polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Një shekull më parë, disa njerëz e shihnin makinën thjeshtë si një kalë më i shpejtë, e megjithatë, ajo solli ndërtimin e qyteteve krejtësisht të rinj, bashkë me periferitë e shtrira ngado, solli kultura të reja të shitjeve me pakicë , varësi të reja si dhe rreziqe të reja ndaj shëndetit .
Truri tek njeriu dhe kafshët kurrizore është pjesa e trupit që gjendet në kokë i mbrojtur nga kafka dhe cipa trunore dhe që shërben për kapjen, përpunimin dhe ruajtjen e njoftimeve të marra nëpërmjet organeve shqisore për ti shndërruar në lëvizje që janë mjeti i ndërveprimit me mjedisin e jashtëm.
Gjatë mesit të shekullit të 18-të, qyteti u bë një qendër ekonomike e rëndësishme që influenca e saj u shtri përtej kufijve të Kryepeshkopatës së Ohrit dhe arriti deri në botën Ortodokso-Lindore të Perandorisë Otomane: tregtia u zhvillua deri në Kryepeskopinë e Austrisë, Mbretërinë e Hungarisë dhe Saksoninë e Epërme.
Sipas historianit Suedez Johann Thunmann, që vizitoi Voskopojën në 1774, cdokush në qytet fliste gjuhën Vllahe; dhe shumë prej vllehëve flisnin edhe Greqisht, që përdorej për të shkruajtur kontrata gjatë tregëtisë, por në fakt qyteti ishte kryesisht i populluar nga Vllehët.
Manastiri ka rrethinë pitoreske me peisazhe të shkëlqyeshme, por simboli kryesor është Parku nacional "Pelister", vend me bukuri natyrore të rrallë, dy liqene glaciale të quajtura "Sytë e Pelisterit" dhe pisha me pesë gjethe Molika, formacione të llojit endemik terciar dhe ballkanik.
Mbeturinat nga Heraklea Linkestis janë argument për ekzistencën e qytetit antik, i themeluar nga Mbreti Filipi I Dytë në shekullin e 4-të p.e.s. Gjatë historisë Manastiri ishte i vendosur në rrugën e njohur romake Via Ignacia që i mundësoi qytetit të bëhet qendër relevante ekonomike, administrative, arsimore, mjekësore, diplomatike dhe kulturore.
Ka dhënë kontributin e vet në etnomuzikologjinë shqiptare, ka krijuar dhe riorkestruar shumë këngë e valle popullore shqiptare, nga të gjitha trevat e Shqipërisë, që nga Kosova, Tropoja, Shqipëria e Mesme e Labëria, duke i sjellë rifreskuara për publikun.
Më 23 gusht 1998, forcat serbo–jugosllave marshuan në drejtim të Kleçkës, ku ndodhej edhe Shtabi i Përgjithshëm i UÇK-së, por u pritën nga forcat e Ismet Jasharit në Luzhnicë, të cilët ndaluan Ushtrinë Jugosllave të depërtonte drejt Kleçkës për një ditë të tërë, duke qenë në numër të madh.
Më 24 gusht 1998, Ushtria Jugosllave kishte shtuar ofensivën e saj duke sulmuar forcat e Ismet Jasharit me topa të kalibrit të madh dhe raketa tokë-tokë, duke arritur përfundimisht të dëbojë UÇK-në nga Luzhnica dhe të pushtojë Kleçkën.
Më 14 qershor 1998, forcat serbo–jugosllave sulmuan dhe pushtuan Grykën e Carralevës dhe Qafën e Duhllës, të mbajtura nga forcat e Ismet Jasharit, tre ditë më vonë Ismet Jashari kundërsulmoi Ushtrinë Jugosllave, e cila po përgaditej të depërtonte drejt Luzhnicës.
Ishin KUMANOVA, ÇELIKU, e TOPI dhe shumë trima të tjerë të lirisë që shiheshin kudo në Kosovë, ata ishin në Likovc, Drenovc, Lladrovc, Kleçkë, Qafë Dulë, Malishevë, Jezerc ishin gjithëkund, ishin 1,2,3 u bënë shumë e më shumë.
