polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
2006లో ముఖర్జీ రెండవ సారి ఈ పదవిని చేపట్టాడు. అతను అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల ప్రభుత్వంలో "యు.ఎస్-ఇండియా సివిల్ నూక్లియర్ అక్రిమెంటు" పై సంతకం చేసాడు. 2006 ఆగస్టులో మన్మోహన్‌ సింగ్‌ మాట్లాడుతూ, ఈ ఒప్పందం "పూర్తి స్థాయి పౌర అణు సహకారానికి" అంటే అణు ఇంధనం, అణు రియాక్టర్ల నుంచి ఉపయోగించిన ఇంధన రీప్రాసెస్‌ వరకూ అంటే పూర్తి స్థాయి అణు ఇంధన చక్రంలోని అన్ని అంశాలకు సంబంధించి హామీ కల్పిస్తుందని పార్లమెంటుకు హామీ ఇచ్చాడు. అయితే వాస్తవానికి, అటువంటి పూర్తి స్థాయి అణు సహకారానికి హామీ ఏమీ ఇవ్వలేదని సంతకాలు జరిగిన 123 ఒప్పందం ద్వారా స్పష్టమైంది. దానికి బదులుగా, పూర్తి స్థాయి అంతర్జాతీయ రక్షణలు వున్నప్పటికీ అణు సరఫరాదారుల గ్రూపుతో కలిసి అమెరికా "ఎన్‌రిచ్‌మెంట్‌, రీప్రాసెసింగ్‌ పరిజ్ఞానానికి" సంబంధించిన సాంకేతికతను భారత్‌కు ఎగుమతి చేయడాన్ని నిషేధించింది. సాంకేతిక పరిజ్ఞానం నిరాకరణ ఇలానే కొనసాగుతోంది. రక్షణ సహకార ఒప్పందం కింద కూడా సున్నితమైన అత్యున్నత సాంకేతిక పరిజ్ఞానంపై ఆంక్షలు తొలగింపచేయడంలో భారత్‌ విఫలమైంది.
పి.వి.నరసింహారావు ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న కాలంలో ముఖర్జీ మరలా ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ బాధ్యతలను చేపట్టాడు. అతడు ప్లానింగ్ కమిషనుకు డిప్యూటీ చైర్మన్ గా నియమింపబడ్డాడు. భారతదేశ ప్రధానమంత్రి భారత ప్రణాళికా సంఘానికి ఎక్స్-అఫీషియో చైర్ పర్సన్ గా ఉంటాడు కాబట్టి, డిప్యూటీ చైర్ పర్సన్ స్థానం గొప్ప ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంటుంది. 1991-96 మధ్య అతని పదవీ కాలంలో ఆర్థిక మంత్రిగా డాక్టర్ మన్మోహన్ సింగ్ అనేక ఆర్థిక సంస్కరణలను లైసెన్సు రాజ్ వ్యవస్థ ముగిసే వరకు చేసాడు. ఇది భారతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థను బహిరంగపరచడానికి దోహదపడింది.
జీ న్యూస్ ఈ విధంగా వ్యాఖ్యానించింది: "ప్రజా జీవితంలో నాలుగు దశాబ్దాలు గడిచిన తరువాత, అధ్యక్షుడిగా ప్రణబ్ ముఖర్జీని యుపిఎ ఎంపిక చేసి ప్రకటించిన తరువాత ప్రతిపక్షానికి అతనికి వ్యతిరేకించేందుకు ఏ వాదనలూ లేవు". అయినప్పటికీ కొన్ని అవినీతి కేసుల్లో అతను ఉన్నట్లు అన్నా బృందం కోలాహలం చేసింది. ఒకసారి సోనియా గాంధీ అతని పేరును ప్రతిపాదించిన తరువాత, అనేక మిత్ర పక్షాలు, ప్రతిపక్షం ఒక వేదికపైకి వచ్చాయి. ఇక వామపక్షాల్లో కూడా రాష్ట్రపతి ఎన్నికలు చిచ్చుపెట్టాయి. వామపక్షాల్లో పెద్దన్న పాత్ర పోషించాలనే భావనలో ఉండే సిపిఎంకు సిపిఐ షాకిచ్చింది. ప్రణబ్‌ ముఖర్జీకి మద్దతు ఇవ్వాలని సిపిఎం ఏకపక్షంగా నిర్ణయం తీసుకోగా సిపిఐ ససేమిరా అనడంతోపాటు తటస్థంగా ఉండాలని ఆ పార్టీ జాతీయ కమిటీ నిర్ణయం తీసుకుంది. ఆర్‌ఎస్‌పి కూడా ఇదే నిర్ణయం తీసుకుంది. ఎన్డీఎ భాగస్వామిగా వున్నా జె.డి. , శివసేనలు సంగ్మాను కాదని ప్రణబ్‌కే మద్దతు ప్రకటించాయి.
1969 లో మిడ్నాపూర్ ఉప ఎన్నికకు సంబంధించిన రాజకీయ ప్రచారంలో భాగంగా స్వతంత్ర అభ్యర్థి వి. కె. కృష్ణ మేనన్కు ప్రచార బాధ్యతలు చేపట్టడం ద్వారా అతని రాజకీయ జీవితం ప్రారంభమయింది. అప్పటి ప్రధాని ఇందిరా గాంధీ అతని ప్రతిభను గుర్తించి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ పార్టీలో స్థానం కల్పించింది. అతను 1969 లో భారత పార్లెమెంటులో రాజ్యసభకు ఎన్నికయ్యాడు. ఆ తర్వాత 1975, 1981, 1993, 1999 లలోనూ రాజ్యసభకు ఎన్నికవుతూ వచ్చాడు. గాంధీ కుటుంబ విధేయునిగా అతను తనకు తాను "అన్ని ఋతువులలో మనిషి"గా అభివర్ణించుకున్నాడు. 1973లో తొలిసారిగా ఇందిరా గాంధీ కేబినెట్ లో పరిశ్రమల అభివృద్ధి శాఖకు కేంద్ర ఉప మంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టడం ద్వారా అతని రాజకీయ జీవితం వేగంగా ఎదిగింది. 1975–77 లలో వివాదాస్పద అంతర్గత అత్యవసర పరిస్థితి వచ్చినపుడు అతను కేబినెట్ లో క్రియాశీలకంగా ఉన్నాడు.
