polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
పాకిస్థాన్ లోని ఝేలమ్ జిల్లాలో పేద పంజాబీ హిందూ కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన అసలు పేరు హన్స్ రాజ్. సిక్కుగా మారాకా నానక్ సింగ్ అని పేరు మార్చుకున్నారు. పేదరికం వల్ల ఆయన పెద్దగా చదువుకోలేకపోయారు. కానీ చిన్నప్పుడే రచనలు చేయడం మొదలు పెట్టారు ఆయన. భక్తి గీతాలు, గురుద్వా రీఫార్మ్ ఉద్యమానికి సిక్కులను ప్రేరేపించడానికి కూడా గీతాలు రాశారు నానక్. 1918లో అతన మొదటి పుస్తకం సత్ గురు మహిమాను ముద్రించారు.
అకాలీ ఉద్యమంలో చేరి స్వాతంత్ర్యోద్యమానికి ఎంతో కృషి చేశారు నానక్ సింగ్. అకలీ పత్రికలకు ఎడిటర్ గా చేశారు. ఇది గమనించిన బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఆయనను బంధించి లాహోర్ లోని బోర్స్ టల్ జైలుకు పంపించింది. శాంతియుత నిరసనలు తెలుపుతున్న సిక్కులను అణిచివేస్తున్న ప్రభుత్వం గురించి జఖ్మీ దిల్ అనే కవితా సంకలనం రాశారు ఆయన. జనవరి 1923లో ప్రచురించిన ఆ పుస్తకాన్ని రెండు వారాలు దాటక ముందే ప్రభుత్వం నిషేధించింది.
13 ఏప్రిల్ 1919న జలియన్ వాలాబాగ్ దురంతం జరిగినప్పుడు నానక్ అక్కడే ఉన్నారు. ఆ కాల్పుల్లో తన ఇద్దరు స్నేహితులు మరణించారు. ఆ చేదు అనుభవంతో ఆయన ఖూనీ వైశాఖి అనే కవితా సంకలనం రాశారు. ఈ పుస్తకాన్ని విప్లవ సాహిత్యంగా ముద్రవేసి, దానిని నిషేధించింది బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం.
ఆయన జైలులో ఉన్నప్పుడు నవలలు రాసేవారు. గురుముఖి లిపిలో దాదాపు 40,000 పేజీలు రాశారు. 1960లో పంజాబీ సాహిత్యం లోనే అత్యంత విలువైన పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు ఆయన. ఆయన రాసిన చారిత్రిక నవల ఇక్ మైన్ దో తల్వారన్ కు 1962లో సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం అందుకున్నారు నానక్.
నానక్ సింగ్ ప్రముఖ పంజాబీ కవి, గీత రచయిత, నవలాకారుడు. ఆయన అసలు పేరు హన్స్ రాజ్. ఆయన భారత స్వతంత్రోద్యమంలో విప్లవ సాహిత్యం రాశారనే ఆరోపణ తెచ్చి అరెస్టు చేసింది బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం. ఆయన ఎన్నో నవలలు రాశారు.
ఈ గ్రామానికి టెలిఫోన్ సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు, ఇంటర్నెట్ కెఫె, ప్రైవేటు కొరియర్ వంటి సదుపాయాలు గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపు లభ్యమౌతున్నాయి. ఈ గ్రామానికి ప్రైవేట్ బస్సు సర్వీసు, ఆటోలు, టాక్సీ సదుపాయాలు ఉన్నాయి. రోడ్డు రవాణా సంస్థ బస్సు సర్వీసు గ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది.
సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణా కేంద్రం, టి.బి వైద్యశాల, అలోపతీ ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, పశు వైద్యశాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం వంటి సౌకర్యాలు ఈ గ్రామానికి లేవు. ఇవన్నీ 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల పరిధిలో అందుబాటులో ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఇద్దరు ఆర్.ఎం.పి. డాక్టర్లు, ఒక సంప్రదాయ/ నాటు వైద్యుడు ఉన్నారు.
ఈ గ్రామంలో వ్యవసాయ పరపతి సంఘం, పౌర సరఫరాల శాఖ దుకాణం ఉన్నాయి. వాణిజ్యబ్యాంకు, సహకారబ్యాంకు, స్వయం సహాయక బృందం, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ, ఎ.టి.ఎం. వంటి సదుపాయాలు ఇంకా ఈ గ్రామానికి రాలేదు. ఇవన్నీ గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉన్నాయి.
ఈ గ్రామంలో త్రాగునీటి సరఫరా కుళాయిల ద్వారా, చేతిపంపుల ద్వారా జరుగుతుంది. ఈ గ్రామంలో సరియైన డ్రైనేజీ వ్యవస్థ లేదు. తెరచివున్న కాల్వలద్వారా మురికినీరు నేరుగా నీటి వనరులలోనికి వదిలివేయబడుతోంది. పబ్లిక్ మరుగుదొడ్లు లేవు.
ఈ ﻿గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల, ఒక ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల, ఒక ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాల ఉన్నాయి.
విశాఖపట్నం మెట్రో భారతీయ నగరం విశాఖపట్నంలో రాపిడ్ ట్రాన్సిట్ సిస్టం ప్రతిపాదన ఉంది. ఈ వ్యవస్థను ట్రాఫిక్ రద్దీ తగ్గించడానికి అలాగే ఆంధ్ర ప్రదేశ్ యొక్క అతిపెద్ద నగరం కావున ప్రతిపాదించబడింది.
