polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ఒకప్పుడు అతి కఠినంగా ఉన్న ఈ చట్టం ప్రకారం ఏ సాక్ష్యం లేకుండానే ఏ వివాహిత అయినా తన భర్త, అతని తల్లిదండ్రులపై కట్నం కోరుతున్నారని ఫిర్యాదు చేయవచ్చు. ఫిర్యాదులో పేర్కొన్నవారందరినీ పోలీసులు వెంటనే అరెస్టు చేయవచ్చు.కేవలం న్యాయమూర్తి విచక్షణ పై ముద్దాయిలకు బెయిలు మంజూరు చేయబడేది. నిర్దోషులు అని నిరూపించబడేంతవరకూ ముద్దాయిలను నేరస్థులుగానే పరిగణించేవారు. అయితే,
వారితోబాటే ఉన్న/లేని అత్తమామల పైనే కాకుండా, కాటికి కాలు చాచిన తల్లిదండ్రులపై, సుదూరప్రాంతాలలో/విదేశాలలో ఉన్న ఆడపడుచుల పై, చివరకు ముక్కుపచ్చలారని పసివారిపై కూడా భార్య స్థానంలో ఉన్న స్త్రీలు విచక్షణారహితంగా అభియోగాలు మోపటం, ఈ కారణంగా ముద్దాయిలకు కలిగే అసౌకర్యాలు
ఏ చట్టమైనా ఉన్నత భావాల నేపథ్యంతోనే రూపొందించబడుతుంది. అయితే ఈ చట్టం నేపథ్యంలో గల ఉన్నత భావాలను తుంగలో తొక్కి వాటిలో ఉన్న లొసుగులనే అవకాశంగా తీసుకొని వాటిని దుర్వినియోగ పరచటం మిగతా అన్ని చట్టాలతో పోలిస్తే ఈ చట్టంలోనే ఎక్కువగా ఉండటం గమనార్హం. ఇతర చట్టాలక్రింద వేసిన వ్యాజ్యాలలో నేరాలు 40-50 శాతం ఋజువు అవుతుండగా, ఈ చట్టాలక్రింద వేసిన వ్యాజ్యాలలో నేరారోపణలు కేవలం 2-3 శాతం మాత్రమే ఋజువు అవుతున్నాయి. ఇటీవలె నమోదవుతున్న కేసులలో దాదాపుగా 85 శాతం కేసులు కేవలం భర్తను/అతని కుటుంబ సభ్యులను బెదిరింపులకు గురి చేయటం కొరకేనని తేలినవి. అత్తా ఒకింటి కోడలే అన్నట్టు స్త్రీ సంక్షేమం కోసం రూపొందించిన చట్టాలే, వృద్ధాప్య వయసులో అత్త స్థానంలో ఉన్న స్త్రీలకు, సప్తసముద్రాల అవతల సంసార సాగరాలను ఈదుతున్న ఆడపడుచుల స్థానంలో ఉన్న స్త్రీలకు గొడ్డలి పెట్టు అయినవి. ఈ బలి ఇంతటితో ఆగక భర్త యొక్క తండ్రి, అన్నదమ్ముల పై కూడా నిరాధార లైంగిక వేధింపు అభియోగాలు తోడౌతున్నాయి.
వరకట్నం తీసుకోవటం అటుంచి, దానిని వ్యతిరేకించి, పెళ్ళి ఖర్చులు కూడా వరుడే భరించిన సందర్భాలలోనూ ఈ చట్టాల దుర్వినియోగం జరగటం గమనార్హం, శోచనీయం. ప్రేమ పెళ్ళిళ్ళ అనంతర కాలంలో, వేరే ఏ ప్రమాదం వలన తమ కుమార్తె మృతి చెందినా, వేరే ఏ కారణం వలన ఆమె ఆత్మాహుతికి పాల్పడినా, తమ కుమార్తెను తమకకు కాకుండా చేశాడన్న అక్కసుతో ఆమె వైపు కుటుంబీకులు వేధింపు చట్టాలే కాక, హత్యానేరాలు మోపే అవకాశాలు కూడా ఉన్నాయి. సున్నితమనస్కులైన పురుషులు, ఇలాంటి అపవాదు ఎదుర్కొన్ననాడే సగం చచ్చినట్టు భావిస్తున్నారు. శిశు సంరక్షణ తల్లికే చెందటంతో, భార్య వలన కలిగిన తమ సంతానం పైన ప్రేమని చంపుకోలేక, చట్టాన్ని వ్యతిరేకించలేక, భార్యని ఒప్పించలేక, సంతానాన్ని చూడకుండా ఉండలేక సతమతమైపోయే పురుషులు మానసిక రుగ్మతల బారిన పడుతున్నారు. కొన్ని సందర్భాలలో దుర్వ్యసనాలకు బానిసలవుతున్నారు. ఆత్మహత్య ప్రయత్నాలు చేయటం, ఆత్మహత్య చేసుకోవటం చేస్తున్నారు.
ఆర్థికంగా బలంగా ఉన్న పురుషులే ఎక్కువగా 498 ఏ బాధితులుగా కనబడుతున్నారు. అందుకే వారిని ఇరికించి వారి భార్యలు వారి నుండి ధనాన్ని వెలికి తీయాలనుకొంటున్నారు. అదృష్టవశాత్తూ, పేదరికంలో మగ్గే పురుషులు ఈ చట్టం దుర్వినియోగం బారిన పడటం లేదు. ఒక బస్సు డ్రైవరునో, రిక్షాలాగే వాడినో ఇరికించటంలో ఏ లాభమూ లేదు, ఉందంటారా?)
మునుపెన్నడూ లేని విధంగా అమాయకపు భర్తపై కేసులు వేసి, వారిని న్యాయస్థానంలో ముద్దాయిలుగా నిలబెడుతున్నారు. పురుషుల హక్కుల కోసం పోరాడే మెన్స్ రైట్స్ ఇండియా అనే సంస్థ ప్రకారం భారతదేశంలో ఐటీ/బిపిఓ పరిశ్రమలు దినదినప్రవర్థమానంగా వర్థిల్లుతున్న సమయం నుండి విడాకుల చట్ట ప్రయోగం అధికమైనది. ఇక ఎన్ ఆర్ ఐ ల విషయానికి వస్తే వారు భారతదేశపు స్త్రీలను వివాహమాడటానికి కూడా జంకుతున్నారు. వారి పాస్ పోర్టులను జప్తు చేయటం, సుదీర్ఘ కాలం భారతదేశంలోనే ఉద్యోగం లేకుండా ఉండవలసి రావటం, అరెస్టులు, కోర్టు చుట్టూ ప్రదక్షిణాలు, ఇదే అవకాశంగా వీరి వద్ద నుండి ఎంతోకొంత రాబట్టాలనుకొనే న్యాయరక్షకులు, చట్టనిర్దేశితుల వ్యవహారాలతో వీరు విసిగి వేసారిపోయారు.