1969లో జరిగిన కాంగ్రెస్ సభలో అతను బంగ్లా కాంగ్రెస్ ప్రతినిధిగా ప్రసంగించాడు. ఆ ప్రసంగం విన్న అప్పటి ప్రధాని ఇందిరాగాంధీ ముగ్ధురాలైపోయింది. అతని తండ్రి స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడని, కాంగ్రెస్ పార్టీలో అనేక హోదాల్లో పనిచేశాడని తెలుసుకున్న ఆమె ఒక ఏడాది ముగిసే లోపే అతనికి కాంగ్రెస్ తరఫున రాజ్యసభ సభ్యుడయ్యే అవకాశం కల్పించింది. ఇందిరాగాంధీకి అత్యంత విశ్వసనీయమైన వ్యక్తులలో ఒకడైనందున అతను 1973 లో కేంద్ర ప్రభుత్వంలో స్థానం పొందాడు. 1976 –77 లో వివాదస్పదమైన అంతర్గత అత్యవసర పరిస్థితిలో జరిగిన దురాగతాల విషయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీలోను మిగతా కాంగ్రెసు నాయకుల వలెనే అతను కూడా విమర్శలు ఎదుర్కొన్నాడు. అనేక మంత్రి స్థాయి పదవులు నిర్వర్తించిన ముఖర్జీ సేవలు 1982–84 లో తొలిసారిగా ఆర్థిక మంత్రిగా పనిచెయ్యడంతోముగిసాయి. 1980–85 లో రాజ్యసభ నాయకునిగా పనిచేసాడు.
ప్రణబ్ ముఖర్జీ 1957 జూలై 13 న సువ్రా ముఖర్జీని వివాహమాడాడు. ఆమె బంగ్లాదేశ్ లోని నరైల్ ప్రాంతానికి చెందినది. ఆమె తన 10 వయేట కోల్‌కతా వలస వచ్చింది. ఈ జంటాకు ఇద్దరు కుమారులు ఒక కుమార్తె ఉన్నారు. సువ్రా 2015 ఆగస్టు 18న తన 74వ యేట గుండెపోటుతో మరణించింది. అతను డెంగ్ జియావోపింగ్ చే ప్రేరణ పొంది అతనిని చాలా తరచుగా ఉదహరిస్తుంటాడు. అతని హాబీలు చదువు, తోటపని, సంగీతం. అతని పెద్ద కుమారుడు అభిజిత్ ముఖర్జీ పశ్చిమ బెంగాల్ లోని జంగిపూర్ పార్లమెంటరీ నియోజక వర్గం నుండి కాంగ్రెస్ పార్లమెంటు సభ్యునిగా ఉన్నాడు. తన తండ్రి ఖాళీ చేసిన ఆ స్థానానికి జరిగిన ఉప ఎన్నికలో కుమారుడు పోటీ చేసి గెలుపొందాడు. పార్లమెంటు సభ్యునిగ ఎన్నిక కాకకుందు అభిజిత్ బీర్భుంలో నల్‌హటి నుండి శాసన సభ్యునిగా ఉన్నాడు.
ప్రభుత్వానికి ఆర్థిక సహాయాన్ని మెరుగుపరుచుకోవటానికి, భారతదేశ మొట్టమొదటి అంతర్జాతీయ ద్రవ్యనిథి అందిస్తున్న ఋణం చివరి విడతకు విజయవంతంగా తిరిగి రాబట్టడానికి అతను కృషిచేసాడు. ఆతను 1982 లో భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్గా మన్మోహన్ సింగ్ నియామక పత్రంపై సంతకం చేసాడు. అంబానీ-వాడియా పారిశ్రామిక కలహాలలో తను పోత్సాహం ఉన్నట్లు ఆరోపింపబడ్డాడు. భారతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థకు మొట్టమొదట సంస్కర్తగా ప్రణబ్ ముఖర్జీ గుర్తింపు పొందాడు. 1980లలో అతను పి.వి.నరసింహారావు, మన్‌మోహన్ సింగ్ అధ్వర్యంలో ముఖర్జీ అప్పటి పారిశ్రామిక వంత్రి ఛరణ్‌జిత్ ఛనానాతో కలసి సరళీకృత విధానాలను ప్రారంభించినట్లు "ఇండియా టుడే" పత్రిక ప్రచురించింది. వామపక్ష పత్రిక "ముఖర్జీ ధూమపానం నుండి సోషలిజం పెరగలేదు" అని వ్యాఖ్యానించింది.
కాంగ్రెస్ పార్టీ బిల్లును ఆమోదించడానికి కట్టుబడి ఉంది, కానీ వారి కూటమి యునైటెడ్ ప్రొగ్రెస్సివ్ అలియన్స్ మిత్ర పక్షమైన వామపక్షాలు మేధో సంపద గుత్తాధిపత్య అంశాలను వ్యతిరేకించాయి. ఒక రక్షణ మంత్రిగా ప్రణబ్, ఈ వ్యవహారంలో అధికారికంగా పాల్గొనలేదు కానీ అతని సంధి నైపుణ్యాల ఫలితంగా ఆ బిల్ కదిలించడానికి కృషి చేసాడు. అతను సిపిఐ-ఎం నాయకుడైన జ్యోతిబసు వంటి వారితో సహా పలు పాత మిత్రపక్షాలతో పొత్తులు కొనసాగించి కొత్త మధ్యవర్తిత్వాన్ని ఏర్పరచాడు. తన సహచరుడైన కమల నాథ్ కు " చట్టం పూర్తిగా లేని దాని కంటే అసంపూర్ణ చట్టం మెరుగైనది" అని చెప్పి ఒప్పించగలిగాడు. చివరకు 2005 మార్చి 23 న ఆ బిల్లు ఆమోదించబడింది.
ప్రణబ్ ముఖర్జీ అగ్ర శ్రేణి క్యాబినెట్ మంత్రిగా పరిగణింపబడ్డాడు. అతను ప్రధాన మంత్రి లేని సమయంలో కేబినెట్ సమావేశాలకు అధ్యక్షత వహించే స్థాయికి ఎదిగాడు.
ప్రణబ్ కుమార్ ముఖర్జీ భారతదేశ రాజకీయ నాయకుడు. అతను భారతదేశానికి 2012 నుండి 2017 వరకు 13వ రాష్ట్రపతిగా బాధ్యతలను నిర్వర్తించాడు. తన ఆరు దశాబ్దాల రాజకీయ జీవితంలో అతను భారత జాతీయ కాంగ్రెస్లో సీనియర్ నాయకునిగా ఉన్నాడు. కేంద్రప్రభుత్వంలో అనేక మంత్రిత్వ పదవులను నిర్వహించాడు. రాష్ట్రపతిగా ఎన్నిక కాకముందు అతను కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిగా 2009 నుండి 2012 వరకు తన సేవలనందించాడు. పార్టీలతో సంబంధం లేకుండా రాజకీయ వర్గాల్లో ప్రణబ్‌కు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. మేధావిగా, సంక్షోభ పరిష్కర్తగా అతనుకెవరూ సాటి రారని రాజకీయ పక్షాలు అంటూంటాయి.