సాధ్యత అధ్యయనం కోసం రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అధ్యయనం చేసేందుకు ఢిల్లీ మెట్రో రైల్ కార్పొరేషన్ ను నియమించారు, అది ఒక వివరణాత్మక ప్రాజెక్టు నివేదిక ఇవ్వమని కోరారు. డీటైల్డ్ ప్రాజెక్ట్ రిపోర్ట్ సిద్ధంగా ఉంది, శ్రీ ధరన్ ద్వారా ఢిల్లీలో ముఖ్యమంత్రి శ్రీ చంద్ర బాబు నాయుడుకు సమర్పించబడుతుంది. వైజాగ్ మెట్రో ప్రాజెక్ట్ కోసం డిఎంఆర్‌సి రెండు ప్రత్యేక డిపిఆర్‌లు 34.45 కి.మీ.మార్గం పొడవు ఒకటి, మధురవాడ నుండి లైన్ 1 న గాజువాక వరకు పొడిగింపు 45.5 కి.మీ.మార్గం పొడవు మరొకటి సిద్ధం చేసింది. మొత్తంగా ఉన్న మెట్రో రైల్ 45 కి.మీ.మార్గం పొడవుతో మూడు కారిడార్లలో ప్రతిపాదించబడింది. పొడవైన కారిడార్, 31.2 కి.మీ.మార్గం పొడవుతో నడుస్తుంది. ఇది మధురవాడ నుండి గాజువాకకు ప్రతిపాదించారు. ప్రారంభంలో అయితే కారిడార్ మధురవాడ నుండి ఎన్‌ఎడికు ప్రతిపాదించబడింది, తరువాత మరొక 8.2 45 కి.మీ.మార్గం జోడించడం ద్వారా గాజువాక వరకు చేర్చారు.
విశాఖపట్నం మెట్రో రైల్ వ్యవస్థ ట్రాఫిక్ రద్దీ తగ్గించడం, కాలుష్యాన్ని తగ్గించేందుకు ఆంధ్ర ప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టంలో ప్రతిపాదించబడింది. ఈ. శ్రీధరన్, మెట్రో మాన్, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ మెట్రో రైలు ప్రాజెక్టులు సలహాదారు, 21 జనవరిలో మెట్రో రైల్ కారిడార్లలో ప్రతిపాదిత నగరంలో పలు ప్రాంతాల్లో సందర్శించారు. ఆయన రోడ్లు యొక్క వెడల్పు, ట్రాఫిక్ సాంద్రత వంటి అంశాలను వివిధ శాఖల అధికారులతో చర్చలు జరిపారు. ఆయన సర్వే ప్రక్రియ పరిశీలించారు, ఒక నెలలో సర్వే త్వరితంగా పూర్తి చేసేటట్లు మరో రెండు నెలల్లో డిపిఆర్‌లు సిద్ధం అయ్యేవిధంగా సిబ్బందికి సూచించారు. ప్రస్తుతం, మూడు జట్లు సిబ్బంది నైసర్గిక, ట్రాఫిక్ సర్వేలు కోసం కృషి చేస్తున్నారు.
డిపిఆర్‌ ప్రకారం, మొత్తం దూరం 42.55 కి.మీ. - ఎన్‌ఎడి జంక్షన్ నుండి కొమ్మాడి జంక్షన్ వరకు, 22.8 కిలోమీటర్ల దూరం కోసం, గురుద్వారా నుండి పాత పోస్ట్ ఆఫీస్ వరకు, తాటిచెట్లపాలెం నుండి చిన్న వాల్తేరు వరకు, 5.26 కిలోమీటర్ల దూరం కోసం, ఎన్‌ఎడి జంక్షన్ నుండి గాజువాక వరకు, 8.1 కిలోమీటర్ల దూరం కోసం నాలుగు కారిడార్లులో అమలు పరచుతారు. ఢిల్లీ మెట్రో రైల్ కార్పొరేషన్ ద్వారా రూ. 13.488 కోట్ల వ్యయంతో విశాఖపట్నం మెట్రో రైలు ప్రాజెక్టు అమలు అవుతుంది. ఇది నాలుగు సంవత్సరాల కాలంలో పూర్తవుతుందని భావిస్తున్నారు.
భారతదేశం ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోడీ అజ్మీర్ అలహాబాద్ పాటు యునైటెడ్ స్టేట్స్ సహకారంతో విశాఖపట్నం ఒక స్మార్ట్ నగరంగా తయారు అవుతుంది, విశాఖపట్నంలో మెట్రో రైలు కోసం ప్రణాళికలు తయారు చేస్తున్నరు అని తన అమెరికా పర్యటనలో ప్రకటించారు. ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి, చంద్రబాబు నాయుడు కూడా విశాఖపట్నం మెట్రో ముందుకు జరిపేందుకు సలహాదారుగా మాజీ డిఎంఆర్‌సి చీఫ్ శ్రీధరన్‌ను నియమించారు.
మిస్టర్ శ్రీధరన్ ఇతర రంగాలతో పాటుగా ద్వారకానగర్, రైల్వే స్టేషన్, జగదంబ జంక్షన్, పూర్ణా మార్కెట్, టౌన్ కొత్తరోడ్, ఎన్‌ఏడి ప్రదేశములను కూడా సందర్శించారు. ఆయన ఎడిఆర్‌ఎం, రైల్వే ట్రాఫిక్ సీనియర్ డివిజనల్ ఇంజనీర్, ప్రయాణికులు మొదలైన వారితో నేల మీదకు దిగి భూమిమీద మాట్లాడారు. జివిఎంసి, చీఫ్ సిటీ ప్లానర్ నుండి విస్తరించాల్సిన రహదారుల సమాచారాన్ని పొందారు.