శ్వేతా కిరణ్ అనే వివాహిత తన భర్త అర్నేష్ కుమార్, అతని తల్లిపై వేసిన వ్యాజ్యంలో క్రింది కోర్టు, హై కోర్టులు వారికి బెయిల్ ను నిరాకరించినవి. దీనితో అర్నేష్ కుమార్ అత్యున్నత న్యాయస్థానాన్ని ఆశ్రయించారు. 2 జూలై 2014న సుప్రీం కోర్టు ఇరువురికీ బెయిళ్ళు మంజూరు చేసినది. ఏడు సంవత్సారాలు, లేదా అంతకన్నా ఎక్కువ శిక్ష పడేంత పెద్ద నేరం చేసిన వారినే అదుపులోకి తీసుకోవాలని, వరకట్న వేధింపు చట్టాలలో అత్యధికంగా పడేది మూడేళ్ళ జైలు శిక్ష మాత్రమే అని, కావున ఇప్పటి నుండి ఈ కేసులలో సాక్ష్యాధారాలు లేకుండా ఎవరినీ అదుపులోకి తీసుకొనరాదని సుప్రీం కోర్టు ఈ సందర్భంగా చేసిన సంచలన వ్యాఖ్యలు:
శిశుసంరక్షణ లేదా భర్త పేరున ఉన్న ఇల్లు తమకే చెందాలనుకొనే స్త్రీలు పరువుగా బ్రతుకుతున్న తమ భర్తలనే జైలులో వేయించటం నిత్యం నేను కళ్ళారా చూస్తున్నాను. చట్టంతో చేసే పోరాటంలో, ఈ వ్యాజ్యాలు ఒక్కోమారు రెండు దశాబ్దాల వరకూ కొనసాగటంతో జీవితంలో సఫలీకృతులైన, శక్తిమంతులైన పురుషులు కూడా మానసికంగా ఎంతో కృంగిపోతారు.)
స్త్రీ సంరక్షక చట్టాలు స్త్రీలు ఎల్లవేళలా నిజాయితీపరులుగానే ఉంటారని అనుకొంటున్నవి. అందుకే వీటికి సాక్ష్యాధారాలు అవసరం లేదు. ఫలితంగా నిజాయితీపరులైన పురుషులు చెరసాలపాలవుతున్నారు. పురుషులు ఆత్మహత్యలకు పాల్పడుతున్నారు. సమానత్వానికి పరికరంగా ఉండవలసిన చట్టం, బెదిరింపుకు పరికరంగా మారిపోయింది.)"
ఒక్కమారు ఫిర్యాదుదారు తన భర్తను, అతని కుటుంబ సభ్యులను జైలుకు పంపిస్తే, సామరస్యపూర్వక పరిష్కారం జరిగే అవకాశాలు చాలా తక్కువ. అది ఆమె విజయంగా పరిగణించవచ్చు. కానీ, అదొక్కటే ఆమె విజయంగా మిగిలిపోతుంది, ఇక అక్కడి నుండి ప్రారంభమయ్యేది ఆమె పతనమే.)
ఒక స్త్రీ యొక్క భర్త గానీ, ఆ స్త్రీ యొక్క భర్త యొక్క బంధువు గానీ, ఆ స్త్రీని క్రౌర్యానికి గురిచేసినవారికి మూడేళ్ళ జైలు శిక్షతో బాటు జరిమానా కూడా విధించటం జరుగుతుంది. ఈ క్రౌర్యం నేరముగా గుర్తించబడినది, రాజీ కుదుర్చుకోకూడనిది, జామీను ఇవ్వకూడనిది.)
దురదృష్టవశాత్తూ, ఫిర్యాదు చేసే సమయంలో, ఈ ఫిర్యాదుల వలన ఎదురయ్యే చిక్కులను, పరిణామాలను; తనకే కాక, ఎవరిపై ఫిర్యాదు చేయబడినదో వారికి, వారి కుటుంబీకులకు భరింపశక్యం కానంత హింసను, వేదనను, బాధను తెచ్చిపెడతాయని ఫిర్యాదుదారులు సరిగా అర్థం చేసుకోలేకపోతున్నారు.)
ఒక స్త్రీ భర్తపైనే కాక అతని తల్లి, అక్కచెల్లెళ్ళ పై అభియోగాలు మోపి వారిని అరెస్టు అయ్యేలా చేసినపుడు మరి వారి హక్కులు ఏమైనట్లు? వారు కూడా స్త్రీలే కదా? సాక్ష్యాధారాలు లేకుండా స్త్రీలపై విచారణ జరపటం సమంజసమేనా?)
పరువుగా బ్రతుకుతున్న ఏ పురుషుడైనా ఇటువంటి ఆరోపణలు చూడగనే బెంబేలెత్తి పోవటం సహజమే. కానీ ఇటువంటి ఆరోపణలేవీ న్యాయస్థానంలో ఋజువు కాలేవు. ఇవే కాదు, వాగ్వాదం జరిగిన సమయంలో చేసే వాయిస్ రికార్డింగ్ లు, తీసిన వీడియోలు వంటి వాటిని కూడా న్యాయస్థానంలో ఋజువు చేయటం కష్టతరమే. (వాయిస్ రికార్డింగులో వినిపించే స్వరం ముద్దాయిదేనా/కాదా, వీడియోలో కనిపించేది ముద్దాయేనా/కాదా వంటి వాటిని నిరూపణ చేయటం కష్టతరం. ఈ నాటి సాంకేతిక విప్లవాలతో తప్పుడు వాయిస్ రికార్డింగులు, వీడియోలు సృష్టించటం పెద్ద కష్టమేమీ కాదు.)
కేవలం అధికారం ఉన్నంత మాత్రాన అడ్డగోలుగా అరెస్టు చేయటం కాదనీ, అరెస్టు ఎందుకు చేస్తున్నామన్న విచక్షణా జ్ఞానం కూడా పోలీసులకు ఉండాలని హెచ్చరించింది. చివరకు ఈ విషయమై భారత పార్లమెంటు జోక్యం కలుగజేసుకొనవలసిన దుర్దశ వచ్చినందుకు బాధను వ్యక్తం చేసినది. అయిననూ ఆశించిన ఫలితం లేకపోవటంతో క్రిమినల్ ప్రొసీజర్ కోడ్ తాజా సవరణలలో సరైన కారణం లేనిచో ఇటువంటి కేసులలో అభియోగాలు మోపబడిన ఏ వ్యక్తినీ అదుపులోకి తీసుకొనరాదనీ, అతిక్రమించిన వారిపై క్రమశిక్షణ చర్యలు ఉంటాయని పేర్కొన్నది.
