polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Koonfur Suudaan ama Jamhuuriyada Koonfurta Suudaan waa dal ku yaal bariga afrika waxaana caasimada u ah Jubba waxeey xad la wadaagtaa Suudaan oo ka xigta woqooyiga, Itoobiya oo ka xigta bariga, Yugandha, Kenya oo ay ka xigaan koonfurta, iyo Jamhuuriyadda Bartamaha Afrika oo ka xigta galbeedka.
Maxamed jawaari wuxuu ku dhashay degmada Afgooye 1945,wuxuu registration ka qaatay degmada Buurhakaba, wuxuu ka baxay jaamacadda ummadda Soomaaliyeed, waa Khabiir taqasusyo badan soo sameeyay xagga shareecada Islaamka iyo law-ga 'comprehensive Law' waa nin ka soo shaqeeyay dhowr dastuur oo Soomaaliya lahayd laga soo bilaabo 1960-kii.
Wuxuu ku dhashey Sulayman Al-qanuuni magaladad daraabazoon 6dii nofeembar 1494 xiligaa oo uu aabihii saliim ka talinayey magaladaa, hooyadiina waa caaisha xafsa khaatuun, wuxuuna aabihiisa u barbaariyey si wanaagsan isaga oo culuum kala duwan baray kan Diiniga iyo maadigaba, hogaaminta iyo maamulka.
Wuxuu soo qabtay xilalka magaalooyinka maniisiya, kafa iyo adirna oo mudo gaaban haayay markuu dhintay aabihiis saliim 1520kii waxaa loo caleemo saaray inuu noqdo boqorka cusub ee cusmaaniyiinta Xilka, wuxuu qabtay asagoo jira 26 sano mana ahayn qof ku deg-dega wuxuu qabanayo ee wuxuu ahaa qof u fekera oo go’aan markuu qaatana aan ka noqonin.
Kacdoonkii 2aad: waxaa sameeyey khaainkii waynaa Axmad Bashaa gudoomiyaha Masar kaasoo waligii jeclaa in loo dhiibo xilka "SADRUL ACDAM" (oo ahaa xilka ugu sareeyey ee uu qof ka qabta xiligii dowlada cusmaaniyiinta wuxuuna hada xilkaas u dhigmaa Raysal Wasaare xiligeena).
Laakiin kuma guulaysan inuu hadafkiisa gaaro, wuxuuna codsay in loo doorto gudoomiyaha Masar, markuu Masar tagay wuxuu isku deyey inuu dadka dhiniciisa u soo jeediyo wuxuuna naftiisa u doortay boqor gooni ka ah boqortooyadii cusmaaniyiinta, laakin dadkii cilmiga lahaa iyo ciidamidii dowlada cusmaaniyiinta ma aysan aqbalin wayna dileen .
Kacdoonkii 3aad: waxaa sameeyey Baabuduun oo ahaa shiici , wuxuu soo aruuriyey dad gaaraya 3000 ilaa 4000 oo kacdoon wadayaal ah gobolka Yusgaadh, wuxuuna dulsaaray gobolkaa canshuur ilaa uu gaaray heer uu jabiyey ciidamadii cusmaaniyiinta.
1534tii waxaa u suura gashay inuu ka qabsado dawlada xafsiyiinta tuniisiya, suldaanka tuniisiya ayaa cararay oo ka dalbay shaaralkaan boqorka isbeen ahna imbiraadoorka roomanka inuu u soo celiyo xilkiis, shaaralkaan oo ciidamo badan wata ayaa soo gaaray tuniisiya dagaal culus ka dib, kheyrudiin ayaa isaga baxay tuniisiya.
boqorkii Fransiiska faransoo koowaad oo tartan kula jiray shaaralkaan boqorkii Roomanka, ayuu arkay fursad inay tahay uu Yurubta kale kaga adkaan karo gaar ahaana dowlada Cusmaaniyada oo joojin karta Awoodii Boqorka Romanka ee shaaral Shanaad waxaana ka dhaxeeyey labadooda tartan dhanka kursiga boqortoyadii Roomaanka.
Kheyrudiin barboosa oo ahaa walaalka caruuj ayaa qabtay gudoomiyaha aljeeriya, wuxuuna sii waday la dagaalanka isbeen iyo inuu ka xureeyo meelaha ee ka joogaan waqooyiga afrika, sidoo kale wuxuu weeraro ku qaaday xeebaha isbeen tiro badan oo reer andalus ahna wuu soo badbaaday.
