polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Aqoonyahanadu waxay ku khilaafaan asalka iyo kala duwanaanshaha Hutu iyo Tutsi; Qaar ka mid ah ayaa aaminsan in khilaafaadka laga soocay kuwii hore ee bulshada dhexdeeda, halka qaar kalena ay aaminsan yihiin in Hutu iyo Tutsi ay si gaar ah ugu soo galeen dalka, iyo meelo kala duwan.
Jarmalku wuxuu Rwanda ku dhuftay 1884 isagoo qayb ka ahaa Jarmalka Bariga Afrika, oo ay ku xigto Belaruus, kaas oo ku soo dhacay 1916 intii lagu jiray Dagaalkii Dunida I. Labada waddan ee Yurub waxay xukumeen boqorradii waxayna ku sii dareen siyaasad pro-Tutsi.
Nimanka Norman oo ka soo jeeda Koonfurta Talyaaniga ayaa keenay in la abuuro Boqortooyada Sicily, taas oo markii danbe ay xukuntay Hohenstaufen, Aqalka Capetian ee Anjou, Spain, iyo House of Habsburg Ugu dambeyntii waxaa lagu soo koobay Golaha Bourbon ee Boqortooyada Naples sida Boqortooyada Labaad Sicil.
1953ii waxaa xukunka laga qaaday, Maxamed Mossadeg oo ahaa raiisul wasaaraha iiraan, wuxuuna raiisul wasaare ahaa ilaa sanadka marka uu ahaa 1951ii, waxaa ku xigay Mohammad Reza Pahlavi oo asiga neh xukunka looga qaaday kacdoonkii iraan, sanadka marka oo ahaa 1979.
1980kii iraan waxaa soo weeraray Ciraaq, oo halkaas ka dhashtay Dagaalkii iraan iyo Ciraaq oo socday ilaa 1988ii, waxaa ku dhintay dad u dhaxeeyo 500,000 ilaa 1,000,000 oo qof, dagaalada kadib madaxweynaha iraan Akbar Hashemi Rafsanjani iyo wasiiradiisa waxee ku dadaaleen, dhismaha dhaqaalaha wadanka.
Dhaqan ahaan labada boqortooyadu waxay ka muuqataa dadka reer Ekwador ee dadyowga kala duwan, iyada oo inta badan 16.4 malyan oo qof oo ah qowmiyado, oo ay ku xigto tiro yar oo ka mid ah dadka laga tirada badan yahay ee Yurub, Amerindian, iyo Afrikaanka.
Intii lagu jiray bilowgii 1900, waxaa la soo jeediyey in loo gudbiyo maamulka Ingiriiska si ay u wareegaan caasimadda Boqortooyada Ingiriiska ee Hindiya, sida Hindiya loo magacaabay, oo ka timid Calcutta oo ku taal xeebta bari, Delhi.
Degmada Buulo-burte waxay ku taalaa dhanka qoraxsin ee Wabiga Shabelle, waxeey muqdisho ujirtaa 220km waagii hore magaalada waxaa la dhihi jiray buuloburte oo macneheedu yahay , lakiin markaan dambe ayaa wuxuu magacaasi isku bedelay buulo Barde waa geed wabiga jiinkiiska ka baxo ayna caan ku tahay buuloburte.
Magaalada Buuloburto waxay caan ku tahay xoolaha sida Ariga, Geela iyo Lo'da, magaaladani waa magaalo laga helo dhammaan dhirta kala duwan ee laga soo saaro wadanka Soomaalia, waa magaalo laf dhabar u ah dadka iyo gaadiidka ku kala safra goballada dhexe iyo gobollada waqooyi.
Markii Imaam Axmed Ibraahim Garaad la dilay sanadkii 1543kii, ciidankii uu hogaaminayeyna ay dib ugu soo laabtay xaruntoodii Harar, waxaa soo muuqday firaaq hogaamineed oo la soo gudboonaadey adal2 Saldanadda iyo shucuubtii ay mas'uulka ka ahayd.
Amiir Nuur waxaa dhashay Imaam Axmed walaashiis; (laakiin qaar kamid ah dadka taariikhdan waxa ka qoray waxay rumaysanyihiin, in Amiir Nuur uu la walaal ahaa Imaam Axmed Gurey), Amiir Nuur wuxuu dadaal dheer ku bixiyey dhisitaanka maamulkii Imaarada, iyo ciidankeedii oo uu ka muuqdey niyad jab ka yimid sidii aan horay u soo xusnayba geeridii Imaam Axmed Gurey.