స్వాతంత్రం సిద్ధించి అరవై ఏళ్ళు గడచినా పోలీసు వ్యవస్థ ప్రక్షాళనకు నోచుకోలేదు. బ్రిటీషు పాలన నాటి పాత చింతకాయపచ్చడి పద్ధతులనే ఇంకా అవలంబిస్తోంది. వేధింపులకు, అణచివేతకు గురి చేసే పరికరంగానే పరిగిణింపబడుతోందే తప్పితే, ప్రజలకు స్నేహితుని వలె పరిగణింపబడవలసిన పోలీసు వ్యవస్థలో ఆ ఊసే లేదు.)
భర్త/అతని కుటుంబీకులు ఏ కొద్ది రోజులపాటు జైలులో గడపవలసి వచ్చినా, సామరస్యపూర్వకంగా పరిష్కారం చేసుకొనే ఆ చిరు అవకాశానికి కూడా దారులు మూసుకుపోతున్నాయి. సుదీర్ఘ కాలం కొనసాగే బాధాకరమైన ప్రక్రియలకు ఇది దారి తీస్తోంది.)
ఇరువురిలో ఎవరైనను, భార్యాభర్తల బంధాన్ని విడదీసేంతగా, ఎవరి మనసునైనను గాయపరచిననూ, ఎవరిని వేదనకి గురి చేసిననూ, బాధించిననూ అది మానసిక క్రౌర్యమే. అనగా బాధించినవారు బాధపడినవారితో సహజీవనము చేయరాదు.)
క్రౌర్యం అనేది భాగస్వాముల యొక్క జీవన విధానాలను బట్టి, సాంఘిక/ఆర్థిక స్థితిగతులను బట్టి, ఆయా కుటుంబాలు అవలంబించే సంస్కృతి-సాంప్రదాయలు/మానవీయ విలువలను బట్టి; ఒక్కొక్క కేసులో ఒక్కొక్క విధంగా పరిగణించవలసి ఉంటుంది. ఒక కేసులో క్రూరమైనదిగా కనబడే చర్య మరొక కేసులో క్రూరంగా కనబడకపోవచ్చు. వీటికి ఇదమిత్థంగా నియమాలు లేకపోయినప్పటకీ న్యాయనిపుణులు సూత్రప్రాయంగా కొన్ని చర్యలను క్రూరమైన చర్యలుగా నిర్ధారించారు.
అరెస్టు చేసే అధికారం ఉండటం నాణేనికి ఒక వైపు అయితే, ఆ అధికారం యొక్క వినియోగాన్ని సమర్థించుకోవటం మరొక వైపు. అధికారం కలిగి ఉండటమే కాదు, అరెస్టు చేయటానికి కారణాలు కూడా పోలీసు ఆఫీసర్లకు తెలిసి ఉండాలి.)
పురుషులు పడే బాధలను తీర్చటానికి ఈ ప్రపంచంలో ఎవరూ ఆసక్తి కనబరిచేలా లేరు, కానీ స్త్రీ సమస్యను వినటంలో మాత్రం అందరూ ముందుంటారు. ఇది పురుషులను నిస్సహాయులుగా మిగిల్చి వేస్తుంది.)
వాస్తవానికి వరకట్న నిరోధక చట్టం భారతదేశంలో 1961 లోనే రూపొందించబడింది. ఈ చట్టం ప్రకారం వరకట్నం తీసుకోవటం, ఇవ్వటం రెండూ కూడా నేరాలే. కానీ విశాల దృక్పథంతోనో, ఆదర్శాల కోసమనో కట్నాన్ని తిరస్కరించినట్లయితే, వరుడిలో ఏదో లోపం ఉన్నది అనే భావన కూడా సర్వసాధారణమే. అయితే భారతదేశంలో తరతరాలుగా వేళ్ళూనుకొన్న పురుషాధిక్యత, ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థల వలన -
దురదృష్టవశాత్తూ ఇటువంటి ఫిర్యాదులు న్యాయస్థానాలను ముంచెత్తటమే కాక అపారమైన అశాంతిని నెలకొల్పి శాంతిభద్రతలకు, సామరస్యానికి, సంఘం అనుభవించవలసిన సుఖసంతోషాలకు విఘాతం కలిగిస్తున్నాయి.)
కుటుంబాల లో రేగిన కలతలను మాపి కుటుంబ వ్యవస్థను రక్షించవలసిన బాధ్యత గల రక్షకభటులు, న్యాయవాదులు ఇదే అదునుగా భర్తను అదుపులోకి తీసుకొనే/జైలలో వేసే కారణం చూపి తమ ధనదాహాన్ని తీర్చుకొంటున్నారని, పోలీసు స్టేషన్లలో/క్రింది-స్థాయి కోర్టులలో అంతర్గతంగా పైరవీలు చేసి అయినా సరే భర్తను అదుపులోకి తీసుకొనేలా చేస్తున్నారని సుప్రీం కోర్టు పదే పదే తీవ్రంగా దుయ్యబట్టినది.
వివాహం సాధారణ, సమగ్ర లైంగిక సంబంధంతోనే పరిపూర్ణం అవుతుంది. వివాహం జరిగే నాటికి భాగస్వాములలో ఎవరికైననూ జనాంగాలు లోపాలు కలిగి ఉండటం వలన గానీ లేదా ఏదేని ఇతర కారణాల వలన సాధారణ లైంగికానందాన్ని ఇవ్వలేక పోవటం గానీ జరిగితే అవి వివాహాన్ని అసంపూర్ణంగానే ఉంచేస్తాయి కాబట్టి, అటువంటి వివాహమును తప్పించటం లేదా రద్దు చేయటం జరుగుతుంది.
భారతదేశపు వివాహ వ్యవస్థ ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆదరణకు నోచుకొనబడ్డదనీ, ఇటీవలి కాలంలో ఇటువంటి వ్యవస్థను అపహాస్యం పాలు జేసేలా చిన్న విషయాలకు కూడా మహిళలు న్యాయస్థానాన్ని ఆశ్రయిస్తున్నారనీ సుప్రీం కోర్టు వ్యాఖ్యానించింది. ఒక్కోమారు ఈ చట్టం యొక్క దుర్వినియోగం వలన మరణశయ్యల పైనున్న వయోవృద్ధులు కూడా బలిపశువులౌతున్నారని వాపోయింది.
