polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
బొమ్మల ద్వారా కథ చెప్పడం వల్ల చదువు రాని వయోజను లందరికీ ఈ కథా విధానం సుబోధకంగా ఉండేది. వీరు కేవలం కాశీ మహత్తునే కాక ఆ యా రాజుల మతాల వారి దేవతల గురించి దేవుళ్ళను గురించీ కూడా కథలు చెపుతారు. ఆ నాడు ఈ చిత్ర కథా విధానాన్ని కాశీ కావడి ద్వారా చెప్పేవారు. ఎంతో భక్తి శ్రద్ధలతో చెప్పే వారు. వినే వారు కూడా అలాగే వినే వారు. అయితే రాను రాను ఈ కళారూపం భక్తినీ, ముక్తినీ ప్రబోధించే కంటే భుక్తికే ప్రాధాన్య మిచ్చి యాచక వృత్తిలో దించేశారు.
కాషాయ వస్త్రాలను ధరించిన వ్వక్తి కాశీ కావడి అంటూ ఒక కావడిని భుజాన వేసుకుని రెండు ప్రక్కలా పసుపు రంగు బట్టతో మూత గట్టిన బిందెలుగానీ రెండు బుట్టలను గానీ కావడి బద్దకు కట్టి, కావడిలో కాశీ విశ్వనాథుని విగ్రహాలను ఉంచి, పసుపు కుంకాలతోనూ, పుష్పాలతోనూ అలంకరించుతాడు.
సీమ కథలు పుస్తకాన్ని విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్ హౌస్, హైదరాబాదు వారు మొదటిసారిగా1992లో ప్రచురించారు. మలిముద్రణ1994లో జరిగింది. ఆతువాత మూడవముద్రణ 2010 లో. పుస్తకంలోని కథల సంకలనం: రాయలసీమ రచయిత'సింగమనేని నారాయణ'. ఇందులో మొత్తం పద్దెనిమిదికథలున్నాయి, పద్దెనిమిది రచయితలు తమఅనుభవాలను, వాస్తవ గ్రామీణుల యధార్దవ్యధలను, వెతలను పాఠకుల ముందించిన, బతుకు అనుభవాలను పిండిరాసిన కథలివ్వి.ఈపుస్తకంలోని కథలన్ని అంతకుముందే వివిధపత్రికలో అచ్చయిన కథలు. తెలుగురాష్ట్రంలో మిగతాప్రాంతాలకన్న ఒకప్రత్యేకమైన ఆర్థిక, సాంఘిక, సాంస్కృతిక జీవనజీవితమున్న గడ్డ-సీమగడ్డ. సీమప్రాంత గ్రామీణజనజీవనం వ్యవసాయంతో ముడివడివున్నది.భారతదేశంలో అతితక్కువ వర్షపాతమున్నప్రాంతంగా నమోదయినప్రాంతం'రాయలసీమ'గడ్డ. అందులో అనంతపురంజిల్లా, దేశంలోనే తీవ్రవర్షాభావంవున్న రెండోజిల్లా.ఇక్కడ ప్రాణాలు నిలవలన్నా, పోవాలన్నా'నీళ్ళే'కారణమంటే, నీళ్ళు పుస్కలంగాదొరికే రాష్ట్రంలోని ఇతరప్రాంతాలవారు విస్తుపోతారు.
తాగేటందుకు గుక్కెడునీళ్లకై నెత్తిమీద, భుజాలమీద, సంకళ్లో కుండలు, కడవలు పెట్టుకొని మైళ్ళకుమైళ్ళు ఆడ, మగ, పిల్లలు అనేతేడా లేకుండ మిట్టమధ్యహన్నం, అపరరాత్రి వేళాపాలా లేకుండ నడచివెళ్ళడం ఉంది. తాగునీటికై రోజూ కొట్లాటలు, తగాదాలు, బుర్రలు బద్దలు కావటాలు, జైలుకెళ్ళడాలున్నాయి. ఇంట్లో మంచినీళ్లయిపోతే చెంబుపట్టుకెళ్ళి ఇంటీంటికి తిరిగి అడుక్కొవడంవుంది. పొలంలోనాట్లు వేసి, మబ్బులేలేని ఆకాసం వైపుఆశగా వానచినుకుకై చూసే గాజుకళ్ళబక్కరైతుల బతుకులున్నాయి. కరువొస్తే, తమకుటుంబంలో ఒకరిగాచూసుకొనే గొడ్లకు పిడెకెడు మేతలేక, కొనేసత్తువలేక, మనసు రాయి చేసు కొని కసాయివాళ్లకు అమ్మే పల్లెజీవుల బతుకులున్నాయి. బావుల్లో నీళ్ళుచాలక, కరెంటురాక పంపులు పనిచేయ్యక, లోఒల్టెజి కారణంగా మోటార్లుకాలిపోయి, పైర్లు ఎండిపోతుంటే చూడలేక ప్రాణాలు గిజగిజ లాడుతుంటే, పుట్టినప్పటినించి తామునమ్ముకున్న నేలతల్లిఒడిలోనే కనులుమూసిన ఛిద్రమైన రైతు వ్యధలున్నాయి.
రెక్కలుముక్కలుచేసుకొని, కుటుంబంలోని వారంత తమ స్వంతపొలాల్లోనే కూలీలుగా మారి పంటపండిస్తె, వడ్దివ్యాపారులు, ఎరువులు, నాసిరకంవిత్తనాలు, నకిలీపురుగుల మందులు అప్పుగాయిచ్చిన ఆంగడి వాళ్ళు, పంటకొనటానికి వచ్చిన దళారులు, కొనుగోలుదారులు రాబందులవలె చుట్టూచేరి, రైతు కష్టఫలాన్నిదోచుకొని రైతును నడిబజారులో బిచ్చగాడిలా నిలబెట్టిన నిజాలున్నాయి.నగరంలో విలాసవంతమైన జీవితానికై హైటెక్కు వ్యభిచారం చేస్తుంటే, ఒకపూటనైన పస్తులున్న పిల్లలకడుపునింపెటందుకు "ఆతప్పు"చేస్తె తప్పెముందనుకునే కూలిపనిచేసె చెంగమ్మ లాంటి ఆడబ్రతుకులున్నాయి.