సోనియా గాంధీ రాజకీయాల్లో చేరడానికి అయిష్టంగా అంగీకరించిన తరువాత, ముఖర్జీ ఆమె సలహాదారులలో ఒకరిగా మారాడు. ఇందిరాగాంధీ ఏయే సమస్యను ఎలా పరిష్కరించేవారో, .ఏ సంక్షోభంలో ఎలా వ్యవహరించేవారో ప్రణబే సోనియాకు చెప్పాడు. అలా సోనియాకు మొట్టమొదటి రాజకీయ గురువుగా వ్యవహరించాడు. అదే సమయంలో పార్టీకీ, సోనియాకూ విధేయంగానూ ఉంటూ వచ్చాడు. కాంగ్రెస్ సీనియర్ నాయకునిగా అతను 1998 లో సోనియా గాంధీ పార్టీ అధ్యక్షురాలిగా కావడానికి ప్రధాన పాత్ర పోషించాడు. 2005 ప్రారంభంలో పేటెంట్ సవరణ బిల్లు కోసం జరిగిన చర్చల సమయంలో అతని ప్రతిభను ప్రదర్శించాడు.
భారత్-అమెరికా దేశాల మధ్య కుదిరిన అణు ఒప్పందం పై ఇరు దేశాల విదేశాంగ మంత్రులు సంతకాలు చేసారు. ఈ ఒప్పందం వల్ల దేశానికి ఇంధన భద్రత లభిస్తుందని ప్రభుత్వ వర్గాలు పేర్కొన్నాయి. అయితే విపక్షాలు మాత్రం దేశ సార్వభౌమత్వాన్ని యూపీఏ ప్రభుత్వం అమెరికాకు తాకట్టు పెట్టిందని, దీనివల్ల భవిష్యత్‌లో అణు పరీక్షలు నిర్వహించే హక్కును దేశం కోల్పోతుందని మండిపడ్డాయి. 2008లో మన్మోహన్‌సింగ్‌ విశ్వాస తీర్మానాన్ని ప్రతిపాదించి విశ్వాస తీర్మానంలో విజయం సాధించి యు. పి. ఎ ప్రభుత్వం రక్షింపబడటానికి ఈ ఒప్పందం దోహదపడింది.
2013 ఫిబ్రవరి 3 న క్రిమినల్ చట్ట ఆర్డినెన్సు అతనిచే ప్రకటించబడింది. ఇది లైంగిక నేరాలకు సంబంధించిన చట్టాలైన ఇండియన్ పీనల్ కోడ్, ఇండియన్ ఎవిడెన్స్ ఏక్ట్‌, కోడ్ ఆఫ్ క్రిమినల్ ప్రొసీజర్, 1973 లను సవరణ చేస్తుంది. 2015 జూలైలో ప్రణబ్ ముఖర్జీ 24 క్షమాభిక్ష పిటీషన్లను తిరస్కరించాడు. వాటిలో యాకూబ్ మెమన్, అజ్మల్ కసబ్, అఫ్జల్ గురు పిటీషన్లు కూడా ఉన్నాయి. 2017 జనవరిలో అతను 2017 రాష్ట్రపతి ఎన్నికలలో పోటీ చేయడం లేదని ప్రకటించాడు. వయసు పైబడినందువల్ల, ఆనారోగ్యం వలన ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నట్లు తెలిపాడు.
"సాంప్రదాయిక పరిపాలన నియమాలు, నిబంధనలను ఉల్లంఘించినందున" అప్పటి అధికారంలో ఉన్న కాంగ్రెస్ రాజకీయనాయకులతో పాటు ముఖర్జీ కూడా అరోపణలు ఎదుర్కొన్నాడు. తరువాత జరిగిన 1977 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో కాంగ్రెస్ పార్టీ ఓడిపోయింది. కొత్తగా ఏర్పడిన జనతా ప్రభుత్వం ముఖర్జీపై నేరారోపణ చేస్తూ షా కమిషన్ ను నియమించింది. అయితే, 1979లో ఆ కమిషనే తన "అధికార పరిధిని అతిక్రమించిందని" ఆరోపణలు ఎదుర్కొంది. తనపై వచ్చిన ఆరోపణల నుంచి ముఖర్జీ సురక్షితంగా బయటపడ్డాడు. తరువాత 1982 నుండి 1984 మధ్య ఆర్థిక మంత్రిగా తన సేవలనంచించాడు.
2004లో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత మన్మోహన్ సింగ్ ప్రభుత్వం ముఖర్జీని రక్షణ మత్రిగా నియమించింది. అతను 2006 వరకు ఈ శాఖా బాధ్యతలను చేపట్టాడు. అతను తన పదవీకాలంలో యునైటెడ్ స్టేట్స్తో సహకారాన్ని విస్తరించాడు. 2005 జూన్ లో ముఖర్జీ 10 సంవత్సరాల ఇండో-యుఎస్ డిఫెన్స్ ఫ్రేమ్ వర్క్ ఒప్పందంపై సంతకం చేసాడు. యునైటెడ్ స్టేట్స్ తో సహకారం పెరుగుతున్నప్పటికీ, రష్యా భారతదేశ 'అగ్రశ్రేణి' రక్షణ భాగస్వామిగా ఉండేవిధంగా ముఖర్జీ సంబంధాలను కొనసాగించాడు.
అతను అనేక కీలకమైన కేబినెట్ మత్రిత్వ పదవులను చేపట్టాడు. రక్షణ శాఖా మంత్రి , విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రి , ఆర్థిక మంత్రి గా తన సేవలనంచించాడు. అతను లోక్‌సభకు నాయకునిగా కూడా పనిచేసాడు. జూలై 2012 న యునైటెడ్ ప్రొగ్రెసివ్ అలయన్స్ అతనిని రాష్ట్రపతి అభ్యర్థిగా ప్రకటించింది. అతను రాష్ట్రపతి ఎన్నికలలో 70 శాతం ఎలక్టోరల్ కాలేజి వోట్లను పొంది ప్రత్యర్థి పి.ఎ.సంగ్మాను ఓడించాడు.