మెట్రో రైల్ నగరం యొక్క మూడు కారిడార్లు 37 కి.మీ.తో పాటు, రైల్వే స్టేషన్, అల్లిపురం, జగదంబ జంక్షన్, పాత పోస్ట్ ఆఫీస్, జివిఎంసి, సిరిపురం, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంల మీదుగా
ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఆహ్వానించిన టెండర్లకు స్పందనగా ఒకే ఫైనాన్షియల్ బిడ్డు దాఖలవడంతో 2019 డిసెంబరు 30 న ప్రభుత్వం ఆ టెండరును రద్దు చేసింది. కొత్తగా డీపీఆర్‌ను తయారు చెయ్యాలని నిశ్చయించి, కొత్త కన్సల్టెంటును నియమించింది.
సుశీల్ కొయిరాలా భారతదేశంలోని బెనారస్ లో 1939 ఆగస్టు 12 న బోథ్ ప్రసాద్ కొయిరాలా, కుమినిది కొయిరాలా దంపతులకు జన్మించారు. ఆయన అవివాహితుడు, సాధారణ జీవితాన్ని గడిపారు. ఆయన రాజకీయంగా ప్రసిద్ధులైన కొయిరాలా కుటుంబానికి చెందిన మాత్రికా ప్రసాద్ కొయిరాలా, గిరిజాప్రసాద్ కొయిరాలా, భీష్మేశ్వర్ ప్రసాద్ కొయిరాలా లకు బంధువు. ఆయనకు ముగ్గురు సోదరీమణులు: ద్యుతిదేవ శర్మ (నేపాల్ లోని ప్రథమ రాజకీయపార్టీ అయిన ప్రచండ గోర్ఖా సభ్యుడు రంగనాథ్ శర్మను వివాహమాడారు.), అభయాదేవి శర్మ, శషి శర్మ. ఆయనకు ఐదుగురు సోదరులు: ప్రమోద్ కుమార్ కొయిరాలా, బినోద్ కొయిరాలా, అరుణ కొయిరాలా, అశోక్ కొయిరాలా, బిజయ్ కొయిరాలా.
నేపాల్ అతి పెద్ద పార్టీ నేపాల్ కాంగ్రెస్ కు నాయకుడైన కొయిరాలా అవివాహితుడు. ఆయన 1954లో రాజకీయాల్లో ప్రవేశించారు. 1960లో రాజరికం రావడంతో ఆయన 16 సంవత్సరాలపాటు భారతదేశంలో రాజకీయ ఆశ్రయం పొందారు. 1973లో విమానం హైజాక్ సంఘటనలో ప్రమేయం ఉండటంతో మూడేళ్లు భారతదేశంలో జైలు శిక్ష అనుభవించారు. నేపాల్ లో రాజరికానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడారు. ప్రజాస్వామ్య పాలన కోసం ఉద్యమించారు. నేపాల్ ప్రజాస్వామ్య దేశంగా అవతరించడంలో కొయిరాలా కీలకపాత్ర పోషించారు. ఆరేళ్ల పాటు జైలు శిక్ష అనుభవించారు. భారత్ లో కొంతకాలం అజ్ఞాత జీవితం గడిపారు. నేపాల్ ఇటీవల కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించడంలో ఆయన ప్రధాన భూమిక పోషించారు.
దేవరనేని కొత్తపల్లిలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి జాజిరెడ్డిగూడెంలో ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల జాజిరెడ్డిగూడెంలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం సూర్యాపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల నల్గొండ లోనూ ఉన్నాయి.
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
ఇప్పటికి ఈ ఊరి ప్రజలు వ్యవసాయానికి పశువులను, సేంద్రియ ఎరువులను వాడుతున్నారు.ఈ ఊరి చెరువు చాలా పెద్దది, రైతులు చెరువులో చేపల పెంపకం చేస్తారు. చెరువు నీటిని రైతులు వ్యవసాయానికి ఉపయోగిస్తారు. గ్రామంలో గీతకార్మికులు ఉన్నారు. ఈ ఊరికే కాకుండా పక్క గ్రామాలకు కూడా కల్లుని అమ్ముతుంటారు. గ్రామంలో చాలా కుల వృత్తులు కమ్మరి, కుమ్మరి, వడ్రంగి, చేనేత, దాసరి, వడ్డెర, మంగలి వారి వారి కుల వృత్తి పనులను చేపడతారు .
దేవరనేని కొత్తపల్లిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత నల్గొండ జిల్లా, జార్జిరెడ్డిగూడెం మండలంలో ఉండేది. పునర్వ్యవస్థీకరణలో దీన్ని కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన నాగారం మండలంలోకి చేర్చారు.
రాష్ట్ర రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
ఇది మండల కేంద్రమైన జాజిరెడ్డిగూడెం నుండి 8 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన సూర్యాపేట నుండి 33 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.
అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్గ్రామంలో లేదు. సమీప అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీగ్రామంలో లేదు. సమీప వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది.
1956 అనంతరం పలు కొత్త రాష్ట్రాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలు ఏర్పాటయ్యాయి. బాంబే పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం బొంబాయి రాష్ట్రాన్ని భాషా ప్రాతిపదికన గుజరాత్, మహారాష్ట్ర రాష్ట్రాలుగా 1960 మే 1న విభజించింది. నాగాలాండ్ 1963 డిసెంబరు 1న ఏర్పడింది. 1966 నాటి పంజాబ్ పునర్విభజన చట్టం ద్వారా హిందీ మాట్లాడే వారు అధికంగా ఉన్న హర్యానాగా పంజాబ్ దక్షిణ ప్రాంతాన్ని, హిమాచల్ ప్రదేశ్ గా ఉత్తర జిల్లాలను ఏర్పాటుచేసింది, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతంగా చండీగఢ్ను పంజాబ్, హర్యానా రాష్ట్రాల ఉమ్మడి రాజధానిగా ఏర్పాటుచేశారు.