ఒక్కొక్క కేసు ఒక్కొక్క రకంగా ఉన్ననూ, ప్రణాళికా బద్ధంగా భర్తను కేవలం చట్టపరంగా ఇరికించటానికే ఇటువంటి కేసులు బనాయించబడే కారణంగా, వీటిలో సాధారణంగా ఆరోపణలన్నీ ఒకే విధంగా ఉంటాయి. చివరకు పతిహత్యకు ఒడిగట్టిన స్త్రీలు కూడా తమ భర్త ఈ క్రూర చర్యలకు పదేపదే పాల్పడుతుండటం వల్లనే తాము అతణ్ణి హతమార్చామని చెప్పుకోవటం విశేషం.
భర్త/అతని కుటుంబీకులు వారి కుటుంబ ఆర్థిక అవసరాలను తీర్చుకొనటం కోసం పెళ్ళికి ముందే అధిక మొత్తంలో వరకట్నాన్ని/ఇతర కానుకలను వసూలు చేయటం
ఈ చట్టం నాన్-బెయిలబుల్ , కాగ్నిజబుల్ కావటం మూలాన దీని దుర్వినియోగానికి దారులు పడ్డాయి. ఇప్పటి వరకూ ఈ చట్టం అవిభాజిత ఆంధ్ర ప్రదేశ్ , రాజస్థాన్ రాష్ట్రాలలో కాంపౌండబుల్ గా ఉన్నది.
ఆ విధంగా అగ్ని దేవుని సాక్షిగా, వేద పండితుల మంత్రోచ్ఛారణల నడుమ, పెద్దల సమక్షంలో తల వంచి తాళి కట్టించుకొని, ఏడడుగులు నడిచి, పతియే ప్రత్యక్ష దైవం అని భావించి, జీవితాంతం సహధర్మచారిణిగా నడుచుకొనవలసిన భార్య తన భర్తను న్యాయస్థానంలో దోషిగా నిలబెట్టే ప్రయత్నం చేస్తోంది. తప్పుడు నేరారోపణలతో తన కుటుంబాన్ని తానే వీధికి ఈడ్చుకొంటోంది.
చట్టం స్త్రీలకే అనుకూలంగా ఉన్నది అనే భ్రమ నెలకొని ఉండటం మూలాన భార్య/ఆమె కుటుంబీకులు/ఆమె బంధుమిత్రులు తాము ఆడిందే ఆటగా, పాడిందే పాటగా వ్యవహరించటం, వాటికి కట్టుకొన్న భర్త ఒప్పుకోని పక్షంలో స్త్రీ సంక్షేమం కోసం రూపొందించిన చట్టాలనే అమాయక భర్త పై అస్త్రాలుగా ప్రయోగించటం/లేదా ప్రయోగిస్తామని బెదిరించటమే "భర్త పట్ల క్రౌర్యం".
న్యాయం యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం సత్యాన్ని కనుగొని దుష్టశిక్షణ శిష్టరక్షణ చేయటం. సత్యాన్ని కనుగొనటం ఇటువంటి ఫిర్యాదులలో కత్తిమీద సాము వంటిది.)
సుదీర్ఘ కాలం సాగే నేర విచారణలు తలక్రిందులై, ఇరుపక్షాల సంబంధబాంధవ్యాలలో అస్థిరత, హింసలను తెచ్చి, పరిస్థితులను తీవ్రతరం చేశాయని అనుభవపూర్వకంగా తెలుసుకొనబడింది.)"
భర్త పట్ల క్రౌర్యం అనగా స్త్రీల రక్షణ కొరకు ఉన్న చట్టాలను తనకనుకూలంగా ఉపయోగించుకొని భర్త, అయన కుటుంబీకులు ప్రమేయం లేనప్పటికిని దుర్వినియోగం చేస్తూ, డబ్బు కోసం వేధిస్తూ భయపెట్టడం. కొన్ని సందర్భాలలో శారీరకంగానూ, మాససికంగానూ, సామాజికం గానూ భర్తను వేధించటం.
కొంత మంది స్త్రీలు భర్తను వారి చెప్పుచేతలలో ఉంచుకోవటానికి ఈ చట్టాన్ని వాడుకొంటారు. చట్టం అనే ఈ తుపాకీ యొక్క ట్రిగ్గరు పై వారి వేలు ఎప్పుడూ ఉంటుంది.)
కేవలం భర్త, అతని తోబుట్టువులకు అసౌకర్యం కలిగించాలనే దురుద్దేశ్యంతోనే ఆధారాలు లేని వ్యాజ్యం వేసిన మనీషా పొద్దార్ పై ఆమె ఆడపడుచు ప్రీతి గుప్తా వేసిన ప్రతివ్యాజ్యంలో అత్యున్నత న్యాయస్థానం 13 ఆగష్టు 2010 న చేసిన వ్యాఖ్యలు.
ఏ రకమైన వివాహమూ భర్త పట్ల క్రూరత్వానికి మినహాయింపు కాదు. కుల, మత, ప్రాంత, భాషలకు అతీతంగా ఈ చట్టాల దుర్వినియోగం సాగుతోంది.
శాసనసభ కార్యసాధక వాస్తవాలని పరిగణలోకి తీసుకొని ప్రస్తుతం అమలులో ఉన్న చట్టానికి తగు సవరణలు చేయవలసిన పతాక సమయం ఆసన్నమైనది.)"
అరెస్టు అవమానాన్ని తెచ్చిపెడుతుంది, స్వేచ్ఛను హరించివేసి, ఎన్నటికీ మానని గాయాలని చేస్తుంది. చట్టాలు చేసేవారికీ, పోలీసులకు కూడా ఈ విషయం తెలుసు.)
క్రింద పేర్కొన్న చర్యలేవీ శారీరక హింసగా పరిగణింపబడకపోయిననూ, భర్త యొక్క హృదయాన్ని గాయపరచే చర్యలు కావటం మూలాన, వీటి వలన భర్త యొక్క శారీరక/మానసిక ఆరోగ్యాల పై ప్రభావం ఉంటుంది కనుక ఈ చర్యలు క్రూరమైన చర్యలుగా నిర్ధారించబడినవి.
2012 నాటికి నమోదైన 498 కేసులలో ఋజువైన నేరాలు కేవలం 15% మాత్రమే. నానాటికీ ఇవి తగ్గుముఖం పట్టటం శుభపరిణామం. అయితే నిరాధారమైన ఆరోపణలకు మానవ ప్రయత్నంతో కొంతవరకు కళ్ళెం వేయవచ్చును. వాటిలో కొన్ని -
గమనించిన సుప్రీం కోర్టు, ఈ చట్టంలో కచ్చితమైన సాక్ష్యాధారాలు దొరికితే తప్పితే, అవసరమైతే తప్పితే భర్తతో సహా ఇతర ముద్దాయిలను అదుపులోకి తీసుకొనరాదని పదే పదే లిఖితపూర్వకంగా తెలుపుతూ వచ్చింది.