ప్రణబ్ ముఖర్జీ డిసెంబరు 11, 1935న పశ్చిమ బెంగాల్ లోని బిర్భుమ్ జిల్లా మిరాఠీ గ్రామంలో బెంగాలీ కులీన బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించాడు. అతని తండ్రి కమద కింకర ముఖర్జీ భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో క్రియాశీల సభ్యుడు. అతని తండ్రి 1952 నుండి 1964 వరకు పశ్చిమ బెంగాల్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ లో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ తరపున సభ్యునిగా, ఎ. ఐ. సి. సి సభ్యునిగా ఉన్నాడు. అతని తల్లి రాజ్యలక్ష్మీ ముఖర్జీ.
ముఖర్జీ 2004లో లోక్‌సభ నాయకునిగా ఉన్నాడు. అతను పశ్చిమ బెంగాల్ లోని జంగిపూర్ పార్లెమెంటు నియోజకవర్గం నుండి కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా గెలిచి 2009 వరకు పార్లమెంటు సభ్యునిగా ఉన్నాడు. 2004 లో సోనియా గాంధీ అనూహ్యంగా ప్రధానమంత్రి స్థాయిని తిరస్కరించిన తర్వాత ముఖర్జీని భారతదేశ ప్రధానమంత్రిగా చేస్తారని ఊహాగానాలు జరిగాయి. అయితే, సోనియా గాంధీ చివరికి మన్మోహన్ సింగ్ను ప్రధానమంత్రిగా నియమించింది.
2012 లలో రాష్ట్రపతి ఎన్నికలలో అభ్యర్థిగా ఎంపిక కావడంతో క్రియాశీల రాజకీయాలకు దూరంగా ఉండేందుకు క్రియాశీల రాజకీయాల నుండి తప్పుకొన్నాడు. భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నుండి పదవీ విరమణ చేసాడు. ఆర్థికశాఖ మంత్రిపదవిని నిర్వహిస్తూ ఆ పదవికి రాజీనామా చేసి అధికారపార్టీ తరఫున దేశ అత్యున్నత పదవి అయిన రాష్ట్రపతి పదవికి పోటీచేసి విజయం సాధించారు. 2012 జూలై 25న 13వ రాష్ట్రపతిగా పదవిని అలంకరించాడు.
2010లోముఖర్జీ "ఫైనాన్స్ మినిస్టర్ ఆఫ్ ద యియర్ ఫర్ ఆసియా" పురస్కారాన్ని ప్రపంబ బ్యాంకు, అంతర్జాతీయ ద్రవ్యనిథి చ దిన పత్రిక "ఎమర్జింగ్ మార్కెట్స్" చే అందుకున్నాడు. "తన ఇంధన ధరల సంస్కరణలు, ఆర్థిక పారదర్శకత, సంఘటిత వృద్ధి వ్యూహాల వల్ల, అతను ముఖ్య వాటాదారులచే ప్రేరణ పొందాడు" అని ప్రశంసించారు. అతనిని "ఫైనాన్స్ మినిస్టర్ ఆఫ్ ద యియర్"గా ఆంగ్ల మాస పత్రిక "ద బ్యాంకర్" గుర్తించింది.
ముఖర్జీ అనేక పన్ను సంస్కరణలను అమలుచేశాడు. అతను ఫ్రింజ్ బెనిఫిట్స్ టాక్స్, కమోడిటీస్ ట్రాన్సాక్షన్ టాక్సులను రద్దు చేశాడు. అతను తన పదవీకాలంలో గూడ్స్ అండ్ సర్వీసెస్ పన్నును అమలు చేశాడు. ఈ సంస్కరణలు ప్రధాన కార్పొరేట్ అధికారులు, ఆర్థికవేత్తలచే ప్రసంశలు పొందాయి. ముఖర్జీచే పునరావృత్త పన్నుల పరిచయం జరిగింది అయితే కొందరు ఆర్థికవేత్తలు దీనిని విమర్శించారు.
గాంధీ విధేయుడిగా ముఖర్జీ సోనియా గాంధీ రాజకీయ ప్రవేశానికి ప్రధాన పాత్ర పోషించాడు. ఆమెకు రాజకీయ గురువుగా బాధ్యతలను చేపట్టాడు. అతను 1998–99 లో ఎ.ఐ.సి.సికి జనరల్ సెక్రటరీగా ఉన్నాడు. తరువాత సోనియా గాంధీ పార్టీ అధ్యక్షురాలిగా ఎన్నికయింది. అతను 2010లో రాజీనామా చేసే వరకు పశ్చిమ బెంగాల్ కు అధ్యక్షునిగా ఉన్నాడు. అతను 1985 లో కూడా ఇదే పదవిని నిర్వహించాడు.
ముఖర్జీ మన్ మోహన్ సింగ్ ప్రభుత్వంలో అనేక ముఖ్య పదవులను చేపట్టాడు. రక్షణ, ఆర్థిక, విదేశాంగం వంటి కీలక శాఖలను నిర్వహించాడు. ముఖర్జీ కాంగ్రెస్ పార్టీలో కాంగ్రెస్ పార్లమెంటు సభ్యులు, శాసన సభ్యులతో కూడిన కాంగ్రెస్ లెజిస్లేటివ్ పార్టీకి నాయకత్వం వహించాడు. లోక్‌సభ నాయకునిగా, పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ కమిటీ అధ్యక్షునిగా తన సేవలనందించాడు.
మిరాఠీ గ్రామంలోని తన పూర్వీకుల గృహంలో పతీ సంవత్సరం ముఖర్జీ దుర్గా పూజను నిర్వహిస్తుంటాడు. నాలుగు రోజులు జరిగే ఆచారాలు, పూజల కోసం ప్రతీ సంవత్సరం మిరాఠీ గ్రామానికి వెళుతుంటాడు. 2011 అక్టోబరు 4 న జరిగిన పూజా ఉత్సవంలో ముఖర్జీ "నా ప్రాంతంలో ప్రజలను గెలిపించడానికి నేను ఈ అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకోవాలనుకుంటున్నాను" అని తెలిపాడు.
ప్రణబ్ ముఖర్జీని పార్టీ సామాజిక వర్గాల్లో బాగా గౌరవించారు. అతను 1978 జనవరి 27 న కాంగ్రెస్ పార్టీ వర్కింగ్ కమిటీలో సభ్యునిగా ఉన్నాడు. అదే సంవత్సరం ఆల్ ఇండియా కాంగ్రెస్ కమిటీ సెంట్రల్ పార్లమెంటరీ బోర్డులో సభ్యునిగా చేరాడు. 1978 లో ఎ.ఐ.సి.సి, కాంగ్రెస్ లలో కోశాధికారిగా పనిచేసాడు.