Sanadkii 1559kii, Amiir Nuur wuxuu markiisii ugu horaysay weerar lixaad leh ku qaaday Gobolka la oran jiray Fatajar halkaasna waxay isaga hor yimaadeen ciidamadii Boqor Galawdewos oo horay uga war helay in Amiir Nuur weerar ku soo yahay.
Bada qaswiin ayaa la dhiban sii yaraanta ay ku keenayso uumi baxa ku socda ee joogtada ah iyo wabiyada ku shuba biyaha oo sii yaraanaya waxaan ugu muhimsan Wabiga Folga, badda qaswiin in ka yar nus qarni ayaa waxaa ka nuqsaamay dhul baaxadiisuu dhexeyso 371.000 ilaa 424.300 kiilo mitir isku wareeg, muga bada ayaa le'eg ku dhawaad 76 kun oo kiilo mitir is ku dhufasho .
10 mitir ayay ka tahay dhinaca woqooyi, ilaa ay ka noqoto 180 mitir qaybaha dhexe, waxay gaarta qoto le'eg ilaa 960 mitir dhinaca koofureed meel u dhow xeebaha iiraan ugun badan 1023 mitir, bada qaswiin ayaa hoy u ah ku dhawaad 78 nooc oo kaluun ka ah,
Waxay la gaartahay nooc yar oo malaay ga ah oon laga helin badaha iyo wabiyada caalamka sida kaluunka kafiyaar o ukumaha laga soo saaro dhadigiisa ay ku jirto maadada kafiyaarka oo ah maadooyinka ugu qaalisan uguna qanisan maadooyinka aduunka laga cuno.
In kasta oo aan si buuxda loo baarin, haddana Burhakaba waxaa la rumeysan yahay inay leedahay macdan aad u badan iyo dhagxaanta dhagaxa ah oo ay ku jiraan uranium , birta, aluminium, fosfooraska, kaolin, bauxite, granite, marble, dhagaxyada ciidda, dhagaxyada la jajabiyey, iyo dhagaxa nuuradda.
Gobolka Awdal, Reer Nuurku waa reerka ugu kuraasta badan golayaasha Guurtida,Wakiilada iyo sidoo kale Golayaasha Deegaankaba, marka laga yimaado samaroonka marka loo eego waa beesha ugu kuraasta badan oo ah beesha ugu badan samaroonka intiisa kale uguna kuraasta badan golaha deegaanka iyo wakiiloda iyo baarlamanba golaha deegaanka .
waxayna walaalo yihiin bahwadaag yihiin.beelaha 1 jibriil yoonis 2 aadan yoonis iyo 3 cali yoonis oo la isku dhaho AFARTA ILMA YOONIS waxanay taasi ku tusasaa inay leeyihiin codka ugu badan ee ku dhaca sanaaduuqda doorashooyinka Somaliland.
Inkasta oo aanay jirin tirokoob madax-taabasho rasmi ah oo la sameeyay balse waxa jira diiwaanka tirada qoysaska Reer Nuur ee ku dhaqan deegaanada balaadhan ee ay dagaan oo la sameeyay September 2015 taasoo lagu qiyaasay tirida Reer Nuurka ilaa 850,000 "Average Sample".
Hadaba Reer Nuurka waxa lagu tiriyaa inay yihiin dadka ugu ilbaxsan uguna aqoonta badan waqooyiga Soomaaliya, Reer Nuurka waxaa ka dhashay dadka ugu caansan Soomaalida, haday noqoto dhinacyada: Dhaqaalaha, Waxbarashada, Caafimaadka, Siyaasada iyo sidoo kale Fanka iyo Suugaanta.
Xaaji Ibraahin Nuur oo ahaa wasiirkii ugu horeeyay ee beesha Gadabuursi sidoo kalena ahaa shaqsigii boqortooyadii Ingiriiska kasoo qaaday warqadii madax-banaanida ee xoriyadii gobolada woqooyi ee British Somaliland 26-June-1960, sidoo kalena kamid noqday golihii Baarlamaanka Soomaaliyeed ee 1960-1968.
