polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Rusia: përgjatë kësaj epoke vazhdoi arkitektura tradicionale ruse me ndikim bizantin, por përthithi edhe disa ndikime të Rilindjes italiane nëpërmjet arkitektit bolonjez Aristotele Fioravanti, që në vitin 1475 udhëtoi në Rusi me ftesë nga Ivani III, ku ndërtoi katedralen e Dormitionit në Kremlin ; një tjetër arkitekt italian, Aloisio Nuovo, u ngarkua të ndërtonte katedralen e Kryeengjëllit Mikel gjithashtu në Kremlin .
Në skulpturat e bëra për këtë varr, si Moisiu i famshëm, shfaqet e ashtuquajtura tmerrshmëri mikelanxholeske: një emocio intensiv dhe ndonjëherë i përmbajtur që manifestohet te anatomia e përvuajtur, e ekzagjeruar dhe nervoze —muskuj në tension—, poza të përdredhura dhe kënd shikimi shumë të studiuar.
Në vitet e fundit të shekullit, gjurmët e Michelangelo-s kishin kopjet e tija te Benvenuto Cellini (Perseu i Loggia dei Lanzi të Firences, hapësirë e konceptuar si muze i skulpturës në qiell të hapur), te Bartolomeo Ammannati, Giambologna dhe Baccio Bandinelli, që do ti ekzagjeronin elementet më sipërfaqësore të veprës së mjeshtrit, duke u vendosur të gjithë në rrymën manieriste.
Ndërkohë që në Itali zhvillohej Cinquecento-ja shkolla flamande e pikturës arriti një zhvillim të konsiderueshëm, si trashëguese dhe vazhduese e traditës së vonë gotike më parë të përfaqësuar nga Jan van Eyck, Rogier van der Weyden dhe mjeshtra të tjerë të mëdhenjë.
Ky interes vërehet në vepra me karakter më pak të idealizuar se ai italian, me një prirje të theksuar për detajet e imta, gati mikroskopike që aplikonin në piktura —ndikimi i mjeshtrave të gotikut të vonë tashmë i përmendur dhe Miniatura—, dhe prirja nga dekorimi, pa shumë interes për diskutimet teorike.
Ajo që dallohet thelbësisht në arkitekturën e Quattrocento-s së Rilindjes së Lartë është dekorimi minucioz , kupolat me damarë, me disa elemente gotike dhe fasadat simetrike të kateve të mbivendosur apo me bunjato (pallati Rucellai, i Bernardo Rossellino-t, projekti i Albertit, pallati Pitti).
Arkitektët më të shquar të kësaj periudhe qenë Brunelleschi (Bazílika e San Lorenzo-s, 1420; Bazílika e Santo Spirito-s, 1436) dhe Leon Battista Alberti ; dhe vepra kryesore qe katedralja e Santa María del Fiore-s së Firences dhe kupola e saj e famshme, vepra të Brunelleschi-t.
Burdach megjithatë vë në dukje se si konceptet e rilindjes dhe rinovimit në vetëvete qenë një prerogativë tashmë e Mesjetës, për shembull gjallërimi fetar që kishte ndodhur me Gioacchino da Fiore-n dhe Françeskun e Asizit, që synonte të rizbulonte përmasat e brendshme të individit.
Filologjia humaniste është një ushtrim i prirur të formonte shpirtin kritik, për ti dhënë kuptim përmasës historike (humanistët patën të parët vetëdijen e shkëputjes nga bota antike, inekzistente në Mesjetë), për të rinovuar shijen estetike dhe ngulitjes te njeriu të kuptimit të jetës si përmasë qytetaredhe vetëdijen e zotërimit të gjithë aftësive të vendosura nga natyra.
Françesku i I nxiti formimin e artistëve francezë sipas drejtimit të mjeshtrave italianë, si Niccolò dell'Abbate apo Primaticcio, ky i fundit duke qenë përgjegjës për dekorimin e pallatit të Fontainebleau dhe organizimin e festave të oborrit, si dhe duke mbajtur nën urdhëra shumë artizanë dhe artistë.
Kjo bashkëjetesë talentesh, shkollash, disiplinash dhe gjinishë i dha origjinë të ashtuquajturës «shkolla piktorike e Fontainebleau», një derivim i manierizmit piktorik italian që përfshinte erotizmin, luksin, temat profane dhe alegoritë, të gjitha këto shumë të pëlqyera nga klientela kryesore, aristokracia.