Me të ishin: Fatmir Limaj, Haxhi Shala, Xhevë e Fehmi Lladrovci e shumë e shumë patriotë të tjer që nga diaspora do të vijnë të futen në zonat e okupuara të Drenicës legjendare aty ku Komandanti legjendar ADEM JASHARI e la amanet se: "KURRË KËTO TROJE NUK KANË QENË DHE NUK DO TË JENË SLLAVE, KANË QENË DHE DO TË JENË PËR MOTË E JETË TOKË SHQIPTARE".
Duke bërë këtë ndarje të detyrave (Ushtaret që ishin në këtë pik : Komandat Hoxha , Eroll Rexhepi nga Peja, Sabri dhe Shem Halimi , Avdyl dhe Brahim Alia , Sokoli nga Tropoja, ndërsa Xhem Ganija, Valdet Ganija, Ismet Maloku, Dem Maloku, Arif Maloku, Jah Ukshini, MIftar Ganija ).
kurse Qerimin e shpetoj dhe e terheku prapa bashluftetari i tij Eroll Rexhepi plagë të lehtë kishte marr Arif Maloki (gjatë kryerjes se një aksioni të suksesshëm me Xhem Ganin po ashtu nga fshati Gjocaj dhe një herrit edhe komandat i UÇK-ës për fshatin Gjocaj mu në mes të lëndinës se Zharrës dhe duke len dy ushtarak serb të vrarë në këtë grup ishin poashtu Ibrahim Jasiqi vëllau i dëshmorit Avdyl Jasiqi si dhe një Malësor nga Tropoja me emrin Sokol).
Kështu kjo betë e fituar ishte sukses i Komandat Agimit dhe pas kësaj beteje që la pas shum të vrarë dhe të plagosur Agimi bashkë me Rrustem Berishen qëndruan dhe u lidhen edhe me tej më djemtë e kësaj anë ku edhe vazhduan luftën dhe përgatitjet gjer në fund të çlirimit përfundimtar të atdheut duke shkaktuar edhe më teje dëme dhe duke qen i pari që pas 50 viteve të hekë kufirin shqiptaro-shqiptar.
Disa shembuj përfshijnë mik në shqip nga latinisht amicus, ose armik nga inimicus, arsye nga rationem, bekoj nga benedicere, qelq nga calix , kështjellë nga castellum, cent nga centum, gjel nga gallus, gjymtyrë nga iunctura, mjek nga medicus, rrjetë nga rete, shpresë nga sperare, vullnet nga voluntas
Më konkretisht, shkrimtarët nga Shqipëria e Veriut dhe nën ndikimin e Kishës Katolike përdorën letra latine, ata në Shqipërinë e Jugut dhe nën ndikimin e kishës ortodokse greke përdorën letra greke, ndërsa të tjerët në të gjithë Shqipërinë dhe nën ndikimin e Islamit përdorën shkronja arabe .
Këto përpjekje u intensifikuan pas Lidhjes së Prizrenit dhe kulmuan me Kongresin e Manastirit të mbajtur nga intelektualët shqiptarë nga 14 deri më 22 nëntor 1908, në Manastir , i cili vendosi se cili alfabet do të përdorte dhe çfarë do të ishte drejtshkrimi standard shqiptar.
Ky vendim politik i marrë në Prishtinë në vitin 1968 sot po sfidohet nga shkrimtarë, gazetarë dhe sidomos rinia që shkruan në internet si jo frutdhënës dhe diskriminues ndaj folësve të dialektit gegë, në veçanti ndaj kosovarëve të cilët tingëllojnë si emigrantë kur flasin gjuhën standarde shqipe.
Ndërsa fjalët për "tokën e punueshme", "misri", "gruri", "drithërat", "vreshtin", "zgjedha", "korrja", "mbarështimi i gjedhëve" etj janë lindje, fjalët për "lërim" 'fermë' dhe 'fermeri', praktikat bujqësore dhe disa mjete të korrjes janë të huaja.