Tan iyo aasaaskii gobolka ugu horreeyay ee Moroccan by Idris I 788 AD, dalka waxaa xukuma aalado madaxbannaan oo madaxbannaan, iyada oo la gaarey jeexitaankeeda hoyga Almoravid iyo godadka Almohad, qaybo ka mid ah dalalka Iberia iyo waqooyi-galbeed ee Afrika.
'meel qorraxda ku dhejiya; galbeedka'; luqadaha Berbera: ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ, translit Lmeɣrib), si rasmi ah Boqortooyada Morocco (Arabic: , turjubaan al-Mamlakah al-Maghribiyah, lit. 'Boqortooyada Reer Galbeedka'; luqadaha Berber: ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ, translation, Tageldit n Lmaɣrib), waa gobol madax bannaan oo ku yaal Waqooyi-galbeed Afrika.
Waxaa xuduud u leh Spain dhanka waqooyiga (xudduudaha biyaha iyada oo loo marayo xudduudaha dhulka iyo xudduudaha dhulka leh seddex yar oo yaryar oo Spanish ah oo la xakameeyey, Ceuta, Melilla, iyo Peñón de Vélez de la Gomera), Aljeeriya dhinaca bariga, iyo Galbeedka Galbeedka oo koonfur .
Xuduudaha caalamiga ah ee la aqoonsan yahay ee waddanka ayaa u dhaxeeya waddooyinka u dhaxeeya waddooyinka 27 iyo 36 N, iyo dhererka 1 iyo 14 W. Marka la kordhiyo Sahara Galbeed, Morocco waxay inta badan u dhaxeysaa 21 ilaa 36 N, iyo 1 iyo 17 W (Ras Nouadhibou peninsula waa wax yar koonfurta 21 iyo galbeedka 17 ).
Garowe waxaa ku yaal Meelo aad u qurxoon, suuqyo iyo bacadlayaal, aad iyo aad u camiran Jawiga ayaa had iyo goorba ah mid aan qaboow saa'ida iyo kulayl saa'idana aan lahayn qorraxda ayaa inta badan waxaa ku dahaaran cadar iyo daruuro.
Magaaladan waxay ku taal meel Istaraatiiji ah, waxayna isku xirtaa magaalooyinka waawayn ee dalka, waxaana Magaalada Dhexmara Laamiga Wayn ee Gobolada Dalka Isku xira, Laamiga marka uu magaalada Soo Galo waxa uu u qaybsamaa Sadex laami; Mid waxa uu u leexda waqooyi, Hargaysa iyo wixii ka shisheeya.
Waxaa lagu tilmaamaa in ay tahay magaalada ugu bilicda iyo dhismayaasha wanaagsan guud ahaan degmooyinka gobolka Galgaduud taasi oo keentay in ay marti galiso shirkii lagu dhisay maamulka Galmudug sidoo kalena si aan kala joogsi la heyn booqasho ugu tagaan Mas’uuliyiinta dawlada soomaaliya.
Inkastoo ay ka mid aheyd degmooyinkii la magacaabay xiligii dawladii dhexe hadana waxa ay sameysay horumar aad u ballaaran oo xaga dhismaha,waxbarashada,ganacsiga,Isbitaalada iyo warbaahinta wixii ka dambeeyey burburkii dawladii dhexe ee soomaaliya.
Niger waxa ay wajahayaa caqabado adag oo ku aaddan horumarkooda sababtoo ah mowqifkeeda, dhul-beereedka, beeraha aan baaxad laheyn, sicirka bacriminta sare ee aan laheyn dhalashada xakamaynta, iyo natiijada ka dhalatay, heerka tacliinta saboolka ah iyo saboolka dadkeeda, , daryeelka caafimaadka oo liita, iyo deggaanka deegaanka.
Waa la oggol yahay in la sheego qof geeriyooday haddaanay la socon wax la mid ah geeri-sheegidda aan Islaamka oggolayn waxaanay arinkaas waajib noqonaysaa haddaanay goobta joogin qofkii dhaqi lahaa qofkii geeriyooday oo u xiri lahaa maradii lagu duugi lahaa iyo dadkii ku tukan lahaa iyo wixii la mid ah sida ku soo aroortay Xaddiiskan:
Waxaan weydiisanayaa Eebbaha Kor ahaaye inuu ku anfaco Muslimiinta kitaabkan iyo kutubtayda kaleba, uuna ka dhigo mid ugu kaalmeeya raacitaanka Kitaabka iyo Sunnada iyo sidii ay ugu noolaan lahaayeen nolol Islaami ah, taasoo lagu gaaraynin waxaan ka ahayn cilmi nafci leh iyo camal wanaagsan isagaa ahe Maqle Aqbale.
