polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Gacan wadar Gacmo ama Gacno waa mid ka mid ah afata addin ee Biniaadanka waliba labada sare, halkii gacan waxay leedahay shan farood oo kala ah Faryaro, far-dhexo, faadumo, murdiso iyo suulka, shantaas farood oo leh dareen iyo awooda qabashada walxaha, gacanta ayaa boos wayn ugu jirta aadanaha xaga hawlaha kala duwan , halkii gacan waxay leeyahy 27 Laf.
Astaanta gacanta gacanta ama calaacasheeda ayaa waxaa loo adeegsadaa qaabab kala duwan markii hadba si laga dhigo, ama faraha qayb la laabo ama la fidiyo, waana wax aadanuhu ka simayahay, umad walbana ay si u taqaan afgaradna ka dhigtaan, faraha ayaa iyagana midba wax macno leh u fadhisa,
Taariikhda marka ee ahayd 1 Luuliyo 1960 kii waxaa labadii gobol ee Koonfur ta iyo Woqooyiga kismaayo waxay qayb ka noqotay goboladii xoroobey ee Jamhuuriyada Soomaaliya, kismaayo waxaa ka mid eheed meelaha ee dagaalada ka dhacaan.
Wuxuu dugsiga Quraanka iyo waxbarashadiisii dhameeyay sanadkii 1936dii, wuxuu bilaabay in uu noqdo ganacsade ka dibna shaqaale ka shaqeeya howlaha maamulkii Talyaaniga ee maxmiyadda, wuxuu noloshiisa ku qaatay wixii intaas ka dambeeyay magaalada Muqdisho.
Sida ku xusan buugaag wakhtiyo hore la qoray iyo Dhaqan Soomaaliga, beesha Isaaq waxay ka soo tafiirmeen Sheekh lagu magacaabi jirey Sheekh Isxaaq ibn Axmed al-Hashimi kaasi oo la sheegay inuu asal ahaan ka soo ambobaxay wadanada Carabta wakhti lagu qiyaaso intii u dhexaysan qarnigii 12aad ilaa qarnigii 13aad.
Sidas darteed, guud ahaan Dhulku wuxuu ka kooban yahay todoba qaaradood oo magac ahaan kala ah: Qaarada Afrika, Qaarada Aasiya, Waqooyiga Amerika, Koonfurta Amerika, Qaarada Yurub, Qaarada Ustaraliya oo loo yaqaano Ooshiyaaniya isla markaana soo raacaan gasiiradaha yaryar ee u dhow, iyo Qaarada Antaraktika ee barafka ah.
Sida la qiyaasayo, Hal bilyan sano ka dib, midabka qoraxdu waa isbedeli iftiinkuna waa sii kordhi sababto ah Hiliyaamta bu'da qoraxda ayaa sii kordheeysa taas oo keeni doonta in 10% kordho iftiinka, heerkulka iyo falaadhaha khatarta ah ee ka soo baxa qoraxda; halka 3.5 bilyan sano ka dib ay badan doonto 40%.
Maadaama dayaxa cirkiisu aad u khafiif yahay falaadhaha qoraxduna toos u soo taabtaan oogada dayaxa ayaa heerkulkiisu aad u sareeyaa ugu yaraan waa 100 Kalfin ugu badnaana wuxuu gaadhaa 390 K. Jidhka dayaxu wuxuu ka samaysan yahay iskudhisyo kala duwan kuwaas oo u badan curiyeyaasha kala ah: Argon, Hiliyaam, Sodhiyaam, Botashiyaam, Haydarojiin iyo Raadhoon.
Dhulku waa meere dhagaxleey ah asagoo ugu xajmi iyo miisaan wayn afarta meere ee la isku yidhaahdo Meere Dhagaxley, taas oo macnaheedu tahay dhulku wuxuu ka sameeysan yahay jidh dhagaxan ah si ka duwan meeraha Cirjeex oo hawo iyo neefo ka kooban.
Guud ahaan cufka dunidu waa qiyaas ahaan 5.98 10 24 kg, kuwaas oo ka kooban inta ugu badan birta Aayron , Ogsajiin , Silikoon , Magniisiyaam , Salfar , Nikel , Kaalshiyaam , iyo Alumiiniyaam oo ah ; inta soo hadhay oo ah 1.2% waxay ka kooban yihiin isku dhis curiyeyaal kale.
