polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
తడౌ ప్రజలలో నాలుగు రకాల వివాహాలు ఉన్నాయి: చోంగ్మౌ, సాప్సతు, జోల్-లా ', కిజాం మాంగు. తరువాతి రెండు సాప్సాటు, జోల్-లాహు పారిపోవడానికి వివాహం చేసుకునే ఆచారేతర వివాహ రూపాలు. ఈ రూపాలలో మొదటిది క్రింది అంశాలను కలిగి ఉంటుంది.
ప్రాచీన కాలంలో ఇంటిపేర్లు గ్రామాలపేర్లు గా గాని లేక గ్రామాలపేర్లు ఇంటిపేర్లుగా గాని వ్యవహిరించబడేవి.చరిత్ర పరిశోధకులు పురాణకాలంలోనూ, శాతవాహన రాజ్య పాలనకు పూర్వకాలంలోనూ, దండకారణ్యము దక్షిణ ప్రాంతమంతా వ్యాపించి ఉండేదని నిర్ణయించారు. నేటి ప్రకాశం, గుంటూరు, కృష్ణా జిల్లాలు మూడున్నూ కలసి ఒకే జిల్లా కృష్ణా జిల్లాగా బ్రిటీషు పాలన దినములలో కూడా వ్యవహరించబడేది. పౌరాణిక కాలంలో ఈ కృష్ణా జిల్లా అరణ్యప్రాంతమగుటయే కాక కృష్ణా నదీ, కృష్ణా-సాగర ప్రాంతము అగుటచే పలువురు ఋషులకు ఆశ్రయమిచ్చింది. హంస దీవిలో పరమహంసలు వెలుగొందగా, నేటి రేపల్లి లోని మొరతోట ఆనాడు మునులతోటగా ప్రశిద్ధి గాంచింది. శ్రీకాకుళంలో అత్రి, చ్యపలూరులో చ్యపనుడు, అవనిగడ్డలో వశిష్టుడు, పెదముత్తేవిలో వ్యాసుడు, విజయవాడలో విజయుడు తమతమ ఆశ్రమాలను నిర్మించుకొని ఈసీమను దివిసీమగా పేరొందించారు. అందులోని భాగమే నేటి దివితాలూకా. సుబ్రహ్మణ్యకవి జన్మించిన మునిపల్లె ఈ ప్రాంతానికి చెందినదే. ఇచ్చట ఈ మునుల కోవకు చెందిన ప్రముఖ ముని ఇక్కడ నివసించినందున మునిపల్లె అని ఈ గ్రామమునకు పేరు వచ్చినది.
సుబ్రహ్మణ్య కవి ఆధ్యాత్మిక రామాయణమును కీర్తనల రూపంలో రచించాడు. నేడు ఎక్కువగా ప్రచారంలేని రాగాలు అయిన ఘంటా, రేగుప్తి, హిందూ ఘంటా, మంగళకౌశిక, మారువ, గుమ్మకాంభోజి రాగాలను ఈ కవి తన గ్రంధంలోవాడాడు. వీటికితోడు అన్నమాచార్యులు వాడిన కర్ణాటక సారంగ, గౌరీ లాంటి రాగాలు కూడా ఉన్నాయి. ఈకాలంలో సంగీత విద్వాంసులకు అనుభవంలోకి రాని ద్విజావంతి లలిత పంచమి అను అపురూప రాగాలను కూడా వాడాడు. ఈ రాగాలన్నీ అన్నమాచార్యుల కీర్తనలతో పాటు ప్రాచీన యక్షగానాలలో ఎక్కువగా వాడుకలో ఉండేవి. ఈ కవి సంగీత విద్వాంసుడే కాక, వ్యాకరణ ప్రవీణుడు కూడా అగుటచేత తన కాలంలో వాడుకలో ఉన్న సంగీత వ్యాకరణ ప్రయోగాలతో రచన కొనసాగించాడు. ఇందులో 104 కీర్తనలు 58 వివిధ రాగాలలో రచించబడ్డాయి. ఈ కీర్తనలు 1920 లో కర్రా అచ్చయ్య అండ్ సన్స్, రాజమండ్రి వారు శ్రీ అధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తనలు గా ప్రకటించారు.
మునిపల్లె శేషాద్రి సుబ్రహ్మణ్య కవి తెలుగు కవి, సంగీత విద్వాంసుడు, వ్యాకరణ ప్రవీడుడు. అతను వ్యాసప్రోక్తమైన సంస్కృత భాష లోని అధ్యాత్మ రామాయణము ను తెలుగులోకి అనువదించాడు. అతనితో పాటు ఇంకా పలువురు కవులు కూడా దీనిని తెలుగులోకి అనువదించారు. కాని ఈకవి తప్ప ఇతరులెవ్వరూ కీర్తనల రూపంలో అనువదించలేదు. సుబ్రహ్మణ్య కవి విరచిత ఈ ఆధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తనలు ఈ అనువాదాలన్నింటొలో మకుటాయమానమై బహుళ ప్రజాదరణ పొందినది.
అతను గుంటూరు జిల్లా, నర్సరావుపేటకు 4 మైళ్ళ దూరంలో ఈ మునిపల్లె గ్రామంలో బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించాడు. కానీ శ్రీకాళహస్తి లో తన పాండిత్య ప్రదర్శన వలన అచ్చట సంస్థానధీశుని మెప్పించి వారివద్ద గురుస్థానాన్ని పొందగలిగాడు.
రెండవ పరాంతకచోళుడు తరువాత రాష్ట్రకూటులకు వ్యతిరేకంగా చేసిన యుద్ధం మీద దృష్టిసారించాడు. తన కుమారుడు, వారసుడు రెండవ ఆదిత్య చోళుడి నాయకత్వంలో చోళసైన్యాలు గొప్ప దక్కను రాజవంశం నుండి ఎదురైన మునుపటి దేశద్రోహానికి దారుణంగా ప్రతీకారం తీర్చుకోవడంలో విజయవంతమయ్యాయి. తద్వారా రెండవ పరాంతకచోళుడు ప్రారంభించిన శత్రునిర్మూలనను పూర్తి చేసాడు. కొన్ని పత్రాలు
వెలైక్కరను బృందాలకు చెందిన 98 విభాగాలలో ఒకదానికి చెందిన ఒక చోళ సైనికాధికారి యుద్ధ సమయంలో ప్రదర్శించిన ధైర్యం సైనిక చతురత ఆసక్తికరమైన వివరణలను నమోదు చేసాయి. తిల్లై వద్ద ప్రభువు పాదాల వద్ద భక్తుడని, "యుద్ధంలో బాలమురుగన్" అని ప్రశంసించబడిన సైనికాధికారి రెండు సందర్భాలలో శత్రువు పెద్ద బెటాలియన్లను దాదాపుగా ఒంటరితనంతో ఎదుర్కొని వారి ఓటమికి కారణమయ్యాడు. ఈ దక్కను యుద్ధాలలో కీర్తింపబడిన ఈ సైనికాధికారి చివరికి తిరువోట్రియూరు వద్ద సాధువుగా మార్చడానికి తన రాజదుస్తులను విసర్జించాడు. ఆయన శివసాయుజ్యం చెందడానికి ముందు శైవ సిద్దాంతంలో కొన్ని మంచి రచనలను తయారుచేసిన తరువాత అక్కడ ఒట్రియూరు అడిగళారు అనే పేరు స్వీకరించాడు.
