polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
నిజాం నవాబు కాలంలో రాణి జానకీబాయి హయాంలో జరిగిన అభివృద్ధి పనులు ఇప్పటికీ అజరామరం. 1859 నుంచి 1920 వరకు సిర్నాపల్లి సంస్థానాన్ని ఆమె పాలించారు. చెరువులు, ఆనకట్టలు, కుంటలు, బావులు, కాలువలు కట్టించారు. ఆమె ఇందల్వాయి, నిజామాబాదులోని సిర్నాపల్లి గడి, కోటగల్లి గడి, మహబూబ్ గంజ్ లోని క్లాక్ టవర్ కట్టడం తదితర నిర్మాణాలు, జానకంపేట, నవీపేట, రెంజల్ దాకా 100 గ్రామాల్లో పరిపాలన సాగించారు. సికింద్రాబాదు - నిజామాబాదు రైల్వేలైనును నిజాం నవాబు ఉప్పల్ వాయి, డిచ్‌పల్లిల మీదుగా వేస్తే, ఈమె ఆ లైనును తన సిర్నాపల్లి మీదుగా వెళ్ళేలా వేయించుకున్నారు.
అతి చిన్న వయసులోనే సిర్నాపల్లి సంస్థాన సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన ఆ రాణి చెరువులు, ఆనకట్టలు, కుంటలు, బావులు, కాలువలు తవ్వించారు. పన్నులు సకాలంలో వసూలు చేయడం, సకాలంలో నిజాంకు అప్పగించడంలో జానకీబాయి చూపిన పాలనా దక్షతకు నిజాం ముగ్ధుడయ్యాడు. జానకీబాయి కాపాడిన అధికారి ఆమెని సమర్థవంతమైన పరిపాలనాధికారిణిగా తీర్చిదిద్దాడని చెబుతారు. జానకీబాయికి యుక్త వయసు రాగానే మెదక్ జిల్లా టేక్మల్కు చెందిన రెడ్డి కులస్తుడిని పెళ్ళాడి ఇల్లరికం తీసుకువచ్చుకున్నదట. కానీ సంతానం కలగనందున మెదక్ జిల్లా నుంచి రామచంద్రారెడ్డిని దత్తత తీసుకున్నదట.
తెలంగాణ గడీల్లో అతి పురాతన చరిత్ర గల గడీ నిజామాబాద్ జిల్లాలోని సిర్నాపల్లి గడీ. సిర్నాపల్లి సంస్థానం మొదట కాకతీయుల పాలనలో, తరువాత కులీ కుతుబ్‌షాహీల పాలనలో ఉండి, ఆ తర్వాత నిజాం పాలన కిందకు వచ్చింది. దాదాపు ఐదెకరాల విస్తీర్ణంలో ఉన్న సిర్నాపల్లి కోట ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరకుండా కళాత్మకంగా ఉంది. ఈ కోటపై బురుజులు పిరమిడ్‌ ఆకృతిలో తీర్చదిద్దబడినవి. కుతుబ్‌షాహీల పాలకులు ధరించిన టోపీల్లాగా కనిపిస్తాయి. ఈ గడీని పాఠశాలకు దానం చేయడం వల్ల శిథిలం కాకుండా ఉంది.
జానకీబాయి పరిపాలన గురించి చెప్పేవాళ్ళు ఆమెని పగటి మషాల్ దొరసానిగా అభివర్ణిస్తారు. పగటి మషాల్ అంటే పగలే దివిటీలు వెలగటం అని. జానకీ బాయి పల్లకిలో ఏ ఊరు వెళ్ళినా ముందూ వెనకా దివిటీలు పట్టుకుని నడిచేవారట. పగలు దివిటీలతో పల్లకీలో వెళ్ళడం ఆ కాలంలో ఒక అత్యున్నతమైన రాణియోగానికి ప్రతీక అనుకునేవారట.
కొత్త యంత్రాలను వాడితే బ్రతుకు తెరువు దెబ్బతింటుందని భయపడ్డ ముద్రాపకులందరూ కోనిగ్ ఫ్యాక్టరీ వద్ద గుమిగూడి యంత్రాలను అక్కడి నుండి టైమ్స్ కార్యాలయానికి తరలించకుండా అడ్డగించారు. వాల్టర్ తాత్కాలికంగా ప్రయత్నాన్ని విరమించుకొని, ఎలరికీ తెలియకుండా ఆ రాత్రే యంత్రాన్ని మరో భవనానికి తరలించి తెల్లవారే సరికి 1814 నవంబరు 29 తేదీ పత్రికను ముద్రించి విడుదల చేశాడు. ముద్రణా విధానంలో జరిగిన విప్లవాత్మక పరిణామాన్ని గురించి అందులో సంపాదకీయ వ్యాసం రాశాడు.
" ముద్రించడం ప్రారంభమైన తరువాత తొలిసారిగా ప్రవేశ పెట్టబడిన నూతన ముద్రణా విధాన ఫలితమే ఈ నాటి సంచిక. ఇప్పుడు పాఠకుని చేతిలో ఉన్న పత్రిక కొత్త యంత్రాన్ని ఉపయోగించి ముద్రించిన అనేక వేల కాపీలలో ఒకటి. శారీరక శ్రమను బాగా తగ్గించి అతి శీఘ్రంగా కాపీలను అందిచేలా ఓ కొత్త యంత్రం తయారు చేయ బడింది. దీన్ని నిర్మించిన వాడు జన్మతః సాగ్సన్ . అతని పేరు కోనిగ్. అతని అవిశ్రాంత కృషివల్లనే ఈ సౌలభ్యం ఏర్పడింది. " అని వాల్టన్ అందులో వివరించాడు.
మధ్య యుగం అంతరించడానికి ముద్రణా విధానమే ప్రధాన కారణమని చెప్పవచ్చు. దీని పర్యవసానంగా మానవుడి మేధస్సు వికసించింది. ఛాందసత్వం, అజ్ఞానం, దమన నీతితో కొట్టుముట్టాడుతున్న పాలక వర్గాల గుండెల్లో రైళ్ళూ పరిగెత్తేలా సుదూర ప్రాంతాల మధ్య భావ వినిమయం జరిగింది. ముద్రణా సౌలభ్యం వల్లనే భూమిని గురించి, స్వర్గాన్ని గురించీ విజ్ఞాన శాస్త్రజ్ఞులు ఇచ్చిన కొత్త వివరనలనూ, సముద్రాల కావల కనుక్కోవడిన కొత్త దేశాల సమాచారాన్నీ సామాన్య ప్రజలు తెలుసుకో గలిగారు. ప్రభువులు ప్రజల్ని అజ్ఞానాంధకారంలో అణచి పెట్టాలని ప్రయతినిస్తుండగా ముద్రాక్షరాలు మెరుపుతీగలా జ్ఞానకాంతులను ప్రసరించ సాగాయి. జర్మనీలో జరిగిన రైతాంగ విప్లవానికి ప్రజల్ని సమాయత్తపరిచింది ఆ నాటి కరపత్రాలే. మార్టిన్ లూధర్ కింగ్ రాసిన అనే సిద్ధాంత వ్యాసం వల్లనే పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యంలో సంస్కరణోద్యమానికి అంకురార్పణ జరిగింది.