భర్త పట్ల క్రౌర్యం వలన భారతదేశంలో ప్రతి తొమ్మిది నిముషాలకు ఒక గృహస్థు ఆత్మాహుతికి పాల్పడుతోన్నాడని సేవ్ ఇండియన్ ఫ్యామిలీ స్పష్టం చేసినా, అది అరణ్యరోదన గానే మిగిలిపోయింది.
ఈ కావ్యమునందు 1,2 ఆశ్వాసముల సిరియాళచరిత్రమును, 3, 4 ఆ గౌరీకల్యాణమును, 5-వ ఆ. పార్వతీపరమేశ్వరులదారుకావిహారంబును, 6-వ ఆ. హాలాహలభక్షణంబును, 7-వ ఆ. కిరాతార్జునీయమును వర్ణింబడినవి. 5-వ యాశ్వాసముతుదిఁ గొన్నిపద్యము లశ్లీలములుగ నుండుటచే విడువంబడినవి. పూర్వకవిసంప్రదాయానుసారముగ నితరగ్రంథముల నుభయభాషాకవిస్తుతి చేయఁబడియున్నను నిందు కవిస్తుతి కాని కుకువినింద గాని చేయఁబడమికి కారణము దెలియదు. ఇయ్యది నైషధాదులవలె సంస్కృతపదప్రచురము గాక సమసంస్కృతాంధ్రపదవిలసితమై రసభావాలంకృతంబై యలరారుచున్నది. నైషధకాశీఖండములవలె సంపూర్ణసంస్కృతగ్రంథభాషాంతరీకరణము గాదుకాని యిందలిగౌరీకల్యాణము కాళిదాసకుమారసంభవమున కాంధ్రీకరణముగానే యున్నది స్థాలీపులాకన్యాయంబుగ నుదాహరించెద.
ఇది 7 ఆశ్వాసముల ప్రబంధము . పైగ్రంథములలో నెయ్యెడ నిది పేర్కొనబడనందున గాశికాఖండమునకు బిదప రచించె ననవలసియున్నది. అన్ని గ్రంథములకన్న స్వాభావికమగుకవితాశైలియు నీవిషయమునే బలపఱుచుచున్నది. ఇయ్యది క్రీ. శ. 1370 సం. మొ 1391 సం. వఱకుఁ గొండవీటిసీమఁ బాలించిన వేమారెడ్డి కాలములో బాలుఁడై వేమారెడ్డిపుత్రుం డనపోతరెడ్డి సేనాధిపతియై యుద్ధములో మడియుటచే నాతనియనంతరముననే రాజ్యమునకు వచ్చిన కొమరగిరి భూపాలుని సుగంధద్రవ్యభాండాగారాధ్యక్షుఁడైన యనచి తిప్పసెట్టి కంకిత మీఁబడింది. హరవిలాసములో నీతడు 'మంటి బహువత్సరంబులు’ అని చెప్పుకొనుటచేఁ గృతినందునాఁటికి 65 సం. వయసువాఁడై యుం డును. ఇతనికి బాల్యసఖుఁడగు శ్రీనాథుఁడును 50 సం. వయసువాఁడై యుండును.
ఇట్లే దారుకావనవిహారము, హాలాహలభక్షణము, కిరాతార్జునీయము ప్రాయికముగా భారవికృతినుండియుఁ దక్కినకథలు పురాణములనుండియు గ్రహింపఁబడినవి. అచ్చటచ్చట నౌచితికిఁ దగినట్లు చంకదుడ్డును శరణార్జి, మున్నగులోకోక్తుల నిమిడ్చి యున్నాఁడు. చాగు, ఉక్కెవడి, గగ్గోడువడు, చాయగోసులు, కుండవర్ధనములు, తోరహత్తము, గజ్జులాఁడు మున్నగు క్రొత్త పదములఁ బెక్కింటిఁ బ్రయోగించి యున్నాడు. 'వాగ్వీవాదము. అంతర్వాణీసంస్థూయమాన, 'యనుప్రామాదిక ప్రయోగములు గనఁబడుచున్నవి. 6-వ యాశ్వాసము 5,6 పద్యము లేకార్థబోధకములై పునరుక్తములుగ నున్నవి.
తిప్పసెట్టి వైశ్యుఁడు తండ్రి దేవయసెట్టి. తల్లి మాచమ్మ. జామిసెట్టి, తిరుమలనాథసెట్టియుఁ దమ్ములు. భార్య అన్నమ్మ, మాచన, విశ్వనాథుఁడు, చినమల్లన కుమారులు. ఇతనికిఁ ద్రిపురారియను సంస్కృతనామము గలదు. ఈతనివంశచరిత్రమంతయు హరవిలాసపీఠికవలనం దేటపడుచున్నది.
ఇ ట్లేదోషములున్నను నల్పజ్ఞు లగులేఖకులవియై యుండును గాని సకలశాస్త్రపారంగతుఁడును మహాకవిసార్వభౌముఁ డగు శ్రీనాథునివై యుండవు. ఇట్టి జగత్ప్రసిద్ధంబగు ప్రౌఢపండితకవికవితామతల్లిం గుఱించి శాఖాచంక్రమణ మనవసరంబ కాఁ దలంచి యింతటితో విరమించుచున్నాఁడను.
హరవిలాసము కవిసార్వభౌమునిగా ప్రసిద్ధుడైన శ్రీనాథుడు రాసిన కావ్యం. ఈ గ్రంథం శైవభక్తుల జీవితాల్లో పరమేశ్వరుడైన శివుడు చేసిన పలు లీలల సంకలనం.శిరియాళుడు, చిరుతొండనంబి మొదలైన పలువురు శివభక్తుల జీవితగాథలు ఈ గ్రంథానికి ఇతివృత్తం.
