిస్తున్నారు.,
మౌర్యులు, సుంగాలు పతనం తరువాత ఆగ్రాలు యౌధేయాలు ఈ ప్రాంతాన్ని స్వతంత్రం ప్రకటించారు. అగ్రాలు స్థిరపడిన ప్రాంతాలు ప్రస్తుతం అగ్రోహ, బర్వాలా ప్రాంతాలుగా గుర్తించారు. వారు అగ్రోహా నుండి నాణ్యాలు ముద్రించారు. ఎ.ఎస్ అల్టేకర్ రచనలు అనుసరించి 2వ శతాబ్దం చివరినాటికి యౌధేయాలు రెండవసారి స్వతంత్రం ప్రకటించారు. తరువాత కుషానులను
11వ శతాబ్దంలో ఈ ప్రాంతంలో ముస్లిం దండయాత్రదారులు ప్రవేశించారు. సుల్తాన్ మౌసద్ అగ్రోహా మీద దండయాత్ర సాగించాడు. చౌహానులు ఈ ప్రాంతంలో ముస్లిం దండయాత్రలను ఎదుర్కోవడానికి ప్రత్యేక విధానాలు అనుసరించారు. 1192లో రెండవ ట్రియన్ యుద్ధంలో మూడవ పృధ్విరాజ్ అపజయం తరువాత ఈ ప్రాంతంలో ముస్లిముల పాలన ఆరంభం అయింది.
సరాసరి వర్షపాతం 395 మి.మీ. సాధారణంగా వర్షపాతం పశ్చిమదిశ నుండి తూర్పు దిశకు సాగుతూ ఉంటుంది. ఫతేహాబాద్- హిస్సార్ ప్రాంతాలలో వర్షపాతం సరాసరి 339- 428 మి.మీ వ్యత్యాసంతో కురుస్తుంది. నైరుతీ ఋతుపవనాలు జిల్లాలో 71 % వర్షాన్ని అందిస్తుంది. జూలై- ఆగస్టు మాసాలలో వర్షపాతం అత్యధికంగా కురుస్తుంది.
ఫతేహాబాద్ జిల్లా రహదారి మార్గం ద్వారా పంజాబు రాష్ట్రంతో చక్కగా అనుసంధానితమై ఉంది. ఫతేహాబాద్ నగరంలో రైలు మార్గం లేదు. మెటల్ రోడ్డు మార్గాలు జిల్లాలోని పట్టణాలను, గ్రామాలను అనుసంధానిస్తుంది. జాతీయరహదారి 10 ఫతేహాబాద్ జిల్లాను ఢిల్లీ, పంజాబు రాష్ట్రంతో అనుస్ంధానిస్తుంది.
జిల్లాకేంద్రం ఫతేహాబాద్ పేరునే జిల్లాకు పెట్టారు. ఫతేహాబాద్ పట్టణాన్ని 14వ శతాబ్దంలో ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ స్థాపించాడు. ఆయన ఈ నగరానికి తన కుమారుడు ఫతేహ్ ఖాన్ పేరును నిర్ణయించాడు. 1997 జూలై 15న రూపొందించబడింది.