1535 ayuu Boqorkii Faransiiska diray Xogyihiisii Jan De Laforeh si uu heshiis ula saxiixdo Sulayman Al-qanuuni, waxaana heshiiskaas loo baxshay “ hishiiska gaarka ah ee Cusmaaniyada iyo Faransiiska”, ahamiyada gaarka ah ee ay lahayd aowgeed heshiiskaas, waxaan soo bandhigaynaa qodobadii ugu muhiimsanaa:
misaajidka waxaa ka danbeeyo, suuqa xararyale, waxaa ka sii danbeeyo, , waa meel Tennis lagu ciyaari jiray, waxee u egtahay, sarta ween oo , jaran jaro badan oo wareegan ayaa ku yaalo, dhinaciisa kale waxaa ku yaalo, garoonka ween ee Kubada cagta, wixii ka sii danbeeyo xaafada waa ka baxday, laakiin waa meelo sii camiran, xaafado kale oo wardhiigleey katirsan aa gashay.
laamiga waxoo leeyahay jaranjaro yar oo looga dagto, isla markaas neh, waxaa lagalaa meelaha ee dadka degenyihiin, oo ah guryo badan oo siman, guryaha hortooda waxaa ka boxo, geedka babaayga dhalo, iyo geed timir, geedka gobka dhalo, iyo geed talaal, geed hindi.guryaha hortooda waxee leeyihiin, darjiiman oo galabtigii ama habeenkii la fadhiisto.
Gabayada ugu khatarsan abshir bacadle gabayadiisa waxaa kamida gabeyga tawxiid, dibuheshisin,ceeryaamo,gabayga uu utiriyay guuleed fansalakh, gabeyga uu ku amaanaayo gabdhaha muxajabaadka iyo gabayo badan uu dhawaan utiriyay midowga maxaakimta islaamiga.
Dowlad Goboleedka SSC-Khatumo ee Soomaaliya , waa dowlad goboleed ku taala waqooyiga Soomaaliya ee loogu talagalay bulshada Dhulbahante iyo Fiqishini Waxay ka koobantahay gobollada Sool , Sanaag iyo Cayn ama SSC , hoggaamiyeyaasheedu waxay ku dhawaaqeen dhulku inuu yahay dowlad madax-bannaan 2012.
Bariga Timor waxa loo soo dhiibay Portugal sannadkii 16aad, waxaana loo yaqaan Timor Portork ilaa 28-kii Nofember 1975-kii, markii Khidada Kacaanka ee Bariga madaxa-bannaan ee Timor-ka ​​uu ku dhawaaqay xornimadiisa.
Boorama waa magaalada kaliya oo ugu dhul gariir badan wadanka jamhuuriyada somalia iyadoo dhul gariiradii ugu badnaa ay ka dhaceen Boorama sanadka markuu ahaa 1980 wakhtigaas oo magaalada Boorama ka dhacay dhul gariiro aad u fara badanaa, sidoo kale waxa la dareemay sanadkii 2011.
Juquraafi ahaan beesha magaalada Borama ku nooli waxay deegaan ama aay xudoodo la leeyihin sedex beelood oo ka mid ah beelaha Somalida: Ciise oo dhanka Jabuuti ah Isaaq oo aay dhanka Somaliland isla dagaan iyo Ogaaden ooy Ethopia wada dagaan; taasina waxay ka dhigtay dad dhaqan kastaba fahami kara, furfuran oo ka ilbaxsan reeraha kale.
Markii loo waramay wuxuu nebigu ku go'aamiyay in “maro wayn la keeno, Dhagaxa Madoow la dhex dhigo dhowr qof oo matalaya qabiiladana ay dhinacyada qabtaan. Sidaasi lagu saaro meesha. Markeey dul yimaadeen meeshii la saari lahaa asaga ayaa ka qaaday marada dusheeda oo dul dhigay meeshii loogu talo galay Dhagaxa Madoow.”
Isku soo wada duuboo, Nebi Muxamed ma guursanin xaas kale markii ay Khaddiijo ka dhimatey ilaa uu ka imanayay magaalada Medina halkaasi oo uu markii ugu horeeysay ku guursadey Sowda bint Zamca oo dhibaato badan la kulantey markeey soo muslimtey.