శ్రీనాథుడు పలువురు మహాశివభక్తుల జీవితాలను, వాటిలోని శివలీలలను ఈ గ్రంథం రూపంలో సంకలనం చేశారు. ఇందులో వర్ణించిన భక్తుల జీవితాల్లో ఈ క్రిందివారు వున్నారు:
శేషయ్య శాస్త్రిగారు ఆకాలములో ఎండోమెంటు డిప్యూటీ కలెక్టరుగా చాల విశేషమైన, అసాధారణమైనట్టి ఘనకార్యములు సాధించారు. దాదాపుగా రెండున్నర లక్షల ఒరిజనల్ క్లైమ్సు పత్రాలను పరిశీలించి అనేక వేలఎండోమెంటు క్లైమ్సులు పరిష్కరించారు. ఎండోమెంటు క్లైమ్సు పరిష్కరణ సాధారణ విషయముకాదు అందులో ఎన్నో సమస్యలు తికమకలు కూడుకొనివుంటాయి. శేషయ్య శాస్త్రిగారి ఎండోమెంటు పరిష్కరణా ఫలితములు ప్రఖ్యాతి గాంచి తరాల తరాలుగా కృష్ణా జిల్లా ప్రజలు చెప్పుకునేవారు. వారి పరిష్కారణా ఫలితములు స్వయముగా అనుభవించి తెలిసినవారిైనవేలూరి యజ్ఞన్నారాయణ శాస్త్రిగారు అన్నగారు కృష్ణాజిల్లా కాపురస్తుల, చిరివాడ అగ్రహారవాస్తవ్యులు మిత్రులైన దిగవల్లి వేంకట శివరావుగారికి చెప్పినట్లుగా నున్నది. శేషయ్య శాస్త్రిగారు ఇనాముల పరిష్కరణలో చాల ఔదార్యము ప్రదర్సించారు.
కంపెనీ ప్రభుత్వకాలంలో వీరు మచిలీపట్టణం జిల్లా తాసిల్దారుగాను, ఈనాముల డెప్యూటీ కలెక్టరుగానూ, తిరువాంకూరు, పుదుక్కోటై సంస్ధానముల దివానుగాను చేశారు. వీరు చేసిన గొప్ప సంస్కరణలు చెప్పుకోదగ్గవి. తమిళులైనప్పటికీ కంపెనీ ప్రభుత్వహయాములో రెవెన్యూ విభాగంలో తెలుగుదేశంలో చాలకాలం పనిచేయబట్టి వారు తెలుగు అనర్గళంగా మాట్లాడటమే గాక వ్రాతకోతలు గూడా నేర్చుకున్నారు. వీరిని గురించి దిగవల్లి వేంకట శివరావు గారి అప్రచురిత వ్యాసములలో జీవితచరిత్రలు అను చేతివ్రాత ప్రతిలో నున్నది.
అప్పటి మచలీపట్ణం ఇప్పటి కృష్ణా + గుంటూరు జిల్లాలు కలసి యున్న పెద్ద భౌగోళిక విభాగం. ఆ మచిలీపట్ణం జిల్లాలో 1842 సంవత్సరమునుండీ శేషయ్య శాస్త్రిగారు తాహసిల్దారు గానుా, నయాబ్ సిరస్థదారుగానూ, హుజూర్ సిరస్థదారు గానూ మొత్తం 8 సంవత్సరములపాటు చేసిన కృషి చెప్పకోదగ్గది. శాస్త్రిగారికి కాలమునకు పూర్వము పోర్టరు అనేదొరగారు కలెక్టరుగారు బధ్ధకస్తుడై జిల్లా పరిపాలనను అశ్రధచేయుటవలన జిల్లాలో అనినీతి లంచగొండి తనము ప్రబలమై యున్నది.
అమరావతి శేషయ్య శాస్త్రి మచిలీపట్టణం జిల్లా తాసిల్దారుగాను, ఈనాముల డెప్యూటీ కలెక్టరుగానూ, తిరువాంకూరు, పుదుక్కోటై సంస్ధానముల దివానుగాను చేశారు.
ఆరావళి శ్రేణి జిల్లాకు తూర్పు సరిహద్దుగా ఉంది. దక్షిణ సరిహద్దు వైపున్న "సుమెర్పూర్ తహసీలు" లోని బామ్నేరా గ్రామంలో ముగుస్తుంది. పశ్చిమాన పర్వతప్రాంతం ఉంది. ఈ పర్వతశ్రేణి లూని నదికి, అనేక ఉపనదులకూ జన్మస్థానంగా ఉంది. జిల్లా పశ్చిమ భాగంలో లూని ఒండ్రు మైదానం ఉంది. ఈ జిల్లా సరిహద్దులలో 8 జిల్లాలు ఉన్నాయి. ఉత్తరసరిహద్దున నాగౌర్ జిల్లా, ఈశాన్యసరిహద్దున అజ్మీర్ జిల్లా, తూర్పుసరిహద్దున రాజ్‌సమంద్ జిల్లా, ఆగ్నేయం సరిహద్దున ఉదయపూర్ జిల్లా, నైరుతిలో సిరోహి జిల్లా, పశ్చిమాన జలోర్ జిల్లా - బార్మర్ జిల్లా, వాయవ్యంలో జోధ్‌పూర్ జిల్లా ఉన్నాయి. జిల్లాలోని ప్రధాన భాగం సముద్రమట్టానికి 200 నుండి 300 మీటర్ల ఎత్తున ఉంది. కాని తూర్పున ఆరావళి పర్వతశ్రేణి వైపు క్రమక్రమంగా ఎత్తు పెరుగుతూ సగటు 600 మీ. నుండి కొన్ని ప్రదేశాలలో ఎత్తు 1000 మీ ఎత్తుకు చేరుకుంటుంది. పాలిజిల్లా 24.75 డిగ్రీలు - 26.483 డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశాలు, 72.783 డిగ్రీల - 74.30 డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశాల మధ్య ఉంది.
జిల్లాలో 8 పురపాలకాలు ఉన్నాయి: సొజత్, జైతరన్, సుమెర్పుర్, సద్రి, బలి, ఫల్న, తఖత్గర్హ్ అంద్ రని, రాజస్థాన్ వైల్ పలి .పాలి జిల్లాలో 1012 గ్రామాలు 320 గ్రామపంచాయితీలు ఉన్నాయి. వీటిలో కొన్ని గ్రామాలు థాకుర్ల రాజ్పురోహితన్, మార్వార్ జంక్షన్, బంత టౌన్, షివ్లతొవ్, రాయ్పూర్ సందెరవు, రొహత్, సొజత్ రోడ్, ఖరియ సొధ, బగ్రి నగర్, నిమజ్, నదొల్, అక్దవస్ , బగొల్, ఖిన్వర, పనొత, భరుంద, బమ్నెర, కొలివర, రానక్, సిందెర్లి, ఫిప్లియ కళ్ళన్, బిజౌఅ, బీజాపూర్, పదర్ల , సెవరి, ష్రీ సెల బొయ, భతుంద్, భందర్, ఘనెరవు,నన బెద, బసంత్, చంచొరి, పునదియ, వింగర్ల, ఖిమెల్, మందియ మొదలైనవి.