ముఖర్జీ కోల్‌కతా లోని ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇనిస్టిట్యూట్ కు చైర్మన్ గా ఉన్నాడు. అతను రవీంద్రభారతి విశ్వవిద్యాలయం, నిఖిల్ భారత్ బంగా సాహిత్య సమ్మేళన్ లకు చైర్మన్, అధ్యక్ష బాధ్యతనను నిర్వహించాడు. అతను భంగియా సాహిత్య పరిషత్ కు పూర్వపు ట్రస్టీ సభ్యునిగా ఉన్నాడు. ఆసియాటిక్ సొసైటీ ప్లానింగ్ బోర్డుకు తన సేవలనంచించాడు.
అతను 1963 లో కలకత్తా లోని డిప్యూటీ అకౌంటెంట్ జనరల్ కార్యాలయంలో అప్పర్ డివిజనల్ క్లర్క్ ఉద్యోగంలో చేరాడు. తరువాత విద్యానగర్ కళాశాలలో రాజనీతి శాస్త్రం బోధించే అధ్యాపకునిగా విధులను నిర్వర్తించాడు. అతను రాజకీయాలలోనికి రాక పూర్వం దేషెర్ దక్ పత్రికకు జర్నలిస్టుగా ఉండేవాడు.
1986లో ముఖర్జీ రాష్ట్రీయ సమాజవాదీ కాంగ్రెస్ ను పశ్చిమ బెంగాల్ లో స్థాపించాడు. మూడు సంవత్సరాల తరువాత రాజీవ్ గాంధీతో జరిపిన చర్చల్లో ఒక ఒప్పందం కుదిరినందున ఆర్.ఎస్.సి పార్టీని కాంగ్రెస్ పార్టీలో విలీనం చేసాడు. ఆర్. ఎస్. సి పార్టీ 1987 ఎన్నికలలో పశ్చిమబెంగాల్ లో తీవ్ర రూపంలో అవతరించింది.
అందుకే 2004లో కాంగ్రెస్ పార్టీ నేతృత్వం వహిస్తున్న యునైటెడ్ ప్రొగ్రెసివ్ అలయన్స్ కూటమి అధికారంలోకి రాగానే, అతను మొదటి సారి లోక్‌సభకు ఎన్నికైనాడు. ప్రభుత్వంలో కీలకమైన రక్షణశాఖకు మంత్రిగా సేవలనందించాడు. అప్పటి నుండి అతను 2012లో తాను రాజీనామా చేసేవరకు మన్మోహన్ సింగ్ ప్రభుత్వంలో రెండవ స్థానంలో ఉన్నాడు.
2008-09 లో భారత ప్రధానమంత్రి మన్మోహన్ సింగ్ కు బై-పాస్ సర్జరీకి వెళ్లినపుడు ముఖర్జీ లోక్‌సభ ఎన్నికలకు ముందు క్యాబినెట్ ను నడిపించే కీలక పాత్రను పోషించాడు. ఈ సమయంలో అతను రాజకీయ వ్యవహారాలు కేబినెట్ కమిటీకి చైర్మన్ గాను, ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖకు కేంద్రమంత్రిగా అదనపు బాధ్యతలను స్వీకరించాడు.
ప్రభుత్వ ఆర్థికవ్యవస్థను మెరుగుపర్చడంలో అతని పనికి మంచి గుర్తింపు వచ్చింది. ఇది భారత దేశానికి అంతర్జాతీయ ద్రవ్యనిధి మొదటి ఋణం చివరి వాయిదా సొమ్ము రావడానికి దోహదపడింది. ఒక ఆర్థిక మంత్రిగా అతను భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నరుగా మన్మోహన్ సింగ్ను నియమించే పత్రంపై సంతకం చేసాడు.
1984లో రాజీవ్ గాంధీచే ముఖర్జీ ఆర్థిక మంత్రిత్వశాఖ నుండి తొలగించబడ్డాడు. భారతదేశాన్ని పాలించడానికి తన సొంత బృందాన్ని తీసుకురావాలని రాజీవ్ గాంధీ కోరుకున్నాడు. ప్రపంచంలోఅత్యుత్తమ ఆర్థిక మంత్రిగా యూరోమనీ మ్యాగజైన్ చేసిన సర్వేలో గుర్తించబడినప్పటికీ అతనిని పదవి నుండి తొలగించారు.
2017లో ముఖర్జీ రాష్ట్రపతి ఎన్నికలలో మరలా పోటీ చేయకూడదని నిర్ణయించుకున్నాడు. వయసు పైబడినందున ఆరోగ్య సమస్యలరీత్యా రాజకీయాల నుండి పదవీ విరమణ చేయాలని భావించాడు. అతని రాష్ట్రపతి పదవీ కాలం 2017 జూలై 25 న ముగిసింది. అతని తరువాత రాష్ట్రపతిగా రామ్‌నాథ్‌ కోవింద్‌ ఎన్నికయ్యాడు.
2005 అక్టోబరులో భారతదేశంతోని రాజస్థాన్‌లో మొదటి ఉమ్మడి వ్యతిరేక తీవ్రవాద యుద్ధ ఎత్తుగడలను రష్యా నిర్వహించింది. ఈ సమయంలో ముఖర్జీ, రష్యా రక్షణ మంత్రి సెర్జెల్ ఇవనోవ్ లు ఒక భారీ మోర్టార్ వారి వేదిక నుండి కొన్ని మీటర్ల పడిన దూరంలో పడిన సంఘటనలో తృటిలో తప్పించుకున్నారు.
అనేకమంది విశ్లేషకులు, ముఖర్జీకి జనాకర్షణ లేదని అందువలన అతను గొప్ప నాయకుడిగా రాజకీయ ఆకాంక్షలను నెరవేర్చలేరని ఆరోపించారు. తరువాత అతను ప్రధానమంత్రి కావాలని కోరుకుంటున్నారా?
ముఖర్జీ 1995 లో విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రిగా నియమింపబడ్డాడు. అతని నాయకత్వంలో ప్రధాని నరసింహారావు ప్రారంభించిన "లుక్ ఈస్ట్ ఫారిన్ పాలసీ"లో భాగంగా పశ్చిమాసియా దేశాల అసోసియేషన్ కు "పూర్తి సంభాషణ భాగస్వామి"గా తయారయ్యాడు. 1996లో అతను ఈ స్థానాన్ని విడిచిపెట్టాడు.