Sideey doontaba ha ahaatee, Nebi Muxamed wuxuu bilaabay inuu dadka reer Makka wacdiyo una sheego in “Ilaah jirin ilaa Allah mooyee, Muxamedna yahay nebigii iyo rasuulkiisa”, in salaada la tukado, ineey ka tagaan xumaanta, ineey sameeyaan ooy fidiyaan wanaaga iyo ay xisaab sugayso dadka markey aakhiro tagaan.
Qofkii ugu horeeysay ee aaminta mar ahaantaana rumeysa wacdiga iyo waxsheega nebiga waxay ahayd xaaskiisa Khaddiijo, waxaa ku xigay oo asna rumeeyay ina adeerkiis Cali bin Abi Daalib oo wakhtigaasi 10 jir ahaa.
Sababtoo ah wuxuu ahaa arooskii ugu horeeyay iyo Khaddiija oo ahayd qof aad u wanaagsan, Nebi Muxamed wuxuu guurkani ka helay farxad iyo damaashaad iyo raynrayn ilaa laga soo gaadho geeridii Khaddiijo 25 sano ka dib markeey ahayd oorida nebiga.
Maariya Al-Qibdiyya "Maariya Al-Qabdiya") ku dhalatey deegaano ka mid ah wadanka Masar sanadkii 592 C.D isla markaana dhimatey sanadkii 637 C.D, waxay ahayd qof dumar adoon ah oo ka soo jeeda wadanka Masar, taasi oo ah ooridii 10aad ee Nebi Muxamed"ingiriis: Maria al-Qibtiyya; carabi: , "Maariya Al-Qabdiya"".
Maryama ama Maariya waxaa loo soo diray nebiga hadiyad ahaan, markee soo gaadhay magaalada Madiina ee xarunta u ahayd dowladii Islaamka ayadoo adoon ah ayaa Mariya waxaa arkey Nebi Muxamed asaga oo siiyay xoriyadeeda wakhti yar ka dibna guursadey.
Ramla binti Abii Sufyaan: sidoo kale loo yaqaano: , "Umm Xabiiba", macnaha: "Hooyadii Xabiiba") ku dhalatey magaalada Makka sanadkii 594 C.D isla markaana dhimatey sanadkii 666 C.D, waxay ahayd qof dumar nebiga qaraabo la ah, markii dambana uu guursadey.
Nabi Muxamad Magaca oo dhameestiran: Abul Qaasim Muxamad bin Cabdullaah bin Cabd Muddalib bin Haashim waa nebiga iyo rasuulka Alle ku soo dejiyay diinta Islaamka kaasi oo ahaa hogaamiye, macalin, tilmaame, wax-u-sheege, caalim, xaakim iyo madaxa kowaad ee asxaabta , intii wakhtigaasi noolayd, iyo dhamaan aadamaha ilaa laga gaadhayo saacada qiyaame.
Wakhtigii lagu gudo jirey heshiiskii Xudaybiyah ayaa rasuulku wuxuu u soo ambo baxay magaalada Makka si uu u soo siyaarto Kacbada halkaasi oo uu kula kulmey Maymuna bint al-Harith oo nebiga ka codsatey inuu guursado taasi oo uu ka aqbelay.
Ruqiya bint Muxamed (ingiriis: Ruqayyah bint Muhammad; carabi: , "Ruqiyya bint Muxamed"; lagu naanaysi jirey: " ", oo macnaheedu tahay "qoftii labo jeer hijrootay") ku dhalatey magaalada Makka waa gabadha labaad ee ugu wayn caruurta Nebi Muxamed taasi ooy dhashay xaaskii nebiga Khaddiija bint Khuwaylid.
Ibraahim bin Muxamed (ingiriis: Abraham bin Mohammed; carabi: , "Ibrahim bin Muxamed") ku dhalatey magaalada Madiina bishii ugu dambeeysay ee sanadkii 8aad H.K waa mid ka mid ah wiilasha Nebi Muxamed kaasi ooy dhashay xaaskii nebiga Maryama al-Qibtiyya oo marka hore adoon ahayd oo laga keenay wadanka Masar.
Saynab bin Muxamed (ingiriis: Zeinab bint Muhammad; carabi: , "Saynab bint Muxamed") ku dhalatey magaalada Makka sanadkii 600 C.D waa gabadha ugu wayn ee curada Nebi Muxamed taasi ooy dhashay xaaskii nebiga Khaddiija bint Khuwaylid.