16, 17 వ శతాబ్దాలలో పాలి పరిసర ప్రాంతాలలో అనేక యుద్ధాలు జరిగాయి. జైతరన్ సమీపంలో జరిగిన గిరి యుద్ధంలో షెర్షా సూరిని రాజపుత్ర పాలకులు ఓడించారు. మొఘలు చక్రవర్తి అక్బరు సైన్యం గోడ్వాడ్ ప్రాంతంలో మహారాణా ప్రతాప్‌తో నిరంతరం పోరాటాలలో పాల్గొంది. మొఘలులు దాదాపు రాజపుతానా అంతటినీ జయించిన తరువాత, మార్వారుకు చెందిన వీరదుర్గాదాస్ రాథోడ్ చివరి మొఘలు చక్రవర్తి ఔరంగజేబు నుండి మార్వార్ ప్రాంతాన్ని విడిపించడానికి వ్యవస్థీకృత ప్రయత్నాలు చేశాడు. అప్పటికి పాలి మార్వార్ రాష్ట్రంలోని రాథోరులకు లొంగిపోయింది. తరువాత పాలిని మహారాజా విజయ సింగ్ పునరుద్ధరించాడు. త్వరలోనే ఇది ఒక ముఖ్యమైన వాణిజ్య కేంద్రంగా మారింది.
లూని నది ఆరావళి పర్వతశ్రేణి పశ్చిమప్రాంత కొండవాలులలో అజ్మీరు సమీపంలో 550 మీటర్ల ఎత్తులో ఉద్భవించింది. రాజస్థాన్ నైరుతిలో ప్రవాహం తరువాత సుమారు 495 కిలోమీటర్ల దూరంలో, ఇది రాన్ ఆఫ్ కచ్ చిత్తడి భూమిలో అదృశ్యమవుతుంది. రాజస్థాన్‌లోని లుని నదీముఖద్వారంలో మొత్తం పరీవాహక ప్రాంతం 37,363 చ.కి.మీ. ఇది అజ్మీర్, పాలి, జోధ్పూర్, నాగౌర్, బార్మరు, జలోర్, గుజరాత్ జిల్లాల భూభాగాలను కలిగి ఉంది. రాజస్థాన్‌లో 330 చ.కి.మీ, గుజరాతులో 20 చ.కి.మీ ఉంది.జిల్లాలో అతిపెద్ద నది లూని. జిల్లాలో దాని ప్రధాన ఉపనదులు జవాయి, లిల్రి, మిథారి, సుక్రీ, బాండి, గుహియా ప్రవహిస్తున్నాయి.
10 నుండి 15 వ శతాబ్దం వరకు పాలి సరిహద్దులు ప్రక్కనే ఉన్న మేవార్, గాడ్వాడ్, మార్వార్ వరకు విస్తరించాయి. నాడోలు చౌహానుల రాజధానిగా ఉండేది. రాజపుత్ర పాలకులందరూ విదేశీ ఆక్రమణదారులను ప్రతిఘటించారు. వ్యక్తిగతంగా వారిలో, ఒకరికు ఒకరు భూభాగం మీద ఆధిపత్యం, నాయకత్వం కోసం పోరాడారు. మహమ్మద్ గౌరీ చేతిలో పృథ్వీరాజ్ చౌహాన్ ఓటమి తరువాత ఈ ప్రాంతంలో రాజపుత్ర శక్తి విచ్ఛిన్నమైంది. పాలిలోని గాడ్వాడ్ ప్రాంతం అప్పటి మేవార్ పాలకుడు మహారాణా కుంభ పాలనలో ఉండేది. కానీ పొరుగున ఉన్న రాజపుత్ర పాలకుల ప్రోత్సాహంతో బ్రాహ్మణ పాలకులు పాలించిన పాలి నగరం శాంతియుతంగా, ప్రగతిశీలంగా ఉండేది.
సోరిసరు , ఖరీ ఖేర్వా, ఉమ్రావాసు కా నాలా , కోట్కి నది (మూలం: డీవైరు రిజర్వు ఫారెస్టు భాకరు, సుమారు 30 కి.మీ ప్రవాహం తరువాత)ల సంగమం ద్వారా ఖారీ నది ఏర్పడుతుంది. ఈ చిన్న ప్రవాహాలన్నిటిలో చేరిన తరువాత ఈ నదిని ఖరీ అని పిలుస్తారు. సుమారు 25 కిలోమీటర్ల దూరం ప్రవహించిన తరువాత, ఇది హేమావాసు రిజర్వాయరు దిగువ బండి నదిలో కలుస్తుంది. దీని పరీవాహక ప్రాంతం 1,232 చ.కి.మీ.
పాలి, ఉదయపూరు జిల్లాలలోని ఆరావళిల నుండి ఉద్భవించిన ఘనేరవు నాడి, ముతనా కా బాలా, మాగై నాడి మొదలైన అనేక చిన్న నాలాల సంగమం ద్వారా సుక్రీ నది ఏర్పడుతుంది. ఇది 110 కిలోమీటర్ల దూరం ఆగ్నేయ నుండి వాయవ్య దిశలలో ప్రవహించి మార్గంలో బంక్లీ ఆనకట్టకు నీటితో నింపి, బార్మెరు జిల్లాలోని సమదారీ సమీపంలో ఇది లూని నదిలో సంగమిస్తుంది. ఈ ఉప-బేసిను ప్రాంతంలో జలోర్, పాలి, బార్మరు జిల్లాలు ఉన్నాయి. దీని పరీవాహక ప్రాంతం 3,036 చ.కి.మీ.
పాలి జిల్లాలోని ఆరావళి శ్రేణి నైరుతి వాలులలో స్థానిక నాలాసు సంగమం ద్వారా మిథారి నది ఉద్భవించింది. జలోర్ జిల్లాలోని సంఖ్వాలి గ్రామానికి సమీపంలో ఉన్న ఇసుక మైదానాలలో ఇది కనుమరుగవుతుంది. ఇది జవాయి, బాలి, ఇండియా, ఫల్నా గుండా 80 కిలోమీటర్ల దూరం వాయవ్య దిశలో ప్రవహిస్తుంది. పరీవాహక ప్రాంతం పాలి, జలోర్ జిల్లాల్లో ఉంది. ఈ నది పరీవాహక ప్రాంతం 1,644 చ.కి.మీ.
పాలి జిల్లాలోని ఖరీయానివ్, తారసాని గ్రామాల సమీపంలో కొండలలో గుహియా నది ఉద్భవించింది. ఇది ఫెకారియా గ్రామానికి సమీపంలో ప్రవహిస్తున్న బండి నదిలో సంగమిస్తుంది. పాలి జిల్లాలో ఉన్న ఈ పరీవాహక ప్రాంతం 3,835 చ.కి.మీ. దానికి రాయ్పూరు లూని, రాడియా నాడి, గురియా నాడి, లిల్రి నాడి, సుక్రీ, ఫున్ఫారియా బాలా మొదలైన ఉపనదులు ఉన్నాయి.