రెండవ పరాంతకచోళుడు వ్యక్తిగత విషాదంతో విరిగిన గుండెతో కాంచీపురంలో తన బంగారు రాజభవనంలో మరణించాడు. . ఆ తరువాత ఆయనను "పోను మాళిగై తుంజినా దేవరు" అని పిలుస్తారు - "బంగారు ప్యాలెస్లో మరణించిన రాజు". రెండవ పరాంతకచోళుడు పూర్తిగా వృత్తిపరమైన, ప్రజాస్వామ్య నిర్వహణలో చోళవారసత్వాన్ని కొనసాగించాడు. విశ్వవిద్యాలయాలు, కౌన్సిళ్ళు, సైనిక, నావికాదళాలలో వృత్తిపరంగా చేపట్టిన సంస్కరణలు చేసినట్లు ఆయన ప్రముఖ కుమారుడు రెండవ ఆదిత్య కరికాలను చేసిన అనేక శాసనాల నుండి ఇది కనిపిస్తుంది. పరాంతకచోళుడికి ఆయన మేనేజ్‌మెంటు కౌన్సిలర్లు మంచి మద్దతు ఇచ్చారు. ఈ విధంగా ఒక శాసనం నుండి మనకు తెలుసు. సమావేదంలోని జైమినీయ సూత్ర అనుచరుడు. ఒక "నది గిర్టు అరంగం దేవుని పాదాల వద్ద సేవకుడు. అంటే విష్ణుదేవుని సేవకుడు. ", వారు నిస్వార్థ సేవ కోసం సత్కరించబడిన రాజసమాఖ్యకు చెందినవారు.
చేవూరు యుద్ధం తరువాత, రెండవ పరాంతకచోళుడి సైన్యాలు పాండ్య దేశంలోకి ప్రవేశించాయి. పాండ్యరాజు సింహళ రాజు 4 వ మహీందను తన మిత్రుడిగా కలిగి ఉన్నాడు. శ్రీలంక దళాలు యుద్ధరంగంలో పాండ్య సైన్యానికి మద్దతు ఇచ్చాయి. సా.శ. 959 ఈ మద్దతును తటస్తం చేయడానికి రెండవ పరాంతకచోళుడి సైన్యాలు శ్రీలంక మీద దాడి చేశాయి. ఈ సంకీర్ణం ముఖ్యంగా దుష్ట స్వభావాన్ని చోళ పానేజిరిస్టులు "దుష్ట శక్తిగా గుర్తించారు. అవి రాజు చేత వేరుచేయబడ్డాయి." దుష్ట రాజ్యాలను గుర్తించే ప్రక్రియగా సుందరచోళుడు పాండ్యుల చేపల చిహ్నం, సింహాసనం, రత్నం నిండిన కిరీటం, పురాతన ముత్యాల హారం వంటి పాండ్యుల రాజ చిహ్నాన్ని కూడా స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
రెండవ ఆదిత్యచోళుడి హత్య తరువాత ఉత్తమచోళుడు తనను యువరాజుగా ప్రకటించమని రెండవ పరాంతకచోళుడిని వత్తిడి చేసినట్లు తెలుస్తోంది. రెండవ పరాంతకచోళుడు రెండవ కుమారుడు అరుళుమొళివర్మను నిరసన వ్యక్తం చేయలేదు. అంతర్యుద్ధాన్ని నివారించాలనే ఆత్రుతతో ఉత్తమ చోళుడు తన సింహాసన వారసత్వాన్ని పఠిష్టం చేయాలని రాజీలో ఒక భాగంగా ఆయన తన సొంత పిల్లలే కాకుండా అరుళుమొళివర్మను వారసుడు కావడానికి అంగీకరించే ఒప్పందం జరిగి ఉండాలని భావిస్తున్నారు. తిరువాలాంగడు రాగి ఫలక శాసనం మధురాంతక ఉత్తమచోళుడు అరుళుమొళివర్మను వారసుడిగా కనబరిచింది.
లేడెను రాగిఫలకాల శాసనాలు ఆ యుద్ధం గురించి మనకు చెబుతున్నాయి. "రెండవ పరాంతకచోళుడు రక్తంనదులుగా ప్రవహించటానికి కారణమైంది". ఇతర శాసనాలలో పరాంతకచోళుడు ఆయన చిన్న కుమారుడు ఆదిత్య కరికాలచోళుడు వీరా పాండ్యుడిని ఓడించి యుద్ధభూమి చుట్టూ ఉన్న కొండలకు పారిపోయేలా చేసాడు. "పన్నెండు" సంవత్సరాల వయస్సులో యుద్ధభూమికి వెళ్ళిన "పరాక్రమంలో" అభిమన్యుడు "అయిన చిన్న కుమారుడు ఆదిత్య," సైనిక శిక్షణా సమావేశాలలో "ఉన్నంత తేలికగా యుద్ధభూమిలో తనను తాను నిర్వహించినందుకు ప్రశంసలు అందుకున్నాడు.
రెండవ పరాంతకచోళుడు ఒక చోళరాజు. ఆయన సుమారు 12 సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు. పరాంతక సుందర చోళుడు అనే పేరుతో కూడా పిలుస్తారు. అరింజయ చోళుడు ఆయన తండ్రి, వైదంబసు వంశానికి చెందిన యువరాణి కల్యాణి ఆయన తల్లి. ఇతను తన పెదనాన్న గండరాదిత్య చోళుడి తర్వాత చోళ సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. గండరాదిత్యుని కుమారుడు, సింహాసనానికి పరాంతకునితో సమానమైన అర్హత కానీ, ఇంకాస్త ఎక్కువ అర్హత కానీ ఉన్నవాడైన ఉత్తమ చోళుడు జీవించే ఉన్నా కూడా అతనికి తప్పి పరాంతకునికి రాజ్యాధికారం లభించింది.