జర్మనీ తరువాత ఇటలీ, ఫ్రాన్స్, దేశల్లో ముద్రణ ప్రవేశపెట్టబడింది. ఇక్కడ ముద్రణా యంత్రాలను జర్మనీ దేశస్తులే స్థాపించారు. కొంత కాలానికి ఇంగ్లండ్ లో దీన్ని ప్రవేశ పెట్టారు. విలియం కాక్స్ టన్ అనే కెంట్ వర్తకుణ్ణీ ఒక ప్రముఖ వాణిజ్య సంస్థ బర్గండీ ప్రభువులతో వాణిజ్య ఒప్పందాలు చర్చించటం కోసం ఐరోపాకి పంపింది. 1471 లో అయడు కలోన్ ని సందర్శించినపుడు ఓ ముద్రణాలయం అతని కంటబడింది. దీన్ని చూసి ప్రభావితుడై వాణిజ్య సంస్థ ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేసి, ముద్రణాలయంలో అప్రెంటీస్ గా చేరాడు. పని బాగా నేర్చుకున్న తరువాత హోమర్ రాసిన ఇలియడ్ గ్రంథాన్ని ఫ్రెంచ్ భాష నుంచి ఇంగ్లీషు లోకి అనువదించి తానే ముద్రించాడు. ఇంగ్లీషు భాషలో ముద్రించబడిన ఈ తొలి గ్రంథం 1474 లో విడుదలయ్యింది. రెండేళ్ళలో అతడు వెస్ట్ మినిస్టర్ లో ముద్రణా సంస్థను నెలకొల్పి వేదాంత సూక్తులు గల పుస్తకాన్ని ముద్రించటం ప్రారంభించాడు.
టైమ్స్ పత్రిక పత్రికా సంస్థాపకుని కుమారుడు జాన్ వాల్టర్ ని 1812 లో ఒక రోజు ఒక మిత్రుడు కలసి, ముద్రణా విధానంలో జరిగిన పురోభివృద్ధి తెలుసుకోవాలంటె వైట్ క్రాస్ వీధిలోని వర్క్ షాప్ ని సందర్శించాలని కోరాడు. వాల్టర్ అక్కడికెళ్ళే సరికి ఫ్రీడిచ్ కోనింగ్ అనే జర్మన్ దేశస్తుడు తయారు చేసిన క్రొత్త ముద్రణా యంత్రాన్ని చూపెట్టాడు. ఇది ఆవిరి శక్తితో పనిచేస్తుంది. జర్మనీ దేశం అప్పట్లో అసంఖ్యాకమైన చిన్న చిన్న రాష్ట్రాలుగా విభజించబడి ఉండేవి. కొత్త యంత్రాల తయారీకి ఒక రాష్ట్రంలో పొందిన అనుమతికి ఇతర రాష్ట్రాల్లో మతింపు ఉండేది కాదు. ఈ కారణంగా ఇలాంటి ఇబ్బందులు లేని ఇంగ్లండ్ కోనిగ్ మకాం మార్చాడు. టైమ్స్, ఈవినింగ్ మెయిల్ పత్రికల కోసం రెండు యంత్రాలు కావాలని కోనిగ్ తో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు వాల్టర్. ఇవి తయారు కావటానికి రెండేళ్ళు పట్టింది.
అలెగ్జాండ్రియాలో పూర్వం ఒక పెద్ద గ్రంథాలయం ఉండేది. జూలియస్ సీజర్ ఈ నగరాన్ని ముట్టడించినపుడు గ్రంథాలయం కొంతవరకు ధ్వంసం అయినది. సా.శ. 390 లో ధియోఫిలన్ అనే క్రైస్తవ మత గురువు ఇక్కడి నుంచి కొన్ని పుస్తకాలను తరలించాడు. సా.శ. 642 లో మహమ్మదీయులు ఈ నగరం పై దండెత్తి వచ్చినపుడు కాలిఫ్ ఉమర్ గ్రంథాలయం కాల్చివేయమని సైనికులను ఆజ్ఞాపించాడు. సుమారు 4 లక్షల పుస్తకాలు మానవుని తెలివి తక్కువ తనానికి, ప్రతీకార వాంఛలకు బలైపోయాయి. ప్రాచీన సాహిత్య గ్రంథాలూ, జానపద గాథలూ, తరగని విజ్ఞాన సంపదా వాటిలో నిక్షిప్తంగా ఉండేవి. అవన్నీ రాయస గాళ్ళ చేత, బానిసల చేత, పండితుల చేత చేతితో రాయబడ్డవే. ఒక పెద్ద గ్రంథాలయం నాశనం కావడంతో కళలకు, సాహిత్యానికి, వేదాంత విజ్ఞాన శాస్త్రాలకు సంబంధించిన అపార జ్ఞాన నిధి తరువాతి తరాలకు శాశ్వతంగా దూరమైంది.
ఈ విధానాన్ని ఎవరు కనుక్కున్నారనడంలో అనేక భేదాభిప్రాయాలున్నాయి. ఈ విధానాన్ని ఉపయోగించి మొదటి పుస్తకాన్ని లారెన్స్ కాప్టర్ ముద్రించాడని ప్రశంసిస్తూ హాలెండ్ లోని హార్లెం నగరంలో రెండు స్మారక చిహ్నాలున్నాయి. తొలి పుస్తకాన్ని ముద్రించినవాదు ఓ డాక్టర్ అని వెబుతూ ఫెల్టర్ అనే ఇటలీ నగరంలో మరో స్మారక చిహ్నం నెలకొల్పబడింది. స్ట్రాస్ బర్గ్, ప్రాగ్ నగరాల్లో కూడా ఈ ఘనత మాదే అంటూ స్మారక చిహ్నాలు వెలిశాయి. 500 సంవత్సరాలుగా ఈ వివాదం కొనసాగుతోంది. 15 వ శతాబ్దం పూర్వార్థంలో లారెన్స్ కాస్టర్ అక్షరాల అచ్చులతో పుస్తకాన్ని ముద్రించినట్లు తెలుస్తున్నప్పటికీ జర్మనీలో మెయింజ్ కి చెందిన జోహన్ గ్యూటెన్ బర్గ్ అనేక కొత్త పద్ధతుల ద్వారా ముద్రణ విధానానికి మెరుగులు దిద్దాడని అంగీకరించకతప్పదు.