Komunitetet shekullore që flasin dialektet shqiptare mund të gjenden të shpërndara në Kroaci , Greqi (Arbëreshët në Greqi, Çamëri dhe disa komunitete në rajonet e Maqedonisë Perëndimore dhe Trakës Perëndimore), Itali si dhe në Rumani dhe Ukrainë.
Çdo shtresë karakterizohet nga një trajtim i ndryshëm i shumicës së zanoreve, shtresa e parë që ka disa që ndjekin evolucionin e hershëm proto-shqip në gjuhën shqipe; shtresat e mëvonshme pasqyrojnë ndryshimet e zanoreve endemike në fund Latine dhe me sa duket Proto-Romance.
I-a dhashë librin atij drejtpërdrejtë është “him-it I-gave the-book to-him, e cila në anglishten standarde do të ishte “I gave the book to him.”Në përgjithësi, gramatika dhe dallimet formale të shqipes na kujtojnë greqishten moderne dhe gjuhët romane, veçanërisht atë rumune.
Andaj, në “një burrë i madh, modifikohet nga i madh, i cili paraprihet nga i, i cili pajtohet me termin për “njeri”; gjithashtu në “dy burra të mëdhenj”, mëdhenj, forma mashkullore e shumësit nga i madh, përcjellë emrin burra dhe paraprihet nga një pjesëz që pajtohet me emrin.
Gegërishtja ka nën-variantet më të dallueshme, prerjet të cilat janë lloje më veriore dhe lindore, që përfshinë ato të qyteteve të Shkodrës, rajonin e Maqedonisë së Veriut verilindore, Kosovën, Malin e Zi, Serbinë, dhe fshatin e izoluar Arbanasi të bregut të Kroacisë, Dalmacisë.
Për shkak se fjalët latine të përbashkëta vetëm me gjuhën rumune dhe shqipe janë dukshëm më të vogla se ato që janë të përbashkëta vetëm me romancën shqipe dhe perëndimore, Mihaesku argumenton se gjuha shqipe ka evoluar në një rajon me kontakt shumë më të madh me rajonet e romances perëndimore sesa me rajonet rumune, dhe e vendosi këtë rajon në Shqipërinë e tanishme, Kosovë dhe Maqedoninë Perëndimore, që përfshin në lindje deri në Manastir dhe Prishtinë.
Karakteristikat e Toskërishtes dhe Gegërishtes në trajtimin e gjuhës amtare dhe fjalëve të huaja nga gjuhë të tjera janë dëshmi se ndarja dialektale parapriu migrimin sllav në Ballkan, që do të thotë se në atë periudhë , shqiptarët po pushtonin pothuajse të njëjtën zonë rreth lumit Shkumbin, i cili shtrihej në linjën e Jireçekut.
Ky komision gjuhëtarësh e shkrimtarësh, krijuar nën pushtim-administrimin austro-hungarez, për të ndihmuar në formimin e një gjuhe letrare të përbashkët përmes afrimit të dy varianteve letrare në përdorim, vlerësoi të adaptojë idiomën gego-jugore të Elbasanit, si një urë në mes toskërishtes dhe gegërishtes dhe përcaktoi disa rregulla për drejtshkrimin e tij, të cilat ndikuan në njësimin e shqipes së shkruar.
Përshkrimi Anonim ka kapituj mbi viset e ndryshme të Greqisë bizantine, mbi Rashën, Bullgarinë, Ruteninë, Hungarinë, Poloninë, Boheminë si dhe një kapitull mbi Shqipërinë, një përshkrim të rrallë të këtij vendi dhe të këtij populli në shekullin e katërmbëdhjetë.
formimi i kohës së ardhshme dhe shprehjes së emrit – janë të ndara nga gjuhët tjera të Ballkanit por kanë një origjinë dhe zhvillim të pakuptueshëm, ku ndoshta ne te ardhmen mund të nxirët sekreti kodik i ndërtimit të tyre; Shqipja apo forma e sajë e hershme, shumë lehtë mund të jetë burimi për të zbërthyer mënyrën e ndërtimit te gjuhës se pare universale para çarjeve të mëdha dialektore dhe me vone shendrimit te tyre ne gjuhe te veçanta.