Nebi Muxamed wuxuu dhalay 7 caruur ah, kuwaasi waxaa wiilal ka ahaa sadex: Qaasim, Cabdullahi, iyo Ibraahim, gabdhuhuna waxay ahaayeen 4 gabdhood oo kala ah: Saynab, Ruqiya, Umm Kaltuum, iyo Faatima Zahra.
Muxammed Bin Cabdullaahi Bin Cabdimudalib Bin Haashim Bin Cabdi Manaaf Bin Qusayi Bin Kilaab Bin Murra Bin Kacab Bin Lu'ey Bin Ghaalib Bin Fihir Bin Maalik Bin Nadar Bin Kinaana Bin Khuzeyma Bin Mudrika Bin Ilyaas Bin Mudar Bin Nizaar Bin Macad Bin Cadnaan.
Isku soo wada duuboo, Nebi Muxamed wuxuu dhalay 7 caruur ah, kuwaasi waxaa wiilal ka ahaa sadex: Qaasim, Cabdullahi, iyo Ibraahim, gabdhuhuna waxay ahaayeen 4 gabdhood oo kala ah: Saynab, Ruqiya, Umm Kaltuum, iyo Faatima Zahra.
Khadiijo waxey ku dhalatey magaalada Makka, Xijaas ee dhulka Carabiya markey taariikhdu ahayd sanadkii 555 C.D, kuna dhimatay magaalada Makka sanadkii 620 C.D waa ooridii kowaad ee Nebi Muxamed qoftaasi oo ahayd ganacsato si fiican looga yaqaano magaalada Makka ee deegaanka Xijaas.
Kobyar ahaa kamid ahay ragii kacdoonka kabilaabay 2009 magaalada wabxo waxuuna hogaaminaayy dagaalo badan oo kadhacay wabxo iyo hareereheede kobyar marna kama tanaasulin moowqifkiisi ahaay inoow wabxo mar uun ka xoreeyo khawaarijta waxaana usuurta gashay inoow markle tago waxbo 10/11/2022 lkn nasiib xumo laguma sii nagaan magaaada
Wadooyinka Degmada Wabxo:Wado katimaada Degmada maxaas oo wabxo kasoo gasha Koonfurta, Waxeyna uga baxdaa waqooyiga waxeyna sii martaa tuulada dac iyo Degmada ceelbuur, Wadada u baxda koonfur galbeed oo wabxo kabaxda usocota Warxoolo.
Faaduma waxay tiri: ' Maya' rasuulku wuxuu yiri: 'waa ninka gooya macaanyaalka, kala geeya dadka is jecel, kharaabiya guryaha, camira Qubuurta, ilmaha agoonteeya, naagahana garoobbo ka dhiga, waxaana la yiraahdaa Malakul-mowt' .
Intaa kaddib Nebiga NNKH waxaa la geeyey gurigiisa, Illahay ayaa u waxyooday Malakul-mowt wuxuuna yiri: 'Hoobo xabiibkayga Muxammad NNKH uguna tag suurad wanaagsan una dhimri marka aad ka qaadaysid nafta, markii aad u tagtid idan weydii, haddii uu kuu idmo u gal gurigga balse haddii uu kuu diido ha u galin, kana soo laabo'.
Wakhtigani maamulka Dawladda Islaamka ee Afarta Khulafo wuxuu bilaabmey 8dii Juune sanadkii 632 C.D; wuxuuna dhamaadaa 28 Luuliyo sanadkii 661 C.D taasi oo ku beegan goortii la dilay Cali binu Abi Dalib ee xilka iyo hogaanka Dawladda Islaamka uu la wareegay Mucaawiya binu Abi Sufyaan.
Cusmaan Bin Caffan Cusmaan Cusmaan binu Caffan (ingiriis: ʻUthmān ibn ʻAffān; carabi: ; magaca dhamaystiran Cusmaan ibn Caffan " ") dhashay 577 C.D magaalada Daa'if ee dhulka Carabta, isla markaana dhintey 20 June 656 C.D (18kii Dulhijjah
Wuxuuna ka garab dagaalamay Nebi Muxamed SCW qaswado aad u badan ooy ka mid yihiin Dagaalkii Beder, Dagaalkii Uxud, Dagaalkii Dhufeysyada, qabsashaddii magaalada Makka, Dagaalkii Kheybar, Dagaalkii Xunayn, go'doomintii Daa'if iyo Dagaalkii Tabuk.