ఐరోపాలో కూడా ముద్రణ మొదట్లో బొమ్మలతోనే ప్రారంభమైంది. కొయ్య దిమ్మలతో పటాలను చెక్కి చీట్ల పేకలను తయారుచేసేవారు. నానాటికీ అంటు రోగంలా వ్యాపిస్తున్న పేకాటకి విరుద్ధంగా చర్చి అధికారులు ప్రచారం సాగించటమే కాకుండా మతగురువుల పటాలను పెద్ద ఎత్తున ముద్రించటం ప్రారంభించారు. బొమ్మలతో పాటు కొన్ని పదాలను చేర్చాలనే అభిప్రాయం కలిగింది. కానీ వాటినన్నిటినీ కొయ్య దిమ్మపై చెక్కటం ఇబ్బందికరంగా ఉండేది. ఇదే సమయంలో పశ్చిమ ఐరోపాలో కొందరు కొయ్య లేదా లోహంతో అక్షరాల అచ్చులను తయారుచేసి, ముద్రించటానికి అనుకూలంగా వాటిని పదాలుగానూ, వాక్యాలుగానూ మార్చి ముద్రించాలని ప్రయత్నించారు. దీనికి కావలసిన కాగితం తయారీ అరబ్బుల పుణ్యమా అని చైనా నుంచి ఐరోపా ఖండానికి తీసుకు రాబడి అందరికీ లభ్యంగా ఉండేది.
50 యేళ్ళ వయసులో అతడు తన జన్మస్థానానికి తిరిగి వచ్చి ఆలోచనల్ని ఆచరణలో పెట్టసాగాడు. ఒక్కొక్క అక్షరానికి ఒక అచ్చును తయారుచేసి, వీటి నుంచి ఒకే పరిమాణంలో ఉండే లోహపు అచ్చుల్ని తీర్చి దిద్దాడు. అప్పట్లో చేతితో రాయబడే అక్షరాలు కేవలం అలంకార ప్రాయంగా వున్నాయన్న కారణంతో ముద్రణకు సరిపోయేలా అక్షరాల తీరులో సరిక్రొత్త మార్పులు చేశాడు. అక్షరాలను కచ్చితంగా ఏర్పరిచే అచ్చులను తయారుచేసే సాధనాన్ని కూడా అతడే కనుగొన్నాడు. అచ్చులన్నిటికీ ఒకే పరిమాణంలో సిరా పూయటానికి మరో సాధనాన్ని, కావససినంత ఒత్తిడిని మాత్రమే కలగజేసే ఒత్తుడు యంత్రాన్నీ తయారుచేశాకనే అతడు ముద్రణకు పూనుకున్నాడు. వీటి నిర్మాణానికి అతడెంతో శ్రమ పడ్డాడు.
దీని ఆవిర్భావం వెనుక పొంతన లేని అనేక కథలు అల్లుకుపోయాయి. కాగితం తయారు చేయటానికీ, ముద్రణ విధానం ప్రవేశపెట్టడానికీ శ్రీకారం చుట్టింది చైనీయులే, చైనా భాషకు సంబంధించిన సంకేతాలను కొయ్యపై చెక్కి, సక్రమంగా అమర్చి, వాటికి సిరా పూసి కాగితాలపై ఒత్తడంతో వాళ్ళ ప్రయత్నాలు ప్రారంభమయ్యాయి. చైనా లిపిలో అక్షరాలుండవు. శబ్దానికి సంబంధించిన మాత్రా కాలాలకు సంకేతాలుంటాయి. విడిగా ఉండే అచ్చులతో ముద్రించే విధానం చైనాలో 13 వ శతాబ్దంలోనూ, కొరియాలో 14 వ శతాబ్దంలోనూ ప్రారంభమైంది. అనేక శతాబ్దాలుగా దూర ప్రాచ్య దేశాల్లో బొమ్మలను ముద్రించే పద్ధతి నుంచి ఈ విధానం రూపొందిందని చెప్పవచ్చు.
కానీ ఇలాంటి దుర్ఘటన ప్రపంచంలో మరెన్నడూ సంభవించదు. లండన్ లోని బ్రిటిష్ మ్యూజియం, వాషింగ్టన్ లైబ్రరీ కాంగ్రెస్, పారిస్ లోని "బిబ్లియోధెక్ నేషనేల్ " సంపూర్ణంగా దగ్ధమైపోయినప్పటికీ, వాటి ప్రతులు ఇతరదేశాల లైబ్రరీల్లో నేడు లభ్యమవుతున్నాయి. నాగరికత మూడు పువ్వులు ఆరు కాయలుగా వర్థిల్లి కొనసాగినంత వరకూ పదిల పరచదగ్గ సమాచాన్నంతా ముద్రణ యంత్రం మనకోసం పదిల పరిచే ఉంటుంది. మానవ చరిత్రలో జరిగిన అనేక ఆవిర్భావాల్లో ప్రజల జీవన సరళినే కాకుండా వాళ్ళ మనసుల్ని, హృదయాల్ని తీవ్రంగా ప్రభావితం చేసింది. ఒక్క ముద్రణ విధానమే అని చెప్పవచ్చు.
చదవటం, రాయటం నేర్చుకున్న వాళ్ళందరూ పుస్తకాలు కావాలని తహతహలాడుతుండేవారు. చేతితో రాసిన పుస్తకాలు కొద్దిగానే ఉండడంచేత అవి ఆశ్రమాల లోని సన్యాసులకు, మత గురువులకు, చర్చి అధికారులకు, విశ్వ విద్యాలయాల్లో ఆచార్యులకు మాత్రమే అందుబాటులో ఉండేవి. విషయాలను తెలుసుకోవాలనీ, జ్ఞానాన్ని పెంపొందించుకోవాలనీ ఆకాంక్షించే సామాన్య ప్రజలకు ఇలాంటి సదుపాయం దుర్లభంగా ఉండేది. అచ్చుల సహాయంతో అక్షరాలను ముద్రించే విధానం ఈ నేపథ్యంలో ప్రారంభమైనదని చెప్పవచ్చు.