Si la mid ah meereyaasha kale, dhulku wuxuu sameeyaa labo wareeg, mid uu ku wareegayo xariijintiisa midaas oo sameeysa habeenka iyo maalinta una dhiganta wakhti dhan 24 saacadood, iyo wareega dheer ee sameeya sanadka ee 365.4 maalin ee dhulku ku wareego qoraxda ahna tan keenta Afarta Xili iyo kala duwanaanta cimilooyinka dunida.
Meeraha dhulku wuxuu sameeyaa labo wareeg: mid uu ku wareego xariijintiisa taas oo loo yaqaano Sidereal rotation period oo ku qaadata wakhti dhan 23 saacadood, 56 daqiiqo iyo 4.100 ilbiriqsi taas oo ku dhow 24 saacadood oo ah habeen iyo maalin.
Haddana Rasuulka wuxuu sii koray buurta, gaaladiina way soo raaceen, kama uusan suulin Rasuulka inuu ku celcelinayo hadalkiisii hore, Dhalxana uu leeyahay anniga Rasuulkii Allow, Rasuulkuna uu leeyahay maya, uu saxaabi kale u fasaxayo inuu caabbiyo gaaladaas jeer ay 11-kii ansaarta ay dhammaantood halkaas ku shahiidaan.
Markay soo gaareen magaalada Busraa ee hadda ah gobolka Xawran ee dalka Suuriya, waxay odoyaashii reer qureesheed ee ganacsatada ahaa hal-mar ku qamaameen goobihii gacansiga, si ay u iibsadaan bicsharadii ay wadeen, isla markaasna ay u gataan kuwo kale.
Aad ayuu Abuubakar ula yaabay sheekadii markuu maqlay, wuuna jeclaystay, wuxuuna igu yiri: bal inoo-kaxeey Muxammad si aad uga sheekaysid warkan, adigana aad ka maqashid wuxuu ku leeyahay, si aad markaas u soo gashid diintii Alle.
Wuxuu igu yiri waa inankii Cabdillaahi Binu Cabdilmudhalib, wuxuuna intaa ii raaciyay bishan waa bishii la soo saarayay, waa nebigii ugu danbeeyay nebiyada, waxaa laga soo saari doonaa dhulkiina Xaramka , wuxuuna u hijroon/guuri doonaa dhul leh dhagxaan mad-madow, geed-timireed iyo caro-seel ay ku badan tahay cusbada.
Waxaa sheekeeyay Mascuud Binu Kharaash wuxuuna yiri: Mar aan socdo Safa iyo Marwa dhexdooda, ayaa waxaan la kulmay dad fara badan oo eryanaya wiil labadiisa gacmood lagu xir-xiray qoortiisa, dadku waxay daba socdeen wiilkaas, iyagoo turaan-turinaya kana garaacaya wiilka madaxiisa.
Dhalxa wuxuu yiri, waxaan anniga iyo Abuu Bakar aadnay Muxammad, wuxuu ii soo bandhigay diinta Islaamka, isagoo igu dul-aqriyay qaar ka mid ah suuradaha Qur'aanka, wuxuu kaloo iigu bishaareeyay labada kheyrood ee adduunyada iyo aakhirada.
Laabtayda wuxuu Alle u waasiciyay diinta Islaamka, waxaana uga sheekeeyay sheekadii ninkii wadaadka ii sheegay, farxad aad u weyn oo wejigiisa ka muuqday ayuu nebiga farxay kadib markii uu maqlay, dabadeedna waxaan hortiisa ka qiray inuusan jirin Alle xaq lagu caabudo aan ka ahayn Allaha xaqa ah, Muxammadna inuu yahay Rasuulkii Alle.
Waxaa la jabiyay dhooshiisa hoose, wejigana waxaa ka soo gaaray dakhar, sidoo kalena dabintiisa hoosena waxaa soo gaaray dhaawac, dhiig badan ayaa ka soo daatay wejigiisa sharafta badan, daal iyo tacab aad u daranna maalintaas wuu hareereeyay jirkii suubbanaha Nebiga .
Dhalxata wuxuu guda-galay inuu rogaal-celin ku sameeyo gaaladii si uu uga fogeeyo Rasuulka , wuxuuna intaa kadib u soo laabanayay Rasuulka si uu u saaro xagga sare ee buurta, markale ayuu haddana gaaladii u soo laabanayay, sidaas ayuu sameenayay jeer uu markii danbe gaaladii ka fogeeyo.