Pa dyshim, piktori francez më i rëndësishëm i periudhës, një nga portretistët më të mëdhenjë të të gjitha kohërave, megjithëse pjesa më e madhe e veprave të tij ka humbur, qe François Clouet, që tejkaloi të atin, gjithashtu i vlerësuar, Jean Clouet, në besnikërinë e plazmimit të jetës së të fuqishmëve të kohës, me një thellësi psikologjike dhe shkëlqim formal, pararendëset e të cilit duhen kërkuar te Jean Fouquet, piktor i madh i shekullit të XV megjithëse në orbitën gotike.
Edhe në fushën e arteve pamore risitë rilindase i kishin hedhur themelet në shekullin e XIV: për shembull kërkimet intuitive mbi hapësirën të Giotto-s, të Ambrogio Lorenzetti-t apo të miniatorëve francezë të Gotikut ndërkombëtar u thelluan dhe çuan në nivele të skajshme saktësie, që arritën të prodhonin rezultate revolucionare.
Arkitektura bëhet harmoni, proporcione, simetri dhe pasqyron përmasën e re harmonike dhe sinergjike që njeriu gjeti në raportin me natyrën dhe me Zotin, një raport tashmë jo më i karakterizuar nga timor dei mesjetar (që përkthehej në arkitekturë në lartësinë marramendëse të kishave gotike, që e bënte besimtarin që hynte të ndihej i vogël përball Gjithëpushtetshmërisë së pamasë).
Për më tepër u rrit edhe koleksionizmi dhe u shfaqën të ashtuquajturat «dhoma të artit» , përgjithësisht në përkatësi të personazheve aristokratë dhe mbretërorë, disa nga dhomat ku u ekspozuan objekte arti të të gjitha llojeve, duke përfshirë edhe minerale ose mostra natyrore, të florës dhe faunës; një nga më të afermuarit qe ajo e Rudolfi II Habsburg në Pragë.
Për sa i përketë arteve plastike, Rilindja spanjolle përzieu elemente të marr nga Italia —nga e cila erdhën disa artistë, si Paolo de San Leocadio, Pietro Torrigiano ose Domenico Fancelli— me traditën vendore dhe me disa ndikime të tjera —Flamndra, për shembull, ishte shumë në modë në këtë periudhë për shkak të marrdhënieve intensive tregëtare dhe dinastike që e bashkonin këtë vend me Spanjën—.
Në Spanjë nuk mbërriti plotësisht, pasi, jehona e Quattrocento-s italiane —vetëm nëpërmjet familjes Borja shfaqen artistë dhe vepra të kësaj epoke në zonën levantine—, gjë që përcaktoi që arti rilindas i Spanjës të shkëputej në mënyrë të menjëhershme nga Arti gotik për në artin e Manierizmit.
Lindi kështu një vizion më antropocentrik i botës, i palidhur me fenë dhe teocentrizmin mesjetar, ku njeriu dhe përparimet teknike do të përbënin formën e re të vlerësimit të botës: humanizmi, një term fillimisht i aplikuar për specialistët e disiplinave greko-latine , që do shtrihej te filozofët, artistët, shkencëtarët dhe çdo studiues i degëve të ndryshme të dijes që filluan kështu të shtoheshin në një koncept të kulturës së përgjithshme.
Në qytet, në të njëjtën kohë me një lulëzim ekonomik, megjithëse jetëshkurtër, dhe me disa suksese ushtarake dhe politike, u hap një sezon në të cilin lidhjet me zanafillën romake, ndërkaq kurr të munguar, u konsoliduan dhe prodhuan një gjuhë figurative rrënjësisht të ndryshme nga ajo atëherë mbizotëruese e gotikut ndërkombëtar.
Me stil më të përparuar qenë kështjellat e Loira-s, bashkë me rezidencat mbretërore dhe fisnike që tregojnë pamjet më karakteristike të Rilindjes franceze: dekorativizmi i traditës manieriste, karakteristikat gotikexhante të strukturave dhe, ndoshta më e reja: një bashkim i përkryer i ndërtesave me natyrën rrethuese, siç duket në urën e hijshme të kështjellës së Chenonceau-së.