అప్పటి కాలంలో కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయానికి అనుబంధంగా ఉన్న సూరి లోని సూరి విద్యాసాగర్ కళాశాలలో చదివాడు. తరువాత రాజనీతి శాస్త్రం, చరిత్రలో ఎం.ఎ. చేసాడు. కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్.ఎల్.బి డిగ్రీని పొందాడు.
అతను "నేషనల్ హైవే డెవలప్‌మెంటు ప్రోగ్రాం" వంటి మౌలిక సదుపాయాల కార్యక్రమాలు విస్తరించాడు. తన పదవీకాలంలో విద్యుత్ కవరేజ్ కూడా విస్తరించింది. ప్రభుత్వ వ్యయంలో విస్తరణ తాత్కాలికమేనని ముఖర్జీ ప్రకటించాడు.
ముఖర్జీ "జవహర్ లాల్ నేషనల్ అర్బన్ రెనెవల్ మిషన్"తో పాటు అనేక సామాజిక రంగ పథకాలు నిధులను విస్తరించాడు. అతను అక్షరాస్యత, ఆరోగ్య సంరక్షణ మెరుగుపరచడానికి బడ్జెట్ పెరుగుదలకు కూడా సహాయాన్నందించాడు.
2007 రాష్ట్రపతి ఎన్నికలలో ముఖర్జీ పేరు రాష్ట్రపతి అభ్యర్థిత్వానికి కొద్దికాలం పాటు పరిగణించబడింది. కానీ కేంద్ర కేబినెట్లో ఆచరణాత్మకంగా అతని అవసరం ఎంతో ఉన్నందున అతని పేరును ప్రతిపాదించలేదు.
కొత్తిమీర:కొత్తిమీర అసియెసియే కుటుంబానికి చెందిన మొక్క. ఈ మొక్క వృక్షశాస్త్రనామం, కరియండం సటివుమ్ . ఈ మొక్క ఏక వార్షికం. ఈ మొక్క ఆకులు కాండాన్ని పచ్చిగా వుండగానే కూరలలో వాసన, రుచిని యిచ్చుటకై వాడెదరు. కూరలలో ఈ మొక్క ఆకును చిన్న ముక్కలుగా తరగి వాడెదరు. ముఖ్యంగా రసం, వారు, సాంబారు లాంతి వాటికి కొత్తిమీరను చేర్చడం వలన ప్రత్యేకమైన రుచి, వాసన వచ్చును. మసాలా దినుసులతో కూడా కలిపి వాడెదరు. ఎందబెట్టిన ఈ మొక్క విత్తనాలను ధనియాలు అంటారు. ధనియాలను కూడా పొడిగా దంచి కూరలలో, మాసాలా లలో వినియోగిస్తారు. ఈ మొక్క నూనెలో టర్పెనులు, లినెలూల్, పినెన్లు అధిక శాతంలో లభ్యం. ఈ మొక్క నూనెను ఆంటి అక్సిడెంట్సుగా, ఆంటి బాక్టిరియల్సుగా ఉపయోగిస్తున్నారు. ధనియాల పొ డిని వాడినచో మధుమేహ వ్యాధిని కొంతమేరకు నియంత్రణలో వుంచవచ్చును. అలాగే ధనియాల నూనెను డియురెటిక్ గా కూడా వినియోగిస్తారు.
దవనం:దవనం అస్తెరెసియే కుటుంబానికి చెందిన మొక్క. వృక్షశాస్త్రనామం: అర్లెమిసియ పల్లెన్స్ .ఇళ్లలోని కుండిలలో కూడా పెంచెదరు.ఆకులనుంది, పూలనుంది కూడా ఆవశ్యక నూనెను తీయుదురు.ఈ మొక్క ఆకులు సువాసన భరితంగా పచ్చగా వుండటం వలన పూలతో కలిపి దండలుగా అల్లెదరు.ఈ దవనం నూనె/దవనం ఆవశ్యక నూనెలో మిథైల్ సిన్నమెట్, ఇథైల్ సిన్నమెట్, వార్నెసొల్, లాక్టొనులు, గెర్మెనిల్ అసెటెట్ లున్నాయి.ఈ మొక్క నూనెను శరీర మర్ధననూనెలలో, సువాసన నూనెలలో కలుపుతారు.
బిరియాని ఆకు : ఈ మొక్క లారియెసియే కుటుంబానికి చెందిన మొక్క.వృక్ష శాస్త్రనామం:లారస్ నొబిలిస్ .ఈ మొక్క ఆకును ఆహారంలో సువాసన కల్గించుటకై వాడెదరు. ముఖ్యంగా బిరియాని/పలావు తయారిలో వాడెదరు.ఈ మొక్క ఆకును పలావు ఆకు అనికూడా అంటారు. ఈ మొక్క నూనెను సుగంధ నూనెలలో, ఆరొమా థెరపి లో, జలుబు, ఫ్లూ మందులలో, నీద్రలేమి నివారణ మందులలో, కీళ్ళ నొప్పుల నివారణ మందులలో వినియోగిస్తారు.
లెమన్‍గ్రాస్ ఆయిల్: లెమన్ గ్రాస్ పోయేసి కుటుంబానికి చెందిన గడ్దిజాతి మొక్క.గుబురుగా పొదలా పెరుగుతుంది. లెమన్‍గ్రాస్ మొక్కలు సుమారు 55 రకాల వరకు ఉన్నాయి.ఈ మొక్కల ఆకులను నీటి ఆవిరిద్వారా స్వేదనక్రియకు లోను కావించి ఉత్పత్తి చేయుదురు. ఈ మొక్క ఆకులనూనెలో సిట్రెనెల్లా అధిక శాతంలో ఉంది. ఈ లెమన్ గ్రాస్ ఆవశ్యక నూనెను సబ్బులతయారిలో, కీటక వికర్షణ మందులలో, కొవ్వొత్తులలో, అరోమ థెరపి మందులలో, వినియోగిస్తున్నారు.ఈ లెమన్ గ్రాస్ నూనెలో సిట్రెనెల్లాతో పాటు గెరమియల్ కూడా ఉంది.ఈ నూనె అంటిసెప్తిక్ గా కూడా పనిచేస్తుంది.ఈ నూనెను ఎరువులలో, కీటకనాశిని మందులలో కూడా వాడెదరు.