Aynu ku hor marnee sheekada la xiriirta sababta loogu naaneysay shahiidkii haddana noolaa, waxay ahayd maalintii daggaalka Uxud, markii ay muslimiinta ka carareen Rasuulka , ayna markaasna Rasuulka ku harin oo keliya waxaan ka ahayn 11 qof oo ansaar ah, iyo Dhalxata Binu cubeydillaahi oo ka mid ahaa muhaajiriinta.
Intaa kadib Nawfal Binu Khuweylid ee lagu naanaysi jiray libaaxii qureesheed ayaa wuxuu aaday xaggii Dhalxata Binu Cubeydillaahi, wuxuu ku xirxiray xarig, xarigii ayuu haddana kula xiray Abuubakar, dabadeedna wuxuu u dhiibay dadkii wax ma garatada ahaa ee degganaa magaallada Makka, si ay u xanuujiyaan, una ciqaabaan ciqaab daran.
Goor uu Dhalxa marna uu subixii ku soo kallahayo, galabtiina uu ka soo laabanayo suuqii weynaa Busraa ee ay ku soo qulqulayeen ganacsatadii ka kala yimid meel kasta ayaa waxaa qabsatay dhacdo wax weyn ka beddeshay nolol maalmeedkiisa idilkeed.
Deegaanka Xubabays ayaa dhinaca isgaarsiinta isticmaasha shirkada isgaarsiinta Golis taas oo u fududeysay la xiriirka eheladooda jooga caalaamka wadanadiisa kala duwan, waxaa intaas dheer in ay shaqo abuur ka heleen dhalin yaro kamid ah dadka deegaanka.
Kowda bishii Agoosto, sanadkii 2012 waxay baarlamaankii ugu horreeyay ee dowlad goboleedka Galmudug oo ka koobnaa 25-xubno Madaxweyne u doorteen General Cabdi Xasan Cawaale , kaas oo markaas bedalay Madaxweynihii hore Maxamed Axmed Caalin, oo xilligaa dalka dibaddiisa ugu maqnaa arrimo caafimaad.
Wakiillo ka kala socda labada maamul ayaa bishii Febraayo sanadkii 2011 heshiis ku kala saxiixday magaalada Garowe, caasimadda dowlad goboleedka Puntland, taasoo labada dowlad goboleedba ay ku heshiiyeen inay yeeshaan wadashaqeyn arrimaha ammaanka, dhaqaalaha iyo bulshada.
Dowladda Galmudug waxay xuduud la wadaagtaa dhanka waqooyi dowlad goboleedka Puntland, halka dhanka galbeed ay deris kala tahay dhulka soomalidda ethiopia, dhanka koonfur waxay deris la tahay dowlad goboleedka Hirshabelle, iyadoo dhanka beri deris kala ah Badweynta Hindiya.
niilka cadi waxa uu kasoo bilaabmaa halka looyaqaano harooyinka waawayn oo ah badhtamaha Afrika halka ugu fog ee wabigani uu kasoo bilaabmaa waa wadanka Ruwanda waxa ay kayimaadaan biyaha soraca wabiga niilka cadi wadanka gaar ahaan harada wayn ee Harta Fiktooriya waxa uu soomaraa wadmada Yugandha.
Wabiga niil waxa hareerihiisa kunool dad aad u badan oo uu u yahay meel ay irsiq ka raadsadaan sida beeraha iyo cabitaanka meelaha ugu badan waxa kamida wadanka masar oo laba meelood oo meeli ay kunooshahay wabiga niil dadkaasi waxa ay dagaan ka dhigteen wabiga hareerihiisa.
Bartanka Magaalada Waxaa Mara Wabiga Shabeele oo ah Wabiga ugu dheer somaaliya Magaaladu Waxey leedahay Laba Buundo oo aad u Qurux badan, Sidoo kale Magaalada waxaa loogu kala goosha doonyo ka Sameysan alwaax oo loogu kala gudbo karo wabiga labadiis dhinac.
Nidaamka Waxbarasha Degmada Afgooye waa Mid lamida guud ahaan wadanka Somaliya, Tan iyo Burburkii dowladii dhexe ee Soomaliya Nidaamka wax barsho ee wadanku waxuu ku jiray xalado aa d u adag blse Waxaa gacanta ku hayay Nidaamka Daladaha.