స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వం, భారతదేశం బ్రిటీష్ పరిపాలిత ప్రావిన్సులుగా, పాక్షిక స్వయంపాలన అధికారం ఉన్న స్థానిక రాజ్యాలుగా ఉండేది. భారత విభజన తర్వాత కొన్ని పరిపాలనా విభాగాలు పాకిస్తాన్ లో భాగం అయ్యాయి. మిగిలినవి భారతదేశంగా ఏర్పడ్డాయి. 1950ల్లో తెలుగు, మరాఠీ తదితర ప్రాంతాల వారు భాషా ప్రాతిపదికన రాష్ట్రాలను ఏర్పాటుచెయ్యమన్న డిమాండ్ తో తీవ్రస్థాయి ఉద్యమాలు నడిపారు. 1956లో రాష్ట్రాల పునర్విభజన చట్టం ప్రావిన్సులను పునర్విభజన చేస్తూ భాష, జాతి ప్రాతిపదికన రాష్ట్రాలను ఏర్పాటుచేసింది.
ప్రత్యేక బోడోలాండ్ రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటుచేసేందుకు జరిగిన ఆందోళన భారతప్రభుత్వం, బోడో లిబరేషన్ టైగర్ ఫోర్స్ లకు మధ్య ఒప్పందానికి దారితీసింది. ఆ అగ్రిమెంట్ ప్రకారం 2003 ఫిబ్రవరి 10న బోడో టెరిటోరియల్ కౌన్సిల్ అనే అస్సాం ప్రభుత్వ సబ్-ఆర్డినేట్ సంస్థ ఏర్పడింది. దీని కిందికి అస్సాంలోని నాలుగు జిల్లాల్లో, 3082 బోడో జనాధిక్య గ్రామాలు వస్తాయి. 2003 మే 13లో కౌన్సిల్ కు ఎన్నికలు జరిగాయి, 46 మంది సభ్యుల కౌన్సిల్ కు ఛీఫ్ గా హగ్రామా మోహిలరీ ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు.
నవంబరు 2000న మరో మూడు కొత్త రాష్ట్రాలు ఏర్పాటయ్యాయి. మధ్యప్రదేశ్ తూర్పు ప్రాంతం ఛత్తీస్‌గఢ్గా ఏర్పాటైంది; ఉత్తర ప్రదేశ్ లోని వాయువ్యంలోని పర్వత ప్రాంతం ఉత్తరాంచల్ గా విభజితమైంది, బీహార్ దక్షిణ జిల్లాల నుంచి జార్ఖండ్ ఏర్పాటైంది. 2014 జూన్ 2న, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ విభజన ద్వారా తెలంగాణ ఏర్పడింది.
భారతదేశంలోని 29 రాష్ట్రాలు, 7 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలను పునర్ వ్యవస్థీకరించి లేదా విభజించి కొత్తవి ఏర్పాటుచేయాలన్న డిమాండ్ ఉంది. ప్రతిపాదిత రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలను ఇప్పటికే నెలకొన్న పలు రాష్ట్రాల్లోని ప్రాంతాలను విభజించి రాష్ట్రాల ఏర్పాటు చేయాలన్న డిమాండ్లు వేర్వేరు తీవ్రతల్లో ఉన్నాయి.
ఈ ﻿గ్రామంలో ఒక బాలవాడీ కేంద్రము, ఒక ప్రాథమిక పాఠశాల ఉన్నాయి. మాధ్యమిక పాఠశాల, సీనియర్ మాధ్యమిక పాఠశాల గ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల పరిధిలో ఉన్నాయి.
ఈ గ్రామానికి సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం మొదలైన సౌకర్యాలు లేవు. ఇవన్నీ గ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉన్నాయి. ఈ గ్రామంలో ఇక సంప్రదాయ/నాటు వైద్యుడు ఉన్నాడు.
ఈ గ్రామానికి ప్రైవేటు బస్సులు ప్రయాణీకులకు సేవలను అందిస్తున్నాయి. ఆర్.టి.సి. బస్సులు, టాక్సీలు, ఆటోలు ఈ గ్రామంలో లేవు. ఈ గ్రామానికి సమీప రైల్వే స్టేషను సుమారు 10 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఈ * జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర హైవే ఈ గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల పరిధిలో లేవు.
ఈ గ్రామానికి పోస్టాఫీసు, ఇంటర్నెట్ సౌకర్యాలు లేవు. ఇవన్నీ గ్రామానికి 5 కిలో మీటర్ల దూరంలో లభిస్తాయి. గ్రామంలో టెలీఫోన్ సర్వీసు ఉంది. సెల్ ఫోన్, కొరియర్ సర్వీసులు లేవు.