ఇతర సిద్ధాంతాలు ఉన్నాయి. పాండ్య గూఢాచారులు రెండవ ఆదిత్యచోళుడి మరణంలో పాల్గొన్నారని, చేవూరు యుద్ధంలో వీరపాండ్యుని మరణానికి ప్రతీకారం తీర్చుకోవాలని ఈ హత్యకు ప్రణాళిక వేసారు. అయితే ఈ సిద్ధాంతానికి మద్దతు ఇవ్వడానికి ప్రత్యక్ష ఆధారాలు లేవు. రాజరాజుచోళుడి పాలనలోని తమిళనాడులోని ఉదయార్కుడి ఆలయంలో లభించిన శాసనాల్లో ఒకటి ఈ కుట్రలో పాల్గొన్నందుకు శిక్షగా కొంతమంది వ్యక్తుల ఆస్తులను జప్తు చేసినట్లు పేర్కొంది.
చోళరాజు అయిన వెంటనే రెండవ పరంతకచోళుడు దృష్టి దక్షిణాదిలో పెరుగుతున్న పాండ్యుల బలం వైపు మళ్ళించబడింది. పాండ్యదేశంలో చోళ ఆధిపత్యాన్ని పునరుద్ధరించడానికి గండరాదిత్య చేసిన ప్రయత్నాలను తిప్పికొట్టిన వీరపాండ్యుడు స్వతంత్ర శక్తివంతుడిగా పాలన సాగించాడు. ఆక్రమణలో ఉన్న చోళసైన్యం చేవూరు వద్ద పాండ్యులను కలుసుకుంది.
రెండవ పరాంతకచోళుడు ఒక తరం తరువాత తన పాలనలో చోళ సామ్రాజ్యం విజయానికి పునాదులు వేశారు. ఉత్తరాన కొన్ని భూభాగాలు తిరిగి పొందబడ్డాయి. పాండ్యపాలకుడు వీరపాండ్యుని ఓడించి మదురైని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. శ్రీలంక నియంత్రణ పొందడానికి జరిగిన ఒక దండయాత్ర విఫలం అయింది.
సుందర చోళ పరాంతక శ్రీలంకలో సింహళ పాలకుడు మీద కూడా యుద్ధం చేశాడు. ఈ దండయాత్రకు ఆయన సైనికాధికారి ఆయన బంధువు ఇరుక్కువేలు అధిపతి పరాంతక సిరియవెలారు నాయకత్వం వహించారు. అయితే ఈ యుద్ధంలో సిరియవెలారు, చోళరాజు బావమరిది బాణా అధిపతి మరణించారు.
ఆయన రాణులలో ఒకరైన వనవన్మహదేవి మలైయామను వంశానికి చెందిన యువరాణి రాజు మరణ సంబంధిత కుట్రలో పాల్పడింది. ఆమె చిత్రం తంజావూరు ఆలయంలో ఆమె కుమార్తె కుందవై చేత స్థాపించబడి ఉండవచ్చు. మరో రాణి, చేర యువరాణి సా.శ. 1001 వరకు ఆయన వెంట ఉంది.
రెండవ పరాంతకచోళుడు రాజు అయినప్పుడు చోళ రాజ్యం ఒక చిన్న రాజ్యం పరిమాణానికి తగ్గిపోయింది. దక్షిణాదిలోని పాండ్యులు తమ అదృష్టాన్ని పునరుద్ధరించారు. పాండ్యులు చోళ సైన్యాన్ని ఓడించి వారి పూర్వీకుల భూములను ఆక్రమించారు.
ఆ యుద్ధంలో ఆదిత్య కరికాలుడు వీరపాండ్యుడిని చంపే అవకాశం కూడా ఉంది. ఆదిత్య శాసనాలు "వీరపాండ్యుడిని తలై కొండ ఆదిత్య కరికాలుడు" – ". వీరపాండ్య అధిపతి తలను తీసుకున్నారు" అనే పేరును ఉపయోగిస్తాయి.
సుందరచోళుడు తనకు తాను మదురైకొండ రాజకేసరి అని పిలిచాడు. పాండ్యుల మీద సాధించిన విజయాలను జ్ఞాపకం చేసుకోవడానికి మదురై, మధురాంతక ను తీసుకున్న రాజుగా భావించాడు.
రెండవ పరాంతకచోళుడి చివరి రోజులు వ్యక్తిగత విషాదంతో ముడిపడినట్లు కనిపిస్తాయి. వారసుడు రెండవ ఆదిత్యచోళుడు కుట్రదారుల బృందం చేతిలో హతుడయ్యాడు.
చోళసైన్యాలు యుద్ధంలో గెలిచినప్పటికీ పాండ్యుల భూముల మీద ​చోళ అధికారాన్ని తిరిగి స్థాపించడంలో రెండవ పరాంతకచోళుడు విజయవంతం కాలేదు.
1761 సంవత్సరంలో మూడవ పానిపట్ యుద్ధంలో మరాఠాలు పరాజయం పాలైన తరువాత, నిజాం అలీ అతని 60,000 మంది సైన్యం ముందుకు సాగి పూనా వరకు వారిని తరిమి, శాశ్వత శాంతి కోసం ఒత్త్తిడి చేసింది. నిజాం అలీ అప్పుడు బీదర్ కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. తరువాత సలాబత్ జంగ్‌ను బంధించాడు. నిజాం అలీ ఖాన్ యొక్క ఈ చర్యను మొఘల్ చక్రవర్తి షా ఆలం ఆమోదించాడు. అతను ఫ్రెంచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ మద్దతున్న సలాబాత్ జంగ్ను తొలగించి దక్కన్ సుబేదారుగా, నిజాం అలీ ఖాన్ అసఫ్ జాహ్ కు వారసుడిగా నియమిస్తూ ఫర్మాన్ జారీ చేశాడు.
నవాబ్ మీర్ నిజాం అలీ ఖాన్ సిద్దికి, అసఫ్ జా 1762, 1803 మధ్య హైదరాబాద్ రాజ్యానికి 2 వ నిజాం. అతను 1734 మార్చి 7 న అసఫ్ జా , ఉమ్దా బేగం దంపతులకు నాల్గవ కుమారుడిగా జన్మించాడు. అతని అధికారిక పేరు అసఫ్ జా , నిజాం ఉల్-ముల్క్, నిజాం ఉద్-దౌలా, నవాబ్ మీర్ నిజాం 'అలీ ఖాన్ సిద్దికి బయాఫండి బహదూర్, ఫాత్ జంగ్, సిపా సాలార్, దక్కన్ నవాబ్ సుబేదార్ .