Mona Lisa : Monna Lisa ama La Gioconda , Faransiis: La Joconde ) waa farshaxan sawir ah oo nusqaan ah oo uu sameeyay farshaxanka Talyaaniga Leonardo da Vinci waxaa lagu sharxay "sida ugu caansan, ugu booqashada ugu badan, qoraalka ugu badan ee ku saabsan, ugu heesaha badan ee ku saabsan, shaqada ugu caansan ee farshaxanka adduunka".
maydii madoobayd ee munikh}karlos waxa uu ahaa midkamida kuwii soqabanqaabiyay.hawshaas.jabhadihii uu karlos lashaqayn jiray waxa kamid haaa.ciidanka cas ee jaban.iyo jabhada ita ee kadagaalanta wdanka isbayn.iyo laodhanjiray badar minhof.oo jarmal hayd.karlos waxa uu .
waxa kale oo karlos gacanta ku dhigay safaarada farnsiisku ay ku lahaayeen magaalada heeg ee wadanka holan oo ah saldhiga maxkamada caalamka.waxakale oo uu kaarlos afduubay diyaarad.fadhiday oo ka kacaysay garoonka diyaaradaha ee magaalada kanbala.ee wadanka ogandha.
goobtii ugu dambaysay ee lacagta Somaliland laga qaataa waxa ay ahayd magaalada Burco oo ay ragaadisay lacagta giinbaarta ah ee ka hadhay nidaamkii kaligii taliyihii Siyaad Barre taas oo aafo wayn u gaysatay magaalda Burco iyo gabi ahaanba dhaqaalaha gobolka Togdheer.
Seylac waxaa loo aqoonsan yahay ineey jirtey tan iyo wakhti ka horeeysay soo bixitaanka diinta Islaamka, midaasi oo ah goobaha ugu taariikhda dheer qaarada Afrika, iyada oo ay ku yaalaan meelo fara badan oo taariikhi ah hase yeeshee ka turjumaaya taariikhda geeska Afrika gaar ahaan tan Soomaalida.
Badhtamihii qarnigii 9aad ayaa maagaalada Seylac waxay aasaas iyo saldhig u noqotey biloowgii Boqortooyadii Adal, midaasi oo ka talin jirtey deegaanadaas mudo qarniyo ah ilaa laga soo gaadhayay qarnigii 14aad markii ay gaadhay meesha ugu sareeysay ee deegaanada geeska Afrika.
Periplus ee Badda Erythraean, oo ah hoggaamiyaha Alexandria ee adduunka ka baxsan Badda Cas - oo ay ku jiraan Afrika iyo Hindiya - laga bilaabo qarnigii koobaad ee Aasaasiga ah, ma aha oo keliya aragtida ganacsiga ee gobolka, laakiin sidoo kale waxay muujinaysaa in badmaaxiinta Roomaanka iyo Giriigta ay horeba u barteen aqoonta dabaylaha monsoon.
Koontaroolka Koonfureed ee Hindiya, Guryahaasi waxay si joogto ah u dhexdhexaadinayaan Badda Australia ilaa Afrika, waxay hoos u dhigeen Mozambique Channel, waxayna ku noqdeen Australia mudo lix sano ah, marka laga reebo burburkii burburay ee aan ku dhicin xarumaha geyre .
Wixii ka danbeeyay 2000 dalka waxaa soo galay ciidamo shisheeye, sida kuwa itoobiyaanka iyo ciidamda amisom oo taageero u fidiyo Dawladda maanta jirta ee kumeel gaarka ah, dagaalkii sokeeye ee soamliya waxa uu ahaa mid maslaxad kusalaysan
Jaamacadaha London waa iskudhafka ugu weyn ee machadyada tacliinta sare ee Yurub, iyo London waxay hoy u tahay machadyo heer sare ah sida Imperial College London ee sayniska dabiiciga iyo cilmiga, London School of Economics iyo cilmiga bulshada, iyo sidoo kale Jaamacada dhameystiran.
London waxaa ku jira afar goobood oo Dunida dhaxal ahaan ah: Tower of London; Kew Gardens; goobta oo ka kooban Palace of Westminster, Westminster Abbey, iyo St Margaret's Church; iyo dejinta taariikhiga ah ee Greenwich halkaas oo Royal Observatory-ka, Greenwich ay qeexeyso Ra'iisul Wasaaraha Meridian iyo Greenwich Mean Time.