Në traktatin e tij latin të quajtur Directorium ad passagiumfaciendum , Brokardi shënon fjalinë tashmë të njohur në letërsinë shqipe: “Licet Albaneses aliam omnio linguam a latina habeant et diversam, tamen litteram latinam habent in uso et in omnibus suis libris” (Shqiptarët kanë një gjuhë tjetër krejt të ndryshme nga latinishtja, megjithatë, përdorin shkronja latine në të gjithë librat e tyre).
Analiza të mëtejshme kanë sugjeruar se ajo ishte në një rajon malor dhe jo në një kodër ose bregdet: ndërkohë që fjalët për bimët dhe kafshët karakteristike të rajoneve malore janë tërësisht origjinale, emrat për peshk dhe për aktivitetet bujqësore janë marrë hua nga gjuhë të tjera.
Megjithatë, ata argumentuan se ky fakt nuk është i rëndësishëm, pasi shqipja ka humbur shumë nga fjalori dhe morfologjia e saj origjinale, dhe kështu kjo "lidhje që duket e ngushtë me gjuhët gjermanike mbështetet vetëm në disa ngjashmëri leksikore - pothuajse asnjë dëshmi fare"
Gjuha shqipe është pjesë e grupit gjuhësor indo-evropian dhe konsiderohet të ketë evoluar nga një prej gjuhëve paleo-ballkanike të antikitetit, megjithëse ende është e paqartë se cila gjuhë e veçantë paleo-ballkanike përfaqëson paraardhësin e gjuhës shqipe ose ku në Evropën Jugore jetonte popullata.
Ndahen në: shtatë zanore: A, E, Ë, I, O, U, Y, në 20 bashkëtingëllore: B, C, Ç, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, Q, R, S, T, V, X, Z, dhe në 9 tinguj: Dh, Gj, Ll, Nj, Rr, Sh, Th, Xh, Zh.
Në këtë rast, dy shtegtarë angloirlandezë me emrat Symeon Semeonis dhe Hugo Iluminator, që mund t’i quajmë shqip Simon Simoni dhe Hugo Iluminatori, kaluan në Shqipëri në vitin 1322 dhe Simoni shkroi përshtypjet e tij në një lloj udhëpërshkrimi.
Shqip, Baske dhe gjuhët mbijetuese keltike si Breton dhe Uellsisht, janë gjuhët jo-Romance që sot kanë këtë lloj gjërësish të gjerë latine që datojnë nga kohët e lashta romake, të cilat kanë pësuar ndryshime të shëndosha të lidhura me gjuhët.
Mendohet se përmendja e parë me shkrim në shqip ishte më 14 korrik 1284 në Ragusa ose Raguza në Kroacinë moderne kur në hetimet për një vjedhje në shtëpinë e Petro de Volcio nga Belena, një farë Matheus, biri i Markut prej Mençe, i cili ishte, siç duket, një dëshmitar i krimit, raportoi kështu: Dëgjova një zë duke thirrur në mal në gjuhën shqipe (Latinisht: “Audivi unam vocem clamantem in monte in lingua albanesca”).
Gjuha shqipe është gjuhë dhe degë e veçantë e familjes indo-evropiane që flitet nga rreth 7-10 milionë njerëz në botë, kryesisht në Shqipëri, Kosovë dhe Maqedoninë e Veriut, por edhe në zona të tjera të Evropës Juglindore ku ka një popullsi shqiptare, duke përfshirë Malin e Zi dhe Luginën e Preshevës.