1762 లో, రఘునాథరావు, తనకు మాధవరావు పేష్వాతో ఉన్న పరస్పర అపనమ్మకం, విభేదాల కారణంగా నిజాంతో పొత్తు పెట్టుకున్నాడు. నిజాం సైన్యం పూనా వైపు నడిచింది. కాని రుగునాథరావు తనకు ద్రోహం చేయబోతున్నాడని అతనికి తెలియదు. 1763 లో మొదటి మాధవరావు రఘునాథరావుతో కలిసి రాక్షస్‌భువన్ యుద్ధంలో నిజాంను ఓడించాడు.
1759 వ సంవత్సరంలో నిజాం అలీ, దక్కను ప్రాంత కమాండరుగా నియమితుడయ్యాడు. మరాఠాలకు వ్యతిరేకంగా అతడు చేపట్టిన విజయవంతమైన పోరాట పద్ధతులు అతనికి సమర్థుడైన కమాండర్‌గా ఎంతో పేరు తెచ్చిపెట్టాయి.
1795 లో ఖర్దా యుద్ధంలో నిజాం ఆలీ ఖాన్, మాధవరావు చేతిలో ఓడిపోయాడు. దైలతాబాద్, ఔరంగాబాద్, సోలాపూర్ లను వారికి అప్పగించి, 3 కోట్ల రూపాయల నష్టపరిహారం చెల్లించాడు.
హోమో ఎరెక్టస్ చివరికి ఆఫ్రికా, ఐరోపా, ఆసియాల్లో అంతరించిపోయింది. కానీ దాని నుండి కొత్త జాతులు, ముఖ్యంగా హోమో హైడెల్‌బెర్గెన్సిస్‌, ఉత్పన్నమయ్యాయి. ఒక క్రోనోస్పీసీస్‌గా అది అంతరించిపోయిన కాలం వివాదాస్పదంగా ఉంది. 1950 లో ఈ పేరును ప్రతిపాదించినపుడు, జావా మ్యాన్‌ను ఈ జాతికి టైప్ స్పెసిమెన్‌గా (జాతికి గుర్తింపుగా వాడే శిలాజం - జాతికి పెట్టే పేరు ఈ శిలాజ లక్షణాల నుండే ఏర్పడుతుంది) స్వీకరించారు. ఈ జావా మనిషిని ప్రస్తుతం హోమో ఎరెక్టస్ ఎరెక్టస్ అని అంటున్నారు. అప్పటి నుండి, హోమో జాతుల ప్రతిపాదనల సంఖ్యను తగ్గించే ధోరణి పాలియో ఆంత్రోపాలజీలో ఉంది. ఎంతలా అంటే, హోమో హ్యాబిలిస్ నుండి ఉద్భవించి, తొలి హోమో హైడెల్‌బెర్గెన్సిస్ కంటే విభిన్నంగా ఉన్న ఉన్న హోమో తొలి రూపాలన్నిటినీ హోమో ఎరెక్టస్ లోనికే చేర్చేంతలా. ఈ విస్తృతార్థంలో 3,00,000 సంవత్సరాల క్రితం హోమో ఎరెక్టస్ స్థానంలో చాలావరకూ హోమో హైడెల్‌బెర్గెన్సిస్ స్థిరపడింది. 70,000 సంవత్సరాల క్రితం వరకు జావాలో మనుగడ సాగించిన హోమో ఎరెక్టస్ సోలోయెన్సిస్ బహుశా దీనికి మినహాయింపు.
విసరడం హోమో జాతిలో ప్రారంభ వేట - రక్షణ కోసం అలవర్చుకున్న ఒక ముఖ్యమైన పనితీరు ఉండవచ్చు. హోమో పరిణామ సమయంలో ఈ జాతిలో విసిరే పనితీరు గత శరీరంలోని అనేక శరీరనిర్మాణ మార్పులతో ముడిపడి ఉంది. వివిధ శిలాజాలు, అస్థిపంజర కొలతలు పూర్వం ఉన్న భుజం ఆకృతీకరణలో సంభవించిన మార్పులు ఆధునిక మానవుల భుజనిర్మాణ ధోరణి ఏర్పాటుకు సాధ్యమవుతాయి. ప్రారంభ హోమో జాతుల విసిరే సామర్థ్యం, వేట ప్రవర్తన ఈ రెండు వేర్వేరు ధోరణులు. ఏదేమైనా క్లావికిలు పొడవు కొరకు సాధారణంగా ఉపయోగించే కొలపరిమాణం మొండెం మీద భుజం స్థానాన్ని ఖచ్చితంగా అంచనా వేయదని కనుగొనబడింది. అలాగే క్లావికిలు పొడవు, విసిరే పనితీరు మధ్య ఎటువంటి సంబంధం కనుగొనబడలేదు. ఈ కొత్త సాక్ష్యం హోమో ఎరెక్టస్ శిలాజ క్లావికిల్సు ఆధునిక మానవ వైవిధ్యాలకు సమానమైనవని నిర్ధారిస్తుంది. ఇది హోమో ఎరెక్టస్ భుజం నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంది. అతివేగంగా విసిరే సామర్థ్యం దాదాపు రెండు మిలియన్ల సంవత్సరాల క్రితం నాటిదని ఇది సూచిస్తుంది.
తులనాత్మకంగా ఆదిమ సాధనాలను ఉపయోగించిన ప్రారంభ హోమో ఎరెక్టస్ కంటే హోమో ఎర్గాస్టర్ విభిన్నమైన అధునాతన రాతి ఉపకరణాలను ఉపయోగించారు. దీనికి కారణం హోమో ఎర్గాస్టర్ ఓల్డోవాన్ టెక్నాలజీని ముందుగా రూపొందించి ఉపయోగించాడు. తరువాత సాంకేతికతను అచెయులియనుగా అభివృద్ధి చేశాడు. అక్యూలియను సాధనాల వాడకం . 1.8 మిలియన్ల సంవత్సరాల క్రితం ప్రారంభం అయింది. హోమో ఎరెక్టస్ వంశావళి 200,000 సంవత్సరాల ముందు ఆఫ్రికాలో అకీయులియను పరిశ్రమ ఆవిష్కరణ చేయబడింది. అప్పుడు హోమో ఎరెక్టస్ ఆసియా వలస వారసులు అచెయులియను సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించలేదని భావించవచ్చు. మహాసముద్రాలతో సహా జలాశయాలను ప్రయాణించడానికి తెప్పలను ఉపయోగించిన మొట్టమొదటి మానవుడు ఆసియా హోమో ఎరెక్టస్ అని సూచించబడింది. టర్కీలో కనుగొనబడిన పురాతన రాతి ఉపకరణం సుమారు 1.2 మిలియన్ల సంవత్సరాల క్రితం పశ్చిమ ఆసియా నుండి ఐరోపాకు అనాటోలియను గేట్వే గుండా హోమినిదులు వెళ్ళాయని వెల్లడించింది-ఇంతకుముందు అనుకున్నదానికంటే చాలా ముందుగానే.