Intaas ka dib, Maadaama dadka badankiisu maanta ay aad uga fog yihiin sidii Diinta Nebiga a.n.k. dadka ugu sheegay oo ay ugu wacan tahay barasho la’aanta Diinta, gaar ahaan Cilmiga Xaddiiska iyo Sunnada iyo iyagoo xoogga saaraya barashada Culuumta Maaddiga iyo shaqo sidii ay ku heli lahaayeen xoolo fara badan.
Hase ahaatee haddaysan u murugoon qof aan ahayn ninkeeda iyadoo raali galinaysa ninkeeda si ay u gudato xilka uu ku leeyahay sidaas ayaa u wanaagsan waxaana loo rajaynayaa arinkaas dartiis khayr fara badan sidii ku dhacday Ummu Saliim iyo ninkeeda Abuu Dalxa al-Ansaari labadooda Eebbe ha ka raali noqdee.
Waxaan leeyahay: Dadka qaarkii ee yiraahda (Faatixa ha loo akhriyo qofka dhintay waxay ka soo horjeedaa Sunnada hadda aan soo sheegnay oo waana Bidca shaki aan ku jirin gaar ahaan Qur’aanka loo akhriyaa qofka dhintay ma gaarayo sida sugan oo aad arki doontid hadduu Eebbe yiraahdo.
Qofka loo dilo inuu tukan waayo ama bixin waayo Sakada isagoo og inay waajib ku tahay iyo wixii la mid ah waa lagu tukanayaa inkastoo ay tahay culimada inay iska daayaan inay ku tukadaan kuwaasi iyagoo ciqaab uga dhigaya iyo inay ku edbiyaan kuwa iyaga la midka ah sida ku soo aroortay Xaddiiskan:
Waa in markiiba la bilaabaa sidii daynta looga bixin lahaa xoolihiisa, xoolihiisa oo dhanba ha lagu wada bixiyee deynta, hadduusan xoolo lahayna waa inay Dowladda ka bixisaa haddii ay sidaas awooddo haddaysan sidaas samaynina oo dadka qaar ay sidaas sameeyaana waa la oggol yahay.
Maadaama dadka badankiisu noqdeen xiligan la joogo kuwa ku been abuurta Diinta gaar ahaan arimaha la xiriira Janaasada sidaas darteed waxaa waajib ah qofka Muslimka ah inuu u dardaarmo Janaasadiisa iyo duugtiisaba ay ahaato sida Sunnada dhigayso sida uu Eebbe leeyahay:
Hadday ku kulmaan salaadda Janaasada dad dhintay oo kala ah rag iyo dumar waa lagu tukan karaa hal salaad oo Janaaso ah intii lab ah waxaa la dhigayaa –haba ha ahaadeen ilmaba- Imaamka agtiisa intii dheddig ahna dhinaca Qiblada sidaasna waa Sunno sida soo aroortay.
Is ma diidaayaan dulqaadashada iyo inay qofta dumarka ahi iska dayso wixii qurux ah iyadoo u murugoonayso dhimashada wiilkeeda ama ku kale waxaan ka badnayn saddax maalmood ninkeedase waxay u murugoonaysaa afar bilood iyo toban casho sida ku soo aroortay Xaddiiskan:
Waxaa wanaagsan marka loo xirayo marada lagu duugayo inay ahaato maro caddaan ah, dharka lagu duugayana waa inay ka koobnaadaan saddax dhar ah, lana uumiyo saddax jeer, hase ahaatee lama uuminayo qofka dhinta isagoo xajinaya sida soo aroortay.
Waa la hor socon karaa qofka dhintay hortiisa, gadaashiisa, midigtiisa iyo bidixdiisaba iyadoo loo dhow yahay waxaan ka ahayn qofka saaran baabuur iyo wixii la mid ah wuxuu soconayaa qofka dhintay gadaashiis sida ku soo aroortay Xaddiiskan:
Ma in loo dardaarmo waalidiinta iyo xigtada kuwaasoo dhaxlahayaan qofka dardaarmaya taasi lama oggola, maxaa yeelay waxaa nasakhday Aayadda dhaxalka, wuxuuna arinkaasi Nebiga a.n.k. ku sii cadeeyay khudbadiisii Xajatil-wadaac oo wuxuu yiri:
Midda shanaad: Shuhaddadana waxaa soo galaya qofkii u dhinta cudurka Daacuunka waa shahiid, qofkii u dhinta xanuunka caloosha waa shahiid, qofkii badda liqda waa shahiid iyo qofkii ku dhinta meel uu ku jiray oo ku dunta waa shahiid.