Abu Bakr Abu Bakr Sadiiq (ingiriis: Abu Bakr; carabi: ; magaca dhamaystiran Cabdullah ibn Abi Quhafa " ") dhashay Oktoobar 573 C.D magaalada Makka ee dhulka Carabta, isla markaana dhintey 23 Ogosto 634 C.D, waa saaxiibka koowaad ee SCW], hogaamiyihii labaad ee Dawladda Islaamka, asxaabi ka mid ah Kulafo Raashidiinta iyo mid ka mid ah asxaabta rasuulka CS.
Cumar Amiir al-Mu'miniin (ingiriis: 'Umar; carabi: ; magaca dhamaystiran Cumar ibn Al-Khattab " ") dhashay 579 C.D magaalada Makka ee dhulka Carabta, isla markaana dhintey 03 Nofember 644 C.D , wuxuu ahaa saaxiibka labaad ee Nebi Muxamed, hogaamiyihii sadexaad ee Dawladda Islaamka, asxaabi ka mid ah Kulafo Raashidiinta iyo mid ka mid ah asxaabta rasuulka.
khilaafada islaamka afka carabiga; , waa Nadaam xukun oo islaamka qabo, kaas oo umada islaamka ay hal dawlad oo shareecada ku dhaqanto hoos timaado, Hogaamiyaha dawladaas waxaa loogu yeeraa khaliif maxaa yeealay wuxuu badalay booskii Nabi muxamad scw ee ahaa hogaaminta muslimiinta، dhaqan galinta shareecada iyo faafinta dacwada Islaamka.
isagoo waxbarashadiisa ku dhexjiray sankada markuu ahaa 1972dii ayuu u dalacay Gaashaanle, afar sano kaddib markii uu soo dhameystay waxbarashadiisii u socotay 1970kii ayuu dib ugu soo laabtay dalka 1974, isagoo wata shahaadada cilmiga militariga ee sare, islamarkaana lagu maamuusay billad sharaf waxbarashadiisa iyo akhlaaqdiisa wanaagsan aawgeed.
waxa uu waxbarasho u aaday dalka Masar sanadkii 1962dii, isagoo wax ka baranayay kullaydii ciidmada ee Qaahira ayuu ku soo laabtay dalka 1965kii, wuxuuna u dalacay darada xidigle, waxaana loo badalay qeybta ee Ciidanka xoogga dalka soomaaliyeed ee
Qaraha ama Xabxabka waa midho aad faa'ido u leh jirka, waa midhaha ugu biyaha badan inta la ogyahay, waxaa lagu qiyaasaa boqolkiiba 92% inuubiyo yahay, saas ay tahayne waxaa ku jiro nafaqo kala duwan oo jirka uusan ka maarmin kuwaas oo kala ah Vitamin A, B6, C, E iyo borotiinno kala duwan.
B- Ka hortagga caabuqa iyo Qaraha / Xabxabka: sidaan horay u soo xusayba, maadada "Lycopene" waxay yareysaa halista caabuqa iyadoo hoos u dhigto waxyaabaha ka qeyb qaata caabuqa iyo inay yarayso sunta jirka, sidaa awgeed takhtaatiir ayaa kula taliso dadka qaba xanuunnada riixa, roomaatiisamka iyo murqa xanuunka in ay badsadaan cunista iyo cabista qaraha.
C- Fuuqcelinta iyo Qaraha: qaraha wuxuu ugu horreeyaa cunnada jirka fuuqceliyo maadaama ay ku jiraan biyo aad u badan, taasoo macnaheeda ah in kilyaha iyo qashinsaarkaba aad ugu roon yahay, waxaana loo adeegsadaa in qururuxa yaryar ee kilyaha ama kaadi mareenka ku jiro in uu soo saaro, wuxuuna ka hortagaa suuxdinta kuleelka.
Hindisaha cusub ee dhalinyarada ee ay dawladda Faderaalka Soomaaliya u qorshaysan tahay in ay fuliso, Xasan waxa uu tilmaamay in qaab-dhismeed awood-siinta dhalinyarada la siin doono mudnaan gaar ah, isla markaana ay ka qayb-qaadan doonaan sharciyo iyo siyaasado.
Sida uu sheegay Xasan, wafdiga dowladda federaalka Soomaaliya ayaa lagu wadaa in ay la kulmaan saaxiibadeeda Mareykanka, si ay uga wadahadlaan sidii loo horumarin lahaa kobaca dhaqaalaha iyo maalgashiga Soomaaliya, iyadoo ujeedadu tahay abuurista fursado cusub, awood siinta dhalinyarada, iyo xoojinta xiriirka labada dal.