హైనా:నారాయణప్ప మూడెకరాల సేద్యంచేస్తున్నాడు. బోరుంది, పంపుంది. కాని కరెంటే లేదు ఏప్పుడొస్తుందో, ఎప్పుడు పోతుందో తెలియని స్దితి. రోజంతా చేనికాడే కరెంట్ రాకడకై ఎదురు చూపులయ్యే. పులిమీద పుట్ర లాగా వూరిలోకి హైనా వచ్చి పిల్లలనెత్తుకుపొతున్నదన్నవార్త. హైనాను చంపేటందుకు వూరిజనమంతా ఒక్కటైనారు.ఈ సందర్భంలో సూరన్న నారాయణతో అంటాడు.
నీళ్ళు:కథపేరింటేనే కథాంశమెమిటో తెలిసిపోతున్నది. తాగేనీళ్ళను పొందెటందుకై మధ్యతరతి సగటుజీవుని పోరాటం ఈ కథా వృత్తాంతం. బిందెడునీళ్ళకై కొట్టుకున్నవాళ్ళు బెయిల్‍ఇప్పించెవారులేక జైలుగదిలో అల్లాడుతుంటే, రాజకీయ లబ్ధికై నీళ్ళపైపులు బద్దలుకొట్టిన వాళ్ళు బయట స్వేచ్ఛగా తిరుగటం ఈకథలోని కొసమెరుపు.
అందినకాడికి అప్పుచేసి, తాళిబొట్టుతో సహ అయినకాడికి అన్నీ అమ్మి, బావి త్రవ్విస్తే, అందులో బండపడి, తమబతుకులు బండలై, ఆబావిలోనే శవాలైన చితికిన రైతుబతుకులున్నాయి. పూలమ్మినచోట కట్టెలమ్మలేక పక్కజిల్లాలకు, కూలీలగా, ప్యాక్టరిలలో కార్మికులుగా వెళ్లిన జనుల వుదాంతాలున్నాయి.
ఈపుస్తకంలోని పద్దెనిమిదికథలలో మొదటి ఆరుకథలు అనంతపురం జిల్లాకు, ఆతర్వాతి ఆరుకథలు కడపజిల్లాకు, కడ ఆరుకథలు చిత్తూరు జిల్లాకు సంబంధించినకథలు.ఎందుచేతనో ఈప్రచురణలో కర్నూలుజిల్లా కుచెందిన కథలకు తావుదొరకలేదు.
రైతులబ్రతులు బాగుపడితే తమ ఆధిపత్యంసాగదని వారిని అలాగేవుంచే రాజకీయవేత్తలు, కుళ్ళు రాజకీయాలు ఉన్నాయి. ఇవ్వని వెరశి రాయలసీమ ప్రజల బడుగు బ్రతుకులు.
ఆయన తూర్పుగోదావరి జిల్లా మండపేట లో 1925లో జన్మించారు. విశాఖలో ఉద్యోగం చేస్తూ కమ్యూనిస్టుగా మారారు. పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య గారికి స్టెనోగా పనిచేశారు. 1945లో విజయవాడ లో ప్రజాశక్తి ప్రారంభించిన తొలిరోజు నుంచీ పనిచేశారు. ‘విశాలాంధ్రలో ప్రజారాజ్యం ’ పుస్తకాంశాలను సుందరయ్యగారు ఇంగ్లిష్‌లో చెబుతోండగా టైప్ చేశారు. డాంగే, అరుణా అసఫ్ అలీ లకు రిపోర్టర్‌గా పనిచేశారు. బ్రిటిష్ కమ్యూనిస్ట్‌పార్టీ నేత రజనీ పామే దత్ చల్లపల్లిలో చేసిన ఉపన్యాసాన్ని రిపోర్ట్ చేశారు. కమ్యూనిస్టుపార్టీ నిషేధానికి గురైనప్పుడు అండర్‌గ్రౌండ్‌కి వెళ్లారు. పార్లమెంట్ ను కవర్ చేసేందుకు 1952లో ఢిల్లీ వెళ్లిన తొలి తెలుగు పత్రికా రిపోర్టర్‌.హైదరాబాద్ ఈనాడులో న్యూస్ ఇన్‌చార్జ్‌గా చేశారు. 1977లో ‘డాటా న్యూస్ ఫీచర్స్ ’సంస్థను, తరువాత కాలేజ్ ఆఫ్ జర్నలిజంను ప్రారం భించారు.ఆయన శ్రీమతి పి.సరళ హిందీ టీచర్‌ గా రిటైరై మహిళా జర్నలిస్టు ఫౌండేషన్‌ను స్థాపించారు.మనుమరాలు స్రవంతి ముంబైలో టాటా రీసెర్చ్ సెంటర్‌లో ఆదివాసులపై పరిశోధనచేస్తోంది. 'డాటా న్యూస్ ఫీచర్స్ ’ సంస్థ ద్వారా ఉత్తమ గ్రామీణ జర్నలిస్టుల పురస్కారాలను 2016 వరకూ అందించారు.
అమెరికా విధానాలకు ప్రత్యామ్నాయం మార్క్సిజం-లెనినిజం మాత్రమే.అయితే, ఈ సిద్ధాంతాన్ని దేశ- కాలానుగుణంగా అన్వయించుకోవడంలో కమ్యూనిస్టు పార్టీలు విఫలం కావడమే విషాదం.
పత్రికారంగం కార్పొరేటీకరణ చెందింది. ‘పెయిడ్‌న్యూస్’ ప్రవేశించింది. ఇది వరకు జర్నలిస్టులు సమాజంలో తప్పు లను చూపేవారు. ఇప్పుడు సమాజం జర్నలిస్టులలో తప్పులను చూపుతోంది. రాజకీయాల్లో రాణిస్తున్నవారికి, జర్నలిస్టు సంఘాల్లో చేరి రాణిస్తున్న కొందరు జర్నలిస్టు లకు మధ్య తేడాలేకుండా పోతోంది!