Imaam gaar ah si gaar ah uma uusan garab siin, hayeeshe Imaam kasta waxa uu ka qaatay wixii uu aad ugu saxsanaa waxaana uu iska tuuray meeluhu ku liidatay, isaga oo ka baqayey qof kasta oo uu is lahaa armeey ka weecdaan waddadii Rabbi iyo Rasuulkiisu jeexeen.
Kusoo laabashadii Makka: Intuu Shaafici Ciraaq Joog oo aan la akhrin, waxa uu Madhabkii Imaam Abii-Xaniifa ka akhristay sheekhii reer Ciraaq Maxamed bin Al-Xasan, waxaana uu si fiican u fahmay farqiyada u dhexeeya Madhabadihii uu Makka, Madiina iyo Ciraaq kusoo kala bartay.
Najraan waxa degganaa qolada la yiraahdo banuu Xaaris oo caan ku ahaa inay Waaligii loo diro laaluushaan, hasayeeshee taa kama helin Shaafici, maqnaan buuse wax ugu qaybiyey, dabeetana waxaba loo dhiibay Maxkamaddii Yaman oo dhan.
Shaafici kama baran Imaam Maalik kitaabka Al-Muwada'a oo keliya, balse waxa uu ka bartay labada sano ee uu la joogay wax allaale iyo wuxuu Imaamku ka yaqaannay Xadiis, Fiqhi, Fatwo iwm, maadaama uu aad u fahmo badnaa, weliba la inuu sheego kitaabka Al-Muwada'a dusha kaga qabtay sagaal maalmood oo qura.
Imaam Shaafici oo laftiisu ka sheekeynaya wixii ka qabsaday socdaalkiisii ​​Madiina, waxa uu yiri: (Kolkaan Madiina tagay ayaan warqaddii u geeyey Waaligii. Qaanuun, Qaali, Qaali Kula Caadi Ilaha albaabka Imaam Maalik, darxumana waxa aan dareemaa oo qura markan albaabkiisa istaago. iyo inta ila socotaa dantaan ugu taggno ka helayno ayaanba guul joognaa).
Waxa uu dadaal iyo dardar iyo dihni furnaan ,waxa noloshu ciriiri ku ahayd oo aanu mararka qaar heli jiran wax uu warqadda uu wax ku dhiganayo ku ilaalin, waxanay dantu ku kallifi jirtay inuu lafaha la daadiyey urursado, dadka safarada ahna awrta u dabro si uu Daraahim uga helo.
Maka waxa ugu calaamad badan oo ku yaal waxa weeye Masjidul-Xaraamka, oo tiir kasta iyo xagal kasta oo kamid ah laga heli jiray nin sheekh ah oo wacdiyaya ama mas'alo ka iftoonaya amaba laba mas'ala isku haysta oo isu jawaabaya inta kalena ay dhagaysanayaan.
Imaam Shaafici waxa uu dhashay maalin Jimco ah oo ku beegnayd maalintii ugu dambeysay bishii Rajab sanadkii boqol iyo kontonaad ee Hijriga, waana isla sanadkii uu geeriyooday Imaam Abuu-Xaniifa ibnu Nucmaan oo ahaa sheekhii fuqahada reer Ciraaq.
imaamka waxa uu dhintay salaadda Cishaha dabadeed habeen Jimco soo geleyso oo ku beegnayd malintii ugu dambaysay bisha Rajab , waxaana la duugay maalintii Jimcaha ee ay bisha Shacbaan koowda ahayd sannadkii 204 Hijriyada, waxaana uu markaas jiray afar iyo konton sano .
Kolkii tiisii ​​soo dhawaatay buu mid kamid ah ardadiisii ​​usoo galay oo weydiiyey: , markaasuu ugu jawaabay : waxan kala garan la'ahay inay nafteydu Janna u socoto oon u samayno iyo inay Naar geleyso oo u tacsiyayso) , markaasuu ooyay.