పని పూర్తయ్యే సరికి అతనివద్ద చిల్లిగవ్వ కూడా మిగలలేదు. ఇంతవరకు డబ్బు సమకూరుస్తూ వచ్చిన అతని భాగస్వామి తన వాటా వెంటనే యిచ్చివేయమని పట్టు బట్టాడు. గత్యంతరం లేక ఇంటినీ, వర్క్ షాప్ నీ, ముద్రించిన ప్రతులనూ గ్యూటెన్ బర్గ్ వదిలి వెళ్ళాల్సి వచ్చింది. అతని శేష జీవితం ఎలా గడిచిందో తెలియదు కానీ పదేళ్ళ తరువాత ఓ చర్చి అధికారి తన ఇంట్లో ప్రశాంతంగా జీవితం గడపాలని గ్యూటెన్ బర్గ్ ని ప్రార్థించగా, అతడక్కడే వుండి రెండేళ్ళలో శాశ్వతంగా కన్నుమూశాడు.
బాగా డబ్బు స్ంపాదించి పెట్టే వాణిజ్య రంగాన్ని వదిలిపెట్టేందుకు కాక్స్ టన్ ఎప్పుడూ చింతింజలేదు. ఇంగ్లండ్ లో తొలి ముద్రాపకుడిగా పేరు పొందటమే కాకుండా, అతడు చనిపోయే నాటికి ప్రపంచ సాహిత్యం లోని సూమరు 80 మహోన్నత గ్రంథాలను ముద్రించి తనదేశ ప్రజల చేతుల్లో పెట్టగలిగానన్న సంతృప్తి, గర్వం అతనికి మిగిలాయి. ఇంతే కాకుండా నిరంతరం మారుతూ అస్తవ్యస్త స్థితిలో ఉన్న ఇంగ్లీషు వ్యాకరణాన్ని, అక్షరాల కూర్పును అతడే ప్రమాణీకరించాడు.
గ్యూటెన్ బర్గ్ సంపన్న కుటుంబలో జన్మించాదు. చిన్నతనంలోనే స్టాన్న్ బర్గ్ కి వెళ్ళి కొయ్య దిమ్మలతో ముద్రించటం చేర్చుకున్నాడు. అద్దాలకు మెరుగుపెట్టడం, రత్నాలకు సానపెట్టడం కూడా కొన్నాళ్ళూ చేశాడు. ఈ హస్త కళల్లో అనేక కొత్త పద్ధతులను కనిపెట్టాడు. అక్షరాల అచ్చులను విడిగా తయారుచేసి వాటిని పదాలుగా, వాక్యాలుగా కూర్చే ఆలోచన స్ట్రాన్ బర్గ్ లోవున్నప్పుడె అతనికి తట్టినట్టు తెలుస్తోంది.
కొత్త యంత్రాన్ని స్థాపించటం వలన జీవన భృతి కోల్పోయిన ముద్రాపకులందరికీ వేరే ఉద్యోగాలు దొరికేదాకా వాల్డర్ వేతనాలిచ్చాడు. మొదట్లో తిండీ, బట్టా హరించివేస్తుందని భయపడ్డ కొత్తయంత్రం ముద్రణావృత్తికే గొప్ప వరంలా పరిణమించింది. వార్తా పత్రికలు, పుస్తకాలు యాంత్రికంగా ముద్రించబడటంతో వాటిని చదవడం చదవడం సర్వత్రా వ్యాపించి వాటికి గిరాకీ అమాంతంగ పెరిగింది.
తొలిసారిగా అతడు ఒక పాత జర్మన్ పద్యాన్ని ముద్రించి చూశాడు. ఇది తృప్తి కరంగానె వుండటంతో లాటిన్ భాషలో బైబిల్ మొత్తాన్ని ముద్రించటానికి సాహసించాడు. ఒక పేజీకి 42 గీతలు చొప్పున 1282 పేజీలు గల ఆ గ్రంథాన్ని సరైన సదుపాయాలు లేని చిన్న సంస్థ ముద్రించటానికి పూనుకోవటం నిజంగా సాహసమే!
యిదివరకటి ముద్రణా విధానంలో అక్షరాల అచ్చులను ఒక పేజీకి సరిపడా వాక్యాలుగా కూర్చి పెట్టాక, రోలర్ సహాయంతో సిరా పూయటం జరుగుతుంది. దానిపై కాగితాన్ని ఉంచి చేతితో గానీ, కాలితో గానీ ఒత్తుడు కడ్డీ నెమ్మదిగా అదిమేలా చేస్తారు. దీంతో గంటకు 300 పేజీల కంటే ఎక్కువ ముద్రించడం వీలు కాదు. ఆవిరి శక్తిని ఉపయోగించి కోనిగ్ ఈ విధానంలో కొన్ని మార్పులు చేశాడు.
అచ్చులు కూర్చిన పలక సిరా పూసే స్తూపం కిందికి ముందుకూ, వెనుకకూ కదిలేలా అమర్చారు. చేతితో చేయవలసిందల్లా కాగితాలను అందించటమే. పలక మీద కాగితం యాంత్రికంగా అమర్చబడగానే మరో స్తూపం వల్ల ఒత్తిడి యేర్పడి, ముద్రించబదిన కాగితం యంత్రానికి ఆవలివైపున వెలువడుతుంది. ఇలా అయితే ఎక్కువ శ్రమలేకుండా గంటకు 1000 నుంచి 1200 కాగితాలు వరకూ ముద్రించవచ్చు.
కొన్నాళ్ళకు కోనిగ్, అతని సహచరుడు బేయర్ ఐరోపాకి తిరిగి వెళ్ళారు. బవేరియాలో కొత్త ముద్రనా యంత్రాలను తయారుచేసి ఫ్యాక్టరీని స్థాపించి, అక్కది రైతు బిడ్డలకు మెకానిక్ లుగా శిక్షణ ఇచ్చారు. అచిరకాలంలోనే ఈ ఫ్యాక్టరీ మూడు పూవులు ఆరు కాయలుగా అభివృద్ధి చెందింది.