Pas Kongresit të Drejtshkrimit, janë botuar një varg vepra të rëndësishme, që përcaktojnë normat e gjuhës standarde, siç janë "Drejtshkrimi i gjuhës shqipe" , “Fjalori i gjuhës së sotme letrare" , "Fjalori i shqipes së sotme" , "Fjalori drejtshkrimor i gjuhës shqipe" , "Gramatika e gjuhës së sotme shqipe, I Morfologjia" , "Gramatika e gjuhës së sotme shqipe, II Sintaksa" .
Kongresi i Drejtshkrimit të Shqipes, në të cilin morën pjesë delegatë nga të gjitha rrethet e Shqipërisë, nga Kosova, nga Maqedonia e Veriut dhe nga Mali i Zi dhe nga arbëreshët e Italisë, pasi analizoi të gjithë punën e bërë deri atëherë për njësimin e gjuhës letrare, miratoi një rezolutë, në të cilën përveç të tjerash, pohohet se “populli shqiptar ka tashmë një gjuhë letrare të njësuar”.
Në vitin 1968, u mblodh Konsulta Gjuhësore e Prishtinës, e cila, e udhëhequr nga parimi “një komb-një gjuhë letrare”, vendosi që projekti i ortografisë i vitit 1968, posa të miratohej e të merrte formën zyrtare në Republikën e Shqipërisë, do të zbatohej edhe në Kosovë.
Vendimet e Komisionit letrar shqip për gjuhën letrare e për drejtshkrimin e saj, u miratuan më vonë edhe nga Kongresi Arsimor i Lushnjës më 1920 dhe vijuan te zbatoheshin duke fituar terren në zyrat e shtetit dhe në shkolla (sidomos shkollat fillore - Xhuvani për një kohë të gjatë ishte sekretar i përgjithshëm i Ministrisë së Arsimit) deri në Luftën e Dytë Botërore.
Një nga fjalorët më të hershëm të gjuhës shqipe u shkrua në vitin 1693, i cili ishte një dorëshkrim i gjuhës italiane i shkruar nga kapiten i detit malazez Julije Balović Pratichae Schrivaneschae dhe përmban një fjalor shumëgjuhësh me qindra fjalë të përdorura më shpesh në jetën e përditshme në italisht, Slavo-Illiririsht , Greqisht, shqipe dhe turke.
Edhe pse shqipja është përmendur si "motra e çuditshme" për disa fjalë që nuk korrespondojnë me të afërmit e IE, ajo ka ruajtur shumë karakteristika proto-IE: për shembull, përemri demonstrative **ḱo- është stërgjyshor shqiptar ky/kjo dhe Anglisht he, por jo në anglisht this apo rusisht etot.
Projekti "Rregullat e drejtshkrimit të shqipes" i vitit 1967, pas një diskutimi publik, ai u paraqit për diskutim në Kongresin e Drejtshkrimit të Shqipes, që u mblodh në Tiranë, në vitin 1972, i cili ka hyrë në historinë e gjuhës shqipe dhe të kulturës shqiptare, si Kongresi i njësimit të gjuhës letrare kombëtare.
Formimi i gjuhës letrare kombëtare të njësuar , si varianti më i përpunuar i gjuhës së popullit shqiptar, ka qenë një proces i gjatë, që ka filluar që në shekujt XVI-XVIII, por përpunimi i saj hyri në një periudhë të re, në shekullin XIX, gjatë Rilindjes Kombëtare.
Alfabeti shqip ka tridhjetë e gjashtë shkronja dhe nga to shtatë zanore: A, E, Ë, I, O, U, Y, dhe 29 bashkëtingëllore: B, C, Ç, D, Dh, F, G, Gj, H, J, K, L, Ll, M, N, Nj, P, Q, R, Rr, S, Sh, T, Th, V, X, Xh, Z, Zh.
Ky është emri I kolonisë së dytë që do të thotë "Toka e Mojsh-ëve", e cila na lënë të besojmë se I tërë fshati dikur I takonte njëfarë zotëri Mojš-it, emër I cili do të mund të ishte një shkurtesë e përbërjes sllavë, së emrit Mojtech I njëjtë me emrat Vojtech ose Mojmír.