Autorët më të shquar të kësaj periudhe qenë Lorenzo Ghiberti , Andrea del Verrocchio , Donatello, punishtja e vëllezërve Della Robbia —që futën qeramikën qelqore dhe të polikromuar si risi, duke e përdorur në dekorimin e ndërtesave—, Jacopo della Quercia, Desiderio da Settignano dhe Bernardo Rossellino.
Është merita e tij për shpëtimin e monumentit përkujtues publik —Prijësi Gattamelata është një nga statujat e para në bronx që nga antikiteti—, përdorimi heroik i nudos dhe humaniteti intensiv i figurave, duke arritur te rastet e portretit, por pa braktisur asnjë orientim qartësisht idealist.
Në vazhdim, duke nisur nga Pesëqinta e hershme, Roma, kryeqyteti i kundërreformës, do të bëhej qendra e padiskutuar e artit, që do përvetësonte një gjuhë të maturuar falë veçanërisht Michelangelo Buonarroti-t dhe Raffaello Sanzio-s, që nisin Manierizmi-n me kërkimin e një kanoni të përsosur, që do të bëhej model për tu riprodhuar (Mëshira Vatikanase e Michelangelo-s mund të shihet, në këtë kuptim, si konkluzioni i këtij rrugëtimi artistik).
Megjithatë, ndoshta më i shquari qe projekti që përfshiu praktikisht krijuesit e të gjitha fushave artistike, disa të ardhur drejtpërdrejtë nga Italia, si piktorët Francesco Primaticcio dhe Rosso Fiorentino, skulptori i famshëm Benvenuto Cellini dhe arkitekti Sebastiano Serlio, autor i rëndësishëm i traditës së arkitekturës nga i cili njihen vetëm pak vepra përveç këtij pallati.
Etapa të ndryshme historike shenjuan zhvillimin e Rilindjes: e para ka si hapësirë kronologjike gjithë shekullin e XV: është quajtur Quattrocento, dhe përfshinë Rilindjen e hershme —e quajtur gjithashtu edhe «Rilindje e ulët»—, që u zhvillua në Itali; e dyta lindi në shekullin e XVI dhe u quajt Cinquecento: nën dominimin e artistëve që u referohen si klasicist ose Rilindje e Lartë —e quajtur gjithashtu «Rilindje e plotë»—, që përqëndrohet në çerekun e parë të shekullit.
Megjithëse vazhduan të realizonin vepra fetare, edhe te këto të fundit vërehet një atmosferë e qartë profane; u rifut nudoja dhe interesi për anatominë dhe u shfaqën tipologji të reja teknike dhe formale, si relieve në stiacciato dhe tondo-ja, apo kompozimi në formë disku; gjithashtu ikonografia u rinovua me tema mitologjike, alegorike dhe heroike.
Artisti krijoi vetëdijen e individit me vlera të çmuara, u ndje i tërhequr nga kultura dhe dija në përgjithësi, dhe nisi të studionte modelet e antikitetit, ndonjëherë studionte disiplina si Anatomia dhe eksperimentonte teknika të reja, si dritë-hijet dhe Prespektiva, duke i zhvilluar pa masë format e paraqitjes së botës natyrore me besnikëri.
Paradigma e kësaj sjelljeje të re është Leonardo da Vinçi, që u interesua mbi degë të shumëfishta të dijes, por në të njëjtën mënyrë Michelangelo Buonarroti, Raffaello Sanzio, Sandro Botticelli dhe Donato Bramante qenë artistë të frymëzuar nga imazhet e antikitetit dhe të shqetësuar për të zhvilluar teknika të reja skulpturore, piktorike dhe arkitektonike, ashtu si për muzikën, poezinë dhe ndjeshmërinë e re humaniste.
Emblematikë qenë në këtë kuptim dy udhëtimet e Albrecht Dürerit në Venecia , ku artisti gjenial gjerman mundi të konstatonte edhe, me njëfarë hidhërimi, statusin e lartë që gëzonin artistët në tokën italiane, përkundrejt figurës së artizanëve të thjeshtë, si mbetje mesjetare, që ishte në rendin e ditës, edhe në një qytet të pasur dhe kozmopolitan si Nurembergu i tij.