ఇదికూడా కొంచెం ఇంచుమించుగా చిత్రలేఖనము వంటిదే.చక్షురింద్రియముద్వారా మానసమునకు ఆనందము చేకూర్చును.ఇందును వస్తువుయొక్క కించిత్కాలస్థీయమైన ఏకైక విన్యాసమే ప్రగర్శింపబడును.కాని శిల్పియందు వస్తువును సంపూర్ణాకృతిగా ప్రగర్శింపజాలును.శిల్పి చెక్కిన సమగ్ర విగ్రహములందు మనము ముందవెనుకలను పార్శ్వాములను కూడా దర్శింపజాలుదుము.చిత్రలేఖనముని మనము స్పృశించి చూచినచో అందలి విశేషణమును ఏమియు దర్శింపజాలము.శిల్పమున అట్లుకాక స్పర్శచే అందలి నిమ్నోన్నతభాగములను గుర్తించి పరిశీలింపగలము.అంధుడు చిత్రలేఖనముని గురించి విని విషయమును ఇలా ఉంటుందని గ్రహించడానికి మాత్రమే అర్హుడు.కాని శిల్పమైనచో అతడు చేతితోతాకి స్పర్శప్రభావముతో దాని రమణీయమును అంతనూ కాకపోయిననూ కొంచెమైననూ గ్రహించి ఆనందించుటకు అవకాశమున్నది.
అనాది కాలమునుండి మానవుడు తన జీవితమును సౌఖ్యానందమొనరించుటకై అనేక కృత్యములు ఆచరించుచున్నాడు.వీటిలో కొన్ని ఉపయోగదృష్టితోడను కొన్ని సౌందర్యదృష్టితోడను చేయబడుచున్నట్లు కానవచ్చును.ప్రతిభానైపుణ్యములకు దావలములైన వీటన్నింటిని కళలుఅని అంటారు.వీటిని వర్గీకరించి 64 కళలుగా వివరించారు.వీటిలో మొదటతెగకు చెందినవి మానవశరీర సౌందర్యమునకును, రెండవతెగకు చెందినవి మానవహృదయానందమునకును తోడ్పడును.మొదట తెగవానిని సామాన్యకళలని, రెండవ తెగవానిని లలితకళలని చెప్పుచున్నారు.
ఇది శ్రవణేంద్రియములద్వారా మానసమునకు ఆనందం ఉత్పాదించును.కేవల స్వరమయమైనది.స్వరాశ్రయమైనట్టిది.తాళ, లయ ఆశ్రయమైన నృత్యము వంటిది.ఇది మానవులనేకాక ప్రాణవంతమైన జంతుజాలమునంతను తనవైపు ఆకర్షించుకొనగలదు.అందుచేతనే .శిశుర్వేత్తి పశుర్వేత్తి వేత్తిగానరసం ఫణిః.అను నానుడి ఏర్పడినది.పాశ్చాత్యులు లలితకళలన్నింటికి సమానమైన ప్రాధాన్యమునే ఇచ్చారు.భారతీయులు అట్లుకాక చిత్రలేఖన, శిల్పములకంటే సంగీతమునకును, సంగీతముకంటే నృత్యమునకు అధికప్రాధాన్యత ఇచ్చారు.
ఇది చక్షురింద్రియముద్వారా మానసమునకు ఆనందము చేకూర్చును.చిత్రలేఖనమున మనము చిత్రిత వస్తువుయొక్క సంపూర్ణమైన ఆకారమునుగాక అందలి ఏకదేశమును మాత్రమే దర్శింపజాలుదుము.అదియుగాక చిత్రకారుడు దృశ్యమును బాగుగా పరిశీలించి తన చిత్రమున రూపొందించును.ఆ క్షణము గడిచిపోయినచో ఆ దృశ్యము యొక్క స్థితియందు కొంతమార్పు సంఘటిల్లును.ఈ మార్పునుకూడా సూచింపదలచినచో చిత్రకారుడు మఱియొక్క చిత్రమును రచింపవలచినదే.
లలితకళలను మాట ఆంగ్లభాషయందలి అను పదమునకు పర్యాయపదమునకు వాడబడుచున్నది.చిత్రలేఖనము, శిల్పము, సంగీతము, నృత్యము, కవిత్వము అను ఐదు ఈ తెగకు చెందినట్టివి.
గుజరాత్, హర్యానా, రాజస్తాన్, పంజాబ్, ఉత్తరప్రదేశ్, ఆంధ్ర ప్రదేశ్, తమిళనాడు, కర్నాటక.రాజస్తాన్, గుజరాత్‍ల 'కచ్' ప్రాంతం ఈచెట్ల పెంపకానికి బాగా అనుకూలమైనది.సా.శ.1960 మధ్య కాలంలో ద్వారా భారతదేశకు కొనిరాబడి సాగుకై అభివృద్ధిచేయబడింది. ప్రస్తుతపేరు .ఎక్కువదిగుబడి ఇచ్చే వంగడాలను అభివృద్ధిచేయడం, సాగుకు అనుకూలమైనప్రాంతాలను గుర్తించి, సలహాలు ఇవ్వడం చేస్తారు.రాజస్తాన్ లోని థార్ఎడారిలో ఈచెట్ల పెంపకంచేపట్టి ఎడారిప్రాంతాన్ని తగ్గించే ప్రయత్నాలు మొదలుపెట్టారు.
సాధారణంగా మొక్కల, చెట్ల విత్తనంలనుండి తీయు నూనెలలో 10-40% వరకు సంతృప్తకొవ్వుఆమ్లాలుంటాయి.మొక్కల విత్తనాలనుండి తీయు నూనెలలో సంతృప్తకొవ్వుఆమ్లాలు10-25% వరకుంటే, చెట్లగింజలనుండి తీయు నూనెలలో 20-45% వరకు సంతృప్త కొవ్వుఆమ్లాలుంటాయి.కాని జొజొబా ఎడారిమొక్క అవ్వటం వలననేమో, దీని నూనెలో సంతృప్త కొవ్వుఆమ్లాలులేవు.కేవలం అసంతృప్తకొవ్వుఆమ్లాలున్నాయి. అత్యధిక నూనెలలో 18 కార్బనులున్నకొవ్వుఆమ్లాలుండగా ఇందులో 18కార్బనులున్న, ఏకద్విబంధమున్న ఒలిక్ ఆమ్లం 1%కన్నతక్కువవుండి, మిగిలిన అసంతృప్త కొవ్వుఆమ్లాలన్ని 20-22 వరకు కార్బనులనుకలిగినవి.
విత్తనాలలో నుండి మొదట నూనెను ఎక్సుపెల్లరు అనబడు యంత్రాలద్వారా నూనెను తీయుదురు.ఈ యంత్రాలు విత్తనంపైవత్తిడి కల్గించడం వలన నూనె విత్తనకణాలనుండి బయటకు వచ్చును.ఈ విధానంలో విత్తనంలోని మొత్తం నూనెను తీయుటకు సాధ్యంకాదు.ఇంకను విత్తనపు పిండిలో 20-24% వరకు నూనెఉండును .సాల్వెంట్ ఎక్సుట్రాక్షను పద్ధతిలో విత్తనపిండి/ఆయిల్‌కేకులో ఉండిపోయిన నూనెను తీయుదురు.సాల్వెంట్ ఎక్సుట్రాక్షను పరిశ్రమలో హెక్సేనుఅను పెట్రోలియం ద్రావణాన్ని ద్రావణిగా ఉపయోగిస్తారు.