డొమానిసి కనుగొన్న కొత్త జాతికి వారి ప్రాధమిక అంచనా తరువాత కొంతమంది శాస్త్రవేత్తలు హోమో జార్జికస్ అని పేరు పెట్టడానికి ఒప్పించారు. వారు దీనిని ఆఫ్రికా హోమో హ్యాబిలిస్ వారసుడిగా, ఆసియా హోమో ఎరెక్టస్‌కు పూర్వీకుడిగా పేర్కొన్నారు. అయినప్పటికీ ఈ వర్గీకరణకు మద్దతు లభించ లేదు. శిలాజానికి బదులుగా హోమో ఎరెక్టెసుకు చెందిన విభిన్న ఉప సమూహంగా నియమించబడింది.
శిలాజ అస్థిపంజరాలు దాని పుర్రె, ఎగువ శరీరంలో ప్రాచీనమైన జాతిని కలిగి ఉంటాయి. కానీ అభివృద్ధి చెందిన వెన్నెముక, తక్కువ అవయవాలతో మునుపటి పాదనిర్మాణ శాస్త్రం కంటే ఎక్కువ చైతన్యాన్ని సూచిస్తాయి. ఇది ఇప్పుడు ప్రత్యేక జాతి కాదని భావించబడింది. కానీ హోమో హ్యాబిలిస్ మధ్య హోమో ఎరెక్టస్‌కు మారిన తరువాత దశను సూచిస్తుంది; ఇది 1.8 మై వద్ద నాటిది. ఈ సమావేశంలో అతిపెద్ద ప్లైస్టోసీన్ హోమో దవడలు , అతిచిన్న లోయర్ ప్లైస్టోసీన్ దవడలు దాదాపు పూర్తి ఉప-వయోజన , దంతాలు లేని నమూనా డి3444 / డి3900 ఉన్నాయి.
ఐరోపా పురాతన మానవులను చివరి హోమో ఎరెక్టస్‌తో సమకాలీన హోమో హైడెల్‌బెర్గెన్సిస్ అనే ప్రత్యేక జాతుల పేరుతో హోమో నియాండర్తాలెన్సిస్ పూర్వీకుడిగా జాబితా చేయడం సంప్రదాయంగా ఉంది. హోమో హైడెల్‌బెర్గెన్సిస్ శిలాజాలు 600 కా గా నమోదు చేయబడ్డాయి. పురాతన పూర్తి పుర్రెలు "టౌటవెలు మ్యాన్" , సి. 450 కా, అటాపుర్కా పుర్రె , సి. 430 కా కాలానికి చెందినవిగా భావించబడుతుంది. ఐరోపాలో స్పెయిన్లోని అటాపుర్కా పర్వతాలు సిమా డెల్ ఎలిఫాంటే ప్రాంతం వద్ద కనుగొనబడిన పురాతన మానవ శిలాజాలు సి. 1.2 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం కాలానికి చెందినవిగా భావించబడుతుంది. ఇది "బాయ్ ఆఫ్ గ్రాన్ డోలినా" పుర్రె శకలాలు 0.9 మై నాటిదిగా భావించబడుతుంది. ఇది హోమో పూర్వీకుడిగా వర్గీకరించబడింది. జర్మనీలోని తురింగియాలోని బిల్జింగ్సులెబెను ప్రాంతం వద్ద కనిపించిన పుర్రె శకలాలను " హోమో ఇ. బిల్జింగ్సులెబెను " గా వర్గీకరించబడింది.
డచ్చి అనాటమిస్టు యూజీన్ డుబోయిస్ డార్విను పరిణామ సిద్ధాంతం మానవాళికి వర్తించడంపై ప్రేరితుడై, మానవ పూర్వీకుడిని కనుగొనటానికి 1886 లో ఆసియా బయలుదేరాడు. 1891-92లో అతని బృందసభ్యులు మొదట డచ్చి ఈస్టు ఇండీస్ లోని జావా ద్వీపంలో ఒక దంతం, తరువాత ఒక పుర్రె పైభాగం చివరికి మానవ శిలాజ ఎముకనూ కనుగొన్నారు. తూర్పు జావాలోని ట్రినిల్ వద్ద సోలో నది ఒడ్డున కనుగొన్న ఈ శిలాజాన్ని తొలుత చింపాంజీల ప్రజాతి ఆంత్రోపోపిథెకస్ ఎరెక్టస్ లో చేర్చాడు. తరువాతి సంవత్సరం దీన్ని పిథెకాంత్రోపస్ ఎరెక్టస్ (1868 లో ఎర్నెస్టు హేకెలు మానవులు జాతి, శిలాజ కోతుల మధ్య వ్యూహాత్మక సంబంధానికి ఈ పేరు పెట్టాడు) అనే కొత్త జాతిలో , చేర్చాడు. దీ తొడ ఎముకను బట్టి చూస్తే ఇది ద్విపాద జీవి అని భావించి ఆ పేరు పెట్టాడు.
క్షేత్ర అధ్యయనం విశ్లేషణ, పోలికలకు అనువైన నమూనాను కనుగొనడం చాలా ముఖ్యం; తగిన జాతుల జీవన నమూనా జనాభాను ఎంచుకోవడం కష్టం. (ఉదాహరణకు, హోమో సేపియన్స్ ప్రపంచ జనాభాలో పాదనిర్మాణ వైవిధ్యం చిన్నది, కాబట్టి మన స్వంత జాతుల వైవిధ్యం నమ్మదగిన పోలిక కాకపోవచ్చు. జార్జియాలోని డమానిసిలో దొరికిన శిలాజాలు మొదట ప్రత్యేకమైనవిగా గుర్తించబడ్డాయి . కానీ తరువాతి నమూనాలు వాటి వైవిధ్యాన్ని హోమో ఎరెక్టస్ పరిధిలో ఉన్నట్లు చూపించాయి. వాటినిప్పుడు హోమో ఎరెక్టస్ జార్జికస్ అని వర్గీకరించారు.) 2009 లో కెన్యాలో కొత్త పాద ముద్రలను కనుగొన్నారు. బ్రిటనులోని బౌర్నుమౌత్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన మాథ్యూ బెన్నెట్, అతని సైన్సు సహోద్యోగులు, హోమో ఎరెక్టస్ పాదం " మడమ నుండి బొటనవేలు " ముద్ర అని ధ్రువీకరించారు. వీరు దాని స్వంత పూర్వీకుల ఆస్ట్రాలోపిథెసిను లాంటి పద్ధతిలో కాకుండా ఆధునిక మానవుడిలా నడుస్తున్నారు.