Gjuhëtarja e njohur nga SHBA, Janet Byron e ka vlerësuar këtë punë ndër të tjera me këto fjalë "analizë e sintetizuar për shqipen nga fonologjisti Anastas Dodi. Një punë pionieri për shqipen" (shih Selection among Alternates in Language Standardization: The Case of Albanian, The Hague, Motion, 1976).
Duke njohur nga afër punën shkencore të prof. A. Dodit, kryetari i Akademisë së Shkencave dhe Arteve në Prishtinë, studiuesi dhe gjuhëtari i respektuar, prof. Rexhep Ismajli shkruan: "Vlera e punës ngulmuese të Anastas Dodit në fushën e fonetikës se gjuhës së sotme shqipe është e madhe. Gjurmët e punë se tij në këtë disiplinë të studimeve të shqipes janë të pashlyeshme."
Këto punime që nisën në vitet ’60, do të vazhdonin në Paris në Institutin e Studimeve Linguistike e Fonetike të Parisit ku u specializua për aspektin akustik të tingujve, në kuadrin e fonetikës eksperimentale, pranë fonetikanit të njohur R.Gsell dhe linguistit të famshëm B. Malmberg; si dhe në mesin e viteve '90 në Institutin e Gjuhësisë të Universitetit të Bonn-it, në Republikën Federale të Gjermanisë.
Njihet me botimet më të fundit të studimeve të fonetikës dhe të fonologjisë në planin ndërkombëtar, jep edhe përvojën e grumbulluar në gati gjysmë shekulli studimesh personale dhe përfundon me sukses librin "Fonetika dhe fonologjia e gjuhës shqipe", që u botua nga Akademia e Shkencave në Tiranë në vitin 2004.
Gjatë këtyre viteve, krahas detyrave të tjera si zëvendesdekan i Fakultetit të Historisë dhe Filologjisë dhe sekretar shkencor i Seksionit të Shkencave Shoqërore të Akademisë së Shkencave , ai vazhdon pa ndërprerje mësimdhënien në universitetet e Tiranës, Prishtinës, Shkupit, ku studentët përdornin librin e tij të fonetikës.
Ai, së bashku me kolegët e komisionit nismëtar, kryen një veprimtari të gjerë organizative duke marrë kontakt me figurat me të shquara të gjuhësisë në trevat kombëtare dhe albanologë të huaj për të afruar pikëpamjet, veprimtari që përbën në vetvete një aktivitet shkencor të mirëfilltë.
Ai ka qenë pjesëmarrës në veprimtaritë më të rëndësishme të filologëve dhe të linguistëve në botë, si në Kongresin XIV Ndërkombëtar të Linguistikës në Berlin , në kongreset Ndërkombëtare të Studimeve Ballkanike dhe të Evropës Juglindore në Sofie, Athinë, Bukuresht, në Kolokiumin Ndërkombëtar për gjuhët polinomike në Korsikë etj.
3 Që në të rriturit e shëndetshëm, HMB ka treguar të rrisë fitimet e nxituara nga stërvitja në madhësinë e muskujve, forcën e muskujve dhe masën trupore të dobët, zvogëlimin e dëmtimit të muskujve dhe shpejtimin e shërimit nga stërvitja?
Kuadri qeverisës i Pensilvanisë frymëzoi Kushtetutën e SHBA-së, e cila, së bashku me Deklaratën e Pavarësisë, u hartua në Sallën e Pavarësisë në Filadelfia; qyteti priti gjithashtu konventën e parë dhe të dytë kushtetuese që udhëhoqi Revolucionin Amerikan.
Qytetet e klasit të parë dhe të dytë qeverisen nga një formë "kryetar i fortë bashkie" i qeverisjes së kryebashkiakëve-këshillit, ndërsa qytetet e klasit të tretë qeverisen ose nga një formë qeverisjeje "kryetar i dobët" ose një qeverisje këshilli-menaxher.