హహొబ చెట్టు సిమ్మోండసియేసి వృక్షకుటుంబానికి చెందిన బహువార్షికపొద/చిన్నచెట్టు. వృక్షశాస్త్రనామం సిమ్మోండసియ చినెన్‍సిస్ ఈగుల్మము యొక్క ఆదిఆవాసం మెట్టప్రాంతమైన దక్షిణ ఆరిజోనా, దక్షిణకాలిఫోర్నియో, ఆగ్నేయమెక్సికో ప్రాంతాలు. విత్తనంలో 50-55%నూనెవుంటుంది.ఈ చెట్టు పేరును జొజొబ అని వ్రాసినప్పటికి హహొబ అని పిలుస్తారు, అనగా లిఖితరూపానికి, వుచ్ఛారణకు వ్యత్యాసం ఉంది.
హహొబ గింజ అండాకారంగా, బ్రౌన్ రంగులోవుండి గట్టిగా వుండును .హెక్టారుకు 1-1.5 టన్నులవరకు గింజదిగుబడి వుండును.పంటదిగుబడి నాల్గవసంవత్సరంనుండి మొదలవుతుంది.కాని చెట్టుదిగుబడితక్కువగా వుంటుంది .పదవసంవత్సరంనుండి దిగుబడి పెరుగుతుంది.చెట్లవరుసలఖాలి 31.3మీ.లేదా41 మీ.వరుసలున్న తోటలలో చెట్టుకుఒక కే.జి.గింజలు,42మీ.వరుసకొలతలున్న తోటలలో 3.5 కిలోల దిగుబడివచ్చును.
హహొబా నూనె సాధారణ ఉష్ణోగ్రతవద్ద లేతపసుపురంగులో ఉండును.ఎక్కువకాలం నిల్వవుంచినను, అధిక ఉష్ణోగ్రతకు గురైనను అంతత్వరగా పాడుకాదు. నూనెలోని కొవ్వు ఆమ్లాలు పొడవైన హైడ్రొకార్బను శృంఖాలను కలిగివున్నవి.హహోబ నూనెను ఇంధనంగా వాడవచ్చును.ఈనూనె తిమింగళంనూనెను గుణాలలో పోలివుండి, దానికి మారుగా వినియోగిస్తునారు.అమెరికాలో ఈనూనెనుండి బయోడిసెల్ ఉత్పత్తికూడా మొదలైనది.ఔషదమందుల తయారిలో కూడా వాడెదరు.
చింతపిక్కలను మొదట రోస్టరు పెనంలో పైకాఫిరంగు పెంకు వదులుగా అయ్యేటట్లు వేయించెదరు. అటుపిమ్మట చింతగింజలను బీటరుయంత్రానికి పంపి పైపెంకును తొలగించెదరు.పైపెంకు తొలగించిన చింత పిక్కలను సీడ్ బ్రేకరు యంత్రం ద్వారా చిన్నచిన్న ముక్కలుగా చేయుదురు. ఇలా ముక్కలుగా చేసిన చింతపిక్కలను కుక్కరుకు పంపి స్టీము ద్వారా కుకింగ్ చేసి చింతపిక్కలు మెత్తగా, మృదువుగా అయ్యృటట్లు చేయుదురు.ఇలా కుకింగ్ అయిన పిక్కలను ఫ్లేకరు యంత్రం ద్వారా ఫ్లేక్సుగా తయారు చేయుదురు. తాయారైన ఫ్లేక్సుఎక్కవతేమను కల్గివుండి,80-850 డిగ్రిల ఉష్ణోగ్రతలో వుండును.ఈఫ్లేక్సును ఫ్లేక్సు కూలరులో చల్లార్చి, తేమను 10-11%కు తగ్గించి సాల్వెంట్ ఎక్సుట్రాక్సను ప్లాంటునకు పంపెదరు.అచ్చట హెక్సెను అను హైడ్రోకార్బను ద్రావణిని ఉపయోగించి చింత పిక్కలనుండి నూనెను సంగ్రహించెదరు.నూనె తొలగించిన చింతపిక్కల పొడిలోని హెక్సెను వేపరులను తొలగించి, పొడిపరచి (, గది ఉష్ణోగ్రతకు చల్లబరచి బస్తాలలో/సంచులలోనింపి నిల్వచేయుదురు.
చింత చెట్టు ఫాబేసి కుటుంబానికి చెందినది.ఆంగ్లంలో టామరిండ్ అంటారు.వృక్షశాస్త్రనామం:టామరిండస్ ఇండికా.సాధారణ పేర్లు:మరాఠీలో చించ్ ;మలయాళం లలో పులి ;కన్నడలో హూలి; బెంగాలి, గుజరాతిలలో అమ్లి; హింది, పంజాబిలలో ఇమ్లి/చించ్‍పాల/తింతిదిక చింతచెట్లు బయలు ప్రదేశాలలో పెరుగును.బాటల కిరువైపుల పెంచెదరు.కొన్నొచోట్ల గుంపుగా చింత తోట/తోపులుగా పెంచెదరు.మైదాన ప్రాంతాలంతా వ్యాప్తిచెందివువుంది. దేశంలో ఆంధ్ర ప్రదేశ్, బెంగాల్, బీహరు, మహారాష్ట్ర, కర్నాటక, ఒడిస్సా, హిమాలయ దిగువ పరిసర ప్రదేశాల్లో వ్యాపిచెందివుంది. చింతపిక్కల నుండి చింతపిక్కల నూనె తీయుదురు. చింతపిక్కలో 7-8% వరకు నూనె లభించును.
చింతకాయలోని చింతగింజ వెలుపల ముదురు కాపీగింజ రంగులో వున్న పలుచని, పెలుసైన పెంకు ను కల్గివుండును. లోపల లేత క్రీం రంగులో రెండు చింత పిక్కలు/బద్దలుండును. చింతగింజ పరిమాణం 1.5 0.8 సెం.మీ.వుండును. ఒక చింతకాయలో 4-5 వరకు చింతగింజ లుండును. చింతకాయల నుండి చింతపండును ప్రధానంగా ఉత్పత్తి చేస్తారు. చింతపండు రసాన్ని వంటలలో కూరలలో పులుపురుచి నిచ్చుటకై వాడెదరు. చింతపిక్కల పొడిని కాటన్ వస్త్రాల తయారిలో సైజింగ్ చేయుటకు, గమ్, అడ్హెసివ్స్ తయారిలో వుపయోగిస్తారు. చింత పిక్కల బ్రౌన్ రంగున్న పై పెంకును కాఫి పొడిలో కల్తిగా కొందరు వ్యాపారులు కలుపుతారు.