హోమో ఎరెక్టస్ యొక్క అద్భుతమైన కనుగోళ్ళు చాలావరకు చైనాలోని జౌకౌడియను ప్రాజెక్టులో జరిగాయి. చైనాలోని జౌకౌడియన్‌లో ప్రస్తుతం పెకింగ్ మ్యాన్ స్థలం అని పిలిచే చోట ఇవి దొరికాయి. ఈ స్థలాన్ని మొట్టమొదట 1921 లో జోహన్ గున్నార్ అండర్సన్ కనుగొన్నాడు. 1921 లో ఇక్కడ తవ్వకాలు జరిపి రెండు మానవ దంతాలను కనుగొన్నారు. దిగువ మోలారు ప్రాంతంలో డేవిడ్సను బ్లాక్ ప్రారంభ వివరణ లో సరికొత్త జాతికి శిలాజాలు లభించాయి. ఇది విస్తృతంగా ప్రచారం చేయబడి ఆసక్తిని ప్రేరేపించింది. విస్తృతమైన త్రవ్వకాల తరువాత 40 మందికి పైగా వ్యక్తుల నుండి 200 మానవ శిలాజాలను మొత్తం ఐదు పూర్తి స్థాయి పుర్రెలను కనుగొన్నారు. పాలియోంటోలాజికా సినికా పత్రికలో ప్రచురించబడిన అనేక మోనోగ్రాఫ్లలో ఫ్రాంజు వీడెన్‌రిచు ఈ విషయం సంబంధిత వివరణాత్మక వర్ణనను అందించాడు.
తూర్పు ఆఫ్రికా ప్రాంతాలలో బారింగో సరసు సమీపంలో ఉన్న చెసోవాంజా, కూబి ఫోరా, కెన్యాలోని ఒలోర్జెసైలీ, ప్రారంభ మానవులు అగ్నిని ఉపయోగించిన ఆధారాలను చూపుతాయి. చెసోవాంజా వద్ద పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు 1.42 . నాటి అగ్నితో-గట్టిపడిన బంకమట్టి శకలాలు కనుగొన్నారు. విశ్లేషణ ఆధారంగా దానిని గట్టిపరచడానికి బంకమట్టిని 400 సెం కు వేడి చేయాలి. కూబి ఫోరాలో రెండు ప్రాంతాలు హోమో ఎరెక్టస్‌లు 1.5 . వద్ద అగ్నిని నియంత్రించినట్లు ఆధారాలు చూపిస్తాయి. అవక్షేపం ఎర్రబడటానికి పదార్థాన్ని 200-400 డిగ్రీల సెల్సియసు కు వేడి చేయడం అవసరం. కెన్యాలోని ఒలోర్జెసిలీలోని ఒక ప్రాంతం వద్ద "పొయ్యి లాంటి కొలిమ్" వద్ద కొన్ని సూక్ష్మమైన బొగ్గులు కనుగొనబడ్డాయి. కాని అది సహజ బ్రష్ మంటల వల్ల సంభవించవచ్చు.
రెండు పుర్రెలు - డి 2700 మెదడు వాల్యూం 600 క్యూబికు సెంటీమీటర్లు , డి4500 లేదా డామంసి పుర్రె 5, మెదడు వాల్యూం సుమారు 546 సెంటీమీటర్లు-ప్లైస్టోసీన్ కాలం నుండి రెండు చిన్న, అత్యంత ప్రాచీనమైన హోమినిదు పుర్రెలుగా భావించబడుతున్నాయి. ఈ పుర్రెలలోని వైవిధ్యాన్ని ఆధునిక మానవులలో, చింపాంజీల నమూనా సమూహంలోని వైవిధ్యాలతో పోల్చారు. దమానిసి పుర్రెలలోని వైవిధ్యాలు ఆధునిక ప్రజలలో, చింపాంజీలలో కనిపించే వాటి కంటే గొప్పవి కాదని పరిశోధకులు కనుగొన్నారు. హోమో రుడోల్ఫెన్సిస్‌, హోమో గౌటెన్జెన్సిసు, హోమో ఎర్గాస్టర, హోమో హ్యాబిలిస్‌తో సహా వాటిలో పెద్ద పాదనిర్మాణ వైవిధ్యం ఆధారంగా వేర్వేరు జాతులుగా వర్గీకరించబడిన మునుపటి శిలాజ అన్వేషణలచేత బహుశా తిరిగి వర్గీకరించబడాలని ఈ పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.
పాలియోంత్రోపాలజిస్టులు హోమో ఎరెక్టస్‌, హోమో ఎర్గాస్టర్ ప్రత్యేక జాతులుగా వర్గీకరించడం గురించి చర్చ కొనసాగిస్తున్నారు. ఒక ఆలోచనా విధానం ఆధారంగా కొంతమంది పరిశోధకులు హోమో ఎర్గాస్టర్ ఆఫ్రికా పూర్వీకుడైన హోమో ఎరెక్టస్ ఖచ్ఛితమైన పూర్వీకుడని భావిస్తున్నారు. అదనంగా వారు ఎరెక్టస్ ఆఫ్రికా నుండి వెలుపలకు పయనించి ఆసియా చేరుకుని అనేక ఉపశాఖల ఆవిర్భావానికి మూలంగా మారిందని ప్రతిపాదించారు.
హోమో సేపియన్స్ నుండి హోమో ఎరెక్టస్‌ను వేరుచేసే లక్షణాలలో ఒకటి దంతాలలో పరిమాణంలో సంభవించిన వ్యత్యాసం. హోమో ఎరెక్టస్‌కు పెద్ద దంతాలు ఉండగా హోమో సేపియన్లకు చిన్న దంతాలు ఉన్నాయి.
హోమో ఎరెక్టస్ పెద్ద దంతాలను కలిగి ఉండటానికి ఒక సిద్ధాంతం ఏమిటంటే హోమో సేపియన్స్ వంటి వండిన మాంసానికి బదులుగా పచ్చి మాంసాన్ని తినడం.