భౌగోళిక శాస్త్రవేత్తలు చరిత్రపూర్వకాలం నుడి పాలి ఉనికిలో ఉన్నట్లు గుర్తించారు. రాజస్థాన్‌లో ఎక్కువ భాగం విస్తరించి ఉన్న విస్తారమైన పశ్చిమ సముద్రం నుండి ఇది ఉద్భవించిందని పేర్కొన్నారు. పురాతన అర్బుడా ప్రావింసులో భాగంగా ఈ ప్రాంతాన్ని బల్లా-దేశ్ అని పిలుస్తారు.
బొంబాడ్రా సమీపంలో వీర్ ఖరీ, మిథారి నదులు చేరి బండి నదిని ఏర్పరుస్తాయి. తరువాత బండి నది సుమారు 45 కిలోమీటర్ల దూరం ప్రవహించిన తరువాత లఖరు గ్రామానికి సమీపంలో ఉన్న లూని నదిలో సంగమిస్తుంది. పరీవాహక ప్రాంతం సుమారు 1,685 చ.కి.మీ పాలి జిల్లాలో ఉంది.
జవాయి నది ఉదయపూర్ జిల్లాలో ఆరావళి పర్వతశ్రేణి పశ్చిమ వాలులలో ప్రధాన ఉపనది సుక్రీతో ఉద్భవించి ఇది సయాలా సమీపంలోని జలూరు జిల్లాలోని ఖరీ నదిలో సంగమిస్తుంది. ఈ నది వాయవ్య దిశలో 96 కిలోమీటర్లు ప్రవహిస్తుంది. దీని పరీవాహక ప్రాంతం 2,976 చ.కి.మీ.
కుషాను యుగంలో రాజు కనిష్కుడు సా.శ. 120 లో పాలి జిల్లాలో భాగమైన రోహత్, జైతరన్ ప్రాంతాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. సా.శ. 7వ శతాబ్దం చివరి వరకు ఈ ప్రాంతాన్ని రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో ఉన్న ఇతర ప్రాంతాలతో సహా చాళుక్య రాజు హర్షవర్థనుడు పాలించాడు.
జిల్లాకు రాష్ట్ర శాసనసభలో ఆరుగురు ఎమ్మెల్యే నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. పార్లమెంటులో లోకసభ సభ్యుడు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు.
ఈ ఆనకట్టల వలన ఏర్పడిన జలాశయాలను సాగునీటి అవసరాలకు, అలాగే తాగునీరు, వరద నియంత్రణ కోసం ఉపయోగిస్తారు. పశ్చిమ రాజస్థాన్‌లో జవాయి ఆనకట్ట అతిపెద్ద ఆనకట్టగా ఉంది. ఇది వేసవి రోజులలో జిల్లా అంతటికీ తాగునీటికి చాలా ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది.
1857 లో భారతదేశంలో బ్రిటీషు శకంలో ఔవాకు చెందిన ఠాకూరు నాయకత్వంలో పాలీకి చెందిన వివిధ ఠాకూర్లు బ్రిటిషు పాలనకు వ్యతిరేకంగా పోరాడారు. బ్రిటిషు సైన్యం ఆవా కోటను చుట్టుముట్టిన తరువాత ఘర్షణలు చాలా రోజులు కొనసాగాయి.
జిల్లాలో తొమ్మిది తహసీళ్ళు ఉన్నాయి: సోజాతు, మార్వార్ జంక్షన్, జైతరన్, రాయపూరు, సుమేర్పూరు, బాలి, పాలి, రోహతు, దేశూరి.రాణిని రాజస్థాన్ బడ్జెటు సమావేశాలలో -2012-13లో 10 వ తహసీలుగా ప్రకటించారు.
జిల్లాలో తొమ్మిది ఉపవిభాగాలు ఉన్నాయి: సోజాతు, మార్వార్ జంక్షన్, జైతరన్, రాయ్పూరు, సుమేర్పూరు, బాలి, పాలి, రోహతు, దేశూరి.
పాలి జిల్లా, ఇది పశ్చిమ భారతదేశం, రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని ఒక జిల్లా. ఈ జిల్లాకు పాలి పట్టణం ప్రధాన పరిపాలనా కేంద్రంగా ఉంది.
జూలై, 24, 2001న కొలంబో-బండార నాయకే అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయంలో తమిళ్ టైగర్ ఉగ్రవాదులు జరిపిన ఆత్మాహుతి దాడిలో 19 మంది చనిపోయారు. వీరిలో 14 మంది ఉగ్రవాదులు, ఇద్దరు సైనిక కమాండర్లు, ముగ్గురు వైమానికదళ సిబ్బంది ఉన్నారు. రెండు శ్రీలంకన్ ఎయిర్ లైన్స్ కు చెందిన విమానాలతో పాటు పలు సైనిక విమానాలు ధ్వంసమయ్యాయి.
శ్రీలంకన్ ఎయిర్ లైన్స్ శ్రీలంకలో ప్రధాన విమానయాన సంస్థ. కొలంబోలోని కాటున్యకే విమానాశ్రయం, మట్టల రాజపక్స అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం దీని కేంద్రాలు. శ్రీలంకన్ తన విమానాలను నేరుగా ఆసియా, యూరోపియన్, మధ్య తూర్పు దేశాలకు నడిపిస్తోంది. ఇతర సంస్థల భాగస్వామ్యంతో అమెరికా, ఓసినియాకు విమానాలు నడుపుతోంది. 2014 నుంచి దీనికి వన్ వరల్డ్ కూటమిలో సభ్యత్వం వచ్చింది. 1978లో శ్రీలంకన్ కాస్తా ఎయిర్ లంకగా మారింది. 1998లో తిరిగి శ్రీలంకన్ గా పేరు మార్చుకుంది. 2015 జనవరి నాటికి ఇది రక్షణలో 7/7 ఎయిర్ లైన్ రేటింగ్ సాధించింది.
శ్రీలంకన్ తన ఎయిర్ బస్ 330-300 విమానాల్లో ఆన్ బోర్డ్ వై-ఫై సౌకర్యం కల్పిస్తోంది. శ్రీలంకన్ బిజినెస్ తరగతి విమానాల్లో నిద్రపోవడానికి సౌకర్యవంతమైన చదునైన బెడ్ కం సీట్లతో పాటు ఆడియో, వీడియో సౌకర్యాలు ఉంటాయి.