Me shfaqjen e këtyre tre mjeshtrave të mëdhenjë, artistët bashkëkohës mendonin se arti ka arritur kulmin e tij —koncept i pohuar në veprën e Giorgio Vasarit Jetët— dhe u përpoqën ti përvetësonin këto arritje, nga një anë dhe në kërkimin e një stili të vetin dhe origjinal si formë tejkalimi.
Në Flandër dolën gravuristë të shquar në qytetin e Antëerpen-it, si vëllezërit Wierix, autorë të stampave me teknikë dhe imtësi të shkëlqyera, megjithëse të bazuara në kompozime të tjera; Hieronymus Cock, që riprodhoi vepra të shumta të Brueghel-it.
Ndërsa termi "Rilindje" dhe imazhi ideal i periudhës që ky përcakton është fryt i historiografisë së Tetëqintës, në veçanti atësia e përkufizimit mund ti atribuohet historianit francez Jules Michelet që e përdori në 1855 për të përcaktuar "zbulimin e botës së njeriut" që do të merrte udhë në shekullin e XV.
Mund të vërehet jehona e gjykimeve përbuzëse të shprehura nga rilindësit përkundrejt Mesjetës, term që sajohet pikërisht në epokën humaniste nga Flavio Biondo për të treguar një periudhë "të errët" që ai ia kundravendoste me vendosmëri të tashmes së tij, që do të karakterizohej nga ana tjetër nga rinisja e studimeve mbi letërsinë dhe kulturën e Greqisë së Lashtë dhe Romës së lashtë.
Ky monark, mecenat i madh i arteve dhe i afeksionuar ndaj gjithëçkaje që vinte nga Italia, përkrahu mjeshtra të rëndësishëm, duke marr shërbimet e tyre për oborrin francez —midis tyre qe vetë Leonardo da Vinçi, që vdiq në kështjellën e Cloux-it—, në kohën që kishte ndërmarr një program ambicioz kulturor që revolucionarizoi zhvillimin e arteve në vend.
Në Italinë rilindase u shfaqën kostumet më të pasura dhe spektakolare të historisë, me ngjyra të ndezura dhe forma imagjinuese dhe origjinale, që i jepnin rëndësi të madhe mëngëve, palëve dhe varjen e copave në formë vertikale, me funde të qëndisura dhe kalime të pasura.
Megjithë humbjen e hegjemonisë në këtë fushë, ku asnjë formë nuk qe përfundimtare, dolën figura të mëdha në entuziazmin e projekteve mbretërore; duhet vënë në dukje karakteri zbukurues dhe dekorues që patën skulpturat, duke iu nënshtruar projektit të përgjithshëm të ndërtesave dhe të të integruara në to.
Në këtë mënyrë, mund të veçojmë si në disiplinat e tjera artistike, dy periudha: «klasicizmi» i fillimit të shekullit, me autorë si Bramante, Michelangelo, Antonio da Sangallo i Vjetri, apo Jacopo Sansovino; dhe «manierizmi», që duke nisur nga viti 1530, me autorë kryesor Andrea Palladion, Giorgio Vasarin, Giulio Romanon, Jacopo Vignolan dhe Vincenzo Scamozzi-n.
Historianët, midis të cilëve qenë të shquarit Flavio Biondo , Machiavelli dhe Guicciardini , braktisën vizionin e lidhur me një koncept kohor të karakterizuar nga ardhja e Krishtit, për të zhvilluar një analizë të ngjarjeve të konceptuar në mënyrë laike, me një sjellje kritike ndaj burimeve.
Nuk ka dyshim se Rilindja evoluoi në masë të madhe nga arti mesjetar, një pjesë e të cilit nuk e vlerësonte dhe imitonte artin klasik; por artisti rilindas kërkoi me ngulmim të shkëputej nga etapa e mëparshme, që e nënvlerësonin për mbivendosjen e vlerave fetare dhe stilin anti natyralist, i rrjedhur jo nga një paaftësi teknike për të imituar natyrshmërinë, por nga një vullnet për ta shmangur duke theksuar vlera të tjera më subjektive, të lidhura me spiritualitetin.
Pa dyshim, vetë artisti rilindas nuk e vlerësonte këtë fakt dhe ndihej i ndryshëm, «i rilindur»; kështu, Lorenzo Valla nisi të pohonte se nuk e dinte pse artet «kanë arritur në atë pikë dhe gati të vdekuara; as pse kanë rilindur në këtë epokë; duke u shfaqur dhe triumfuar shumë artistë dhe shkrimtarë të mirë».