Ergeyga Gaarka ah ee Qaramada Midoobay u qaabilsan Soomaaliya Augustine Mahiga ayaa bayaan uu soo saaray ku tilmaamay doorashada “tallaabo weyn oo hore loogu qaaday waddada nabadda iyo barwaaqada Soomaaliya waxay cadaysay kuwa shakiyey inay khaldan yihiin waxayna farriin xooggan oo horumar ah u dirtay Afrika oo dhan iyo runtii adduunka oo dhan.
Dowladda Mareykanka ayaa dhankeeda war saxaafadeed ay soo saartay waxay ugu hambalyeysay Xasan, taasoo ay ku tilmaantay inay tahay tallaabo muhiim ah oo u soo hoyatay shacabka Soomaaliyeed, iyo horumar muhiim ah oo loo qaaday dhismaha dowlad matasha.
Sidoo kale, Madaxweyne Sheikh Khalifa bin Zayed Al Nahyan ee dalka Isutagga Imaaraadka Carabta ayaa dhambaal hambalyo ah u diray madaxa cusub ee Soomaaliya, sidoo kale Madaxweyne ku xigeenka iyo Ra’iisul Wasaaraha Imaaraadka Sheikh Mohammed bin Rashid Al Maktoum ayaa sidoo kale dhambaal hambalyo ah u diray madaxweynaha cusub ee Soomaaliya.
Heshiiskan oo uu ku taageeray wasiiru-dawlaha madaxtooyada ee dawladda Faderaalka Faarax Cabdulqaadir oo ka wakiil ah Xasan, ayaa waxa dhexdhexaadin ka ahaa wasaaradda arrimaha dibadda ee Itoobiya, waxana uu yimid ka dib wada-hadallo laba geesood ah oo daba dheeraaday.
Maamulka dekedda iyo garoonka diyaaradaha ee magaalada Kismaayo ayaa sidoo kale lagu wareejin doonaa dowladda Federaalka muddo lix bilood ah ka dib, waxaana dakhliga iyo dhaqaalaha ka soo xarooda kaabayaashan loo qoondayn doonaa adeegyada adeegyada iyo amniga Jubbaland iyo sidoo kale horumarinta hay’adaha dowladda ee deegaanka.
Sidoo kale, heshiiska ayaa waxaa ka mid ah in la isku dhafo ciidamada milateriga Jubaland ee hoos taga taliska dhexe ee ciidamada xoogga dalka Soomaaliyeed, waxaana heshiiskan uu dhigayaa in maamulka KMG ah ee Jubba uu ka amar qaato booliiska gobolka.
Xasan oo aad mooddo in aanu ka niyad jabin dhacdooyinkaas, waxa uu hadalkiisa sii wataa oo ka hor inta aanu saxafada iyo saraakiisha ajaanibka ahi hadalkiisii sii wataa, waxa uu yidhi “Waxyaabaha hadda dibadda ka dhacaya in muddo ah ayay sii socon doonaan, laakiin waxaan hubaa oo aan ku kalsoonahay in ay tahay waxyaalihii ugu dambeeyay ee dhacaya.
" Waxa uu intaasi ku daray “Marka hore waxaan wax ka qaban doonaa arrimaha amniga. Mudnaanta koowaad waa amniga iyo mudnaanta laba iyo mudnaanta lambarka saddexaad." Kooxda Al-Shabaab ayaa markii dambe sheegatay mas’uuliyadda weeraradaasi.
Markii ay xilka la wareegeen, Xasan iyo Golihiisa Wasiirada waxay dib u bilaabeen dadaallada ay wadeen Soomaalida iyo daneeyayaasha caalamiga ah si loo soo afjaro cunaqabateynta hubka ee Qaramada Midoobay saarneyd 21-kii sano ee la soo dhaafay, oo ah go’doominta hubka ugu da’da weyn caalamka.
Dowladda Xasan, Falanqeeyayaasha Amniga Somalia iyo Khubarada Milliteriga ayaa ku dooday in haddii la qaado Xayiraadda Hubka lagu soo iibinayo ay fududeyn doonto isku-dayga Madaxda Somalia ee lagu xoojinayo Ciidamada Qalabka Sida ee Somalia, isla markaana si hufan loo qalabayn doono Milliteriga si loo baabi’iyo haraadiga Kooxaha Islaamiyiinta.