Kostandinopoja ishte "Roma e Re (Nova Roma emër që mori nga krijuesi i tij Perandori romak Kostandini I, i cili konsiderohet ilir nga Dardania), me 11 maj të vitit 330) kryeqyteti i Perandorisë Bizantine, pas pushtimit osman në vitin 1453 u bë kryeqyteti i Perandorisë Osmane.
Qyteti u bë i famshëm për kryeveprat e tij arkitekturore, të tilla si Ajasofja, katedralja e Kishës Ortodokse Lindore, e cila shërbeu si selia e Patrikanës Ekumenike, Pallati i shenjtë Perandorak ku jetonin perandorët, Kulla e Gallatës, Hipodromi, Porta e Artë e Mureve Tokësore dhe pallate të pasura aristokratike.
Universiteti i Kostandinopojës u themelua në shekullin e pestë dhe përmbante thesare artistike dhe letrare përpara se të pushtohej në vitet 1204 dhe 1453, duke përfshirë librarinë e tij të madhe perandorake e cila përmbante mbetjet e Librarisë së Aleksandrisë dhe kishte 100,000 vëllime.
Nga fillimi i shekullit të 15-të, Perandoria Bizantine u reduktua vetëm në Kostandinopojë dhe rrethinat e saj, së bashku me Morenë në Greqi, duke e bërë atë një enklavë brenda Perandorisë Osmane; pas një rrethimi 53-ditor, qyteti përfundimisht ra në duart e osmanëve, të udhëhequr nga Sulltan Mehmeti II, më 29 maj 1453, ku më pas ai zëvendësoi Edrenenë si kryeqytetin e ri të Perandorisë Osmane.
Ishte veçanërisht e rëndësishme për ruajtjen në libraritë e tij të dorëshkrimeve të autorëve grekë dhe latinë gjatë një periudhe kur paqëndrueshmëria dhe çrregullimi shkaktuan shkatërrimin e tyre masiv në Evropën Perëndimore dhe Afrikën veriore: në rënien e qytetit, mijëra prej tyre u sollën nga refugjatët në Itali dhe luajti një rol kyç në stimulimin e Rilindjes dhe kalimin në botën moderne.
Gipuzkoa, pjesa më e madhe e Biskajës, disa komuna në kufirin verior të Álavës dhe zona veriore e Navarrës formuan bërthamën e zonës së mbetur baske-folëse përpara se të futeshin disa masa në vitet 1980 për të forcuar rrjedhshmërinë në baskisht.
Në të kundërt, pjesa më e madhe e Álavës, pjesa më perëndimore e Biskajës, dhe Navarra qendrore dhe jugore janë të populluara kryesisht nga folës vendas të spanjishtes, ose sepse baskishtja u zëvendësua nga spanjishtja gjatë shekujve , ose sepse mund të mos jetë folur kurrë atje .
Në pjesën spanjolle, shkollat në gjuhën baske për fëmijë dhe qendrat e mësimdhënies baske për të rritur e kanë sjellë gjuhën në zona të tilla si Enkarterri perëndimor dhe Ribera del Ebro në Navarrën jugore, ku nuk dihet të jetë folur ndonjëherë gjerësisht; dhe në Bask Francez, këto shkolla dhe qendra pothuajse e kanë ndalur rënien e gjuhës.
Asgjë nuk dihet për kufijtë e këtij rajoni në kohët e lashta, por në bazë të toponimeve dhe epigrafeve duket se në fillim të epokës së përbashkët shtrihej deri në lumin Garonë në veri ; të paktën deri në Val d'Aran në lindje , duke përfshirë tokat në të dy anët e Pirenejve ; kufijtë jugorë dhe perëndimorë nuk janë fare të qartë.
Në 1807, baskishtja flitej ende në gjysmën veriore të Álavës - duke përfshirë kryeqytetin e saj Vitoria-Gasteiz - dhe një zonë të gjerë në Navarrën qendrore, por në këto dy provinca, baskishtja përjetoi një rënie të shpejtë që e shtyu kufirin e saj drejt veriut.