Artet industriale morën një zhvillim të madh për shkak të shijes për luksin e klasave të reja të pasjura: u zhvillua ebanisteria, mbi të gjitha në Itali dhe Gjermani, ku u shqua teknika e intarsit, zbukurime në dru të me tone të ndryshme për të krijuar efekte lineare apo një lloj imazhi.
Më tej u shfaqën artistë që kishin përvetësuar risitë italiane bashkëkohëse, si Vicente Macip dhe i biri i tij Juan de Juanes —të ndikuar nga Raffaello Sanzio—, Luis de Morales, Juan Fernández de Navarrete dhe leonardeskët Fernando Yáñez de la Almedina dhe Hernando de los Llanos.
Disa nga mecenatët më të dalluar qenë: fiorentini Lorenzo de Medici, i quajtur «i Mrekullueshmi»; Federico da Montefeltro, duka i Urbino-s; Ludovico Gonzaga, markezi i Mantovës; Alfonsi V de Aragón, mbreti i Napolit; Francesco I Sforza dhe Ludovico Sforza, dukët e Milanos; për më tepër dhe papët dhe kardinalët e kishës.
Ndonjëherë bëhej fjalë për udhëtime të izoluara, pa pasoja në çështjet artistike vendore, herë të tjera, falë interesit të mbretërve, princave dhe zotërinjve, u asistua në një prani më konsistente dhe të lidhura në kohë, të afta të nisnin shkolla të mirëfillta me prejardhje italiane.
Rasti më emblematik ndoshta është oborri i Françoisit I të Francës, ku artistë si Leonardo da Vinçi, Rosso Fiorentino, Francesco Primaticcio, Benvenuto Cellini dhe të tjerë u mirëpritën dhe përkrahën, duke i dhënë jetë të ashtuquajturës Shkolla e Fontainebleau, farkëtuese e rëndësishme e Rilindjes së vonë.
Vlerësimi i gjithë potencialeve njerëzore është në bazën e dinjitetit të individit, me refuzimin e ndarjes midis shpirtit dhe trupit: kërkimi i kënaqësisë dhe lumturisë mondane nuk do të mbulohej më me fajësi dhe pandershmëri, por përkundrazi do të lavdërohej në gjithë format e sajë .
I famshëm është pohimi i marr nga bota antike homo faber ipsius fortunae , që u rimorr edhe në shprehjen De hominis dignitate të Pico della Mirandola-s, një lloj menifesti i mendimit të epokës, ku njeriu është paraqitur si "i lirë dhe farkëtues sovran i vetëvetes", me fuqinë hyjnore të lënë tashmë në sfond
Rilindja, e përjetuar nga pjesa më e madhe e protagonistëve të saj si një kohë ndryshimi, çoi në një mënyrë të re konceptimi të botës dhe vetëvetes, nëpërmjet ideve të humanizmit, të lindur në letërsi në shekullin e XIV nga interesi i rilindur për studimet klasike, mbi të gjitha të Françesko Petrarkës, duke arritur të ndikonte për herë të parë si artet pamore ashtu dhe mentalitetin mbizotërues.
vetëdija e thyerjes midis botës moderne dhe antikitetit, nga ndërprerja e përfaqësuar nga "shekujt e errët", më vonë të quajtur mosha e mesme ose Mesjetë, obskurantizmi i supozuar i së cilës megjithatë qe instrumentalizuar pikërisht për të theksuar prurjet rinovuese të epokës së re.
Në libër Vasari u përpoq të përkufizonte çfarë ai përshkruante si shkëputjen nga barbaritë e artit gotik: artet ranë në një dekadencë me kolapsin e Perandorisë Romake dhe vetëm artistët e Toskanës, duke filluar me Cimabue dhe Giotto di Bondone filluan ta rekuperonin këtë rënie të arteve.
Në Itali, epiqendra kulturore e Rilindjes, ndarja e territorit në qytet-shtete me regjime të ndryshme politike —republika si Firencia ose Venecia, shtete monarkike si Milano dhe Napoli apo dominimi i papës në Romë— bëri të ngrihej një elitë ekonomike që përkrahte kulturën dhe artin si instrumente propagande të shtetit, duke rivalizuar me njëri-tjetrin në madhështi dhe shkëlqim.