Tirakoobkii 2011 wuxuu diiwaan galiyay in 2,998,264 qof oo u dhiganta 36.7% dadweynaha London ay yihiin Ajaanib-ku dhashay kana dhigaya London magaalada labaad ee ugu badan soo galootiga, marka laga yimaado Magaalada New York, marka la eego tirada buuxda.
Iyada oo ay sii kordhayso warshadaynta, Tirada dadka London waxay si xawli ah ugu soo qulqulaysay qarniyadii 19aad iyo horraantii 20aad, waana wax in muddo ah dabayaaqadii 19aad iyo horraantii qarniyadii 20aad magaalada ugu dadka badan adduunka.
Si kastaba ha noqotee, aagga magaalada ee sii-socda ee London wuxuu fidiyaa Ka-baxsan xudduudaha Greater London oo wuxuu gurigiisa ugu yeeraa 9,787,426 qof sannadka 2011, halka magaalooyinkeeda ballaadhan ay ku nool yihiin dad aan sharci ahayn 12 iyo 14 milyan oo ku xidhan qeexitaanka la adeegsaday.
Waxa maanta kuligeenba farxadweyn inoo ah inaynu xafladan taariikhiga ah isugu-nimid ee ah maalintii halganka, maalintii shuhadada, inaynu xusno geesiyaashi u halgamay ee naftooda iyo dhiigoodaba u hurey xorriyadan aynu maanta dugsanayno, dawladnimadan aynu haysani, qaranimada aynu haysano.
Isaga oo hadalkiisa si watana waxa uu yidhi“In badan waad maqasheen aniga oo halkan ka leh iyo meelo badanba ummadani waxay u soo halgantay maanta wixii ka danbeeya xabad danbe loo qaadan maayo, ee cod ayaa lagu kala helayaa oo lagu kala adkaanayaa”.
Sidoo kale, sida ay ku soo waramayaan wariyayaasha Shabakada wararka ee hadhwanaagnews ku leedahay gobolada iyo degmooyinka Somaliland in si weyn xuska maalintan looga xusay, iyada oo xuskani si gaar ah u taabanayo dhalinyarta, caruurta ku agoomoobay, isla markaana aabayaashood ku dhointeen dib u xoreyntii dalka.
Taalladan oo markii Madaxweynuhu uu dhagax-dhigayey ay ku wehelinayeen xubno ka mida Golaha Wasiirada Somaliland oo uu ka mid ahaa Wasiirka Warfaafinta iyo Wacyi-gelinta Md Cabdilaahi Cismaan Jaamac , ayaa wuxu dhagax-dhigay oo laga dhisayaa barxada hore ee Wasaarada Warfaafinta.
C/casiis waxa kale uu sheegay inay duruuftooda nololeed ay u dheer tahay in lagu haysto dhulkii kaliya ee ay ku lahaayeen magaalada Hargaysa, kuwaasoo uu xusay in dadkii ka haystay aanay ilaa imika siinin cid wax ka qabatayna aanay jirin,waxaanu ugu baaqay S/land inay wax kala qabtaan arintaasi iyo duruufahooda kale ee nololeed.
Ugu danbayntiina waxa uu bulshada iyo xukuumadaba ka codsaday in la garab qabto qoyskii uu ka dhashay wax kasta oo lala qaban karayana lala qabto dhulka laga haysto ee uu Mujaahidkii dhalay ka geeriyoodayna loo soo dhiciy halkaasu xilka la wareegey mujaahid abdiladiifiyo eygiisa maxamed bintntiner iyo eyadsiisa ina muuse
Mujaahid Maxamed xaashi diiriye Sannadkasta Bisha Tobnaad 17keeda, waxa la xusaa oo loo asteeyey Maalinta Shuhadada SNM, Maalintaasoo ahayd Maalintii ay Mujaahidiin badan oo uu ka mid ahaa Halgamaagii weynaa Mujaahid Maxamed Xaashi ay ku le’deen Dagaal ba’an oo ka dhacay Burco-duurray.