సాల్వెంట్ ఎక్సుట్రాక్సను ద్వారా తీసిన చింతపిక్కల నూనె ముదురు గోధుమ రంగులో వుండును.రిపైనరిలో బ్లిచింగ్ చేసిన లేత పసుపురంగులో వుండును. కొద్దిగా వేరుశనగ నూనెకు దగ్గరగా భౌతిక, రసాయనిక లక్షణాలను ప్రదర్శించును.
ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని తీర ప్రాంతాలలో చేపలు, రొయ్యలు లాంటివి పెంచడం, అమ్మడం ప్రజలకు ఒక ప్రధాన వృత్తి. రొయ్యల ఉత్పత్తిలో భారతదేశంలో ఆంధ్రప్రదేశ్ ది ప్రథమ స్థానం. దేశంలో సుమారు 70% ఉత్పత్తి ఇక్కడే జరుగుతోంది. రాష్ట్రం భౌగోళిక పరిస్థితులు ఇందుకు అనుకూలిస్తున్నాయి. తుఫానులు లాంటి ప్రకృతి వైపరీత్యాలు సంభవించినపుడు పంటలకు జరిగే నష్టం కన్నా చేపల చెరువులకు జరిగే నష్టం తక్కువ కావడంతో రైతులు ఈ వృత్తి వైపు మొగ్గు జూపారు. నెల్లూరులో ఉన్న జలాలు రొయ్యలు పెంపకానికి అనుకూలమైనవి.
ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో షుమారు 62% ప్రజలు వ్యవసాయం మీద ఆధారపడ్డారు కావున వ్యవసాయం రంగం ఆర్ధిక వ్యవస్థ ప్రధాన ప్రభావం చూపుతుంది. 2016 లో వెలువడిన వ్యాపార సౌలభ్య సూచికలో రాష్ట్రం తెలంగాణాతో పాటు అత్యుత్తమంగా నిలబడింది.
డ్రాయింగ్, పెయింటింగ్, శిల్పం, నటన, నృత్యం, రచన, చిత్రనిర్మాణం, కొత్త మీడియా, ఫోటోగ్రఫీ సంగీతం వంటి కార్యకలాపాలను ఉపయోగిస్తుంది. ప్రతిభ, సౌందర్య విలువను కలిగి ఉన్న రచనలను సృష్టించే నైపుణ్యం. కళా చరిత్రకారులు విమర్శకులు కళాకారులను గుర్తించబడిన, గుర్తించదగిన క్రమశిక్షణలో కళను ఉత్పత్తి చేసేవారుగా నిర్వచించారు. అనువర్తిత కళలు, అలంకార కళలలో మీడియాలో అత్యంత నైపుణ్యం కలిగిన కార్మికులకు విరుద్ధమైన పదాలు శిల్పకారుడు, హస్తకళాకారుడు పాటర్, గోల్డ్ స్మిత్, గ్లాస్ బ్లోవర్ వంటి ప్రత్యేక పదాలు. చిత్రకారుల వంటి ఫైన్ ఆర్ట్స్ కళాకారులు పునరుజ్జీవనోద్యమంలో విజయవంతమయ్యారు, గతంలో ఈ కార్మికుల మాదిరిగానే ఉన్నవారి స్థితిని నిర్ణయాత్మకంగా ఉన్నత స్థాయికి పెంచారు.
కళాకారులు, కళలు, సంస్కృతికి సంబంధించిన విధానాలు ముఖ్యంగా వ్యాపార సందర్భంలో, సంగీతకారులు ఇతర ప్రదర్శకుల కోసం నటులకు ఉపయోగిస్తారు. "ఆర్టిస్ట్" మాత్రమే ఆంగ్లంలో ఉపయోగించబడుతుంది. రచయితలను వివరించడానికి ఈ పదాన్ని ఉపయోగించడం చెల్లుబాటు అవుతుంది. లలిత కళలు
సూర్యవంశ గజపతులు తూర్పు గాంగ చక్రవర్తి నాలుగవ నరసింహ కాలం నుండే ప్రాముఖ్యత సంతరించుకున్నారు. ఓఢ్ర దేశంపై విజయనగర సామ్రాజ్యపు దాడులకు ప్రతిదాడులు క్షీణిస్తున్న తూర్పు గాంగులు కాక గజపతులు చేసేవారు. కపిలేంద్ర గజపతి తను సూర్వవంశానికి చెందినవాడని చెప్పుకున్నాడు. అందువలన ఈ వంశానికి సూర్యవంశ గజపతులన్న పేరు వచ్చింది. చివరి గాంగ వంశ పాలకుడు నాలుగవ భానుదేవ పతనం తర్వాత ఏర్పడిన రాజకీయ అనిశ్చిత పరిస్థితులలో భానుదేవుని వద్ద మంత్రిగా ఉన్న కపిలేంద్ర సూర్యవంశాన్ని స్థాపించాడు. ఈ వంశపు పాలకులను గజపతులని వ్యవహరిస్తారు. కపిలేంద్ర గజపతి ఈ వంశంలోని అత్యంత శక్తిమంతమైన రాజు. విజయనగర చక్రవర్తిని ఓడించి రాజ్యాన్ని కావేరీ తీరం దాకా విస్తరించాడు. కపిలేంద్ర తర్వాత రాజ్యానికి వచ్చిన పురుషోత్తమ గజపతి కూడా శక్తిమంతమైన రాజే కానీ ఇతని పాలనలో కళింగ ఒక్కొక్కటే తన ప్రాంతాలను కోల్పోవటం ప్రారంభమైంది. ప్రతాపరుద్ర గజపతి చివరి రోజుల్లో వంశం క్షీణించి తమ ఆధీనం ఒక్క చిన్న ప్రాంతానికి మాత్రమే పరిమితమైంది.