Së bashku me figurën themelore të Albrecht Dürer-it dolën artistë të tjerë të mëdhenjë, si Lucas Cranach i Vjetri, piktori përfaqësues i Reformës protestante; Hans Baldung Grien, futësi i tematikave ogurzeza dhe të reja, të derivuara nga arti mesjetar; Matthias Grünewald, një nga paraprendësit e ekspresionizmit; Albrecht Altdorfer, peizazhist i shkëlqyer; dhe Hans Holbein i Riu, që e zhvilloi pothuajse të gjithë artin e tij të përqëndruar te portreti, në Angli.
Një pjesë e mirë e lindjes së këtyre vlerave të reja, ku artisti dhe letrari do të lartësohen nëpërmjet nga personazhe me origjinë fisnike, të ardhur nga sistemi i qytet-shteteve italiane të tipit të republikan, duke shmangur kështu mënyrat autoritare të aristokracisë dhe klerit, me shoqëri që vlerësonin më shumë meritën se sa prejardhjen nga një familje e caktuar.
Një rinovim artistik i pavarur nga ai i gadishullit Apenin qe ai i Flandrës në fillim të shekullit të XV, e ashtuquajtura periudhë e Primitivëve flamand, që ndonjëherë nga historiografët është treguar si një "Rilindje" tjetër, duke ndarë disa karakteristika teorike me Rilindjen italiane, si kërkimi i rinovuar i realizmit në art, por gjithësesi pa patur një bazë po kaq të fortë teorike dhe letrare.
Reforma synonte rinovimin e Kishës romane, duke stigmatizuar lëshimet dhe korrupsionin siç kishte ndodhur edhe më parë në tentativa të ndryshme rinovimi qoftë së brendshmi ashtu edhe së jashtmi vetë Kishës, por përfundoi duke ndërtuar një realitet të pavarur jo vetëm nga intrasigjenca e pozicioneve përkatëse ideologjike, por edhe për shkak të zhvillimeve politike me të të cilat ishte e ndërthurur.
Estetika rilindase u bazua si në antikitetin klasik ashtu dhe në estetikën mesjetare, për të cilën ndonjëherë rezultonte mjaft kontradiktore: bukuria lëkundej midis një konceptimi realist të imitimit të natyrës dhe një vizioni ideal të përsosmërisë mbinatyrore, duke e parë botën natyrore si mjetin për tu ngjitur në një përmasë mbinatyrore.
Rilindja e vuri theksin te imitimi i natyrës nëpërmjet Prespektivës apo studimit të përmasave, si ato të realizuar nga Luca Pacioli mbi Prerjen e artë: te De Divina Proportione foli për numrin e artë —të përfaqëuar nga gërma greke —, e cila vendoste cilësi të ndryshme si relacion ose proporcion, që gjenden si në disa figura gjeometrike ashtu dhe në natyrë.
Në fakt, Skulptura gotike u kishte paraprirë në një farë mënyre disa prej këtyre aspekteve, por disa zbulime arkeologjike (Laokoonti dhe bijtë e tij, i zbuluar në 1506, apo Torso di Belvedere) që i dhanë në këtë periudhë një shtytje autentike për skulptorët dhe shërbyen si modele frymëzimi për punimet e reja.
Ndërkohë që lindëte në Firence Katërqinta apo Rilindja e hershme italiane —e quajtur kështu nga zhvillimi përgjatë viteve 1400 —, e nisur nga kërkimi i kanoneve të bukurisë klasike dhe bazat shkencore të artit, u prodhua një fenomen i ngjashëm dhe bashkëkohës në Flandër —veçanërisht në pikturë—, i bazuar në vëzhgimin e natyrës.
Pararendësit historikë të Rilindjes duhen vendosur te dekadenca e botës mesjetare obskurantiste gjatë shekullit të XV nga faktorë të ndryshëm, si dobësimi i Perandorisë së Shenjtë Romake, dobësimi i kishës katolike për shkak të skizmës dhe lëvizjeve heretike —që do ti hapnin rrugën Reformës protestante—, kriza e thellë ekonomike e rrjedhur nga shpërbërja e sistemit feudal dhe dekadenca e arteve dhe shkencës, të nënështuara nga teologjia skolastike e përmbledhur te skepticizmi.