ఈ ఆలయం గురించి స్కాంద పురాణములో చెప్పబడినది. ఈ క్షేత్రంలోనే ఒక గొప్ప విచిత్రం జరిగింది. ఒక సారి జగద్గురువులు శ్రీ ఆది శంకరాచార్యుల వారు సుబ్రహ్మణ్య దర్శనం కోసమై తిరుచెందూర్ వెళ్లారు. అక్కడ ఆయన ఇంకా సుబ్రహ్మణ్య దర్శనం చేయలేదు, ఆలయం వెలుపల కూర్చుని ఉన్నారు. అప్పుడు ఆయనకి ధ్యానములో సుబ్రహ్మణ్య స్వామి వారి దర్శనము అయ్యింది. వెంటనే శంకరులు సుబ్రహ్మణ్య భుజంగం చేశారు. ఈ భుజంగ స్తోత్రము ద్వారా, మనల్ని, మన వంశాలనీ పట్టి పీడించేసే కొన్ని దోషాలు ఉంటాయి, అటువంటి వాటిలో నాగ దోషం లేదా కాల సర్ప దోషం ఒకటి . దీనికి కారణం మనం తప్పుచేయకపోవచ్చు, ఎక్కడో వంశంలో తప్పు జరుగుతుంది, దాని ఫలితము అనేక విధాలుగా అనుభవిస్తూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సంతానము కలుగక పోవడం, కుష్ఠ రోగం మొదలైనవి. అటువంటి దోషములను కూడా పోగొట్టే సుబ్రహ్మణ్య శక్తి ఎంత గొప్పదో, శంకరులు ఈ సుబ్రహ్మణ్య భుజంగము ద్వారా తెలియజేశారు. ఎంతో అద్భుతమైన స్తోత్రం ఇది.
"తిరుచెందూర్" లో సుబ్రహ్మణ్య స్వామి వారిని వర్ణించడం సాధ్యం కాదు. అంత అందంగా ఉంటారు. స్వామి తారకాసుర, సూర పద్మం అనే రాక్షసులను సంహరించడానికి ఇక్కడ నుండే బయలుదేరారు. అందుకే ఇక్కడ, స్వామి తన ముద్దులొలికే రూపం తోటి పూర్తి ఆయుధాలతో కూడా దర్శనమిస్తారు. చాలా చాలా శక్తివంతమైన క్షేత్రము. ఎటువంటి వారికైనా ఆరోగ్య సమస్యలు ఉంటే, ఇక్కడ స్వామి విభూతి ప్రసాదంగా తీసుకుంటే అవి తొలగిపోతాయి. సముద్ర తీరంలో శక్తివంతమైన, సుందరమైన దివ్య క్షేత్రం యిది.ఇక్కడ స్వామి వారికి చేసే విభూతి అభిషేకం ఎంత అద్భుతంగా ఉంటుందో. అది చూసి తీరాలి. సుబ్రహ్మణ్య క్షేత్రాలలో ప్రత్యేకంగా ఈ తిరుచెందూర్ లో ప్రసాదంగా ఇవ్వబడే విభూతి ఎంతో మహిమాన్వితమైనది.
తిరుచెందూర్ శ్రీ సుబ్రహ్మణ్య స్వామి వారి యొక్క ఆరు ప్రఖ్యాత క్షేత్రములలో మొదటిది ఈ క్షేత్రములో స్వామి తారకాసురుడు, సూరపద్మం అనే రాక్షసుల సంహారం చేయబోయే ముందు ఇక్కడ విడిది చేసి, పరమశివుని పూజించిన పవిత్రమైన క్షేత్రం. ఈ క్షేత్రం తమిళనాడు లో తిరునెల్వేలి నుండి అరవై కిలోమీటర్ల దూరములో సముద్ర తీరములో ఉన్న అద్భుతమైన ఆలయం. సాధారణంగా సుబ్రహ్మణ్య ఆలయాలు అన్నీ కొండ శిఖరములపై ఉంటాయి. కాని ఈ తిరుచెందూర్లో ఒక్కచోటే స్వామి సముద్ర తీరము నందు కొండ మీద కొలువై ఉన్నాడు.
ఈ సంసారము అనే మహా సముద్రము నుండి మనలను కడతేర్చడానికి నేనున్నాను మీకు అని అభయం ఇవ్వడానికే స్వామి ఇక్కడ నివాసము ఉంటున్నారు. అందుకే శంకర భగవత్పాదులు స్వామిని “మహాంబోధితీరే మహాపాపచోరే అని కీర్తించారు సుబ్రహ్మణ్య భుజంగ స్తోత్రములో. అంతటి శక్తి ఈ తిరుచెందూర్ క్షేత్రమునకు ఉన్నది.
ఇక్కడే మామిడి చెట్టు రూపములో పద్మాసురుడు అనే రాక్షసుడు వస్తే, సుబ్రహ్మణ్యుడు వాడిని సంహరించి ఆ అసురుడి కోరిక మేరకు రెండు భాగములు చేసి ఒకటి కుక్కుటముగా, ఒకటి నెమలిగా స్వామి తీసుకున్నారు అని పురాణము చెబుతోంది.
ఇక్కడ స్వామి వారికి అభిషేకం చేసిన విభూతి తీసుకు వచ్చి ఇంట్లో పెట్టుకుంటే, ఎటువంటి గ్రహ, శత్రు, భూత, ప్రేత పిశాచ బాధలు ఉండవు. అంతే కాదు, ఈ విభూతిని సేవించడం వల్ల ఎన్నో దీర్ఘకాలిక చర్మవ్యాధులు నయం అవుతాయి.
నెహ్రూ తండ్రి మోతీలాల్ నెహ్రూ కూడా కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరించారు. తండ్రితో కలసి నెహ్రూ కూడా కార్యకలాపాల్లో చురుకుగా పాల్గొంటుండేవారు. దేశ స్వాతంత్ర్యం పోరాటం కోసం నెహ్రూ కుటుంబం ఆస్తినంతా ధారపోసింది. చివరకు తన ఇంటిని సైతం కొంత భాగం హాస్పిటల్ గా మార్చి స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో గాయపడిన వారికి వైద్య చికిత్సలు అందించేవారు. 1917, నవంబరు 19 తేదీన జవహర్ లాల్ నెహ్రూ, కమలా నెహ్రూ ల ఏకైక సంతానంగా అలహాబాద్ లో జన్మించిన ఇందిర అల్లారు ముద్దుగా పెరిగారు. ఇందిర బాల్యం అలహాబాదు లోనే గడిచింది. 1924 లో కమలానెహ్రూ ఒకబాబును కన్నారు. పూర్తిగా పరిణతి చెందిన ముందే జన్మించడం వలన 2 రోజులలో బాబు చనిపోయాడు. 1934 లో జైలు నుండి విడుదలైన నెహ్రూ తిరిగి అరెస్టు కాబడి కలకత్తా, డెహ్రాడూన్‌ లలో జైలు జీవితాన్ని గడిపారు. ఈ సమయంలో నెహ్రూ ఆరోగ్యం పాడైంది. భర్త ఆరోగ్య పరిస్థితిని తెలుసుకున్న కమలా నెహ్రూ దిగులుతో అనారోగ్యానికి గురైంది. చికిత్స కోసం స్విట్జర్లాండ్‌కు వెళ్లి 1936 లో టి. బి. జబ్బు మూలాన మరణించారు. కమలా నెహ్రూ చనిపోయిన తరువాత ఆమె పేరుతో కాలేజీలు, పార్కులు, ఆసుపత్రులు, విశ్వవిద్యాలయాలు వెలశాయి.