Bishii Maarso 2013, Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Ban Ki-Moon ayaa sidoo kale ku boorriyay xubnaha Golaha Ammaanka inay u codeeyaan in cunaqabateynta laga saaro si ay gacan uga geystaan mas'uuliyiinta Soomaaliya inay xoojiyaan hannaankooda amniga iyo inay xoojiyaan guulaha milateri.
Warbixin 2013 ay soo saareen baarayaal ka tirsan Qaramada Midoobay ayaa lagu sheegay in shaqsiyaad ka tirsan dowladdii Xasan ay bangiga dhexe ee Soomaaliya u isticmaali jireen “slush fund” shaqsi ahaan, iyadoo celcelis ahaan 80 boqolkiiba lacagta lagala baxay arrimo gaar ah.
Kooxda Monitoring Group waxay qeexday nidaamka lacag-bixinta "fadlan" ee Baanka ee la siinayo shaqsiyaad gaar ah ama mas'uuliyiin dowladeed oo dano gaar ah lagu leeyahay, taasoo kooxdu ay sannadkii 2011-kii ku heshay 87 boqolkiiba dhammaan lacagaha lagala baxay 2012-kii ilaa 76 boqolkiiba.
Kooxdu waxay dib u eegis ku samaysay xisaabaadka Bankiga tan iyo warbixintii hore waxayna ku qiyaastay in heerka "fadlan" lacagaha la siiyo shaqsiyaadka ka socda Bankiga ay weli tahay inta u dhaxaysa 70 iyo 75 boqolkiiba.
Si kastaba ha ahaatee, waxaa xusid mudan, ka dib markii la daabacay warbixintii hore ee kooxda bishii Luulyo 2013, dhammaan magacyada shakhsiyaadka lacag-bixinta ee xisaabaadka Bankiga ayaa lagu beddelay lambarro calaamadeysan si loo qariyo aqoonsiga dadka qaata.
Warbixinta, ayaa si kastaba ha ahaatee, ku eedaysay inuu weli jiro "qaab-dhismeed sir ah oo wax-is-daba-marin ah," oo ay ku lug leeyihiin Xasan, wasiirkii hore ee arrimaha dibadda Fawziya Yusuf Adam, Shulman Rogers iyo sidoo kale Muuse Xaaji Maxamed Ganjab iyo C/casiis Xasan Giyaajo Amalo.
Sida warbixinta lagu sheegay, Abraar oo ah gudoomiyihii hore ayaa loo magacaabay qeyb ka mid ah in ay ka faa’ideysato xirfadeeda bangiyada si ay u hesho akoonadeeda bangi ee furan kuwaas oo ujeedadoodu ay ahayd in ay leexsadaan hantida dadweynaha ka dib markii gudoomiyihii hore ee xilka looga qaaday warbixin ay Qaramada Midoobay horay u soo saartay.
Wareegto ka soo baxday Xafiiska Madaxweyne Xasan oo 10-kii bishii March uu xilka uga qaaday Xoghayihii Guud ee Maamulka Gobolka Banaadir C/kaafi Xasan iyo sidoo kale Guddoomiye ku xigeenada Gobolka Banaadir Cali Iikar Guure iyo Warsame Maxamed Axmed “Joodax”.
24-kii November 2013, 168 mudane oo uu horkacayo guddoomiyihii hore ee baarlamaanka DFKMG, Shariif Xasan Sheekh Aadan ayaa taageeray dukumeenti loo gudbiyay baarlamaanka, kaasoo qeexaya mooshin ka dhan ah maamulka Ra’iisul Wasaare Shirdoon.
Ergeyga Gaarka ah ee Qaramada Midoobay u qaabilsan Soomaaliya Nicholas Kay ayaa ammaanay Ra’iisul Wasaaraha xilka ka degaya, isagoo xusay in Shirdoon uu ku dadaalay horumarinta kobaca iyo horumarka, isla markaana uu ahaa maamule muhiim ah oo ka mid ah hirgelinta Hiigsiga Cusub ee Soomaaliya iyo saaxiibada caalamka.
Xildhibaanada ayaa warqadahooda ku calaamadeeyay daah ka hor inta aysan ku ridin sanduuq cad oo ay ku hor-jeedaan ergooyinka ajnabiga ah iyo boqolaal Soomaali ah oo isugu jira rag iyo dumar iyadoo sidoo kale si toos ah looga daawanayay taleefishinada.