Faza e dytë e Rilindjes, ose Pesëqinta, u karakterizua nga hegjemonia artistike e Romës, e papëve (Papa Juli II, Papa Leoni X, Papa Klementi VII dhe Papa Pali III, disa prej të cilëve anëtarë të familjes fiorentine të Medici) përkrahën vendosmërisht zhvillimin e arteve, ashtu si dhe vëzhgimin e antikitetit klasik.
Artistët ishin gjithashtu pjesëmarrës të këtyre vlerave, edhe pse nuk kishin një arsimim që mund të krahasohej me atë të letrarëve; megjithë këtë, falë edhe bashkëpunimeve të leverdisshme dhe aftësive të mëdha teknike të përvetësuara në profesion, veprat e tyre nxisnin një interes të gjerë në të gjitha nivelet, duke i anulluar diferencat elitare pasi më lehtësisht të shfrytëzueshme përkundrejt letërsisë, përpikmërisht akoma të diktuar ngta latinishtja.
Kriza e parë e Rilindjes fiorentine do të vinte pas vdekjes së Lorencos së Mrekullueshëm dhe marrja e pushtetit nga Girolamo Savonarola, i cili gjithësesi, nëse nga një anë vendosi një republikë teokratike që synonte të godiste aspektet më paganexhante dhe epshore të Rilindjes, nga ana tjetër nxiti një proces reflektim dhe rinovimi të traditës fetare, e destinuar të zgjaste përtej ekzekutimit të tij në vitin 1498.
Për pjesën më të madhe të historianëve të artit dhe letërsisë kalimi nga Rilindja te Manierizmi ndodhi në Itali në vitet njëzet të Pesëqintës dhe jo përtej mesit të shekullit të XVI, ndërsa në historinë e muzikës përfundimi duhet të vendoset më tej, rreth vitit 1600.
Një pararendës i saj qe Giotto di Bondone, piktor megjithëse brenda orbitës gotike, në pikturat e tijë zhvilloi koncepte si volumetria trepërmasore, prespektiva dhe natyralizmi, që i largonin veprat e tij nga mënyrat e ngurta të traditës bizantine dhe gotike duke i paraprirë Rilindjes piktorike.
Me thënë të vërtetën, rimarja e mënyrave klasike greko-romake dhe vetëdija e rinovuar e prejardhjes dhe lidhjes me botën e lashtë nuk qe një risi e shekullit të XIV, përkundrazi përgjatë Mesjetës kishte patur rilindje të ndryshme: rilindja longobarde, rilindja karolinge, rilindja otoniane, rilindja e vitit Një mijë, rilindja e shekullit të XII.
Rilindja shënoi nisjen e Kohës Moderne, një periudhë historike që në përgjithësi vendoset midis shekullit të XV dhe Revolucionit francez në 1789, dhe që, në terrenin kulturor, ndahet në Rilindje dhe Barok , me nëndarjen e Manierizmit në periudhën e Rilindjes, dhe Rokokos dhe Neoklasicizmit në atë Baroke.
Interesi i ethshëm për antikitetin u konkretizua në kërkimin dhe restaurimin e dorëshkrimeve të autorëve të mëdhenjë grekë dhe latin: Dialogjet e Platonit, Historitë e Herodoti-t dhe Tukiditi-t, veprat e dramaturgëve dhe poetëve grekë, të rizbuluar pas rënies së Kostandinopojës , që rizgjuan në Evropën perëndimore pasion të ri filologjik.
Autor të tjerë të Katërqintës italiane ishin Andrea del Castagno, Antonio Pollaiuolo, Bernardo Pinturicchio, Domenico Ghirlandaio, Cima da Conegliano, Luca Signorelli, Cosimo Tura, Vincenzo Foppa, Alessio Baldovinetti, Vittore Carpaccio dhe, në jug të gadishullit, Antonello da Messina.
Në të kundërt, oksigjeni dhe lëndët ushqyese shpërndahen nëpër shtresat e enëve të gjakut dhe hyjnë në lëngun intersticial, i cili transporton oksigjen dhe lëndë ushqyese në qelizat e synuara, dioksidit të karbonit dhe mbeturinave në drejtim të kundërt.