Wuxuu ahaa nin wakhtigiisii soomaalida ka dhex bilnaa, tixdiisuna ka boqranayd, si darranna loo xiisayn jirey, derejo sarena ku mutaystay oo iska daa dadka caadiga ahe, xitaa maansoolayaashii kale ee la eyniga ahaa ay u qireen derejada uu haysto, karaamo weynna way ugu hayeen.
Axmed Deedat waxa uu dhashay 1 juun 1918 waxa uu dhintay 8 ogost 2005 shiikh deedaat waxa uu ahaa daaci islaamiya waxa uu kucaanbaxay doodaha iyo qoraaladiisii uu isku barbar dhigi jiray diinta islsaamka iyo diinta kiristaanka.
Waxaa ku yaala galbeedka Aasiya ee ku yaala Jasiiradaha Erman, waxaa xuduud la leh Turkiga galbeedka, Georgia waqooyiga, xaqiiqda madaxbannaan ee Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah iyo Azerbaayadaha bari, iyo Iran iyo Azerbaijan oo ka baxsan Nakhchivan koonfurta.
Ilma garaad hassan ibraahin waxay deegaan u leeyihiin sanaag iyo haylaan iyo gobolka bari ,halka ilma garaad cismaan ibraahin ay degaan u leeyihiin koonfurta somaliya juboda hoose,jubada dhexe, gedo, hiiraan , baay, sh/hoose, sh/dhexe iyo banaadir .
Dhibaatada soomaaliya hayso waxaa sabab u ah ka fognaashaha diinta samaaxadda badan sababtoo ah ilaahay wuxuu leeyahay “maan aheen kuwa halaago magaalooyinka ilaa ay ehelkooda daalimiin yihiin” sidaas daraateeda waxaa cad in ay tahay Soomaaliya wadamada ugu dulmiga iyo tafriqadda ama kala sooco badan oo ay ku dambayso reer qurac iyo reer qansax.
waxaa kaloo jiray Geed la odhan jiray " Gobkii dooxa weyn" oo u carisgaas ahaa geedka reer cilmi ku kala tala qaato, sida ka muuqata erayadii cilmi raage allaha unaxariistee wuxuu yidhi " Gangan iyo Gafuurkii hadhiyo, faafan gudaheeda, Galadiid Goobkii Dooxa weyn, Goray meeshiisa"
Cilmi Family ahaan 12'kiisii wiil maanta waxaa ka joogo, Xasan Ugaas Cilmi, Boon Ugaas Cilmi, Kud-Cadaawe Ugaas Cilmi, Xirsi Ugaas Cilmi, Kooshin Ugaas Cilmi, Wacays Ugaas Cilmi, Liibaan Ugaas Cilmi, Faarax Ugaas Cilmi, Warfaa Ugaas Cilmi.
Sida Xuseen Hudle Xasan, Yuusuf Cilmi Xirsi , Faarax Cabdi Guuled , Aw-Aadan Aw-Xuseen Cali, Yuusuf Cali Xirsi , Cilmi Raage Cilmi, Kormajaan iyo Feetin, Sheekh Yuusuf-Dubbad, Axmed Gubadle, Faatule, Derbi Sheekh Yuusuf, Tarrax.
waxaanay noqotay ruaayadiisii ugu horaysay mid uu sameeyey isagoo da’diisu ku dhawdahay 24 jir, uguna magac daray Dab Jaceyl kari waa, hase yeeshee may u suurtogalin in la soo bandhigo ka dib markii kacaankii keligii talisku u arkay inay tahay mid xumaantiisa daaha ka rogaysay.
Inkastoo aanu Abwaan Xasan ka mid aheyn kooxda Waaberi markan aqoon fiicana aanay dadku u laheyn ayuu aad ugu mahadnaqayaa Maxamed Cumar “Huuryo” iyo Maxamed Aadan Dacar oo ruwaayada sii wanaajiyey dhigisteeda si fiicana u gacan qabtay abwaanka.
Hase yeeshee waxaa jirtay in abwaan Xasan, Maxamed Maxamuud Ismaaciil “Kaneeco”, Axmed Shire Cali “Baandey”, Axmed Xasan “Axmed Libaax “ ay wada sameeyeen 1970 dabayaaqadiisii ruwaayadii la odhan jiray “Laanta sare iyo laaca aragtayee Laagga ma ogayd”.