Ibraahiim xarbi waxa uu yiri: "waxaan arkay Axmed Ibnu Xanbal, waxaad moodaa in uu Alle u kulmiyay cilmiga dadkii hore iyo kuwii danbe, dhinac walba oo wax laga su'aalo waxbuu ka sheegaa wuxuu doonana wuu ka aamusaa, mana uusan ahayn Axmed Ibnu Xanbal mid ku mashquula waxa dadka ay ku mashquulaan ee aduunya ah”.
Waxaase aad sawiran qiimaha uu leeyahay imaamkan weyni waxaa arday u ahaa oo axadiis ka weriyay Culimada muxadithiinta ah kuwa ugu waa weyn uguna badnaa Makhaayadaha kuwaas oo lagu yeero “Asxaabu sitta” ee kala ah Imam Bukhaari, Muslim, Tirmidi, Abii Daa'uud, Nisaai iyo Ibnu Maajah Ilaahay wadada haw naxariistee.
Imaamu Axmed bin Xanbal waxa uu u arkay mabda'a muctasilada in uu Alle ka dhigayo fakrad xun oo jiritaankiisa aan sugayn, waxa uu ku dhaqaaqay difaacida, Alle wayne wuuna diiday in uu aqbalo mabda'a muctasilada, waxa uu arkay culimo qaar ay aqbaleen mabda.
Intii Imaamka la sii waday ee uusan gaarin Khaliifadii booskiisa waxaa yimid war sheegayo in uu geeriyooday Ma'muun, dib baa loogu celiyay Imaamu Axmed Baqdaad qabriga la, waxaa xilka qabtay Ma'muun kadib Al-Muctasim kaas oo aad u imtixaantay Imaamu Axmed Iidiinku.
Imaamka runta ayuu ku sheegay mudo 28 bilood, markii uu Al-Muctasim dhima waxaa xilka la wareegay Al-Waathiq isna Imaamka ayuu amar ku siyay in aan magaalada lagu arag dadka uu ka fogaaday, sidii buuna yeelay ilaa uu geeriyooday Alwaathiq.
Waa la xiray Imaamu Axmed si loo horgeeyo Khaliifkii Ma'muun ahaa, waxa uu Imaamu Axmed Alle ka baryay in uusan la kulmin Khaliifka, sababtoo ah Ma'muun wuxuu balan ku qaaday in uu dilayo Imaamu Axmed marka ugu horayso uu la kulmay.
Mudane Daahir Rayaale Kaahin inta aanu xilka qaban waxa uu soo maray Jagooyin badan oo ay ka mid ahaayeen sarkaal ka tirsan wakaaladii sirdoonka Soomaaliya, badhasaabka gobolka awdal, diblumaasi ka tirsan safaaradii soomaaliya ee jabuuti iyo madaxwayne ku xigeenka somaliland.
Bishii 23-kii February, 1997dii shirweynihii Beelaha Somaliland ee Magaalada Hargeysa ee Madaxweyne loogu doortay mar kale muddo 5 sannadood ahayd Maxamed Xaaji Ibraahim Cigaal ayaa isla markaa Daahir Rayaalena loogu doortay Madaxweyne Xigeenka Somaliland.
Doorashaddii Madaxtooyada Somaliland ee ugu horreysay ee ay xisbiyo ku tartamaan Bishii April sannadii 2003, ayaa Daahir Rayaale Kaahin kaga guuleystay 80 cod oo keli ah musharraxii xisbiga mucaaridka ah ee Kulmiye, Axmed Maxamed Maxamuud Siilaanyo,
3-dii May 2002, markii Madaxweynihii Somaliland Maxamed Xaaji Ibrahim Cigaal uu ku geeriyooday cisbitaal ku yaalla dalka Koonfurta Afrika ayaa saacado yar kadib loo dhaariyay Daahir Rayaale Kaahin Madaxweynaha Somaliland sida uu dhigaayay dastuurka Somaliland.
Daahir Rayaale Kaahin oo derejada Gaashaanle Sare ka gaadhay ciidankii Nabadsugidda ee Dawladdii kacaanka ahayd wuxuu intii u dhexeysay 1975 ilaa 1991 burburkii dawladdii Soomaaliya ka soo shaqeeyay meelo ay ka mid ahaayeen Hargeysa, Berbera, Laascaanood, Burco iyo safaaradda Somaaliya ee Jabuuti.