పాత డిల్లీ లోని కాశ్మీరీ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో 1 ఆగస్టు 1899 సంవత్సరములో రాజ్ పతి , జవహర్లాల్ కౌల్ దంపతులకు జన్మించారు. ఈమె తోడ ఇద్దరు తమ్ముళ్లు చాంద్ భహదూర్ కౌల్ , కైలాష్ నాథ్ కౌల్, ఒక చెల్లెలు స్వరూప్ కఠ్జు. ఈమెకు 1916వ సంవత్సరం ఫిబ్రవరి 8న జవహర్ లాల్ నెహ్రూ తో వివాహం జరిగింది. కమలా నెహ్రూ మామగారు మోతీలాల్ నెహ్రూ. అత్తగారు శ్రీమతి స్వరూప రాణి. ఇంటి పట్టునే ఉండే
మలానెహ్రూ 1921 లో సహాయ నిరాకరణోద్యమం లో మహిళల బృందానికి నాయకత్వం వహించి విదేశీ వస్తువులు దుస్తులు, మద్యము అమ్మకాలు చేయకూడదనే నినాదముతో ముందుకు సాగారు. రెండుసార్లు అరెస్ట్ అయ్యారు.
త్రిపుర 1963నుంచి రచనలు చేస్తున్నారు. ‘త్రిపుర కథలు’ పేరిట ఆయన కథలు అచ్చయ్యాయి. తొలుత 13 కథలతో వచ్చిన సంకలనం. ఆ తర్వాత రెండు కథలు చేర్చి 15 కథలతో మలి ముద్రణగా వచ్చింది. ఆయన కవిత్వం ‘త్రిపుర కాఫ్కా’, సెగ్మెంట్ , ‘బాధలూ- సందర్భాలూ’ 1990లో సంకలనంగా వచ్చింది. ఆయన రచించిన భగవంతం కోసం, పాము, సుబ్బారాయుడి రహస్య జీవితం, వంతెన, సఫర్ వంటి కథలు తెలుగు పాఠకులను విశేషంగా ఆకట్టుకున్నాయి. ఆయన రచనల్లో మానవ జీవితాల్లోని చీకటి కోణాలను ఆవిష్కరింప జేశారు. తెలుగు సాహితీ చరిత్రలోనే అత్యంత అరుదైన రచయితగా, కథకుల కథకుడిగా. ఆయన విమర్శకులనుంచి ప్రశంసలు పొందారు. మ్యాజిక్ రియలిజాన్ని ఆయన తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రవేశపెట్టారు. ఆయన జెన్ బుద్ధిజం, క్రైస్తవాన్ని కథావస్తువుగా తీసుకునేవారు. మదనపల్లెలో పనిచేస్తున్నప్పుడు ఆయన జిడ్డు కృష్ణమూర్తి వద్ద శిష్యరికం చేశారు. తనను ప్రభావితం చేసిన వ్యక్తుల్లో జిడ్డు కృష్ణమూర్తిని ప్రత్యేకంగా త్రిపుర ప్రస్తావించేవారు. మార్క్సిజం, జెన్‌బుద్ధిజం తనను ప్రభావితం చేశాయని పేర్కొనేవారు.
అర్థరాహిత్య శిల్పి.: జీవితానికి అర్థం ఇదీ అని చాలా రచయితలు చెప్పారు. కానీ అర్థరాహిత్యం గురించి చెప్పిన ఏకైక రచయిత త్రిపుర. మన లోపలి చీకటిని. సముద్రమంత చీకటిని, చిక్కటి చీకటిని పోగొట్టాలని ఆయన చాలా ప్రయత్నం చేశారు. గాఢమైన భాష త్రిపురది. అది ఆయనకే ప్రత్యేకం. ఆయన రాసిన కథలు తక్కువే అయినా అవి ఒక్కోటి ఒక్కో మహా సంపుటమే. ప్రథమ ముద్రణ కోసం ఆయన తన ఒక్కో కథకు ఒక్కో వ్యాఖ్యానం రాయించారు. అంత సీరియస్ రచయిత ఆయన. అంత గాఢమైన కథకుడు తెలుగులో మరొకరు లేరు.
అభిమానులకు కలం పేరు త్రిపురగా సుప్రసిద్ధులైన. ఆయన అసలు పేరు రాయసం వెంకట త్రిపురాంతకేశ్వరరావు . 1928, సెప్టెంబర్‌ 2 న ఒడిశాలోని గంజాం జిల్లా పురుషోత్తమపురంలో జన్మించారు.ఉన్నత పాఠశాల, కళాశాల విద్య విశాఖపట్నం లోని ఎవిఎన్ కళాశాలలో పూర్తి చేశారు. బెనారస్ యూనివర్శిటీలో 1950లో అగ్రికల్చర్ బిఎస్సీ పూర్తి చేశారు. 1953లో ఎంఎ ఇంగ్లీష్‌లో యూనివర్శిటీకే అగ్రస్థానంలో నిలిచారు. 1960 వరకూ ఆయన వారణాసి, మాండలే , జోజ్‌పూర్, విశాఖపట్నంలో టీచర్‌గా పనిచేశారు. 1960లో త్రిపురలో మహారాజా వీర్ విక్రమ్ కాలేజీలో ఇంగ్లీష్ లెక్చరర్‌గా చేరారు. 1987లో ఆయన పదవీ విరమణ చేశారు.
ఆయన రచనల్లో త్రిపుర కథలు ప్రాచుర్యం పొందాయి. 1963-73, 1980-1990 మధ్య ఆయన ఈ కథల్ని రాశారు. 1975లో సెగ్మెంట్స్‌, 1990లో బాధలూ సందర్భాలూ - కవితలు, త్రిపుర కాఫ్కా కవితలు ఆయన రచనల్లో ముఖ్యమైనవి. జిడ్డు కృష్ణమూర్తి, మార్క్సిజం, జెన్‌ బుద్ధిజంపై వచ్చిన రచనలు తనను ప్రభావితం చేసినట్టు ఆయన పేర్కొనేవారు. అల్డస్‌ హక్సలేని ఇష్టమైన రచయితగా ఆయన కొన్ని ఇంటర్వ్యూల్లో పేర్కొన్నారు. ఇంకా గ్రాహం గ్రీస్‌, సాల్‌ చెల్లో, అల్బర్ట్‌ కామూ, సార్త్రే, శ్రీశ్రీ, జేమ్స్‌ జారుస్‌, శామ్యూల్‌ బెకెట్ట్‌ తదితరులు తన అభిమాన రచయితలుగా ఆయన రాసిన పుస్తకాల్లో పేర్కొన్నారు.