కర్పూరం మొక్క:కర్పూరాన్ని మొక్కలకాందంనుంచి, ఆకులనుండి కూడా తీయుదురు.ఈమొక్క లారెసియే కుటుంబానికి చెందినది.వృక్షశాస్త్రనామం చిన్నమం కంపొర . కర్పూరాన్ని రోజ్‍మరి మొక్క ఆకులనుండికూడా తీయుదురు.కర్పూరాన్ని హిందువులు పూజ తరువత హరతిగా వెలుగించెదరు.హిందూదేవాలయాలలో దేవతా విగ్రహాలకు కర్పూర హరతి ఇవ్వడం సంప్రదాయం, ఆచారం.సెంటులలో కూడా కర్పూరాన్ని వాడెదరు.దేశియ వైద్యంలో కర్పూరాన్ని ఉపయోగిస్తారు.పాములు, ఇతర సరీ సృపాలకు ఘటైన కర్పూర వాసన పడదు.అందుచే వాటిని పారత్రొలుటకు కర్పూరాన్ని పరిసరాలలో వుంచెదరు.కండరాలనొప్పుల నివారణకు, కొబ్బరి నూనెతో కలిపి మర్ధన చేయుదురు.కర్పూరంలోనే మరొ రకం పచ్చ కర్పురాన్ని తీపి తిబండారాలలో వాడెదరు.
లవంగం మొక్క :ఈ మొక్క మిర్టెసియే కుటుంబానికి చెందిన మొక్క.మొక్క వృక్షశాస్త్రవామం: సిజియం అరొమటికమ్ .లవంగ నూనెను సధారణంగా లవంగ పూవు యొక్క మొగ్గ నుంచి ఉత్పత్తి చేయుదురు.అయితే స్వప్ల ప్రమాణంలో లవంగ ఆకులనుండి కూడా స్వేదనం ద్వారా ఆవశ్యక నూనెను తీయుదురు
జామ :ఈచెట్టు మిర్టెసియే కుటుంబానికి చెందిన మొక్క. ఈ మొక్కలో 100 కి పైగా రకాలున్నాయి. పళ్లను ఆహారంగాను సాలడులలోని వినియోదొస్తారు. గామ ఆకులనుండి టియు నూనెను దేశియ వైద్యంలో వాడెదరు. లేత ఆకులను నీటిలో మరగించి టీని తయారు చేసి త్రాగించినచో విరేచనాలు కట్తును. అతి నీళ్ల విరేచనాలకు కూడా పని చేయును.మధుమేహ వ్యాధిని అదుపులో వుంచును. గామ ఆకు నూనె ఆస్ట్రిజెంట్ గా పనిచేయును. నొప్పులకు పనిచేయును.
మిరియాలు:ఈ మొక్క పిపెరెసియే కుటుంబానికి చెందిన మొక్క.వృక్షశాస్త్రవామము;పిపెర్ నిగ్రుం.బహు వార్షికం.ప్రాకుడు మొక్క.మిరియపు మొక్క నుండి రెండు రకాల మిరియాలను ఉత్పత్తి చేయుదురు.1.నల్లమిరియాలు, 2.తెల్ల మిరియాలు.మిరియాలు పూర్తిగా పండకముందే కోసి, వేడి నీళ్లలో వుడికించి, నీడలో ఆర/ఎండ బెట్టిన వాటిని నల్లమిరియాలు అంటారు.వేడి నీళ్లలో వుడికించి ఆరబెట్టటం వలన గింజ వెలుపలి పొర/తొక్క ముడతలు పడి నల్లగా మారును.తెల్ల మిరియాలను పూర్తిగా పండిన మిరియాలనుండి చేయుదురు.పండిన మిరియాలను ఒక వారం రోజులపాటు నీళ్లలో నాన బెట్టెదరు.ఇలా చెయ్యడం వలన గింజ వెలుపలి పొర/తొక్క బాగా మొత్తబడును.ఇప్పుడు గింజలను బాగా రుద్దటం వలన పై తొక్క తొలగి పొయ్యి తెల్లగా వున్న లోపలి గింజ కనిపించును.నల్ల మిరియాలను గ్రామీణ, సంప్రదాయ వైద్యంలో, ఆయూర్వేద వైద్యమందులలో వాడెదరు.వంటలలో మసాలా దినుసుగా కూడా విరివిగా వాడెదరు.నల్ల మిరియాలనుండి స్టీము డిస్టిలేసను విధ్హనంలో మిరియాల నూనెను ఉత్పత్తి చేస్తారు
ఏలకులు:ఇది జింజిబెరెసియే కుటుంబానికి చెందిన మొక్క. .రెండు రకాల ప్రజాతులు, 1.జి.ఎలెట్టెరియా. 1.జి.అమొమమ్ (., ఈ మొక్క పలుచటి పీచు పొరను వెలుపల కల్గి, లోపల నల్లటి విత్తానాని కల్గి వుండును.ఈ మొక్క గింజలు అతి ఖరీదైనవి.పై పొర, గింజ కూడా మంచి సువాసన, ఒక రకమైన ప్రత్యేక రుచి కల్గి వుంన్నాయి. ఎలెట్టెరియా మొక్క గింజలను/కాయలను అసలు ఎలక్కులని, పచ్చ ఎలక్కులని అంటారు.జి.అమొమం మొక్క కాయలను నల్ల ఎలక్కులని అంటారు.ఎలక్కి కాయలు మసాలా టీ నీ తయారుచేయుటకు, జీర్ణశక్తిని పెంచు మందులలో వాడెదరు.ఈ గింజ్లలోని పదార్థాలు అంటి డోట్ గుణాలను కల్గి ఉంది. తేలు, పాము కాటు విరుగుడు మందులలో వాడెదరు.అరోమ థెరపిలో కూడా వినియోగిస్తారు.గింజల నుండిఏలకుల నూనెను ఆవిరిస్వేదన క్రియ ద్వారా ఉత్పత్తి చేస్తారు.
కారెట్:ఇది దుంప వేరు.ఎపియేసియే కుటుంబానికి చెందిన మొక్క.వృక్షశాస్త్ర నామం:డౌకస్ కరోటా .కారెట్ దుంపను, దాని ఆకులను కూడా వంటలలో/కూరలలో వాడెదరు.బి.కెరొటెన్ ను కల్గి ఉంది.ఈ దుంప ఆవశ్యక నూనెలో టెర్‍పెనులు, పెనొనులు అధికం.ఆక్సికరణ నిరోధ గుణమున్నది.కారెట్ నుంచి రసం తీసెదరు.ఆరోగ్య కరమైన పానీయం.పాలి అసెటెలైన్ ను కల్గి ఉంది.