Gabaygu waa murtida ugu weyn ee wax lagu cabiro, Haddii uu hadalku yahay dhawaaq la isku afgarto oo ka sarreeya dhawaaqa xayawaanku isku afgarto, gabaygu waa heerka dhawaaqaas oo kor loo sii qaaday laguna qurxiyey falsafad, khayaali iyo naaxiyad.
Gabaygu waa hubka laba afle ah oo nimba dhinucuu rabo u adeegsado, wuxuuna qaban karaa wax seef iyo waran qaban karin, soomaalida ayaa gabayda markii dareen jiro sida Murugada, Gumaysiga, Dhiidhada, Colaada, Farxada, Guusha, Guubaabada, jacaylka,
Taasi Maxed waa u cuntami waydey, aakhirkiina intuu si fiican gabadhii u xooleeyey ayuu gabay ay ka mid ahaayeen tuducyadni u mariyey: Kalaamkaasi wuxuu kuu ekaa, kulantideeniiye Adigoo karkii soo riday kabtiga, ha ila soo korine Ugu dambayntii Maxamed Nuur Fadal wuxuu guursadey Saluugla’ Cariish Qalinle oo ahayd inan ka timi Somaliland.
Asaaskii Isxaaqiya Community: Waxa dhacday in intii u dhaxaysey labadii dagaal ee dunida ay dawladdii Ingriiska ee u talinaysey waddamada Afrikada Bari soo rugtay nidaam midab kala sooca ah oo dadka dhulalkaas ay gumaysato ku noolaa loogu kala saarayo saddex kooxood oo kala ah : 1) Caddaanka: waa dadka asalkoodu Yurub ka soo jeedo
Nasiib darro khilaafka beelaha Soomaalida markasta u dhaxeeya, ayaa sababay in isku mawqif ay qabaa’ilkii arrinta ka noqon waayaan, taasoo keentay in beelihii Hartiga oo u arkayey inaanay suurto gal ahayn in nidaamka dawladda la beddeli karo ay aqbalaan inay kaalinta saddexaad galaan iyagoo qaatay kaadhahdhkii madowga loogu talo galay.
Si haddaba qaab habaysan loogu hawl galo waxa la abuuray ururkii la odhan jiray Isixaaqiya Community oo loo diiwaan geliyey qaab community, hase yeeshee ujeeddada ka dambaysaa ay ahayd sidii looga hor tegi lahaa takooridda iyo cunsirayadda hoos loogu dhigay Soomaalida.
Markii la xidhay Maxamed Nuur Fadal wuxuu ka baqay in inta uu xidhan yahay ninkii markaas maamulka community-ga la wareegey oo ahaa Cige Muuse lacag la siiyo, dabeetana iyada oo magaca community-ga la isticmaalayo la oggolaysiiyo Somalida oo dhan inay qaataan kaadhadhkii madowga.
Si aan taasi u dhicin wuxuu Maxamed cheque books-kiisii ku wareejiyey Cige Muuse, isaga oo kula dardaarmay in haddii uu lacag u baahdo uu xisaabaadkiisa inta uu doono kala baxo, hase yeeshee aan marnaba magaca community-ga loo isticmaalin si qadiyaddaa la burburiyo.
Bandhigaasi ka dib, garsoorahii maxkamadda oo ahaa nin caddaan ah wuxuu markiiba go’aamiyey in Soomaalida hoos timaadda xukunka Ingriiska laga bilaabo maalintaa ay ka mid yihiin derejada labaad, Maxamed iyo raggii la xidhnaana waa la sii daayay.
Waxa go’aankaa ay maalintaas maxkamadda Nairobi gaadhey adeegsatay dawladdii midab-takoorka ahayd ee South Afrika sannadkii 1948kii markii xisbigii Afrikaner Nationalist Party uu si rasmi ah dustuurka dalka uga dhigay mid ku salaysan midab kal sooca iyadoo somalilanders kii loo aqoonsaday inay yihiin derejada labaad ee dadka midabaysan .
Muddo markii uu joogay oo la isla gartay in jilib-jilib loo sooryeeyo ninkaas weyn ee dalka yimi, ayaa markii ay soo gaadhay xilligii ay sooryeyn laahaayeen jilibada mid ka mida ahi laga war helay inay doonayaan inuu nin afaray tirin jiray u gabyo Salaan oo xilligaa xaaladiisa dhaqaale hoosayso.