త్రిపుర భార్య లక్ష్మీదేవి అనువాదకురాలు. ఆమె బెంగాలీ కథలను తెలుగులోకి అనువదించి.మంచి పేరు తెచ్చుకున్నారు. ఆయనకు ముగ్గురు పిల్లలు. కుమారుడు డాక్టర్‌ నాగార్జున అమెరికా లో, కుమార్తె నటాషా ఇంగ్లండ్‌లో, మరో కుమార్తె వింధ్య హైదరాబాద్‌లో ఉంటున్నారు.
కొంతకాలంగా తీవ్ర అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్న ఆయన విశాఖపట్నంలోని ఓ ప్రైవేటు ఆస్పత్రిలో చికిత్స పొందుతూ మే 24, 2013 శుక్రవారం నాడు మృతి చెందారు.
ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో సుదీర్ఘ పదవీకాలంలో ప్రొఫెసర్ బి. ఎస్. రావు విశ్వవిద్యాలయంలో అనేక ఇతర పదవులను నిర్వహించాడు. అతను 1966-69 మధ్య ఆర్ట్స్, కామర్స్, న్యాయ కళాశాలలకు మొదటి ప్రిన్సిపాల్. తరువాత అతను అకాడెమిక్ కౌన్సిల్ సభ్యుడు, ఆర్ట్స్ ఫ్యాకల్టీ ఛైర్మన్, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ సెనేట్ సభ్యుడు, సిండికేట్ సభ్యునిగ భాధ్యతలు నిర్వహించాడు. ప్రొఫెసర్ బి. ఎస్. రావు కేంద్ర ప్రభుత్వం స్థాపించిన క్యాంపస్‌లోని వ్యవసాయ-ఆర్థిక పరిశోధనా కేంద్రం వ్యవస్థాపకుక డైరెక్టర్. అతని మార్గదర్శకత్వంలో అభివృద్ధి చెందింది. ఈ కేంద్రం వెలువరించిన నివేదికలు దేశంలో అత్యుత్తమమైనవిగా ప్రకటించబడ్డాయి. విశ్వవిద్యాలయం ప్రారంభ దశలలో, అతను ఆధ్రవిశ్వవిద్యాలయం లోని చాలా సాంఘిక శాస్త్ర విభాగాలలో విద్యా కార్యకలాపాలను ప్రారంభించడంలో, కొనసాగించడంలో కీలకపాత్ర పోషించాడు. అతను చాలా సంవత్సరాలు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రణాళిక బోర్డు సభ్యునిగా ఉన్నాడు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం, నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం రెండూ గౌరవ డి.లిట్ డిగ్రీలను ప్రదానం చేసాయి.
ప్రొఫెసర్ బి. ఎస్. రావు గా అందరికీ సుపరిచితుడైన అతను బి.ఎ పూర్తిచేసి, ఎం.ఏ ను ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం లో 1935-39 మధ్య చేసాడు. ప్రొఫెసర్ బి. ఎస్. రావు ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో పరిశోధకుడిగా తన వృత్తి జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు. తరువాత డాక్టర్ వి.ఎస్. కోసం పనిచేస్తున్న అదే క్యాంపస్‌లో ఫ్యాకల్టీ సభ్యుడు, బోధకుడు అయ్యాడు. 1950–53 సంవత్సరాలలో, ప్రొఫెసర్ బి. ఎస్. రావు ఇంగ్లాండ్ వెళ్ళాడు. అక్కడ కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయంలో తన డాక్టరల్ డిగ్రీ కోసం ఆస్టిన్ రాబిన్సన్ మార్గదర్శకత్వంలో "ఇండియాస్ బేలన్స్ అండ్ పేమెంట్స్" అనే అంశంపై పనిచేశాడు. ప్రొఫెసర్ బి. ఎస్. రావు 1953 లో ఆర్థిక శాస్త్రంలో డాక్టరేట్ పొందాడు. ప్రొఫెసర్ బి. ఎస్. రావును ఇంగ్లాండ్ నుండి తిరిగి వచ్చిన వెంటనే ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో ఆర్థిక శాస్త్ర విభాగాధిపతిగా నియమించారు. అతను 1975 లో పదవీ విరమణ చేసే వరకు ఆర్థిక విభాగానికి అధిపతిగా నాయకత్వం వహించాడు.
సర్వేశ్వరరావు 1915లో తూర్పు గోదావరి జిల్లా లోని పెద్దాపురంలో పరబ్రహ్మశాస్త్రి, లక్ష్మి దంపతులకు జన్మించాడు. ఈయన విద్యాభ్యాసం పెద్దాపురం, రాజమండ్రిలలో సాగింది. ఉన్నత విద్య కోసం విశాఖపట్నం చేరి ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుకున్నాడు.
అతను 1964 లో బ్యాంకాక్‌లోని యుఎన్ ఏషియన్ ఇనిస్టిట్యూట్ ఫర్ ఎకనామిక్ డెవలప్‌మెంట్ అండ్ ప్లానింగ్‌లో సీనియర్ జనరల్ ఎకనామిస్ట్‌గా, తూర్పు నైజీరియా ప్రభుత్వానికి ఆర్థిక సలహాదారుగా రెండేళ్లపాటు పనిచేశాడు.
పద్మపాదుని ముఖ్యరచనలలో పంచపాదిక ఒకటి. అద్వైతుల సాహిత్యంలో ఈ రచన వెనుక ఒక కథ ఉంది. శంకరాచార్యులు బ్రహ్మసూత్రాల గురించి వ్రాసిన భాష్యాన్ని చదివిన పద్మపాదుడు దాని పైన ఒక టీకాను రచించి గురువుగారికి అర్పించాడు. ఒక సారి పద్మపాదుడు తీర్థయాత్రలకు వెళ్ళాలని సంకల్పించుకున్నాడు. దారిలో శ్రీరంగంలో తన మేనమామను కలిసి తన రచనను చూపించాడు. స్వయంగా కర్మకాండను అనుసరించే తన మేనమామకు వీరి పోకడ నచ్చక ఆ గ్రంథాన్ని తగలబెట్టాడు. అంతే కాక పద్మపాదులకు నల్లమందు పెట్టి మందమతిని చేసారు. పద్మపాదుడు శంకరాచార్యులను కలిసి ఈ దుర్ఘటనను వివరించగా, శంకరాచార్యుడు ఆ గ్రంథాన్ని యథాతథంగా జ్ఞప్తికి తెచ్చుకుని చదివాడు. ఆ టీకా పేరే పంచపాదిక . కానీ, ఇందులో కేవలం నాలుగు భాగాలే ప్రస్తుతం లభ్యమవుతున్నాయి.