భారతదేశంలోనే ఒక విద్యార్థి ఒక్క రూపాయి కూడా చెల్లించకుండా పాఠ్య పుస్తకాలు, నోటు పుస్తకాలు, పెన్నులు, యూనిఫాం, ఉచిత నివాసం, భోజనం, విద్యా వసతిలను కల్పిస్తున్న ఒకే ఒక్క మొట్టమొదటి సంస్థ విద్యార్థుల నుండి మాత్రం నెలకి 200 రూపాయలు నవోదయ వికాస నిధి పేరిట తీసుకుంటారు ఒక వేళ వారు దారిద్య రేఖకి దిగువన ఉన్నవారైతే చెల్లించనవసరం లేదు)
ఒక్క విద్యా సంవత్సరానికి గరిష్ఠంగా 80-90 మంది విద్యార్థులను మాత్రమే ఎంపిక చేసుకుంటారు గ్రామీణ ప్రాంత విద్యార్థులకి 75% పట్టణ ప్రాంత విద్యార్థులకి 25% సీట్లు మొత్తం సీట్లలో విద్యార్థినులకి (ఆడపిల్లలకి 1/3 మూడు వంతులలో ఒక వంతు సీట్లు, 3 శాతం వికలాంగులకి కేటాయించ బడతాయి అంటే ప్రతి వందమంది నవోదయ విద్యార్థులలో 33 మంది అమ్మాయిలు ముగ్గురు వికలాంగులు కచ్చితంగా ఉంటారన్న మాట.
జవహర్ నవోదయ ప్రవేశపరీక్షల్లో రిజర్వేషన్లకు అనుగుణంగా ఎంపికైన విద్యార్థులే సీట్లు పొందుతారు. ఢిల్లీ స్థాయిలో జరిగే ఈ పరీక్షల్లో ఎటువంటి అవకతవకలు జరగవు. పరీక్షపత్రాలు కూడా ఢిల్లీ నుంచి వస్తాయి.
5వ తరగతి చదువుకునే విద్యార్థుల్లో అర్హులు ఈ ప్రవేశపరీక్షకు హాజరవుతారు. ఎంపికైన విద్యార్థులు నవోదయ విద్యాలయాల్లో 6వ తరగతినుంచి ఇంటర్మీడి యెట్ వరకు సెంట్రల్ సిలబస్తో ఉచిత విద్యను అభ్యసిస్తారు.
బెంగాలీ బ్రాహ్మణ దిగువ మధ్యతరగతి కుటుంబానికి చెందిన అపు అనే పిల్లాడి బాల్యం ఇందులో ప్రధాన ఇతివృత్తం. ప్రధానంగా కథంతా బెంగాల్ లోని ఓ పల్లెటూర్లో సాగుతుంది. అపు తల్లిదండ్రులు సర్బజయ, హరిహరరాయ్, అతని అక్క దుర్గ. పూజారిగా పనిచేస్తున్న హరిహరరాయ్ కుటుంబం పేదరికంతో బాధపడుతూ ఉంటుంది. హరిహరరాయ్ వరుసకు అక్కగారైన ముసలి స్త్రీ ఇందర్ ఠాకూర్న్ కూడా వారితోనే నివసిస్తూంటారు. కొన్నాళ్ళకు ఇందర్ మరణిస్తారు. అంతేకాక దురదృష్టవశాత్తూ యుక్తవయస్సుకు వచ్చిన దుర్గ కూడా మరణిస్తుంది. ఇల్లు పాడుపడిపోతుంది, ఇలాంటి స్థితిగతుల మధ్య పల్లెటూళ్ళో జీవించలేక హరిహరరాయ్, సర్బజయ, అపు కలకత్తా వలస వెళ్ళిపోవడంతో సినిమా ముగుస్తుంది.
పథేర్ పాంచాలి సత్యజిత్ రే దర్శకత్వంలో, పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం నిర్మించిన 1955 నాటి బెంగాలీ చలనచిత్రం. 1928లో బిభూతి భూషణ్ బందోపాధ్యాయ్ రాసిన పథేర్ పాంచాలి నవల ఈ సినిమా కథకు ఆధారం. ఇది సుప్రసిద్ధ భారతీయ దర్శకుడు సత్యజిత్ రే దర్శకత్వం వహించిన తొలి సినిమా. అపు చిత్రత్రయంలో పథేర్ పాంచాలి మొదటిది - దీనిలో అపు బాల్యం చిత్రీకరించారు. ఈ చిత్రం 1955లో నిర్మించబడిన సినిమాలలో ఉత్తమ బెంగాలీ సినిమాగా జాతీయ చలన చిత్ర పురస్కారాన్ని పొందింది.
పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసుగ్రామంలో లేదు.సమీపపబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
ఈగ్రామంలో ఏకీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం లేదు. సమీప ఏకీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
ఈగ్రామంలో అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్ లేదు. సమీప అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్గ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
ఈగ్రామంలో జనన & మరణ రిజిస్ట్రేషన్ కార్యాలయం లేదు. సమీప జనన & మరణ రిజిస్ట్రేషన్ కార్యాలయంగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
ఈగ్రామంలో వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ లేదు. సమీప వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
సంఘ నిర్మాణంలో, కార్యకర్తల్ని తయారు చేసుకోవటంలో, నాయకత్వం వహించటంలో అతను ఎన్నో సుసంప్రదాయాల్ని నెలకొల్పారు. సమైక్య ప్రజాసంఘంగా వివిధాభిప్రాయాలు గల వారిని ఇముడ్చుకొని, వన్నెలూ, చిన్నెలూ దిద్దుకొని అతను ఆధ్వర్యాన మూడు పూలూ ఆరుకాయలుగా వర్థిల్లింది ఫెడరేషన్‌. పర్యటనకు వెళ్ళినా, ఆఫీసులోవున్నా వారికి విశ్రాంతి వుండేదికాదు. ఆఫీసుకు వచ్చిన టీచర్లతో వారి వారి సమస్యలు చర్చించటం, సలహాలివ్వటం, డ్రాప్టులు వ్రాసి యివ్వటం, కరస్పాండెన్స్‌ జరపటం నిర్విరామంగా కొనసాగించే వారు. ఇక పర్యటనకు బయలు దేరితే సభల్లో మాట్లడటం, ఉపాధ్యాయుల్ని సమైక్యపరచి చైతన్య పూరితుల్ని చేయటం, ఆర్థిక వనరుల్ని సమకూర్చటం, పత్రికా వ్యాప్తికి పాటుబడటం, కార్యకర్తల మంచి చెడులు తెలుసుకొని సాయపడటం ఇలా ఊపిరి సలపని కార్యక్రమాల్లో మునిగితేలేవారు.