ప్రతాపరుద్ర గజపతి కాలంలో కళింగ దేశంలో చైతన్య మహాప్రభు ప్రభావం ఎక్కువగా ఉంది. అతని బోధనల ప్రభావంతో రాజ్యం నలుమూలల జగన్నాథుని ఆలయాలు నిర్మించబడ్డాయి. చైతన్య మహాప్రభు ప్రవచించిన భక్తి మార్గం వలన రాజ్యంలోని ప్రజలలో యుద్ధకాంక్ష చల్లారిపోయిందని, ఇదే గజపతి వంశ పతనానికి కూడా ఒక కారణంగా చెప్పబడుతుంది. ప్రతాపరుద్రుని కాలంలో రాజ్యానికి విచ్చేసిన చైతన్య మహాప్రభువు పూరీలో 18 సంవత్సరాల పాటు నివసించాడు. చైతన్య మహాప్రభువు బోధలచే ప్రభావితుడైన ప్రతాపరుద్రుడు రాజ్యవిస్తరణను, యుద్ధకాంక్షను విడిచి సన్యాని జీవితాన్ని గడపటం ప్రారంభించాడు. దానితో రాజ్యం పరిస్థితి అనిశ్చిత స్థితిలో పడింది.గోవింద విద్యాధరుడు అనే ద్రోహి పరిస్థితిని ఆసారాగా తీసుకొని, రాజకుమారులను హతమార్చి, రాజ్యాన్ని హస్తగతం చేసుకున్నాడు. ఈ విధంగా గొప్పవెలుగు వెలిగిన గజపతి వంశం క్షీణదశకు చేరుకుంది.
గజపతి వంశం, 15 - 16వ శతాబ్దాలలో కళింగ కేంద్రంగా ఉచ్ఛదశలో ఉత్తరాన మహానది నుండి దక్షిణాన కావేరీ నది వరకు తూర్పు తీరాన్ని పాలించిన భారతదేశపు రాజవంశం. గాంగ వంశం క్షీణదశలో ఉన్నప్పుడు వీరు రాజ్యానికి వచ్చారు. 110 యేళ్లే పరిపాలించినా గజపతి వంశ పాలన ఒడిషా చరిత్రలో సువర్ణాధ్యాయంగా భావిస్తారు.
ఆలయంలో పూజావిధానం అన్ని ఆలయాలలో వున్నట్లే వుంటుంది. కాని భక్తులు ఎక్కువగా జంతు బలులతో తమ మొక్కులను తీర్చుకుంటారు. ఈ చుట్టు ప్రక్కలా చిన్న చిన్న కొండలు, గుట్టల మయం, అంతా చిట్టడవి. సామాన్యంగా భక్తులు అందరూ బృందాలుగా తమ వెంట వంట సామానులు, ఒక ఏటను అనగా ఒక మేక గాని లేదా ఒక గొర్రెను గాని, కనీసం ఒక కోడిని గాని తీసుకొని వస్తారు. వంట సామునులు తేలేని వారికి అన్ని వంట సామానులు ఇక్కడ అద్దెకు ఇస్తారు. గంగమ్మ కొండ దిగువన మేకలను, గొర్రెలను కోసి వంటలు చేసి అక్కడే తిని గంగమ్మను దర్శించుకొని సాయంకాలం తీరిగ్గా ఇళ్లకు వెళ్తారు. గంగమ్మకు మొక్కిన వారు వాయిదా వేయ కుండా తప్పని సరిగా మొక్కును తీర్చు కుంటారు. లేకుంటే గంగమ్మ ఆగ్రహారానికి గురి కావలసి వస్తుందని భయం. ఇక్కడి మరో ప్రత్యేకత ఏమంటే ఆలయం లోపల మామూలుగా ప్రసాదాలు ఇస్తుంటారు. ఎక్కడ లేనివిధంగా ఇక్కడ రంగు నీళ్లను కూడా తీర్తం లాగ ఇస్తారు. దాని కొరకు అందరు నీళ్ల బాటిళ్లు తీసుకెళతారు. ఆ నీళ్లను తమ పంట పొలాలలో చల్లితే పంటలకు చీడ పీడలు తగలకుండా మంచి పంట నిస్తాయని భక్తుల విశ్వాసం. ఇక్కడికి భక్తులు మన రాష్ట్రం నుండే కాక, సమీపంలో వున్నందున కర్ణాటక, తమిళ నాడు రాష్ట్రాల నుండి కూడా వస్తుంటారు.
ఇది చౌడే పల్లి సమీపాన వున్న కొండపై వెలసిన దేవత. ఈ ఆలయం పురాతనమైనా ఈ మధ్యనే ఎక్కువ ప్రాచుర్యంలోనికి వచ్చింది. జంతు బలులు ఇక్కడి నిత్యకృత్యం. భక్తులు కుటుంబ, బందు మిత్ర సమేతంగా వచ్చి ఏటను తెచ్చుకొని ఇక్కడే కోసి వంట చేసుకొని తిని ఆ తర్వాత అమ్మవారిని దర్శించుకొని నిదానంగా ఇళ్లకు వెళతారు. ఇక్కడ భక్తులకు వంట చేసుకోడానికి పాత్రలు, టెంట్లులు వంటివి అద్దెకు కూడా ఇస్తారు. ఇతర పూజా సామాగ్రి కూడా అందు బాటులో వుంటుంది. ఇది కర్ణాటకకు తమిళ నాడు రాష్ట్రాలకు కూడా దగ్గరగా వున్నందున ఆ యా రాష్ట్రాల భక్తులు కూడా వస్తుంటారు. ఇక్కడ జరుగుతున్న బలులు, వంట కార్యక్రమాలు హైదరాబాద్ లోని బంజార హిల్సు లోని పెద్దమ్మ గుడి వద్ద జరిగే కార్యక్రమాలను తలపిస్తుంది.
బోయ కొండ గంగమ్మ దేవాలయం చిత్తూరు జిల్లాలో పుంగనూరు దగ్గర ఉంది. ఇది గ్రామ దేవత ఆలయం; కొన్నేళ్ల క్రితం వరకు అతి సాధారణ గ్రామ దేవత ఆలయంగా వున్న ఈ ఆలయం కొన్ని సంవత్సరాల నుండి చాల ప్రాముఖ్యత వహిస్తున్నది. చిత్తూరు జిల్లాలో ఈ తరహా గ్రామ దేవతల ఆలయాలన్నింటి కన్న ఈ ఆలయం అతి ప్రసిద్ధి పొందినది. ఈ అలయం ఒక చిన్న కొండపై వెలసి ఉంది. ఇక్కడ నిత్య పూజలు జరుగు తున్నాయి. అధిక సంఖ్యలో భక్తులు వస్తుంటారు. కొత్తగా ఆలయాన్ని అభివృద్ధి చేసినందున దైవ దర్శనానికి చాల సులభం. ప్రస్తుతం లక్షలాది రూపాయల ఆదాయం ఈ దేవాలయానికున్నది. వసతి సౌకర్యాలు అంతగా లేవు. కాని ఈ ఆలయం వద్ద రాత్రులందు ఎవరూ వుండరు.