అద్వైత సాహిత్యాన్ని బట్టి చూస్తే, ఈయనకు పద్మపాదుడు అని పేరు రావడానికి వెనుక ఒక కథ ఉంది. ఒక సారి శంకరాచార్యుడు గంగానదికి ఒక వైపు, శిష్యులందరూ మఱొక వైపు ఉండగా, గురువుగారు వారిని నది దాటి రమ్మన్నారట. తక్కిన శిష్యులందరూ ఒక పడవ కోసం చూస్తుండగా, గురువు గారి ఆజ్ఞ విన్న తఱువాత, రెండవ ఆలోచన ఎఱుగని సనందుడు మధ్యలో ఉన్న నది సంగతి మరిచిపోయి, నది మీద పరుగెట్టడం మొదలెట్టాడు. ఆ గురుభక్తిని మెచ్చి, గంగ సనందుడు అడుగు వేసిన చోటల్లా పద్మాన్ని ఉంచి నదిని దాటించింది. అందుకని ఆయనకు పద్మపాదుడు అనే పేరు సంప్రాప్తించింది.
దక్షిణ భారతదేశంలో కావేరీ నదీతీరంలో విమల అనే బ్రాహ్మణునికి సంతానంగా ఈయన జన్మించాడు. బాల్యంలో వేదాలను చదువుకుని, సన్యసించి, కాశీ నగరం చేరుకున్నాడు. అక్కడ శంకరాచార్యుని కలుసుకొని శిష్యునిగా చేరాడు. ఆయనకు శంకరాచార్యుడు "సనందన" అని నామకరణం చేసాడు.
అద్వైత సాహిత్యంలో తోటకాచార్యు నకు ఆ పేరు ఎందుకు వచ్చిందో ఒక కథ ఉంది. గిరిగా పిలువబడే తోటకాచార్యుడు పెద్దగా చదువుకోలేదని పద్మపాదుడికి కొంచెం చిన్నచూపు ఉంది. ఆ విద్యాగర్వం పోగొట్టేందుకే శంకరాచార్యుడు గిరి చేత తోటకాష్టకం చెప్పించాడు అని ప్రతీతి.
పద్మపాదాచార్యుడు సా.శ. 9వ శతాబ్దానికి చెందిన తత్త్వజ్ఞుడు, అద్వైత వేదాంతి. శంకరాచార్యుని నలుగురు ముఖ్యశిష్యులలో ఈయన ఒకడు. శంకరాచార్యుడు భారతదేశానికి తూర్పున పూరిలో గోవర్ధన పీఠాన్ని సంస్థాపించి, ఇతనిని అధిపతిగా నియమించాడు.
రాజకీయ జీవితంలో పలు ఒడిదొడుకులు ఎదుర్కొన్న తన అభిమానులను మాత్రం కంటికి రెప్పలా చూసుకునేవారు . ఎడ్లబండ్లపై, సైకిల్‌రిక్షాలపై, అనుచరుల ద్విచక్ర వాహనాలపై తిరుగుతూ నియోజకవర్గ ప్రజలతో మమేకం అయ్యేవారు . తన సొంత పంచాయతీలో వైద్యశాల, వసతిగృహాలు, రోడ్ల అభివృద్ధి, పశువైద్యశాల ఏర్పాటు చేయించగలిగాడు. అంతేకాక పలుగ్రామాల్లో పలు అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేయించి మంచి పేరు సాధించాడు. తన రాజకీయ పయనంలో సొంత ఆస్తులు కరగతీసుకున్నాడే తప్ప సంపాదించిందేమీ లేదు. తన వారసులను రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచడం జరిగింది. గొట్టిపాటి స్వార్థరాజకీయాలకు దూరంగా ఉన్నారనే పేరుంది. నేటికీ ఆయన అభిమానులు కావలి, ఉదయగిరి నియోజకవర్గాలలో ఉండి రాజకీయాలు చేస్తున్నారు.
ఆచార్య ఎన్.జి.రంగా గారి శిష్యుడిగా నెల్లూరు జిల్లా రాజకీయాల్లో తనదైన శైలిలో రాజకీయాలు నడిపిన కొండపనాయుడు గారు 1967లో కావలి నియోజకవర్గం నుంచి తన తరుపున స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా గొట్టిపాటి సుబ్బానాయుడు బరిలో నిలిపి గెలిపించారు. 1972లో తానే స్వయంగా స్వతంత్ర అభ్యర్దిగా బరిలోకి విజయం సాధించడం జరిగింది. సోమశిల ఉత్తర కాలువ సాధన కోసం అనేక పోరాటాలు చేసి సాధించాడు. ఈ కాలువకు గొట్టిపాటి కొండపనాయుడు ఉత్తర కాలువగా తెలుగు దేశం పార్టీ ప్రభుత్వం నామకరణం చేసింది. ఈరోజు ఉత్తర కాలువ క్రింద ఆత్మకూరు , కావలి , ఉదయగిరి మరియు కందుకూరు నియోజకవర్గాల్లో ఉన్న వేల ఎకరాలు సాగు కిందకి వచ్చాయి.
గొట్టిపాటి కొండపనాయుడు గారు ఉమ్మడి మద్రాస్ రాష్ట్రంలో ని నెల్లూరు జిల్లా కావలి తాలూకా చింతలపాలెం గ్రామంలో రైతు కుటుంబంలో జన్మించారు.