హోమో ఎరెక్టస్ శిలాజాలు హోమో హ్యాబిలిస్ కంటే కపాల సామర్థ్యాన్ని అధికంగా చూపుతాయి : తొలి శిలాజాలు 850 సెం.మీ.ల కపాల సామర్థ్యాన్ని చూపుతాయి. తరువాత జావాను నమూనాలు 1100 సెం.మీ. హోమో సేపియన్స్ .; ఫ్రంటలు ఎముక తక్కువ వాలుగా ఉంటుంది. దంత ఆర్కేడు ఆస్ట్రాలోపిథెసిన్సు కంటే చిన్నది; ఆస్ట్రోలోపిథెసిన్సు లేదా హోమో హ్యాబిలిస్ కంటే ముఖం ఎక్కువ ఆర్థోగ్నాటికు , పెద్ద నుదురు-చీలికలు, తక్కువ ప్రముఖ జైగోమాటా . ప్రారంభ హోమినిన్లు సుమారు 1.79 మీ — ఆధునిక పురుషులలో కేవలం 17% పొడవుగా ఉంది.— అసాధారణంగా సన్నగా ఉండే పొడవాటి చేతులు, కాళ్ళతో ఉన్నారు.
1961 లో వైవెస్ కాపెన్స్ ఉత్తర చాద్‌లో ఒక పుర్రెను కనుగొన్నాడు. అతను ఉత్తర ఆఫ్రికాలో కనుగొన్న తొలి శిలాజ మానవుడిగా భావించినందుకు త్చాంత్రోపస్ ఉక్సోరిస్ అనే పేరు పెట్టాడు. ఒకప్పుడు హోమో హ్యాబిలిస్ నమూనాగా పరిగణించబడినప్పటికీ, టి. ఉక్సోరిస్ హోమో ఎరెక్టస్‌లోకి తీసుకోబడింది. అయితే ఇది ఇకపై చెల్లుబాటు టాక్సానుగా పరిగణించబడదు. శిలాజం " గాలుల కారణం వేగంగా కదిలే ఇసుకతో చాలా క్షీణించిందని ఇది ఆస్ట్రాలోపితు ఆదిమ రకం హోమినిదు రూపాన్ని అనుకరిస్తుంది" అని నివేదించబడింది. 1973 లోనే మైఖేలు సర్వెంటు పిహెచ్‌డిలో సమర్పించిన స్ట్రాటిగ్రఫీ, పాలియోంటాలజీ, సి 14 డేటింగు ప్రకారం ఇది బహుశా 10,000 సంవత్సరాల వయస్సు మాత్రమే ఉంటుందని భావిస్తున్నారు.
స్ట్రింగరు హోమో ఎరెక్టస్ ఉనికిని మానవ పరిణామం తాత్కాలిక, భౌగోళిక అభివృద్ధిలో ఆధిపత్యం చేస్తుందని వివరించాడు. వీరు ఆఫ్రికా, యురేషియా అంతటా దాదాపు 2 మిలియన్ల సంవత్సరాలు విస్తృతంగా సంచరించినట్లు భావించారు. చివరికి హోమో హైడెల్‌బెర్గెన్సిస్ గా పరిణామం చెందింది. తరువాత ఇది హోమో సేపియన్లుగా పరిణామం చెందింది. రీడ్ వివరణ హోమో ఎర్గాస్టర్‌ను హోమో ఎరెక్టస్ పూర్వీకుడిగా చూపిస్తుంది; అది ఎర్గాస్టర్‌, లేదా వైవిద్యమైన ఎర్గాస్టర్‌, లేదా ఎర్గాస్టర్‌, ఎరెక్టస్ సంకరజాతి అని ఇది ప్రాచీన, తరువాత ఆధునిక మానవులుగా పరిణామం చెంది తరువాత ఆఫ్రికా నుండి ఉద్భవించిన జాతులుగా అభివృద్ధి చెందుతుంది.
సుమారు 2 మిలియన్ల సంవత్సరాల క్రితం హోమో ఎరెక్టస్ ఉద్భవించింది. ఆఫ్రికా, పశ్చిమ ఆసియాలో 1.8 మిలియన్ల సంవత్సరాల క్రితం నాటి శిలాజాలు కనుగొనబడ్డాయి. కాబట్టి హోమో ఎరెక్టస్ ఆఫ్రికాలో ఉద్భవించిందా లేదా ఆసియాలో ఉద్భవించిందా అనేది అస్పష్టంగా ఉంది. ఫెర్రింగు అభిప్రాయం ఆధారంగా ఇది పశ్చిమ ఆసియాకు చేరుకున్న హోమో హ్యాబిలిస్ అని ప్రారంభ హోమో ఎరెక్టస్ అక్కడ అభివృద్ధి చెందిందని సూచిస్తున్నాడు. ప్రారంభ హోమో ఎరెక్టస్ అప్పుడు పశ్చిమ ఆసియా నుండి, తూర్పు ఆసియా ఆగ్నేయాసియా , ఆఫ్రికా , ఐరోపా గా విస్తరించారు.
పై సిద్ధాంతం పరీక్షించడానికి " ఎర్నెస్టు మేయరు " జీవ జాతుల నిర్వచనం ఉపయోగపడదని కొందరు పట్టుబట్టారు-అంటే రెండు జాతులు ఒకే విధంగా పరిగణించబడవచ్చు. ప్రత్యామ్నాయంగా హోమో ఎరెక్టస్‌, హోమో ఎర్గాస్టర్ నమూనాల మధ్య కపాల స్వరూపశాస్త్రం వైవిధ్యం పరిమాణాన్ని జీవన ప్రైమేట్ల జనాభాలో (అంటే, ఇలాంటి భౌగోళిక పంపిణీ లేదా దగ్గరి పరిణామ సంబంధాలలో ఒకటి) ఒకే వైవిధ్యంతో పోల్చవచ్చు. అంటే: ఎంచుకున్న జనాభాలో హోమో ఎరెక్టస్‌, హోమో ఎర్గాస్టర్ మధ్య వ్యత్యాసం ఎక్కువగా ఉంటే: ఉదాహరణకు మకాక్స్ అభిప్రాయం ఆధారంగా హోమో ఎరెక్టస్‌, హోమో ఎర్గాస్టర్ జాతులను రెండు వేర్వేరు జాతులుగా పరిగణించవచ్చు.