Heesaha kale ee uu sameeyey abwaanu waxa ka mida heesta caashaqa ha baayicin oo ay kuwada luuqeeyaan Xasan Adan samar iyo Xaliimo cumar khaliif magoool waana heesta loogu jecelyahay heesaha uu sameeyey abwaan Xasan Ganey isagoo si farshaxanimo leh u soo bandhigaaya awoodaha ilaaahau
Abwaan Xasan Ganay wuxuu ka soo jeedaa reer Ilaahay tiro badiyey, oo wuxuu dhalasho la wadaagay sideed iskugu jira lix wiil iyo laba dumar ah oo kala ah: Cumar, Aadan, Yuusuf, Gaheyr, Ismaaciil, Qamar, Cawo iyo Cali.
Aabihii X. Cabdilaahi muu soo dhawaan oo ta Ilaahay waxay haleeshay mudo hore, inkastoo hooyadii Dhool Cute Warsame ay ku geeroyootay Magaalada Hargeysa gu’gii 1997kii, Ilaahayna isagaa xumaan ka hufanee uu nasiib u siiyey inuu gacantiisa abwaanku ku aaso.
waxa ay kubaaqdaa Jihaad caalamiya hada waxa ay aad u dagantahay Yaman waxa ay gaysatay weeraro aad u badan oo ay ugu wayntahay weerarkii 11- sibteenbar 2001 weerarkaasi waxa uu kadanbeeyay in dawlada maraykanku ay qaado dagaal ay kumagacawday ladagaalanka argagixisada.
amaba waxa looyaqaano waxa ay uragtaa alqaacida in uu jiro iskaashi amaba gaashaan buur kiristan ah oo kusoo duushay ciida islaamka waxa kale oo alqaacida ay wax caadiya u argtaa oo ay xalaashatay cidii ku dhimata qaraxyada ay gaystaan xataa hadii goobtaa dad islaam ah oo aan waxba gaysani ay kujiraan.
Jihaadkoodii Afgaanistaan markii hore aasaasida alqaacida waxa uu ahaa ladagaalanka shuuciyadii Midowga Sofiyet oo dagaal kusooqaaday wadanka Afgaanistan waxa ay taakulo dhanwalbaleh ka helijireen Maraykanka maraykanka oo markaas u arkayay in ay tahay wax aad u fiican in lahelo dhurdurugsiga dofiyetka wax ka hortaga.
isla markaas ay alqaacida kadagaalamaysay wadanka afgaanistaan waxa sii siyaaday carabta kaqaybgalaysay dagaalkaas kuwaas oo labaxay magaca amaba carabtii afganistaan.kadib markii uu dhamaaday dagaalkii afganistaan xaalkii wuu isbadalay midawgii sofiyet wuu burburay.
ururka ayaa hawlo badan qabsaday weeraro waaweyna la beegsaday yoolal shacab iyo mid ciidamba oo ku kala yaalla daafaha aduunka , haba ugu caansanato weerarkii 11 sebeteembar ee saraha dhaadheer ee maraykanka lagu qaaday , hogaankooda waxoo ahaa Usaama bin Laadin, waxaana ciidamada Mareykanka ee ku dileen dalka Bakistaan.
Al-Qaacida waa urur islaami ah oo xambaarsan fikradda jihaadka, wuxuu abuurmay 1988 ilaa 1989kii iyo horaantii 1990, wuxuu ku baaqaa Jihaad Caalami ah, haatan waxa uu ku badanyahay xarunna u ah wadanka yemem, gaar ahaan gobolada qabiilooyinka koonfurta oo ah dhul buuro leh, kuwaas oo loo yaqaan alqaacidada jasiirada carbeed.
Waxaan shaki ku jirin inuu yahay mowqifka cadowga Islaamka asal ahaan Yuhuudda iyo Nasaarada iyo Gaalada kalaba ee ku sugan dhulalka Gaalada ayaa ka dhib badan shaki la’aan qaar ka mid ah madaxdaasi aanan dheg jalaq u siinayn rabitaanka Muslimiinta inay isku dhaqaan dhexdooda wuxuu Eebbe soo dejiyay.
Jawaabta: waxay tahay in lala dagaalo nafta, halkan ayay tahay in laga bilaabo, maxaa yeelay Nebigu amaan iyo nabadgelyada Eebbe korkiisa ha ahaatee wuxuu ka bilaabay hagaajinta nafta qaar ka mid ah Muslimiinta ee uu ugu yeeray markii ugu horeysay Dacwada Islaamka.