Cabdulqaadir Maxamed, Xubin ka tirsan Xisbiga Nabadda iyo Horumarka, ahaana wasiir ku xigeenkii hore ee Wasaaradda Arrimaha Dibadda Mahad Maxamed Salaad, iyo xubno kale oo muhiim ah oo Xasan ka tirsan oo xilal kale ka haya Golaha Wasiirada.
In kasta oo Britain iyo Faransiiska la sheegay in ay ka walaacsan yihiin kordhinta tirada guud ee hubka ee soo galaya Soomaaliya, haddana madaxda UK waxay bilaabeen diyaarinta qaraar lagu khafiifinayo cunaqabataynta hubka ee ay dawladda Soomaaliya soo iibsanayso muddo sannad ah.
" Intaa waxa dheer, soo jeedintu waxa ay faraysaa in dawladda Soomaaliya ay si joogto ah u bixiso warar ku saabsan xaaladda dhismeed ee ciidanka, iyo sidoo kale macluumaadka kaabayaasha jira iyo hab-maamuuska loo dejiyay si loo hubiyo in hubka si badbaado leh loo gaadhsiiyo, kaydintiisa iyo dayactirkiisa.
Bishii Febraayo 2015, Xasan ayaa guddoomiyey shirka madasha wadatashiga oo saddex maalmood ka socday Muqdisho oo uu la qaatay madaxweyneyaasha Cabdiweli Maxamed Cali, Axmed Maxamed Islaam iyo Shariif Xasan Sheekh Aadan oo ka kala socday maamul goboleedyada Puntland, Jubaland iyo Koonfur Galbeed, siday u kala horreeyaan.
Wasiirka Warfaafinta Puntland C/weli Xirsi Cabdulle ayaa sidoo kale soo jeediyay in khilaafka jira lagu dhameeyo qaab dastuuri ah, wuxuuna caddeeyay in maamul goboleedka Puntland uu diyaar u yahay inuu dhex dhexaadiyo labada mas’uul ee federaalka ah, wuxuuna ugu baaqay wakiilada beesha caalamka inay sidaas oo kale sameeyaan.
C/raxmaan Cumar Cismaan, Afhayeenka Madaxweynaha, ayaa ku gacan seyray hadalka kooxdaasi oo uu ku tilmaamay mid dacaayad ah, taasi oo muujineysa in kolonyada Xasan uu la socday aan la bar tilmaameedsan, isla-markaana aan la hubin waxa laga yaabo inay ku dhaceen kolonyo hore.
C/raxmaan Maxamuud Faroole, Madaxweynaha maamul-goboleedka Puntland ee Waqooyi Bari Soomaaliya, ayaa sidoo kale u mahad-celiyay Xasan, shacabka Soomaaliyeed iyo dhammaan intii ay khusaysay geeddi-socodkii siyaasadeed ee Roadmap-ka, kaasoo ugu dambayntii horseeday in la qabto doorashada madaxweynaha, lagana baxo KMG-nimada.
Kooxda UN Monitoring Group ayaa heshay caddaymo dukumeenti ah oo muujinaya in shaqsiyaadka ku dhow dhow madaxtooyada ay maleegayaan in ay si gaar ah ula wareegaan hantida dibeda laga soo celiyay, kuwaas oo ay tahay in ay hoos yimaadaan bangiga dhexe marka uu soo kabsado.
Dadaalkan ayaa la fuliyay iyadoo la tixraacayo qandaraas bishii Luulyo 2013 ay wada saxiixdeen Dowladda Federaalka iyo Sharikadaha Mareykanka ee Shulman, Rogers, Gandal, Pordy iyo Ecker, PA, waxayna keentay in Yussur Abrar ay iska casisho Guddoomiyaha Bankiga.
"Laga soo bilaabo markii la ii magacaabay," ayay ku tiri warqadeeda iscasilaada, "waxaa si isdaba joog ah la ii waydiinayay in aan cunaqabateeyo heshiisyada iyo wax kala iibsiga oo ka hor imaanaya qiyamkeyga shakhsi ahaaneed, xadgudubna ku ah mas'uuliyadda ammaan ee aan u hayo dadka Soomaaliyeed ee ah madaxa hay'adda lacagta qaranka. "
Kooxda UN Monitoring Group ayaa heshay cadeymo muujinaya in Muuse Xaaji Maxamed “Ganjab” oo la taliye u ahaa Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, isla markaana ka soo jeeda beeshiisa Abgaal/Waesle uu ku lug leeyahay in Al-Shabaab uu hub u faafiyo.