ఆ రోజుల్లో ఒక్కొక్క మేనేజి మెంటుకు ఒక్కొక్క ఉపాధ్యాయ సంఘం ఉండేది. ఒకే వృత్తి నవలంబించి, ఒకే రకమైన సమస్యలతో సతమతమయ్యే ఉపాధ్యాయులు అలా వివిధ సంఘాలుగా చీలి ఉండటం ఉద్యమవ్యాప్తికి ప్రధానాటంకం అని అతను గ్రహించారు. వారి నందరిని ఒకే సంఘంలోకి తెచ్చి, ఒకే బాటలో నడిపించి ఐక్యోద్యమం నిర్మించాలని అతను ప్రయత్నాలు ప్రారంభించారు. 1944లో నర్సరావుపేట తాలూకాబోర్డు ఉపాధ్యాయ సంఘాన్ని పునర్మించి దాని నాయకత్వాన్ని స్వీకరించారు. 1946లో రాష్ట్రస్థాయిలో వివిధ సంఘాల కార్యకర్తల సంయుక్త సమావేశం గుంటూరులో ఏర్పాటు చేశారు. ఆ సమావేశంలోనే వివిధ మేనేజిమెంట్ల క్రిందనున్న ప్రాథమికోపాధ్యాయు లందరినీ ఒకే సంఘంగా ఏర్పాటు చేయాలనే చరిత్రాత్మక నిర్ణయం జరిగింది. దానిలో సమైక్యతకు దృఢమైన ప్రాతిపదిక ఏర్పడింది.
1947లో రాష్ట్ర మహాసభ జరగటం, దానిలో ఆంధ్ర ప్రాధమికోపాధ్యాయ పెడరేషన్‌ అవతరించటం, దీనకి లక్ష్మయ్య అధ్యక్షులుగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నుకోబడటం ఉద్యమ చరిత్రలో చిరస్మరణీయ ఘట్టాలు. లక్ష్మయ్య అంతటితో ఆగలేదు. సంఘాన్ని ఇంకా విస్తృత పరచి పటిష్ఠత చేకూర్చటానికి శ్రీకాకుళం నుండి చిత్తూరు దాకా రాష్ట్రమంతటా విరామం లేకుండా పర్యటించారు. ఎందరో కార్యకర్తల్ని ప్రోత్సహించి రంగంలోకి తెచ్చారు. సమస్యలపై నిత్యం సంఘటిత పోరాటాలు నడిపి చైతన్య పూరితుల్ని చేశారు. ఆ సమైక్యఉద్యమాన్ని సమన్వయ పరచటానికి సంఘవాణిగా ఉపాధ్యాయ పత్రికను ప్రారంభించారు. 1948 నుండి 1955 దాకా దానికి ప్రధాన సంపాదకుడుగా ఉంటూ దానిని ఉపాధ్యాయవాణిగా, ఉద్మమ ప్రతిబింబంగా తీర్చిదిద్దారు.
అతను ఉపాధ్యాయ ఉద్యమంలో చేరిన తర్వాత ఉన్న ఉద్యోగాన్ని వదులుకొని పూర్తి కాలం కార్యకర్తగా ముందుకు వచ్చారు. పిత్రార్జితంగా ఉన్న కొద్ది ఆస్తి కూడా ఉద్యమంలో హారతి కర్పూరమయినా అతను దీక్ష విడువలేదు. కష్టాలను నష్టాలను మేరువులా ఎదుర్కొని సేవాధర్మమే సర్వంగా రాటుదేలారాయన. బిడ్డలు కల్పన, సీతారామయ్యలు కూడా కష్టాల పాలయ్యారు. చివరికి తన జీవిత భాగస్వామి హనుమాయమ్మ జబ్బుపడితే ఆమెకు మందులిప్పించే తాహతులేక ఆమెను కూడా కోల్పోయారు. ఆమె మరణించిన రోజే జరిగిన రాష్ట్ర కౌన్సిల్‌లో ఏమాత్రం చలించకుండా యధాప్రకారం పాల్గొన్నారంటే, అతను మనస్థైర్యం ఎటువంటిదో మనకర్థం అవుతుంది. అలా అతను జీవితం ఉద్యమంతో పెనువేసుకొని అదే సర్వం అయింది.
విచిత్ర మేమిటంటేె పేరుకు ఉపాధ్యాయ నియోజక వర్గాలైనా వాటిలో వేలాది ప్రాథమికోపాధ్యాయులకు ఓటింగు హక్కులేదు. రాజ్యాంగంలో సెంకడరీ ఉపాధ్యాయులకు మాత్రమే ఆ హక్కు కల్పింపబడింది ప్రాథమికోపాధ్యాయులకు కూడా ఓటింగు హక్కు ఉండాలని తీవ్రాందోళన చేస్తూనే ఉన్న రాజ్యాంగ నిబంధనల ప్రకారం ఎన్నికల్లో పాల్గొని ఫెడరేషన్‌ తమ అభ్యర్థిని గెల్పించటం జరిగింది. దానితో ఉద్యమం సెకండరీ రంగానికి క్రమక్రమంగా వ్యాపించింది. మరో మలుపు తిరిగి నూతన స్థాయినందుకున్నది.