వేప:వేప చెట్టు మలియెసియే కుటుంబానికి చెందినది.ప్రజాతి అజాడిర క్టా .వృక్షశాస్త్ర నామం:అజడిరక్టా ఇండికా.ఈ చెట్టు యొక్క లేత ఆకులు, బేరడు, వేళ్ళు, ఘింజలు అన్నియు ఉపకరమైనవే. గింజలనుండి శాక నూనెను ఉత్పత్తి చేయుదురు.వేపనూనెను సబ్బులతయారి, పంటలనాసించు కీటకాల/పురుగులను నిరోధించు/నివారించు మందులలో వాడెదరు.ఎంద బెట్తిన వేప ఆకులను ధాన్యంతో పాతు నిల్వ చేసినచో, పురుగు పట్టదు.ఆకులరసంలో అంటి భయాతిక్ పదార్థాలున్నాయి.వేపనూనెలో ట్రై టెరెపెనొయిడులు, కాంప్ స్టెరొలు లున్నాయి.వేపనూనెను కీళ్లనొప్పుల వాతనొప్పుల మందులలో వాడెదరు.మలేరియా నివారణ మందులలో, ఆయుర్వేదంలో వాడుచున్నారు
ఆవాలు:వ్యవసాయ పంట మొక్క.బ్రాసియెసియే కుటుంబానికి చెందిన మొక్క.ఆవాలు పలురకాలున్నాయి.ఆవాలనుంది శాక నూనెను ఉత్పత్తిచేయుదురు.ఆవ నూనెను వంటలలో, నిల్వ పచ్చళ్ళ తయారిలో విరివిగా వాడెదరు, ఆవ నూనెలో అలైల్ ఐసొథియొ చైనెట్ ఉంది.ఆవాలను పోపులో వాడెదరు.ఆవాలను దంచి, నీటిలో కలిపి స్టీం డిస్టిలెసను చెయ్యడం ద్వారా ఆవశ్యక నూనెను తయారు చేయుదురు.ఆయుర్వెద వైద్యంలో ఆవ నూనెను వాడెదరు.
జీలకర్ర:జీల కర్ర వ్యవ సాయ పంట. ఏక వార్షికము.జీల కర్ర అపియెసియే కుటుంబానికి చెందిన మొక్క.వృక్షశాస్త్రనామము:కుమినం సిమినమ్ .జీల కర్రను మసాలా దినుసుగా కూరలలో వినియోగిస్తారు.జీలకర్ర టెర్‍పెనులను, పెనొలులను అధికంగా కల్గి ఉంది.
కొత్తిమీర (విత్తనాలు, ధనియాలు:ధనియాలను గరం మసాలాలలో పొడిచేసి వాడెదరు.కొత్తిమీర నూనెను ఆకులనుండి, విత్తనాలనుండి తీస్తారు.
గోరింట/గోరింటాకుచెట్టు:గోరింట లేదా హెన్నా చెట్టు లైత్రెసియే కుటుంబానికి చెందిన మొక్క.చిన్న చెట్తు.2.5-3.0మీటర్ల ఎత్తు వరకు పెరుగుతుంది.గోరింటాకును చేతులకు, గోర్లకు, పాదాలకు రంగునిచ్చుటకై పెట్తుకోవటం ఆనాదిగా ఉంది.గోరులకు పెట్టుకొనే ఆకులవలన గోరింటాకు అనేపేరు వచ్చి వుండవచ్చును.గోరింటాకును ముద్దగా చేసి చేతులకు, గోర్లకు పెట్తుకొనెదరు.కొన్ని గంటలతరువాత ఎరుపు లేదా ముదురు ఎరుపు రంగు వచ్చును.గోరింటాకులనుండి ఆవశ్యకనూనెను మరెదైన నూనె/కొవ్వులో శోషింపచేయ్యడం ద్వారా తయారు చేయుదురు.ఈ విధంగా ఉత్పత్తి ఛెసిన నూనెను కేశ తైలంగా ప్రముఖంగా వినియోగిస్తారు.
పుదీనా: ఈ మొక్క లామియేసియే కుటుంబానికి చెందిన మొక్క. ప్రజాతి: మెంథ. ఈ మొక్క వృక్షశాస్త్రనామం మెంథ అర్వెన్‍సిస్ ( , ఇది బహువార్షిక మొక్క.పుదీనా ఆకులు, కాండం, వేర్లు కూడా ఉపయోగకరమే. పుదినా ఆకులను ఆహారంలో వాడెదరు.ముఖ్యంగా పచ్చళ్లలో వినియోగం ఎక్కువ . ఈ మొక్క అవశ్యక నూనెలో మెంథల్ అధికం.దాదాపు18 రకాల మొక్కలున్నాయి.మింట్ ను అధికంగా వున్న ఈ కుటుంబానికి చెందిన మరోమొక్క మెంథ లాంగిఫొలియో.
ఈ మొక్కల ఆవశ్యక నూనెను అంటి సెఫ్టిక్ మందులలో, టూత్ పెస్ట్ లతయారిలో, చుయింగ్ గమ్ లలో, డెసెర్టలలో, కెండిస్ లలో వినియోగిస్తారు.ఈ మొక్క ఆవశ్యక నూనెను కడుపు నొప్పి, ఛాతి నొప్పి, లకు ఆకును నీటిలో మరగించి త్రాగడం గ్రామాలలో సాధారణం.పుదీనా నూనెను అరోమా థెరపి, కాస్మాటిక్సు, పెర్‍ఫ్యుం లలో, మౌత్‍వాష్ లోషన్ లలో వినియోగిస్తారు. తలనొప్పి, జలుపు పూత మందులలో పుదీనా ఆవశ్యక నూనెను వాడెదరు.
క్రీస్తుకు పూర్వం 1800సంవత్సరంనాటీకీ ఆవశ్యకనూనెలను అరోమా థెరఫిలో ఉపయోగించినాట్లు తెలుస్తున్నది.భారతదేశంలో ఆయూర్వేదవైద్యంలోకూడా కొన్నివందలసంవత్సరాలుగా వాడిన దాఖాలాలు కన్పిస్తున్నాయి.
క్రీ.పూ.2880నాటికే గ్రీసు, రోములలో పురాతన ఈజిప్టు పాలకుడు ఖుఫు పాలనకాలంనాటికే సుగంధద్రవ్యాలలో, అవశ్యకపునూనెలను కలిపి ఉపయోగించినట్లుగా తెలుస్తున్నది