Ugu dambayntii markii loo sheegay ninka la doonayo inuu Salaan u gabyo ka uu yahay, Maxd isla markiiba wuxuu u soo dhaqaaqay dhinaca Nairobi, wuxuuna toos u tagay mefrishkii Salaan looga yeedhay, wuxuuna halkaa ka tiriyey gabayga la baxay Bender-Caasi.
Maxamed Nuur Fadal Si kastaba ha ahaatee waxaynu qormadan maanta kaga hadlaynaa taariikh-nololeedkii gabyaagii weynaa ee ruug-caddaaga ahaa Maxamed Nuur Fadal oo dadka intiisa badani ku garanyaan inuu ahaa ninkii Sawaaxil ka soo gabyi jiray bilowgii qarnigii tegey.
Mas’uuliyiinta mustacmaraddii Ingriiska ee u fadhi jirtey Somaliland waxay isla markii ay heshiisyada la galeen odayaashii beelaha Somaliland 1884kii dareemeen in dadka dhulkaa deggani ay yihiin kuwo ka duwan Afrikaanka iyo Carabta labadaba, lehna firfircooni iyo adkaysi dheeraad ah isla markaana geesiyaal ah.
"Waataan ku doortee tolkeen, kaa durraansadaye Haddii aad abees duuban tahay, daahir iyo baadin Ood dacar la qooshiyo sidii, dib u qadhaadhaatay Iga durug dab aan kula shitaan, dib u kulaalayne Iga durug dannigu yuu i gubin, diirka oogada'e Iga durug dadkaba igama xigtid, Daahir iyo Nuuxe"
Waxa la yidhi habeenkaa Maxed iyo Cige iyaga oo wada socda ayay gaafkii yimaaddeen, markii uu Maxed gabaygii qabsaday ee uu ku bilaabay "Cigow daacad xumo waa waxaa la isku dilyaaye" ayuu Cige Muse gaafkii ka baxay.
Sheekh Ismaaciil Fadal waxa uu dadkii isugu yimi Alle-bariga u jeediyey hadal loo dhadhansaday inuu yahay sagootis iyo nabad gelyeyn, waxanu sheekhu xusay maalintaas in raggii uu dhalay hadda isu kaceen oo is-raaceen, sidaas darteedna aanay u muuqan sabab uu halkan u sii joogo.
Taasoo keentay in habluhu "Shanta ilma Fadal; shan loo dhigo la waa" halkaas oo ay ka bilaabantay silsilad ay soo galeen shan qoys oo isla beeshaas Ilma Fadal ka soo jeedaan ka tirsanaa oo raaskiiba shan nin oo aan kala dhicine u kaceen.
Jacaylkii Max’d ku dheeraaday iyo guurkiisii Maadaama Maxamed Nuur Fadal uu ahaa nin dhallinyaro ah markii dalka laga kaxeeyey oo aan fursad u helin inuu la kulmo hablihii dhiggiisa ahaa, waxa markii Dagaalkii Koowaad dhammaday ku habsaday jacayl sheeko dheer iyo gabayo badan reebay.
Gunaanad: Gabayada Maxamed Nuur Fadal astaankta gaarka ah ee ay kaga duwan yihiin gabayda abwaanada kale tiryaan waa iyaga oo meel kasta oo aad kaga bilwodo gabaygiisa uu macno samaynayo, xataa waxa la yidhaahdaa haddii gabaydiisa qaarkood xaga dambe laga soo akhriyo ujeedadii gabayga oo aan waxba isaka bedelin ayaa kuu soo baxaysa.
Maxamed Nuur Fadal waxa uu magaalada Thika ka dhisay masaajidkii ugu horreeyey, kaasoo ilaa hadda taagan, loona yaqaan Masaajidka Maxamed Nuur, waxa kale oo uu sameeyey goob ganacsi oo ay ku yaallaan dukaamo ilaa labaataneeyo gaadhaya.
Waa Qoys qof kasta oo ka mid ah; rag iyo dumarba; uu Alle ku galladay oo hibo u siiyey af-tahannimo ku aroorta afka iyo suugaanta soomaaliland, gaar ahaan Qoysku waxa ka kaca gabyaa badan oo yeesha inta badan buruud iyo haybad Ilaahi ah.