Ku kasta oo idinka mid ah jawaabtiisu waxay tahay: Muslimiinta ma aysan samaynin inay u gargaaraan Eebbe Kor ahaaye oo laga wado inay raacaan Axkaamta Shareecadiisa… Muslimiinta maanta joogta guud ahaan way ka jeesteen inay bartaan Diintooda, iyo barashada Axkaamtiisa!
Qaar ka mid ah iyaga waxay u arkaan inuu yahay dhibka Yahuudda qabsashadeeda Falastiin, dhibkana waa kii aan mar dhow ka soo hadalnay: Annagana waxaan leenahay: Dhibka ugu wayn ee maanta jiraa waa kala qaybsanaanta Muslimiinta ay ku kala qaybsan yihiin . kooxo iyo ururo.
Jawaabta waa: Haddii laga eego koox ahaan iyo haddii laga eego Umad ahaan; Sidaas ma aha, waxaa loo baahan yahay inaan samayno sida ay na farayso Shareecada Islaamka ilaa uu Rabbigeena dhibka naga kor qaadayo, dhibkaas oo dhamaantanada na wada haysto.
Waxaan leeyahay mar kale: Ribadaasi ma isticmaalaan qaar ka mid ah madaxda oo kaliya hase ahaatee waxaa kaloo isticmaala qaar ka mid ah shacabka; Maxaa yeelay kuwaasi shacabka ah waa kuwa la shaqaysta Bangiyada Ribada isticmaala waa kuwa marka lagala doodo oo lagu yiraahdo: Ribada lama oggola waana siduu Nebigu amaan iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee yiri:
waxaan ka bilaabaynaa ugu horeyn siday u kala muhiimsan yihiin; gaar ahaan hadduu fudud yahay kan ugu muhiimsan waana hubka Diinta: oo ah in Islaamka loo fahmo faham sax ah, loona dhaqangeliyo dhaqangelin sax ah ka dibna hubka maaddiga ah hadduu fudud yahay.
Nuruddin Farah waa mid ka mid ah qorayaasha Soomaalida waxuuna bilaabay qarnigii 20aad dabayaaqadiisa waxaana lagudoonsiiyay billad caalami ah 1998 waana mid ka mid ah hal abuurka soomaaliyeed waxuu ku caanbaxay qorista buugaag sida buugii ugu horeeyay ee lagu magacaabi jiray « ».
Markii Dowladii "TNG" lagu soo dhisay magaalada carte ee dalka Jamhuuriyadda Jabuuti ayaa waxaa la isku dayay in dagmanimada Jowle la aqoonsado xili la isku dayayay in gobolada dhexe degmooyin cusub loo sameey, waxaa dagmo loo aqoonsaday Guriceel.
Wuxuuna ku bartay Cilmiga kala duwan ee Militariga , wuxuuna noqday Sarkaal Militari, Maadaama marka uu dalka ku soo noqday la Baabi’iyay militarigii talyaaniga ee ka jiray dalka, wuxuu ku biiray ciidanka Booliiska, darajadiisuna waxay aheyd labo xiddigle.
Magaladu roob fiican ayeey heli jirtay xiliyada Guga iyo Deyrta, lakin burbur raga dhuxusha ka ganacsada eey ugeeysteen hareeraha magalada, aya sababay in magaladu eey hesho sanadahan danbe roobab aan sida u badneen, taaso kentay in magaldu abaaro wajahdu sandba sandka ka danbeya.
"CEEL BARAF" waa degmo ka mida gobalka shabellaha dhexe, degmadu waxa ey dhacdaa xuduuda gobaledka hiiraan iyo shabeellaha dhexe degmadu waxa ey u jirta xarunta gobalka shabeellaha dhexe ee jowhar 63km degmada waxa galbeedka ka mara wabiga weyn ee shabeelle.
Sida uu magaca ceel baraf uu ku baxay: Magaca ceel baraf waxa uu ku baxay ceelka loo yaqaano ceel birre ayaa waxa ay talyaanigii qoday ku mudeen bir ilaa bananka usoo baxday birtaas oo ay dusha sare uga xireen marwaaxad taasoo biyaha salka hoose ee ceelka qaboojineysay sidaas ayuuna magaca ceel baraf ku baxay.