డుబోయిస్ బృందం 1891 లో కనుగొన్న ఈ శిలాజం, పనిగట్టుకుని శిలాజం కోసం వెతికేటపుడు లభించిన మొట్టమొదటి హోమో ప్రజాతికి చెందిన శిలాజం. 1856 లో కనుగొన్న తొట్టతొలి మానవ శిలాజం అనుకోకుండా దొరికినదే. ఇండోనేషియాకు చెందిన జావా శిలాజం ప్రజల్లో ఆసక్తిని రేకెత్తించింది. ప్రముఖ పత్రికలు దీనిని జావా మ్యాన్ అని పిలిచాయి; ఈ శిలాజం మానవులకు, వాలిడులకూ మధ్య నున్న పరివర్తన రూపమని, "తప్పిపోయిన లింకు" ఇదేననీ డుబోయిస్ చేసిన వాదనను శాస్త్రవేత్తలు పెద్దగా అంగీకరించలేదు.
జార్జియాలోని దమానిసిలో కనిపించే శిలాజ పుర్రెలు, దవడలకు కేటాయించిన ఉపజాతి పేరు హోమో ఎరెక్టస్ జార్జికసు. ఇది మొదట ప్రత్యేక జాతిగా ప్రతిపాదించబడింది. ఇప్పుడు ఇది హోమో ఎరెక్టస్‌గా వర్గీకరించబడింది.
అయినప్పటికీ 2008 లో ఫ్రాంసులోని లెజిగ్నన్-లా-కోబేలో కనుగొనబడిన 1.6 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం కాలానికి చెందిన రాతిపనిముట్లు ఐరోపాలో మానవ ఉనికికి పరోక్ష ఆధారాలు ఉన్నాయి. ఫ్రాంసు లోని చిల్హాకు, హాటు-లోయిరు మెంటనుకు సమీపంలో ఉన్న గ్రోట్టే డు వల్లోనెటు కనుగొనబడిన రాతి పనిముట్లు కనుగొనబడ్డాయి. గ్రేటు బ్రిటన్లో మొదటి మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం కాలానికి చెందిన రాతి పనిముట్లు మానవ ఉనికిని సూచిస్తున్నాయి. నార్ఫోక్లోని హ్యాపీస్‌బర్గు సమీపంలో శిలాజ పాదముద్రలు కనుగొనబడ్డాయి.
1950 ల నుండి తూర్పు ఆఫ్రికాలో నిర్వహించబడిన అనేక అన్వేషణలు హోమో ఎర్గాస్టర్‌, హోమో హ్యాబిలిస్‌లకు అనేక వందల సహస్రాబ్దాలుగా సహజీవనాన్ని సాగించాయని సూచించాయి. ఇవి సాధారణ పూర్వీకుల నుండి వేర్వేరు వంశాలను సూచిస్తాయని ధృవీకరించడానికి; అనగా వారి మధ్య పూర్వీకుల సంబంధం లేదు. కానీ క్లాడోజెనెటికు ఇది ఇక్కడ సూచిస్తుంది. హోమో హ్యాబిలిస్ ఉప సమూహ జనాభా హోమో లేదా హోమో -గ్రూప్ జనాభా. చివరికి కొత్త జాతులు హోమో ఎర్గాస్టర్ గా అభివృద్ధి చెందుతుంది.
20 వ శతాబ్దంలో మానవ శాస్త్రంలో హోమో ఎరెక్టస్ పాత్ర గురించి మానవ శాస్త్రవేత్తలు చర్చించారు. శతాబ్దం ప్రారంభంలో జావా, జౌకౌడియన్లలో కనుగొన్న ఆధునిక మానవులు మొదట ఆసియాలో ఉద్భవించారనే నమ్మకం విస్తృతంగా ఆమోదించబడింది. కొంతమంది ప్రకృతి శాస్త్రవేత్తలు-వారిలో ప్రముఖమైన చార్లెస్ డార్విను-మానవుల తొలి పూర్వీకులు ఆఫ్రికన్ అని సిద్ధాంతీకరించారు: మానవుల దగ్గరి బంధువులైన అభివృద్ధి చెందిన చింపాంజీలు, గొరిల్లాలు ఆఫ్రికాలో మాత్రమే ఉన్నాయని డార్విను అభిప్రాయపడ్డారు.
హోమో ఎరెక్టస్ లోని లైంగిక డైమోర్ఫిజం-మగవారు ఆడవారి కంటే 25% పెద్దగా ఉంటారు. హోమో సేపియన్లలో చూసిన దానికంటే కొంచెం ఎక్కువ. కానీ అంతకుముందు ఆస్ట్రలోపిథెకస్ జాతి కంటే తక్కువ. మానవ శరీరధర్మశాస్త్రం పరిణామానికి సంబంధించి 1984 లో రిచర్డు లీకీ, కమోయా కిమెయు కెన్యాలోని తుర్కానా సరస్సు సమీపంలో "తుర్కనా బాయ్" అస్థిపంజరం కనుగొనబడింది-ఇది ఇప్పటివరకు కనుగొనబడిన పూర్తి హోమినిదు అస్థిపంజరాలలో ఇది ఒకటి అనడానికి చాలా దోహదపడింది.
చరిత్రపూర్వ పాలియోలిథికు యుగం మానవ చరిత్ర 2.6 మిలియన్లు - 10,000 సంవత్సరాల క్రితం మద్యకాలం నాటిది; అందువలన ఇది భౌగోళిక సమయం ప్లైస్టోసీన్ యుగానికి దగ్గరగా ఉంటుంది. ఇది 2.58 మిలియన్ల నుండి 11,700 సంవత్సరాల క్రితం. ప్రారంభ మానవ పరిణామం ప్రారంభం ఆదిమ సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, సాధన సంస్కృతి ప్రారంభ ఆవిష్కరణలకు చేరుకుంటుంది. హోమో ఎరెక్టస్ మొట్టమొదటిసారిగా ఉడికించటానికి అగ్నిని, రాతితో చేతి గొడ్డలిని తయారు చేసి ఉపయోగించారు.
ఆస్ట్రాలోపిథెసినా నుండి 3 మిలియన్ల సంవత్సరాల క్రితం తూర్పు ఆఫ్రికాలో హోమో జాతి పరిణామం చెందింది. 2 మిలియన్ల సంవత్సరాల క్రితం నాటి జాతులైన హోమో హ్యాబిలిస్‌, హోమో రుడోల్ఫెన్సిస్ హోమోలో చేర్చడం కొంతవరకు వివాదాస్పదంగా ఉంది. 2 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం తరువాత హోమో హ్యాబిలిస్ గణనీయమైన కాలం వరకు హోమో ఎర్గాస్టర్ కలిసి ఉన్నట్లు కనబడుతున్నందున ఎర్గాస్టర్ నేరుగా హ్యాబిలిస్ నుండి వచ్చిందని ప్రతిపాదించబడింది.