ప్రపంచంలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో అధిక సంఖ్యలో తల్లి మరణాలు నాణ్యమైన ఆరోగ్య సేవలను పొందడంలో అసమానతలను ప్రతిబింబిస్తాయి, ధనిక పేదల మధ్య అంతరాన్ని తెలుపుతాయి 2017 లో తక్కువ ఆదాయ దేశాలలో 100 000 ప్రత్యక్ష జననాలకు 462, అధిక ఆదాయ దేశాలలో 100 000 ప్రత్యక్ష ప్రసవాలకు 11. గర్భధారణ , ప్రసవ సమయంలో తర్వాత వచ్చే సమస్యల ఫలితంగా మహిళలు మరణిస్తారు. గర్భధారణ సమయంలో ఈ సమస్యలు చాలా వరకు ఉంటాయి . గర్భధారణకు ముందు ఇతర సమస్యలు ఉండవచ్చు, కానీ గర్భధారణ సమయంలో మరింత తీవ్రమవుతాయి, ప్రత్యేకించి స్త్రీ సంరక్షణలో భాగంగా నిర్వహించకపోతే. అన్ని ప్రసూతి మరణాలలో దాదాపు 75% కారణమయ్యే ప్రధాన సమస్యలు ,తీవ్రమైన రక్తస్రావం అంటువ్యాధులు ప్రసవ తర్వాత,గర్భధారణ సమయంలో అధిక రక్తపోటు, ప్రసవం నుండి సమస్యలు,మలేరియా వంటి అంటువ్యాధుల వల్ల, గుండె జబ్బులు, మధుమేహం వంటి దీర్ఘకాలిక పరిస్థితులకు సంబంధించినవి
మాతృత్వం స్త్రీలకు దేవుడిచ్చిన వరం. అయినా ప్రాచీనకాలం నుండి ప్రసవం అంటే స్త్రీలకు పునర్జన్మ అని భావిస్తారు. వైద్యశాస్త్రం మంచి ప్రగతిని సాధించిన ప్రస్తుత కాలంలో కూడా లక్షలాది తల్లులు కానుపు సమయంలో మరణిస్తూనే వున్నారు. తల్లుల ప్రాముఖ్యతకు చెప్పడం అవసరం లేదు. మనకు జన్మను ఇచ్చిన తల్లుల గౌరవించే జరుపుకునే ప్రయత్నంలో, ప్రతి సంవత్సరం ఒక రోజు వారి కోసం మాత్రమే అంకితం చేయబడుతుంది. దానినే మదర్స్ డేగా జరుపుకుంటారు, ఇది ప్రతి సంవత్సరం మే రెండవ ఆదివారం నాడు జరుపుకుంటారు
వీరు పాడే పాట బెంబీత పాట అంటారు. వీరు ముగ్గురు నలుగురు కలిసి జట్లుగా వస్తారు. ఒకరు చరణం పాడితే మిగిలిన వారు చరాణ్తంలో బెంబీతా అనీ, తందానా అనీ శృతి కలుపుతారు. అందరూ చిన్న జేగంటలను చేత పట్టుకుని, ఒక పుల్లతో పాడే పాటకకు తాళంగా ఉపయోగిస్తారు. వీరి వేష ధారణ, కాళ్ళకు చాలీచాలని తొడిగిన లాగులు యాచనలో సంపాదించిన చొక్కాలూ, పూల దండలూ, తల పాగాలూ, పాగాలపై నెమిలి ఈకలూ, పులి గోరులూ, పంది కోరలూ మొదలైన వాటిని ధరిస్తారు.
ఈ చెంచు పాటల ద్వారా రెండవ ప్రపంచ యుద్ధకాలంలో పాసిస్టు మూకల క్రూర కృత్యాలను ప్రజానాట్య మండలి కళాకారులు, నారజు దళంలోని, రామ కోటి, పురుషోత్తం మొదలైన వారు ఎంతో వుత్తేజంగా పాడి ప్రజలకు పాసిస్టు ప్రమాదాన్ని గురించి, యూద్ధ ప్రమాదాన్ని గురించి వివరించారు.
అంటూ భద్రాచల ప్రాంతాల నుండి ఆంధ్ర దేశానికి అప్పుడప్పుడు వచ్చి యాచించి వెళ్ళిపోతూ వుంటారు చెంచులు. వెంట తెచ్చిన నెమలి ఈకలు, పులి గోరులు, మూలికలు అమ్ముకునిని డభ్భు చేసుకుంటారు.
ఆ కాలంలో చెంచు నాటకాలను కొల్ల వారే ప్రదర్శిస్తూ వుండే వారు. వీరి నాటకాలనూఅనాటి పల్లెటూళ్ళలో చాల పేరు పొందాయి. ప్రతి గ్రామంలోనూ వీరు నాటకాలను ప్రదర్శిస్తూ వుండేవారు. ఆ వీధిలో వారు నాటకం ఆడించారని వీరూ, వీరు ఆండించారని వారు, ఇలా ప్రతి వీధిలోనూ ప్రదర్శించటంతో, ఎక్కువ రోజులు ఒకే గ్రామంలో వుండి, తగిన పారితోషికాలను సంపాదించుకుని మరో గ్రామానికి తరలి వెళుతూ వుండేవారు.
అదే చెంచు పాట బాణీలో విజయవాడ తాలూకా, నంది గామ వాస్తవ్యులు అయ్యపు వెంకట కృష్ణయ్య గారు భారత దేశ స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో ప్రాణా లర్పించిన స్వాతంత్ర్య సమర వీలుల త్యాగాల గురించి ఈ విధంగా వివరించారు. చెంచుల పాట బాణీలో
ఇదే చెంచు పాటల్లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వాన్ని గడగడ లాడించిన అల్లూరు సీతా రామ రాజు మన్యంలో జరిపిన పోరాట చరిత్రను మిక్కిలి నేని, మాచి నేని, మొదలైన వారు ఉత్తేజంగా పాడి ప్రజలను వుత్తేజ పర్చారు.
అలంకారాలు ముగిసేటప్పటికి అర్థ రాత్రి అవుతుంది. గంగమిట్ట దగ్గరకు గంగలు చేరగానే పంబల వాడు గంగమ్మ కథను క్లుప్తంగా చెపుతాడు. ఆ తరువాత చిన్నకోడి మెడ విరిచి అగరం ఇస్తారు. ఏడుగురు గంగమ్మలకు, రజకులు ఏడు కుంభాలు పెడతారు. ఈ కుంభాలకు కావలసిన సరంజామానంతా ఇస్తారు. కుంభంపైన, ములగ ఆకు కూర, వంకాయ కూర, ఎండు చేపల పులుసు పెడతారు. ప్రతి కుంభం పైన పిండి దీపం వెలిగించి పొట్టేళ్ళను బలి ఇస్తారు. ఈ తతంగ మంతా పూర్తి అయిన తరువాత గ్రామంలో గంగమ్మలను దించు కోవడానికి ప్రతి వీధి లోనూ ఒక గుడిని నిర్మిస్తారు. ఆ గుడిని పందిరిగా వేసి, వేపాకులు వ్రేలాడ గట్టి గుడిని అలంక రిస్తారు. ఏడుగురు రజకులూ గంగమ్మలను ఎత్తు కుంటారు. మేళ తాళాలతో, ఆట, పాటలతో ముందుగా ముత్యాలమ్మ గుడి వద్దకు వస్తారు. పంబల వాడు కోడి మెడను విరిచి అగరం ఇస్తాడు. ఇలా గంగమ్మలు వచ్చే దారిలో ప్రతి చోటా రజకులు జంతు బలులతో రక్త తర్పణం చేస్తారు. ముత్యాలమ్మ గుడి వద్ద ఆ వీధి గంగమ్మ దిగగానే, ఏ వీధి గంగమ్మ ఆవీధికి వెళ్ళి పోతుంది. ప్రతి వీధి గంగమ్మ ఆ వీధిలోని వారు జంతువుల్ని బలి ఇస్తారు. ముత్యాలమ్మ గుడి వద్ద దిగిన గంగమ్మను శక్తి వంత మైన దానినిగా భావిస్తారు. అందుకే ఆమెను ముందుగా ప్రతిష్ఠిస్తారు.