Përgjatë lumit në krahinën e Mokrës ka edhe mjaft vende te përshtatshme për peshkim dhe vende të tjera piktoreske që mund të vizitohen si Selca e Poshtme në Krahinën e Mokrës me një vendbanim Ilir të lashtë, ura e Golikut në fshatin Golik atje ku bashkohen tre degë të lumit Shkumbin, etj.
Neni 5 i traktatit të Atlantikut të Veriut, që kërkon që shtetet anëtare t'i vijnë në ndihmë çdo shteti anëtar që i nënshtrohet një sulmi të armatosur, u thirr për herë të parë dhe të vetme pas sulmeve të 11 shtatorit, pas së cilës trupat u vendosën në Afganistan.
Organizata ka operuar një sërë rolesh shtesë që atëherë, duke përfshirë dërgimin e trajnerëve në Irak, ndihmën në operacionet kundër piraterisë dhe në vitin 2011 zbatimin e një zone ndalim-fluturimi mbi Libi në përputhje me Rezolutën e Këshillit të Sigurimit të OKB-së 1973.
Në samitin pasues të Uellsit të vitit 2014, udhëheqësit e shteteve anëtare të NATO-s u zotuan zyrtarisht për herë të parë që të shpenzonin ekuivalentin e të paktën 2% të prodhimit të tyre të brendshëm bruto për mbrojtjen deri në vitin 2024, që më parë kishte qenë vetëm një udhëzues joformal.
Politikisht, organizata kërkoi marrëdhënie më të mira me vendet e reja autonome të Evropës Qendrore dhe Lindore, dhe forume diplomatike për bashkëpunimin rajonal midis NATO-s dhe fqinjëve të saj u krijuan gjatë kësaj periudhe të pas Luftës së Ftohtë, duke përfshirë nismën e Partneritetit për Paqe dhe Dialogut Mesdhetar në 1994, Këshilli i Partneritetit Euro-Atlantik në 1997 dhe Këshilli i Përhershëm i Përbashkët NATO-Rusi në 1998.
Traktati i Atlantikut të Veriut ishte kryesisht i fjetur derisa Lufta Koreane nisi krijimin e NATO-s për ta zbatuar atë, me anë të një strukture të integruar ushtarake: Kjo përfshinte formimin e Shtabit Suprem të Fuqive Aleate në Evropë në 1951, i cili miratoi Strukturat dhe planet ushtarake të Western Union, duke përfshirë STANAG-të dhe SOFA-të dypalëshe.
Pas Konferencave të Londrës dhe Parisit, Gjermanisë Perëndimore iu lejua të riarmatosej ushtarakisht, pasi ajo u bashkua me NATO-n në maj 1955, e cila ishte, nga ana tjetër, një faktor kryesor në krijimin e Traktatit të Varshavës të dominuar nga sovjetikët, duke përcaktuar dy anët kundërshtare të Lufta e ftohte.
Ndryshimet e shkaktuara nga kolapsi i Bashkimit Sovjetik në ekuilibrin ushtarak në Evropë që nga traktati CFE u njohën në Traktatin e Forcave të Armatosura Konvencionale të Përshtatura në Evropë, i cili u nënshkrua në samitin e Stambollit të vitit 1999.
Më 4 mars 1947, Traktati i Dunkirkut u nënshkrua nga Franca dhe Mbretëria e Bashkuar si një Traktat i Aleancës dhe Ndihmës së Ndërsjellë në rast të një sulmi të mundshëm nga Gjermania ose Bashkimi Sovjetik pas Luftës së Dytë Botërore.
Bisedimet për një aleancë të re ushtarake, e cila mund të përfshijë edhe Amerikën e Veriut, rezultuan në nënshkrimin e Traktatit të Atlantikut të Veriut më 4 prill 1949 nga shtetet anëtare të Unionit Perëndimor plus Shtetet e Bashkuara, Kanada, Portugali, Itali, Norvegji.