1962లో లక్ష్మయ్య గుంటూరు జిల్లా ఉపాధ్యాయ నియోజకవర్గంలో అభ్యర్థిగా నిల్చి సెకండరీ టీచర్ల ఓట్లతో ఎన్నికయ్యారు. ఆ పరిచయాల్ని ఆధారంగా చేసుకొని ఎందరో సెకండరీ కార్యకర్తల్ని అతను తయారు చేశారు. ఆనాటి అతను అనుచరులైన సెకండరీ కార్యకర్తల్లో గణనీయ భాగం అతను నెలకొల్పిన సంప్రదాయాల్ని కాపాటడం కోసం నేడు ఐక్య ఉపాధ్యాయ ఫెడరేషన్‌లో ప్రధాన భాగస్వాములుగా వుండి కృషి సాగిస్తున్నారు. ప్రాంతీయ కేటగీరీ, మేనేజిమెంటు అవధుల్ని దాటి అతను లక్ష్యమైన విశాల సమైక్యతను ముందుకు తీసుకు పోతున్నారు.
ఉపాధ్యాయుల వేతనాల సవరణకై వివిధ సంఘాల ఐక్య కార్యాచరణ బాధ్యులుగా ఎలిమెంటరీ, సెకండరీ ఉపాధ్యాయుల వేతనాల పెంపుకు అతను తీవ్రంగా కృషి చేశారు. అఖిల భారత ఉపాధ్యాయ సమాఖ్య సభ్యుడుగా వుంటూ ఆంధ్ర రాష్ట్ర ఆధ్యాపకుల సమస్యల్ని అఖిల భారత దృష్టికి తెచ్చేందుకు అతను పాటుబడ్డారు. ఉపాధ్యాయ ప్రతినిధిగా శాసన మండలిలో నిర్వరామ కృషి చేశారు. 1947 నుండి చనిపోయేవరకు దాదాపు 21 సంవత్సరాలు రాష్ట్ర సంఘానికి తిరుగులేని నాయకుడుగా వుండి. అధ్యక్షుడుగా ఎన్నికవుతూ అమోఘ సేవ చేశారు.
ప్రజలు చైతన్య పూరితులవుతుంటే దోపిడీ ప్రభుత్వం ఊరుకోదు. నిరంకుశాధికారులు సహించరు. అడుగడుగునా ఆంటంకాలు కల్పించి, ఉద్యమాన్ని నిర్వీర్యపరచటానికి భయభీతులు వ్యాపింపజేయటానికి ప్రత్నిస్తారు. ఉపాధ్యాయులకు సంఘ స్వాతంత్ర్యంలేదని ఓ విపరీత ఉత్తర్వు జారీచేసింది ప్రభుత్వం. దాన్ని ప్రతిఘటించి. హైకోర్టుదాకా వెళ్ళి సంఘ స్వాతంత్ర్య నిషేధపుటుత్తర్వును రద్దు చేయించారు లక్ష్మయ్య.
'పోరాటరంగంలో జయాపజయాలు సర్వసామాన్యాలు. జయం పొందినపుడు పొంగిపోవటం, అపజయం ఎదురైనపుడు కృంగిపోవటం కూడనిపని. గుణపాఠాలు నేర్చుకొని ముందుకు సాగడమే మన కర్తవ్యం' అంటూ అతను కార్యకర్తల్ని ప్రోత్సహించి నైరాశ్యం తొలగించి ఉత్సాహపరిచారు.
1968లో గుంటూరు నియోజక వర్గంలో తిరిగి అయనే అభ్యర్థిగా నిల్చారు. కాని విచ్ఛిన్న శక్తుల సైంధవ పాత్రతో అతను ఓడిపోయారు. అయినా అతను మరింత దృఢదీక్షతో ముందుకు సాగారు.
ఈ గ్రామంలో బాలబడి గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. గ్రామంలో ఒక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల, ఒక ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల, ఒక ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాల ఉన్నాయి. సీనియర్ మాధ్యమిక పాఠశాలలు, "ఆర్ట్స్, సైన్స్, కామర్సు డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల, వైద్య కళాశాల, మేనేజ్మెంట్ సంస్థ, పాలీటెక్నిక్ ఈ గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉన్నాయి. వృత్తివిద్యా శిక్షణ పాఠశాలలు, అనియత విద్యా కేంద్రాలు, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాలలు ఇతర విద్యా సౌకర్యాలు ఈ గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉన్నాయి.
పోస్టాఫీసు ఉంది. ఇంటర్నెట్ కెఫెలు / సామాన్య సేవా కేంద్రాలు లేదు. ఇవి గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉన్నాయి. ప్రైవేటు కొరియర్ ఉంది. * పబ్లిక్ బస్సు సర్వీసు ఉంది. ప్రైవేట్ బస్సు సర్వీసు లేదు. ఈ సదుపాయము గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో రైల్వే స్టేషన్లు ఉంది. ఆటోల సౌకర్యం ఉంది. గ్రామం జాతీయ రహదారితో అనుసంధానం కాలేదు. * గ్రామం రాష్ట్ర హైవేతో అనుసంధానమై ఉంది.
సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలు, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రాలు, టి.బి వైద్యశాలలు, మాతా శిశు సంరక్షణా కేంద్రం, అలోపతీ ఆసుపత్రి, గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉన్నాయి. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో ఒక ఆసుపత్రి ఉంది. ఒక పశు వైద్యశాల ఉంది. సంచార వైద్య శాలలు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉన్నాయి.