గంగమ్మలు దిగినప్పటి నుంచీ గంగమ్మల వద్ద జరిగే హడావిడి ఇంతా అంతా అని చెప్పలేం. ప్రతి వారికీ గంగమ్మ ఆవహించి నట్లు గణాచారులై పోతారు. అట్టహాసంతో ఆవేశంతో వూగి పోతారు. ఈలలు, కేకలు, గణాచారుల గంతులు, ఆసాదుల డప్పు వాయిద్యాలు ఎవరికి తోచినట్లు వారు నృత్యాలు, కొందరు గంగను స్తుతించడం, కొందరు తిట్టటం., తొందరు ఆవేశంతో ఏడుస్తారు. కొండరు భూమిమీద సాష్టాంగ పడి పోతారు. పంబల వారిని ప్రశ్న లడుగుతారు. గంగమ్మ ముందు దుత్తల్ని పగుల గొడతారు. ఊరంతా ఈ కోలా హలంలో మునిగి పోతారు. ఈ సందడిలో ఎందరో మత్తుగా త్రాగి చిందులు, గంతులూ వేస్తూ అట్టహాసం చేస్తారు. గంగమ్మను కదిలించగానే జ్యోతిని ఎత్తుకుని ముత్యాలమ్మ గుడిని చేరిన రజకులు నిద్ర మత్తులో త్రాగిన మైకంలో, ఎర్రబడ్డ కళ్ళతో జ్యోతి ఎగదోస్తూ, అది ఆరి పోకుండా కాపాడుతూ వుంటారు. ఆయా వీధుల వారు ఒక్కొక్క గంగమ్మను రథంపై పెట్టుకుని బయలుదేరుతారు. ఆ రథాలను విద్యుద్దీపాలతో అలంకరించి, బాజా బజంత్రీలతో తప్పెట్ల వాయిద్యాలతో ఆటలతో పాటలతో ముత్యాలమ్మ గుడి వద్దకు చేరుకుంటారు. ఈ వుత్సవం ఒక పట్టాభి షేక మహోత్సవంలా వుంటుంది. రజకులు మాత్రం సాంప్రదాయపు కాగడాలతోనే వుంటారు.
తిరుపతి గంగమ్మ జాతర ఆంధ్రప్రదేశ్ లో వివిధ ప్రాంతాల్లో జరిగే జాతరలలో తిరుపతి గంగమ్మ జాతర చెప్పుకోదగ్గది. తిరుపతి, పరిసర ప్రాంతాల ప్రజల ఆచార వ్యవహారాలనూ వారి జీవన విధానాలనూ అచ్చంగా ప్రతిబింబించే అపురూపమైన జాతర ఇది. తిరుపతి గ్రామదేవత శ్రీ తిరుపతి తాతయ్యగుంట గంగమ్మ. గంగమ్మకు ఎనిమిది రోజులపాటు అత్యంత వైభవంగా జరిగే ఈ జాతరకు రాష్ట్రం నలుమూలల నుంచి భక్తులు వేలాదిగా తరలివస్తారు. ఈ గంగమ్మతల్లి తిరుమల వేంకటేశుడికి చెల్లెలని ప్రతీతి. అందుకే ఏటా జాతర సమయంలో తితిదే నుంచి గంగమ్మకు సారె అందుతుంది. జాతర నాలుగోరోజున శ్రీవారి ప్రతినిధులుగా అధికారులు, అర్చకులు కలిసి పసుపు-కుంకుమలూ. శేషవస్త్రాలూ గంప, చేట తదితర మంగళద్రవ్యాలను మేళ, తాళాలతో తీసుకొచ్చి, పుట్టింటి సారెగా అందజేస్తారు. పూర్వం తిరుమల వచ్చే భక్తులు ముందుగా గంగమ్మను పూజించిన తరువాతే స్వామివారి దర్శనానికి వెళ్లేవారట. ఈ విషయం తెలిసినవారు ఇప్పటికీ అదే తరహాలో గంగమ్మ తల్లిని దర్శించుకున్నాకే శ్రీవారి దర్శనం చేసుకుంటారు.
అంతె కాక ఒక కుండలో అఖండలం వెలిగించి, నట్టింటి పోలేరమ్మ వద్ద పెడతారు. తరువాత ముత్తైదువలు దానిని ఎత్తుకు వెళ్ళి గంగమ్మ వద్ద మూడు ప్రదక్షిణాలు చేసి కుండను ఎత్తి పగల కొడతారు. పగిలిన రెండు మూడు పెంకుల్ని ఇంటికి తెచ్చుకుంటారు. పగిలిన పెంకులు ఇంట్లో వుంటే ఏ ఆపదా రాదని అలా చేస్తారు.
వెంకట గిరిలో ఈ పోలేరమ్మ జాతరను వైభవంగా జరుపుతారు. వెంకటగిరి పోలేరమ్మను గోడకు పెట్టే బొట్లుతో కాకుండా నట్టింటిలో పీట వేసి పీట పైన బోనం కుండను గాని, దీపాన్ని గానీ పెట్టి దానిని దేవతగా పూజిస్తారు. అస్పృశ్యుడు, ప్రవేశార్హత లేని ఆసాది ఆరోజున నట్టింటి లోకి గంగమ్మ ప్రతీకగా భావించే త్రిశూలంతో ప్రవేశిస్తాడు. ఇంటి వారిని అదిరించి బెదిరించి కట్నాలు కానుకలు వసూలు చేసు కుంటాడు.