ఈ గ్రామంలో ఏటియం లేదు. ఈ గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు ఉంది. సహకార బ్యాంకు ఉంది. వ్యవసాయ ఋణ సంఘం ఉంది. స్వయం సహాయక బృందం లేదు. కాని స్వయం సహాయక బృందంగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. పౌర సరఫరాల శాఖ దుకాణం ఉంది. వారం వారీ సంత లేదు. వారం వారీ సంత గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ ఉంది.
డ్రైనేజీ సౌకర్యం ఉంది. డ్రెయినేజీ నీరు నేరుగా మురుగునీటి శుద్ధి ప్లాంట్లోకి వదిలివేయబడుతోంది . పూర్తి పారిశుధ్య పథకం కిందకు ఈ ప్రాంతం రావట్లేదు.
తను సామాజికంగా కళ్ళు తెరచి తరచి చూసే లోపలే నక్సల్‌బరీ, శ్రీకాకుళం రైతాంగ తిరుగుబాట్లు జరిగిపోయాయి. తనలాంటి ఉపాధ్యాయులు శ్రీకాకుళోద్యమ సారథులుగా, కార్యకర్తలుగా అమరులయిన చరిత్ర పచ్చిగా కదలాడుతూ, వారి పోరాట అనుభవసారం చేతికందకుండా ఎండిపోతోంది. దాన్ని ఒడిసి పట్టుకుని ‘శ్రీకాకుళం’ ఉద్యమ కధాకావ్యంగా మలిచి మనముందు నిలిపినవాడు ఛాయరాజ్‌. ‘శ్రీకాకుళం -అటు విప్లవ రాజకీయాంలోనూ, యిటు విప్లవ సాహిత్యంలోనూ ఉత్ర్పేరకమైపోయింది. తను మౌలికంగా మారలేదు. మారకపదమైపోయింది. శ్రీకాకుళాన్ని చెప్పటమంటే సాహసించటమే. ఆ సాహసం నేను చేయదగిందికాదని తెలిసినా, చారిత్రాకవసరమై ముందు నిలిచింది. కలిసి సమీక్షించుకుందామనే నిర్ణయానికి రాకముందే, ఘనంగా ఎవరిదారిన వారు పోతున్నారు. కవిగా స్పందించి ఈ పోరాటాన్ని నేను పట్టించుకుని కావ్యరూపంలో చెప్పక తప్పలేదు’ . ‘అడవుల్లో కురిసిన రక్తాన్ని పట్టి ఆకాశం మీద శ్రీకాకుళం రాస్తాను’ అని తానన్నట్టే. తన రచనలన్నిటిలోకి మహోత్కృష్టమైనదిగా శ్రీకాకుళంను నిలిపాడు ఛాయరాజ్‌.
విషయం చిన్నదో బుల్లిదో అయి ఉండి పుంఖాను పింఖాలుగా ఉన్న కవిత్వాలు చాలా ఉన్నాయి. కవిత్వ పరంగా అవి మంచి కవిత్వాలే కావచ్చు. కానీ ఈ కవి ఉద్యమాన్ని, ఉద్యమ గమనాన్ని, దాని రాజకీయాలను, గమన క్రమంలో, మలుపులలో వచ్చిన రాజకీయ తడపబాట్లను ఆసరా చేసుకొని ఒక రాజకీయ పెడధోరణి ఉద్యమాన్ని ఆక్రమించడం అన్న విషయం పట్ల గూడా విస్పష్టమైన వైఖరి కావ్యం చివరి వరకూ ప్రతిఫలింపచేసాడు. ఈ కారణం చేతనే ఇది బహు ఆదరణకు నోచుకోలేకపోయిందని జాలి చూపుతున్న వారున్నారు. వేరు వేరు భావాలు, వేరు వేరు ఆశయాలు, వేరు వేరు లక్ష్యాలు సంఘర్షణ పడుతూనే ఉంటాయి. కీర్తి కాంక్ష ప్వప్రయోజనానికి సంబంధించిన దన్న స్పృహతో ఉన్న కవి చాయరాజ్ వారి జాలి మాటలకు పొంగలేదు, కుంగలీదు, లొందలేదు.
శ్రీకాకుళం గిరిజనోద్యమాన్ని సమీక్షించిన ఒక ప్రజా ఉద్యమం రాజకీయ మహాకావ్యంగా ఇది వెలుగొందింది. ఇది ఒకరి మెప్పుకోసమో, అవార్డులకోసమో వ్రాసినది కాదు. రాజకీయ నిర్మాణం లోకొచ్చి సిద్ధాంత, రాజకీయ లోతులను అధ్యయనం చేసి తన గడ్డ మీద జరిగిన విప్లవ ప్రజా ఉద్యమ ప్రాంతాన్నంతా తిరిగి, ప్రకృతి అందాలను, ఆదివాసుల అంద చందాలను చూసి తన్మయత్వం పొందీ, కష్టాలు, కడాగళ్ళు అవలోకనం చేసుకొని, వారి భాషలోని వాడుక పదాలను పట్టుకొని, ప్రవాహ ఉధృతిలో సాగిన రచన ఇది. రాజకీయ సిద్ధాంత సమస్యలకకు సంబంధించిన పెడధోరణుల నర్థం చేసుకొని, ఆ ఉద్యమ ప్రాంతంలో జరిగిన ఆచరణకు అన్వయించి కావ్యరూపంలో పాఠాలనందించిన రచన ఇది.